Այսօր ավելի քան 5000 ռասայական, էթնիկական, լեզվական, կրոնական եւ մշակութային խմբեր մտնում են ընդամենը 189 ազգային պետությունների կազմի մեջ։
   Աշխարհում տեղի ունեցող բռնի կոնֆլիկտների մեծ մասը կապված է այս խմբի ինքնավարության կամ անկախության համար մղվող պայքարի հետ։
   Աշխարհի բնակչության մեծ մասն առաջին իսկ հնարավորության դեպքում նախապատվությունը կտար իրենց պետության կազմից դուրս գալու օգտին։
   Ամբողջ աշխարհում միլիոնավոր ակտիվիստներ անդամակցում կամ ինչ-որ ձեւով աջակցում են անջատողական շարժումներին, որոնք կրում են տարաբնույթ անվանումներ՝ ինքնորոշում, անկախություն, ինքնավարություն եւ այլն։
   Անջատողական շարժումները տարածված են ամբողջ աշխարհում, ուստի դրանից անմասն չի մնում նաեւ ժամանակակից Եվրոպան։
  Անջատողականության համար հիմնական նախապայման է հանդիսանում ազգայանականությունը, քանի որ, որպես կանոն, անջատողականությունն ուղղակիորեն կապված է լինում ազգայնականության 557ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ որեւէ տեսակի հետ։
   Տարբեր ժամանակներում, տեսաբանները տվել են ազգայանականության դասակարգման տարբեր տիպեր, այդ իսկ պատճառով, մենք կփորձենք քննարկել այն տեսակները, որոնք կապ ունեն անջատողականության հետ։
  Ըստ ազգայնականության հայտնի տեսաբան Է. Սմիթի՝ ազգայնականությունը լինում է երկու հիմնական տիպի՝տարածքային եւ էթնիկ։
  Տարածքային ազգայնականությունը հիմնվում է քաղաքացիության հայեցակարգի վրա, իսկ էթնիկը՝գենետիկ միասնության [1, էջ 76]։
  Ա. Խաչատրյանը գտնում է, որ կախված այն բանից, թե ովքեր են հավակնում պետության կազմից դուրս գալուն, ամջատողական շարժումները կարող են լինել.  ազգային, երբ պետության ներսում ապրող ազգերը կամ էթնիկ փոքրամասնությունները փորձում են ստեղծել իրենց ազգային պետությունը, որը, ի տարբերություն արդեն գոյություն ունեցող պետության, ծառայելու է իրենց շահերի իրականացմանը, կամ էլ միավորվելու մեկ այլ պետության, որը, որպես կանոն, լինում է անջատողականների արտաքին էթնիկական հայրենիքը։
   Ազգային-անջատողական շարժումները լայն տարածում ունեն ամբողջ աշխարհում եւ անջատողականության ամենատարածված տեսակներից է։
   տարածաշրջանային, երբ պետության որեւէ տարածաշրջան, ելնելով այս կամ այն պատճառներից, ցանկանում է անկախանալ կամ միանալ մեկ այլ պետության։
   Օրինակ՝ Լեգա Նորդը (Հյուսիսային Լիգան) պայքարում է Իտալիայի հյուսիսային մասի՝ Պադանիայի անկախության համար, իսկ Լեգա Սուդը (Հարավային Լիգան)՝ Իտալիայի հարավային մասի՝ Աուսոնիայի անկախության համար։
   կրոնական, երբ որեւէ կրոնական խումբ ցանկություն է հայտնել ունենալ սեփական պետություն կամ միավորվել մեկ այլ պետության, որի հետ ունի ընդհանուր կրոն։
   Նման դեպքերում առավել հաճախ անջատողական կրոնական խմբի եւ պետության մեջ գերակայող խմբի կրոնները տարբեր են լինում [2, էջ 76]։
  Չնայած կան ազգայանականության բազմաթիվ տեսակներ, սակայն Մ. Հեչթերն առանձնացնում է ազգայնականության 4 տեսակ. 1. Պետականաստեղծ ազգայնականություն, երբ պետությունը փորձում է մշակութային տարբեր տարածքների կամ հանրույթների ձուլման քաղաքականությունը վարել, որի արդյունքում կենտրոնական 558ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ իշխանությունները փորձում են ստեղծել բազմամշակութային հանրություն, որը ժամանակի ընթացքում կարող է ձուլվել եւ դառնալ միատարր մշակութային պետականություն։
   Պետականաստեղծ ազգայնականությունն ունի նաեւ աշխարհաքաղաքական նշանակություն, քանի որ այն միավորելով մի շարք մշակութային խմբերի, նրանց ավելի պաշտպանված է դարձնում, սակայն բացասականն այն է, որ այս միատարրության պայմաններում, հնարավոր է, որ որոշ մշակութային նորմեր վերանան կամ էլ, ձուլվելով այլ մշակույթների հետ, ստեղծվեն այլ նորմեր։
  2. Ծայրամասային ազգայնականությունը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ պետության ծայրամասերում ապրող առանձին մշակութային խմբերը փորձում են անջատվել կամ դիմում են միավորվելու այն պետությանը, որը կրում է նույն մշակութային առանձնահատկությունները։
  3. Իռեդենտիկ ազգայնականությունը դրսեւորվում է այն ժամանակ, երբ պետությունը փորձում է ընդլայնել իր՝ գոյություն ունեցող սահմաններն ի հաշիվ հարեւան պետության զբաղեցրած տարածքների, քանի որ այնտեղ բնակվում են իր արյունակից էթնիկ հանրույթները։
   Իռեդենտիկ ազգայնականությունը հաճախ դրսեւորվում է այն ժամանակ, երբ հարեւան պետությունում ոտնահարվում են իրենց արյունակիցների իրավունքները, կամ էլ նրանց նկատմամբ կատարվում են որոշակի ճնշումներ։
  4. Միավորող ազգայնականությունը դրսեւորվում է այն ժամանակ, երբ երկու քաղաքականապես բաժանված, բայց միեւնույն մշակութային առանձնահատկություններն ունեցող խմբեր փորձում են միավորվել մեկ պետության տարածքում [3]։
  Այսպիսով, քննարկելով տարբեր տեսաբանների անջատողականության դասակարգման սկզբունքները, կարելի է փաստել, որ եվրոպական անջատողականության տիպերը շատ են եւ մենք փորձեցինք ներկայացնել դրանցից ամենատարածվածները։
   Անջատողականության տիպերը դասակարգելիս նկատեցինք, որ գրեթե բոլոր տեսաբանների մոտ առանձնացվում է էթնիկ կամ ազգային անջատողականությունը։
   Անրադառնալով պատմությանը՝ կարելի է ասել, որ էթնիկ անջատողական շարժումները հարաբերականորեն ավելի հաջողված են եղել։
   Նրանցից ոչ բոլորն են հասել իրենց նպատակին, բայց հաշվի առնելով նրանց պահանջները եւ նրանց առաջացրած դիմադրություն559ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ները, համակարգային փոփոխությունները եւ այլ հետեւանքները՝ կարելի է միանշանակ պնդել, որ ազգային անջատողական շարժումը քաղաքական շարժման առավել հզոր տեսակներից է։
   Մինչդեռ միեւնույն պատմական ժամանակներում ոչ ազգային անջատողական շարժումները դատապարտված են եղել ձախողման։
  Եվրոպական անջատողական շարժումներում իրենց ուրույն դերն ունեն նաեւ լեզվական եւ ծայրամասային անջատողական շարժումները, որոնք մի շարք եվրոպական անջատողական շարժումներում գերակշռող գործոն են հանդիսանում, այդ իսկ պատճառով այս տիպերը եւս կփորձենք ավելի խորը ուսումնասիրել։
  Արդի Եվրոպայում գոյություն ունեն բազմաթիվ էթնիկական խմբեր, որոնք գտնվում են տարբեր պետությունների կազմում։
   Է. Գելները գտնում է, որ էթնիկությունը քաղաքական ոլորտ է մտնում «ազգայնականության» ձեւով՝ այն օրերին, երբ հասարակական կյանքի տնտեսական հիմքը մշակութային համասեռություն կամ շարունակականություն է պահանջում, ու երբ մշակույթին առնչվող դասակարգային տարբերությունները դառնում են վնասակար, այնինչ՝ էթնիկությունից զուրկ, աստիճանական դասակարգային տարբերությունները մնում են տանելի [4, էջ 116]։
  Էթնիկական անջատողականության վառ օրինակներից կարելի է նշել ԽՍՀՄ փլուզումը, որի մասնատումից հետո ինքնուրույն պետություն ստեղծեցին մի շարք երկրներ, որոնք միմյանցից տարբերվում էին մշակույթով, սովորույթներով, կրոնով, լեզվով եւ այլ առանձնահատկություններով։
   Հետխորհրդային տարածքը զերծ չմնաց քաղաքացիական պատերազմներից, էթնոքաղաքական կոնֆլիկտներից եւ անջատողական շարժումներից, որոնք ուղեկցվում էին լայնամասշտաբ բռնություններով եւ տեղահանություններով։
   Վերջիններիս մեծ մասը նույնպես հասան հաջողության։
   Այսպես, եթե Աբխազիան, Լեռնային Ղարաբաղը, Մերձդնեստրիան ձեռք բերեցին փաստացի անկախություն, ապա Աջարիան, Թաթարստանը, Բաշկիրիան բավարարվեցին ավելի լայն ինքնավարությամբ։
   Միակ ձախողված անջատողական շարժումը, որը պատճառ դարձավ երկարատեւ բախումների եւ արյունահեղությունների, չեչենականն էր։
   Չեչենական անջատողականները, հետամուտ լինելով միայն լիարժեք անկախության, թեպետ հռչակեցին անկախ պետության՝ Իչկերիայի ստեղծման մասին, այնուհանդերձ, չկարողացան 560ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ իրականացնել իրենց նպատակները։
   ՌԴ-ին հաջողվեց, թեպետ ռազմական միջոցներով, պահպանել իր տարածքային ամբողջականությունը։
   2003 թ. Չեչնիայում անցկացվեցին սահմանադրական հանրաքվե եւ նախագահական ընտրություններ։
   Երկու դեպքերում էլ արդյունքը գոհացուցիչ էր Կրեմլի համար, եւ կարծես թե չեչենական կոնֆլիկտը մոտենում է իր հանգուցալուծմանը, չնայած որ պարբերաբար հնչող պայթունները հիշեցնում են, որ նման վերջաբանը չի բավարարում դեռեւս գործող անջատողական ուժերին։
  Այսօր Եվրոպայում առկա անջատողական շարժումների մեծ մասում էթնիկական գործոնն առկա է, սակայն դրանցից շատերում չէ, որ այն համարվում է գերակշռող հատկանիշ։
  Եվրոպայում առկա գրեթե բոլոր անջատողական դրսեւորումներում էթնիկ գործոնը որոշակի չափով արտահայտված է։
   Էթնիկ անջատողական դրսեւորումներում ավելի մեծ է բախման վտանգը էթնիկապես տարբերվող խմբերի միջեւ։
   Իսկ ինչ վերաբերում է Կիպրոսի թուրքերի էթնիկ անջատողականությանը, ապա կարելի է փաստել, որ այս անջատողականությանը մեծ աջակցություն է ցուցաբերում Թուրքիան, որը ազգայնական տրամադրություններ հրահրելով տեղի թուրքերի մեջ, անընդհատ փորձում է իր ազդեցությունը մեծացնել Կիպրոս կղզու նկատմամբ։
   Չնայած տրվող մեծաթիվ օգնություններին, այնուամենայնիվ, Թուրքիան օգտագործում է այս տարածքները, քանի որ այնտեղ կան նպաստավոր պայմաններ ներդրումներ կատարելու համար։
  Լեզվական անջատողականությունը դրսեւորվում է այն ժամանակ, երբ մեկ պետության կազմի մեջ գտնվում են իրարից տարբերվող լեզվական խմբեր, որոնք փորձում են միմյանցից առանձնանալ, ստեղծել ինքնուրույն պետություն կամ էլ միանալ այլ պետության։
   Ջ. Սորենսը գտնում է, որ լեզվական անջատողականությունը, ընդհանուր առմամբ, կարելի է համարել էթնիկ անջատողականության բաղադրիչ մաս, որտեղ լեզվական առանձնահատկությունն ավելի ցայտուն է արտահայտված, քան այլ բաղադրիչները՝ կրոնական, մշակութային եւ այլն [5, pp. Եվրոպայում կան բազմաթիվ լեզվական անջատողական շարժումներ, իսկ Արեւմտյան Եվրոպայում վերջին պետությունը, որը ստեղծվել է լեզվական անջատման արդյունքում, Իսլանդիան է, որը 1944 թ. դուրս եկավ Դանիայի կազմից։
   Այսօր Եվրոպայում առկա բազմաթիվ անջա561ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ տողական շարժումներում լեզվական գործոնը մեծ դեր է խաղում, սակայն բոլորում չէ, որ այն համարվում է հիմնական դրդապատճառը։
  Լեզվական առանձնահատկությունը կարեւորվում է նրանով, որ անջատողական խմբերի հիմնական մտահոգությունը կայանում է նրանում, որ նրանք մտավախություն ունեն, որ իրենց ազգային լեզուն կարող է ձուլվել, իսկ ժամանակի ընթացքում էլ իսպառ վերանալ։
   Այդ վտանգը կանխելու համար, այդ էթնիկական խմբերը պահանջում են ինքնավարություն, ինչպես դա եղավ կորսիկական անջատողականության դեպքում, կամ էլ սահմանդրության փոփոխմամբ պետական լեզվի շնորհում, ինչպես դա եղավ Բելգիայում առկա էթնիկ-լեզվական անջատողական խմբերում։
  Եվրոպական անջատողական շարժումներում իր ուրույն տեղն ունի նաեւ ծայրամասային անջատողականությունը։
   Որոշ տեսաբաններ գտնում են, որ ծայրամասային շրջանները ցանկանում են անջատվել 2 հիմնական պատճառներից ելնելով. 1. ծայրամասային շրջանը գտնում է, որ համեմատաբար քիչ ֆինանսական հատկացումներ է ստանում, որն էլ հանգեցնում է այդ շրջանի աղքատացմանը, 2. ծայրամասային շրջանը գտնում է, որ իր ռեսուրսները օգտագործվում են կենտրոնական կառավարության կողմից [6, p.4]։
  Ծայրամասային անջատողականությունը շատ տարածված է Եվրոպայում, մասնավորապես մենք կփորձենք ուսումնասիրել Իսպանիայում առկա անջատողական դրսեւորումները, որտեղ գերակա է համարվում ծայրամասային գործոնը։
   Իսպանական ազգը ձեւավորվել է հիմնականում Պիրենեյան թերակղզու բնիկների եւ թերակղզին նվաճած ժողովուրդների ձուլման արդյունքում։
   Այդ գործընթացին մասնակցել են այնպիսի էթնիկական խմբեր, ինչպիսիք են հռոմեացիները, սուեվիները, վանդալները, վեստգոթերը, գերմանական որոշ ցեղեր, ինչպես նաեւ արաբներն ու հրեաները։
   Իսպանիայում կան մի քանի էթնիկական խմբեր, որոնք պահպանել են իրենց մշակութային եւ լեզվական ինքնուրույնությունները։
   Դրանց թվում են կատալոնացիները (16 %), գալիստացիները (7 %), բասկերը (2 %), որոնց ինքնանվանումն է էուսկալդունակ, եւ քոչվոր ռոմանները (գնչուները), որոնց նաեւ անվանում են գիտանոներ։
  562ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Կարելի է փաստել, որ բասկյան ծայրամասային անջատողականության մեջ իր ուրույն դերն ունի նաեւ էթնիկական գործոնը, քանի որ նրանք առանձնանում են իրենց սովորույթներով, մշակույթով եւ այլն։
  Սակայն, եթե Բասկերի երկիրը չլիներ Իսպանիայի հարավարեւելյան ծայրամասում, հնարավոր է, որ նրանց անջատողական դրսեւորումներն ավելի թույլ լինեն։
   Ի տարբերություն կատալոնական անջատողականությանը, որի հիմնական պատճառներից է, որ նրանց եկամուտները ավելի շատ ուղղվում են կենտրոնական կառավարությանը եւ իրենց ավելի քիչ հատկացումներ են գալիս, ապա բասկյան անջատողականների հիմնական նպատակը կայանում է իսպանական կառավարության կողմից ֆինանսավորման մեծացումը, որը զանգվածային անկարգությունների ֆոնին գնալով ավելի է նվազում։
  ԵՄ-ն մշտապես դեմ է արտահայտվել անջատողական դրսեւորումներին, քանի որ դրանցից որեւէ մեկի անկախությունը կարող է նախադեպ ստեղծել այլ անջատողական շրջանների համար եւս։
   Այդ պարագայում Եվրոպան կդառնար ավելի մասնատված, կսրվեին հարաբերությունները անջատված շրջանների եւ կենտրոնական իշխանության միջեւ, ինչը կհանգեցներ Եվրոպայում անկայունության մեծացմանը։
  Կարելի է նաեւ եզրակացնել, որ անջատողական շարժումներում առավել ակտիվ են նաեւ էթնիկ-կրոնական խմբերը, որոնք անջատումը դիտարկում են որպես միջկրոնական հակամարտություն եւ փորձում են միջազգային հարթությունում այս կոնֆլիկտը ներկայացնել որպես ազգային կրոնական իրավունքների խախտման տեսանկյունից։

Ուսումնասիրելով եվրոպական անջատողական շարժումների տիպաբանությունը, կարելի է պարզել, թե անջատման ինչպիսի ձեւեր են գործում ժամանակակից Եվրոպայում։
  Ժամանակակից ազգայնականության տեսաբանները, քննարկելով անջատողական շարժումների տիպաբանությունը, տալիս են տարբեր դասակարգումներ՝ ըստ որոշ չափանիշների։
  Տիպաբանությունը դյուրացնում է ոչ միայն խնդրի լուսաբանումը, ազգայնականության դրսեւորման հնարավոր ուղղվածության ու սոցիալական ընդգրկվածության շրջանակների կանխատեսումը, այլեւ ընդհանուր հայեցակարգի բացահայտումը։
