ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ԴԵՐՆ ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՈՒՄՏեխնոլոգիա-ն հունարեն բառ է, որը թարգմանաբար նշանակում է գիտություն արվեստի, վարպետության  մասին։
   20-րդ  դարի  60-ական  թթ.  մանկավարժության  մեջ  ներմուծվեց  մանկավարժականտեխնոլոգիա  հասկացությունը։
   Այն  մի  դեպքում  հասկացվում  է  որպես  տեխնիկական  միջոցների  ամբողջություն և դրա կիրառումը (Գ. Սելեվկո), երկրորդ դեպքում` որպես միկրոհամակարգ, որի բաղկացուցիչ  մասն  են  կազմում  գիտական  հիմնավորված  ու  խմբավորված  տարրեր`  մանկավարժականխնդիր,  դրան  համապատասխանող  միջոցներ  ու  մեթոդներ,  հնարներ  (Բ.  Լիխաչով),  մեկ  այլ  դեպքում`ծրագիր,  որի  իրականացումը  ենթադրում  է  կանխատեսվող  արդյունք  (Գ.  Քսենզովա,  Ա.  Կոլեչենկո)։
 Ժամանակակից  մանկավարժական  գործընթացի  կազմակերպմանն  առաջադրվող  նոր  խնդիրներիլուծման  նպատակով  տարբեր  որոնողական  աշխատանքներ  են  իրականացվում,  որոնք  ուղղված  եննոր մեթոդների, ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների կազմակերպման արդյունավետ ձևերիև տարբեր միջոցների ուսումնասիրությանը, փորձարկմանը և տարածմանը։
  Մանկավարժական գործընթացի  արդյունավետությունը  պայմանավորված  չէ  առանձին  հնարներով,  մեթոդներով,  այլ  միայնդրանց համալիր կիրառման համակարգով՝ մանկավարժական տեխնոլոգիաներով։
  Ողջ մանկավարժական  գործընթացը  նպատակաուղղված  է  տարաբնույթ  խնդիրների  լուծմանը,  որոնցից  յուրաքանչյուրըպահանջում է խնդրին համապատասխան նպատակային տեխնոլոգիաների մշակում, կիրառում։
  Մանկավարժական  գործընթացի  կազմակերպման  առանցքում  մանկավարժական  տեխնոլոգիաներն  են,որոնք համակցված գործում են մեթոդների հետ։
 Մանկավարժական տեխնոլոգիան գործունեության եղանակների ու միջոցների  փոխակերպմաննուղղված ծրագիր է և այդ ծրագրին համապատասխան կառուցված գործունեություն։
  Մանկավարժական տեխնոլոգիան որևէ խնդրի քայլ առ քայլ լուծման հաջող փորձ է, հատուկ նպատակով ստեղծվածև իրականում կոնկրետ իրադրությունում արդյունավետ գործող համակարգ։
  Ուսումնասիրելով ռուս ևարտասահմանյան  հեղինակների  տեսակետները՝  կարող  ենք  տալ  սոցիալ-մանկավարժական  տեխնոլոգիա հասկացության մի քանի սահմանումներ՝•  մանկավարժական  տեխնոլոգիան  մանկավարժի  արվեստն  է,  նրա  հմտությունը,  որը  թույլ  էտալիս նրան փոփոխել իրավիճակն ու դրությունը (Վ.Մ. Շեպել)1, •  մանկավարժական տեխնոլոգիան համակարգված գործողությունների ծրագիր է,  որն ուղղվածէ մի գործողության ստեղծմանը, կիրառմանը՝ հաշվի առնելով մարդկային և տեխնիկական ռեսուրսները և դրանց փոխազդեցությունը, որն իր առջև նպատակ է դրել օպտիմացնել զարգացման գործընթացները (ՅՈՒՆԵՍԿՕ)2։
 Կոմենսկին ասել է. «Դիդակտիկական մեքենայի համար պիտի որոնել և գտնել`ա) հստակ նախանշված նպատակներ, բ) այդ նպատակներին հասնելու հստակ միջոցներ, գ) որոշակի կայուն կանոններ, թե ինչպե՛ս կարելի է կիրառել այդ միջոցները դրված նպատակներին հասնելու համար»։
 Մանկավարժական  տեխնոլոգիան  որևէ  խնդրի  լուծմանն  ուղղված  պլանավորված,  նախօրոքմշակված,  հաջորդականորեն  իրականացվող  գործողությունների  մի  ծրագիր  է,  որևէ  նպատակի  ուղղված գործունեություն, որը բաղկացած է փոխկապակցված և տրամաբանորեն իրար հաջորդող փուլերից՝  ախտորոշում-կանխատեսում.  օբյեկտի  ախտորոշում,  մանկավարժական  խնդրի  ախտորոշում,հստակեցում, նրա հետագա, հնարավոր զարգացման հեռանկարի կանխատեսում։
 Այսպիսով՝  մանկավարժական  տեխնոլոգիաներն  ուղղված  են  կրթության  որակի  բարձրացմանխնդրի  լուծմանը,  որն  իրականացվում  է  բարձրագույն  ուսումնական  հաստատությունում  ուսուցմանգործընթացի  կազմակերպման  նորարարական  միջոցների  օգնությամբ։
   Ժամանակակից  մանկավարժական  տեխնոլոգիաները  հնարավորություն  են  տալիս  իրականացնել  ակտիվ,  անձնային  կողմնորոշում ունեցող ուսուցում, որը նպաստում է հաղորդակցական և գիտակցական զարգացմանը։
 Մանկավարժական  գործունեության  լիարժեք  արդյունքին  հասնելու  համար  մանկավարժից  պահանջվում  է  նպատակի  ձեռքբերում  ապահովող  նպատակահարմար  կամ  օպտիմալ  տեխնոլոգիայիընտրություն, ընտրված տիպային տեխնոլոգիայի անհատականացում` հաշվի առնելով մանկավարժական  գործունեության  սուբյեկտի  առանձնահատկությունները,  պահանջմունքները,  սուբյեկտի  պրոֆեսիոնալիզմը, կարողությունները և տեխնոլոգիայի իրականացման պայմանները։
 Այս ամենին հաջորդում է բուն տեխնոլոգիայի իրականացման փուլը, որի ժամանակ մանկավարժը  կատարում  է  մանկավարժական  տեխնոլոգիայի  իրականացման  արդյունավետության  գնահատումև տեխնոլոգիայի իրականացման սկզբում կանխատեսված, նախանշված ու տեխնոլոգիայի իրականացումից հետո ձեռք բերված արդյունքների համեմատում, մանկավարժական աշխատանքին համապատասխան գնահատում1։
 Մանկավարժը  պետք  է  կարողանա  ընտրել  հենց  այն  մանկավարժական  տեխնոլոգիան,  որըկոնկրետ  իրավիճակում  ավելի  նպատակահարմար  է  և  գլխավորը,  կարողանա  ապահովել  նրաիրականացման բարձր արդյունավետությունն ապահովող բոլոր պայմանները։
 Այսպիսով՝ կարող ենք ասել, որ մանկավարժական տեխնոլոգիան դիտարկվում է որպես մանկավարժական գործունեության փուլերի, մեթոդների և միջոցների ամբողջություն, որոնք ապահովում ենգործունեության  արդյունավետ  հաջորդականությունը,  որն  էլ  ուղղված  է  որոշակի  մանկավարժականխնդիրների լուծմանը, ուսուցման գործընթացի արդյունավետ կազմակերպմանը։
 Մանկավարժական տեխնոլոգիաները բնութագրվում են մի շարք հատկանիշներով.•  հստակ, հաջորդական դիդակտիկական սկզբունքներով մշակված նպատակների առկայություն.•  յուրացման ենթակա նյութի կամ տեղեկատվության մշակում, խտացում և համակարգում, •  դիդակտիկական, տեխնիկական, համակարգչային միջոցների համակարգված կիրառություն ուսուցման և ստուգման գործընթացում,•  ուսուցման և դաստիարակության ախտորոշիչ գործառույթի ընդգծում,•  ուսուցման բարձր որակի երաշխիք։
 Յուրաքանչյուր մանկավարժական տեխնոլոգիայի կիրառման դեպքում պետք է նկատի ունենալ.•  գործադրման մակարդակը,•  փիլիսոփայական հիմնավորումը,•  գիտելիքների յուրացման առաջատար հայեցակարգը,•  կրթության բովանդակության բնույթը,•  ուսուցման կազմակերպման ձևերը,•  ուսուցման կազմակերպման գերակշռող մեթոդը,•  սովորողների որակական հատկանիշները։
 Տեխնոլոգիայի ընտրության ժամանակ շատ կարևոր է նպատակադրումը` այսինքն` ինչ նպատակիհամար և ինչ արդյունք ստանալու համար է իրագործվում ծրագիրը։
  Նպատակից է կախված ընտրվողտեխնոլոգիայի բնույթը2։
 Այսպիսով՝  մանկավարժական  տեխնոլոգիաների  ճիշտ  տեղին  և  ժամանակին  կիրառությունըկախված է նաև մասնագետի, մանկավարժի կոմպետենտությունից, անհատական մոտեցումից, նյութիբնույթից նաև իրավիճակն օբյեկտիվ գնահատելու կարողությունից։
 Մանկավարժական  տեխնոլոգիաներն  ունեն  իրենց  դասակարգումները,  տեսակները,  ըստ  որոնց,կախված իրավիճակից, կիրառվում են՝•  ուսուցման ավանդական (վերարտադրողական) տեխնոլոգիայի կիրառումը ենթադրում է.  նոր նյութի ուսուցում,  ամրապնդում,  ստուգում,   գնահատում։
 Սակայն,  այս  տեխնոլոգիայի  կիրառության  դեպքում  սովորողը  գտնվում  է  պասիվ  օբյեկտի  դերում, ակտիվ սուբյեկտ չէ՝ սահմանափակվում են նրա ստեղծագործական ունակությունները, կարողությունների դրսևորումը։
  Սովորողը յուրացնում է տրվող նյութը, տեղեկատվությունը և վերարտադրում,բացակայում է սեփական տեսակետի ներկայացումը, անհատական մոտեցումը, ինքնուրույն վերլուծությունը։
 Այսպիսով՝  ավանդական  (վերարտադրողական)  տեխնոլոգիան  ունի  հետևյալ  սահմանափակումները՝1 Պետրոսյան Հ., Ուսուցման ժամանակակից տեխնոլոգիաներ, Երևան, 2010, էջ 121։
   անհատականացման և տարբերակման աննշան հնարավորություններ,   սովորողների մտածական որակների, ներունակությունների ոչ լիարժեք դրսևորում,  ստեղծագործական կարողությունների զարգացման որոշակի հնարավորություն։
 •  Համագործակցային ուսուցման տեխնոլոգիան բնութագրվում է հետևյալ հատկանիշներով՝  անձի զարգացում և անհատականության ձևավորում,  հոգեբանական և ֆիզիկական առողջության ապահովում,  սթրեսի հաղթահարում,  առողջ փոխհարաբերությունների դրսևորում։
 Այս տեխնոլոգիան կիրառելիս կարևորվում են երկու  կողմերի համագործակցային աշխատանքը,համախմբվածությունը,  սովորողի  լիարժեք  մասնակցությունն  ուսուցման  գործընթացին,  սովորող-սովորեցնող զույգի փոխհարաբերություններում առողջ բարոյահոգեբանական մթնոլորտի ձևավորումը։
 Համագործակցային ուսուցման տեխնոլոգիայի տարրերն են՝  դրական փոխկախվածության ապահովում,  դեմ առ դեմ փոխազդեցություն,  անհատական հաշվետվություն և պատասխանատվություն,   միջանձնային կամ փոքր խմբերով աշխատանքի հմտություններ,  խմբային գործընթացի մշակում,  փոխներգործուն կամ ինտերակտիվ առաջադրանքի կատարում։
 •  Պրոբլեմային  ուսուցման  տեխնոլոգիայի  կիրառման  դեպքում  մանկավարժի  ղեկավարությամբհետազոտական ինքնուրույն աշխատանք է հանձնարարվում, որը ենթադրում է նոր գիտելիքների, կարողությունների  և  հմտությունների  մշակում  և  ամրապնդում,  ստեղծագործական  մտածողության  ևանձնային այլ որակների զարգացում։
 Պրոբլեմային  ուսուցման  կիրառման  դեպքում  մասնագետ  մանկավարժը  սովորողին  պատրաստիգիտելիք չի փոխանցում, այլ ներկայացնում է խնդիրը կամ հարցը, որը պետք Է լուծում գտնի և ենթադրում է լուծման համար տարբեր ուղիների որոնում։
  Ներկայացվող հիմնահարցով մասնագետը ձգտումէ հետաքրքրել սովորողին, նրա մեջ հետաքրքրություններ է առաջացնում, որպեսզի նա ուսումնասիրիառկա խնդիրը բոլոր կողմերով և գտնի ճիշտ լուծում, այսինքն՝ տվյալ խնդիրը լուծելու նախաձեռնություն է առաջացնում։
 Ուսուցման  ինտերակտիվ  տեխնոլոգիաները  կիրառելիս  փոխվում  է  նաև  փոխգործակցությունըմանկավարժի հետ. նրա ակտիվությունն իր տեղն է զիջում սովորողների ակտիվությանը, մանկավարժի  խնդիրն  է  ստեղծել  պայմաններ  նրանց  նախաձեռնության  համար։
   Ինտերակտիվ  տեխնոլոգիաներում սովորողները հանդես են գալիս որպես լիիրավ մասնակիցներ, նրանց փորձը պակաս կարևոր չէմանկավարժի փորձից։
  Վերջինս ոչ այնքան տալիս է պատրաստի գիտելիքներ, որքան խթանում է սովորողների ինքնուրույն որոնումը։
 Ինտերակտիվ տեխնոլոգիաներում մանկավարժը  հանդես է գալիս մի քանի հիմնական դերերով։
 Նրանցից  յուրաքանչյուրում  նա  կազմակերպում  է  մասնակիցների  փոխգործողությունը  տեղեկատվական  միջավայրի  այս  կամ  այն  հատվածի  հետ։
   Իրազեկիչ-փորձագետի  դերում  մանկավարժը  շարադրում  է  տեքստային  նյութը,  ցուցադրում  տեսաշարքը,  պատասխանում  մասնակիցների  հարցերին,  հետևում է գործընթացի արդյունքներին և այլն։
 Կազմակերպիչ-ֆասիլիտատորի  դերում  նա  կազմակերպում  է  սովորողների  փոխգործակցությունը սոցիալական և ֆիզիկական շրջապատի հետ (բաժանում է խմբերի, խթանում է նրանց ինքնուրույնտվյալներ  հավաքելը,  համաձայնեցնում  է  առաջադրանքների  կատարումը,  շնորհանդեսների  նախապատրաստումը և այլն)։
 Խորհրդատուի  դերում  մասնագետը  դիմում  է  սովորողների  մասնագիտական  փորձին,  օգնում  էգտնել արդեն ձևակերպված խնդիրների լուծումը, ինքնուրույն ձևակերպել նորերը և ալն։
 Անդրադառնանք  ինտերակտիվ տեխնոլոգիաներին  և մեթոդներին,  որոնց  միջոցով  կարելի  էուսուցման ինտերակտիվ մոդելը ներդնել ուսուցման գործընթացի շրջանակներում`•  աշխատանք փոքր խմբերում` զույգերով, ռոտացիոն եռյակներով, «երկու, չորս, միասին»,•  կարուսելի մեթոդ,•  դասախոսություններ հիմնախնդրային շարադրանքով,•  էվրիստիկական զրույց,•  դաս-սեմինարներ (բանավեճերի, մտքերի փոխանակության ձևաչափով),•  կոնֆերանսներ,•  գործարար խաղեր,•  մուլտիմեդիայի միջոցների օգտագործում (համակարգչային դասարաններ),•  լիարժեք համագործակցության տեխնոլոգիա,•  մոդելավորման  տեխնոլոգիա  կամ  նախագծերի  մեթոդ  (որպես  արտադասարանային  գործունեություն)1։
 Յուրաքանչյուր  մանկավարժական  տեխնոլոգիա  կիրառվում  է  փուլերով,  իրականացվում  էփուլային գործընթաց՝•  Նախնական  փուլ։
  Այդ փուլում իրականացվում են  ուսուցման գործընթացի ընթացքում  խնդրի բացահայտման, գնահատման և դասակարգման, նրա առաջացումը պայմանավորած գործոնների բացահայտմանն ուղղված գործողություններ։
  Մանկավարժը նախապատրաստվում է խնդրի լուծմանը, ամբողջացնումէ իր բարոյական, հոգեբանական և մասնագիտական ներուժը։
 •  Նպատակադրման  փուլ։
   Այս  փուլում  տեղի  է  ունենում  մանկավարժի  աշխատանքի  նպատակայինդրույթների  առաջնային  ձևակերպումը։
   Նպատակը  պայմանավորում  է  դրան  հասնելու  միջոցների  և  եղանակների  ընտրությունը,  տեղեկատվության  լրացուցիչ  աղբյուրների  որոնման  ուղղությունները։
   Կարող  ենքասել,  որ  ցանկացած  գործունեության  կազմակերպում  և  իրականացում  ենթադրում  է  կոնկրետ  նպատակիառաջադրում։
   Ցանկացած  առաջադրված  նպատակի  հասնելու  համար  անհրաժեշտ  է  օգտագործել  առկառեսուրսները, հնարավոր միջոցները և իրականացնել ճիշտ և հաջորդական գործողություններ։
 •  Տեղեկատվության մշակման փուլ։
  Տեխնոլոգիական գործընթացի այս փուլում տեղի է ունենում տեղեկատվության  լրացուցիչ  աղբյուրների  որոնում,  տեղեկատվության  հավաքագրում  և  համակարգում,  նորվերլուծություն և ընդհանրացում։
 Նախքան  գործունեության  իրականացումն  անհրաժեշտ  է  պլանավորել,  կազմակերպել  այն,  որպեսզի արդյունավետությունը կարողանանք ապահովել։
 •  Վերահսկիչ-վերլուծական  փուլ։
  Սա տեխնոլոգիական  պարբերաշրջանի եզրափակիչ փուլն  է,  որումվերլուծվում են մասնագետների գործունեության արդյունքները, բացահայտվում գործոնները, որոնք նպաստում  են  մանկավարժական  գործունեության  խնդիրների  դրական  լուծմանը,  և  նշվում՝  թերությունների  հեռացման ճանապարհները։
 Այսպիսով՝ ուսուցման գործընթացի ճիշտ և արդյունավետ իրականացնելու համար օգտագործումենք մանկավարժական տեխնոլոգիաները2։
 Յուրաքանչյուր  տեխնոլոգիա  ուղղված  է  կոնկրետ  առաջադրանքի  լուծմանը,  իրավիճակի  բացահայտմանը,  այսինքն`  մանկավարժական  տեխնոլոգիաները  մենք  ընտրում  և  կիրառում  ենք՝  կախվածիրավիճակից, կարևորվում են իրավիճակային մոտեցումը, նաև ուսանողի տարիքային, անհատական,հոգեբանական առանձնահատկությունները։
 Ներկայումս մանկավարժական գիտության կարևորագույն հիմնախնդիրներից են մանկավարժական  գործունեության,  դրա  բովանդակության`  նպատակի,  մեթոդների,  տեխնոլոգիաների,  սկզբունքների,  խնդիրների,  կիրառման  առանձնահատկությունների,  պայմանների,  օբյեկտների,  սուբյեկտներիուսումնասիրությունը,  ստացված  արդյունքների  վերլուծումը,  համադրումը,  ընդհանրացումը,  համակարգումը, ինչպես նաև հետագայում դրանց կատարելագործման հնարավորությունների հետազոտումը,  ուղիների  մշակումը,  որը  պահանջում  է  գիտականորեն  հիմնավորված,  նպատակաուղղված,  պլանավորված մանկավարժական գործունեություն և դրան համապատասխան մանկավարժական աշխատանքի մեթոդիկաների և տեխնոլոգիաների մշակում, կիրառում։
 Մանկավարժական  տեխնոլոգիաներն  ուղղված  են  կրթության  որակի  բարձրացման  խնդրի  լուծմանը, որն իրականացվում է բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում ուսուցման գործընթացիկազմակերպման նորարարական միջոցների օգնությամբ։
 Մերի ՍուքիասյանՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ԴԵՐՆ ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՈՒՄԲանալի բառեր՝ մանկավարժական տեխնոլոգիա, ուսուցման գործընթաց, իրավիճակային մոտեցում ։

Հոդվածի  հիմնական  նպատակն  է  մանկավարժական  տեխնոլոգիա  հասկացության  մասին  պատկերացում  հաղորդելը։
   Նպատակից  բխող  խնդիրներն  են՝  ներկայացնել  մանկավարժական  տեխնոլոգիաների  տեսական,  մեթոդաբանական  և  տեխնոլոգիական  ասպեկտներն  ուսուցման  գործընթացում,  ծանոթանալ  մանկավարժական  տեխնոլոգիաների  հնարավորություններին,  գնահատել  տեխնոլոգիաների  կիրառելիության  մակարդակն  ուսուցման գործընթացում, ներկայացնել նորարարական և ավանդական մանկավարժական տեխնոլոգիաների համեմատական վերլուծությունը։
   Ուսումնասիրության արդյունքում հանգել ենք հետևյալ եզրակացություններին.  •  մանկավարժական  տեխնոլոգիայի  իրականացումը  մեծապես  որոշվում  է  մասնագետի  մասնագիտական  գործունեության անհատական ոճով,  •  մանկավարժական գործունեության  լիարժեք  արդյունքը,  նպատակի  ձեռքբերումը,  արդյունավետ  տեխնոլոգիայի  ընտրությունը  մանկավարժը  կատարում  է`  հաշվի  առնելով  իր  մասնագիտական  իրազեկվածությունը, կարողությունները։
