IRԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ TO ԴԱԴԱՐԵՄԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՀԱՇՎԱՊԱՀՆԵՐ Ս. Սորոկինը որպես այդպիսի հանգամանք է համարում այն ​​փաստը, որ դատապարտյալը պահպանում է ուղղիչ հիմնարկում հաստատված ռեժիմը, որոշակի ժամանակահատվածում կարգապահական տույժերի բացակայությունը [1]:   Օ. «Պիլիպենկոն համարում է, որ պայմանական վաղաժամկետ ազատված հանգամանքները հաշվի են առնվում դատապարտյալի բարեխիղճ վերաբերմունքը աշխատանքի հանդեպ, քրեակատարողական հիմնարկների պահպանումը, կրթական միջոցառումների հաճախելը, հարազատների պահպանումը, մեղքի խոստովանությունը և այլն [ապաշխարություն և այլն]: «   Տ.Մինյազիան գտնում է, որ դատապարտյալի ուղղորդումը պատիժը կրելու ընթացքում նրա օրինակելի վարքի չափանիշներից մեկն է, նրա բարի, հարգալից վերաբերմունքը այլ դատապարտյալների, ուղղիչ համակարգի աշխատակիցների նկատմամբ [3]: Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի պայմանական վաղաժամկետ ազատման վերաբերյալ Rec (2003) 22 հանձնարարականի 18-րդ կետը, որն ընդունվել է 2003 թ. Սեպտեմբերի 24-ին (այսուհետ `Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտե), սահմանում է, որ եթե դրանք պայմանական վաղաժամկետ ազատում ստանալու համար բավարար են, դրանք պետք է լինեն պարզ:  Նրանք պետք է իրատես լինեն այն իմաստով, որ պետք է հաշվի առնեն ազատությունից զրկված անձի անհատական ​​հատկությունները, սոցիալ-տնտեսական պայմանները, ինչպես նաև սոցիալական վերականգնման ծրագրերի հնարավորությունը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ դատարանը եզրակացնում է, որ դատապարտյալը կարիք չունի պատժի մնացած մասը կրելու `ուղղելու համար, քանի որ նա պատշաճ կերպով է վարվել պատիժը կրելիս, դատապարտյալի կողմից նոր հանցագործությունը ցածր է:   Իսկ այն հանգամանքները, որոնց հիման վրա դատարանը որոշում է կայացնում, որ դատապարտյալը պատժի կրման ընթացքում համապատասխան վարք է ցուցաբերել, նրա համար նոր հանցագործություն կատարելու հավանականությունը ցածր է, ամրագրված են նույն հոդվածի 1.1 և 1.2 մասերում, համաձայն որը ՝ «1.1. Դատապարտյալի պատշաճ վարքը գնահատելիս հաշվի են առնվում հետևյալ հանգամանքները. 1) պատիժը կրելիս խրախուսման առկայությունը: 2) պատժի կրման ընթացքում կարգապահական տույժի առկայությունը: 4) պատիժը կրելու ընթացքում առնվազն երեք ամիս աշխատելը, եթե աշխատելու հնարավորություն կար, կամ եթե չաշխատելը պայմանավորված չէր դատապարտյալի առողջական խնդիրներով. 1.2. Դատապարտյալի կողմից նոր հանցագործության կատարման հավանականությունը գնահատելիս հաշվի են առնվում հետևյալ հանգամանքները. 1) դատապարտյալի տարիքը, դատապարտյալի տարիքը հանցագործությունը կատարելու պահին. 2) հանցագործության բնույթը, հանրային վտանգը. գրավոր պարտավորություն ստանձնել պատճառված կամ այլ կերպ փոխհատուցված վնասը փոխհատուցելու կամ այլ կերպ փոխհատուցելու համար: 6) նրա վերաբերմունքը քրեական ենթամշակույթի նկատմամբ: 7) որոշակի հակումներ, հնարավոր կախվածություններ, նախասիրություններ: ընտանիքի կամ արտաքին աշխարհի հետ շփում կամ խնամողների ներկայություն: 10) սոցիալական միջավայր. 11) առողջություն. ՀՀ քրեական օրենսգրքում պայմանական վաղաժամկետ ազատմամբ հաշվի առնված հանգամանքների սահմանումը պետք է համարվի դրական առաջընթաց, միևնույն ժամանակ պետք է նշվի, որ վերոհիշյալ հանգամանքների համակարգում կան որոշ թերություններ, որոնց վերացումը նպաստել պայմանական վաղաժամկետ ազատման ինստիտուտի բարելավմանը: Մեր կարծիքով, թերություն կա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 1.1-ին մասի 4-րդ կետում:   Նշված կետի համաձայն ՝ դատապարտյալի պատշաճ պահվածքը գնահատելիս հաշվի է առնվում պատիժը կրելիս առնվազն երեք ամիս աշխատելը, եթե աշխատելու հնարավորություն կար, կամ եթե չաշխատելը պայմանավորված չէր դատապարտյալի առողջական խնդիրները: Այսինքն, եթե դատապարտյալը աշխատել է երեք ամսից պակաս, ապա դա չի հաշվի առնվի որպես պատիժը կրելու ընթացքում նրա պատշաճ վարքագիծը ապացուցող հանգամանք:  Մեր կարծիքով, նման ժամկետի տրամադրումը բացասական հետևանքներ է առաջացնում հատկապես նրանց համար, ովքեր կարճաժամկետ ազատազրկում են կրում կամ ծառայում են կարգապահական գումարտակում:  Անձի քրեակատարողական հիմնարկ մուտք գործելուն հաջորդում է բանտում ապրելու հարմարվելու գործընթացը, որի ընթացքում դատապարտյալների մեծ մասը, հոգեբանական վիճակից ելնելով, աշխատանքի ցանկություն չի հայտնում:   Երբ հոգեբանական վիճակը կայունանալուց հետո մարդը սկսում է աշխատել, կան դեպքեր, երբ անձը երեք ամիս չի աշխատել պայմանական վաղաժամկետ ազատման հարցը քննարկելիս, որից հետո արդյունքում աշխատելու փաստը հաշվի չի առնվում դատվածությունը.  Դա կարող է հանգեցնել նրան, որ նման իրավիճակում հայտնված այլ դատապարտյալներ հրաժարվեն աշխատել: Հարց է առաջանում, թե որքան ժամանակ պետք է աշխատի դատապարտյալը, որպեսզի դա հաշվի առնի իր վարքը նկարագրելիս: Մենք գտնում ենք, որ նշված հարցի պատասխանը կախված է դատապարտյալի նկատմամբ պատժի կրման ժամկետներից ՝ ազատազրկմամբ կամ կարգապահական գումարտակում պահելու մեջ:  Օրինակ ՝ անչափահաս հանցագործության համար վեց ամսվա ազատազրկման դատապարտված անչափահասի համար պայմանական վաղաժամկետ ազատման քննարկման օրվանից մեկ կամ երկու ամիս աշխատելը պետք է դիտարկվի որպես ցմահ պատժի կրման ընթացքում պատիժը կրելու ընթացքում դատապարտված սխալ վարքի հանգամանք: Մյուս կողմի կողմից պայմանական վաղաժամկետ ազատման քննարկման օրվա դրությամբ երեք ամսվա աշխատանքը չպետք է քննարկվի: Օրենքով աշխատանքային նվազագույն ժամանակահատված սահմանելու աննպատակահարմարության մասին է վկայում այն ​​փաստը, որ օրենսդիրը չի սահմանել նվազագույն ժամկետ `պատիժը կրելիս կրթական ծրագրերին, մարզական կամ մշակութային միջոցառումներին կամ դատապարտյալների ինքնաբուխ միություններին մասնակցելու դեպքում: Ավելին, անհրաժեշտ է նշել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի նախագծի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով սահմանված չէ աշխատանքի նվազագույն ժամանակահատված: Այսպիսով, մենք առաջարկում ենք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 1.1-ին մասի 4-րդ կետից հանել «առնվազն երեք ամիս» արտահայտությունը `հաստատելու համար, որ յուրաքանչյուր դեպքում դատապարտյալի ապօրինությունը հաշվի առնելու հարցը պետք է լուծվի հիմք ընդունելով այն փաստը, որ նա այդ ժամանակահատվածում իր պատիժը կրել է ազատազրկման կամ կալանքի տակ պահելու կարգապահական գումարտակում: Դատապարտյալի կողմից նոր հանցագործության կատարման հավանականությունը գնահատելիս հաշվի առնված հանգամանքների մեջ նշվում է հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգը: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ESHD / 0029/01/08 քրեական գործով արձանագրել է, որ հանցագործության հանրային վտանգի բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է ըստ մեղքի տեսակի, նպատակի դրդապատճառի: հանցագործության, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պաշտպանված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը: ամբողջական տվյալներ:   Գործը հասարակական վտանգավորության աստիճանը որոշելիս դատարանը պետք է որոշի կատարված հանցագործության պատճառած վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր դիտավորության իրականացման աստիճանը, մեղսակցության դեպքում ՝ կատարված արարքը: հանցագործի կողմից, հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: Մեր կարծիքով, խնդիրն այն է, որ իրավապահ պրակտիկայում արարքի հանրային վտանգը հաճախ նույնացվում է հանցագործության տեսակի հետ: Արդյունքն այն իրավիճակն է, երբ հանցագործության տեսակը միաժամանակ հիմք է դառնում պայմանական վաղաժամկետ ազատման համար պահանջվող փորձաշրջանի նվազագույն ժամկետը որոշելու համար. Հանգամանք, որը հաշվի է առնվում պայմանական վաղաժամկետ ազատման մասին:  Մեր կարծիքով, նման մոտեցումն անընդունելի է, քանի որ օրենսդիրն արդեն հաշվի է առել այս հանգամանքը ՝ սահմանելով իրականում մատուցվող նվազագույն ժամկետ ՝ կախված հանցագործության տեսակից: Այսպիսով, անհրաժեշտ ենք համարում նշել, որ դատապարտյալի կողմից հանցագործություն կատարելու հավանականությունը գնահատելիս պետք է հաշվի առնել ոչ թե հանցագործության տեսակը, այլ հասարակական վտանգի բնույթն ու աստիճանը, մասնավորապես հանցագործության դրդապատճառը , հանցագործության դրդապատճառը: վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր դիտավորության գիտակցման աստիճանը, մեղսակցության դեպքում `հանցագործի կողմից կատարված արարքը. հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: Մեր կարծիքով, խնդրահարույց է դատապարտյալի վերաբերմունքը դատապարտյալի կողմից կատարված հանցագործության նկատմամբ `պայմանական վաղաժամկետ ազատման ժամկետը հաշվի առնելիս հաշվի առած հանգամանքներից: Իրավապահ մարմինների պրակտիկայում դատապարտյալի մեղավոր ճանաչումը կամ չբավարարելը հաճախ հաշվի է առնվում որպես վերոհիշյալ հանգամանք:   Մինչդեռ, մենք գտնում ենք, որ այս հանգամանքը նախատեսելիս օրենսդիրը նկատի չի ունեցել, որ դատապարտյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել, այլ զղջացել է իր կատարած արարքի համար: Անհրաժեշտ է ավելացնել, որ անձի ափսոսանքը կապված չէ մեղավոր ճանաչելու հետ:  Անձը չի կարող իրեն մեղավոր ճանաչել այն բանի համար, որ նա արարքը կատարել է առանց մեղքի, կամ նա կարող է իրեն մասամբ մեղավոր համարել ՝ գտնելով, որ իր հանցավոր գնահատականը սխալ է, բայց զղջալով իր արածի համար:   Մարդու իրավունքն է մեղավոր չճանաչել կամ մասամբ մեղավոր ճանաչել. Այս իրավունքի իրացման դեպքում անձի համար բացասական իրավական հետևանքներ չպետք է նախատեսվեն:  Նույն իրավական դիրքորոշումն արտահայտել է Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն դատարանը: Ելնելով վերոգրյալից ՝ մենք առաջարկում ենք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 1.2-րդ մասի 4-րդ կետում «վերաբերմունք իր հանցանքի նկատմամբ» արտահայտության փոխարեն սահմանել «դատապարտյալի զղջումը իր արարքի համար»: Դատապարտյալի կողմից նոր հանցագործություն կատարելու հավանականությունը գնահատելիս հաշվի է առնվում հանցագործության պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ կարգավորելու գրավոր պարտավորությունը: Այս հանգամանքի հետ կապված առաջին խնդիրն այն է, թե արդյոք վերոնշյալ հանգամանքն ազդում է դատապարտյալի կողմից նոր հանցագործություն կատարելու հավանականության վրա:  Գործող կանոնակարգից բխում է, որ եթե անձը չի փոխհատուցել կամ այլ կերպ չի մարել հանցագործության պատճառած վնասը և գրավոր պարտավորություն չի ստանձնել պալատին, ապա նա, ամենայն հավանականությամբ, կկատարի նոր հանցագործություն:  Ստացվում է, որ այն անձը, ով ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու համար պատժի մնացած մասը կրելու կարիք չունի, կարող է պայմանական վաղաժամկետ ազատվել, քանի որ նա չի կատարել իր քաղաքացիական պարտավորությունները:  Այլ կերպ ասած, հասարակության համար այլևս վտանգ ներկայացնող անձը կշարունակի պատժի կրել ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու մեջ, քանի որ նա չի փոխհատուցել հանցագործության զոհին պատճառված վնասը կամ այլ կերպ չի լուծել այն: ,  Մենք գտնում ենք, որ նման մոտեցումն անընդունելի է, և անձը պետք է ազատվի պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ պատժից, եթե նրան հարկավոր է կրել պատժի մնացած մասը `ուղղելու համար` անկախ վնասի փոխհատուցումից կամ այլ կերպ լուծված լինելուց: Մեկ այլ խնդիր է այն, որ դատապարտյալի կողմից հանցագործության պատճառած վնասը փոխհատուցելու կամ այլ կերպ փոխհատուցելու համար գրավոր պարտավորություն ստանձնելը համարվում է մի հանգամանք, որը նվազեցնում է նրա կողմից նոր հանցագործություն կատարելու հավանականությունը:   Անթույլատրելի է դատապարտյալի կողմից գրավոր ստանձնած պարտավորությունը համարել այն հանգամանքը, որը նվազեցնում է նրա կողմից նոր հանցագործություն կատարելու հավանականությունը, այն հիմքով, որ դատարանը պայմանական վաղաժամկետ ազատման ենթարկվածին պարտադրում է տուժողին պատճառված իրական վնասը փոխհատուցելու կամ այլ կերպ պարտադիր , դեռ դա չի արել [5]: Նման հանգամանքներում դատապարտյալի կողմից պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակված գրավոր պարտավորության ստանձնումը վերջինիս համար չի առաջացնում լրացուցիչ իրավական հետևանքներ, դա փոխաբերական բնույթ է կրում, չի նպաստում դատավորի կողմից դատապարտյալի կատարման հավանականության վերաբերյալ դատարանի ճիշտ եզրակացությանը: նոր հանցագործություն: Այսպիսով, դատապարտյալի կողմից նոր հանցագործության կատարման հավանականությունը գնահատելիս անհրաժեշտ է վերացնել վերոհիշյալ հանգամանքը այն հանգամանքների ցանկից, որոնք հաշվի են առնվել. համարել դա միայն որպես պայմանական վաղաժամկետ ազատման դեպքում անձի վրա դրված պարտավորություն:  Նման մոտեցումը հիմնված է ԵԽ Նախարարների կոմիտեի 8-րդ հոդվածի այն առաջարկի վրա, որ անհատ պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակված անձինք պետք է ի վիճակի լինեն կիրառել անհատական ​​պայմաններ `կրկնահանցագործությունը նվազեցնելու համար, ներառյալ զոհերի փոխհատուցումը կամ հատուցումը: Ելնելով վերոհիշյալ փաստարկներից ՝ մենք առաջարկում ենք անվավեր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 1.2-րդ մասի 5-րդ կետը: Հատկանշական է, որ պայմանական վաղաժամկետ ազատման ընթացքում հաշվի առած հանգամանքների ցանկը սպառիչ չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքում:  ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդված 1.1.1.1-ը և 1.2-ը սահմանում են, որ նոր հանցագործություն կատարելու հնարավորությունը գնահատելիս դատապարտյալի պատշաճ վարքը գնահատելիս հնարավոր է հաշվի առնել ցուցակում չնշված այլ հանգամանքներ: Մենք գտնում ենք, որ նման մոտեցումն անընդունելի է, քանի որ այն հակասում է ԵԽ Նախարարների կոմիտեի առաջարկի 18-րդ կետին, որը սահմանում է, որ պետք է լինեն չափանիշներ, որոնք պետք է բավարարվեն ազատությունից զրկված անձին պայմանական ազատ արձակելու համար: պարզ  Բացի այդ, ՀՀ Սահմանադրական դատարանը, վկայակոչելով իրավական որոշակիության սկզբունքը, արտահայտել է իրավական դիրքորոշում այն ​​մասին, որ օրենքի գերակայության սկզբունքը, ի թիվս այլ բաների, պահանջում է նաև իրավական օրենքի առկայություն, որը պետք է լինի բավարար մատչելի: իրավաբանական անձինք պետք է հնարավորություն ունենան պարզելու, թե այս դեպքում ի՞նչ իրավական նորմեր են կիրառվում:  Նորմը չի կարող համարվել «օրենք», եթե այն բավարար ճշգրտությամբ չի ձևակերպվել, որպեսզի իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց իրենց վարքագիծը հարմարեցնեն դրան. նրանք պետք է կարողանան կանխատեսել, թե ինչ գործողություններ կարող է առաջացնել:   Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը արտահայտել է նույն իրավական դիրքորոշումը: Այսպիսով, պայմանական վաղաժամկետ ազատման ընթացքում հաշվի առած հանգամանքների հստակության մասին խոսք լինել չի կարող այն դեպքում, երբ անկախ հանձնաժողովներին և դատարաններին հնարավորություն է ընձեռվում հաշվի առնել ՀՀ քրեական օրենսգրքով չնախատեսված, որոնք հայտնի չեն ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված հանգամանքները: դատապարտյալները:   Այլ հանգամանքներ հաշվի առնելու հնարավորությունը հանգեցրել է նրան, որ գործնականում իրավապահը իր եզրակացությունները նշում է որպես մեկ այլ հանգամանք և այլն: Եթե ​​տեսականորեն կամ դատական ​​պրակտիկայի ամփոփման արդյունքում հիմնավորվում է, որ պայմանական վաղաժամկետ ազատման դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել ՀՀ քրեական օրենսգրքով չնախատեսված հանգամանքները, ապա պայմանական վաղաժամկետ ազատումը քննարկելիս դրանք պետք է հաշվի առնվեն միայն օրենքում ամրագրվելուց հետո: ՀՀ քրեական օրենսգիրք: Պայմանական վաղաժամկետ ազատումից ազատվելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի նախագծում հաշվի առած գրեթե բոլոր հանգամանքներն ամրագրված են ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքում, բացառությամբ 91-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետի: քրեական օրենսգրքի նախագիծը, այսինքն ՝ հանգամանքների փոփոխությունը:  Կարևոր է գնահատել անձի կողմից նոր հանցագործություն կատարելու հավանականությունը:  Եթե ​​հանցագործության կատարմանը նպաստած հանգամանքները դեռ պահպանվում են, ապա նա ավելի հակված է նոր հանցագործություն կատարելու, քան այն դեպքում, երբ անհետացել են հանցագործության կատարմանը նպաստած հանգամանքները:   Նման հանգամանքի օրինակ է անձի ֆինանսական վիճակը: Ուստի այդ հանգամանքը պետք է նախատեսվի ՀՀ քրեական օրենսգրքով ՝ որպես հանգամանք, որը հաշվի է առնվում դատապարտյալի կողմից նոր հանցագործության կատարման հնարավորությունը գնահատելիս: Ելնելով վերոհիշյալ փաստարկներից ՝ մենք եզրակացնում ենք, որ պայմանական վաղաժամկետ ազատումը սպասարկելիս հաշվի առած հանգամանքների համակարգում կան որոշ թերություններ, որոնց վերացումը կնպաստի պայմանական վաղաժամկետ ազատման ինստիտուտի բարելավմանը: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [5] ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ՝ HO-528-N, ընդունվել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին, 76-րդ հոդվածի 2-րդ մաս: [6] ՀՀ Սահմանադրական դատարանի SDO-753 որոշում, 13.05.2008 թ. [7] Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի Sunday Times- ը: UnitedKingdom գործի 49-րդ կետ, բողոք թիվ 6538/74, 26.04.1979: Բաբախանյան ԱՐՄԱՆԻ ՏՈՒԳԱՆՔԻ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՊԱՀՆԵՐԸ ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԱՅԻՆ ԱԱՏԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ Հիմնաբառեր Հիմնաբառեր. Խթաններ, կարգապահական տույժեր, դատապարտյալի աշխատանք: ։

Սույն  հոդվածը  նվիրված  է  պատիժը  կրելուց  պայմանական  վաղաժամկետ  ազատելիս  հաշվի  առնվող  հանգամանքների  համակարգին։
   Հոդվածում  վերլուծության են ենթարկվել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով, ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  նախագծով  սահմանված  պատիժը  կրելուց  պայմանական  վաղաժամկետ  ազատելիս  հաշվի  առնվող  հանգամանքների  համակարգը,  վեր  են  հանվել  դրանցում  առկա  օրենսդրական  թերությունները,  իրավակիրառ  պրակտիկայում առկա խնդիրները, և կատարվել են համապատասխան առաջարկություններ  քննարկվող հանգամանքների համակարգը կատարելագործելու համար։
