ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏԸ ՔՐԵԱԿԱՆԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՆՈՐ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ ՆԱԽԱԳԾՈՒՄՀայաստանի  Հանրապետությունը,  լինելով  զարգացող  իրավահամակարգ  ունեցող  պետություն,  ժամանակին  համընթաց  նորացնում  և  ավելի  արդիական  է  դարձնում  ներպետական  օրենսդրությունը,  որն  ուղղված  է  երկրում  արդարադատությանարդյունավետ իրականացմանը։
  Փոփոխություններից զերծ չի մնացել նաև քրեաիրավական ոլորտը։
 Ներկայումս Հայաստանում ընթանում է քրեադատավարական բարեփոխումներիակտիվ  գործընթաց։
   2011-2012  թթ.  մշակվեց  քրեական  դատավարության  նորօրենսգրքի  նախագիծ,  որն  իր  մեջ  ներառում  է  մի  շարք  հիմնարար  և  սկզբունքայիննորամուծություններ, որոնք ուղղված են քրեական  դատավարության գործող համակարգն  էապես  կատարելագործելուն  և  արդարադատության  իրականացման  արդյունավետության  բարձրացմանը։
   Հաշվի  առնելով  ՀՀ  Սահմանադրության  պահանջներըև  ՀՀ  միջազգայնորեն  ստանձնած  պարտավորությունները`  ՀՀ  քրեական  դատավարության նոր օրենսգրքի (այսուհետ` նախագիծ) մշակման հիմքում պետք է ընկած լինի երկու հիմնարար չափանիշ` համարձակ նորարարությունը և չափավոր պահանջողականությունը։
   Այն  առաջին  հերթին  ընկալվում  է  որպես  ՀՀ  քրեադատավարականօրենսդրության  զարգացման  հաջորդ  փուլում  կիրառվելիք  գաղափարների,  ինստիտուտների փորձարարական միջոց։
  Այս առումով նախագծի մշակումը դիտարկվում էորպես  ՀՀ  քրեադատավարական  օրենսդրության  բնականոն  զարգացման  յուրահատուկ փուլ, ինչը պետք է հնարավորություն ընձեռի խուսափել թռիչքաձև ցնցումներիցև ապահովել համեմատաբար ավելի սահուն անցում մեկ համակարգից մյուսին1։
 Նախագծի  նորամուծություններից  մեկն  է  առանձին  տեսակի  վարույթների  իրականացման  կարգի  նախատեսումը։
   Որպես  առանձին  տեսակի  վարույթներ`  նախատեսված են մասնավոր մեղադրանքով վարույթը, համաձայնեցման վարույթը, համագործակցության վերաբերյալ մինչդատական համաձայնագիրը (համագործակցությանվարույթ)։
 Ներկայումս  արտասահմանյան  շատ  երկրներ  որդեգրել  են  օպտիմալացմանճանապարհը`  հետևողականորեն  քրեական  դատավարություն  ներմուծելով  տարբերակված  վարույթները,  որոնք  հնարավորություն  են  տալիս  կրճատել  մինչդատականվարույթը`  խնայելով  բավականին  մեծ  ռեսուրսներ։
   Դատավարական  ձևի  պարզեցումը ինչպես հանցագործություններին առավել արագ և օպերատիվ արձագանքելու,այնպես էլ առավելագույն տնտեսման պայմաններում գործերը արագ և արդյունավետքննելու  և  լուծելու  նպատակ  է  հետապնդում2։
   Հարկ  ենք  համարում  առանձնակիուշադրություն  դարձնել  «համագործակցության  վարույթ»  կոչվող  դատավարական1 Տե´ս «ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի հայեցակարգ», Երևան, 2011։
 2 Տե´ս Ղուկասյան Հ., Մելքոնյան Դ., Տարբերակված դատավարության ձևը և դրա առանձնահատկությունները, «Պետություն և իրավունք», № 1, 2007, էջ 33-34։
 ինստիտուտին։
   Համագործակցության վարույթի` որպես դատավարական ինստիտուտի էությունը պարզելու համար նշենք, որ այն դասվում է առանձին տեսակի վարույթների շարքին։
  Նախագիծը` որպես առանձին տեսակի վարույթ, ներառում է մասնավորմեղադրանքով  վարույթը,  համաձայնեցման  վարույթը,  համագործակցության  վարույթը։
  Անհրաժեշտ է տարբերակել համագործակցության վարույթը համաձայնեցմանվարույթից,  որին  հետագայում  կանդրադառնանք։
   Նշենք,  որ  համագործակցությանվարույթն իր էությամբ պարզեցված դատավարական գործընթաց է, որի արդյունավետության  վերաբերյալ  առկա  են  տեսաբանների  հակասական  կարծիքներ։
   Դատավարական  ձևի  տարբերակման  որոշ  կողմնակիցներ  խիստ  քննադատման  են  ենթարկելդատավարական  ձևի  պարզեցման  գաղափարը`  այն  համարելով  խոցելի  ճշմարտության  բացահայտման,  լրիվ,  օբյեկտիվ  և  բազմակողմանի  քննության  ապահովման  ևդատավարության  մասնակիցների  իրավունքների  պաշտպանության  տեսանկյունից։
 Վերջիններիս  կարծիքով  դատավարական  ձևի  տարբերակումը  պետք  է  ուղղվի  դրաբարդեցմանը,  առանձին  կատեգորիայի  հանցագործությունների  վերաբերյալ  գործերով  լրացուցիչ  երաշխիքների  նախատեսմանը։
   Մինչդեռ  որոշների  կարծիքով  դատավարական  ձևի  պարզեցումը  տեսական  մոտեցումներում  և  պրակտիկայի  պահանջմունքներով  պայմանավորված  օբյեկտիվորեն  հասունացած  խնդիր  է1։
   Համագործակցության  վարույթի  էության  բացահայտման  համար  հարկ  ենք  համարում  վերլուծել  դրա  հասկացությունը  և  հասկացության  մեջ  առկա  տերմինները։
   Այն  տեսությանմեջ  ընդունված  է  անվանել  «համագործակցության  համաձայնագիր»։
   Ուշադրությունդարձնելով  տերմինաբանությանը`  տեսնում  ենք,  որ  առկա  է  նոր  իրավական  գործընթաց,  որը  կոչվում  է  համաձայնագիր`  կնքված  կողմերի  միջև։
   «Համաձայնագիր»տերմինը  օգտագործվում  է  ոչ  միայն  քրեաիրավական  ոլորտում,  այլև  քաղաքացիական,  վարչական,  արբիտրաժային,  աշխատանքային  և  այլ  իրավունքի  ճյուղերի  կողմից,  իսկ  «հաշտության  համաձայնագիր»  տերմինը  հանդիպում  է  քաղաքացիականդատավարությունում  և  արբիտրաժային  վարույթում։
   Կոնկրետ  հասկացություն  չիտրվում,  բայց,  ելնելով  իրավական  դոկտրինայում  առկա  մեկնաբանություններից,կարող  ենք  ասել,  որ  այն  կողմերի  համաձայնություն  է,  որով  լուծվում  է  առկա  վեճը։
 Ըստ  Շաքարյանի`  դա  միմյանց  իրավունքների  և  պարտականությունների  փոխզիջման  վերաբերյալ  կողմերի  միջև  կնքված  հաշտության  համաձայնության  գործարք  է,որը,  հաստատվելով  դատավորի  կողմից,  լուծում  է  առկա  վեճը,  իրավահարաբերությունը։
  Այսպիսով, համաձայնություն տերմինը նշանակում է`1.  Ընդհանուր համաձայնություն, փոխհամաձայնություն, 2.  Պայմանագիր, որը ցանակացած պայմաններում կկարգավորի առկա իրավահարաբերությունը2։
 Քրեական  դատավարության  իրավունքի  տեսության  մեջ  տրվում  է  նախնականհամագործակցության  համաձայնագիր  հասկացությունը`  բնորոշելով  այն  հետևյալկերպ՝  համաձայնություն  մեղադրանքի  և  պաշտպանության  կողմերի  միջև,  որտեղորոշյալ կողմերը համաձայնեցնում են մեղադրյալի պատասխանատվության պայմանները` քրեական գործի հարուցումից կամ մեղադրանքի առաջադրումից հետո։
 Տալով իրավաբանական բնորոշումը՝ տեսնում ենք, որ առկա է քրեական դատավարության  մասնակիցների  իրավունքների  և  պարտականությունների  ընդլայնում,մասնավորապես՝ դատախազի պարագայում, որը կարող է կազմել համագործակցության  համաձայնագիր,  որոշել  պատասխանատվությունը  մեղմելու  առիթների  առկա1 Տե´ս Ղուկասյան Հ., Մելքոնյան Դ., էջ 33։
 2 Տե՛ս http։
 //prokuror.spb.ru/k816.html#2։
 յության  հավաստիությունը  և  առհասարակ  ստեղծել  նոր  քրեադատավարական  ինստիտուտ` համագործակցության մասին որոշում1։
 Ընդհանուր  առմամբ՝  համագործակցության  համաձայնագիրը  հետևյալն  է՝  մեղադրյալը ակտիվորեն նպաստում է արդարադատության իրականացմանը, որն ակնկալում է քրեական պատասխանատվության մեղմում։
    Վերջին  ժամանակներում  համագործակցության  համաձայնագիրը  քրեական  դատավարությունում  մեկն  էր  ամենախոստումնալից  և  հակասական  վեպերից,  որոնք  առկա  էին  քրեական  դատավարության իրավունքում և պրակտիկայում2։
  Ներկայացված համաձայնագիրը լայն տարածում  ունի  արտասահմանյան  երկրների  քրեական  դատավարության  պրակտիկայում, ուղղված է այնպիսի գործերի բացահայտմանը , որոնցում առկա հանցակիցներըհրաժարվում են միմյանց դեմ ցուցմունք տալուց։
  Համագործակցության համաձայնագիրը կամ վարույթը «արդարադատության հետ գործարք» անվանումով կիրառելի էրմիջին  դարերում  Անգլիայի  իրավակիրառման  պրակտիկայում։
   Սակայն  այն  պարսավելի արարք էր, քանի որ անձը ցուցմունք էր տալիս իր մերձավորների դեմ։
  Այն հայտնի  էր  տվյալ  ժամանակաշրջանում  նաև  «մեղանչողի  գործի  վերանայում»  անվամբ։
 Սակայն աղբյուրների ուսումնասիրություններից պարզ է դառնում, որ նշված ինստիտուտի  արմատները  հասնում  են  մինչև  հռոմեական  իրավունք։
   Ըստ  Տուշինի՝  պարզեցված վարույթները գալիս են դեռևս հռոմեական իրավուքից՝ որպես առկա աղբյուրմատնանշելով տասներկու աղյուսակների օրենքը3։
 Արդարադատության  հետ  գործարք  կոչվող  ինստիտուտը  նաև  լայն  տարածումունի  Ամերիկայի  Միացյալ  Նահանգներում։
   Այս  ինստիտուտը  ամրագրված  է  նահանգային օրենսդրությունների մակարդակով, այն այլ կերպ կոչվում է «մեղքի ընդունմանգործարք»։
   ԱՄՆ-ում  մեղքի  ընդունման  գործարքով  է  իրականացվում  գործերի  մոտ90 %-ը։
  Սրա էությունն այն է, որ մեղքի ընդունման գործում դատախազը ներկայացված  մեղադրանքից  հանում  է  մեղսագրվող  հանցանքների  մի  մասը  կամ  առավելխիստ պատժվող հանցանքը վերաորակում է առավել մեղմով4։
  Գործարքը նաև զգալիորեն  նվազեցնում  է  գործի  քննության  տևողությունը.  այն  իրականցվում  է  երկուփուլով, եթե մեղադրյալը մեղքն ընդունել է, ապա ներկայացվում է մեղադրական եզրակացությունը,  և  կայացվում  դատավճիռ։
   Անգլո-ամերիկյան  համակարգում  թե՛  իշխող  պրակտիկայում,  թե՛  իրավակիրառ  պրակտիկայի  հիմքում  ընկած  է  այն  մոտեցումը, որ քրեական դատավարությունը վեճ է ներկայացնում հանցանքի կատարմանփաստի  և  դրանում  անձի  մեղավորության  կապակացությամբ,  և  եթե  այդ  կողմերիցմեկը (մեղադրյալը) իրեն մեղավոր է ճանաչում ապա նման վեճը շարունակելն ինքնինանիմաստ  է5։
   Անգլո-ամերիկյան  իրավահամակարգին  բնորոշ  այս  ինստիտուտը  ժամանակի  ընթացքում  կիրառելի  դարձավ  մայրցամաքային  իրավակարգերի  կողմից,մասնավորապես՝  համագործակցության  վարույթը  իրենց  օրենսդրություններում  նախատեսել  են  Ռուսաստանը,  Վրաստանը,  Մոլդովան,  Ֆրանսիան  և  այլ  պետություններ,  և  նրանց  փորձի  ուսումնասիրությունը  վկայում  է  այս  ինստիտուտի  կիրառմանանհրաժեշտության  մասին։
   Ռուսաստանում  2009  թ.  նախաձեռնվեց  և  դաշնայինօրենքի տեսք ստացավ քրեական և քրեական դատավարության օրենսգրքերում փոփոխություններ  նախատեսելու  մասին  նախաձեռնությունը։
   Քրեական  դատավարության  նոր  օրենսգրքում  նախատեսվեց  «Մեղադրանքի  և  պաշտպանության  կողմերի1 Տե՛ս http։
 //prokuror.spb.ru/k816.html#2։
 2 Տե՛ս նույն տեղում։
 3 Տե՛ս Фойницкий И., Курс уголовного судопраизводства, 3-е изд., СПб., 1910։
 4  Տես  Սիմոնյան  Գ.,  Համագործակցության  վարույթի  ինստիտուտը  քրեական  դատավարության  նորօրենսգրքի նախագծում, «Պետություն և իրավունք», № 1, 2013, էջ 160։
 5 Տե´ս Ղուկասյան Հ., Մելքոնյան Դ., էջ 34։
 միջև  մինչդատական  համաձայնագիր»  կոչվող  ինստիտուտը,  որը  հնարավորությունէր  տալիս  մեղադրյալին,  հանցանք  կատարած  անձանց`  մեղմելու  իրենց  պատիժըհանցակիցների  դեմ  ցուցմունք  տալով։
   ՌԴ  քրեական  դատավարության  օրենսգրքիհամաձայն՝  համագործակցության  վերաբերյալ  մինչդատական  համաձայնագիրըպաշտպանության և մեղադրանքի կողմերի միջև գործարք է, որտեղ այդ կողմերը համաձայնության են գալիս կասկածյալի կամ մեղադրյալի պատասխանատվության վերաբերյալ`  պայմանավորված  քրեական  գործ  հարուցելուց  կամ  մեղադրանք  առաջադրելուց հետո նրա կատարած գործողություններով1։
  Ուսումնասիրելով «Համագործակցության վարույթ» հասկացությունը, տեսության մեջ առկա կարծիքները, կարևորելով համառոտ անդրադարձն այս ինստիտուտի պատմական զարգացմանը և արտերկրի  իրավակիրառ  փորձին՝  կարող  ենք  նշել,  որ  միանշանակ  արդարացված  է  ՀՀքրեական  դատավարության  նոր  օրենսգրքի  նախագծով  նման  ինստիտուտի  նախատեսումը,  որը  կբարձրացնի  արդարադատության  իրականացման  արդյունավետությունը։
 Քրեական  դատավարության  օրենսգրքով  պետք  է  առավելագույնս  նախատեսվիանձանց իրավունքների, ազատությունների և օրինական շահերի պաշտպանությունըև հասնել քրեական վարույթի արդյունավետ իրականացման2։
 Ուսումնասիրելով  քրեական  դատավարության  նոր  օրենսգրքի  նախագիծը՝կտեսնենք,  որ  15-րդ  բաժինը  նվիրված  է  առանփին  տեսակի  վարույթների  իրականացման  առանձնահատկություններին,  և,  ինչպես  վերևում  նշվեց,  որպես  առանձինտեսակի  վարույթներ՝  նախագծում  ներառված  են  մասնավոր  մեղադրանքով  վարույթը,  համաձայնեցաման  վարույթը  և  համագործակցության  վարույթը։
   Ուսումնասիրելով  նշվածները՝  կտեսնենք,  որ  առկա  են  նմանություններ  համաձայնեցման  ու  համագործակցության  վարույթների  միջև,  և  առաջանում  է  դրանց  տարբերակման  անհրաժեշտության  հարցը,  քանի  որ  նշված  ինստիտուտների  նմանությունն  ակնհայտ  է։
 Նախագծի 506-րդ հոդվածը նշում է համագործակցության վարույթ կիրառելու հիմքերը.  նշվում  է,  որ  համագործակցության  վարույթ  կարող  է  նախաձեռնվել  միայն  մեղադրյալի կողմից` համագործակցության մինչդատական համաձայնագիր կնքելու մասին  գրավոր  միջնորդություն  ներկայացնելու  դեպքում,  որը  հասցեագրված  է  նախաքննության օրինականության նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատախազին, իսկ միջնորդությունը պետք է ստորագրված լինի մեղադրյալի և նրա պաշտպանի կողմից։
  499-րդ հոդվածում նշվում են համաձայնեցման վարույթ կիրառելու հիմքերը, որի համաձայն դատարանը համաձայնեցման վարույթի կարգով քննությունը իրականացնում է մեղադրյալի հարուցած միջնորդության հիման վրա ոչ մեծ և միջին ծանրության  հանցանքների  համար,  իսկ  500-րդ  հոդվածում  նշվում  է,  որ  դատարանն  էբավարարում  համաձայնության  մասին  միջնորդությունը։
   Նշվածից  երևում  է,  որ  համագործակցության վարույթում միջնորդությունը հասցեագրված է դատախազին, իսկհամաձայնեցման վարույթում` դատարանին։
  Ինչպես նաև նշենք, որ համագործակցության  վարույթում  չի  նշվում,  թե  որ  հանցագործությունների  համար  է  այն  կիրառելի,հետևաբար այն կիրառելի է ինչպես ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների, այնպես էլ ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործությունների օժանդակության համարմեղադրվող  անձի  կողմից  համագործակցության  համաձայնագիր  ներկայացնելուդեպքում։
   Առկա  է  նաև  դատավարական  փուլերի  տարբերություն,  ինչն  ակնհայտ  է։
 Կարող  ենք  նշել  որ,  եթե  համագործակցության  վարույթի  նպատակը  մեղադրյալիցհանցագործության  վերաբերյալ  տվյալների  ստացումն  է,  ապա  համաձայնեցման1 Տե՛ս Սիմոնյան Գ., էջ 162։
 2 Տե՛ս http։
 //prokuror.spb.ru/k816.html#2։
 վարույթը  հիմնվում  է  մեղադրյալի  կողմից  իր  մեղքի  ընդունման  վրա1։
   Մեղադրյալիդատավարական շահերի պաշտպանության նկատառումներից ելնելով՝ նորմերը պարունակում են մի շարք երաշխիքներ։
  Մասնավորապես՝ միջնորդության մեջ նշվում է,թե  ինչում  է  արտահայտվելու  քննությանը  մեղադրյալի  կողմից  համագործակցելուէությունը, ինչպես նաև այն գործողությունները, որոնք մեղադրյալը պարտավորվում էկատարել  հանցագործությունը  բացահայտելու,  քննելու,  հանցակիցներին  մերկացնելու կամ հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը հայտնաբերելուն աջակցելու նպատակով։
   Որպես  երաշխիք  է  նաև  քննիչի  կողմից  պաշտպանի  նշանակումը  կամ  հրավիրումը` մեղադրյալի` միջնորդության կայացման պահին պաշտպան չունենալու դեպքում, և հնարավորություն է ընձեռում պաշտպանի հետ միասին քննարկել միջնորդություն։
   Դատախազը,  ստանալով  միջնորդությունը,  կայացնում  է  հետևյալ  որոշումներից մեկը. 1.  համագործակցության  վերաբերյալ  մինչդատական  համաձայնագիր  կնքելումասին միջնորդությունը մերժելու մասին, 2.  համագործակցության  վերաբերյալ  մինչդատական  համաձայնագիր  կնքելու  ևմիջնորդությունը բավարարելու մասին։
 Երաշխիք  է  նաև  միջնորդության  մերժման  դեպքում  դրա  բողքարկելու  հնարավորության առկայությունը` ուղղված վերադաս դատարանին։
  նախագծի 509-րդ հոդվածում մանրամասն կարգավորում է ստացել այն հարցը , թե ինչ պետք է ներառի իրմեջ համագործակցության վերաբերյալ մինչդատական համաձայնագիրը։
  512-րդ հոդվածում  ներկայացված  են  նաև  համագործակցության  վարույթով  դատաքննությանհատուկ  կարգ  կիրառելու  կարգը  և  պայմանները։
   Որպես  երաշխիք  հանդես  է  գալիսնաև հետևյալ դրույթը, որի համաձայն մեղադրյալի, նրա մերձավորի կամ ազգականիհետ կապակցված այլ անձի անվտանգության ապահովման նպատակով դատարանիորոշմամբ դատաքննությունը կարող է անցկացվել դռնփակ։
  Դատարանը հետազոտված  ապացույցներով  մեղադրյալի  կողմից  համաձայնագրի  պայմանների  պատշաճպահպանումը և դրանով նախատեսված իր պարտավորությունների կատարումը, ինչպես նաև համագործակցության նպատակի նվաճումը հաստատված համարելու դեպքում  մեղադրյալի  նկատմամբ  կայացնում  է  մեղադրական  դատավճիռ`  նշանակելովօրենքով  նախատեսվածից  ավելի  մեղմ  պատիժ,  կամ  նշանակված  պատիժը  պայմանականորեն չկիրառելով, կամ մեղադրյալին պատժից ազատելով։
 Անհրաժեշտ  է  նշել,  որ,  ըստ  նախագծի,  քննիչը  մեղադրյալի  և  պաշտպանի  կողմից  ստորագրված  միջնորդությունն  ստանալու  պահից  երեք  օրվա  ընթացքում  այններկայացնում է դատախազին` կցելով դրա բավարարման կամ մերժման վերաբերյալիր կարծիքը2։
  Այս դրույթի հետ կապված անհրաժեշտ ենք համարում համեմատականանցկացնել ՌԴ քրեական դատավարության օրենսգրքի հետ, որում նշվում է` միջնորդությունը դատախազին գրավոր ներկայացվում է քննիչի միջոցով և պետք է պարունակի  տեղեկություններ  այն  գործողությունների  մասին,  որոնք  կասկածյալը  կամ  մեղադրյալը  պարտավորվել  է  կատարել  հանցագործությունների  քննության  և  բացահայտման,  հանցագործության  մյուս  հանցակիցների  բացահայտման  և  քրեական  հետապնդման, հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված գույքի հետախուզման նպատակով։
  Նշված համաձայնագիրը պարտադիր պետք է ստորագրվի պաշտպանի կողմից։
 Քննիչը  կարող  է  միջնորդությունը  հանձնել  դատախազին  կամ  համագործակցությանմիջնորդությունը  մերժելու  մասին  որոշում  կայացնել,  այսինքն՝  միջնորդությունը  մերժելու  իրավունք  տրված  է  նաև  քննիչին,  ինչը  տարակարծությունների  տեղիք  է  տա1 Տե՛ս Սիմոնյան Գ., էջ 162։
 2 Տե՛ս «Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագիծ», Երևան, 2012։
 լիս1։
  Նախագիծը համեմատելով ՌԴ քրեադատավարական օրենսդրության հետ՝  տեսանք,  որ  առկա  է  քննիչի  լիզորությունների  հետ  կապված  էական  տարբերություն.նախագծով  քննիչի  լիազորությունների  սահմանափակումը  և  այնպիսի  լիազորությունների  չնախատեսելը,  ինչպիսիք  նշված  էին  ՌԴ  քրեական  դատավարությանօրենսդրությամբ,  արդարացիորեն  հիմնավորված  են,  քանի  որ  նման  պայմաններումառկա  կլիներ  դատախազական  հսկողության  ամբողջականության  անկում,  դատախազական  և  քննչական  շահերի  բախում,  ինչը  կհանգեցներ  ոչ  բարենպաստ  հետևանքների  առաջացման։
   Քննիչին  նման  լիազորություններով  չօժտելը  հարկ  ենքհամարում առանձնացնել՝ որպես նախագծի տվյալ ինստիտուտի առավելություն։
 Նախագծում նշված է, որ համագործակցության վերաբերյալ մինչդատական համաձայնագիր  կնքելու  միջնորդությունը  բավարարելու  մասին  որոշում  կայացնելուդեպքում  դատախազը  քննիչի,  մեղադրյալի  և  նրա  պաշտպանի  մասնակցությամբկազմում  է  համագործակցության  վերաբերյալ  մինչդատական  համաձայնագիր։
   Իսկթե  ինչ  ժամկետում  է  կայացվելու  որոշումը,  նշված  չի,  ինչը  կարող  է  հանգեցնել  ողջամիտ ժամկետի կիրառման չարաշահման։
 Ամփոփելով մեր աշխատանքը` եկել ենք հետևյալ եզրահանգումներին.1.  Քրեական  դատավարության  իրավունքի  տեսության  մեջ  առկա  տարակարծությունները  վկայում  են  այն  մասին,  որ  վերոնշյալ  դատավարական  ինստիտուտն  ունի  զարգացման  լայն  հեռանկար,  որը  պետք  է  ենթարկվի  խորը  ուսումնասիրության։
 2.  Համառոտ  ուսումնասիրելով  արտասահմանյան  պրակտիկան  և  համեմատական  անցկացնելով  միմյանց  հետ`  նկատեցինք,  որ  համագործակցության  վարույթի ինստիտուտը տարբեր երկրներում նախատեսված է որոշակի առանձնահատկություններով,  ինչը  և  վկայում  է  այս  ինստիտուտի  զարգացման  հեռանկարի մասին։
 3.  Ոսումնասիրելով քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծի՝ համագործակցության վարույթին նվիրված գլուխը` նկատեցինք, որ դրանում ներառված  են  մեղադրյալի  իրավունքների  և  օրինական  շահերի  պաշտպանության բազմաթիվ երաշխիքներ։
 Վերադառնալով համագործակցության վերաբերյալ մինչդատական համաձայնագիր կազմելու կարգին` նշենք, որ դատախազը, ի սկզբանե ծանոթ լինելով գործի հանգամանքներին  և  արդեն  իսկ  բավարարելով  մեղադրյալի  ու  նրա  պաշտպանի  համագործակցության  միջնորդությունը,  պետք  է  համագործակցության  համաձայնագիրըկազմի հատուկ ժամկետում, այլապես տեղի կունենա մեղադրյալի իրավունքների ոտնահարում,  մասնավորապես՝  կառաջանա  անորոշություն,  որը  նաև  կասկածի  տակկառնի մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվելիք պատժի մեղմացման փաստը (մեղադրյալի  մոտ  կձևավորվի  նիհիլիստական  վերաբերմունք  իրավունքի  և  իրավապահ  մարմինների գործողությունների նկատմամբ), քանի որ, ինչպես գիտենք, մեղադրյալը դատավարությունում  հանդիսանում  է  «խոցելի»  սուբյեկտ։
   Առկա  խնդիրն  այլ  կողմիցմեկնաբանելով` կկանգնենք փաստի առջև. ենթադրենք մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև բանակցությունների արդյունքում առկա է համաձայնություն, դատախազը  ստացել  է  հանցագործության  մասին  տեղեկություններ,  զուգահեռ  պարզելեն մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվող պատիժը մեղմացնելու հարցը, և այս դեպքումէլ  դատախազը  անհարկի  չի  կայացնում  համագործակցության  համաձայնագիր։
   Այստեղ, ըստ էության, առկա է խնդիր, և անհրաժեշտություն կա նշել կոնկրետ ժամկետ,որով կաշկանդված կլինի դատախազը։
  Իհարկե, չենք կարող անտեսել նաև ողջամիտ1 Տե՛ս Безлепкин Б., Комментарий к уголовно-процессуальному кодексу РФ (постатейный), 9-е изд., Москва,ժամկետի  գաղափարը,  եթե  դատախազը  ներկայացնի  ծանրակշիռ  փաստեր`  համաձայնագիրը նշված ժամկետում չկայացնելու համար։
  Ուսումնասիրելով առկա իրավիճակը`  կարող  ենք  նշել,  որ  նախագծի  509-րդ  հոդվածի  1-ին  կետը  պետք  է  լրացվի`վերջնական ստանալով հետևյալ տեսքը. «Համագործակցության վերաբերյալ մինչդատական համաձայնագիր կնքելու միջնորդությունը բավարարելու մասին որոշումը կայացնելու դեպքում դատախազը քննիչի, մեղադրյալի և նրա պաշտպանի մասնակցությամբ  կազմում  է  համագործակցության  վերաբերյալ  մինչդատական  համաձայնագիրը երեք օրվա ընթացքում, եթե չի ներկայացրել համաձայնագրի կազմելուն խոչընդոտող ծանրակշիռ հանգամանքներ»։
 Առնակ ՀախվերդյանՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏԸ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՆՈՐ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ ՆԱԽԱԳԾՈՒՄԲանալի բառեր՝ համագործակցության վարույթ, համաձայնեցման վարույթ,արդարադատության հետ գործարք, մեղքի ընդունման գործարք, համաձայնագիր,համագործակցություն, հաշտեցում, դատախազ, մեղադրյալ ։

Հաշվի  առնելով  արտասահմանյան  երկրների  իրավակիրառ  փորձը  քրեական  դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծում՝ նախատեսվեց առանձին տեսակի վարույթների իրականացման  կարգ,  որը  նորամուծություն  է։
   Աշխատանքում  ուսումնասիրվել  է  «համագործակցության  վարույթ»  կոչվող  դատավարական  ինստիտուտը։
   Դրա՝  որպես  առանձին  տեսակի  վարույթի էությունը բացահայտելու համար ուշադրություն ենք դարձրել հասկացությանը, հասկացության մեջ առկա տերմինաբանությանը, համառոտ անդրադարձ ենք կատարել պատմական  զարգացմանը և արտասահմանյան փորձին։
   Աշխատանքում  քննարկվել  է  հետևյալ  խնդիրը՝  համագործակցության  վերաբերյալ  մինչդատական  համաձայնագիր  կնքելու  միջնորդությունը  բավարարելու  մասին  որոշում  կայացնելու  դեպքում  դատախազը  քննիչի,  մեղադրյալի  և  նրա  պաշտպանի  մասնակցությամբ  կազմում է համագործակցության վերաբերյալ մինչդատական համաձայնագիր։
  Աշխատանքում  մենք ներկայացրել ենք այս համաձայնագրի որոշ կողմեր և առաջարկել դրա լուծման ուղիներ։
