ԿՈՐՊՈՐԱՏԻՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍԱԿԱՆ ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸՆերկայումս գնալով աճում է այն ընկերությունների թիվը, որոնք իրենց զարգացման ռազմավարությունը մշակելիս մեծ նշանակություն են տալիս կորպորատիվ սոցիալական  պատասխանատվությանը (ԿՍՊ)։
  ԿՍՊ հիմնական սկզբունքներից մեկն այնէ, որ ընկերությունը հաշվի է նստում ոչ միայն ընկերության բաժնետերերի, այլև ներքին և արտաքին շահառուների ավելի մեծ խմբերի, ներառյալ` աշխատողների,  սպառողների, կառավարության և հասարակական կազմակերպությունների հետ։
  Զարգացած  երկրներում  ԿՍՊ  քաղաքականությունը  հաջողակ  և  հարատև  բիզնեսի  գրավականներից մեկն է։
  ՀՀ միայն սակավաթիվ ընկերություններ են կիրառում ԿՍՊ քաղաքականության  տարրեր։
   Այնուամենայնիվ,  կորպորատիվ  մշակույթի  զարգացման  ևերկարաժամկետ  բիզնես  ռազմավարությունների  որդեգրմանը  զուգընթաց  ԿՍՊ  մեթոդների ներդրումը համատարած երևույթ դառնալու միտում ունի։
 «Կորպորատիվ  սոցիալական  պատասխանատվություն»  տերմինը  առաջ  է  եկել1950-ական թթ.։
  Առաջին ֆորմալ սահմանումը տվել է Հ. Բոուենը 1953 թ.` իր «Բիզնեսմենի սոցիալական պատասխանատվությունը»1 գրքում։
  Սակայն այն գաղափարը,որ ձեռներեցը ձեռնարկատիրական գործունեություն ծավալելիս պետք է հաշվի առնինաև հասարակական գործոնները, ներկայացվել է դեռևս 1938 թ. Չ. Բարանդի կողմից։
  Հետագայում նմանատիպ գաղափար առաջ քաշեց մեկ այլ հեղինակ` Ջ. Կլարկը։
 Այս ժամանակաշրջանում ԿՍՊ փոխարեն առավել լայն կիրառություն ուներ «Սոցիալական  պատասխանատվություն»  տերմինը։
   Ընկերությունների  աճին  զուգընթաց  մեծանում  էր  նաև  հասարակության  վրա  նրանց  ազդեցությունը։
   Այս  իսկ  պատճառովակնհայտ էր դառնում հասարակական հարցերում ընկերությունների մասնակցությանկարիքը։
   Այնուամենայնիվ,  կան  տարաձայնություններ,  թե  ինչ  տեսակի  պատասխանատվությունների  ստանձնում  պետք  է  ակնկալել  ձեռնարկատիրություններից։
   Պատասխանատվության տեսակների և մակարդակների հարցը բարձրացրել է դեռևս  Հ.Բոուենը։
   Հետագա  տարիներին  հետազոտողներն  առաջ  քաշեցին  բազմաթիվ  նորսահմանումներ  և  առաջարկեցին  զանազան  մոտեցումներ  ԿՍՊ  ոլորտում։
   Որոշ  հետազոտություններ  կատարվեցին՝  ԿՍՊ  և  շահութաբերության  ու  այլ  տնտեսականցուցանիշների կապը գտնելու համար։
  Տարիների ընթացքում փոխվել է նաև տարբերտնտեսական  միավորների  կողմից  ԿՍՊ  ընկալումը։
   ԿՍՊ  ուսումնասիրություններումմոտեցումները բազմաթիվ են. որոշ հեղինակներ շեշտը դնում են տնտեսական ցուցանիշների, որոշները՝ բարոյական ասպեկտների վրա։
  Կան տեսություններ, որոնք  բազմաթիվ գործոններ համատեղում են ԿՍՊ ուսումնասիրության շրջանակներում։
 Սահմանումներ  և  մոտեցումներ։
   Չնայած  տասնամյակների  հետազոտություններին  և  համընդհանուր  սահմանում  ձևակերպելու  փորձերին,  ԿՍՊ  սահմանման  վերաբերյալ դեռ շատ տարաձայնություններ կան։
  Մի շարք հեղինակներ դասակարգել և1 Bowen H., Social Responsibilities of the Businessman, New York։
  Harper, 1953.վերլուծել  են  ԿՍՊ  սահմանումները՝  ըստ  տարբեր  հատկանիշների։
   Առաջին  ֆորմալսահմանումը տվել է Հ. Բոուենը. «[ԿՍՊ] վերաբերում է ձեռներեցի այն պարտավորություններին,  համաձայն  որոնց  պետք  է  կայացվեն  որոշումներ  կամ  ուղղորդվեն  այնգործողությունների  շարքով,  որոնք  ցանկալի  են  հասարակության  նպատակների  ևարժեքների տեսանկյունից»։
 Ըստ  Հ.  Բոուենի`  ձեռներեցի  գործողություններն  ուղղորդելու  համար  սոցիալական պատասխանատվությունը շատ կարևոր է, սակայն ցանկացած խնդրի լուծում չէ։
 Վաղ շրջանի ևս մեկ հայտնի սահմանում տվել է Հիլդը. «ԿՍՊ-ն մենեջմենթի տեսանկյունից  ընկերության՝  հասարակության  նկատմամբ  պարտավորությունների  ճանաչումն  է,  ըստ  որոնց  ընկերությունը  ծառայում  է  հասարակությանը  ոչ  միայն  առավելագույն տնտեսական արդյունքի ստացման, այլ նաև մարդկային և կառուցողականսոցիալական քաղաքականության վարման համար»։
 1960-ական թթ. ԿՍՊ ականավոր հետազոտողներից են Ք. Դևիսը, Ուոլթոնը, Ու.Ֆրեդերիքը  և  այլք։
   Ք.  Դևիսը  սահմանեց  ԿՍՊ  երկաթե  կանոնը,  ըստ  որի`  բիզնեսիսոցիալական պատասխանատվության ծավալը պետք է համահունչ լինի հասարակության մեջ իր ազդեցությանը։
  Մեկ այլ հեղինակ` Ջ. ՄաքԳուայրը, ընկերության տնտեսական և իրավական պատասխանատվությունը տարբերակեց սոցիալականից։
 Հ. Ջոնսոնը «Բիզնեսը արդի հասարակության մեջ»1 գրքում տվեց ԿՍՊ մի քանիսահմանում։
   Սահմանումներից  մեկի  մեջ  նա  օգտագործեց  շահերի  բազմակիությանգաղափարը.  «Սոցիալապես  պատասխանատու  է  այն  ընկերությունը,  որի  կառավարական անձնակազմը հավասարակշռում է բազմաթիվ շահեր։
  Միայն իր բաժնետերերի  համար  ավելի  մեծ  շահույթ  հետապնդելու  փոխարեն  պատասխանատու  ձեռնարկությունը  նաև  հաշվի  է  առնում  իր  աշխատողների,  մատակարարների,  տեղականհամայնքի և ազգային շահերը»։
 Համաձայն  այս  մոտեցման՝  ձեռներեցության  մեջ  սոցիալական  պատասխանատվությունը սոցիալական նորմերի հստակեցմամբ համապատասխան աշխատանքայինդերերի նշանակման միջոցով սոցիալ-տնտեսական նպատակների հետապնդումն է։
 Հ.  Ջոնսոնը  նաև  նշում  է,  որ  ընկերությունը  հետապնդում  է  մի  շարք  նպատակներ, հետևաբար շահույթը միակ փոփոխականը չէ, որ ընկերությունը փորձում է մաքսիմալացնել.  «Սոցիալապես  պատասխանատու  է  այն  ձեռներեցը  կամ  մենեջերը,  ումօգտակարության  ֆունկցիան  երկրորդ  տեսակի  է,  այսինքն՝  նա  հետաքրքրված  է  ոչմիայն  իր  սեփական,  այլ  նաև  ձեռնարկատիրության  այլ  մասնակիցների  և  քաղաքացիների բարեկեցությամբ»։
 Տնտեսական  զարգացման  կոմիտեն  1971  թ.  տվեց  ԿՍՊ  կարևորագույն  և  ամենաշատ մեջբերվող սահմանումներից մեկը2, ըստ որի՝  ԿՍՊ-ն բաղկացած է երեք  համակենտրոն  շրջաններից։
   Ներքին  շրջանը  ներառում  է  տնտեսական  պատասխանատվությունը, որն անհրաժեշտ է ձեռնարկատիրական գործունեության համար։
  Այսշրջանին  են  պատկանում  ապրանքների,  աշխատատեղերի  և  տնտեսական  աճին  վերաբերող  պարտավորությունները։
   Միջին  օղակն  ընդգրկում  է  այն  պարտավորությունները,  որոնք  անհրաժեշտ  են  ընկերության  տնտեսական  ֆունկցիան  սոցիալական  արժեքների  և  նորմերի  հետ  համատեղելու  համար։
   Միջին  օղակի  բաղկացուցիչմաս են կազմում շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը, աշխատակիցների հետ հարաբերությունների  կարգավորումը  և  այլն։
   Արտաքին  շրջանն  ընդգրկում  է  այն  պարտավորությունները,  որոնք  ընկերությունն  իրականացնում  է  պրոակտիվ  կերպով,այսինքն՝ առանց արտաքին ազդակի, իր իսկ նախաձեռնությամբ։
  Այս վերջին շրջանը1 Johnson H., Business in contemporary society։
  framework and issues, Belmont։
  Wadsworth Pub. Co., 1971.2 “Social responsibilities of business corporations”, New York։
  Committee for Economic Development, 1971.ենթադրում  է  ընկերության  կողմից  հասարակական  միջավայրի  բարելավմանը  միտված շատ ավելի լայն մասնակցություն։
 Սակայն հարկ է նշել, որ 1970-ական թթ. ամենակարևոր ԿՍՊ սահմանումը տվելէ Ա. Քերոլը1։
  Չորս բաղկացուցիչ մասերով այս կոնցեպցիան բավականին օգտակարգործիք  է  ԿՍՊ  հասկացությունը  տարբեր  տեսանկյուններից  դիտարկելիս։
   Ա.  Քերոլիտեսակետը դարձավ բազմաթիվ այլ ԿՍՊ տեսությունների հիմնաքար, իսկ  նրա սահմանումը ԿՍՊ գրականության մեջ ամենաշատ մեջբերվողներից մեկն է։
  ՀետագայումԱ.  Քերոլի  ԿՍՊ  չորս  բաղկացուցիչ  մասերը  ներկայացվեցին  բուրգի  տեսքով,  որն  իրկառուցվածքով  բավական  նման  է  Մասլոուի  պահանջմունքների  բուրգին։
   Ա.  Քերոլնիր  հետագա  հոդվածներից  մեկում  հայեցողական  բաղկացուցիչ  մասը  փոխարինեցմարդասիրականով։
  Նույն հոդվածում ԿՍՊ բուրգի միջոցով նա վերլուծեց ԿՍՊ ընկերության  պատկերը։
   Ըստ  նրա`  ԿՍՊ  ընկերությունը  պետք  է  ձգտի  ստեղծել  շահույթ,հարգի օրենքը, դրսևորի բարոյական վարք և լինի լավ կորպորատիվ քաղաքացի։
 1980-ական թթ. հետազոտողները սահմանումների փոխարեն ավելի շատ կենտրոնացան  այլընտրանքային  գաղափարների  վրա,  ինչպիսիք  են  օրինակ  բիզնես  էթիկան,  կորպորատիվ  սոցիալական  արդյունավետությունը,  շահառուների  տեսությունըև  այլն։
   Այս  այլընտրանքային  տեսությունների  հիմքում  ընկած  է  սոցիալական  պատասխանատվության  գաղափարը։
   Հենց  այս  տարիներին  առաջ  եկած  տեսություններն  են  ձևավորել  կորպորատիվ  սոցիալական  պատասխանատվության  ներկայիստեսական բնութագիրը։
 ԿՍՊ  տեսություններ։
   Բաժնետերերի  մասին  տեսություն։
   Այս  տեսության  հիմքում ընկած են Ֆրիդմանի աշխատությունները։
  Ըստ նրա` ձեռնարկության սոցիալական  միակ  պատասխանատվությունն  իր  բաժնետերերի  համար  հարստության  կուտակումն է, և անտեսվում են ընկերության հետ առնչություն ունեցող այլ շահառուները։
   Այս  տեսության  քննադատության  արդյունքում  ի  հայտ  եկան  «Շահառուների  տեսությունը» և «ԿՍՊ բուրգը»2։
 Գործակալության  մասին  տեսություն։
   Ջենսենի  և  Մեքլինգի  գործակալությանմասին տեսությունը առաջադրվեց ի պատասխան բաժնետերերի մասին  տեսության։
 Հիմնական գաղափարն այն է, որ բաժնետերերի և ընկերության մենեջերների շահերըկարող  են  միմյանց  հետ  չհամընկնել։
   Այս  երկուսի  միջև  շահերի  բախումը  կոչվում  էգործակալության  խնդիր։
   Այս  խնդրի  լուծման  համար  ընկերությունը  պետք  է  հասնիմի  հավասարակշիռ  վիճակի,  որտեղ  երկու  կողմերի  շահերը  հավասարակշռված  են։
 Սովորաբար մենեջերներն ավելի քիչ են հակված ռիսկի, քան ներդրողները, քանի որվերջիններս  կարող  են  դիվերսիֆիկացնել  իրենց  ներդրումները։
   Ի  պատասխան  այստեսության` առաջ եկան շահառուների և տնտեսվարության տեսությունները։
 Շահառուների  մասին  տեսություն։
   Շահառուների  տեսությունը  վերագրվում  էՖրիմանին։
   Ի  տարբերություն  բաժնետերերի  տեսության,  այս  տեսության  մեջ  հաշվիեն առնվում ոչ միայն բաժնետերերի, այլև ընկերության գործունեությունից ազդեցություն  կրող  մնացած  կողմերի`  շահառուների  շահերը։
   Շահառուներ  կարող  են  լինելինչպես  սպառողները,  մատակարարները,  ընկերության  աշխատակիցները,  կառավարությունը, այնպես էլ ողջ հասարակությունը։
  Շահառուների տեսությունը ԿՍՊ-ին վերաբերող բազմաթիվ այլ տեսությունների հիմք է հանդիսանում։
 Ինքնահարատ զարգացման տեսություն։
  Ինքնահարատ զարգացման սահմանումը տրվել է ՄԱԿ 1983 թ. ձևավորած հանձնաժողովի կողմից3։
  Ըստ այդ սահմանման`2  Carroll  A.,  The  pyramid  of  corporate  social  responsibility։
   Toward  the  moral  management  of  organizational3   l   A., Crowther D., The durable corporation։
  strategies for sustainable development, Farnham։
  Gower, 2009.ինքնահարատ  կամ  կայուն  զարգացումը  ներկա  սերնդի  հանապազօրյա  կարիքներըհոգալու ունակությունն է՝ առանց գալիք սերունդների նմանատիպ պահանջների բավարարումը վտանգի տակ դնելու։
  Ինքնահարատությունը ընկերության երկարաժամկետ  արդյունավետությունն  արտացոլող  կարևորագույն  ցուցանիշներից  է։
   Այս  սկըզբունքից  է  բխում  ձեռնարկատիրության  և  շրջակա  միջավայրի  հարաբերության  կարևորությունը։
   Այս  մտքի  հետագա  զարգացման  արդյունքում  առաջ  եկավ  այնպիսիմոդել, ինչպիսին է եռաճյուղ արդյունքների մոտեցումը։
 ԿՍՊ բուրգի մոդել։
  Քերոլի կողմից նախանշված մոդելն առաջարկում է ընկերության  ստանձնած  պարտավորությունները  բաժանել  չորս  շերտի՝  տնտեսական,  իրավական, բարոյական և բարեգործական։
  Նշված չորս շերտերը կարելի է ներկայացնելբուրգի տեսքով։
  Առաջնային պարտավորությունը տնտեսականն է։
  Տնտեսական պարտավորությունը  բավարարելուց  հետո  միայն  ընկերությունը  կարող  է  անցնել  մյուսպարտավորությունների բավարարմանը։
 Տնտեսվարության  տեսություն։
   Այս  տեսությունը  փորձում  է  պատասխանել  գործակալության  խնդրին։
   Մենեջերը  դիտարկվում  է  ոչ  թե  որպես  պարզապես  տնտեսական  ագենտ,  այլև  որպես  տնտեսվարող։
   Այսինքն,  շահերի  հարաբերության  մեջհավասարակշռություն  կհաստատվի,  եթե  մենեջերի  նպատակները  համահունչ  լինենմյուս շահառուների շահերի հետ։
 Եռաճյուղ արդյունքների մոտեցում։
  Այս մոտեցումը մշակել է Ջ. Էլքինգթոնը։
  Ըստնրա՝  ընկերությունը  գործունեություն  ծավալելիս  պետք  է  առաջնորդվի  երեք  ասպեկտներով՝ շահույթ, մարդիկ և մոլորակ, այսինքն՝ շահույթից բացի կարևորվում եննաև բնապահպանությունը և հասարակության շահերը։
 Արժեքների ստեղծման ԿՍՊ մոդել։
  Այս մոդելը ԿՍՊ-ին վերաբերող համեմատաբար  նոր  մոտեցումներից  է,  մատնանշում  է  հասարակության  և  ընկերության  համարարժեքների  ստեղծումը  և  դրանց  միջև  փոխկապվածությունը։
   Արժեքների  շղթայիհիմնական  տարրերն  են  ռազմավարությունը,  ռեսուրսներն  ու  պրոցեսները,  բիզնեսառաջարկները և շահառուների հետ փոխազդեցությունը։
  Դիտարկվում է ԿՍՊ և կորպորատիվ  արդյունավետության  ինչպես  ֆինանսական,  այնպես  էլ  ոչ  ֆինանսականասպեկտների  կապը։
  Մոդելի հիմքում ընկած է  ԿՍՊ  բուրգը։
  Պարտավորություններիչորս խմբերից յուրաքանչյուրի համար առանձնացվում են ցուցանիշներ, որոնք բնորոշում  են  տվյալ  խմբի  պարտավորության  կատարման  մակարդակը։
   Կարևորագույնպարտավորություն է համարվում տնտեսականը, իսկ գնահատման ցուցանիշներն ենանհատական և ընկերության խնայողությունների մակարդակները, ինֆլյացիայի մակարդակը  և  արտադրաժամանակը։
   Իրավական  պարտավորության  ցուցանիշներ  ենհանդիսանում  մարդու  իրավունքները,  հարկային  օրենսգիրքը,  աշխատաշուկային,համատիրություններին  վերաբերող  և  հակամենաշնորհային  օրենքները։
   Բարոյականգործոնն  առնչվում  է  կոռուպցիայի,  փողերի  լվացման  և  վարքագծի  նորմերին։
   ԿՍՊբուրգի շերտերը դիտարկվում են որպես անկախ փոփոխականներ։
  Հաստատուն փոփոխականներ են համարվում մշակույթը, տեխնոլոգիական առաջընթացը, կառավարման  կենտրոնացումը  և  վերապատրաստումները։
   Կախյալ  փոփոխական  են  ֆինանսական  (ներդրումների,  կապիտալի,  ակտիվների  եկամտաբերություն,  գործառնականեկամուտ) և ոչ ֆինանասական արդյունավետության  ցուցանիշները (կապիտալի հասանելիություն, բիզնեսի արժեքի որոշման ցուցանիշներ)։
 Սպառողի  կողմից  վերահսկվող  կորպորատիվ  պատասխանատվություն։
   Մոտեցումը  տարրեր  է  պարունակում  ինչպես  ԿՍՊ  բուրգի  և  ինքնահարատ  զարգացման,այնպես  էլ  շահառուների  տեսություններից։
   Այստեղ  ևս  տնտեսական  պարտավորությունն  առաջնային  տեղ  է  զբաղեցնում։
   Ինքնահարատության  համար  ընկերությունըպետք է նախ և առաջ շահութաբեր լինի։
  Ի տարբերություն շահառուների տեսության,որտեղ  բոլոր  շահառուները  դիտարկվում  են  նույն  հարթության  մեջ,  այստեղ  որպեսառաջնային  են  առանձնացվում  սպառողները,  որոնց  ԿՍՊ  պահանջների  բավարարումն անհրաժեշտ է ընկերության շահութաբերության պահպանման համար։
  Այսպիսով, ձևավորվում է ցիկլ (փուլ). ԿՍՊ քաղաքականության ընտելացումը հանգեցնում էսպառողական  շուկայի  մեծացման,  որն  իր  հերթին  բերում  է  շահութաբերության  աճ։
 Սպառողական  դաշտի  ընդլայնմանը  զուգընթաց  աճում  են  նաև  սպառողների  ԿՍՊպահանջները, ինչն էլ ընկերությանը ստիպում է ծավալել ավելի ակտիվ ԿՍՊ քաղաքականություն։
 ԿՍՊ տեսությունների դասակարգում։
  ԿՍՊ տեսությունների և սահմանումներիբազմությունն ուսումնասիրելու համար անհրաժեշտ է դասակարգել դրանք՝ ըստ որոշակի  հատկանիշների։
   Ըստ  մի  դասակարգման՝  տեսությունները  կարելի  է  բաժանելչորս տեսակի՝ ինստրումենտալ, քաղաքական, ինտեգրատիվ և էթիկական։
  Ինստրումենտալ տեսություններում ձեռնարկությունը դիտարկվում է որպես շահույթ ստեղծողմիավոր,  և  սոցիալական  պատասխանատվությունը  միայն  այդ  շահույթի  ստեղծմանմիջոց է1։
  Քաղաքական տեսություններում ձեռնարկության լծակներն օգտագործվումեն հասարակության մեջ և քաղաքական դաշտում ներգործության համար։
  Ինտեգրատիվ  տեսությունների  համաձայն`  ձեռնարկությունն  իր  որոշումների  ընդունման  մեջպետք  է  ներառի  նաև  հասարակական  պահանջները։
   Քանի  որ  ձեռնարկությունն  իրշարունակական  գոյությամբ  և  աճով  պարտական  է  հասարակությանը,  հետևաբարպետք  է  ստանձնի  հասարակության  որոշակի  պահանջների  բավարարումը։
   Համաձայն  էթիկական  տեսությունների`  ձեռնարկության  և  հասարակության  հարաբերություններն ամրագրված են բարոյական արժեքներով։
 Եզրակացություն։
   Ի  մի  բերելով  ԿՍՊ  առանցքային  տեսություններն  ու  սահմանումները՝ կարելի է հանգել մի շարք եզրակացությունների։
  Չնայած սահմանումներիև տեսությունների բազմազանությանը, հեշտ է նկատել  դրանց ընդհանրությունները։
 ԿՍՊ  գաղափարի  զարգացման  ուղին  ցույց  է  տալիս,  որ  տեսությունների  գերակշռողմասը  հիմնված  է  միանման  կամ  փոխլրացնող  գաղափարների  վրա։
   Նույն  օրինաչափությունը կարելի է նկատել նաև ԿՍՊ սահմանումների մեջ։
  Ա. Դեհլսրուդն իր աշխատությունում ուսումնասիրում է ԿՍՊ 37 սահմանումներ` ըստ 5 չափորոշիչների2։
  Ըստնրա`  հետազոտության  սահմանումների  88  %-ը  ներառում  է  շահառուների  և  հասարակական, 86  %-ը` տնտեսական, իսկ 80  %-ը` կամավորական չափորոշիչը։
  Այս  սահմանումներում  ամենաքիչ  ներկայացված  չափորոշիչը  բնապահպանական  հարթությունն  է։
   Սա  կարող  է  բացատրվել  նրանով,  որ  այն  հասարակական  պատասխանատվության ածանցյալ մաս է։
 ԿՍՊ  տեսական  հիմունքները  բնութագրելու  համար  անհրաժեշտ  է  հասկանալդրանց  զարգացման  դինամիկան։
   1950-ական  թթ.  ծնունդ  առած  այս  գաղափարըենթարկվել  է  տարբեր  մեկնաբանությունների,  սակայն  ԿՍՊ  սահմանումների  առջևդրված խնդիրը նույնն է՝ առաջադրել բիզնեսի՝ հասարակության առջև ունեցած պարտավորությունների  շրջանակը։
   Բնականաբար,  պարտավորությունների  այս  շրջանակը, կախված ժամանակից և այլ հանգամանքներից, ենթարկվել է որոշակի փոփոխությունների, ուստի ԿՍՊ գնահատման համար անհրաժեշտ է կիրառել մեթոդ, որը կարող է բնութագրել այս փոփոխությունները։
  Վերոնշյալ մոդելներից այդ խնդիրն առավել լավ լուծում են Քերոլի ԿՍՊ բուրգի մոդելը և դրանից բխող տեսությունները։
  Հետագա տեսական մոդելները պետք է ուղղված լինեն շտկելու ներկայիս մոդելների թե1  Garriga  El.,  M lé  D.,  Corporate  Social  Responsibility  Theories։
   Mapping  the  Territory,  “Journal  of  Business2 Dahlsrud Al., How corporate social responsibility is defined։
  an analysis of 37 definitions, “Corporate Social Resրությունները։
   ԿՍՊ-ն  անհրաժեշտ  է  դիտարկել  բոլոր  շահառուների  և  ոչ  թե  միայնբիզնեսի  տեսանկյունից։
   ԿՍՊ  տեսությունը  պետք  է  համակարգային  մոտեցում  ունենա, ինչպես օրինակ՝ սպառողի կողմից վերահսկվող ԿՍՊ մոդելը։
  ԿՍՊ բուրգի մոդելըկարելի  է  դիտարկել  որպես  անհատական  պահանջմունքների  ածանցյալ,  այսինքն՝տնտեսական, իրավական, բարոյական և հայեցողական պարտավորություններն ուղղակիորեն  կախված  են  անհատ  շահառուների  պահանջմունքներից։
   Այսպիսի  մոտեցման  մշակումը  նպատակահարմար  է  և՛  պոզիտիվ,  և՛  նորմատիվ  վերլուծության  տեսանկյունից։
   Այս  մոտեցման  առավելությունն  այն  է,  որ,  դիտարկելով  անհատականպահանջմունքների և արժեքների փոփոխությունները, կարելի է կանխատեսել տվյալշուկայում ԿՍՊ զարգացման ուղղությունները և հեռանկարները։
 Դավիթ ԲուդաղյանԿՈՐՊՈՐԱՏԻՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍԱԿԱՆ ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸԲանալի բառեր՝ կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվություն, շահառուներիտեսություն, ԿՍՊ բուրգ, ինքնահարատ զարգացում։

Հոդվածում  ներկայացվում  և  վերլուծվում  են  կորպորատիվ  սոցիալական  պատասխանատվության՝ մինչ օրս առաջարկված մի շարք տեսություններ։
  Տրվում են 1950-ական թթ. մինչև արդի ժամանակներն առաջարկված մոտեցումների համառոտ բացատրություններ, և մատնանշվում  են  մոտեցումների  համընդհանուր  հատկանիշները,  տարբերությունները  և  փոխադարձ  կապը։
   Եզրակացության  մեջ  առաջարկվում  է  ԿՍՊ  տեսությունների  զարգացման  մի  ուղղություն,  որը  հաշվի  կառնի  անցյալում  կիրառված  տեսությունների  առավելություններն  ու  թերությունները։
