NH2/NH2 ԾԱՅՐԱՅԻՆ ԽՄԲԵՐՈՎ ԱՆԻԼԻՆԻ ՏՐԻՄԵՐԻՍՏԱՑՈՒՄԸ ԵՎ ԴՐԱ ՈՐՈՇ ՓՈԽԱՐԿՈՒՄՆԵՐԻՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸՊոլիմերները  բարձրամոլեկուլային  միացություններ  են,  որոնք  կազմվածեն  կրկնվող  կառուցվածքային  միավորներից։
   Դրանց  կիրառական  հնարավորությունների  բացահայտումը,  իրավամբ,  համարվում  է  20-րդ  դարի  հեղափոխությունը։
  Հնուց ի վեր համարվում էր, որ օրգանական պոլիմերները լավ մեկուսիչներ  են,  որոնք  հենց  այդ  հատկության  շնորհիվ  էին  մեծ  կիրառությունգտել բազմաթիվ բնագավառներում։
  Եվ, թերևս, մեկ ոլորտ կար, որտեղ պոլիմերները զիջում էին մետաղներին, դա էլեկտրահաղորդականությունն էր։
  Սակայն սա վիճարկվեց, երբ առաջ եկավ նոր պոլիմերների դաս, որոնք ունակ էինհաղորդելու  էլեկտրական  հոսանք՝  նոր  հեղափոխություն  մտցնելով  գիտության և տեխնիկայի մեջ։
  Խոսքը հաղորդիչ պոլիմերների մասին է (վերջիններիսանվանում են նաև սինթետիկ մետաղներ [1]), որոնց էլեկտրահաղորդականությունը  մեծանում  էր  որոշ  նյութերի  հետ  փոխազդեցության  հետևանքով։
   Այդպիսի  պրոցեսը  անվանվում  է  դոպացում։
   Նշենք,  որ  հաղորդիչ  պոլիմերներըկարող  են  հանդես  գալ  երկու  տարբեր  ձևերով`  ոչ  հաղորդիչ  ձև  (չդոպացվածպոլիմեր) և հաղորդիչ ձև (դոպացված պոլիմեր)։
  Ընդ որում՝ հաղորդիչ րգանական պոլիմերները չդոպացված վիճակում մեկուսիչներ կամ կիսահաղորդիչներեն [1]։
 Հաղորդիչ պոլիմերներից հատկապես  կարևոր  է  պոլիանիլինը  (ՊԱՆԻ),  որը ամենախոստումնալիցն է, շնորհիվ իր հեշտ սինթեզի, մոնոմերի ցածր գնի,կառավարվող  հատկությունների  և  օդի  թթվածնի  ու  շրջակա  միջավայրինկատմամբ  ունեցած  կայունության  [2,3]։
   ՊԱՆԻ-ները,  հավանաբար  ամենավաղ  հայտնաբերված  սինթետիկ  պոլիմերներն  են  [4]։
   Այն  առաջին  անգամհայտնաբերվել  է  1835թ.,  ստացվել  է  անիլինի  օքսիդացմամբ,  կիրառվել  է որպես  ներկանյութ  և  հայտնի  է  «անիլին  սև»  անվամբ։
   Հետաքրքրությունը  ՊԱՆԻ-ի հանդեպ աճեց վերջին տասնամյակում այն բանի հետևանքով, որ դրանքդասվեցին  հաղորդիչ  պոլիմերների  դասին,  ինչի  արդյունքում,  էլ  ավելի  մեծացան ՊԱՆԻ-ի կիրառման բնագավառները [5]։
 ՊԱՆԻ-ի կառուցվածքը ընդհանուր ձևով կարելի է պատկերել այսպես՝Պարզվել է, որ ՊԱՆԻ-ն կարող է գոյություն ունենալ երեք տարբեր ձևերովկախված օքսիդացման աստիճանից [3,6]։
 1.Լեյկոէմերալդին (y=1) - ՊԱՆԻ-ի լրիվ վերականգնված ձևն է. 2. Պերնիգրոանիլին հիմք (y=0)-ՊԱՆԻ-ի ամբողջությամբ օքսիդացված ձևն է. 3. Էմերալդին հիմք (y=0,5) – ՊԱՆԻ-ի միջին օքսիդացված ձևն է.Հաղորդիչ պոլիմերներին հատուկ պրոբլեմներից է դրանց սահմանափակև  դժվար  մշակելիությունը,  մոլեկուլային  զանգվածի  ոչ  հստակ  պոլիդիսպերսությունը  և  կառուցվածքային  դեֆեկտների  առկայությունը,  ինչը  և  արգելակում  է  դրանց  հնարավոր  կիրառումը  էլեկտրոնային,  օպտիկական,  կենսաբանական  շատ  բնագավառներում  և  պահանջ  դնում  սինթեզելու  որոշակի  կառուցվածք  ունեցող  պոլիմերների։
   Հայտնի  է,  որ  պոլիմերի  հատկություններըկախված  են  դրա  միկրոկառուցվածքից,  ինչը  խթան  է  հանդիսանում  ՊԱՆԻ-ինման քիմիական կառուցվածք ունեցող պոլիմերների սինթեզի համար։
  Պարզվել  է,  որ  նման  կառուցվածք  ունեցող  պոլիմերներ  կարելի  սինթեզել  պ-ֆենիլենդիամինի  օքսիդացմամբ  կոնդենսման  եղանակով։
   Մասնավորապես  Կատալդոն գտնում էր [7], որ աղաթթվային միջավայրում ՊՖԴԱ-ի օքսիդացումիցստացված  պոլիմերը  իր  սպեկտրալ  տվյալներով  նման  էր  ՊԱՆԻ-ի  օքսիդացված ձևին, սակայն նրա կողմից ներկայացվել էր հետևյալ կառուցվածքը։
 Առաջին անգամ ԵՊՀ դեղագիտության և քիմիայի ֆակուլտետի ԲԲՄ լաբորատորիայում  կատարված  ուսումնասիրությունների  արդյունքում  պարզ  էդարձել,  որ  պ-ֆենիլենդիամինի  օքսիդացումը  կալիումի  պերսուլֆատով  աղաթթվային  միջավայրում  ընթանում  է ամոնիակի անջատմամբ  և  ցույց  է տրվել, որ ստացված միացությունը իսկապես իրենից ներկայացում է ՊԱՆԻ-ի օքսիդացված  ձևը,  որը,  սակայն,  չուներ  Կատալդոյի  կողմից  առաջարկված  կառուցվածքը։
   Միևնույն  ժամանակ  պարզվել  է,  որ  աղաթթվային  միջավայրումընթանում  են  նաև  կողմնակի  ռեակցիաներ,  որոնցից  ստացված  կառուցվածքային  միավորների  առկայությունը  ազդում  էր  պոլիմերի  հատկություններիվրա։
   Այդ  ռեակցիաների  ընթանալու  հավանականությունը  նվազեցնելու  համար  արոմատիկ  ամինների  օքսիդացմամբ  կոնդենսումը  իրականացվել  է  օրգանական  միջավայրում։
   Անիլինի  օլիգոմերները  կարևոր  են  այն  տեսանկյունից, որ դրանք ոչ միայն մոդելային միացություններ են հանդիսանում կիրառական տեսանկյունից ամենախոստումնալից հաղորդիչ պոլիմերներից մեկի` պոլիանիլինի համար, այլ նաև իրենք կարող են ցուցաբերել հետաքրքիր հատկություններ։
   Քանի  որ  ռեակցիան  պոլիկոնդենսման  է,  ապա  փոխելով  ելանյութիև օքսիդիչի մոլային հարաբերությունը հնարավոր է ստանալ ինչպես պոլիմեր,այնպես էլ օլիգոմերներ։
  Մեր կողմից, մասնավորապես, այդ եղանակը կիրառվել է N,N`-բիս(4-ամինոֆենիլ)-1,4-բենզոխինոնոդիիմին (NH2/NH2 ծայրային խմբերով  անիլինի  տրիմերը)  ստանալու  համար,  որին  այսուհետ  անվանելու  ենքտրիմեր։
  պ-Ֆենիլենդիամինի օքսիդացմամբ կոնդենսումը իրականացվել է քացախաթթվի  միջավայրում,  ՊՖԴԱ/K2S2O8  1։
 0,25  մոլային  հարաբերությամբ։
 Ստացված  միացության  կառուցվածքը  հաստատվել  է  ՄՄՌ  1H,  ԻԿ  և  ՈւՄսպեկտրոսկոպիկ եղանակներով։
  Ընդհանուր ձևով կարող ենք ներկայացնել այսպես` Ըստ գրական տվյալների պոլիանիլինի համար, որպես վերականգնիչներօգտագործվում  են  նատրիումի  թիլոսուլֆատը  և  հիդրազին  հիդրատը։
   Մերկողմից  ուսումնասիրվել  է  մոդելային  տրիմերի  փոխազդեցությունը  վերը  նշված  ռեագենտների  հետ։
   Սակայն  մեր  կատարած  ուսումնասիրություններըցույց են տվել, որ այդ փոխազդեցության արդյունքում ընթանում է ոչ թե վերականգնում, այլ հիդրազին հիդրատի և թիոսուլֆատի 1.4-միացման ռեակցիա։
 Մասնավորապես` ՈւՄ սպեկտրից երևում է, որ նատրիումի թիոսուլֆատիև  հիդրազին  հիդրատի  հետ  փոխազդեցության  արդյունքում  խինոնոդիիմինային խումբը վեր է ածվում ֆենիլենամինայինի։
 Նկ.1. ՈՒՄ սպեկտր. D-ի կախվածությունը λ-ից (նմ)Ինչպես նշեցինք օլիգոմերները՝ իրենք ևս կարող են ցուցաբերել հետաքրքիր հատկություններ։
  Այդ պատճառով մեր կողմից իրականացվել է ստացվածտրիմերի  դոպացումը  յոդի  տետրաքլոր  ածխածնային  լուծույթով։
   Ցույց  է  տրվել, որ 2.76 դոպացման խորության դեպքում տրիմերի էլեկտրահաղորդականությունը մեծացել է՝ հավասարվելով 5.97 × 10-7 Ս/սմ։
  Ստացված էլեկտրահաղորդականությունը նվազագույնը 4 կարգով ավելի բարձր է, քան չդոպացվածտրիմերի դեպքում էր։
 Գրականություն7.   Cataldo F., On the polymerization of p-phenylendiamine. Euro Polym J..1996; 32 (1)։
 43.NH2/NH2 ԾԱՅՐԱՅԻՆ ԽՄԲԵՐՈՎ ԱՆԻԼԻՆԻ ՏՐԻՄԵՐԻ ՍՏԱՑՈՒՄԸ ԵՎ ԴՐԱ ՈՐՈՇ ՓՈՋեմմա Հարոյան, Նաղարշ Միրաքյան, Նարինե ԴուրգարյանԲանալի բառեր՝ պ-ֆենիլենդիամին, N,N`-բիս(4-ամինոֆենիլ)-1,4-բենզոխինոնոդիիմին,ԽԱՐԿՈՒՄՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸդոպացում, էլեկտրահաղորդականությունԱմփոփում։

Մշակվել  է  նոր  եղանակ  մեկ  փուլով  պ-ֆենիլենդիամինից  պերնիգրանիլինի  անալոգ  կառուցվածք  ունեցող  պոլի(1.4-խինոնոդիիմին-N,N`-դիիլ-1.4-ֆենիլեն  )պոլիմեր  ստանալու  համար։
   Այս  եղանակով  սինթեզվել  է  N,N`-բիս(4-ամինոֆենիլ)-1,4-բենզոխինոնոդիիմին  (NH2/NH2 ծայրային խմբերով անիլինի տրիմեր)։
  Փորձելով իրականացնել ստացված միացության վերականգնումը նատրիումի թիոսուլֆատով և հիդրազին հիդրատով, ինչպես նկարագրված է գրականությունում էմերալդինի համար, պարզվել է, որ վերականգնման փոխարեն  տեղի է ունենում տրիմերի խինոնոդիիմինային խմբերին թիոսուլֆատ և հիդրազին խմբերի  միացում։
  Ցույց է տրվել, որ յոդով դոպացման հետևանքով տրիմերի էլեկտրահաղորդականությունը  ավելի  քան  4  կարգով  մեծանում  է՝  հասնելով  5.97×  10-7  Ս/սմ՝  2,76  դոպացման  խորության դեպքում։
