ԲԻ ENՆԵՍԻ ԲՆԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐԵԼԱՎՄԱՆ ԳՈՐCԸՆԹԱՆԵՐՆ ԸՍՏ ԲԻINՆԵՍ-ԵԿՈՒՅԻ ԸՆԹԱՔԻ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ Տնտեսության զարգացման համար պետությունը պետք է ստեղծի առողջ մրցակցություն `տնտեսական գործունեության համար անհրաժեշտ պայմաններ, որոնց իրականացումը կարգավորվում է բիզնես միջավայրի միջոցով:  Սահմանված նպատակին հասնելու համատեքստում պետությունն ունի համապատասխան լծակներ, որոնց բարդ, նպատակային, տնտեսապես հիմնավորված կիրառումը պետք է ուղղված լինի ինչպես տնտեսվարող սուբյեկտների, այնպես էլ ամբողջ տնտեսության բնականոն զարգացման համար բարենպաստ պայմանների ստեղծմանը: Հայաստանի կառավարությունն իրականացնում է խորը բիզնես միջավայր ՝ համապարփակ բարեփոխումներ ՝ օտարերկրյա ներդրողների և գործարարների համար բարենպաստ բիզնես միջավայր առաջարկելով: Անդրադառնալով ՀՀ գործարար միջավայրին `նշենք, որ ոլորտում բարեփոխումների արդյունավետության մասին վկայում են Համաշխարհային բանկի կողմից հրապարակված Doing Business տարեկան զեկույցները, որոնք կազմվում են լրացված հարցաթերթիկների ամփոփագրի հիման վրա: դուրս են եկել գործարարների և պետական ​​մարմինների կողմից: Գծապատկեր 1. Առանձին երկրների բիզնեսի դիրքը ըստ բիզնեսով զբաղվելու 2012-2016թթ. 11 Աղբյուրը ՝ Համաշխարհային բանկ: Բիզնես անել ավելի թափանցիկ աշխարհում, 2012-2015, էջ 70-74: Նշենք, որ Համաշխարհային բանկի 2016 թ. Doing Business 2016 վարկանիշային զեկույցի համաձայն, որը հրապարակվել է Միջազգային ֆինանսական կորպորացիայի կողմից 2015 թ. Հոկտեմբերի 27-ին, Հայաստանը բարելավել է իր դիրքը 189 երկրների շարքում նախորդ տարվա հրապարակած արդյունքների համեմատ (49-րդ տեղ) 10 և վերագնահատված արդյունքներ (38): 3-րդ տեղ) 3 միավորով ՝ բարձրանալով 35-րդ տեղ: Ինչպես երեւում է Գծապատկեր 1-ից, Հայաստանի բիզնես միջավայրը երկրորդն է Վրաստանի և ԱՊՀ երկրների շարքում `զիջելով միայն Վրաստանին: Doing Business– ի վերլուծությունը Համաշխարհային բանկի կողմից իրականացվում է հետևյալ ոլորտներում. • Ընկերությունների գրանցում, • Շինարարության թույլտվությունների ստացում, • Գույքի գրանցում, • Վարկերի ստացում, • Ներդրողների երաշխիք, • Հարկում, • Միջազգային առևտուր, • Պայմանագրերի ապահովում, • ձեռնարկությունների լուծարում: Աղյուսակ 1. Բիզնեսի ոլորտում Հայաստանի ցուցանիշները 2012-2016թթ. Icուցանիշ 2 atorուցանիշի ցուցիչ ցուցիչ Շինարարության թույլտվություն ստացող կազմակերպությունների գրանցում Գրանցման գրանցում Գրանցման ներդրումային անվտանգության հարկումը պայմանավորող միջազգային հետազոտություն 2 Աղբյուրը `Համաշխարհային բանկ: Բիզնես անել ավելի թափանցիկ աշխարհում, 2012-2015, էջ 70-74: Պայմանագրերի կատարման ձեռնարկությունների ապահովում. լուծարում Այսպիսով, 1-ին աղյուսակում ներկայացված է Հայաստանի դիրքը «Գործարարությամբ զբաղվելը» 2012-2016 թվականներին ՝ ըստ 9 առանձին ոլորտների:  Ինչպես երեւում է աղյուսակից, Հայաստանի Հանրապետությունը 2012-2016թթ. Այն բարելավեց իր ինդեքսները հարկման ոլորտում 112 կետով ՝ աշխարհի 189 երկրների շարքում զբաղեցնելով 41-րդ տեղը, իսկ գույքի ոլորտում ՝ առնվազն 10 կետով ՝ զբաղեցնելով 62-րդ տեղը: Նշված հանգամանքը պայմանավորված է նրանով, որ վերջին տարիներին ՀՀԿ կառավարությունը իրականացրել է բարեփոխումներ `ուղղված բիզնես միջավայրին, որի արդյունքում պարզեցվել է տնտեսվարող սուբյեկտների կողմից հաշվետվություններ ներկայացնելու գործընթացը, ինչպես նաև գրանցման և գրանցման կարգը: կազմակերպությունների լուծարում:  Որոշ բարեփոխումներ են իրականացվել հարկային, մաքսային և քաղաքաշինության ոլորտներում:   Անդրադառնանք այն ոլորտներին, որտեղ իրականացված բարեփոխումները տեսանելի արդյունքներ են ունեցել: Ինչ վերաբերում է վարկերի ոլորտին, ապա պետք է կատարվեն հետևյալ փոփոխությունները. • Վարկեր առցանց ստանալու հնարավորություն (www.e-credit.am), • Վարկային պատմության մատչելիություն, • Կոմունալ ընկերություններից ACRA վարկային բյուրոյին տեղեկատվության տրամադրում: • ՀՀ բոլոր առևտրային բանկերի կողմից գրավի տրամադրում, • Ընդունվեց «Շարժական գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական ​​գրանցման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենք, որը նախատեսում է որպես գրավ որպես շարժական գույքի տարածքի ընդլայնում, • ներածություն հանրային գրանցումների մեկ պորտալի Գրասենյակային գործառույթները, ինչպիսիք են գործող սպասարկման գրասենյակները, կկարողանան ծառայություններ մատուցել մեկ պատուհանի սկզբունքով: Գծապատկեր 2. Հայաստանի Հանրապետությունում 2012-2016 թվականներին ոլորտը բնութագրող վարկավորման գործոնները 3 Կատարված փոփոխությունների արդյունքում մասնավոր վարկային բյուրոյում գրանցված մասնակիցների թիվն ավելացավ, իսկ պետական ​​վարկային բյուրոների թիվը `0%:   Վարկային մուտքի գործակիցն աճել է 2 կետով: ՀՀ հարկային ոլորտը 2012-2016 թվականներին Doing Business- ում բարելավեց իր դիրքերը 112 կետով `189 երկրների շարքում զբաղեցնելով 41-րդ տեղը (տե՛ս Աղյուսակ 1): Հարկային ոլորտում իրականացվել են հետևյալ բարեփոխումները. • Ներդրվել են հարկ վճարողների հարցումների վերաբերյալ պաշտոնական և ընթացիկ պարզաբանումների տրամադրման հստակ ընթացակարգեր, մասնավորապես, սահմանվել են պարզաբանումների կանոններ, ժամկետներ և հրապարակում: • Ներդրվել է պետական ​​էլեկտրոնային վճարման համակարգը (epayments.am), որը հնարավորություն է տալիս վճարել պետական ​​տուրք, տեղական տուրք, պետական ​​կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից մատուցվող ծառայություններ էլեկտրոնային եղանակով `վճարելով վարչական տուգանքները: 3 Աղբյուր ՝ Համաշխարհային բանկ: Բիզնես անել ավելի թափանցիկ աշխարհում, 2012-2015, էջ 70-74: • Երեւանի քաղաքապետարանում ներդրվել է գույքի և հողի հարկի վճարման առցանց համակարգ: Առցանց վճարումներն իրականացվում են Երեւանի քաղաքապետարանի www.yerevan.am կայքի միջոցով: • Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ապրանքների, ապրանքների, դրանց գների (եկամուտների) հաշվառում վարելու, ինչպես նաև ՀՀ տարածքում առաքված կամ տրամադրված կամ փոխադրվող ապրանքների գրքերը գրանցելու (գրանցելու) պահանջը ունի. վերացվել է: • Ընկերությունները տարեկան վճարում են միջինը 10 հարկ ՝ նախկին 50-ի փոխարեն: • Հարկային մարմիններին ներկայացված հաշվետվությունների թիվը զգալիորեն կրճատվել է: • Ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությունները, անկախ նրանից, որ նրանք համարվում են ԱԱՀ վճարողներ, այլևս չեն ներկայացնում ֆինանսական հաշվետվություններ հարկային մարմնին (FY 1 և F2):  Իրավական ակտերում կատարված փոփոխություններով պետական ​​վիճակագրական հաշվետվությունների 1F և 2F միավորները հանվեցին: • Վերացվել է ԱԱՀ ամսական հաշվետվություն ներկայացնելու պահանջը այն տնտեսվարողների համար, որոնց տարեկան շրջանառությունը 100 միլիոն դրամից պակաս է `նախկին 60 միլիոն դրամի փոխարեն: • Ոչ ռեզիդենտներին եկամուտ վճարելիս հարկային գործակալները տարին մեկ անգամ նախորդ եռամսյակի փոխարեն ներկայացնում են եկամտի և չբաշխված շահույթի հարկի ամփոփ նկարագրություն: • Անկախ աշխատողների թվից, գործատուները յուրաքանչյուր եռամսյակ նախորդ ամսվա փոխարեն պարտադիր սոցիալական վճարների վճարման հաշվետվություն են ներկայացնում հարկային մարմին: • Կառավարությունը թույլ տվեց տնտեսվարողներին իրենց հաշվետվությունները ներկայացնել հարկային մարմնին էլեկտրոնային եղանակով (e-gov.am):   Այսօր 39 տեսակի հաշվետվություններ կարող են ներկայացվել հարկային հաշվետվությունների էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, ընդ որում ՝ համակարգը անընդհատ կատարելագործվում է ՝ ներառյալ նոր տիպի հաշվետվություններ: Էլեկտրոնային հաշվետվությունների համակարգից օգտվող հարկ վճարողների թիվը հասել է 6100-ի: • 2013 թվականը «Շրջանառության հարկի մասին» ՀՀ օրենքն ուժի մեջ է 2010 թվականի հունվարի 1-ից: • Ներդրվել է անցանց (կամ) հետ վերադարձման հայտի առցանց առցանց ներկայացման համակարգ:  Համակարգը կարող է օգտագործվել հարկային մարմնի պաշտոնական կայքի «Էլեկտրոնային հաշվետվությունների համակարգ» ենթաբաժնում տեղադրված 85-րդ դիմումի միջոցով: • Թղթաշրջանառության փաստաթղթերի քանակը և դրանց պատրաստման ժամանակը նվազեցնելու համար ներդրվել է կարգավորման փաստաթղթերի ենթահամակարգը: Գծապատկեր 3. Հայաստանի Հանրապետությունում 2012-2016 թվականներին հարկային հատվածը բնութագրող գործոններ 4 Ինչպես ցույց է տրված Նկար 3-ում 2012-2016 թվականներին: Հարկերի վճարման վրա ծախսված ժամանակը զգալիորեն կրճատվել է 265 ժամով, ինչպես նաև ընդհանուր հարկերի մասնաբաժինը շահույթում: Վարկային վճարումների քանակը հինգ անգամ կրճատվել է `50-ից դառնալով 10: Անդրադառնալով Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսդրությանը `հարկ է նշել, որ հարկերի բազմաթիվ տեսակների կողմից սահմանված մեծ դրույքաչափերով` Հայաստանը գտնվում է լավ վիճակում `համեմատած այլ երկրների հետ:  Այնուամենայնիվ, հարկային համակարգը շարունակում է մնալ ամենաթույլ ոլորտը, որը բացահայտում է բիզնեսի արդյունավետությունը: Ավելացնենք, որ 2016 թ.-ին Համաշխարհային բանկ 4 Աղբյուր ՝ Համաշխարհային բանկ. Որոշ ցուցանիշների վերաբերյալ դիրքորոշումը զեկույցում 2015-ի համեմատ: 2015. Doing Business 2016:   Հասկանալով փոքր և միջին ձեռնարկությունների կանոնակարգերը: Վաշինգտոն   Համաշխարհային բանկի խումբ: DOI   10.1596 / 978-0-8213-9615-5. Լիցենզիա:  Creative Commons Attribution CC BY 3.0 ռեգրեսիա (ընկերությունների ստեղծում - 5-րդ տեղ, կազմակերպությունների լուծարում - 71-րդ տեղ, ներդրողների անվտանգություն - 49-րդ տեղ, վարկավորում - 42-րդ տեղ) կամ ընդհանրապես փոփոխություն չկատարելը (հարկերի վճարում - 41-րդ տեղ, գույքի գրանցում - 14-րդ տեղ) արդյունքն է այլ երկրների հետ համեմատության կամ մեթոդական փոփոխությունների մասին: Ներկայումս նախարարությունը մշակել է «Բիզնես միջավայրի բարելավում 2016 թ.». Itsրագիրը, դրա ներկայիս ընդունման և դրանում ներառված միջոցառումների համալիր իրականացման դեպքում, այլ հավասար պայմաններում, Հայաստանում հնարավոր է գրանցել 10 կետանոց բարելավում:   Միևնույն ժամանակ, հարկ է նշել, որ իրականացվող բարեփոխումները ոչ միայն պետք է ուղեկցվեն նորմատիվ իրավական ակտի փոփոխություններով և լրացումներով, այլև նպաստեն երկրում գործարար միջավայրի բարելավմանը `տնտեսական զարգացումների համատեքստում: Թամարա Շանոյան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԳՈՐCԸՆԹԱԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՆԵՐԸ ՝ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ ԵԿՈՒՅԻ ԿԱՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՄԲ Հիմնաբառեր. Բիզնես միջավայր, տնտեսություն, բարեփոխումներ, բիզնես միջավայր, գործարարություն ։

Առողջ  մրցակցություն  և  տնտեսության  զարգացման  համար  անհրաժեշտ  պայման  է  գործարար միջավայրի բարելավման և ներդրումների խրախուսման քաղաքականությունը։
   Ներդրումների  խրախուսումը  ՀՀ  տնտեսական  քաղաքականության  առաջնահերթ  ուղղություններից մեկն է։
    «Doing  Business»  ամենամյա  զեկույցներում  ներկայացվում  են  ներդրողների  պաշտպանվածության ոլորտում տեղի ունեցող զարգացումները, փոփոխությունները, համընդհանուր և տարածաշրջանային միտումները, լավագույն առաջընթաց արձանագրած երկրներն  ու բարեփոխումներից հետ մնացող երկրները։
  Հոդվածում քննարկվել են Հայաստանի Հանրապետությունում բարեփոխումներն՝ ըստ «Doing Business»-ի։
