ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄՆերկայումս  Հայաստանի  Հանրապետությունը  գտնվում  է  դատաիրավական  բարեփոխումների  փուլում։
   Քրեադատավարական  ոլորտը  ևս  զերծ  չիմնացել  նորամուծություններից  ու  փոփոխություններից։
   ՀՀ-ում  ընթանում  էքրեադատավարական բարեփոխումների ակտիվ գործընթաց։
  Մշակվեց քրեական  դատավարության  նոր  օրենսգրքի  նախագիծը  (այսուհետ՝  Նախագիծ),որը, իր մեջ պարունակելով մի շարք սկզբունքային փոփոխություններ և նորամուծություններ,  ուղղված  է  քրեական  դատավարության  համակարգն  էապեսկատարելագործելուն  և  արդարադատության  արդյունավետ  իրականացումնապահովելուն։
  Նախագծում, ի թիվս այլ նորամուծությունների, նախատեսվումէ դատավարական ձևի որոշակի տարբերակում` հատուկ վարույթների ներդրման եղանակով։
  Որպես հատուկ վարույթներ` Նախագծում նախատեսված ենմասնավոր  մեղադրանքով  վարույթը,  համաձայնեցման  վարույթը,  համագործակցության  վերաբերյալ  մինչդատական  համաձայնագիրը  (համագործակցության վարույթ)։
 Նշված  ինստիտուտների  արդյունավետության  վերաբերյալ  իրավաբանական գրականության մեջ առկա են բազմաթիվ հակասական դիրքորոշումներ։
 Դատավարական  ձևի  տարբերակման  որոշ  կողմնակիցներ  խիստ  քննադատության  են  ենթարկել  դատավարական  ձևի  պարզեցման  գաղափարը`  այնհամարելով խոցելի ճշմարտության բացահայտման, լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի  քննության  ապահովման  և  դատավարության  մասնակիցների  իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից։
  Վերջիններիս կարծիքով՝ դատավարական ձևի տարբերակումը պետք է ուղղվի դրա բարդացմանը, առանձինկատեգորիայի  հանցագործությունների  վերաբերյալ  գործերով  լրացուցիչ  երաշխիքների  նախատեսմանը։
   Մինչդեռ  ուրիշների  կարծիքով՝  դատավարական ձևի պարզեցումը տեսական մոտեցումներում և, պրակտիկայի պահանջմունքներով պայմանավորված, օբյեկտիվորեն հասունացած խնդիր է1։
 1  Տե´ս  Ղուկասյան  Հ.,  Մելքոնյան  Դ.,  Տարբերակված  դատավարության  ձևը  և  դրա  առանձնահատկությունները, «Պետություն և իրավունք», № 1, 2007, էջ 33։
 Իրավաբանական  գրականության  մեջ  «դատավարական  ձևի  տարբերակում»  հասկացության  վերաբերյալ  նույնպես  միասնական  մոտեցում  չկա։
   Միխումբ  տեսաբաններ,  դատավարական  ձևի  տարբերակումը  նույնացնում  ենքրեական դատավարության պարզեցման հետ2։
  Տեսաբանների մեկ այլ խումբէլ տարբերակումը դիտարկում է որպես քրեական դատավարությունում առանձին, տարբեր վարույթների առկայություն3։
  Չանդրադառնալով տարբերակվածվարույթների  վերաբերյալ  տեսաբանների  միջև  առկա  վեճերին  ու  տարաձայնություններին՝  կարծում  ենք,  որ  տարբերակված  ձևն  առկա  է  այն  դեպքում,երբ քրեական դատավարության համակարգում, հիմք ընդունելով որոշակի չափանիշներ, առանձնացվում են դատավարական ձևով միմյանցից տարբերվողվարույթներ` հիմնված քրեադատավարական ընդհանուր սկզբունքների և դատավարության մասնակիցների իրավունքների պաշտպանության երաշխիքների վրա։
  Առավել կենսունակ և ժամանակի պահանջներին համահունչ է այն մոտեցումը,  որը  միասնական  դատավարական  ձևի  հետ  միասին  ենթադրում  էնաև  տարբերակված  դատավարական  ձևի  գոյությունը։
   Դրանց  սերտ  կապնարտահայտվում է նրանում, որ մի կողմից դատավարության միասնական ձևըոչ միայն չի բացառում, այլև առանձին դեպքերում նույնիսկ ենթադրում է որոշակի  տարբերակում։
   Մյուս  կողմից  դատավարական  ձևի  տարբերակումը  չիխաթարում դրա միասնականությունը։
  Դա նախ և առաջ պայմանավորված էնրանով, որ`•  քրեական գործերի քննության տարբերակված կարգն ընդհանուր կարգից էապես չի տարբերվում, այլ ունի որոշակի առանձնահատկություններ,•  վարույթի  ունիֆիկացված  կարգը  վերաբերում  է  բոլոր  հանցագործությունների քննությանը, մինչդեռ տարբերակվածը` հանցագործությունների առանձին կատեգորիաների,•  տարբերակված  քննության  դեպքում  ընդունվում  են  միասնական  դատավարական  ձևի  առաջնային  բնույթը  և  քրեական  դատավարությունում  ունեցած  առաջնային  նշանակությունը,  դրա  հիմքում  ընկածսկզբունքներն  ու  դատավարության  մասնակիցների  իրավունքներիպաշտպանության երաշխիքները4։
 Առանձին կատեգորիայի գործերի քննության և լուծման պարզեցված ընթացակարգերի  մշակումը  հայեցակարգային  խնդիր  է,  որի  լուծումը  պետք  է2 Տե´ս Строгович М., О единой форме уголовного судопроизводства и пределах ее дифференциации //«Социалистическая законность», 1974, թիվ 9, էջ 50-53։
 3 Տե´ս Якимович Ю. К., Дополнительные и особые производства в уголовном процессе России,Томск, 1994։
 4  Տե´ս  Ղուկասյան  Հ.,  Մելքոնյան  Դ.,  Տարբերակված  դատավարության  ձևը  և  դրա  առանձնահատկությունները, «Պետություն և իրավունք», № 1, 2007, էջ 34։
 ապահովի  մարդկային  ռեսուրսների,  միջոցների  և  ժամանակի  արդարացվածխնայողություն։
  Քրեական գործի քննության տարբերակված կարգ սահմանողինստիտուտների  օրենսդրական  կարգավորումն  անխուսափելիորեն  բխում  էքրեական  դատավարության  ներկայիս  զարգացման  միտումներից,  սակայնդրանց  արդյունավետ  իրականացման  համար  անհրաժեշտ  է  քրեադատավարական համապատասխան նորմերի բարձր աստիճանի մշակվածություն։
 Հաշվի  առնելով  այն  հանգամանքը,  որ  առկա  են  նմանություններ  համաձայնեցման ու համագործակցության վարույթների միջև, առաջանում է դրանցտարբերակման անհրաժեշտության հարցը։
  Նախագծի 454-րդ հոդվածը նշումէ համագործակցության վարույթ կիրառելու հիմքերը. նշվում է, որ համագործակցության վարույթ կարող է նախաձեռնվել միայն մեղադրյալի կողմից` համագործակցության  մինչդատական  համաձայնագիր  կնքելու  մասին  գրավորմիջնորդություն  ներկայացնելու  դեպքում,  որը  հասցեագրված  է  նախաքննության  օրինականության  նկատմամբ  հսկողություն  իրականացնող  դատախազին,  իսկ  միջնորդությունը  պետք  է  ստորագրված  լինի  մեղադրյալի  և  նրապաշտպանի կողմից։
  447-րդ հոդվածում նշվում են համաձայնեցման վարույթկիրառելու  հիմքերը,  որի  համաձայն՝  դատարանը  համաձայնեցման  վարույթիկարգով քննությունը իրականացնում է մեղադրյալի հարուցած միջնորդությանհիման  վրա  ոչ  մեծ  և  միջին  ծանրության  հանցանքների  համար,  իսկ  448-րդհոդվածում նշվում է, որ դատարանն է բավարարում համաձայնության մասինմիջնորդությունը։
   Նշվածից  երևում  է,  որ  համագործակցության  վարույթումմիջնորդությունը  հասցեագրված  է  դատախազին,  իսկ  համաձայնեցման  վարույթում` դատարանին։
  Առկա է նաև այս երկու վարույթների կիրառման դատավարական  փուլերի  տարբերություն։
   Մասնավորապես,  եթե համագործակցության միջնորդությունը կարող է ներկայացվել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու պահից մինչև նախաքննության ավարտի մասին  հայտարարելը,  ապա  համաձայնեցման  վարույթը  կիրառվում  է  նախնական  դատական  լսումների  ընթացքում  դատավորին  միջնորդություն  ներկայացնելու  միջոցով`  ի  տարբերություն  համագործակցության  միջնորդության,որը հասցեագրվում է հսկող դատախազին։
  Տարբեր են նաև պատժի առումովմեղադրյալի համար այս վարույթների կիրառման հետևանքները։
  Նախագծումնշվում  է,  որ  համաձայնության  արդյունքում  չի  կարող  սահմանվել  այնպիսիպատժաչափ,  որը  կգերազանցի  տվյալ  հանցագործության  համար  սահմանված առավելագույն պատժի կեսը (452-րդ հոդված), իսկ համագործակցությանվարույթի պարագայում նշանակվում է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմպատիժ, կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում (463-րդհոդված)։
  Ամփոփելով՝ կարող ենք նշել, որ, եթե համագործակցության վարույթի նպատակը մեղադրյալից հանցագործության վերաբերյալ տվյալների ստացումն է, ապա համաձայնեցման վարույթը հիմնվում է մեղադրյալի կողմից իրմեղքի ընդունման վրա։
 Անհրաժեշտ ենք համարում առանձնակի ուշադրություն դարձնել «համագործակցության  վարույթ»  կոչվող  դատավարական  ինստիտուտին։
   Նախնշենք, որ ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի հայեցակարգն ամենաքիչն  անդրադարձել  է  հենց  համագործակցության  վարույթին։
   Հայեցակարգն ընդամենը սահմանափակվել է ի շահ արդարադատության` մեղադրյալի  հետ  համագործակցության  մասին  մինչդատական  համաձայնագրի  և  դրահետ  կապված  հատուկ  կարգով  դատական  ակտ  կայացնելու  ինստիտուտիներմուծման գաղափարն ամրագրելով5։
  Համագործակցության վարույթը, չնայած տարբեր երկրներում դրա օրենսդրական կարգավորման և կիրառման առանձնահատկություններին,  ստեղծվել  է  որպես  կազմակերպված  հանցավորության դեմ պայքարի ճկուն միջոց։
  Իրավաբանական գրականության մեջ միշարք  տեսաբաններ  մատնանշում  են  դրա  ուղղվածությունը  պատվիրվածսպանությունների,  բանդիտիզմի,  կոռուպցիոն,  ինչպես  նաև  թմրամիջոցներիապօրինի շրջանառության հետ կապված հանցագործությունների դեմ պայքարին6։
   Համագործակցության  վարույթի  էությունն  այն  է,  որ  ոչ  մեծ  կամ  միջինծանրության հանցագործության, ինչպես նաև ծանր կամ առանձնապես ծանրհանցագործության  օժանդակության  մեջ  մեղադրվող  անձի  համագործակցության  միջնորդությունը  հսկող  դատախազի  կողմից  բավարարվելու  դեպքումդատախազի և մեղադրյալի միջև կնքվում է համաձայնագիր համագործակցության  մասին,  որում,  ի  թիվս  մյուսների,  նշվում  են  նաև  համագործակցությանբնույթն  ու  դրա  արդյունքում  մեղադրյալի  համար  առաջացող  բարենպաստհետևանքները։
   Համագործակցության  վարույթով  նախաքննությունը  դատավարական ձևի առումով, կարելի է ասել, չունի առանձնահատկություններ։
  Նախաքննության  ընթացքում  համագործակցության  համաձայնագիր  կնքած  մեղադրյալի մասով վարույթն անջատվում է, ինչպես նաև դատախազն իրավասու է կասեցնել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը։
  Հսկող դատախազի  միջնորդությամբ  համագործակցած  մեղադրյալի  նկատմամբ  կարողէ կիրառվել դատական քննության հատուկ կարգ, որի շրջանակներում ուսումնասիրվում  են  առավելապես  համագործակցության  բնույթին  և  մեղադրյալիկողմից իր ստանձնած պարտավորությունները կատարելուն վերաբերող հանգամանքներ։
  Հատուկ կարգի կիրառման արդյունքում մեղադրյալի նկատմամբ5 Տե´ս «ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի հայեցակարգ», Երևան, 2011։
 6 Տե´ս Смирнов А. В., Особый порядок принятия судебного решения при заключении досудебСанкт-Петербург։
 նշանակվում է օրենքով նախատեսվածից մեղմ պատիժ, կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում։
 Մեղադրյալի  հետ  համագործակցության  վերաբերյալ  համաձայնագիրնայսօր  լայն  տարածում  ունի  արտասահմանյան  մի  շարք  երկրներում։
   Համագործակցության  համաձայնագիրը  կամ  վարույթը  «արդարադատության  հետգործարք» անվանումով կիրառելի էր միջին դարերում Անգլիայի իրավակիրառպրակտիկայում։
   Սակայն  այն  պարսավելի  արարք  էր,  քանի  որ  անձը  ցուցմունք էր տալիս իր մերձավորների դեմ։
  Այն հայտնի էր տվյալ ժամանակաշրջանում նաև «մեղանչողի գործի վերանայում» անվամբ։
  Այսպես՝ հանցագործըկարող  էր  ազատվել  մահապատժից,  եթե  իշխանություններին  տեղեկություններ տրամադրեր այլ անձանց կատարած հանցանքների վերաբերյալ։
  Սակայննման  դրսևորմամբ  այս  ինստիտուտը  շուտով  դադարեց  գոյություն  ունենալ։
 «Արդարադատության  հետ  գործարք»  կոչվող  իրավական  ինստիտուտն  իրլայն տարածումը ստացավ ԱՄՆ-ում, որտեղ այն կոչվում է «մեղքի ընդունմանգործարք» (plea bargaining)։
  ԱՄՆ-ում մեղքի ընդունման գործարքով են կայացվում  դատավճիռների  շուրջ  90%-ը։
   Մեղքի  ընդունման  դեպքում  դատախազըմեղադրանքից  հանում  է  մեղսագրվող  հանցանքների  մի  մասը  կամ  առավելխիստ  պատժվող  հանցանքը  վերաորակում  է  ավելի  մեղմ։
   Գործարքը  նաևզգալիորեն  նվազեցնում  է  գործի  քննության  տևողությունը.  այն  իրականացվում է երկու փուլով, եթե մեղադրյալը մեղքն ընդունել է, ապա ներկայացվում էմեղադրական  եզրակացությունը,  և  կայացվում  է  դատավճիռ։
   Անգլո-ամերիկյան համակարգում իրավակիրառ պրակտիկայի հիմքում ընկած է այն մոտեցումը,  որ  քրեական  դատավարությունը  վեճ  է  ներկայացնում  հանցանքի  կատարման  փաստի  և  դրանում  անձի  մեղավորության  կապակցությամբ, և  եթեայդ կողմերից մեկը (մեղադրյալը) իրեն մեղավոր է ճանաչում, ապա նման վեճըշարունակելն ինքնին անիմաստ է7։
  Գործարքը կարող է առաջարկել կողմերիցյուրաքանչյուրը,  որը  հետագայում  հաստատվում  է  դատարանի  կողմից`  հրապարակային դատաքննությամբ։
  Գործարքը հնարավորություն է տալիս կողմերին զերծ մնալու դատական քննությունից, քանի որ մեղքի ընդունումը ենթադրում է գործի քննության հատուկ ձև։
  Գործարքը բավարարում է բոլոր մասնակիցների,  նույնիսկ  տուժողի  շահերը,  որը,  չնայած  չի  մասնակցում  գործարքիկնքմանը,  սակայն  ստանում  է  իրեն  պատճառված  վնասի  փոխհատուցում։
 Անգլո-ամերիկյան  իրավահամակարգին  բնորոշ  այս  ինստիտուտը  ժամանակիընթացքում կիրառելի դարձավ մայրցամաքային իրավակարգերի կողմից։
  Գործարքի ինստիտուտն իր ուրույն տեղն է գտել նաև ՌԴ քրեական դատավարության  օրենսգրքում,  որի  համաձայն`  համագործակցության  վերաբերյալ  մինչ7 Տե´ս Ղուկասյան Հ., Մելքոնյան Դ., նույն տեղում, էջ 34։
 դատական համաձայնագիրը պաշտպանության և մեղադրանքի կողմերի միջևգործարք է, որտեղ այդ կողմերը համաձայնության են գալիս կասկածյալի կամմեղադրյալի  պատասխանատվության  պայմանների  վերաբերյալ`  պայմանավորված  քրեական  գործ  հարուցելուց  կամ  մեղադրանք  առաջադրելուց  հետոնրա կատարած գործողություններով8։
 Միջազգային  փորձի  վերլուծությունից  անցում  կատարենք ներպետականօրենսդրության  կարգավորման  խնդիրներին։
   Նախագծում  հստակորեն  սահմանվում է համագործակցության վարույթի նպատակը, այն է` ծանր և առանձնապես  ծանր  հանցագործությունների  բացահայտումը  և  դրանք  կատարածանձանց պատասխանատվության անխուսափելիության ապահովումը։
  Համագործակցության  վարույթ  կարող  է  նախաձեռնվել  ոչ  միայն  ոչ  մեծ  կամ  միջինծանրության հանցագործության մեջ, այլ նաև ծանր կամ առանձնապես ծանրհանցագործության օժանդակության համար մեղադրվող անձի կողմից համագործակցության  միջնորդություն  ներկայացնելու  դեպքում։
   Համագործակցության միջնորդությունը պետք է վերաբերի տվյալ անձին ներկայացված մեղադրանքին առնչվող հանցագործությանը, որը քննվում է նույն կամ մեկ այլ վարույթով  (454-րդ  հոդված)։
   Հետևաբար,  համագործակցության  վարույթիցդուրս են մնում բոլոր այն դեպքերը, երբ անձը ցանկանում է հասնել համագործակցության  համաձայնագրի  կնքման  իր  մեղադրանքին  չառնչվող  մեկ  այլհանցագործության  բացահայտմանն  օժանդակելու  միջոցով։
   Օրինակ,  երբկազմակերպված հանցավոր խմբի անդամ հանդիսացող անձը կալանավորվելէ  ոչ  ծանր  հանցանք  կատարելու  համար,  որը  չի  առնչվում  տվյալ  կազմակերպության  գործունեությանը,  ապա  իրավապահ  մարմինները,  տեղյակ  լինելով,որ այդ անձը տվյալ կազմակերպության անդամ է, չեն կարողանա դիմել համագործակցության վարույթի, քանի որ միջնորդությունը չի վերաբերի տվյալ անձին  առաջադրված  մեղադրանքին  վերաբերող  հանցագործությանը։
   Հաշվիառնելով  այն  հանգամանքը,  որ  համագործակցության  վարույթի  հիմնականնպատակներից  մեկը  կազմակերպված  հանցավորության  դեմ  պայքարն  է,կարծում ենք, որ նման սահմանափակումն արդարացված չէ, և անհրաժեշտություն  կա,  Նախագծում  փոփոխություն  մտցնելով,  ավելի  ընդլայնելու  համագործակցության շրջանակները և կողմերին հնարավորություն ընձեռելու կնքելհամաձայնագիր նաև վերոնշյալ իրավիճակներում։
 Անդրադարձ  կատարելով  համագործակցության  վարույթի  կիրառմանշրջանակներին`  կարծում  ենք,  որ  անհրաժեշտ  է  այն  տարածել  նաև  դատապարտված անձանց վրա։
  Այս առումով անհրաժեշտ կլինի ընդլայնել նոր հանգամանքների  ուժով  դատական  ակտերի  վերանայման  հիմքերի  շրջանակը։
 8 Տե´ս Уголовно-процессуальный кодекс Российской Федерации от 18.12.2001 N 174-ФЗ (ред.от 31.12.2017), ст. 5, п. 61։
 Մասնավորապես,  որպես  նախկինում  կայացված  դատավճիռների  (այսինքն՝պատժի մասով դատական եզրափակիչ ակտերի) վերանայման հիմք՝ անհրաժեշտ  է  նախատեսել  ծանր  կամ  առանձնապես  ծանր  հանցագործություն  բացահայտող  տեղեկատվության  կամ  այն  կատարելու  մեջ  մեղավոր  անձի  դեմմերկացնող ցուցմունք տալու փաստը։
  Նպատակն այն է, որ առավել վտանգավոր հանցանք գործած անձը հանգիստ չլինի այն բանից հետո, երբ իրեն մերկացնելու և իր կատարած հանցանքը բացահայտելու ունակ անձն արդեն դատապարտվել է։
  Կարծում ենք, որ այն դատապարտյալները, որոնք նախկինումչեն օգտվել համագործակցության հնարավորությունից,  կարող  են միջնորդությամբ  իրականություն  դարձնել  իրենց  այդ  իրավունքը։
   Քրեակատարողականօրենսդրության  համաձայն՝  պատժի  կրման  ընթացքում  դատապարտյալներնիրավունք ունեն իրենց իրավունքների և ազատությունների խախտման վերաբերյալ  դիմումներով,  բողոքներով,  ինչպես  անձամբ,  այնպես  էլ  միջնորդավորված ձևով դիմելու պատիժը կատարող մարմիններ, դատարան, դատախազություն,  մարդու  իրավունքների  պաշտպանին,  պետական  և  տեղական  ինքնակառավարման մարմիններ, հասարակական միավորումներ և կուսակցություններ,  զանգվածային  լրատվության  միջոցներ,  ինչպես  նաև  մարդու  իրավունքների  և  ազատությունների  պաշտպանության  միջազգային  մարմիններ  կամկազմակերպություններ։
  Հաշվի առնելով վերոնշյալ դրույթով սահմանված դատապարտյալների  իրավունքները`  կարող  ենք  վստահորեն  նշել,  որ  համապատասխան իրավական նորմեր սահմանելով՝ կապահովվի դատապարտյալներիհետ համագործակցությունը։
  Կարծում ենք, որ միջնորդությունը նույն կարգով,սակայն, տվյալ դեպքում քրեակատարողական վարչակազմի միջոցով կարող էհանձնվել դատախազին։
  Օրինակ՝ կազմակերպված խմբերի այն անդամները,որոնք գտնվում են ազատության մեջ և շարունակում են իրենց հանցագործությունների շղթան` վտանգելով հասարակությունը, այս ձևով կարող են հեշտությամբ  վնասազերծվել,  և  այդպիսով  հնարավոր  կլինի  հասնել  համագործակցության վարույթի` օրենքով սահմանված նպատակներին։
 Նախագծի  համաձայն`  համագործակցության  միջնորդությունը  հասցեագրվում է հսկող դատախազին և ստորագրվում է մեղադրյալի ու նրա պաշտպանի կողմից։
  Համագործակցության միջնորդությունը կարող է ներկայացվելմեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու պահից մինչև նախաքննության ավարտի մասին հայտարարելը։
  Համագործակցության միջնորդության  մեջ  նշվում  է,  թե  ինչում  է  արտահայտվելու  մեղադրյալի  համագործակցության բնույթը, ինչպես նաև այն գործողությունները, որոնք մեղադրյալըպարտավորվում  է  կատարել՝  հանցագործությունը  բացահայտելուն  կամ  այնկատարած  անձի  պատասխանատվության  անխուսափելիությունը  ապահովելուն  աջակցելու  նպատակով։
   Համագործակցության  միջնորդությունը  մեղադրյալի կամ նրա պաշտպանի կողմից հսկող դատախազին հանձնվում է քննիչի միջոցով։
  Եթե միջնորդությունը ներկայացնելու պահին մեղադրյալը պաշտպան չունի, ապա քննիչը միջոցներ է ձեռնարկում վարույթին պաշտպանի մասնակցությունն ապահովելու համար և մեղադրյալին հնարավորություն է ընձեռում  պաշտպանի  հետ  քննարկելու  միջնորդությունը։
   Մեղադրյալի  և  պաշտպանի  կողմից  ստորագրված  միջնորդությունը  ստանալուց  հետո  երեք  օրվաընթացքում  քննիչն  այն  հանձնում  է  հսկող  դատախազին՝  կցելով  դրա  բավարարման կամ մերժման վերաբերյալ իր գրավոր կարծիքը։
  Ի տարբերություն միշարք արտասահմանյան երկրների, մասնավորապես ՌԴ քրեական դատավարության  օրենսգրքի,  որտեղ  քննիչը  կա՛մ  կարող  է  միջնորդությունը  հանձնելդատախազին,  կա՛մ  համագործակցության  միջնորդությունը  մերժելու  մասինորոշում կայացնել (ՌԴ ՔԴՕ 317.1-րդ հոդվածի 3-րդ մաս), Նախագիծը, համագործակցության  միջնորդության  լուծման  կապակցությամբ,  բացի  կարծիքհայտնելու հնարավորությունից, քննիչին այլ լիազորությամբ չի օժտում։
  Համագործակցության  միջնորդությունը  և  դրա  վերաբերյալ  քննիչի  կարծիքը  ստանալուց  հետո  երեք  օրվա  ընթացքում  հսկող  դատախազը  համագործակցության  միջնորդությունը  բավարարելու  կամ  մերժելու  մասին  որոշում  է  կայացնում։
   Համագործակցության  միջնորդությունը  բավարարելու  դեպքում  հսկողդատախազը քննիչի, մեղադրյալի և նրա պաշտպանի մասնակցությամբ կազմում  է  համագործակցության  համաձայնագիր։
   Ի  դեպ,  քննիչը,  չնայած  մասնակցում  է  համագործակցության  համաձայնագրի  կնքմանը,  բայց,  ի  տարբերություն  մյուս  սուբյեկտների,  չի  ստորագրում  այն։
   Այստեղ  հարկ  ենք  համարում անդրադարձ կատարել այն հանգամանքին, որ Նախագիծը հստակ ժամկետ  չի  սահմանում  մեղադրյալի  և  պաշտպանի  միջնորդությունը  բավարարելուց հետո դատախազի կողմից համագործակցության համաձայնագիր կազմելու համար։
  Ճիշտ է, ամեն դեպքում դատախազը կաշկանդված է նախաքննության  ժամկետներով,  սակայն,  կարծում  ենք,  որ  անհրաժեշտ  է  հստակությունապահովելու  նպատակով  սահմանել  կոնկրետ  ժամկետ,  և  առաջարկում  ենքնախատեսել  մեկշաբաթյա  ժամկետ  դատախազի  կողմից  համագործակցության համաձայնագրի կազմման համար։
 Ընդհանրացնելով՝ կարող ենք փաստել, որ չնայած թերություններին` համագործակցության վարույթը կարող է զարգացման լուրջ հեռանկարներ ունենալ Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարությունում։
  Անհրաժեշտ  է  նաև  հաշվի  առնել  այն  հանգամանքը,  որ  այս  ինստիտուտն  ամրագրված է՝ կազմակերպված հանցավորության դեմ արդյունավետ պայքարն ապահովելու  համար,  իսկ  միջազգային  փորձի  ուսումնասիրությունը  ցույց  էտվել,  որ  նման  հանցագործություններից  հասարակությանն  ու  պետությանըպաշտպանելու համար ավելի գործուն կառուցակարգեր դեռևս չկան։
 Ռուզաննա ԽուդավերդյանՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆ ՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄԲանալի բառեր` համագործակցության վարույթ, համաձայնեցման վարույթ, արդարադատության հետ գործարք, մեղքի ընդունման գործարք, դատախազ, մեղադրյալ։

Համագործակցության վարույթի նպատակն է խարխլել հանցավորության շղթան։
  Ուստի դրան հասնելու համար անհրաժեշտ է, որ հանցագործության մեջ մեղադրվող անձինք  համագործակցեն իրավապահ մարմինների հետ։
  Մեղադրյալը պետք է շահագրգռված լինի  և բարեխիղճ աջակցություն ցուցաբերի հանցագործությունների բացահայտմանը, որի արդյունքում նրա նկատմամբ նշանակվում է օրենքով  նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ,  կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում։
  Աշխատանքում կատարվել է  համագործակցության վարույթը կարգավորող իրավանորմերի վերլուծություն, ինչը թույլ է  տվել բացահայտել այս ինստիտուտի թերի իրավակարգավորումները։
