ՀԱՅ ԿԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉՆԵՐԻ ՎԵՐԲԱԼ ԵՎ ՈՉ ՎԵՐԲԱԼՀԱՂՈՐԴԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ՄԵԴԻԱՅՈՒՄ Ցանկացած  ոլորտում  կարևոր  են  տվյալ  բնագավառի  գիտելիքների  իմացությունը, քանի որ միայն այդ կերպ կարելի է լիարժեք ինքնադրսևորվել համապատասխան դաշտում։
 Ժամանակակից  աշխարհում  հասարակական  բոլոր  ոլորտներում  (ներառյալքաղաքականությունը) ստեղծվում են տարատեսակ հնարքներ՝ ապահովելով արդյունավետություն  և  առաջընթաց։
   Սույն  աշխատանքի  հիմքում  դրվել  է  քաղաքականդաշտում կարևորագույն դեր ու նշանակություն ունեցող PR-ի ուսումնասիրությունը,որի կարևոր բաղկացուցիչ են համարվում վերբալ (խոսքային) և ոչ վերբալ (ժեստեր,միմիկաներ)  հաղորդակցության  ձևերը։
   Կա  տեսակետ,  ըստ  որի՝  ավելի  լավ  էձևավորել հասարակական կարծիք, քան ազդել դրա վրա։
  Բայցևայնպես, ողջամտորեն  կազմված  PR  ծրագրերը  ևս  ունակ  են  որոշակիորեն  փոխելու  հասարակականկարծիքը։
   Մարդն  իր  զգացմունքներն  արտահայտում  է  ոչ  միայն  խոսքով,  այլևժեստերով,  միմիկաներով,  հայացքով,  արտաքին  տեսքով,  շփման  ժամանակ  զբաղեցրած հեռավորությամբ։
  Ապացուցված է, որ մարդու մասին տեղեկատվության 80%-ը ստանում ենք ոչ վերբալ միջոցներով և միայն 20 %-ը՝ բառերով։
  Մարդիկ հաճախչեն  գիտակցում  այն  փաստը,  որ  նրանց  ժեստերը,  ասածներն  ու  շարժումներըհակասում են միմյանց։
  Այդ ամենը նկատելի է հատկապես քաղաքական դաշտում,որտեղ  քաղաքական  գործիչների  հետ  իմիջմեյքերների  հսկայական  խումբ  էաշխատում։
  Հարկ է նշել, որ այդ մեթոդներից շատերն ուղղակիորեն փոխկապակցված  չեն  մերօրյա  իրականությանը,  ինչն  էլ  անհրաժեշտություն  է  առաջացնումստեղծելու նոր ռազմավարություններ և խստորեն հետևելու դրանց․ այսպես վարվումեն մերօրյա քաղաքական գործիչներից շատերը։
 Աշխատանքի  նպատակն  է  ուսումնասիրել  ՀՀ  կին  քաղաքական  գործիչների վերբալ և ոչ վերբալ հաղորդակցման համապատասխանելիությունը, իմիջն ու վարքը։
 Ենթադրվում  է,  որ  վերբալ  և  ոչ  վերբալ  հաղորդակցման  համապատասխանելիությունը բարձրացնում է տվյալ քաղաքական գործչի վարկանիշը՝ մեծ հավատ ներշնչելովվերջինիս ծավալած  գործունեության հանդեպ։
 Հաղորդակցությունը լինում է երկու տեսակի՝ վերբալ (խոսքային) և ոչ վերբալ (ոչխոսքային)։
   Ոչ  վերբալ  հաղորդակցումն  անվանվում  է  նաև  ժեստերի  կամ  մարմնիլեզու (body language), այլ կերպ ասած՝ կինետիկա, երբ խոսքի փոխարեն կամ դրանզուգընթաց կիրառվում են մարմնի շարժումները։
  Գիտականորեն ապացուցված է, որառանց մարմնի լեզվի պարզապես անհնար է հասնել կատարյալ փոխըմբռնման։
  Այնմարդկային հաղորդակցության անքակտելի բաղադրիչն է` գրված և չգրված օրենքներով, էթնոհոգեբանական առանձնահատկություններով ու գաղտնիքներով [1]։
 Նշենք, որ քաղաքական գործիչներին, հատկապես` կառավարության ղեկավարներին, քաղաքական տեխնոլոգները սովորեցնում են ոչ վերբալ շփումների այնպիսիձևեր, որոնց օգնությամբ նրանք հասարակության աչքին առավել մարդասեր, ազնիվ,հոգատար, համեստ և ճշմարտախոս ես երևում։
  Թե ում և որքանով է դա հաջողվում`այլ հարց է։
  Հայաստանում կեսդարյա ուշացումով բուռն հետաքրքրություն է նկատվում  մարմնի  լեզուն  յուրացնելու  հարցում։
   Այսօր  հաղորդակցության  այդ  ձևն  թռիչքային զարգացում է ապրում։
  Լավ իմանալ մարմնի լեզուն` նշանակում է լավ հասկանալ դիմացինին, լինել հանգիստ և ինքնավստահ, զգալ, թե ում կարելի է վստահել,իսկ ում` ոչ, ում հետ շարունակել կամ ընդհատել կապերը։
 Քննության առնելով հայ կին քաղաքական գործիչների գործունեությունը՝ սույնաշխատանքի մաս են կազմել այն կանայք, ովքեր աչքի են ընկել իրենց ժեստերով. մասնավորապես՝ անդրադարձել ենք Արփինե Հովհաննիսյանին, Զարուհի Փոստանջյանին, Շուշան Պետրոսյանին և Հրանուշ Հակոբյանին` վերլուծելով նրանց վերբալ, ոչվերբալ (կինետիկ) և հաբիտար (հագուկապ) իմիջները։
  Ընտրանքը պայմանավորվածէ  քաղաքական  գործիչների  տեսակների  տարբերությամբ։
   Հարկ  է  նշել,  որ  վերլուծության համար հիմք ենք ընդունել ոչ միայն երկարատև ուսումնասիրություններն ուտվյալ  քաղաքական  գործչի  վարած  քաղաքականությունն  իր  բոլոր  կողմերով,  այլևկիրառել  ենք  հարցման  մեթոդը`  համադրելով  մեր  տեսակետը  հասարակությանկարծիքի և ստացած տպավորությունների հետ։
  Հարցումներն ընդգրկել են Երևանումապրող 18-25, 26-40 և 41-ից բարձր տարիք ունեցող արական և իգական սեռի 200անձանց կարծիքները։
 Արփինե Հովհաննիսյան․ ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, իրավաբան,ԱԺ նախագահի տեղակալ։
  Անդրադառնալով քաղաքական գործչին` հարկ է նշել, որ ոմանց  համար  բաց  և  ինքնավստահ,  ոմանց  համար  էլ  արհեստավարժորեն  իրենքողարկող այս գործիչը ևս շատերի պես իրեն «մատնում» է ոչ վերբալ ազդակներիմիջոցով։
   Քննության  առնելով  գործչի  հարցազրույցները,  մամուլի  ասուլիսները,ելույթները,  փորձենք  վերլուծել  վերջինիս  քաղաքական  գործունեությունը`  առավելապես հիմնվելով արտահայտած մտքերի և ժեստերի համապատասխանության վրա։
 Ուսումնասիրելով Արփինե Հովհաննիսյանի ելույթները՝ փորձենք առանձնացնելբնորոշ  ժեստերը՝  տալով  բացատրություններ։
   Ամենից  հաճախ  օգտագործվողժեստերից է խոսելու ընթացքում ակնոցը պարբերական շտկումը, ինչը ազդակ է` «եսհետևում եմ ձեզ, ես շատ ուշադիր եմ» [2]։
  Նման ժեստերից կարող ենք առանձնացնելնաև պարբերաբար բարձրախոսի ուղղումը, ինչը, ըստ հոգեբանների, ենթագիտակցական ազդակ է, որ ուշադրություն դարձնեն այն ամենին, ինչ նա ասում է. խոսքըլսարանին հասցնելու ձգտում ունի [2]։
  Իր գրեթե բոլոր ելույթներում խոսում է ձեռքերնամբիոնին դրած, ինչը նշանակում է, որ իրավիճակի տերն է և կանի այն, ինչ ասում է[3]։
 Խոսելու ընթացքում քաղաքական գործիչը հաջորդաբար իր հայացքն ուղղում է խմբի  բոլոր  մասնակիցներին,  որ  ոչ  ոք  ուշադրության  պակաս  չզգա։
   Տեսողականշփումը թույլ է տալիս զգալ յուրաքանչյուր մարդու, նկատել արտահայտած խոսքերիհանդեպ լսարանի արձագանքը։
  Հայացքով սահուն անցում կատարելով մի մարդուցմյուսին՝  ամբողջ  խումբն  ակամայից  հայտնվում  է  նրա  հսկողության  տակ․  յուրաքանչյուր անդամ զգում է, որ ելույթ ունեցողը խոսում է հենց իր համար։
  Սա շատ հոգեբանական կաևոր հնար է, որին փայլուն տիրապետում է Արփինե Հովհաննիսյանը։
 Այս  քաղաքական  գործչի  պարագայում  միշտ  նկատվում  է  նաև  գրիչը  ձեռքինելույթ  ունենալու  միտումը,  որն  ենթադրում  է  կոնկրետություն,  կարգապահություն,ներքին կարգուկանոն [3]։
  Երբեմն նկատվում է նաև մատանով խաղալու ժեստը․ այնմանրուքների վրա կենտրոնանալու նշան է։
  Հակառակ հասարակության մեջ տարածված կարծիքին, թե նա քաղաքական ինքնավստահ այն եզակի գործիչներից է, ումխոսքը սահուն է և հստակ ձևակերպված, իրականում դա ոչ թե ինքնավստահության,այլ  մասնագիտական  գիտելիքները  հմտորեն  կիրառելու  արդյունք  է։
   Ելույթներիժամանակ  Հովհաննիսյանին  ուղղված  ցանկացած  հարցադրում  ավարտվում  է  լրացումներով, ինչը փաստում է հենց վերը նշված  ուշադրության մասին։
  Հովհաննիսյանիխոսքում  գերակշռում  են  մասնագիտական  եզրույթները,  ինչը  երկու  բան  կարող  էնշանակել`  մասնագիտության  որակների  լիարժեք  դրսևորում  և  տեսակի  մասինլրջության և վստահության ստեղծում։
  Մշտապես խոսքը համեմում է վերաբերականներով, ընդ որում՝ թե´ ելույթների, թե´ հարցազրույցների ժամանակէ։
  Դա է պատճառը, որ նրա մոտ գերակշռում  է  խաչված մատների ժեստը, ինչը, ըստ գրականության, ինչ-որ բան թաքցնելու նշան է [2]։
 Առհասարակ,  հայկական  իրականությանում,  առավել  ևս`  քաղաքականությանմեջ,    բացակայում  է  լսելու  արվեստը։
   Նույնը  չենք  կարող  պնդել  Հովհաննիսյանիդեպքում,  ով  ոչ  միայն  լուռ  լսում  է  հարցը,  այլև  բարեհամբույր  ու  համբերատարվերաբերմունք է ցուցաբերում. Սա նշանակում է, որ նա մեծ ուշադրություն է դարձնումնաև էթիկայի կանոններին։
 Անդրադառնալով  Արփինե  Հովհաննիսյանի  հաբիտար  իմիջին՝  կարող  ենքմիանշանակ ասել, որ նա քաղաքական սակավաթիվ այն կին գործիչներից է, ով միշտխնամված  տեսք  ունի  և  հետևում  է  իր  հագուկապին։
   Ակնհայտ  է,  որ  Ա․  Հովհաննիսյանը  գունային  բազմազանության  սիրահար  է,  նախընտրում  է  կրել  դասական,վառ  գույնի  կոստյումներ՝  մեծամասամբ  համադրելով  սպիտակ  վերնաշապիկներիհետ։
  Գործնական հանդիպումներին և բոլոր ելույթներին մշտապես ներկայանում էբարձրակրունկ,  իսկ  առօրյայում,  ինչպես  ինքն  է  նշում,  ցածրակրունկ  կոշիկներով,թեպետ  բարձրակրունկները  գերակշռում  են։
   Կարելի  է  ասել,  որ  Արփինե  Հովհաննիսյանը տաբատների սիրահար չէ, որովհետև նրան շատ հաճախ կարելի է տեսնելնեղ կիսաշրջազգեստներով, որոնք ամբողջովին ընդգծում են կազմվածքը։
  Ինչ վերաբերում է գույների բազմազանությանը, ապա վերջինիս նախապատվություն տալիս ենհամարձակ մարդիկ։
   Այս  քաղաքական  գործիչը  սիրում  է  նաև  զարդեր  կրել,  մասնավորապես`վզնոցներ, որոնք գուցե միջին չափի են, բայց միանգամից աչքի են ընկնում՝ շնորհիվվառ գույների։
  Այս ամենը նորից խոսում է նրա համարձակ և ինքնավստահ կերպարիմասին։
  Կարող ենք եզրակացնել, որ նա ուշադրություն չի դարձնում, թե ինչ են խոսումիր արտաքին տեսքի մասին. կարևորն իրեն վստահ և գեղեցիկ զգա։
  Մյուս կողմից՝թեպետ մշում է, թե երբեք չի հետևում նորաձևության միտումներին, բայցևայնպես,իրականությունը բոլորովին այլ բան է փաստում։
 Հաջորդ  քաղաքական  գործիչը,  ում  անդրադարձել  ենք,  Զարուհի  Փոստանջյանն  է`  հայ  քաղաքական  գործիչ,   «Ժառանգություն»  կուսակցության  նախկին  անդամ, այժմ «Երկիր Ծիրանի» կուսակցության հիմնադիր, 5-րդ գումարման Ազգայինժողովի պատգամավոր։
  Ուսումնասիրելով Ազգային ժողովի քաղաքական ամենաակտիվ  կին  գործչին՝  եզրակացրինք,  որ  չնայած  հասարակության  մեջ  աչքի  ընկնողպահվածքին, համարձակ և էմոցիոնալ կերպարին` Զարուհի Փոստանջյանը նույնքան«առատաձեռն»  չէ  ժեստերում։
   Ազգային  ժողովի  ելույթների  ժամանակ  անընդհատնայում  է  շուրջը,  ինչը  նշանակում  է,  որ  հետաքրքրվում  է  իր  մասին  կարծիքներով,փորձում  է  նման  կերպ  հասկանալ,  թե  ովքեր  են  հետաքրքրվում  իր  խոսքով  ևգործունեությամբ [2]։
  Խոսքը հիմնականում անկայուն է, վստահություն չի ներշնչում,թերհավատություն  կա։
   Շատերին  նյարդայնացնող  ձայն  ու  առոգանություն  ունի(կարծիքներին  հանգել  ենք  հարցման  ընթացքում)։
   Կա  կարծիք,  որ  մեծ  լսարանիհամար ելույթ ունենալիս պետք  է միշտ բարձր խոսել, բայց իրականում միշտ չէ, որպետք է ձգտել բարձր ձայնով ելույթի, քանի որ այն շուտ է հոգնեցնում լսարանին։
 Պետք է պարզապես հստակ խոսել՝ կարևոր մտքերից առաջ վերցնելով դադարներ՝միտքն  ըմբռնելի  դարձնելու  համար։
   Պատրաստվելով  հանրության  առջև  ելույթին,քաղաքական գործիչը պետք է հաշվի առնի ամենակարևոր կանոնը՝ իր կերպարումոչ  մի  նյարդայնացնող  բան  չպետք  է  լինի  ելույթի  ժամանակ՝  հագուկապից,  կեցվածքից մինչև ձայնի առոգանություն։
  Ակնհայտ է, որ այս քաղաքական գործիչը պետքէ լրջագույնս աշխատի ինքնաներկայացման հմտություններին տիրապետելու համար,քանի որ հասարակությունն է ստեղծում և փշրում բոլոր այն նորմերը, որոնք անհրաժեշտ են գործչին հաջող գործունեության համար։
 Փոստանջյանը  հաճախ  է  կիրառոմ  բաց  ձեռքերի  ժեստը`  ափը  դեպի  վեր։
 Այսպիսով  լսարանից ակնկալում է աջակցություն և խրախուսում՝ ցույց տալիս տվյալպահին  անկեղծությունն  ու  ամեն  ինչ  ասելու  պատրաստակամությունը։
   Ձեռքինհաճախ պահում է գրիչ կամ մատիտ, որը լսարանին ինչ-որ բան բացատրելու ժեստէ. այսինքն` ունի լսարանը վերահսկելու, իշխելու ենթագիտակցական ցանկություն [3]։
 Հաճախ նկատելի է նաև ձեռքերի փակված դիրք և մատների խաչվածություն, որըշրջապատից ինչ-որ բան թաքցնելու, մինչև վերջ չբացվելու նշան է [2]։
  Փոստանջյանն  ակտիվորեն  մասնակցում  է  նաև  լրագրողների  հետ  հանդիպումներին՝  ցուցաբերելով  հարցերին  պատասխանելու  պատրաստակամություն։
 Դիտելով մի շարք ասուլիսներ, նկատեցինք, որ նա միշտ հարցին պատասխանելիսաչքերն ուղղում է աջ․ սա փաստում է, որ նա վիզուալ հիշողություն ունի։
  Հոգեբաններն  առանձնացնում  են  մարդու  ընկալման  երեք  տեսակ`  վիզուալ  (տեսողական),աուդիալ  (լսողական)  և  կինետիկ  (զգայական)։
   Վիզուալներն  առաջնորդվում  են`հավատարիմ մնալով միայն այն ամենին, ինչ տեսել են [2]։
 Ուսումնասիրելով Զարուհի Փոստանջյանի հաբիտար իմիջը՝ կարող ենք ասել,որ Արփինե Հովհաննիսյանի նման շատ է կրում վառ գույնի կոստյումներ․ սա գործչիաշխուժության և ակտիվության մասին է վկայում։
  Հարցազրույցներից մեկում Փոստանջյանն ասել է, թե իր համար ամենադժվար գործն արտաքին տեսքի պատշաճապահովումն է՝ ավելացնելով, որ կինը միշտ պետք է լավ տեսք ունենա։
  Բայցևայնպես,    չնայած  ներկայանալի  տեսք  ունենալու  մեծ  ցանկությանը,  Փոստանջյանըհաճախ ուշադրություն չի դարձնում արտաքին տեսքին։
  Զ․ Փոստանջյանը նախընտրում է նաև սև և սպիտակ գույները (գերակշռողն են հատկապես վերջինիս առօրյայում)։
   Գրեթե  երբեք  արտահայտիչ  շպարով  հանդես  չի  գալիս  և  ի  տարբերությունԱրփինե  Հովհաննիսյանի`  զգեստապահարանում  զգալի  տեղ  են  զբաղեցնում  ցածրակրունկները։
 Հաջորդ քաղաքական գործիչը, ում անդրադարձել ենք, Հրանուշ Հակոբյանն է`ՀՀ սփյուռքի նախկին նախարարը։
  Ուսումնասիրելով Հակոբյանի ելույթները, հարցազրույցներն ու ասուլիսները՝ փորձենք ներկայացնել նրա կիրառած ժեստերի վերլուծությունը՝  զուգահեռաբար  անդրադառնալով  ոչ  միայն  կինետիկ,  այլև  հաբիտարիմիջին։
  Ինչպես վերոնշյալ քաղաքական գործիչներին, Հրանուշ Հակոբյանին ևս, ելույթունենալիս բնորոշ է ձեռքերն ամբիոնին դնելու և ափերը լայնորեն բացելու ժեստերը․սրանք իշխելու, ամեն ինչ ձեռքում պահելու և կառավարելու ցանկության ատրիբուտներ են [3]։
  Առանձնացնենք նաև բարձրախոսին պարբերաբար դիպչելու ժեստը, ինչըխոսքը լսելի դարձնելու ցանկություն մասին է վկայում, այլ կերպ ասած՝ վախենում է,որ խոսքը լսարանին չի հասնի։
  Նույնը նկատում ենք նաև Արփինե Հովհաննիսյանիմոտ  [2]։
   Դրա  հետ  մեկտեղ  պիտի  նշենք  նաև  հայացքն  այս  ու  այն  կողմ  ուղղելուհանգամանքը, ինչը նորից լսարանից ուշադրության պահանջելու մասին է խոսում։
 Բացի այդ, խոսքի մշտական փնտրտուք ունի և գտնվում է անհանգիստ վիճակում։
 Նախարարն  աչքի  է  ընկնում  նաև  մատների  խաչվածությամբ,  ինչը  նշանակում  էփակվածություն։
  Ձեռքերն իրար մեջ դնելու ժեստը ևս փակվածություն նշան է, ուստի,կարող ենք ասել, որ Հրանուշ Հակոբյանը տեսակով փակ անձնավորություն է։
 Հրանուշ Հակոբյանի հաբիտար իմիջին անդրադառնալով՝ պիտի նշենք, որ նախարարը միշտ հանդես է գալիս դասական ոճով, իր տարիքին համապատասխան։
 Հագուսում հիմնականում գերակշռում են դասական սև, սպիտակ և կարմիր գույները։
 Նախարարին գործնական կամ առօրյա հանդիպումներին գրեթե անհնար է տեսնելտաբատով  կամ  ազատ  հագուստով,  միշտ  ունի  ներկայանալի  տեսք,  չնայած,  որնորամուծությունների սիրահար չէ։
  Հիմնականում հանրությանը ներկայանում է բարձրակրունկներով,  ինչն,  ըստ  հոգեբանների,  կարևոր  ատրիբուտ  է  կնոջ  քայլվածքիձևավորման  համար,  քանի  որ  հենց  դրանք  են  նրան  կանացիություն  հաղորդում։
 Կարելի է հետևություն անել, որ քաղաքական գործիչ Հրանուշ Հակոբյանն ամեն ինչանում  է  կանացի  կերպարում  մնալու  և  իր  քիչ  թե  շատ  «առնականության»  կարծրատիպը կոտրելու համար։
  Քաղաքական գործիչը համեստ է նաև շպարի հարցում,չի սիրում աչքի ընկնող զարդեր։
  Նրան միշտ կարելի է տեսնել ժամացույցով, ինչընշանակում  է,  որ  ճշտապահ  է,  հետևողական  և  գնահատում  է  ժամանակը։
   Բոլորզարդերը (հիմնականում մատանիները) ձախ ձեռքին են, ինչը թույլ է տալիս պնդելու,որ պճնամոլ չէ և ձևական ոչինչ չի անում արտաքին տեսքի համար, քանի որ, ըստհոգեբանների,  մարդն  իր  անկեղծ  ժեստերն  արտահայտում  է  մարմնի  ձախ  հատվածով  [2]։
   Կարելի  է  հանդիպել  միջին  կամ  փոքր  ականջօղերով։
   Շատ  է  կրումմարգարիտներ, որոնք կանացիության խորհրդանիշ են։
  Հրանուշ Հակոբյանի հաբիտար իմիջի այցեքարտն են դարձել կրծքազարդերը, որոնք միշտ կրում է հագուկապինհամապատասխան։
 Քաղաքական  հաջորդ  գործիչը,ում  անդրադարձել  ենք,  ՀՀ  վաստակավորարտիստ, Ազգային ժողովի պատգամավոր Շուշան Պետրոսյանն է։
  Շուշան Պետրոսյանին ելույթ ունենալիս հիմնականում կարելի է տեսնել ամբիոնին աջ ձեռքը հենածդիրքով, ինչը թույլ է տալիս եզրակացնելու, որ նա ստեղծում է իմիջ, քանի որ ըստգրականության` մարմնի միայն ձախ հատվածն է ցույց տալիս իրական հույզերը, իսկաջն արտահայտում է այն, ինչը մարդն է ցանկանում ի ցույց դնել։
 ԱԺ ելույթների ժամանակ խոսքը ոչ հստակ ձևակերպումներ է ստանում, ինչըկա´մ ոլորտին բավարար չտիրապետելու, կա´մ աղքատ բառապաշար ունենալու մասին է խոսում։
  Մշտապես քարոզում է հայեցի խոսք, բայց իր օրինակով ձեռնպահ էմնում դրանից [4]։
   Հաճախ Շուշան Պետրոսյանին կարելի է հանդիպել ուսերը վեր բարձրացրածդիրքով։
   Այս  ժեստը  լարվածություն,  սուտ,  անելանելիություն,  կասկածամտություն,սեփական ասածին չհավատալու նշան է, իսկ խաչված ձեռքերն էլ խոսում են ինչ-որբանից  պաշտպանվելու,  մեկուսանալու  կամ  սուտը  քողարկելու  մասին  [3]։
   Հաճախկարելի է հանդիպել ելույթների, որոնց ընթացքում աչքերը ձախ կողմ է ուղղում, ինչըդարձյալ ստի նախադեպ է։
 Շուշան Պետրոսյանն աչքի է ընկնում հոնքերը վեր բարձրացնելու ժեստով, ինչըզարմանք է ենթադրում։
  Այս քաղաքական գործչին հաճախ կարելի է հանդիպել ձեռքըծնոտին դրված դիրքով, ինչը նշանակում է, որ ձանձրանում է։
 Շուշան Պետրոսյանի հաբիտար իմիջին անդրադառնալով՝ պիտի նշենք, որ իտարբերություն  քաղաքական  մյուս  գործիչների,  ովքեր  քիչ  թե  շատ  հետևում  եննորաձևության միտումներին՝ փորձելով իրենց պաշտոնին հարիր, պատշաճ ու դասական  տեսք  ունենալ,  Պետրոսյանը  կրում  է  այն,  ինչն  իրեն  հարմար  է՝  նախապատվությունը  հիմնականում  տալով  ազատ  և  հանգիստ  հագուստին։
   Հոգեբաններըգտնում են, որ սպորտային հագուստ կրելը լավագույն և հեշտ միջոցն է ինքնավստահև  հաջողակ  մարդու  տպավորություն  թողնելու  համար։
   Չնայած  հաճախ  ենք  իրկերպարի մեջ տեսնում սև գույնի դետալներ, ամեն դեպքում, պիտի նշել, որ սա գույնինախասիրություն է, այլ ոչ թե արտաքին տեսքի թերությունները քողարկելու միջոց,քանի որ հաճախ կարելի է Շուշան Պետրոսյանին հանդիպել վառ գույների հագուստով։
  Վերջինս նաև կապույտի և այս գույնի երանգների սիրահար է։
  Կապույտն, իդեպ,  սոլիդության,  դասականության  և  պաշտոնական  իմիջի  լավագույն  երանգն  էհամարվում [2]։
 Շուշան Պետրոսյանն աչքի է ընկնում մեծ և չափից շատ զարդերով։
  Սիրում էնաև կերպարն ընդգծող, տարբեր երանգների շարֆեր և գլխաշորեր։
  Կրում է ժամացույցներ, սիրում է կախովի ականջօղեր։
  Շպարի հարցում զուսպ է. առօրյայում նախընտրում է  հասարակ դիմահարդարում և ոչնչով աչքի չի ընկնում։
  Հարցազրույցներիու  ելույթների  ժամանակ  հազվադեպ  կարելի  է  տեսնել  կարմիր  շրթներկով,  որովփորձում է ընդգծել իր ինքնավստահ կերպարը։
 Նրան  հիմնականում  տեսնում  ենք  ցածրակրունկ,  հազվադեպ`  բարձրակրունկկոշիկներով։
   Հիմնականում  հագնում  է  կա´մ  երկար  զգեստ,  կա´մ  համադրում  էտաբատն ու վերնաշապիկը։
 Այսպիսով, ըստ մեր անցկացրած հարցման արդյունքների՝ մարդիկ վերոնշյալչորս  կին  գործիչներից  ազդեցիկ  են  համարում  Արփինե  Հովհաննիսյանի  վարածքաղաքական գործունեությունը` 41.7 %, երկրորդ տեղում է Զարուհի Փոստանջյանը`35․8 %, Հրանուշ Հակոբյանը` 5.9 %, Շուշան Պետրոսյանը` 1.1 %։
  15․5 %-ն էլ կարծումէ, ոչ ոք ազդեցիկ չէ։
 Անդրադառնալով գործիչների իմիջին՝ նշենք, որ մարդկանց զգալի մասը` 80 %ը,  նախապատվությունը  տալիս  է  Արփինե  Հովհաննիսյանի,  5  %-ը`  Զարուհի  Փոստանջյանի,  4  %-ը`  Հրանուշ  Հակոբյանի,  2․6  %-ը`  Շուշան  Պետրոսյանի  իմիջին։
 Հարցվածների  8․4  %-ի  կարծիքով  նշվածներից  և  ոչ  մեկի  իմիջը  դրական  չէ։
 Հարցվածների 5 %-ը (69 հոգի) Արփինե Հովհաննիսյանի խոսքը համարում է առավելկիրթ։
 Անդրադառնալով կին գործիչների վերբալ և ոչ վերբալ հաղորդակցման համապատասխանելիության հարցին` պետք է նշել, որ ըստ մարդկանց 33 %-ի՝ ԱրփինեՀովհաննիսյանի վերբալ խոսքը համապատասխանում է ոչ վերբալին (ըստ 22․3 %-ի՝Զարուհի Փոստանջյանի, 8․6 %-ի՝ Հրանուշ Հակոբյանի, 2 %-ի՝ Շուշան Պետրոսյանի)։
 34․1 %-ի, այն է՝ մեծամասնության կարծիքով նշվածներից ոչ մեկը չի կարողանումճիշտ համադրել վերբալ և ոչ վերբալ խոսքը։
 Ինչպես բխում է մեր կատարած հետազոտության արդյունքներից՝ քաղաքականնշված  գործիչներից  ամենահաջողը  Արփինե  Հովհաննիսյանն  է,  ով  կարողանումհետևել իր թե՛ իմիջին, թե´ վերբալ և ոչ վերբալ հաղորդակցման համապատասխանելիությանը։
  Ավելին՝ հա հետևում է նաև ընդհանուր կեցվածքին, ինչն ապահովում էնրա՝ որպես քաղաքական գործչի ազդեցիկ ինքնաներկայացումը։
  Սա նշանակում է,որ  անկախ  իմիջմեյքերների  աշխատանքից,  Արփինե  Հովհաննիսյանն  անհրաժեշտգիտելիքներ ունի քաղաքական գործչին հարիր կեցվածք դրսևորելու համար․ կարողանում է զսպել ժեստերն ու դիմախաղը՝ ձևավորելով լուրջ կերպար։
  Ինչ վերաբերումէ  Շուշան  Պետրոսյանին,  հարկ  է  նշել,  որ  հանրության  վերաբերմունքը  վերջինիսհանդեպ  որպես  երգչուհի  առավել  դրական  էր,  քան  որպես  քաղաքական  գործիչ,քանի  որ  նա  չունի  ո´չ  քաղաքական  գործչին  հարիր  իմիջային  կեցվածք,  և  ո´չ  էլքաղաքական ոլորտի բավարար գիտելիքներ։
  Այդ է պատճառը, որ հանրության վերաբերմունքը  չափազանց  է  բացասական  է  Շուշան  Պետրոսյան-քաղաքական  գործչինկատմամբ։
   Տվյալ  գիտությունն,  իրավամբ,  իր  ուրույն  տեղն  ունի  քաղաքական  դաշտում,մասնավորապես`  ինքնաներկայացման  մեջ։
   Քաղաքական  գործիչները  հսկայականգումարներ են ծախսում իմիջմեյքերներից ճիշտ խորհուրդներ ստանալու և ազդեցիկկերպար  ունենալու  համար։
   Արփինե  Հովհաննիսյանի,  Զարուհի  Փոստանջյանի,Շուշան Պետրոսյանի և Հրանուշ Հակոբյանի ուսումնասիրությամբ ծանոթացանք չորստարբեր  իմիջների,  տարբեր  տեսակների,  որոնցից  յուրաքանչյուրն  ազդեցիկ  էյուրովի,  ասել  է  թե`  «Մարդուն  հագուստով  ընդունում  են,  խելքով`  բաց  թողնում»։
 Մարդիկ  զրուցակցին  սկսում  են  գնահատել  նախքան  նրա  խոսելը,  ուստի,  հեշտությամբ  կարելի  է  շահել    զրուցակցի  վստահությունը՝  յուրացնելով  ոչ  վերբալ  այնմիջոցները, որոնք մեր մասին կարող են պատմել միայն դրականը։
  Մենք փորձեցինքանդրադառնալ  այն  ժեստերին,  որոնք  առավել  լայն  տարածում  ունեն  և  որոնքմասնագետները  կարողացել  են  վերծանել,  համընդհանուր  այն  նշանների  մասին,որոնք մեր ընտրած քաղաքական գործիչներն օգտագործել են իրենց էմոցիաներն ուհույզերն  արտահայտելու  համար։
   Բազմաթիվ  ժեստեր  մնացել  են  «կուլիսներիհետևում»։
  Պատճառն այն է, որ անգամ մեծ ցանկության դեպքում չենք կարող ուսումնասիրել  ոչ  վերբալ  հաղորդակցության  բոլոր  դետալներն  ու  մանրուքները՝  ամփոփելով մեկ հոդվածում։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[4] «Լսի, այ լակոտ, աչքերդ կհանեմ»․ Շուշան Պետրոսյան, 11․06․2016, 13։
 51,URL։
  http։
 //armtimes.com/hy/article/77285 (հղումը կատարվել է՝ 25․09․2018).Օսիպյան ԼիլիանաՀԱՅ ԿԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉՆԵՐԻ ՎԵՐԲԱԼ ԵՎ ՈՉ ՎԵՐԲԱԼՀԱՂՈՐԴԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ՄԵԴԻԱՅՈՒՄԲանալի բառեր՝ ոչ վերբալ իմիջ, վերբալ իմիջ, կինետիկ իմիջ, ժեստեր,քաղաքական գործիչ։

Քաղաքական դաշտում իր ուրույն ու կարևորագույն դերն ունի PR-ը, որի կարևոր  բաղկացուցիչ են համարվում ինչպես վերբալ, այնպես էլ՝ ոչ վերբալ հաղորդակցումը,  ուստի,  սույն  աշխատանքի  նպատակն  է  ուսումնասիրել  ՀՀ  կին  քաղաքական  գործիչների  վերբալ  և  ոչ  վերբալ  հաղորդակցման  համապատասխանելիությունը,  իմիջը և վարքը։
  Հետազոտության վերջնարդյունքը քաղաքական գործիչներին կօգնի  տիրապետել  ոչ  վերբալ  հաղորդակցման  հմտություններին՝  մեծացնելով  նրանց  ծավալած  քաղաքական  գործունեության  ազդեցիկությունն  ու  ինքնաներկայացման  արդյունավետությունը։
