Հ. «ՍԻԱՄԱՆՏՈ ԵՎ ԽԵHԱՐԵ» ՇԻՐԱ'Ի ՊՈԵՄԻ ԼԵ POՈՒՆԵՐԻ ՍՏԵՄԱՆ ՍԿINԲՈՒՆՔՆԵՐԻ ՍԿINԲՈՒՆՔՆԵՐԸ ԵՎ ԿԱՌՈՒ STՎԱՆԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՅՆԵՐԸ Գրողի ստեղծագործության նշանակությունը ազգային մշակույթի համար որոշվում է բառով և լեզվի վրա դրա ազդեցությամբ: Հ. Շիրազը համարձակ, դյուրին նորարար է, հմտորեն օգտագործում է մեր լեզվով բառակազմության ներքին, ճկուն և հարուստ հնարավորությունները, ստեղծում նոր բառեր ՝ բոլորովին նոր ձևերով և միջոցներով: Նա թողեց հարուստ գրական ժառանգություն, որն արժանի է ոչ միայն գրական, այլ նաև լեզվական լայնածավալ ուսումնասիրության:  Տասնամյակներ լույս տեսած գործերն արդեն լեզվական ուշադրության առարկա են դարձել: Ուսումնասիրության նպատակն է ներկայացնել բանաստեղծության ամբողջական, սպառիչ բառապաշարը, մասնավորապես նրա նորույթները: Շիրազի «Սիամանթո ջ Կժեզարե» բանաստեղծությունը հեղինակի կենդանության օրոք լույս է տեսել մի քանի տարբերակով, որտեղ հեղինակը կատարել է տարբեր փոփոխություններ:   Մենք վերանայել ենք առաջին և վերջին հրատարակությունները 1 ՝ ընդգծելու փոփոխությունները, մասնավորապես նորարարությունների թվի աճը: Աշխատանքն իրականացվում է ամբողջական (բարդ) քննության, վիճակագրական հետազոտության և միաժամանակ նկարագրման մեթոդների համադրությամբ:  Ավելին, լեզվական փաստերի, մասնավորապես բանավոր նորամուծությունների, լեզվական վերլուծության մեթոդաբանության, բառարանային սահմանման և սահմանման և առանձին բնագրի համեմատությունն ու համադրությունը կարող են դեր ունենալ:  Հեղինակի ստեղծագործական, բառաստեղծման լաբորատորիան ընդհանուր ուշադրության առարկա էր, որի համար անհրաժեշտ էր լուծել հետևյալ խնդիրները. Ա) բառապաշարի հնարավոր նորարարությունները տարանջատել, բ) դրանք համեմատել ժամանակակից հայերեն բառարանների տվյալների հետ, գ) բացառել բառերը այլ հեղինակների աշխատանքներից. համեմատել գոյություն ունեցող բառարանների տվյալները միմյանց հետ, ե) խմբավորել նոր բառեր ըստ կառուցվածքային տիպերի, զ) անդրադառնալ նոր կազմավորված բառերի կազմությանը, է) համեմատել առաջին և վերջին տարբերակների նորամուծությունները. Նոր բառերի առանձնացումը հեղինակային լեզվի բառապաշարի ստուգման ամենադժվար ոլորտներից մեկն է, քանի որ յուրաքանչյուր նոր բառ կարող է այդպիսին չլինել, եթե պարզվի, որ տվյալ գործածությանը նախորդող մեկ այլ գործածություն էլ կա:  Հեղինակի բառապաշարում օգտագործվող նոր բառերը, ինչպիսին է նորագոյացությունը, սովորաբար առանձնանում են ոչ թե բացարձակ, այլ հարաբերական իմաստով:  Բացարձակ իմաստով բառը նոր է, եթե այն ստուգվում է իրեն նախորդող բոլոր տեսակի գրավոր աղբյուրների փաստերով, ինչը գրեթե անհնար է:   Ուստի, նոր բառերի տարանջատման դեպքում պետք է առաջնորդվել հարաբերական ժամանակագրությամբ ՝ ստուգելով տրված բառը ամենալայն բառարանների 2, համակարգչային ծրագրերի պայմանով ՝ հաստատելու համար, որ այն նախկինում չի օգտագործվել գրավոր գրականության մեջ:   Այս պարագայում ենթադրվում է, որ եթե այն գործածված լիներ, այն ներառված կլիներ այդ ընդարձակ բառարաններում: Բառի կառուցվածքը լրացվում և հարստանում է լեզվով բառակազմությունների միջոցով նոր բառերի ձևավորմամբ ՝ օգտագործելով արմատներ կամ արմատներ և ածանցներ:   Ս.Աբրահամյանը նշեց, որ «բառակազմական օրինաչափությունների կայունությունը բացարձակ չէ: 1 Շիրազ Հ., Սիամանթո-Խժեզարե, Երեւան, 1935:  Աշխատությունների ժողովածու 5 հատորով, հ. 3, Երեւան, 1984, էջ 194: 2 Տե՛ս http: //www.nayiri.com/: 3 Տե՛ս http: //www.eanc.net/EANC/search/?interface_language=am: Վերջին տասնամյակների ընթացքում հայոց լեզվի բառակազմության մեջ տեղի են ունեցել որոշ փոփոխություններ, որոնք լայնորեն չեն լուսաբանվում, բայց ուշադրության են արժանի: »1  Նա ամփոփում է հայերենի կազմավորման բոլոր ուսումնասիրությունները երկու խմբում. Ա) փոխանցման կազմեր և բ) ձևանմուշ:  Wordամանակակից բառակազմության մեջ կաղապարային կազմավորումները գերակշռում են, փոխանցման ֆենոմենը էական դեր չի խաղում 2: Նորաստեղծ բառի ՝ որպես լեզվաբանական միավորի լայն տարածում գտած մեծ մասամբ պայմանավորված է նրա բառակազմական առանձնահատկություններով: Նորույթները ձեւավորվում են մեր լեզվի բառակազմական օրենքներով:   Այսպիսով, բարդության բաղադրիչների շարահյուսական կապը երկու տեսակի է `դասակարգ-ենթական: Այս խնդրին մանրամասն անդրադարձավ Մ. Աբեղյան.   Նշելով բարդ բառերի բաղադրիչների երկու կատեգորիաների փոխհարաբերությունները ՝ նա ենթադրության ենթադրում է բարդության ամենատարածված տեսակը 3: Լեզվական նորարարությունների այլ առանձնահատկությունների հետ մեկտեղ անհրաժեշտ է ուսումնասիրել դրանց կազմման սկզբունքներն ու կառուցվածքային տեսակները:   Եթե ​​բառակազմական վերլուծության մեջ մենք սահմանափակվում ենք միայն բարդության ուղղակի բաղադրիչներով ՝ բառակազմական միավորներով, ապա դաշտային վերլուծության ժամանակ հաշվի ենք առնում բառի մեջ իմաստավորող բոլոր միավորները: Հ. Եկեք քննենք Շիրազի «Սիամանթո ջ խժեզարե» պոեմից վերցված լեզվաբանական 4 նորույթները բառարանագրության տեսանկյունից, ապա սահմանափակվենք դրանց բառակազմական սկզբունքների օրինաչափությունների վերլուծությամբ: Լեզվական նորարարությունները, ինչպես նոր ցանկացած նոր ձևավորված բառ, անշուշտ ունեն կազմված կառուցվածք:   Իսկ բարդ բառերը տարբերվում են ինչպես կազմով, այնպես էլ իրենց միջոցներով և կառուցվածքով: Ըստ Գ. Jահուկյանի. «Բառակազմության կենտրոնական հասկացությունը բառը է, ուսումնասիրության հիմնական առարկան` բարդ բառը »5: Բարդությունները և՛ առկա, և՛ նոր բառերում բազմաթիվ են:  Սա չի նշանակում, որ ածանցը, որպես բառակազմության տեսակ, տարածված է ոչ հայերենում: Լեզվական նորարարությունների կառուցվածքային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ժամանակակից հայերեն բառակազմության գրեթե բոլոր տեսակները բարդ են ՝ իր տարբեր ենթատիպերով բարդությամբ, ինչպես նաև ածանցներով ՝ տարբեր ձևերով:  Բառերի տեսակների բարդությունը, ըստ դրանցում առկա հիմնական հնչյունների քանակի, կարող է լինել երկու արմատ, երեք արմատ կամ չորս արմատ:   Այս տարբեր օրինաչափությունները գոյություն ունեն լեզվական նորարարությունների մեջ, բայց գերակշռում են երկբաղադրիչ կազմավորումները, այսինքն ՝ «արմատ-համատեղ-արմատ» (AhA) կամ «արմատային արվեստ» (AA) կաղապարը: Խոսելով ժամանակակից հայերենում բառակազմության ուղիների մասին ՝ Գ. Jահուկյանը նշում է, որ հայերենին բնորոշ են երկու բաղադրիչ, հազվադեպ ՝ երեք բաղադրիչ բարդություններ:   Միևնույն ժամանակ, նա նշում է, որ երկբաղադրիչ բարդություններում երկրորդ բաղադրիչը սովորաբար ունենում է հիմնական արժեք, երեք բաղադրիչում `երրորդը, այսինքն` վերջին բաղադրիչը հիմք է հանդիսանում բարդության (լրացման) համար 6: , Լեզվական նորարարությունները, որպես բարդ բառեր, կազմված են խոսքի տարբեր մասերի տարբեր համադրություններից, բառաշինարար բաղադրիչների շարահյուսական տարբեր կապերից և խոսքի տարբեր արժեքներից:   Ներկայացնենք դրանք ըստ բառակազմական կաղապարների: Երկարատև բարդություններ.  Գերակշռում են երկարաժամկետ բարդությունները, որոնք են ՝ ա) գոյականի բառային զանգվածային արժեքով միացություններ:  Սրանք կազմված են AhA կամ AA կաղապարներով, և բաղադրիչները գոյական են, բայց կարող են ունենալ տարբեր զանգվածային արժեքներ, ինչպիսիք են Հեռվում, աստղը և աղբյուրների շարքը 7 նրա կրծքին (238) 8, Սա, որ 1 Տե՛ս Աբրահամյան Ս., Armenianամանակակից հայերենի բառակազմության զարգացման միտումները (Գիտական ​​նստաշրջանի հաշվետվությունների թեզիսներ), Երեւան, 1998, էջ. 3 2 Նույն տեղում: 3 Աբեղյան Մ., Հայոց լեզվի տեսություն, Երեւան, 1965, էջ 20: 4 Շիրազ Հ., Բանաստեղծությունների ժողովածու 5 հատորով, հ. 3, Երեւան, 1984, էջ 194: 5 ahահուկյան Գ., Armenianամանակակից հայոց լեզվի և բառակազմության իմաստաբանություն, Երևան, 1989, էջ: 158 թ. 6 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 22: 219-220թթ. 7 Ամբողջ շեշտը դրվում է MH- ի վրա: 8 Ահա հետո Հաջորդ հայտարարությունում, փակագծերում տեսական նյութը հիմնավորելու համար բերված օրինակներից հետո, մենք կնշենք բնագրի այն էջը, որտեղ տեղի է ունենում բերված օրինակը: Լեռը նրա հայրապետն է, նրա հայրապետական ​​սարը սուրբ է (230), Էմուրոնի յոթ հազար ծաղիկների լողավազան (234), Եվ սիրահարը վեր կացավ, դեռ մորուքավոր մի երիտասարդ (234), Եվ ձյան պսակը Նրա Սիփանը նույնիսկ շաքարի պես չէր թվում (212), Աստղանեկթարը, մեղրն ու գազեփը, բերում են մանանա (234): Նույնական արժեքի գոյական-գոյական բարդությունները ahահուկյանը դա անվանում է համագործակցային կամ կարծրատիպային, քանի որ բարդությունն ունի նույն բառացի արժեքը, ինչ որ հիմնական, այսինքն `վերջին բաղադրիչը: Գոյական-բայարմատ ՝ գոյականի բանավոր-զանգվածային արժեքով. բ) ածականի բանավոր-զանգվածային արժեքի երկարաժամկետ բարդությունները և առանձնանում են լեզվական նորարարությունների կառուցվածքային տեսակների մեջ:  Դրանք կազմված են տարբեր բառաբանական արժեք ունեցող բաղադրիչներից. Գոյական-գոյական, գոյական-բայարմատ, գոյական-ածական, գոյական-մակբայ և այլն:   Խոսքի տարբեր մասերը համատեղելով ՝ նրանք կազմում են ածական-զանգվածային արժեք ունեցող նոր բարդ բառ: ինչպես. Եվ Սիամանթոն իր հոտով բարձրացավ գառան մոտ (196), Այդ կաթնային արոտավայրերը, նրանք մաքուր են ցողից և շաղ տալով (197), Սիփան սարը հսկայական մարգագետին էր թվում (197), Հավերժական ծուխը Աստծուց հայոց ոսկե խունկ է խնդրում (200), Ոչ ... ափին, կուլ տվող աղջիկները մերկ էին (201), Եվ Սիամանթոն կասկածանքով էր նայում ներքև սիրո մեջ (212), Ասես մարմինները լույսով հալվում էին ծովում (201), Ում բոցը դեռ լողում էր ծովի մեջ… սիրելի (202)), մինչ իր լանջերին ծաղիկների հոտ էր գալիս (219), Աստված խորտակվեց կամրջի մոտ, խոնարհ ստրուկները գայլեր էին (221), նա հիշեց մութ սիրո լամպը (227) ), Սպիտակ ժայռ, կարծես ընկավ սրտի ուսերից (233), Եվ սիրահարը կանգնեց (234), գ) Մակբայի բանավոր զանգվածային արժեքի երկարաժամկետ բարդություններ. Երբեմն նա հայտնվում և վազում էր կարպի պես, հարձակվում էր (202), Եվ անիծում էր գիշերը, քնում Սիփանա լեռան վրա (221), Բայց թվում էր, թե նա զգում էր, որ նա մահացել է (230) դեռ գաղտնի սպասում էր միմյանց (222)) (ածական-բայարմատ), Երբեմն սիրահարը կասկածում է. «Ինչո՞ւ նորություն չկա»: (252) (գոյական-ածական), Նրանք մտան ծով ... ծովը փրփրեց սպիտակ մաշկով, հյուսված »(201) (գոյական-ածական): ETանցային կոմպոզիցիաներ:  Լեզվաբանական նեոլոգիզմների կառուցվածքային տիպերի մեջ մենք գտնում ենք ածանցավոր կազմավորումներ, բայց ածանցը ՝ որպես բառակազմության ձև, բնորոշ չէ լեզվական նեոլիբերալներին. այն բառերի կազմման մեջ այնքան ակտիվ դեր չի խաղում, որքան բարդությունը:   Մեր ուսումնասիրած բնագրում կան նորույթներ `(ա) անասնաբույժ, -uhi, -s վերջածանցներով, ինչպիսիք են եթերում` Paradise Bingyol- ի (234) հետ մրցակցության մեջ, Նա `bekuhi, ես` հովիվ, հայր `զինված , Ես ՝ անզեն (252), ես քո երազանքի անմեղն եմ (210): Կան նաև բարդ ածանցյալ կազմավորումներ, ինչպիսիք են. Եվ նրանք ամանի մեջ հաց էին ուտում, կաթնային կորեկ (248), Կույսի կույսերը խոշտանգվում էին, ամաչում էին (201): Լեզվի բառակազմության օրինաչափությունները կայուն են, բայց լեզվի զարգացման ինչ-որ փուլում կարող են լինել որոշ նոր հակումներ, որոնք տարածվում են բառերի նոր կառուցվածքների վրա, ներառյալ լեզվական նորամուծությունները: Գրողի նոր կոնստրուկցիաները իրենց տեղում են միջավայրում, անփոխարինելի, քանի որ դրանք ունեն իրենց ոճական դերակատարությունը տվյալ բնագրում:  Այս բառերը երբեմն փոխաբերական են, հոմանիշներից կամ հականիշներից բաղկացած բաղադրիչները խոսքի արտահայտման լավագույն միջոցն են:  Այսպիսով, խուճապահար կանայք, հարսնացուները ցրված էին այս ու այն կողմ: (269): Հեղինակի կողմից կազմված և օգտագործված շատ բարդ բառեր կան, որոնցում քերականական բարդությունները մեծ և հզոր տեղ են գրավում:   «Դրանք, որպես ինքնուրույն և անկախ իմաստային միավորներ, սերտորեն և անմիջականորեն կապված են լեզվի քերականական կառուցվածքի, մասնավորապես` բառերի սովորական շարահյուսական կապերի հետ, դրանցից բխող `արտահայտելով բարդ և բազմազան հարաբերություններ» 1: 1 Մարգարյան Ալ., Հայերենի շարահյուսական բարդությունները, Երեւան, 1986, էջ: 3 Լեզվաբանական-ոճական միջոցներն այնքան էլ մոտ չեն հոմանիշ հոմանիշների համադրությանը նույնիսկ հոմանիշների իմաստով ՝ նույնիսկ հականիշներից կազմված:   Դրանք հիմնականում սերտ, ներդաշնակ և ներդաշնակ բառարանային միավորներ են, որոնք հեղինակը օգտագործում է պատկերների և իմաստների երանգ ստեղծելու համար:  Հ. Շիրազը, բացելով դարավոր ժողովրդական փորձի ծալքերը, բացահայտելով դրա նրբությունները, ավելացնում է իր ժամանակի իր նոր փորձը:  Բառակազմության այս ձյունը բերում է խտացրած պատկերների `փոխաբերական, դերանունների արագ և ճիշտ ընկալման: Ահա այս տարբեր հարաբերությունները արտահայտող անվանական արտահայտություններից մի քանիսը. Ա) բաղադրիչները հոմանիշներ են, այն իմաստով, որ հասել է մեր դարաշրջանը, անցել է քրդի քոչվոր կյանքը (259), և քաղցր արածելիս ՝ այն բարձրացել է նրբորեն վեր լեռը (197), բ) բաղադրիչները հակացուցումներ են: Folողովրդական բառերը ձեռք են բերում իմաստային նորության արժեք, քանի որ դրանք դառնում են գեղարվեստական, ինչպես Լույսն ու խավարը իր գագաթնակետ գարուն-ձմռանը (219): Մի օր դու հայ չես տեսնի, որտեղից էլ գաս (214), ոչնչացնելով աղջիկ-տղայի բիզնեսն ավելին է, քան վանք քանդելը (237): գ) բաղադրիչները հավասար են, կամ առաջին մասը դառնում է երկրորդի նկարագրական լրացումը `բացահայտելով թեմայի ներքին առանձնահատկությունները, գրողի տպավորությունը թեմայի վերաբերյալ. Հիմնական գետերը արծիվ-երկրի նյարդերի երակներն են (199), հովվի պես անիծելով վագրի վարդ-աղջկան (243): Եվ հույսով չամիչի մեջ շողշողացող մատանի պահելով (256), Եվ պառավից նա նորից խնդրեց իր հուսադրող մորը համառ լինել (267): Այդ սերը ձյունանուշիկ աղջկան կրակից ազատելն է (267), փնթփնթոցը համբուրում է ուխտ-գարնան կարոտը (208): Նրանք Ախթամարա կղզուց քաղցր ցնցումով ծով կիջնեին, լոգարանում լողանալու, սիրո-ցողով մկրտվելու (201), Ասես գոռում էին. «Ո՞ւր ես քնել, քամին քեզ չի՞ հետաքրքրում: Դուք ունեք անմեղ գառ, հազար գայլ-թշնամի: (264), ես յոթ աստղային աստղ եմ (204), դ) բաղադրիչներից մեկը բարբառային է, ժողովրդական, մյուսը ՝ գրական. Եվ ձիերը լաց են լինում: հարսնացուի (269): նա կրկին խնդրեց իր հուսադրող մորը համառ լինել (267): Այդ սերը ձյունանուշիկ աղջկան կրակից ազատելն է (267), փնթփնթոցը համբուրում է ուխտ-գարնան կարոտը (208): Նրանք Ախթամարա կղզուց քաղցր ցնցումով ծով կիջնեին, լոգարանում լողանալու, սիրո-ցողով մկրտվելու (201), Ասես գոռում էին. «Ո՞ւր ես քնել, քամին քեզ չի՞ հետաքրքրում: Դուք ունեք անմեղ գառ, հազար գայլ-թշնամի: (264), ես յոթ աստղային աստղ եմ (204), դ) բաղադրիչներից մեկը բարբառային է, ժողովրդական, մյուսը ՝ գրական. Եվ ձիերը լաց են լինում: հարսնացուի (269): նա կրկին խնդրեց իր հուսադրող մորը համառ լինել (267): Այդ սերը ձյունանուշիկ աղջկան կրակից ազատելն է (267), փնթփնթոցը համբուրում է ուխտ-գարնան կարոտը (208): Նրանք Ախթամարա կղզուց քաղցր ցնցումով ծով կիջնեին, լոգարանում լողանալու, սիրո-ցողով մկրտվելու (201), Ասես գոռում էին. «Ո՞ւր ես քնել, քամին քեզ չի՞ հետաքրքրում: Դուք ունեք անմեղ գառ, հազար գայլ-թշնամի: (264), ես յոթ աստղային աստղ եմ (204), դ) բաղադրիչներից մեկը բարբառային է, ժողովրդական, մյուսը ՝ գրական. Եվ ձիերը լաց են լինում: հարսնացուի (269): Կան հարաբերություններ, որոնք հիմնված են փոխաբերության, փոխադարձության, պատճառահետեւանքային կապի և այլնի վրա, օրինակ ՝ արծիվ-երկրի բարդությունը հիմնված է համեմատության վրա (երկիրը նման է արծվի): Հ.Շիրազը իր պոեզիան հարստացրել է բանավոր կրկնություններով, որոնք հատուկ են հատկապես խոսակցական ժողովրդական լեզվին:  Օգտագործում է կրկնօրինակներ ոճական նպատակների համար, ստեղծում է իմաստի ինտենսիվություն:   Երբեմն կրկնվող բաղադրիչները որոշակի հնչյունային փոփոխությունների են ենթարկվում արտահայտիչ արտահայտիչ իմաստային նրբություն: Օրինակ, Եվ շշնջալով ու կարմրելով, նա հառաչանքով իջավ ձորը (210), Նրանք փրփուրով ծով մտան, տեսիլքներով փրփուր (201):  Հանդիպելու են նաև համեմատական ​​կազմավորումներ: Յար, ինձ մի յար մի նետիր (243), Ինձ վրա մի վարդ մի նետիր (243), Աղբյուր աղբյուր ու քոչվոր, լուր հարցրու յարից (254): Գրողը օգտագործում է բազմաթիվ բայեր, որոնք կազմում են ժողովրդական լեզվի բաղկացուցիչ մասը:  Դրանք լեզվական և ոճական միջոցներ են, որոնք ժողովրդական շունչ են հաղորդում երաժշտությանը:   Օգտագործում է երկու հիմնական բայերի համադրությունից կազմված միացություններ, որոնք, ըստ Գ. Ahահուկյանի, «Կամ արտահայտում են բայի նոր, փոխաբերական իմաստ, կամ գործում են որպես բուն բնութագրական բայի կապ, որն ունի փոխաբերական արժեք, կամ դրանք աստիճանաբար ամրացնում են նույն իմաստը »1:   Նա դրանք հիմնականում գրում է միության տողերով, այսպես. Կույսի սիրտը ընկավ և փոխեց աղջկան (210), հովվի սիրտը ցնցվեց և սիրվեց (210), որսորդը թողեց քերծվածքներից կորած կարիճը (205), մայրիկ Արաքսն էլ անցավ: Խուդապերը կամրջով (221), Նա ընկավ ոտքի վրա, բայց խորամանկորեն քաշվեց ոտքերից (240): Հ. Շիրազը կազմում է nav ածանցով բայեր, որոնք այնքան էլ օգտակար չեն գրական հայերենում, այնպես որ մի աստղ ընկավ աստղի վրա կանխատեսմամբ (239), որի ճիչը կրկնվեց. «Իմ երկիր, դու նորից իմն ես, Վայսը արեց չքվեարկիր մնալ հայ մնալու համար, Նա ինձ հետ բերեց քո գիրկը »(232), Հովվի սիրտը թռավ և փայլեց սիրով (210), Որ իմ սերն ու իմ հոգու հոգին ամրացվեցին իմ աչքերում (252), Նա մահացավ (244) ), Դժոխքը մի պահ մահացավ, նա մահացավ շնչասպառ երջանիկ (233): Կան նաև բազմաթիվ բանավոր (տարբեր ժամանակային արտահայտություններով) նեոլոգիզմներ, որոնք կազմված են գոյականներից, ինչպիսիք են. Սպիտակ նռան կրծքավանդակը ասում էր. «Seaովն էլ չի մարի իմ կրակը» (203), Նա կիսեց իր կարոտը, իր արծվի սիրտը հեզ էր: Հայկական տեսության հիմունքներ, Երեւան, 1974, էջ: 413 թ. (230), Նախանձը մռնչաց եղջերուի սրտում, ոչ, նրանց բախտ չի լինի (253), Լեռից ներքև սուրհանդակ է իմ բոլոր աղբյուրների համար (250): Հ. Մալխասյանցի «Բացատրական բառարանում» 1-ում Շիրազի օգտագործած վերոհիշյալ նորամուծությունները գոյություն չունեն 1-ում կա միայն երկինք-փիրուզագույն բառը ՝ հետևյալ մեկնաբանությամբ. «Քաղկեդոնիայի մի տեսակ քար (ական) լույսով կանաչ գույնը կոչվում է նաև ոսկեզօծ, նախնական թանկարժեք քար »2: Պոեմի ​​առաջին տարբերակում նորույթներն ունեն կառուցվածքային տիպերի ձևավորման հետևյալ սկզբունքները. Ածանցյալ գոյացություններ չկան, դրանք երկարատև բարդություններ են, որոնք առաջացել են AhA օրինակով, ինչպիսիք են.… Գուրգուրի դեմքը նորածին էր իր շռայլ աղեղում (5), Surb- ը զանգահարում է զանգի զանգի լույսի աղբյուրով (6), Նրանց հետ էր Խժեզարենը ՝ ֆոնի վարսահարդար (8), Նա մտավ ծաղիկներով բեռնված մի երիտասարդ հովվի կրակոտ սրտի դաշտը (8), Հովերը եկավ Սիփան լեռից, ծաղիկներից մի թերթիկ ծաղիկներից (11): Կան նաև AA-A- ձևավորված կազմավորումներ, ինչպիսիք են Կրկին ՝ նրա միտքը թափառեց դեպի գորգը (15), Եվ հովիվը մտածում էր, մտքերը տապանի վրա (16): Նոր կազմավորումներ ՝ ածականի բանավոր զանգվածային արժեքով, հետևյալ բաղադրիչ կազմով. Գոյական. Որի տակ աչքերը պայծառ փայլում են, լուսաբաց (5), կայծ դարձած ձիերը թռչում են ամեն սանձ (23), գոյական + գոյական ՝ կուլ տված մեգում, ձյունածածկ գագաթները (33), Շուշանն ու պայծառ գարնանային երազը (11) + գոյական. Ես պետք է Իմաղջիկին տամ երիտասարդ բեկի քաջին (ածական + բայ). ասես քամին փչում է ալիքներից անցորդի (17):  Գոյություն ունեն գոյական բառի գոյացման և մակբայի նոր կազմավորումներ, ինչպիսիք են Սարիի գիշերը, սիրո գիշերը, ճակատի ասեղը (28), և աղջիկը ընկել է պառավի գիրկը (16): Չկան նոր կազմված բայեր: Այսպիսով, համեմատելով բանաստեղծության առաջին և վերջին տարբերակների նորամուծությունները, փաստ է արձանագրվում, որ առաջին տարբերակում կա մոտ 30 նորամուծություն, վերջին տարբերակում դրանք չեն պահպանվել, - ստեղծվել է ավելի քան 80 նորամուծություն:   Հեղինակը առաջին և վերջին տարբերակներում օգտագործել է 4 նորույթ `ասղաշար, հարսնաքույր, սիրեկան, աղջիկ-տղա: Մարիամ Հակոբջանյան Հ. «ՍԻԱՄԱՆՏՈ ԵՎ ԽԵHԱՐԵ» Պոեմի ​​Շիրազի բանաստեղծության կառուցվածքի և կառուցվածքային տիպերի հիմնադրույթներ Հիմնաբառեր. Նորագոյացություն, կառուցվածքային առանձնահատկություններ, բառի կառուցվածք. Բառի կառուցվածք ։

Հ. Շիրազի «Սիամանթո և Խջեզարե» պոեմը  կարևոր տեղ է զբաղեցնում ոչ միայն հայ գրականության այլև  գրական հայերենի մեջ, ավելի ճիշտ՝ լեզվի բառապաշարի մեջ։
  Այս ստեղծագործության բառակազմական վերլուծությունից հանգում ենք այն եզրակացության, որ պոեմում ոչ միայն գերազանց համադրված են համագործածական  բառերն  ու  բառակապակցությունները,  այն  նաև  այն  հարուստ  է  հեղինակային  նորաբանություններով։
   Կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկություններով այս պոեմի նորաբանությունները համապատասխանում են հայոց լեզվի բառակազմական ընդհանուր օրենքներին։
   Սույն հոդվածում դիտարկվում են նշված պոեմի նորակազմությունների կառուցվածքային տիպերն ու բառակազմական  առանձնահատկությունները,  որն  արժանի  է  լեզվաբանական  հետազոտությունների  օբյեկտ  լինելու,  քանի  որ  ավելի  քան  հարյուր  նորակազմություններով  է  լցնում  մեր  լեզվի  բառապաշարը,  որոնք  միաժամանակ  տաղանադավոր հայ գրողի գեղարվեստական մտածողության երանգներն են կրում։
