ԺԱՐԳՈՆՆԵՐԸ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՎՈՒՄԻնչպես  լեզվաբանական  աշխատություններում,  այնպես  էլ  առօրյա  խոսքում  մոտեցումը  տարբերակված  չէ  «ժարգոն»,  «արգո»,  «ծածկալեզու»  եզրույթների  նկատմամբ։
   Մյուս  կողմից  երբեմն  հստակ  չեն,  և  մասամբ  նույնանում  են  մասնագիտականբառապաշարի և ժարգոնի սահմանները։
 Այս  աշխատանքում  ժարգոնների  ուսումնասիրությունը  կունենա  հետևյալ  ընդգրկումը.•  Ընդհանուր բնութագիր,•  Ներժարգոնային դասակարգում ըստ հասարակական գործածության ոլորտների,•  Ժարգոնային  դարձվածքներ,  դրանց  իմաստային-շարահյուսական  դասակարգումը։
 «Առավոտ» օրաթերթում Լ. Մուրադյանի «Կյանքը բեսամթ լոքշ ա. հավայի լռվելենք»  հոդվածում  բարձրաձայնվում  է  այս  օրերին  հաճախ  հնչող  մտահոգությունըժարգոնների  անհարկի  կիրառության,  երիտասարդների  աղճատված  խոսակցականլեզվի  վերաբերյալ1։
   Բայց  նաև  չպետք  է  մոռանալ,  որ  բառապաշարի  մաս  կազմողորևէ  բառաշերտի  առավել  գործածական  լինելը  որևէ  ժամանակաշրջանում  պայմանավորված է արտալեզվական բազմաթիվ գործոններով՝ սոցիալ-տնտեսական վիճակ,մշակութային  ազդեցություններ,  գիտատեխնիկական  առաջընթաց,  սոցցանցեր  ևայլն։
   Ըստ  հասարակական–գործառական  սկզբունքի՝  ընդունված  է  կատարել  բառապաշարի հետևյալ դասակարգումը.•  Խոսակցական բառապաշար,•  Հասարակաբանություններ,•  Գռեհկաբանություններ,•  Ժարգոնային բառեր և արտահայտություններ։
 Որոշ  լեզվաբաններ  ժարգոններից  առանձնացնում  են  մանկական  լեզվի  բառեր,ինչպես՝ ճաշիկ, տիտիկ, չոփ-չոփ և այլն2։
  Ժարգոնների կառուցվածքային յուրահատկությունները  պայմանավորված  են  ժարգոնային  խմբի  յուրահատկությամբ։
   Ընդհանրացնելով ներկայացվող ժարգոնախմբերի ընդհանուր հատկանիշները՝ ստացվում է.•  Ռուսերենից նույնությամբ կամ որոշակի փոփոխությունների ենթարկված բառեր՝ նակազատ, ուլադիտ, գրուզիտ, ժարիտ անել։
 •  Համագործածական բառերի վերաիմաստավորում. մաքրվել, կպչել, պոկվել,ձգվել, թույն։
 •  Օտար  լեզու  +  հայերեն  կամ  հակառակ  շարադասությամբ  կաղապարներովկազմվող բառեր. ասազնավատ անել, կուրսի պահել, օբշիով։
 1 «Առավոտ» օրաթերթ, N 5, 29.04.2009 թ.։
 2 Տե՛ս Ջահուկյան Գ., Աղայան Է. և այլք, Հայոց լեզու, Երևան, 1980, էջ 314։
 ժարգոնների (ֆր. Jargon - սոցիալական կամ մասնագիտական որևէ խմբի խոսքը,որ  տարբերվում  է  ընդհանուր  խոսակցական  լեզվից)  կոնկրետ  ժամանակը  փնտրելըդժվար  է  այնքանով,  որ  յուրաքանչյուր  ժարգոնակիր  խումբ  գրեթե  նման  չէ  մյուսին,ունի առաջացման և զարգացման իր պատմությունը։
  Սկզբնավորման և զարգացմանյուրօրինակ պատմություն ունենալը բնորոշ է նաև արգոյին. 1930-ական թթ. սկսած ևհետագայում  շարունակված  մարդկանց  մեծաքանակ  աքսորը  ձևավորում  է  ճամբարներ  (Главное  управление  лагерей  и  мест  заключения  -  ГУЛаг)  ԽՍՀՄ  աքսորավայրերում, որոնց վերահսկման ներքին համակարգը, օրենքները ոչ պաշտոնապես գտնվումէին «օրենքով գողերի» ձեռքում1։
 Այդ պայմաններում ձևավորվում է արգոն՝  «լեզու», որ հասկանալի էր միայն այսքրեական  խմբի  ներսում  և  արտացոլումն  էր  նրա  աշխարհայացքի։
   Այս  կետումերևույթը  ընդհանրանում  է  մաֆիայի  գործածած  «լեզվի»  հետ,  որի  առաջացումըկապվում է Սիցիլիայի հարավում հետամնաց պայմաններից առաջացած թալանի, կողոպուտի, զինված հարձակումների հետ։
  Լ. Կրիսինը նշում է, որ ռուսական միջավայրի յուրահատկությամբ պայմանավորված՝ իրենց  «լեզուն» ունեին արհեստավորները,չարչիները, ովքեր գյուղից գյուղ էին տեղաշարժվում և հաճախ ենթարկվում էին հարձակումների,  թալանվում  ավազակների  կողմից,  հետապնդվում  իշխանություններից։
 Այս  ամենը  նրանց  հակադրում  է  թաքցնել  իրենց  մտադրությունները  «ուրիշներից»։
 Անհետանում է ժամանակի ընթացքում նրանց մասնագիտությունը, բայց շատ բառերանցնում են գործածական բառապաշար2։
 Մենք  առաջարկում  ենք  այս  լեզվաշերտի  հետևյալ  դասակարգումը՝  արգո  կամծածկալեզու և ժարգոն։
 ա)  «արգո» (ֆր. Argo - առանձնացված փակ խմբի խոսք, որ ստեղծվում է լեզվական  մեկուսացման  համար)  կամ  «ծածկալեզու»  անվանել  քրեական  խմբերում գործածվող լեզուն, քանի որ համակարգչային, բանակային կամ որևէ այլժարգոնակիր խմբեր կարիք չունեն իրենց ասելիքը, խոսքը թաքցնելու։
  Արգոյին բնորոշ են գռեհկաբանությունների մեծաքանակ գործածությունը, ժեստերը։
   Քանի  որ  այս  խմբավորման  «օրենքները»  հենվում  են  3  հիմնական  հասկացությունների  վրա  (օբշյագ՝  համընդհանուր  գանձարան,  պանյատկեք՝սկզբունքներ, օրենքներ և սխոդկաներ՝ խորհրդակցություն), հետևաբար նորմատիվ  հասկացություններ  արտահայտող  բառեր՝  սմատրյաշչի,  պուտյովի,շալավա,  զապրետկա  (հատուկ  հանձնարարական),  ստրելկա  (հանդիպմանպայմանավորվածություն),  աբխոդ  (ստուգում)։
   Հաճախ  հանդիպում  են  տառային հապավումներ՝  с.т.о.п. - сынок тебе отец простыл, б.м.в. - бандитскаямашына  вора,  я.н.  -  я  наркоман։
   Այս  լեզվաշերտում  իր  տիրապետող  ազդեցությունն ունի ռուսերենը՝ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ այս «լեզուն» գործածող խմբավորումների առաջացումը  եղել է ԽՍՀՄ-ում. ուլադիտ(уладить), նատուռի (в натуре), վազվռատ (возврат)։
  բ)  Երկրորդ խմբում ժարգոն ընդհանուր անվան տակ առանձնացրել ենք բանակային, համակարգչային, փողոցային և երիտասարդական ժարգոնները։
 Համակարգչային  ժարգոն  հասկացությունը  գործածության  մեջ  է  մտել  20-րդ  դ.վերջում։
   Հայ  իրականության  մեջ  այս  ոլորտի  զարգացումը  սկզբնավորվում  է  դարիառաջին  տասնամյակից։
   Բնորոշ  առանձնահատկությունը  կարող  ենք  համարել  սեղմության  ձգտումը.  ավելի  կարճ  ժամանակահատվածում  առավել  մեծաքանակ  տեղեկությունների հաղորդում,  ինչպես նաև տերմինների  հայերեն տարբերակների սակա1 Տե՛ս «Հատուկ ռեպորտաժ» հաղորդաշար, 26.09.2011 թ.։
 2 Տե՛ս Крысин Л., Язык в современном обществе, Москва, 1977, էջ 33-35։
 վությունը։
  Այստեղ նկատի ենք առնում մի կողմից զուտ համակարգչային ժարգոնները (ռամ ՝ կոշտ մագնիսական սկավառակ, օզու՝ օպերատիվ հիշողության համակարգ,համակարգային  բլոկ,  փերսոնալ  կոմպ՝  ցանկացած  անլար  համակարգիչ,  շիֆթ,  որդփադ) և համացանցային  ժարգոններ՝ սեղմանուններ, հապավումներ (լայք, բ.գ., թեջանել,  լոգ  աութ  լինել,  չաթ,  լոլ),  պայմանանշաններ,  որոնք  արտահայտում  ենզգացողություններ, հույզեր (։
 D, |B, O.o)։
 Երիտասարդական  ժարգոն։
   Այս  ժարգոնը  բաժանել  ենք  երկու  խմբի՝  դպրոցական, որ արդյունք է ինքնահաստատվելու ձգտման, իրենց նախասիրությունների ցուցադրության։
   Բառերի  մեծ  մասը  դպրոցական  միջավայրն  է  ընդգրկում.  զուբրիտ,հանր, թռնել, սլավարիկ, շպո։
 Ուսանողական  ժարգոնը  «ավագի»  կարգավիճակ  ունի,  առավել  չափով  է  ենթակա  փոփոխությունների,  քան  մնացած  խմբերը,  և  կրում  է  ժամանակավոր  բնույթ։
 Երիտասարդների,  դեռահասների  տարբերվելու,  առանձնանալու,  չենթարկվելու  գիտակցությունը որոշ կողմերով համընկնում է քրեական հեղինակությունների աշխարհայացքին և ազդեցություններ կրում արգոյից։
 Բանակային  ժարգոն։
   Կ.  Անտաշյանը  «Բանակային  թեման  իբրև  խոսքի  ազատության  ակտ  հայ  արդի  արձակում»  էսսեում  նշում  է,  որ  բանակում`  իբրև  համակեցություն  պարտադրված  տղամարդկանց  փակ  համակարգում,  հաղորդակցման  լեզվաշերտը  բաղկացած  է  բաղադրիչներից,  որոնք  զուտ  տղամարդկանց  լեզվամտածողության արտահայտություն են՝ա)  իշխանության  և  սոցիալական  կարգավիճակի  արտահայտությանընդգծում,բ)  անբռնազբոսիկությունը,գ)  հայհոյանքը,դ)  սովետական բանակից մնացած բառերն ու արտահայտությունները,ե)  «գողական օրենքների» հասկացությունները,զ)  ռուսերենից հայերենացված բանակային կանոնադրական եզրեր,է)  շրջանային բարբառները։
 Վերը  նշված  կետերի  օրինակներից  են՝  գառլախ,  յախշի,  ալիտ,  տաբուրետկա,դեդավշինա,  ստոդնևկա,  գուբախտ,  ուվալնյատ,  սամավոլկա,  դեմբել,  սամավոլչիկ։
 Ժարգոնային  դարձվածքներ։
   Դարձվածքների  գլխավոր  հատկանիշներից  մեկը՝պատկերավորությունը,  այսինքն՝  փոխաբերական-այլաբանական  իմաստը  բնորոշ  էնաև  ժարգոններին,  որոնք  որքան  էլ  ժողովրդական,  որոշ  չափով  նաև  անհատականմտածողության արտահայտություն են. թոքերը գցել (տանջվել), թեմա ունենալ (պարզաբանելու  հարցեր),  խփած  պահել  (ձանձրացնել),  կորած  դեմք  (հարգանքազուրկանձնավորություն), դուշը գցել, ճշտի դոզա, լավ ախպեր, թեմա ունենալ, օջախի  աղջիկ,  ոտերը  ջարդել,  մի  բան  ծամել,  ինտերես  ունենալ,  սուտի  բոցեր,  բեսպրիդելդվիժենի։
 Առօրյա  խոսքին  բնորոշ  մի  շարք  արտալեզվական  գործոններ՝  իմպրովիզը,  արձանագրված  չլինելը,  անկաշկանդվածությունը  առաջացնում  են  տարբերություններ,ընդհանրապես,  ցանկացած  առօրյա  և  գրավոր  խոսք  իրար  հակադրելիս։
   Առօրյախոսքում  յուրաքանչյուր  ժարգոնակիր  խումբ  գործածում  է  իր  «լեզուն»,  ժեստերը,միմիկան,  նաև  զրուցակիցների  բնավորությունը  և  այլ  արտալեզվական  գործոններնույնպես ձևավորող պայմաններ են։
 Աննա ՀամբարձումյանԺԱՐԳՈՆՆԵՐԸ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՎՈՒՄԲանալի բառեր՝  արգո, ժարգոն, ծածկալեզու, երիտասարդության ժարգոն, բանակային ժարգոն, ժարգոնային դարձվածքներ։

Մեր  աշխատանքի  նպատակն  է  անդրադառնալ  հայ  լեզվաբանության  մեջ  գրեթե  չուսումնասիրված մի հետաքրքիր նյութի՝ ժարգոններին, և մեզ հայտնի նյութերը ուսումնասիրելով՝ փորձել ենք դասակարգել, նշել բնորոշ հատկանիշները։
  Հոդվածում խոսվում է նաև այս  երևույթի առաջացման ակունքների և զարգացման պատմության մասին՝ հասնելով մինչև մեր  օրերի լեզվի ժարգոնակրության վիճակի դրսևորմանը։
  Առկա են նաև ոճական դիտարկումներ։
