ԴԱՍԱԿԱՆ ԵՎ ՀԵՏԴԱՍԱԿԱՆ ԳՐԱԲԱՐԻ ԴԱՐՁՎԱԾՆԵՐԻԶՈՒԳԱԴՐԱՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐԸ ԱԳԱԹԱՆԳԵՂՈՍԻ ԵՎ ՄԱՏԹԵՈՍ ՈՒՌՀԱՅԵՑՈՒ ԵՐԿԵՐՈՒՄԼեզվական  հաղորդակցումն  իրականանում  է  խոսքի  միջոցով`  արտահայտվածինչպես պարզ, այնպես էլ բարդ նախադասություններով` պայմանավորված խոսքայինիրավիճակով  ու  հաղորդակցման  բնույթով,  ինչպես  նաև  առանձին  բառերով  ու  արտահայտություններով։
 «Հաղորդակցման  ժամանակ  մարդիկ  իրենց  խոսքը  սովորաբար  կառուցում  ենլեզվում  առկա  բառերի  ազատ  կապակցություններով,  երբեմն  էլ,  իրենց  խոսքի  ուժըսաստկացնելու,  այն  ավելի  դիպուկ  ու  պատկերավոր  դարձնելու  նպատակով  իրենցխոսքում գործածում են լեզվում արդեն իսկ առկա, հասարակության կողմից ընդունված ու արժևորված այնպիսի կապակցություններ` դարձվածներ, որոնք հաղորդակցման արժեք ունեն»1։
 Մեր  այս  ուսումնասիրությունը  դասական  և  հետդասական  գրաբարի  դարձվածների  զուգադրահամեմատական  պատկերի  վերհանման  փորձ  է`  Ագաթանգեղոսի  ևՄատթեոս Ուռհայեցու երկերի հիման վրա2։
  Մինչ դասական և հետդասական շրջանների  դարձվածների  առանձնահատկությունների  մատնանշումը  նախ  սահմանենքգրաբարի դարձվածը` պատասխանելով կարևոր մի հարցի` արդյոք այն ժամանակակից հայերենի դարձվածի պես կայուն բառակապակցություն է` բաղադրիչների վերաիմաստավորմամբ և կայուն շարադասությամբ։
  Գրաբարի դարձվածի առաջին քննությունը  մեզ  հանգեցրեց  հետևյալ  սահմանմանը.  երկու  և  ավելի  բառերից  կազմվածկապակցությունը,  որի  բաղադրիչները  հիմնականում  հանդես  են  գալիս  վերաիմաստավորված,  և  դրա  շնորհիվ  այդ  կապակցությունը  պատկերավոր  գաղափար  է  արտահայտում`  համատեքստում  ավելի  հաճախ  փոխաբերական  և  ոչ  թե  ուղիղ  իմաստով գործածվելով, կոչվում է դարձված։
 Այսպիսով,  մեր  համոզմամբ,  գրաբարի  դարձվածը  կայուն  կապակցություն  չէ։
 Փորձենք  հիմնավորել  այս  դրույթը.  գրաբարում  ունենք,  դիցուք,  «պատասխանի  առնել» և «պատասխանի տալ» դարձվածները` իրենց գերադաս և կամընտիր անդամներով։
  Կարելի՞ է սրանցից առավել ուշ առաջացածը (կարծում ենք, դա երկրորդն է, քանի որ դարձվածների ճնշող մեծամասնությունը գրաբարում կազմվում է առնել և լինելդերբայների  միջոցով)  «դարձվածային  տարբերակ»  դիտել։
   Միաժամանակ  պետք  էպատասխանել  այն  հարցին,  թե  դարձվածային  տարբերակն  արդյոք  լիարժեք  դարձվա՞ծ  է։
   «Դարձվածային  տարբերակը»,  մեր  համոզմամբ,  լիակատար  դարձված  է,1 Բադիկյան Խ., Ժամանակակից հայերենի դարձվածային միավորները, Երևան, 1986, էջ 6։
 2  Հեղինակների  ընտրությունը  պատահական  չէ.  Ագաթանգեղոսը  և  Մատթեոս  Ուռահայեցին  իրենցժամանակակիցների  շրջանակում  առանձնանում  են  դարձվածների  կիրառության  հաճախականությամբ,իսկ  Ագաթանգեղոսի  «Պատմության»  լեզուն  5-րդ  դ.  մատենագրության  առանձին  դասին  է  պատկանում,որն այս գործի հեղինակի անունով կոչվում է Ագաթանգեղյան։
 քանզի  խոսքային  համապատասխան  իրավիճակում  կարող  է  գործածվել  «բուն»դարձվածին  հավասարարժեք,  լինել  խոսողի  անհատականությանը,  խոսքային  իրավիճակին  շատ  ավելի  համապատասխան։
   Դիմենք  օրինակների  օգնությանը`  ի  սուրմաշել // ի սուր սուսերի մաշել, մարտ դնել // մարտ ընդ ումեք դնել, զանձն ի մահ դնել// զանձն ի մէջ մահուան և կենաց դնել, գրով սահմանել // ընդ գրով սահմանել ևն։
 Գրաբարի  դարձվածը,  ի  տարբերություն  ժամանակակից  հայերենի  դարձվածի,օժտված է բաղադրիչների ազատ շարադասությամբ, բայց «ազատ շարադասություն»ասելով չպետք է հասկանալ դարձվածի ցանկացած բաղադրիչի` մյուսի տեղը անկաշկանդ զբաղեցնելու և իմաստի անաղարտություն պահելու երևույթը։
  Ազատ շարադասությունը  հիմնականում  վերաբերում  է  բայի  ազատ  տեղաշարժին,  ինչն  էլ,  ըստ  էության, պայմանավորված է խոսքի, հաղորդակցության մեջ նրա գերադասությամբ։
 Արդ Ագաթանգեղոսի և Մատթեոս Ուռհայեցու երկերում տեղ գտած դարձվածների միջոցով պարզենք, թե ինչպիսի փոխաբերական և վերաիմաստավորված կապակցություններ են կազմվել գրաբարի դասական և հետդասական շրջաններում։
  Այսպես,Ագաթանգեղոսի  երկը,  որ  նկարագրում  է  4-րդ  դ.  բախտորոշ  իրադարձությունները,հատկապես քրիստոնեության մուտքը Հայաստան, աչքի է ընկնում  իր պատկերավորև  խիստ  գրավիչ  ոճով`  շնորհիվ  256  դարձվածների  տեղին  ու  նպատակային  կիրառման,  իսկ  Մատթեոս  Ուռհայեցու  երկը  ժամանակագրություն  է,  ժամանակագրականհաջորդականությամբ  շարադրված  պատմություն,  բայց  հեղինակը  դեպքերի  ու  դեմքերի սոսկ արձանագրող չէ, այլև ուսումնասիրող. նա իր ուրույն մոտեցումն ունի դեպքերին ու դեմքերին։
  Երկի դարձվածների թիվը 288 է, այսինքն` քանակական առումովտարբերությունը երկու երկերի դարձվածների միջև, փոքր է։
  Այժմ տեսնենք, թե իմաստակառուցվածքային  ինչպիսի  խմբեր  են  ստեղծում  այդ  դարձվածները։
   Ագաթանգեղոսի  Պատմության  դարձվածները  բաշխել  ենք  իմաստային  11  խմբերում,  իսկ  Մատթեոս  Ուռհայեցու  «Ժամանակագրության»  դարձվածները`  9։
   Այսպես,  Ագաթանգեղոսի երկի դարձվածների իմաստային պատկերը հետևյալն է.1.  Մարմնամասերի  անվանումներից  բաղադրված  դարձվածներ՝  Կապել  ընդգարշապարս  մեղաց  (20)  -  մեղքերի  ճանապարհը  բռնել,  ի  թիկունս  հասանել(24), սրտաթափ լինել (34) - վախենալ ևն։
 2.  Ռազմական գործին առնչվող դարձվածներ՝ Հիմն ի վեր առնել (24), փախստեայ լինել (26), ասպատակ սփռել (28) ևն։
 3.  Զենքերի անվանումներից բաղադրված դարձվածներ՝ Մաշել ի սուր սուսերի (32), մտրակ ի կուշտ առնել (36), ի վերայ սուր դնել (114)։
 4.  Պետություն,  պետական  կառավարում,  օրենք՝  Աւար  առնուլ  (24),  աւարհարկանել (440), դաշինս կռել (488)։
 5.  Շարժում և տեղափոխություն ցույց տվող դարձվածներ՝ Ի վերայ հասանել(26) - հարձակվել, չու առնել (30), ընդ առաջ ելանել (30) ևն։
 6.  Միտք, մտածողություն արտահայտող դարձվածներ՝ Ընդ միտ մտանել (6), իմիտ արկանել (30), զմտաւ ածել (48) ևն։
 7.  Վիճակ,  դրություն  ցույց  տվող  դարձվածներ՝  Նկուն  լինել  (120)  -  ընկճվել,ինքնատես լինել (176) - անձամբ երևալ, ի միջի լինել (180) - գոյություն ունենալ ևն։
 8.  Կրոն,  հավատալիք,  պաշտամունք՝  Երկիր  պագանել  (42),  յաղօթս  մատուցանել (112), աղօթս մատուցանել (126), ի ծունր իջանել (126) ևն։
 9.  Տարածական հարաբերություններ` տեղ, ձև, չափ՝  Ի մէջ բերել (12), հիմն իվեր առնել (24), ի վերայ հասանել (26) ևն։
 10. Կենդանիներ՝ Ձիարձակ լինել (6)։
 11. Ըմպելիք՝ Ընդ գինիս մտանել (36)։
 Իմաստային խմբերՔանակըՄարմնամասերՌազմական գործԶենքերՊետություն, պետական կառավարում, օրենքՇարժում և տեղափոխությունՄիտք, մտածողությունՎիճակ, դրությունԿրոն, հավատալիք, պաշտամունքՏարածական հարաբերություններԿենդանիներԸմպելիքԱրդ  անցնենք  Մատթեոս  Ուռհայեցու  դարձվածների  իմաստային  խմբերի  քննությանը.1.  Մարմնամասեր՝  Ոխս  ի  սիրտ  առնուլ  (16),  ընդ  ձեռամբ  հնազանդեցուցանել(32) - հնազանդեցնել, զերեսս դարձուցանել (66) ևն։
 2.  Ռազմական գործին առնչվող՝ Զօրաժողով լինել (6), ի վերայ կոտորած ածել(10), քարայատակս առնել (24) - հիմնահատակ անել ևն։
 3.  Զենքեր՝ Ռումբ դնել ումեք (18), ի սուր սուսերի մաշել (26), ի բերան սրոյ կոտորել (26) ևն։
 4.  Պետություն, պետական կառավարում, օրենք՝ Աւար հարկանել (12), ընդ իշխանութեամբ առնել (28), տարագիր առնել (368) ևն։
 5.  Շարժում,  տեղափոխություն՝  Փախստական  լինել  (18),  զմուտն  առնել  (22),շրջան առնել (24) ևն։
 6.  Միտք,  մտածողություն՝  Զմտաւ  ածել  (34),  ի  միտս  գալ  (36),  միտ  դնել  (112)ևն։
 7.  Վիճակ,  դրություն՝  Անմարդաբնակ  լինել  (6),  ի  հնազանդութիւն  կալ  (14),  իքուն կալ (44) ևն։
 8.  Կրոն,  հավատալիք,  պաշտամունք՝  Յաղօթս  կալ  (28),  աղօթս  մատուցանել(44), ծունր կրկնել (152) ևն։
 9.  Տարածական հարաբերություններ` տեղ, ձև, չափ՝  Ի վերայ կոտորած ածել(10), զմահ առաջի դնել (18), ի միջոյ բառնալ (102) ևն։
 Իմաստային խմբերՔանակըՄարմնամասերՌազմական գործԶենքերՊետություն, պետական կառավարում, օրենքՇարժում, տեղափոխությունՄիտք, մտածողությունՎիճակ, դրությունԿրոն, հավատալիք, պաշտամունքՏարածական հարաբերություններԿառուցվածքային  խմբեր։
   Ինչպես  Ագաթանգեղոսի,  այնպես  էլ  Մատթեոս  Ուռհայեցու դարձվածների կառուցվածքային պատկերները ներկայացրել ենք երկանդամ,եռանդամ,  քառանդամ  և  այլ  խմբերի  տեսքով։
   Այսպես,  Ագաթագեղոսի  «Պատմության» դարձվածների կառուցվածքային նկարագիրը հետևյալն է.Երկանդամ  դարձվածներ՝  Ահափետ  առնել  (6),  մեծաջան  լինել  (12),  նախանձաբեկ լինել (24) ևն։
 Եռանդամ՝  Ընդ  միտ  ածել  (6),  ընդ  յարգանօք  արկանել  (8),  դէտ  ակն  ունել  (30)ևն։
 Քառանդամ՝  Մտանել  ի  դրունս  մահու  (18),  փոյթ  յանձին  ունել  (142),  ճարպ  գալզակամբ (320) ևն։
 Հնգանդամ՝ Զանձն ի մահ դնել (8), իբրև ընդ մի բերան ասել (134), զանձն ի գործկացուցանել (322) ևն։
 Յոթանդամ՝ Զանձն ի մէջ մահուան և կենաց դնել (10)։
 Կառուցվածքային խմբերՔանակըԵրկանդամԵռանդամՔառանդամՀնգանդամՅոթանդամԱյժմ այս խմբերը ներկայացնենք՝ ըստ կառուցվածքային կաղապարների։
 Երկանդամ դարձվածների կաղապարներ։
 •  Գոյական  +  բայ՝  Ուխտ  դնել  (18),  վրէժ  խնդրել  (24),  պատասխանի  տալ  (28)ևն։
 •  Ածական + բայ՝ Ուրախ առնել (14), տարադէմ գնալ (90), նկուն լինել (120) ևն։
 •  Մակբայ  +  բայ՝  Յանդիման  լինել  (30),  յանդիման  կացուցանել  (140),  առաջիդնել (248)։
 •  Բայահիմք + բայ՝ Ահափետ առնել (6), քա°ւ լիցի (102), խոստովան լինել (490)։
 •  Գոյական + գոյական՝ Գին արեան (56), սրտի մտօք (138)։
 Եռանդամ դարձվածների կաղապարներ։
 •  Առ + գոյական + բայ՝ Առ ական դիպենալ (240)։
 •  Առ + դերանուն + բայ՝ Առ ոչինչ համարել (68)։
 •  Զ  +  գոյական  +  բայ՝  Զկարօտս  լցուցանել  (12),  զմտաւ  ածել  (48),  զունկն  խոնարհեցուցանել (114) ևն։
 •  Զ + դերանուն + բայ՝ Զմիմեամբք ելանել (98)։
 •  Զ + բայահիմք + բայ՝ Զանց առնել (486)։
 •  Ընդ  +  գոյական  +  բայ՝  Ընդ  միտ  ածել  (6),  ընդ  յարգանօք  արկանել  (8),  ընդգինիս մտանել (36), ընդ ոտս անկանել (436), ընդ կրուկն դառնալ (464)։
 •  Ընդ  +  մակբայ  +  բայ՝  Ընդ  առաջ  ելանել  (30),  ընդ  վայր  հարկանել  (76),  ընդվայր թողուլ (108), ընդ առաջ լինել (338)։
 •  Ի + գոյական + բայ՝ Ի կենդանութիւն փոխել (12), յուղի անկանել (30), ի խնդիրելանել (46) ևն։
 •  Ի  +  ածական  +  բայ՝  Ի  բաց  կորուսանել  (24),  ի  բաց  լինել  (34),  ի  բաց  առնել(110) ևն։
 •  Ի  +  մակբայ  +  բայ՝  Ի  վայր  կործանել  (120),  ի  վեր  ունել  (198),  ի  վեր  բերել(230)։
 •  Գոյական + ի + գոյական՝ Ձեռն ի ձեռն (186), բերան ի բերան (186)։
 •  Գոյական + գոյական + բայ՝ Մարտ պատերազմի տալ (34), արեան ճապաղիսհանել (424)։
 Քառանդամ դարձվածների կաղապարներ։
 •  Գոյական + զ + գոյական  + բայ՝ Ճարպ զակամբ գալ (320), ձեռն զկշտաւ արկանել (344)։
 •  Ընդ + գոյական + գոյական + բայ՝ Կապել ընդ գարշապարս մեղաց (20)։
 •  Գոյական + բայ + ընդ + դերանուն՝ Մարտ դնել ընդ ումեք (436)։
 •  Ի  +  գոյական  +  գոյական  +  բայ՝  Մտանել  ի  դրունս  մահու  (18),  ի  բերան  բանդնել (108)։
 •  Գոյական + ի + գոյական + բայ՝ Փոյթ յանձին ունել (142), ձեռն յանձին հարկանել (364), ձեռն ի գործ արկանել (426)։
 •  Գոյական + ի + ածական + բայ՝ Մտրակ ի կուշտ առնել (36)։
 •  Գոյական + ի + մակբայ + բայ՝ Հիմն ի վեր առնել (24)։
 •  Ի  +  ածական  +  գոյական  +  բայ՝  Մաշել  ի  սուր  սուսերի  (32),  արկանել  յուղիղճանապարհէն (134)։
 •  Ի + գոյական + ի + գոյական՝ Յականէ յանուանէ (410)։
 Հնգանդամ դարձվածների կաղապարներ։
 •  Զ + գոյական + ի + գոյական + բայ՝ Զանձն ի մահ դնել (8), զանձն ի գործ կացուցանել (322)։
 •  Նախադրություն (իբրև) + ընդ + թվական + գոյական + բայ՝ Իբրև ընդ մի բերան ասել (134)։
 Յոթանդամ դարձվածի կաղապար։
 •  Զ  +  գոյական  +  (ի)  +  նախադրություն  +  գոյական  +  շաղկապ  +  գոյական  +բայ՝ Զանձն ի մէջ մահուան և կենաց դնել (10)։
 Մատթեոս Ուռհայեցու երկի դարձվածները նույնպես կառուցվածքային մեծ բազմազանություն են ներկայացնում։
 Կառուցվածքային խմբեր։
 Երկանդամ՝  Դաշինս  առնել  (10),  քննայոյզ  առնել  (26),  աղաչանս  արձակել  (42)ևն։
 Եռանդամ՝  Աւանդել  զհոգի  (12),  ի  հնազանդութիւն  կալ  (14),  արեան  ճապաղիսառնել (116) ևն։
 Քառանդամ՝  Առնել  ընդ  իշխանութեամբ  իւրով  (12),  ոխս  ի  սիրտ  առնուլ  (16),մտանել  ընդ  լծով  անիծից  (78),  մատնել  ի  ձեռս  սրոյ  (94),  առ  յոչինչ  համարել  (134),ջան յանձին կրել (150), ի բերան սրոյ հաշել (202), դուլ և հանգիստ տալ (216) ևն։
 Հնգանդամ՝  Զանձն  ի  ծառայութիւն  կացուցանել  (314),  ի  կեր  սրոյ  խողխողեալլինել (376), ծաղր և ծանակ լինել ումեք (402)։
 Վեցանդամ՝  Յահ  և  յերկիւղ  լինել  (110),  յաւեր  և  յապականութիւն  դարձուցանել(370)։
 Կառուցվածքային խմբերՔանակըԵրկանդամԵռանդամՔառանդամՀնգանդամՎեցանդամԵրկանդամ դարձվածների կաղապարներ։
 •  Գոյական  +  բայ՝  Կոծ  առնուլ  (34),  անէծս  կարդալ  (36),  սրով  անցուցանել  (40)ևն։
 •  Ածական + բայ՝ Հնազանդ առնել (30), թոյլ տալ (116), միամիտ կալ (136) ևն։
 •  Դերբայ + բայ՝ Պնդեալ լինել (86), լրբեալ լինել (126)։
 •  Մակբայ + բայ՝ Յանդիման լինել (188)։
 Եռանդամ դարձվածների կաղապարներ։
 •  Զ + գոյական + բայ՝ Զհետ մտանել (42), զերեսս դարձուցանել (66), զտեղի առնուլ (116) ևն։
 •  Զ + բայահիմք + բայ՝ Զանց առնել (196)։
 •  Զ + դերբայ + բայ՝ Զարթեալ լինել (130)։
 •  Ընդ + գոյական +  բայ՝ Ընդ իշխանութեամբ առնել (28),  ընդ կրունկն դարձուցանել (94), ընդ գրով արկանել (112) ևն։
 •  Ընդ + դերանուն + բայ՝ Ընդ միմեանս հարկանել (42)։
 •  Ընդ + մակբայ + բայ՝ Ընդ առաջ ելանել (26), ընդ վայր շրջել (100), ընդ առաջգնալ (238)։
 •  Ի + գոյական + բայ՝ Ի փախուստ դարձուցանել (14), ի վտանգի արկանել (26),ի հաւատոյ դարձուցանել (126) ևն։
 •  Ի  +  ածական  +  բայ՝  Ի  բաց  թողուլ  (38),  յաւեր  մատնել  (48),  ի  շտապս  լինել(118) ևն։
 •  Ի + մակբայ + բայ՝ Յառաջ բերել (102), ի վայր կործանել (134)։
 •  Գոյական + գոյական + բայ՝ Ձայն աւետեաց մատուցանել (42), արեան ճապաղիս առնել (116), արեան ջաղխիս առնել (200), վրէժ արեան առնուլ (230)։
 •  Գոյական + բայ + դերանուն՝ Ձեռամբ առնել ումեք (196)։
 •  Ածական + գոյական + բայ՝ Բարի մտօք կալ (64)։
 Քառանդամ դարձվածների կաղապարներ։
 •  Առ + ի + դերանուն + բայ՝ Առ յոչինչ համարել (134)։
 •  Զ + գոյական + գոյական + բայ՝ Զհետ հրամանաց գալ (46)։
 •  Գոյական + զ + գոյական + բայ՝ Ճակատ զճակատ հարկանել (90)։
 •  Զ + գոյական + մակբայ + բայ՝ Զմահ առաջի դնել (18)։
 •  Բայ + ընդ + գոյական + գոյական՝ Մտանել ընդ լծով անիծից (78), մտանել ընդլծով ծառայութեան (80)։
 •  Բայ + ընդ + գոյական + դերանուն՝ Առնել ընդ իշխանութեամբ իւրով (12), ընդձեռամբ ուրուք հնազանդեցուցանել (32), ընդ ձեռամբ իւրով առնել (332)։
 •  Գոյական + ընդ + դերանուն + բայ՝ Սէր ընդ ումեք հաստատել (152)։
 •  Գոյական  +  ի  +  գոյական  +  բայ՝  Ոխս  ի  սիրտ  առնուլ  (16),  ջան  յանձին  կրել(150), սուր ի գործ արկանել (282)։
 •  Բայ  +  ի  +  գոյական  +  գոյական՝  Կոտորել  ի  բերան  սրոյ  (26),  մատնել  ի  ձեռսսրոյ  (94),  կոտորել  յերեսաց  սրոյն  (152),  ի  բերան  սրոյ  մատնել  (200),  ի  բերանսրոյ հաշել (202)։
 •  Գոյական + ի + մակբայ + բայ՝ Հիմն ի վեր առնել (94)։
 •  Ի + ի + գոյական + բայ՝ Ի յառ ածել (170), ի յապրոյ ելանել (216), ի յանձն առնուլ (322), ի յերկիր կործանել (402)։
 •  Ի + գոյական + բայ + դերանուն՝ Յոտ անկանել ումեք (268)։
 •  Ի + ածական + գոյական + բայ՝ Ի սուր սուսերի մաշել (26), ի սուր սուսերի կոտորել (136)։
 •  Գոյական + շաղկապ + գոյական + բայ՝ Դուլ և հանգիստ տալ (216)։
 •  Բայահիմք  +  շաղկապ  +  բայահիմք  +  բայ՝  Ցիր  և  ցան  ածել  (92),  ցիր  և  ցանհանել (398)։
 Հնգանդամ դարձվածների կաղապարներ։
 •  Զ + գոյական + ի + գոյական + բայ՝ Զանձն ի ծառայութիւն կացուցանել (314)։
 •  Դերբայ + բայ + ի + գոյական + գոյական՝ Խողխողեալ լինել ի կեր սրոյ (376)։
 •  Գոյական  +  շաղկապ  +  գոյական  +  բայ  +  դերանուն՝  Ծաղր  և  ծանակ  լինելումեք (402)։
 Վեցանդամ դարձվածների կաղապար։
 •  Ի  +  գոյական  +  շաղկապ  +  ի  +  գոյական  +  բայ՝  Յահ  և  յորկիւղ  լինել,  յաւեր(ած. և գոյ.) և յապականութիւն դարձուցանել (370)։
 Դասական և հետդասական գրաբարի դարձվածների զուգադրահամեմատականքննությունը  Ագաթանգեղոսի  և  Մատթեոս  Ուռհայեցու  երկերում  ցույց  տվեց,  որիմաստային  ամենամեծ  խումբը  կազմում  են  ռազմական  գործին  առնչվող  դարձվածները։
   Իրենց  կաղապարային  և  հատկապես  ներքին  իմաստի  բազմազանությամբառաջին տեղը գրավում են մարմնամասերի անվանումներից բաղադրվածները. նույնմարմնամասերի  անվանումները  տարբեր  դարձվածներում  այլևայլ  նշանակությամբեն  գործածվում։
   Քանակապես  գերիշխում  են  (մարմնամասերի  անվանումներից  բաղադրված և շարժում ցույց տվող դարձվածների նկատմամբ ոչ մեծ տարբերությամբ)ռազմական  գործին  վերաբերող  դարձվածները։
   Սա,  իհարկե,  պատահական  չէ.  մերուսումնասիրած  աղբյուրները,  լինելով  պատմագրական  գործեր,  ռազմի  բազմաթիվնկարագրական  հատվածներ  են  պարունակում,  որոնցում,  անշուշտ,  դարձվածներնիրենց  անփոխարինելի  դերն  ունեն։
   Ինչպես  արդեն  վերը  նշել  ենք,  մարմնամասերիանվանումներից  բաղադրված,  ռազմին  առնչվող  և  շարժում,  տեղափոխություն  արտահայտող դարձվածները շատ հաճախ ներթափանցված են մեկը մյուսի տարրերով,որի  պատճառով  էլ  շարժում,  տեղափոխություն  արտահայտող  դարձվածների  խումբտարբերակել  ենք  որոշ  վերապահությամբ`  դրանում  ամփոփելով  միայն  մյուս  երկուխմբերում  չներառված  դարձվածները,  իսկ  ինչ  վերաբերում  է  դարձվածների  կառուցվածքային  վերլուծությանը,  ապա  երկանդամ  և  եռանդամ  դարձվածները,  քանակովիրար համադրելի, մեծամասնություն են կազմում քառանդամ, հնգանդամ, վեցանդամդարձվածների  համեմատությամբ։
   Յոթանդամ  ընդամենը  մեկ  դարձված  ենք  գտելԱգաթանագեղոսի երկում (զանձն ի մէջ մահուան և կենաց դնել)։
 Վանուհի ԲաղմանյանԴԱՍԱԿԱՆ ԵՎ ՀԵՏԴԱՍԱԿԱՆ ԳՐԱԲԱՐԻ ԴԱՐՁՎԱԾՆԵՐԻ ԶՈՒԳԱԴՐԱՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆՊԱՏԿԵՐԸ ԱԳԱԹԱՆԳԵՂՈՍԻ ԵՎ ՄԱՏԹԵՈՍ ՈՒՌՀԱՅԵՑՈՒ ԵՐԿԵՐՈՒՄԲանալի բառեր՝ գրաբար, դարձված, զուգադրահամեմատական քննություն։

Սույն  աշխատանքի  նպատակը  Ագաթանգեղոսի  և  Մատթեոս  Ուռհայեցու  երկերի  դարձվածների զուգադրահամեմատական քննության միջոցով դասական և հետդասական գրաբարի  դարձվածների մասին ամբողջական պատկերացում ստեղծելն է։
    Թե՛ դասական, թե՛ հետդասական շրջանի երկերում դարձվածները գործածության հաճախականության  տարբերություն  գրեթե  չունեն,  իսկ  ինչ  վերաբերում  է  դրանց  զուգադրահամեմատական  պատկերին  իմաստի  և կառուցվածքի  տեսանկյունից,  ապա  երկու  երկերում գրեթե  նույն խմբերն են առանձնաում և´ իմաստային, և´ կառուցվածքային առումներով։
  Նշանակում է`  գրաբարը լեզվի զարգացման այնքան կայուն ու միաժամանակ այնքան դինամիկ փուլ է, որ մի  կողմից  պահպանում  է  իր  հսկայական  նշանակությունն  ու  ազդեցությունը  դարեր  շարունակ,  իսկ մյուս կողմից այդ ընթացքում անընդհատ կատարելագործվում ու հարստանում է։
