ՀՀ թանգարաններում օգտագործվող նորարարությունները Թանգարանը մշակութային հաղորդակցության կարևոր օղակներից մեկն է ոչ միայն տեղի բնակչության, այլև տվյալ երկրի կամ տարածքի այցելուների համար:  Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ թանգարանները գրավիչ են հասարակության համար, երբ հավաքածուները պահպանելուց և ցուցադրելուց բացի, նրանք զարգացնում և կիրառում են նորամուծություններ կամ նորամուծություններ:  Միևնույն ժամանակ, ամեն տարի ավելի ու ավելի շատ թանգարաններ են ներգրավվում զբոսաշրջության ոլորտում ՝ նպաստելով թանգարանների շուրջ զբոսաշրջային ուղղությունների ձևավորմանը: Թանգարաններում նորարարությունների անհրաժեշտությունն առաջացավ `արագ փոփոխվող հասարակության պահանջները բավարարելու, թանգարանային շահույթն ավելացնելու, դիրքերը պահպանելու և ամրապնդելու համար: ՀՀ թանգարանների ուսումնասիրությունների արդյունքում առանձնացվել են ամենատարածված նորամուծությունները, որոնք նպաստում են թանգարան այցելուների թվի ավելացմանը:  Թեմայի համապարփակ ուսումնասիրության համար նախ պարզաբանվեցին «թանգարան», «նորարարություն» հասկացությունները, նորարարությունների ամենատարածված տեսակները, հետազոտության հիման վրա ներկայացվեցին ՀՀ թանգարաններում օգտագործվող նորարարական գործընթացները, կատարվեց դասակարգում, դրանց որոշվեց այցերի քանակի վրա ազդեցությունը: «Հայաստանի Հանրապետության թանգարանների և թանգարանային ֆոնդի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագծում [6] թանգարանը սահմանվում է հետևյալ կերպ. «Պատկերասրահ, երկրաբանական թանգարան, տուն-թանգարան, Մատենադարան, գանձարան, արգելոց-թանգարան, հուշարձան - թանգարան »- կարգավորվող թանգարանային օբյեկտներով մշակութային այլ կազմակերպություն: Հավաքածուն, դրանց ցուցահանդեսը պահպանելու համար համապատասխան շենքեր ցուցադրելու հնարավորությունը, իրականացնում է գիտահետազոտական ​​գործունեություն, կոչված է ծառայելու հասարակությանը, խթանելու դրա զարգացումը, հասանելի է հանրությանը: , իրականացնում է սույն օրենքով սահմանված գործողություններ: Գոյություն ունեն «նորարարության» տարբեր սահմանումներ, բայց հետևյալները ամենատարածվածն են: Բ. Թվիստը նորարարությունը ներկայացնում է որպես «գործընթաց, երբ գյուտի գաղափարը տնտեսական բովանդակություն է ձեռք բերում» [4, 39]:   Բ. Սանտոն կարծում է, որ «նորարարությունը տնտեսական օգուտներ ապահովող սոցիալական, տեխնիկական, տնտեսական գործընթաց է, որը գյուտերի և գաղափարների գործնական կիրառման միջոցով հնարավորություն է տալիս ստեղծել համեմատաբար բարձր հատկություններով» տեխնոլոգիաներով ապրանքներ »[6]: Ամփոփելով նշված թեմայի վերաբերյալ գիտական ​​աղբյուրների ուսումնասիրությունները ՝ կարող ենք ասել, որ նորարարությունը գործընթացի արմատական ​​կամ մասնակի փոփոխություն է, որի արդյունքում ստացվում է շահույթ: Հետազոտության արդյունքում պարզ դարձավ, որ Հայաստանի Հանրապետության թանգարաններում օգտագործվող նորամուծություններն իրենց բնույթով տարբեր են, ուստի դրանք ենթակա են դասակարգման [8, 24]:   Դասակարգումը կատարվել է հետևյալ չափանիշների համաձայն. To ըստ խորության. Արմատական, փոփոխվող, բարելավվող, ըստ փոփոխությունների խորության, անցում ցածր մակարդակի նորամուծություններից բարձր մակարդակի նորարարությունների, to ըստ տարածվածության, եզակի և տարածված, Գործունեությունն ըստ գործունեության ոլորտի. կառավարչական, սոցիալական, արտադրական, տեխնոլոգիական և այլն: Եկեք քննարկենք նորարարության վերը նշված տեսակները և ցուցանմուշները ՀՀ թանգարաններում: Գիտության նվաճումները թանգարան այցելուին թույլ են տալիս թանգարանում երկար ժամանակ ուղեցույցը լսելու փոխարեն ընտրել այն լեզուն, որով նա ցանկանում է տեղեկատվություն ստանալ, ինքնուրույն շրջել թանգարանում:   Վերջինս, ինքնին, թանգարանի գործունեության արմատական ​​փոփոխություն է, որն ունի իր դրական ու բացասական կողմերը:   Քաղաքի թանգարաններում նման նորամուծության կիրառումը կնպաստի թանգարանի ներքին կառավարման համակարգին, բայց միևնույն ժամանակ կհանգեցնի թանգարանի աշխատողների թվի կրճատմանը, ինչը տվյալ դեպքում կարող է սոցիալական խնդիր առաջացնել: Այնուամենայնիվ, այս միջոցի կիրառումը կնպաստի անձնակազմի աշխատանքի օպտիմալացմանը և թանգարանի նպատակներից բխող այլ գործառույթների իրականացմանը:   Երեւան քաղաքի պատմության թանգարանը նախատեսում է նման նորամուծություն կիրառել իր հեռանկարային ծրագրերում: Թանգարանային ցուցանմուշներին կարող եք ծանոթանալ վիրտուալ այցերի շնորհիվ:   Այսօր ինտերնետը թույլ է տալիս վիրտուալ այցեր թանգարաններ, բայց սահմանափակում է ցուցահանդեսների քանակը, որոնք որպես «խայծ» օգտագործվում են վիրտուալ այցելուների հետաքրքրությունը առաջացնելու համար:   Պոտենցիալ հաճախորդն իրեն թանգարանի ներսում է զգում, «շրջում է թանգարանում», տեղեկություններ ստանում ցուցանմուշների և պահեստավորված իրերի մասին, բայց մասամբ, ինչը նրան դրդում է հետագայում անձամբ այցելել թանգարան:   Այս փոփոխության շնորհիվ թանգարանի այցելուները կարող են նախքան այցը պատկերացում կազմել թանգարանի մասին:  ՀՀ թանգարանների մեծ մասն ընդգրկված է այդ համակարգում: Թանգարանների շուկայավարման և կառավարման կիրառումը մեծ նորարարական գործընթաց էր թանգարանային աշխատանքներում, որի վառ օրինակն է թանգարանների համար դրամահավաքը կամ դրամահավաքը: Դրամահավաքությունը ոչ առևտրային շուկայավարում է, որն առաջին անգամ օգտագործվել է ԱՄՆ-ում 20-րդ դարում: 60-ականներ [3, 67]:  Marketingիշտ շուկայավարման քաղաքականությունը նպաստում է արտաբյուջետային միջոցների ներգրավմանը:   Կառավարչական տիպի այս նորամուծությունները բավականին տարածված են Հայաստանի Հանրապետության թանգարաններում:  Մի շարք թանգարաններ ունեն նաև PR բաժանմունքներ, նրանք ներդրել են CRM համակարգ, որի շնորհիվ այցելու-թանգարան կապն ապահովվում է:  Այստեղ օգտագործվում են ոչ միայն ծառայությունների արտադրական-ֆունկցիոնալ որակները, այլ նաև սպառողի որակը, որի վերահսկման համար թանգարաններն այցելուներին հետադարձ կապ են տալիս, հաշվի են առնում այցելուների առաջարկներն ու դիտողությունները:  Դրա լավագույն օրինակը Երեւան քաղաքի պատմության թանգարանի կողմից նախապես մշակված հարցաթերթիկներով անցկացված հարցումներն են: Թանգարանների կողմից առաջարկվող ծառայությունների ցանկի ավելացումը մեծ հեղափոխություն առաջացրեց թանգարանային բիզնեսում:   21-րդ դարի թանգարանը ոչ միայն հնության պատմական փաստերին վերաբերող իրերի ցուցահանդես է, այլև մշակութային, ճանաչողական, կրթական և շատ դեպքերում կրթական հաստատություն 2:   Նման նորամուծությունները հնարավորություն են տալիս թանգարանին չկորցնել իր դասական առաքելությունը ՝ միևնույն ժամանակ ավելացնելով մատուցվող ծառայությունների շարքը: «Թանգարանների գիշեր» միջոցառումը համարվում է լայնածավալ ծրագիր ՝ սոցիալական նորարարություն ՝ հասարակությանը հնարավորություն տալով այդ օրը անվճար այցելել թանգարաններ:  Այս նախաձեռնությունը առիթ է դառնում նորարարությունների կիրառման համար:   Միջոցառումը հնարավորություն է տալիս այդ օրը անվճար այցելել ՀՀ և Լ NKՀ ավելի քան 100 թանգարաններ, հաղորդել ազգային արժեքները: Որոշ թանգարաններ անիմացիոն ծրագրեր են կազմակերպում այցելուների, հատկապես զբոսաշրջիկների համար:  Նման ծրագրերի ականատեսը կարող է լինել հատկապես «Թանգարանային գիշեր» միջոցառման ժամանակ:  Այդ օրը Երեւանի պատմության թանգարանում էքսկուրսիաներն իրականացվում են նախաբեմադրված ծրագրով ՝ «պատմական դեմքեր»:  Գարեջրի պատմությանը նվիրված միջոցառումը կատարելու համար ընտրվեց թատրոնի դերասաններից մեկը, ով ստանձնեց հույն պատմաբանի ՝ գեներալ Քսենոֆոնի դերը և ղեկավարեց հյուրախաղերը:  Հովհ. Թումանյանի տուն-թանգարանում կազմակերպվում են Թումանյանի հեքիաթների բեմադրությունը և տարատեսակ խաղ-մրցույթներ:  Նման անիմացիաները գրավում են հարյուրավոր այցելուների, ինչի շնորհիվ «Թանգարանների գիշեր» միջոցառման ընթացքում միայն Երեւան քաղաքի թանգարաններում այցելուների թիվը տարբեր թանգարաններում տատանվում է 1000-ից 6000-ի: Հովհ. Թումանյանի տուն-թանգարանը ամենաակտիվ թանգարաններից է `առաջարկվող ծառայությունների լայն տեսականի շնորհիվ:   Թանգարանին կից գործում է «Բզեզների դպրոց» ամառային ծրագիրը նախադպրոցական տարիքի երեխաների համար (4-6 տարեկան), որը հնարավորություն է տալիս օգնելու հետագա ուսումնական գործընթացին:  Դասընթացի ընթացքում երեխաները բառացիորեն նշանակում են միջոցների ավելացում, աճ, դրամահավաք: 2 Որպես օրինակ ՝ Քուվեյթի բնական պատմության թանգարանը, որտեղ առավոտյան ուսանողների համար անցկացվում են կենսաբանության, աստղագիտության և այլ բնական գիտությունների դասընթացներ, իսկ երեկոյան թանգարանը բաց է այլ այցելուների համար (7, 34): Նրանք ծանոթանում են թանգարանային ժառանգությանը, այցելում են այլ թանգարաններ, կազմակերպում են տարբեր ճանաչողական էքսկուրսիաներ քաղաքում, շաբաթը մեկ հանդիպում են մասնագետի ՝ պարուսույցի, բժշկի, նկարչի և այլնի հետ, որը երեխաների հետ խոսում է իրենց մասնագիտության մասին:  Թումանյանի թանգարանը հրատարակում է գրքեր. «Հասկեր» տարեգիրք, Թումանյանի և նրա ընտանիքի կենսագրական տվյալները - «Հողեր ՝ ընտանեկան պատմություն»: 2013-ին Ռիո դե Janeանեյրոյում կայացած ICOM- ի 23-րդ հանդիպման ընթացքում Թումանյանի թանգարանը «Նոր նախագիծ» անվանակարգում ճանաչվեց աշխարհի հինգ ամենահայտնի թանգարաններից մեկը `շնորհիվ« Երեք խնձոր ընկավ երկնքից »պատմվածքների փառատոնի: Նորարարական ծրագիր էր «Թանգարանային համալսարան» դասընթացների կազմակերպումը, որի ընթացքում խոսակցություններ էին տեղի ունենում տարբեր ոլորտներում ՝ նավարկությունից մինչև աստղաֆիզիկա, առասպելներից մինչև նանոտեխնոլոգիաներ, գենետիկայից մինչև գրականություն:   Պարապմունքներն անցկացվում են շաբաթը մեկ անգամ, որից հետո դպրոցականները թանգարանից ստանում են ավարտական ​​վկայականներ: «Թանգարանների գիշեր» միջոցառման ժամանակ թանգարանը ոչ ստանդարտ կերպով է դիմավորում իր հյուրերին, բայց գրավում է երիտասարդներին, ովքեր ամբողջ օրը շրջում են թանգարանում ՝ Թումանյանի հեքիաթի հերոսների կերպարով:   Յուրաքանչյուր անկյունում կարող եք հանդիպել հերոսների, ովքեր զվարճալի-կրթական խաղեր են խաղում այցելուների հետ:  Նման նորամուծությունները գրավիչ են դարձնում թանգարանը, ինչի շնորհիվ այցելուների հոսքը մեծանում է:   Թանգարանը «Թանգարանային գիշեր» միջոցառման համար հրատարակում է «Բացառիկ թերթ» թերթը, որը ներկայացնում է թանգարանի տարեկան ծրագրերն ու նորությունները:  Թանգարանում լայնորեն կիրառվում է 3D չափիչների օգտագործումը:   Ձայնային-լուսային էֆեկտների շնորհիվ փորձ է արվում ցուցադրել որոշակի առարկաներ և առարկաներ:   Այնուամենայնիվ, աշխարհում նորարարության եզակի օրինակ է Թումանյանի հոլոգրաֆիկական պատկերի ստեղծումը 3D ձևով («Պատրանք վերին սենյակում»), որը նախաձեռնել է Հովհաննեսը: Պատկանում է Թումանյանի տուն-թանգարանին: Երեւան քաղաքի պատմության թանգարանն այս ոլորտում իրականացնում է հետաքրքիր իրադարձություններ `3D անիմացիաներ` Երեւան քաղաքի հատակագիծը դարձնելով շարժական օբյեկտների հավաքածու:  «Թանգարանների գիշեր» միջոցառման ընթացքում անցկացվում են նաև մի շարք միջոցառումներ `Քաղաքային շրջագայության տեսքով, որի ընթացքում այցելուները հնարավորություն ունեն ավտոբուսով երթևեկել քաղաքի մի թանգարանից մյուսը:  Կրճատելով ժամանակն ու տարածությունը `օտարերկրյա հյուրերը հնարավորություն են ստանում այցելել ավելի շատ թանգարաններ և ծանոթանալ մայրաքաղաքին: Թանգարանի մյուս սրահներում դպրոցականների կողմից բեմադրվում են տարբեր արձակուրդներ `Համբարձման տոն, որն ուղեկցվում էր հանդիսատեսի անմիջական մասնակցությամբ (արարողություն):   Թանգարանի թեմատիկ դահլիճներից մեկում կազմակերպվել էր «Հանդիպում 1942 թ.« Երևանի բնակարանում »խորագրով ցուցահանդեսը:  Էքսկուրսիա անցկացվեց հայկական կոնյակին նվիրված ցուցափեղկի շուրջ ՝ ներկայացնելով Շուստովյան գովազդ:   Մարզերում, հատկապես Գյումրիում և Վանաձորում գտնվող թանգարաններում իրականացվում են տարբեր մշակութային, ժամանցային և կրթական ծրագրեր:   Վանաձորի կերպարվեստի թանգարանն իրականացնում է «Պատանի նկարիչ» կրթական ծրագիրը, որի հիմնական նպատակն է կերպարվեստի պատմության մասին գիտելիքները երիտասարդներին փոխանցել:   Դսեղ Հովհ. Թումանյանի տուն-թանգարանը գովազդային վահանակների միջոցով հանրայնացրել էր Դսեղի տարածքը: Ասլամազյան քույրերի թանգարանը ստեղծել է խեցեգործության կենտրոն տարբեր տարիքային խմբերի համար:  Մհեր Մկրտչյանի թանգարանը ստեղծել է կինոսերների ակումբ, որտեղ մասնակիցները ծանոթանում են կինոյի արվեստին: Հովհ. Շիրազի թանգարանը ներկայացրեց «Թանգարանը որպես այլընտրանքային ուսուցման և հաղորդակցության տարածք» ծրագիրը:   Տասնյակ այդպիսի ծրագրեր այցելուների կայուն հոսք են ապահովում:   Այն կարծրատիպը, որ կարելի է միանգամից թանգարան այցելել, կոտրվում է նորարարությունների կիրառումից հետո:  Այցելուներն ամեն տարի այցելում են նույն թանգարանները ՝ սպասելով էլ ավելի հետաքրքիր ու նորարար գաղափարների:   Այդ մասին են վկայում «Թանգարանների գիշեր» միջոցառման ընթացքում կատարված հետազոտությունները, երբ թանգարան այցելուների թիվը անցնում է մի քանի հազարը: Այս ամենից եզրակացնում ենք, որ թանգարանը, իրականացնելով գիտակրթական և մշակութային գործունեություն, աստիճանաբար հասանելի է դառնում հասարակության լայն հասարակության համար:  Բավական է նշել այն փաստը, որ թանգարան այցելությունների քանակը 2000 թվականին Այսօրվա դրությամբ կար 964 հազար մարդ, իսկ 2012 թվականին ՝ 1949 հազար մարդ:  Կարելի է փաստել, որ թանգարան այցելուների թիվը 12 տարվա ընթացքում ավելի քան կրկնապատկվել է `պայմանավորված Երևան կատարած այցելությունների քանակով:  2012 թվական: «Թանգարանների գիշեր» միջոցառմանը ներգրավված էին Հայաստանի եւ Արցախի 62 թանգարաններ, այցելուների թիվը 135 հազար էր, 2013-ին ՝ 89 թանգարան ՝ 170 հազար այցելու, 2014-ին ՝ 100 թանգարան, ավելի քան 200 հազար այցելու: Ուսումնասիրելով Հայաստանի Հանրապետության թանգարաններում օգտագործվող նորամուծությունները ՝ կարելի է փաստել, որ դրանք ազդում են այցելությունների քանակի վրա:   Թանգարանային նորամուծությունները հիմնականում օգտագործվում են Երեւանի թանգարաններում, ինչը պայմանավորված է տուրիստական ​​հոսքերի ավելացմամբ, հավանական այցելուների քանակով, ֆինանսական և մարդկային ռեսուրսների առկայությամբ:   Թանգարանային ամենանշանավոր նորամուծություններից են սոցիալական նորարարությունները (հատկապես «Թանգարանային գիշեր» միջոցառումը), կառավարչական և կազմակերպչական նորամուծությունները (թանգարանի կառավարում - CRM):  Թանգարանային նորարարությունների օգտագործումը թանգարանների գործառույթները զարգացնելու և ընդլայնելու հնարավորություն է: Այնուամենայնիվ, այս ոլորտում կան խնդիրներ, որոնք պետք է լուծել. • Թանգարանների կողմից մատուցվող ծառայությունների ցանկի ավելացում, անձնակազմի վերապատրաստում, գիտատեխնիկական առաջընթացի կիրառում, ինչը այցելուների համար կստեղծի գրավիչ միջավայր ՝ հին և նոր զուգորդմամբ: , • Կառավարման միջոցով գործառույթների կատարելագործում:   Օպտիմալացնել անձնակազմի աշխատանքը, սահմանել նպատակային այլ գործառույթներ, ներառել անիմացիոն ծրագրերում. • Բարձրացնել թանգարանային առանձնահատկությունները, որոնք չեն ազդում թանգարանային գործառույթների վրա. թանգարան-այցելու կայուն կապի, ինչը թույլ կտա շարունակաբար բարելավել առաջարկվող ծառայությունների ցանկը: Գրականություն 1. Թանգարանային ուսումնասիրությունների հանդես, տարեգիրք 2009, Երեւան, 2009: 2. Թանգարանագիտության հանդես, տարեգիրք 2011, Երեւան, 2011: 3. Հաջոյան Ռ., Նիկողոսյան Մ., Marketingբոսաշրջության ոլորտում շուկայավարում, Երեւան 2011: 4. Խանթարջյան Ս., Սարգսյան Ա., Ձեռնարկությունների նորարարության կառավարում, դասագիրք, Երեւան, 2006: 5. Հայաստանի Հանրապետության սոցիալական կարգավիճակը 2012 թ., ԱՎSS 2012-ի տարեգիրք: 6. «Թանգարանների մասին» և «ՀՀ թանգարանային ֆոնդի մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծ, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2014 թ. Հուլիսի 31-ի և 777-Ն որոշում, http: //www.gov.am/files/docs/1279.pdf. 9. http: //360yerevan.com/: Ամալյա Նավասարդյան ՀՀ թանգարաններում օգտագործվող նորարարությունները Հիմնաբառեր. Թանգարան, նորարարություն, զբոսաշրջային նպատակակետ, սոցիալական նորարարություն, դրամահավաք, զբոսաշրջային հոսքեր: ։

Թանգարաններում  կիրառվող  ինովացիաները  հնարավորություն  են  տալիս  ոչ  միայն  տեղի  բնակչությանը,  այլև  զբոսաշրջիկների  մեծ  թվով  այցելություններ  ապահովել։
   Ուսումնասիրությունները  հաստատում  են,  որ  ինովացիաների  կիրառման  դեպքում  թանգարաններն  ավելի  գրավիչ  են  ացելուների  համար,  ապահովում  են  կայուն  ֆինանսական հոսքեր` շնորհիվ տարաբնույթ միջոցառումների, և հաջողությամբ ընդգրկվում են զբոսաշրջային երթուղիներում։
