Մանկավարժական գործընթացն ուղղված է ապագա սերնդի կրթությանու դաստիարակության խնդիրների լուծմանը, աշակերտների ընդունակությունների  և  անձնային  որակների  բացահայտմանն  ու  ձևավորմանը։
   Այն  ունիդինամիկ բնույթ և փոփոխական է։
  Մանկավարժական ողջ գործընթացը կազմված է մանկավարժական գործունեության ընթացքում հանդիպող մանկավարժական այս կամ այն իրավիճակներից, որոնք լուծման, շտկման, կարգավորմանկարիք ունեն։
  Մանկավարժական գործընթացում հանդիպող շատ իրավիճակներ  վերածվում  են  մանկավարժական  խնդիրների`  մանկավարժներին,  աշակերտներին  ու  նրանց  ծնողներին  դրդելով  իրավիճակների  վերլուծությանը,առաջարկվող  լուծումների  տարբերակների  գնահատմանը,  լավագույն  տարբերակի ընտրությանը և իրականացման պլանի մշակմանը։
  Շատ կարևոր է, որդասավանդող  ուսուցիչները  ուշադրություն  դարձնեն  ցանկացած  մանկավարժական  իրավիճակի,  ճիշտ  մոտեցում  ցուցաբերեն  և  խնդրահարույց  իրավիճակին համապատասխան լուծում տան՝ ելնելով մանկավարժական գործընթացի  նպատակից,  մանկավարժական  իրավիճակի  բնույթից,  աշակերտներիտարիքային  առանձնահատկություններից  և  այլն։
   Մանկավարժական  գործընթացում հանդիպող ցանկացած մանկավարժական խնդիր դրոշմ է դնում և մեծազդեցություն է ունենում սովորողների հետագա զարգացման վրա, հատկապեսայդ ազդեցությունը շատ ուժգին և ակնհայտ է տարրական դպրոցում։
 Մանկավարժական իրավիճակների զգալի մասը խնդրահարույց է։
  Մանկավարժական խնդրի առաջ ենք կանգնում այն ժամանակ, երբ խնդրահարույցմանկավարժական իրավիճակը կարող է ունենալ լուծման մի քանի եղանակներև  անհրաժեշտ  է  գտնել  այն  եղանակը,  որը  տվյալ  պարագայում  կհանգեցնիխնդրի արդյունավետ լուծմանը։
 Մանկավարժական  խնդիրների  կարևորությանը  և  դրանց  կրթական  ուդաստիարակչական նշանակության հիմնախնդրին են անդրադարձել այնպիսիմանկավարժներ,  ինչպիսիք  են՝  Մ.Ա.Դանիլովը,  Լ.Լ.Դոդոնը,  Վ.Ի.Զագվյազինսկին, Վ.Ա.Սլաստյոնինը, Ի.Ֆ.Իսաևը և այլք։
 Մանկարժական  խնդիրը,  ըստ  հայտնի  մանկավարժներ  Վ.Ա.Սլաստյոնինի,  Ի.  Ֆ.  Իսաևի,  իմաստավորված  մանկավարժական  իրավիճակն  է,  որինպատակն է իրականության իմացությունն ու վերափոխումը [7, էջ 504-505]։
 Այսպես,  մանկավարժական  խնդիր  ասելով՝  շատ  հաճախ  հասկանումենք  ուսուցչի  կամ  աշակերտների  կողմից  ստեղծված  մանկավարժական  այնիրավիճակը, որը վերլուծության, շտկման, կարգավորման անհրաժեշտությունէ զգում։
 Տարբեր  գիտությունների  համակարգում  դիտարկվում  և  ուսումնասիրվում են տարբեր խնդիրներ։
  Խնդիր ասելով շատ դեպքերում հասկանում ենք.•  առաջադրանք կամ հանձնարարություն,•  լուծում պահանջող հարց,•  նախանշված նպատակ, որն անհրաժեշտ է իրագործել և այլն։
 Բնական  գիտությունների  պարագայում,  անկախ  հանգամանքներից,խնդրի  պատասխանը  միշտ  նույնն  է,  եթե  խնդիրը  ճիշտ  է  լուծված։
   Մանկավարժական խնդիրների դեպքում լուծումը կարող է փոխվել։
  Խնդրի լուծման ընթացքը կարող է փոփոխվել՝ կախված տարբեր հանգամանքներից` կարևոր է, թեայն երբ, ում հետ, ինչ պատճառներով է տեղի ունեցել և այլն։
 Դեռևս անցյալ դարի 60-ական թվականներին ռուս մանկավարժ Լ.Լ.Դոդոնը,  կարևորելով  մանկավարժական  խնդիրների  դերն  ու  նշանակությունը,գտնում  էր,  որ  մանկավարժական  խնդրի  լուծման  ժամանակ  անհրաժեշտ  էգնահատական տալ կոնկրետ փաստին, բացահայտել մանկավարժի կամ աշակերտների  վարքի  դրդապատճառները,  մատնանշել  մանկավարժական  բարդիրավիճակից  ելքի  ուղիները  և  գտնել  կոնկրետ  խնդրի  հետ  առնչող  լուծմանառավել ճիշտ տարբերակը [5, էջ 9]։
 Մանկավարժական  խնդրի  լուծման  ընթացքի  ու  արդյունավետությանվրա մեծապես ազդում է այն, թե ով է այդ խնդրին լուծում տալիս։
  Մանկավարժական  գործընթացի  կազմակերպումը,  արդյունավետությունը,  ինչպես  նաևմանկավարժական խնդրի ճիշտ լուծումը մեծապես կախված է մանկավարժից`նրա  մասնագիտական  ու  անձնային  որակներից,  ուսուցչի  մանկավարժականվարպետությունից։
  Վարպետ ուսուցիչը կարողանում է միշտ ելք գտնել մանկավարժական բոլոր դժվար իրավիճակներից, պատասխանել աշակերտների բոլորանսպասելի հարցերին։
  Մանկավարժական վարպետություն ունեցող ուսուցիչըխորապես  գիտակցում  է,  թե  ինչ  անել  և  ինչպես  անել,  որպեսզի  իրականանահետապնդվող նպատակը և ապահովվի բարձր արդյունք։
  Ուսուցչի վարպետության մեջ շատ կարևոր է մանկավարժական հաղորդակցումը, որը կարելի է համարել  ուսուցչի  մասնագիտական  ներգործությունն  աշակերտների  վրա`  անկաշկանդ և վստահելի հարաբերություններ ստեղծելու համար։
 Մանկավարժական խնդիրների լուծման արդյունավետությունը կարելի էապահովել  և  բարձր  արդյունքների  հասնել՝  հենվելով  հետևյալ  ելակետայինդրույթների վրա. •  բնահարմարություն`  երեխաների  բնական  զարգացման  օրինաչափությունների հաշվառում, նրանց հոգևոր և ֆիզիկական առողջության պահպանումու ամրապնդում,•  մշակութահարմարություն`  երեխաների  ուսուցումը,  դաստիարակություննու զարգացումը իրականացնել՝ ելնելով մշակութային արժեքներից,•  անհատական-ստեղծագործական  մոտեցում`  ամեն  մի  երեխայի  հետաքրքրությունների  ու  պահանջմունքների  բավարարումը  տարբեր  բնույթիստեղծագործական գործունեության մեջ,•  կենսագործունեություն`  երեխաների  ներգրավումը  իրենց  կոլեկտիվի,  իրական կյանքում հանդիպող դժվարությունների լուծմանը,•  համագործակցություն`  երեխաների  և  մեծերի  նպատակների  միավորում,գործողությունների  համաձայնեցվածություն,  փոխաջակցություն  ու  փոխօգնություն[4, էջ 102]։
 Մանկավարժական խնդիրների առկայության դեպքում չի կարելի անմիջապես  անցնել  խնդրի  լուծմանը.  այն  երկարատև  և  մի  քանի  փուլերից  բաղկացած  գործընթաց  է։
   Առաջին  հերթին  անհրաժեշտ  է  վերլուծել  բոլոր  տվյալները։
  Մանկավարժական խնդրի լուծման առաջնային և կարևոր քայլը իրավիճակի  վերլուծությունն  ու  խնդրի  գիտակցումն  է,  թե  որն  է  իրավիճակի  առաջացման  պատճառը,  երբ ու ինչ  պայմաններում է  այն  տեղի ունեցել,  ինչպիսիբնութագիր  ու  փոխհարաբերություններ  ունեն  իրավիճակի  հետ  առնչությունունեցող սովորողներն ու մանկավարժները, և այս ամենը ինչպիսի խնդրի առաջէ  կանգնեցնում։
 Այս  քայլը  անտեսելու  դեպքում  անհնար  է  լիովին  ուսումնասիրել ստեղծված խնդրահարույց իրավիճակը և հարցին ճիշտ լուծում տալ։
 Մանկավարժական խնդրի լուծման հաջորդ փուլը լուծման եղանակի ընտրությունն է, երբ մանկավարժը իր գիտելիքների պաշարից ու իր մանկավարժականփորձից  ընտրում  է  տվյալ  խնդրին  համապատասխան  լուծման  եղանակը`ընդունված  որոշումը  վերլուծելով  ու  գնահատելով։
   Խնդրի  լուծման  եղանակիընտրության  համար  մանկավարժը  կարող  է  նախ  զրուցել  տվյալ  աշակերտի,անհրաժեշտության դեպքում նրա ծնողների հետ, խորհրդակցել տվյալ երեխայիհետ աշխատող կամ էլ ավելի մեծ փորձ ունեցող այլ մանկավարժների հետ։
  Իսկմանկավարժական խնդրի լուծման եզրափակիչ փուլը համապատասխան լուծման իրականացումն ու արդյունքների վերլուծությունն է [7, էջ 509-511]։
 Այսպես,  մանկավարժական  խնդիրների  լուծումն  իրականացվում  էհետևյալ փուլերով.•  մանկավարժական իրավիճակի վերլուծություն,•  խնդրի գիտակցում, •  խնդրի լուծման եղանակի ընտրություն,•  խնդրի լուծման իրականացում,•  արդյունքների վերլուծություն։
 Մանկավարժական դժվար իրավիճակների  շտկման  ու  կարգավորման,մանկավարժական  խնդիրների  լուծման  բարդ  գործընթացի  սկիզբը  դրվում  էտարրական դպրոցում, քանի որ այն համարվում է երեխաների ուսումնականգործունեության սկիզբը։
 Տարիքային յուրաքանչյուր փուլի բնորոշ են որոշակի մանկավարժականիրավիճակներ  ու  այդ  իրավիճակներից  բխող  մանկավարժական  խնդիրներ`ելնելով սովորողների տարիքային առանձնահատկություններից։
 Կրտսեր դպրոցական տարիքը անցման այնպիսի շրջան է, երբ երեխանմիաժամանակ  ունի  և՛  նախադպրոցականին,  և՛  դպրոցականին  բնորոշ  գծեր։
 Այս տարիքում երեխան պետք է պատրաստ լինի ոչ միայն գիտելիքներ ստանալուն, այլև փոխելու ողջ կյանքի բովանդակությունը, որն էլ իր հերթին առաջէ բերում որոշակի դժվարություններ։
  Կրտսեր դպրոցականները դժվարությունների  կարող  են  հանդիպել՝  կապված  երեխայի  համար  անսովոր  դպրոցականռեժիմի, ուսուցչի, դասընկերների և ընտանիքի անդամների հետ ունեցած փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև դպրոցից ու մանկավարժական գործընթացից հետաքրքրության պակասի ու հիասթափության հետ [2, էջ 84-93 ]։
 Մեծ մասամբ կրտսեր դպրոցական տարիքի բոլոր երեխաներին բնորոշեն մի շարք առանձնահատկություններ։
  Այսպես, կրտսեր դպրոցականները. •  դյուրագրգիռ են, շուտ հուզվող, հաճախ են դասերին հիշում ծնողներին (այսդեպքում անհրաժեշտ է երեխաների ուշադրությունը շեղել հետաքրքիր որևէթեմայով,  աշխատանքով,  տալ  հանձնարարություններ,  առաջադրանքներ`կարևորելով տվյալ աշակերտի դերը),•  հարցասեր են, ուզում են իմանալ ամեն ինչ (անհրաժեշտ է համբերությամբլսել,  պատասխանել  բոլոր  հարցերին,  մանրամասն  ու  մատչելի  բացատրելնյութը),•  արագ  են  հոգնում  ու  ձանձրանում  (անհրաժեշտ  է  դասերի  ժամանակ  երեխաներին պահել ակտիվ դերում` անընդհատ փոփոխելով աշխատանքի ոճը,ներառելով  հետաքրքիր  խաղեր,  մրցույթներ,  ֆիզիկական տարբեր վարժություններ),•  շուտ տպավորվող են ու սեփական ուժերի նկատմամբ անվստահ (անհրաժեշտ է հանձնարությունները տալ հաշվի առնելով երեխաների մտավոր ուֆիզիկական  պատրաստվածության  մակարդակը`  բացառելով  վատ  բովանդակություն ու ավարտ ունեցող նյութերը),•  կրկնօրինակում  են  մեծահասակների  սովորույթները,  շարժուձևը,  վարքը,խոսքը (անհրաժեշտ է երեխաներին հեռու պահել վատ օրինակներից, վարվել ու խոսել մտածված, լինել կրկնօրինակման համար դրական օրինակ) [1,էջ 114-118]։
 Վերը նշված տարիքային առանձնահատկությունները շատ հաճախ հանգեցնում  են  մանկավարժական  այնպիսի  բարդ  իրավիճակների,  որոնք  անհապաղ լուծում են պահանջում։
  Դրանց ճիշտ լուծումը կարող է անմիջական ազդեցություն ունենալ երեխայի ապագայի, նրա վարքի, ներաշխարհի, աշխարհընկալման և այլնի վրա։
 Մանկավարժական  գրականության  ուսումնասիրության  արդյունքումկարող ենք ընդհանրացնել և առանձնացնել մի շարք մանկավարժական կանոններ,  որոնք  էապես  կարող  են  ազդել  մանկավարժական  գործընթացի  արդյունավետության  վրա։
   Մանկավարժական  տարբեր  խնդիրների  լուծման  ժամանակ  դրական  արդյունքի  կարելի  է  հասնել  հետևյալ  մի  քանի  կանոններինհետևելու դեպքում.•  ամեն մի վատ արարքի հետևում չտեսնել բացասական դրդապատճառ, լինելլավատես, ցուցաբերել հումանիստական մոտեցում, քանի որ բացասականիվրա հենվելով՝ կարելի է միայն ավելի խորացնել բարդ կոնֆլիկտային իրավիճակը,•  միջնորդավորված ազդեցությունը կարող է ավելի արդյունավետ լինել, քանիոր ուղղակի դիտողությունները, սպառնալիքները կարող են հակակրանք ուընդվզումներ առաջացնել,•  ճիշտ, գրագետ և հիմնավորված գնահատել աշակերտների անձը` բացառելով գերագնահատումն ու թերագնահատումը, քանի որ նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է բացասական հետք թողնել,•  համատեղ  գործունեությունը  մոտեցնում  է  մարդկանց`  իրականացնել  ինչպես  աշակերտ-աշակերտ,  այնպես  աշակերտ-ուսուցիչ  համագործակցություն,•  մանկավարժական նրբանկատության ու վարպետության, մի փոքր հումորիառկայությունը կանխում են կոնֆլիկտային իրավիճակների առաջացումը։
 Այժմ ներկայացնենք տարրական դպրոցում հանդիպող մի քանի մանկավարժական խնդրի օրինակ՝ տալով դրանց լուծման հնարավոր որոշակի տարբերակներ։
 Խնդիր 1։
 •  Մանկավարժական  իրավիճակի  վերլուծություն։
   Առաջին  դասարանումաշակերտներից մեկը դասերին չէր մասնակցում առանց մայրիկի։
  Մայրիկիբացակայության ժամանակ սկսում էր լաց լինել։
 •  Խնդրի  գիտակցում։
   Ուսուցչուհին,  գիտակցելով  տվյալ  մանկավարժականիրավիճակի լրջությունը, փորձում է հնարավորինս արագ լուծում տալ առաջեկած խնդրին՝ աշակերտի մեջ ձևավորելով ուսման դրական դրդապատճառներ և ներգրավելով տարաբնույթ աշխատանքների մեջ։
 •  Խնդրի  լուծման  իրականացում։
   Սկզբնական  շրջանում  ուսուցչուհին  մայրիկին հրավիրում էր դասերին։
  Այնուհետև աստիճանաբար, տարբեր պատրվակներ  օգտագործելով,  ուսուցչուհին  աշակերտի  մայրիկին  դասարանիցդուրս  էր  ուղարկում,  իսկ  այդ  ժամանակահատվածում աշակերտին  տալիսէր հետաքրքիր հանձնարարություններ, որ ուշադրությունը շեղվի և չնկատիմայրիկի  բացակայությունը։
   Այսպես,  որոշ  ժամանակ  անց  մայրն  սկսեցերեխային սպասել միջանցքում, այնուհետև դպրոցի բակում։
 •  Արդյունքների վերլուծություն։
  Վերը նշված մոտեցման շնորհիվ առաջ եկածխնդիրը  հարթվեց,  ու  երեխան  լիարժեք  ներգրավվեց  մանկավարժականգործընթացին։
 Խնդիր 2։
 •  Մանկավարժական  իրավիճակի  վերլուծություն։
   Երկրորդ  դասարանումուսուցչուհին նկատել էր, որ իր դասարանի աշակերտներից մի քանիսը թեևդասը  սովորում  են,  բայց  ձեռք  չեն  բարձրացնում,  հարցնելիս  կա՛մ  չենպատասխանում, կա՛մ էլ խոսում են կաշկանդված ու վախեցած։
 •  Խնդրի  գիտակցում։
   Կանգնելով  հետևյալ  մանկավարժական  խնդրի  առջև`ուսուցչուհին  փորձում  է  ստեղծված  իրավիճակի  լուծման  եղանակներմշակել՝ աշակերտներին մղելով ակտիվության և ինքնուրույնության։
 •  Խնդրի  լուծման  իրականացում։
   Ուսուցչուհին  աշակերտներին  անընդհատներգրավում  էր  այնպիսի  աշխատանքների  ոլորտ,  որտեղ  ստեղծված  էրանկաշկանդ  մթնոլորտ,  և  երեխաները  կարողանում  էին  արտահայտելմտքերն  ու  զգացմունքները,  զգալ  դասարանում  սեփական  անձի  դերն  ուկարևորությունը և այլն։
 •  Արդյունքների վերլուծություն։
  Որոշ ժամանակ անց իրավիճակը շտկվում է։
 Վերանում է երեխաների վախը, աշակերտները հասկանում են, որ կարելի էանկաշկանդ արտահայտել մտքերը, որ կարելի է նույնիսկ սխալվել, շփոթվելու  չպատժվել,  որ  այդ  դեպքում  ևս  իրենք  մնում  են  ուսուցչուհու  կողմիցսիրված ու հեղինակություն վայելող։
 Խնդիր 3։
 •  Մանկավարժական իրավիճակի վերլուծություն։
 Երրորդ դասարանի ուսուցչուհին նկատում է, որ իր դասարանում երեխաներն ընկերասեր չեն, իրարչեն օգնում, իրենց իրերը չեն տալիս ընկերներին, չեն վստահում միմյանց։
 •  Խնդրի գիտակցում։
  Այս խնդրին լուծում տալու համար ուսուցչուհին հաճախկիրառում  է  կոլեկտիվ  ուսուցման  տեխնոլոգիան`  նպաստելով  աշակերտների համագործակցությանը։
 •  Խնդրի լուծման իրականացում։
  Ուսուցչուհին միտումնավոր ստեղծում է այնպիսի իրավիճակ, որ անհրաժեշտ լինի սեփական իրերը կա՛մ տալ ընկերոջը,կա՛մ  էլ  միասին  աշխատել  միևնույն  իրով`  սովորել  մեկ  գրքով,  փոխանցելմատիտը և այլն։
  Նաև օրինակ ծառայելու համար երբեմն ուսուցչուհին ինքնիր իրերից տալիս է աշակերտներից որևէ մեկին։
 •  Արդյունքների վերլուծություն։
  Նմանատիպ աշխատանքերը նպաստեցին, որաշակերտական  կոլեկտիվը  համախմբվի՝  դառնալով  համագործակցող  ևփոխաջակից։
 Ներկայացված  մանկավարժական  խնդիրները  կարող  են  ունենալ  նաևլուծման  այլ  տարբերակներ,  քանի  որ  մանկավարժական  խնդիրը՝  ի  տարբերություն այլ խնդիրների, օրինակ, մաթեմատիկական խնդրի, ունի լուծման միքանի եղանակ ու տարբեր «պատասխաններ»։
 Մանկավարժական  գործընթացում  հանդիպում են  ինչպես  վերը  նշված,այնպես  բազմաթիվ  այլ  մանկավարժական  իրավիճակներ,  որոնք  լուծում  ենպահանջում։
   Մանկավարժական  գործընթացում  բացի  տարերայնորեն  ստեղծված  բազմաթիվ  մանկավարժական  իրավիճակներից,  ուսուցիչների  և  աշակերտների  կողմից  կարող  են  ստեղծվել  նաև  կոնկրետ  նպատակ  հետապնդողմանկավարժական  խնդիրներ՝  հաշվի  առնելով  աշակերտների  ուսուցման  ուդաստիարակության  գործընթացում  դրանց  կարևորությունն  ու  ազդեցությանուժգնությունը։
   Մանկավարժական  խնդրահարույց  իրավիճակների  շնորհիվկարելի է գտնել բազմաթիվ հարցերի պատասխաններ՝ նպաստելով ուսումնադաստիարակչական գործընթացի արդյունավետության բարձրացմանը։
 pedagogical  situations  are  composed  both  by  the  teacher  and  the  students  either։
 Գ ր ա կ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն 1.  Կրուտեցկի Վ.Ա., Մանկավարժական հոգեբանության հիմունքները, Երևան,«Լույս», 1976թ., 443 էջ։
 2.  Պետրովսկի Ա.Վ., Տարիքային և մանկավարժական հոգեբանություն, ուսումնական ձեռնարկ մանկ. ինստ. համար, Երևան, «Լույս», 1977թ., 398 էջ։
 3.  Бордовская Н.В., Реан А.А. Педагогика։
  Учеб. Пособие.- СПб Питер. 2006.-304с.4.  Гуслова  М.Н.  Инновазионные  педагогические  технологии։
   Учеб.  пособие.-М.։
 5.  Додон Л.Л. Сборник задач и упражнений по педагогике.- М.։
  УЧПЕДГИЗ.-1959.6.  Подласый  И.П.  Педагогика  начальной  школы։
   Учеб.  для  студ.  пед.  училищ  иколледжей.- М.։
  ВЛАДОС.- 2004.- 399 с.7.  Сластенин  В.А.,  Исаев  И.Ф.,  Шиянов  Е.Н.  Педагогика։
   Учеб.  пособие  длястудентов высш. пед. уч. зав.- М.։

Հոդվածը  նվիրված  է  մանկավարժական  խնդիրների  բացահայտմանը,  վերլուծությանն  ու  դրանց  լուծման  ուղիների  պարզաբանմանը։
   Մանկավարժական խնդիրը ստեղծված մանկավարժական իրավիճակի իմաստավորումն է՝  ուղղված  դրա  շտկմանն  ու  վերափոխմանը՝  ելնելով  մանկավարժական  գործընթացի  նպատակից։
   Մանկավարժական  իրավիճակներն  ստեղծվում  են  ինչպես  ուսուցչի,  այնպես  էլ  աշակերտների  կողմից  տարերայնորեն  և  նպատակադրված։
