Նախաբան   Ստեղծագործության մատենագիտական ​​նյութը Գարեգին Հովսեփյանի, Սերիկ Դավթյանի, Արմեն Մալխասյանի, Հայկ Տեր-Գոնդյանի, Վիգեն hazազարյանի, Տատյանա Իզմայիլովայի և այլոց աշխատանքներն էին:   Նշված հեղինակների աշխատանքները գաղափար են տվել կրկնակի հավաքածուներ կազմելու մասին:   Աշխատանքի նպատակն է լրացնել առկա բացը կրկնակի ուսումնասիրության ոլորտում:   Ստեղծագործության նպատակներից մեկն է `հայտնաբերել կրկնակի հավաքածուների պատկերագրական և տեխնիկական առանձնահատկությունները:   Մատենադարանում պահվող Կիլիկյան հավաքածուն մասամբ ուսումնասիրվել է, ուստի այս թեմայով գիտական ​​աշխատանքների հնարավորությունը արդիական է տարբեր շրջանակների համար: KilikyanKilikyanmaking արծաթագործությունը, հայկական արծաթագործության մի մասը, չունի հետազոտություններ: Մեր հոդվածը վերաբերում է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվող ձեռագրերի արծաթե օրինակներին:   Թեմայի ընտրությունը պայմանավորված է այդ ոլորտում առկա բացով:   Բազմաթիվ հոդվածներ վերաբերում են կիլիկյան արծաթագործությանը, բայց կրկնօրինակման ոլորտը լավ ուսումնասիրված չէ:   Կիլիկիայում արծաթագործությունը բավականին զարգացած էր, ինչի վկայությունն են մեզ հասած նմուշները:   Կիլիկիայում կային արծաթագործության բազմաթիվ կենտրոններ ՝ յուրաքանչյուրն իր առանձնահատկություններով: Այդ կենտրոնների թվում են Հրոմկլանը, Սկրանը, Դրազարկը, Ակները և Սիսը: Օգտագործվել են արծաթի մշակման տարբեր մեթոդներ ՝ սադա, բեկոր, փորագրված, ոլորված, հատիկավոր:   Նշված տեխնիկայով պատրաստվել են արծաթե ծածկոցներ [1]: Արծաթե երկտեղանոցներն ունեն երկու նշանակություն ՝ 1. պաշտպանիչ, 2. գեղարվեստական:   Բազմաթիվ դեպքեր կան, երբ ձեռագիրը տեղից տեղ է տեղափոխվել և կողոպտվել:   Կազմը ձեռագրի վերջին փուլն է:   Ձեռագրերի կազմերի համար, բացի կաշվից, օգտագործվել են արծաթ և ոսկի, որոնցից պատրաստվել են կրկնակի կազմեր:   Կրկնակի հավաքածուների տեսքը համեմատվում է Etup- ի հետ:   Բավականին հետաքրքիր համեմատություն ենք տեսնում «Էջմիածին» ամսագրում տպագրված մի հոդվածում, որտեղ նշվում է, որ ձեռագրերի տետրերը `կեռներ, մամլիչներ, հին ժամանակներում պահվում էին կտավի փաթեթներում` ծածկված գործվածքով կամ կաշվով, դրված փայտե, մետաղական կամ փղոսկրե տուփ:   Նշվում է, որ «արկղի մեջ հավաքված» արտահայտությունը հաճախ հանդիպում է հավաքածուների հուշերում, այդ պատճառով կոմպոզիցիային տրվել է տուփի տեսք ՝ երկու տերևով, մեջքով և դուռով [5]:   Կրկնօրինակները սովորաբար ավելացվում են ավելի ուշ:   Դա հաճախ է պատահում, երբ նվիրատվությունները կատարվում են թանկարժեք քարերից, որոնք կցված են ձեռագրերին:   Խաչի վրա կատարվում են տարբեր պատկերներ (խաչի, Քրիստոսի, Հովհաննես Մկրտչի, Մարիամի և այլն):   Կրկնակի հավաքածուները հաճախ կցվում են մետաղական գնդիկներով, որպեսզի սեղանի, գրապահարանի և այլ իրերի հետ շփման արդյունքում կարողանանք վկայակոչել Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվող 4 ձեռագրերը, որոնք գտնվում են հետեւյալ համարները ՝ 7690, 7691, 7770, 197: չվնասվել:   Մեր 7690 համարի տակ գտնվող ձեռագիրը 1249 թվագրված Ավետարան է:   Պատկանում է Հռոմկլայի դպրոցին: Ավետարանը ստեղծվել է Կոստանդին կաթողիկոսի հրամանով: Ավետարանի գրիչը Կիրակոսն է [4]:   Այս ձեռագրի կրկնօրինակը ստեղծվել է 1255 թվականին:   Կրկնակի ստեղծման համար օգտագործվել է կտրման տեխնիկա:  Արծաթե երկտեղանոցը ունի 2 կողմ:  Մեկ դեմքին պատկերված է Քրիստոսը Մարիամ Աստվածածնի և Հովհաննես Մկրտչի հետ:  Կենտրոնում Քրիստոսն է, ձախից ՝ Մարիամը, աջից ՝ Հովհաննես Մկրտիչը:   Սարկավագի տեսարանի ամենավաղ օրինակը երեւում է Տրապիզոնի Ավետարանում:     Մարիամը և Հովհաննես Մկրտիչը պատկերված են որպես մուրացկաններ:   Քրիստոսի աջ ձեռքը պատկերված է օրհնությամբ:   Պարողների հագուստի ծալքերը բավականին հմտորեն են արված:   Դեմքերը նույնպես լավ մշակված են, ինչը խոսում է վարպետի ուժի մասին:   Նիշերն ընդգրկված են շրջանագծի մեջ:   Շրջանի եզրերին բոլոր գրառումները ՝ տեղեկատվական, գեղարվեստական:   Արձանագրությունը հետևյալն է. «ՆՐԱ ՄԱՅՐԻ ՄԱՅՐԸ ՝ ԿՈՍՏԱՆԴԻԱՅԻ ԿԱԹՈOLԻԿՈՍԸ, ԲԵՐԵԼ Է ԻՐ Ե BԲԱՅՐԻՆ ԵՎ ԵROԲԱՅՐԻՆ. ԹՈՒՉԴ»:   Հակառակ կողմում պատկերված են 4 ավետարանիչներ: 4 ավետարանիչների առաջին նկարը հայտնաբերվել է Ադրիանուպոլսի Ավետարանի հայկական մանրանկարիչ ավետարանում, որը թվագրվում է 1007 թվականով [7]:   Այստեղ ավետարանիչները պատկերված են երկու էջերի վրա:  Յուրաքանչյուր էջում կա երկու ավետարանիչ:   Չորս ավետարանիչների պատկերագրությունը գտնում ենք 1018-ի ձեռագրում:   Չորս ավետարանիչները պատկերող հաջորդ ձեռագիրը 1033 թվականից է:   Այս ձեռագրերի շարքը կարելի է շարունակել, բայց մենք ցույց տվեցինք հայկական արվեստի ամենավաղ օրինակները, որտեղ հանդիպում ենք ավետարանիչների պատկերներին:   Այստեղ նույնպես.   Կարծում ենք, որսորդական կերպարները վերցված են շրջանագծի մեջ:  Այս շրջանակը միևնույն ժամանակ արձանագրություն է:   Այստեղ վերին մասում ձախը գրված է ձախ կողմում: «ԳՐԵ THE ԱՎԵՏԱՐԱՆԸ ԵՎ ԿԱ ORՄԱԿԵՐՊՈՒՄ Է ՏՈՒՆԸ ԿԱԹՈOLԻԿՈՍ ԿԱԹՈOLԻԿՈՍԻ ՀԻՇԱՏԱԿԻՆ ԻՐ BՆՆԴՅԱՆ ՕՐԸ ԵՎ ԻՆՉ ԵԲԱՅՐ ԱՄՄ»:   Հետաքրքիր է, որ ավետարանիչներն այստեղ պատկերված են ոչ թե ավանդական եղանակով ՝ Մատթեոսի, Մարկոսի, ukeուկասի, Հովհաննեսի պատկերներով, այլ ընդհակառակը ՝ Հովհաննես, ukeուկաս, Մարկոս, Մատթեոս:   Երրորդ, մեղմ նիշը այստեղ ukeուկասն է, բայց պատկերի վերևում գրված է Մարկ (Մարկ):  Սա հիմք է հավատալու, որ արծաթագործը և նկարիչը տարբեր մարդիկ էին:   Հավանաբար արծաթագործը, չիմանալով ավանդական նկարը, արծաթեղենը դրեց հակառակ ուղղությամբ:   Նշենք, որ ukeուկաս ավետարանիչը մինչ այժմ պատկերված է Tիր Կաթինի Թոնսորում: Lուկասի ՝ ukeուկասի կերպարը բավականին տարածված էր: Հետաքրքիր է նշել, որ Սարգիս Պիցակի արվեստում ոչ միայն «Լուկասնե տոնզուրը», այլ նաև տարբեր տեսարանների այլ կերպարներ, ինչպես նա, մյուս ավետարանականները [6]: Մեր հոդվածում մենք տեղադրել ենք Մատթեոսի ավետարանիչի կերպարը, որտեղ Մեթյուն պատկերված է թոնզուրով:   Ինչ վերաբերում է 1249-ի ավետարանիչների պատկերներին, ապա հագուստի ծալքերը հմտորեն մշակված են, դեմքերը ունեն նմանություններ, դրանք բավականին նման են միմյանց: Կրկնակի երկու կողմերը միացված են ծխնիներով: Դռան վրա կան մետաղական գնդիկներ, որոնք, հավանաբար, տեղադրվել են պաշտպանիչ նպատակներով, որպեսզի կազմը համեմատաբար վնասվի: Հաջորդ ձեռագիրը պահվում է 7691 համարի տակ:   Դա սրբավայր է:   Այն ստեղծվել է 1307 թվականին:   Theաղկում է Օգսենտ վանականը (1451), իսկ ստացողը ՝ Վարդան քահանան [3]:   Պատկերված է կազմի խաչելության տեսարանը:  Խաչի ներսում Ադամի գանգի նկարն է:   Խաչված Քրիստոսի ձախ կողմում Մարիամն է, իսկ աջում ՝ Հովհաննեսը:   Քրիստոսի մարմնին տրվում է S- սեր: Մարմինը պլաստիկ է:   Վարպետորեն ձևավորված են զգեստները, որոնք ականատես են լինում Թորոս Ռոսլինի 1268 առանձնահատկություններին Մարիամում, ով Հովհաննեսիկերպարներլինում է: Վերոնշյալ Մալաթիայի ավետարանական մանրանկարչությունում, որը պատկերում է նաև խաչելության տեսարանը:   Այս ձեռագրի վրա կան նաեւ փոքր գնդակներ, որոնք, ինչպես նշեցինք, նախագծված են այնպես, որ կազմը չվնասվի:   Օգտագործվել է կտրելու տեխնիկա: Մյուս ձեռագիրը պահվում է 7700 համարի տակ:  Պատկանում է Սսի դպրոցին:  Այն ստեղծվել է 1237 թվականին:  Գրիչը Գրիգորն է [3]:  Շատ տեղեկություններ չկան:   Դուբլը պատրաստվում է ամրացման տեխնիկայով:   Ձեռագրի պատճենին կցված է մեծ խաչ:   Քարերը կցված են կազմի 4 անկյուններին:   Եկեք տեսնենք խաչի վրա քարերի առկայությունը:   Coverածկույթը ամրացվում է մյուս կողմում `ամրակներով: Այստեղ մենք կրկին ականատես ենք լինում վերը նշված մետաղական գնդիկներին:   Այստեղ դրանց կիրառությունն ավելի պարզ է:   Նրանք ամենուր են:   Թանկարժեք քարերը պաշտպանված են վնասներից:  Այս կրկնակը, համեմատած վերը նշված երկուսի հետ, միատեսակ ավելի պարզունակ է:   Դա պայմանավորված է նրանով, որ այստեղ, ի տարբերություն մյուս երկուսի, պատկերները բացակայում են. Փոխարենը դա մեծ խաչ է, բայց նաև պահպանում է իր գեղարվեստական ​​նշանակությունը: Հաջորդը 197 թիվ Ավետարանն է:   Այն պատկանում է Ակների դպրոցին `հիմնադրվել է 1287 թվականին:   Գրիչ ստացողը քեռի Հովհաննեսն է:  Կազմը մետաղական զարդանախշերով շագանակագույն կաշի է:   Այստեղ օգտագործվել է եղունգների օգնությամբ ամրացման տեխնիկան:   Կրկնօրինակի վերաբերյալ լրացուցիչ տեղեկությունները չեն պահվում ավելի ուշ ավելացված հուշագրում: Այստեղ ներկայացված է խաչ, և խաչի եզրերին կցվում են փոքր մետաղական գնդիկներ:  Այս ձեռագիրը հավանաբար թալանվել կամ վնասվել է մինչ Մատենադարան հասնելը, ինչի վկայությունն է նրա ներկայիս տեսքը: Ուսումնասիրելով վերը թվարկված 4 ձեռագրերի կրկնօրինակները ՝ գալիս ենք հետեւյալ եզրակացության.   Կիլիկյան արծաթագործության բնութագրական առանձնահատկությունները, որոնք պահպանվել են ժամանակի ընթացքում: Douույգերի պատկերները արված են մեծ վարպետությամբ, ինչը խոսում է արվեստի այդ ճյուղի զարգացման մասին:  Կերպարների դեմքերը ազդում են տվյալ ժամանակահատվածի վրա: Վարպետորեն արված են նաեւ հագուստի ծալքերը, ինչը բնորոշ է նկարչական արվեստին:   Մարմնին S- ձև տալը խոսում է մանրանկարչության արվեստի կապի մասին:  Գրեթե բոլոր ձեռագրերի օրինակներում մենք տեսանք նույն ընդհանրությունը. Մետաղական գնդիկների օգտագործումը:   Կարելի է եզրակացնել, որ այդ ժամանակահատվածում նվիրատվությունները տարածված էին, ինչը վկայում է թանկարժեք քարերի առկայությունը:   Մեր ուսումնասիրությունը չի սպառում ամբողջ նյութը, այն ավելի ընդգրկուն է, մենք հետագայում կփորձենք իրականացնել ավելի ամբողջական փաստահավաք ուսումնասիրություն կիլիկյան ձեռագրերի վերաբերյալ: Եզրակացություն   Մասունքի ուսումնասիրությունը մեկ անգամ ևս ցույց է տալիս կիլիկյան արծաթագործության զարգացումը:   Կրկնակի պատրաստելը առանձին ճյուղ էր և առանձնանում էր իր դպրոցներով:   Կրկնօրինակների վրա ժամանակաշրջանն ազդում է դեմքերը պատկերելու տեսանկյունից: Կրկնօրինակների պատկերներն ուղղակիորեն համեմատելի են մանրանկարների պատկերների հետ:   Պատկերներն ունեն ոճական առանձնահատկություններ: Դրանք պարունակում են աշխարհագրական նյութեր: ։

Աշխատանքը  Մեսրոպ Մաշտոցի անվան  Երևանի  Մատենադարանում  պահվող կիլիկյան  ձեռագրերից  չորսի  կրկնակազմերի  մասին  է։
   Առաջինը՝  7690  համարի  ներքո  գտնվող,  ուսումնասիրության  առարկա  է  եղել  տարբեր  գիտնականների  համար,  իսկ մյուս երեքը լուսաբանված չեն։
  Այս չորս ձեռագրերը ներկայացնում  են կիլիկյան արծաթագործության տարբեր դպրոցներ։
  Աշխատանքում ոչ  միայն  անդրադարձ  է  կատարվում  կրկնակազմի  արտաքին  տեսքի  նկարագրությանը,  առանձնահատկություններին,  տեխնիկաներին։
   Համեմատականներ  են  անցկացվում  ուսումնասիրվող  կրկնակազմերի  վրա  առկա  պատկերների  և  մանրանկարչական  պատկերագրության վաղագույն օրինակների միջև։
