Կանանց մասնակցությունը Փարիզի համայնքին 1871 թ.-ին Փարիզի կոմունայի ստեղծման, գործունեության և նշանակության մասին արևմտյան սովետական ​​պատմագրությունը շատ ուսումնասիրություններ թողեց որպես ժառանգություն:   Նրանց հեղինակները հիմնականում օգտագործում էին փարիզյան բանվորների մասնակցությունն ու դերը:   Այս պատմական իրադարձությանը կանանց ներգրավվածության հարցը համեմատաբար քիչ է լուսաբանվել:   Շատ գիտնականներ կանանց մասնակցությունը Փարիզի կոմունային համարում են որպես ֆեմինիստական ​​շարժում, ազատագրական պայքար ՝ ընտրելու իրավունքի, սոցիալական և իրավական հավասարության համար: 1860-ականների երկրորդ կեսին Ֆրանսիայում բանվորական շարժման նոր խթանը, բացի սոցիալական բազմաթիվ գործոններից, պայմանավորված էր քաղաքական հանգամանքներով, այդ թվում ՝ մի շարք գաղտնի կազմակերպությունների ձևավորմամբ, Առաջին միջազգային, որը խորտակեց Երկրորդ կայսրությունը ճգնաժամի մեջ Երկրում ներքին իրավիճակը կայունացնելու համար Նապոլեոն III- ը և նրա կառավարությունը պատերազմ սկսեցին Պրուսիայի դեմ `այդպիսով փորձելով ամրապնդել իրենց դիրքերը և կանխել վերահաս հեղափոխությունը:   Այնուամենայնիվ, Փարիզի կոմունայի ստեղծման հիմքը ոչ միայն ֆրանկո-պրուսական պատերազմն էր, այլև, մի կողմից, բանվորների միջև հակասությունների սրումը, իսկ մյուս կողմից ՝ գաղափարների տարածումը: Առաջին միջազգային. Փարիզի կոմունայի ղեկավարները մտավորականներ և քաղաքական գործիչներ էին ՝ հեղափոխական տրամադրությամբ, իսկ շարժիչ ուժը ՝ բանվորներն ու արհեստավորները:   Վերսալի հեղափոխականների դեմ պայքարում կանայք ակտիվորեն աջակցում էին նրանց: 1871 թվականը նախադեպ էր Փարիզի կոմունայի համար: 1945 թ. Մարտի 18-ի իրադարձությունները, երբ կանանց մանկությունը շրջադարձային պահ էր աշխատողների հաղթանակն ապահովելու գործում:  Վարչապետ Թիերիի հրամանով այդ օրը զորքերի զորքերը և ոստիկանները շարժվեցին դեպի Փարիզի բանվորական բլրի գագաթը գտնվող Մոնմարտր քաղաք:  Լուսադեմին բանվորները նկատեցին զինվորներին, և շուտով մարդիկ, որոնց մեծամասնությունը կանայք և երեխաներ էին, փակեցին դեպի Մոնմարտր տանող բոլոր ճանապարհները:   Կանայք շրջապատեցին 88-րդ հետեւակի գնդի զինվորներին ՝ նրանց հորդորելով միանալ բանվորներին:  Մի պահ երկմտելուց հետո զինվորները համաձայնեցին, և երբ գեներալ Լեկոնտեն մի քանի անգամ հրամայեց կրակել ամբոխի վրա, նրանք հրաժարվեցին ենթարկվել:  Peopleողովուրդը նրանց դիմավորեց «Կեցցե՛ հասարակ ժողովուրդը», «Կեցցե թիկունքը» բացականչություններով, իսկ ազգային գվարդիայի զինվորները ձերբակալեցին գեներալներ Լեկոնտեին և Կլեմենտ Թոմային և գնդակահարեցին նրանց:  Մարտի 19-ին ժողովուրդը Կարմիր դրոշը բարձրացրեց Փարիզի Ռատուշի վրա `ի նշան հաղթանակի, քանի որ Թիերի կառավարությունը փախել էր Փարիզից:   Այսպիսով սկսվեց Փարիզի կոմունան: Այս առիթով Լիսագարեն նշեց, որ կանայք առաջին անգամ էին խոսում, ինչպես Մեծ հեղափոխության օրերին:   Ավելի ուշ, Կոմունայի կին գործիչներից մեկը, Լ. Միշելը նշեց. «Նրանք թնդանոթների փողերը ծածկեցին իրենց կրծքերով» 2: 1871 Ընդգծելով մարտի 18-ի իրադարձությունների առանձնահատկությունը ՝ ժամանակի հեռատես դեմքերից մեկը ՝ Էլիզե Ռեկլուն, իր ընկերներից մեկին ուղղված նամակում մարտի 27-ին գրել է. «Ինձ թվում է, որ մարտի 18-ը ամենակարևոր տարին է Ֆրանսիայի պատմության մեջ - 1792. օգոստոսի 10-ից սկսած:   Հանրապետության աշխատողների հաղթանակն ապահովելուց բացի, այն նաև հիմք հանդիսացավ Կոմունայի կազմավորման համար »1: Փարիզի կոմունայում կանայք մասնակցում էին համագործակցային սեմինարների, որոնցում ակտիվ էր ապագա կոմունա Սոֆի Պուարեն:   Նրա ղեկավարությամբ Մոնմարտրի արհեստանոցում աշխատում էին 75-80 կին:   Հետագայում այս արհեստանոցների ղեկավարումը ստանձնեց Լուիզա Միշելը: Չնայած կանանց միությունների մասին մեր տեղեկատվության սակավությանը, հայտնի է, որ Փարիզում նրանք մեծ հեղինակություն և ազդեցություն ունեին:   Այս ընկերություններում կենսական նշանակություն ունեցող հարցերի քննարկման շնորհիվ կանայք ոչ միայն հմտացան քաղաքական ասպարեզում, այլև հրաժարվեցին իրենց հաշտեցման դիրքերից և ուտոպիստական ​​հայացքներից: Պաշարումից հետո կանայք սովորեցին միասին աշխատել:  Լյուսիա Միշելը ասում էր. «Մարդիկ ստանում են միայն այն, ինչ վերցնում են» 2: Կանանց քաղաքացի Մոնմարտի կոմիտեն դարձավ կանանց պայքարի կենտրոնը `պահանջելով ավելի ակտիվ ռազմական գործողություններ, վճռական գործողություններ շահարկողների դեմ և նույնիսկ խուզարկել նրանց տները:   Ազգային գվարդիայի և ոստիկանության 11-րդ շրջանի վարչությունը հրաման է ստացել «ձերբակալել բոլոր այն կանանց, ովքեր իրենց ամոթալի արհեստը կատարում էին քաղաքի փողոցներում» 3: Կանայք միջնորդություններ և խնդրագրեր ներկայացրին կառավարությանը ՝ սպասելով համընդհանուր սոցիալական փոփոխությունների: Կոմունայում նրանք պահանջում էին բացել մասնագիտացված կանանց դպրոցներ, ազատել աշխատավոր դասի ընտանիքներին եկեղեցու հովանավորությունից և ազատ արձակել հիվանդանոցներից և բանտերից միանձնուհիներ:  Կոմունայի որոշմամբ բացվեց աղջիկների համար կիրառական արվեստի առաջին դպրոցը, եկեղեցին առանձնացվեց պետությունից, դպրոցը եկեղեցուց, եկեղեցական գույքը հայտարարվեց ազգային սեփականություն: Կոմունան ձեռնարկեց այնպիսի միջոցներ, ինչպիսիք են վարձավճարը հետաձգելը, Վերսալի ռմբակոծությունից հետո դատարկ բնակարաններ ազատելը, հաց կորցրած ընտանիքներին սնունդ հանձնելը, գրավադրված ապրանքները վերադարձնելը, հանրային ճաշարանները բացելը, արտամուսնական կապերը վերականգնելը և արտամուսնական կապերից դուրս ծնված երեխաներին հարկադրելը: ամուսնությունից դուրս ծնվելու համար: Կանանց գլխավորությամբ երեխաների համար մանկապարտեզների բացում: Կոմունայի հռչակումը մեծ ոգևորություն առաջացրեց կանանց շրջանում, այնուամենայնիվ, փոքր բուրժուազիան, Վերսալյան ռմբակոծությունից մեկ օր անց, դիմեց կանանց ՝ առաջարկելով մեկնել Վերսալ ՝ հաշտության վերջին հնարավորությունը բաց չթողնելու համար:  Հաջորդ օրը Ռատուշայի խորհրդարանում 10,000 ֆունտ ստեռլինգ ունեցող կանայք հայտարարեցին Վերսալ մեկնելու մտադրության մասին:  Ի տարբերություն 1879 թ. Հոկտեմբերի 5-6-ը Վերսալ ներխուժած զինված կանայք այս ժամանակներն անզեն էին:   Ապրիլի 4-ի կեսօրին կանայք պահանջում էին, որ կառավարությունը «այլևս պայթուցիկ նյութեր չպահի», ինչին ի պատասխան Վերսալյան պայթուցիկները նրանց ստիպեցին ցրվել: Ըստ «La Social» թերթի ապրիլի 6-ի համարում, կանանց պայքարի առաջնորդներից մեկը հայտարարել է, որ շուրջ 700 կին քաղաքացի պատրաստվում է լքել Համաձայնագրի հրապարակը ՝ տղամարդկանց շարքերում կռվելու համար:   Ապրիլի 8-ին Կանանց միությունը պայքարի կոչ արեց `հայտարարելով.« Քաղաքացիներ, իրավիճակը ցրված է, մենք պետք է հաղթենք կամ մեռնենք »:   Այս հայտարարությանը հաջորդեց Փարիզի պաշտպանության և հիվանդների խնամքի կանանց միության ստեղծումը 4: Կանանց առաջին միության նախաձեռնողը lesյուլ Ալիքսն էր:   12 կանանց ղեկավարած այս միությունը գտնվում էր Սոցիալական կոմունա կոչվող կազմակերպության հովանու ներքո: Երկրորդ կանանց միության կենտրոնական կոմիտեն նախորդ միության անդամներից ընդգրկում էր միայն Ե. Դմիտրի՛:   Վերջինիս միացան իսկական աշխատողներ, որոնք նույնպես Միջազգայինի անդամ էին:  Նրանք էին Նատալի Լեմելը, Ալինա quակլինը և Օկտավիա Թարդիֆը: 2 Նույն տեղում, Պ. 3 Նույն տեղում, Պ. 4 Նույն տեղում, Պ. Կանանց միության ծրագիրը արտացոլում էր Միջազգայինի տեսակետները ՝ հետապնդելով երկու հիմնական նպատակ. 1. Վերսալի դեմ պայքար, 2. Նոր սոցիալական դասի հիմնում: Կանանց միության հիմնադիր ժողովի կողմից ապրիլի 11-ին ընդունված կանոնադրությունը նախատեսում էր ամենօրյա ժողովների գումարում, հաշվետվություն կատարված աշխատանքի մասին և միության բոլոր անդամների մոբիլիզացում ցերեկային կամ գիշերային ժամերին, բոլոր անդամները: որոնցից պահանջվում էր կարմիր շարֆ հագնել: Կանանց միության ծրագիրը պայքարի ծրագիր էր, այն ձևակերպված էր հետևյալ կերպ. «Աջակցել կառավարական հանձնաժողովների աշխատանքներին հիվանդանոցների պահպանման, ճաշարանների կազմակերպման և բարիկադների պաշտպանության հարցերում»:  Այդ նպատակով միության կանոնադրությունը նախատեսում էր միջոցներ հայթայթել նավթի գնման, բարեգործության քույրերի, կին մարտիկների հավաքագրման և, անհրաժեշտության դեպքում, վիճակահանությամբ զենք տրամադրելու համար: Փաստորեն, ռազմական ծրագիրը, որքան էլ որ այն կարևոր լիներ, միայն Կանանց միության քաղաքական պայքարի մի մասն էր: Gro-Cayu վառոդի գործարանում մայիսի 1-ին տեղի ունեցած պայթյունի արդյունքում զոհերը հագնվելու և անօթեւանների համար բնակարան տրամադրելու անհրաժեշտություն առաջացավ, և Կոմիտեի քարտուղար Waterրին հանձնարարվեց գրավել Վերսալ փախած ոստիկանների բնակարանները:  Այս փաստը հուշում է, որ Կոմունան գնահատում էր, աջակցում էր կանանց միության պայքարը, սերտորեն համագործակցում նրանց հետ, ինչի մասին նշված է ապրիլի 14-ին հրապարակված հայտարարության մեջ: «Այս հեղափոխական տարրերի (կանանց) լուրջ կազմակերպությունը ի վիճակի է ապահովել աջակցություն Փարիզի կոմունային, ինչը հնարավոր չէ առանց Կոմունայի օգնության և աջակցության »:   Կոմունան քաղաքացիներին տրամադրում էր հարմարություններ, հնարավորություն ընձեռում ժողովներ անցկացնելու համար սրահներ գրավել և ֆինանսավորել պաստառների տպագրությունը:  Այնուհետև առաջին անգամ կանայք սկսեցին պաշտոնապես իրականացնել քաղաքային ավագանու լիազորությունները:   Նրանք նաև երաշխավորում էին քաղաքացիներին տարբեր խնդիրների և պարտականությունների կատարման համար:   Կանայք օգնում էին զավթել լքված արհեստանոցներն ու ազատ բնակարանները, իրականացնում էին պաշտոնական հանձնարարություններ, դիմում էին ընդունելության նպաստների համար, գումար էին բաժանում, տեղեկություններ էին տրամադրում բուժքույր դառնալ ցանկացող կանանց բարքերի մասին և այլն: Օգտվելով կանանց ժամանակավոր քաղաքական պասիվությունից ՝ բուրժուազիան մայիսի 3-ին հայտարարեց, որ «Փարիզի կանայք խաղաղություն են պահանջում հանուն հայրենիքի, հանուն պատվի», բայց մայիսի 6-ին կանայք մերժեցին այդ պնդումը ՝ հայտարարելով «Ոչ, ոչ թե Փարիզի բանվորներն են պահանջում խաղաղություն, այլ պատերազմ մինչև վերջ: Փարիզը չի նահանջի, քանի դեռ ապագայի դրոշն իր ձեռքում է»: Կանանց միությունը լի էր համարձակությամբ `համոզված լինելով, որ Կոմունան, լինելով ազգերի հեղափոխական-միջազգային սկզբունքների կրողը, պահպանում էր սոցիալական հեղափոխության սաղմը:  Կանայք շեշտեցին, որ Ֆրանսիային, ամբողջ աշխարհին ապացուցելու են, որ Փարիզի բարիկադներում և բերդերում ծայրահեղ վտանգի պայմաններում, Վերսալ քաղաք ներխուժելու դեպքում, նրանք, իրենց եղբայրների օրինակով, իրենց կյանքը կտային Կոմունայի պաշտպանության համար:  Նրանք միմյանց հորդորում էին չկորցնել զգոնությունը Կոմունայի պատանդների նկատմամբ, և Մոնմարտրի կանայք առաջարկեցին մահապատժի ենթարկել Փարիզի արքեպիսկոպոսին, մինչ Օգյուստ Բլանը բանտում էր:  Կանայք պահանջում էին ձերբակալել Վերսալում և Փարիզում խռովարար ոստիկանության կանանց `կոչ անելով պայքարել բուրժուական թերթերի դեմ, որոնք բարոյալքեցին հասարակական կարծիքը: Աշխատանքի արտադրության և փոխանակման հանձնաժողովը ողողված էր կանանց պահանջներով, որոնք հստակեցնում էին իրենց սեփական ապրանքների գների բարձրացման և հինգերորդ շրջանի 340 կանանց զբաղվածության խնդիրները:   Կոմունան, մասնակցելով, կազմակերպեց համագործակցային սեմինարներ ՝ քայլեր ձեռնարկելով կառավարումը կանանց հանձնելու ուղղությամբ: 2 Նույն տեղում, Պ. 3 Նույն տեղում, Պ. Կանանց միությունը ձգտում էր ավելի լայն իրավունքներ ապահովել կանանց այն քաղաքացիների համար, ովքեր կարծում էին, որ կապիտալիստական ​​շահագործումը կվերանա համագործակցային արհեստանոցների լայն տարածման հետ միասին:   Ելիզավետա Դմիտրինան նշեց, որ սոցիալական առաջընթաց հնարավոր չէ առանց քաղաքական հեղափոխության, որի համար որպես զենք են ծառայում աշխատավորների քաղաքական կազմակերպությունները, այսինքն `Միջազգայնականը:   Ուստի Կանանց միության կողմից ղեկավարվող համագործակցային սեմինարների կազմակերպումը միայն սկիզբն էր:   Աշխատանքի կոմիտեին ուղղված նամակում Ելիզավետա Դմիտրանան նախազգուշացրեց, որ սպառնացող գների բարձրացումը և առանց որևէ պատճառի աշխատատեղերի փակումը կարող է հանգեցնել կանանց նախկին պասիվության վերսկսմանը, ինչը աղետալի կլինի հեղափոխության համար:   Այս նամակը նախատեսում էր Կանանց միության միջնորդությամբ կանանց աշխատողների ներգրավում Միջազգայինի շարքերում:   Սակայն այս ծրագիրը մնաց թղթի վրա: Մայիսի 21-ին Նատալի Լեմելը, Ալինա quակլինը, Բլանշ Լեֆերը, Էլիզաբեթ Դմիտրին և այլոք հորդորում էին կին աշխատողներին գալ Չորրորդ շրջան ՝ աշխատողների դաշնային հաստատություններ հիմնելու համար:   Նույն օրը, սակայն, Փարիզ մտան Վերսալի հակահեղափոխականները, որոնց հետ կանայք կռիվ տվեցին:   Թշնամու դեմ կռվել ցանկացող կանանց թիվն այնքան մեծ էր, որ 12-րդ լեգեոնի հրամանատարը ստիպված էր կազմել կանանց առաջին դասակը: «Լա Վենգեր» թերթի խմբագիրը պատմել է. «Ես ապրել եմ երեք հեղափոխություն, բայց առաջին անգամ ականատես եղա մի հեղափոխության, որում կիներն ու երեխաներն այդքան քաջաբար էին պայքարում:   Դուք զգում եք, որ այս հեղափոխությունն իսկապես իրենց հեղափոխությունն է, պաշտպանելով այն ՝ նրանք պաշտպանում են իրենց սեփական ապագան »1: «Արյունոտ շաբաթ» միջոցառումների զարգացմանը հետևելով ՝ մենք տեսնում ենք, թե որքան ակտիվորեն են կանայք մասնակցել զինված պայքարին, և որ ամենակարևորն է ՝ որքան խստորեն են պատժվել դրա համար: Բարիկադային մարտերից հետո Վերսալի զինվորները շատ դաժան վրեժխնդիր եղան մարտի բոլոր մասնակիցներից ՝ խոստանալով «ոչ մեկին չխնայել, ոչ կանանց, ոչ երեխաներին, ոչ ծերերին, քանի որ Փարիզում մնացել էին միայն ստորները և անհրաժեշտ էր մաքրել դրանք ֆրանսիացիներից »:   Ամենուրեք «դատավարությունը» սահմանափակվում էր մեղադրյալի նույնականացմամբ, չէր թույլատրվում ունենալ ամբաստանյալ:   Մեղադրյալները դասակարգվել են ուղղակիորեն ՝ բաժանվելով «հասարակ մարդկանց», ովքեր ուղարկվել են Վերսալյան բանտ, և «դատապարտյալների», ովքեր գնդակահարվել են տեղում: Մեծ բուրժուազիան խոշտանգումների, աքսորի, բանտարկության և հարկադիր աշխատանքի դատապարտեց շուրջ 13.700 կոմունիստների, այդ թվում ՝ 1051 կանանց:  Լուիզա Միշելը հպարտ վերաբերմունքով եկավ դատարան ՝ հայտարարելով. «Ես չեմ ուզում պաշտպանվել, չեմ ուզում պաշտպանվել: Եթե վախկոտ չես, սպանիր ինձ»:  «Վախկոտ» դատավորները, սակայն, համարձակություն ցույց չեն տվել նրան մահապատժի ենթարկել, այլ միայն արտաքսել: Նատալի Լեմելը և Մարի Լերոյը աքսորվեցին:   Աննա Կորվին-Կրուկովսկայան հեռակա դատապարտվեց:   Աննա Պուստովոյտավանը բանտից ազատվեց միայն Միջազգային Կարմիր խաչի միջնորդությամբ: Պատիժը կրելուց հետո, սակայն, կոմունարդները չհրաժարվեցին իրենց սկզբունքներից և համոզմունքներից ՝ վերադառնալով ՝ նրանք շարունակեցին իրենց քաղաքական պայքարը միջազգային և բանվորական շարժման մեջ: 1 Brja Gj., Dotri Gj., Tersena Gj., S. 211-212: 2 Նույն տեղում, Պ. 3 Baha IA, Փարիզի կոմունա 1871:  Время, события, люди., Москва, 1981, с. 75. Նելլի Բաղդասարյան ԿԱՆԱՆ ՄԱՍՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ՓԱՐԻԻ ՀԱՄԱՅՆՔԻՆ 1871 Բանալի բառեր. Փարիզի կոմունա, կանանց քաղաքական պայքար, բանվորներ, բանվորական շարժում, միջազգային ։

Հոդվածում  անդրադարձ  է  կատարվում  1871  թ.  Փարիզի  կոմունային  կանանց  մասնակցությանը։
   Աշխատանքն իրականացվել է նկարագրական-վերլուծական եղանակով։
  Որպես գիտական աղբյուրներ օգտագործվել է  ռուսալեզու  գրականություն։
   Փորձ  է  կատարվել  վերլուծել  այն  պնդման  հիմունքները,  համաձայն  որի,  անկախ  սեռից, անհրաժեշտության դեպքում կանայք ևս կարող են դրսևորել խիզախ ոգի և քաջություն։
