Պետության և եկեղեցու տարանջատման և խղճի ազատության խնդիրները հիմնականում ազդվել են միջնադարյան եվրոպացի փիլիսոփաների այլախոհ մտքի կողմից:  Վաղ կապիտալիստական ​​հարաբերությունների ի հայտ գալուն զուգահեռ, Վերածնունդը ծնվել է Իտալիայում և տարածվել Եվրոպա:   Վերջինիս գաղափարական դարբնոցում սերմանվեցին աշխարհիկ փիլիսոփայական ուղղություններ, ինչպիսիք են քննադատական ​​ռեալիզմը, հումանիզմը 17, որոնք, ազատելով մարդուն կրոնական ինքնապաշարումից, հռչակեցին նրան որպես բարձր հումանիստ: սոցիալապես ակտիվ էակ:   Նրանց գաղափարախոսության արդյունքում աստվածային նախախնամությունն ու հանդերձյալ կյանքի հետապնդումը հետզհետե տեղի տվեցին երկրային երջանկությանը:  Հումանիստական ​​շարժման առանձին ճյուղ է հանդիսանում էկոլոգիական (գիտական) հումանիզմը, որից սկիզբ է առնում աշխարհիկ հումանիստական ​​փիլիսոփայությունը:   Էվոլյուցիայի տեսության անմիջական ազդեցության ներքո աշխարհիկ հումանիզմը հերքեց Աստծո ՝ երկնային կյանքի գաղափարը, դիտեց մարդուն որպես սոցիալական էվոլյուցիայի արդյունք, ոչ թե ստեղծման:   «Աշխարհիկ հումանիզմի հռչակագրի» սկզբունքներից մեկը եկեղեցու և պետության տարանջատումն է:  187 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ հիմնական արժեքը ՝ բնության և տիեզերքի առանցքային տարրը, կարևորեց մարդկանց կենտրոնացած աշխարհայացքը ՝ հիմնված անկաշկանդ, նախաձեռնողական մտքի և ինտելեկտի վրա:   Աշխարհիկ պետություն հասկացության ձեւավորման ընթացքում ի հայտ են գալիս աշխարհիկ գիտություն, արվեստ, տիեզերքի աշխարհիկ ընկալում:   Կրոնական դոգմաների և գաղափարների, ինչպես նաև կանոնական իրավունքի աստիճանական թուլացման հետ մեկտեղ ձեւավորվում է աշխարհիկ իրավական գիտակցություն:  Այս ժամանակահատվածում, երբ իրավական և քաղաքական միտքը պատված էր կրոնական ոգով, և ինկվիզիցիան անողոք դատողություն տեսավ հերետիկոսության և այլախոհության ցանկացած դրսևորման դեմ, քաղաքական գործիչները և տեսաբանները հանդես եկան կաթոլիկ եկեղեցու ներսում կրոնական հանդուրժողականության խթանման համար: , պետությունից անջատվելու և դրա ենթակայության տակ անցնելու խնդիրները:  Այսպիսով, ֆրանսիացի փիլիսոփա, աստվածաբան Johnոն Փարիզը իր «De Potestate Regia et Papali» (1302) աշխատության մեջ հաստատեց հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունների ֆունկցիոնալ անկախությունը:   Պետությունը, ըստ փարիզցու, ընդհանուր միության համար միավորված մարդկանց միություն է, որտեղ կա աշխարհիկ առաջնորդի միակողմանի իշխանություն:   Ի վերջո, օրինական իշխանությունը միշտ Աստծուց է, բայց այն չի իրականացվում եկեղեցու միջոցով, այլ ժողովրդի միջոցով, քանի որ ժողովուրդը ընտրում է միապետին [4, p. 434]:  Նշենք, որ 14-րդ դարի սկզբին Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում և, մասնավորապես, Իտալիայում, պետական ​​և հասարակական կյանքն ուղեկցվում էր բուռն քաղաքական և տնտեսական գործընթացներով:   Ֆեոդալական հարաբերությունների խորացումը խոչընդոտում էր առևտրի և գյուղատնտեսության զարգացման հնարավորություններին, միևնույն ժամանակ բուրժուազիայի ամրապնդումը խթանում էր քաղաքների աշխուժացումը և առևտուրը և նպաստում բնակչության ֆեոդալական կախվածության թուլացմանը:   Լայնորեն տարածվեց այն թեզը, որ ներդաշնակ համակեցությունն ու քաղաքացիական համերաշխությունը հնարավոր են միայն ուժեղ աշխարհիկ պետության գոյության պատճառով:   Աստիճանաբար արքայական իշխանության կենտրոնացումը դարձավ օրակարգային հարց:   Այս իրադարձությունների տրամաբանության մեջ է, որ կարևոր է Դանթե Ալիգիերիի և Մարկիլիուս Պադուացիի տեսական-գաղափարական դերը:  Իտալացի բանաստեղծ Դանթե Ալիգիերիի 18 վաղ քաղաքական-տեսակետները, վաղ հումանիզմի կարկառուն ներկայացուցիչը, ամփոփվել են «Դե Մոնարխիայում» ՝ նախորոշելով պետություն-եկեղեցի հարաբերությունների արմատական ​​վերանայման նոր կառույցներ [6, էջ 327-346]:  Դանթեն առաջ քաշեց աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունների ինքնավարության գաղափարը ՝ քննադատելով միապետությունը պապականությանը ենթարկածների տեսակետները:   Բիբլիական միտք բերելով ՝ Դանթեն գրում է. «Աստված ստեղծել է երկու մեծ ու փոքր լուսատուներ ՝ մեկը լուսավորելու առավոտյան, իսկ մյուսը գիշերը:   Ավելին, նրանք դա հասկանում են որպես այլաբանական խոսք հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունների մասին: »   Դանթեն հերքում է հոգևորականության այս գաղափարը, որը միապետին նույնացրեց լուսնի հետ ՝ նշելով, որ այն իր լույսը ստացել է որպես փոքրիկ լուսավորիչ արևից ՝ Հռոմի պապից [5, էջ 102-103]:   Դանթեն ոչ միայն պնդում էր, որ աշխարհիկ իշխանությունը չի կարող կախված լինել հոգևորից, այլ նաև պնդում է, որ երկու գործառույթների համադրությունը հակասում է դրանց էությանը և հղի է լուրջ վտանգներով:   Այս տեսակետից Հռոմի պապն ու միապետը, որպես աստվածային կամքի ներկայացուցիչներ, ոչ թե հակադրվում են միմյանց, այլ լրացնում են միմյանց [4, էջ 127-138]:  Դանթեն ակտիվորեն մասնակցում էր Իտալիայի քաղաքական գործընթացներին և ի սկզբանե միանում էր Գյուլֆների քաղաքական հոսքին, որոնք, որպես պապական իշխանության կողմնակիցներ, սուր հակասության մեջ էին միապետի կողմնակիցների ՝ hibիբելինների հետ ՝ կանխորոշելով պետության և եկեղեցու դիմակայությունը ,   Այնուամենայնիվ, Գյուլֆների հետ տարաձայնությունները Դանթեի մոտեցման մեջ նշանակում էին գաղափարական շրջադարձային պահ, որի դեպքում միապետն իր աշխարհիկ իշխանությամբ միապետն արդեն ընկալում էր որպես Ֆլորենցիայի ազատագրման և Իտալիայի միավորման հեռահար նպատակ:  189 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ Դանթեն պետության լավագույն ձևը համարեց միապետությունը, որտեղ միապետի բացարձակ իշխանությունը հիմնված է օրենքի, բարոյականության և աստվածային պատվիրանների վրա:   Ավելին, նա տեսնում էր համաշխարհային խաղաղության գրավականը Աստծո պատվիրակի միապետի (կայսեր) գլխավորությամբ միավորված աշխարհիկ աշխարհիկ պետության ձևավորման տեսլականում [4, էջ 48-50]:  Աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը այլաբանորեն արտահայտվում է նաև իտալացի մտածողի «Աստվածային կատակերգություն» հայտնի պոեմում, որտեղ Դանթեն գրում է. «Աշխարհը բարելաված Հռոմը երկու արև ուներ, որոնք ցույց էին տալիս ճանապարհը դեպի երկիր և երկինք:   Մեկը մարեց մյուսը, և թուրն ու դանակները խառնվեցին իրար, և արդյունքն այն էր, որ երկու կողմերն էլ անկարգացան, փչացան:   ... Այժմ միաձուլելով երկու բաժանմունքներ ՝ եկեղեցին ընկնում է Հռոմի ցեխի մեջ և պղծվում է իրեն և իր բեռը զույգերով »[1, էջ 89-90]:   Փաստորեն, Դանթեն ընդհանուր անբարոյականության պատճառը տեսնում էր աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունների միաձուլման մեջ:  Developingարգացնելով աշխարհիկ պետության մասին իր պատկերացումը ՝ նա նպաստում է բացարձակ ազատության գաղափարին ՝ որպես Աստծո կողմից նվեր Դանթե Ալիգիերին:   Եվ այդ ազատությունն առաջին հերթին որոշում կայացնելու ազատություն է, այսինքն ՝ կամքի, համոզմունքների ազատություն [4, էջ 41-42]:  Աշխարհիկ պետության գաղափարը դրա կազմավորման ակունքներում կարելի է տեսնել մեկ այլ իտալացի մտածողի ՝ Մարկիլիուս Պադուացցիի տեսակետներում:   Նրա ստեղծագործական կյանքի գագաթնակետը «Խաղաղության պաշտպան» («Defensor pacis») աշխատությունն է, որն ընդգծում է ոչ միայն աշխարհիկ և կրոնական, այլ նաև օրենսդիր և գործադիր իշխանությունների տարանջատման հարցը, որը դարձավ տեսական և գաղափարական հիմնասյուներից մեկը: բարեփոխման [2, էջ. 149]:  Պադուան կտրականապես ընդդիմանում էր կրոնական վերնախավին ՝ վրդովված պապության հեղինակությունից:   Ըստ նրա, կաթոլիկ եկեղեցու քաղաքական գերակայության դոկտրինը «... կործանարար է մարդկային ցեղի համար և սպառնում է անդառնալի վնաս հասցնել ցանկացած համայնքի կամ դրա մի մասի, եթե այն չկանգնեցվի» [2, p. 67]:   Գերագույն իշխանությունը պետք է պատկանի թագավորական կառավարությանը, իսկ կաթոլիկ եկեղեցին պետք է զրկվի աշխարհիկ կառավարությանը բնորոշ գործառույթներից, ինչպես նաև ապաքաղաքականացվի և բերվի հարկային դաշտ:   Եկեղեցին օժտված լինելով հարաբերական անկախությամբ ՝ համարվում էր պետական ​​մեխանիզմի բաղկացուցիչ մասը:   Սրանով, սակայն, Պադուան հակված չէր բացառել աշխարհիկ իշխանության դերը ՝ սահմանափակելով այն իրավունքով:   Միապետը պետք է հետևի օրենքներին և դրանց սահմաններից դուրս չգա:  Պադուանը չի ժխտում իշխանության աստվածային ծագման թեզը, բայց միևնույն ժամանակ շեշտում է, որ Աստված պետական ​​կառավարություն է հաստատում ազատ մարդկային բանականության միջոցով [2, p. 101] առանց հոգևոր դասի միջամտության:   Այս համատեքստում մարդիկ կարող են ունենալ աշխարհայացք ՝ իրենց համոզմունքներին համապատասխան, եթե միայն մարդու օրենքը դա չի արգելում:   Սա նշանակում էր, որ դավանանքի ազատության սահմանափակման հիմքերը դրվել են պետության կողմից, այլ ոչ թե կաթոլիկ եկեղեցու ինկվիզիցիայի կողմից:  Այս համատեքստում Պադուան զարգացրեց իր մոտեցումը `տարբերելու մարդկային և աստվածային օրենքները:   Ավելին, նա հավատում էր, որ աստվածային օրենքները հաստատվել են միայն Աստծո կողմից և արտահայտված են սուրբ գրություններում, և որ դրանից դուրս մնացած բոլոր կանոններն ու սկզբունքները մարդկային օրենքներ են, որոնք ստեղծվել են մարդու կողմից և ղեկավարում են երկրային կյանքը արդարության պահանջների հիման վրա:  Պաշտպանելով օրենսդրության մի մասը ՝ Պադուան շեշտեց, որ բոլոր մարդիկ ՝ ինչպես աշխարհիկ, այնպես էլ հոգևոր, պարտավոր են պահպանել մարդու իրավունքների պարտադիր նորմերը [2, p. 288]:  Պադուայի անվանական մասնագետ Ուիլյամ Օկկամը նման վերաբերմունք ցուցաբերեց պապական հեղինակության նկատմամբ [3, էջ. 34]:   Իր «Երկխոսության», «Ութ հարց պապական հեղինակության մասին» գրքում նա կտրուկ քննադատում է կաթոլիկ եկեղեցին ՝ պաշտպանելով միապետության 191 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ գերակայությունն ու ամբողջականությունը:   Միևնույն ժամանակ, Օկամը առաջադիմական դատողություններ է կատարում բոլոր մարդկանց հավասարության, դավանանքի ազատության, պետության կողմից ընդհանուր բարիքի պաշտպանության, օրենքի ՝ որպես հասարակության հետ կապի հիմնական կարգավորողի, բնական և դրական իրավունքի ներդաշնակության բնորոշ հարցերի վերաբերյալ:  Հատկանշական է, որ վերոհիշյալ մտածողները, լինելով աստվածաբանական դասի անխոնջ քննադատողներ և աշխարհիկ պետության գաղափարի սերմանողներ, հանդես չէին գալիս Աստծո բացառման, հանրային գիտակցությունից օտարվելու և աստվածպաշտության համար.  Այսպիսով, ակնհայտ է դառնում Վերածննդի դարաշրջանի մտածողների հումանիստական ​​դատողությունների ազդեցությունը աշխարհիկ պետություն հասկացության ձևավորման մեջ, որը փոխեց մարդու կշիռը մարդ-աստված հարաբերություններում և վերաիմաստավորեց բնական օրենքի տեսական դրույթները և հատկապես մարդու հիմնարար իրավունքները: ,  , ։

Հոդվածում վերածննդի դարաշրջանի մտածողների իրավաքաղաքական մտքի վերլուծության միջոցով փորձ է արվել վեր հանել աշխարհիկ պետության իրավական-սոցիալական կոնցեպտի զարգացման հիմնահարցերը։
  Հատկապես ուշադրության է արժանացել այս շրջանում պետության եւ եկեղեցու աստիճանական առանձնացման եւ խղճի ազատության իրավունքի արժեւորման գործընթացը եւ դրանց վերաբերյալ իրավաքաղաքական մտքի հումանիստական անդրադարձը։
