Գործընթացի տեսակների օրենսդրական կարգավորման առանձնահատկությունները Հանցագործության կատարումը հնարավոր է ինչպես մեկ անձի, այնպես էլ մեկից ավելի անձանց համատեղ ջանքերով:  Վերջին դեպքում, երբ միևնույն ժամանակ կա մի շարք լրացուցիչ հանգամանքներ, որոնք պետք է քննարկվեն ստորև, մեղսակցության ինստիտուտ է առաջանում: Մեղսակցության ինստիտուտը համարվում է քրեական իրավունքի ամենաբարդ, հետաքրքիր, հակասական ինստիտուտներից մեկը, որը միևնույն ժամանակ գործնականում դժվարություններ է առաջացնում: Այսպես կոչված քրեական իրավունքի առանձին ինստիտուտի ստեղծումն ու զարգացումը սկսվել է վաղ անցյալից:  Նա մինչ վերջերս հաշվի էր առնում այն ​​փաստը, որ հանցագործությունը կարող էր կատարել ոչ թե մեկը, այլ երկու կամ ավելի անձինք:   Խմբային հանցավորության դեմ պայքարը իր հրատապությունը ձեռք է բերել հայտարարվելու պահից: «Մի՛ հետևիր ամբարիշտների մեծամասնությանը» աստվածաշնչյան պատվիրանը, որը, դառնալով համատեղ ջանքերով «չարիք» կատարելու բացառիկ արգելք, իր հետագա զարգացումը ստացավ բոլոր ազգերի ժամանակվա օրենսդրական ակտերում 1: ՀՀ քրեական օրենսգրքում մեղսակցության ինստիտուտը ներկայացված է 7-րդ գլխում (հոդվածներ 37-41):  Հանցագործության օրենսդրական կարգավորումը սկսվում է այդ ինստիտուտի հայեցակարգը սահմանելով:   Այսպիսով, Քրեական օրենսգրքի 37-րդ հոդվածի համաձայն ՝ դիտավորյալ հանցագործությանը երկու կամ ավելի անձանց դիտավորյալ համատեղ մասնակցությունը համարվում է հանցագործություն:  Լինելով հանցագործության հատուկ ձև `մեղսակցությունը բնութագրվում է օբյեկտիվ-սուբյեկտիվ հատկություններով:  Օբյեկտիվ առանձնահատկությունները .1. Հանցագործության մեջ երկու կամ ավելի անձանց ներգրավում, 2. հանցավոր գործունեության համադրություն, 3. պատճառահետեւանքային կապ: 1 Տե՛ս Իվանով Ն.Գ., Ռացիոնալ իրավունքի պարադոքսներ // Պետություն և իրավունք, 1998, №3, էջ 54: Երկու կամ ավելի անձանց մեկ հանցագործությանը մասնակցելը նշանակում է, որ հանցագործության կատարմանը ներգրավված են ևս երկու և ավելի ֆիզիկական անձինք, որոնք մեղսունակ են և հասել են զմրուխտային օրենքով սահմանված տարիքի:   Ավելին, այդ անձինք նույն հանցագործությանը մասնակցում են կամ որպես հանցակիցներ, կամ մեկը ՝ որպես կատարող, իսկ մյուսները ՝ որպես կազմակերպիչներ, դրդիչներ կամ աջակիցներ: Վերոգրյալից բխում է, որ մեղսակցությունը բացակայում է այն դեպքերում, երբ անձը քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարելու մեջ ներգրավում է քրեական պատասխանատվության ենթակա անձի:   Այս դեպքում ներգրավված անձը համարվում է որպես կատարող, իսկ քրեական պատասխանատվության ենթակա անձը `հանցագործության գործիք: Օրինակ ՝ Ս.-ն, խոստանալով խաղալիքներ տալ 10-ամյա անչափահաս երեխային, համոզում է նրան գաղտնի հափշտակել ծնողների զարդերը: Այս պարագայում Ս.-ն համարվում է կատարող, իսկ անչափահասը հանցագործության գործիք է:  Այսինքն ՝ հանցագործությանը որպես հանցակից անձը կարող է մասնակցել միայն այն դեպքում, երբ ինքը հանցագործության սուբյեկտ է (այստեղ խոսքը ընդհանուր առարկայի մասին է):  Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ ենք համարում այս խնդրին ավելի մանրամասն անդրադառնալ: Իրավաբանական գրականության մեջ կարծիք է արտահայտվել նաև այն մասին, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքում գործող կանոնակարգերի համաձայն `գործը պետք է համարվի հանցագործություն, երբ օրինական տարիքի առողջ դատապարտյալ ֆիզիկական անձը հանցագործություն է կատարում անչափահասի` մինչև քրեական տարիքը   Ըստ այս տեսակետի կողմնակիցների ՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի նախատեսում այնպիսի տարիք, երբ միայն անձը կարող է հանցագործություն կատարել:   ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն ՝ «Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցագործությունն է, այսինքն ՝ արարքի կատարումը, որը պարունակում է հանցագործության բոլոր հատկանիշները»:   Եվ օրենքը ոչ մի տեղ չի բացատրում «հանցագործություն» հասկացությունը:  ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն `« հանցագործությունը համարվում է հասարակության համար վտանգավոր մեղավորությամբ կատարված արարք, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով », այստեղ նույնպես ոչ մի բառ չի ասվում հանցագործության առարկայի մասին: Ինչ վերաբերում է 24-րդ հոդվածին, ապա այդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն ՝ «քրեական պատասխանատվության է ենթարկվում այն ​​անձը, որի տասնվեց տարին լրացել է հանցագործություն կատարելուց առաջ»:  Այստեղ, ինչպես թվում է, օրենսդիրը որոշում է ոչ թե հանցագործության սուբյեկտի տարիքը, այլ քրեական պատասխանատվության ենթակա սուբյեկտի տարիքը:  Օրինակ ՝ տասը տարեկան անձը կատարում է հասարակության համար վտանգավոր հանցագործություն, որը նախատեսված է Քրեական օրենսգրքում:  Նա կատարում է այնպիսի արարք, որը, համաձայն 18-րդ հոդվածի, համարվում է հանցագործություն, բայց 24-րդ հոդվածի ուժով պարզապես քրեական պատասխանատվության ենթակա չէ:   Վերոգրյալից բխում է, որ օրենքը չի նախատեսում այնպիսի տարիքային սահմանափակում, որից ցածր անձը չի կարող համարվել հանցագործություն կատարող:   Սա թողնում է իր իրավական հետևանքը:  Ստացվում է, որ երբ հանցագործությունը կատարում են երկու անձինք, նույնիսկ եթե նրանցից մեկը չի լրացել քրեական օրենսդրությամբ սահմանված տարիքը, կա մեղսակցություն:   Օրինակ ՝ 16 տարեկան և 12 տարեկան երեխաները, նախնական պայմանավորվածությամբ, գողություն են կատարում ուրիշի ունեցվածքի վրա:   Այստեղ 16 տարին լրացած անձը պետք է հետապնդվի մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ կատարված գողության համար (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետ), իսկ 12-ամյա անձը քրեական հետապնդում չիրականացնել Քրեական օրենսգրքի 24-րդ հոդվածով: ուժով 2: Սակայն, մեր կարծիքով, նման պնդումն այնքան էլ հիմնավորված չէ: Այսպիսով, ինչպես հայտնի է քրեական իրավունքի տեսությունից, հանցակազմը կոչվում է քրեական օրենսդրությամբ սահմանված հրապարակավ վտանգավոր արարքի հատկությունների համադրություն:   Փաստորեն, հանցակազմը հանցագործության օրինական գոյության ձու է:  Հասարակական վտանգավոր արարք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է հաստատել, որ իր կողմից կատարված արարքն ունի նախատեսված հանցավոր արարքի բոլոր հատկանիշները (առարկա, օբյեկտիվ կողմ, առարկա, սուբյեկտիվ կողմ):  Միայն այդ դեպքում կարելի է ասել, որ անձը հանցագործություն է կատարել: Այդ մասին վկայում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասը, ըստ որի `քրեական գործ չի կարող հարուցվել, քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, և քրեական գործը ենթակա է կարճման, եթե հանցակազմ չկա: ակտը:  Ստացվում է, որ վերոհիշյալ օրինակում մենք չենք կարող անչափահասի արարքը որակել որպես հանցագործություն, ուստի մեղսակցություն չկա: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նույնպես իրավական դիրքորոշում հայտնեց այս հարցի վերաբերյալ:   Մասնավորապես, իր նախադեպային իրավական դիրքորոշումներից մեկում Վճռաբեկ դատարանը հայտարարել է, որ հանցակցության առաջին օբյեկտիվ հատկությունը ՝ երկու կամ ավելի անձանց կողմից հանցագործություն կատարելը, արտահայտվում է նրանում, որ հանցագործությունը պետք է կատարվի հանցանք. Սահակյան, Հանցագործություն, «ՎԱՆ ԱՐՅՈՒՆ», Երեւան, 2005, էջ 6: առարկա հանդիսացող երկու կամ ավելի անձինք:  Գործակիցները կարող են լինել օրինական տարիքի մեղսունակ անհատներ:  Դատապարտումը պահանջում է հանցագործության սուբյեկտի բոլոր հատկանիշներով օժտված առնվազն երկու անձի ներկայություն 3: Այսպիսի այլախոհ մեկնաբանություններին և թյուրիմացություններին վերջ տալու համար մենք առաջարկում ենք Քրեական օրենսգրքի 37-րդ հոդվածը ձևակերպել հետևյալ կերպ. «Դիտավորյալ հանցագործության մեջ հանցագործության երկու կամ ավելի սուբյեկտների դիտավորյալ համատեղ մասնակցությունը համարվում է հանցագործություն» 4: Ինչպես նշեցինք, երկու կամ ավելի անձանց մեկ հանցագործության մասնակցելը նշանակում է, որ հանցագործության կատարմանը մասնակցում են մեղսունակ և քրեական օրենսդրությամբ սահմանված տարիքը լրացած երկու կամ ավելի ֆիզիկական անձինք:  Այսինքն ՝ այն դեպքերում, երբ անձը ներգրավում է խելագարության կամ քրեական պատասխանատվության տարիքի չհասած անձի, որը չի գիտակցում այդ փաստը ՝ մտածելով, որ հանցագործություն է կատարում հանցագործության ենթակա անձի հետ, կա ոչ մի մեղսակցություն   Ստացվում է, որ հանցագործությունը միասին հանցագործություն կատարելու համար հանցագործությունները չեն հաջողվում իրենց վերահսկողությունից վեր հանգամանքներում, ուստի կա անհաջող մեղսակցություն, հանցագործության նախապատրաստման համար մեղսակիցները պետք է պատասխանատու լինեն:   Գործող օրենսգրքի դրույթների համաձայն, նման դեպքում հանցակիցները պետք է պատասխանատվություն կրեն հանցագործության նախապատրաստման համար, նույնիսկ եթե հանցավոր դիտավորություն է կատարվել:  Օրինակ ՝ Ա.-ն դրդում է Ս.-ին սպանել Դ.-ին `առանց իմանալու, որ Ս.-ն խելագար է:   Արդյունքում, հանցավոր դիտավորություն իրականացնելու դեպքում, Ս.-ն պատասխանատվություն չի կրի, իսկ Ա.-ն պատասխանատու է միայն հանցագործության նախապատրաստման համար:   Հանցագործություն նախապատրաստելու համար ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել որոշակի ժամկետով ազատազրկման առավելագույն ժամկետի կեսը `համապատասխան հոդվածով կամ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի մասով (Քրեական օրենսգիրք, հոդված 65, մաս 2):  Մինչդեռ, եթե S.3 տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումը 2008 թ. Հուլիսի 25-ի թիվ VB-48/08 քրեական գործի վերաբերյալ, ապա Վճռաբեկ դատարանը նույնպես նման իրավական դիրքորոշում հայտնեց թիվ EED քրեական գործում / Դեկտեմբերի 23-ի 0125/01/09 թ. Դեկտեմբերի 18-ի թիվ TD / 0053/01/12 քրեական գործի որոշումներում, դեկտեմբերի 5-ի թիվ EAKD / 0174/01/11 քրեական գործով, 2012 թ. 4 «Հանցագործություն» հասկացությունը սահմանվում է այս եղանակով, օրինակ ՝ Ուկրաինայի քրեական օրենսգրքում (տե՛ս Ուկրաինայի քրեական օրենսգիրք, www.legislationline.org): Եթե ​​Ա.-ն հանցագործության առարկա լիներ, Ա.-ի արարքը որակվեր որպես սպանության դրդում, նա պատասխանատվության կենթարկվեր սպանության համար նախատեսված պատժի շրջանակներում:  Մեր կարծիքով, նման կարգավորումը արդարացի չէ, ուստի մենք առաջարկում ենք Քրեական օրենսգրքի 39-րդ հոդվածի 5-րդ մասը լրացնել հետևյալ դրույթով. «Անհաջող մեղսակցության դեպքերում, երբ հանցակիցները չեն գիտակցել հանցագործի կատարման փաստը հանցագործության առարկա չէ ՝ պատասխանատվության ենթակա հանցագործություն նախապատրաստելու համար:   Այս դեպքում, եթե իրականացվել է նրանց հանցավոր մտադրությունը, ապա նրանք կպատժվեն ավարտված հանցագործության համար պատժի կանոնների համաձայն: »  Մեր կարծիքով, նման կարգավորումը կլինի արդարացի, թույլ կտա խուսափել պատասխանատվության անհարկի մեղմացումից: Երկու կամ ավելի անձինք կարող են մասնակցել հանցագործության կատարմանը երկու եղանակով. Որպես հանցակիցներ կամ մեկը որպես հանցագործ և մյուսը (մյուսները) որպես կազմակերպիչ, դրդիչ կամ դաստիարակող: Այնուամենայնիվ, հնարավոր է երրորդ այսպես կոչված խառը մեթոդը, երբ անձը մասնակցում է հանցագործության կատարմանը «որպես հանցակից», որպես կազմակերպիչ, դրդիչ կամ աջակից:   Օրինակ, քաղաքացի Ա.-ն սպառնալիքի միջոցով դրդում է քաղաքացի Բ.-ին իր հետ մասնակցել քաղաքացի Գ.-ին պատկանող մեքենայի գաղտնի գողությանը `կազմակերպելով ամբողջ հանցագործությունը, նախապես ձեռք բերելով տուժողի ավտոտնակի բանալիները:  Այս դեպքում քաղաքացի Ա. Միաժամանակ գործում է «որպես կատարող», «որպես դրդապատճառ», «որպես կազմակերպիչ», որպես աջակից:  Այլ բան է, որ նրան քրեական հետապնդում իրականացնելիս ոչ մի հղում չի արվում 38-րդ հոդվածին (հոդված 39 2 2): Հանցագործությանը երկու կամ ավելի անձանց մասնակցությունը չի կարող հանցագործություն համարվել, եթե չկա մասնակցության համադրություն, ինչը հանցագործության օբյեկտիվ կողմի հաջորդ առանձնահատկությունն է: Հանցավոր գործունեության համադրությունը արտահայտվում է նրանում, որ հանցագործությունը կատարվել է մասնակիցների փոխկապակցված «փոխկապակցված գործողությունների (անգործության) միջոցով, երկրորդ` հանցագործության արդյունքը տարածված է բոլոր հանցակիցների համար, այսինքն `բոլորը դրան են ձգտել. Միա-պատճառահետեւանքային կապ , Համատեղության երրորդ օբյեկտիվ առանձնահատկությունը պատճառահետեւանքային կապն է: Պատճառը փիլիսոփայական կատեգորիա է, մի երեւույթ, որը ստեղծում է անհրաժեշտ նշաձողը, որպես հետադարձ համարվող մեկ այլ երեւույթ, նախորդելով վերջինին: Քրեական իմաստով, պատճառահետեւանքային կապը օբյեկտիվ կախվածություն է քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված հրապարակորեն նախատեսվող արարքի առկայությունից, համաձայն որի արարքը արարքի արդյունք է և պայմանավորված է դրա գոյությամբ: Ինչպես արդեն ասեցինք, հանցագործությունն ունի նաև իր սուբյեկտիվ առանձնահատկությունները. 1. դիտավորություն ՝ զուգորդման հետ կապված, 2. դիտավորյալ ՝ հանցագործության հետ կապված: ՀՀ քրեական օրենսգիրքն առանձնացնում է հանցակիցների չորս տեսակ:  38-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն ՝ կազմակերպիչը, դրդիչը և աջակիցը կատարողի հետ միասին համարվում են հանցակիցներ:  Նրանք միմյանցից տարբերվում են հանցագործությանը մասնակցության բնույթով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն `« հանցագործություն կատարած անձը, ով ուղղակիորեն կատարել է հանցագործությունը, այլ անձանց (հանցակիցների) հետ միասին անմիջականորեն մասնակցել է հանցագործության կատարմանը, քանի որ նա կատարել է հանցագործությունը: այլ անձանց օգտագործման միջոցով քրեական պատասխանատվության չեն ենթարկվում բռնությամբ կամ հանցագործությունը կատարել են անզգուշությամբ: » ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սահմանումից ակնհայտ է, որ հանցագործը առաջին հերթին այն անձն է, ով ուղղակիորեն կատարել է հանցագործությունը, այսինքն նա, ով առանց որևէ միջնորդության իրականացնում է հանցագործության օբյեկտիվ կողմը: նախատեսված է Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասով:  Ավելին, սա կատարողի ամենատարածված տեսակն է: Հանցագործության երկրորդ տեսակը անձի ուղղակի մասնակցությունն է տվյալ հանցագործության կատարմանը `այլ անձանց (հանցակիցների) հետ միասին:   Եթե ​​հանցագործները երկու կամ ավելի անձ են, ապա այդպիսի հանցագործությունը կոչվում է հանցակցություն:   Ավելին, հանցագործության մասնակիցներից յուրաքանչյուրը պետք է կատարի հանցագործության օբյեկտիվ կողմը:  Այնուամենայնիվ, հանցակիցներից յուրաքանչյուրը կարող է կատարել հանցագործության օբյեկտիվ կողմի մի մասը:  Այսինքն ՝ հանցագործ կատարող պետք է համարվի այն անձը, ով հանցագործության ընթացքում օգնում է մյուս հանցագործին (համանախագահին) հանցագործությունը հաջողությամբ ավարտին հասցնել 5: 5 Տե՛ս ՀՀ քրեական իրավունք, ընդհանուր մաս, դասագիրք համալսարանների համար, ԵՊՀ հրատարակչություն, Երևան, 2012, էջ: 267: Համագործակցության համար կարելի է ընդգծել հանցակիցների գործողությունների համադրությունը:  Նյութական հանցագործությունների հետ կապված հանցագործությունների դեպքում զուգորդումը պայմանավորված է նրանով, որ հանցակիցների գործողությունները համակարգված են, հրապարակավ վտանգավոր ՝ դա բոլորի համար ընդհանուր է, այն պատճառահետեւանքային կապ ունի հանցակիցներից յուրաքանչյուրի գործողությունների հետ:   Անչափահաս հանցագործության դեպքում համադրությունը արտացոլվում է հանցակիցների գործողությունների համընկնումում 6: Մենք կարծում ենք, որ մեղսակցությունը գոյություն ունի նույնիսկ այն ժամանակ, երբ հանցագործության առարկա համարվող անձը հանցագործությունը կատարում է մասամբ կամ ամբողջությամբ այն անձի հետ, ով միջնորդավորված ձիու միջոցով մասնակցում է տվյալ հանցագործությանը:   Այս իրավիճակում միջնորդները մեղսակիցներն են, հանցագործություն կատարած անձը `գործիք հանդիսացող անձի հետ:   Այլ կերպ ասած, անձը կարող է համարվել հանցագործության համահեղինակ ոչ միայն այն դեպքում, երբ նա այլ անձանց հետ անմիջականորեն մասնակցել է հանցագործության կատարմանը, այլ նաև այն ժամանակ, երբ նա օգտագործել է քրեական պատասխանատվության ենթակա անձինք: օրենքով:   Օրինակ, Ա.-ն օգտագործում է 13-ամյա Բ.-ին ՝ նրան մղելով գաղտնի հափշտակել իր գործընկեր Գ.  Այս դեպքում գողությունը որպես մեղսակից է գործում Ա. Այնուամենայնիվ, քրեական օրենսգրքում կատարողի սահմանումը ցույց է տալիս, որ երկու կամ ավելի անձանց գործողությունները կարող են որակվել որպես հանցակցություն միայն այն դեպքում, եթե նրանք ուղղակիորեն ներգրավված են հանցագործության կատարման մեջ:   Այսպիսով, Քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, «հանցագործը կատարում է այն անձը, ով (,.) Ուղղակիորեն մասնակցել է այդ (հանցագործության) կատարմանը այլ անձանց (հանցակիցների) հետ միասին»:   Այս պարագայում պարզվում է, որ եթե անձը միջնորդում է հանցագործությունը, ապա նա չի կարող համարվել համահեղինակ:  Ուստի առաջարկում ենք օրենքում փոխարինել «ուղղակիորեն մասնակցել հանցագործության կատարմանը» արտահայտությունը «մասնակցել հանցագործության կատարմանը» արտահայտությամբ:  Այս դեպքում, նույնիսկ եթե անձը միջնորդավորված ձիու միջոցով այլ անձանց հետ մասնակցում է հանցագործության կատարմանը, նրա արարքը որակվելու է որպես մեղսակցություն: Վերջապես, հանցագործը կարող է լինել այն անձը, որը հանցագործություն է կատարել այլ անձանց օգտագործման միջոցով, 6 Տե՛ս D. В. Савельев, Преступная группа:   воросы уголовно-правовой репретации и ответственноцти, Монография, Екатеринбрг, 2002, էջ 37-38: ենթակա չեն քրեական պատասխանատվության կամ հանցագործություն են կատարել անզգուշությամբ (միջնորդավորված կատարում): Որոշ հեղինակների կարծիքով ՝ «հանցագործությունը կատարվել է անփութության պատճառով» արտահայտությունը թերի է, քանի որ հանցագործը կարող է օգտագործել այնպիսի անձի, որի արարքը հանցավոր չէ 7:  Օրինակ ՝ Ա.-ն խաբեությամբ հրում է Բ.-ին իր մեքենայից բերել նրան թանկ ապրանքներով լի ճամպրուկ ՝ վստահեցնելով, որ դա իրեն է պատկանում:  Բ.-ն անզգուշություն է ցուցաբերում (նա չէր գիտակցում, բայց կարող էր և պետք է գիտակցեր) և հավատալով Ա.-ին, նա բերում է ճամպրուկը, որը իրականում պատկանում էր Գ.  Այս հեղինակների կարծիքով, նման հանգամանքներում Ա.-ն, ըստ էության, քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվի, քանի որ նա չի օգտագործում անզգուշությամբ հանցագործություն կատարած անձին, քանի որ անզգուշությամբ կատարված արարքը հանցագործություն է, եթե դա հատկապես նախատեսված է Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասով: ., 28-րդ հոդվածի 2-րդ մաս):   Սակայն, մեր կարծիքով, նման պնդումը ճիշտ չէ, քանի որ, ինչպես նշեցինք, Քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 2-րդ մասը հանցագործություն կատարողը համարում է հանցագործություն կատարած անձը `օգտագործելով քրեական պատասխանատվության ենթակա անձինք: օրենքով:   Մեր կարծիքով, «Նիգերիայի պատասխանատվությունը ենթակա է օրենքի ուժի» արտահայտությունը վերաբերում է ինչպես խելագարներին, քրեական պատասխանատվության տարիքի տակ գտնվող անձանց, այնպես էլ անզգուշությամբ արարքը կատարած անձանց, որոնց համար քրեական օրենսգիրքը չի նախատեսում պատիժ:  Այլ կերպ ասած, վերոնշյալ օրինակում ներկա կլինի միջնորդավորված կատարումը, քանի որ կատարողն օգտագործել է մի անձի, որը օրենքով ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության:  Ավելացնենք, որ նույն իրավիճակն է այն դեպքերում, երբ հատուկ սուբյեկտի կողմից կատարված հանցագործության ընթացքում տվյալ հանցագործության օբյեկտիվ կողմը հատուկ սուբյեկտի դրդմամբ կատարում է հատուկ առարկայի հատկանիշներով օժտված անձի: Վերջինս ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության ՝ որպես հանցագործ կատարած հանցագործության համար:   Հետևաբար, այդպիսի դեպքերում հանցագործություն կատարողը հատուկ սուբյեկտի հատկանիշներով օժտված անձն է, որը համարվում է տվյալ հանցագործության առարկա, որը նրան դրդել է հանցագործություն կատարել 8: 7 Տե՛ս, օրինակ, Լ. Սահակյան, Հանցագործություն, «ՎԱՆ ԱՐՅՈՒՆ», Երևան, 2005, էջ 14: 8 Տե՛ս ՀՀ քրեական իրավունք, ընդհանուր մաս, դասագիրք համալսարանների համար, ԵՊՀ հրատարակչություն, Երևան 2012, էջ 268: Խորհրդային քրեական օրենսդրությունում կազմակերպիչը, որպես հանցակիցների առանձին տեսակ, միշտ չէ, որ առանձնացված էր 9:   Այս տեսակի հանցակցին նախատեսում էր միայն 1961 թվականին ընդունված Քրեական օրենսգիրքը: Crimeամանակակից հանցագործության վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ տարբեր կազմակերպություններում, որոնք միավորված են 10 ընդհանուր տառերով, «կազմակերպված հանցագործություն» հիմնական մեղավորների թվում պետք է առանձնացվեն այն անձինք, որոնց դերը չի սահմանափակվում հանցագործություն առաջացնող գործողություններ կատարելով:  Այս հանգամանքը օրենսդիրին ստիպեց քրեական օրենսգրքի քրեական իրավունքի տեսության մեջ նախատեսել խմբային հանցագործության մեկ մասնակցի ՝ կազմակերպչի: Կազմակերպիչը բնութագրվում է ոչ մի երկիմաստությամբ քրեական իրավունքի գիտության մեջ:   Ըստ որոշ քրեագետների, կազմակերպիչ է միայն նա, ով ստեղծել կամ ղեկավարել է կազմակերպված խումբ կամ հանցավոր միություն 11, իսկ մյուսները կարծում են, որ կազմակերպիչն այն անձն է, ով կատարում է հետևյալ 4 գործողություններից որևէ մեկը. 1. Հանցագործության աշխատանքի կազմակերպում, 2. գործողություններ ՝ ուղղված կազմակերպված խմբի կամ հանցավոր համագործակցության ստեղծմանը (հանցավոր կազմակերպություն). 3. Հանցագործության կառավարում, 4. Կազմակերպված խմբի կամ հանցավոր միավորման (հանցավոր կազմակերպության) ղեկավարում 12: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն `« կազմակերպիչ է համարվում այն ​​անձը, որը կազմակերպել կամ ղեկավարել է հանցագործություն կատարելը, քանի որ նա ստեղծել է կազմակերպված խումբ կամ հանցավոր միավորում կամ ղեկավարել է դրանք »:  Կազմակերպիչը հանցակիցներից ամենավտանգավորն է:  Նա ուղղորդում է այլոց, այդ թվում `կատարողի գործողությունները:  Նա ոչ միայն այլ մարդկանց մեջ է սերմանում հանցագործություն կատարելու մտադրություն, այլ նաև պայմաններ է ստեղծում հանցագործություն կատարելու համար: 9 Կազմակերպիչը, որպես հանցակիցների առանձին տեսակ, նախատեսված չէ նաև մի շարք օտարերկրյա պետությունների քրեական օրենսդրությունում (օրինակ ՝ Գերմանիա, Անգլիա, Ֆրանսիա, Հնդկաստան (տես Օտարերկրյա պետության պայմանական իրավունք): Ֆրանսիա, Գերմանիա), Մ., Erերզալո, 1998, էջ 114-115, 120-121; Բուրժուական կողմի պայմանական իրավունք:  Общая часть.  Օրենսդրական ակտերի ժողովածու, Մ., Իզդ-վո Ուն-տա Դրուժբի նարոդով, 1990, էջ. 231: 10 Կազմակերպված հանցագործությունը հանցավոր իմաստով համատեղ հանցավոր գործողություն է, որն իրականացվում է այս կամ այն ​​կազմակերպչական ձիով: 11 Տե՛ս В. D. Меньшагин, З. Ա. Вышинская, Советское уголовное право, М., Ериздат, 1950, էջ 1958, էջ 63: 12 Տե՛ս Օրինաց երկիր: Обща, часть, М., Новый Юрист, КноРус. 1997, էջ 336: նախապատրաստում է հանցագործությունը, պլանավորում հանցագործության կամ հանցագործությունների կատարումը, թիրախավորում հանցակիցներին, ուղղորդում նրանց գործողությունները ուղղակիորեն կամ այլ անձանց միջոցով ՝ ցուցումներ տալով, այլ անձանց ներգրավելով հանցագործության կատարման մեջ, ձեռք բերելով միջոցներ, գործիքներ և այլն: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն `խթանիչ է համարվում այն ​​անձը, որը համոզելու, նյութական շահի, սպառնալիքի կամ այլ միջոցներով այլ անձի է դրդել հանցագործության: Մաքուր դրդումը դատական ​​պրակտիկայում հազվադեպ է:  Ամենից հաճախ այն վերածվում է հանցավոր կազմակերպության:   Սադրիչը, որպես կանոն, դառնում է հանցագործության կազմակերպիչ, երբ բացի հանցագործություն կատարելու հակումից, նա մասնակցում է դրա կատարմանը, այսինքն ՝ գործում է որպես հանցակից:   Ինչպես արդեն նշեցինք, եթե անձը, բացի հանցագործության համար մեկ ուրիշին դրդելուց, նաև աջակցում է նրան կամ կազմակերպչական աջակցություն ցուցաբերում, ապա նա ոչ թե դրդիչ է, այլ կազմակերպիչ:   Պետք է նշել, որ որոշ դեպքերում այս հանցակցի գործունեությունը կարող է նման լինել կազմակերպչի գործունեությանը:  Բայց կա մի հիմնական տարբերություն: Սադրիչը չի կազմակերպում կամ ուղղորդում է հանցագործության կատարումը, այլ միայն թեքում է մյուսներին ՝ հենվելով դեպի հանցագործություն: Անհրաժեշտ է առանձին խոսել թաքնված (թաքնված) դրդման մասին, երբ սադրիչի գործողությունները արտաքին տեսքով հակված չեն հանցագործության, բայց իրականում գիտակցաբար ուղղված են դրան:  Այդպես է աշխատում Վ. Շեքսպիրի հայտնի «Հուլիոս Կեսար» ողբերգության հերոս Անտոնիոսը, որը, ցանկանալով վրեժ լուծել Կեսարին սպանողներին, հանդես եկավ սադրիչ ելույթով ՝ ակնարկելով ամբոխի զայրույթը Բրուտուսի և մյուս դավադիրների դեմ 13: Ամեն դեպքում անհրաժեշտ է պարզել, թե սադրիչը գոնե իր գործողություններով դրդե՞լ է հանցագործին հանցագործություն կատարելու:   Նրա օգտագործած մեթոդներն ու միջոցներն ինքնին երկրորդական նշանակություն ունեն:   Այսպիսով, 1994 թ.-ին Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն դատարանը մեղավոր ճանաչեց գողություն հրահրելու մեջ, քանի որ վերջինս բարձրացրեց տուժողի տունը, հանցագործին բացատրեց, որ գումարը գողացել է, ապա տուժողի հետ դուրս եկավ մյուս սենյակից:  Կատարողը, այդ քայլից դրդված, հափշտակել է գումարը: 13 Տե՛ս Օրենքի գերակայություն, ընդհանուր բաժին, նշվ. ԼԱՎ. И. . Կոզանչենկո, 4-րդ հրատարակություն, IzdatelstvoNORMA, Մոսկվա, 2008, էջ: 344: Աջակցությունը մեղսակցության ամենատարածված տեսակն է:  Հանցագործության ընդհանուր զանգվածում օգնությունը կազմում է շուրջ երեք տոկոս 14: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38 5 5-րդ հոդվածի համաձայն ՝ «այն անձը, ով օժանդակել է հանցագործությանը ՝ խորհուրդներ, ցուցումներ, տեղեկություններ կամ միջոցներ տալով, գործիքներ տրամադրելով կամ խոչընդոտներ վերացնելով, ինչպիսին է այն անձը, որը նախկինում խոստացել էր հանցագործին պարտք լինել, հանցագործության միջոցները, համարվում են խթանողներ: կամ հանցագործության գործիքները, հանցագործության հետքերը կամ հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված իրեր, ինչպիսիք են անձը, որը նախկինում խոստացել էր ձեռք բերել կամ վաճառել այդպիսի իրեր »15: Օգնությունը սովորաբար արտահայտվում է ակտիվ գործողությունների միջոցով, կամ առանձին դեպքերը բացառվում են, երբ դա դրսեւորվում է անգործության միջոցով:   Օգնությունը անգործության միջոցով կառաջանա, երբ, օրինակ, «հանցագործությունը կանխելու» հանցագործության մեջ մեղադրվող պաշտոնատար անձը դիտավորյալ չի կարողացել գործել նախնական համաձայնությամբ ՝ այդպիսով նպաստելով հանցագործության կատարմանը:  Բոլոր դեպքերում օգնականի գործողության կամ անգործության և քրեական հետևանքների միջև պետք է լինի պատճառահետեւանքային կապ: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 5-րդ մասը սահմանում է բոլոր այն ուղիները և միջոցները, որոնցով հնարավոր է հանցագործությանը մասնակցել որպես հանցակից:   Այս մեթոդներն ու միջոցները սպառիչ են. Հանցագործությանը այլ կերպ մասնակցելը չի ​​կարող համարվել օժանդակություն:  Քրեական իրավունքի գիտության մեջ ընդունված է հաշվի առնել օգնության երկու տեսակ `մտավոր (գիտակցական) և ֆիզիկական: Մտավոր աջակցություն, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի համաձայն Քրեական դատավարության օրենսգրքի 5-ը ներառում է խորհուրդներ, ցուցումներ կամ տեղեկություններ, ինչպիսիք են խոստումը կատարողին, հանցագործության միջոցներն ու գործիքները, հանցագործության հետքերը կամ հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված իրերի խոստումը: 14 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 346: Իրավախախտի այս տեսակը նախատեսված է նաև օտարերկրյա պետությունների քրեական օրենսգրքերում:   Օրինակ ՝ Գերմանիայի Քրեական օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի համաձայն ՝ «այն անձը, որը դիտավորյալ կերպով մեկ այլ անձի օգնում է դիտավորյալ հանցագործություն կատարելու հարցում», պատժվում է որպես հանցակից (տե՛ս http: // www. //constitution.ru/?p=5854, 12.03.2016 դրությամբ): 16 Ըստ որոշ հեղինակների (տե՛ս, օրինակ, Ա.Թ. Թովմասյան, Սովետական ​​քրեական իրավունք, ընդհանուր մաս) Քրեական իրավունքի տեսություն:   Հացաբուլկեղենի մասին ուսուցում), Երեւան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 1971, էջ. 410, Օրենքի գերակայություն, ընդհանուր մաս, rev. ԼԱՎ. И. . Կոզանչենկո, Հետաքրքիր է անդրադառնալ այնպիսի խնդրի, ինչպիսիք են անձի ազդեցությունը հանցագործության վրա, այսպես կոչված «լավ» խորհուրդը կամ ցուցումները:   Օրինակ ՝ Ա.-ն խանդից ուզում է սպանել իր հղի կնոջը:   Բ.-ն, իմանալով այդ մասին, խորհուրդ է տալիս սպանել կնոջը երեխայի լույս աշխարհ գալուց հետո:   Ա.-ն, հետևելով Բ.-ի խորհրդին, մեկ ամիս անց, երբ երեխան արդեն լույս աշխարհ էր եկել, սպանում է իր կնոջը:   Այս պարագայում ճիշտ է, որ Բ.-ն, իր խորհրդով, ներգրավված է եղել հանցագործության մեջ, բայց օգնություն չի ցուցաբերել Ա.-ի հանցագործությանը, այդ իսկ պատճառով նա քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվում որպես հանցագործության հանցակից հանցակազմի մասին չհայտարարելը (Քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդված)): Ֆիզիկական աջակցությունը հանցագործին հանցագործություն նախապատրաստելու կամ կատարելու գործում հանցագործին աջակցությունն է `ֆիզիկական օգնություն ցուցաբերելով, եթե այդ օգնությունը հանցանքի օբյեկտիվ մաս չէ:   Ֆիզիկական աջակցությունն արտահայտվում է նրանով, որ դաստիարակը մարդուն տրամադրում է հանցագործություն կատարելու միջոցներ կամ գործիքներ, վերացնում է այն խոչընդոտները, որոնք խոչընդոտում են հանցագործության կատարմանը:  Այսինքն ՝ ֆիզիկական աջակցությունը դրսեւորվում է երկու եղանակով: առաջինը `միջոցներ կամ գործիքներ տրամադրելով, իսկ երկրորդը` խոչընդոտները վերացնելով:   Սրանք գործողություններ են, որոնք նպաստում են հանցագործության կատարմանը կամ դրա ավարտին:  Ֆիզիկական աջակցությունը (ինչպես նաև մտավոր աջակցությունը) պետք է լինի անհրաժեշտ պայման հանցագործություն կատարելու համար:  Եթե ​​հանցագործը չի օգտագործել ֆիզիկական աջակցության ծառայությունները (մտավոր օգնության դեպքում, աջակցության կողմից տրամադրված խորհուրդները, ցուցումները կամ տեղեկությունները), վերջինս չի կարող հանցակից համարվել, քանի որ նա, ըստ էության, չի մասնակցել: հանցագործության մեջ:  Այս պարագայում չկա պատճառահետեւանքային կապ, ուստի չկա պատասխանատվության օբյեկտիվ պայման 17:   Նման դեպքում հանցակցի գործողությունները որակվելու են որպես հանցագործության նախապատրաստում ՝ հիմնվելով անհաջող հանցագործության կանոնների վրա: 4-е հրատարակություն, Издательства НОРМА, Москва, 2008, էջ:   Նրանց կարծիքով, սա նաև պարտք է և պետք է դիտվի որպես աջակցություն:   Այնուամենայնիվ, նման մոտեցումը չի կարող ճիշտ համարվել, քանի որ «աջակցություն» հասկացությունը չի ներառում նախապես չհայտարարելը: 17 Տե՛ս Title Rule, ընդհանուր բաժին, նշվ. ԼԱՎ. И. . Կոզանչենկո, 4-րդ հրատարակություն, ՆՈՐՄԱ հրատարակչություն, Մոսկվա, 2008, էջ: 349: Այստեղ մենք ուզում ենք ավելացնել, որ խթանողը իր պահվածքով կարող է աջակցել ոչ միայն հանցագործին, այլ նաև այլ հանցակիցներին ՝ կազմակերպչին, դրդիչին:  Անկախ նրանից, թե ում է ցուցաբերվում օգնությունը, դաստիարակչի արարքը որակվում է կատարված հանցագործության համար պատասխանատվության մասին հոդվածով `հղում կատարելով 38-րդ հոդվածի համապատասխան մասի վրա: Մեր կարծիքով, օգնությունը կարող է տրամադրվել նաև միջնորդավորված ձվի միջոցով:   Այլ կերպ ասած, աջակից պետք է համարվի այն անձը, ով հանցագործությանը մասնակցել է այն անձի միջոցով, որը քրեական պատասխանատվության ենթակա չէ կամ անզգուշորեն է գործել:  Այնուամենայնիվ, գործող Քրեական օրենսգրքի 38 5 5-րդ մասով նախատեսված «օգնություն» հասկացությունը չի նախատեսում միջնորդավորված օգնություն տրամադրելու հնարավորություն, որը, մեր կարծիքով, պետք է լրացվի:   ՀՀ նոր քրեական օրենսգրքի նախագիծը լուծել է այդ հարցը `նախատեսելով համապատասխան կարգավորումներ 18: Հովհաննես Հովհաննիսյան ՇԱՀԱԳՈՐԱԿՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿԻ ՕՐԵՆՍԴԻՐԱԿԱՆ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐՆԵՐ Հիմնաբառեր. Մեղսակցություն, «հանցակիցության» հասկացություն, հանցակիցներ, հանցակիցների տեսակներ, հանցագործ, հանցակից, հանցագործության կազմակերպիչ, հանցագործության դրդիչ, հանցագործության դրդիչ: ։

Հոդվածում  քննարկվում  են  «հանցակցություն»  հասկացությանը  և  հատկանիշները,  հիմնավորվում  է  հանցակցության  օրենսդրորեն  տրված  հասկացությունը  ճշգրտելու  անհրաժեշտությունը՝  տարակարծիք  մեկնաբանություններին  և  թյուրըմբռնումներին  վերջ  տալու  համար։
   Ուսումնասիրվում  են  հանցակիցների  տեսակների  օրենսդրական  կարգավորման խնդիրները, ներկայացվում են առկա կարգավորումների թերությունները։
  Հատկապես  ուշադրություն  է  դարձվում  հանցագործություն  կատարողի  օրենսդրական  սահմանմանը  և  հիմնավորվում  համապատասխան  փոփոխությունների  կատարման  անհրաժեշտությունը։
  Անդրադարձ է կատարվում նաև չհաջողված հանցակցության դեպքում հանցակիցների  պատասխանատվության  ոլորտում  առաջացող  խնդիրներին։
   Այստեղ  առկա  օրենսդրական  բացերը  լրացնելու  համար  նույնպես  առաջարկվում  են  համապատասխան  օրենսդրական փոփոխություններ։
