ԱՌԵՎՏՐԻ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆՇՐՋԱՆԱԿՆԵՐՈՒՄ ՔՆՆԱԽՄԲԻ ԿԱՅԱՑՐԱԾ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻԲՈՂՈՔԱՐԿՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸՆերկայումս առկա գրեթե բոլոր իրավական համակարգերը նախատեսումեն  իրավական  վեճերի  կարգավորմանն  ուղղված  որոշումների  բողոքարկմանհնարավորություն՝  դրանով  իսկ  փորձելով  նվազեցնել  իրավական,  դատականսխալների  աստիճանը։
   Սակայն  միջազգային  առևտրային  վեճերի  քննությանհամակարգում բավականին երկար ժամանակ բողոքարկման մեխանիզմը բացակայում էր։
  Մասնավորապես «Մաքսերի և առևտրի մասին» 1947թ. համաձայնագիրը (այսուհետ՝ նաև ՄԱԳՀ) չէր նախատեսում քննախմբի զեկույցներիբողոքարկման ընթացակարգ, ինչի արդյունքում հնարավոր իրավական սխալներից խուսափելու համար քննախմբի զեկույցն ընդունվելուց հետո դրվում էրշրջանառության մեջ, և եթե 60 օրվա ընթացքում այն միաձայն կարգով չէր ընդունվում,  ապա  համարվում  էր,  որ  զեկույցը  մերժվել  է  Վեճերը  կարգավորողմարմնի կողմից (այսուհետ՝ նաև ՎԿՄ)։
 Այսինքն՝  Վեճերը  կարգավորող  մարմինը,  այնուամենայնիվ,  որոշակի  առումով վերանայում էր քննախմբի զեկույցները և համաձայն չլինելու դեպքումիրավասու  էր  մերժելու  այն։
   Բայց  այս  ընթացակարգը,  ըստ  էության,  իրավական տեսանկյունից չէր կարող համարվել քննախմբի զեկույցների վերանայումկամ  բողոքարկում,  քանի  որ  այս  գործընթացում  գերակշռում  էր  դիվանագիտությունը և քաղաքականությունը։
 Առևտրային  վեճերի  լուծման  ընթացքում  կայացված  ակտերի  բողոքարկման  ընթացակարգը  սահմանվեց արդեն  «Առևտրի  համաշխարհային  կազմակերպության» (այսուհետ՝ նաև ԱՀԿ) շրջանակներում 1995 թ. «Վեճերի կարգավորումը ղեկավարող կանոնների և ընթացակարգի մասին» Համաձայնագրով,որի 17-րդ հոդվածն սահմանում է Բողոքարկման մշտական մարմնի ձևավորման և բողոք ներկայացնելու կարգը։
 Վերաքննության ընթացակարգը իրականացնում է Բողոքարկման մշտական  մարմինը,  որը  բաղկացած  է  7  մշտական  անդամներից։
   Անդամները  նշանակվում  են  չորս  տարի  ժամկետով  մեկ  անգամ  վերընտրման  հնարավորությամբ1։
 Համաձայնագիրը,  ի  տարբերություն  ԱՀԿ-ի  շրջանակներում  քննախմբիկողմից  վեճերի  քննության  ընթացակարգին,  բողոքարկման  ընթացակարգիվերաբերյալ պարունակում է ընդամենը մեկ հոդված՝ 17-րդ հոդվածը։
 Միաժամանակ համաձայնագրի 17-րդ հոդվածի 9-րդ կետը սահմանում է,որ  Բողոքարկման  մարմինը  մշակում  է  աշխատանքային  ընթացակարգերը՝խորհրդակցելով  Վեճերը  կարգավորող  մարմնի  նախագահի  և  գլխավոր  տնօրենի հետ, և դրանց մասին հաղորդում է անդամներին՝ ի գիտություն։
 Այսպիսով՝  ԱՀԿ-ի  շրջանակներում  վերաքննությունն  իրականացվում  էհամաձայն  «Վեճերի  կարգավորումը  ղեկավարող  կանոնների  և  ընթացակարգերի մասին» համաձայնագրով և Վերաքննության աշխատանքային ընթացակարգով (այսուհետ՝ նաև Աշխատանքային ընթացակարգ)։
 Հաշվի  առնելով  կազմված  աշխատանքային  ընթացակարգերի  ծավալունբնույթը, ինչպես նաև Բողոքարկման մարմնի գործառույթները և այն հանգամանքը, որ հանդիսանալով մշտական գործող մարմին՝ ժամանակի ընթացքումանհրաժեշտություն  է  առաջանում  պարբերաբար  փոփոխելու,  բարելավելուարդեն  իսկ  առկա  ընթացակարգերը,  գտնում  ենք,  որ  բավականին  ողջամիտտարբերակ  է  նախատեսել  համաձայնագիրն՝  ընթացակարգերի  մշակումը  ներառելով անմիջականորեն Բողոքարկման մարմնի գործառույթների կազմում։
 Անդրադառնալով ԱՀԿ-ի շրջանակներում առկա վերաքննության սահմաններին՝  կարող  ենք  փաստել,  որ  այս  համակարգում  գործում  է  սահմանափակվերաքննության մոդելը, քանի որ համաձայնագիրը հստակորեն սահմանում է,թե որ հարցերին կարող է անդրադառնալ Բողոքարկման մարմինը։
  Մասնավորապես,  համաձայն  համաձայնագրի  17-րդ  հոդվածի  6-րդ  մասի,  Բողոքարկման  մարմինը  վերանայում  է  միայն  քննախմբի  կողմից  իրավունքի  և  իրավական մեկնաբանության հետ կապված հարցերը։
  Այսինքն՝ Բողոքարկման մարմինը իրավասու չէ իրավունքի հարցերից զատ անդրադառնալ փաստերի գնահատման, ապացույցների հետազոտմանն առնչվող հարցերին2։
 Նշված  իրավիճակում  տրամաբանական  հարց  է  առաջանում  առ  այն,  թեորքանով կարող է արդյունավետ գործել ԱՀԿ-ի բողոքարկման մարմինը վերաքննության նման նեղ սահմանների պայմաններում։
 Մինչ վերոգրյալ հարցին անդրադառնալը՝ հարկ ենք համարում առանձինանդրադարձ կատարել ընդհանրապես իրավական համակարգերում վերաքնՏե՛ս/էլեկտրոնայինhttps։
 //www.wto.org/english/tratop_e/dispu_e/appellate_body_e.htm,15.03.2016 թ./։
 2 Տե՛ս Understanding the WTO։
  settling disputes  a unique contribution  /էլեկտրոնային աղբյուր՝https։
 //www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/disp1_e.htm, դիտման ամսաթիվ՝ 15.03.2016 թ./։
 աղբյուր՝ամսաթիվ՝դիտմաննիչ  կամ  ավելի  բարձր  ատյանների  համար  վերանայման  սահմանների  առկայության հիմնախնդրին։
 Ընդհանրապես  ցանկացած  իրավական  համակարգի  առջև,  որը  նախատեսում  է  իրավական  վեճերի  դատական  վերանայման  «երկրորդ  ատյան»  սովորաբար ծառանում է հարց, թե ինչպես և ինչ սահմաներում պետք է սահմանափակվի երկրորդ ատյանը վեճի վերանայման ընթացքում, եթե այդ վեճի կապակցությամբ արդեն իսկ որոշում, վճիռ է կայացրել ստորին ատյանը։
 Սկզբունքորեն  ցանկացած  վերաքննության  համակարգ  ցանկանում  էապահովել, որ երկրորդ ատյանն ի վիճակի լինի ուղղելու առաջին ատյանի թույլտված  սխալները,  սակայն  միաժամանակ  օրենսդիրը  չի  ցանկանում,  որ  վերաքննիչ ատյանների կողմից գործի քննությունը վերածվի առաջին ատյանումգործի  քննության  կրկնության։
   Այդ  իսկ  պատճառով  գրեթե  բոլոր  իրավականհամակարգերում սահմանվում են վերաքննության որոշակի սահմաններ՝ փորձելով կանխել վերադաս ատյաններում ստորադաս ատյանների արդեն իսկ քննած գործի կրկնակի քննությունը3։
 Միևնույն ժամանակ երկրորդ ատյանի առկայությունը դատավարությունըդարձնում  է  համեմատաբար  ավելի  երկար  և  ավելի  ծախսատար  դրանով  իսկչբարձրացնելով  ընդհանուր  առմամբ  որոշումների  ընդհանուր  որակը։
   Այդ  իսկպատճառով  բավականին  տարածված  է  բարձր  ատյանների  կողմից  վերաքննություն  իրականացնելիս  սահմանել  վերանայման  չափանիշների  մասով  որոշակի  սահմանափակումներ։
   Մասնավորապես  բարձր  ատյանի  դատարանները երբեմն ինքնակամ սահմանափակում են իրենց կողմից վերանայման ենթակա հարցերի շրջանակը, որպեսզի նվազեցնեն իրենց ծանրաբեռնվածությունըև պահպանեն իրենց ինքնուրույնությունը և վստահությունը ցածր ատյաններիհամեմատ։
  Ընդ որում՝ վերանայման հստակ սահմանների նախատեսումը բնորոշ  է  ինչպես  ռոմանոգերմանական,  այնպես  էլ  անգլո-սաքսոնական  իրավական համակարգերին։
  Այսպիսով՝ այն, որ ԱՀԿ-ի շրջանակներում Բողոքարկման մարմնի կողմիցվերանայման  սահմաններ  են  նախատեսված,  գտնում  ենք, որ  իրավաչափ  է ևնպատակ  է  հետապնդում  բարձրացնելու  քննախմբերի  դերն  ու  հեղինակությունը՝  կանխելով  գործերի  կրկնակի  քննությունը  ողջ  ծավալով։
   Միաժամանակ ցանկանում ենք ընդգծել, որ բողոքարկման հնարավորություն ունեն միաժամանակ երկու կողմերն էլ՝ անկախ նրանից, թե արդյոք իրենց դեմ է կայացվել զեկույցն թե ոչ, եթե գտնում են, որ որևէ իրավական հարց ոչ ճիշտ է մեկնաբանվել քննախմբի կողմից4։
 3  Տե՛ս,  Scope  and  Funtion  of  the  WTO  Appellate  System։
   What  future  after  the  millenniumround?  /էլեկտրոնային  աղբյուր՝  http։
 //www.mpil.de/files/pdf2/mpunyb_ziegler_3.pdf,  դիտման  ամսաթիվ՝ 15.03.2016 թ./։
 4 Տե՛ս Understanding the WTO։
  settling disputes  a unique contribution  /էլեկտրոնային աղբյուր՝https։
 //www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/disp1_e.htm, դիտման ամսաթիվ՝ 15.03.2016 թ./։
 Այս  հնարավորությունից  վեճի  կողմերն  հաճախ  են  օգտվում,  օրինակ՝«ԱՄՆ-Բրդյա վերնաշապիկներ» գործի շրջանակներում, թեև որոշումը կայացվել էր հօգուտ Հնդկաստանի, սակայն Հնդկաստանը որոշակի իրավական հարցերի մեկնաբանման կապակցությամբ ներկայացրեց բողոք։
 5Անդրադառնալով  կողմերի  բողոքարկման  երկկողմանի  հնարավորությանառկայությանը՝ գտնում ենք, որ նման կարգավորումը բավականին արդյունավետ է, քանի որ հաճախ վեճը քննող մարմինները, այն է՝ դատարանը, արբիտրաժը կամ սույն դեպքում քննախումբը, կարող են կոնկրետ գործով տալ իրավանորմի  այնպիսի  մեկնաբանություն,  որի  պարագայում,  եթե  նույնիսկ  որոշումը  կայացվել  է  հօգուտ  տվյալ  կողմի,  ապա  զուտ  որոշման,  զեկույցի  մեջտրված իրավական մեկնաբանման համար հետագայում կողմը կարող է ունենալ այլ խնդիրներ։
 Բողոքարկման  համակարգի  արդյունավետությանն  անդրադարձ  կատարելիս  էական  նշանակություն  ունի  բողոքարկման,  բողոքներ  ներկայացնելուհամար սահմանված ժամկետների ուսումնասիրությունը։
 Կողմի  բողոքարկման իրավունքի  լիարժեք  իրացման  համար  մեծ  նշանակություն  ունի  այն  հանգամանքը,  թե  որքան  ժամկետ  է  նախատեսված  բողոքներկայացնելու համար։
  Հստակ ժամկետի նախատեսումը, ինչպես նաև պատշաճ բողոքի կազման համար ողջամիտ ժամկետի նախատեսումը կողմի՝ բողոքարկման իրավունքի արդյունավետ իրացման երաշխիք է։
 Հատկանշական  է,  որ  ԱՀԿ-ի  շրջանակներում  համաձայնագիրը  բողոքարկման հստակ ժամկետներ չի նախատեսում, մասնավորապես.Համաձայն  համաձայնագրի  16-րդ  հոդվածի  1-ին  մասի՝  անդամներինքննախմբի զեկուցագրերը քննարկելու համար, որպեսզի բավականաչափ ժամանակ տրվի, ՎԿՄ-ի կողմից զեկուցագրերը չեն քննարկվում ընդունելու նպատակով  դրանք  անդամների  շրջանում  շրջաբերելուց  հետո՝  20  օրվա  ընթացքում։
 Նույն  հոդվածի  4-րդ  մասի  համաձայն՝  քննախմբի  զեկուցագիրն  անդամներին  շրջաբերելու  օրվանից  հետո՝  60  օրվա  ընթացքում,  զեկուցագիրն  ընդունվում  է  Վեճերն  կարգավորող  մարմնի  ժողովի  ժամանակ,  եթե  վեճի  որևէկողմ Վեճերն կարգավորող մարմնին պաշտոնապես չի ծանուցում բողոքարկելու իր որոշման մասին, կամ Վեճերն կարգավորող մարմինն ընդհանուր համաձայնությամբ  չի  որոշում  չընդունել  զեկուցագիրը։
   Եթե  որևէ  կողմ  ծանուցել  էբողոքարկելու  իր  որոշման  մասին,  ապա  ՎԿՄ-ի  կողմից  քննախմբի  զեկուցագիրը չի քննարկվում ընդունելու նպատակով մինչև բողոքարկման ավարտը։
 Այսպիսով՝ կողմի բողոքարկման հնարավորությունը սահմանափակվում էՎեճերն  կարգավորող  մարմնի  ժողովի  ընթացքում  զեկուցագրի  ընդունմամբ։
 5  Տե՛ս  United  States  —  Measures  Affecting  Imports  of  Woven  Wool  Shirts  and  Blouses  fromIndia https։
 //www.wto.org/english/tratop_e/dispu_e/cases_e/ds33_e.htmՄինչև  զեկուցագրի  ընդունումը  կողմն  ազատ  է  ցանկացած  ժամանակ  բողոքներկայացնելու Բողոքարկման մարմնին։
 Ընդհանուր  առմամբ  վերոգրյալ  իրավակարգավորման  շրջանակներումկողմերը կարող են վստահ լինել, որ զեկուցագիրն շրջաբերելուց հետո 20 օրվաընթացքում Վեճերն կարգավորող մարմինը ժողով չի հրավիրի, և զեկույցը քննության չի առնվի։
  Այսինքն՝ կողմերն միանշանակ տեղյակ են, որ զեկուցագիրնշրջաբերելուց  հետո  դեռևս  20  օր  ունեն՝  զեկույցը  բողոքարկելու  համար։
   Սակայն վերոգրյալ իրավակարգավորման արդյունքում այդ 20 օրը լրանալուց հետո  կողմերն  հայտնվում  են  անորոշ  կարգավիճակում,  քանի  որ  հստակ  բողոքարկման  ժամկետի  նախատեսված  չլինելու  պարագայում  կողմի  համար  անհայտ է, թե մինչև երբ կարող է ներկայացնել բողոք Բողոքարկման մարմնին։
 Ընդ  որում՝  Բողոքարկման  մարմնի  աշխատանքային  ընթացակարգերի21-րդ կետը հստակորեն սահմանում է, որ բողոքը պետք է պարունակի բողոքըներկայացնելու հիմքերը, այն է՝ քննախմբի կողմից թույլ տրված խախտումները,  ինչպես  նաև  հիմնավորվի  զեկույցում  տրված  իրավական  մեկնաբանությունների ոչ իրավաչափ լինելը։
 6 Այսինքն՝  բողոք  ներկայացնողի  վրա  ԱՀԿ-ի  շրջանակներում  բավականինծավալուն  պարտավորություններ  են  սահմանվել,  և  բողոք  ներկայացնողըպետք է որոշակի ժամանակ ունենա՝ ներկայացված պահանջներին համապատասխան բողոք ներկայացնելու համար։
 Համաձայնագրի  16-րդ  հոդվածի  4-րդ  մասը  սահմանում  է,  որ  քննախմբիզեկույցն անդամներին  շրջաբերելու  օրվանից  հետո՝  60 օրվա  ընթացքում,  ընդունվում  է  Վեճերը  կարգավորող  մարմնի  ժողովի  ժամանակ,  եթե  վեճի  որևէկողմ Վեճերը կարգավորող մարմնին պաշտոնապես չի ծանուցում բողոքարկելու իր որոշման մասին։
 Վերոգրյալ իրավակարգավորումից բխում է, որ Վեճերն կարգավորող մարմինն  իրավասու  է  60  օրվա  ընթացքում  ընդունելու  քննախմբի  զեկույցը,  եթեպաշտոնապես չի ծանուցվել որոշման բողոքարկման վերաբերյալ։
 Միաժամանակ  համաձայնագիրը  հստակորեն  չի  կարգավորում  այնհարցը, թե ինչ պարբերականությամբ է Վեճերն կարգավորող մարմինը հրավիրում  ժողովներ։
   Մասնավորապես  Համաձայնագրի  2-րդ  հոդվածի  3-րդ  մասըսահմանում է, որ Վեճերն կարգավորող մարմինը ժողովներ է անցկացնում այնպիսի  հաճախությամբ,  ինչքան  անհրաժեշտ  է  համաձայնագրով  նախատեսված ժամկետներում իր գործառույթների իրականացման համար։
 Այսինքն՝  վերոգրյալից  բխում  է,  որ  Վեճերն  կարգավորող  մարմնի  կողմիցժողովներ հրավիրելու հստակ ժամանակացույց առկա չէ, և ժողովների հրավիրումը  պայմանավորված  է  անմիջականորեն  Վեճերն  կարգավորող  մարմնի6 Տե՛ս, Working procedures for appellate review /էլեկտրոնային աղբյուր՝ https։
 //www.wto.org/english/tratop_e/dispu_e/ab_e.htm, դիտման ամսաթիվ՝ 15.03.2016 թ./։
 հայեցողությամբ։
  Սակայն առկա նման իրավակարգավորման պայմաններում,երբ  որևէ  հստակ  կարգավորում  ժամկետների  առումով  առկա  չէ,  կարող  է  առաջանալ ներքոշարադրյալ իրավիճակը։
  Այսպես՝•  Վեճերը կարգավորող մարմինը զեկույցը շրջաբերելուց հետո՝ 30 օրվաընթացքում, հնարավոր է հրավիրի ժողով, քանի որ նման հնարավորություն համաձայնագիրը թույլ է տալիս։
  Այս պարագայում կողմը, որը համաձայն  չէ  զեկույցին,  ունի  ընդամենը  30  օր  մինչև  ժողովի  կողմից  զեկույցի  հաստատումը,  որպեսզի  հասցնի  պաշտոնապես  ծանուցել  Վեճերը կարգավորող մարմնին բողոքարկման մասին, ինչպես նաև, ամենակարևորը,  միաժամանակ  Բողոքարկման  մարմնի  քարտուղարություն ներկայացնի զեկույցի դեմ ներկայացվող բողոքը։
 •  Մեկ  այլ  իրավիճակում  Վեճերն  կարգավորող  մարմինը  ժողովը  հրավիրում  է  զեկույցը  շրջաբերելուց  45  կամ  50  օր  հետո։
   Այս  պարագայումարդեն  բողոք  ներկայացնող  կողմն  առավել  շատ  ժամանակ  ունի  բողոքը պատշաճ կազմելու համար։
 Վերոգրյալ  երկու  իրավիճակներում  Վեճերը  կարգավորող  մարմինը  որևէիրավանորմ  չի  խախտում,  քանի  որ  վերջինս  ազատ  է  հրավիրելու  ժողովներայն  պարբերականությամբ,  ինչ  պարբերականությամբ  դա  անհրաժեշտ  է  իրգործառույթներն իրականացնելու համար։
  Սակայն, չնայած Վեճերն կարգավորող  մարմնի  գործողությունները  ժողով  հրավիրելու  կապակցությամբ  իրավաչափ  են,  սակայն  առաջացած  իրավիճակն  է  ոչ  արդարացի,  քանի  որ  հնարավոր է որևէ վեճի կողմ առավել շատ ժամանակ ունենա բողոք կազմելու համար,քան  մեկ  այլ  վեճի  կողմ,  ինչի  արդյունքում  միանշանակ  խախտվում  է  անդամպետությունների իրավահավասարության սկզբունքը։
 Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ գտնում ենք, որ նման իրավիճակներից խուսափելու, անդամ-պետությունների իրավահավասարության սկզբունքը չխախտելու,  ինչպես  նաև  առկա  անորոշությունը  վերացնելու  համար  առավել  ճիշտկլիներ, եթե համաձայնագրով նախատեսվեր բողոքարկման հստակ ժամկետ։
 Մասնավորապես  համաձայնագրով  կարող  է  նախատեսվել,  որ  զեկույցըշրջաբերելուց  հետո  30  օրվա  ընթացքում  կողմն  իրավասու  է  ներկայացնելուբողոք7։
  Այդ ժամկետի լրանալուց հետո Վեճերն կարգավորող մարմինն իրավասու  է  30  օրվա  ընթացքում  հրավիրել  ժողով՝  զեկույցն  ընդունելու  հարցը  քննարկելու  համար։
   Այսինքն՝  մեր  առաջարկած  տարբերակի  պարագայում  Վեճերն  կարգավորող  մարմինն  իրավասու  չէ  զեկույցը  շրջաբերելուց  հետո երեսնօրյա  ժամկետում  հրավիրել  ժողով՝  զեկույցի  ընդունման  հարցը  քննարկելուհամար, իսկ վեճի կողմերն էլ հստակ տեղեկացված են, որ  բողոք ներկայացնե7 Երեսնօրյա ժամկետն ընտրելիս հիմքում դրել ենք այն նվազագույն ժամանակահատվածը, որնանհրաժեշտ  է  իրավական  վերլուծություններ  պահանջող  բողոքը  կազմելու  համար։
   Ընդ  որում՝տարբեր երկրների իրավական համակարգերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 30 օրը նվազագույն ժամկետն է՝ նման բովանդակությամբ բողոքներ կազմելու համար։
 լու համար ունեն 30 օր։
  Եթե այդ 30 օրվա ընթացքում կողմը բողոք չի ներկայացնում,  ապա  արդեն  Վեճերը  կարգավորող  մարմինը  պարտավոր  է  բողոքարկման  ժամկետի  լրանալուց  հետո՝  30  օրվա  ընթացքում,  հրավիրել  ժողով՝զեկույցի ընդունման հարցը քննարկելու համար։
 Վերոգրյալ  իրավակարգավորման  պարագայում  վեճի  կողմերը  կունենանբողոք  կազմելու  և  ներկայացնելու  համար  հավասար  ժամանակ,  ինչպես  նաևՎեճերն  կարգավորող  մարմինը  կխուսափի  անհարկի  ժողովներ  հրավիրելուդեպքերից,  երբ  հրավիրվում  է  ժողով՝  զեկույցի  ընդունման  հարցը  քննարկելուհամար, սակայն ժողովի հրավիրման օրը ծանուցվում է բողոք ներկայացնելուվերաբերյալ,  ինչի  պարագայում  ժողովը,  դեռևս  չսկսված,  կարող  է  ուղղակիավարտվել, եթե օրակարգում, բացի զեկույցն ընդունելուց, այլ հարց դրված չէ։
 Այսպիսով՝  հիմք  ընդունելով  վերոշարադրյալ  հիմնավորումները՝  գտնումենք,  որ  համաձայնագրում  բողոք  ներկայացնելու  ժամկետ  չնախատեսելը  էական  իրավական  բաց  է,  և  առկա  է  անհրաժեշտություն  այդ  մասով  համաձայնագրում  կատարելու  փոփոխություն՝  սահմանելով  բողոք  ներկայացնելու  համար հստակ ժամկետներ։
  Միաժամանակ ուսումնասիրելով ԱՀԿ-ի շրջանակներում  բողոքարկման  համակարգի  վերաբերալ  առկա  իրավակարգավորումները՝ կարող ենք փաստել, որ այս ոլորտը Բողոքարկման մարմնի կողմից կազմված  աշխատանքային  ընթացակարգերի  շնորհիվ,  բավականին  մանրամասնիրավակարգավորման  է  ենթարկվել՝  ներառելով  ժամանակակից  իրավականհամակարգերի  բոլոր  նորամուծությունները  և  պարբերաբար  շարունակում  էկատարելագործվել։
 Այսպիսով՝  ամփոփելով  հարկ  ենք  համարում  փաստել,  որ  թեև  որոշակիիրավական  բացերի  առկայությանը՝  բողոքարկման  մեխանիզմի  ներդրումըԱՀԿ-ի  շրջանակներում  էականորեն  բարձրացնում  է  ԱՀԿ-ի  շրջանակներումառևտրային վեճերի լուծման կապակցությամբ կայացվող ակտերի վստահելիության աստիճանը, ինչպես նաև նպաստում է ԱՀԿ-ի շրջանակներում գործողհամաձայնագրերի հստակ իրավական մեկնաբանման մշակույթի զարգացմանը։
 Անի ԱթանեսյանԱՌԵՎՏՐԻ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿՆԵՐՈՒՄՔՆՆԱԽՄԲԻ ԿԱՅԱՑՐԱԾ ԶԵԿՈՒՅՑՆԵՐԻ ԲՈՂՈՔԱՐԿՄԱՆԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸԲանալի բառեր` Բողոքարկման մշտական մարմին, ԱՀԿ, «Առևտրի համաշխարհայինկազմակերպություն», քննախումբ, Վեճերը կարգավորող մարմինԱմփոփում։

Սույն  հոդվածում  ներկայացված  են  «Առևտրի  համաշխարհային  կազմակերպության»  շրջանակներում  քննախմբի  կայացրած  որոշումների  բողոքարկման  ընթացակարգը  և  իրավական կարգավորման առանձնահատկությունները։
    Ուսումնասիրվել  են  բողոքի  քննության  սահմանները,  բողոք  ներկայացնելու  իրավունքի իրացման պայմանները, Բողոքարկման մարմնի գործառույթները և լիազորությունները,  աշխատանքային  ընթացակարգը,  ինչպես  նաև  առանձնակի  հետազոտության  առարկա  է  դարձել ԱՀԿ-ի շրջանակներում բողոք ներկայացնելու ժամկետների հիմնահարցը։
