Քիմիական  գիտության  կարևորագույն  խնդիրներից  են  նոր  կենսաբանականակտիվ նյութերի սինթեզը և դրանց հիմքի վրա ավելի էֆեկտիվ դեղանյութերի ստացումը, որոնք օժտված կլինեն բարձր ընտրողականությամբ և ցածր տոքսիկությամբ։
 Կարևոր  է  նաև  նուրբ  օրգանական  սինթեզի  արգասիքների  օգտագործման  նորոլորտների բացահայտումը և ընդլայնումը։
 Բժշկության մեջ օգտագործվող կենսաակտիվ նյութերի զգալի մասը թթվածին ևազոտ  պարունակող  հետերոցիկլիկ  միացություններն  են,  այդ  թվում  նաև  ֆունկցիոնալիզացված լակտոնները։
  Չհագեցած լակտոնների՝ ֆունկցիոնալ տեղակալված բազում ածանցյալներ գտել են իրենց կիրառությունը տարբեր բնագավառներում` որպեսհերբիցիդներ,  բույսերի  աճի  խթանիչներ,  դեղանյութեր  և  այլն։
   Կենսաբանական  ակտիվությամբ օժտված չհագեցած γ-լակտոնները մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում  ինչպես  տեսական  քիմիայի  բնագավառում,  այնպես  էլ  դեղանյութերի  արտադրությունում և ագրոքիմիայում [7, 8]։
 Բնական  ալկալոիդ  սերպեժինը  անջատվել  է  Ceropegia  juncea  բույսից,  որը  օգտագործվել  է  ավանդական  բժշկության  մեջ  և  օժտված  է  հանգստացնող,  հակաբորբոքային,  ցավազրկող  և  հակախոցային  հատկություններով։
   Սերպեժին  ալկալոիդիկառուցվածքը  իրենից  ներկայացնում  է  չհագեցած  γ-լակտոնների  և  պիրիդոնայինցիկլի կոնդենսված հետերոցիկլիկ համակարգ։
  Լակտոնների շարքում առավել ակտիվեն  հանդիսանում  այն  նյութերը,  որոնք  պարունակում  են  արոմատիկ  կամ  չհագեցածտեղակալիչներ։
  Սերպեժին բնական ալկալոիդի կառուցվածքը պարզաբանվել և հաստատվել է որպես 1,1,5-տրիմեթիլ-ֆուրո [3,4-c]-պիրիդին-3,4(1H, 5H)-դիոն [5]։
 Առաջինը սերպեժինի սինթեզը առաջարկվել է պրոֆեսոր Գի Կեկինեի կողմից ևհիմնված  է  3-N,N-դիիզոպրոպիլկարբամոիլ-2-մեթօքսիպիրիդինի  քիմիական  փոխարկումների վրա՝ համաձայն հետևյալ սխեմայի [6].Ե. Կայգորոդովայի և աշխատակիցների կողմից հրատարակվել են սերպեժին ալկալոիդի սինթետիկ անալոգներ N-տեղակալված ֆուրոպիրիդոնների ստացման և քիմիական  փոխարկումների  աշխատանքների  շարք  [1-3]։
   Նշված  սինթեզների  համարօգտագործվել է 2-քլորցիանոպիրիդին։
 NN(iPr)2OONON(iPr)2OOHNOOONHOOO68%91%68%70%NOOONClOCNNClOONHOOOՀեղինակները  կարծում  են,  որ  այս  դասի  միացությունների  ուսումնասիրումըգործնական օգտագործման համար հեռանկարային է։
  Ըստ իրենց կարծիքի՝ այս միացության  նկատմամբ  հետաքրքրությունը  պայմանավորված  է  վիտամին  B6-պիրիդոքսինի  սինթեզում  դրա  հավանական  օգտագործման  մեջ։
   Հետագայում  դրանք  ուսումնասիրել  են  6-մեթիլ-3-օքսո-4-քլոր-1H-ֆուրո[3,4-C]  պիրիդինի  փոխազդեցությունըթիոմրջնաթթվի հետ։
  Ստացվել է 2(5H)-ֆուրանոն՝ կոնդենսված 2(1H)-պիրիդինթիոնիհետ [3]։
 Այնուհետև  ստացված  միացությունը  կոնդենսվել  է  տարբեր  ֆուրան-  և  թիոֆենկարբալդեհիդների  հետ։
   Այս  շարքի  միացությունների  մեջ  հայտնաբերվել  են  խնձորիսերմերի  աճը  ակտիվացնող  հատկությամբ  օժտված  միացություններ։
   Օգտագործվելէ խնձորի սերմերի 24 ժամվա ընթացքում թացացման նախնական մեթոդ, և հայտնաբերվել է, որ սինթեզված միացությունը 0.0005 % օպտիմալ կոնցենտրացիայով համեմատած  գիբերելինի  հետ  օժտված  է  աճը  ակտիվացնող  մեծ  ակտիվությամբ  և  չի  զիջում ըստ կառուցվածքի անալոգ կրոտոնլակտոնին, ընդ որում՝ այն օժտված է ավելիցածր տոքսիկությամբ։
 ԵՊՀ  օրգանական  քիմիայի  ամբիոնի  աշխատակիցների  կողմից  առաջարկվել  ուհրապարակվել  է  սերպեժին  ալկալոիդի  և  դրա  չհագեցած  3-կարբոէթօքսիլակտոնիտարբեր ածանցյալների ունիվերսալ մեթոդ [11, 12]։
   Մեթոդը թույլ է  տալիս կիրառելտարբեր  լակտոններ  և  ամիններ։
   Մեթոդը  հիմնված  է  3-կարբոէթօքսի-4,5,5-տրիմեթիլ-ֆուրանոն-2-ի և դիմեթիլֆորմամիդի դիմեթիլացետալի փոխազդեցության վրա ևստացված դիմեթիլամինովինիլ ածանցյալների առաջնային ամինների հետ հաջորդողցիկլացումով, որն ընթանում է համաձայն հետևյալ սխեմայի.Թեստավորումով  ցույց  է  տրվել,  որ  որոշ  միացություններ,  որոնք  պարունակումեն  լակտոնային  օղակ,  օժտված  են  էֆեկտիվ  կենսաբանական  ակտիվությամբ  [4]։
 Փարիզ-6  համալսարանի  գիտնականները  ուսումնասիրել  են  սերպեժին  ալկալոիդիտարբեր ածանցյալների ակտիվությունը՝ որպես պրոտեասոմների ինհիբիտորներ [9]։
 Մեթոդը  հարմար  է  և  թույլ  է  տալիս  սինթեզել  պիրիդոնային  ցիկլում  ազոտի  ատոմիմոտ բազմաթիվ ածանցյալներ։
 Նախկինում ցույց է տրվել, որ սերպեժին ալկալոիդի N-տեղակալված որոշ ածանցյալներ  օժտված  են  կենսաբանական  ակտիվությամբ  [9,  12]։
   Հաշվի  առնելով  ԵՊՀօրգանական քիմիայի ամբիոնում մշակված եղանակի լայն հնարավորություն ունեցողNOClO(NH4)2CSNOOSNH2NH2Cl NOSOXRCHO+    -XRNOSOX = O, S       R = H, CH3, Brմեթոդը՝  այս  աշխատանքում  մենք  փորձել  ենք  օգտագործել  լակտոններ,  որոնք  C-5ատոմի մոտ ունեն տարբեր տեղակալիչներ։
 Նշված  չհագեցած  տեղակալիչներով  հետերոցիկլիկ  համակարգերի  ստացմանհամար որպես ելային α-կետոսպիրտ՝ մենք օգտագործել ենք 3-հիդրօքսի-3-մեթիլպենտեն-4-ո։
  Դրա փոխազդեցությունից մալոնաթթվի դիէթիլ էսթերի հետ էթիլ սպիրտումնատրիումի  էթիլատի  ներկայությամբ  եռման  պայմաններում  մեր  կողմից  ստացվել  է3-կարբոէթօքսի-4,5-դիմեթիլ-5-վինիլ-ֆուրանոն-2(5H)։
   Ստացված  լակտոնի  դիմեթիլֆորմամիդի  դիմեթիլացետալի  հետ  փոխազդեցությունից  քսիլոլում  եռման  պայմաններում  ստացվել  է  տվյալ  միացության  նոր՝  4-դիմեթիլամինովինիլ  ածանցյալը՝  ըստհետևյալ սխեմայի.Ստացված միացությունը իրենից ներկայացնում է մուգ կարմիր գույնի բյուրեղական նյութ։
  Սերպեժին ալկալոիդի C-1 ատոմի մոտ վինիլային տեղակալիչով և ազոտիատոմի մոտ տարբեր տեղակալիչներով նոր ածանցյալների ստացման համար ստացված նյութը ռեակցիայի մեջ է դրվել ալիֆատիկ ամինների, ցիկլոհեքսիլամինի և 1,1դիմեթիլէթիլենդիամինի հետ։
 Համաձայն  ԵՊՀ  օրգանական  քիմիայի  ամբիոնում  կատարված  ուսումնասիրությունների՝  սկզբում  տեղի  է  ունենում  վերաամինացումը,  որն  ուղեկցվում  է  գազայինդիմեթիլամինի  անջատումով,  ապա  տեղի  է  ունենում  ցիկլացում,  որն  ուղեկցվում  էէթիլ սպիրտի հեռացումով։
 Ստացված նյութը սպիտակ փոշի է։
  Սերպեժինի ազոտի ատոմի մոտ նոր ֆենիլային տեղակալիչներով ածանցյալների ստացման համար մենք նշված ռեակցիայում օգտագործել ենք նաև արոմատիկ ամիններ՝ բենզիլամին և ֆենիլէթիլամին։
  ՌեակցիանN(CH3)2CH(OCH3)2OOHOC2H5OC2H5OOC2H5ONaC2H5OHOOC2H5OO+OOOC2H5ONNH2R-NH(CH3)2NOOOROONOOC2H5NH2R-NH(CH3)2OONHROOC2H5 -C2H5OHNOOORR =N,R =,ընթանում է համանման եղանակով, ազոտի ատոմի մոտ բենզիլային և ֆենիլէթիլայինտեղակալիչներով ալկալոիդի ածանցյալների առաջացմամբ։
 Նախկինում ԵՊՀ օրգանական քիմիայի ամբիոնում սինթեզվել է սերպեժին ալկալոիդի  ածանցյալ  նորսերպեժինը  [9]։
   Հետագայում  հեղինակները  հաջողությամբ  օգտագործել են դրա սինթետիկ հնարավորությունները մի շարք հետաքրքիր ռեակցիաների իրականացման համար։
 Դրա  ստացման  համար  որպես  ելային  միացություն  օգտագործվել  է  3-կարբոէթօքսի-4,5,5-տրիմեթիլֆուրանոն-2(5H)։
   Կիրառվել  է  դիմեթիլֆորմամիդի  դիմեթիլացետալի  օգտագործմամբ  սխեման,  և  նպատակային  միացությունը  ստացվել  է  65  %  ելքով։
 Ստացված  սերպեժինի  կառուցվածքային  անալոգը  իրենից  հետաքրքրություն  էներկայացնում  ֆուրոպիրիդինի  և  ամինային  տեղակալիչներով  հետերոցիկլիկ  համակարգերի քիչ ուսումնասիրված դասի միացությունների սինթեզի մեջ [9, 10]։
 Վինիլային խումբ պարունակող նորսերպեժինը մենք ստացել ենք նաև 3-կարբամոիլ-4,5-դիմեթիլ-5-վինիլ-ֆուրանոն-2(5H)-ից։
   Այն  փոխազդեցության  մեջ  ենք  դրելդիմեթիլֆորմամիդի  դիմեթիլացետալի  հետ  և  ռեակցիայի  տարման  պայմաններումանջատել ենք նպատակային նոր սերպեժինի ածանցյալը։
 Այսպիսով, մեր կողմից առաջին անգամ սինթեզվել են սերպեժին ալկալոիդի լակտոնային ցիկլում C-1 ածխածնի ատոմի մոտ վինիլային տեղակալիչներով նոր ֆունկցիոնալիզացված ածանցյալներ, ստացվել են ազոտի  ատոմի մոտ  տարբեր տեղակալիչներ  և  լակտոնային  ցիկլում  վինիլային  խումբ  պարունակող  սերպեժին  ալկալոիդինոր կառուցվածքային անալոգներ։
  Իրականացրել ենք լակտոնային օղակում վինիլային խումբ պարունակող նորսերպեժին ալկալոիդի հանդիպակաց սինթեզ։
  Ստացվածմիացությունները  գտնվում  են  կենսաբանական  թեստավորման  փուլում։
   ՍտացվածNHOOONOOOH NOOClNOONHRPCl5NH2RClR =,OONOC2H5ONH3-NH(CH3)2-C2H5OHNOOOONH2OON(CH3)2CH(OCH3)2OONH2ON NHOOOմիացությունների կառուցվածքը ապացուցվել է ԻԿ և ՄՄՌ սպեկտրների տվյալներով,իսկ մաքրությունը վերահսկվել է նրբաշերտ քրոմատոգրաֆիայի մեթոդով։
 ԳրականությունՆանե ԱվագյանՍԵՐՊԵԺԻՆ ԱԼԿԱԼՈԻԴԻ ՍՏՐՈՒԿՏՈՒՐԱՅԻՆ ԱՆԱԼՈԳՆԵՐԻ ՍՏԱՑՈՒՄԸԲանալի բառեր` սերպեժին, պիրիդինային ալկալոիդ, վինիլային տեղակալիչ, 2-օքսո-5-վինիլ2,5-դիհիդրոֆուրան, ֆուրո[3,4-c]պիրիդին-3,4-դիոն։

Բժշկության  մեջ  օգտագործվող  կենսաակտիվ  նյութերի  զգալի  մասը  թթվածին  և  ազոտ  պարունակող  հետերոցիկլիկ  միացություններ  են,  այդ  թվում  նաև  ֆունկցիոնալիզացված  լակտոնները։
   Սերպեժին  ալկալոիդի  կառուցվածքը  որոշված  է  որպես  չհագեցած  γ-լակտոնի  և  պիրիդինի  բիցիկլիկ  կոնդենսված  համակարգ։
   Բնական  ալկալոիդ  սերպեժինը  անջատվել  է  Ceropegia  juncea  բույսից,  որն  օգտագործվում  է  ավանդական  բժշկության  մեջ  և  օժտված  է  տրանկվիլիզատոր, հակաբորբոքային, ցավազրկող և հակախոցային հատկություններով։
   Մեր  կողմից  առաջին  անգամ  ստացվել  են  սերպեժին  ալկալոիդի  նոր  ֆունկցիոնալիզացված  ածանցյալներ՝  վինիլային  տեղակալիչով  լակտոնային  ցիկլի  C-1  ատոմի  և  տարբեր  տեղակալիչներով  պիրիդինային  ցիկլի  ազոտի  ատոմի  մոտ։
   Իրականացրել  ենք  լակտոնային  օղակում  վինիլային  խումբ  պարունակող  սերպեժին  ալկալոիդի  անալոգների  հանդիպակաց  սինթեզ։
  Ստացված միացությունները գտնվում են կենսաբանական թեստավորման փուլում։
   Ստացված  միացությունների  կառուցվածքը  ապացուցվել  է  ԻԿ  և  ՄՄՌ  սպեկտրների  տվյալներով, մաքրությունը վերահսկվել է նրբաշերտ քրոմատոգրաֆիայի մեթոդով։
