ԼՍԱՐԱՆԱՅԻՆ ԳՐԱՍԵՂԱՆՆԵՐԻ ԳՐԱՖԻԹԻՆԵՐԸ ԳԼՈԲԱԼԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ(ԵՊՀ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՖԱԿՈՒԼՏԵՏԻ ԳՐԱՍԵՂԱՆՆԵՐԻ ԳՐԱՖԻԹԻՆԵՐԻ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ՓՈՐՁ)Հայաստանի  անկախացումից  հետո  ինքնության  վերաձևակերպման  նոր  փուլ  է  սկսվում.  միկողմից  վերարժևորվում  է  մինչխորհրդային  շրջանի  հայկական  մշակույթը,  «երկաթյա  վարագույրի»բացմամբ մեծ ինտենսիվությամբ հայկական իրականություն են ներթափանցում արևմտյան մշակույթիտարբեր  ֆենոմեններ,  մյուս  կողմից  խորհրդային  շրջանի  մշակույթը  դեռևս  շարունակում  է  վերարտադրվել։
   Եթե  փոփոխությունները  տեղի  են  ունենում  համատեքստից  դուրս,  դրանք  սկսում  են  առաջացնել անորոշության միջավայր, որում խաթարվում է հանրության` այդ թվում նաև էթնիկ հանրույթիառանձին  հատվածների  միջև  հոգևոր  ընդհանրականություն  ձևավորող  արժեքային  համակարգիհամախմբիչ դերը1։
 Մեկ հարց է, եթե որևէ երկրում միայն ներքին փոփոխություններ են տեղի ունենում (քաղաքական,տնտեսական, մշակութային), բոլորովին այլ հարց է, եթե ներքին փոփոխությունները մեծ ինտենսիվությամբ կրում են արտաքին ազդեցություններ։
  Տվյալ աշխատանքում Հայաստանում դրսևորվող արտաքին  ազդեցությունները  պայմանականորեն  անվանենք  գլոբալացման  մշակութային  ազդեցություն։
 Աշխատանքի  նպատակն  է  ներկայացնել  Հայաստանում  գլոբալացման  մշակութային  ազդեցությունների դրսևորումները ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի լսարանային գրասեղանների վրա ուսանողներիթողած ձեռագիր գրություններում կամ այլ ձևակերպմամբ՝ դասասեղանային գրաֆիթիներում։
  Գլոբալացման ազդեցության չափման համար իբրև տեսական հիմք է ծառայել ամերիկացի սոցիոլոգ ՓիթերԲերգերի գործոնային տիպաբանությունը, որի համաձայն՝ մշակութային գլոբալացման հիմքում ընկածեն հետևյալ գործոնները2.•  Լեզու,•  Գործարար վերնախավ,•  Մտավորականների ակումբ,•  Հասարակական շարժումներ,•  Զանգվածային մշակույթ։
 Տարեցտարի ավելի ու ավելի են շատանում անգլերեն սովորող և խոսող մարդիկ։
  Գլխավոր պատճառներից մեկն այն է, որ այսօր անգլերենը խթան է լավ կարիերա ստեղծելու համար։
  Այստեղ պետք էհաշվի առնել, որ նոր լեզուն իր հետ բերում է նաև նոր մտածելակերպ։
  Ինչպես Բերգերն է նշում, ցանկացած օտար լեզվի իմացություն թողնում է անուղղակի հուզական ազդեցություն։
 Խոսելով  գործարար  էլիտայի  մասին,  նշենք,  որ  գլոբալացման  գլխավոր  շարժիչ  ուժը  տնտեսությունն է։
  Գործարար էլիտայի անդամները կրում  են  դավոսյան մշակույթը։
   Դավոսյան մշակույթի շարժիչ  ուժը  համաշխարհային  բիզնեսն  է,  որը  ղեկավարում  է  տնտեսական  և  տեխնոլոգիական  գլոբալիզացիան։
 Բերգերը  մտավորականների  ակումբի  մասին  խոսելիս  նկատի  է  առնում  ժամանակաշրջանի  հիմնական արժեքային համակարգը ձևավորողներին։
  Դա տեղի է ունենում համացանցի, բարեգործականբազմաթիվ  ֆոնդերի,  հասարակական  ու  գիտական  կառույցների  միջոցով։
   Այդ  մտավորականներըկարող  են  զբաղվել  կրթական,  գիտական  և  հասարակական  գործունեությամբ  տարբեր  երկրներում,ինչպես  նաև  մշակութային  սահմաններ  չճանաչող  համացանցում։
   Սակայն  այդ  նույն  մտավորականակումբների անդամները կարող են նաև հակագլոբալիստներ լինել։
 Հասարակական  միջոցառումները  Բերգերը  կապում  է  մտավորականների  ակումբների  հետ՝  նշելով, որ նրանց գաղափարական հենքի վրա են տեղի ունենում հասարակական միջոցառումները, օրինակ՝ բնապահպանական շարժումները3։
 1 Գաբրիելյան Մ., Դաբաղյան Ա., Թադևոսյան Ա., Մարգարյան Ն., Հոգևոր անվտանգության ապահովման և բարոյականարժեքների պահպանման հիմնադրույթները ազգային անվտանգության համատեքստում, Երևան, 2002, էջ 3,http։
 //www.noravank.am/upload/pdf/5.Mkhitar%20Gabrielyan.pdf։
 2 Бергер П., Хантингтон С., Многаликая глобализация։
  Культурное разнобразие в современном мире, Москва, 2004, с. 65-66.3 Նույն տեղում, էջ 67։
 Այսօր աշխարհում լայն տարածում գտած զանգվածային մշակույթի տեսակը Բերգերը համարումէ ամերիկյան, որը տարածվում է հիմնականում ԶԼՄ-ների միջոցով։
  Նա նկատում է նաև, որ ամերիկյանզանգվածային  մշակույթի  ազդեցությամբ  ստեղծվում  են  տեղական  զանգվածային  մշակույթի  տարբերակներ, որոնց բովանդակությունն ամեն դեպքում նույնը չի լինում։
 Ներկայացվող աշխատանքի հետազոտության առարկան ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի լսարանային գրասեղանների գրաֆիթիներն են (ուսանողների թողած գրությունները, պատկերները)։
  Գրասեղանային  գրաֆիթին  իբրև  հետազոտության  առարկա  ընտրելու  համար  նկատի  են  առնվել  հետևյալհանգամանքները.•  Դասասեղանային  գրաֆիթիում  բավականին  ամբողջական  ու  բազմակողմանիորեն  են  արտահայտված մշակութային գլոբալացման շարժիչ ուժերի նշանային (սեմիոտիկ) դրսևորումները։
 •  Երիտասարդությունը (տվյալ դեպքում ուսանողությունը) նորույթներին ամենաարագ արձագանքող և դրանք յուրացնող սոցիալ-տարիքային խումբն է։
 •  Պատմության  ֆակուլտետում  ուսանողներին  առաջարկվող  գիտելիքները  վերաբերում  են  ինքնությունների ամենատարբեր մոդելների՝ պատմական, քաղաքական, էթնիկական, գլոբալ և լոկալ, էսթետիական, մասնագիտական և այլն, որոնց հարաբերակցությանն ու փոխակերպումներին կարելի է հետևել գրասեղանային գրաֆիթիներում։
 •  Նախորդ  կետում  նշված  ինքնության  մոդելների  ընտրությունում  հատկապես  երևակվում  էազգայնականությունից-աշխարհաքաղաքացիության  փոխակերպման,  կամ  որ  նույնական  է՝էթնոկենտրոնությունից-էթնոհարաբերականության փոխակերպման միտումը։
  Հետազոտության ընթացքում հաշվի են առնվել այն փորձաքարերը, որոնք խոչընդոտում են առավել  ամբողջական  և  օբյեկտիվ  պատկեր  ստանալուն։
   Օրինակ՝  նկատի  ենք  ունեցել,  որ  ոչ  բոլոր  ուսանողներն են իրենց նշագրային հետքը թողնում սեղանների վրա, և գրասեղանային գրությունների միջոցով  ամբողջ  ուսանողության  մասին  պատկերացում  կազմել  չենք  կարող։
   Բացի  այդ,  գրություններիստույգ հեղինակները շատ դեպքերում մեզ հայտնի չեն, հետևաբար հստակ չեն գրությունների շարժառիթները, դրդապատճառները, ինչպես նաև՝ գրային ուղերձների հասցեատերերը։
  Որոշակի վերապահմամբ  նկատի  է  առնվել  նաև  քննվող  ֆենոմենի  մարգինալ  պրակտիկա  լինելու  հանգամանքը։
   Այս  ևնմանատիպ այլ հանգամանքները հաշվի առնելով՝ փորձել ենք մեր վերլուծությունը կառուցել՝ հիմնվելով գլխավորապես գրությունների նշանային և իմաստային առումների վրա։
 Հաշվի  առնելով  հետազոտության  ընթացքում  գրանցված  նյութերի  արտահայտչական  ու  բովանդակային  առանձնահատկությունները՝  առանձնացրել  ենք  դասասեղանային  գրաֆիթիների  հետևյալխմբերը.1.  Խորհրդանշանային-պատկերային ուղերձներ•  Գաղափարներ (ֆաշիզմ, խաղաղություն, հավերժություն…), •  Կազմակերպությունների,  ընկերությունների  լոգոտիպեր  (սպորտային  ակումբներ,  մեքենա  արտադրողընկերություններ…), •  Էթնիկ ինքնության խորհրդանշաններ•  Չվերծանված պատկերներ2.  Վերբալ ուղերձներ•  Անձնանուններ, •  Տեղանուններ, •  Երաժիշտների (կամ խմբերի) անուններ, •  Բանաստեղծություններից հատվածներ,•  Հայտնի ընկերություններ (բրենդեր, տաքսի ծառայությունների անուններ...), •  Սպորտային ակումբներ, մարզիկներ, •  Կուսակցությունների անուններ, •  Այլ...Հետազոտվող  գրություններում  աչքի  զարնող  օրինաչափություններից  մեկն  այլալեզու  նշագրերիօգտագործումն է։
  Գրությունների մեծ մասը լատինատառ է։
  Լատինատառ են գրված նույնիսկ այնպիսիբառեր,  որոնք  վերաբերում  են  հայ  էթնիկ  ինքնության  խորհրդանշաններին։
   Օրինակ`  «Armenia»,«Ararat», «Tigran THE GREAT», «Garegin Njdeh» և այլն։
  Իսկ ինչու՞ է այդպես։
  Հայաստանի անկախացումից  հետո,  երբ  արևմտյան  մշակույթն  առանց  խոչընդոտների  մեծ  ինտենսիվությամբ  ներթափանցում  է  Հայաստան,  մինչև  անկախացումը  միայն  խորհրդային  համակարգում  թույլատրելին  տեսածմարդկանց  համար  այն  կարծես  թե  դառնում  է  մինչ  այդ  չիրականացրած  (կամ  նույնիսկ  չգիտակցած)բոլոր ցանկությունների իրագործման ազատ հարթակ։
  Եվ պատահական չէ, որ սեղանների գրությունների մեծ մասը լատինատառ են, քանի որ հետխորհրդային սերունդն ավելի հեշտ կարող է յուրացնելհամաժամանակյա (և ամբողջ աշխարհում լայն տարածում ստացած) մշակույթը կամ ինքնության արտահայտման ձևերը, քան 70 տարով հետ գնալ։
  Կարծես թե «լատինական այբուբենն Արևմուտքի գաղափարական զենքն է»1, որի միջոցով անուղղակի կերպով տարածվում են նաև արևմտյան արժեքներ։
 Նույն  ձևով  կարելի  է  բացատրել  նաև  սեղանների  պատկերագրության  արևմտյան  մշակույթից  հատվածները։
   Իսկ  ինչ  վերաբերում  է  ռուսաց  լեզվին`  70  տարվա  գերակայությունից  հետո  ուսանողականսեղաններին այսօր կարող ենք տեսնել միայն հազվադեպ բեկորներ, և, որ շատ հետաքրքիր է, դրանքհիմնականում  քրեական  («գողական»)  ենթամշակույթն  են  ներկայացնում։
   Ստացվում  է,  որ  եթեԽորհրդային Միության տարիներին ռուսերենը համարվում էր «էլիտայի լեզու», այսօր այն որոշ չափովդարձել  է  մարգինալ  մշակույթի  մաս`  «գողական  ժարգոնի  պաշտոնական  լեզուն»`  ռուսերեն  բառերովու  հայկական  քերականությամբ  և  ուսանողական  սեղաններին  այդպես  էլ  արտահայտված  է։
   Օտարլեզուներով գրված վերբալ ուղերձների գոյությունը բացի արևմտամետությունից կամ ռուսամետությունից կարելի է բացատրել նաև այդ լեզուների ցանցային հաղորդակցության հիմնական լեզուներ լինելով։
   Վերոնշյալ  լեզվական  ֆենոմենները  միանշանակ  բացատրվում  են  ուսանողների  օտար  լեզուների(հատկապես  անգլերեն)  տիրապետելու  ցանկությամբ`  ավելի  կոնկրետ  այստեղ  գործ  ունենք  իդեալական ինքնության կամ գերինքնության հետ։
  Սակայն իրականում ուսանողների ցանկությունները մնումեն  ցանկությունների  մակարդակում,  անգլերենի  իմացությունը  հիմնականում  մնում  է  զանգվածայինմշակույթին  վերաբերող  խիստ  սահմանափակ  բառապաշարի  սահմաններում։
   Բացի  այդ,  հաճախհանդիպում  ենք  քերականական  սխալների։
   Տվյալ  ֆակուլտետում  կրթական  գործընթացը  տեղի  էունենում հիմնականում հայոց լեզվով, սակայն համաշխարհային գիտությանն առնչվելու համար ուսանողները  ստիպված  են  լինում  կարդալ  անգլերեն  կամ  ռուսերեն  գրականություն,  այնուհետև  վերարտադրել հայերեն։
  Արդյունքում բախվում ենք պարադոքսալ երևույթի հետ. ուսանողները հիմնականումնախընտրում են կարդալ ռուսական գրականություն կամ այլ լեզուներով գրված գրականության ռուսերեն թարգմանությունները, սակայն սեղաններին հիմնականում լատինատառ են գրում։
  Այստեղ լավագույնս  արտահայտված  են  ուսանողների  իրական  և  նրանց  պատկերացումներով  իդեալական  ինքնությունների հակադրությունը։
 Սեղանների վրա հանդիպում են նաև իսպաներեն գրառումներ, որոնք բացի լեզվից ներառում եննաև մշակութային գլոբալացման մեկ այլ շարժիչ ուժ` զանգվածային մշակույթը։
  Այդ գրառումները հիմնականում  կապված  են  սպորտի`  հատկապես  ֆուտբոլի  հետ։
   Բացի  իսպանական  ֆուտբոլայինակումբներից և ֆուտբոլիստներից շատ ենք հանդիպում նաև գերմանական և բրիտանական ակումբների  ու  ֆուտբոլիստների  անուններ։
   Բացի  այն,  որ  այդ  երկրները  ֆուտբոլային  առաջատարներն  են,Հայաստանում  դրանց  պոպուլյարությունը  կապված  է  նաև  տեղական  հեռուստաընկերություններիհեռարձակման  հետ,  որոնք  հիմնականում  հենց  այդ  երկրների  ֆուտբոլի  առաջնություններն  են  ցուցադրել։
  Որպես զանգվածային գլոբալ մշակույթ կարող ենք դիտարկել նաև երաժշտությունը։
  Սեղաններիվրա երաժշտական ժանրերից հիմնականում տեղ են գտել ռոքը և ռեփը` ինչպես արևմտյան խմբեր ևկատարողներ, այնպես էլ հայ։
  Սակայն պետք է նկատել, որ սեղաններին գրված ազգությամբ հայ կատարողների (խմբերի) անուններն ավելի շատ խոսում են այդ մշակույթի տեղայնացված և ոչ թե տեղական լինելու մասին, քանի որ վերը նշված ժանրերը դարձյալ արևմտյան մշակույթի արդյունք են։
  Գլոբալացվող  զանգվածային  մշակույթի  հետևանքով  լայն  տարածում  են  ստանում  որոշ  կարգախոսներ,օրինակ  սեղաններից  մեկի  վրա  տեսնում  ենք  ամերիկյան  անիմացիոն  ֆիլմերից  մեկից  մի  արտահայտություն («wish it, dream it, do it»), որը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես տվյալ ֆիլմի կարգախոս,այլ  նաև  Արևմուտքի  ոչինչ  չբացառող  մշակույթի  կարգախոս։
   Իմ  կարծիքով՝  ոչ արևմյան  ազգերի  համար արևմտյան մշակույթը հատկապես դրանով է գրավիչ։
 Մշակութային գլոբալացման մեկ այլ գործոն, որն իր արտահայտությունն է գտել սեղանների վրա,սոցիալական շարժումներն են։
  Եթե կուսակցությունները դիտարկենք որպես այդիպիսին, ապա պետքէ նկատենք, որ սեղանների վրա հիմնականում երկու կուսակցությունների անուններ են, որոնք համեմատած  ՀՀ-ի  մնացած  կուսակցությունների  հետ  ավելի  վաղ  են  ստեղծվել  և  ավելի  արմատական  են,դրանցից մեկը գործում է շեշտված ազգայնականականությամբ։
  Հետաքրքիր է, որ ամենաշատ անդամներ ունեցող և իշխող կուսակցության մասին սեղանների վրա նշումներ չկան։
 Եթե որպես սոցիալական շարժում դիտարկենք նաև կրոնը, ապա սեղանների գրությունները զերծչեն նաև դրանից։
  Հիմնականում արտահայտված է քրիստոնեությունը` տարբեր արտահայտչաձևերով։
 Թվում է, թե քրիստոնեությունը նույնպես հայկական ինքնության անբաժանելի մասերից մեկն է և այնդժվար է փոփոխել գլոբալ մշակույթի ազդեցությամբ։
  Սակայն պատկերն այլ է։
  1988 թ. սոցիալական,տնտեսական  և  քաղաքական  նկատառումներով  Հայաստան  թափանցող  կրոնական  կազմակերպու1 Масленникова Н., Азбучные глобализаторы։
  латынский алфавит как идеологическое оружие Запада,http։
 //www.stoletie.ru/kultura/azbuchnyje_globalizatory_925.htm.թյունների թիվը մեծանում է։
  Այդ երևույթը մեծ ինտենսիվությամբ շարունակվում է նաև այսօր։
  Ուսանողական  սեղաններին  գրեթե  չենք  հանդիպում  հայատառ  կամ  հայ  առաքելական  եկեղեցուն  բնորոշորևէ  գրառման,  մինչդեռ  անգլերեն  կամ  լատինատառ  արտահայտությունները  շատ  են։
   Բացի  անգլերեն  արտահայտություններից  հանդիպում  ենք  «Հիսուս»  բառի  լատինատառ  տարբերակներ։
   Այստեղդժվար  է  որևէ  ճշտգրիտ  եզրակացության  հանգել,  արդյո՞ք  այս  արտահայտությունները  (հատկապեսանգլերեն) գլոբալ կրոնական շարժումների անդամ ուսանողներն են գրել, թե հայ առաքելական եկեղեցու  հետևորդների  ինքնության  արտահայտման  նոր  ձևերն  են`  գլոբալացման  ազդեցությամբ։
   Ավելիհավանական է առաջին տարբերակը, քանի որ նման մոտեցումները բնորոշ են դրսից ներթափանցածկրոնական  կազմակերպությունների  անդամներին`  դատելով  սոցիալական  ցանցերում  նրանց  տեղադրած նյութերի նմանությունից։
 Սեղանների  վրա  ներկայացված  են  գլոբալ  այլ  շարժումներ  ևս։
   Օրինակ`  հաճախ  պատկերված  էկեռխաչը (կեռխաչը վստահորեն տվյալ դեպքում կապում ենք նացիզմի հետ, քանի որ ուսանողությանլայն  շրջանականերում  դրա  մնացած  իմաստները  հիմնականում  ճանաչելի  չեն)  և  գրված  է  Հիտլերիանունը։
  Մի կողմից Հիտլերը և կեռխաչը հիմնականում աղերսվում են ազգայնականության հետ, մյուսկողմից  ազգությամբ  հայ  ուսանողներն  ազգայնականությունն  արտահայտում  են  «ոչ  հայեցի»,  գլոբալմիջոցներով։
   Հաջորդը  շարժումը  կարելի  է  անվանել  «հիփփիականության  հեռավոր  արձագանքներ»(հեռավոր  ժամանակի  և  տարածության  առումներով),  որն  արտահայտված  է  և՛ երաժտական  խմբերիկամ առանձին երաժիշտների անունների տեսքով, և՛ երգերից վերցրած հատվածներով։
 Դավոսյան  մշակույթը  սեղանների  վրա  արտահայված  չէ,  քանի  որ  այստեղ  գործ  ունենք  ուսանողության, ընդ որում` հումանիտար գիտություններ ուսումնասիրող ուսանողների  հետ։
  Փոխարենը  կարող ենք խոսել վերազգային տնտեսության մասին, որը սեղանների վրա արտահայտված է հիմնականում  մեքենաշինական  ընկերությունների  կամ  էլէկտրոնային  տեխնիկա  արտադրող  ընկերություններիանունների կամ սիմվոլների տեսքով` աշխարհի տարբեր ծայրերից եկած։
  Երբեմն հանդիպում ենք նաևհամաշխարհային  հայտնի  բրենդերի  անուններ։
   Երկու  դեպքում  էլ  գործ  ունենք  գլոբալ  երևույթներիհետ, որտեղ արտահայտվում է հենց գլոբալ ինքնությունը, աշխարհի մաս լինելու փաստը։
  Բացառվածչէ, եթե դրանք պարզապես արձանագրում են տնտեսապես էլիտար լինելը կամ լինել ցանկանալը։
 Սեղանների  վերբալ  և  խորհրդանշանային  ուղերձները  մեկ  բառով  կարելի  է  անվանել  գրաֆիթի,որը  մասնավոր  կամ  հանրային  սեփականության  առարկաների  վրա  արված  գրությունն  է,  պատկերըկամ նշանը։
  Այն ծառայում է հեղինակների սոցիալ-հոգեբանական ինքնության կառուցմանը` ոչ ինստիտուցիոնալ  ձևով1։
   Բացի  այն,  որ  ուսանողները  սեղաններին  գլոբալ  մշակույթի  մաս  կազմող  երևույթների վերաբերյալ ուղերձներ են գրել, այդ նույն սեղանների մոտ նստող այլ ուսանողները որոշակի ազդեցություն են կրում տվյալ գրառումներից, երբեմն իրենց գրառումներն անում՝ ըստ տվյալ սեղանի համատեքստի (իհարկե բացառություններ ևս կան), երբեմն էլ հանդես են գալիս «պասիվ ընդունողի» դերում։
  Այլ կերպ ասած՝ տեղի է ունենում սիմվոլիկ ինտերակցիա։
  Գերմանացի սոցիոլոգ Ֆրիդրիխ Թեմբրուկի ձևակերպմամբ գործ ունենք ռեպրեզենտատիվ մշակույթի մակրոհամակարգի հետ, որտեղ մշակութային էքսպերտները (սեղաններին ուղերձներ անող ուսանողները) ակտիվորեն կիսում են տարբերգաղափարներ,  մտքեր,  հավատալիքներ  և  պատկերացումներ,  որոնք  պասիվ  կերպով  ընդունվում  ենայլ ուսանողների կողմից2։
 Մշակութային  գլոբալացման  համատեքստում  հետազոտելով  ԵՊՀ  պատմության  ֆակուլտետիսեղանների գրությունները և պատկերները՝ նկատում ենք, որ հայ ինքնության ավանդական արտացոլում ձևով և բովանդակությամբ գրեթե չկա։
  Սակայն չի բացառվում նաև, որ ավելի պահպանողականուսանողները սեղաններին պարզապես չեն գրում։
  Այնուամենայնիվ, մեր հետազոտության շրջանակներում ներառված են գրող ուսանողները և նրանց ինքնությունները։
  Տեղեկատվական հասարակությանձևավորման  և  գլոբալացման  պայմաններում  առանձնանում  են  նշանային  նոր  համակարգեր,  ինչպեսնաև նոր ինքնություններ,  որտեղ  մի կողմից փորձում են ծանոթանալ կամ յուրացնել ամեն  ինչ, առաջանում  է  ունիվերսալացում,  էթնիկ  ինքնության  տարրալուծում,  մյուս  կողմից  շատ  հաճախ  տեղի  ենունենում  հակառակ  ռեակցիաներ։
   Սակայն  մեր  պարագայում,  ինչպես  տեսանք,  հակառակ  ռեակցիաները հիմնականում նույնպես արտահայտվում են գլոբալ (արևմտյան) միջոցներով։
  Հաշվի առնելով այսամենը՝ կարող ենք եզրակացնել, որ հայկական մշակույթը նույնպես կցված է մշակութային գլոբալացման անկասելի հոսանքին։
 логия», № 2 (4), 2008, c. 102, http։
 //cyberleninka.ru/article/n/psihosotsialnaya-identichnost-avtorov-graffiti.2 Ионин Л., Социология культуры։
  путь в новое тысячелетие, Москва, 2000,http։
 //www.gumer.info/bibliotek_Buks/Sociolog/Ionin/_01_1.php.Արևիկ ՀարությունյանԼՍԱՐԱՆԱՅԻՆ ԳՐԱՍԵՂԱՆՆԵՐԻ ԳՐԱՖԻԹԻՆԵՐԸ ԳԼՈԲԱԼԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ (ԵՊՀ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՖԱԿՈՒԼՏԵՏԻ ԳՐԱՍԵՂԱՆՆԵՐԻ ԳՐԱՖԻԹԻՆԵՐԻ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ՓՈՐՁ)Բանալի բառեր՝ մշակութային գլոբալացման շարժիչ գործոններ` լեզու, գործարար վերնախավ, ինտելեկտուալների ակումբ, հասարակական շարժումներ, զանգվածային մշակույթ ։

Սույն հոդվածը  Հայաստանում  դրսևորվող  մշակութային գլոբալացման  ազդեցությունների  մասին  է`  ներկայացված ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի սեղանների գրությունների օրինակով։
  Որպես տեսական հիմք ընտրված  է  ամերիկացի  սոցիոլոգ  Պ.  Բերգերի  առաջարկած  գլոբալ  մշակույթի  ստեղծմանը  նպաստող  հինգ  գործոնների  առանձնացումը։
  Սեղանների գրությունները ներկայացված և մեկնաբանված են որպես տեղական, տեղայնացված  և գլոբալ մշակութային երևույթներ` մարդաբանության տեսանկյունից։
