19-րդ դարի ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌՈՒՎԱՔԱՅԻՆ ԲՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՄԻERՄԻ INTՄԻVԱERNԳԱՅԻՆ ԱԴԵՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՌԱՖՈՒ «ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅՈՒՆ»  Հատկապես ուշագրավ են ազգային սոցիոլոգիական ավանդույթի (այս դեպքում ՝ «ազգային-ազատագրական պայքարի» հայեցակարգի) վերաիմաստավորման խնդիրները, որոնք նպատակ ունեն բացահայտելու հայ սոցիոլոգիական մտքի հետագա զարգացման հեռանկարները: Եթե ​​այդ գաղափարի զարգացման համար հիմք ընդունենք 19-րդ դարի հայկական սոցիալական-սոցիոլոգիական ավանդույթի շրջանակներում ձևավորված մոտեցումները, ապա հիմնական խնդիրն է դառնում հայտնաբերել վերջինիս հիմքերը:  Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել ազգի և սերնդի տեսական հասկացությունների վերլուծությանը, որոնք համարվում են ժամանակի սոցիալական մտքի հիմնական կատեգորիաները:  Սրանք այն հասկացություններն են, որոնք ընկած են այդ շրջանի հայկական իրականության վերարտադրության հիմքում:   Ազգ– Սերունդների հարաբերությունների խնդրի վերաբերյալ մեկնաբանությունները կարելի է տեսնել հատկապես Րաֆֆիի «Հայ երիտասարդություն» -ում [1]:   Դա, ըստ էության, 19-րդ դարի հայ իրականության ընկալման ներքին գործընթացների ընկալման նոր մոտեցում ցուցաբերելու փորձ է:  Փորձ է արվել ուսումնասիրել այդ շրջանի հայկականությանը բնորոշ սերնդեսերունդ և սերունդների գործընթացներն ու փոխհարաբերությունները, առաջարկել տեսական հիմնավորումներ, որոնք թույլ կտան մեկնաբանել ներազգային գործընթացները ՝ դրանք դասակարգելով որոշակի սոցիալ-պատմական-տարածական-ժամանակային համատեքստում:  Հետազոտության հիմքում ընկած է «երիտասարդություն» հասկացությունը `սերունդ համարվող, ինչպես ներսերունդային դինամիկայի, այնպես էլ սերունդների միջև հարաբերությունների առումով:   Րաֆֆին հատուկ նշանակություն է տալիս երիտասարդության խորը հետազոտությանը ՝ նշելով, որ այն ոչ միայն «թարմ ուժ» է, այլև տվյալ ազգի առաջընթացի և ապագայի երաշխիք:   Այս տեսական մոտեցման հիմքը ռոմանտիկ-պատմական ուղղությունն է, որի շրջանակներում մեծ է մշակույթի տեղն ու դերը միջսերնդային և սերնդեսերունդ գործընթացների մեկնաբանություններում:  Սա թույլ է տալիս ոչ միայն դիտել այդ գործընթացները միկրո-սուբյեկտիվ գործոնների, ինչպիսիք են մշակույթը, ազդեցության տակ, այլև որոշակի սոցիալական-տարածական կապի մեջ [2]: Համեմատական ​​մեթոդը լայնորեն կիրառվում է 19-րդ դարի հայ երիտասարդության ներքին սերունդների մեկնաբանման տեսական մոտեցումներում:   Փորձ է արվում ուսումնասիրել այդ սերնդի բազմաթիվ շերտերը, ինչպես նաև պարզել հայ երիտասարդության ձևավորման և ձևավորման գործընթացը միջսերնդային փոխազդեցությունների միջոցով:   Հայ երիտասարդության շերտավորված բնույթն առավել ակնհայտ է գյուղական և քաղաքային հայ երիտասարդների տարանջատման պատճառով:   Այս տարբերակումը հիմնված է մի առանձնահատկության վրա, որը հասկանալի է դարձնում, թե ինչու է համեմատական ​​մեթոդը օգտագործվում սերունդների ներսում դինամիկան մեկնաբանելու համար:   Խոսքն, իհարկե, սոցիալական կարգավիճակի մասին է:  Մասնավորապես, խոսելով 19-րդ դարում ապրող հայ երիտասարդների մասին, անհրաժեշտ է նշել, որ դա սերունդների հետ-փոխաբերական հարաբերությունների արդյունք է:   Այս երիտասարդությունը ձեւավորվում է ավանդական նորմերի հիման վրա ՝ օգտագործելով տարեցների փորձը, սոցիալականացման միջսերնդային կողմնորոշումը:   Անբավարար նյութական ռեսուրսները ստիպում են երիտասարդներին ավելի շատ ժամանակ հատկացնել գյուղատնտեսական գործունեության վրա, քան կրթության: Արդյունքում հասարակության մեջ գերակշռում է գերակշռող գյուղատնտեսական տեսակը, ոչ թե կրթվածը:  Նման պայմաններում գյուղական հայ երիտասարդությունը չի կարող արագ զարգանալ, քանի որ այն ճկուն չէ փոփոխվող գործընթացների համար:  Ինչ վերաբերում է քաղաքային բնակավայրերում ապրող հայ երիտասարդներին, ապա կարելի է նշել, որ դա սերունդ կազմաձևող հարաբերությունների արդյունք է, որոնք հիմնված են նախածննդյան բնույթի վրա, քանի որ հիմնվելով ներկայի վրա, այն մերժում է նախկին փորձը և նորմերը:  Այն դառնում է եզակի «հակամշակույթ», որը քայլեր չի ձեռնարկում բարձրագույն կրթություն ստանալու համար `ի տարբերություն նյութական անվտանգության:   Ինդեքսային գործիչների այս բազմազանությունն իսկապես արտացոլում է Նիցշեի պատմական փորձի հիմնարար սկզբունքները և դրա կիրառման առանձնահատկությունները: Սա այն հիմնական շերտավորումն է, որին ենթարկվել են 19-րդ դարի հայ երիտասարդները:  Գյուղ-քաղաք հայ երիտասարդությունը կարող է համարվել որպես մեկ սերունդ գործող առանձին ստորաբաժանում, որը, չնայած նույն սոցիալ-պատմական տարածքին պատկանելուն, չի մասնակցում «ընդհանուր բախտին»:  Այս միջսերնդային երկփեղկումը ավելի հասկանալի է դառնում միայն այն ժամանակ, երբ մենք ուսումնասիրում ենք այս համեմատաբար մեկուսացված միջսերնդային խմբերի ՝ «էնտելեխի» կառուցվածքային հիմքերը:  Ըստ Մանհայմի, սրանք, ըստ Պինդերի մտածողության, սերնդեսերունդային նպատակներ են, որոնք ձևավորում են այդ սերնդի աշխարհայացքը [2] (Գծապատկեր 1): Գծապատկեր 1. Գյուղական երիտասարդության փոխաբերական կառուցվածքը 19-րդ դարի հայության մեջ "անվճար".  Այնուամենայնիվ, պետք է նշել, որ այդ երիտասարդները, չնայած տարբեր entelech հիմքերին, այնուամենայնիվ, կազմում են մեկ սերունդ:  Էնտելեչիաները, որոնք հիմք են հանդիսանում այդ սերունդների տարբերակման համար, ընդհանուր առարկա կամ ընդհանուր լեզու են երկու կառույցների միության եզրեր գտնելու առումով: Այս կառուցվածքային տիպերի միասնության հնարավորությունը հանգեցնում է սերնդի տեսական սեփականաշնորհմանը, որպես մեկ ընդհանուր սոցիալական երևույթի, ըստ որի ՝ այն չի կարող համարվել սոցիալական խումբ, քանի որ չի ստեղծվում հատուկ նպատակների և սոցիալական հարաբերությունների հիման վրա:   Միասնության այս հնարավորությունը հնարավորություն է տալիս երիտասարդներին, որպես մեկ սերնդի սերունդ, իրենց դիտել ավագ սերնդի հետ հարաբերությունների մակարդակում, որտեղ այդ հարաբերությունների արդյունքում ի հայտ են գալիս գծեր, ինչպիսիք են մշակութային գործընթացների նորեկները, նախկին «հեռացումը»: մասնակիցներին և մասնակցությունը պատմականորեն հատուկ գործընթացին: Կուտակված մշակութային ժառանգության փոխանցումը մի սերնդից մյուսը theանցի շարունակականության ապահովում [2]:  Վերլուծության էնտեխ մեխանիզմը թույլ է տալիս դիտարկել միջսերնդային և սերնդեսերունդ դինամիկ գործընթացները, որպես այդ սերունդներին հատուկ էնտելեխային հիմքերի փոխկապակցման գործընթաց (գծապատկեր 2): Գծապատկեր 2. Սերնդի մտավոր կառուցվածքը Սերունդների միջև հարաբերությունները չեն ընդհատվում, միշտ կա փորձի և հիշողության շերտավորում:   Հենց դա է որոշում հայ երիտասարդության կազմավորումը և կայացումը:  Փորձի և հիշողության շերտավորումը, որը կարելի է ընկալել որպես ավագ սերնդի փորձ, որը կուտակվել է երիտասարդ տարիքում, դիալեկտիկական հարաբերությունների միջոցով կարող է ազդել տվյալների երիտասարդության ներկա փորձի վրա:  Փորձի աստիճանը և հիշողության շերտավորումը անմիջականորեն կապված են սերունդների կողմից ընդունված միջսերնդային հարաբերությունների տեսակների հետ: Մասնավորապես, նախաֆիգուրացիոն հարաբերությունների տիպի դեպքում, փորձի շերտային շերտավորումը ցածր մակարդակի վրա է, քանի որ ներկա ժամանակաշրջանի երիտասարդությունը հերքում է անցյալի փորձը և նորմատիվային ստանդարտները: Փորձի և հիշողության շերտերն օգտագործվում են նաև այն պատճառով, որ երիտասարդները, կրելով տվյալ ժամանակահատվածի գիտելիքները, կզարգացնեն ավելի ճկուն գործունեություն ՝ զարգացնելով փոփոխվող սոցիալական իրականությանը հարմարվելու ունակությունը:  Սա հիմնական միջոցն է, որի միջոցով հնարավոր կլինի լուծել սերունդների իրավահաջորդության շարունակականությունն ապահովելու գերակա խնդիրը `սերունդների միջև սերնդային փոխազդեցությունների միջոցով:   Այս խնդիրը նկատվում է, մասնավորապես, ազգային-ազատագրական պայքարի հայեցակարգի բնագավառում, որը տեղավորվում է սոցիոլոգիական գիտելիքների մակարդակի մեջ, որի հնգյակը համարվում է ազգային-ազատագրական պայքարի հայեցակարգ, դրա հետ կապված գիտական ​​մեկնաբանություններ:   Ըստ Ռոգոզինի, ազգային-ազատագրական պայքարը «պայքար է գաղութացված կամ կախված ազգերի ազգային ազատագրման և ազատ և անկախ զարգացման համար»: Րաֆֆու «Հայ երիտասարդությունը» նպատակ ունի առաջարկել այս հարց ու պատասխանի մոտեցումները:  Խոսելով հայ ազգային ազատագրական պայքարում հայապահպանության միջոցների օգտագործման մասին ՝ Րաֆֆին ասում է. «Themselvesողովուրդն ինքը բողոքի ակցիաներ է բարձրացնում ՝ և զենքով, և խոսքով. Մենք դա անվանում ենք ազատության զգացմունքի արմատ, դա գալիս է ամբոխի սրտից, վեր է բարձրանում ներքևից»: Անդրադառնալով երիտասարդության մեջ գերակշռող ներսերունդային գործընթացներին `կարելի է փաստել, որ այդ շրջանի հայ երիտասարդությունը բաժանված է երկու հիմնական շերտերի` գյուղ-քաղաք հայ երիտասարդ:   Ինչպես արդեն նշվեց, այս երկու երիտասարդները հիմնված են երկու ոչ նույնական, հաճախ հակադրվող էնտելեչիաների վրա (երիտասարդության առաջին տեսակը պահպանողական էնտելեխիայի կրողն է, երկրորդը ՝ ազատական):  Էնտելեքների միջև նման հակասությունը հաճախ դժվարացնում է տեսական մոտեցումներ առաջ քաշել `այս երիտասարդներին ընդհանուր սերնդի մեջ ընդգրկելու համար:  Այնուամենայնիվ, եթե այս հարաբերություններին նայենք կայուն միջավայրում, որտեղ առօրյա սոցիալական իրողությունը դառնում է էքզիստենցիալ, ապա պարզ կդառնա, որ երիտասարդ սերունդները գործեն մեկ միությունում ՝ հանուն գոյատևման:  Այստեղ, ըստ էության, սոցիալական դիրքի հետ կապված մտավոր կապերը դառնում են երկրորդական, սկսում են գործել սեփական գոյության, ազգային ինքնագիտակցության և ինքնության պահպանման բնազդները:   Այս միասնությունը թույլ է տալիս երիտասարդներին միավորվել մեկ ընդհանուր առարկայականության շուրջ, որը հիմնված է ազգային-էկզիստենցիալիստական, ազգային-ազատագրական գաղափարների վրա:  «Ինչու՞ չդառնալ սեփական ինքնության պահպանման մասնակից» `ազգային-ազատագրական պայքարի հիմքն է: Խոսելով սերնդեսերունդ գործընթացների և հարաբերությունների մասին, ազգային- Ազատագրական պայքարի դերի և ազգային ինքնության պահպանման գործում անհրաժեշտ է օգտագործել փորձի գաղափարները և ազգային գիտակցության մշտական ​​վերարտադրությունը, պահպանումը:  Այս վերարտադրության հիմքում երիտասարդ և ավագ սերունդների հարաբերություններն են, որոնք հիմնված են միջատեխնիկական հարաբերությունների վրա:  Այս հարաբերությունները հաճախ ունենում են դիալեկտիկական հակասությունների բնույթ, որտեղ բախվում են ավագ սերնդի երիտասարդ սերունդը:   Այս հաճախ բեռնված և հակապատկերային ամբողջությունների ամբողջությունը բնութագրում է դարաշրջանի ոգին:   Որպեսզի ազգային-ազատագրական պայքարի շրջանակներում օգտագործվի դարի ոգին, էնտելեքների հակադրությունը պետք է դրվի ոչ թե կործանարար, այլ կառուցողական մակարդակում, որտեղ հակասությունները կնպաստեն փորձի և հիշողության շերտավորմանը: [9]   Վերլուծական կրթության մեխանիզմում սա համազգային էնտելեխ հիմքի, ազգային շահի գաղափարն է, որն այս կամ այն ​​կերպ գոյություն ունի ինչպես տվյալ երիտասարդությանը հատուկ, այնպես էլ ավագ սերնդին բնորոշ խաչասերում:  Այս տեսանկյունից ազգային-ազատագրական պայքարը կարելի է դիտարկել որպես սերունդների միավորման նպատակային գործողությունների ամբողջություն, որը հիմնված է էնտելեխ հիմքի համապետական ​​իրականացման սկզբունքի վրա:   Այս տրամաբանությամբ ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարը վերածվում է փուլային գործընթացների շղթայի, որտեղ առաջնային փուլը էքզիստենցիալ իրավիճակի գիտակցումն է (գոյություն ունեն ոչ տեխնիկական հիմքի ազգային գիտակցության փուլեր, միավորվել է դրախմայի վրա - կոնկրետ գործողություններ), իսկ վերջին փուլը `առաջադեմ արդյունքը:  Այստեղ երիտասարդները շարժվում են իրենց և առկա փորձի համադրությամբ `հետագայում զարգացնելով ներ-սերունդ-ազգային գիտակցությունը:  Այս գիտակցության զարգացումը մշտական ​​սոցիալականացման արդյունք է, որն սկսվում է ընտանիքում ՝ հայ երիտասարդության երիտասարդությունից:   19-րդ դարի հայկական իրականության մեջ, որտեղ հայկական ազգային պետականությունը բացակայում էր, ավագ սերնդի և ընտանիքի դերն ավելի շատ երիտասարդության ազգային ոգու և գիտակցության ձևավորման գործում էր:  Տարեցները դառնում են սոցիալական միավոր, որը, որդեգրելով որոշակի քաղաքականություն, նպաստում է ազգային գիտակցության ձևավորմանը:   Այսպիսով, սերունդների միջև հարաբերությունները դառնում են սոցիալական փորձի և հիշողության, շերտավորման և սերունդների ռոտացիայի բարդ գործընթաց: Գործընթաց, որի ընթացքում ավագ սերունդը բերում է նոր սերունդ `երիտասարդություն, որը կառուցում է իր ինքնագիտակցությունը` համատեղելով ավագ սերնդի կուտակած անցյալը սեփական փորձի հետ:  Սա այն եղանակն է, որով նոր սերունդը զարգացնում է ազգային գիտակցությունը, այն դնում ամենաբարձր կառուցվածքային մակարդակում ՝ նպաստելով այդ գիտակցության հետագա վերարտադրմանը: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Վերմիշյան Հ., «Հայ սոցիոլոգիայի պատմություն. XIX դարավերջ - XX դարի սկիզբ», Երեւան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2013, էջ 16-25: [3] Րաֆֆու «Հայ կինն ու հայ երիտասարդությունը», Թիֆլիս (Վրաստան), Առոր, 1890, 222 էջ: [6] Ռոգոզին, «Պատերազմ և խաղաղություն» հասկացություններում և սահմանումներում  ռազմաքաղաքական [7] Րաֆֆի. «Դեռ ուշ չէ»: Բանասիրական, «Մշակ» - 41, Թիֆլիս, Վրաստան, 15 մարտի, 1878, էջ 1: [9] Սարուխանյան Ն., «Րաֆֆին և հայկական հարցը»: Պատմա-բանասիրական հանդես, № 3, 2015, էջ 99-107: [10] Մակարյան Լ.Բ., «Րաֆֆին որպես ազգային ազատագրական շարժման գաղափարախոս», Բանբեր Երջանի համալսարան 3 (69), ԵՊՀ, 1989, էջ 159-64: Վահան Ենգիդունյան 19-րդ դարի ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌՈՒERՎԱՔԱՅԻՆ ԲՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՄԻERՄԻ INTՄԻVԱERNԳԱՅԻՆ Ա IԴԵՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՌԱՖՈՒ «ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ» ԱՇԽԱՏԱՆՔ, երիտասարդություն, ։

Հիմք ընդունելով Րաֆֆու «Հայ երիտասարդությունը» աշխատանքի և սերունդների  փոխհարաբերման  խնդրիը՝  սույն  ուսումնասիրության  նպատակն  է  սոցիոլոգիական մոտեցումների համադրական վերլուծության միջոցով պարզել 19-րդ դարի  հայ  երիտասարդության  և  միջսերնդային  փոխազդեցությունների  կառուցվածքային  բնույթը՝  առաջարկելով  այդ  ժամանակաշրջանի  հայ  իրականությանը  հատուկ՝  ներսերնդային  և  միջսերնդային  փոխազդեցությունների  վերլուծության  մոդել։
   Հետազոտության  շրջանակներում  կառուցվում  է  ներսերնդային  և  միջսերնդային  փոխազդեցությունների վերլուծության էնտելեխիկ մոդել, որը հիմնված է սերունդների  ֆիգուրատիվ կառուցվածքի և ներքին նպատակադրումների վրա։
  Արդյունքում պարզվել  է,  որ  այդ  ժամանակաշրջանի  հայ  երիտասարդության  ներսերնդային  կառուցվածքն ունի էնտելեխիկ բնույթ։
