Նախաբան   Հայտնի է, որ ցանկացած երկրի տնտեսական զարգացումը բնութագրող ցուցանիշների հաշվարկման մեթոդաբանության մշակումը և հետագա բարելավումը վիճակագրության խնդիրներից մեկն է: Տարբեր հասարակական կազմակերպությունների և անհատների կողմից պարբերական ցուցանիշների հաշվարկման մեթոդներ, որոնք համապարփակ նկարագրել են կենսամակարդակը և ներկայացրել վերոհիշյալ երկրների տնտեսական և սոցիալական զարգացումը:   Այս ցուցանիշների շարքում են. բարեկեցություն (1972): ., W. Nordhaus, James Tobin), • Կայուն տնտեսական զարգացման ինդեքս (SEDA) (Boston Advisory Group BCG 2012): Այս հետազոտության նպատակն է պարզաբանել Հայաստանում 2009-2018թթ. Գործազրկության մակարդակի, մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ազդեցությունը SEDA- ի վրա, ինչպես ցույց է տալիս վերջինս, Հայաստանի Հանրապետության բնակչության բարեկեցության վրա ազդեցության վրա: 2012-ին BCG- ն մշակեց Կայուն տնտեսական զարգացման գնահատման ինդեքս (այսուհետ `SEDA), որի նպատակն էր օգնել երկրներին մշակել ազգային ռազմավարական ծրագրեր` հիմնված բնակչության բարեկեցության համապարփակ, օբյեկտիվ գնահատման վրա: Աղյուսակ 1. SEDA ցուցանիշների խմբեր [7] Բնութագրերը Եկամուտ ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՏնտեսական կայունությունՆերդրումային կայունությունԱշխատությունԱռողջությունԿրթությունԵնթակառուցվածքՀավասարությունՔաղաքացիական հասարակությունԿառավարությունբնապահպանությունԲնապահպանության աճ Կայուն տնտեսական զարգացում  SEDA ինդեքսը ցույց տվեց, որ երկրները կարող են բնակչության ընդհանուր բարեկեցությունն ապահովել միայն կայուն տնտեսական պայմաններում:   SEDA ինդեքսը, որն առաջին անգամ հաշվարկվել է 2012 թ., Ցույց է տվել, թե ինչպես են մի շարք երկրների կարողությունները արդյունավետորեն վերափոխվում բարգավաճման: SEDA ինդեքսը օբյեկտիվ մեծություն է, դրա հաշվարկները չեն պարունակում սուբյեկտիվորեն ընկալվող մեծություններ (օրինակ `« Երջանկության ինդեքս »):   SEDA ինդեքսը հաշվարկվում է երեք խմբում ներկայացված 10 չափումների հիման վրա, որոնք էլ իրենց հերթին (աղյուսակ 1):  SEDA ինտեգրալ ինդեքսը հաշվարկվում է հետևյալ բնութագրերը արտացոլող ինդեքսների նորմալացման հիման վրա: SEDA ինտեգրալ ինդեքսը գնահատվում է 0-ից 100 սանդղակով (0-ի դեպքում երկրում տնտեսական աճը չի նպաստում բնակչության կենսամակարդակի բարձրացմանը, 100-ի դեպքում տնտեսական աճն ուղղակիորեն նպաստում է աճին բնակչության կենսամակարդակի): Այս հետազոտության նպատակն է պարզել, որ Հայաստանում 2009-2018թթ. Գործազրկության մակարդակը, ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով, ինչպե՞ս են դրանք ազդում SEDA- ի ինտեգրալ ինդեքսի վրա: Գործազրկության աղյուսակ 2-ում ներկայացված տվյալների համաձայն, 2009-2011 թվականների համաշխարհային ճգնաժամի պատճառով Հայաստանում ամենաբարձր մակարդակը (19.0% 2010 թ.), ՀՆԱ-ի ամենացածր մակարդակը մեկ շնչի հաշվով (968.5 հազ. Դրամ 2009 թ.): և 20112012 թվականներին: SEDA- ի ինտեգրալ ինդեքսը 2011-ին նվազել է 49,94 կետով, Հայաստանում գործազրկության մակարդակը 2009-ի համեմատ նվազել է 2,4 տոկոսային կետով, մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն աճել է 1054,1 հազար դրամով:  Նույն ժամանակահատվածում SEDA ինտեգրալ ինդեքսն աճել է 1.6 կետով: 2012-ին, միայն 2018-ին): Ուսումնասիրության ընթացքում Հայաստանի Հանրապետությունում SEDA- ի ինտեգրալ ինդեքսի վրա մեկ շնչին ընկնող գործազրկության ՀՆԱ-ի մակարդակը գնահատելու համար ստեղծվել է ռեգրեսիայի մոդել `ներառյալ ժամանակի գործոնը, որտեղ. - արտադրողական գործոնը ժամանակի գործոնն է: btxaxaayttt22110ˆtttxxy21 ,, tnt; ..... 3; 2; 1 պարամետրերն են [1]: Գործազրկության մակարդակը Հայաստանում, ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն և SEDA- ի անբաժանելի ինդեքսը ներառված է մոդելի մեջ ՝ նրանց զարգացման միտումները չեզոքացնելու համար [1]: Կատարվել են հետևյալ նշանակումները. - SEDA ինտեգրալ ինդեքս t տարում, միավոր, - գործազրկության մակարդակ t տարում,%, - ՀՆԱ մեկ շնչի հաշվով t տարում, հազար դրամ: Ուսումնասիրված երեւույթների փոխկապակցման աստիճանը գնահատելու համար կառուցվել է փոխկապակցման մատրիցա: Հարաբերակցման մատրիցա Ինտեգրման ինդեքս Գործազրկության մակարդակը Աղյուսակ 3. ՀՆԱ մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ SEDA Ինտեգրված գործազրկության մակարդակի հաշվարկ ՀՆԱ մեկ շնչի հաշվով Հաշվարկ ըստ Նկար 3-ում ներկայացված վերլուծության  Հակառակ, բայց չափավոր ուժի փոխկապակցվածություն հաստատվեց նաև SEDA- ի անբաժանելի ցուցանիշի կամ գործազրկության մակարդակի միջև:   Ուղղակի փոխկապակցվածություն կա մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի և ՀՆԱ-ի SEDA- ի անբաժանելի ցուցանիշի միջև: Աղյուսակ 4-ում ներկայացված են հետընթացի վերլուծության արդյունքները ուսումնասիրված երեւույթների միջեւ: Աղյուսակ 4. Գործազրկության մակարդակի ռեգրեսիայի վերլուծության արդյունքները, Հայաստանում մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն և SEDA- ի ինտեգրալ ինդեքսը ձեւավորվել է ուսումնասիրված երևույթների միջև ( )   Կառուցվել է ըստ ռեգրեսիայի մոդելի, 2009-2018թթ. Հայաստանում գործազրկության մակարդակի մեկ տոկոսով իջեցումը հանգեցրեց SEDA- ի ինտեգրալ ինդեքսին 0.39):  Նույն ժամանակահատվածում ՀՀ-ի կողմից աճը ( Երբ մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն ավելացավ մեկ գրամի մեկ հազարերորդով, SEDA ինտեգրալ ինդեքսը նվազեց 0,005 կետով ( )  Ուսումնասիրության ընթացքում SEDA ինտեգրալ ինդեքսը տարեկան աճել է միջինը 0,61 կետով `այլ գործոնների ազդեցության պատճառով, բացառությամբ մոդելի մեջ ներառված գործոնների ( Վերլուծության արդյունքները ցույց են տալիս, որ գործազրկությունն էական ազդեցություն ունի SEDA- ի ինտեգրալ ինդեքսի բարձրացման վրա, նվազումն ավելի շատ է): մակարդակ txxyttt61.0005.039.078.61ˆ21627.0R392.02R29.1F76.462; 31; 05.0kkcritF627.0R39.01a005.02a61.0 բ b Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի փոփոխություն: Ուսումնասիրված ժամանակահատվածում ՀՆԱ-ն ունեցել է աճ, բայց դա գրեթե չի նպաստել Հայաստանի Հանրապետությունում բնակչության բարեկեցության բարձրացմանը: Կատարված է եզրակացության մեջ: Վերլուծության արդյունքները ցույց են տալիս, որ գործազրկության մակարդակի նվազումն ավելի էական ազդեցություն է ունեցել SEDA- ի ինտեգրալ ինդեքսի աճի վրա, քան մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի փոփոխությունը:   Դիտարկվող ժամանակահատվածում ՀՆԱ-ն ցույց է տվել աճի միտումներ, բայց այն համարյա չի նպաստել ՀՀ բնակչության բարեկեցության բարձրացմանը: հետընթացի մոդելը, որի լուծումը ցույց տվեց հետևյալը. ։

Հոդվածում  ուսումնասիրվել  է  SEDA  ցուցանիշի  հաշվարկման  նրա  մեթոդաբանությունը,  կառուցվածքային  Որպես  հետազոտության  ժամանակահատված  է  ընտրվել  2009-2017թթ.։
   Սույն  հոդվածում  նպատակ  բացահայտել  գործազրկության  մակարդակի  և  բնակչության  մեկ  շնչին  ընկնող  ՀՆԱ-ի  ազդեցությունը  SEDA  ցուցանիշի  վրա։
   Կառուցվել  է  բազմագործոնային  ռեգրեսիոն  մոդել,  որի  վճռումը  ցույց  է  տվել,  որ  չնայած  ՀՀ-ում  տվյալ  ժամանակահատվածում  ՀՆԱ-ն  ցուցաբերել  է  աճի  միտումներ,  սակայն  այն  բարեկեցության  բարձրացմանը։
