ՀՀ-ում,  ինչպես  բոլոր  զարգացող  երկրներում,  տնտեսությանզարգացման  հիմնական  նախադրյալներից  մեկը  ֆինանսական  կայունությունն է, որի գլխավոր երաշխիքներից է  առևտրային բանկերի ևվարկային կազմակերպությունների բնականոն և արդյունավետ գործունեությունը։
  Վերոնշյալից հետևում է, որ առևտրային բանկերի ֆինանսական կայունությունը ՀՀ տնտեսության առանցքային խնդիրներից  է։
   Բանկային  համակարգի  կայունության    և  վերջինում  առկառիսկերի  բացահայտման  և  նվազեցման  խնդիրները  մշտապեսգտնվում են նաև Բազելյան կոմիտեի ուշադրության կենտրոնում, ինչիվառ  ապացույցն  է  Բազել  ll-ում5  գերակշռող  առևտրային  բանկերիկայունությանն  ուղղված  պահանջները։
   Բանկային  համակարգիկայունությանն են ուղղված նաև ՀՀ ԿԲ առևտրային բանկերի կապիտալի  համարժեքությանը  վերաբերող  նորմատիվները6,  «ՀՀ  տարածքում գործող բանկերի վարկերի ու դեբիտորական պարտքերի դասակարգման  և  հնարավոր  կորուստների  պահուստների  ձևավորմանկարգը»7 և այլն։
  Այնուամենայնիվ, չնայած առևտրային բանկերի կայունությունն  ապահովելու  վերը  նշված    համատեղ  միջոցառումներիիրականացմանը,  ՀՀ  առևտրային  բանկերի  չաշխատող  ակտիվներիկշիռը 2016 թ.-ի ընթացքում հիմնականում աճման միտում է ունեցել8։
 ՀՀ  ԿԲ  տվյալների  համաձայն  առևտրային  բանկերիչաշխատողակտիվներն  առավել  մեծ  տեսակարար  կշիռ  ունեն  սպառողական6  Բանկերի  գործունեության  կարգավորումը,  բանկային  գործունեության  հիմնականնորմատիվներ, կանոնակարգ 2, ՀՀ ԿԲ, 2007, էջ 3։
 7 www.cba.am, կանոնակարգեր։
 8  ՀՀ  ԿԲ,  վարկային  ներդրումներ,  առևտրային  բանկերում  չաշխատող    ակտիվներիտեսակարար կշիռն ըստ ոլորտների` www.cba.amվարկերում։
     Վերոնշյալի  վրա  շատ  գործոններ  են  ազդում,  բայցառավել ազդեցիկները հետևյալն են.•  առևտրային  բանկերի  կողմից    ներքին  վարկանիշիշնորհման միջոցով վարկառուների վարկունակությանհամալիր գնահատման մոդելներում առկա թերությունները, •  վարկառուների  սոցիալ-տնտեսական  անկայուն  վիճակը, պայմանավորված ՀՀ-ում առկա խնդիրներով,•  վարկառուների  կողմից  առևտրային  բանկերից  ներգրավվող  վարկային  ռեսուրսների  բարձր  տոկոսադրույքները և այլն։
 Առևտրային  բանկի  կողմից  պոտենցիալ  վարկառուներինշնորհվող  վարկանիշից  պետք  է  կախված  լինեն  վերջինիս  վարկավորման պայմանները։
  Պոտենցիալ վարկառուների վարկունակությանգնահատման    մոդելներում  առկա  թերությունները  հանգեցնում    ենվերջինիս  հանդեպ  կիրառվող  վարկային  պայմանների  (վարկայինռեսուրսի սահմանաչափի և տոկոսադրույքի) սխալ սահմանման։
  Իսկվարկառուների  կողմից վարկային  ռեսուրսների  ներգրավման  բարձրտոկոսադրույքները,  մեծամասամբ  վերջիններիս  անկայուն  սոցիալտնտեսական վիճակը հաշվի առնելով, ավելի են նպաստում չաշխատող ակտիվների տեսակարար կշռի ավելացմանը։
 Վարկային  ռեսուրսի  տոկոսադրույքի  օպտիմալ  և  արդյունավետ մեծության որոշումը առևտրային բանկի և վարկային կազմակերպության կարևորագույն խնդիրներից մեկն է։
 Ներկայացվող  հոդվածի  նպատակը  ներգրավվող  վարկայինռեսուրսի ձևավորված տոկոսադրույքի բաղադրիչների վերլուծություննէ, ինչպես նաև կիառվող տոկոսադրույքի և վարկառուի վարկանիշիմիջև կապի բացահայտումը։
 յուրաքանչյուրառևտրային  բանկ  ունի  իր  կողմից  առաջարկվող  վարկային  պրոդուկտների  (սպառողական  վարկ,  հիփոթեք      և  այլն)  տեսականին9։
 Առևտրային բանկերի կողմից առաջարկվող վարկային պրոդուկտների  կախված  են  մի  շարք  գործոններից` տեսակները  և  քանակըառևտրային  բանկերի  ուղղվածությունից  (մասնագիտացումից`  ունիվերսալ,  գյուղատնտեսական,շինարարական,  արդյունաբերական,ապրանքների ապառիկ գնման և այլն), վերջիններիս մեծությունից և  տեսակիյուրաքանչյուրը  միևնույնայլն։
   Առևտրային  բանկերիցՀՀ-ում,  ինչպես  և  ամբողջ  աշխարհում,վարկային  պրոդուկտի  համար  կարող  է  սահմանել  տարբեր  տոկոսադրույքներ, վերոնշյալն, ինչպես առևտրային բանկի վերը քննարկված առաջնային  ուղղվածության, այնպես էլ վերջինիս ռիսկ-ախորժակի հետևանք է։
 Առևտրային  բանկերի  կողմից  պոտենցիալ  վարկառուներիանվճարունակության  ռիսկի  համալիր  գնահատման  հիման  վրաշնորհված  ներքին  վարկանիշից  է  կախված  վերջինիս  կողմից  տրամադրվող վարկային ռեսուրսի տոկոսադրույքը, որը պետք է հավասարլինի` ՏՎՌ = ՏԲ + ՏՇ + ՏՌՎ                                                                     (1) որտեղ`ՏՎՌ  - վարկային ռեսուրսի  տոկոսադրույք,ՏԲ    - բազային տոկոսադրույք,ՏՇ    - շահույթի տոկոսադրույք,ՏՌՎ  - ռիսկի վճարի  տոկոսադրույք (հավելյալ տոկոսադրույք)։
 Բազային  տոկոսադրույքը`  վերաֆինանսավորման  տոկոսադրույքը,  այն  տոկոսադրույքն  է,  որով  առևտրային  բանկերն  անհրաժեշտության  դեպքում  ներգրավում  են  վարկային  ռեսուրսներ  իրենցերկրի ԿԲ-երից։
   ՀՀ-ում բազային տոկոսադրույքը սահմանվում է ՀՀԿԲ  կողմից`  դրամավարկային  քաղաքականության  իրականացմանշրջանականերում։
   ՀՀ  ԿԲ բազային  տոկոսադրույքը վերանայվում էմոտավորապես  մեկուկես  ամիսը  մեկ  անգամ։
   Վերջին    մեկուկեստարվա  ընթացքում  վերաֆինանսավորման  տոկոսադրույքն  ունիկայուն նվազման միտում (գծապատկեր 1)։
 Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի դինամիկան 2015-2017 ք յ ւ ո ր դ ա ս ո կ ո Տ Տարեթիվ Գծապատկեր 1.Վերաֆինանսավորման  տոկոսադրույքի  կայուն  նվազումըպայմանավորված է մի շարք գործոններով։
  Այն դեպքում, երբ գնաճիցուցանիշը  ցածր  է,  ֆինանսական  շուկայում  ցածր  տոկոսադրույքովդրամական  միջոցները  կարող  են  խթանել  տնտեսության  վարկավորումը և հանգեցնել գործարար աշխուժության, միևնույն ժամանակվերջինս  կխթանի  գնողունակ  պահանջարկը`  առանց  գնաճի  բարձրտոկոսի։
  Վերջին շրջանում ՀՀ-ում գնաճի տոկոսը ՀՀ ԿԲ նպատակայինցուցանիշից  ցածր  էր,  ինչով  էլ  պայմանավորված  էր  վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի կայուն նվազումը։
 Համեմատության  համար  նշենք,  որ  ՌԴ-ում  մինչև  2015թվականի  դեկտեմբերի  վերջ  վերաֆինանսավորման  տոկոսադրույքը 8.25 տոկոս էր, իսկ 2016 թ.–ի հունիսին այն դարձավ 10.5 տոկոս, ինչըպայմանավորված  էր  նաև  ՌԴ-ի  հանդեպ  կիրառվող  պատժամիջոցների արդյունքում ստեղծված բարձր գնաճային միջավայրով։
  2017թ.ին  ՌԴ  վերաֆինանսավորման  տոկոսադրույքը  սկսեց  նվազել`  այժմկազմելով 9.25 տոկոս։
 Գծապատկեր  1-ից  պարզ  է  դառնում,  որ  վերջին  մեկուկեստարվա ընթացքում բազային տոկոսադրույքը նվազել է 3.75 տոկոսով։
 Այսինքն՝ այլ հավասար պայմաններում, եթե բանաձև (1) - ի  մնացածբաղադրիչները  մնային  հաստատուն,  ապա  առևտրային  բանկերիկողմից  տրամադրվող  վարկային  ռեսուրսների  տոկոսադրույքներըպետք է նվազեին 3.75  նիշով։
 Շահույթի տոկոսադրույքը կախված է մի շարք գործոններից`առևտրային  բանկի  հեղինակությունից,  վստահելիությունից,  տրամադրվող  բանկային  ծառայությունների  որակից  ու  տեսականուց,մրցունակությունից և այլն։
  Վերոնշյալների մակարդակից են կախվածառևտրային բանկում ձևավորվող գործառնական ծախսերը, որոնք ևկոմիսիոն  վճարների  հետ  միագումար,  մեծ  հաշվով,  ձևավորում  ենշահույթի տոկսադրույքը։
 Բազային և շահույթի տոկոսադրույքներն, ընդհանուր առմամբ,լինում  են  հավասար  բոլոր  վարկառուների    համար,  իսկ  հավելյալտոկոսադրույքի  մեծությունն  ուղղակիորեն  կախված  է  վարկառուինշնորհված  ներքին  վարկանիշից։
   Առևտրային  բանկի  կամ  վարկայինկազմակերպության  կողմից  հաշվարկված  ռիսկի  վճարը  մեծանում  էվարկանիշի  իջեցմանը  զուգընթաց  և  հակառակը։
   Օրինակ՝  եթեշնորհվող  առավելագույն  վարկանիշը  AAA  է,  ապա    ռիսկի  վճարըկարող  է  լինել  0%,  իսկ  միջին  վարկանիշինը`  BB-ինը՝  [0,5%-1%],  և այլն։
 կորուստներիՎերը  քննարկվածի  շրջանակներում  հարկ  է  անդրադառնալնաև առևտրային բանկի կամ վարկային կազմակերպության «ռիսկիախորժակ» (որի հակառակ կողմը հանդիսանում է ռիսկից խուսափելը)հասկացությանը։
  Վերջինս իրենից ներկայացնում է որոշակի եկամուտստանալու  նպատակով  որոշակի  մակարդակի  ռիսկ  ստանձնելուցանկություն։
   Այլ  կերպ  ասած`  «ռիսկի  ախորժակ»-ը  իրենիցներկայացնում  է  ռիսկերի  կառավարման  ընթացքում  ուշադրությանկենտրոնացման  տեղափոխություննվազեցմանհարթությունից  դեպի  եկամտաբերություն/ռիսկ  հարաբերությանօպտիմիզացիայի հարթություն։
  Ֆինանսական հաստատություններինանհրաժեշտ է սահմանել իրենց «ռիսկի ախորժակը» կապված տարբերտեսակի և մակարդակների ռիսկերի ստանձման հետ` հաշվի առնելովայդպիսիկազմակերպչականունակությունը։
   Այդպես,  օրինակ`  որոշակի  վարկանիշից  ցածրվարկանիշի դեպքում վարկառուին մերժել համագործակցության մեջ։
 Սակայն, եթե առևտրային բանկը կամ վարկային կազմակերպությունըունեն ռիսկի բարձր ախորժակ, ապա վերջիններս նույնիսկ վերոնշյալվարկանիշերնորպեսգործընկերներ։
 ՎԱՐԿԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔՆԵՐԻ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՎՐԱվարկառուներինՄիրզոյան ՆարինեկառավարմանկդիտարկենունեցողռիսկերիիրենցԱԶԴՈՂ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀՀ-ՈՒՄԱռևտրայինԲանալի բառեր - ֆինանսական կայունություն, վարկունակությանտոկոսադրույք, ռիսկի վճար, ռիսկ-ախորժակ։

Ներկայացվող հոդվածի նպատակը վարկային ռեսուրսի ձևավորված  տոկոսադրույքի բաղադրիչների վերլուծությունն է, ինչպես նաև կիառվող  տոկոսադրույքի և վարկառուի վարկանիշի միջև կապի բացահայտումը։
   վարկառուներին  տրամադրվող  վարկային  ռեսուրսի տոկոսադրույքը  պետք  է  հավասար  լինի  բազային` վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի, շահույթի տոկոսադրույքի և  ռիսկի վճարի տոկոսադրույքի գումարին։
  Որտեղ ռիսկի վճարի տոկոսադրույքի  մեծությունը ուղղակիորեն պետք է կախված լինի վարկառուին առևտրային  բանկի  կողմից  շնորհված  ներքին  վարկանիշից։
   Առևտրային  բանկի  կամ  վարկային  կազմակերպության  կողմից  հաշվարկված  ռիսկի  վճարը  պետք  է  մեծանա վարկանիշի իջեցմանը զուգընթաց և հակառակը։
