Natureանկացած բնույթի կրթական գործընթացի հիմնական նպատակներից մեկը ուսանողների մոտ այնպիսի հոգեկան վիճակների ստեղծումն է, որոնք կապահովեն նոր «կայուն որակների» ձևավորում և դրանց կիրառում տարբեր ոլորտներում:   Հայ մանկավարժ Հովհաննես Հինդլյանը մի ժամանակ կարծում էր, որ կրթությունը երեխաների համար դպրոցը ավարտելու միջոց է ոչ միայն զինված անհրաժեշտ գիտելիքներով, այլև բարոյապես, ֆիզիկապես և էսթետիկորեն հասուն, և դրա համար դպրոցը պետք է մոտեցնել կյանքին: «Շարունակեք կյանքի ընթացքը, գիտակցեք, որ ազգն արժե այնքան, որքան իր դպրոցը, և այդ դպրոցի խնդիրն է ուսանողին մարդ դարձնել»: 1 Դասավանդման մեթոդների արդյունավետության հիմքը սովորողի ակտիվ ներգրավվածությունն է ուսումնական գործունեության մեջ, երբ վերջինս հնարավորություն է ստանում արտահայտելու իր տեսակետը, պաշտպանելու, քննարկելու կամ լրացնելու նոր դատողություններով:   Տեղեկատվության ընկալումը ակտիվ գործընթաց է, երբ այն համատեղում է հուզական տպավորություններն ու արտաքին միջավայրի տեսողական ընկալումները, սովորողն ավելի ակտիվ հետաքրքրություն է ցուցաբերում անձամբ մասնակցելու մեջ ՝ լրացնելով խմբային գործունեության արդյունքում ստացված գիտելիքները:   Գրել է հայ մանկավարժ Մինասյանը: «Կրթության նպատակը ոչ միայն երեխային ծանոթություններ, գիտելիքներ տալն է, այլ նաեւ դրանք այնպիսի վիճակում դնելը, որ երեխան կարողանա դրանք ճիշտ օգտագործել:  Անհրաժեշտ է, որ յուրաքանչյուր գաղափար լինի ծանոթ, ուժ: » 2 Այս առումով թանգարաններ այցելությունները ոչ միայն արժեքների ցուցադրություն են, այլև ցուցադրական հուզական տպավորությունների փոխանակում:   Թանգարանների ոլորտում գիտությունն ու արվեստը ունեն մեկ նպատակ, այն է ՝ օգնել մարդուն հասկանալու գիտելիքների ֆենոմենների կապը, ուղղորդելու նրան դեպի համապարփակ ճանաչողական գործունեություն:   Այս առումով գրողի կենսագրության ուսուցումը նրա տուն-թանգարանում նպաստում է դասի ուսանողական նպատակի իրագործմանը: ՀՀ պետական ​​կրթական համակարգը մանկավարժությանը, մասնավորապես `հայոց լեզվով գրականության դասավանդմանը, առաջացնում է նոր խնդիրներ և դրանց լուծման նոր մոտեցումներ մշակելու անհրաժեշտություն:   Այս մոտեցումներից ամենակարևորը կրթության բովանդակության նկատմամբ պահանջներն են, որոնց իրականացումը կապահովի կրթության տարբեր ոլորտների միասնություն, առողջ գիտելիքների ձեռքբերում, սովորողների հմտությունների զարգացում, արժեքային համակարգի զարգացում, ստեղծագործական ունակությունների բացահայտում:  Հայ գրականություն դասավանդելը ավագ դպրոցում, մի կողմից, մեծապես նպաստում է լեզվի գիտելիքների ձեռքբերմանը և գործնական կիրառմանը, մյուս կողմից `դառնում է անհատի համակողմանի դաստիարակության անփոխարինելի գործոն:  Հայ գրականության դասավանդման հայեցակարգային նպատակներից մեկը անհատի մտավոր և մտավոր զարգացումն է, որի իրականացման համար անհրաժեշտ է ուսանողներին իրազեկել հայ ժողովրդի հոգատար ժառանգության, ազգային և համընդհանուր իդեալների ու նկրտումների մասին:   Այս ամենը կարելի է անել ոչ միայն ուսանողներին զուտ գրական երեւույթներին ծանոթացնելու միջոցով, այլև գրական հերոսներ կրթելու միջոցով, ինչու ոչ `մեր մեծերի, հեղինակների օրինակով` մարդկության ոգին, բարոյական բարձր հատկությունները `հայրենասիրություն, հայրենասիրություն, պատիվ, բարություն, լիարժեք և ներդաշնակ մարդու բարոյական հատկություններ: , Մասնավորապես, կարող ենք ասել, որ ավագ դպրոցում հայ գրականության դասավանդումն իրականացվում է որպես հայ գրականության պատմության ուսումնասիրման դասընթաց, որի հիմնական բովանդակությունը կարելի է համարել հայ գրականության զարգացման ուսումնասիրություն, գրող և ժամանակաշրջանի հարաբերություններ, գրական ուղղություններ և դպրոցներ: Հայեցակարգային դրույթներից մեկի ՝ գրողի յուրահատուկ դերի և նշանակության իրացումը գրականության մեջ մեզ հուշեց անդրադառնալ Խաչատուր Աբովյանի եզակի անհատականությանը հայ ժողովրդի հոգատար մշակույթի պատմության մեջ, որի մասին Ավ. Իսահակյանը գրել է. «Նա ՝ Աբովյանը, մեր նոր պատմության մեծագույն նահատակն է ՝ զարդարված լույսի անմահ պսակով:  Նա մեր նոր առասպելն է, նոր ազգային առասպելը, նա մեր նոր Մհերնն է ՝ ազատագրված, անշղթայված: « 3 Խ. Աբովյանը հանրագիտարան է բոլոր առումներով, նրա կերպարի հայտնաբերումը նախապայման է նրա անմահ գործը սովորեցնելու համար:   Հետևաբար, Աբովյանի կյանքի գրական-լուսավորչական գործունեության մանրամասն մեկնաբանման բարդ և բարդ գործընթացը կազմակերպելու համար անհրաժեշտ է օգտագործել այսօր առկա բոլոր հնարավորությունները ՝ լայնորեն օգտագործելով բոլոր լրատվամիջոցները ՝ ինտերնետ, ձեռնարկներ, վավերագրական ֆիլմեր, դասագրքեր և այլն: , Հավելենք, որ այսօր սովորողի ինքնուրույն կրթական գործունեությունն ապահովող դասերն ավելի հետաքրքիր են դառնում նրա անմիջական-ակտիվ մասնակցությամբ գիտելիքների ձեռքբերման գործընթացին, երբ ուսանողը հնարավորություն ունի դիտելու, լսելու, զգալու և ընկալելու:   Եվ երբ նյութը յուրացնելիս ուսանողը հնարավորություն է ունենում համախմբելու, ամփոփելու, ամրապնդելու իր տեսածն ու լսածը, ստեղծվում է ինքնակրթության միջավայր, ձևավորվում է ինքնակատարելագործման ձգտում: Այս ամենը կյանքի կոչելու համար մենք առաջարկում ենք, որպես դասընթաց կազմակերպելու այլընտրանքային եղանակ, Խ. Աբովյանի կենսագրության ուսուցումը կազմակերպել նրա տուն-թանգարանում:   Նման դասը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Աբովյանի կենսագրության բոլոր հանգամանքները:   Արդյունքում, այս դասավանդման ձուն, որը տարբերվում է ավանդական դասից, դառնում է իմաստալից, հետաքրքիր և տպավորիչ, որն իր հերթին նպաստում է ուսանողի նպատակի ձևավորմանը: Օգտվելով ուսանողների ինքնուրույն հետազոտական ​​ունակություններից ՝ ուսուցիչը հանձնարարում է ուսանողներին նախքան այցը ուսումնասիրել թեմայի վերաբերյալ գրականությունը (Ա. Բակունց «Խաչատուր Աբովյան» վեպ, Ե. Չարենց «Դեպիլար Մասիս» պոեմ, դասագիրք, Աշոտ Մելքոնյան) Արար Հայոցության »գիրքը և կինոնկարը, ինտերնետը և այլն): Ուսանողներին դասավանդելու գործընթացում ուսուցիչը, որպես հիմնական նպատակ, պետք է օգտագործի հետևյալ առաջադրանքները. Խ. Ընդարձակ գիտելիքներ Աբովյանի կյանքի և հայրենանվեր գործունեության մասին, ինչպես նաև նրան որպես առաջատար մտածող, ուսուցիչ, հմուտ մանկավարժ, գրող, «Տիգրանի պատմություն», «Նախադպրոցական կրթություն» և «Երեխաների նկարչություն» աշխատությունների բնութագրում:   Նախապատրաստական ​​աշխատանքին հաջորդում է ուսումնական-ճանաչողական էքսկուրսիա գրողի ծննդավայր Քանաքեռ: Վերջինս իր հարյուրամյա հարուստ անցյալով, շքեղ և գեղեցիկ լանդշաֆտներով ուսանողների ուշադրությունը գրավում է Սուրբ Հակոբ և Աստվածածին եկեղեցիների վեհությամբ ՝ միահյուսելով ճանաչողական հմտությունները նուրբ, խորը հուզական ընկալումների հետ: Ուսուցչի հանձնարարությամբ ուսանողներից մեկը կարդում է Աբովյանի խոսքերը ՝ նվիրված angանգիին: «Callանգիր, զանգիր, քաղցրացրու իմ զանգը: Քո կատաղի, աննկուն ճակատում նրանք վիթխարի խիզախ մարտ են արձակել:   Angանգին, Հայկազյանների տոհմի ընտրյալ երիտասարդությունը, դուք ահավոր եք տեսել »: 4 Գրողի հայրենասիրական ոգին ծնվել է շատ առատաձեռն սիրուց, որը ծագում է նրա հայրենի ծննդավայրից, ապա ամբողջանում Հայաստան:  Այս սիրո ներշնչանքը շնչվում է, երբ երեխաները մտնում են գրողի պապի ՝ պ. Ապովի կառուցած հաճելի ընտանեկան տունը, որտեղ Խաչատուր Աբովյանն անցկացրել է իր մանկության ինը տարիները:   Այս տունը ճշգրիտ ներկայացնում է հայոց նահապետական ​​ընտանիքը `իր կենցաղով, սովորույթներով, գույնով` լրացնելով Աբովյանի նախնիների պատկերացումը `որպես Արարատյան աշխարհի երեցներ: Պետք է ենթադրել, որ տեսածի արդյունքում ուսանողների մոտ ձեւավորվում է ճանաչողական դաշտ, որը շատ կարևոր է նյութի բազմաբնույթ ընկալման, գիտելիքների ամրապնդման համար:   Այնուհետև երեխաների նախնական տպավորությունները լրացվում են թանգարանի աշխատողի մեկնաբանություններով, որոնք հարուստ պատմական վկայություններ են տվյալ ժամանակաշրջանի մասին, ինչպես նաև Քանաքեռ բնակավայրի ծագման և նրա անվան հետ կապված առասպելները:   Ուսանողներին խորապես հետաքրքրում են հին բնակավայրի անվանման բացատրության հետ կապված հղումները, ինչպես նաև Աբովյանի կողմից տրված բացատրությունները, որոնք ուսանողները հնարավորություն ունեն լսել տեղում (նրանք պահում են այն, ինչ տեսնում և լսում են տետրում կարճ գրառումների ձև)): Կրթությունը սոցիալական գործընթաց է, որը հանգեցնում է անհատի նպատակից կախված փոխկախվածությանը ներխմբային «դինամիկ ամբողջականությանը» `տանելով ընդհանուր նպատակի իրագործում:   Այս առումով, այն, ինչ կարելի է սովորել մեծահասակի կամ հասակակիցի օգնությամբ, մի քանի անգամ ավելին է, քան միայն սովորելու հնարավորությունները:   Հաղորդակցությունը մարդու մտավոր զարգացման բարձր ու անփոխարինելի ձյունն է:   Արդյունքում ստեղծվում է ինտերակտիվ միջավայր, երբ ուսանողներն անհատապես կամ խմբով արտահայտում են իրենց իմացածը, համեմատում փաստերը, ընդհանրացնում:  Դեռ գերմանացի մանկավարժ Ի.Հերբերտը նշել է. «Feգացողությունները առաջանում են մտքերից, և դրանցից` սկզբունքներ-գործողություններ »: 5 Թանգարանում անցկացված դասի շնորհիվ ուսանողները հնարավորություն են ստանում հասկանալու 19-րդ դարի Անդրկովկասի, մասնավորապես Հայաստանում բարդ, իրարամերժ իրադարձությունները, ցարական հզոր Ռուսաստանի վարած քաղաքականությունը և որոշիչ դեր խաղացող եզրակացությունները: ինչպես հայ ժողովրդի, այնպես էլ նրա ականավոր զավակների համար: Աբովյանի կյանքում:   Ի վերջո, Աբովյանը գտնվում էր այդ դժվար ու հակասական շրջանի հորձանուտում: Սխալ չի լինի ասել, որ գրականության ուսուցման բովանդակության պահանջներից մեկը միջառարկայական կապի ստեղծումն է, որը ընդհանուր կրթական նպատակի իրականացման նախապայմաններից մեկն է:  Իսկ թանգարանում հարուստ և բովանդակությամբ պատմական իրադարձությունները ներկայացնող քարտեզները, նկարիչները, որպես ուսումնական նյութ, բերում են նյութի ներկայացումը վերջնական նպատակին ՝ ապահովելով պատմության և գրականության կապը, ինչը նպաստում է գրականության ամբողջական յուրացմանը: նյութական   Թանգարանում գտնվող Գ. Խանջյանը, Ա. Պարսամյան, Է. Իսաբեկյան «Ֆ. Թութակ», «Ֆ. Թութակ» Խաչատուր Աբովյան Արարատի բարձունքում »,« Ներսես Աշտարակեցի », Գ. Բաշինջաղյանի« Ապովենց տուն ձմեռ »կտավները անմոռանալի տպավորություն են թողնում երեխաների վրա:   Իսկ հայտնի նկարիչ Լյուդվիգ ֆոն Մայդելի ստեղծած դիմանկարը, որը Աբովյանի միակ դիմանկարն է, ինչպես մեծն Շիլլերը, Ռուսոն, Ֆ. Պարրոտի դիմանկարները անխուսափելի գործիք են գրողի կենսագրությունը ուսուցանելու համար ՝ ուսանողներին անմիջական կապ ունենալով արվեստի հետ: Եվ երբ զուգահեռվում է գրողի կենսագրության փաստերի ներկայացումը `նրա բարոյական հատկությունների ուսուցումը, ստեղծվում է կարեկցանքի միջավայր, երբ սովորողը զգում է գրողի ներաշխարհը, զգացմունքները, նրա նպատակներն ու գաղափարները:   Վերջապես, ուսանողին էլ ավելի է հետաքրքրում Աբովանիկյանում տեղի ունեցածը, հատկապես այն ուսանողները, ովքեր սովորաբար անուշադիր են դասերի ընթացքում կամ չեն ցանկանում մասնակցել դասերին: Մեր կարծիքով, Աբովյանի տուն-թանգարանում կազմակերպված դասի շնորհիվ թեման ամբողջովին ներկայացվում և յուրացվում է, քանի որ դասավանդման տեխնոլոգիաները բնութագրվում են պլանավորված արդյունքներով, երբ ուսուցիչը պարտավոր է ուսանողներին տրամադրել բովանդակության պլանային ցուցիչներ: կրթական նյութը, ինչպիսիք են գրելու ժամանակահատվածը, պատմական կարևոր իրադարձությունները: , գրողի կյանքի կյանքի և գործունեության իրեղեն ապացույցը, այնուհետև ճանաչողական գործունեության արդյունքում սովորողները ստանում են համակցված գիտելիքների նյութեր, որոնց շնորհիվ նրանք նախ հասկանում են տարողունակ նյութը, այնուհետև կարողանում են կիրառել այն, ինչ սովորել են այդ պահին, որոշակի պայմանները  Այս դեպքում սովորողները կարող են այս ամենը կիրառել հաջորդ դասին ՝ Աբովյանում «Հայաստանի վերք» վեպի ստեղծման հանգամանքները »թեմայի դասավանդման ժամանակ»: Աբովյանի կենսագրության ուսուցումը գրողի տուն-թանգարանում գնահատվում է նրանով, որ դպրոցական շրջայցերն ու էքսկուրսիաները մեծ նշանակություն ունեն ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ մտավոր դաստիարակության տեսանկյունից:   Իր ժամանակներում մեծ լուսավորիչ Աբովյանն ինքը մեծ տեղ է տվել մանկավարժության մեջ դպրոցական էքսկուրսիաներին ՝ հիմնավորելով դրանց դաստիարակչական դերը: Ըստ Աբովյանի, արդյունավետ և խելացի ուսուցման նախապայմանն է «տեսանելիությունը, պարզությունը և ուսուցման մեջ արդարացումը ... Անցումը հայտնիից անհայտին, պրակտիկայից տեսություն, հոգևոր աշխարհից դեպի վերացական ... համեմատելով անհայտը ծանոթ, ըմբռնող, հաճախ կրկնելով այն, ինչ մենք անցնում ենք ... կրթական առարկաների համապատասխանությունը պատանեկությանը և ըմբռնումներին ... »: 6 Գրականություն 1. Սիմոնյան Ռ. Ռեֆերատներ Հայ դպրոցի պատմության և մանկավարժական մտքի վերաբերյալ:  Երեւան, Երեւանի համալսարանի հրատարակչություն, 2003, էջ 200, 29: 2. Մինասյան Բ. Մանկավարժության հիմունքներ, Թավրիզ, 1931, էջ 24, 27: 3. Իսահակյան Ա.Ս., Բանաստեղծությունների ժողովածու, հատոր 5, Երեւան, 1977, 434 էջ: 4. Աբովյան Խ. Ա., Վերքերը Հայաստանի. Հայրենասերի ողբ, Երեւանի պետական ​​համալսարան, Երեւան, 1959,222 էջ: 6. Աբովյանի արխիվ, գ N 31: 7. Հայոց լեզու և գրականություն, թիվ 5-6 (61), Կրթության ազգային ինստիտուտ, 2009, էջ 39-44 (Դ. Գասպարյան), 50-52 (Ն. Տողանյան): Տեղեկություններ հեղինակի ՝ Գայանե Ռազմիկի Գորգյանի - Շիրակի մարզ, «Բենիամինի միջնակարգ դպրոց» ՊՈԱԿ-ի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ, էլ. ։

Խ.  Աբովյանի  կենսագրության  ուսուցումը  նրա  անունը  կրող  տունթանգարանում  այլընտրանքային  ուսուցման  յուրօրինակ  ու  արդյունավետ  միջոց է «Խ. Աբովյան» թեման դասավանդելիս։
  Այն աշակերտի մտավոր, բարոյական ու գեղագիտական դաստիարակության գործում նորարարական մոտեցում է, որը թույլ է տալիս նյութը առավել հետաքրքիր, մատչելի ու բազմակողմանի խորությամբ մատուցել սովորողին։
