ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ, ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԵՎ SERԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՐԴՅՈՒՆՔՈՒՄ ԱՌԱԱԴՐՎԱ D ՎՆԱՍՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ Ըստ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 1088-րդ հոդվածի `ապրանքի, աշխատանքի, ծառայության մասին սխալ կամ անճշտ տեղեկատվության տրամադրման հետևանքով վնասը ենթակա է վաճառողի կողմից փոխհատուցման: կամ ապրանքների արտադրող, կապալառու կամ ծառայություններ մատուցող ընկերություն ՝ անկախ նրանց մեղքից, թե արդյոք տուժողը նրանց հետ պայմանագրային հարաբերությունների մեջ է: Ապրանքի, աշխատանքի կամ ծառայության արատների պատճառած վնասի համար պատասխանատվությունը վնասի առաջացման հիմքն է, որի դեպքում առաջանում է փոխհատուցման խնդիր: Ապրանքների, ծառայությունների և աշխատանքների թերությունները կարող են վնաս հասցնել ինչպես քաղաքացու կյանքին, առողջությանը կամ գույքին, այնպես էլ իրավաբանական անձի գույքին, ուստի այդ վնասը փոխհատուցելու անհրաժեշտություն կա: Վնասը կարող է լինել նյութական կամ ոչ նյութական: Նյութական վնասը այն է, ինչը կարելի է հաշվել, իսկ ոչ նյութական վնասը անհնար է հաշվել:  Նյութական վնասի դեպքում տուժողը կարող է կորցնել իր աշխատավարձը, աշխատունակությունը, կատարել լրացուցիչ ծախսեր բուժման, դեղորայքի գնման, առողջարանային բուժման այլ նպատակների համար, կերակրողին կորցնելու դեպքում առաջանում են թաղման ծախսեր: Հաց բերողի կորստի պատճառած վնասը հատուցվում է:   Եթե ​​վնասը պատճառվել է գույքին, տուժողը կարող է պահանջել գույքի վնասի կամ գույքի գույները փոխարինելու ծախսերի փոխհատուցում 1 Տե՛ս ARPA 1998.08.10 / 17 (50), ընդունված 05.05.1998 թ., Ուժի մեջ է մտել 01.01.1999 թ. և այլն  Եթե ​​վնասը հնարավոր չէ գնահատել դրամական արտահայտությամբ, այն դառնում է ոչ նյութական կամ ոչ նյութական վնաս 2: Քանի որ խարդախության նպատակը տուժողին իրականում պատճառված վնասի հատուցումն է, փոխհատուցման չափը սովորաբար չափվում է վնասի աստիճաններով:   Դրամական իմաստով դրանք ներառում են ոչնչացված գույքի փոխարինում, կորցրած աշխատավարձի փոխհատուցում, բժշկական ծախսերի փոխհատուցում `այն գումարը, որը պետք է մեղմացնի կրած տառապանքները:  Այս վնասների հատուցումը կոչվում է հատուցող 3: Օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն ՝ վնասը այն անձի ծախսերն է, որը խախտել է իր կողմից կատարված իրավունքը կամ պետք է աներ խախտված իրավունքը վերականգնելու, իր գույքի կորուստը կամ վնասը (իրական վնաս), չվաստակած եկամուտը, որը անձը կստանար սովորական քաղաքացիական շրջանառության պայմաններում: , օդի իրավունքը չէր խախտվի (կորցրած օգուտը), ինչպես նաև ոչ նյութական վնասը:   Նույն հոդվածի 4-րդ մասը սահմանում է, որ ոչ նյութական վնասը ենթակա է հատուցման միայն օրենքով նախատեսված դեպքերում: Օրենսգրքի 162.1 հոդվածում տրված է «ոչ նյութական վնաս» հասկացությունը, ըստ որի ՝ ոչ նյութական վնասը ֆիզիկական կամ հոգեկան տառապանք է, որն առաջացել է այն անձի կողմից, որը ծնվել կամ խախտում է իրեն պատկանող նյութական կամ ոչ նյութական բարիքները: օրենքը կամ խախտում է նրա անձնական կամ ոչ գույքային իրավունքները: որոշմամբ, գործողությամբ կամ անգործությամբ:  Այնուամենայնիվ, ապրանքների, ծառայությունների, աշխատանքների արատների պատճառով պատճառված վնասի հատուցման դեպքում օրենսդիրը դեռ չի նախատեսում ոչ նյութական վնասի փոխհատուցում:   Մինչդեռ օտարերկրյա պետությունների փորձի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ այս դեպքում նախատեսվում է փոխհատուցել ոչ նյութական վնասը, որոշ դեպքերում նույնիսկ պատժիչ վնասը: Վնասը, որպես քննվող ոլորտում պատասխանատվության պայման, չունի հատուկ առանձնահատկություններ:  Այն կարող է դրսեւորվել զոհի գույքի ոչնչացման կամ ոչնչացման, առողջության վերականգնման ծախսերի, աշխատունակության կրճատման (կորստի) հետևանքով աշխատավարձի (եկամտի) կորստի և այլնի մեջ: 4: 2 Տե՛ս Գ. Բեքմեզյան, ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությամբ սահմանված ոչ նյութական վնասի հատուցման մի շարք հարցերի շուրջ, ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դասախոսական կազմի գիտաժողովի նյութեր, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2015, էջ: 191 թ. 3 Տե՛ս Don Mayer, Daniel Warner, George Siedel and Jethro K. Lieberman, նշվ. Cit., P. 280: 4 Տե՛ս Քաղաքացիական իրավունք, դասագիրք, հ. 3, 4-րդ հրատարակություն, վերանայված: և լրացուցիչ, ըստ պատվերի: Ա. Պ. Сергеева, Ю. K. Tolstogo, M., Ed. Ազդագիր, 2005, էջ. 73 Վնասը կարող է պատճառվել գույքին (գույքային վնաս) կամ անձին: Մարդուն վնաս պատճառելու դեպքում, ներառյալ ոչ նյութական ակտիվները, ինչպիսիք են կյանքն ու առողջությունը, գույքային վնասը ենթակա է փոխհատուցման `գույքի վնասի և գույքի վերականգնման ծախսերի տեսքով, որոնք նվազել են առողջության կորստի արդյունքում: Իրավիճակն այլ է, երբ բարոյական, ֆիզիկական տանջանքների պատճառած բարոյական վնասը փոխհատուցվում է և չունի նյութական համարժեք:   Նրա փոխհատուցումը կարող է միայն օգնել մեղմել տառապանքը, զոհի մոտ վերականգնել արդարության զգացողությունը 5: Հարց է առաջանում, թե կոնկրետ ինչ գույքային վնաս կարող է արտահայտվել տրված իրավունքների ոտնձգության դեպքում: Ակնհայտ է, որ անձի կյանքը կամ առողջությունը ենթակա չէ դրամական կամ այլ գույքի գնահատման:   Այնուամենայնիվ, չպետք է անտեսել այն փաստը, որ մարդու առողջական վիճակը պայմանավորված է նրա աշխատունակությամբ (աշխատունակություն), հետևաբար նյութական (գույքային) անվտանգության հնարավորությամբ, նրա կարիքների բավարարմամբ:   Հզորության իջեցումը սովորաբար առաջացնում է քաղաքացու գույքային կարգավիճակի վատթարացում այն ​​պատճառով, որ նա կարող է ժամանակավորապես կամ նույնիսկ ընդմիշտ չաշխատել, ինչպես նախկինում ՝ նույն ծանրաբեռնվածությամբ, նույն դիրքում և այլն:   Միևնույն ժամանակ, վնաս պատճառող գործողությունները պարտադիր կերպով իրենց արտացոլումն են գտնում զոհի գիտակցության մեջ, առաջացնում են որոշակի հոգեբանական արձագանք:   Ավելին, օրենքով պաշտպանված ապրանքների անբարենպաստ փոփոխություններն արտացոլվում են մարդու գիտակցության մեջ այն բացասական ապրումների միջոցով, որոնք առաջացել են ֆիզիկական տառապանքի կաբարեային ապրումների արդյունքում:   Գացմունքների բովանդակությունը կարող է լինել վախը, ամոթը, նվաստացումը կամ հոգեբանորեն այլ անբարենպաստ իրավիճակ:   Նման արձագանքը կարող է առաջանալ քաղաքացու սեփականության իրավունքի խախտմամբ:  Նման պայմաններում զգացողությունները կարծես թե «երկրորդական» վնաս են, բայց չի կարելի ժխտել, որ այս բնույթի բացասական հետևանքները պատճառաբանվում են անօրինական գործողության հետ. դրանք պետք է փոխհատուցվեն ՝ ըստ կրած տառապանքի աստիճանի:  Այն արտահայտում է ոչ գույքային վնասը, որը ենթակա է փոխհատուցման `համապատասխան փոխհատուցման վճարման միջոցով 6: 5 Տե՛ս Ռուսաստանի Դաշնության Քաղաքացիական իրավունք:  Դասագիրք. II հատոր, ըստ կարգի: О. Н. Սադիկովա, Էդ. «ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ»:  «ԻՆՖՐԱ-Մ», Մ., 2006, էջ 255: 6 Տե՛ս Repjev GA, «Պատվիրատվական պարտավորությունների պայմանների և կազմի վերաբերյալ հարցերի մասին», «Բիզնես իրավունքում»: -Кономико-ридический журнал, № 1-2 / 2006, М., էջ 78: Մասնավորապես, բարոյական վնասը կարող է առաջանալ սիրելիի կորստից `բարոյական զգացմունքներից, ակտիվ սոցիալական կյանքը շարունակելու անկարողությունից, աշխատանքի կորստից, ընտանեկան կամ բժշկական գաղտնիքների բացահայտումից, քաղաքացուն զրպարտող իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկատվության տարածումից, պատիվից կամ գործարար համբավից, կամ իրավունքներից ֆիզիկական կամ ժամանակավոր զրկում: կապված է խեղման, առողջության այլ վնասի կամ բարոյական տառապանքի արդյունքում կրած հիվանդության հետ և այլն: 7.   Նման տառապանքները դրսեւորվում են բացասական ֆիզիկական ապրումների, հոգեկան ապրումների տեսքով, որոնք այս կամ այն ​​չափով մարդուն զրկում են հոգեկան բարեկեցությունից և հոգեկան հավասարակշռությունից: Բարոյական վնասի առկայությունը կապված է ոչ գույքային ոլորտում վնաս պատճառող անձի գործողությունների բացասական հետևանքների առաջացման հետ: Հոգեկան տառապանքը կարող է փոխվել, եթե դա ֆիզիկական վնասի արդյունք է:  Որոշ երկրներ այժմ թույլ են տալիս վերականգնել միայն հոգեկան հիվանդությունը (մայրը ցնցվում է ՝ տեսնելով, որ իր որդին վիրավորվել է դժբախտ պատահարից, երբ երկուսն էլ փողոցով քայլում էին): «Սպառողների պաշտպանության մասին» ՌԴ օրենքը նախատեսում է 10 բարոյական վնաս գույքի վնասի դեպքում:   Համաձայն 15-րդ հոդվածի, քաղաքացիներ-սպառողներն իրավունք ունեն փոխհատուցել բարոյական վնասը, նույնիսկ եթե դա տեղի է ունեցել իրենց սեփականության իրավունքի խախտման արդյունքում:  Այնուամենայնիվ, օրենքը սահմանում է, որ այն ենթակա է փոխհատուցման միայն վնաս պատճառող մեղքի առկայության դեպքում: Մեր կարծիքով, նշված մոտեցումը ճիշտ է:  Բնականաբար, այս դեպքում մենք խոսում ենք գույքային վնասի մասին, որը կարող է մարդուն հոգեկան տառապանք պատճառել:  Մեր կարծիքով, գույքային աննշան վնասի դեպքում բարոյական վնասի փոխհատուցման մասին խոսք լինել չի կարող:   Այսինքն ՝ գույքային վնասի փոխհատուցման դեպքում պետք է սահմանափակվի բարոյական վնասի փոխհատուցման ինստիտուտի դիմումը: 7 Տե՛ս Ռուսաստանի Դաշնության Պլենումի Post Plenum, 1994 թվականի դեկտեմբերի 20-ից, № 10, «Մոտեցան որոշ հարցեր: //www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_5677/: 8 Տե՛ս Ռուսաստանի Դաշնության Քաղաքացիական իրավունք, խմբ. О.Н. Սադիկովա, Մ., Հրապարակել է «ԿՈՆՏՐԱԿՏ» -ը:  INFRA-M, 2006, էջ 276: 9 Տե՛ս Don Mayer, Daniel Warner, George Siedel and Jethro K. Lieberman, նշվ. Cit., P. 279: 10 Տե՛ս ՌԴ օրենք 07.02.1992 թ. N 2300-1 (խմբ. 13.07.2015-ից) «Կարիքավորների իրավունքի համար»: «Վնաս» տերմինը տրված է նաև ԵՄ հրահանգի 9-րդ հոդվածում (1985 թ. Հուլիսի 25-ի 85/374 / ԵՏՀ), որը նշանակում է «վնաս». Ա) մահվան պատճառած վնաս կամ առողջությանը վնաս պատճառելը. բ) որևէ գույքի վնաս. Ոչնչացում (բացառությամբ արատավոր ապրանքներից) ոչ պակաս, քան 500 ECU, պայմանով, որ քննարկվող գույքը (1) վերաբերում է այն անձին, որը սովորաբար նախատեսված է անձնական օգտագործման կամ սպառման համար, և (2) տուժողը հիմնականում օգտագործել է իր անձնական մասնավոր սեփականության համար: օգտագործման կամ սպառման համար: Հարկ է նշել, որ տարաձայնություններ են առաջացել գույքային վնասի և ավերածությունների փոխհատուցման նվազագույն շեմի ապահովման շուրջ: Ֆրանսիայի կառավարությունը չի սահմանել արտադրանքի արատների պատճառած վնասի համար պատասխանատվության նման սահմանափակում, քանի որ գտնում է, որ նման դրույթը հակասում է Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիայի 6 (1) հոդվածին, անհամատեղելի կլիներ Ֆրանսիայի հանրային քաղաքականության հետ: կխախտի մի կողմից սպառողների և մյուս կողմից արտադրողների շահերի հավասարակշռությունը: Հանձնաժողովը պնդում է, որ 500 եվրոպական արժույթների նվազագույն շեմը գույքի վնասման դեպքում չի հանգեցնում արդարադատության մերժմանը, եթե կա պատասխանատվություն, քանի որ տուժող կողմը ամեն դեպքում ի վիճակի է դատական ​​հայց ներկայացնել ոչ պայմանագրային ընդհանուր կանոնների համաձայն: պատասխանատվություն Ի վերջո, Հանձնաժողովը նշում է, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը պարունակում է համաչափության 12 սկզբունքը, որի համաձայն `դատարան դիմելու իրավունքի որոշակի սահմանափակումներ կարող են դրվել` դրանք իրավական հիմքերի հիմքով 13:  Այս գործի հիմքը 11 տե՛ս Խորհրդի 1985 թ. Հուլիսի 25-ի 85/374 / ԵՏՀ հրահանգը թերի արտադրանքի համար պատասխանատվության մասին անդամ պետությունների օրենսդրության, կանոնակարգերի և վարչական դրույթների մոտենալու մասին: 12 Տե՛ս պարոն Geelhoed- ի եզրակացությունը, դեպքեր C-52/00 և C-1 83/00, փաստաբան գեներալտտպ //curia.europa.eu/juris/showPdf.jsf?text=&docid=46583&pageIndex=0&doclang=en&mode=re q & dir = & occ = առաջին & մաս = 1 & cid = 659176: 13 Տե՛ս Stubbings և ուրիշներ Միացյալ Թագավորությունում, Գործ. № 22083/93, 1996 թվականի հոկտեմբերի 2-ի վճիռ, http: //hudoc.echr.coe.int/eng#{"fulltext ": [«Կտրուկներ.  andothers »],« documentcollectionid2 »: [«ԱՆԳԱՄ», «ՊԱԼԱՏ»], «իրեր»: [«001-58079»]} ՝ դատական ​​գործերի ավելացումից խուսափելու համար 14: Փաստորեն, նման սահմանափակում նախատեսելը զուրկ չէ տրամաբանությունից, դա գերբեռնվածությունից խուսափելու արդյունավետ միջոց է:   Եվ մեր ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ՀՀ դատարաններում այնքան շատ գործեր չեն լինում, որ գերբնակեցման խնդիր է առաջանում, ուստի կարիք չկա նախատեսել նման սահմանափակում: Մեր կարծիքով, նման սահմանափակում նախատեսելու անհրաժեշտությունը կարող է առաջանալ բարոյական վնասի հատուցման դեպքում:  Այդ դեպքում արդարության շահերից բխող կլիներ նման սահմանափակում նախատեսել այն դեպքերում, երբ գույքին պատճառված վնասի համար բարոյական վնաս է պատճառվում: Վնասի առկայության հարցը անքակտելիորեն կապված է դրա չափը որոշելու անհրաժեշտության հետ: Պատճառված վնասի փոխհատուցման չափը պետք է շոշափելի լինի, չնայած որ կարող է դժվար լինել գումարի ամուր ապահովումը, հատկապես այն դեպքերում, երբ կան պահանջներ, ինչպիսիք են ցավը, տառապանքը կամ հուզական աղետալիությունը: Արտասահմանյան պրակտիկայում հայցվորը կարող է փոխհատուցում ստանալ ինչպես ներկա, այնպես էլ ապագա ֆիզիկական ցավերի և տառապանքների համար:  Ապագա ցավի փոխհատուցումը թույլատրվում է, երբ կա մեծ հավանականություն, որ հայցվորը կրելու է այն:  Հայցվորին թույլատրված չէ ապագա ցավը և տառապանքը վերականգնելը, ինչը կասկածելի է 15: Բարոյական վնասի փոխհատուցման չափը որոշում է դատարանը ՝ անկախ գույքային վնասի հատուցման չափից, որի հետ կապված ՝ որպես բարոյական վնասի փոխհատուցում, գանձվող դրամական փոխհատուցման չափը կարող է կախված լինել արտադրանքի արժեքից ( աշխատանք, ծառայություն) կամ որպես տույժ:   Յուրաքանչյուր դեպքում սպառողին տրամադրված բարոյական վնասի փոխհատուցման չափը պետք է որոշի դատարանը `հաշվի առնելով սպառողի բարոյական և ֆիզիկական տառապանքի բնույթը` հիմնվելով ողջախոհության և արդարության սկզբունքի վրա 16: 14 Տե՛ս պարոն Geelhoed- ի կարծիքը, դեպքեր C-52/00 և C-1 83/00, փաստաբան գեներալտտպ //curia.europa.eu/juris/showPdf.jsf?text=&docid=46583&pageIndex=0&doclang=en&mode=re q & dir = & occ = առաջին & մաս = 1 & cid = 659176: 15 Տե՛ս Farlex- ի անվճար բառարանը, 2003, http: //legal-dictionary.thefreedictionary.com/ վնասներ: 16 Տե՛ս Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն դատարանի պլենումի ստեղծում 28.06.2012 թ.-ից N 17, «Կարիքավորների իրավունքի շուրջ վեճի քաղաքացիական մասի քննարկման մասին», www.consultant.ru: Բացի այդ, շատ երկրներում, բացի վերը նշված փոխհատուցումներից, որոնք սովորաբար անվանում են հատուցող, օգտագործվում են պատժիչ վնասներ:  Հարկ է նշել, որ փոխհատուցող կամ պատժիչ վնասներն ընդհանրապես նոր ինստիտուտ չեն:  Դրա արմատները գալիս են հին ժամանակներից:   Այսպիսով, հռոմեական օրենսդրության մեջ անօրինականության գործողությունը պետք է նախատեսի կամ փոխհատուցում կամ տուգանք (օրինակ ՝ Ակվիլեայի օրենքի համաձայն (մ.թ.ա. 286) և եթե ոչ նյութական գույքին պատճառվել է վնաս, օրենքով կամ դատարանի որոշմամբ նախատեսված տույժը մարվել է 17: Այսպիսով, կարելի է ասել, որ տուգանքի վնասների փոխհատուցումը հայտնի էր հին հռոմեական օրենսդրությանը: Պատժի փոխհատուցումը հիմնականում նշանակվում է ծայրահեղ կամ վիրավորական գործողությունների համար մարդուն պատժելու համար, այդ անձը հետագայում այդպիսի արարքներ կատարելուց հետ պահելու համար 18: Բացի այդ, կորուստների փոխհատուցումը, որն ավելին է, քան կորուստները, լրացուցիչ խթաններ է ստեղծում ռիսկերը նվազեցնելու համար:  Եթե ​​վնասի փոխհատուցումը գերազանցում է կորուստները, խնամքի մակարդակը կկազմի 19: Պատժի վնասները փոխհատուցվում են այն դեպքերում, երբ ամբաստանյալի գործողությունն այնքան արտառոց է, որ արդարությունը կարող է իրականացվել միայն վնասը փոխհատուցելու միջոցով, բացի տուգանքը մեծացնելուց: Քանի որ ենթադրում է «պատժիչ» տերմինը, նպատակն է պատժել պատասխանողի գործողությունները:   Քանի որ փոխհատուցման վնասը (երբեմն անվանում են տուգանք) հակասում է խոշտանգումների մասին օրենքի ընդհանուր նպատակին, դա թույլատրելի է միայն վատթարագույն հանգամանքներում:  Երկրների մեծ մասում օրենքը թույլ է տալիս պատժիչ վնասներ պատճառել միայն այն դեպքում, եթե ամբաստանյալը դիտավորյալ հանցագործություն է կատարել, չարամտորեն կամ այլ արտառոց բան է կատարել: Հետևաբար պատժիչ վնասի հատուցումը թույլ չի տրվում անփութության դեպքում:  Բայց երբ ինչ-որ մեկը կանխամտածված և չարամտորեն մտադրվում է վնաս հասցնել մեկ այլ անձի, հատուցումը տեղին կլինի:   Պատժիչ վնասի հատուցումը ուղղված է ոչ միայն 17-ին: Տե՛ս VD Ավետիսյան, Հռոմեական մասնավոր իրավունք, ԵՊՀ հրատարակչություն, Երևան, 2010, էջ: 97 18 Տե՛ս Thomas J. Collin, պատժիչ վնասներ և գործարար բռնություններ:   Գործնական ձեռնարկ, Ամերիկյան իրավաբանների միություն, ԱՄՆ, 1998, էջ 2-3: 19 Տե՛ս Steven Shavell, պատահականության իրավունքի տնտեսական վերլուծություն, Haarvard, John M. Olin իրավունքի, տնտեսագիտության և բիզնեսի կենտրոն, Քննարկման փաստաթուղթ թիվ 396, 2002, էջ: 56 պատժել հանցագործին `լրացուցիչ և երբեմն ծանր վճար բռնագանձելով (ճշգրիտ գումարը մնում է դատարանի կամ երդվյալ ատենակալների հայեցողությանը), բայց նաև հետ պահելու մյուսներին նման վարքից: Դատարանի կողմից հատուցված վնասների փոխհատուցումը միայն վնաս պատճառող անձի կողմից պատճառված վնասների կամ գույքային վնասների մոտավոր վնաս է տալիս:   Խոշտանգումների մասին օրենքը մեկ քայլ առաջ է գնում կանխարգելման տեսանկյունից, բացի այն, որ հայցվորը երբեմն ապահովում է պատասխանողի դեմ փոխհատուցում:   Դրանք գրեթե միշտ լինում են այն դեպքերում, երբ դիտավորյալ հանցագործություն է կատարվել 20: Փոխհատուցվող պատժիչ վնասի չափը կախված է քննիչի հայեցողությունից, որը պետք է հաշվի առնի հանցագործի վարքի բնույթը, հայցվորի կորստի կամ վնասվածքի աստիճանը և այն բանի չափը, որով ամբաստանյալի վարքը հակասում է հասարակության ընկալմանը արդարություն և բարեպաշտություն 21: Պատժիչ վնասի փոխհատուցումը քննադատվել է տարբեր պատճառներով, ներառյալ անորոշությունը փոխհատուցման չափի վերաբերյալ `22: Արտասահմանյան պրակտիկայում, հատկապես ԱՄՆ-ում, որտեղ պատժիչ վնասի փոխհատուցումը զգալի է, պատժիչ վնասի բազմաթիվ դեպքեր կան:   Այսպիսով, Liebeck- ն ընդդեմ McDonald's- ի գործով հայցվորը ստացել է երրորդ աստիճանի այրվածք ՝ պատահաբար տաք սուրճը թափելով իր վրա:  Բժշկական ծախսերի և 160,000 ԱՄՆ դոլարի վնասների փոխհատուցման համար Լիբեքին շնորհվել է 2.7 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վնասի փոխհատուցում 23: 2002 թ.-ին Ֆիլիպ Մորիսին դատի է տվել մի կին, որը թոքերի քաղցկեղ ուներ, պնդելով, որ իր հիվանդությունն առաջացել է ծխախոտից, որ նա կախվածություն ունի ծխախոտից, քանի որ ընկերությունը իրեն չի զգուշացնում ծխելու վնասի մասին:   Ընկերությանը հանձնարարվեց վճարել 28 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի տուգանք և 850 000 ԱՄՆ դոլարի փոխհատուցում 24: 20 Տե՛ս Don Mayer, Daniel Warner, George Siedel and Jethro K. Lieberman, նշվ. աշխատանք, էջ 280: 21 Տե՛ս Farlex- ի անվճար բառարանը, 2003, http: //legal-dictionary.thefreedictionary.com/ վնասներ: 22 Տե՛ս David G. Owen, Products Liability, Thomson West, 2008, USA, p. 42 23 Տե՛ս Liebeck v. McDonald's ռեստորաններ, PTS, https: //caselookup.nmcourts.gov/caselookup/app. 24 Տե՛ս Bullock v. Philip Morris, USA, № B222596., 198 Cal.App. 4-րդ 543 (2011), Վերաքննիչ դատարան //blogs.harvard.edu/exemplarydamages/files/2011/08/B222596.pdf. Գ Բեքմեզյանը նշում է, որ նպատակահարմար է ՀՀ օրենսդրության մեջ ընդունել վնասի ինստիտուտը, որը կլինի պատժիչ և փոխհատուցող վնասների համադրություն, ուղղված կլինի ոչ նյութական վնասները փոխհատուցելուն: Հաշվի առնելով այն փաստը, որ փոխհատուցման ինստիտուտի հիմնական նպատակներից մեկը վնասի պատճառումը կանխելն է, առաջարկվում է վնասի նոր ինստիտուտը կոչել կանխարգելիչ վնաս: Վիճարկվում է, որ վնաս պատճառող անձի կողմից միայն դիտավորյալ կամ կոպիտ անփութությունը պետք է հիմք հանդիսանա հատուցող վնասի համար:   Կանխարգելիչ վնասի հատուցման համար պետք է հաշվի առնել իրավախախտման բնույթը, վտանգը, հասարակական բողոքը, արարքի բացասական տնտեսական արժեքը, հանցագործի եկամուտը և այլն: Կանխարգելիչ փոխհատուցման հիմնական խնդիրներից մեկը փոխհատուցման չափը որոշելն է:   Դատարաններին չպետք է թույլ տրվի իրենց հայեցողությամբ որևէ գումար նշանակել, բայց հստակորեն օրենսդրորեն սահմանել այն դրամական սահմանները, որոնցում դատարանները, հաշվի առնելով հանցագործության բնույթը և վերոհիշյալ այլ հանգամանքները, կորոշեն վնասի չափը 25: Մեր կարծիքով, առավել նպատակահարմար է նաև ներդնել կանխարգելիչ վնասի հատուցման ինստիտուտ, որն ավելի շատ համապատասխանում է քաղաքացիական իրավունքի էությանը:  Ավելին, այն պետք է փոխհատուցվի պարտապանի դիտավորության կամ կոպիտ անփութության դեպքում: Բացի այդ, կամայականությունից խուսափելու համար անհրաժեշտ է սահմանել դրամական սահմաններ դրա փոխհատուցման համար, ինչպես նաև այն չափորոշիչները, որոնց պետք է հետեւեն դատարանները նման փոխհատուցում տրամադրելու համար: Պատժիչ վնասների վարդապետությունը նկարագրվում է որպես անոմալիա:   Դրա երկու նպատակները ՝ պատժիչ և կանխարգելիչ, համեմատվում են ամերիկյան օրենսդրության նպատակների հետ:   Եվ քանի որ պատժիչ վնասի փոխհատուցումը գոյություն ունի քաղաքացիական օրենսդրությունում, բայց կրում է քրեական բնույթ, այդ դոկտրինը բնութագրվում է որպես «քվազի-քրեական»:   Այս հատկությունն է, որ երկար քննարկումներ է առաջացրել դրա նպատակահարմարության վերաբերյալ 26: 25 Տե՛ս Գ. Բեքմեզյան, ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությամբ սահմանված ոչ նյութական վնասի հատուցման մի շարք հարցերի շուրջ, ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դասախոսական կազմի գիտաժողովի նյութեր, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2015, էջ 203- 204 թ. 26 Տե՛ս Thomas J. Collin, պատժիչ վնասներ և գործարար բռնություններ:   Գործնական ձեռնարկ, Ամերիկյան փաստաբանների միություն, ԱՄՆ, 1998, էջ 2, 3: Հետևաբար, մեր կարծիքով, կանխարգելիչ վնասի նման ընկալումը, որն, ըստ էության, պատժիչ և հատուցող վնասների համադրություն է, ավելի շատ համապատասխանում է քաղաքացիական իրավունքի էությանը և նպատակներին: Անհրաժեշտ ենք համարում անդրադառնալ «վնասի փոխհատուցում» և «գումար» հասկացությունների հարաբերակցությանը: Գրականության մեջ նշվում է, որ փոխհատուցման «չափ» և «գումար» հասկացությունները անկախ իրավական կատեգորիաներ են, որոնց տարբերությունները արտահայտվում են նրանում, որ փոխհատուցման չափը ֆիքսված կատեգորիա է, որը ներառում է վնասի ընդհանուր չափը (իրական վնաս , չվաստակած եկամուտ, բարոյական վնաս): )  Փոխհատուցման չափը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում հատուցման ենթակա ծավալի այն մասն է:   Հետևաբար, փոխհատուցման չափը կարող է փոխվել որոշակի իրավական փաստերի ազդեցության ներքո: ինչպես կրճատված, այնպես էլ 27: Նշված մոտեցումը ճիշտ է:  Դա ցույց է տալիս օրենսգրքի համապատասխան հոդվածների ուսումնասիրությունը:   Օրենսգիրքն ամրագրում է պատճառված վնասի լրիվ փոխհատուցման սկզբունքը (հոդվածներ 1058, 1064), ապա անդրադառնում է փոխհատուցման չափը որոշելու խնդրին (հոդվածներ 1058, 1066, 1074, 1076, 1079, 1083, 1084 և այլն):  Այս տեսանկյունից օրենսգրքի 1078-րդ հոդվածի 3-րդ մասը շտկման կարիք ունի: Սույն հոդվածի 1-ին մասը `թվարկելով այն ամենը, ինչ ենթակա է հատուցման` քաղաքացուն վնասելու կամ նրա առողջությանը վնաս հասցնելու դեպքում, էապես նշանակում է իրական վնաս և կորցրած օգուտ:  Ակնհայտ է, որ մենք կարող ենք խոսել միայն փոխհատուցման չափի մասին: Եվ երրորդ մասը նշում է, որ տուժողին պատճառված վնասի հատուցման չափը և գումարը կարող են ավելացվել օրենքով կամ պայմանագրով: Մեր կարծիքով, երրորդ մասում «ծավալ» բառի օգտագործումը ճիշտ չէ, քանի որ ծավալը հաստատուն է, այն ենթակա չէ ավելացման կամ նվազման:  Այստեղ նկատի է ունեցել միայն վնասի հատուցման չափը, ինչի մասին վկայում է օրենսգրքի այլ նորմերի վերլուծությունը: Ինչ վերաբերում է վնասի չափին, ապա այն, մեր կարծիքով, կարող է փոփոխվել, ավելացվել, կրճատվել, եթե կողմերը իրավաբանական անձինք են:  Քաղաքացիների դեպքում նման համաձայնությունն ուղղակիորեն արգելվում է օրենքով: 27 Տե՛ս Shabunina IS, Pony և նախազգուշացումների առանձնահատկությունները արժեքի պատմության մեջ, 2004, Ուլյանովսկ, http: //www.dissercat.com/content/ponyatie-i-osobennostivozniknoveniya-obyazatelstva-vsledstvie-prichineniya-vreda#ixzz3yMgZa0yO. Օրենսգրքի 416-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ կամավոր պայմանագրով պարտապանի պատասխանատվության չափը սահմանափակելու մասին համաձայնագիրը, որով պարտատերը սպառող քաղաքացի է, անվավեր է, եթե պատասխանատվության տեսակը կամ խախտման համար պատասխանատվության չափը սահմանված է: օրենքով կամ համաձայնությունը կայացվել է մինչ պարտավորությունը: հանգամանքների ի հայտ գալը `չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարման համար պատասխանատվություն կրող: Մեր կարծիքով, վնասի ամբողջ չափը ենթակա է փոխհատուցման ՝ միայնակ քաղաքացու կյանքին և առողջությանը վնաս պատճառելու դեպքում:  Բարոյական վնասի փոխհատուցում տրամադրելու դեպքում ճիշտ կլինի տրամադրել գույքային վնասի փոխհատուցման նվազագույն շեմը `ոչնչացման դեպքում:  Արդարադատության շահերից է բխում գույքային վնասի դեպքում բարոյական վնասի դեպքում այդպիսի փոխհատուցում նախատեսելը: Իրավաբանական անձանց կամ անհատ գործարարների գույքին վնաս պատճառելու դեպքում, եթե վնաս պատճառող անձի մեղքը չկա, մեր կարծիքով, ճիշտ կլինի սահմանել միայն իրական վնասը փոխհատուցելու պարտավորություն: Քրիստինե Գաբուզյան ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ, ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԵՎ SERԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ՊԱՏԱՈ ՎՆԱՍԵՐԻ ՓՈԽՀԱՏՈՒՄԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐ Հիմնաբառեր. Ապրանք, աշխատանք, ծառայություն, արատ, վնաս, պատժիչ, կանխարգելիչ: ։

Սույն հոդվածում քննարկվում են ապրանքների, աշխատանքների կամ ծառայությունների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման տարբեր տեսակների  հետ  կապված  խնդրահարույց  հարցեր։
   Ուսումնասիրվել  է  նաև  արտասահմանյան  որոշ  երկրների փորձը սույն ոլորտում։
  Ուսումնասիրության արդյունքում առաջարկություններ են  արվում  ոչ  նյութական  վնասի  հատուցումը  ՀՀ  օրենսդրությամբ  նախատեսելու  և  դրա  հետ  առնչվող խնդրահարույց հարցերը լուծելու ուղղությամբ, ինչը ներկայումս խիստ արդիական  հիմնախնդիր է։
