ԵՐԿԲԵՎԵՌ ԱՇԽԱՐՀԻ ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ․ ՆԵՐԿԱՅԻ ԵՎ ԱՆՑՅԱԼԻ ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԺամանակակից  աշխարհում  տիրող  իրադրությունը  հասկանալու  համարմեզ անհրաժեշտ է վերադառնալ ոչ վաղ անցյալ, երբ ձևավորվեց երկբևեռ աշխարհը՝ ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի գլխավորությամբ, որոնցից յուրաքանչյուրը ցանկանում  էր  հասնել  համաշխարհային  տիրապետության։
   Ուսումնասիրելով  20-րդդարում տեղի ունեցած իրադարձությունները և զուգահեռներ տանելով մեր իրականության հետ՝ մենք կտեսնենք, որ ոչինչ չի փոխվել, փոխվել են միայն հակամարտող  կողմերը,  նախկին  ԽՍՀՄ-ի  փոխարեն  այսօր  այդ  պայքարը  իրականացնում է նրա հետնորդ Ռուսաստանի Դաշնությունը։
 Համաշխարհային պատմության մեջ տարբեր դարաշրջաններում բազմաթիվ  պատերազմներ  են  տեղի  ունեցել  և  20-րդ  դարը  բացառություն  չէ,  հենցայս դարաշրջանումում են տեղի ունեցել համաշխարհային պատմության կարևորագույն  պատերազմները՝  Առաջին  և  Երկրորդ  համաշխարհային  պատերազմները, ինչպես նաև դրանց գրեթե չզիջող «Սառը պատերազմը», որոնք լիովին փոխեցին մարդկության պատմության ընթացքը։
  Ֆաշիստական և ագրեսոր հանրապետությունները (Գերմանիան, Իտալիան, Ճապոնիան) և նրա դաշնակիցները պարտություն կրեցին։
 Երբ ավարտվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, հաղթող երկրները՝  Ամերիկայի  Միացյալ  Նահանգները,  Մեծ  Բրիտանիան,  Ֆրանսիան  ևԽորհրդային  Միությունը  ձեռնարկեցին  քայլեր  հետագա  պատերազմներիցխուսափելու համար։
 Համաշխարհային  խաղաղության  պահպանման  համար  ստեղծվել  էրՄԱԿ-ը,  և  հինգ  տերություններ՝  Մեծ  Բրիտանիան,  Չինաստանը,  ԽՍՀՄ-ը,  ԱՄՆ-ն  և  Ֆրանսիան  պետք  է  ստանձնեին  համաշխարհային  ոստիկանությանդերը։
   Սակայն  ԽՍՀՄ-ը  անհնար  էր  համարում  կոլեգիալ  անվտանգությունը,ԽՍՀՄ-ի մոտ, ելնելով նախապատերազմյան դիվանագիտական մանևրներից,համոզմունք էր ծնվել, որ ԱՄՆ կարող էր անտեսել միջազգային նորմերը, ինչպես դա արեց Հիտլերը։
  Համապատասխանաբար ՄԱԿ կանոնադրական սկզբունքները դիտվում էին որպես քողարկում՝ նրանց եսասիրական ձգտումներըթաքցնելու  համար։
   ԽՍՀՄ-ը  ձգտում  էր  մեծացնել  իր  տարածքը  և  ազդեցության  ոլորտները,  իսկ  Արևմուտքն  իր  հերթին  սկսեց  իրականացնել  ԽՍՀՄ-ի«զսպման» քաղաքականություն, որը ընդունվել էր 1947 թ. նախագահ Հ. Տրումենի կողմից, և հայտնի էր «Տրումենի դոկտրինա» անվամբ։
  Այն հանդիսացավանցում  հետպատերազմյան  համագործակցությունից  դեպի  հակամարտություն1։
  Այդ տարիներին ԱՄՆ-ն տնտեսական օգնություն առաջարկեց եվրոպական  դեմոկրատական  երկրներին,  սակայն  ստացավ  բացասական  պատասխան,  քանի  որ  վերջիններս  արդեն  գտնվում  էին  Խորհրդային  Միության  վերահսկողության ներքո։
 Այսպիսով՝ սկսվեց Եվրոպայի պառակտումը2։
  Ավելի տեսանելի էին դառնում  Արևմուտքի  և  Արևելքի  հետաքրքրությունները՝  հանձինս  ԱՄՆ-ի  ևԽՍՀՄ-ի։
  Նախկին դաշնակիցները՝ հեռանալով միմյանցից քաղաքական նպատակներով,  այժմ  ձգտում  էին  մեծացնել  ազդեցության  ոլորտները  և  աշխարհում հաստատել իրենց կարգերը. Արևմուտքը հաստատում էր լիբերալ-դեմոկրատական և բուրժուական արժեքները, իսկ Արևելքը՝ սոցիալիստական և ավտորիտար։
  Աշխարհում սկսվեց երկբևեռ աշխարհի ձևավորման գործընթացը,որը  երկարաժամկետ  աշխարհաքաղաքական  հակամարտություն  էր,  ինչըմարդկային քաղքակրթությունը կանգնեցրեց աղետի եզրին3։
 ԱՄՆ-ն, որը կապիտալիստական աշխարհի առաջնորդն էր, պատերազմիցդուրս  էր  եկել  բավականին  հզոր։
   ԱՄՆ  տարածքում  ռազմական  գործողություններ տեղի չէին ունեցել, ինչի շնորհիվ ԱՄՆ-ն խուսափել էր մարդկային ևնյութական հսկայական կորուստներից և գերազանցում էր մնացած մյուս բոլոր  երկրներին  տնտեսական  և  քաղաքական  հարցերով։
   Նրա  ավիացիան  ևնավատորմը  ամենաուժեղն  էին  աշխարհում։
   ԱՄՆ-ն  վերածվեց  հզոր  գերտերության,  որը  հավակնում  էր  համաշխարհային  հեգեմոնիայի։
   Պատերազմիտարիներին ԱՄՆ-ն տվեց ընդամենը 300 հազ. զոհ։
  Դոլլարը դարձավ ամենակայուն  արժեդրամը,  իսկ  Նյու-Յորքը՝  ամենամեծ  ֆինանսական  շուկան  աշխարհում4։
   ԱՄՆ-ն  ոչ  միայն  նյութական  և  մարդկային  կորուստներ  չկրեց,  այլնաև բավականաչափ հարստացավ։
 Երկրորդ  գերտերությունը  դարձավ  Խորհրդային  Միությունը,  որը,  տալովհսկայական  մարդկային  և  նյութական  կորուստներ,  պարտության  մատնեցԳերմանիային  և  աննախադեպ  կերպով  աշխարհում  մեծացրեց  իր  ազդեցությունը,  հեղինակությունը  և  ուժը։
   ԽՍՀՄ-ի  քաղաքական  ազդեցությունը  տարածվեց Լեհաստանի, Գերմանիայի այն մասի վրա, որը անցել էր խորհրդայինզորքերով վերահսկողության տակ, նաև Չեխոսլովակիայի, Վիեննայի, Բուլղարիայի, Հարավսլավիայի և Ռումինիայի վրա։
  Երկիրը, որը պատերազմի ընաց2 Ռաշիդյան Ս., Նորագույն պատմություն, Եր., 1996, էջ 31։
 3 Узнародов И., Отечественная история։
  1917-2001, М., 2002, с. 254.քում ավերվել էր խաղաղության, տնտեսության և մարդկային ռեսուրսների վերականգման,  սահմանների  ամրապնդման  և  պաշտպանման  կարիք  ուներ։
   Իհակադրություն ամերիկյան շատ պատմաբանների՝ ԽՍՀՄ-ը չէր մշակել ագրեսիվ ծրագիր այլ երկրների, մասնավորապես ԱՄՆ-ի նկատմամբ, քանզի ԽՍՀՄը չուներ համապատասխան նավատորմ, մինչև 1948 թ. չուներ ավիացիա, իսկմինչև 1949 թ. օգոստոս ամիսը նաև ատոմային զենք։
 Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միջազգային թատերաբեմում  ուժերի  դասավորությունը  փոխվեց  հօգուտ  սոցիալիզմի։
   ԽՍՀՄ-ը,  որըկրել էր ամենաշատ կորուստը, ոչ միայն չթուլացավ, այլև դուրս եկավ պատերազմից ավելի ուժեղ, քան առաջ էր։
  Ամրապնդվեց Խորհրդային Միության հասարակական  և  պետական  կառուցվածքը,  ամրապնդվեցին  երկրի  անվտանգությունը, մեծացավ Խորհրդային Միության միջազգային դիրքը և երկրի ազդեցությունը։
  Եթե 1941 թ. ԽՍՀՄ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ ունեին 26 երկիր, ապա 1945 թ.՝ 52 երկիր5։
  Շրջափակումից ազատվելուցհետո  արևելյան  և  հարավարևելյան  Եվրոպայի  երկրներում  ստեղծվեցին  կոմունիստների  կողմից  ղեկավարվող,  կամ  նրանց  մասնակցությամբ  կառավարություններ,  որոնք  ձեռնամուխ  եղան  իրականացնելու  դեմոկրատական,  այնուհետև նաև սոցիալիստական վերափոխումներ։
  Նմանատիպ վերափոխումներ  անցկացվեցին  Արևելյան  Գերմանիայում  և  Հյուսիսային  Կորեայում,  Չինաստանում, որոնք շրջափակված էին խորհրդային զորքերով։
 Այսպիսով, եթե ԱՄՆ-ն կապիտալիստական աշխարհի առաջնորդն էր, ապա Խորհրդային Միությունը ղեկավարում էր այն բոլոր հասարակական ուժերը, որոնք հանդես էին գալիս կապիտալիզմի դեմ։
 Ձևավորվեցին համաշխարհային ուժի 2 կարևոր բևեռներ, որոնք պայմանականորեն  անվանվեցին  Արևելք  և  Արևմուտք՝   գաղափարախոսական   ևռազմաքաղաքական երկու բլոկներ։
  Հենց սրանց միջև հակամարտությունն էլհիմք դրեց «Սառը պատերազմին»։
  «Սառը պատերազմը պայքար է երկու ռազմաքաղաքական բլոկների միջև՝ ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ, որը այդպես էլ չստացավ բաց ռազմական բախումների բնույթ»։
  Նախկին դաշնակիցների միջև պառակտման հիմքը դրվեց ԱՄՆ Ֆուլտոն քաղաքում Մեծ Բրիտանիայի փոխնախագահ Ուիլստոն Չերչիլի ելույթով (նախագահ Հ. Տրումենի հարազատ  քաղաքում)6  1946  թ.  մարտի  5-ին։
   Նկարագրելով  ստեղծված  դրությունը  (Խորհրդային  Միության  կողմից  Արևելյան  Եվրոպայում  կոմունիստական  կարգերի  հաստատում)  որպես  վտանգ  արևմտյան  դեմոկրատիայի  համար՝ կոչ էր անում զսպել ԽՍՀՄ-ին՝ մտցնելով «երկաթյա վարագույր» հասկացությունը,  որը  իբր  բաց  էր  թողնվել  Խորհրդային  Միության  կողմից  Բալթի6 Кредер А., նշվ. աշխ., էջ 164.կայից մինչև Ադրիատիկա և բաժանում էր հետպատերազմյան Եվրոպան երկու նոր միմյանց հետ հակադիր ճամբարների7։
  Ու. Չերչիլը նշում էր, որ նրանքպետք  է  պատասխանեին  ԽՍՀՄ-ին՝  գործածելով  անգլոսաքսոնական  ողջ  ուժը, այսինքն՝ միավորելով Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի ջանքերը8։
  Նա նպատակէր  դրել  ստեղծելու  «ազգերի  եղբայրական  միություն»,  որտեղ  խոսում  են  անգլերեն  և  որոնք  ուղղված  էին  «քրիստոնեական  քաղաքակրթության  աճողվտանգին»  կոմունիստական  կամ հակաֆաշիստական  խմբավորումների կողմից։
  Քանի որ ռուսները սիրում են միայն ռազմական ուժ, Արևմուտքի երկրները  պետք  է  հրաժարվեին  նախկին  դոկտրինայից,  որը  վերաբերում  էր  ուժերիհավասարությանը, և ձեռնամուխ լինեին ստեղծելու ավելի հզոր ռազմական ուժ,  քան  Խորհրդային  Միությանն  էր։
   Ու.  Չերչիլի այս  ելույթը  նպատակ  ուներքողարկելու այն հանգամանքը, որ ելույթի պահին ԱՄՆ-ն և Մեծ Բրիտանիանարդեն ունեին Խորհրդային ուժերը մի քանի անգամ գերազանցող ռազմականուժ։
  Վերջաբանում Ու. Չերչիլը ավելացնում էր. «Ես չեմ հավատում, որ Խորհրդային  Միությունը  պատերազմ  է  ցանկանում։
   Նա  ցանկանում է  պատերազմիպտուղները և իր ուժի անսահման տարածում»9։
  Այս հայտարարությունից հետո  Ջ.  Կենանը  1946  թ.  փետրվարին  Վաշինգտոն  ուղարկեց  գաղտնի  դեկլարացիա,  որտեղ  նա  շարադրել  էր  «զսպման»  քաղաքականության  հիմնականդրույթները։
  Նրա կարծիքով՝ ԱՄՆ-ն պետք է դաժանորեն արձագանքի ԽՍՀՄի յուրաքանչյուր քայլին, որն ուղղված է Խորհրդային Միության ազդեցությանոլորտների ընդլայնմանը։
  Ըստ նրա՝ «զսպման» քաղաքականությունը պատերազմի կանխարգելման միջոց էր և նպատակ չուներ ԽՍՀՄ-ի նկատմամբ ռազմական  հաղթանակի  հասնելու10։
   Վարշավա,  Բեռլին,  Պրագա,  Վիեննա,  Բուդապեշտ,  Բելգրադ,  Բուխարեստ,  Սոֆյա  քաղաքները  և  այդ  տարածքներիբնակչությունը  գտնվում  էին  խորհրդային  ազդեցության  ոլորտում,  և  բոլորըենթարկվում էին ոչ միայն խորհրդային ազդեցությանը, այլ նաև Մոսկվայի աճող հսկողությանը։
 1947 թ. հունիսի 5-ին ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Ջորջ Մարշալը ելույթ ունեցավ Հարվարդի համալսարանում։
  Ելույթը դարձավ տնտեսական և քաղաքական միջոցառումների իրականացման ելակետային դրույթ՝ հայտնի «Մարշալիպլան»  բնորոշմամբ։
   Մարշալի  պլանի  նպատակն  էր  կայունացնել  սոցիալ-քաղաքական  դրությունը  Արևմտյան  Եվրոպայում՝  Արևմտյան  Գերմանիային  միացնել  Արևմտյան  բլոկին  և  այս  տարածաշրջանում  փոքրացնել  խորհրդայինուժերի  ազդեցությունը։
   Արևելյան  Եվրոպայի  երկրները  կարող  էին  մասնակ8 Кредер А., նշվ. աշխ., էջ 165.10 Кредер А., նշվ. աշխ., էջ 165.ցություն ունենալ Եվրոպայի վերականգման գործընթացին այն դեպքում, երբայդ  երկրները  հրաժարվեին  Խորհրդային  Միությունից։
   Փաստորեն՝  ամեն  ինչարվում  էր  Եվրոպայում  Խորհրդային  Միության  դերը  նվազեցնելու  համար։
 Դրա հետ մեկտեղ ենթադրվում էր օգտագործել Արևելյան Եվրոպայի ռեսուրսները մայրցամաքի արևմտյան հատվածի վերականգման համար11։
 «Մարշալի պլանը» գործի դրվեց 1948 թ., երբ ԱՄՆ-ի Կոնգրեսը ընդունեց«տնտեսական  համագործակցության  մասին  օրենք»,  որը  քառամյա  ծրագիրէր՝ Եվրոպային տնտեսական օգնություն ցույց տալու վերաբերյալ։
  1948 թ. Արևմտյան Եվրոպայի ոչ մի երկրի կառավարությունում կոմունիստեր չկային։
 Ու.  Չերչիլի  ելույթով,  Հ.  Տրումենի  դոկտրինայով  և  մի  շարք  այլ  գաղտնիփաստաթղթերում  ձևակերպվել  էին  Արևմուտքի՝  ԽՍՀՄ-ի  հետ  կապված    երկու ստրատեգիական նպատակները՝1)  առաջնահերթ՝ թույլ չտալ ԽՍՀՄ հետագա ազդեցության ոլորտների ընդլայման և նրա կոմունիստական գաղափարախոսության տարածմանը (կոմունիզմի զսպման քաղաքականություն),2)  հեռանկարային՝ փոքրացնել սոցիալիզմի տարածման շրջանակները ևհետո  հասնել  նրա  թուլացման  և  լուծարմանը  նաև  ԽՍՀՄ-ում  (կոմունիզմի հետշպրտման քաղաքականություն)։
 Այս  երկու  երկրների  միջև  հակամարտության  հաջորդ  դրսևորումը  ռազմաքաղաքական դաշինքների ստեղծումն էր։
  1949 թ. ապրիլի 4-ին ստորագրվեց  Հյուսիսատլանտյան  դաշինքի  (ՆԱՏՕ)  ստեղծման  վերաբերյալ  համաձայնագիրը12։
  ՆԱՏՕ-ի կազմում մտնում էին՝ ԱՄՆ-ն, Անգլիան, Ֆրանսիան, Իտալիան,  Կանադան,  Բելգիան,  Հոլանդիան,  Պորտուգալիան,  Դանիան,  Նորվեգիան, Իսլանդիան և Լյուքսենբուրգը։
  1952 թ. նրանց միացան Թուրքիան և Հունաստանը,  1955  թ.՝  ԳՖՀ,  իսկ  ավելի  ուշ՝  նաև  մի  քանի  այլ  հանրապետություններ13։
  Ստեղծելով ՆԱՏՕ՝ ԱՄՆ-ն խախտեց ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը ևայդ  միջազգային  կազմակերպության  հիմնական  սկզբունքները,  հույս  ուներնրա օգնությամբ աշխարհում գերիշխող դիրք ապահովել։
  Այս դաշինքի հիմանվրա  էլ  ստեղծվեց  միացյալ  ռազմական  ուժեր՝  Դ.  Էյզենհաուերի  գլխավորությամբ14։
 Դրան ի պատասխան՝ Խորհրդային Միությունը առաջ քաշեց Վարշավայիպայմանագիրը  (համաձայնագրի  ընկերության,  համագործակցության  և  փոխադարձ օգնության վերաբերյալ), որը ստորագրվել է 1955 թ. մայիսի 14-ին։
 Պայմանագիրը ստորագրվել է Ալբանիայի, Բուլղարիայի, Հունգարիայի, ԳԴՀ-ի,14 Кредер А., նշվ. աշխ., էջ 167.Լեհաստանի,  Ռումինիայի,  ԽՍՀՄ-ի  և  Չեխոսլովակիայի  միջև  Եվրոպայումխաղաղության և անվտանգության հաստատման համար։
  Այն ուժի մեջ է մտել1955 թ. հունիսի 5-ին։
  1985 թ․ ապրիլի 26-ին նրա գործունեության ժամկետըերկարացվել  է  ևս  20  տարով։
   ԽՍՀՄ-ում,  Կենտրոնական  և  Արևելյան  Եվրոպայում տեղի ունեցող վերափոխումների հետ կապված՝ 1991 թ. փետրվարիննրա  մասնակից  պետությունները  վերացրին  պայմանագրի  ռազմական  կառուցվածքը, իսկ 1991 թ. հուլիսի 1-ին նրա գործունեությունը դադարեցվեց15։
 Այն,  ի  տարբերություն  կապիտալիստական  երկրների  կողմից  ստորագրվածպայմանագրերի, իր բնույթով պաշտպանողական էր։
  Պայմանագրի մասնակիցերկրները պարտադրվել էին օգնություն ցույց տալ միմյանց երրորդ երկրի զինված հարձակման դեպքում16։
 Պայքարը ազդեցության գոտիների համար մինչև այսօր շարունակվում է։
 Արևմուտքը՝  ԱՄՆ-ի  գլխավորությամբ,  վարում  է  Ռուսաստանի  Դաշնությանազդեցության  գոտիների  կրճատման  քաղաքականություն՝  Բալկաններիցմինչև  Մերձավոր  Արևելք17։
   Ուկրաինայում,  Սիրիայում  տեղի  ունեցած  իրադարձությունները  դրա  վառ  ապացույցն  են։
   Նախկինում  ևս  ազդեցության  ոլորտների համար պատերազմներ են տեղի ունեցել, դրանցից են Աֆղանստանի և Վիետնամի պատերազմները։
  Այս տարածաշրջաններում տարիներ շարունակ պայքար էր ընթանում ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև հանուն համաշխարհայինտիրապետության։
  Այն, որ պայքարն շարունակվում է, ապացուցում է նաև Արևմուտքի կողմից տարվող և ոչ մի րոպե չդադարող հակառուսական պրոպագանդան,  ուղղակի,  եթե  նախկինում  այն  տպագրվում  էր  թերթերում,  հայտարարվում էր ռադիոյով, մեր օրերում այն էլեկտրոնային բնույթ է կրում։
 Այն, որ 20-րդ դարում տեղի ունեցած հակամարտությունները շարունակվում են նաև այսօր, փաստում են նաև ԱՄՆ-ի կողմից հայտարարված տնտեսական սահմանափակումները (սանկցիաները), որոնք Ռուսաստանի հանդեպկիրառեց  ԱՄՆ-ի  նախագահ  Բարակ  Օբաման՝  կապված  2014  թ․  Ուկրաինայում տեղի ունեցած իրադարձությունների հետ, դրանք Ռուսաստանի պատմության  մեջ  մասնակից-պետությունների  թվաքանակով  ամենամեծն  էին։
   Բաննայն է, որ բացի ԱՄՆ-ից, այս սանկցիաները Ռուսաստանի դաշնության դեմ կիրառեցին  նաև  Եվրոմիության  երկրներից  շատերը,  ինչպես  նաև  Ավստրիան,Ճապոնիան, Կանադան և այլն։
  Այսպիսի տնտեսական սանկցիաների օրինակներ 1945-1991 թթ․ ընթացքում բազմաթիվ են, օրինակ՝ բոյինգ 747 պատճառով։
  1983 թ. սեպտեմբերի 1-ին Ռուսաստանը հարվածել էր այդ ինքնաթիռին,15 Собакин В., Советская историческая энциклопедия, http։
 //dic.academic.ru/dic.nsf/sie/2941.16 Сераев С., История СССР։
  Эпоха сочиализма, М., 1983, с. 379.//http։
 //www.vm.ru/news/2016/03/04/glubinnaya-zamorozka-313485.html.որը պատկանում էր Կորեայի Հանրապետությանը, ԱՄՆ-ի նախագահ ՌոնալդՌեյգանը դա համարեց հանցագործություն մարդկության նկատմամբ, որը երբեք  չպիտի  մոռացվի  և  սանկցիաներ  կիրառեց։
   Այդ  ժամանակ  մահացել  էրնաև  ամերիկացի  Հարրի  Մակդոնալդը։
   Սեպտեմբերի  2-ից  մինչև  նոյեմբերԽՍՀՄ-ի օդային ուժերը արգելափակվեցին։
 Այսպիսով՝  խոսելով  20-րդ  դարի  մասին  և  զուգահեռներ  անցկացնելովներկա ժամանակաշրջանի հետ՝ մենք կարող ենք փաստել, որ այն ամենը, ինչըտեղի է ունենում մեր օրերում կրկնում է 20-րդ դարի պատմությունը մի տարբերությամբ. նախկին ԽՍՀՄ փոխարեն այսօր այդ պայքարը իրականացնում էնրա հետնորդ Ռուսաստանի Դաշնությունը։
  Եվ՛ ԱՄՆ-ն, և՛ ՌԴ-ը ցանկանում ենհասնել համաշխարհային տրապետության և այդ նպատակին հասնելու ճանապարհին ոչնչացնում են այն ամենը, ինչը արժեքավոր է մնացած ժողովուրդների համար։
 Դոլերա ԹումասյանԵՐԿԲԵՎԵՌ ԱՇԽԱՐՀԻ ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ․ ՆԵՐԿԱՅԻ ԵՎ ԱՆՑՅԱԼԻ ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԲանալի բառեր՝  Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն(ԽՍՀՄ), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ (ԱՄՆ), սանկցիաներ, Տրումենի դոկտրինա,«Մարշալի պլան», ազդեցության գոտիներ։

Ժամանակակից  աշխարհում  տիրող  իրադրությունը  հասկանալու  համար  մեզ  անհրաժեշտ է վերադառնալ ոչ վաղ անցյալ, երբ սկսվեց «Սառը պատերազմը», որը պայքար  էր  ժամանակի  խոշոր  գերտերությունների՝  ԱՄՆ-ի  և  ԽՍՀՄ-ի  միջև  հանուն  համաշխարհային  տիրապետության։
   Ներկայումս,  մեր  իրականությունում  տեղի  ունեցող  գործողությունները ցույց են տալիս,  որ XX դարից մինչև այսօր  ոչինչ չի փոխվել.  փոխվել  են միայն  հակամարտող կողմերը, եթե նախկինում հանուն համաշխարհային տիրապետության պայքարը ընթհանում էր ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև, շարունակվում է ԱՄՆ-ի և ՌԴ-ի միջև։
