ՁԵՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱՆՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ՎԻՃԱՀԱՐՈՒՅՑ ՀԱՐՑԵՐ (ԸՍՏ Ն. ՊԱՌՆԱՍՅԱՆԻ «ՔԵՐԱԿԱՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱՆՈՒՆՆԵՐԸ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՀԱՅԵՐԵՆՈՒՄ» ԱՇԽԱՏՈՒԹՅԱՆ)Քերականական  համանունությունը  ձևաբանական  և  շարահյուսական  մակարդակներում  գործառվող  լեզվական  երկպլանային  միավորների`  ձևային  պլանի  ընդհանրությամբ  և  բովանդակային  պլանի  տարբերակվածությամբ  բնութագրվող  իրողություն  է։
   Հարցի  ուսումնասիրության  պատմությունը,  ի  տարբերություն  բառայինհամանունության,  հարուստ  չէ`  բացառությամբ  Ն.  Պառնասյանի  «Քերականականհամանունները  ժամանակակից  հայերենում»  աշխատության։
   Այն  ներկայացված  էառանձին  հոդվածների  կամ  ակնարկների  միջոցով  (Ռ.  Շալունց,  Է.  Աղայան,  Գ.  Ջահուկյան, Մ. Ասատրյան, Ս. Աբրահամյան, Վ. Վինոգրադով)։
 Հայ  քերականագիտության  մեջ  քերականական  համանունների  համակողմանիքննությամբ  զբաղվել  է  Ն.  Պառնասյանը,  որն  իր  վերոնշյալ  աշխատության  մեջ  մանրամասնորեն  վերլուծության  է  ենթարկել  հայերենի  և՛  ձևաբանական,  և՛  շարահյուսական համանունները։
  Մեր այս աշխատանքի մեջ հիմնվել ենք հենց այդ աշխատության այն դրույթների վրա, որոնք, մեր կարծիքով, վերանայման և վերագնահատմանկարիք ունեն։
 Մեր աշխատանքի ուսումնասիրության առարկան է ձևաբանական համանունությունը,  նպատակը`  դրանում  առկա  ոչ  միարժեք  առանձին  իրակությունների  վերլուծության մեր հայեցակետը ներկայացնելը։
 Ն.  Պառնասյանը  քերականական  համանունները  սահմանում  է  հետևյալ  կերպ.«Քերականական  համանուններ  ասելով  հասկանում  ենք  այն  քերականական  ձևույթները, բառաձևերը և շարահյուսական կառույցները, որոնք լինելով նույնական արտահայտության պլանում, տարբերվում են բովանդակության պլանում, այսինքն` տարբերեն  իրենց  իմաստով  և  ունեն  գործառության  և  զուգորդելիության  տարբեր  ոլորտներ»1։
 Քերականական համանունությունը գործում է և՛ ձևաբանական, և՛ շարահյուսական  մակարդակներում։
   Ժամանակակից  հայերենի  ձևաբանական  համանուններըքննելիս Ն. Պառնասյանը երկու ենթահամակարգեր է առանձնացնում, այն է` «Ձևույթների  համանունություն»  և  «Բառաձևերի  համանունություն»։
   Ձևույթների  համանունությունը ևս բաժանում է երկու ենթաբաժինների` 1.  «Հոլովման համակարգի քերականական ձևույթները և դրանց կազմած համանունական շարքերը» և 2. «Բայականհամակարգի քերականական ձևույթների կազմած համանունական շարքերը»։
  Բառաձևերի  համանունությունը  քննելու  համար  այն  բաժանում  է  չորս  մեծ  ենթաբաժինների,  այն  է`  «Բառաձևերի  ներհարացուցային  համանունական  շարքերը  բայական  համակարգում»,  «Գոյականական  համակարգում  գործող  համանուն  բառաձևեր»,  «Խո1 Պառնասյան Ն., Քերականական համանունները ժամանակակից հայերենում, Երևան, 1979, էջ 21։
 նարհման  և  հոլովման  համակարգերի  բառաձևերի  միջհարացուցային  համանունական շարքեր» և «Խոսքի մասերի փոխանցման հետևանքով առաջացած բառաձևեր»(վերջին  խումբը  ներակայացնում  է  երկու  և  ավելի  խոսքի  մասերի  հարաբերությամբ`գոյական-ածական,  գոյականի  թեք  հոլովաձև-ածական  և  այլն)։
   Մենք  կպահպանենքհեղինակի  կողմից  առաջ  քաշված  այս  սկզբունքները  և  առաջինը  կներկայացնենքձևույթների համանունությանն առնչվող մեր դիտարկումները։
 1.  Նախ  անդրադառնանք  «Ց»  ձևույթին։
   Մանուկ  Աբեղյանը  խնդրո  առարկահարցի  առնչությամբ  նշում  է.  «Աշխարհաբարի  պատճառական  բայերը  ծագում  ենգրաբարի  պատճառական  ձևերից  հնչափոխությամբ,  այն  է`  պատճառականի  ու  և  աձայնավորները  սղվում  են.  օրինակ`  թռուցանել,  հասուցանել  դառնում  են  թռցնել,հասցնել։
  Աց, եաց բների և ոյց ածանցի երկու ց բաղաձայնները` ձայնավորների սղվելով` իրար մոտ են գալիս և դրանցից երկրորդ ց տառը դուրս է ընկնում. օրինակ` զարմացուցանել,  բնակեցուցանել  դառնում  են  զարմացցնել,  բնակեցցնել  և  ապա  զարմացնել, բնակեցնել ….»1։
 Պետք  է  նշել,  որ  այս  ձևույթը  կիրառվում  է  որպես  պատճառական  ածանց։
   Այնծագել է գրաբարյան «ուցան» («ոյց + ան = ուցան», որտեղ «ոյց» ածանցը դառնում է«ուց»),  որը,  ենթարկվելով  հնչյունափոխության,  ժամանակի  ընթացքում  վերափոխվում է «ցն» բայածանցի։
 Խոսելով  «Ց»  ձևույթի  մասին`  վերջինիս  համանունական  շարքի  մեջ  Ն.  Պառնասյանը  հիշատակում  է  նաև  հետևյալը`  «պատճառական  սեռածանց»  և  բերում  է  հետևյալ  օրինակը`  «փախ+ց+նել»։
   Մենք  համաձայն  չենք  այս  դրույթին  հետևյալ  պատճառով` պատճառական սեռածանցներն են «(ա)ցն», «(ե)ցն», «ցն» և ոչ երբեք «ց»։
  Հեղինակը  «փախցնել»  բառի  մեջ,  ինչպես  տեսնում  ենք,  առանձնացնում  է  «նել»  հատվածը, իսկ այդ հատվածի «ն» մասնիկն էլ անվանում է «ներկայի հիմքակազմիչ», քանի որ այն պահպանվում է ներկայի հիմքում, բացառությամբ «ն» և «չ» սոսկածանցավոր բայերի2։
  Ն. Պառնասյանի դիտարկումը արդարացված է ծագումնաբանորեն, ինչըտեսանելի է տարաժամանակյա քննության պարագայում։
  Հարկ է նշել, որ բառերի ևբառաձևերի  ձևաիմաստային  հարաբերությունների  քննության  հայեցակետը  համաժամանակյա մոտեցում է, քանզի հակառակ պարագայում անհնար կդառնա այդ իրակությունների  գործառույթների  ճշգրտումը  և  բնութագրումը։
   Մեր  նպատակը  ևս  քերականական համանունությունը համաժամանակյա հայեցակետով ուսումնասիրելն է։
 Իսկ «ց» ձևույթը համաժամանակյա կտրվածքով ուսումնասիրելու դեպքում հանգումենք այն եզրակացության, որ ժամանակակից հայերենում պատճառական են, ինչպեսարդեն նշել ենք, «ացն», «եցն», «ցն» սեռածանցները և ոչ երբեք «ց» -ն։
 2.  «Ք»  ձևույթի  համար  նշում  է  գոյականների  հոգնակերտ  մասնիկ  լինելու  հանգամանքը և բերում հետևյալ օրինակը`  «որդի+ք»։
  Սակայն սա գրաբարի մնացուկներից  է,  որի  գոյությունը  պահպանվում  է,  թերևս,  միայն  ժողովրդախոսակցական  լեզվում, բայց ոչ երբեք ժամանակակից գրական հայոց լեզվում։
  Բերենք  համապատասխան օրինակ. «Նա ուներ շատ որդիք, որոնք բնակվեցան զանազան նահանգներում.միայն նրա երկու որդին` Գրիգորն և Եսային, որ իմ պապս է, մնացին Երևանումը» (Պ.Պռոշյան, Հուշագրություններ)3։
  Ինչպես երևում է վերոբերյալ օրինակից, «որդիք» գոյականը  նախադասության  մեջ,  արտահայտում  է  հոգնակի  թվի  գաղափար,  սակայն,դա չի նշանակում, թե այն հոգնակի թիվ կազմելու կանոնիկ ձև է։
 1 Աբեղյան Մ., Երկեր, հ. Զ, Երևան, 1974, էջ 720։
 2 Պառնասյան Ն., էջ 38։
 3  Մեր  կողմից  բերվող  բոլոր  օրինակները  վերցված  են  «Արևելահայերենի  ազգային  կորպուս»(ԱՐԵՎԱԿ) էլեկտրոնային լեզվաբանական որոնման համակարգից (տե՛ս www.eanc.net)։
 3.  Խոսելով  «Իք»  ձևույթի  մասին`  Ն.  Պառնասյանը  նշում  է,  որ  այն  կազմում  էապառնի դերբայ և բերում է հետևյալ օրինակը` «կառուցվել+իք»։
  Մեր կարծիքով բերված  օրինակը  ապառնի  դերբայ  չէ,  քանի  որ  ժամանակակից  հայերենի  խոնարհմանհարացույցում  նման  դերբայ  չկա։
   Այն  անգամ  բայ  էլ  չէ,  քանի  որ  «զրկված»  է  բայիգլխավոր  խոսքիմասային  առանձնահատկություններից`  սեռից  և  գործողության  ընթացքայնության գաղափարից, և, ըստ այդմ էլ, այդ և նմանատիպ բառերը գոյականներ են, հանգամանք, որը չեզոքացնում է ձևաբանական համանունությունը նաև այսպարագայում1։
 4. Բառաձևերի համանունությանը վերաբերող բաժնում «Ապառնի դերբայ – անորոշ  դերբայի  սեռական  –  տրական  հոլովաձև»  շարքին  անդրադառնալիս  Ն.  Պառնասյանը  նշում  է.  «Անորոշ  դերբայը  պատկանում  է  ինքնուրույն  կամ  անկախդերբայների  թվին,  հետևաբար  նրա  սեռական  –  տրական  հոլովաձևն  ունի  ինքնուրույն  շարահյուսական  արժեք,  այսինքն`  հանդես  է  գալիս  որպես  բառակապակցության,  ապա  և  նախադասության  անդամ։
   Այն  կարող  է  զուգորդվել  ինչպես  գոյականների,  այնպես  էլ  բայերի  հետ։
   Առաջին  դեպքում  հանդիսանում  է  գոյականականբառակապակցության  ստորադաս  անդամ`  արտահայտելով  հատկացական  հարաբերություն (հմմտ. գրելու թուղթ, ուտելու հաց, կարդալու գիրք, խմելու ջուր և այլն), երկրորդ դեպքում` բայական բառակապակցության ստորադաս անդամ` արտահայտելովնպատակային,  հանգման  հարաբերություն  (հմմտ.  գնալ  աշխատելու,  հատկացնելջրելու,  առանձնացնել  փորելու  և  այլն)»2։
   Մեր  կարծիքով`  հեղինակի  նշած  «հատկացական հարաբերություն» արտահայտության փոխարեն ճիշտ կլինի գործածել «որոշչային  հարաբերություն»  արտահայտությունը,  քանի  որ  հեղինակի  բերած  օրինակները,  ըստ  էության,  որոշիչներ  են  և  ոչ  հատկացուցիչներ։
   Բերենք  համապատասխանբնագրային օրինակ. «Դու մեր տունը օրինակ մի բեր, հայր, մտածիր, թե որքան հայերկան, որոնք քրդերի պատճառով աղքատ են և ուտելու հաց չունեն» (Րաֆֆի, Խենթը,1881)։
   Բերված  օրինակում  «ուտելու»  անորոշ  դերբայը,  որը  դրված  է  սեռականհոլովով, որոշիչ է «հաց» գոյականի համար։
 5. Ն. Պառնասյանը բայական համակարգի բայաձևերի ներհարացուցային համանունական շարքում է դասում նաև կրկնասեռ  բայերի համանունությունը` առանձնացելով չորս ենթահամակարգ. ա)  Ներգործական  և  չեզոք  սեռերի  իմաստ  արտահայտող  համանուն  բայաձևեր(որպես  օրինակ  է  բերում  հետևյալ  բայերը`  «լսել»,  «աշխատել»,  «ապրել»,«նայել», «սպասել»),բ)  Կրավորական  և  չեզոք  սեռի  իմաստ  արտահայտող  համանուն  բայաձևեր(որպես օրինակ է բերում հետևյալ բայերը` «ազատվել», «գլորվել», «ազդվել»,«զինվել» և այլն),գ)  Պատճառական  և  ներգործական,  պատճառական  և  չեզոք  սեռերի  իմաստարտահայտող  համանուն  բայաձևեր  (որպես  օրինակ  է  բերում  հետևյալբայերը` «վազեցնել», «կանգնեցնել», «դողացնել»), դ)  Ներգործական  և  կրավորական  սեռերի  իմաստ  արտահայտող  համանուն  բայաձևեր  (որպես  օրինակ  է  բերում  հետևյալ  բայերը`  «գրած»,  «ուղարկած»,«գրելիք», «կարդալիք» և այլն)։
 Մեր  կարծիքով`  ճիշտ  չէ  առանձնացնել  «Կրկնասեռ  բայերի  համանունություն»ենթակետը հետևյալ մի քանի պատճառներով.  1 Թեպետ նմանօրինակ կազմությունը որոշ լեզվաբաններ (Մ. Ասատրյան, Ս. Աբրահամյան) համարումեն ապառնի դերբայ, սակայն մենք համաձայն չենք այդ կարծիքի հետ` վերը նշված հիմնավորմամբ։
 2 Պառնասյան Ն., էջ 67։
 ա)  Սեռը  բայի  քերականական  կարգ  է,  կրկնասեռությունը`  մասնավորապես։
   Այնո՛չ ձևույթ է, ո՛չ բառաձև, ո՛չ էլ շարահյուսական կառույց1։
  Սեռը այն գլխավոր ձևաբանական  առանձնահատկությունն  է,  որով  բայը  տարբերվում  է  մյուս  խոսքի  մասերից։
 Կրկնասեռությունը պարզապես սեռի մի «տեսակն» է։
  Մենք չենք ընդունում այն կարծիքը, որ կրկնասեռ բայերը համանուններ են։
  Դրանք պարզապես կարող են մի դեպքում արտահայտել ներգործական, մեկ այլ դեպքում` կրավորական, երրորդ դեպքում`չեզոք սեռի իմաստ։
  Սա, սակայն, չի նշանակում, որ դրանք համանուններ են։
  Կարծումենք, որ այս դեպքում մենք գործ ունենք քերականական բազմիմաստության հետ։
 բ) Մենք համաձայն չենք նաև հեղինակի կողմից առանձնացված  «գ» կետի հետ։
 Բայն ունի երեք սեռ` ներգործական, կրավորական և չեզոք։
  Հեղինակը դրանց զուգահեռ առանձնացնում է նաև, այսպես կոչված, պատճառական սեռը, մինչդեռ պատճառական սեռը (այն արտահայտվում է պատճառական ածանցներով) ոչ այլ ինչ է, եթե ոչնույն  ներգործական  սեռը։
   Այսինքն`  այստեղ  համանունության  մասին  խոսք  գնալ  չիկարող։
 գ)  Ներգործական  և  կրավորական  սեռերի  իմաստ  արտահայտող  համանուն  բառաձևերի ճանաչումը ևս մեզ համոզիչ չի թվում։
  Հայտնի է, որ կրավորական սեռի ցուցիչը «վ» կրավորական ածանցն է։
  Առանց այդ ածանցի բայը կպատկանի ոչ թե կրավորական  սեռին,  այլ`  ներգործական։
   Հեղինակն  այս  կետից  առանձնացնում  է  երկուենթակետ`  հարակատար  դերբայի  և  «ապառնի  դերբայի  երկրորդ  ձևի»  մասին։
   Մերկարծիքով` երկրորդ ենթակետն ընդհանրապես մերժելի է, քանի որ բայի խոնարհմանհարացույցում բացակայում է ապառնի դերբայի երկրորդ ձևը։
  Հեղինակը, որպես համապատասխան օրինակներ, բերում է «գրելիք» և «կարդալիք» բառերը։
  Բայց դրանքիրականում բայեր էլ չեն, այլ` գոյականներ։
  Այս իրողության ապացուցման համար կարելի  է  բերել  մեկ  և  շատ  սպառիչ  հիմնավորում.  որևէ  բառ  բայ  համարվելու  համարպետք  է  ունենա  սեռ,  իսկ  վերը  նշված  բառերը  զուրկ  են  այս  կարևոր  ձևաբանականառանձնահատկությունից, հետևաբար, դրանք ոչ թե բայեր են, այլ` գոյականներ։
 6.  Ն.  Պառնասյանը  որպես  համանունական  շարք  է  դիտարկում  գոյականականհամակարգում հանդիպող այն համանունական բառաձևերը, որոնք  «…. կապված ենհիմնականում առկայացման կարգի դրսևորման հետ»2։
  Մենք, սակայն, կարծում ենք,որ  պետք  չէ  համանունություն  փնտրել  գոյականի  առկայացման  կարգի  մեջ։
   Ճիշտ  է,կարելի է ասել, որ, օրինակ, «ուսանողս(դ)» կարող է նշանակել և՛ «իմ (քո) ուսանողը»և  «ես  (դու)`  ուսանողս(դ)»` այդպիսով  ստեղծելով  համանունություն,  սակայն  այդ  համանունությունը դրսևորվում է միայն համակարգում, մինչդեռ շարակարգում թե՛ գրավոր, թե՛ բանավոր, այդ իմաստները պարզորոշ դրսևորվում են նաև կետադրման միջոցով, քանի որ դիմորոշությունը պահանջում է պարտադիր տրոհում` բութ, և ընթերցողը  կամ  լսողը  հստակ  գիտակցում  և  հասկանում  է,  թե  ինչ  էր  ուզում  ասել  գրողըկամ  պատմողը։
   Մենք  կարծում  ենք`  այստեղ  խոսքը  քերականական  բազմիմաստության մասին է։
 7.  Կարծում  ենք`  վերապահությամբ  պետք  է  ընդունել  այն  տեսակետը,  թե  «Այինածանցով բաղադրված բառերը ժամանակակից հայերենում հիմնականում ածականներ են (գիշերային, ցերեկային, գարնանային, սիրային և այլն)։
  Սակայն այս ածանցովբաղադրված մի շարք բառեր ունեն նաև գոյականի խոսքիմասային արժեք .…»3, քանի որ նշված բառերը, մեր կարծիքով, խոսքիմասային փոխանցման ճանապարհին են,1 Քերականական համանունությունը բնութագրելու համար Ն. Պառնասյանը նշում էր հենց այս կատեգորիաները։
 2 Պառնասյան Ն., էջ 78։
 3 Նույն տեղում, էջ 89։
 և այդ գործընթացը դեռևս չի ավարտվել։
  Մեր կարծիքով,  «-ային» ածանցը գերազանցապես  ածականակերտ  է,  և  հեղինակի  կողմից  բերված  օրինակներն  ածականներեն։
   Դրանում  կարելի  է  համոզվել  նաև  այդ  օրինակներն  ուշադիր  ուսումնասիրելուպարագայում («հարվածային», «ճակատային», «փողոցային», «շարքային», «բանակային», «ծովային»). բերված բոլոր օրինակներում, երբ տվյալ բառը գործածված է որպես«գոյական»,  դրված  է  սեռական  հոլովով,  այն  է`  «տարածել  հարվածայինի  փորձը»,«փողոցայինի վարք», «շարքայինի համազգեստ», «բանակայինների հավաք», «ծովայինի  խիզախությունը»  (բացառությամբ  մեկ  օրինակի,  որը  դրված  է  ուղղական  հոլովով, հոգնակի թվով և որոշյալ հոդով` «ճակատայինները»), ինչը ենթադրելու տեղիք էտալիս,  որ  տվյալ  բառը  ոչ  թե  գոյական  է,  այլ`  գոյականաբար  գործածված  ածական,ինչպես, օրինակ` վերցնենք «փողոցային» բառը և այն նույն տրամաբանությամբ գործածենք և՛ որպես ածական, և՛ որպես «գոյական»։
  Այսպես, կստացվի հետևյալ պատկերը`  ածական  -  «փողոցային  երթևեկություն»,  «գոյական»  -  «փողոցայինի  վարք»։
 Բերված բառակապակցական օրինակներում, մեր կարծիքով, «փողոցային» բառը գոյականաբար  գործածված ածական  է (կամ,  այլ  կերպ,  փոխանվանաբար  գործածվածածական), ոչ թե` գոյական։
  Դա կարելի է ապացուցել հետևյալ «մեթոդով»` «փողոցայինի վարք», ասել է, թե` «փողոցային կնոջ (աղջկա) վարք»։
  Այսինքն` այս բառերը քերականական  համանուններ  չեն։
   Սրանք  մեկ  իմաստ  են  արտահայտում`  ածականիխոսքիմասային իմաստ։
 8.  Ն.  Պառնասյանը,  որպես  բարդությունների  քերականական  համանունություն`նշում  է  նաև  «ան-»  նախածանցով  կազմված  բառերը,  որոնք,  ըստ  հեղինակի,  քերականական համանունություն են կազմում այն պատճառով, որ դրանք մի դեպքում արտահայտում են ենթակայական, մեկ այլ դեպքում` հարակատար դերբայի քերականական  իմաստ։
   Բերում  է  հետևյալ  օրինակները`  «անթառամ»  («չթառամող»,  «չթառամած»), «անմոռաց» («չմոռացվող», «չմոռացված») և այլն։
  Բայց,  մեր կարծիքով, ճիշտչէ, որ այս և նմանատիպ այլ բառեր դիտում են քերականական համանունության շարքում, քանի որ սրանք թեպետ արտահայտում են վերը հիշատակված քերականականիմաստները, սակայն, այնուամենայնիվ, ածականներ են։
  Ածականն ու դերբայը տվյալխոսքային  միջավայրում  տարբերվում  են  իրենց  խոսքիմասային  առանձնահատկություններով։
  Երկուսն էլ, ճիշտ է, իրենց գլխավոր կիրառությամբ դառնում են գոյականական  անդամի  լրացում,  մասնավորապես`  որոշիչ,  սակայն  սա  չի  նշանակում,  որնրանք նույնական են (սրանք տարբերվում են առաջին հերթին նրանով, որ բայն ունիայլ  խոսքի  մասերից  իրեն  սահմանազատող  և  տարբերող  սեռի  քերականականկարգ)։
   Նույն  տրամաբանությամբ  եթե  շարժվենք,  ապա  շարահյուսական  կիրառությունից ելնելով` պետք է նույնացնենք նաև որակական ածականն ու մակբայը։
  Վերընշվածները համանուններ կարող են համարվել, թերևս, միայն տրամաբանական մակարդակում,  բայց  ոչ`  լեզվական։
   Բերենք  համապատասխան  օրինակ.  «Ամենուրեքշնչում  էր  անսպառ  հաճություն,  ամենուրեք  տիրում  էր  անթառամ  զվարթություն»(Րաֆֆի, Սամվել, 1886)։
  Ինչպես երևում է օրինակից, «անթառամ» բառը անկասկածածական է։
 9.  «Նյութի  անվանում  հանդիսացող  մի  շարք  գոյականների  սեռական-տրականհոլովաձևեր  համանունական  շարք  են  կազմում  նույն  գոյականներից  ի  ածականակերտ  ածանցով  կերտված  ածականների  հետ»1։
   Մենք  համակարծիք  չենք  նաև  այսդրույթի  հետ։
   Բացատրենք  հենց  հեղինակի  կողմից  բերված  օրինակի  հիման  վրա`«արծաթի  պաշարներ»  (գոյական),  «արծաթի  ապարանջան»  (ածական)։
   Մեր  կարծիքով` վերջինը նույնպես գոյական է, որը պարզապես կատարում է որոշչի շարահյուսա1 Պառնասյան Ն., էջ 95։
 կան պաշտոն, այն է` ցույց է տալիս ապարանջանի` ինչից (արծաթից) պատրաստվածլինելու  հատկանիշը։
   Այն  ածական  կլիներ,  եթե  կազմված  լիներ  ժամանակակից  հայերենում  առկա  «-ե»  ածականակերտ  վերջածանցով`  «արծաթե  ապարանջան»։
   Այսդեպքում էլ, սակայն, գործող քերականական համանունությունը ուղղակի կվերանար`մի եզրում կլիներ «արծաթի» գոյականը, մյուս եզրում` «արծաթե» ածականը։
 10.  Ն.  Պառնասյանը  նշում  է  նաև  «Ածական-մակբայ»  համանունական  շարքը  ևօրինակներ բերում Գ. Ջահուկյանի  «Ժամանակակից հայերենի տեսության հիմունքները»  աշխատությունից։
   Այդ  օրինակներից  են`  «ամուր»,  «առատ»,  «զվարթ»,  «ժիր»,«լավ», «լուռ», «խաղաղ», «խիստ», «խոժոռ», «կարճ», «հարթ» և այլն։
  Մեր կարծիքով`սրանք  քերականական  համանուններ  չեն,  որովհետև  այս  բառերը  միայն  ածականներեն և ոչ մակբայներ։
  Բերված օրինակները գերազանցապես որակական ածականներ են(բացառությամբ  մի  քանի  օրինակների,  որոնք  մակբայներ  են)։
   Ինչպես  գիտենք,  որակական ածականները կարող են դրվել միաժամանակ և՛ գոյականների, և՛ բայերի վրա,այսինքն` կարող են դառնալ և՛ գոյականական, և՛ բայական անդամի լրացումներ։
  Դրվելով  բայերի  վրա`  սրանք  գերազանցապես  կատարում  են  ձևի  պարագայի  պաշտոններ(այն պաշտոնը, որը իրենց հիմնական կիրառությամբ կատարում են մակբայները, մասնավորապես`  ձևի  մակբայները)։
   Բայց,  այսուհանդերձ,  այս  բառերը  մնում  են  որպեսորակական ածականներ և խոսքիմասային փոխանցում չեն կատարում` այդպիսով բացառելով «Ածական-մակբայ» քերականական համանունական շարքի առաջացումը։
 Այսպիսով`  ուսումնասիրելով  ձևաբանական  համանունությունը`  նկատեցինք,  որայս  «դաշտում»  առկա  են  բազմաթիվ  վիճահարույց  հարցեր։
   Այդ  իսկ  պատճառովմենք  այս  աշխատանքում  ներկայացրինք  քերականական  համակարգում  նկատելի`վերը նշված վիճահարույց դեպքերի մեր դիտարկումները։
 Նշենք,  որ մեր դիտարկումները արդյունք են  կենդանի լեզվի զարգացման և փոփոխության  հետևանքով  առաջացած  նոր  երևույթների  և  հնի  միջև  գոյություն  ունեցող  հակասությունների,  ինչը  բնավ  չի  նսեմացնում  հայ  լեզվաբանության  երախտավորներից  մեկի`  Ն.  Պառնասյանի  կատարած  աշխատանքը,  և  «Քերականական  համանունները ժամանակակից հայերենում» մենագրությունը հայերենի քերականականհամանունների ուսումնասիրության ոլորտում կարևորագույն աշխատություն է մնումնաև ներկայումս։
  Այլ խնդիր է, որ  հասունացել է  քերականական նշված իրակությանհամակողմանի, նորագույն ուսումնասիրության անհրաժեշտությունը։
 Սրբուհի ԳասոյանՁԵՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱՆՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ՎԻՃԱՀԱՐՈՒՅՑ ՀԱՐՑԵՐ (ԸՍՏ Ն. ՊԱՌՆԱՍՅԱՆԻ «ՔԵՐԱԿԱՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱՆՈՒՆՆԵՐԸ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՀԱՅԵՐԵՆՈՒՄ» ԱՇԽԱՏՈՒԹՅԱՆ)Բանալի բառեր՝ համանունություն, ձևաբանական համանունություն, ձևույթ, բառաձև,հոլովում, խոնարհում, համաժամանակյա (սինխրոնիկ) և տարաժամանակյա (դիախրոնիկ) հայեցակետեր, հոլովաձև, ձևային պլան, ։

Մեր  աշխատանքի  ուսումնասիրության  առարկան  է  ձևաբանական  համանունությունը,  նպատակը`  դրանում  առկա  ոչ  միարժեք  առանձին  իրակությունների  գնահատման  մեր  հայեցակետը ներկայացնելը։
  Աշխատանքի համար տեսական հիմք է ծառայել Ն. Պառնասյանի «Քերականական  համանունները  ժամանակակից  հայերենում»  մենագրությունը,  մասնավորապես`  դրանում  առկա  որոշ  դրույթներ,  որոնք,  մեր  կարծիքով,  վերանայման  և  վերագնահատման  կարիք  ունեն։
   Նշենք,  որ  մեր  դիտարկումները  արդյունք  են  կենդանի  լեզվի  զարգացման  և  փոփոխության  հետևանքով  առաջացած  նոր  երևույթների  և  հնի  միջև  գոյություն  ունեցող  հակասությունների։
