ԿՈՏԱՅՔԻ ՄԱՐԶԻ ՌԵԿՐԵԱՑԻՈՆ-ԶԲՈՍԱՇՐՋԱՅԻՆՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԶբոսաշրջությունը  Հայաստանի  տնտեսության  անընդհատ  զարգացող  ևհեռանկարային ճյուղերից է, որն իր առաջխաղացմամբ ոչ միայն մեծ դեր կարող է խաղալ տնտեսության զարգացման համար, այլև նպաստել մի շարք սոցիալ-տնտեսական  խնդիրների  լուծմանը։
   Հայաստանը  միջազգային  զբոսաշրջային շուկայում նոր երկիր է։
  Այս բնագավառում մեր հանրապետությունն ունիզգալի  ներուժ,  քանզի  զբոսաշրջիկների  կողմից  որպես  զբոսաշրջային  ուղղություն  ընտրելու  հիմնական  պատճառներն  են  երկրի  բնությունը,  պատմամշակութային  արժեքները,  ինչպես  նաև  ավանդույթներն  ու  հայկական  սփյուռքիառկայությունը։
  Զբոսաշրջությունը և հանգստի կազմակերպումը ՀայաստանիՀանրապետության տնտեսության գերակա ճյուղերից մեկն է և սկսած 1998 թ.գտնվում է առանձնահատուկ ուշադրության ներքո, ինչի հետևանքով հանրապետությունում վերջին տարիներին նկատվում է հանգստի և զբոսաշրջային ոլորտի ակտիվություն։
  Այդ ակտիվությունն ուղղակի արդյունքն է ոլորտի ծրագրային  բարեփոխումների,  որոնց  շնորհիվ  զբոսաշրջային  այցելությունները  դեպի Հայաստանի Հանրապետություն դինամիկորեն աճում են։
  Վերջին տարիներին  զբոսաշրջության  ոլորտի  մարքեթինգային  քաղաքականության  շրջանակում  ծրագրային  միջոցառումները  հիմնականում  ուղղված  են  եղել  համաշխարհային  շուկայում  Հայաստանի՝  որպես  զբոսաշրջության  համար  բարենպաստ և գրավիչ երկրի, նկարագրի ձևավորման շարունակական կատարելագործմանը։
   Հայաստանում մոտ  20 հզ մարդ աշխատում է  զբոսաշրջության  ոլորտում  (ընդհանուր  աշխատուժի  1.7%-ը)։
   Ներկայումս  զբոսաշրջությունն  ապահովում է Հայաստանի ՀՆԱ-ի մոտ 4.7%-ը, ըստ 2008 թ. փետրվարի 13-ինՀՀ Կառավարության հավանությանն արժանացած՝ մինչև 2030 թվականը նախատեսվում է այն հասցնել մինչև 12%-ի։
  Ակնկալվում է, որ մինչև 2020 թ. Հայաստան  կայցելի  1,5  մլն  զբոսաշրջիկ,  իսկ  մինչև  2030  թ.՝  մինչև  3  մլն  զբոսաշրջիկ։
  Արդյունքում զբոսաշրջության ոլորտի եկամուտները զգալիորեն կավելանան։
   Հանրապետությունում  զբոսաշրջության  զարգացման  համար  կարևորվում  է  առանձին  մարզերի  ներգրավվածությունը,  ինչպես  նաև  նրանց  ենթակառուցվածքների զարգացվածության մակարդակը, ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային  ռեսուրսների  հասանելիությունը,  դրանց  ճիշտ  գնահատումն  ու  օգտագործումը  [1]։
   ՀՀ-ում  ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային  ռեսուրսների  բազմազանությամբ  աչքի  է  ընկնում  Կոտայքի  մարզը,  որը  շնորհիվ  նաև  իր կենտրոնականդիրքի  և  Երևանից  ունեցած  փոքր  հեռավորությանը,  ունի  բարենպաստ  նախադրյալներ մարզում զբոսաշրջության զարգացման համար։
 Մարզը  աչքի  է  ընկնում  բնական  պայմանների  ու  հարստությունների մեծբազմազանությամբ։
   Այստեղ  համեմատաբար  սահմանափակ  տարածությանվրա հանդիպում  են  և´  բարձրաբերձ  լեռնագագաթներ  ու  խոր  կիրճեր, և´  լայնարձակ  գետահովիտներ  ու  մեղմաթեք  սարավանդներ։
   Գեղամա  լեռներըկազմող  հրաբխային  ապարների  մեջ  ներծծվող  ջրերը  աղբյուրների  տեսքովդուրս են գալիս լեռների ստորոտներում, ինչպես նաև` Հրազդան և Ազատ գետերի կիրճերում։
   Հռչակված  են  Քառասունակնի, Արզնիի  և  Գառնիի  աղբյուրները,  որոնց  սառնորակ  ջրերը  հատուկ  խողովակներով  մատակարարում  եննաև  քաղաքամայր  Երևանի  բնակչությանը։
   Հրազդան  և  Ազատ  գետերի  կիրճերի  առանձին  հատվածներ  բնական  հիանալի  հուշարձաններ  են։
   Տպավորիչեն լավաների մեջ գոյացած բազալտե սյունաձև առանձնացումները` անձեռակերտ բազմանիստ պրիզմաները [2]։
 Մարզը  Հայաստանի  հնագույն  տարածքներից  է,  այն  բնակեցված  է  եղելդեռևս  հազարամյակներ  առաջ։
   Դա  է  պատճառը,  որ  մարզի  տարածքը  հարուստ  է  տարբեր  դարաշրջաններին  պատկանող  պատմամշակութային,  հոգևոր կառույցներով։
  Մարզում գրանցված են ավելի քան 2024 պատմամշակութային արժեքներ և հուշարձաններ։
  Հայկական հելենիստական ճարտարապետության  անկրկնելի  գոհար  է  Գառնու  տաճարը,  որն  կառուցվել  է  ի  պատիվՄիհր աստծո։
  Հայկական վիմափոր ճարտարապետության եզակի կոթող է Այրիվանք-Գեղարդը։
  Մարզը հարուստ է բազիլիկ և ուշ շրջանի քրիստոնեականգեղեցիկ տաճարներով։
  Մարզում է գտնվում Աբովյանի (Էլար) կիկլոպային ամրոցը,  Գառնիի  Միհր  աստծո  ամրոցը  և  տաճարը  (I  դ),  Գառնիի  ս.  Մաշտոցիմատուռը,  Ողջաբերդի  գմբեթավոր  եկեղեցին  (V  դ),  Արզնու  եկեղեցին  (VI  դ),Գեղարդի վանքը (XII-XIIIդդ), Կարենիսի վանքը (VII դ), Բջնիի ս. Աստվածածնիվանքը (XI դ), Մաքրավանքը (XIII դ), Կեչառիսի վանքային համալիրը (XI-XIII դդ),որտեղ ներկայումս գտնվում  է Կոտայքի թեմի առաջնորդարանը,  Եղվարդի  ս.Աստվածածին եկեղեցին (Vդ), Արզականի նեղուցի ս. Աստվածածին եկեղեցին(XIII դ), Բուժականի Թեղենյաց վանքը, Սոլակի Մայրավանքը (VIIդ. ) և այլն։
 Այստեղ առկա են բնածին  և մարդածին  բազմազան  ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային ռեսուրսներ, որոնք մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում։
  Բնածինայդպիսի ռեսուրսներից են. 1.  Արարատ  լեռան  շքեղ  տեսարանը  Կոտայքի  սարավանդի  ցանկացածկետից,2.  Հրազդան գետի կիրճը` բազալտե բնական հրաշագեղ սյուներով,3.  Ծաղկաձորի, Հանքավանի, Աղվերանի հրաշագեղ անտառները, 4.  Արզնի, «Հանքավան հանքային ջրի աղբյուրները։
 Մարդածին զբոսաշրջության տեսանկյունից առավել հայտնի են.1)  Պատմաճարտարապետական  հնագույն  կոթողները`  Կեչառիսի,  Բջնու,Գեղարդի եկեղեցական համալիրները,2)  Անտառապատ  Ծաղկաձոր  քաղաքը`  իր  կուրորտային,  հանգստյան,սպորտային  համալիրներով,  եզակի  ճոպանուղիներով,  որոնցով  կարելի  էբարձրանալ Թեղենիս լեռան գագաթը։
  Ծաղկաձորը յուրահատուկ դեր ունի որպես միջազգային ձմեռային զբոսաշրջության գրավիչ հանգրվան։
 3)  Անտառապատ Հանքավանի կուրորտային, հանգստյան համալիրները։
 4)  Անտառապատ Աղվերանի հանգստյան համալիրները։
 Ուսումնասիրելով  և  վերլուծելով  Կոտայքի  մարզի  ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային ռեսուրսները, մարզի տարածքում կարող ենք առանձնացնել 4 ռեկրեացիոն  գոտիներ,  որոնք  աչքի  են  ընկնում  ինքնատիպությամբ,  գրավչությամբ  ևառկա խնդիրներով։
 •  Հանքավան-Մարմարիկի  ռեկրեացիոն  գոտի։
   Հանքավան-Մարմարիկիգոտին ՀՀ-ի էկոլոգիապես ամենից մաքուր գոտին է, գտնվում է Երևանից 7085  կմ  հյուսիս։
   Այն  տարածվում  է  Մարմարիկ  գետի  հովտում,  1750-1960  մբարձրության  վրա`  ընդգրկելով  Փամբակի  հարավային  գագաթները,  Ծաղկունյաց  լեռների  հյուսիս-արևելյան  գագաթները  ու  ձգվում  են  հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք։
 Հանքավանի  բարձրլեռնային  կուրորտային  շրջանը  ընդգրկում  է  Մարմարիկի գետահովտի բարձրադիր նեղ հատվածի գեղատեսիլ լանդշաֆտը, մինչև1957  մ  բարձրությունը։
   Գետի  կիրճում  գտնվում  են  հանքային  աղբյուրներիբնական ելքեր։
 Հանքավանը շրջապատված է մինչև 3000-3100 մ բարձրություն ունեցողլեռնաշղթաներով,  որոնք  ծածկված  են  ալպիական  մարգագետիններով,  անտառներով,  թփուտներով։
   Լանդշաֆտն  անհարթ  է,  լեռնային,  մասնատվածկիրճերով  և  գետերով,  որոնք  ունեն  մշտական  կամ  ժամանակավոր  հոսք։
 Հանգստյան  գոտին  գտնվում  է  Երևանից  68  կմ  հեռավորության  վրա,  կապըմայրաքաղաքի հետ հաստատվում է մայրուղու միջոցով։
 Այս  բարձրադիր  տարածքն  ունի  առողջարար  նշանակություն,  շնորհիվբարենպաստ  կլիմայական  պայմանների,  մաքուր  օդ`  հարուստ  թթվածնով,թավ անտառ, ինչպես նաև տաք հանքային ջրեր։
 Հանքավանի  առողջարանային  կենտրոնը  գտնվում  է  չոր  կիսաանապատային գոտում և տարածքին բնորոշ է բարձրլեռնային անտառային գոտու կլիման. չափազանց  չոր,  խոնավ  ամառ  և  չափազանց  ցուրտ  ձմեռ։
   Ամռանը,  երբԱրարատյան դաշտում, այդ թվում նաև Երևանում շոգ եղանակ է, Հանքավանում  ձևավորվում  են  բավական  հարմարավետ  եղանակային  պայմաններհանգստի  և  բուժման  համար։
   Դա  է  պատճառը,  որ  Հանքավան-Մարմարիկռեկրեացիոն  գոտում  կարճաժամկետ  հանգստացողների  թիվն  այդ  շրջանումբավական  մեծ  է  լինում։
   Մեծ  թիվ  են  կազմում  հանգստի  ու  առողջարանայինճամբարները [3]։
 •  Արզնու ռեկրեացիոն գոտի։
  Արզնու առողջարանային գոտին գտնվում էՀրազդան գետի գեղատեսիլ կիրճում, ծովից 1262 մ բարձրության վրա։
  Այն շրջապատված  է  Ծաղկունյաց  լեռներով,  Արագածի  լեռնավահանով  և  Գեղամալեռներով։
  Այս գոտին իրենից ներկայացնում է ընդարձակ բլրապատ տարածք,ռելիեֆը  մասնատված  է  խոր  կանիոններով։
   Հրազդան  գետի  միջին  հոսանքըտարածքը  բաժանում  է  աջափնյա  և  ձախափնյա  մասերի։
   Ձախափնյա  հատվածում էլ հենց գտնվում է կուրորտային քաղաքը՝ առողջարաններով, պանսիոնատներով,  կուրորտային  պոլիկլինիկաներով։
   Արզնի  առողջարանը  գտնվումէ  Երևանից  24  կմ  հյուսիս,  չոր,  կիսաանապատային  գոտում։
   Երևանի  հետտրանսպորտային կապ հաստատվում է Երևան-Սևան մայրուղու միջոցով։
 Այստեղ  առկա  են  առողջության  համար  կարևոր  որոշակի  պայմաններ.Բարեխառն գոտու նպաստավոր կլիմայական պայմաններ և ածխաթթվական,քլորիդհիդրոկարբոնատային,  նատրիումական,  ցածր  ջերմաստիճանի  հանքային  ջրի  առկայություն։
   Կլիման  բնորոշվում  է  ցուրտ,  երբեմն  սաստիկ,  անհողմ  ձմեռներով  ու  շոգ  և  չոր  ամառներով։
   Այստեղ  բավական  զարգացած  էկլիմայաբուժությունը։
  Ձմռանը` հունվար-փետրվար ամիսներին, 25 օր առանցսահմանափակման կարելի է կիրառել ձմեռային կլիմայաբուժության բոլոր տեսակները։
  Ձմռանը այստեղ որոշակի բնական պայմանների առկայության շնորհիվ կարելի է զբաղվել լեռնադահուկային սպորտաձևերով։
  Ամռանը նույնպեսզբաղվում  են  կլիմայաբուժությամբ  մայիսից  մինչև  հոկտեմբեր  ամիսներն  ընկած ժամանակահատվածում [3]։
 •  Բջնի-Արզաքան-Աղվերան ռեկրեացիոն գոտի։
  Այս գոտին իր մեջ ներառում է Հրազդան գետի միջին հոսանքի ավազանը, այստեղ է գտնվում Դալարգետի գեղատեսիլ կիրճը։
  Գոտին գտնվում է ծովի մակարդակից 1500-1700 մբարձրության վրա։
  Այստեղ տարածվում են լեռնատափաստանային և լեռնանտառային լանդշաֆտային գոտիները։
  Այն գտնվում է Երևանից 40 կմ հեռավորության  վրա  և  միանում  է  նրան  մայրուղու  միջոցով։
   Ծաղկունյաց  լեռներըծածկված  են  անտառաթփուտային  բուսականությամբ,  հարուստ  են  անտառային հատապտուղներով և սնկերով։
 Առողջության  համար  կարևոր  պայմաններ  են  համարվում  մեղմ,  հաճելիկլիման, հարուստ անտառածածկը, բազմաթիվ բնական և հանքային աղբյուրների  առկայությունը  տարբեր  ֆիզիկաքիմիական,  միկրոէլեմենտային  և  գազային կազմով։
  Կլիման այստեղ ձմռանը մեղմ է, իսկ ամռանը՝ թուլ խոնավ։
 Այս  գոտու  տարածքում  է  գտնվում  Բջնի  գյուղը`  Հրազդան  գետի  աջ  ափին, 1470-1700 մ բարձրության վրա։
  Եթե Երևանի մոտակայքում Հրազդանըվեր  է  ածվում  խոշոր  գետի,  ապա  այստեղ  այն  փոքրիկ  հանդարտ  առվակի  էնման,  որի  ափերի  խորքից  սառնորակ  աղբյուր  է  բխում։
   Դրանք  Օզոնլարյանսառն  ածխային  աղբյուրներ  են,  որոնք  ունեն  բուժիչ  հատկություն։
   Բջնի  գյուղից  հյուսիս-արևելք`  բարձր  բլուրի  վրա  է  գտնվում  11-րդ  դարի  հին  բնակավայրը և ամրոցը։
  Բջնիում պահպանվել են նաև 16-18-րդ դդ. շատ խաչքարեր,որոնք իսկական գլուխգործոց են և հետաքրքրում են զբոսաշրջիկներին։
 Բջնի-Աղվերան-Արզաքան  ռեկրեացիոն  գոտու  Արզաքան  և  Քարաշամբգյուղերում ևս առկա են քլորիդհիդրոկարբոնատային, նատրիումական, կալցիումային հանքային ջրեր։
 Բարենպաստ  կլիմայական  պայամնները  և  ձնածածկույթը  հնարավորություն  են  ստեղծում  ձմեռային  կլիմայաբուժության  կազմակերպման  համար։
 Հնարավոր  է  կազմակերպել  ձմեռային  զբոսանքներ,  սպորտային  մրցույթներ,խաղեր թարմ օդային պայմաններում։
  Այստեղ կարելի է պլանավորելել և´ կարճաժամկետ, և´ երկարաժամկետ հանգիստը [3]։
 •  Ծաղկաձորի  ռեկրեացիոն  գոտի։
   Այս  գոտին  իր  հիմնական  մասովփռված  է  Թեղենիս  լեռան  արևելյան  լանջին,  այն  իր  նշանակությամբ  համարվում  է  հանրապետության  զբոսաշրջության  առաջատար  շրջաններից  մեկը։
 Մայրաքաղաք  Երևանից  հեռավորությունը  կազմում  է  50  կմ  (1841  մ )։
   Ծաղկաձոր  քաղաքն  իրենից  ներկայացնում  է  բարեկարգ  հրապարակներով,  փողոցներով,  գիշերային  շքեղ  լուսավորությամբ,  ժամանակակից  հյուրանոցներով, հանգստյան տներով քաղաք և այն հրապուրիչ է ինչպես ամռանը, այնպեսէլ  ձմռանը։
   Քաղաքի  անբաժանելի  մասն  է  կազմում  ճոպանուղին,  որի  5  կայանները  կառուցվել  են  2004-2007  թթ.  ընթացքում`  ավստրո  իտալական«Լայտներ»  ընկերության  կողմից։
   Այս  5  կայաններն  էլ  իրենց  տեխնիկականհագեցվածությամբ  և  սպասարկման  մակարդակով  համապատասխանում  եններկայիս միջազգային չափանիշներին։
  Հարմարավետ ճոպանուղին Թեղենիսիբարձունք կհասցնի ընդամենը 40 րոպեում։
  Թեղենիսի բարձունքից արդեն իսկձգվում  են  մշակված  տարբեր  բարդությամբ  սահուղիներ։
   Սահուղիների  ընդհանուր երկարությունը կազմում է ավելի քան 30կմ։
  Անընդհատ սահել կարելիէ  մոտ 6,800 մ։
   Այստեղ  ձմռան  ամիսներին  իրենց հանգիստն են անցկացնումինչպես հանրապետության բնակիչները, այնպես էլ արտերկրներից ժամանածձմեռային  մարզաձևերի  հազարավոր  սիրահարներ։
   Քաղաքում  գործում  ենբարձրորակ  ծառայություն  ապահովող  ժամանակակից  հյուրանոցներ  ևհանգստյան  տներ։
   Հյուրանոցներն  այստեղ  ցանկացած  ճաշակի  և  կարգի  են։
 Հյուրանոցներն  ունեն  միջազգային  մակարդակի  ընդունելություններ  կազմակերպելու փորձ և  տարվա բոլոր եղանակներին պատրաստ են  հյուրեր ընդունելուն։
 Ծաղկաձորի  կրոնամշակութային  օջախ  է  նաև  Կեչառիսի  վանական  համալիրը,  որը  ամբողջությամբ  վերանորոգվել  է  2001  թ.-ին։
   Այն  ոչ  միայն  հանրապետության բնակչության, այլև հանրապետություն այցելած զբոսաշրջիկների  սիրված  վայրերից  է։
   Այստեղ  է  գտնվում  Հայ  առաքելական  եկեղեցու  Կոտայքի թեմի առաջնորդարանը։
 Քաղաքում  է  գտնվում  հայ  ժողովրդի  տաղանդավոր  զավակներ`  Օրբելիեղբայրների  տուն-թանգարանը,  ուր  փոխադրվել  են  նրանց  գործունեությանհետ  կապված  մեծ  թվով  ցուցանմուշներ  Երևանից,  Մոսկվայից  և  Սանկտ-Պետերբուրգից [3]։
 Ծաղկաձորը Հայաստանի ամենասիրելի և նրա սահմաններից դուրս ամենահայտնի հանգստյան գոտին է։
  Ծաղկաձորը եզակի է նրանով, որ գրավում էզբոսաշրջիկներին ողջ տարին. ձմռանը` իր լանջերի շլացուցիչ ճերմակությամբ,իսկ  տարվա  մնացած  եղանակներին`  գունագեղ  և  բուրումնավետ  բնությամբ։
 Քաղաքի  այս  առանձնահատկությունը  դարձնում  է  նրան  գրավիչ,  հրապուրիչու հիշարժան։
 Կոտայքի  մարզի  բնածին  և  մարդածին  ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային  ռեսուրսներով  հարուստ  շրջաններ  մեկնելու  համար  առաջարկվում  են  հետևյալուղիները.•  Երևան-Գառնի, Գեղարդ•  Երևան-Չարենցավան-Հրազդան-Ծաղկաձոր,•  Երևան-Չարենցավան-Հրազդան-Հանքավան։
 Մարզն  ունի  բավարար  ավտոճանապարհային  ցանց,  այն  լիովին  ընդգրկում  է  թե՛  մարզի  բոլոր  համայնքները,  թե՛  պատմամշակութային  օջախները։
 Ընդ  որում`  հանրապետական  նշանակության  ավտոճանապարհների  վիճակըև սպասարկումը հիմնականում բավարարում են միջազգային չափանիշներին,իսկ  մարզային  ու  համայնքային  նշանակության  ավտոճանապարհների  վիճակը հետզհետե բարելավվում է։
 Ունենալով  զգալի  ներուժ  և  տուրիզմի  տարատեսակների  զարգացմանհնարավորություններ՝  մարզում  միաժամանակ  առկա  են  զբոսաշրջությանզարգացմանը  խոչընդոտող  մի  շարք  գործոններ,  որոնցից  կարելի  է  առանձնացնել. 1. զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների անհամաչափ տեղաբաշխումը, 2. մարզի զբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգի բացակայությունը, 3. մարզի,  ինչպես նաև առանձին ճարտարապետական  կառույցների  մասին գովազդային տեղեկատվական գրքույկների բացակայությունը, մարզայինգիդերի ինստիտուտի բացակայությունը, 4. առանձին պատմամշակութային հուշարձանների անմխիթար վիճակը, 5. մարզային ենթակայության,  ինչպես նաև  համայնքային  ճանապարհների ոչ բավարար վիճակը, 6.  միջազգային  շուկայում  զբոսաշրջային  ծառայությունների  մատուցմանոչ մրցունակ լինելը, 7.  միջազգային  հանրությանը  Հայաստանը՝  որպես  զբոսաշրջության  համար բարենպաստ, գրավիչ և ապահով երկիր, համակողմանիորեն չներկայացնելու փաստը, 8. զբոսաշրջության բնագավառում ներդրումային ծրագրերի ոչ բավարարմակարդակը [1]։
 Կոտայքի մարզում ռեկրեացիոն-զբոոսաշրջային ռեսուրսների առավել ինտենսիվ  օգտագործման  և  զբոսաշրջության  զարգացման  համար  անհրաժեշտէ առաջնորդվել հետևյալ ռազմավարությամբ.1.  զբոսաշրջության  զարգացման  համար  առաջնահերթ  պայման  է  ենթակառուցվածքների  համաչափ  զարգացումը`  հյուրանոցային  համալիրների,հանգստյան  տների  վերանորոգումը,  վերակառուցումը,  ինչպես  նաև  դեպիպատմամշակութային  հուշարձաններ  տանող  ավտոճանապարհների  վերանորոգումը, 2. այլընտրանքային հանգստի կենտրոն կարող է դառնալ Հանքավանի ձորը՝  ամբողջացնելով  Ծաղկաձորի  հետ  համատեղ  միջազգային  նշանակությանհանգստի,  առողջարանային  և  զբոսաշրջության  կենտրոն  ստեղծելու  հեռանկարը, քանզի վերջին տարիներին այնտեղ կառուցված Մարմարիկի ջրամբարըլրացուցիչ նպաստավոր պայմաններ է ստեղծել լողափնյա հանգստի համար։
 3. անհրաժեշտ է իրականացնել ծրագիր, որը կհամատեղի Աղվերան, Արզական, Արալեռ տարածքների հնարավորությունները,4. մարզի տարածքում էկոտուրիզմի զարգացման խթանում,5. մոտ ապագայում Եղվարդի ջրամբարի կառուցմանը զուգահեռ այդ կառույցը  նաև  տուրիստական  կենտրոնի  վերածելու  նպատակով,  անհրաժեշտ  էմշակել և կյանքի կոչել հատուկ ծրագիր, մասնավորապես՝ ջրամբարի տարածքում  կառուցել  հանրային  սպասարկման,  հանգստի  և  զվարճանքի  կենտրոններ։
   Ի  տարբերություն  Սևանի  երկու  ամսվա  տևողությամբ  հանգստի,  այսջրային  մակերեսների  հնարավորությունից  կօգտվեն  առնվազն  չորս  ամիս,  ևԵրևանին ավելի մոտ գտնվելու հանգամանքն ավելի մեծ թվով հանգստացողների ուշադրությունը կգրավի, 6.  Կոտայքի  մարզում  զբոսաշրջության  զարգացման  համալիր  ծրագրիմշակում,  որն  իր  մեջ  կներառի  առկա  ներուժի  ամբողջական  ուսումնասիրությունը, իրավիճակի գնահատականը և զարգացման ուղղությունները։
 7.  անհրաժեշտ  է  ստեղծել  Կոտայքի  մարզի  տուրիստական  ինտերնետային կայք,8.  շատ  կարևոր  է  ստեղծել  գյուղական  տուրիզմի  զարգացման  միասնական հայեցակարգ։
 Ամփոփելով կարող ենք ասել, որ Կոտայքի մարզն իր ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային  ռեսուրսների  շնորհիվ  ունի  շատ  լավ  նախադրյալներ  տեղում  զբոսաշրջության  զարգացման  համար։
   Դրան  հասնելու  համար,  անհրաժեշտ  է  ուսումնասիրել  յուրաքանչյուր  ռեկրեացիոն  գոտում  առկա  խնդիրները  ու  առաջադրել դրանց լուծման ուղիներ։
 Գրականություն1.  https։
 //www.e-gov.am/u_files/file/decrees/kar/2015/01/15_0040.pdf2.  http։
 //www.findarmenia.com/arm/armenia/kotayk3.  http։
 //fizecomed.com/hy/page.php?id=56Նելի ՄուրադյանԿՈՏԱՅՔԻ ՄԱՐԶԻ ՌԵԿՐԵԱՑԻՈՆ-ԶԲՈՍԱՇՐՋԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԲանալի բառեր` Զբոսաշրջություն, ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային ռեսուրսներ, Կոտայքի մարզ,Հանքավան, Մարմարիկ, Արզնի, Բջնի, Արզաքան, Աղվերան, Ծաղկաձոր։
 Ամփոփում։

Զբոսաշրջությունը  Հայաստանում  տնտեսության  դինամիկ  զարգացող  և  հեռանկարային  ճյուղերից  է։
   Այստեղ  զբոսաշրջության  զարգացման  համար  կարևոր  նախադրյալ  են   ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային ռեսուրսների առկայությունը։
   Աշխատանքը նվիրված է Կոտայքի մարզի ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային ռեսուրսների և  դրանց  օգտագործման  խնդիրների  վերլուծմանը։
   Մարզի  տարածքում  առկա  են  բնածին  և  մարդածին  բազմազան  ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային  ռեսուրսներ,  որոնք  մեծ  հետաքրքրություն են ներկայացնում։
  Այստեղ կարելի է առանձնացնել 4 ռեկրեացիոն գոտիներ՝ Հանքավան-Մարմարիկի, Արզնու, Բջնի-Արզաքան-Աղվերանի և Ծաղկաձորի։
  Դրանցից յուրաքանչյուրը բնութագրվում է ինքնատիպությամբ, գրավչությամբ և առկա խնդիրներով։
