ՍԻՄՈՆՍԻՄՈՆՅԱՆԻ «ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ NՐԱԳՐՈՒՄ» ԻՐԱԿԱՆ ԵՎ ՊԱՏԿԵՐԱՍՐԱԳԻ ՄԻԵՎ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ   Այլ հարց է ՝ ինչ-որ բան փոխվում է գեղարվեստական ​​ստեղծագործության ծնունդով, թե ոչ, չի՞ փոխվում գրականության ընդհանուր համակարգում, արժեքների վերաբաշխում կա՞, թե՞ ոչ: Այս կապակցությամբ հայտնի սփյուռքահայ գրողի, «Սփյուռք» ամսագրի և «Շոն» հրատարակչության բեղմնավոր խմբագրի «Անջամանդրոս» վեպը, որը լույս է տեսել հեղինակի մահից հետո, 1987 թ., Մի կողմից, միայն մեկ շարքի վերածնունդ: թեմաներ ՝ կարոտ, կորուստ, ցավ և հուսահատություն: Որպես երկու մասից բաղկացած վեպ ՝ «Անժամանդրոսը» զարգանում է «պատմությունը պատմության մեջ» սկզբունքով ՝ հավասարապես տիրապետելով երկու իրականության ՝ մեկը սովորական, ամենօրյա, նույնիսկ ամենօրյա, մյուսը ՝ անիրական, անսովոր, երբեմն ծայրահեղ, բայց երբեք ինքնանպատակ:  Այլ կերպ ասած, Սիմոնյանն իր ընթերցողին պահում է երկու առանձին հարթություններում, որոնք, սակայն, հակասելով զուգահեռացման սկզբունքին, անընդհատ հատվում են:  «Անժամանդրոսի» հերոսները, լինելով բնական կերպարներ, միևնույն ժամանակ պատկերասեր են նրանց համար, ովքեր ներհայեցող են, երազողներ, արդարություն և իսկական գեղեցկություն փնտրողներ (մի երեւույթ, որը երբեք ժամանակավրեպ չէ), և, վերջապես, անողոք մարտիկներ հասնել իրենց հաղթանակին: Գրական ստեղծագործությունը գնահատելիս գրքի նորությունն ու առանձնահատկությունը հաճախ նշվում են որպես դրական կամ ավելի արժեքավոր կողմեր, ինչը, իհարկե, վիճելի փաստ չէ:  Ընդհակառակը, գրական քննադատությունը հազվադեպ է անդրադառնում գրական ստեղծագործությունների փոխկապակցվածությանը, դրանց այսպես կոչված համատեղելիությանը ՝ նշելով դա որպես դրական փաստ:   Իսկական գրական արժեքը, մյուս կողմից, հնարավոր է ոչ միայն նորարարության, այլև ավանդույթների պահպանման տեսանկյունից (իհարկե, մենք չենք խոսում արհեստական, արհեստական ​​նմանության մասին):  «Այսօր դժվար է պատկերացնել, թե ինչպես է հնարավոր պաշտպանել այն դրույթը, որ ստեղծագործության մեջ ամեն ինչ անհատական ​​է, որ դրա մեջ ամեն ինչ ներշնչված աշխատանքի եզակի արդյունք է, որը ոչ մի կապ չունի նախորդ գործերի հետ»: [1]  Այս տեսակետից «Անջամանդրոսը» շարունակում է արտերկրում ապրող հայի ճակատագրի թեման ՝ փնտրելով հոգու տեղ, որը, ցավոք, սփյուռքահայ գրականության, ներառյալ Սիմոնյանի ստեղծագործության կենտրոնն է, բայց նաև տալիս է համընդհանուր արժեք: իր հերոսի որոնմանը: «Անջամանդրոսը» տարբեր մարդկանց և հեղինակի պատմությունների շարք է, երկու առանձին պատմություն, ավելի ճիշտ ՝ նույն հերոսների կյանքի երկու վարկած, առաջինը իրական է, հնարավոր, երկրորդը ՝ հակառակը:  Այսինքն ՝ հեղինակը պարզ տեքստով ընթերցողին պարզ տեքստ ներկայացնելու փոխարեն, նրան հնարավորություն է տալիս մտածելու, համեմատելու և հակադրելու, ասվածի ենթաշերտերը ինքնուրույն մեկնաբանելու:   Այստեղ, թերեւս, տեղին են հայտնի գրող-քննադատ Հակոբ Օշականի խոսքերը իր ՝ Օշական-արձակագրի մասին: Սա նրա վեպն է, որը հավասարապես հարգում և գերազանցում է կարծրատիպերը, որոնք մենք զգացել ենք վեպում, և հավակնում է լինել Սեֆական, որը կարող է օգտագործել այլ կարծրատիպեր: »[2]  Սիմոնյան - արձակագիրը, ինչպես իր ուսուցիչը, ինքը ՝ Օշականը, ստեղծում է եզակի, արտասովոր աշխարհ ՝ իր ձևանմուշներով: Այս արտասովոր, բայց ամբողջական աշխարհում կա երկու պատմություն, երկու սյուժետային տող, երկու իրականություն կամ երկու պատկերացում: Այս երկու պատմությունները անքակտելիորեն կապված են միմյանցով պայմանավորված, միմյանց բացահայտումն ու բացատրությունը թերի են միմյանցից: Նախ, որտեղի՞ց է ծագել վեպի այս տարօրինակ անունը ՝ «Անջամանդրոս»: «Իմ հերոսը, որին կկոչեն Anjamandros - իմ ստեղծած բառն է, այսինքն` անժամանակ կամ հավերժ », [3] բացատրում է պատմության երկրորդ հեղինակ, ճարտարապետ Արսեն amամանյանը:  Այսպիսով, սա պատմություն է մի մարդու մասին, որը ժամանակից դուրս է, ինչ-որ այլ, ավելի քիչ չբացահայտված չափումներով: Timeամանակը վեպի ամենաուժեղ և ամենալարված տարրն է: դա մի դեպքում ճիշտ է (վեպի գործողությունները սկսվում են 1956-ին, դեկտեմբերի մեկ օրից, նույնիսկ տասը հազար տարի առաջ, բայց, ամեն դեպքում, որոշակի), մեկ այլ դեպքում դա անզոր և աննշան միավոր է, որի նկատմամբ անում է մարդը: չհնազանդվել Վեպի գլխավոր հերոսներից մեկը ՝ ճարտարապետ amամանյանը, մի կողմ թողնելով ամենօրյա ճարտարապետական ​​աշխատանքները, փորձում է ավարտել տարիներ շարունակվող միտքը մինչև «անժամանակ» մարդու մասին վեպը, որը դատապարտված է աշխարհ վերադառնալու: նրա ծնվելուց տաս հազար տարի անց:  Անջամանդրոսի նպատակը միայն գտնել իր սիրելիին ՝ Շեկաղջկային, բայց սա հարցի միայն արտաքին շերտն է:  Փաստորեն, իր դժվարին ճանապարհին Անջամանդրոսը բախվում է հոգեբանական, բարոյական, փիլիսոփայական, քաղաքական, նույնիսկ ազգային խնդիրների, բայց նրանց մասին մտածում է մարդու նման ՝ չունենալով նախնական գաղափար, գնահատելով դրանք իրենց նախնական, չխառնված ձևով: Սերը, հավատարմությունը, պայքարը, հաղթանակը, պարտությունը, հույսը, հուսահատությունը, հիասթափությունը և վերածնված հավատը «Անջամանդրոսի» բառերն են ՝ շուրջը հյուսված երևույթներ, որոնց մասին պատմում է այս վեպը: Վեպում Սիմոնյանը ստեղծում է երկվորյակ, նույնիսկ եռակի կերպարներ: Նա Անջամանդրոսի կերպարում միավորում է ճարտարապետի և հեղափոխական Գողիաթի պատկերները ՝ ստեղծելով եռամիասնություն, որի գագաթներն են մարդկային միտքը, ուժը, պայծառ ու արդար կյանքի համար պայքարի ոգին:  Անժամանակ սիրողը ՝ շիկահեր աղջիկը, էպիկական հերոսուհին է ՝ Ալյա Կասյանը, հեղափոխության հաղթանակին նվիրված իր աղջիկը մինչ արյան վերջին կաթիլը: Ալյան իրանական հեղափոխության հայ ազգային բազե Գալուստ Zakաքարյանի հարսն է, որը ձերբակալվում է Իրանի իշխանությունների կողմից հեղափոխություն իրականացնելու փորձի համար:   Իր սիրելիի մահը սգալուց հետո Ալյան տեղեկություններ է ստանում այն ​​մասին, որ Գոլյան ողջ ու առողջ է Խորհրդային Հայաստանում:   Ectարտարապետ amամանյանը այն անձն է, որին աղջիկը օգնության է դիմում `իր սիրեկանը գտնելու համար: «Հեղափոխություն, ես պատրաստ եմ զոհաբերվել նույնիսկ ձեր գերագույն նպատակի համար» [4]. Սա է Գոլիայի և Ալայայի կյանքի նպատակը, նրանց առաքելությունը: Նրանք երազում են Իրանում կոմունիստական ​​ռեժիմ հաստատելու, ժողովրդին Շահնշահի լծից ազատելու, ազատություն և հավասարություն տարածելու և Խորհրդային Միության հետ հարաբերություններ հաստատելու մասին:  Իրանում Գոլիայի փորձը ձախողվում է, բայց շուտով նա և իր հարսնացուն տեսնում են, թե ինչպես են նրանք ապրում այն ​​երկրներում, որտեղ իրենց սպասված հեղափոխությունն արդեն իրականություն է:  Lyարտարապետի օգնությամբ Ալյան ականի հեղափոխական Ասյանի քույրը մեկնում է Խորհրդային Հայաստան, որտեղ, ըստ նրանց ստացած տեղեկատվության, պետք է գտնվեր Գոլյանին:   Հեղափոխության դուստրերը, սակայն, այնքան բարի են ընդունվում նույն կոմունիստական ​​երկրում երդվյալ կոմունիստների կողմից, նրանք ամեն կերպ խանգարում են նրանց, նրանք թաքցնում են հեղափոխության մարտիկին: Ալյան նույնպես ձախողվում է Մոսկվայում: Տասնութ տարի անց ճարտարապետը վերջին անգամ կրկին հանդիպեց Թեհրանում ՝ արդեն ամուսնացած «կապիտալիստ» ամերիկացու հետ:  Architectարտարապետը հանդիպում է նաև Ռոստոմ Սպահան անունով թաքնված նախկին հեղափոխական Գոլյային, որի կյանքի միակ իմաստը գաղտնի հետևելն է իր սիրելիին, ապրել նրա հետ `երբեք չբացահայտելով իր գոյությունը որևէ նշանի տակ: Սա առաջին վեպն է, առաջին պատմությունը:   Երկրորդը amամանյանի վեպն է նախամարդկային Անժամանդրոսի մասին:  Իր մահից տասը հազար տարի անց Անժամանդրոսը, ով փնտրում էր իր սիրեցյալին `շիկահեր աղջկան, պատահաբար սպանում է հնագիտության պրոֆեսոր Հոֆման Մելիքյանին, բայց մարդկանց կողմից ընկալվում է որպես ինքը` պրոֆեսոր:  Անջամանդրոսը ոչ մի կերպ չի կարող համոզել մարդկանց, որ ինքը պրոֆեսոր Մելիքյանը չէ, նա պետք է ապրի իր կյանքը:  Anjamandros- ին ամենուր ուղեկցում է մի շիկահեր աղջկա գանգ, որը խոսում է նրա հետ, նրան տանում է դեպի նրա ժամանակակից ռեինկարնացիա, որի հետ պետք է երջանիկ լիներ Anjamandros- ը:  Բայց նա մահացավ երկրորդ անգամ, Քարանձավի նույն փոսում, նույն կայծակի հարվածից, ինչ տասը հազար տարի առաջ: Վեպի գլխավոր հերոսները ճարտարապետ Ալյանն են: Վերջինիս համար նա կարդում է իր վեպը, և Ալյայի հետ զրույցներում բացահայտվում է «Անջամանդրոսի» իրական բովանդակությունը:  Ալյան և նրա սիրեցյալը վերջապես համոզված են հեղափոխության գաղափարի անիմաստության մեջ, մինչև որ տեղի ունենա հոգու հեղափոխություն, ինչպես ասում է վեպի հերոսներից մեկը: «Իրական հեղափոխությունը պետք է մղվի ոչ միայն բռնապետությունների, կապիտալիզմի և քաղաքային դասի, այլ նաև մեր հոգիների դեմ, նույնիսկ իմ ու ձեր հոգիների միջև, որտեղ կան ավելի սուր դասակարգային հակադրություններ, քան դրսում ՝ ամայի ու կնճռոտ աշխարհում»: [3]  Architարտարապետ amամանյանը փորձում է Ալյային հասկացնել, որ քաղաքական պատվերը, անկախ դրա ծագումից, միևնույնն է, որ հայ ժողովրդի զավակները նախ պետք է մտածեն նրա մասին. «Ինձ թվում է ՝ դու այնքան ունիվերսալ ես, որ չես մտածում մերժված մարդիկ »]: Հեղափոխության քաջ մարտիկ Գոլյանը, այժմ թաքնված ՌոստոմԻսֆահան անվան տակ, հեղափոխությունից խորապես հիասթափված, կատարում է արդի դիտարկումներ: «Կոմունիզմը չէր կարող մարդկանց ուրախացնել:   Ով այլ կերպ է մտածում, ստախոս է:  Մարդը չի կարող ստանալ 100 ռուբլի թոշակ և ծախսել 300 ռուբլի և չստել, խաբել, գողանալ, չկատարել այն մարդու մեղքերը, որոնք կուտակվել են Անջամանդրոսի օրերից և կատարել նոր քաղաքի մեղքերը: «[3] Քաղաքական կարգի փոփոխությունները, բոլոր տեսակի հեղափոխությունները զուտ պայմանական բնույթ են կրում, քանի դեռ հեղափոխությունը տեղի չի ունեցել մարդու ներսում: Սա նախկին հեղափոխականի վերջնական եզրակացությունն է:  Հերոսի կարծիքը հաստատելու համար Սիմոնյանը ծիծաղելի տեսլական է ներկայացնում: Անջամանդրոսի որդին կոմունիստական ​​իշխանություն է հաստատում ԱՄՆ-ում: օգնում է վերականգնել միապետությունը Ռուսաստանում:  Հեղինակը կարծես կանխատեսել էր Խորհրդային Միության փլուզումը այն ժամանակ, երբ դրա հետքեր չկային: Ամեն քայլափոխի Սիմոնյանը ընթերցողին կանգնեցնում է, իր իսկ բնորոշմամբ, «երկփեղկումներ», պարադոքսներով, որոնք նրան ստիպում են մի կողմ դնել ելույթների վերաբերյալ իր միօրինակ և միատեսակ հայացքը: «Մենք միավորված կլինենք, երբ բաժանվենք միմյանցից, իսկ իրարից կբաժանվենք, երբ միավորվենք»: [3]  Սա իսկապես ստիպում է մտածել: Վեպը հանդիպումների շարք է, որը նրան արկածային երանգ է հաղորդում:  Հանդիպումն, ընդհանուր առմամբ, որպես առանձին կատեգորիա, ինչպես նշված է գրականության մեջ, վեպի կառուցվածքի ամենակարևոր մասերից մեկն է, որը ձեռք է բերում փոխաբերական, խորհրդանշական իմաստ:   «Անջամանդրոսում» շատ հանդիպումներ կան: դրանք ծառայում են հասարակական բարքերի և արժեքների վերանայմանը:   Նախամարդկային Անջամանդրոսին հանդիպած բարձրաստիճան տիկնայք խաբեության մեջ են ապրում ՝ խաբելով իրենց ամուսիններին, բայց նույնիսկ հասարակ, աղքատ, հասարակ մարդիկ չեն փայլում իրենց ազնվությամբ: Նրա ենթադրյալ հարազատները, ովքեր հանդիպել են Անջամանդրոսին, մտածում են միայն նրանից գումար կորզել, իբր պրոֆեսոր Հոֆման Մելիքյանը: Բոլորը պետք է փոխվեն, ոչ միայն պետությունները, այլ նաև մարդիկ, պարզապես հասարակ մարդիկ ՝ հեղափոխություն սկսելով իրենց մեջ, ապա ՝ իրենց շրջապատում:  Իր հերոսների միջոցով Սիմոնյանը փորձում է ընթերցողին ապացուցել, որ իսկապես հնարավոր է փոխել այն, ինչն արդեն անհնար է թվում փոխել: երեւակայության փոփոխության մեջ, քանի որ «գոյություն չունեցող բաներ կարող են պատահել, իսկ գոյություն չունեցողներ ՝ պատահած չեն», քանի որ «իրականությունը երեւակայություն է, իսկ երեւակայությունը ՝ իրականություն»: Մի քանի մարդ և մի քանի գաղափարախոս կարող են միաժամանակ ապրել մարդու մեջ: Կարևորը բոլոր ձայներին լսելն ու վերջնական որոշում կայացնելն է:  Գոլյանը ներկայացնում է իր վերջնական որոշումը: նա ինքնասպան է լինում, քանի որ ժամանակն անդառնալիորեն կորցրել է, չի ենթարկվել իր երեւակայությանը, չի ցանկացել խեղաթյուրել իրականությունը, բայց հավատով է նայում ապագային, արդեն իսկ այլ մարդկանց: «Կգա 21-րդ դարը, որտեղ մարդը կապրի, և ջանք չի գործադրի ապրելու, որտեղ մարդը երջանիկ կլինի և ոչ երջանիկ» [3]: «Անջամանդրոսը» քսաներորդ դարի ողբերգության միջով անցած հայկական ձեռագիրն է, այն մարդը, ով փորձում է կրկին ոտքի կանգնել, վերահաստատել ապրելու իրավունքը, այս արեւի տակ երջանիկ ապրելու իրավունքը:  Սիմոնյանը հայ մարդու վեպը փորձում է գրել այլ տեսանկյունից, այլ կերպ ՝ դուրս գալով սովորականից, մի կողմ թողնելով պատմական փաստերը, հնարավորինս ճշմարտությունը բերելով:   Եթե ​​սփյուռքահայ գրականության մեջ Համաստեղը, Հակոբ Մնձուրին, Վահե Հայկը, Կարո Սասունը, անձամբ Սիմոն Սիմոնյանը, մյուսները փորձում էին մոռացությունից փրկել իրենց կորցրած ծննդավայրը և դրա բնակիչները, նրանք ցույց տվեցին անցյալը նայող քաղաքացիություն չունեցող մարդու ցավի ողջ սրությունը, ապա «Անմիջապես» իր ժողովրդին և, ընդհանուր առմամբ, ամբողջ մարդկությանը, երբեմն ուղղակիորեն, մերթ հետաքրքիր այլաբանությամբ, նա առաջարկում է նոր «դեղատոմս», որի հիմնական սկզբունքն է ՝ նայել առաջ: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [2] Օշական Յ., Համեմատական ​​արեւմտահայ գրականություն, հ. 10, Անթիլիաս, 1982, էջ. 94 [3] Simonian S., Anjamandros, Երեւան, 1998, էջ 9, 79, 491, 5, 532: [4] Սփյուռք, 1978, թիվ 18: Հարությունյան ՈՍԿԵՐՉՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՊԱՏԿԵՐԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՄԻԵՎ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ «SIMԱՆԿԱԱ» Սիմոնսիմոնյանի նորամուծությունը Հիմնաբառեր. , ։

Հոդվածում  ներկայացվել  են  լիբանանահայ  գրող  Սիմոն  Սիմոնյանի  «Անժամանդրոս»  վեպում  արծարծված  խնդիրները,  բովանդակությունը  և  գաղափարը։
   Քննվել են վեպի ծածկագրերը, պատումի ենթաշերտերը, կերպարային համակարգը։
    «Անժամանդրոս»  վեպում  Սիմոնյանը  հանգում  է  այն  եզրակացությանը,  որ  քաղաքական հեղափոխություն իրականացնելն անհնար է, քանի դեռ տեղի չի ունեցել  հոգիների  հեղափոխությունը։
   Հոդվածի  հեղինակը  փորձում  է  վեր  հանել  այն,  ինչ  Սիմոնյանն այլաբանորեն է ասում իր ժողովրդին և համայն մարդկությանը։
