ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍՈՒՄ ԷԹՆՈ-ՔԱITԱՔԱԿԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՏԵFORԵԿԱՏՎԱԿԱՆ-ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՈԼՈՐՏՈՒՄ ՆՈՒՅՆ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ:   Եկեք նրանցից առանձնացնենք Հարավային Կովկասի կայունությանը և անվտանգությանը սպառնացող սպառնալիքների անընդհատ «վերազերծումը»:   Հակամարտությունների նմանությունը պայմանավորված է հակամարտության կողմ հանդիսացող պետությունների աշխարհագրական դիրքով, ինչպես նաև աշխարհաքաղաքական իրադարձությունների կիզակետում մնալով:  Առաջնային նմանություններից մեկն այն է, որ վերոհիշյալ բոլոր պետությունները ապրում են այսպես կոչված «իմպերիալիստական ​​տրանզիտում» 1, ինչը պայմանավորված է կայսերական անցյալով: Հարավային Կովկասում էթնո-քաղաքական հակամարտությունների ներկա փուլը նպաստեց տարածաշրջանում նախկինում հայտնի իրավաքաղաքական պատերազմի հետ մեկտեղ տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմի առաջացմանը:  Հոգեբանական պատերազմը թշնամու վրա քաղաքական ազդեցություն գործելու հնարքների ամբողջություն է:  Նման գործողությունների վերջնական նպատակն է հակառակորդին հնազանդեցնել իր կախվածությանը կամ ենթակայությանը սեփական դիրքերից:   Հակամարտությունների ընթացքում հոգեբանական ճնշումը սովորաբար իրականացվում է զանգվածային գիտակցության վրա տեղեկատվական-հոգեբանական ազդեցության միջոցով: Ինչ վերաբերում է տեղեկատվական պատերազմներին, դրանք ժամանակակից արտաքին քաղաքականության կարևոր մաս են կազմում և համատեղ վտանգ են ներկայացնում տեղական պատերազմներում ռազմական ագրեսիայով:   Միակ տարբերությունն այն է, որ տեղեկատվական պատերազմները չեն կարգավորվում միջազգային իրավունքով 2:  21-րդ դարում տեղեկատվական պատերազմը, որպես քաղաքական և տնտեսական հզորություն ստանալու առաջնահերթ միջոց, դարձել է ժամանակակից համաշխարհային քաղաքականության հիմնական լծակը 3:  Տեղեկատվական պատերազմը, ըստ Գ. Ըստ Պապյանի, դա մի երեւույթ է, որն ավելի տարածված է դարձել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ՝ նացիստական ​​Գերմանիայի տեղեկատվության նախարար Գեբելսի ջանքերով: Հակամարտությունների տեղեկատվական բովանդակությունն անկայուն է և կարող է վերաճել ավելի վտանգավոր իրավիճակների:   Այսպիսով, բախումների ժամանակակից դարաշրջանում տեղեկատվական պատերազմը երբեմն վերածվում է տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմի: Դա առաջին հերթին պայքար է քաղաքական կառավարման համար, որի դեպքում պայքարը ուղեկցվում է տեղեկատվական-հոգեբանական գործողություններով 5: Սովորաբար, տեղեկատվական պատերազմը ռազմական բախման նախերգանքն է կամ շարունակությունն է, որը ոչ միայն միշտ ուղեկցում է իրական պատերազմին, այլև մաս է կազմում դիվանագիտական ​​բանակցությունների:   Նրանց հիմնական զենքը տեղեկատվության արտահոսքն է, հաճախ կամավոր ՝ ապատեղեկատվությունը:   Այս ամենը սերտորեն կապված է քարոզչության հետ, որը ազդեցություն է ունենում որոշակի խմբի մարդկանց գիտակցության, զգացմունքների և տրամաբանության վրա ՝ ռազմական, տնտեսական և քաղաքական նպատակներով:   Այսինքն ՝ ցանկացած տեղեկատվություն, որի տարածումը որոշակի նպատակ է հետապնդում, դառնում է քարոզչություն: МИД РФ, 2009, հասանելի է http: //andreymanoylo.vov.ru/psihoer.html: 4 Տե՛ս Papyan G., Information Wars, http: //www.armtown.com/news/am/arv/20090409/58707/: Ըստ Հ. Սիմոնի տեսության ՝ 1950-ական թթ. Տեղեկատվության հոսքն ի սկզբանե այնքան մեծ է, որ մարդիկ չեն կարող պարզապես ընկալել և ճիշտ հետազոտություն կատարել:  Մարդկային հետախուզությունը և տրամաբանությունը չեն կարող սթափ լինել տեղեկատվության հոսքի պայմաններում, ինչը վաղ թե ուշ մարդուն մղում է ցանկացած դիրքի 1: Տեղեկատվական պատերազմները տեղեկատվական փոխազդեցության և հակազդման միջոցների ամբողջություն են, որոնք իրականացվում են իշխանության և շահերի իրացման համար: Երբեմն տեղեկատվական պատերազմները կանխորոշում են ռազմական բախումների արդյունքը ՝ փոխելով նախապատերազմյան կամ հետպատերազմյան իրավիճակը:   Հայտնի է, որ տեղեկատվական պատերազմներն արդյունավետ են այն դեպքերում, երբ դրանք օժտված են հստակ տեսական հիմքով և իրադարձություններին արագ արձագանքմամբ:   Նրանք անտեսում են սահմանները, դրանք անընդհատ են, քանի որ նման պատերազմներում հաղթանակը երբեք վերջնական չէ:   Ըստ Յուի. Ըստ avyավյալովի, անհրաժեշտ է անընդհատ տեղեկատվական պատերազմ վարել թշնամու դեմ, որպեսզի ռազմական հաջողությունը ժամանակավոր չլինի 2: Խոսելով տեղեկատվական պատերազմների մասին, տեղին էր մեջբերել Ու. Չերչիլի խոսքերը, որ նա անպայման հաղթելու է ցանկացած պատերազմում, քանի որ ինքն առաջինը կխոսի այդ մասին:  Եվ իսկապես, 1946 թ.-ին Չերչիլի նախաձեռնությամբ Արևելյան Եվրոպայի բաժանումից հետո, վերջինս Ֆուլտոնում հայտարարեց, որ Կարմիր բանակը բաժանվել է երկու մասի 3: Հարավային Կովկասում հակամարտությունների ժամանակ տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմ վարելու փորձ գրեթե չկա, այդ առումով «հնգօրյա պատերազմը» կարելի է համարել առաջինը: Չնայած տեղեկատվական պատերազմի անմիջական դերակատարները Վրաստանն ու Ռուսաստանն էին, այնուամենայնիվ այն վերահսկվում էր ԱՄՆ-ի կողմից:   Բոլորի համար ակնհայտ էր, որ Վրաստանը հարձակվել էր Հարավային Օսիայի վրա, իսկ Ռուսաստանը լավ փաստարկներ էր բերել ռազմական հակահարված տալու համար, բայց վերջինս իր գործողությունները Արևմուտքին ներկայացրեց որպես վրացիների նկատմամբ ագրեսիա:   Ընդհակառակը, ռուսական կողմը աշխարհին հայտարարեց, որ իր ուժերի ներկայությունը կանխում է օսերի գլխին ընկած վտանգը:   CNN- ը և Sky News- ը աշխատել են հօգուտ վրացական կողմի, որը սկսել է ռազմական գործողությունների հեռարձակում միայն Հարավային Օսիա ռուսական ուժերի մուտքից հետո: Հարավային Օսիայի պատերազմի ընթացքում Միացյալ Նահանգները եռակողմ տեղեկատվական պատերազմ վարեցին Պետդեպարտամենտից ՝ Վրաստանից և Գորիից 4:   Իրոք, Ռուսաստանի կողմից Աբխազիայի Հարավային Օսիայի անկախության ճանաչումը եզակի պատասխան էր Արևմուտքի հետախուզական պատերազմին, որը, եթե նույնիսկ նպատակ ուներ ամրապնդել ռազմական հաղթանակը դիվանագիտության միջոցով, ընդամենը հաշվարկված էր միջազգային հանրության թշնամանքը խորացնելու համար: Ներկայումս Ադրբեջանում տպագրված գրականության մեծ մասը ուղղված է հակահայկական քարոզչության:  Դրանք տպագրվում են մասնավոր ակադեմիայի կողմից ՝ Ազգային անվտանգության նախարարության ֆինանսավորմամբ 5:   Կարծում ենք, որ վարելով նման վտանգավոր ներքին քաղաքականություն ՝ Ադրբեջանի իշխանությունները խոչընդոտում են իրենց աշխատանքին, քանի որ ազգայնականության հասած ադրբեջանցին նույն թշնամանքով կընդունի ապագա կարգավորման ցանկացած տարբերակ, մինչդեռ այս կամ այն ​​կերպ փոխզիջում կգա: ,   Իսկ ադրբեջանական լրատվամիջոցները, ըստ Ս. Մարտիրոսյանի, «ինքը ոչ միայն սնվում է այդպիսի աղբյուրներով, այլև ներկայացնում է սեփական հասարակությունը որպես փաստ» 6: Հայկական կողմը պասիվ դիրք ունի տեղեկատվական պատերազմներում:   Դա պայմանավորված է կոմպլեմենտար Երեւանի մեղմ արտաքին քաղաքականությամբ: Այնուամենայնիվ, մենք կարծում ենք, որ տեղեկատվական պատերազմի թիրախ դարձած երկիրը, կամա թե ակամա, պետք է պատշաճ կերպով արձագանքի ապատեղեկատվությանը:  Մենք համաձայն ենք Հ. Դեմոյանի այն առաջարկի հետ, որ անհրաժեշտ է Հայաստանում քարոզչական անտագոնիզմ ձևավորել, Մոսկվա, 2 հոկտեմբերի, 2008 թ., Էջ 16: 23-24, հասանելի է http: // www. //31.44.80.183/files/pf55/048335.pdf.2 Նույն տեղում, էջ. 91-92թթ. 3 Նույն տեղում, էջ. 35-36-ին: 4 Նույն տեղում, էջ. 42-43 թթ. кало », Բաքու, 2004 թ. (այս գիրքը ստացել է Ադրբեջանի ազգային անվտանգության նախարարության խրախուսական մրցանակ ՝ 2000 դոլար): http: //noravank.am/rus/articles/detail.php?ELEMENT_ID=2591: вйны համեմատ Армении 16.10.2006-ին, առկա է թափառող խումբ, որը կկատարի արագ արձագանքման գործառույթներ:   Ըստ Դեմոյանի, նման խմբում կարող են ընդգրկվել պատմաբաններ, քաղաքագետներ, իրավաբաններ, էթնոհոգեբաններ, ազգագրագետներ և լրագրողներ:   Խումբը վերահսկելու է ադրբեջանական մամուլը, պատրաստելու է զեկույցներ միջազգային մարմիններին ներկայացնելու, ինչպես նաև հակաքարոզչական առաջարկներ 1: Անկասկած, պատերազմի տարիներին տեղեկատվական հնարքների օգտագործումը դրական հատկություններ ունի, որոնք պետք է օգտագործել խնդիրը լուծելու, այլ ոչ թե բարդացնելու համար:  Առավելություններից մեկն այն է, որ տեղեկատվական տարածքում անհնար է շահել մեծ ֆիզիկական զանգվածներով, ինչպես սովորական պատերազմի դեպքում: Մյուս կողմից, տեղեկատվական տարածքը չի կարող արգելափակվել և սահմանափակվել խնդիրների լուծման մոտեցումներով:  Այնուամենայնիվ, տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմի հիմնական թերությունն այն է, որ այն մատչելի է բոլորի համար, կիրառելի է բոլորի համար, ինչը նպաստում է առկա հակամարտությունների բարդացմանը և նորերի առաջացմանը:  Բացի այդ, տեղեկատվական պատերազմները բարդացնում են բանակցային դաշտը ՝ բանակցային գործընթացը պարտադրելով ոչ թե շահերի տեսանկյունից, որը սահմանափակվում է սեփական «եսով» 2: Կարծում ենք, որ տեղեկատվական պատերազմները միշտ էլ բարենպաստ պայմաններ են ստեղծել Հարավային Կովկասում էթնո-քաղաքական բախումների համար ՝ կողմերին ստիպելով վաղաժամ դատողություններ վարել բանակցային փուլերում, որոնել միակ անփոփոխ հարցի պատասխանը ՝ հակված լինելով այն տեսակետին, որ « նրանց խնդիրների լուծում »-ը նրանց միակ գործն է:   Միևնույն ժամանակ, ակնհայտ է, որ տեղեկատվական պատերազմների ոչ լիարժեք օգտագործմամբ ՝ հակամարտության կողմերը աստիճանաբար ընտրել են բանակցությունների ամենաազնիվ հնարքը ՝ սպառնալիքը: Գաղտնիք չէ, որ սպառնալիքն ավելի հեշտ է, քան կառուցողական առաջարկ ներկայացնելը 3:  Մյուս կողմից, հակամարտության կողմերի համար դժվար է հրաժարվել իրենց սովորույթներից և հույզերից. Փորձել գործողություններն ուղղել ինչպես բանակցային, այնպես էլ տեղեկատվական պատերազմի փուլերում `խնդրի, այլ ոչ թե խնդրի ուղղությամբ: Ժողովուրդ. Իրոք, 21-րդ դարի հակամարտությունների կարգավորման գործընթացը բարդանում է տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմի առկայությամբ, որը միջանկյալ տեղ է գրավում հակամարտության ռազմական «բանակցային փուլերի» միջեւ:   Դա վտանգավոր միջանկյալ փուլ է, որը միշտ ի վնաս հակամարտության է, քանի որ մշակութային-քաղաքակրթական միջավայրը հակադրվում է մյուսին ՝ հաշվի չառնելով վերջինիս առանձնահատկությունները ՝ խառնվելով քաղաքական խնդիրների հետ: Վերջում նշենք, որ տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմն անթույլատրելի է հատկապես էթնո-քաղաքական բախումների ժամանակ, քանի որ արդեն լարված հարաբերությունների սակավաթիվ հնարավորություններից մեկը կարող է լինել մշակութային-հոգեբանական մերձեցումը: Հետևաբար, չնայած առաջարկի բազմիցս հնչեցմանը, տեղեկատվական պատերազմ մղելու և (կամ) հակահարձակման ուղղված համապատասխան կառույցներ ստեղծելու խնդիրները մնում են բաց:   Նման կառույցների առկայությունը կնպաստի նաև էթնոքաղաքական հակամարտության վերահսկման և կարգավորման գործընթացներին: Աստղիկ Ազիզյան ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍՈՒՄ ԷԹՆՈ-ՔԱITԱՔԱԿԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԲԱԱՌՄԱՆ ՏԵFORԵԿԱՏՎԱԿԱՆ-ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՈԼՈՐՏՆԵՐ ։

Հոդվածի  հիմնական  նպատակն  է  ներկայացնել  Հարավային  Կովկասի  էթնոքաղաքական  հակամարտությունների  դրսևորման  տեղեկատվական-հոգեբանական  ոլորտները՝  շեշտադրելով  դրանց  նմանությունները  և  առանձնահատկությունները։
    Միաժամանակ,  հարավկովկասյան  էթնոքաղաքական  հակամարտությունների  խնդիրներից  է  կանխատեսման  մեթոդի միջոցով  ներկայացնել  կարգավորման  հնարավոր  հեռանկարները։
  Ուսումնասիրության  շրջանակում  հանգում ենք նրան, որ, թերևս, Հարավային Կովկասը և տարածաշրջանային գերտերությունները հեռու են տեղեկատվական  պատերազմ  վարելու  հմտություններից  և  շարունակում  են  առաջնորդվել  էմոցիաներով,  ի  մասնավորի՝ ռազմական սպառնալիքներով։
