ՆԵՐԸՆՏԱՆԵԿԱՆ ՕՏԱՐՄԱՆ ՉԱՓՄԱՆ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆԵՐԻՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԸնտանիքը  արդի  հասարակությունների  կարևորագույն  սոցիալականինստիտուտներից  է։
   Այն  կրողն  է  սոցիալական,  տնտեսական,  մշակութայինխորքային  և  բազմաչափ  փոփոխությունների  տարաբնույթ  արդյունքների։
 Ակնհայտ  է,  որ  ընտանեկան  դինամիկան,  նույնիսկ  ներընտանեկան  հարաբերությունները,    կառուցվածքային,  վերարտադրողական  առանձնահատկությունները որևէ կերպ պատահական չեն. հիմքում ունեն հասարակական խորըև  ընդարձակ  ընթացքներ  և  այլափոխումներ։
   Ներկայիս  ընտանիքը,  հանդեսգալով  որպես  արժեքանորմատիվային  կառույցների,  սոցիալական  ինտերակցիաների  վերարտադրման  կիզակետ,  սոցիալական  առավել  ընդարձակ  էությունների,  հարաբերությունների  սուբյեկտ  է։
   Միևնույն  ժամանակ  ներկայիսհասարակությունները  աչքի  են  ընկնում  աննախադեպ  դինամիզմով,  դիֆֆրենցվածությամբ,  բարդությամբ,  հասարակական  փոփոխությունների  չտեսնված  ինտենսիվությամբ  և  բազմազանությամբ։
   Հասարակության,  դրա  առանձին ոլորտների, մեծ և փոքր խմբերի ընդամենը երեկվա ինտեգրատիվ, կայունացնող մեխանիզմները այսօր արդեն թույլ են, երկրորդական, ոչ կիրառական,շարունակաբար փոխարինվում են նոր անկայուն ակնթարթայիններով։
  Նշվածում  իր  առաջնային  տեղն  է  զբաղեցնում  սոցիալական  օտարում  բազմաչափերևույթը,  որի  խորքային,  մակերեսային  նախապայմանները,  դրսևորումներնու  ազդեցությունները  ակնհայտ  են  հասարակական  կյանքի  բոլոր  ոլորտներում,  այդ  թվում՝  նաև  ընտանիքում։
   Սոցիալական  օտարումը,  այս  պարագայում՝  ներընտանեկան  օտարումը,  ձևայնացվում  է  այնպիսի  երևույթների  հետտանդեմում,  ինչպիսիք  են  ընտանեկան  դեզինտեգրացիան,  սոցիալական  համերաշխության,  ներընտանեկան,  միջսերնդային  կապերի  խարխլումը,  վերարտադրողական գործընթացների այլասերումը և ընդհանրապես կանգը և այլն։
 Ասվածը առավել քան արդիական է դառնում Հայաստանում մեծագույն հասարակական  կարևորություն  ունեցող  միգրացիոն  գործընթացների  համատեքստում, որոնց ապակառուցողական դերն երբեմն առավել քան ակնհայտ է։
 Ընտանիքի օտարման երևույթին անդրադարձել են մի շարք սոց. դիսցիպլիններում՝  սոցիոլոգիա,  սոցիալական  հոգեբանություն,  սոցիալական  աշխատանք  և  այլն։
   Հարկ  է  նշել,  որ  մասնավորապես  սոցիոլոգիայում  ներընտանեկան  օտարման  կոնցեպցիան  լիովին  հիմնված  է  սոցիալական  օտարման  տեսական  հենքի  վրա։
   Այսպիսով՝  ներընտանեկան  օտարումը  ենթադրում  է  ընտանիք  (որպես  մեկ  միավոր)-  ընտանիքի  անդամ  մակարդակում  ընտանիքիանդամի սեկուլյարիզացիան ընտանեկան միավորից։
  Այս գործընթացը կարողէ  պայմանավորված  լինել  բազմազան,  տարաբնույթ  գործոններով։
   Երևույթըչափելի մակարդակում բերելու համար, հիմք ընդունելով Սիմենի առաջարկածսոցիալական  օտարման  չափման  բաղադրիչները,  առաջարկվում  է  ներընտանեկան  օտարումը  տրոհել  հետևյալ  բաղադրիչների՝  իմաստազրկում,  աննորմություն, անզորություն, մեկուսացում և մշակութային օտարում1։
  Սահմանենքյուրաքանչյուր  բաղադրիչը  ընտանեկան  մակարդակում։
   Այսպիսով՝  իմաստազրկումը ընտանիքում մեկնաբանվում է որպես մի աստիճան, որում ընտանեկան  միջոցառումները,  ընտանիքում  տեղող  երևույթները  ընկալվում  են  որպես  քաոտիկ,  հարակցման  խիստ  բացակայության  համատեքստում,  բարդ  ուանկանխատեսելի։
   Ավելին,  իմաստազրկման  կիզակետն  է  այն  մոտեցումը,  որհամաձայն՝  առհասարակ  ընտանեկան  միջոցառումների  կազմակերպումը  ևդրանց  կանոնակարգված  ուղղորդումը  այս  կամ  այն  պատճառով  իմաստ  չունեն։
 Աննորմությունը ընտանիքում մեկնաբանվում է հիմնականում գենդերայինհամատեքստում  և  որոշ  դեպքերում  միջսերնդային  վակուումի  շեշտադրմամբ։
 Առանցքային դրույթներ են՝ գաղտնիքների պահպանման անհրաժեշտությունը,պայմանականորեն ոչ արդար կերպով հաստատված գերակայությունը, ներընտանեկան նորմերի թուլացում/խզումը։
  Անզորությունը իր հերթին սահմանվումէ  որպես  ներընտանեկան  կյանքի  ընթացքին  մասնակցայինության  ցուցաբերման ցածր մակարդակ։
  Ավելին՝ այդ համատեքստում դիտարկվում է նաև մասնակցություն  ցուցաբերելու  աննպատակությունը։
   Մեկուսացումը,  մյուս  կողմից, մեկնաբանվում է ընտանիքում միայնակության զգացողության հաճախականությամբ, ընտանեկան ջերմության պակասով և այդ պակասի այլընտրանքային  լուծումների  առկայությամբ։
   Մշակութային  օտարումը  կրկին  դիտարկվում է սերնդային և գենդերային տեսանկյունից։
  Ավելին՝ մշակութային օտարման մասին ընդհանուր պատկերացում կազմելու համար հարկավոր է կատարել մինչամուսնական և հետամուսնական ընտանիքների համեմատական վերլուծություն՝  դուրս  բերելու  համար  այն  հակասությունները,  որոնք  հանգեցրելեն այս երևույթի դրսևորմանը։
  Իհարկե, մյուս կողմից հարկավոր է նաև հաշվիառնել  ժամանակագրական  կոնտեքստը,  քանի  որ  գլոբալացված  աշխարհումանընդհատ  տեղող  սոցիալական  փոփոխությունների  ակնթարթայնությունընույնպես կարող է դիտարկվել որպես գործոն, որը հանգեցնում է այս երևույթիի  հայտ  գալուն։
   Թեև  ներընտանեկան  օտարման  հիմնական  բաղադրիչներըվերը նշվածներն են, այնուամենայնիվ, դիտարկելով, վերջիններիս դրսևորմանառանձնահատկությունները  ներընտանեկան  մակարդակում,  անհրաժեշտություն  է  առաջանում  զուգորդելու  այդ  գործընթացը  ընտանիքի  ստատիկայի  ևդինամիկայի գնահատմամբ։
 Այսպիսով՝ ընտանիքի գնահատման համար ընդունված է կիրառել վերջինիս չափման հարթությունները։
  Հեղինակներ Գորալ և Օլսենը առանձնացնումեն ընտանիքի հարակցման և ադապտացիայի շրջանաձև (circumplex) մոդելը։
 Շրջանաձև  մոդելի  պատմական  արմատները,  հիմնական  կոնցեպցիաները  ևչափման  հարթությունները  ամբողջովին  հիմնված  են  համակարգային  տեսության  վրա։
   Մոդելի  բնօրինակը  ստեղծվել  և  զարգացվել  է  1978  թվականին    Դ. Օլսենի, Ռ. Բելլի և Ջ. Փորթների կողմից2։
  Այս մոդելը հատկապես կենտրոնանում է հարաբերական համակարգի վրա և ներառում է երեք հարթություն,որոնք դուրս են բերվել էմպիրիայից և լիովին համապատասխանում են ընտանիքի թերապիայի և ընտանիքի սոցիոլոգիայի տեսական մոտեցումներին։
  Ընտանիքի  հարակցման  և  ադապտացիայի  մոդելը  բաղկացած  է  ընտանիքինշված  տարրերի  գնահատման  հետևյալ  երկու  կոմպոնենտներից՝  հարակցումև ճկունություն։
  Դիտարկելով ընտանիքի դինամիկան այս երկու հարթություններում՝  հեղինակները  առանձնացնում  են  ճկունության  և  հարակցման  երեքմակարդակ։
   Իհարկե  մինչ  կիրառելիությանն  անդրադարձ  կատարելը  հարկավոր  է  նախ  և  առաջ  սահմանել  ընտանիքի  հարակցում  և  ընտանիքի  ճկունություն  հասկացությունները։
   Ընտանիքի հարակցում,  ճկունություն  և  կոմմունիկացիա  հարթությունները  առաջացել  են  50  կոնցեպտների  խմբավորման  արդյունքում։
  Նշված պատկերում ամփոփվում են մի շարք տեսաբանների՝ ամուսնական  և  ընտանեկան  համակարգերի  վերլուծական  աշխատանքների  արդյունքում։
   Ընտանիքի  հարակցման  փոփոխականներն  են՝  էմոցիոնալ  կապ,սահմանների  առկայություն  (boundaries),  ներընտանեկան  կոալիցիա,  ժամանակ, տարածք, ընկերներ, հետաքրքրությունների շարք և վերարտադրություն։
 Հարակցման կիզակետում է այն խնդիրը թե, ինչպես է համակարգը բալանսավորում  տարանջատվածությունը՝  ի  հակադրություն  միասնականությանը։
   Գոյություն  ունեն  հարակցման  4  մակարդակ՝  բաժանված/տարանջատված,  որըիր  հերթին  ենթադրում  է  հարակցման  ծայրահեղ  ցածր  աստիճան,  որոշակիորեն կապակցված (չափավոր ցածր), կապակցված, շատ կապակցված և խառնված։
  Ընդունված է համարել, որ միջակայքի մեջտեղում հայտնված կատեգորիաները ընտանիքի օպտիմալ գործառության չափանիշներն են3։
  Այստեղ պետքէ  նշել,  որ  այսպես  կոչված  «հավասարակշռված»  ընտանիքը  առանձնանում  էվերջինիս  անդամների  հարաբերական  անկախությամբ  և  փոխկապվածությամբ։
   Այս  տիպի  ընտանիքները  առավելություն  են  ունենում  մյուս  տիպիընտանիքների  նկատմամբ  ֆունկցիոնալության  տեսանկյունից։
   Հավասարակշռված ընտանիքի բնորոշում հնարավոր է տալ՝ միայն դիտարկելով վերջինիսանդամների՝  միասին  անցկացրած  ժամանակն  ի  հակադրություն  միայնականցկացրած ժամանակի։
  Ավելին՝ հեղինակը նշում է, որ համապարփակ պատկեր  ստանալու  համար  անհրաժեշտ  է  նաև  համեմատել  ընդհանուր  և  առանձին  ընկերների  թիվը  և  նրանց  հետ  անցկացրած  ժամանակը  և  այդ  ժամանցային գործողությունների մասնակցայնությունը։
  Հարկ է նշել, որ այս տեսանկյունից  բաց  է  թողնվում  այդ  ժամանցային  գործողությունների  արժևորումըընտանիքի  անդամների  կողմից,  քանի  որ  ունենալով  ժամանցային  դինամիկայի իրական պատկերը և պարզելով, թե ընտանիքի յուրաքանչյուր անդամ ինչպիսին  կցանկանար  լինել,  հնարավոր  է  համեմատական  վերլուծություն կատարել և ստանալ իրականություն-ցանկալի արդյունք կատեգորիաների տարբերությունը։
  Ընտանիքի ճկունություն ասելիս հեղինակները նշում են դերայինփոխհարաբերությունների, լիդերության և փոխհարաբերվելու կանոնների փոփոխության դինամիկան։
  Բնորոշ հասկացություններ են՝ վերահսկում, դիսցիպլինա, բանակցելու ոճ, դերային փոխհարաբերություններ և փոխհարաբերվելուկանոններ։
  Ճկունության մակարդակներն են՝ կոշտ (ոչ ճկուն), հարաբերականորեն ճկուն, ճկուն, շատ ճկուն, քաոտիկ (չափազանց ճկուն)։
 Պետք է ընդգծել այն փաստը, որ կոշտ և քաոտիկ տիպերը էքստրեմալ կետերում  են  գտնվում  և  դրսևորում  են  ցածր  ֆունցիոնալություն։
   Այս  տիպինպատկանող  ընտանիքները  իրենց  բնույթով  ամենախնդրահարույց  ընտանիքներն  են։
   Այսպիսով՝  ճկունությունը  կենտրոնանում  է  ընտանիքի  լիդերության,դերերի և կանոնների փոփոխության դինամիկայի վրա4։
  Ընդհանրացված կարելի է ասել, որ ճկունությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է համակարգը կայունություն  ապահովում  փոփոխությունների  առկայության  տիրույթում։
   Անդրադարձ կատարենք ճկունության աստիճանով պայմանավորված տիպերին։
  Այստեղ պետք է ասել, որ յուրաքանչյուր մակարդակ առանձնանում է իրեն բնորոշբնութագրիչներով։
   Այսպիսով՝  քաոտիկ  ընտանիքին  բնորոշ  են՝  առաջնորդության պակաս, դերային կտրուկ փոփոխություն, սահմանված դիսցիպլինի անկայունություն,  չափից  շատ  փոփոխություններ։
   Ճկուն  տիպին,  մյուս  կողմիցբնորոշ  են՝  բաշխված  առաջնորդություն,  ժողովրդավար  դիսցիպլին,  դերերիփոփոխություն,  իրավիճակային  փոփոխություններ  դերային/որոշումների  կայացման  տիրույթում։
   Հաջորդ  տիպը՝  structured,  բնութագրվում  է  երբեմն  կիսվող  առաջնորդությամբ,  հարաբերականորեն  ժողովրդավար,  կայուն  դերայինբաշխվածությամբ և միայն խիստ անհրաժեշտության պարագայում փոփոխությունների կատարմամբ։
  Կոշտ տիպը իր հերթին աչքի է ընկնում ավտորիտարառաջնորդությամբ,  խիստ  դիսցիպլինայով,  հազվադեպ  դերային  փոփոխություններով և փոփոխությունների ցածր կամ գրեթե զրոյական դինամիկայով։
 Շրջաձև  մոդելի  երրորդ  տարրն  է  կոմմունիկացիան։
   Կոմմունիկացիանհամարվում է օժանդակ կոմպոնենտ։
  Վերջինս կցվում է վեր նշված երկու տար4  Kouneski  E.,  Family  Assessment  and  the  Circumplex  Model։
   New  Research  Developments  andրերին՝  թույլ  տալով  կատարել  ընդհանրական  եզրահանգումներ։
   Զույգերի  ևընտանիքի  կոմմունիկացիան  չափվում  են  հետևյալ  չափանիշների  շնորհիվ՝խոսելու և լսելու հմտություններ, ինչպես նաև ինքնարտահայտման, կոմմունիկացիոն գործընթացի հստակության և քննարկվող թեմաների շարունակականության  պահպանումով։
   Խոսելու  և  լսելու  հմտություններ  ասելիս  պետք  էհասկանալ խոսք սեփական ես-ի, այլ ոչ թե ընտանիքի անդամների տեսանկյունից։
   Լսելու  հմտությունը,  մյուս  կողմից,  ուշադիր  լսելու  ունակությունն/պատրաստակամությունն է5։
 Այսպիսով՝ շրջանաձև մոդելը ներառում է երեք հիմնական տարր, որոնցովհնարավոր է կատարել ընտանիքների տիպաբանում՝ ըստ կայունության և դերային  փոխհարաբերությունների  չափանիշների։
   Ինչպես  նշվեց,  այդ  երեքտարրերն  են՝ հարակցում,  ճկունություն  և  կոմմունիկացիա։
   Հարակվումը  էմոցիոնալ կապվածությունն է ընտանիքի անդամների միջև, ընտանիքի ճկունությունը,  մյուս  կողմից, սահմանվում  է  որպես  կազմակերպվածության  և առաջնորդության  արտահայտություն  ու  որակ։
   Կոմմունիկացիան  իր  հերթին  սահմանվում է որպես դրական կոմմունիկացիայի հմտությունների առկայություն ևկիրառում։
   Հարկ  է  նշել, որ  հեղինակների կողմից կիրառվել  է մի  քանի  մոտեցում ճկունության և հարակցման ճշգրիտ չափման նպատակով։
  Մի մոտեցմանհամաձայն՝ կիրառվել է երկբևեռ ձևաչափով սանդղակ՝ ի տարբերություն Լայկերտի ձևաչափով կազմված սանդղակի։
  Շրջանաձևությունից զատ՝ այդ մոդելը  ունի  նաև  այլ  կոնցեպտուալիզացիայի  խնդրահարույց  կողմ։
   Առաջինը  միջմշակութային կիրառելիության խնդիրն է։
  Խնդիրն այն է, որ անորոշություն կաայն հարցում, թե արդյոք վերջինիս տեսական հիմքերը ապահովում են դրա ունիվերսալ  կիրառելիությունը6։
   Հաշվի  առնելով  այն  հանգամանքը,  որ  մշակութային  արժեքները  և  սահմանված  նորմերը  տարբերվում  են,  երբ  դիտարկումենք  այս  կամ  այն  հասարակությունը,  մասնավորապես,  երբ  խոսքը  գնում  էԱրևելք-Արևմուտք կոգնիտիվ քարտեզի մասին, անհրաժեշտություն է առաջանում սահմանելու այս մոդելի կիրառելիությունը այս կամ այն հասարակությանհամատեքստում։
  Պետք է նշել, որ մինչ ընտանիքի գնահատման շրջաձև մոդելի  մշակումը,  լայն  կիրառության  էր  դրվել  նույն  մոդելի  գծային  տարբերակը,որը կոչվում էր ընտանիքի հարմարվողականության և հարակցման գնահատման  սանդղակ։
   Այս  սանդղակի  նախնական  տարբերակը՝  FACE  II  և  FACE  III,թույլ  է  տալիս  չափել  ընտանիքի  հարակցման  և  ճկունության  աստիճանըգծային հավասարման տեսքով, որտեղ հարակցման և ճկունության բարձր աստիճանը, արտացոլում են ընտանիքի բալանսավորված գործառություն։
  Նշվածչափանիշների ցածր աստիճանը, մյուս կողմից, արտացոլում է գործառությանէքստրեմալ ցածր աստիճան, որոնք հեղինակներն անվանում են բաժան/կոշտ։
 Ի լրումն այս մոդելի՝ ձևավորվել է շրջանաձև մոդելը, որը թույլ է տալիս չափելհարակցումը և ճկունությունը եռաչափ հարթությունում՝ դուրս բերելով ընտանիքի տիպեր՝ ըստ նախօրոք սահմանված չափանիշների։
 Շրջանաձև  մոդելի  առանձնահատկությունն  այն  է,  որ  նշված  մոդելը  ընտանիքը  դիտարկում  սոցիալական  դինամիկայի  կոնտեքստում։
   Այսինքն,  ըստայս մոտեցման, ընտանիքի ինստիտուտը պետք է դիտարկել փոփոխությունների կոնտեքստում։
  Ընտանիքների զարգացման ուղղությունը կարող է ենթարկվել  փոփոխության՝  իրավիճակի անհրաժեշտությունից  ելնելով։
  Խոսքը  կարողէ գնալ թե՛ ճգնաժամային իրավիճակի առաջացման և հաղթահարման փուլի,թե՛ զարգացման դինամիկայի մասին։
 Ընտանիքի  գնահատման  շրջանաձև  մոդելից  բացի՝  հետազոտողներիկողմից  կիրառվում  է  նաև  ընտանիքի  միջավայրի  գնահատման  սանդղակը։
 Ընտանիքի  միջավայրի  գնահատման  սանդղակը  կիրառվում  է  ընտանիքի  սոցիալ-միջավայրային  բնութագրիչների  դուրսբերման  նպատակով։
   Սանդղակը90  դատողություններից  բաղկացած  մի  աղյուսակ  է,  որը  ունի  10  ենթասանդղակներ, որոնք իրենց հերթին  թույլ  են  տալիս միջանձնային փոխհարաբերությունների,  անձի  զարգացման  և  համակարգի  պահպանման  հարթակները։
 Փոխհարաբերությունների  հարթակը  ներառում  է  հարակցման  չափումները,արտահայտչականությունը  և  կոնֆլիկտ  բաղադրիչները։
   Անձի  զարգացմանհինգ  ենթասանդղակները  ներառում  են՝  անկախություն,  նվաճումների,ձգտումների  կողմնորոշում,  ինտելեկտուալ-մշակութային  կողմնորոշում,  վերարտադրողական  և  բարոյական-կրոնական  ուղղվածություն։
   Անկախությանբաղադրիչը թույլ է տալիս հասկանալ, թե որքանով են ընտանիքի անդամներըհաստատակամ, ինքնաբավ և որքանով ունեն ազատություն՝ ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու համար։
  Նվաճումների, ձգտումների կողմնորոշվածությունը  ցույց  է  տալիս,  թե  որքանով  են  ակտորի  գործողությունները  ուղղվածմրցակցային  դաշտում  նրա  դիրքի  պահպանման,  ինչպես  նաև  ցանկալի  արդյունքների  հասնելուն։
   Ինտելեկտուալ-մշակութային  բաղադրիչը  իր  հերթինթույլ  է  տալիս  չափել  քաղաքական,  ինտելեկտուալ  և  մշակութային  գործընթացներում  հետաքրքրվածության  աստիճանը։
   Ակտիվ-վերարտադրողականբաղադրիչը, մյուս կողմից, թույլ է տալիս չափել մասնակցայինությունը սոցիալական և ժամանցային գործողություններում։
  Ի վերջո բարոյական-կրոնականբաղադրիչը  կենտրոնանում  է  կրոնական,  բարոյական  արժեքների  չափմանվրա։
  Վերջին երկու սանդղակները կազմակերպում և կառավարում համակարգի պահպանման համար են։
  Այս երկուսը թույլ են տալիս չափել, թե որքանովեն ընտանիքները պլանավորում իրենց գործողությունները, սահմանում իրենցընտանիքի կանոնները՝ ընտանիքի կյանքը ճիշտ կազմակերպելու համար7։
 7  Vostanis  P.  and  Nicholls  J.,  The  Family  Environment  Scale։
   Comparison  with  the  construct  ofVolume։
  17.Ընտանիքի միջավայրի ճշգրիտ գնահատման համար կիրառվում են գնահատման  երեք  տարբեր  սանդղակներ՝  իրական,  իդեալական  և  սպասումներիհամապատասխան  սանդղակները։
   Իրական  ձևով  գնահատվում  է  ընտանիքիներկայիս  միջավայրը,  իդեալական  ձևով՝  ընտանիքի  իդեալական  միջավայրը,իսկ  սպասումների  միջոցով՝  ընտանիքի  ունակությունը՝  դիմակայելու  փոփոխություններին։
   Ինչպես  պրակտիկան  է  վկայում,  ընտանիքի  միջավայրի  գնահատման սանդղակը վալիդ է, քանի որ այն բազմիցս կիրառվել է մի շարք հետազոտությունների  շրջանակներում  և  հանգեցրել  ճշգրիտ  տվյալների  դուրսբերման։
  Ենթասանդղակներում առաձնացրած կոնցեպտները, ինչպես վկայումեն հեղինակներ Հոլահան և Մուսը, գնահատված են փորձագետների կողմից ևթույլ են տալիս ընտանիքի միջավայրի օբյեկտիվ գնահատական տալ8։
  Ավելին,կատարվել  է  համեմատական  վերլուծություն  ծնողների  կողմից  տրված  գնահատականների միջև, կատարվել է հաշվարկ Պիրսոնի գործակցի միջոցով, ինչի արդյունքում դուրս է բերվել կապը այդ երկու սանդղակների միջև։
  Այսինքն՝դիտարկվել  է  երկու  կողմից  տրված  գնահատականների  համընկնում,  ինչիարդյունքում ապացուցվել է սանդղակի օբյեկտիվությունը։
 Հաջորդ սանդղակն է ընտանիքի միայնակության դիֆֆերենցյալը։
  Նշվածսանդղակի  հեղինակներն  են  Շմիդտ  և  Սերմատը  (1983  թվական)։
   Այս  սանդղակը կազմված է 60 ենթասանդղակներից, որոնք թույլ են տալիս չափել մարդու միայնակության  զգացողությունը միջանձնային  փոխհարաբերություններիկոնտեքստում։
  Փոխհարաբերություններ ասելով՝ հեղինակը նկատի ունի՝ •  ռոմանտիկ փոխհարաբերություններ,•  ընկերական փոխհարաբերություններ,•  ընտանեկան փոխհարաբերություններ,•  փոխհարաբերություններ համայնքի ներսում։
 Վերոնշյալ սանդղակն իր բնույթով դիխոտոմիկ է (ճիշտ, սխալ՝ համապատասխան տարբերակներով)։
  Այսպիսով՝ անցկացվել է հետազոտություն, որինմասնակցել  են  ամուսնական  զույգեր՝  երեխաներով  կամ  առանց  երեխաների։
 Արդյունքում դուրս  է բերվել կոռելացիոն կապ կանանց  և  տղամարդկանց մենակության  զգացողության  միջև։
   Ընդհանրացված  և  առանձնահատուկ  դեպքերը  կապված  էին  ամուսնական  կյանքի  նկատմամբ  վերաբերմունքի,  նվազինտիմության,  նվազ  ամուսնական  բավարարվածության,  ինքնաարտահայտման  ցածր  մակարդակի  հետ.  այս  փոփոխականների  միջոցով  գնահատումըթույլ է տալիս չափել միայնակության աստիճանը։
  Հարկ է նշել, որ խոսքն այնմիայնակության  մասին  է,  որը  դիտարկվում  է  սոցիալական  մեկուսացումիցզատ  և  միջանձնային  փոխհարաբերությունների  կոնտեքստում։
   Ընտանիքումմիայնակության  սանդղակը  բաղկացած  է  10  դատողություններից։
   Այս  սանդղակի բնօրինակը ունեցել է ևս մեկ դատողություն, որը դուրս է հանվել տվյալների  վերլուծության  արդյունքում։
   Խոսքը  «ես  հետաքրքրված  եմ  իմ  ընտանիքով»  դատողության  մասին  է,  քանի  որ  էմպիրիկ  տվյալները  վկայում  են  այնմասին,  որ  այս  դատողությունը  կրում  է  սուբյեկտիվության  տարր,  ուստի  և  չիգործում։
  Սանդղակը թույլ է տալիս չափել ընտանիքի փոխհարաբերությունների  տարբեր  տիպեր  և  անհատի  բավարարվածությունն  այդ  փոխհարաբերություններից,  օրինակ՝  ընտանեկան  պատկանելիության  զգացողության  բավարարում, աջակցման, միմյանց հասկանալու և դրական զգացմունքներ կիսելուունակությունը։
   Սանդղակին  բնորոշ  դատողություններից  է՝  «Ոչ  ոք  իմ  ընտանիքում  հետաքրքրված  չի  ինձանով»։
   Սանդղակի  հուսալիությունը  բավարարող է Կրոնբախի գործակից՝ 0.87) և այն ընդունելի արժեք է 46.70%9։
  Ընտանիքի  գնահատման  հարցաթերթերը  հետապնդում  են  մեկ  նպատակ՝  գնահատել ընտանիքները՝ հիմնվելով մի քանի չափանիշների վրա։
  Ինչպես նշվեց, այսչափանիշների  շարքում  են՝  ընտանիքի  հարակցում,  ընտանիքի  ճկունություն/փոփոխություններին  հարմարվելու  ունակություն,  խնդիրներ  լուծելու  ռազմավարություն,  դերեր,  աֆֆեկտիվ  արձագանք/ներգրավվածություն,  վարքի  կառավարում,  կոնֆլիկտ,  ջերմություն  կոմմունիկացիա  և  գործառություն10։
   Մոդելն  ընտանիքի  հարմարվողականության  և  հարակցման  սանդղակն  է,  ինքնագնահատման  սանդղակը,  ինչպես  նաև  ընտանիքի  գնահատման  գործիքը։
 Այսպիսով  այդ  մոդելը  թույլ  է  տալիս  դիտարկել  ընտանիքի  դինամիկան  յոթհարթություններում՝ ընտանիքի ժամանց, որոշումներ, ընտանիքի պատիվ, արժեքներ, խնամք, կոմմունիկացիա և բարձր վստահություն։
 Աննա ԱթոյանՆԵՐԸՆՏԱՆԵԿԱՆ ՕՏԱՐՄԱՆ ՉԱՓՄԱՆ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԲանալի բառեր` օտարում, աննորմություն, անզորություն, մեկուսացում, ադապտացիա,ընտանեկան ճկունություն, կոգնիտիվ քարտեզ, հարակցում, ընտանիքի միջավայր,անկախություն, նվաճումների, ձգտումների կողմնորոշում, ինտելեկտուալ-մշակութայինկողմնորոշում, վերարտադրողական և բարոյական-կրոնական ուղղվածություն։

Սոցիալական  օտարումը  ժամանակակից  հասարակություններում  լայն  տարածում  գտած  երևույթներից  մեկն  է։
   Հետազոտական  կիզակետում  է  սոցիալական  օտարման  առանձնահատուկ  դրսևորումներից  ներընտանեկան  օտարումը,  որի  ուսումնասիրությունն  ու  գնահատումը  թույլ  կտան  նորովի  մեկնաբանել  ընտանիքի  վերարտադրումը  և  դինամիկան։
  Հոդվածում ներկայացված է ներընտանեկան օտարման գնահատման մոտեցումների  համեմատական  վերլուծություն,  որը  հիմք  է  հետագա  խորը,  լուրջ  ուսումնասիրությունների։
