Համալսարաններում բարձրագույն մասնագիտական կրթության առանցքային սպառողը բուհի շրջանավարտն է, որը կրթության է ձգտում հասարակության մեջ բարեկեցիկ դիրքերի հասնելու համար։
  Հետեւաբար, մասնագիտական կրթության ոլորտում բարեփոխումները պետք է առաջին հերթին բավարարեն կրթական ծառայությունների սպառողների շահերը, որը ներկայումս իր տեղն է գտնում բուհերի վարկանիշավորման համակարգում։
  Որակի վարկանիշավորումը կրթության կառավարման մասնագետների կողմից արդարացվում է նրանով, որ բակալավրիատի կամ մագիստրատուրայի շրջանավարտը, դեռեւս որպես համալսարանի դիմորդի կարգավիճակով, պետք է համոզմունք ունենա, որ տվյալ մասնագիտության գծով պահանջված է լինելու աշխատաշուկայում։
   Ներկայումս, միջազգային շուկայում ներկայացվում են վարկանիշային տարբեր սանդղակներ, դրանցում նշելով բուհի մրցակցային դիրքը (տես աղյուսակ 1)։
  Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս 1 , որ բարձրագույն կրթության եվրոպական տարածքում (ԲԿԵՏ) համալսարանական շրջանավարտների գործազրկության շարժառիթների շարքում, տնտեսական ճգնաժամներից բացի, կարեւոր պատճառ կարող է հանդիսանալ ուսումնառության ընթացքում մասնագետի հմտությունների եւ կարողությունների անհամապատասխանությունը` գործատուի պահանջներին։
   Այս առումով, համալսարանները ձգտում են հնարավորինս ուսումնառության վերջնարդյունքներն ուղղորդել մասնագետի այն հմտություններին եւ կարողություններին, որոնք պահանջվում են մասնագիտական կրթական առաջին կամ երկրորդ մակարդակում։
  Տե՛ս The European Higher Education Area in 2015։
   Implementation Report, p. 171-173 3ՄԱՆԿԱՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆ Աղյուսակ 1 Լավագույն համալսարանների տասնյակը` ըստ միջազգայնորեն ճանաչում ստացած վարկանիշային սանդղակի (2017 թ) 2 Դիրքը Առաջատար համալսարաններ Օքսֆորդի համալսարան Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ Ստենֆորդի համալսարան Քեմբրիջի համալսարան Մասսաչուսեթի տեխնոլոգիական ինստիտուտ Հարվարդի համալսարան Փրինքեթոն համալսարան Լոնդոնի թագավորական քոլեջ Ցյուրիխի տեխնոլոգիական ինստիտուտ Բերքլի համալսարան Մեկ աշխատակցի հաշվով` ուսանողներ 10,9 Միջազգային ուսանողների տեսակարար կշիռ Եվ խնդիրը միայն այն չէ, որ շրջանավարտ մասնագետը կարող է չունենալ բավարար հմտությունների կամ կարողությունների ընդգրկուն շրջանակ, եւ դրանով իսկ, պահանջված չլինել գործատուի կողմից։
   Գործնականում քիչ չեն դեպքերը, երբ կրթության ընթացքում ձեռք բերած մասնագիտական հմտությունների լայն շրջանակը չի բավարարում գործատուին, քանի որ այն «գերհագեցած է» եւ որոշակիորեն կիրառելի չէ աշխատանքի ընթացքում։
   Եվ ստացվում է այնպես, որ այդ պարագայում բակալավրիատի, կամ մագիստրատուրայի շրջանավարտները գործատուների կողմից գնահատվում են «գերորակավորված» եւ արդյունքում աշխատանքի չեն անցնում։
   Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Արեւմտյան Եվրոպայի համալսարանական գործազուրկ շրջանավարտների շրջանում գործատուի համար 4ՄԱՆԿԱՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆ «գերորակավորում» ունեցող երիտասարդ մասնագետների տեսակարար կշիռը տատանվում 14-35% միջակայքում 3 ։
  Քննարկվող իրավիճակը ավելի սուր բնույթ է ստանում Հայաստանի Հանրապետությունում, քանի որ ըստ պաշտոնական վիճակագրության, վերջին տարիներին գործազուրկների մեջ առավել մեծ թվաքանակ են զբաղեցնում բարձրագույն կրթությամբ անձինք (տես աղյուսակ 2), որոնք ունեն կրթական ցենզի բարձր մակարդակ եւ իրենց մասնագիտական հմտությունների ու կարողությունների որակով գերազանցում են գործատուների պահանջմունքների մակարդակը, եւ վերջիններիս կողմից գնահատվելով «գերորակավորված», պարզապես աշխատանքի առաջարկ չեն ստանում։
  Աղյուսակ 2 ՀՀ-ում գործազուրկներն` ըստ կրթական ցենզի (հազ. մարդ) 4 Կրթական ցենզը Ընդամենը Բարձրագույն, հետբուհական Միջին մասնագիտական Նախամասնագիտական Միջնակարգ Հիմնական ընդհանուր Տարրական Ընդամենը 242.1 Տղամարդ Կին Այս առումով, կարծիք է հայտնվում, որ չնայած ՀՀ-ում Բոլոնիայի գործընթացի որոշակի ձեռքբերումներին, իրականացված բարեփոխումները հիմնականում դեռեւս առնչվում են բարձրագույն կրթության կառուցվածքային բնութագրերին եւ, ընդհանուր առմամբ, դեռեւս չեն անդրադարձել կրթական ծրագրերի բովանդակությանը եւ որակին 5 ։
  ԱՎԾ Տարեգիրք, 2015, էջ 72 Գաբրիելյան Մ., Բոլոնիայի գործընթաց. ուսանողակենտրոն համակա՞րգ, // Բաց հասարակության հիմնադրամ- Հայաստան 5ՄԱՆԿԱՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆ Դրանք, իրենց հերթին բերում են նրան, որ կրթական համակարգը, ընդհանուր առմամբ, դեռեւս շարունակում է «կտրված» մնալ աշխատուշակայից եւ ամբողջովին հաշվի չի առնում գործատուների պահանջները։
   Մասնագիտական կրթական ծրագրերը, հաճախ գերհագեցած են լինում շրջանավարտներից պահանջվող հմտություններին ու կարողություններին ուղղակիորեն չառնչվող դասվանդվող առարկաներով, կամ էլ չեն ընդգրկում արդիական այնպիսի առարկաներ, որոնք կզարգացնեին այսօրվա շրջանավարտի կոմպետացիաները` հասցեագրված գործատուի պահանջներին։
  Կրթական գործընթացի կազմակերպման հարթությունում ակնհայտ է մարդկային գործոնի կարեւորությունը։
   Բազմաթիվ են օրինակները, երբ առկա են բավարար տեղեկատվություն, հնարավորություններ, սակայն ուսանողներն ու դասախոսները չեն օգտվում կամ չեն ցանկանում օգտվել դրանցից 6 ։
   Հետեւաբար, համալսարանները հրատապ անցում պետք է կատարեն ուսումնառության վերջնարդյունքների հենքով կրթության կազմակերպմանը, մասնագիտական կրթական ծրագրերում հստակ նշելով` թե որ առարկան ի՞նչ չափով եւ ինչպե՞ս է առնչվում շրջանավարտի մասնագիտական կարողությունների եւ հմտությունների ձեւավորման վրա։
  Այս ճանապարհով հնարավոր կլինի բեռնաթափվելու ուսումնական ծրագիրը գերծանրաբեռնող «անուղղակի» առարկաներից` փոխարենը ուսումնառության գործընթացում ընդգրկելով աշխատաշուկայի պահանջարկը բավարարող վերջնարդյունքներով նոր առարկաներ։
   Ուսումնառության վերջնարդյունքների թիրախավորումը աշխատաշուկայի պահանջներին մեծապես կբարձրացնի մասնագիտական կրթական համակարգում բարեփոխումների արդյունավետությունը։
  Ուստի, այսօր մրցակցային են համարվում այն կրթական ծրագրերը, որոնց վերջնարդյունքներով ձեւավորվում են ոչ միայն «գիտակ», այլեւ «ստեղծարար հմտություններով» շրջանավարտներ։
   Այս առումով, մասնագիտական կրթական ծրագրերում ներակյումս մեծ ուշադրություն պետք է դարձվի ուսանողի ոչ թե ձեւական, այլ արդյունավետ անհատական աշխատանքի վերջնարդյունքներին, նպատակ ունենալով սովորողի մոտ զարգացնելու ստեղծարարությունը, նորարարուԳաբրիելյան Մ., Բոլոնիայի գործընթաց. ուսանողակենտրոն համակա՞րգ, // Բաց հասարակության հիմնադրամ- Հայաստան։
  6ՄԱՆԿԱՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆ թյունը եւ ինքնադրսեւորումը, որը Բոլոնիայի ներկայիս գործընթացի պահանջներից մեկն է 7 ։
  Մասնագիտական կրթական ծառայությունների մատուցման մրցունակության գնահատման նպատակով արդեն ավանդույթ է դարձել բուհերի վարկանիշային սանդղակների հրատարակումը, որը արդեն մի քանի տասնամյակ կիրառվում է միջազգային պրակտիկայում` վարկանիշավորման տարբեր գործակալությունների կողմից։
   ՀՀ-ում բուհերի վարկանիշավորման պրակտիկան ընդամենը իր կիրառությունը գտավ 2013 թվականից։
   Այսպես, 2015 թվականի միասնական վարկանիշով 1-ին տեղում էր Երեւանի պետական համալսարանը, 2-րդ տեղում՝ Հայ-ռուսական սլավոնական համալսարանը, 3-րդ տեղում՝ Երեւանի պետական բժշկական համալսարանը, 4-րդն Ամերիկյան համալսարանն է, 5-րդը՝ Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանը, 6-րդը՝ Հայաստանում ֆրանսիական համալսարանը, 7րդը՝ Ճարտարապետության եւ շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանը, 8-րդը՝ Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանը, 9-րդը՝ Վ. Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանը, 10-րդը՝ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանը 8 ։
  Սակայն, բուհերի վարկանիշավորումը միանշանակ չի ընդունվում կրթության ոլորտի շահառուների կողմից, ինչպես մեր հանրապետությունում, այնպես էլ արտասահմանում։
   Այս առիթով, Եվրոպական ուսանողների միությունը ընդունեց հռչակագիր, ընդգծելով վարկանիշավորման թերությունները։
   Նախ եւ առաջ, ուսանողները գտնում են, որ Բոլոնիայի գործընթացը առավելապես պետք է կենտրոնանա համալսարանների կողմից որակի ապահովման հաշվետվողականությանը, եւ ոչ թե վարկանիշավորմանը։
   Եթե, որակի տեղեկատվությունը կողմնորոշիչ է դառնում ուսանողության համար, ապա վարկանիշավորումը սրում է բեւեռացումը Արեւմուտքի եւ Արեւելքի միջեւ եւ ավելորդ անգամ ընդգծում կրթական դաշտի անհավասարությունը ԲԿԵՏ-ում։
  Բացի այդ, ուսանողները ընդդիմանում են բուհերի շուկայականացմանը, վարկանիշավորումը դիտելով բարձրագույն կրթության աԲԿԵՏ նախարարների կոնֆերանս, Երեւանի կոմյունիկե 2015 Աղբյուրը` www//ranking.armedu.am 7ՄԱՆԿԱՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆ ճող շուկայականացման գործոն 9 ։
   Նրանք գտնում են, որ վարկանիշները սպառնալիք են սոցիալական ուղղվածության տեսակետից եւ չեն կարող հիմնավոր կողմնորոշիչ դեր կատարել բուհի ընտրության գործում, քանի որ վարկանիշավորումը կրթական շուկայում թիրախավորվում է բուհի հեղինակության գովազդին եւ համապարփակ չի արտացոլում ուսանողի եւ դիմորդի շահերը։

Մրցունակ կարող են համարվել բակալավրիատի եւ մագիստրատուրայի այն կրթական ծրագրերը, որոնք հասցեագրված են ուսումնառության գործընթացի շահառուներին եւ բավարարում են վերջիններիս պահանջները, եւ ոչ թե բարձր որակներով վարկանիշավորվում են գնահատման տարբեր գործակալությունների կողմից։
