Մարդկությունը միշտ ականատես է եղել ռազմական գործողությունների ՝ կրելով ուղղակի հետևանքները:   Մեզ անմասն չեն մնում 21-րդ դարի երկրորդ տասնամյակում, երբ չնայած ամբողջ աշխարհը կարծես ապրում էր քաղաքակրթության ոսկե դարաշրջանում, կրակոցներ դեռ լսվում են: Նման իրավիճակ է այսօր Հայաստանի Հանրապետությունում և Արցախում, ինչը վկայում է, որ այս թեման առավել քան արդիական է: Չնայած նորմերի առկայությանը, մեր տարածաշրջանում կան բազմաթիվ ռազմական բախումներ, որոնցից տուժում են խաղաղ բնակիչները: Աշխատանքի ընթացքում քննարկվեցին ոչ միայն առկա իրավական կարգավորումները, այլև դրանցից գործնականում բխող խնդիրները:   Սա «զանգվածաբար» կարգավիճակ ունեցող անձանց պաշտպանությունն է, որը շատ համատեքստերում քննարկվում է միջազգային հումանիտար իրավունքում և բարձրացնում միջազգային հումանիտար իրավունքի խնդիրներ:   Աշխատանքային հետազոտության արդյունքում անդրադարձ կատարվեց մեր տարածաշրջանում տիրող իրավիճակին: ԿԽՄԿ գրասենյակի Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիայի հրապարակած վիճակագրական տվյալների լույսի ներքո քննարկվել է մեր տարածաշրջանում զինված բախումների արդյունքում սպանված կամ վիրավորված խաղաղ բնակիչների իրավական պաշտպանությունը: Աշխատանքի առանձնահատկությունն ընդգծվում է հատկապես մեր տարածաշրջանում լարված ռազմական իրավիճակի վերջին շրջանում:   Հետազոտության նորությունն այն է, որ ներքին գրականության մեջ թեմայի վերաբերյալ ուսումնասիրությունները շատ քիչ են, մենք կարծում ենք, որ աշխատության մեջ կատարված վերլուծությունները. Առաջարկությունները կարող են օգտագործվել հետագա գիտական ​​հետազոտությունների, ինչպես նաև մեր տարածաշրջանում ռազմական գործողությունների ընթացքում իրավական վերլուծության համար: ,  Աշխատանքն արվել է ՝ օգտագործելով պատմական և համեմատական ​​մեթոդների համադրություն:   Ուսումնասիրությունն իրականացվել է մի շարք պետությունների կոնվենցիաների, նախադեպային որոշումների, ինչպես նաև ռազմական նախաձեռնությունների, հայտարարագրերի և միջազգային իրավական ակտերի համապարփակ վերլուծության արդյունքում: Թե՛ հայկական, թե՛ միջազգային հումանիտար իրավունքի (ՄԻH) տեսության մեջ կա երեք հիմնական սկզբունք, որոնք կարգավորում են զինված հակամարտության մասնակիցների կողմից ռազմական գործողությունների անցկացումը: [1]   Դրանք տարբերակման, համաչափության և նախազգուշացման սկզբունքներն են, որոնց նպատակն է պաշտպանել խաղաղ բնակչությանը հակամարտության հետևանքներից:   Այն նաև նախատեսված է հավասարակշռված թիրախները պաշտպանող ավելորդ տառապանքներից կամ վնասվածքներից պաշտպանվելու համար:   Այս սկզբունքներն ամրագրված էին Առաջին Արձանագրության մեջ, որը կցված էր Կոնվենցիային, բայց մինչ այդ դրանք գոյություն ունեին սովորական միջազգային ոչ ագրեսիվ զինված բախումներում, հայտնի էին և կիրառվում էին զինված հակամարտության մասնակիցների կողմից: Սկզբունքը սահմանում է, որ տարբերակված մարտիկների միջեւ զինված բախման դեպքում հակամարտության կողմերը պարտավոր են առանձնացնել զինված հակամարտության մասնակիցներին:   Ըստ այդմ, դրանք պայմանականորեն կարելի է բաժանել երկու խմբի ՝ մարտիկներ (մարտիկներ) և ոչ մարտիկներ (ոչ մարտիկներ):   Հակամարտության կողմերը ռազմական բախումների ընթացքում իրենց գործողություններն իրականացնելիս պետք է տարբերակեն խաղաղ բնակչության և իրերի, համապատասխանաբար ՝ ռազմական օբյեկտների միջև:   Armedինված հակամարտության կողմը կարող է ուղղակիորեն հարձակվել մարտիկների և (կամ) ռազմական օբյեկտների վրա:   Հարկ է նշել, որ զինված ուժերի յուրաքանչյուր անդամ որակավորված է որպես մարտիկ ռազմական գործողություններում, բացի այդ բոլոր մարտիկներից պահանջվում է պահպանել զինված բախումների ընթացքում կիրառվող միջազգային իրավունքի նորմերը, սակայն այդ նորմերի խախտումները նրանց չեն զրկում: մարտիկներ համարվելու իրավունքի մասին:   Մարտական ​​գործողությունների ընթացքում մարտիկները միշտ պետք է տարբերվեն քաղաքացիական անձանցից:   Այնուամենայնիվ, տրամաբանորեն զինված բախումների ժամանակ կարող են իրավիճակներ առաջանալ, երբ մարտիկը չի կարող տարբերվել քաղաքացիական բնակչությունից: Նման իրավիճակների համար որոշվել է, որ մարտիկը պետք է իր զենքը բացահայտ կրի բժշկական անձնակազմից:   Կրոնական ցանկացած ռազմական բախման ժամանակ, • երբ նա հակառակորդի աչքում է, նախահարձակ հարձակման ընթացքում, որին նա պետք է մասնակցի: Մարտական ​​գործողությունների և (կամ) ռազմական օբյեկտների վրա հարձակումները միշտ պետք է իրականացվեն համամասնության սկզբունքի համաձայն:   Այլ կերպ ասած, ռազմական օբյեկտների վրա կարող է հարձակվել միայն այն եզրակացությունից հետո, որ օբյեկտներից քաղաքացիական բնակչության կրած կորուստները չեն գերազանցում սպասվող ռազմական առավելությունը: Արգելվում է զենքի, հրետանու, պատերազմի մեթոդների և միջոցների օգտագործումը, որոնք կարող են մեծ տառապանք կամ վնասվածք պատճառել:   Մարտիկները չեն կարողանա օգտագործել զենքեր, որոնք ընդունելի չեն MMI- ի տեսանկյունից և կարող են անհարկի ցավ պատճառել: Համաձայն Առաջին լրացուցիչ արձանագրության 50-րդ հոդվածի `ցանկացած այլ անձի պատկանող ցանկացած անձ քաղաքացիական քաղաքացի է:   Կասկածի դեպքում տվյալները համարվում են քաղաքացիական անձինք:   Քաղաքացիական բնակչությունը բաղկացած է բոլոր այն անձանցից, ովքեր համարվում են քաղաքացիական անձինք:  Անհատների ներկայությունը, որոնք չեն դիտարկվում քաղաքացիական հասկացության սահմանման ներքո, ի վերջո չի զրկում քաղաքացիական բնակչությանը քաղաքացիական բնութագրումից:  Մեր կարծիքով, Կոնվենցիան, ըստ էության, տալիս է տերմինի բացասական սահմանում ՝ չմանրամասնելով այս կարգավիճակի առանձնահատկությունները: «Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի (ԿԽՄԿ) 2009 թ. Հակամարտությանը անմիջական մասնակցության ուղեցույց (ԿԽՄԿ)» վերնագրով մի փաստաթղթում ասվում է, որ խաղաղ բնակիչները համարվում են զինված բախումների անմիջական մասնակիցներ, երբ նրանք իրականացնում են հատուկ գործողություններ, որոնք անմիջականորեն առնչվում են զինված բախում:   Ներառեք քաղաքացիական անձանց կողմից պատասխան գործողություններ `գոնե որպես հակամարտություններին անմիջական մասնակցության ուղղակի չափանիշ: Իրականացվող գործողությունները պետք է հասնեն վնասի որոշակի շեմի: 2. Վնասի վնասի և կատարված գործողության միջև պետք է լինի պատճառահետեւանքային կապ: 3. Ռազմական նշանակումը նշանակում է նախապայմանավորված գաղափարի ռազմատենչ կողմի համար `ի վնաս մեկ ուրիշի: (ռազմատենչ կապ) Օրբիտալի առկայությունը վնասի որոշակի շեմին հասնելու համար: Գործողությունը անհրաժեշտ է:   Ավելին, նման գործողությունների նախապատրաստական ​​միջոցառումները համարվում են ռազմական գործողություններին անմիջական մասնակցություն: Ռազմական հակամարտության յուրաքանչյուր կողմ իրավունք ունի ընտրելու պատերազմ վարելու միջոցներն ու մեթոդները:   Արդար հարց կա, թե ինչպես տարբերակել օգտագործված զենքերը: «   Արդարադատության միջազգային դատարանն անդրադարձել է այս խնդրին խորհրդատվական եզրակացության մեջ, [5] նշելով, որ դա առաջին հերթին ուղղված է քաղաքացիական բնակչության «օբյեկտների» պաշտպանությանը, Եթե ​​դրանք ուղղված լինեին ռազմական գործողությունների անմիջական մասնակիցներին, բացառելով քաղաքացիական բնակչության օբյեկտների հնարավոր թիրախը: Դատարանը, ճանաչելով այս դրույթը, ճանաչում է «քաղաքացիական բնակչության նկատմամբ առաջնահերթ ուշադրությունը»: ռազմական զարգացման համար:   Ավելին, 1969 թ.-ին Իսրայելի ռազմական դատարանը Քասեմի գործով [7] վճռեց, որ ճանաչում է քաղաքացիական անձեռնմխելիությունը անմիջական հարձակումից ՝ համարելով դա MMI- ի հիմնաքարը:   Այս որոշումը մեկնարկային կետ է դարձել IAU- ի համար:   Լրացուցիչ արձանագրության 13 2 2-րդ հոդվածը սահմանում է, որ քաղաքացիական բնակչությունը, ինչպես նաև առանձին քաղաքացիական անձինք չպետք է լինեն հարձակման օբյեկտ [9]:   Արգելվում է սպառնալ խաղաղ բնակչությանը `վախեցնելու հիմնական նպատակով:   Այս դրույթը արգելում է ոչ միայն խաղաղ բնակչությանը, այլև անհատներին հարձակման ենթարկվել:   Սա ենթադրում է, որ նույնիսկ այն դեպքերում, երբ քաղաքացիական անձը տվյալ ռազմական բախման ընթացքում բռնություն չի գործադրում քաղաքացիական բնակչության այլ անդամների հետ (բնակչություն տերմինը ընկալվում է որպես մարդկանց զանգված), նա պաշտպանված է ՄՄԿ-ի դրույթներով: , Նախկին Հարավսլավիայի Միջազգային քրեական տրիբունալը (ICTY) 2000 թվականին քաղաքացիական բնակչությանը սահմանեց որպես դատախազ ընդդեմ Տիհոմիր Բլասկիչիչի ՝ որպես անձինք, որոնք կամ զինված ուժերի անդամ չեն կամ դադարել են անդամակցել:   Սա, համեմատելով վերոնշյալ սահմանումների հետ, տրամաբանորեն շեշտում է, թե քանի քաղաքացիական անձ է եղել զինված ուժերում ռազմական բախման սկզբից ի վեր:  Այնուամենայնիվ, փորձը ցույց է տալիս, որ MMI- ի համար ընդունելի է, որ խաղաղ բնակիչները ոչ մի կերպ չեն մասնակցում զինված բախումներին:   Այն պահից, երբ քաղաքացիական անձը դառնում է զինված բախման մասնակից, նա կորցնում է այն պաշտպանությունը, որը նա ուներ որպես քաղաքացիական անձ: «Levee enmasse» - ը սահմանվում է որպես բացառություն այս սկզբունքից:   Այս տերմինը վերաբերում է այն իրավիճակին, երբ հակառակորդի կողմից դեռ չգրավված բնակավայրերի բնակիչները աստիճանաբար ինքնաբերաբար զենք են վերցնում թշնամուն մոտենալով թշնամուն դիմակայելու համար ՝ չունենալով զինված ուժ ստեղծելու որոշակի ժամանակ:   Բոլորովին վերջերս նման իրավիճակ էր տեղի ունեցել նաև Արցախում, երբ Հադրութ քաղաքի բնակիչները ինքնապաշտպանության համար օգտագործեցին ինքնաշարժներ ՝ դիմադրելով զինյալ մարտիկներին: [11]   Համաձայն կոնվենցիայի ՝ այդ անձինք մարտիկ են դառնում այն ​​պահից, երբ նրանք բացահայտ զենք են վերցնում:  Սա ամրագրված է Հաագայի երրորդ կոնվենցիայի կոնվենցիայում:   Մասնավորապես, ըստ Կոնվենցիայի, չբնակեցված տարածքի բնակիչները, ովքեր բնականաբար զենք են վերցնում թշնամու մոտենալիս, պայքարելու են զավթիչ ուժերի դեմ, բայց դեռ չեն հասցրել կանոնավոր բանակ կազմել, եթե նրանք բաց զենք են կրում, դիտում են պատերազմի օրենքները:   Այս իմաստով Կոնվենցիայի սովորույթները համարվում են ռազմագերիներ:   Այս առումով, մի շարք ռազմական նախաձեռնություններ մատնանշում են այն փաստը, որ կարող են լինել դեպքեր, երբ ռազմական օբյեկտներում աշխատող քաղաքացիական անձինք, ինչպիսիք են գործարանները, իրականում չեն մասնակցում զինված բախումների, բայց իրականում սպառնում են ռազմական ներգրավվածության հավանականությանը: , Մենք հավատում ենք, որ իրականում զինված հակամարտության ընթացքում բավականին դժվար և համակարգային խնդիր է տարբերակել մարդկանց կարգավիճակը ՄՄԻ-ում:   Մեր կարծիքով, «զանգվածաբար» կարգավիճակ ունեցողներին չպետք է տալ մարտիկի կարգավիճակ, բայց նրանք պետք է շարունակեն քաղաքացիական կարգավիճակ ունենալ, քանի որ այդպիսի անձինք ի սկզբանե չպետք է անտեսվեն ՝ պատերազմ վարելով ՝ վնաս հասցնելով հակառակորդին, և հետևաբար չունի ԿԽՄԿ չափանիշներ, որոնցից գոնե մեկի դեպքում քաղաքացիական անձը համարվում է մարտական ​​գործողություն:   Համոզված ենք, որ այդպիսի մարդիկ պատերազմ մղելու հատուկ նպատակ չունեն, նրանք մասնակցում են զինված բախմանը ՝ անկախ իրենց կամքից, օբյեկտիվորեն պաշտպանելով իրենց, իրենց ընտանիքը, բնակավայրը, որը չի պաշտպանվում կազմակերպված բանակի կողմից:   Փաստորեն, այդպիսի անձինք պետք է համարվեն Կոնվենցիայի սահմանման միակ բացառությունը:   Հետևաբար, նրանք պետք է օգտագործեն քաղաքացիական անձանց տրամադրվող պաշտպանությունը, քանի որ այն ավելի լայն է: լինել առաջնային   Ըստ ԿԽՄԿ որոշ պաշտոնական կայքի ՝ վերջին 60 տարվա ընթացքում քաղաքացիական անձինք զոհեր են դարձել զինված բախումների զոհ:   Հետևաբար, զինված ընդհարումների ժամանակ քաղաքացիական անձանց պաշտպանությունը դիտավորյալ հարձակման է ենթարկվել քաղաքացիական անձանց կողմից, ենթարկվելով սարսափելի վայրագությունների ՝ խախտելով միջազգային կոնվենցիաների նորմերը և հարգանքը մարդու նկատմամբ: Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիան նույնպես անդրադարձավ լարված իրավիճակին:   Ըստ մեր տարածաշրջանում հրապարակված պարբերականների ՝ 2016 թվականի ապրիլին ռազմական գործողությունների ընթացքում հայկական կողմը 92 զոհ է ունեցել, այդ թվում ՝ 4 քաղաքացիական անձ:  Սա ապացույց է այն բանի, որ մենք կպահպանենք մեր նորմերը տարածաշրջանում, ընդհանրապես քաղաքացիական անձանց համար: Քաղաքացիական բնակչությունն իրավունք ունի պաշտպանել իր կյանքը, արժանապատվությունը, անձնական իրավունքները և հարգել քաղաքական և կրոնական համոզմունքները:   Նրանք չպետք է ենթարկվեն նվաստացուցիչ վերաբերմունքի կամ պատժի, և պետք է պաշտպանված լինեն բռնության կամ վրեժխնդրության բոլոր ձևերից: MMI- ի պատմության մեջ եղել են բազմաթիվ դեպքեր, որոնք ենթարկվել են խոշտանգումների, դաժան խոշտանգումների, իսկ քաղաքացիական անձինք վիրավորվել կամ սպանվել են ռազմական գործողությունների արդյունքում:   Որպես օրինակ, մենք կարող ենք բերել դատախազն ընդդեմ Դուսկո Թադիչի գործը [17], որը ՄԻ is-ի համար նախադեպ է ոչ միայն այն փաստի համար, որ այն վերաբերում էր քաղաքացիական անձանց պաշտպանությանը, այլ նաև այն բանի համար, որ առաջինը ժամանակն այս որոշման բախման մեջ:   Այս գործով ռազմական տրիբունալը դատապարտում է բոսնիացի սերբերի զինված ուժերի կողմից բոսնիացի խաղաղ բնակիչների նկատմամբ ուժի գործադրումը, որն ուղեկցվում էր զենքի օգտագործմամբ: Մարդասիրական միջազգային կազմակերպությունն ամփոփելով ուսումնասիրությունը, կարող ենք փաստել, որ մարդու իրավունքների ոտնահարումները չեն կատարվում նորմերի բացակայության պատճառով, այլ այդ նորմերը կիրառելու ցանկություն չկա: Բացի այդ, գործնական տեսանկյունից, քաղաքացիական բնակչությանը ռազմական գործողություններից պաշտպանելու համար նախատեսված իրավական պաշտպանության միջոցառումները բավականին թույլ են: Մարդասիրական իրավունքի այլ սկզբունքների խախտման արդյունքում `ռազմական գործողություններին մասնակցող քաղաքացիական բնակչությանը շնորհված քաղաքացիական պաշտպանություն ստանալու իրավունքը, մինչդեռ մենք կարծում ենք, որ նման կարգավիճակ ունեցող բնակչությունը պետք է շարունակի օգտվել քաղաքացիական անձի կողմից տրված պաշտպանությունից: Հոդվածը ներկայացվել է 29.09.2020 թ. Ուսանողների համաժողովում: ։

Աշխատանքում  մեր  կողմից  մանրամասն  ուսումնասիրության  է  ենթարկվել  զինված  ընդհարումների  ժամանակ  քաղաքացիական  անձանց  պաշտպանությունը  միջազգային  մարդասիրական  իրավունքում։
   Հատուկ  ուշադրություն  է  դարձվել  նաև  քաղաքացիական  օբյեկտներին  տրվող  պաշտպանությանը,  քանի  որ  դրանք  առավել  խոցելի  են  ռազմական  գործողությունների  ժամանակ,  և  քաղաքացիական  անձանց  պաշտպանությանը  անդրադառնալիս  հնարավոր  չէ  չդիտարկել քաղաքացիական օբյեկտների պաշտպանությունը։
