ԵՎՐԱԻՆՏԵԳՐՄԱՆ ԸՆԿԱԼՈՒՄՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄՀայաստանի  Հանրապետության  ներգրավվածությունն  ու  մասնակցությունն  աշխարհաքաղաքական և տարածաշրջանային ինտեգրացիոն նախագծերին անխուսափելի է. որևէ երկիր չի կարող լինելանջատ, կտրված տարածաշրջանից ու աշխարհից։
  Բացի պետական-պաշտոնական օղակներից, որոնքիրավասու են զբաղվելու երկրի ինտեգրացիոն գործընթացների կարգաբերմամբ ու դրանցում  Հայաստանի  տեղի  ու  դերի  սահմանմամբ,  վերջին  տարիներին  հայաստանյան  հասարակական-քաղաքականշրջանակները  ևս  ակտիվորեն  քննարկում  ու  վերլուծում  են  մեր  պետության  աշխարհաքաղաքականկողմնորոշման  հնարավոր  տարբերակները,  փորձում  գտնել  դրանցից  առավել  հիմնավորն  ու  օգտավետը։
   Հայրենական  ԶԼՄ-ները  ոչ  միայն  նմանատիպ  հանրային-քաղաքական  քննարկումների  կիզակետում  են,  այլև  հաճախ  հենց  իրենք  են  օրակարգ  առաջադրում՝  երկրի  իշխանությանն  ու  ընդդիմությանն  ստիպելով  քաղաքական  որոշակի  դիրքորոշում  որդեգրել,  վերջինիս  առկայության  դեպքում  էլհիմնավորել այն։
 Հայաստանի  աշխարհաքաղաքական  կողմնորոշման  և  ինտեգրացիոն  ուղեգծի  ընտրության  թեմայի  հետևողական  արծարծումները  հայրենական  մամուլում  ինքնանպատակ  չեն։
   Նախ,  հարցի  վերհանումն ու համակողմանի քննարկումը շատ լրատվամիջոցներում դիտարկվում է մեր երկրի ոչ միայնքաղաքական ու տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական կարևորության, քաղաքակրթական ու գաղափարախոսական  մակարդակի,  երբեմն  անգամ՝  ազգային  ճակատագրի  ու  պատմական  առաքելության  ծիրում։
   Ինտենսիվորեն  քննարկվում  է  հայաստանյան  հասարակության  ինքնանույնականացման հարցը եվրոպական կամ եվրասիական արժեհամակարգին մերձենալու համատեքստում, մինչդեռինքնաբավության վարկածը գրեթե չի շրջանառվում։
  Պետական կարգը, սոցիալական ու տնտեսականապահովվածությունը,  իշխանությունների  լեգիտիմությունը,  ժողովրդավարության  և  մարդու  իրավունքների վիճակն ու խոսքի ազատությունը ևս հաճախ մեր մամուլում վերագրվում են բացառապեսՀՀ ինտեգրացիոն կողմնորոշմանը։
 Իր  հերթին,  արտասահմանյան  (ռուսաստանյան  և  արևմտյան)  լրատվադաշտը  ևս  ակտիվորեններգրավված  է  տարածաշրջանային  տեղեկատվական  և  քարոզչահոգեբանական  գործողություններիթնջուկում։
   Հայաստանը,  լինելով  և՛  եվրոպական,  և՛  եվրասիական  վերպետական  կազմավորումներիհետաքրքրության ոլորտում, հաճախ է հայտնվում արևմտյան և ռուսական լրատվամիջոցների թողարկումներում։
   Իհարկե,  պայմանավորված  պաշտոնական  Երևանի  արտաքին  քաղաքականությանուղեգծի  երբեմնակի  փոփոխություններով՝  եվրոպական  և  ռուսաստանյան  ԶԼՄ-ները  ժամանակ  առժամանակ  հետևողական  չեն  գտնվում  ներքին  լսարաններում  Հայաստանի  կերպարի  կերտման  հարցում. էական է դառնում ընդամենը Հայաստանի երկարաժամկետ հավատարմությունն իրենց։
  Մասնավորապես, նման կերպ վարվեցին եվրոպական շատ լրատվամիջոցներ 2013 թ. սեպտեմբերին, երբ Հայաստանի իշխանությունները մտադրություն հայտնեցին անդամակցելու Մաքսային միությանը։
  ՌԴ-ն ևռուսաստանյան  մամուլն,  իրենց  հերթին,  բավական  զգայուն  են  Հայաստանի  և  եվրոպական  կառույցների փոխհարաբերությունների խորացման որևէ միտում ի հայտ գալու դեպքում։
 Հայաստանյան  նորօրյա  մամուլի  տարեգրությունը  թեև  սկսվում  է  1988-89  թթ.-ից,  անկախ  հանրապետությանը՝  1991  թ.-ից,  սակայն  եվրոպական  թեմատիկան  ու  Եվրոպայի  հետ  հարաբերություններն ամենևին էլ առաջնային տեղ չեն զբաղեցրել հայաստանյան լրատվական դաշտում ընդհուպ մինչև 1990-ական թթ. վերջը, երբ երկիրն զբաղված էր արցախյան գոյապայքարով, Սպիտակի երկրաշարժի  հետևանքների  վերացմամբ,  էներգետիկ  ճգնաժամի  և  սոցիալ-տնտեսական  աղետալի  իրավիճակիհաղթահարմամբ,  ԶԼՄ-ն  էլ,  բնականաբար,  այդ  ամենի  լուսաբանմամբ։
   1990-ական  թթ.  սկզբին  լրագրողները կա՛մ սահմանափակվում էին եվրոպական կառույցների մասին պաշտոնական տեղեկությանտրամադրմամբ, այն էլ՝ հայաստանյան իշխանությունների հետ գործակցության համատեքստում, կա՛մէլ Եվրոպայի խորհրդանշական, իրականությունից որոշակիորեն կտրված կերպար էին կերտում։
 Արցախյան  պատերազմի  տարիներին  եվրոպական  կառույցների  և  երկրների  լրատվական  հիշատակումները  գրեթե  մշտապես  պայմանավորված  էին  հակամարտության  հանգուցալուծման  հարցումդրանց  ունեցած  դերով։
   Այսպես,  Մեծ  Բրիտանիան,  որն  առանձնապես  ակտիվ  ու  հետաքրքրված  չէրտարածաշրջանով,  մամուլի  էջերում  ներկայանում  էր  բացառապես  հայ  ժողովրդի  բարեկամ,  Լորդերիպալատի փոխխոսնակ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի կերպարով։
  Հայաստանյան ընթերցողի համար ինչասես չարժե «Երկիր» թերթի` 1993 թ. հունվարի 6-ի համարի ամենախոսուն վերնագիրը՝ «ԲարոնուհիՔոքս. «Ուրախ եմ, որ Սուրբ Ծնունդը կանցկացնեմ Ղարաբաղում»1։
  Ընդհանուր առմամբ, եվրոպականբոլոր կառույցները՝ Եվրախորհրդարանը, ԵԱՀԽ-ն (հետագայում՝ ԵԱՀԿ-ն), Եվրոպայի խորհուրդը, ինչպես նաև՝ առանձին եվրոպական երկրներ, օրինակ՝ Ֆրանսիան կամ Իտալիան, նորանկախ Հայաստանի ԶԼՄ-ն ներկայացնում է  հիմնականում հայության օրախնդիր հոգսերի՝ պատերազմի, երկրաշարժի,սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամի ֆոնին նրանց ցուցաբերած հետաքրքրության համատեքստում։
  Հանրապետական  մամուլում  լայնորեն  լուսաբանվեցին  ԵԱՀԿ-ի  1994  թ.  Բուդապեշտի  և  1996  թ.  Լիսաբոնի գագաթաժողովները, որոնցում անդրադարձ կար նաև արցախյան հիմնախնդրին։
  1999 թ. ստամբուլյան  գագաթաժողովի  լայն  լուսաբանմանը  խոչընդոտեց  մամուլի  և  հանրության  ուշադրությանշեղումը դեպի հոկտեմբերի 27-ի ԱԺ-ի ահաբեկչությունն ու դրա աղետալի հետևանքները։
 Ընդհանուր  առմամբ,  ինտեգրացիոն  գործընթացների  մասին  1990-ական  թթ.  լրատվական  հրապարակումներում  ոչ  միայն  խոսք  չկար,  այլ  հակառակը,  նոր  փլուզված  միության  բեկորների  վրա  հայաստանյան  մամուլին  չափից  դուրս  անիրատեսական  էր  թվում  որևէ  վերպետական  կառույցում  ներգրավվելը։
   1990-ական  թթ.  երկրորդ  հնգամյակը  Հայաստանի  ներքաղաքական  կյանքում  շատ  ավելիհակասական  ու  դրամատիկ  ստացվեց,  ու  մամուլն  էլ  հիմնականում  թիրախավորեց  ներհայկականդեպքերն ու դեմքերը։
  Զանգվածային լսարանի համար եվրահանձնակատարները կարծիքի առաջնորդներ  չէին,  իսկ  հայաստանյան  իշխանություններին  ուղղված  նրանց  դիտողություններից  ու  առաջարկներից  մամուլն  առավել  կարևորում  էր  բուն  ներքաղաքական  գործընթացներն  ու  դրանց  շուրջ  երկրիառաջատար  քաղաքական  գործիչների  տեսակետները։
   Օրինակ,  1999  թ.  կնքված  Հայաստան-ԵՄԳործընկերության և համաձայնության համաձայնագիրը, որը, փաստացի, Եվրոպական միության հետմեր  երկրի  առաջին  լուրջ  նորմատիվ  փաստաթուղթն  էր,  գրեթե  աննկատ  մնաց  ներհայաստանյանդրամատիկ իրադարձությունների ֆոնին։
 1990-ական  թթ.  հայաստանյան  մամուլն  այդպես  էլ  Եվրոպայի՝  որոշակիորեն  ձևավորված  ևիմաստավորված միասնական կերպար չձևավորեց։
  Հին աշխարհից եկող լրատվական ազդակները մերլրատվամիջոցների  էջերին  կամ  եթերում  հայտնվում  էին  հատվածաբար,  տարերայնորեն,  և  լրագրողական համայնքն առանձնապես մտահոգված չէր եվրոպական երկրների կամ կառույցների կերպարիհետևողական  կերտմամբ։
   Հանրային  քննարկումները  բևեռացված  չէին  ռուսամետ  և  արևմտամետթևերի,  ու  թեև  խորհրդային  անցյալի  վերադարձի  մասին  խոսք  չկար,  սակայն  դեպի  Եվրոպա  արվողերերուն քայլերը կարծես նույնպես չէին ամրագրվում մամուլի ոգևորիչ հրապարակախոսությամբ, քանի որ Եվրոպայի կերպարն անորոշ, հեղհեղուկ ու վերացական էր։
 2001 թ. հունվարին Հայաստանի՝ Եվրոպայի խորհրդի անդամ դառնալն ու ԵԽԽՎ-ում ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթը լայնորեն լուսաբանվեց հանրապետական բոլոր լրատվամիջոցներով։
 ԵԽ-ին Հայաստանի անդամակցության օրերին տեղական մամուլը մեծ ոգևորությամբ գրեց այն մասին,որ  մեր  երկիրը  հաջողությամբ  է  հանձնել  մոտ  հինգ  տարի  տևած  բարեփոխումների  յուրատեսակ«քննությունը», որը հատկապես ԵԽԽՎ-ի կողմից խոշորացույցի տակ դիտարկվում էր 1998 թ. իշխանափոխությունից  հետո։
   Երկրի  առաջատար  լրատվամիջոցները  լուսաբանեցին  նաև  2004  թ.  ԵՄ-ի«Եվրոպական  հարևանության  քաղաքականություն»  ծրագրի  մեկնարկը  երեք  հարավկովկասյաներկրներում  և  2006  թ.  ծրագրի  անհատական  պլանի  հաստատումը  Հայաստանի  հետ,  թեև  մամուլնայս  հարցում  առանձնակի  ուշադրություն  ու  հետևողականություն  չցուցաբերեց  և  սահմանափակվեցմիայն պաշտոնական, արարողակարգային մանրամասներով2։
 Եվրոպայի խորհրդին անդամակցությամբ Հայաստանի հանրային-քաղաքական դիսկուրսում աստիճանաբար տիրապետող դարձավ մեր երկրի եվրոպական կողմնորոշման դիրքորոշումը, որը գրեթեանվիճելիորեն  ընդունվում  էր  և՛  իշխանությունների,  և՛  մտավորականության,  և՛  մամուլի  կողմից։
 Լրատվամիջոցները գրեթե միշտ դրական լույսի ներքո էին ներկայացնում ինչպես եվրոպական քաղաքակրթական արժեքները, քաղաքական մշակույթն ու տնտեսական ենթակառուցվածքները, այնպես էլՀայաստանին դրանց հավատարմության ձգտումը, մեր երկրում իրականացվող լայնածավալ բարեփոխումներն  ու  եվրոպացի  գործընկերների  խրախուսական  հայտարարությունները։
   Ռուսաստանի  նախաձեռնությամբ հետխորհրդային տարածքում ստեղծված ԱՊՀ-ն, ՀԱՊԿ-ն, ԵվրԱզԷս-ը հայրենական ևանգամ  ռուսաստանյան  մամուլի  կողմից  ոչ  միայն  չէին  դիտարկվում  որպես  աշխարհաքաղաքականկողմնորոշման այլընտրանք Եվրոպային, այլև կասկածի տակ էր առնվում այդ կառույցների արդյունավետությունը։
 1 «Երկիր», 6 հունվարի, 1993, 1 (343) (հասանելի է http։
 //ankakhutyun.am/archives/5143 հղմամբ)։
 2  Մանրամասն  տե՛ս  Отчет  по  мониторингу  освещения  СМИ  Армении  программ  “Европейская  политика  соседства”  и  Фонда“Вызовы тысячелетия”, Ереван, 2006։
 Հայաստանյան լրատվադաշտի համար եվրոպական թեմատիկայի և Եվրոպայի հետ Հայաստանիհարաբերությունների  լուսաբանման  յուրատեսակ  նոր  մեկնակետ  կարելի  է  համարել  2008-2009  թթ.,երբ  Եվրոպական  միությունը  որդեգրեց  արևելաեվրոպական  և  հարավկովկասյան  հետխորհրդայիներկրների  հետ  մերձեցման  քաղաքականությունը,  ինչն  էլ  անխուսափելիորեն  հանգեցրեց  Եվրոպայիկերպարի  վերաիմաստավորման։
   Բնականաբար,  հայրենական  մամուլն  զգալիորեն  վերանայեց  նաևՌուսաստանի  կերպարը՝  դրանով  փաստացի  բացելով  աշխարհաքաղաքական  երկընտրանքի  թեմանհայաստանյան հասարակությունում։
 2009 թ. մայիսին Պրահայում տեղի ունեցած «Արևելյան գործընկերության» հիմնադիր համագումարը թեև լայնորեն լուսաբանվեց հայաստանյան ԶԼՄ-ներում, սակայն մամուլի ուշադրությունը մեծապես կենտրոնացած էր ոչ թե Եվրոպայի հետ Հայաստանի հարաբերությունների ձևաչափի ճշգրտման,այլ,  օրինակ,  հայ-թուրքական  հարաբերությունների,  արցախյան  հակամարտության  կարգավորման,ներքաղաքական  իրավիճակի  հարցերում  եվրահանձնակատարների  դիրքորոշման  վրա։
   ՆախագահՍերժ Սարգսյանի ունեցած հանդիպումներն ու ելույթները Պրահայում, հետագա շրջանում՝ նաև Բրյուսելում  և  Ստրասբուրգում,  հայկական  մեդիադաշտին  առավելապես  հետաքրքրում  էին  ոչ  թե  Հայաստան-ԵՄ գործողությունների անհատական ծրագրի, «Արևելյան գործընկերության» ենթադրյալ ընթացքի կամ ծրագրի մյուս մասնակիցների նկատմամբ մեր դիրքերի շահեկանության թեմաների ծիրում, այլհենց  երկրի  անվտանգային  և  սոցիալական  կարիքներին  առնչվող  խնդիրների  եվրոպական  ընկալումների համատեքստում1։
 Ընդհանուր առմամբ, «Արևելյան գործընկերության» հիմնադիր համագումարի հայաստանյան լուսաբանումը  հուշում  էր,  որ  մեդիան  գործ  ունի  եթե  ոչ  շարքային,  հերթական,  ապա  գոնե  որևէ  էականհանգրվան  չնշանավորող  եվրոպական  միջոցառման  հետ։
   Հատուկենտ  լրատվամիջոցներ,  ընդհակառակը,  ուռճացնում  էին  մեկնարկող  ծրագրի  նշանակությունը՝  այն  համարելով  բոլոր  նախորդ  նախաձեռնությունների՝ գունավոր հեղափոխությունների կազմակերպման, հնարավոր ցնցումների ու հակամարտությունների  ընդհանուր  հայտարարը,  որը  տարաբաժանելու  էր  Ռուսաստանն  ու  ԱրևմտյանԵվրոպան2։
 2010 թ. հունիսին՝ Ասոցացման պայմանագրի բանակցությունների մեկնարկից օրեր և անգամ շաբաթներ առաջ, հայաստանյան մեդիան լուրջ ուշադրություն է ցուցաբերում նախանշված գործընթացինկատմամբ, հատկապես որ ԵՄ-ից եկող տեղեկատվական ազդակները հուսադրող ու լավատեսականէին։
   ԶԼՄ-ն  անթաքույց  ոգևորությամբ  գրում  է,  որ  բանակցությունները  դեռ  չսկսված՝  Հայաստանինարդեն առաջարկում են 2010 թ. վերջին նախաձեռնել նաև ԵՄ-ի հետ վիզային ռեժիմի դյուրացման ևռեադմիսիայի համաձայնագրերի պատրաստում և կնքում3։
  Հետաքրքրական է, որ բանակցություններիմեկնարկից մի քանի օր անց՝ հուլիսի 1-ին, ստեղծվում է ՌԴ-ի, Ղազախստանի և Բելառուսի Մաքսայինմիությունը,  որի  շուրջ  զարգացումները  հայաստանյան  մեդիայում  լուսաբանվում  են  ընդամենը  որպեսմիջազգային լրահոսի նորություն։
  Հետագայում ՀՀ-ն իր կազմ ներառած Եվրասիական միությունն այդպահին  հայրենական  մամուլի  կողմից  չէր  ընկալվում  որպես  «Արևելյան  գործընկերությանը»  մրցակիցկամ  այլընտրանքային  կառույց,  իսկ  դրան  լիիրավ  անդամակցելու  մեր  հնարավորությունը  մամուլըդեռևս գրեթե չէր դիտարկում։
 Բնականաբար,  բանակցությունների  փակ  ընթացքը  և  այդպես  էլ  չհրապարակված  Ասոցացմանպայմանագրի  նախագիծը  պետք  է  ստիպեին  լրագրողներին  օգտվել  բաց,  հասանելի  տեղեկատվությունից։
  Այդպիսին էին, օրինակ, ԵՄ-ի հետ առևտրի և ապրանքաշրջանառության ցուցանիշները կամմիգրացիոն հոսքերի վիճակագրությունը։
  Այսպես, պարբերականներից «168 ժամը» դեռևս 2009 թ.-իցվարում էր «Եվրոպական պատուհան» շարքը, որում պարբերաբար ներկայացվում էին Հայաստանի ևեվրոպական  կառույցների  փոխգործակցության  մանրամասներն  ու  Հայաստանի  օգուտները  դրանից։
 Անգամ Ասոցացման պայմանագրի ստորագրումից հրաժարվելուց հետո էլ մամուլը, այս անգամ արդեն՝որոշակի ափսոսանքի և կորսված հնարավորությունների տոնայնությամբ, ներկայացնում էր ինֆոգրաֆիկաներ,  սլայդեր,  դիագրամներ,  տեսողականացման  այլ  միջոցներ՝  ցուցադրելով,  թե  ինչ  կշահեինքպայմանագրի ստորագրման դեպքում։
 Ընդհանուր առմամբ, 2013 թ. սեպտեմբերի 3-ին հաջորդած մեդիատրամադրությունները կարելիէ բնորոշել մեկ բառով՝ «հիասթափություն»։
  Մինչ այդ՝ հուլիսին, հրապարակվել էր, որ ԵՄ-ն ու Հայաստանը  բարեհաջող  ավարտել  են  երեք  տարի  տևած  Ասոցացման  ու  Խորը  և  համապարփակ  ազատառևտրի  գոտու  պայմանագրերի  բանակցությունները։
   Մամուլը  կանխատեսում  էր,  որ  շուտով  կձևավորվի  ԵՄ-Հայաստան  առևտրային  հարաբերությունների  նոր  շրջանակ,  պայմանագրի  ստորագրումը1 «Նախագահ Սարգսյանը հանդիպումներ է ունեցել Բարոզոյի և Սոլանայի հետ», (հասանելի էhttp։
 //www.azatutyun.am/content/article/1624507.html հղմամբ)։
 2 «Արևելյան գործընկերություն. ծրագիր և ինտրիգ», (հասանելի է http։
 //www.lragir.am/index/arm/0/comments/view/26936 հղմամբ)։
 3 «Հուլիսի 19-ին մեկնարկում են Ասոցացման համաձայնագրի շուրջ ԵՄ-ի հետ բանակցությունները», (հասանելի է http։
 //www.nidea.am/arm/news/4293/hoilisi-19-in-meknarkum-en-asocacman-hamadzaynagri-shurj-em-i-het-banakcutyunnery.html հղմամբ)։
 թույլ  կտա  ամրապնդել  Հայաստանի  տնտեսական  ինտեգրումը  ԵՄ-ին,  հայրենական  տնտեսությունըհամապատասխանեցնել  եվրոպական  չափանիշերին։
   Հայաստանյան  մամուլը  թարգմանաբար  ներկայացնում էր անգամ ռուսաստանյան մեդիայի որոշ հրապարակումներ, որոնք տարակուսանք էին հայտնում Ասոցացման պայմանագիրը տապալելու՝ Երևանի որոշման կապակցությամբ։
 «Արևելյան  գործընկերության»  գործողության  ընթացքում  մամուլի  համար  տեղեկատվությանանգնահատելի  աղբյուր  էին  ՀՀ-ում  հավատարմագրված  ԵՄ  երկրների  դիվանագետները,  որոնքերբեմն  կարող  էին  շեղվել  Բրյուսելի  և  Ստրասբուրգի  ավանդական  դիվանագիտական  լեզվաոճից  ևսուր ու քննադատական հայտարարություններ անել  պաշտոնական Երևանի որոշ գործողություններիհասցեին։
   Ծրագիրը  նախաձեռնած  երկրներից  Լեհաստանը՝  ի  դեմս  ՀՀ-ում  այդ  երկրի  դեսպան  Զդիսլավ Ռաչինսկու, առանձնահատուկ ընդգծված ուշադրություն էր ցուցաբերում Հայաստան-ԵՄ զարգացումների  նկատմամբ,  և  լրագրողների  համար  Երևանի  արձանագրած  հաջողությունների  մասին  դեսպանի  կարծիքը,  թերևս,  նույնքան  սկզբունքային  կարևորություն  ուներ,  որքան  Հայաստանում  ԵՄպատվիրակության ղեկավարներ Ռաուլ դը Լուցենբերգերինը, ապա՝ Տրայան Հրիսթեայինը։
  Լեհ դիվանագետի  հետ  գրեթե  ցանկացած  հարցազրույց  սկսվում  և  ավարտվում  էր  «Արևելյան  գործընկերությանը» Հայաստանի մասնակցության շուրջ հաջողությունների քննարկմամբ, և ապա միայն՝ հայ-լեհական հարաբերություններին անդրադարձով1։
 ՌԴ-ի,  Ղազախստանի  և  Բելառուսի  ձևավորած  Մաքսային  միության  առաջին  քայլերին  զուգընթաց՝  արդեն  2011  թ.  հայկական  մամուլում  անհանգստություն  է  առաջ  գալիս,  թե  ՀՀ-ն  հետ  կկանգնիԵՄ-ի  հետ  հարաբերությունների  սերտացումից  և  կընտրի  զարգացման  եվրասիական  ուղին։
   Բանակցությունների գրեթե ողջ ընթացքում և ընդհուպ մինչև 2013 թ. սեպտեմբեր՝ հայրենական մեդիադաշտը հնարավորինս ուռճացնում և գունազարդում է ՀՀ աշխարհաքաղաքական ընտրության անխուսափելիության  թեման՝  իշխանություններին  փաստացի  առաջադրելով  «կա՛մ,  կա՛մ»  բանաձևը։
   Լրատվամիջոցների  առավել  նեղ  շրջանակ,  իր  հերթին,  վերապահումով  էր  նայում  Հայաստան-ԵՄ  բանակցությունների նպատակահարմարությանը՝ նախապատվություն տալով Մաքսային միությանը Հայաստանիներգրավմանը։
  Հետաքրքրական է, որ այդ մասին խոսվում էր անգամ մինչև Ասոցացման պայմանագրինախաստորագրումից  Հայաստանի  հրաժարումը։
   Այսպես,  ռուսամետ  դիրքորոշմամբ  աչքի  ընկնող«Սոյուզինֆո»  կայքը,  հղում  կատարելով  Եվրահանձնաժողովի  անանուն  ներկայացուցիչների,  նշում  է,թե Ասոցացված անդամակցություն հասկացությունն արհեստածին է, քանի որ ԵՄ-ում գոյություն ունենթեկնածու և պոտենցիալ թեկնածու բնութագրիչները, իսկ Հայաստանի Հանրապետության համար Խորը և համափարփակ ազատ առևտրի գոտու պայմանագիրը մեծ հեռանկարներ չի խոստանում, քանիոր եվրոպական շուկա մուտք գործելու համար պետք է թողարկել եվրոպական չափանիշներով մրցունակ արտադրանք, որը մենք չունենք2։
 Ծրագրի  գործողության  ընթացքում  որոշ  հայրենական  ԶԼՄ-ներ  ընդարձակ  անդրադարձներ  ենհրապարակում  նաև  մասնակից  մյուս  երկրների  հաջողությունների  թեմայով՝  բնականաբար,  դրանքհամեմատության  մեջ  դնելով  Երևանի  հետ։
   Այս  առումով  բավական  հետաքրքրական  են  Եվրամիության  հետ  Ադրբեջանի՝  որպես  Հայաստանի  հետ  հակամարտող  երկրի,  գործակցության  լուսաբանումները։
   Օրինակ,  Երևանում  և  Բաքվում  Մեծ  Բրիտանիայի  դեսպանությունների  ուժերով  Հայաստանի«Հետք»  և  Ադրբեջանի  «Նովոյե  վրեմյա»  պարբերականներում  հրապարակվում  են  40-ական  հարցազրույց անկախ փորձագետների և պաշտոնյաների հետ Եվրամիության հետ գործակցության վերաբերյալ3։
   Հայաստանյան  լրատվամիջոցները  հնարավորինս  ուշադիր  էին  նաև  եվրահանձնակատարների՝տարբեր  առիթներով  Ադրբեջանին  ուղղված  երբեմնակի  քննադատությունների  նկատմամբ։
   Օրինակ,2014 թ. հուլիսին հայրենական և հենց ադրբեջանական մամուլը փոթորկում է  ծրագրի նախաձեռնողերկրներից մեկի՝ Շվեդիայի ԱԳ նախարար Կառլ Բիլդտի հայտարարությունը, որով նա կասկածի տակէ առնում «Արևելյան գործընկերությանը» մասնակցելու՝ Ադրբեջանի անկեղծ ձգտումը՝ դա պայմանավորելով երկրում տիրող բռնապետական վարչակարգով4։
 2014 թ. առաջին ամիսներին հայկական մեդիայի աչքի առաջ էր ուկրաինական ներքաղաքականճգնաժամը,  իշխանափոխությունն  ու  երկրի  հարավ-արևելքում  մոլեգնող  պատերազմը։
   Եթե  ոչ  ամենօրյա լրատվության, ապա  գոնե փորձագիտավերլուծական մակարդակում ընկալելի էր, որ այդ ամենն1 «Լեհաստանի դեսպան. «Արեւելյան գործընկերությունը» բարեփոխումներ իրականացնելու հրավեր է»», (հասանելի էhttp։
 //www.mediamax.am/am/news/interviews/2640/ հղմամբ)։
 2 «ՀՀ-ն ՌԴ նոր նախաձեռնությունների և ԵՄ «Արեւելյան գործընկերության» ընտրության առջև», (հասանելի էhttp։
 //www.soyuzinfo.am/arm/analitics/detail.php?ELEMENT_ID=564 հղմամբ)։
 3 «Արևելյան գործընկերության ծրագիրը եվրոպական տարածության միակողմանի օգտագործման միջոց չէ», (հասանելի էhttp։
 //hetq.am/arm/news/3273/arevelyan-gortsynkerutyan-tsragiry-evropakan-taratsutyan-miakoxmani-ogtagortsman-mijoc-che.htmlհղմամբ)։
 4 «Շվեդիայի արտգործնախարարը կասկածի տակ է առել ԵՄ Արևելյան գործընկերություն ծրագրին մասնակցելու Ադրբեջանիանկեղծ ձգտումը», (հասանելի է http։
 //yerkirmedia.am/index.php?act=news&lan=hy&id=21262 հղմամբ)։
 արդյունք  է  «Արևելյան  գործընկերության»  անդամ  այդ  երկրի՝  ինտեգրացիոն  ուղեգծի  ընտրությանշուրջ անխոհեմ սակարկումների ու երկրի իշխանությունների անհեռատեսության։
  Այս համատեքստումհայ լրագրողներն ու սյունակագիրները, թեև ընդհանուր առմամբ հիացած չէին  Մաքսային միությանըՀայաստանի  անդամակցության  հեռանկարով,  սակայն  օրինակ  բերելով  ուկրաինական  սցենարիողբերգականությունը՝ ըմբռնումով էին մոտենում անվտանգային գործոնի առաջնայնությանը և հիմնականում  դրանով  էլ  պայմանավորում  ՀՀ  ինտեգրացիոն  ուղեգծի  արմատական  շեղումը  դեպի  Ռուսաստանի նախաձեռնած վերպետական կառույց1։
 2014  թ.  երկրորդ  կեսից  ԶԼՄ-ների  վերլուծական  հրապարակումներում  եվրաինտեգրման  հարցում նահանջողական տրամադրություններն աստիճանաբար վերափոխվում են նոր հնարավորությունների և ծրագրերի քննարկումների։
  Բացի այդ, Եվրամիության հեղինակությունը հայրենական մամուլիէջերում արդեն այնքան անառարկելի ու անվերապահ չէր, որքան ծրագրի մեկնարկին՝ 2009 թ.։
  ԲացիՀայաստանից, Բելառուսի և Ադրբեջանի՝ Ասոցացման պայմանագրի ստորագրումից հրաժարումը, Ուկրաինայում տիրող խորն անկայունությունն  ստիպում  են հայ փորձագիտական մտքին կասկածել նաևԵՄ-ի նպատակների անկեղծությանը և Եվրոպայում քաղաքական կամքի առկայությանը՝ բարեփոխելու  այս  երկրները2։
   Որոշ  լրատվամիջոցներ  անգամ  ընդհանրացումներ  են  անում  առ  այն,  որ  ծրագրիտապալումից հետո Եվրամիությունն իր սահմանների մոտ ունի շատ ավելի անբարենպաստ և աննպատակահարմար  վիճակ,  քան  դրա  մեկնարկի  պահին3։
   Գտնվում  են  նաև  եվրոպացի  վերլուծաբաններ,որոնք  հայաստանյան  մամուլի  էջերում  հանդես  են  գալիս  «Արևելյան  գործընկերության»  քննադատությամբ՝ կոչ անելով բարեփոխելու այն4։
 Հայրենական  մամուլը,  թեև  հպանցիկ,  անդրադառնում  է  «Արևելյան  գործընկերության»  տապալումից  հետո՝  2014  թ.  Փետրվարին,  ԵՄ  մշակած  նոր  ծրագրին,  որն  անվանում  է  «Եվրոպական  փաթեթ» կամ «20 կետերը՝ Վիլնյուսից հետո»։
  Ըստ դրա՝ ԵՄ-ն համագործակցության նոր, տարբերակվածմոտեցում  էր  ցուցաբերելու  Հայաստանի  նկատմամբ  և  նախապատրաստելու  էր  նոր  համաձայնագրիկնքումը5։
  Եվրահանձնակատարների, ԵՄ երկրների պաշտոնյաների և դեսպանների հետ հարցազրույցներում  գերիշխող  թեմաներ  էին  Եվրամիության  կորսված  հավատի  վերականգնումը  պաշտոնականԵրևանի նկատմամբ6, Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունների վերալիցքավորումը և նոր մեկնարկը7, նորհամաձայնագրի  կնքման  նպատակահարմարությունը8։
   2015  թ.  մարտին  հրապարակված  «Արևելյանգործընկերության»  մասնակից  վեց  երկրների  եվրաինտեգրման  ինդեքսում  Հայաստանի  զբաղեցրածչորրորդ  հորիզոնականը՝  ասոցացված  Մոլդովայից,  Վրաստանից  ու  Ուկրաինայից  հետո  և  չասոցացված Ադրբեջանից և Բելառուսից առաջ, կանխատեսելի էր, և դրա հիման վրա հայաստանյան մամուլնինտենսիվորեն  զբաղվում  է  երկու  ամիս  անց՝  2015  թ.  մայիսին  կայանալիք  ԵՄ  «Արևելյան  գործընկերության» Ռիգայի գագաթաժողովի շուրջ սպասվող զարգացումներով9։
 Դավիթ ՍարգսյանԵՎՐԱԻՆՏԵԳՐՄԱՆ ԸՆԿԱԼՈՒՄՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄԲանալի բառեր՝ Եվրոպական ինտեգրում, «Արևելյան գործընկերություն», Եվրոպայի կերպար, հանրային-քաղաքական դիսկուրս, աշխարհաքաղաքական երկընտրանք, ինտեգրացիոն ուղեգիծ, Ասոցացման պայմանագիր։

Հոդվածը  ներկայացնում  է  հայաստանյան  ԶԼՄ-ի  ունեցած  տեղն  ու  դերը  Հայաստանի  աշխարհաքաղաքական  կողմնորոշման  դիսկուրսում,  մասնավորապես՝  հայրենական  մամուլի  կողմից  Հայաստանի  եվրոպական  ինտեգրման  ուղեգծի  մեկնաբանումները,  Եվրոպական  միության՝  որպես  գործընկերոջ,  կերպարի  ձևավորման  օրինաչափությունները, տեղական ԶԼՄ-ներում Հայաստանի և եվրոպական ինտեգրացիոն նախագծերի առնչությունների  անդրադարձերի  առանձնահատկությունները։
   Ուրվագծվում  են  Հայաստանի  անկախության  առաջին  երկու  տասնամյակներում  ինտեգրացիոն  գործընթացների  նախապատմության  և  արտաքին  քաղաքականության  եվրոպական  ուղեգծի  լրագրային  արձագանքների  հիմնական  օրինաչափությունները  և  հայաստանյան  մեդիադաշտի  կողմից ինտեգրացիոն գործընթացների ընկալումների հիմնական առանձնահատկությունները։
