Միջանկյալ երկխոսության առանձնահատկությունները Այս աշխատությունը գրելու շարժառիթը պայմանավորված է վերջին տարիներին համաշխարհային աշխարհաքաղաքական գործընթացներում կրոնի դերի բարձրացմամբ և շատ արդիական համարվող կրոնական երկխոսության ժամանակակից հակումների զարգացմամբ:  Բողոքականության սրտում ծագելով ՝ մեկ դարի ընթացքում էկումենիկ շարժումը կարողացավ գրավել ոչ միայն Ուղղափառ և Կաթոլիկ եկեղեցու ուշադրությունը, այլև շատ շուտով դառնալ միջկրոնական հանդուրժողականության և սիրո արտահայտություն:  Էկումենիկ շարժման կողմնակիցները, նպատակներին հասնելու համար, ջանք չխնայելով, կազմակերպում են բազմաթիվ գիտաժողովներ, որոնց ընթացքում քննարկում են տեղի ունեցող իրադարձությունները, մշակում զարգացման և համագործակցության հետագա ռազմավարություն: Արդյունքում, կրոնական երկխոսությունը հետզհետե դառնում է ժամանակակից դարաշրջանի բնութագրիչներից մեկը:   Այնուամենայնիվ, չնայած բոլոր պահանջներին, կրոնական երկխոսության ֆենոմենը շարունակում է մնալ ամենաքիչ ուսումնասիրված ոլորտներից մեկը: Modernամանակակից կրոնական երկխոսությունը բաժանված է երեք հիմնական տիպի. • Միջկրոնական երկխոսություն, որը տեղի է ունենում տարբեր կրոնական դավանանքների ներկայացուցիչների միջև:  Անկեղծ ասած, խոսքը ոչ թե երկխոսության, այլ բազմաբանության մասին է, որն առաջին պլան է բերում ընդհանուր սոցիալական և կրոնական խնդիրները (ահաբեկչություն, բնապահպանական խնդիրներ, մշակութային և բարոյական դաստիարակություն, կրոնական ծայրահեղականություն, կրոնական և աղանդավորական կործանարար կազմակերպություններ, ինչպես նաև հակա աղանդավորական կործանարար կազմակերպություններ): լուծումների որոնում:  Միջկրոնական երկխոսության նպատակն է հաղթահարել հավատքի վրա հիմնված համայնքների միջև առճակատումը, կառուցել հանդուրժողական հարաբերություններ, ինչպիսիք են կրոնի և կրոնական միավորումների խաղաղ գոյակցությունը, և իդեալականը ՝ «կազմակերպել լավ համագործակցություն հասարակությանը հուզող տարբեր հարցերի լուծման համար, ներառյալ աշխարհի ամենակարևոր հարցերից մեկը »: միջմշակութային կազմավորում »[1]: • Միևնույն հավատքի հիման վրա տարբեր համայնքների միջև երկխոսություն ՝ ուղղված նույն կրոնում ընդգրկված տարբեր դավանանքների խմբերի միջև առկա խնդիրների լուծմանը:  Այս երկխոսության օրինակ է ուղղափառ և ոչ քաղկեդոնական եկեղեցիների (առաջին հերթին Հայ Առաքելական եկեղեցու) երկխոսությունը:  Այսպիսով, դարեր շարունակ ուղղափառ քննարկողները ենթադրում էին, որ Հայ եկեղեցին չի ընդունում Փրկչի աստվածային, անբաժանելի, անխռովելի էությունը:  Սակայն բանավեճերի պատճառով պարզվեց, որ դա պարզապես խառնաշփոթ է, խնդիրը լեզվի մեջ էր, այլ ոչ թե վարդապետության: • Աշխարհիկ երկխոսություն, որն ընդգրկում է գիտական ​​էլիտան ՝ աստվածաբաններ, աստվածաբաններ, սոցիոլոգներ, քաղաքագետներ, պետական ​​և միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ:  Երկխոսության այս տեսակը նվիրված է կրոնի ուսումնասիրության, դրա պատմության, զարգացման փոփոխությունների, կրոնական ուսումնասիրությունների մեթոդաբանության և ֆունկցիոնալ համագործակցության օրենքների մշակման խնդիրներին: Իհարկե, պետք է խոստովանել, որ ներկայացված բաժինը բավականին հարաբերական է, քանի որ երկխոսությունների տեսակները հաճախ խառնվում են համատեղ գիտաժողովների ընթացքում:   Բացի այդ, կրոնական համագումարները հիմնականում անցկացվում են առանց աստվածաբանության կամ դավանանքի ներկայացուցիչների:  Տեսաբանները երբեք չեն հրավիրվում Կրոնի պատմության ասոցիացիայի միջազգային համաժողովներին, բայց XX դարի երկրորդ կեսին Արևմուտքում հայտնվեցին առաջին կարգի «փայլուն» տեսաբաններ ՝ Կ. Ռաներ, Բ. Լոներգան, Ի. Բ. Մեց, ​​Վ. Պանենբերգը և այլոք:  Տեսությունը և տեսությունները և փաստարկները նույն կերպ չեն ընդունվում կրոնավորների շրջանում:  Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ տեսաբանները նաև նախընտրում են մասնակցել տեսական գիտաժողովներին, քան կրոնական և տպագրվել տեսական հանդեսներում: Տեղին է հիշել, որ Պ.-ն լուրջ խթան դարձավ միջկրոնական երկխոսության զարգացման համար: Աբելարդ  Նա իր դիալեկտիկան օգտագործեց որպես ճշմարտության բացահայտում եկեղեցական դոգմաների ընթացքում հակասական կարծիքների և բանավեճերի միջոցով:  Աբելարդն իր «Այո» «ոչ» աշխատությունում հակադրում է աստվածաշնչյան հատվածները ՝ մեջբերումներ կատարելով ենթադրյալ հակամարտություններից: «Լուսավորության գիտակցությունը գերագույն դատավոր համարելով ՝ մտածողը փորձեց ամրապնդել հանդուրժողականության սկզբունքը միջկրոնական հարաբերություններում»:   Քրիստոնեության մեջ «Փիլիսոփայի և հրեայի բանավեճը» աշխատությունում նա տեսական նախադրյալներ ստեղծեց միջկրոնական մշակութային երկխոսության համար:  Ն. Սուզովացի Կուզանսկի եգ. Իոանը հավաստիացրեց, որ պատերազմը չի լուծում կրոնական վեճերը, այսինքն ՝ իմաստ չունի մուսուլմաններին քրիստոնեություն դարձնել:  Անհրաժեշտ է բացահայտել և գտնել ընդհանուր և իրական տարբերություններ:   Այդ նպատակով նրանք մշակեցին բանավեճի, հակակոնֆերանսի գաղափարը:   Բացի այդ, Կուզանսկին ցանկանում էր հավաքել արևելքի տարբեր քաղաքների վաճառականներին իսլամի մասին առաջին ձեռքից տեղեկություններ ստանալու համար, ապա նախատեսում էր հատուկ պատրաստված տղամարդկանց ուղարկել մահմեդական երկրներ, որտեղ նրանք հող կպատրաստեին համաժողովի համար: Վերջապես, Վատիկանի Երկրորդ տիեզերական ժողովը (1962-1965) շրջադարձային պահ դարձավ կրոնական երկխոսության մեջ:  Քրիստոնեության պատմության մեջ առաջին անգամ ոչ քրիստոնեական եկեղեցիների նկատմամբ վերաբերմունքի հարցը վերանայվեց վարդապետական ​​մակարդակում:   Խնդրի կարգավորմանը նվիրված էր «Ոչ քրիստոնեական եկեղեցիների հետ հարաբերությունների մասին» հատուկ հռչակագիր, որում հստակ ասվում էր. «Եկեղեցին բոլոր կրոններում չի մերժում ճշմարիտն ու սուրբը:   Այն անկեղծ հարգանքով բացահայտում է կյանքի, օրենքների և ուսմունքների պատկերները, որոնք շատ առումներով տարբերվում են քրիստոնեությունից, բայց դրանք իրական լույս են, որը լուսավորում է մարդկանց: » Կրոնական երկխոսության առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ այն ներառում է տարբեր կրոնական դավանանքների ներկայացուցիչներ, ինչը արտացոլվում է հատուկ, միավորված գաղափարական համակարգի ձևավորման մեջ:  Այսպիսով, Վատիկանի Երկրորդ տիեզերական ժողովի հռչակագրում Nostraaetate- ը, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ ոչ քրիստոնեական եկեղեցիների նկատմամբ Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցիների վերաբերմունքի վրա, հրեաներին, քրիստոնյաներին և մահմեդականներին անվանում էր որպես «քրիստոնյաներ, ովքեր դավանում էին Աբրահամի հավատը «  Իսլամը քրիստոնյաներին ներկայացնում է որպես «Գրությունների մարդիկ», իսկ Աբրահամի հետևորդներին ավելի խորը հասկանալու համար առաջարկում է, որ theուրանը դիտվի որպես «Երրորդ Կտակարան»:  Մահմեդականների համար theուրանը ավելին է, քան բավարար է. դա նոր մեկնաբանությունների կարիք չունի, բայց հատուկ կրոնական բանավեճերի ժամանակ այն համարվում է «Երրորդ Կտակարան»:   Սուրբ Երրորդությունը, Հին Կտակարանը, Նոր Կտակարանը և Երրորդ Կտակարանը ՝ Qur'anուրանը, թույլ են տալիս մեզ ընդգծել աստվածային գրքերի ընդհանուր բնույթը և համարժեք մոտեցում ցուցաբերել theուրանի մետաֆիզիկային ոչ-մարդկանց շրջանում: Մահմեդականներ: Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով վերոգրյալը, մենք պետք է փաստենք, որ բազմակողմանի հարաբերություններ և մշտական ​​համագործակցություն հավատի վրա հիմնված համայնքների միջև, հատկապես ղեկավարների մակարդակով, անհնար է:  Համաձայնություն չկա նաև այն մասին, որ կրոնական երկխոսությունը արդյունավետ է, չնայած այն հանգամանքին, որ, ըստ հետազոտողների, միջկրոնական երկխոսությունը աշխարհի զարգացման բաղկացուցիչ մասն է. դա ոչ միայն հնարավոր է, այլեւ անհրաժեշտ է:   Այնուամենայնիվ, կան շատերը, ովքեր դեմ են միջկրոնական երկխոսությանը:   Այսպիսով, Մ. Մաքբրայթը դավանանքը տեսնում է որպես «փակուղի, որը վերջնական, անհաղթահարելի խոչընդոտ է ստեղծում, որը, սակայն, կմնա նույնիսկ այն ժամանակ, երբ չեզոքացվեն միջմշակութային երկխոսության զարգացման բոլոր մյուս խոչընդոտները»:  Դա բացատրվում է մասնավորապես այն փաստով, որ փոքր տարբերություններ կան այն հարցում, թե ինչ են հասկանում նույն կրոն ունեցող երկու տարբեր մարդիկ այդ կրոն ասելով: Ecամանակակից էկումենիզմի և էկումենիկ շարժման բնույթը բացահայտելու համատեքստում, կարծում ենք, որ հիմնական խնդիրն է էկումենիզմը դիտարկել որպես «հայեցակարգային» գաղափարախոսություն:   Նման մոտեցումը թույլ է տալիս մեզ ավելի լավ հասկանալ էկումենիզմի տարբեր ընկալումների բնույթը ոլորտում, օբյեկտիվ գնահատականներ տալ եկեղեցիների միությանը խոչընդոտող կամ նպաստող գործոններին: Չլինելով նոր իրողություն քրիստոնեական եկեղեցու պատմության համատեքստում, էկումենիզմը, անկասկած, շատ հրատապ դարձավ քսաներորդ դարում ՝ ձեռք բերելով որակապես նոր շեշտադրումներ:  Այս տեսանկյունից նկարագրելով այսպես կոչված «ժամանակակից էկումենիզմի» բնույթը և դրա ժամանակակից չափը, պետք է ասել, որ էկումենիզմը քրիստոնեական եկեղեցու վերամիավորման հնագույն հայեցակարգի զուտ մեխանիկական վերարտադրություն չէ, այլ միանգամայն նոր հայեցակարգ: «օտարման» մասին:  Էկումենիզմի գաղափարը ընդհանուր առմամբ որակական կամ արտակարգ վերափոխման չի ենթարկվել, բայց փոխվել է արդիականացման տեսանկյունից. այն ավելի ճկուն և դինամիկ է դարձել «քրիստոնեական իդեալ» -ի գաղափարախոսության տեսանկյունից:   Հարկ է նշել, որ, ի տարբերություն տասնիններորդ դարի վերջի և քսաներորդ դարի սկզբի հասկացությունների, որոնց հիմնական համոզմունքն այն էր, որ էկումենիկ շարժումը կարող է տեղի ունենալ միայն դոկտրինալ-կրոնական դաշտի տարածքում, ժամանակակից էկումենիզմում պարզ է կարելի է բացառել եկեղեցիների միասնությունը: Դոկտրինալ հարցերի քննարկումից այն կողմ `առաջնահերթությունը տալով մերձեցման ուղուն և երկխոսությունը ավելի լայն հարցերի շուրջ, որոնք նպաստում են համագործակցությանը:  Այս տեսանկյունից էկումենիզմը ձգտում է ընդլայնվել, թափանցել «միջմշակութային երկխոսության» ոլորտ, ինչը նրան ավելի լայն հնարավորություններ է տալիս, մանավանդ որ վերջին տասնամյակների էկումենիզմը փորձում էր ավելի շատ «տիեզերական» ծրագրեր ներառել, այսինքն ՝ ընդլայնել միջկրոնական երկխոսության քաղաքականություն:   Ի դեպ, այդ գործընթացում հստակ դիտարկված ռազմավարական գիծը արտահայտվում է այնքանով, որ միջկրոնական էկումենիկ գործունեությունը և դրա դրսևորումները, որպես կանոն, դուրս չեն գալիս հասարակական բարեգործական գործունեության շրջանակներից: Ակնհայտ է, որ չնայած «ժամանակակից էկումենիզմի» գաղափարական հիմքը գենետիկորեն բխում է բողոքական միջավայրի ազատական ​​մտածելակերպից, այն էապես բարեփոխվել է ավանդական մտածողության միջոցով, այսինքն էկումենիկ շարժման մեջ այն դառնում է բացարձակ արժեք շարժմանը մասնակցող ցանկացած եկեղեցի:   Սա է քրիստոնեության գաղափարական միության մեծ հաջողության պատճառը, քանի որ հասարակ հավատացյալների շրջանում հավատը, որ «քրիստոնյաները միավորվում են Քրիստոսի մեջ դառնում է մեկ եկեղեցի, որը գոյություն ունի ամենուր, ամեն ժամ»: Սակայն, մյուս կողմից, որոշակի եկեղեցական ավանդույթին պատկանելու բնական զգացումը կարևոր դեր է խաղում էկումենիկ հեռանկարների ձևավորման գործում, ասաց նա ՝ ավելացնելով, որ աշխարհայացքն անխուսափելիորեն հանգեցնում է հայեցակարգային տարբերությունների: Այս տեսանկյունից քրիստոնեական արևմուտքի և արևելքի հայեցակարգային տարբերությունների քննարկումը հատուկ գիտական ​​և պատմական հետաքրքրություն է ներկայացնում: Բանն այն է, որ էկումենիկ շարժման գաղափարախոսները, հատկապես արեւմտյան (բողոքական) տեսաբանները, պնդում են, որ եկեղեցիների միությունը կարող է իրական դառնալ միայն այն դեպքում, եթե առանձին եկեղեցիների ավանդույթները «նորացվեն»:  Այնուամենայնիվ, նրանք չեն պատասխանում այն ​​հարցին, թե ինչի հիման վրա պետք է արվի այդ «նորացումը», թե գործնականում նույնն է ՝ հնարավո՞ր է փոխել դարերի ընթացքում արմատավորված եկեղեցական ավանդույթները:  Տեսական աստվածաբանության համակարգում քաջ հայտնի է, որ քննարկվող հարցի շրջանակներում էկումենիզմի մասին բողոքական գաղափարներին հատուկ են հետևյալ բաղադրիչները. Եկեղեցին «կենդանի օրգանիզմ» է և պետք է ներառի և մշակի ժամանակակից աշխարհի տարբեր ընդարձակումների բազմազանությունը:  Եվ քանի որ, ըստ նրանց, եկեղեցին ոչ թե օտար և վերացական կառույց է, այլ գերզգայուն օրգանիզմ, որը բաղկացած է «անհատներից», ուստի այն պետք է արձագանքի ժամանակակից մարտահրավերներին ժամանակակից «գործիքների» միջոցով:  Այլ կերպ ասած, եկեղեցին պետք է վերածվի հանրային կյանքում գործող հզոր բջիջի, որը կարող է նաև բավարարել «հասարակական անձի» պահանջները: Ի տարբերություն բողոքականության ազատական ​​դիրքի, հարցի վերաբերյալ ուղղափառները մնացին անփոփոխ այն սկզբունքային դիրքորոշումից, որ «Քրիստոսի մարմինը» համարվող եկեղեցին իր էությամբ անխորտակելի է:   Այս դիրքերից բողոքական եկեղեցիների գոյությունը նույնիսկ ուղղափառ եկեղեցիների ճնշող մեծամասնությունը մեկնաբանեց որպես քրիստոնեական համընդհանուր եկեղեցու պառակտում:  Ավելին, շատ ուղղափառ մարդիկ համոզված են, որ բողոքականությունը դարձել է մի օրգանիզմ, որը պարունակում է «առաքելական ավանդույթներից» օտարված բազմաթիվ տարրեր: Ընդհանրապես, ժամանակակից էկումենիզմում միության ճանապարհը չի կարող կառուցվել եզակի հայեցակարգի հիման վրա; այն պետք է զարգացնի համապարփակ և համընդհանուր մոտեցում, որը ներդաշնակորեն կներառի քննարկվող խնդրի վերաբերյալ բոլոր հիմնական տեսակետները:  Ուղղափառ հեղինակները հենց այս սկզբունքն են քննադատում արևմտյան էկումենիզմի մոդելի օգտագործումը ավանդական արևելյան եկեղեցական միջավայրում:  Ուղղափառ հեղինակ Ա. Շմեմանը քննադատում է ինչպես արևմտյան էկումենիզմի բացասական դրսևորումները, այնպես էլ ուղղափառների դեմ հարկադրանքի քաղաքականությունը:  Այս կապակցությամբ նա գրում է. «Ուղղափառների բնութագրական առանձնահատկություններից մեկը էկումենիկ շարժմանը մասնակցելը այն է, որ Ուղղափառներին ընտրություն չի տրվել, նրանց համար էկումենիկ շարժումը որոշվել է ի սկզբանե ՝ որոշակի գործառույթ կատարելու համար: « [10]  Developարգացնելով էկումենիզմի իր հայեցակարգային մոտեցումները ՝ Ա. Շմեմանը մատնանշում է հետամնացությունը: «Այն հարցերը, որոնք Արեւմուտքը դրել է ուղղափառներին, ձեւակերպված են արեւմտյան առումով ՝ արտահայտելով արեւմտյան զարգացման եզակի փորձն ու ուղղությունը:  Ուղղափառների պատասխանները կառուցված են այն կատեգորիաների շրջանակներում, որոնք հասկանալի են Արևմուտքին, բայց դժվար թե համապատասխանեն Ուղղափառությանը: «[11] Ընդհանուր առմամբ, էկումենիզմի նման գնահատականները հաճախ հնչեցնում են Ուղղափառ աշխարհի ներկայացուցիչները `տպավորություն ստեղծելով, որ, այսպես ասած,« արևմտյան էկումենիզմը »իսկապես պարտադիր է:  Մեր կարծիքով, այս մեղադրանքները լիովին արդարացված չեն: Բանն այն է, որ արեւմտյան քրիստոնեությունն իր բովանդակությամբ այնքան բազմազան է, լի տրամաբանական «չոր» բաղադրիչներով, որ դրա մեխանիկական տեղափոխումը ուղղափառ աշխարհ ծայրահեղ գնահատականների տեղիք է տալիս: Ամեն դեպքում, ուղղափառ մտածողները անընդհատ փորձում են թվարկել և դասակարգել բոլոր հատկությունները, որոնք, իրենց կարծիքով, կարող են բացահայտել գաղափարական լուրջ տարբերությունները այս երկու աշխարհների միջև:  Այդ տեսակետից առավել բնորոշ կարելի է համարել Վ. Լոսկիի տեսակետը, որը դեմ է արևելյան պահպանողականությանը «Արևմտյան միավորման» ձգտմանը և պնդում է. «Արիական ավանդույթը երբեք չի տարանջատել միստիկան աստվածաբանությունից, ինչպես նաև աստվածաբանության անհատական ​​փորձը եկեղեցու կողմից հաստատված դոգմաներից»:  Միևնույն ժամանակ, աստվածաբանը ընդունելի է համարում ժամանակակից մտածողության որոշ սկզբունքներ:  Վ.Լոսկին հատուկ ուշադրություն է դարձնում Կ.-ին: Ըստ Բարտի `« եկեղեցին չի ստեղծվում, այլ հայտնաբերվում է »:  Մենք կարծում ենք, որ Վ. Լոսկին, այսպիսով, ենթադրում է, որ եկեղեցու միությունը գոյություն ունի, որ այն չպետք է փնտրել ապագա փոխզիջումների հնարավորության մեջ: Իր գնահատականներում ուղղափառ աստվածաբանության և փիլիսոփայության մեկ այլ կարևոր ներկայացուցիչ `Ն. Բերդյան, որը, կարծում ենք, ավելի լայն դիրքորոշում ունի քրիստոնեական աշխարհի տարանջատման խնդրի վերաբերյալ:  Հանուն ճշմարտության պետք է նշել, որ ինչպես Ուղղափառության մյուս ներկայացուցիչները, այնպես էլ Ն. Բերդյան, անդրադառնալով էկումենիզմի արևմտյան ըմբռնումներին, ձգտում են ցույց տալ ուղղափառ ավանդույթի առավելությունները: [15] Այդ տեսանկյունից պետք է նշանակալի համարել, որ Ն. Բերդյայի բողոքականությունն իրական իմաստով «եկեղեցի չի համարում»:  Ավելին, համեմատական ​​վերլուծության հիման վրա նա պնդում է, որ կաթոլիկ եկեղեցին իր բնույթով «ավելի ազատ կառույց է», քան, ասենք, լյութերական եկեղեցին:  Եվ չնայած դրան, Բերդիան քննադատում է Կաթոլիկ եկեղեցու պատմականորեն բացասական հայտարարությունները:  Այդ առիթով նա գրում է. «Կաթոլիկ եկեղեցին, ընկնելով հպարտության և ինքնահաստատման մեղքի մեջ, իրեն համարում է տիեզերական եկեղեցու բովանդակությունը ՝ մերժելով արևելյան քրիստոնեությունը»:  Ն. Բերդիան պնդում է, որ Ուղղափառ եկեղեցին, ի տարբերություն կաթոլիկության, առաջին հերթին գործում է որպես «ավանդույթի եկեղեցի»:  Ըստ նրա ՝ ուղղափառությունը կտրականապես դեմ է կաթոլիկ եկեղեցու «ավանդույթին», որը «գերհագեցած է ավտորիտար տարրերով», իսկ բողոքական միջավայրում, ըստ նրա, շեշտը դրվում է անձնական հավատքի վրա:  Այստեղից էլ գալիս է աստվածաբանի հիմնարար եզրակացությունը, որ պատմականորեն միայն Ուղղափառ եկեղեցին մեծապես ապավինում է ներքին ավանդույթի ուժին ՝ զերծ մնալով արտաքին ավտորիտարիզմից: Ա.-ն խուսափում է նաև էկումենիզմի և եկեղեցիների միության չոր սահմանումներից: Օսիպովը, պնդելով, որ էկումենիզմը չի ենթադրում քրիստոնեական եկեղեցիների ամբողջական միություն առանց հավատքի, եկեղեցաբանության, եկեղեցական կարգի ընդհանուր սկզբունքների և կյանքի զգույշ միասնության:   Այսինքն, եթե եկեղեցիները ցանկանում են միություն գտնել, նրանք պետք է բացահայտեն քրիստոնեական կյանքի բոլոր բաղադրիչները: Ամփոփելով այս ամենը ՝ կարելի է եզրակացնել, որ եկեղեցաբանների Ուղղափառության ջատագով աստվածաբանների և փիլիսոփաների հայեցակարգային սկզբունքները հիմնական հարցերում ուղղակիորեն հակադրվում են արևմտյան հասկացություններին: Արևելյան քրիստոնեական չափանիշներով դրանք միանգամայն անընդունելի են համարվում մի շարք պատճառներով. 1. Եկեղեցու միասնության լիարժեք ըմբռնումը, ըստ նրանց, արդեն գոյություն ունի Ուղղափառության և մտածելակերպի ավանդույթներում:   Այդ պատճառով բողոքականների առաջարկած եկեղեցական-կառուցվածքային միության ձգտումը խորթ է ուղղափառներին:  Հատկապես, որ նման միություն գոյություն ունի ավանդական ուղղափառ «Տիեզերական եկեղեցու» հովանու ներքո: 2. Արևելյան քրիստոնեությունը հասել է միության այնպիսի վարդապետական ​​գագաթնակետին, որ դրսում ավելորդ է դարձնում ցանկացած օտար կամ օտար հոգևոր փորձ: 3. Արևմտյան էկումենիզմը չի կարող համարվել արժեքավոր, գործնականում կիրառվելով արևելյան քրիստոնեության համատեքստում, քանի որ նրանց հոգևոր և մշակութային աշխարհայացքների միջև լուրջ տարաձայնություններ կան: Ուղղափառության կողմնակիցների հայեցակարգային դրույթների համեմատական ​​վերլուծությունը թույլ է տալիս պնդել, որ նրանք առաջարկում և հիմնավորում են քրիստոնեական աշխարհի եռաչափ մոդելը, որը ենթադրում է երեք եզակի առարկաների (կաթոլիկություն, բողոքականություն, ուղղափառություն) գոյություն:  Ավելին, ուղղափառները այս առարկաների երկխոսությունը գործնականում անհնար են համարում, քանի որ յուրաքանչյուրն իր մանրակրկիտ գնահատման ժամանակ օգտագործում է բոլորովին այլ կատեգորիկ դաշտ:  Այս անհամապատասխանությունը նրանք վիճարկում են հետևյալ կերպ. 1. Կաթոլիկությունը բացարձակ կարևորում է եկեղեցական կառուցվածքը, որն ունի իր վարչական բաղադրիչները, անընդհատ ընդլայնվում է, բայց «անփոփոխ դոգմա» է, որի արդյունքում հավատարիմ և հավատարիմ հաղորդակցություն եկեղեցական անհատներ »աննշան է:  Ի դեպ, փաստ է, որ կաթոլիկ եկեղեցին դեռ չի հանդիսանում ԵՀԽ անդամ, նա գործում է որպես դիտորդ այդ կառույցի ներսում:   Համենայն դեպս, նման մարտավարությունը կաթոլիկ եկեղեցու կայուն, անփոփոխ քաղաքականությունն է: Վատիկանը մտադիր է աշխարհին ներկայանալ եկեղեցիների միության իր հայեցակարգով, չնայած կաթոլիկ վերնախավը քաջատեղյակ է, որ ԵՀԽ-ն արմատապես մերժում է համագործակցող եկեղեցիների հավակնությունները: մարմին 2. Բողոքականության համատեքստում օգտագործվում է անհատ հավատացյալը և նրա կրոնական սուբյեկտիվ եսը:   Այս դեպքում եկեղեցու ներսում լիովին բացակայում են ավտորիտար տարրերը, և ինքնադրսևորման հնարավորություն է ընձեռվում, սակայն անտեսվում է գլխավորը ՝ հավատացյալների համայնքը: 3. Արևելյան քրիստոնեության մտածելակերպում օգտագործվում է ինքը ՝ եկեղեցին, եկեղեցին ՝ իր ներքին միասնությամբ, որտեղ «հոգատար կոլեկտիվը» և անհատական ​​հոգատարությունը ունեն նույն հոգատար կարիքները: Այսպիսով, համեմատելով քրիստոնեության այս երեք ազդեցիկ հոսանքների էկումենիկ հասկացությունները, բացահայտելով նրանց միջև արմատական ​​տարբերությունները, կարելի է պնդել, որ ժամանակակից էկումենիզմի դարում քրիստոնեական արևելքի և արևմուտքի երկխոսությունը չի կարող տեղի ունենալ միայն դոկտրինալ-դոկտրինալ համատեքստ քաղաքակրթության բաղադրիչները »մշակութային շեշտադրումներով [6]: Այս հիմքի վրա ձեւավորվում է եզրակացություն, որ եկեղեցու միասնության հետևյալ մոտեցումները բնորոշ են ուղղափառ մտածելակերպին: Քրիստոնեական միասնությունը հնարավոր չէ հասնել միայն վարչակազմի տարբեր արտաքին, կառուցվածքային և մեխանիկական միաձուլումների միջոցով. «եկեղեցիների միությունը պետք է իրականացվի նախ անհատական ​​կրոնական, ապա» քրիստոնեական համայնքի հավաքական գիտակցության շրջանակներում: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ URL ՝  http: //rodsobr.narod.ru/79.htm (տվյալների ամսաթիվը:  23.05.16): [4] уравский А. Վ., Քրիստոնեությունը և իսլամը:  Երկխոսության սոցիալական խնդիրները, Մոսկվա, «ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ», 1990, էջ. 36, URL:  http: //eastwest.rsuh.ru/binary/67097_19.1318243440.09217.pdf (տվյալների ամսաթիվը)  20.05.16): URL.  http: //religion.ng.ru/problems/2005-12-21/6_dialog.htm (03.02.16), Հյուսիսային աստղում Սուրբ Պետրոս և Պողոս առաքյալների հիմնադրման 75-ամյակի տոնակատարություն, URL: http: //www.orthodox-canada.com/ru/75th-nniversary-peter-and-paul-church-in-northstar/?act=news&div=8243  03.02.16): [10] Ֆլորովսկի Գ., Եկեղեցու սահմանների վրա, Ուղղափառություն և էկումենիզմ:   Փաստաթղթեր иURL:  http: //liv.piramidin.com/publ/berdiaiev/Berdiaiev_Sbornik_statei.htm#8 (տվյալների հավաքում):  03.02.16): Նազելի Հայրապետյան ՄԻERԱCHԳԱՅԻՆ ԵՐԿԽՈՍՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ Հիմնաբառեր. Միջեկեղեցական երկխոսություն, էկումենիզմ, հանդուրժողականություն, կաթոլիկ եկեղեցի, ուղղափառ եկեղեցի, բողոքականություն, գաղափարախոսություն: ։

Սույն հոդվածն ամփոփում է վերջին տարիներին համաշխարհային աշխարհաքաղաքական գործընթացներում կրոնի դերակատարության բարձրացման և միջկրոնական երկխոսության ժամանակակից միտումների զարգացման հնարավորություններն  ու  առանձնահատկությունները։
   Աշխատանքում  ներկայացնում  ենք  ինչպես  միջեկեղեցական երկխոսության ծագման, զարգացման շրջանները, այնպես էլ առանձին ներկայացնում ենք Ժամանակակից կրոնական երկխոսություն հիմնական երեք  տարատեսակները։
   Էկումենիզմը,  ծագելով  բողոքականության  սրտում,  շուտով  վերածվում է միջկրոնական հանդուրժողականության և սիրո դրսևորման շարժման, ինչի արդյունքում էլ կրոնական երկխոսությունը հետզհետե դառնում է ժամանակակից  դարաշրջանը բնութագրող գծերից մեկը։
