ԴԱՆԻԵԼ Վարուժանի «Հավաքած սրտով» Ա NԳԱՅԻՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ գաղափարախոսությունը «Triեղի սիրտը» Դանիել Վարուժանի բանաստեղծությունների երկրորդ ժողովածուն է.   Բանաստեղծական յուրահատուկ հպումներով պայքարող բանաստեղծության շնորհիվ Դ. Վարուժանը դարձավ ժամանակի նոր գրական շարժման կենտրոնական դեմքը:  Մռայլ սուլթանությանը հաջորդած հետսահմանադրական տարիներին նա հայի իրականության մեջ պայքարի և խրախուսանքի սերմեր ցանեց:   Ազգային-ազատագրական պայքարի գիտակցությունը արթնացնելու նոր ալիքը Վարուժանի պոեզիան քաղաքականապես հասունացրեց:   Հայրենասիրությունը, Վարուժանի գրքի բացահայտումից հետո, այլևս ոչ միայն սոսկ զգացողություն էր, այլ բանաստեղծական համոզմունք, պարտադիր գեղարվեստական ​​ներկայություն իրականության մեջ, որն առավելապես ազգային գաղափարների համարձակ ներկայացման կարիք ուներ:   «Seեղինսիրտը» շարունակեց ժողովածուն նոր բովանդակությամբ և բանաստեղծական նոր արտահայտություններով Խ. Աբովյան,. Ալիշանի, Մ. Պեշիկթաշլյանի, Րաֆֆիի, Սիամանթոյի ռոմանտիկ ավանդույթները: Վարուժանը դարձավ այդ ավանդույթների ստեղծագործական մշակողը: Պ.Սյակը ուշագրավ դիտարկում ունի Վարուժանի ազգային-հայրենասիրական քնարի համընդհանուր նշանակության վերաբերյալ:  Var. Վարուժանի հայրենասիրությունը շատ ավելի ընդհանուր, շատ ավելի ունիվերսալ բնույթ ունի, ոչ թե բացասական իմաստով, այլ այն իմաստով, որ այստեղ (Ռ. Հ. «Բագինի մասին» շարքում) ազգային տառապանքներն ու տառապանքները վերափոխվում են համընդհանուր գծի: Feelingsգացմունքների «գծից դուրս» «1. Հատկանշական է, որ ժողովածուի վերաբերյալ առաջին արձագանքը և առաջին նկարագրությունները հեղինակային են: «…« Theեղի սիրտը »բաղկացած է երեք մասից.« Բագինի վրա », որտեղ ես փորձեցի տալ մարդկանց զոհաբերությունների ողբերգական դրվագները:« Կրկեսում »բաժնում տեղ կգտնեն հերոսական մարտերին նվիրված երգեր:   Երրորդ բաժինն արդեն հայտնի է, դրանք էպիկական վեպեր են »2:  Timeամանակի մամուլի արձագանքը գրքին հիմնականում գովելի էր: Մասնավորապես, շեշտադրվեց հավաքածուի հայրենասիրական ոգին և ազգային-գաղափարական հագեցվածությունը:   Գրքի համար հիմք է ընտրվել Վահագնի առասպելի «Երկինք երկինք» առասպելի տողը Գողթանի երգերից. «Փողը լողում էր եղեգով»:  Եվ առաջին բանաստեղծությունը ՝ «Ձոնը», ոչ միայն խտացնում է գաղափարական ողջ ուղերձը ՝ այն վերածելով յուրօրինակ բանաստեղծական ուղերձի, այլ նաև հնչում է կատաղի և աշխարհաքաղաքական նվիրվածություն ՝ նվիրված հայրենիքին, նրա ազատության համար սուրբ պայքարին, վերածննդի ազգ   Այս զարմանալիորեն ուժեղ և կառուցվածքային գոտին, ինչպես նշեց Վ. Գաբրիելյանը, «արդար» կարելի է համարել հայ և համաշխարհային պոեզիայում հայրենիքի ազատությանը նվիրված լավագույն գործերից մեկը 3: Եվ պայքար, պայքար, պայքար Ես երգում էի. - Նվեր քեզ, հայ մարտիկներ - Իմ գրիչը դարձավ անկոտրում սրտերի հնոց ... - Նվեր քեզ, քաջ մարտիկներ - ես եղեգի գրիչով վրեժ եմ երգել: Եղեգից փող դուրս եկավ 4: «Ribեղային սիրտ» ժողովածուն ունի նաև «Նախերգանք», որը վերաբերում է գրքի երեք բաժիններին, ներկայացված է «Նեմեսիս» տողով ՝ «մեկ անգամ ևս օրհնելով բանաստեղծին» ՝ ի դեմս ժողովրդի վրեժխնդրության ոգու, որը չի կոտրվել անցյալի արհավիրքների, սպիների և լեռների պատճառով: Պ., Երեք հատորով աշխատություններ, հ. 3, Երեւան, 1983, էջ 494: 2 Պատրիկ Ա., Դանիել Վարուժանն իմ հուշերում, Երեւան, 1965, էջ 69: 3 Գաբրիելյան Վ., Դանիել Վարուժան, կյանք և ստեղծագործություն, Երևան, 1978, էջ 98: 4 Վարուժան Դ., Բանաստեղծությունների ամբողջական ժողովածու (այսուհետ ՝ ԵԼJ), Երեւան, 1986, էջ: 70 կշեռքից:  Եվ վրեժի աստվածուհի Նեմեսիսի քանդակը ստեղծած նկարիչը նա է, ով խտացնում է մարդկանց մտավոր ունակությունները, ով իր անցյալի կոշտ քվարցից կառուցում է վրեժի աստվածուհուն, որը կանխորոշում է իր ապագան, ամբողջովին ապավինելով նրա ուժը:   Ապստամբության, լավատեսության ոգին, որը բնորոշ է Վարուժանի հայրենասիրական պոեզիային, նախ բացում է Հույսի, Լույսի, Պայքարի և Վերածննդի դուռը, այնուհետև դրան հաջորդում են առաջին շարքի «Բագինի մասին» մռայլ պատկերներն ու դրվագները:   Այս հոդվածում մենք հիմնականում կանդրադառնանք «Կրկեսում» ժողովածուի երկրորդ շարքին, քանի որ հատկապես այս շարքում է Վարուժանը քննարկում ապստամբության և ազգային վերածննդի գաղափարները: Վարուժանը սիրում է բանաստեղծական ուղերձը խտացված տեսքով ներկայացնել նախ վերնագրերում, ապա վերնագրերում:   Այս մասին ասում է ինքը ՝ բանաստեղծը: «Դա 19041907 թվականների ժամանակաշրջանն էր, երբ հայերը խեղդվում էին թուրի մղձավանջում, և ես չէի ուզում տեղի տալ իմ անձնական ցավերին, ես համարյա ուժով լռեցի սիրտս և նախընտրեցի երգել beեղի սիրտը, զարկերակները: որից ես կզգայի իմ մեջ ՝ իմ արյան մեջ խորը խորքում:   Հայերը կթռթռան ու կմռնան իմ մեջ (շեշտը մերն է - Ռ.Հ.) »1:  Ակնհայտ է, որ «հայերի ճիչը» այնքան բարձրաձայն ու այնքան խորն էր ներթափանցել բանաստեղծին, որ նա կարիք չուներ «սիրտը լռելու»: Լիովին ներծծված հայրենասիրության կրակով ու ազգային գաղափարներով ՝ նա դարձավ theեղի սիրտը:   Theողովածուի հայրենասիրական պաթոսը սրվում է և առավել ակնհայտ է «Կրկեսում» խորագրով բանաստեղծական շարքում 2: Հատկանշական է, որ բանաստեղծը իր ժողովրդի ապագան կապում է կնոջ հետ: Ազգային վերածննդին նվիրված նրա բանաստեղծությունների հերոսները կանայք են: Որպես հայկական բանահյուսության հավերժ ուղեկիցներ ՝ նրանք խտացնում են Վարուժանի գաղափարական համոզմունքը, որ հենց հայ դուստրերն ու հայ մայրերն են պահում «ցեղի սիրտը» բաբախող ու վրեժխնդիր:   Այդ իսկ պատճառով նրա բանաստեղծություններում հայտնվում են կին հերոսներ. Հայուհի («Պայքար»), Վերածնունդ («Վերածնունդ», «Ապրիլ») և նույնիսկ Մարտկուհի («Մարտական ​​մարտ»): Նա վերածնունդ է, լեռնային աղջիկ, փոթորկի, վարդի պես հզոր: ինչպես հմայիչ, Նրա հունարենով շարված շրթունքի վրա, քաղցր համբույր կա շուրթերին, մարդու քթին, Եվ հոգին այրվում է կարոտից `տալու: «Circus In» շարքի «Վերածնունդ» պոեմը ազգային վերածննդի գաղափարի կատարյալ բանաստեղծական մարմնավորում է:   Հերոսուհին, որը կրկին Վերածննդի դարաշրջանի անունն է, կամ «անեծքների ծնունդ», բայց օժտված է վերածնվելու, հարություն առնելու շնորհով, ճիշտ այնպես, ինչպես իր խորհրդանշած մարդիկ. Ես կգնամ, կգնամ: Ես անեծքների ծնունդ եմ: Կիրակի պես զորեղ, գերբնական: Մարդկային գիտակցության պես: և ես հեռանում եմ: Մի պահ ես դեռ կարողանում եմ շնչել արյան շղարշով արդ 4 Ես ոտքերս կազատվեմ արյան շղարշից… 4: Այս բանաստեղծությունը մյուսներից տարբերվում է ամբողջ ժողովածուի գաղափարական շեշտադրմամբ ՝ դրանում խտացնելով հիմնական ուղերձը, որն իր տարբեր տեսանկյուններից դեռ կբացվի և կքննարկվի գրքի մյուս տողերում: Ըստ Վարուժանի, ազգային վերածննդի գաղափարի ջահը գյուղական ընտանիքում մեծացող սերունդն է, որը, չնայած (կամ գոնե դրա պատճառով) դժվար մանկության և պատանության տարիներին 1 Վարուժան Դ., ԵԼJ, հ. 3, էջ 463-464: 2 Ի դեպ, Վարուժանոլոգիան գրեթե անպատասխան է թողել այն հարցը, թե ինչու է բանաստեղծը շարքը վերնագրել «Կրկեսում»: Իրոք, ինչու՞ «կրկես»:  Կարծում ենք, որ այս բառի օգտագործումը կապ չունի դրա իմաստի ժամանակակից ըմբռնման հետ. «Կրկես» ասելով բանաստեղծը նկատի ունի ասպարեզ կամ ձիարշավ (տե՛ս Հայկազյան լեզվի նոր բառարան, Վենետիկ, 1836, հ. 1, էջ 1134), որում, տես Տե՛ս այլ ժողովուրդների և ցեղերի մրցակցություն, տեղի է ունեցել մեր ժողովրդի հերոսական պատմությունը:  Հատկանշական է, որ բացի ասպարեզի նշանակությունից, կրկեսը նկատի ուներ նաև երիտասարդական տուն (տե՛ս նույնը), ինչը Վարուժանի համար բառերի ընտրությունը սերիալի համար դարձնում է բավականին նշանակալից, այնքանով, որքանով հեղինակը ուղղակիորեն առնչվում է վերածննդի գաղափարին: իր ժողովրդի երիտասարդությանը, Վերածննդի Հայկակներին: 3 Վարուժան Դ., ԵԼJ, հ. 1, էջ 155 թ. 4 Նույն տեղում, Պ. Այնուամենայնիվ, հայի օրրանը, որին բանաստեղծը անվանում է Հայկակ, որը «վաղը կլինի Ռազմիկ մհրաչյա», հայերի անունն է (նրանց բնօրրանը ՝ «Եղևնուց արված և արյունով ներկված: Բուները նրան երգելու են . Cղրիդները կբարկանան "): փայլուն ամպ: «   Բանաստեղծն այդ սերնդից մեծ, համարյա խնայող ակնկալիքներ ունի, քանի որ այն «Հիսուսը մեզ կուտի մսուրի մեջ, իսկ հայկական օրրանը կբողոքվի»: Դ. Վարուժանի գրքում ազգային վերածննդի գաղափարախոսությունը հստակ կապված է ինքնազոհաբերման պատրաստ մատաղ սերունդ կրթելու գաղափարի հետ:  Բանաստեղծը չի կասկածում, որ միայն իր անսասան նվիրվածությունը հայրենիքի ու ազգի նկատմամբ կարող է նոր օր բերել հայրենիքին ու ազգին, «նոր լուսաբաց»:   «Վիրավոր» շարքում, որը, ինչպես բանաստեղծն է հուշում, գրված էր «հայ-թաթարական պատերազմների առթիվ», «ազատության ճանապարհին ընկած» մարտիկն իր կյանքը զոհում է հանուն ժողովրդի ազատության, հանուն իր ազգի վերածնունդ: wound Վերքը խորն է: Նա դուրս է վազում իր անցքից:  Կարմիր ծոցում մեզ համար նոր Արշալույս է հասունանում: «Կրակոտ արյան, ուրախ» փոխաբերությունը զարմացնում է ոչ միայն իր անսպասելիությամբ, այլև «նոր լուսաբաց եփելու» պատկերն ամբողջացնելու կարողությամբ: Ակնհայտ է, որ Վարուժանի հայրենասիրական գաղափարները կյանքի կոչվելու միայն մեկ տարբերակ ունեին ՝ պայքարի ճանապարհը: Ահա թե ինչու նրա բանաստեղծություններում «Ապստամբություն» (էջ 163) և «Ապստամբություն» («Ձյունից դուրս, ամպրոպով քեզ ապստամբություն եմ բերում», 155) բառերը հայտնվում են մեծատառերով, որոնք ոչ միայն ընդգծված են մեծատառեր. , բայց գաղափարները խորհրդանշում են յուրօրինակ կերպով: «Հերոսի թուր» տողն աչքի է ընկնում բանաստեղծական արվեստի կատարելությամբ:   Դա «թուրի», ուստի ՝ հերոսի փառաբանումն է, ով ազգային վերածննդի համար պայքարող հայ հերոսն է:  Իսկ ազատության թուրի «ստեղծման» պատկերը պարզապես փառահեղ է: Բանաստեղծը «երկրպագում է արդար թուրին»: Վերջինս իր գրչի մեջ կրկին հայտնվում է մեծատառերով `խորհրդանշելով հայ ժողովրդի վերածննդի սուրբ գաղափարի իրագործման համար պայքարը, հերոսությունը, զոհողությունն ու նվիրվածությունը:   Ուշագրավ է, թե ինչպես համարձակորեն Վարուժանն անվանում է իր ժողովրդի ներկայիս խղճուկ վիճակի գլխավոր մեղավորը, որին պետք է ուղղված լինի Արդարադատության թուրի կայծակնային հարվածը:  Պոեզիան վնասված է: «Ես արդար երկրպագելու եմ թուրին, կիսալուսնի դեմ»:   Թվում է, թե դա սովորական պատկեր է, սուր, որը փայլում է կիսալուսնի լուսնի դեմ, բայց բանաստեղծական հանճարը գտել է իր ժողովրդի պատմության մեջ մղձավանջային դրվագ ՝ բանաստեղծական պատկերով, թուրքական տիրապետության մասին ակնարկելու հնարք: Այսպիսով, «theեղի սիրտը» ժողովածուում Վարուժանը թուրը հայտարարում է որպես իր նոր հավատք ՝ «Նա իմ սրտի հավատքն է» (էջ 185):  Եվ քանի որ նրա սիրտը theեղի սիրտն է, պատկերը լրացվում է հետևյալով. Theեղի սիրտը չունի հավատ, «Սրի» հավատ, պայքարի հավատ, խրախուսում, վերածնունդ, հարություն: Ռուզան Հովասափյան ԱATIONԳԱՅԻՆ Վերածննդի գաղափարախոսություն Դանիել Վարուժանի «հավաքած սիրտը» հավաքածու Հիմնաբառեր. Ազգային վերածննդի գաղափարախոսություն, բանաստեղծական արվեստ, թուրքական տիրապետություն, շարժում, ազատագրում, գրականություն ։

Հոդվածում անդրադարձ է կատարվում Դանիել Վարուժանի «Ցեղին սիրտը» բանաստեղծությունների ժողովածուին  ազգային  վերածննդի  գաղափարների  արծարծման  տեսանկյունից։
   Բանաստեղծը  սուրը  հռչակում  է  իր  նոր հավատքը՝ «այն հավատքն է իմ սրտիս», և քանի որ բանաստեղծի սիրտը հենց ցեղին սիրտն է, ուրեմն ցեղի՝  ազգի  վերածննդի գաղափարն  ուղղակի  կապվում  է սրի,  ասել  է  թե՝  ազգային-ազատագրական  պայքարի  գաղափարախոսության հետ։
