ՌԱԶՄԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐՆ ԱՊՐԻԼՅԱՆ ՔԱՌՕՐՅԱՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԱԶԱՏԱՄԱՐՏԻԿՆԵՐԻՆ ՊԱՏԿԵՐՈՂ ԳՐԱՖԻՏԻՆԵՐՈՒՄՌազմական համակարգը չի կարող գործառնել և իմաստ չունի առանց քաղաքացիական համակարգի։
  Այս երկու համակարգերի համագործակցության արդյունքում  ռազմական  մի  շարք  արժեքներ  ներթափանցում  են  քաղաքացիական  համակարգ  և  հակառակը։
   Ազգային,  հայրենասիրական  ոգին,  հայրենիքի  նկատմամբպարտքի  և  պարտավորության  զգացումը  կարևոր  բնութագրիչներ  են,  որոնքյուրաքանչյուր պետություն ցանկանում է սերմանել իր քաղաքացու մեջ։
   Հայաստանիդեպքում  սա  շատ  կարևոր  խնդիր  է,  քանի  որ  պետությունը  գտնվում  է  «հարաբերական  խաղաղության»  պայմաններում՝  հավասարազոր  «պատերազմի  սպառնալիքին»։
  Ընդ որում, գաղափարախոսական համանման ձևերը կարող են ներթափանցել  անգամ  քաղաքացիական  կյանքի  այնպիսի  ոլորտ,  ինչպիսին  փողոցային  արվեստն  է։
   Վերջին  շրջանում  հաճախ  են  հանդիպում  գրաֆիտիներ,  որոնք  պարունակում են ռազմական խորհրդանիշներ և գաղափարախոսական տարրեր։
  Ապրիլյանքառօրյա պատերազմից հետո հայտնված նմանատիպ մի շարք գրաֆիտիներ թեպետմեծ ալիք բարձրացրին հասարակության մեջ, բայց դեռևս չեն ուսումնասիրվել որպեսսոցիալական ֆենոմեն։
 Այսպիսով,  արդիական  է  հասկանալ,  թե  ինչպես  է  այդ  գրաֆիտիներումդրսևորվում    ռազմականությունը,  և  ինչպես  են  կառուցակցվում  այն  իմաստները,որոնք ստեղծում են գաղափարախոսություններ և վարքի օրինակելի մոդելներ։
 Սեն-Սիմոնը  համարում  էր,  որ  բանակը  զարգացմանը  խանգարող  ամենաազդեցիկ երևույթն է։
  Սոցիալ-դարվինականության ներկայացուցիչները, որոնց առաջադրած սոցիոլոգիական համակարգում բռնի հակամարտությունը կարևոր դեր ունի,նույնպես հակված են եղել դրա նշանակությունը անցյալին վերագրելուն։
  Հ. Սպենսերըպնդում  էր,  որ  բռնի  պայքարի  փոխարինումն  արդյունաբերական  մրցակցությամբանխուսափելի է, ընդ որում, վերջինս ավելի արդյունավետ է։
  Իսկ Սամները կարծումէր, թե պատերազմի ամենակարևոր հետևանքներից մեկը տարածական ընդլայնումնէ,  որտեղ  տիրում  են  խաղաղությունն  ու  կարգը։
   Նույնիսկ  կոնֆլիկտի  դպրոցի  ծայրահեղ ներկայացուցիչները ինչ-որ առումով համակարծիք են այս տեսակետին։
  ԸստԳումպլովիչի` ռասսաների միջև մահացու ատելությունը, որը մի ժամանակ հանգեցրելէր  սպանդի,  փոխակերպվում  էր  ստրկության  և  տնտեսական  շահագործման  [1]։
 Կարելի  է  առանձնացնել  առարկայական  փոխկապակցված  չորս  ոլորտներ,  որոնցուսումնասիրմամբ  զբաղվում  է  ռազմական  սոցիոլոգիան`  ռազմական  կազմակերպություններ,  ռազմական  համակարգ,  զինվորաքաղաքացիական  հարաբերություններ և պատերազմի սոցիոլոգիա [1]։
  Այս ոլորտները բացահայտում են ռազմականության բաղկացուցիչ հիմնական տարրերը։
 Ռազմական կազմակերպությունների բնութագրիչները վերհանելու համար գիտնականները հենվում են գոյություն ունեցող երկու մոտեցումներից մեկի վրա՝ ռազմական ուժերը դիտարկելով որպես «գերագույն ուժեր»։
 Ռազմականության  բնորոշ  ասպեկտներ  կարելի  է  բացահայտել  մի  քանի  մոտեցման շնորհիվ։
  Մշակութաբանական մոտեցման մերկայացուցիչներ Ֆիլիպ Սմիթը,  Ջոն  Հուչինսոնը,  Էնթոնի  Սմիթը  և  այլք  կենտրոնանում  էին  խորհրդանիշների,ծեսերի,  հավաքական  հիշողության  դերի  վրա՝  որպես  պատերազմական  փորձիկարևոր  բաղկացուցիչներ։
   Է.  Սմիթը  և  Հուչինսոնը  կարևորում  են  հիշարժան  իրադարձությունների և հուշահամալրիների դերը (օրինակ՝ ռազմական շքերթներ, հուշակոթողներ,  պատերազմի  հերոսների  քանդակներ  և  հիշարժան  օրերի  նշում)  [2]։
 Սոցիալ-կենսաբանական մոտեցման գլխավոր փաստարկն այն է, որ մարդիկ հիմնականում  կռվում  են  միմյանց  դեմ  սահմանափակ  ռեսուրսների,  տարածքի  և  նյութական այլ արտեֆակտների համար։
  Պատերազմը միայն մշակութային եզրագիծ չունի․ այն առաջին հերթին նյութական կորուստների և ոչնչացման մասին է [3]։
  Տնտեսագիտական մոտեցումը նշում է, որ մարդիկ հետաքրքրվում և առաջնորդվում ենսեփական  շահերով,  իսկ  բոլոր  քայլերի  հիմքում  ռացիոնալությունն  է  (նվազագույնծախսերով առավելագույն շահեր) [3]։
  Կազմակերպական-մատերիալիզմի մոտեցման ներկայացուցիչներից Մանը հակամարտությունը սաhմանում է որպես պետության  կառուցման  որոշիչ  սոցիալական  մեխանիզմ։
   Նա  պետության  և  պատերազմիմիջև պատմական փոփոխությունները բացատրում էր օգտագործելով սոցիալականուժի՝ որոշակիորեն անկախ չորս, բայց փոխհարաբերակցության մեջ գտնվող աղբյուրներ` քաղաքական, տնտեսական, գաղափարախոսական և ռազմական [4]։
 Պետք է նշել, որ զինվորական ուժերը բնույթով արդյունավետ չեն, երբ զրկվումեն  աջակցությունից։
   Ռազմական  համակարգը  կախված  է  ոչ  ռազմական  համակարգի, մարդկային և այլ ռեսուրսների ապահովման և այլ աջակցության հետ, որոնքբաշխվում  են  երկու  համակարգերի  միջև։
   Այսպիսով  կարելի  է  դիտարկել  մեկ  այլ,ավելի  խոշոր  համակարգ,  որում  գործառնում  են  զինված  ուժերը։
   Սոցիոլոգիականայսպիսի հեռանկարը ուշադրություն է գրավում բանակում աշխատուժի ձեռքբերմանաղբյուրների,  շերտավորման  և  կարիերայի  շարժունության,  զինվորական  և  քաղաքացիական անձնակազմի միջև գործառույթների բաշխման և հասարակության վրաայդ միջոցների ազդեցությունը տեսանկյունից։
  Ֆելդը նշում էր, որ ռազմական համակարգը հիմնվում է գերիշխանության վրա, եթե բացակայում է ռազմական և քաղաքացիական համակարգերի միասնականության որևէ հիմք։
 Այս համատեքստում 2016 թվականի ապրիլյան քառօրյա պատերազմից հետոԵրևանի  պետական  համալսարանի  պատերին  հայտնվեցին  զոհված  ազատամարտիկների պատկերներով գրաֆիտիներ։
  Սա յուրահատուկ երևույթ էր, քանի որ երբեմնի  վանդալիզմ  համարվող  գործողությունը՝  գրաֆիտիի  պատկերումըհայտնվեց համալսարանի պատերին և գոյություն ունի ցայժմ։
  Գրաֆիտիները, ինչպեսյուրաքանչյուր  նմանատիպ  տեքստ,  որևէ  դիսկուրսիվ  թեմա  են`  կոդավորված  նշանային համակարգով ներկայացված պատկերողի կողմից։
  Դրանք գաղափարախոսված  են  և  արդի  ժամանակաշրջանում,  քանի  որ  հասարակական  կյանքում  զանգվածային հաղորդակցության բազմապիսի ձևերով հիմնվում են վիզուալ հաղորդակցության վրա։
  Ընդ որում, տրամադրված տեղեկատվությունը կարող է ներկայացվելխորհրդանշական  որոշ  կապերով,  որոնք  ստեղծում  են  նարատիվ  կառուցվածքներ`սոցիալական  կոնկրետ  տարածության  մեջ  արտահայտելով  տվյալ  ժամանակաշրջանը։
 Հետազոտության համար անհրաժեշտ տեղեկատվության հավաքման աղբյուրները ԵՊՀ-ի պատերին 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմից հետո պատկերվածզոհված ազատամարտիկների գրաֆիտիներն են։
  Հետազոտության համար իրականացվել  է  համատարած  ընտրանք։
   ԵՊՀ  տարածքում  պատկերված  է  նմանատիպընդամենը 3 գրաֆիտի։
  Բոլորն էլ վերլուծվել են։
  Որպեսզի վեր հանենք պատկերվածգրաֆիտիներում  ռազմականության  արտահայտման  առանձնահատկությունները,նպատակահարմար է կատարել նարատիվ սեմիոտիկ վերլուծություն։
  Սեմիոտիկանվերլուծության  ֆորմալ  մոդել  է,  որն  առաջնորդվում  է  սոցիալական  համակարգումկառավարող  և  որոշակի  իմաստներ  փոխանցող  նշանների  բացահայտման  կանոններով։
 Նարատիվը կարելի է հասականալ որպես սկիզբ, միջնամաս և ավարտ ունեցողպատմություն, որը կրում է պատմողի փորձը։
  Գրեյմասն առանձնացրել է նարատիվիհետևյալ էլեմենտները (ակտանտները)՝ սուբյեկտ և օբյեկտ, դեստինատոր (ուղարկող)և ստացող, և ուժերի շարք, որոնք կա՛մ օգնում են, կա՛մ խոչընդոտում (օգնող կամխոչընդոտող ակտանտներ) [5]։
  Պատումը զարգանում է դեպի որոշումը` սուբյեկտի ևայլ նարատիվ ուժերի միջև ձևավորված, զարգացած հարաբերությունների միջոցով։
 Այս  հարաբերությունները  տարբերակվում  են  այն  հիմքի  վրա,  որը  սեմիոտիկայումկոչվում է տոնայնություն և մոդալություն։
  Սրանք նարատիվ բաղադրատարրեր են,որոնք բնութագրում են նարատիվ ուժերի հարաբերությունները։
  Նարատիվի տոնայնությունը  ներկայացնում  է  երևույթի  դրական  կամ  բացասական  ուղղվածությունը(նույնն  է  թե  օգնող  և  խոչընդոտող  հանգամանքները),  իսկ  մոդալությունը՝  երևույթմասին սուբյեկտի դատողությունները և կարող է լինել պրագմատիկ կամ կոգնիտիվ։
 Պրագմատիկ  մոդը  հաստատում  է  սուբյեկտի  իշխանական  կապը  կամ  գործելուկարողությունը։
   Սուբյեկտի  և  նարատիվ  այլ  ուժերի  պրագմատիկ  հարաբերությունները  զարգանում  են  գործողությունների  միջոցով՝  պատմության  հաջորդականությամբ։
   Կոգնիտիվ  մոդը  հաստատում  է  սուբյեկտի  գիտելիքային  կապը  կամ  տիրապետած  գիտելիքը։
   Կոգնիտիվ  հարաբերությունները  ծավալվում  են  գործողությունների հաջարդականությունից դուրս [6]։
  Սա մեզ թույլ է տալիս վեր հանել գրաֆիտիների  նարատիվ  և  խորին  կառուցվածքները`  դիտարկելով  որպես  տեքստի  յուրահատուկ  դրսևորում,  որի  միջոցով  հնարավոր  է  խորությամբ  ուսումնասիրել  դրանցգաղափարական-մշակութային բաղադրիչները և ներկայացնել հարաբերակցությանսխեման։
 Գրաֆիտիների վերլուծությունն իրականացվել է հետևյալ կերպ. Նարատիվներըկառուցելու համար նախ սահմանվել է նարատիվ բլոկը, որն այս հետազոտության մեջմեկն է` հիմնված տեղի և ժամանակի իզոտոպների վրա։
  Այս բլոկը բաժանվում է երեքենթաբլոկների։
   Յուրաքանչյուրը  պարունակում  է  մեկական  գրաֆիտի։
   Այնուհետևդուրս  է  բերվել  ակտանտային  կառուցվածքը,  մոդալությունները  և  տոնայնությունը,ինչից  հետո  փորձ  է  կատարվել  երեք  ենթաբլոկներից  ստեղծել  ընդհանուր  մեկնարատիվ։
 Ենթաբլոկ  1.  Ռոբերտ  Աբաջյանի  պատկերը.  ԵՊՀ  գլխավոր  մասնաշենքիցձախ գտնվող անցման պատ (հավելվածներ 1.1, 2)։
 «Նա մինչև վերջին պահը դիրքը չլքեց։
  Մի´ լքիր հայրենիքդ…»։
 Այս գրաֆիտիիում ցույց է տրվում, որ դիրքը չլքելը արտաքին սահմանների, իսկհայրենիքը չլքելը՝ ներքին սահմանների պաշտպանությունն է։
  Բացի այդ, գրաֆիտինփորձում  է  սեփականության  զգացողություն  առաջացնել  ընթերցողի  մոտ։
   Դա  կատարվում է «հայրենիքդ» բառում ստացական «դ» հոդի շնորհիվ։
  Հիմնական շեշտադրումն այն է, որ տվյալ երկիրը քոնն է։
  Գրաֆիտիի հիմնական գաղափարը հայրենիքիհանդեպ որոշակի պարտավորվածությունների մատնանշումն է, այն է՝ յուրաքանչյուրոք, լինելով տվյալ պետության ներկայացուցիչ, պարտավորություններ ունի և պետք էկատարի։
  Հետևաբար, այստեղ մեր նարատիվի օբյեկտ է համարվում «անձի որոշակիպարտավորվածությունը հայրենիքի նկատմամբ»։
  Այժմ դուրս բերենք ակտանտներիհամակարգը. Ուղարկողը  (դեստինատորը)`  հայրենասիրություն,  քանի  որ  գրաֆիտինուղղված է հայրենասիրական գաղափարների տարածմանը (պարտավորվածությունև  պատասխանատվություն  հայրենիքի  հանդեպ)։
   Ստացող`  երիտասարդություն,մասնավորապես՝  ուսանող  երիտասարդություն,  քանի  որ  ժամանակի  և  տարածության իզոտոպները հանգեցնում են այս շեշտադրմանը։
  Սուբյեկտ` համալսարան։
 Առաջին  հայացքից  կարող  է  թվալ,  թե  սուբյեկտը  զինվորն  է։
   Սակայն  իրականումզինվորը ոչ թե համարվում է այս նարատիվի սուբյեկտ, այլ օգնող գործոն։
  Այս գրաֆիտին համարվում է հեղինակի` ԵՊՀ ՈՒԽ-ի աջակցությամբ և համագործակցությամբ իրականացված ծրագիր։
  Ընդ որում, այստեղ հեղինակը չի համարվում սուբյեկտայն  պարզ  պատճառով,  որ  նրա  նախաձեռնությունը  միայն  հերոսներին  որպես«հուշարձան» պատկերելն է եղել։
  Ինչ վերաբերում է գրաֆիտիի հիմնական ուղերձին,ապա  այն  մշակվել  է  համալսարանը  ներկայացնող  ուսանողական  աշխատակազմիմիջոցով։
  Օբյեկտ` պարտավորվածություն հայրենիքի նկատմամբ։
  Օգնող միջոցներ` զինվոր, սահմանը չլքելու, իր պարտականությունը արդեն կատարած լինելուհանգամանք։
  Խանգարող միջոցներ` հայրենիքը լքելու գաղափար [7]։
 Գրաֆիտիում  ներկայացվում  է  երկու  դերակատարում`  քաղաքացի  ևզինվորական,  այն  է`  քաղաքացիություն-զինվորականություն  փոխհարաբերություններ։
  Հասկանանք այս ընդդիմադիր հարաբերությունների մոդալությունը։
  Զինվորականի  կերպարի  արժեքանորմատիվային  համակարգը  ներառում  էանձնվիրություն, քաջություն, պարտաճանաչություն, հայրենասիրություն, հերոսություն, պատասխանատվության զգացողություն։
  Սա ներկայացնում է կոգնիտիվ մակարդակը՝ արտահայտված դրական մոդալությամբ։
  Զինվորականի կերպարի պրագմատիկ  մակարդակը  համապատասխանում  է  կոգնիտիվ  մակարդակին։
   Սաենթադրում է, որ գրաֆիտիում զինվորականության պատկերացումային և գործողութային համակարգերը համընկնում են։
 Քաղաքացու  կերպարի  արժեքանորմատիվային  համակարգը  ներառում  էանձնվիրություն,  քաջություն,  պատասխանատվության  զգացողություն,  հայրենասիրություն,  պարտաճանաչություն։
   Սա  ներկայացնում  է  նրա  վերաբերյալ  կոգնիտիվմակարդակը։
  Այսպիսով, այստեղ զինվորականության կոգնիտիվ դրական մոդալություն կա, որը հավասարվում է զինվորականության դերակատարությանը։
  Իսկ քաղաքացու  կերպարի  գործողութային  համակարգը  ներկայանում  է  բացասական  մոդալությամբ։
  Այսպիսով, քաղաքացիության պատկերացումային և գործողութային համակարգերը գրաֆիտիում չեն համընկնում։
 Տվյալ ենթաբլոկի սեմիոտիկ քառակուսու կառուցվածքը. Այս գրաֆիտիի մեջարտահայտված զինվորականություն-քաղաքացիություն հարաբերություններից որևէմեկը չի գերակայում։
  Զինվորականության ներկայացման համար օգտագործվում ենայնպիսի  ցուցիչներ,  ինչպիսիք  են`  մահ,  պատերազմ,  պայքար,  ռազմական  գործողություն,  արտաքին  պաշտպանություն,  քաղաքացիության  ներկայացման  համարօգտագործվում են խաղաղության, հաշտության, քաղաքացիական գործողության ևներքին պաշտպանության ցուցանիշները։
 Ենթաբլոկ 2. Արմենակ  Ուրֆանյանի պատկերը. ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետի մասնաշենք (հավելվածներ 1.2, 2)։
 «Նրա առաքելությունն էր պաշտպանել։
  Քո առաքելությունն է` սովորել…»։
 Այստեղ ցուցադրվում է, որ և´ քաղաքացին, և´ զինվորը ունեն առաքելություն,այսինքն՝ խոսքը կրկին հայրենիքի նկատմամբ պարտավորության մասին է։
  Սակայնայս գրաֆիտին տարբերվում է նրանով, որ շեշտում է, թե որն է պարտավորվածությունը։
  Զինվորի դեպքում դա պաշտպանելն է, իսկ քաղաքացու դեպքում` սովորելը,որը կրում է գիտելիքի ձեռքբերման ընթացակարգի գաղափարը։
  Այստեղ «սովորելը»դիտարկվում է «պաշտպանելու» հետ համատեքստային այնպիսի հարաբերությունների  մեջ,  որի  շնորհիվ  «սովորելը»  դառնում  է  «պաշտպանության»  դրսևորում։
 Այսպիսով, գրաֆիտին շեշտադրում է, որ զինվորը` որպես տվյալ դերի կրող, պարտավորություն  ունի  արտաքին,  իսկ  քաղաքացին`  ներքին  պաշտպանության  համար։
 Քանի  որ  արդեն  պարզեցինք,  որ  գրաֆիտիի  համար  գլխավոր  ստացող  (լսարան)համարվում է երիտասարդությունը, իսկ ուղարկողը համալսարանն է, ապա բնականէ, որ ներքին պաշտպանությունը սովորելու միջոցով շարժվում է պարտավորվածության կատարման ուղղությամբ։
  Բավականին հետաքրքիր է արտահայտվում մահվանև  կյանքի  գաղափարn  օժանդակ  բայերի  միջոցով`  «առաքելությունն  էր»,  «առաքելությունն  է»։
   Դրանով  տեքստն  կոչ  է  անում  սովորել  («կյանքի»  ցուցիչ)  և  պաշտպանել («մահվան»  ցուցիչ)։
 Այս  գրաֆիտիների  համատեքստում  արտաքին  պաշտպանությունը  ևհերոսությունն  ուղղակիորեն  կապվում  են  մահվան  հետ․  հերոսները  մահացածհերոսներ են, իսկ պաշտպանելը նույնականացվում է մահվանը։
  Միաժամանակգրաֆիտին փորձում է կոտրել այս գաղափարը՝ ցույց տալով, որ հերոս լինելուհամար պարտադիր չէ զոհվել։
  Դու կարող ես սովորել և լինել պաշտպան, հերոս`ներքին սահմաններում։
 Գրաֆիտիի  ակտանտների  համակարգում  փոխվում  են  երեք  դերակատարներ(ակտորներ)՝ օբյեկտ` հայրենիքի հանդեպ ունեցած պարտքի բնույթը, օգնող միջոցներ`  զինվոր,  կատարված  պաշտպանական  առաքելություն,  խանգարող  միջոցներ`սովորելու ցանկության բացակայություն։
 Այս գրաֆիտիում, ինչպես նախորդում, արտահայտվում են զինվորականությանպրագմատիկ  և  կոգնիտիվ  մակարդակներ`  դրական  մոդալությամբ,  և  քաղաքացիության կոգնիտիվ դրական և պրագմատիկ բացասական մոդալությամբ մակարդակներ։
 Տվյալ ենթաբլոկի սեմիոտիկ քառակուսու կառուցվածքը. Այս գրաֆիտիի մեջարտահայտված զինվորականություն-քաղաքացիություն հարաբերություններից որևէմեկը չի գերակայում։
  Զինվորականությանը ներկայացնելու համար օգտագործվում ենայնպիսի ցուցիչներ, ինչպիսիք են` մահը, պատերազմը, պայքարը, ռազմագործողությունը,  արտաքին  պաշտպանությունը,  քաղաքացիության  ներկայացնելու  համար՝կյանքը, խաղաղությունը, հաշտությունը, քաղաքացիական գործողությունը և ներքինպաշտպանության ցուցանիշները։
 Ենթաբլոկ  3.  Բենիամին  Եղոյանի  պատկերը.  ԵՊՀ  ֆիզիկայի  ֆակուլտետիմասնաշենքի պատին (հավելվածներ 1.3, 2)։
 «Նա զենքը տանկն էր, քո զենքը գիտելիքն է…»։
 Այս գրաֆիտիի հիմնական իմաստը գիտելիքի և տանկի կիրառական նշանակությունն  է,  իսկ  ընդդիմությունը  ստեղծվում  է  այն  ժամանակ,  երբ  փորձում  ենքպայքարի մեջ դիտարկել հարաբերությունները։
  Երբ տանկը և գիտելիքը դիտվում ենորպես պայքարի միջոց, ապա զինվորը ուրիշ հնար չունի պայքարելու, բացի իրեղենզենքից`  սպառազինությունից։
   Իսկ  քաղաքացին  գիտելիքով  պետք  է  պայքարի,  որապահովի ներքին պաշտպանությունը։
  Տանկն արտաքին պաշտպանության և պարտավորությունների,  իսկ  գիտելիքը՝  ներքին  պաշտպանության  խորհրդանիշն  է։
 Հիմնական ուղերձը հետևյալն է․ եթե զինվորը պաշտպանում է զենքով, ապա դու էլունես քո պարտականությունը՝ ունենալու գիտելիք, որով նույնպես կարող ես օգտակար լինել հայրենիքիդ։
  Այսինքն կրկին արծածվում է որպես զինվոր ու քաղաքացիհայրենիքին ծառայելու գաղափարը։
  Եթե զինվորականի օրինակելի կերպարը պետքէ տանկն օգտագործի որպես զենք, ապա քաղաքացու օրինակելի կերպարը՝ գիտելիքը։
  Այսպիսով, գրաֆիտիի հիմնական գաղափարն է շեշտել, որ հայրենիքի հանդեպպարտավորություն  ունի  մեզնից  յուրաքանչյուրը․  եթե  զինվորի  միջոցը  սպառազինությունն է, ապա քաղաքացու միջոցը գիտելիքն է։
  Գրաֆիտիի ակտանտների համակարգում  փոխվում  են  երեք  դերակատարներ․  օբյեկտ`  պարտավորության  կատարման միջոց, օգնող միջոցներ` զինվոր, սպառազինություն, խանգարող միջոցներ` գիտելիքի բացակայություն։
 Այս գրաֆիտիում, ինչպես նախորդում երկուսում ևս, արտահայտվում են զինվորականության պրագմատիկ և կոգնիտիվ մակարդակներ` դրական մոդալությամբ, ևքաղաքացիության կոգնիտիվ դրական և պրագմատիկ բացասական մոդալությամբմակարդակներ։
 Տվյալ  ենթաբլոկի  սեմիոտիկ  քառակուսու  կառուցվածքը.  Այս  գրաֆիտիումզինվորականություն-քաղաքացիություն հարաբերության մեջ գերակայում է զինվորականությունը։
  Զինվորականության ներկայացման համար օգտագործվում են այնպիսիցուցիչներ, ինչպիսիք են` մահը, պատերազմը, պայքարը, սպառազինությունը, արտաքին պաշտպանությունը, իսկ քաղաքացիության ներկայացման համար՝ խաղաղությունը,  հաշտությունը,  քաղաքացիական  ատրիբուտը  և  ներքին  պաշտպանությանցուցանիշները։
 Իրականում  այս  երեք  գրաֆիտիները  ոչ  թե  ներկայացնում  են  երեք  առանձիննարատիվներ, այլ մեկ գաղափարի, մեկ տեքստի և մեկ նարատիվի մաս են կազմում։
 Այստեղ կա մեկ պատմույթ-ուղերձ, որը բաժանվել է 3 մասի և ներկայացել տարածական նույն հարթության տարբեր կետերում։
  Ռ. Աբաջյանը պատմույթի սկիզբն է, Ա.Ուրֆանյանը`  միջնամասը,  իսկ  Բ.  Եղոյանն`  ավարտը։
   Այս  գրաֆիտիների  միջոցովարծարծվում  է  3  մակարդակ`  գաղափարախոսական  (պարտականություն),  գործողության (պաշտպանելու առաքելություն) և գործիքային (զենք)։
  Սրանք համապատասխանաբար  հավասարազոր  են  նարատիվ  կառուցվածքի  գիտելիքային,  մտադրվածության  և  իշխանության  կապերին։
   Աբաջյանի  գրաֆիտին  ներկայացնում  է  գիտելիքային կապը, գաղափարախոսական մակարդակի ցուցիչը, շեշտադրում է հայրենիքի նկատմամբ յուրաքանչյուրի պարտավորության գաղափարախոսությունը՝ դառնալով ընդհանուր նարատիվի շարժիչ ուժ։
  Ուրֆանյանի գրաֆիտին ներկայացնում էմտադրվածության կապը, գործողության մակարդակի ցուցիչը, որի գաղափարախոսությունը մետամակարդակից իջեցնում է կոնկրետ գործողության մակարդակ` ցույցտալով դրա դրսևորումը` պաշտպանությունը։
  Եղոյանի գրաֆիտին ներկայացնում էիշխանության կապը։
  Այն գործիքային մակարդակի ցուցիչ է, որը պետք է հնարավորություն  ընձեռի  գործողության  մակարդակի  իրականացմանը,  կամ  խոչընդոտիդրան։
   Սրա  միջոցով  ցուցադրվում  է  ամեն  դերակատարի  պարտականությունը`պաշտպանությունն  իրականացնելու  օրինակելի  միջոցը։
   Բացի  այդ,  նարատիվումզինվորականությունը և´ պրագմատիկ, և´ կոգնիտիվ մակարդակում դրսևորվում էդրական մոդալությամբ, իսկ քաղաքացիությունը՝ կոգնիտիվ մակարդակում՝ դրական,իսկ պրագմատիկ մակարդակում` բացասական մոդալությամբ։
  Սա նշանակում է, որքաղաքացիության  վերաբերյալ  վարքային  օրինակելի  մոդելներ  կան,  որոնց  չենհամապատասխանում  քաղաքացիների  գործողությունները,  մինչդեռ  զինվորականությունը  ներկայանում  է  սպասումների  համապատասխանությամբ։
   Սրա  միջոցովգրաֆիտին  փորձում  է  ուղղորդել  քաղաքացիներին  սպասելի  վարք  դրսևորելուհամար։
  Այսպիսով, կարելի է դուրս բերել ընդհանուր նարատիվը.   Ապրիլյան քառօրյա պատերազմի ավարտից հետո ԵՊՀ ՈՒԽ-ի աջակցությամբև հեղինակի նախաձեռնությամբ ստեղծված այս երեք գրաֆիտիներն ուղղորդվում եներիտասարդների  շրջանում  հայրենասիրական  գաղափարախոսության  տարածմանը։
   Նարատիվը,  որը  կառուցվում  է  այս  գրաֆիտիների  միջոցով,  նշում  է,  որյուրաքանչյուր  անձ  պարտավորություն  ունի  հայրենիքի  նկատմամբ՝  անկախ  այնհանգամանքից,  որ  փոխվում  են՝  կախված  անձի  դերից  (քաղաքացի  կամ  զինվոր)։
 Հորդորելով  քաղաքացուն  չլքել  հայրենիքը`  նարատիվը  ցույց  է  տալիս,  որ  այսգործողությունն  օրինակելի  չէ  և  հավասար  է  դավաճանության։
   Պետք  է  կատարելհայրենիքի նկատմամբ պարտավորությունները, բայց քանի որ դերակատարումներըտարբեր են, տարբեր են նաև պարտականությունները, ուստի պետք է հստակեցնելյուրաքանչյուր  դերին  վերագրվող  պարտավորությունը։
   Նարատիվն  այս  փուլումշեշտադրում է կատարում պաշտպանության վրա՝ նշելով, որ զինվորը պատասխանատու  է  արտաքին,  իսկ  քաղաքացին`  ներքին  պաշտպանության  համար։
   Ներքինպաշտպանության  իրականացումը  նույնականացվում  է  սովորելու  հետ։
   Այնուհետևնարատիվը  կենտրոնանում  է  պարտավորության  կատարման  բուն  մեխանիզմներիօգտագործման վրա։
  Զինվորի դեպքում դա սպառազինությունն է (արտահայտչականության համար օգտագործվել է տանկը), իսկ քաղաքացու համար՝ գիտելիքը։
  Գիտելիքի  միջոցով  քաղաքացին,  մասնավորապես՝  երիտասարդը,  պետք  է  կարողանապաշտպանել  հայրենիքի  ներքին  սահմանները։
   Յուրաքանչյուր  գրաֆիտիիում  խոսքից  ու  պատկերից  զատ  ներկայացվում  է  հերոսի  անունը,  ինչը  կատարում  էհիշողության  մեջ  տվյալ  մարդու  և  իրադարձության  ամրապնդման  ու  հավաքականհիշողության  ձևավորման  գործառույթ։
   Տեքստի  մակերեսային  կառուցվածքում  սաուղղված է զինվորների վառ հիշատակի պահպանմանը, սակայն խորքային մակարդակում պետք է նպաստի նաև ներքին համախմբությանը։
 Այս նարատիվը ցույց է տալիս, որ հայրենիքի հերոս լինելու համար իրականումպարտադիր  չէ  զոհվել։
   Քաղաքացին  նույնպես  կարող  է  իր  պարտքը  կատարել․կենդանության օրոք սովորել, գիտելիք ձեռք բերել՝ այս կերպ ծառայելով հայրենիքին։
 Հետաքրքիր  է,  որ  նարատիվի  բոլոր  մակարդակներում  քաղաքացիության  ևզինվորականության  հավասար  հարաբերություններ  են  արտահայտվում։
   Այսինքն՝զինվորականությունը ներկայացվում է որպես դեր, որը պարտաճանաչորեն կատարվում  է`  ի  տարբերություն  քաղաքացիության դերի։
  Սակայն այս երկու դերակատարումները ցուցադրվում են հավասարության մեջ՝ շեշտադրելով, որ երկու դերակատարումները  հավասարապես  կարևոր  են  հայրենիքի  համար։
   Սա  բարձրացնում  էքաղաքացիության  կարևորությունը  և  նպաստում  քաղաքացու  պատասխանատվության բարձրացմանը։
  Նպատակը մեկն է՝ քաղաքացիությանը ևս հաղորդել զինվորականությանը հատուկ պաշաճ դերակատարում։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[2] Hutchinson J., ‘Warfare, remembrance and national identity. In։
  A. Leoussi and S.Grosby  (eds).  Nationalism  and  Ethnosymbolism։
   History,  Culture  and  Ethnicity  in  theFormation of Nations’, Edinburgh։
  Edinburgh University Press, 2007, pp. 42-54.[3]  Malesevic  S.,  ‘Sociological  Theory  and  Warfare’,  2011,  pp.  10-2,  13-4,  URL։
 https։
 //www.researchgate.net/publication/272678504_Sociological_Theory_and_Warfare (Accessed։
  11.05.2018). [4] Mann M., ‘The Sources of Social Power I։
  A History of Power from the Beginning toA.D. 1760’. Cambridge։
  Cambridge University Press, 1986, pp. 112-4.[5] Snyder G., ‘Graffiti Lives։
  Beyond the Tag in New York’s Urban Underground’, NYU[7]  Греймас  А.  Ж.,  «Структурная  семиотика։
   Поиск  Метода»,  Академийский  проектՄիչիկյան ՍրբուհիՌԱԶՄԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐՆ ԱՊՐԻԼՅԱՆ ՔԱՌՕՐՅԱՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԱԶԱՏԱՄԱՐՏԻԿՆԵՐԻՆ ՊԱՏԿԵՐՈՂ ԳՐԱՖԻՏԻՆԵՐՈՒՄԲանալի բառեր` գրաֆիտի, ռազմականության սոցիոլոգիա, զինվորականությունքաղաքացիություն հարաբերություններ, նարատիվ սեմիոտիկա։

2016  թվականի  ապրիլյան  քառօրյա  պատերազմից  հետո  Երևանի  պետական  համալսարանի  պատերին  հայտնվեցին  զոհված  ազատամարտիկների  պատկերներով գրաֆիտիներ։
  Սա բավականին յուրահատուկ երևույթ է, քանի որ համալսարանի  պատերին  պատկերված  գրաֆիտիները  գոյություն  ունեն  մինչ  այժմ։
   Տվյալ  հոդվածում ներկայացված է 2016 թվականի ապրիլյան քառօրյա պատերազմից հետո  Երևանի  պետական  համալսարանի  պատերին  պատկերված  զոհված  ազատամարտիկների  գրաֆիտիների  նարատիվ  սեմիոտիկ  վերլուծությունը։
   Հետազոտության  նպատակն  է  վեր  հանել  տվյալ  գրաֆիտիների  ռազմականության  դրսևորումները։
   Գրաֆիտիները դիտարկվել են որպես առանձին երեք նարատիվ բլոկներ։
