Գիտ. ղեկ.՝ տ.գ.դ., պրոֆ. Ա. ԱռաքելյանԱնցումային  ժամանակաշրջանում  ՀՀ-ում  միգրացիոն  գործընթացներըմեծ մասշտաբների հասան՝ հանգեցնելով հասարակության ինտելեկտուալներուժի  կրճատմանը  և  մի  շարք  բացասական  սոցիալ-տնտեսական  հետևանքների։
   Միաժամանակ,  արտերկրից  ստացվող  տրանսֆերտները  ՀՀբնակչության  մի  մասի  եկամտի  կարևոր  աղբյուրն  են։
   2004  թ.  սկսած  ՀՀում  արտերկրից  փոխանցվող  տրանսֆերտների  ցուցանիշում  արձանագրվել  է  տարեկան  միջինը  40%  աճ  մինչև  2009  թ.  Ֆինանսատնտեսական  ճգնաժամը։
   Արտերկրից  դրամական  փոխանցումների  ներհոսքը  ՀՀ2009 թ. կազմել է 769, 2010 թ.` 996, 2011 թ.` 1.254 մլն ԱՄՆ դոլար1։
 Տնտեսական  զարգացման  վրա  արտաքին  ֆինանսավորման,  մասնավորապես`  տրանսֆերտների  պոտենցիալ  ազդեցությունները  վերլուծելունպատակով իրականացվել են հետազոտություններ2։
  Սույն վերլուծությաննպատակը  մի  շարք  մակրոտնտեսական  ցուցանիշների  վրա  արտերկրիցստացվող տրանսֆերտների ներգործության գնահատումն է։
 Վերլուծությունն իրականացվել է` հիմք ընդունելով 1996-2014 թթ. ՀՀվիճակագրական տվյալները` եռամսյակային կտրվածքով։
  Մոդելներում կիրառվել  են  հետևյալ  ցուցանիշները.  անվանական  ՀՆԱ,  մլն  դրամ  (GDP),եկամուտների համակենտրոնացման Ջինի գործակից (GIN), աղքատությանմակարդակ, % (POV), ընթացիկ տրանսֆերտներ ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտտնային  տնտեսությունների  միջև,  մլն  ԱՄՆ  դոլար  (TR),  տնային  տնտեսությունների  սպառողական  ծախսեր,  մլն  դրամ  (CONS), հաշվարկային  փոխարժեք դրամ/ԱՄՆ դոլար (NRATE), իրական արդյունավետ փոխարժեք, ինդեքս (1997=100)-RRATEC, ՀՆԱ իրական աճի տեմպ (GDPGR)։
 Հիմնական  մոդելները.  աղյուսակ  1-ում  ներկայացված  է  մոդելներումներառված փոփոխականների կորելացիայի գործակիցները։
 1 Համաշխարհային բանկի «Միգրացիան և դրամական փոխանցումները» տարեգիրք, 2011։
 2  Քոչինյան  Ն., Խառատյան  Ա.,  «ՀՀ  տնտեսական  աճը  և  սոցիալական  հիմնախնդիրները»,Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի լրաբեր, Երևան, 2013, Հ10, N1, էջ 5-11։
 Աղյուսակ 1. Կորելացիոն մատրիցՄոդել 1-ում կախյալ փոփոխական է անվանական ՀՆԱ-ն։
  Արտերկրիցստացվող տրանսֆերտներ և սպառում բացատրող փոփոխականների գործակիցները  վիճակագրորեն  նշանակալի  են  նշանակալիության  1 %  մակարդակում։
  Մոդելի սպեցիֆիկացիան է.Մոդել 1.Dependent Variable։
  D(L_GDP)Method։
  Least SquaresIncluded observations։
  59 after adjusting endpointsWhite-ի  թեսթի  համաձայն`  մոդելի  մնացորդները  հոմոսկեդաստիկ  են։
 Breusch-Godfrey-ի  թեսթը  վկայում  է,  որ  մոդելի  մնացորդների  ավտոկորելացված չլինելու վարկածը չի մերժվում։
 White Heteroskedasticity Test։
 Breusch-Godfrey Serial Correlation LM Test։
 Jarque-Bera-ի  թեսթի  համաձայն`  մոդելի  մնացորդները  ունեն  նորմալբաշխում։
  Այսպիսով, բավարարված են Գաուս-Մարկովի պայմանները։
 Գծ 1. Jarque-Bera-ի թեսթըՌեգրեսիայի  (2)  և  (3)  հավասարումները  ներկայացնում  են  աղքատության  մակարդակի  և  անհավասարության  վրա  արտերկրից  ստացվողտրանսֆերտների և տնտեսական աճի ներգործությունը։
 Մոդել 2.Մոդել 3.Գրենջերի պատճառահետևանքային թեստի համաձայն` իրական արդյունավետ  փոխարժեքը  արտերկրից  ստացվող  տրանսֆերտների  փոփոխության պատճառ չէ, իսկ արտերկրից տրանսֆերտները իրական արդյունավետ փոխարժեքի փոփոխության պատճառ են։
 Sample։
  1996։
 1 2015։
 3Lags։
  2 Null Hypothesis։
 Արտերկրից  տրանսֆերտներ,  անվանական  ՀՆԱ  -  իրական  արդյունավետ փոխարժեք փոխկախվածությունը հետազոտելու նպատակով կառուցել ենք VAR մոդել։
  VAR-ը կայուն է, միավոր արմատ չունի (գծ 2.)։
 02468101214-0.10.00.1Series։
  ResidualsSample 1999։
 2 2013։
 4Observations 59Mean       3.06E-18Median  -0.006911Maximum  0.135449Minimum -0.148232Std. Dev.   0.057705Skewness   0.247762Kurtosis   3.177908Jarque-Bera 0.681438Probability 0.711259Գծ. 2. Sample(adjusted)։
  1996։
 4 2014։
 4VAR մոդել.Գծ. 3. Շոկերի ազդեցությունը մոդելի էնդոգեն փոփոխականների վրաՇոկերի ազդեցությունը մոդելի էնդոգեն փոփոխականների վրա հետևյալն է. ՀՆԱ-ն և արտերկրից տրանսֆերտները թույլ են արձագանքել իրական  արդյունավետ  փոխարժեքի  շոկին,  ՀՆԱ-ի  և  տրանսֆերտների  արձագանքը ՀՆԱ-ի շոկին ուժեղ է։
  Տրանսֆերտների շոկի ներգործությունը ՀՆԱի և իրական արդյունավետ փոխարժեքի վրա բավականին թույլ է։
 Եզրակացություն։
   Արտերկրից  ստացվող  տրանսֆերտները  ՀՀ-ումնշանակալի ներգործություն ունեն ՀՆԱ-ի վրա։
  Համաձայն մոդել 1-ի` արտերկրից  տրանսֆերտների  1%  աճը  հանգեցնում  է  ՀՆԱ-ի  0.14%  աճի,  իսկսպառման 1% աճը` ՀՆԱ-ի 0.52% աճի։
 Արտերկրից տրանսֆերտները նպաստում են ՀՀ աղքատության և անհավասարության կրճատմանը։
  Մոդելներ 2-ը և 3-ը տվել են հետևյալ արդյունքները.  արտերկրից  տրանսֆերտների  1%  աճը  այլ  գործոնների  անփոփոխ  մնալու  պայմաններում  նպաստում  է  աղքատության  մակարդակիկրճատմանը  0.35%-ով,  մինչդեռ  տնտեսական  աճը`  0.2 %-ով։
   Արտերկրիցտրանսֆերտների  1 %  աճը  նվազեցնում  է  եկամուտների  անհավասարությունը 0.21%-ով, իսկ տնտեսական աճը` 0,09 %-ով։
  Սա չի հակասում իրականությանը,  քանի  որ  ՀՀ  բնակչության  մեկ  երրորդը  սնվում  է  տրանսֆերտներով,  իսկ  տնտեսական  աճի  պտուղները  անհավասարաչափ  ենբաշխվում։
 -3-2-1012345612345678910Response of D(RRATEC) to D(RRATEC)-3-2-1012345612345678910Response of D(RRATEC) to D(GDPSA)-3-2-1012345612345678910Response of D(RRATEC) to D(TRSA)-40000-20000020000400006000012345678910Response of D(GDPSA) to D(RRATEC)-40000-20000020000400006000012345678910Response of D(GDPSA) to D(GDPSA)-40000-20000020000400006000012345678910Response of D(GDPSA) to D(TRSA)-12-8-40481216202412345678910Response of D(TRSA) to D(RRATEC)-12-8-40481216202412345678910Response of D(TRSA) to D(GDPSA)-12-8-40481216202412345678910Response of D(TRSA) to D(TRSA)Response to Cholesky One S.D. Innovations ± 2 S.E.VAR  մոդելի  արդյունքների  համաձայն`  նախորդ  ժամանակաշրջանիտրանսֆերտների  աճը  նպաստում  է  ընթացիկ  իրական  արդյունավետփոխարժեքի աճին, մինչդեռ վերջինս արտերկրից տրանսֆերտների վրա չիներգործում։
  Նախորդ երկու ժամանակաշրջանների տրանսֆերտների աճըհանգեցնում է ընթացիկ ՀՆԱ-ի աճին։
 Հայկ ՀամբարձումյանՀՀ ՄԻԳՐԱՆՏՆԵՐԻ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՓՈԽԱՆՑՈՒՄՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸԲանալի բառեր՝ միգրացիա, տրանսֆերտ, ՀՆԱ, աղքատություն։

Էկոնոմետրիկ  վերլուծության  միջոցով  հետազոտվել  է  արտերկրից  ստացվող  տրանսֆերտների  ներգործությունը  ՀՀ  մի  շարք  սոցիալ-տնտեսական  ցուցանիշների  վրա։
   Ստացված  արդյունքների  համաձայն`  տրանսֆերտները  նպաստում  են  ՀՆԱ-ի աճին, կրճատում են աղքատության մակարդակը և եկամուտների անհավասարությունը։
  VAR մոդելի կիրառմամբ հետազոտվել է անվանական ՀՆԱ - իրական  արդյունավետ փոխարժեք և արտերկրից տրանսֆերտներ փոփոխականների փոխկախվածությունները։
   Իմպուլսի  ֆունկցիայի  կիրառմամբ  ներկայացվել  է  շոկերի  ազդեցությունը։
