ժամանակակիցաշխարհումփոքրևմիջինձեռնարկատիրության  զարգացման  անհրաժեշտությունն  ազգայինտնտեսությունների  վերակառուցման  և  զարգացման  գլխավորհրամայականներից  մեկն  է։
   Այն  հանդիսանում  է  շուկայականհարաբերությունների արմատավորման և տնտեսական առաջընթացիհիմնական  երաշխիքը։
   ՓՄՁ  ոլորտը  ներառում  է  տնտեսությանբավականին  լայն  հատված  և  ներկայացնում  է  արտադրական  ևվերամշակող  ձեռնարկություններn,  արհեստները,  մանրածախ  ևմեծածախտնտեսությունները,ծառայությունների  և  սպասարկման  ոլորտը  և  այլն։
   ՓՄՁ-նշուկայական տնտեսության զարգացման հիմնական շարժիչ ուժն է։
  Այնխթանում  է  մասնավոր  սեփականությունը  և  ձեռնարկատիրականհմտությունները,  ճկուն  է  փոփոխվող  շուկայական  տնտեսությանպայմաններում,դիվերսիֆիկացնել  տնտեսականգործունեությունը և կարող է էական ներդրում ունենալ միջազգայինառևտրի, արտահանման խթանման և, իհարկե, նոր աշխատատեղերիստեղծման գործում։
  Արդյունքում ապահովվում է տնտեսության կայունաճ և հասարակության միջին խավի ձևավորում։
   Վերջին տարիներիընթացքում  բարձր  տեխնոլոգիաներիշուկայում  տեղի  ունեցողզարգացումները  վկայում  են  այն    մասին,  որ  այս  ոլորտում  գործողկորպորացիաներիունեն  խոշորՓՄՁհետհամագործակցության  և  անգամ  մրցակցության  հզոր  ներուժ`սեփականստիպելովվերանայելկառավարմանհամակարգը  ևուղղությամբներդրմաննորարարություններիիրականացվող քաղաքականությունը։
   ՀՀ  ֆինանսների  նախարարության  տեղեկատվական  բազայիտվյալների  համաձայն  Հայաստանի  Հանրապետության  ամբողջտարածքում 2014 թվականի ընթացքում գործունեություն են ծավալել74365 ՓՄՁ սուբյեկտ, որոնցից 68117-ը` գերփոքր, 5109-ը` փոքր և1139-ը` միջին։
  Վերոնշյալ տնտեսվարող սուբյեկտների շրջանառությանընդհանուր ծավալը կազմել է 1565934 մլն. դրամ, իսկ վերջիններիսսուբյեկտներնվերջիններիսօգնումէպահիիրազեկլինենկատարվածզարգացման  առաջին Սակայն  ժամանակակից  պայմաններում,ՓՄՁ-ներիկողմից  մուծված  հարկերը`  237710  մլն.  դրամ։
   2015  թվականիընթացքում  գործունեություն  են  ծավալել  75956  ՓՄՁ  սուբյեկտ,որոնցից  69939-ը`  գերփոքր,  4905-ը`  փոքր  և  1112-ը`  միջին։
 Վերոնշյալ  տնտեսվարող  սուբյեկտների  շրջանառության  ընդհանուրծավալը կազմել է 1. 610. 772.1 մլն. դրամ, իսկ վերջիններիս կողմիցմուծված հարկերը` 275529.5 մլն. դրամ։
   ՀՀ-ում  ՓՄՁգործունեության զարգացման վրա ազդում են մի շարք խնիդիրներ։
 էհիմնախնդիրներիցիրավաօրենսդրական  անկայուն  վիճակը։
   Օրենսդրական  բազայինանկայուն վիճակը ստիպում է անընդհատ փոփոխություններ մտցնելփոքր  ձեռնարկությունների  գործունեության  մեջ։
   Օրինակ՝  հարկերիմասին  բոլոր  օրենքներում  և  դրանց  կիրառման  հրահանգներումմշտապես  կատարվում  են  փոփոխություններ,  և  ձեռնարկատերերըպետք  է  մշտապես  ինքնուրույն  հետևեն  դրանց  ու  գործունեությանցանկացածնորփոփոխություններին։
   Այսինքն՝  գործարարներն  այսօր  անհրաժեշտմակարդակով  տեղեկացվածչեն  գործարարությանն  առնչվողիրավաօրենսդրական  ակտերի  և  դրանցում  տեղիունեցածփոփոխությունների  վերաբերյալ,  և  անհրաժեշտ  է  ակտիվացնելաշխատանքները  գործարարների  շրջանում  օրենքների  վերաբերյալտեղեկացվածության  աստիճանի  բարձրացման  ուղղությամբ։
   ՀՀհարկային օրենսդրության համաձայն ՓՄՁ սուբյեկտները բաժանվումեն երկու մասի՝ շրջանառության հարկի դաշտում, որոնք ունեն մինչև58,35 մլն ՀՀ դրամ տարեկան շրջանառություն և ընդհանուր հարկմանդաշտում գործող հարկ վճարողների։
  ՓՄՁ-ների համար հարկային համակարգի բարձր ծախսերի ևխոչընդոտների հիմնական պատճառ են օրենսդրության հաճախակի փոփոխությունները, համակարգի  ոչ  ամբողջականությունը  և  համակարգվածությունը,հարկայինձևերի  առկայությունը,հարկային  օրենսդրության  ոչ  պարզությունը,  կարճ  և  ոչ  ճկունհարկային վճարումների վերջաժամկետները,   հարկայինխորհրդատվության բարձր ծախսերը։
 Իրավական  բարենպաստ  դաշտի  ձևավորումը  դանդաղ,  բայցկայուն հիմքերի վրա է ՀՀ-ում։
  Դրական միտումներն ավելի տեսանելիեն  դարձել  վերջին  տարիներին։
   Սա  հիմնավորվում  է  նաև  “DoingBusiness”-ի  հաշվետվություններով։
   Վերոնշյալ  հաշվետվությունների ցուցանիշների  հիման  վրա  կատարած  գնահատման  արդյունքումվարչարարության  տարբերհարկայինհարկայինդրությամբՀայաստանըցանկացածՍակայն  այսքանով  պետքենք  ապրում,  այսինքն`  պետքշարունակական`  թույլԻհարկե,հնարավորություն2017թ.-իՁեռնարկատիրականգործունեության վարման ազատության ցուցանիշով զբաղեցնում է 38րդ տեղը 190 երկրների շարքում, ընդ որում 2017թ.-ին Հայաստանը 5կետով  առաջընթաց  է  գրանցել  նախորդ  տարվա՝  43-րդ  տեղիհամեմատ։
 չէ  սահմանափակվել,  քանի  որաշխարհի տնտեսությունները մրցակցում են նաև “Doing Business”-իվարկանիշային աղյուսակում իրենց դիրքերը բարելավելու համար, իսկդա նկատելի է նաև նրանով, որ երբեմն, բարձր վարկանիշային տեղերհետընթացունենալով,էլինենբարեփոխումներըչտալու  համարդիրքայինցուցանիշովթուլացումներ։
 կարողապահոված  առաջընթացըէ  տալուշադրությունը սևեռել այլ ավելի ցածր վարկանիշով խնդիրների վրա,սակայն  այստեղ  ևս  պետք  է  տարբերակված  մոտեցում  կիրառել  ևհաշվի  առնել  գործարարության  վարման  համար  ցուցանիշների11հիմնական  խումբ,  դասականգել  ըստ  առաջնահերթությունների  ևսկսել կարգավորել դրանք։
       ՓՄՁ  զարգացման  կարևոր  նախադրյալէ  ֆինանսական՝մասնավորապես  փոխառու,  միջոցների  մատչելության  ապահովումը։
 Բանկերը  խուսափում  են  ՓՄՁ  վարկավորումից  երաշխիքներիբացակայության  պատճառով։
 ոլորտիվարկավորումը մեծ նշանակություն ունի տնտեսության զարգացմանհամար։
   Բանկերը  փոխառուների  այս  խումբը  համարում  ենհամեմատաբար բարձր ռիսկային, անարդյունավետ և տրամադրում ենհիմնականում  բարձր  տոկոսադրույքներով  կարճաժամկետ  վարկեր՝անպայման  գրավի  առկայությամբ։
   Այդ  է  պատճառը,  որ  ՓՄՁվարկավորումը  կատարվում  է  առավելապես  միջազգային  ծրագրերիմիջոցներից։
   Վարկեր  ստանալու  բարդությունը  և  երաշխիքային  ուգրավային բարձր պահանջները վարկավորման գործընթացն ուղղակիդարձնում են անհնարին հատկապես նորաստեղծ, գերփոքր ու փոքրկազմակերպությունների համար։
 ՓՄՁ  աջակցող  ենթակառուցվածքների  մեջ  ՀՀ  պետականաջակցություն  իրականացնել  լիազորված  է  ՓՄՁ  ԶԱԿ-ը։
   Դուրս  ենմնացել  մարզային  ԱԱՊ-ները  (առևտրաարդյունաբերական  պալատ),բիզնես ասոցիացիաները և աջակից այլ կազմակերպությունները։
 Մեր  կարծիքով,  ՓՄՁ-ների  զարգացման  հիմնախնդիրներն  են նաև արտարժույթի փոխարժեքի տատանումներն, Էլեկտրաէներգիայի,գազի  և ջրի բարձր  սակագները,  ՓՄՁ-ով զբաղվել ցանկացողներիՍակայնգործարարմրցակցությունը,ձեռնարկատերերիստեղծելարդյունաբերականվարձակալությանանբավարարությունը,արտոնություններիանպատրաստվածությունը,  փորձի  պակասը,սեփականությանհիմնահարցերը,  կադրային  հիմնահարցերը,  սեփական  միջոցներիանբավարարությունը,դժվարությունները,տնտեսական կապերի խզումը, ինֆորմացիայի անբավարարությունը,բազայինյութականհաճախորդների,սպառողների գտնելը, հումքի, նյութերի բարձր գները, արտադրությանանշահավետությունն,բացակայությունը,շուկայիներդրումների  անշահավետությունը,անկատարությունը,  արևմտյան  գործընկերների  անվստահությունը,վերաբերմունքըբացասականնկատմամբ,արտաքին  շուկաներ  դուրս  գալու  և  սեփական  արտադրանքըներկայացնելու բարդությունները։
 Հայաստանի տնտեսության համար գերակա ուղղություններ ենհամարվում բարձր տեխնոլոգիական, նորարարական ներդրումներով,տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ օգտագործող ձեռնարկությունները։
 Սակայն  առանձին  փոքր  ձեռնարկությունների  համար  այդպիսիգործունեության  ծավալումը  գրեթե  անմատչելի  է։
   Ձեռնարկությանզարգացման,  այս  հույժ  կարևոր  հնարավորություններից  օգտվելուհամար  անհրաժեշտինկուբատորներ,տեխնոպարկեր,վենչուրայինհիմնադրամներ։
   Հիմնականում  բիզնես  ինկուբատորներն  իրենցիցներկայացնում  են  տվյալ  ոլորտում  արդյունավետ  գործող  և  ըստժամանակի մեծ փորձ ունեցող ընկերություններին, որոնք կարող եննոր  ստեղծվող  ՓՄՁ-ներին  տրամադրել  համատեղ  օգտագործման  կարևորագույն  արտադրական  գործոններ  և  դրանցմիջոցովհումք,բաղադրիչներնյութեր,խորհրդատվականմարկետինգային,ծառայություններ)։
  Բիզնես ինկուբատորները սովորաբար ստեղծվումև  աջակցվում  են  կառավարության  կողմից  և  ֆինանսավորվում  ենդրամաշնորհների կամ ցածր տոկոսադրույքներով վարկերի միջոցով։
 Կառավարության կողմից օգնությունը հաճախ լինում է չօգտագործվողտարածքներն  անվճար  տրամադրելու  ձևով,  որը  տարածաշրջանիհամար գրավիչ և իրագործելի է։
  Ինկուբատորները մեծ նշանակությունունեն մարզային զարգացման համար։
 ՀՀ-ում  բիզնես  ինկուբատորների  ստեղծման  հարցում  պետք  էհիմնվել զարգացած երկրների փորձի վրա։
  Վերջինիս նպատակն է նորաշխատատեղերի ստեղծումը, փոքր բիզնեսի հիմքի վրա գործարարկյանքի  աշխուժացումը։
   Հարկ  է  նշել,  որ  ձեռնարկատիրությանաջակցությունը,  որքան  որ  պետական  իշխանության  մարմինների(մեքենասարքավորումներ,ևկառավարչականէբիզնեսգոտիներ,մուտքկստեղծիքաղաքականությանշնորհիվ,արտաքինընդլայնումն,շուկաներինչըորակիիրացմանլայնձեռնարկությունների  տեխնոլոգիականկատարելագործմանն,շուկաներիհնարավորություն։
 հոգածության  խնդիր  է,  այնքան  էլ  պետք  է  լինի  մարզային  ևհամայնքային իշխանությունների հոգածության խնդիր։
 ՓՄՁ տեխնոլոգիական և նորարարական աջակցության ձևերիցէ  տեխնոպարկը։
   Այն  գիտական  կենտրոնի  շուրջ  համախմբվածնորաստեղծ ձեռնարկությունների համախումբ է, որն առաջարկում էժամանակակից բարձրորակ խորհրդատվություն և տեղեկատվություն`ուղղվածզարգացմանն,ինչպեսարտադրանքինաևուսումնասիրություններէտրամադրումիրականացնելուՀայաստանումձեռնարկատիրության  զարգացման  ներկա  փուլում  առանձնակիկարևորվում է տեղական ՓՄՁ սուբյեկտների արտահանման ներուժիզարգացումըգործելուհնարավորություններիլրացուցիչհնարավորություններ վերջիններիս համար` ապահովելով նշանակալիտնտեսական արդյունք։
    Իհարկե, ՓՄՁ բոլոր խնդիրների համար չկա մեկ միասնականլուծում։
   Շատ  երկրներ  հասել  են  հաջողության  ՓՄՁ  զարգացմանմյուսները`ապակենտրոնացվածհատկապես  փոքր  երկրները,  կարողացել  են  խթանել  ՓՄՁ-ներիմրցունակությունն ավելի կենտրոնացված մոտեցման միջոցով։
 Այս  ամենից  ելնելով՝  փորձենք  համառոտ  ներկայացնել  այնհնարավորլուծման  ուղենիշերը,  որոնք  կարող  են  ՓՄՁ-ներինհնարավորություն  տալ  առավել  կենսունակլինելու  ճգնաժամերիպայմաններում։
  Հարկավոր  է  մշակել  հնարավոր  մոտեցումներ  ՓՄՁ-ներիտեղեկատվական  հասանելիությունն  առավել  բարձր  մակարդակիհասցնելու համար, ինչպես նաև զարգացնել Կառավարություն և ՓՄՁներ փոխհարաբերությունների մակարդակը։
 հզորացնել  ՓՄՁ-ներիէունակությունները,  որոնք  պետք  է  արտահայտվեն  կառավարչականհմտությունների հզորացման, ֆինանսական կառավարման ոլորտումգիտելիքների ընդլայնման արդյունքում և այլն։
 Բանկեր  և  ՓՄՁ-ներ  կապի  ուժեղացում  և  վարկավորմաննաևարտոնյալ  պայմաններիցածրերաշխիքներիտոկոսադրույքներովվարկերիարդյունավետ  գործող  համակարգի  ներդրում։
   Բավականինլուրջնախաձեռնություն  կարող  էլինել  նաև  ՓՄՁ  սուբյեկտներինտրամադրվող  վարկերի  տոկոսադրույքի  մասնակի  սուբսիդավորմանստեղծում,ինչպեստրամադրում,ևՀաջորդքայլովհարկավորՀայաստանիՓՄՁսուբյեկտներինգործարարմիջավայրծրագրի  կյանքի  կոչումը,  քանի  որ  յուրաքանչյուր  սուբսիդավորվածտոկոս  առավել  մեծ  է  դարձնում  հավանականությունը,  որ  ՓՄՁսուբյեկտները կդիմանան մրցակցությանը, ինչպես նաև առավել կարճժամանակահատվածում կմոտենան անվնասաբերության կետին։
 ՓՄՁ-ի  սուբյեկտների  կադրային  ներուժի  ձևավորման  ևզարգացման հարցերում  ևս անհրաժեշտ  է մշակել ու իրականացնելպետական  ծրագրեր,  քանի  որ  գիտելիքահենք  տնտեսությանձևավորման համար անհրաժեշտ են նորարարական մտածելակերպովօժտված և զարգացած ձեռնարկատերեր, որոնք իրենց անձնակազմիհետ մեկտեղ պետք է լինեն մրցունակ և կարողանան դիմակայել սուրմրցակցային պայքարում։
 աջակցությանհամապատասխան  ենթակառուցվածքների  ձևավորումը  պետք  էդիտարկել  որպես  առաջնային  խնդիր,  քանի  որ  առանց  հստակմշակված մեխանիզմների այդ ենթակառուցվածքը միշտ էլ գործելու էթերի, մյուս կողմից ՓՄՁ-ներն, աջակցություն չզգալով, ունենալու ենզարգացման  դժվարություններ.  փնտրելու  են  առավել  նպաստավորտնտեսական  պայմաններ  ևիրենցգործունեությունը  շարունակելու  համար։
   Այս  առումով  մենք  ունենքլուրջ մրցակից մեր կողքին` ի դեմս  Վրաստանի, որը կարող է լուրջխնդիրներ  ստեղծել  ՀՀ-ից  կապիտալի  արտահոսքի  և  ակտիվձեռնարկատիրական  մասսայի  դեպի  Վրաստան  տեղափոխվելուառումով։
  ՓՄՁ-ների զարգացման համար կարևոր է նաև տեղականարտադրանքի խթանումը և տեղական ապրանքանիշերի ձևավորումը,այստեղ  անգամ  ՓՄՁ-ների  խմբեր,  միասնական  ապրանքանիշովհանդես  գալու  գաղափարներ  է  հարկավոր  կյանքի  կոչել,  այսինքն`կոորդինացնելթողարկողձեռնարկությունների միավորման գործընթացը։
  ՓՄՁ-ի սուբյեկտներիկողմից  թողարկվող  արտադրանքի  արտահանմանն  աջակցությանծրագրերը ևս անհրաժեշտ է վերանայել, ինչպես նաև ուսումնասիրելովարտաքին շուկաներն` ուղղորդել, թե որտեղ կարող են բարենպաստպայմաններումՆմանատիպխորհրդատվականիսկապեսբարձրացնել ՓՄՁ ԶԱԿ-ի դերը, ինչպես նաև ՓՄՁ-ների կողմից այդկառույցի հանդեպ վստահության մակարդակը։
 օրենսդրականնախաձեռնությունների  հիմք  կարող  են  հանդիսանալ,  որպեսզի  ոչմակարդակովմիայնկազմակերպվի ՓՄՁ-ների աջակցությունն ու հետագա զարգացումը։
 միևնույն  տեսակի  արտադրանքհարցերընաևՎերոնշյալբոլործրագրային,  այլլուրջօրենսդրականհայտնվելծառայություններըՀՀՓՄՁ-ները։
 կարողենհիմքերեն  առաջխաղացմանԻհարկե,  նշված  լուծումները  կյանքի  կոչվելու  պարագայումկարողստեղծել  ՓՄՁ-ներիգործունեության համար, սակայն դժվարություններն այնքան շատ են,որ  ստիպում  են  մի  շարք  ձեռնարկությունների  անգամ  պետականաջակցության  և  արտոնյալ  պայմանների  դեպքում  ևս  դուրս  գալշուկայից, քանի որ մենք գործ ունենք գլոբալ մրցակցային շուկայի հետ,իսկ այստեղ մրցակցության պայմանները թելադրում են առավել ուժեղձեռնարկությունները։
  Եվ որպեսզի ՓՄՁ-ները կարողանան դիմակայելճգնաժամերին  և  մրցակիցներին  պետք  է  կարողանան  դրսևորելճգնաժամերի դեմ ճկունություն, իսկ մրցակիցների հանդեպ ունենանառավելություն։
 ՓՈՔՐ և ՄԻՋԻՆ ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐՈՒԹՅԱՆ  ԶԱՐԳԱՑՄԱՆՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ՀՀ-ՈՒՄԲանալի բառեր  -  ձեռնարկատիրություն,  վարկավորում,  հարկայինօրենսդրություն, զարգացման հիմնախնդիրներ։

Թեմայի  արդիականությունը  կայանում  է  նրանում,  որ  ՓՄՁ-ն   ունենալով  մի  շարք  առանձնահատկություններ,  (գտագործում  են  տեղական  ռեսուրսները, ավելի քիչ կախվածություն ունեն ներմուծումից, խոշոր  չեն  պահանջում,  կարող  են  աշխատատեղեր  ապահովել  ներդրումներ  համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում և այլն) նպաստում է  ազգային  տնտեսության  զեկույցում  ներկայացված  բացասական  ազդեցություն ունեն ՀՀ ՓՄՁ զարգացման վրա։
