Ցանկացած  ազգի,  պետության  և  քաղաքակրթության  հարատևմանվերարտադրությանթիվմարդկային  տեսակիապահովումնսեփական  տեսակիվերարտադրության  խնդիրնլիարժեքության  մյուս  բաղադրիչները՝  ֆիզիկական  անվտանգություն,նյութական  և  հոգևոր  պահանջմունքների  բավարարման  մակարդակ,պետության  և  հասարակության  զարգացման  մակարդակ,  մշակութայինիրացման  մակարդակ,  միայն  ածանցվում  են  մարդկային  սեփականտեսակի ֆիզիկական, քանակական գոյությունից։
 է։
   Այսինքն՝Հետևաբար,անվտանգությանՀայաստանիտեսակետիցՀանրապետությանթիվազգայինմարտահրավերըմեկժողովրդագրական  ճգնաժամն  է,  որը  սպառնում  է  և՛  մեր  ֆիզիկականանվտանգությանը  հարևանների  հետ  գոյակցությունում,  և՛  պետությանու  ազգի  լիարժեք  զարգացմանը։
   Հայաստանի  Հանրապետությունումտևական  ժամանակ  գոյություն  ունեցող  ժողովրդագրական  ճգնաժամնապագայում  վերաճելու  է  (արդեն  վերաճում  է)  ժողովրդագրականաղետի,  որն  արտահայտվելու  է  ազգի  ֆիզիկական  վերարտադրությանանհնարինությամբազգայինփոքրամասնության վերածվելու տխուր հեռանկարով։
 սեփականերկրումկամՎերոգրյալգործոններնէլ  պայմանավորումենսույնհետազոտության արդիականությունն ու հրատապությունը։
 Հետազոտության  հիմնական  նպատակն  է  բացահայտել  ՀՀ-ումտևական ժամանակ գոյություն ունեցող ժողովրդագրական հիմնախնդրիառկա  վիճակը,  պատճառներն  ու  զարգացման  հեռանկարները։
   Ելնելովառաջադրված նպատակից՝ դրվել և լուծվել են հետևյալ հետազոտականխնդիրները.բացահայտել  ՀՀ  ժողովրդագրական  ճգնաժամը  պայմանավորողգործոնները՝  դրանք  դիտարկելով  բնական  և  մեխանիկականշարժերի համատեքստում,•  քննարկելժողովրդագրականհիմնախնդրիդրսևորմանժամանակակից առանձնահատկությունները,•  համեմատաաշխարհագրականմիջոցովբացահայտել համանման խիմնախնդրի բախված երկրների փորձը,•  կանխատեսել հիմնախնդրի զարգացման հեռանկարը՝ միջազգայինմիգրացիոն  քաղաքականության  սպասվող  խաղի  նոր  կանոններիհամատեքստում,վերլուծության•  դիտարկել  ՀՀ  ժողովրդագրական  հիմնախնդրի  ազդեցությունըհասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում։
 Առաջադրված  հետազոտական  խնդիրներիլուծման  համարօգտագործելհամեմատաշխարհագրական,  տեսական  ընդհանրացման  հետազոտականմեթոդները։
 վերլուծության,համադրման,ենքՀետազոտության  արդյունքները  կարող  են  հիմք  հանդիսանալ  ՀՀժողովրդագրական  հիմնախնդրի  մարտահրավերների  հաղթահարման,միտումների  և  հեռանկարների  գիտական  կանխատեսման  համար,  որնառանձին  գիտական  հետազոտության  միջոցով  կարող  է  ապահովելառաջադրված գիտական խնդրի շարունակականությունը։
 գոյությունՀայասատնիՀանրապետությունումունեցողժողովրդագրական  ճգնաժամում  հստակորեն  առանձնանում  են  երկուշերտ՝  բնակչության  բնական  շարժի  (ծնելիության  և  մահացածությանհարաբերակցություն) և բնակչության մեխանիկական շարժի (ներգաղթիու  արտագաղթի  հարաբերակցություն)  խիստ  անցանակալի  պատկեր  ևմիտումներ։
   Իսկ  պատճառների  մեջ  նույնպես  կարելի  է  առանձնացնելերկու  խումբ՝  ներքին  և  արտաքին։
   Այս  շերտերի  և  պատճառներիհամակցված  վերլուծությամբ  էլ  կփորձենք  իրականացնել  ազգայինանվտանգության ժողովրդագրական մարտահրավերի բովանդակությանվերլուծությունը։
 ՀՀ  բնակչության  թիվը  2018-ի  դրությամբ  կազմել  է  2979500  մարդ։
 1Այս  ցուցանիշով  Հայաստանն  աշխարհում  զբաղեցնում  է  138-րդ  տեղը,մերձավորարևելյան  տարածաշրջանում2  գերազանցում  է  ընդամենը  2պետության՝  Բահրենին  (1,5  մլն.)  և  Քաթարին  (2,7  մլն.),  իսկ  ԱՊՀտարածաշրջանում  բնակչության  թվով  զբաղեցնում  է  վերջին  տեղը։
 Անմիջական հարևաններին՝  Թուրքիային և Իրանին, բնակչության թվովզիջում  է  մոտ  30  անգամ,  Ադրբեջանին՝  2.7  անգամ,  Վրաստանին՝  1,5անգամ։
 Շատ  ավելի  մռայլ  է  պատկերն  ապագայի  կտրվածքով։
   Այստեղառաջնայինը  բնակչության  բնական  վերատադրության  խնդիրն  է։
 Համաձայն գիտական հետազոտությունների, որպեսզի ազգը կարողանասերնդափոխվել  25  տարին  մեկ  և  հարատևել,  անհարժեշտ  է  որպտղաբերության  (վերարտադրության)  գործակիցը  լինի  առնվազն  2.1։
 Այսինքն՝  յուրաքանչյուր  կնոջը՝  ընտանիքին,  բաժին  ընկնի  2.1  երեխա,որով  ապահովվում  է  սոսկ  պարզ  վերարտադրություն,  այսինքն՝  ազգիպարզգիտական  հետազոտությունների՝աշխարհում  ոչ  մի  ազգ  չի  կարողացել  վերարտադրվել  1.9  գործակցիպարագայում։
  Իսկ 1.3 գործակցի դեպքում վերարտադրությունն անհնարէ,  քանի  որ  այդ  պարագայում  անհրաժեշտ  է,  որ  սերնդափոխությունըտեղի  ունենա  80-100  տարվա  ընթացքում։
   Հասկանալի  է,  որ  գոյությունգոյություն։
 Համաձայն1 Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք – 2018, Եր., 2019, էջ- 23։
 2  Մերձավոր  Արևելքն  աշխարհաքաղաքական  սխեմաներում  դիտարկվում  է  մեկմիասնական  աշխարհաքաղաքական  տարածաշրջան,էՀարավարևմտյան  Ասիան  (17  պետություն),  որն  արդեն  Հյուսիսային  Աֆրիկայի  հետանվանվումՀայաստանըաշխարհաքաղաքական մեծ խաղատախտակում, Վանաձոր 2013, էջ 284։
 է  Մեծ  Մերձավոր  Արևելք։
   Ներսիսյան  Ա.,ընդգրկումորնունեցող և ապագայում սպասվող տնտեսական ոչ մի մոդել դա չի կարողիրականացնել։
 Հայաստանի  Հանրապետությունում  պտղաբերության  գործակիցը2017-ին  կազմել  է  1.6՝  համաձայն  ՀՀ  ՎԱԾ-ի  տվյալների։
 3  Ընդ  որում,սկսած  2000  թվականից,  այդ  ցուցանիշը  միայն  2014-ին  է  կազմել  1.7։
 Այսինքն՝  Հայաստանի  Հանրապետության  բնակչությունը  նույնիսկ  չիգտնվում  պարզ  վերատադրության  փուլում։
   Ընդ  որում,  նմանմիտումների  պահպանման  դեպքում,  մոտ  ապագայում  Հայաստանըհայտնվելու  է  շատ  ավելի  վտանգավոր  վիճակում։
   Քանի  որվերարտադրությանՀայաստանիբնակչության  2/3-ը  աշխատանքային  տարիքի  է  (15-63  տարեկան),  ևընդամենը 1/6-ն է մինչ աշխատանքային տարիքի։
  Այսինքն՝ ապագայումբնակչության  վերարտադորղական  տարիքի  բնակչությունն  անընդհատնվազելուբնակչությանվերարտադրության հնարավորության նվազման։
 է,  ինչն  իր  հերթին  հանգեցնելուգործակցի  պատճառովցածրէԳծապատկերներ 1-34ՀՀ բնակչության տարիքային կազմը (2018 թվական)մերԱվելին,(հատկապեսփոքրաթիվ,  հեռավոր),  որտեղ  ավանդույթի  ուժով  ընտանիքներն  ավելիշատ՝  3  և  ավելի  երեխա  են  ունենում,  օր  օրի  դառնում  են  ավելիբնակավայրերումգյուղական3 Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք – 2018, Եր., 2019, էջ 24։
 4 Տե՛ս նույն տեղը, ՝էջ 26-28։
 սակավամարդ,ուրբանիզացիայի  ազդեցությամբ,երեխաների թիվը քիչ է։
 իսկքաղաքայինխոշորընտանիքներումբնակավայրերումսովորաբարԱյսպիսով,  Հայաստանի  Հանրապետության  բնակչությունը  տիպիկծերացման հատկանիշներ ունի և արդեն կանգնած է աղետի առաջ։
 ՀայաստանիԸնդհակառակը,Սակայն  դա  չի  ենթադրում,  որ  Հայաստանի  տարածքը  կդառնաանմարդաբնակ։
 տարածքիաշխահաքաղաքական  պահանջվածությունն  ապագայում  շատ  ավելիբարձրանալու է՝ և՛ կամրջող դիրքի, և՛ խմելու ջրի բնական պաշարների,և՛  հատկապես՝  ասիական  տարածաշրջանի  ժողովրդագրական  ճնշմաններքո։
   Այսինքն՝  ապագայում  Հայաստանը  գտնվելու  միգրացիոնհոսքերի  ժողովրդագրական  ճնշման  ներքո։
   Հետանկախացման  շրջանիմիգրացիոն  տրամաբանության  պահպանման  դեպքում  ապագայումմենք  բացառապես  գտնվելու  ենք  օտարազգի  միգրանտների  ճնշմաններքո։
 Որպես  մինչև  98.1%  հայերի  մասնաբաժնով  պետություն՝5հետանկախացման  տարիներին  բնակչության  միգրացիոն  հոսքերիբացասական  մնացորդի  հիմնական  մասնաբաժինն  ապահովել  ենհայերը։
  Այսինքն՝ այս միտումների պահպանման դեպքում Հայաստանիբնակչությունից անընդհատ նվազելու է հայերի թիվը։
 Հայաստանի  բնակչության  բնական  և  մեխանիկական  շարժերիհամադրումը  փաստում  է,  որ  ապագայում  հասարակական  քիչ  թե  շատբնականոն  վերարտադրություն  ապահովելու  համար  զգացվելու  էաշխատուժի  կարիք,  ինչը  հնարավոր  է  միայն  ապահովել  ներգաղթիմիջոցով։
   Դա  ապացուցվում  է  ժողովրդագրական  ցուցանիշներիվերլուծությամբ,  որտեղ  առանցքայինը  ժողովրդագրական  ծանրաբեռնվածության գործակիցն է։
  Վերջինս ցույց է տալիս հասարակությանու  տնտեսության  վրա  բնակչության  ծանրաբեռնվածության  աստիճանըև  արտահայտվում  է  մինչաշխատունակ  և  թոշակային  տարիքիբնակչության ընդհանուր թվին աշխատունակ տարիքի բնակչության թվիհարաբերությամբ։
 Ժողովրդագրական  ծանրաբեռնվածության  գործակիցն  ուղղակիորեն  արտացոլում  է  պետության  կողմից  սոցիալական  ոլորտումիրականացվող ֆինանսական ծախսերը։
 5 ՀՀ կառավարություն, ժողովրդագրությունը, http։
 //www.gov.am/am/demographics/թվիբնակչությանծերացմանֆոնին,բնակչությաններուժիգործակիցը),հասարակությանհամարստեղծումորն  արտահայտումՀայաստանի  Հանրապետությունում  ժողովրդագրական  ծանրաբեռնվածության  ընդհանուր  գործակիցը  հավասար  է  38.2%-ի,  որըհարաբերականորեն  ցածր  է  համարվում։
 6  Այն  ցույց  է  տալիս,  որաշխատունակ  բնակչության  թիվն  առավել  քան  երկու  անգամգերազանցում  է  ոչ  աշխատունակ  բնակչության  թվին։
   Այդպիսիհարաբերկացությունըէհարաբերականորեն  ցածր  սոցիալական  ծանրաբեռնվածություն։
 Սակայն մեզ մոտ ցածր է մանկական ծանրաբեռնվածության գործակիցը(փոփոխմանէմինչաշխատունակհարաբերակցություննաշխատունակ բնակչության թվին։
  Այն կազմում է 24.3%, իսկ թոշակայինծանրաբեռնվածության  գործակիցը  կազմում  է  13.1%։
   Ակնհայտ  է,  որապագայում,թոշակայինծանրաբեռնվածության  գործակցի  աճին  զուգահեռ  նվազելու  են  և՛ծանրաընդհանուրբեռնվածությանկտրուկավելանալու  է  սոցիալական  ծանրաբեռնվածությունը  հասարակությանև տնտեսության վրա։
  Աշխատանքային տարիք, հատկապես՝ ինտենսիվաշխատանքային  տարիք,  տարեցտարի  ավելի  քիչ  մարդ է  մտնելու,  որնիր  հերթին  բերելու  է  աշխատուժի  պահանջի։
   Իսկ  քանի  որՀայաստանում  կյանքի  որակը  ներկայում  բավականին  ցածր  է,  ապահիմնավոր  է  դառնում  այն  տեսակետը,  որ  Հայաստանը  դեպի  իրենկարող  է  ձգել  միայն  էժան,  մկանային  աշխատուժ։
   Արդեն  իսկ  հիմաՀայաստանում  նկատելի  է  օտարազգի  (հիմնականում  հնդիկ)  էժանաշխատուժի  ներհոսք,  որն  ապագայում  ինտենսիվանալու  ակնհայտմիտում ունի։
 գործակիցները։
   Այսինքն՝  ապագայումծանրաբեռնվածության,և՛մանկականԽնդրի  համանման  զարգացման  պատմական  օրինակ  արդեն  կա։
 Եվ դա Եվրոպան է։
  Նախորդ դարի 80-90-ական թվականներից եվրոպանտնտեսական զարգացմանը զուգահեռ մուտք գործեց ժողովրդագրականանցման  4-րդ  փուլ։
 7  Եվրոպական  երկրների  ղեկավարները  խնդրի6  Ժողովրդագրական  գործակցին  վերաբերող  հաշվարկները  կատարվել  են  Հայաստանիվիճակագրական  տարեգրքի  տվյալների  հիման  վրա,  տե՛ս  Հայաստանի  վիճակագրականտարեգիրք – 2018, Եր., 2019, էջ 26։
 7  Մարդկությունը  ժողովրդագրական  անցման  4  փուլ  է  ապրել.  1-ին՝  Բարձր  ծնելիություն,  բարձրմահացածություն,  արդյունքում՝  բնական  աճը  շատ  ցածր  է  եղել։
   2-րդ՝  Բարձր  ծնելիություն  –  չափավորմահացածություն՝  բարձր  բնական  աճ  (ժողովրդագրական  պայթուն)։
   3-րդ՝  Ցածր  ծնելիություն-ցածրմահացածություն՝  պարզ  վերարտադրություն։
   4-րդ՝  բնակչության  ծերացման  ֆոնին՝  ծնելիության  ցածրցուցանիշներ, մահացածության ցուցանիշի համեմատական բարձրացում՝ դեպոպուլացիա։
 (հաճախլուծումը  գտան  մահմեդական  աշխարհից  էժան  աշխատուժի  ներհոսքիմիջոցով՝  դա  հիմնավորելովքողարկելով)  հանդուրժողականության  և  մարդասիրության  մոտեցումներով։
   Բազմամշակութային  քաղաքականության  ֆենոմենը  կոչված  էր  ներգաղթյալներինինտեգրել սեփական բարձր մշակույթի և քաղաքակրթության մեջ, զրկելնրանց  ինքնությունից  և  ապահովել  սեփական  երկրների  աշխատուժը8։
 Սակայն,  արդենբազմամշակութայինքաղաքականությունը տապալված է, իսկ Եվրոպան մոտ ապագայում չիլինելու այնպիսին, ինչպիսին եղել է։
 իսկ  պարզէ,որԵվրոպան մահմեդական աշխարհի կողմից, բացի աշխատանքայիններուժի հոսքից, վերջին տասնամյակներում գտնվել է նաև քաղաքականմիգրացիանների  թիրախում։
   Քանի  որ  «այրվող»  Մեծ  ՄերձավորԱրևելքի շատ պետություններից մարդիկ ստիպված էին արտագաղթելուառավել  ապահով  և  բարեկեցիկ  վայր,  ինչպիսին  հանդիսանում  էԵվրոպան։
   Այս  ամենի  արդյունքում  ապահով  Եվրոպան  հայտնվեցմիգրացիոն ճգնաժամում, որն իր կուլմինացիային հասավ 2015-ին։
  Հենցայդ  թվականին  ՄԱԿ-ի  հովանու  ներքո  սկսվեցին  մշակվել  միգրացիոնմիջազգային  քաղաքականության  խաղի  նոր  կանոներ։
 9  Արդեն  հաջորդտարի  Նյու Յորքում  ՄԱԿ-ի  անդամ  193  երկրների կողմից  ստորագրվեցփախստականների  և  միգրանտների  վերաբերյալ  համընդհանուրդեկլարացիան, և փաստվեց նոր նպատակ՝ մինչ 2018-ի ավարտը ՄԱԿ-իգլխավոր  ասամբլեայի  կողմից  վերջնականապես  հաստատելհամաշխարհային միգրացիայի համընդհանուր նոր պակտ։
 8 Միասնական ֆրանսիական և գերմանական ազգի պատկերացումն արդեն կորցրած պատրանքէ։
   ԵՄ-ն  գտնում  է,  որ  82,5  մլն  բնակիչ  ունեցող  Գերմանիան  կարող  է  տեղավորել  192  մլններգաղթյալ  և  դառնալ  274  մլն,  61  մլն-ոց  Ֆրանսիան  պետք  է  տեղավորի  486  մլն,  Լեհաստանը՝274  մլն։
   Այս  ամենը  հաշվարկվել  է`  հաշվի  առնելով  այդ  երկրների  կառուցվածքը  և  տարածքը։
 Սա  կհանգեցնի  եվրոպականբնիկ  ժողովուրդների՝  ազգերի  կործանման,  սակայնհամաշխարհային  տնտեսությունում  գլխավոր  դերակատարներից  մեկի  կարգավիճակըպահպանելու այլընտրանք չունեցող տարբերակն է։
 9  Փաստաթղի  պատրաստման  հարցերով  2016-ից  զբաղվել  է  ՄԱԿ-ի  գլխավոր  ասամբլեայիմիգրացիայի հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ Պիտեր Սազերլենդը (Peter Sutherland)։
   Սակայնփաստաթղթի  նախապատրաստումը  սկսվել  է  շատ  ավելի  վաղ։
   Պիտեր  Սազերլենդիհաղորդմամբ«Մակարթուր»  ֆոնդի  ֆինանսավորմամբ  դեռ  2006-ին  են  սկսվել  բունաշխատանքները։
   Գլոբալ  համաձայնագրի  ֆինանսավորման  այլ  աղբյուրներից  նշվում  են  նաևԱՄՆ,  Շվեցարիայի  և  Շվեդիայի  կառավարությունները,  Ջորջ  Սորոսի  «Բաց  հասարակություն»ֆոնդը,  Նյու  Յորքում  գտնվող  Կարնեգի  կորպորացիան  և  Կոլումբիայի  համալսարանի  «Գլոբալքաղաքականության նախաձեռնություն» ֆոնդը։
 2018 թ. դեկտեմբերի 10-ին Մարոկոյի Մարաքեշ քաղաքում ՄԱԿ-ի150  պետությունների  մասնակցությամբ  հաստատվեց  միգրացիայիգլոբալ համաձայնագիրը։
 Փաստաթուղթը  գլոբալ  համագործակցության  ճանապարհ  էբացում,  սակայն  իր  մեջ  որոշակի  վտանգներ  է  պարունակում։
   Ըստէության՝ նոր պակտի շահագրգիռ երկրների ղեկավարները ևս մեկ քայլեն  կատարում՝  հրաժարվելու  ազգային  սուվերենության  ավանդականպատկերացումներից։
   Մասնագետների  դիտարակմամբ՝  համաձայնագիրը ոչ միայն դառնում է երկրների քաղաքականության վրա ազդելուգործիք,  այլ  նաև  պետության  որոշակի  գործառույթներ  վերազգայինկառույցներին  փոխանցելուհետապնդում։
   Բունփաստաթղթի  6-րդ  կետում  հստակ  նշվում  է.  «…Համաձայնագիրըհանդիսանումգործընթացներիպատմության  մեջ՝  համաշխարհային  երկխոսության  և  միջազգայինկոոպերացիայի տեսանկյունից»։
 10շրջադարձայինմիգրացիոննպատակէէյուրքանչյուր  միջոցառում  սկսվում  էՓաստաթուղթը պարունակում է 23 նպատակ և ենթադրում է շուրջ100  պարտավորությունների  կատարում։
   Առաջարկվող  և  իրականացման  ենթակա«Մենքպարտավորվում  ենք  …»  նախաբանով՝  չնայած  այն  հանգամանքին,  որփաստաթղթի  7-րդ  կետում  նշվում  է  այդ  պարտավորությունների  «ոչպարտադիր»  բնույթի  մասին՝  «Այս  համաշխարհային  փաստաթուղթըիրենից  չի  ներկայացնում  համագործակցության  իրավական  մեխանիզմև  ուժ…»,  նրա  կատարումը  պատվաբեր  է»։
 11  Վերահսկողությունը  ևգնահատականը  դրված  է«Միգրացիայի  հարցերով  միջազգայինկազմակերպություն - OIM» ոչ կառավարական կազմակերպության վրա։
 Այն  1951-ին  ԱՄՆ  հովանու  ներքո  ստեղծված  ոչ  կառավարականկազմակերպություն  է,  որը  2016-ին  արդեն  վերահավատարմագրվում  էորպես «ՄԱԿ-ի միգրացիայի գործակալություն»։
  Վերջինիս հսկողությանտակ  են  անցնելու  տվյալների  ամբողջ  բազան,  որը  նախատեսվում  էստեղծել  Միգրացիայի  տվյալների  համաշխարհային  պորտալի  (IOMGlobal  Migration  Data  Portal)  և  Զարգացման  համաշխարհային  բանկիտվյալների  բազայի  հիմքի  վրա։
   Այսպիսով՝  «ՄԱԿ-ի  միգրացիայիգործակալություն»-ը  և  ՄԱԿ-ի  ֆորումը  դառնում  են  այն  մարմինները,https։
 //ru.euronews.com /2018/12/06/ global-compact-for-migrationhttps։
 //rossaprimavera.ru/article/ae0f45d5որոնք  գնահատելու  են  պետությունները  Գլոբալ  համաձայանգրիիրականացման տեսանկյունից և պետք է տան երաշխավորություններ։
 Փաստաթղթում  հստակ  նշվում  է,  որ  «Միգրացիան  պատմությանողջ  ընթացում  հանդիսացել  է  մարդկային  փորձի  անբաժանելի  մասը,  ևմենք խոստովանում ենք, որ համաշխարհայնացման պայմաններում այնհանդիսանում  է  բարգավաճման,  ինովացիայի  և  կայուն  զարգացմանգործոն գլոբալիզացվող աշխարհում… »։
 12առաջարկվողպարտավորություններումՓաստաթղթումմասնագետներն առանձնացնում են մի քանի բլոկներ.ստորագրածփաստաթուղթը  ստորագրած  պետությունների  միջոցներովհամաշխարհային միգրացիայի ակտիվ կազմակերպում,փաստաթուղթըմիգրանտների պահման  և ադապտացիայի ֆինանսավորում,բազմամշակութային  քաղաքականության  կիրառում  միգրանտների նկատմամբ,հայեցակարգի  դրույթների  ակտիվընդդիմադիր տրամադրությունների գոյությունը։
 պետություններիբացառելուքարոզում՝հաշվինէէլ(հիմահանգեցրելԱյսպիսով՝ աշխարհը մտել է  միգրացիոն գործընթացների  նոր փուլ։
 Այն  աշխարհաքաղաքական  տուրբուլենտ  գործընթացներին  խիստբնորոշ  երևույթ  է,  որը  համաշխարհային  պատմության  մեջ  արդեն  ունիիր  նախադեպը  և  հայտնի  է  «Ժողովուրդների  մեծ  գաղթ»  անունով։
   Այնժամանակինէ)քաղաքակրթությունների,  պետությունների,  ազգերի  կործանման  ևնորերի  առաջացման։
   Ըստ  ՄԱԿ-ի  տվյալների՝  այսօր  աշխարհնականատես  էլինում  պատմության  մեջ  բնակչության  ամենամասշտաբային  տեղափոխությանը։
   2016-ի  վերջին  աշխարհում  կաարդեն  65.6  մլն.  հարկադիր  վերաբնակ։
   Նրանցից  22.5  մլն.-ըփախստականներ  են,  որոնց  կեսը՝  մինչ  18  տարեկան։
   3  մլն.-ըփախստականի կարգավիճակ հայցողներ են, իսկ շուրջ 40 մլն.-ը՝ ներքինվերաբնակներ։
   Այսօր  յուրաքանչյուր  րոպե  մոտ  20  մարդ  դառնում  էհարկադիր վերաբնակ13։
 հանգեցնելուԱմփոփելով  վերը  շարադրվածը՝  կարող  ենք  առանձնացնելժողավրդագրականծառացածգլխավոր՝Հայաստանի  առջևհիմնախնդրի հիմնական մարտահրավերները.12 Տե՛ս նույն տեղը13 http։
 //www.un.org/ru/sections/issues-depth/refugees/•  Բնակչության  վերարտադրության  ներկա  տեմպերի  պահպանմանդեպքում  բուն  Հայաստանում  հայ  ազգի  սերնդափոխությանհեռանկարը վտանգված է, գրեթե անհնար։
 Հայաստանի  Հանրապետություն  միգրացիոն  գործընթացներիներկա  միտումների  պահպանման  դեպքում  միազգ  երկրիցաստիաճանաբար  վերածվելու  ենք  ազգային  փոքարամասնության,քանի որ արտագաղթն ապահովվում է ի հաշիվ էթնիկ հայերի, իսկներգաղթի  տրամաբանության  մեջ  նկատելիէ  օտարազգիմիգրանտների ներհոսքը։
 •  Ապագայում  աշխարհում  հաստատվելու  են  համաշխարհայինմիգրացիայի  նոր  խաղի  կանոններ,  որոնք  նպատակային  ձևովփոխելու  են  երկրների  ժողովրդագրական  պատկերը։
   Հայաստաննիր  աշխարհաքաղաքական  դիրքի  պատճառով  գտնվելու  է«Ժողովուրդների  մեծ  գաղթ»-ի  էպիկենտրոնում  և  ոչ  միայն  որպեստարանցիկ երկիր։
 «Ժողովուրդների  մեծ  գաղթի»  պատճառով  փոխվելու  է  երկրագնդիաշխարհաքաղաքականՔրիստոնյապետությունների հետևողական մահմեդականացումը մեզ զրկելու էենթադրյալունեցողքաղաքակրթականհնարավորդաշանկիցներից։
 երկրներիծայրահեղականացումն  ուղղակի  սպառնալիքէ  Հայստանիանվտանգությանը։
 ընդհանրությունԻսկկառուցվածքը։
 ներկաայդ•  Ժողովրդագրական  ճգնաժամն  իր  ուղղակի  և  ոչ  ուղղակի(արդեն  իսկ  ունենում  է)  մերազդեցությունն  է  ունենալուկարևորագույն մյուս առաջնահերթությունների վրա.   ֆիզիկական  անվտանգությունբանակ։
   Սահմաններիարդյունավետ  պահպանություն  համար  անհրաժեշտ  է  մարդկայինռեսուրսների  բավարար  քանակ։
   Իսկ  աշխարհաքաղաքական  պարզտրամաբանությունը  փաստումհնարավորմիգրանտներից այդ ռեսուրսը հնարավոր չէ լրացնել, ինչն այսօր անումեն եվրոպական և ոչ միայն եվրոպական պետությունները։
 օտարազգիորէ,  Տնտեսության  զարգացում  –  կյանքի  որակի  բարձրացում։
 Հայաստանն  այսօր  ժողվրդագրական  ծանրաբեռնվածության  գործակցիտեսանկյունից  գտնվում  է  համեմատաբար  բարվոք  վիճակում,  ինչը,սակայն,  չի  համապատասախնում  բնակչության  կենսամակարդակիէ  ժողվրդագրականորակին  (աղքատության  35%  մակարդակ)։
 14  Այսինքն՝  ապագայումսրվելուծանրաբեռնվածության  իրավիճակը(աշխատանքային  և  ոչ  աշխատանքային  տարիքի  բնակչությանհարաբերակցությունը)։
   Հետևաբար,  նույնիսկ  տնտեսական  իրականզարգացում  ապահովելու  համար  մարդկային  ռեսուրներըչենբավականացնի։
   Ըստ  այդմ՝  անհրաժեշտ  կլինի  ապահովել  աշխատուժիներհոսք։
   Սակայն  Հայաստանը  գտնվում  է,  ապագայում  ևս  գտնվելու  էէժան  աշխատուժի  (մկանների  ներհոսքի)  թիրախում։
   Արդյունքում՝կտրուկ  նվազելու  են  մատուցվող  ծառայությունների  որակը։
   Ըստէության՝  նույնիսկ  սպասվող  տնտեսական  քանակական  ցուցանիշներիբարելավումը  չի  հանգեցնելու  կյանքի  որակի  բարձրացման։
   Մենքշարունակելուբնորոշհանքահումքային կցորդի կարգավիճակում։
 երկրներինենքգտնվելզարգացող• Ժողովրդագրական հիմնախնդրի լուծման քայլերի տեսանկյունիցայսօր-ն արդեն ուշ է, իսկ վաղը խնդրի լուծումը կդառնա անհնար։
 ДЕМОГРАФИЧЕСКАЯ КАТАСТРОФА, УГРОЖАЮЩАЯ АРМЕНИИ։

Հոդվածում  Հանրապետության  ժողովրդագրական  իրավիճակը,  որի  վերլուծության  համար  ընտրվել  է  հասարակական աշխարհագրության մեթոդաբանական տեսանկյունը։
    Բացահայտվել  են  ՀՀ  բնակչության  բնական  և  մեխանիկական  շարժերի տրամաբանությունը, զարգացման միտումները և սպառնացող  մարտահրավերները։
   Այս  ամենը  դիտարկվել  է  նաև  համաշխարհային  միգրացիոն  քաղաքականության  նոր  փիլիսոփայության  «Մարաքեշի  պալտի»,  համատեքստում։
    Եզրակացությունների  միջոցով  առաջարկվող  նոր  մոտեցումները  հիմք կարող են հանդիսանալ ՀՀ ժողովրդագրական քաղաքականության  վերարժևորման համար։
