ԴԱՏԱԿԱՆ ԱԿՏԵՐԻ ՀԱՐԿԱԴԻՐ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԻ ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ։
  ՄԱՍՆԱՎՈՐ ՀԱՐԿԱԴԻՐ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻԱՌԱՎԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ԹԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸԴատական  ակտերի  արագ,  պատշաճ  և  ժամանակին  կատարումը  իրավունքի  գերակայության  սկզբունքի  կարևորագույն  դրսևորումներից  մեկն  է։
 Դեռևս  Հռոմեական  իրավունքի  ժամանակաշրջանից  հայտնի  է  հետևյալսկզբունքը՝ ubi ius, ibi remedium, որը ենթադրում է, որ չի կարող գոյություն ունենալ իրավունք՝ առանց իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների։
  Դատական ակտի կատարման հիմնահարցերին հիմնական անդրադարձիրականացվում է ինչպես ներպետական, այնպես էլ միջազգային մակարդակներում։
   Նշված  հարցի  կապակցությամբ  իր  դիրքորոշումներն  է  արտահայտելնաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ նշելով, որ դատականակտերի կատարումը Կոնվենցիայի իմաստով ենթադրում է արդար դատաքննության  հիմնարար  իրավունքի  բաղկացուցիչ  և  անբաժանելի  մասը,  որիապահովումը  և  պաշտպանությունը  յուրաքանչյուր  իրավական  պետությանգործունեության  հիմքն  է1։
   Նշված  հիմնահարցի  արդիականության  վերաբերյալ  դիրքորոշում  է  արտահայտվել  նաև  Եվրոպայի  արդարադատության  նախարարների՝  «Եվրոպական  ստանդարտներին  համապատասխան  դատականակտերի կատարման» խորագրով 24-րդ կոնֆերանսի ընթացքում, որի համաձայն՝  «դատական  ակտերի  պատշաճ,  արդյունավետ  և  հետևողական  կատարումը անհրաժեշտ պայման է յուրաքաչյուր պետության ուժեղ և հարգված դատական համակարգի ստեղծման, ամրապնդման և զարգացման համար»2։
 Դատական  ակտերի  ոչ  պատշաճ  կատարումը  կարող  է  հանգեցնել  միիրավիճակի,  երբ  անձանց  քաղաքացիական  իրավունքների  և  օրինական  շահերի պաշտպանությունը կարող է լինել անիրատեսական և երևութական։
  Սակարող  է  հանգեցնել  պետական  ինստիտուտների  հանդեպ  անվստահությանառաջացման,  ըստ  որում՝  անկախ  այն  հանգամանքից,  թե  օրենքները  որքան1 Տե՛ս ECHR 1997 case Hornsby v. Greece,Estima Jorge v. Portugal (1998), Immobiliare Saffi v. Italy(1999) and Georgiadis v. Greece (2000)։
 2 Տե՛ս Resolution No. 3 of the 24th Conference of European Ministers of Justice։
 հստակ և որոշակի են կարգավորում այս ոլորտում առաջացող իրավահարաբերությունները, և որքան խիստ ու օրինական է դատարանի իրավական դիրքորոշումը։
   Դատական  պաշտպանության  իրավունք  ունեցող  յուրաքանչյուրանձի համար «արդարադատությունը պետք է տեսանելի և կիրառելի լինի իրգործունեության մեջ և ոչ թե գրված լինի միայն թղթի վրա»3։
 Ուստի  նշված  հիմնախնդրի  կարգավորման  համար  կարևոր  է  դառնումայնպիսի  մեխանիզմի  ընտրությունը,  որը  կապահովի  դատական  ակտերիպատշաճ  և  արդյունավետ  կատարումը։
   Սույն  թեմայի  շրջանակներում  կփորձենք ներկայացնել մեր կողմից կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքում  վերհանված  խնդիրները  և  դրանց  լուծման  կապակցությամբ  ներկայացնել  այնպիսի  մեթոդներ,  որոնք  կապահովեն  հանրային  և  մասնավոր  շահերիներդաշնակեցումը դատական ակտերի կատարման գործընթացում։
 Ներկայումս  Հայաստանի  Հանրապետությունում  ձևավորված  դատականակտերի  հարկադիր  կատարման  համակարգը  օբյեկտիվ  և  սուբյեկտիվ  պատճառներով հնարավորություն չի տալիս ապահովելու բոլոր դատական ակտերիհարկադիր  կատարումը։
   Հարկադիր  կատարողների  ցածր  աշխատավարձը,ծանրաբեռնվածությունը,  ոչ  բարձր  որակավորումը  մեծ  հաշվով  հանգեցնումեն  վերջիններիս  աշխատանքի  անարդյունավետության։
   Որպես  վերոհիշյալհանգամանքի հիմնավորում՝ կարող ենք վկայակոչել 2008 թ. դեկտեմբերի ՀՀհարկադիր կատարման մասնավոր համակարգի իրագործելիության ուսումնասիրության հաշվետվությունը (այսուհետ՝ Հաշվետվություն), որում նշվում է, որհարկադիր կատարողների աշխատավարձը, ի լրումն այլ օրինական վարձատրության,  հիմնված  է  նաև  բռնագանձված  ակտիվների  տոկոսադրույքի  վրա,ինչը կազմում է բավականին փոքր գումար։
  Հաշվետվությամբ նաև փաստվումէ, որ այս գումարը բավարար չէ՝ կոռուպցիայի ռիսկը նվազեցնելու կամ պարտատիրոջը մատուցվող արագ և արդյունավետ ծառայությանը խթանելու համար։
   Դրանով  պայմանավորված  բավականին  մեծ  է  անձնակազմի  հոսունությունը,  կատարողների  կողմից  իրենց  աշխատանքն  լքելը  այլ  աշխատանքիանցնելու նպատակով4։
  Բացի այդ՝ Հաշվետվության մեջ խոսվում է այդ ժամանակահատվածում դատական ակտերի հարկադիր կատարման պետական համակարգում առկա վերահսկողության թերությունների և կոռուպցիոն գործոնների  մասին՝  մասնավորապես  նշելով,  որ  «համակարգի  կառուցվածքը  խրա3  Տե՛ս  Dr  Alan  Uzelac  Professor,  The  role  played  by  the  profession  of  bailiffs  in  the  proper  andLecture delivered at the Council of Europe seminar։
  The Role, Organisation, Status and Training ofBailiffs – Strengthening the Enforcement of Court Decisions in Civil and Commercial Cases, 2002, էջ 3։
 4  Տե՛ս  Արդարադատության  նախարարություն  ծրագրերի  իրականացման  գրասենյակ  2008  թ.դեկտեմբերի 16, ՀՀ հարկադիր կատարման մասնավոր համակարգի իրագործելիության ուսումնասիրության հաշվետվություն, էջ 19։
 խուսում է կոռուպցիան և վտանգում է պարտատերերի շահերն ու իրավունքները։
   Նման  մթնոլորտը  հարվածում  է  այն  պարտատերերի  իրավունքներին,որոնք ի վիճակի չեն կամ չեն ցանկանում «աջակցել» գործակալներին` վերջիններիս  լրացուցիչ  «ռեսուրսներ»  տրամադրելով»5։
   Հետևաբար,  արդարադատության համակարգի նկատմամբ հասարակության մեջ շարունակաբար զարգացող անվստահությունը ի վերջո վերաճում է համընդհանուր իրավական նիհիլիզմի։
 Պետք է նշել, որ տարբեր պետությունների դատական ակտերի հարկադիրկատարման  մարմինների  համակարգերը  կրում  են  ազգային  բնույթ  և  յուրաքանչյուր  երկրում  ձևավորվում են  տարբեր  գործոնների  ազդեցությամբ։
  Հարկադիր  կատարման  համակարգերը  բաժանվում  են  երեք  խմբի՝  պետական,մասնավոր և խառը։
 Հարկադիր  կատարման  պետական  համակարգը  գործում  է  Բելառուսում,Գերմանիայում, Դանիայում, Իսրայելում, ԱՄՆ-ում, Ֆինլանդիայում, Շվեյցարիայում և, իհարկե, մեր երկրում։
  Այսպես՝ «Դատական ակտերի հարկադիր կատարումն  ապահովող  ծառայության  մասին»  ՀՀ  օրենքի  2-րդ  հոդվածի  2-րդմասի  համաձայն՝  «Հարկադիր  կատարման  ծառայությունը  պետական  ծառայության  հատուկ  տեսակ  է,  որի  առանձնահատկությունները  սահմանվում  ենսույն  օրենքով»։
   Նույն  հոդվածի  4-րդ  մասի  համաձայն՝  «Հարկադիր  կատարման  ծառայությունը  գործում  է  Հայաստանի  Հանրապետության  արդարադատության նախարարության համակարգում»։
 Պետական  ծառայողի  կարգավիճակը  հարկադիր  կատարողին  օժտում  էհանրային  իշխանությամբ  և  իշխանական  լիազորություններով։
   Ռուսաստանում,  ԱՄՆ-ում,  Ֆինլանդիայում  ևս  հարկադիր  կատարման  մարմիններըմտնում են գործադիր իշխանության համակարգի մեջ։
 Հարկադիր կատարման մասնավոր համակարգը բնորոշվում է նրանով, որդատական  կատարողը  իր  գործունեությունը  ինքնուրույն  կազմակերպողազատ մասնագետ է, որը կրում է լրիվ գույքային պատասխանատվություն իրգործունեության  համար։
   Բելգիայում,  Իտալիայում,  Լատվիայում,  Լիտվայում,Լյուքսեմբուրգում, Նիդերլանդներում, Լեհաստանում, Ռումինիայում, Սլովակիայում,  Սլովենիայում,  Ֆրանսիայում,  Էստոնիայում  դատական  կատարողներըմասնավոր  անձինք  են,  որոնց  գործունեությունը  ենթակա  է  լիցենզավորման։
 Այս համակարգում դատական կատարողների կառավարումն իրականացվումէ  տարածաշրջանային  և  ազգային  պալատների  կողմից՝  որպես  ինքնակառավարման մարմիններ։
 5 Տե՛ս նշվ. Հաշվետվությունը, էջ 21։
 Պետության  համար  տվյալ  համակարգի  հարմարությունը  պայմանավորված  է  նրանով,  որ  պետությունը  որևէ  կերպ  չի  ֆինանսավորում  դատականակտերի կատարողների գործունեությունը, այլ հակառակը՝ վերջիններիս վրաէ  դրվում  ինչպես  ինքնաֆինանսավորման  բեռը,  այնպես  էլ  հաճախորդներիառջև լրիվ գույքային պատասխանատվությունը։
  Քանի որ մասնավոր-իրավական  համակարգի  պարագայում  դատական  կատարողի  վարձատրության  չափը կախված է իր աշխատանքի արդյունքներից, ուստի դատական կատարողըշահագրգռված է իր գործունեության առավելագույն արդյունավետությամբ6։
 Ֆրանսիայում  կատարողական  վարույթը  իրագործվում  է  ոչ  միայն  մասնավոր  դատական  կատարողների  կողմից,  այլև  գլխավոր  դատախազների,դատախազների,  ոստիկանության  հրամանատարների  և  սպաների  կողմից։
 Մասնավոր կատարողների թեկնածուներին ներկայացվում են խիստ պահանջներ՝  իրավաբանական  կրթության  առկայություն,  երկու  տարվա  աշխատանքային փորձ դատական կատարողի գրասենյակում, պետական որակավորմանքննության  հանձնում։
   Ֆրանսիական  համակարգում  մոտեցումն  այնպիսին  է,որ  մասնավոր  կատարողը  չի  իրականացնում  հօգուտ  պետության  կայացվածդատական ակտերը, որոնք կայացնում են վարչական դատարանները։
 Նիդերլանդներում  դատական  կատարողների  գործառութային  պարտականություններում միավորվում են թե՛ պետական, թե՛ մասնավոր անձին բնորոշ առանձնահատկությունները։
  Նրանք իրավունք ունեն զբաղվելու պարտքերի  բռնագանձման  մասնավոր  գործունեությամբ՝  կատարողական  վարույթիկողմերի  փոխադարձ  համաձայնությամբ,  տալիս  են  իրավաբանականխորհրդատվություն, դատարանում հանդես են գալիս որպես վստահված անձ,և  կազմակերպում  են  իրենց  գործունեությունը  հաստատված  բիզնես-ծրագրիհիման վրա։
  Այսպիսի ծրագրի առկայությունը պարտադիր պահանջ է7։
  Ինչ վերաբերում  է  հարկադիր  կատարաման  խառը  մոդելին,  այն  բնորոշ  է  այնպիսիերկրների,  ինչպիսիք  են՝  Բելգիան,  Բուլղարիան,  Մեծ  Բրիտանիան,  Ղազախստանը  և  Կանադան։
   Ղազախստանի  Հանրապետությունում,  օրինակ,մասնավոր հարկադիր կատարման համակարգը՝ պետականից տարբերվում էհետևյալով.•  մասնավոր  հարկադիր  կատարողների  իրավասությանն  են  վերապահվում բոլոր տեսակի՝ հարկադիր կատարման ենթակա ակտերը՝ բացառությամբ այն ակտերի, որոնցով մի կողմը պետությունն է,6  Տե՛ս  Ярков  В.  В.,  Небюджетная  (частная)  организация  принудительного  исполнения։
   "за"  и"против" // «Вестник Высшего Арбитражного Суда Российской Федерации», 2007, N 9։
 7  Տե՛ս  Рескьюexecution_eu.html, 05.05.2017թ.։
 груп,  պաշտոնական  կայքէջ,  հասանելիէ`  http։
 //resq-group.com.ua/•  կատարողական  գործողությունները  իրականացվում  են  վճարովի  հիմունքներով,•  մասնավոր  հարկադիր  կատարողների  վրա  նաև  չեն  տարածվում  կատարողական  վարույթի  ընթաքցում  կիրառվող  սանկցիաները  կարգավորող օրենսդրական դրույթները8։
 Առանձնակի հետաքրքրություն է ներկայացնում բուլղարական հարկադիրկատարման  խառը  համակարգը։
   Այստեղ  մասնավոր  կատարողները  մասնավոր անձինք են, որոնք իրականացնում են մասնավոր գույքային պահանջներիհարկադիր  կատարումը։
   Սակայն  առանձնահատուկ  է  այն  հանգամանքը,  որօրենքը թույլ է տալիս, որ պետությունը առաձնին դեպքերում մասնավոր հարկադիր  կատարողների  վրա  դնի  նաև  հօգուտ  պետության  կայացված  դատական ակտերի կատարումը։
 Բուլղարիայի մասնավոր հարկադիր կատարման ինստիտուտը գործում էբավականին  արդյունավետորեն,  ինչի  մասին  է  վկայում  այն  փաստը,  որ  կատարողական փաստաթղթերի ճնշող մեծամասնությունը գտնվում է մասնավորկատարողների գործունեության ներքո։
  Դրան առաջին հերթին նպաստում ենմասնավոր  կատարողներին  օրենքով  վերապահված  լիազորությունների  բազմաթիվությունը,  նաև  մատուցվող  ծառայության  համար  սահմանվող  բարձրդրույքաչափերը։
   Բացի  այդ՝  բոլոր  պետական  մարմինները,  պաշտոնատարանձինք  և  կազմակերպությունները  պետք  է  մասնավոր  կատարողների  հետհամագործակցեն և օժանդակեն վերջիններիս իրենց լիազորություններն իրականացնելիս9։
 Անդրադառնալով դատական ակտերի կատարման համակարգերի վերլուծությանը՝ տեսնում ենք, որ, ընդհանուր չափանիշի հաշվառմամբ, չենք կարողասել,  թե  որ  համակարգն  է  արդյունավետ,  որը՝  ոչ,  քանի  որ  գոյություն  չունիայնպիսի համակարգ, որը գերադասելի է քան մյուսը, և որի կիրառումը ցանկացած  իրավիճակում  ու  հանգամանքներում  կարող  է  ունենալ  միանման  ևարդյունավետ հետևանքներ։
 Այսպիսով՝ քննարկվող հիմնախնդրի վերաբերյալ տարբեր երկների փորձիուսումնասիրության  արդյունքում,  մեր  կարծիքով, կարելի  է  վեր  հանել  մասնավոր հարկադիր կատարման համակարգի ներքոհիշյալ առավելությունները.•  այս ինստիտուտի ներդրումը, առաջին հերթին, հնարավորինս արագ ևարդյունավետորեն կապահովի դատական ակտերի կատարումը,8 Տե՛ս Частный судебный исполнитель։
  плюсы и минусы, հասանելի է`http։
 //articlekz.com/article/9702, 05.05.2017թ.։
 9 Տե՛ս ՌԴ դատական կարգադրիչների պաշտոնական կայքէջ, հասանելի է` http։
 //fssprus.ru/inter_razdel11/?print=1, 05.05.2017թ.։
 •  պետությունը ազատվում է դատական ակտերի հարկադիր կատարմանծառայության ֆինանսավորման բեռից և դրանով պայմանավորված՝ այդ ոլորտում իրականացվող բյուջետային քաղաքականությունից, քանի որ այս համակարգը  աշխատում  է  ինքնաֆինանսավորման  սկզբունքով՝  պարտատիրոջ  ևպարտապանի հաշվին,•  ի տարբերություն պետական հարկադիր կատարման համակարգ ունեցող  երկրների՝  մասնավորի  պարագայում  ճնշող  մեծամասնությամբ  ապագակատարողներին  ներկայացվում  են  մասնագիտական  և  որակավորման  ավելիխիստ պահանջներ,•  մասնավոր  հարկադիր  կատարման  ծառայությունը՝  որպես  շահույթստանալու  նպատակ  հետապնդող  մասնագիտական  գործունեության  տեսակ,ենթադրվում է, որ կնպաստի այս սուբյեկտների միջև մրցակցության առաջացմանը,  ինչը և  կբարձրացնի  դատական  ակտերի  հարկադիր կատարման որակը,•  մասնավոր  կատարողների  շահագրգռվածությունը  և  մոտիվացվածությունը  աշխատանքի  արդյունավետ  կատարման  մեջ՝  պայմանավորված  այնհանգամանքով, որ այս համակարգի պայմաններում իրենց վարձատրությունըուղիղ համեմատական է կատարման արդունքներին,•  մասնավոր կատարողների ինքնուրույն գույքային պատասխանատվությունը՝  իրենց  սեփական  բացթողումների  համար՝  ի  տարբերություն  պետական  հարկադիր  կատարման  մոդելի,  որտեղ  պետությունն  է  անմիջականորենկրում պատասխանատվությունը,•  մասնավոր հարկադիր կատարողները ինքնուրույն պետք է կազմակերպեն  իրենց  գրասենյակի  գործունեությունը,  մասնավորապես  վարձեն  իրենցաշխատակիցներին,  ձեռք  բերեն  անհրաժեշտ  սարքավորումներ  և  տեխնիկական միջոցներ,•  մասնավոր հարկադիր կատարման ծառայության նկատմամբ ոչ միայնիրականացվում է պետական վերահսկողություն, այլև վերջինիս բնորոշ է որոշակի  ինքնակառավարման  համակարգի  առկայությունը  (ազգային  և  տարածաշրջանային մակարդակի պալատներ)։
 Ինչ վերաբերում է մասնավոր հարկադիր կատարման համակարգի թերություններին, ապա դրանց շարքում թերևս կարելի է նշել հետևյալները.•  խնդրահարույց  է  ընդհանրապես  պաշտոնատար  անձ  չհանդիսացողմասնավոր կատարողներին պաշտոնատար անձին բնորոշ՝ հարկադրանքի կիրառման իրավասությամբ օժտելը,•  հօգուտ  պետության  կատարման  ենթակա  դատական  ակտերի  հիմանվրա  բռնագանձումների  իրականացումը  չի  կարող  վերապահվել  մասնավորկատարողներին,•  մասնավոր  կատարողների  և  արադարադատությանն  օժանդակող  այլմարմինների  փոխհամագործակցության  հիմնախնդիրը՝  կապված,  օրինակ,պարտապանի և (կամ) նրա գույքի հետախուզման հետ,•  որպես  գործարարական  գործունեության  տեսակ՝  մասնավոր  կատարումը,  առաջին  հերթին,  հետապնդելու  է  շահույթ  ստանալու  նպատակ,  ինչըկարող  է  ոչ  մեծ  գույքային  պահանջների  դեպքում  նվազեցնել  մասնավոր  կատարողի  շահագրգռվածությունը  (տիպական  են  ալիմենտի  բռնագանձմանպահանջները),•  մասնավոր կատարողների ինքնաֆինանսավորման բացակայությունը՝պայմանավորված  որոշակի  տարածաշրջաններում  բնակչության  սակավաթվությամբ (օրինակ՝ ՀՀ մարզերի ճնշոող մեծամասնությունում),•  ընդհանրապես  խնդրահարույց  է  նաև  «մասնավոր»  կատարողներիգործունեության  լիցենզավորումից  և  ենթադրաբար  նրանց՝  պետության  կողմից  նշանակումից,  ինչպես  նաև  նրանց  գործունեության  նկատմամբ  պետական վերահսկողության իրականացումից հետո այս անձանց «մասնավոր» կոչելը,•  վերջին  հաշվով,  մասնավոր  հարկադիր  ծառայողների  համակարգիներդրումը  կարող  է  հանգեցնել  իրավաբանական  օգնության  մեխանիզմներիթանկացման  և  արդյունքում  իրավունքների  պաշտպանության  համակարգիհասանելիության սահմանափակման։
 Դատական ակտերի կատարումն ինքնին չի իրականացվում քաղաքականև  սոցիալական  վակոումում,  այսինքն՝  զերծ  է  քաղաքական  և  սոցիալականգործոններից։
  Պետք է արձանագրել, որ հենց այս գործընթացքում է, որ բազմաթիվ  հանգամանքներ  իրենց  թե՛  դրական,  թե՛  բացասական  էական  ազդեցությունն  են  ունենում  կատարման  վրա՝  ենթարկելով  այն  բազմաթիվ  փոփոխությունների։
 Անցումային  փուլում  գտնվող  պետության  համար  ցանկացած  տեսակիիրավական գործընթաց կարող է ընթանալ անարդյունավետ կերպով ոչ միայնդատական  ակտերի  կատարման,  այլև  ուրիշ  գործընթացներում։
   Այդպիսիանարդյունավետության պատճառ կարող է հանդիսանալ իրավական գործընթացների  (ներառյալ  դատարանի  վարույթում  գտնվող  գործերի)  բազմաթվությունը,  ինչպես  նաև  այդ  գործընթացների  զարգացման  երկարատևությունը։
 Այս հանգամանքները ստեղծում են մի այնպիսի իրավիճակ, որը իր բացասական ազդեցությունն է ունենում կատարման գործընթացի վրա։
 Հաջորդ խնդիրները կապվում են իրավական գործընթացների որոշակիության,  թափանցիկության  և  կանխատեսելիության  բացակայության  հետ։
   Այսխնդիրների հետ զուգահեռ առկա է ինչպես համապատասխան ինստիտուտների  նկատմամբ  փորձի  և  վստահության  բացակայությունը,  այնպես  էլ  արտաքին միջամտությունը և (կամ) կոռուպցիոն գործոնը։
  Եթե վերոհիշյալ հանգամանքները հանգեցնում են դատարանների կողմից կայացված դատական ակտերի որակական հատկանիշների նվազեցմանը, ապա, դրանով պայմանավորված,  ինքնըստինքյան  բարդություններ  են  առաջանում  դատական  ակտերիպատշաճ  և  արագ  հարկադիր  կատարման  գործընթացում,  որը,  ամբողջովինվերցրած,  ազդում  է  արդարադատության  իրականացման  արդյունավետության վրա։
 Հարկադիր  կատարման  ընթացքում  ծագող  խնդիրների  լուծումը  պետք  էհնարավորինս իրականացվի իրար հակասող շահերի ներդաշնակեցմամբ, այսինքն՝  համապարփակ  իրավական  կարգավորումը  պետք  է  ապահովի  պարտատեր  և  պարտապան  հանդիսացող  անձանց  իրավունքների  և  օրինականշահերի համակողմանի պաշտպանությունը։
 Այսպիսով՝  ամբողջացնելով  վերը  շարադրվածը՝  կարծում  ենք,  որ  ներկայիս  պայմաններում  ավելի  նպատակահարմար  է  հարկադիր  կատարմանխառը  համակարգի  ներդրումը  Հայաստանի  Հանրապետությունում։
   Այս  դեպքում խոսքը ոչ թե հարկադիր կատարման պետական համակարգի վերացմանմասին է, այլ, ըստ էության, յուրաքանչյուր պարտատիրոջը ընձեռվող ընտրության հնարավորության մասին. այսինքն՝ թույլ տալ պարտատիրոջը որոշել իրօգտին կայացված և օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտի կատարմանպետական կամ մասնավոր ձևը։
 Ընդհանուր առմամբ առաջարկվող համակարգի ներդրման համար, կարծում  ենք,  անհրաժեշտ  կլինի  օրենսդրորեն  հավասարակշռել  հարկադիր  կատարմանը  նախորդող  բոլոր  փուլերի  իրավակարգավորումները  (ներառյալնաև  սնանկության  մասով  օրենսդրությունը)։
   Միևնույն  ժամանակ  անհերքելիէ, որ ինքնին մասնավոր կատարողների ինստիտուտի ներդրման պարագայումկբարելավվի դատական ակտերի կատարումը, քանի որ մասնավոր կատարողների  շահագրգռվածությունը  դատական  ակտի  արագ  և  արդյունավետ  կատարման մեջ միշտ էլ (ինչպես ցույց է տալիս այլ երկրների փորձի հետազոտումը) անհամեմատ ավելի բարձր է, քան պետական կամ «բյուջետային» հարկադիր կատարողներինը։
 Այնուամենայնիվ,  մասնավոր  հարկադիր  կատարողների  ինստիտուտիներդրումը անխուսափելիոորեն կարող է առաջացնել մի շարք խնդիրներ։
  Այսառումով տեղին է նաև հիշատակել գրականության մեջ արտահայտված հետևյալ տեսակետը. «Անցումային շրջաններում գտնվող պետություններում իրականացվող իրավական բարեփոխումների գործընթացների նկատմամբ մոտեցումները կարող ենք անվանել «ճոճանակային» (pendulum approach), քանի որնման  պարագայում  արմատական  տարբեր  դիրքորոշումների  մեջ  անհնար  էգտնել  այնպիսի  տարբերակ,  որն  ավելի  հավասարակշռված  է  և  ողջամիտ։
 Նման բարեփոխումների իրականացման հետևանքները երբեմն չեն համապատասխանում սկզբնական իրավական սպասելիքներին»10։
  Մասնավոր կատարողի  գործունեությունը  լիցենզավորվելու  է  պետության  կողմից,  ուստի  առաջին  հերթին  անհրաժեշտ  կլինի  սահմանել  մասնագիտական  որոշակի  չափանիշներ,  ինչպես  օրինակ՝  բարձրագույն  իրավաբանական  կրթություն,  մասնագիտական  պատրաստվածություն,  որակավորման  քննությունների  հանձնում,որակավորում,  լիցենզիայի  տրամադրում։
   Այս  դեպքում  օրենսդրորեն  պետք  էտարբերակվեն մասնավոր հարկադիր կատարողների և պետական հարկադիրկատարողների իրավական կարգավիճակները, նրանց կողմից տրված կատարողական փաստաթղթերը պետք է ունենան հավասար իրավաբանական ուժ։
 Անհրաժեշտ կլինի նաև տարբերակել, թե որ գործերն են ենթակա միայն պետական համակարգի հարկադիր կատարողներին և այլն։
 Չնայած մեր կողմից նշված մտավախություններին, այնուհանդերձ, պետքէ  փաստել,  որ  Հաշվետվության  մեջ  դեռևս  2008  թվականի  դրությամբ,  ըստպետական վիճակագրական տվյալների, խոսվում է չլուծված գործերի քանակի  շարունակական  ավելացման  և  ֆինանսավորման  առկա  պայմաններումծառայության  ներկա  աշխատակիցների  կողմից  հանրության  կարիքներինչանդրադառնալու հիմնահարցերի մասին11, ինչը չի կարելի անտեսել։
  Պատահական չէ, որ նշված Հաշվետվության մեջ կատարվել է եզրահանգում մասնավոր հարկադիր կատարման համակարգի ներդրման վերաբերյալ՝ առաջարկելով  հնարավոր  լուծումները  և  տարբերակները։
   Գտնում  ենք,  որ  Հաշվետվությունում արծարծված հիմնախնդիրը առավել քան արդիական է այսօր և հարկադիր  կատարման  խառը  համակարգի  ներդրումը  կնպաստի  դատական  ակտերի  արդյունավետ,  ողջամիտ  ժամկետում  և  հնարավորինս  արագ  իրականացմանը մեր հանրապետությունում։
 Մարտուն Ստեփանյան, Քրիստինե ԳալստյանԴԱՏԱԿԱՆ ԱԿՏԵՐԻ ՀԱՐԿԱԴԻՐ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԻ ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ։
  ՄԱՍՆԱՎՈՐ ՀԱՐԿԱԴԻՐ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԱՌԱՎԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ԹԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸԲանալի բառեր՝ հարկադիր կատարում, դատական ակտ, մասնավոր հարկադիր կատարողներ, հարկադիր կատարման համակարգ, դատական պաշտպանության իրավունք ։

Հոդվածում  վերլուծվում  են  դատական  ակտերի  հարկադիր  կատարման  ՀՀ-ում  ձևավորված պրակտիկան, առկա հիմնախնդիրները և միջազգային պրակտիկան, ինչպես նաև  առաջարկվում են լուծումներ՝ առաջադրված հիմնախնդիրները հաղթահարելու համար։
  Քննարկվել են մասնավոր հարկադիր կատարման համակարգը, դրա տեսակները, առավելությունները և թերությունները, ՀՀ-ում դրա ներդրման անհրաժեշտությունը և արտասահմանյան երկրների օրենսդրությամբ նախատեսված կարգավորումները։
  Հոդվածում նախատեսված  լուծումները  կնպաստեն  դատական  ակտերի  արագ  և  արդյունավետ  կատարմանը  և  արդարադատության համակարգի հանդեպ վստահության բարձրացմանը։
