Տարածքի կենսակլիման բնական կարևոր ռեսուրս է, որից էլ կախված ենմարդու  հարմարավետությունն  ու  ինքնազգացողությունը,  աշխատունակությունն ու  առողջական վիճակը։
   Հարմարավետ (կոմֆորտ) եղանակը, օդերևութաբանական տարրերի (ջերմաստիճան, խոնավություն, մթնոլորտային ճնշում,քամիներ)  այնպիսի  համադրություն  է,  երբ  մարդն  իրեն  լավ  է  զգում,  չկալարվածություն։
 [5, 6,7]Կլիմայական  պայմանների  համալիր  գնահատման  ամենատարածվածմեթոդն ԷԷՋ-ն (էկվիվալենտ-էֆեկտիվ ջերմաստիճան՝ ըստ Ա. Միսսենարդի) է. ԷԷՋ=37—(37—t)/(0,68—0,0014f+t/(1.76+1.4v0,75))—0,29t(1—f/100),  այն  արտահայտվում է եղանակաստեղծ երեք տարրով՝ օդի ջերմաստիճան` t°C, խոնավություն` f%, և օդի շարժում`v մ/վ։
  Անհողմ և 100% հարաբերական խոնավության պայմաններում մարդու ջերմազգացողությունը կախված է միայն օդի ջերմաստիճանից։
   Նույն  ջերմաստիճանում,  բայց  քամու  ուժեղացման  ու  խոնավության նվազման պայմաններում մարդն իրեն զգում է այնպես, ինչպես  ցածրջերմաստիճանի դեպքում։
 ԷԷՋ-ում  հաշվի  է  առնվում  մարդու  ջերմազգացողությունը,  սակայնՆԷԷՋ-ը  (նորմալ  էկվիվալենտ-էֆեկտիվ  ջերմաստիճան՝  ըստ  Ի.  Բուտևի)ՆԷԷՋ=7°C+0,8ԷԷՋ   հաշվարկված է մինչև գոտկատեղը հագնված մարդու ջերմազգացողության  համար.  դրա  բացասական  արժեքը  բացասաբար  է  անդրադառնում մարդու ինքնազգացողության վրա (Սինիցին Ի., Գեորգիցա Մ. և այլք)։
 [6, էջ 280]ՆԷԷՋ-ի միջոցով հաշվարկվում է ԿԱՋ-ը (կենսաբանական ակտիվ ջերմաստիճան).  ԿԱՋ=9°C+0,8ՆԷԷՋ,  որը    գնահատում  է  մարդու  վրա  միջավայրիօդի ջերմաստիճանի, խոնավության, քամու արագության, գումարային  ու երկարալիք ճառագայթման ազդեցությունը։
  Հարմարավետության կամ կոմֆորտիգոտին համարվում է այս ցուցանիշի +10°C մինչև +20°C չափը։
  [4, էջ 222-228]Կան  նաև  սեզոնային  եղանակների  գնահատման  տարբեր  մեթոդներ,օրինակ՝ տարվա ցուրտ շրջանի եղանակային պայմանների համար են Բոդմանի«Եղանակի խստության»       S=(1-0,04t)(1+0.27v), Սայպլի և Պասսելի «Ցուրտ սթրեսի ինդեքսը»։
  [7, էջ 288] Մարդու օրգանիզմի համար սթրեսորներ հանդես են գալիս ցածր ջերմաստիճանը,  խոնավության  մեծ  քանակությունը,  մառախուղը,  ուժեղ  քամին.վերջինս ավելի է նվազեցնում ջերմազգացողությունը։
  Ձմռան խստությունը և երկարատևությունն անմիջականորեն ազդում են բնակչության նյութական ապահովվածության  վրա,  և սպառողական զամբյուղում  ջեռուցման,  տաք   հագուստին, դեղորայքին հատկացվող ծախսերն աճում են։
 Հյուսիսային  Հայաստան  տարածաշրջանի  Շիրակ,  Լոռի,  Տավուշ  մարզերի քաղաքների ընտրությունը պատահական չէ. դրանք են 1988թ. Սպիտակիաղետալի երկրաշարժ, տնտեսական ու սոցիալական խորը ճգնաժամ ապրած,գործազրկության բարձր աստիճան, արտագաղթի համեմատաբար մեծ բաժին,ժամանակավոր  տնակ-կացարաններ,  աղքատության  բարձր  մակարդակ  ևբազում այլ խնդիրներ ունեցող քաղաքները։
 Յուրաքանչյուր մարզից ընտրվել են երկուական քաղաք՝ մարզկենտրոնըև  բնակչության  համեմատաբար  մեծ  թիվ  ունեցող  ևս  մեկ  քաղաք։
   Քննարկվողվեց քաղաքներում կա բնակչության կենտրոնացման հետևյալ պատկերը.Աղյուսակ 1. Հյուսիսային Հայաստանի քաղաքային բնակչությանՔաղաքայինբնակավայրԳյումրիԱրթիկՎանաձորՍտեփանավանԻջևանԴիլիջանԸնդամենըբաշխումը 2015թ.[2]Բնակչության թիվՄարզի քաղաքայինհազ. մարդբնակչության մեջ բաժին%Աղյուսակ 1-ում նշված քաղաքներում կենտրոնացած  բնակչության բաժինը կազմում է տարածաշրջանի քաղաքային բնակչության 44,9%, հետևաբարկլիմայի  ազդեցության  գնահատումը  կենսակլիմայական  ու  սոցիալ-տնտեսական  տեսանկյունից  դառնում  է  կարևոր։
   Կլիմայի  խստությունը  հանգեցնում  էբնակչության  հիվանդացության  բարձրացմանը,  ջեռուցման  ծախսերի  մեծացմանը, բացօթյա աշխատանքով զբաղվելու սահմանափակմանը, կոմունալ-կենցաղային բազմաթիվ խնդիրների առաջացմանը։
 Ձմռան  տևողության  ամենամեծ  ցուցանիշը  Գյումրիում  է՝  124  օր,  իսկամենափոքրը՝ Իջևանում՝ 21 օր։
  Քննարկվող մյուս քաղաքներից Արթիկում՝ 123,Ստեփանավանում՝ 102, Վանաձորում՝ 92, իսկ Դիլիջանում՝ 74 օր։
  Ձմեռն առավել խիստ է Շիրակում, այն բնութագրվում է նաև կայուն ու հաստ ձյունածածկույթով, որն ավելի ռիսկային է դարձնում բնակչության տեղաշարժվելը։
  Ձյունածածկույթի տևողությունն ամենամեծը Արթիկում է՝ 100 օր, երկրորդը Գյումրու ցուցանիշն է՝ 94 օր, իսկ ամենափոքրը՝ Իջևանինն է՝ 37 օր։
  [3,էջ 13-19] Որպես կանոն ձմռանը բնակչության շրջանում կոտրվածքների դեպքերիաճ է գրանցվում, սակայն դրա պատճառը միանշանակորեն չի կարելի համարելձյունածածկույթը,  այլ  նաև  մարդկանց  օրգանիզմում  կալցիումի  ոչ  բավարարքանակությունը, դա առկա է տարիքային բոլոր խմբերում։
 Աղյուսակ 2, Հյուսիսային Հայաստանի քաղաքներիօդերևութաբանական բնութագրիչները ձմռանը [3, էջ]ԴեկտեմբերՔաղաքներԳյումրիԱրթիկՎանաձորՍտեփանավանԻջևանԴիլիջանf.%  Vմ/վՀունվարf%  Vմ/վՓետրվարմ/վԱղյուսակ 2-ում ներկայացվում են ձմռան երեք ամիսների օդերևութաբանական տարրերը։
  Ամենացուրտը հունվար ամիսն է՝ ոչ միայն ջերմաստիճանիմիջին ամսական ցուցանիշով, այլև բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանով։
 Ամենացածր ջերմաստիճանը դիտվել է Գյումրիում՝ -36°C, իսկ մյուս վայրերումայն  համեմատաբար  բարձր  է,  Ստեփանավանում՝  -31°C,  Վանաձորում՝  -30°C։
 Ձմռանը դրական ջերմաստիճան դիտվում է միայն Իջևանում։
  Ջերմաստիճանըկենսակլիմայական ամենակարևոր բնութագրիչն է, որի մեծությունից կախված՝փոխվում են մյուս բնութագրիչները, իսկ նրա մեծությունն էլ կախված է բնակավայրի բացարձակ բարձրությունից, տեղադիրքից, մթնոլորտի շրջանառությունից և մի շարք այլ երևույթներից։
  Չնայած քննարկվող բնակավայրերից ամենաբարձրադիրն Արթիկն է՝ 1724 մ, սակայն ջերմաստիճանի ցուցանիշներն ավելիցածր են Գյումրիում (1528մ)։
 Հունվարյան սառը եղանակներն էլ ավելի են խստանում ուժեղ քամիներիպատճառով. այն հանգեցնում է մարդու ջերմազգացողության նվազմանը։
  Քամու  միջին  արագություններից  ամենամեծն  ըստ  ուղղությունների  հունվարինՎանաձորում կազմում է 4,0մ/վ, Ստեփանավանում և Արթիկում՝ 3,9 մ/վ, Իջևանում՝ 3,4 մ/վ, Դիլիջանում՝ 2,8մ/վ։
  [3, էջ 39-42]ՈՒժեղ քամիներն առաջացնում են ձնաբքեր, ճանապարհների անանցանելիություն, մարդու ջերմազգացողության նվազեցում, ձմեռային եղանակայինսթրեսների խորացում։
 Օրգանիզմի  վրա  ոչ  պակաս  ազդեցություն  ունի  նաև  խոնավությունը։
 Բնակավայրերի մեծ մասում հարաբերական խոնավությունը տատանվում է 7084%-ի շուրջ, այսինքն՝ ձմեռը չափավոր խոնավ է։
  Չափավոր խոնավ օդի պայմաններում մարդու մաշկը, շնչուղիների լորձաթաղանթը խոնավանում են բավարար չափով։
  Ցածր ջերմաստիճանն ու մեծ խոնավությունն էլ առաջ են բերումօրգանիզմի  սառեցման  վտանգ,  քանի  որ  ջրային  գոլորշիների  ջերմատարությունն ավելի մեծ է, քան օդինը, հետևաբար սառը, խոնավ օդի տաքացման համար ավելի շատ ջերմություն է անհրաժեշտ, և  խոնավությունը խտանալիս մարդու մաշկի հյուսվածքները, հագուստը խոնավանում են ու դառնում ավելի ջերմահաղորդիչ։
   Նման  պայմաններում  երկար  գտնվելու  դեպքում  օրգանիզմըկորցնում է դիմադրողականությունը մրսածության ու վարակիչ հիվանդությունների նկատմամբ։
 Օդերևութաբանական այս տարրերի զուգորդումներով և արդեն հայտնիմեթոդիկաներով  (Միսսենարդ,  Բուտիև,  Բոդման,  Բոկշա,  Օսոկին  և  այլք)հաշվարկվել են Հյուսիսային Հայաստանի վեց քաղաքների կենսակլիմայականբնութագրիչները՝ ԷԷՋ, ՆԷԷՋ-ն և «Եղանակային խստության ինդեքսը»։
 Աղյուսակ 3. Հյուսիսային Հայաստանի քաղաքներիկեսակլիմայական  ցուցանիշներըՔաղաքներԳյումրիԱրթիկՎանաձորՍտեփանավանԻջևանԴիլիջանԴեկտեմբերԷԷՋ°C  ՆԷԷՋ°C  S բալՀունվարԷԷՋ°CՆԷԷՋ°CS բալՓետրվարԷԷՋ°CՆԷԷՋ°C  S բալԸստ ստացված արդյունքների՝ ԷԷՋ-ի դեկտեմբերյան պայմանները Գյումրիում,  Արթիկում,  Վանաձորում,  Ստեփանավանում  և  Դիլիջանում  գնահատվում  են  որպես  «չափավոր  ցուրտ»,  իսկ  Իջևանում՝  «շատ  պաղ»։
   Հունվարյանպայմաններն  ավելի  խիստ  են  Արթիկում՝  «շատ  ցուրտ»,  Ստեփանավանում՝«ցուրտ», իսկ  մյուսներում դեկտեմբերյան պայմանները շարունակվում են մինչևձմռան ավարտը։
 Ակնհայտ է, որ եղանակային նման պայմանները բացասաբար են անդրադառնում բնակչության առողջության վրա։
 Աղյուսակ  3-ից  պարզ  է  դառնում,  որ  ՆԷԷՋ-ի  ցուցանիշը  զգալիորենբարձր  է  ԷԷՋ-ից,  դա  պայմանավորված  է  նրանով,  որ  այն  հաշվի  է  առնումհագնված  մարդու ջերմազգացողությունը  և  ավելի  տեղեկատու  է։
   ՀունվարյանՆԷԷՋ-ը, բացառությամբ Իջևանի, մյուս բոլոր բնակավայրերում բացասական է և գտնվում է «ցուրտ դիսկոմֆորտի», «չափավոր ցուրտ դիսկոմֆորտի» պայմաններում։
  Սրանով է բացատրվում, որ ձմռանն անհրաժեշտ է կրել ոչ միայն տաք,այլև  արտաքինից  խոնավությունը  մեկուսացնող,  հիմնականում  կաշվե    կամդրան համարժեք հագուստ։
 Ըստ  Բոդմանի  «Եղանակային  խստության  ինդեքսի»՝  դեկտեմբերյանպայմանները համարվում են «թույլ խիստ եղանակներ» 2-ից (Ստեփանավան)մինչև 1,2 (Իջևան) բալ։
  Հունվար, փետրվար ամիսներին ձմեռն ավելի է խստանում, հատկապես Ստեփանավանում՝ հասնելով 2,2-2,4 բալի, այսինքն՝ «չափավոր  խիստ»  եղանակներ  են։
   Ինդեքսի  հաշվարկման  ընթացքում  հաշվի  չիառնվում վայրի բացարձակ բարձրությունը, ռելիեֆային պայմանները, օդի խոնավությունը,  ջերմաստիճանի  օրական  լայնույթը,  դրանք  մեր  պայմաններումբավական մեծ փոփոխություններ կարող են առաջացնել պատկերի մեջ։
 Եղանակային պայմանների խստությունը համակշռվում է տաք հագուստով։
   Ձմեռային  հաստ  հագուստի՝  3,0-3,5կլո  անհրաժեշտությունը  կազմում  էմիջինը 120 օր։
  Հագուստի այս տեսակի անհրաժեշտությունը տարածաշրջանիհյուսիս-արևելքում  գրեթե  բացակայում  է  և  փոխարենն  օգտագործվում  էձմեռային՝ 2,5-3,0 կլո հագուստ։
 [5]  Ձմեռային հագուստի լրակազմը շատ մոտավոր գներով կկազմի 60-100հազար դրամ չափահաս մարդու համար։
  Հասկանալի  է,  որ  մեր  սոցիալ-տնտեսական  պայմաններում  ձմեռային  տաք  վերնահագուստ մարդիկ ամեն տարի չեն գնում, դրանով նվազեցնում են ձմեռային ծախսերը։
  Ձմեռը  հիվանդաբեր է. ցածր ջերմաստիճանը հանգեցնում է ծայրանդամների արյունատար անոթների սեղմմանը, արյան շրջանառության դանդաղեցմանը, նյարդային համակարգի, մաշկի գրգռմանը և այլն։
  Այն հանգեցնում է նաևինքնազգացողության վատացմանն ու աշխատունակության անկմանը։
 Ձմեռը մեծապես ազդում է նաև բնակչության նյութական ապահովվածության վրա։
  Սպառողական զամբյուղում կտրուկ աճում են ջեռուցման, տաք հագուստի ձեռքբերման, դեղորայքի ծախսերը։
  Հայաստանում նվազագույն սպառողական զամբյուղի արժեքը 2016թ. առաջին եռամսյակի գներով կազմել է 60397դրամ (ամսական կտրվածքով)։
   Այս  ցուցանիշը ներկայացնում է ՀՀ ազգայինվիճակագրական ծառայությունը, հաշվարկված է ՀՀ ԱՎԾ կողմից՝ ըստ ՀՀ առողջապահության նախարարության մշակած սննդամթերքի կազմի, կառուցվածքիև էներգետիկայի։
  Նույն մեթոդաբանության համաձայն՝ պարենային զամբյուղիարժեքը կազմել է 34123 դրամ՝ կազմելով 56,5%, իսկ ծառայությունների բաժինը՝ 43,5%, իսկ արժեքը՝ 26274 դրամ՝ մեկ մարդու հաշվով։
 Ըստ պաշտոնական հաշվարկների՝ օրական մեկ անձին մոտավորապես1050  դրամ  է  հասնում  ապրելու  համար՝  օգտագործելով  11  սննդամթերք,  որնապահովում  է  օրական  2412,1  կկալ  էներգետիկա։
 [8]  Տեսականորեն  մշակվածսննդակարգը ոչ միայն իրատեսական չէ, ու դրան հետևողներն էլ քիչ են,  այլևօգտագործվող սննդամթերքները գրամներով դժվար է առանձնացնել, կամ ընդունել այն բոլոր  սննդատեսակները, որոնք նշված են օրական սննդաբաժնում։
 Օրական սննդաբաժնի էներգետիկ քանակության մոտ 41%-ը կազմում է հացամթերքը (հաց 0,25կգ, ալյուր՝ 0,02կգ, մակարոնեղեն՝ 0,015կգ և այլն), երկրորդն իրչափաբաժնով կաթնամթերքն է՝ 15,1% է (կաթ՝ 0,2լ, կաթնաշոռ 0,01կգ, կենդանական յուղ՝ 0,02կգ, պանիր 0,025կգ), իսկ երրորդ տեղում մսամթերքն է՝ 10% (տավարի  միս՝ 0,1կգ,  ձուկ՝  0,03կգ), մնացած  մոտ  34%-ն  էլ  այլ  մթերքների  բաժիննէ։
 [8] Ձմեռային ցուրտ եղանակներին օրգանիզմի էներգետիկ ծախսն աճում է, ևպահանջվում  է  օգտագործել  կենդանական  ծագման  ճարպեր,  վիտամիններ(մասնավորապես A,B C խմբի), սպիտակուցներ, սակայն անձը 1 կգ կարտոֆիլկարող է գնել չորս օրը մեկ անգամ, 1 կգ ձուկ՝ ամիսն ընդամենը մեկ անգամ, 1կգ միս՝ 10 օրը մեկ անգամ և հինգ օրը մեկ անգամ՝ 1կգ միրգ՝ 600 դրամի սահմաններում, մեկ շիշ ձեթը պետք է բավականացնի 50 օր, 1 կգ կարագը՝ 50 օր։
  [8]Սպառողական զամբյուղում ոչ պարենային ապրանքներից  հագուստինհատկացվող ծախսերը նույնպես շատ կարևոր են, մասնավորապես վերևի, որիհամար նախատեսված է 5000 դրամ, և կոշիկներ՝ 5000 դրամ։
  Շատ լավ կլիներ,որ բնակչությունն ընդհանրապես կարիք չունենար դեղորայքի օգտագործման,սակայն դրան հատկացված է 1000 դրամ։
   Հասկանալի է, որ վերը նշված ապրանքատեսակների ծախսային հատկացումների բաժինը ձմռան պայմաններումկտրուկ աճում է,  նույնը  վերաբերում  է  էներգետիկ  ծախսերին  (ըստ հատկացվածի՝ գազի օգտագործմանը  4000 դրամ, լույսինը՝ 4000 դրամ)։
 Մեկ մարդու համար հաշվարկված սպառողական, հետևաբար նաև պարենային զամբյուղների նվազագույն չափերն արդյոք կարողանո՞ւմ են ապահովել քաղաքաբնակները, կամ սննդատեսակների գների տատանումները, գործազրկությունը, ընտանիքների միջին մեծությունը և բազմաթիվ այլ հանգամանքներ հաշվի առնվա՞ծ են, թե՞ ոչ։
  Օրինակ՝ ընտանիքների միջին մեծությունն  ընդունենք չորսից հինգ մարդ՝ երեքը չափահաս, մեկը կամ երկուսը անչափահաս,ապա ընտանիքի սպառողական զամբյուղը պետք է լինի մոտ 240 հազ. դրամ, որնայս տարածաշրջանի բնակչության համար անհասանելի է համարվում, հազիվթե նման ընտանիքում ընտանեկան բյուջեն բավարարի դրա կեսը։
   Գործազրկության խնդիրն էլ շատ լուրջ է։
 Հայաստանում  2016թ.  տվյալներով  աշխատանք  փնտրողների  թիվըկազմել է 93 հազար 510 մարդ, որից Շիրակում՝ 16 հազար 201, Լոռիում՝ 11 հազար 858 մարդ։
  Քաղաքային բնակավայերում գործազուրկների թիվը կրկնակիգերազանցում է գյուղականը։
 [8] Իսկ եթե ընտանիքում կան միայն թոշակառուներ, ապա ապահովածության պատկերն ավելի հեռու է նվազագույնից։
  Հետևաբար  խիստ  ձմռան  պայմաններում,  այն  էլ  ջեռուցման  շրջանի  նման  երկարատևության դեպքում, Վանաձորում, Ստեփանավանում, Արթիկում՝ հոկտեմբերիերկրորդ տասնօրյակից, մինչև ապրիլի  երրորդ տասնօրյակը, Գյումրիում՝ հոկտեմբերի  երրորդ  տասնօրյակից  մինչև  ապրիլի  երրորդ  տասնօրյակը,  բնակչության  սոցիալ-տնտեսական  խնդիրները  սրանում  են։
   Դիլիջանում  ու  Իջևանում ջեռուցման շրջանը համեմատաբար կարճ է։
 [1]Հյուսիսային Հայաստանի քաղաքային բնակավայրերում տարվա ցուրտշրջանը բերում է բազմաթիվ խնդիրներ, որոնց լուծման ուղիների մշակումը տարածքային կառավարման մարմինների ուշադրության կենտրոնում պետք է լինի։
 Եզրահանգում.1. Կենսակլիման տարածքի կարևոր ռեսուրսներից է, այն հանդես է գալիսոչ  միայն  բնակեցման  նպաստավորության  այլև  բնակչության  կենսաապահովման  գործոն, այլև ունի սոցիալ-տնտեսական անմիջական ազդեցություն։
 2.  Տարածքի  կլիմայական  պայմանների  գնահատման  արդեն  մշակվածմեթոդիկաներից  առավել  կիրառական  ու  տեղատվական  են ԷԷՋ-ի,  ՆԷԷՋ-ի  և«Եղանակային խստության ինդեքսը», որոնք լրացնում են միմյանց։
 3.  Հյուսիսային  Հայաստանի  քաղաքային  վեց  բնակավայրերի  ձմռանպայմանների  կենսակլիմայական  գնահատումը  կարող  է  հիմք  լինել  նաև  այլտարածաշրջանների    նմանատիպ  ուսումնասիրությունների    և  տարածքայինկառավարման ռազմավարության ծրագրերի մշակման համար։
 4.  Սպառողական  զամբյուղի  վերլուծություն  բժշկաաշխարհագրականտեսանկյունից՝  հաշվի  առնելով  բնակավայրերի  ձմեռային  կլիմայական  պայմանները, կատարվում է առաջին անգամ և լրացման կարիք ունի։
 5.  Ձմռան երկարատևությունը, խստությունը պահանջում են ջեռուցման ևտաք  հագուստի,  ինչպես  նաև  անհրաժեշտության  դեպքում  դեղորայքայինծախսերի մեծացում, որոնք սպառողական զամբյուղում փոքր մեծություններ են։
 6.  Սպառողական զամբյուղի մեծությունը վերանայման կարիք ունի. այնչի համապատասխանում  բնակչության ֆինանսական ապահովածությանը։
 Медико-географическое  оценивание  климата    многоцельна։
   выяснить  стеdifferent goals։
  to find out how favorable the settlement is, what are the opportunities  forԳ ր ա կ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն 1.  Հայաստանի Ազգային ատլաս, Ե., «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն»։
  Հատոր Ա։
  2007։
  Էջ 62։
 2.  Հայաստանի  Հանրապետության  ազգային  վիճակագրական  ծառայություն։
 2015թ.։
 3.  Շինարարական կլիմայաբանություն։
  Ե.։
  ՀՀՇՆ II-7.01-2011։
  Էջ 5-17, 39-42։
 Տրվել է խմբագրություն  17. 09. 20188.  https։

Բնակավայրի  կլիմայի  բժշկաաշխարհագրական  գնահատումը  բազմանպատակ է. պարզել բնակեցման նպաստավորության աստիճանը, առողջարանային  գործի,  հանգստի  ու  զբոսաշրջության  կազմակերպման  հնարավորությունները,  ազդեցությունը բնակչության առողջության, աշխատունակության  և  այլնի վրա։
  Կա մեկ այլ կողմ ևս՝ ձմռան խստության սոցիալ-տնտեսական հետևանքները, որն էլ կփորձենք վերլուծել ու գնահատել։
