Համաշխարհային տնտեսությունում ներդրումների դինամիկան եւ փոխատվական հարաբերություններում երկրների մասնակցության ցուցանիշները հաճախ անկանխատեսելի են։
   Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները (ՕՈՒՆ-երը) մշտապես գտնվում են արտաքին գործոնների ազդեցության տակ։
   Այդ իսկ պատճառով օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների աճի կամ անկման պատճառների եւ տնտեսական զարգացման վրա դրանց հետեւանքների բացահայտումն ու խելամիտ որոշումների կայացումը կազմում է արդյունավետ ներդրումային քաղաքականության հիմնական պայմանը։
  ՕՈՒՆ-երի հոսքերը համաշխարհային տնտեսության մասշտաբներով 2016թ.-ին, նախորդ տարվա համեմատությամբ, կրճատվել են 13%-ով՝ հասնելով 1.52 տրլ դոլարի։
   Այս անկումը հանգեցրել է տնտեսական ակտիվության անկման գլոբալ մասշտաբով, իսկ պատճառները պայմանավորված են եղել առանձին երկրներում ներդրումային հոսքերի կրճատմամբ։
   Ուշագրավ է, որ անցումային երկրներում 2016թ.-ին նախորդ տարվա համեմատությամբ արձանագրվել է 30%անոց աճ (+52 մլրդ դոլար), զարգացող երկրներում արձանագրվել է 20% նվազում (-600 մլրդ դոլար), իսկ զարգացած երկրներում՝ 9% նվազում (-872 մրդ դոլար) 1 ։
   Անցումային երկրներում ներդրումների աշխուժացման այս միտումների համատեքստում փորձենք գնահատել ներդրումային միջավայրն ու տնտեսական զարգացման արդի վիճակը ՀՀ-ում։
  ՀՀ Ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալներով 2017թ. առաջին կիսամյակի ընթացքում Հայաստանի տնտեսության իրական հատվածում օտարերկրյա ընդհանուր ներդրումների զուտ հոսքերի 126ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ծավալը (օտարերկրյա ներդրումների գծով ստացումների եւ մարումների տարբերությունը) կազմել է -1 188.3 մլն դրամ, ինչը մոտ 5%-ով պակաս է 2016թ. գրանցված ցուցանիշից 2 եւ գրեթե 44%-ով զիջում է 2015թ.-ի նույն ցուցանիշին. 2015թ.-ին կազմել է 30 701.7 մլն դրամ 3 ։
  2015թ. համեմատաբար բարձր են եղել ներդրումների զուտ հոսքի ծավալները ՀՀ-ում, ինչը, սակայն, զիջում է 2014թ. նույն ցուցանիշին։
  Սկսած 2011թ.-ից ցուցանիշը անկում է ապրել։
   Խոսելով 2012 եւ 2013թթ.-ի ներդրումների բարձր մակարդակի մասին, պետք է նկատել, որ նույն ժամանակահատվածում ՕՈՒՆ-երի ցուցանիշով Հայաստանը ԱՊՀ երկրների մեջ դասվել է ամենացածր՝ 500 մլն դոլար եւ պակաս ներդրումային հոսքերով երկրների շարքին 4 ։
  2017թ. հունվար-հունիս ամիսների ընթացքում օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների զուտ ներհոսքի գերակշիռ բաժինը՝ 31.6 մլրդ դրամը, ուղղվել է հանքարդյունաբերության ոլորտ։
   Զուգահեռաբար, խոշոր ներդրումներ են կատարվել նաեւ անշարժ գույքի միջոցով գործառնությունների (3.8 մլրդ դրամ) եւ հիմնային մետաղների արտադրության ոլորտներում (3.7 մլրդ դրամ)։
   Դրան հակառակ՝ 2017թ. առաջին կիսամյակում նախորդ տարվա համեմատությամբ ներդրումային հոսքերի կտրուկ անկում է գրանցվել հեռահաղորդակցության (-17.9 մլրդ դրամ) եւ խմիչքների արտադրության (-9.5 մլրդ դրամ) ոլորտներում։
   2017թ. առաջին կիսամյակում օտարերկրյա ներդրումների խոշորագույն աղբյուր է հանդիսացել Ջերսի կղզին (աշխարհի հայտնի օֆշորային գոտիներից մեկը), որտեղից կապիտալ ռեսուրսների զուտ ներհոսքը կազմել է մոտ 31.6 մլրդ դրամ։
   Այս միջոցներն ամբողջությամբ ուղղվել են միայն դեպի հանքարդյունաբերություն եւ հարակից ոլորտներ։
   ՕՈՒՆ-երի զուտ ներհոսքի ծավալներով Ջերսիին հաջորդել են Լյուքսեմբուրգը (2.4 մլրդ դրամ) եւ Կիպրոսը (1.8 մլրդ դրամ), որոնք եւս հանդիսանում են խոշոր օֆշորային գոտիներ։
  2016թ. հունվար-դեկտեմբերին իրական հատվածում կատարված օտարերկրյա ներդրումների զուտ հոսքերի ծավալը (օտարերկրյա ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2017թ. հունվար-հունիսին, էջ 103, http։
  //www.armstat.am/file/article/sv_07_17a_420.pdf, մուտքի ամսաթիվը՝ 22.09.2017թ. ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2016թ. հունվար-հունիսին, էջ 99, http։
  //www.armstat.am/file/article/sv_07_16a_420.pdf, մուտքի ամսաթիվը՝ 22.09.2017թ. 127ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ներդրումների գծով ստացումների եւ մարումների տարբերությունը) կազմել է 81 581.3 մլն դրամ, որից ուղղակի ներդրումների ծավալը կազմել է 62 679.3 մլն դրամ։
   ՕՈՒՆ-երի զուտ հոսքերի ծավալը 2016թ.-ին նախորդ տարվա համեմատությամբ նվազել է 6 747.5 մլն դրամով (9,7%-ով)։
   ՕՈՒՆ-երի դինամիկայի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ցուցանիշը նույն ժամանակահատվածում անկում է ապրել գրեթե բոլոր երկրների մասով (բացառությամբ մի քանի երկրների), ինչը պայմանավորված է եղել այդ երկրի նկատմամբ ստանձնած պարտավորությունների մարման փաստով։
   Ցուցանիշների անկման վրա ազդել են մարումները եւ ներդրումների կրճատումը։
  Գծապատկեր 1. ՕՈՒՆ-երի զուտ հոսքերի ծավալներն ըստ երկրների 2015-2016թթ. դրությամբ (մլն դրամ) 5 Դիտարկվող ժամանակահատվածում ներկայացված երկրների շարքում ամենաուշագրավը, ծավալային առումով, ՌԴ-ից ներդրումային հոսքերի կրճատումն է եղել, Կիպրոսից՝ ներդրումների աճը։
   ԻրաՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2017թ. հունվար-փետրվարին, էջ 87, http։
  //www.armstat.am/file/article/sv_02_17a_420.pdf, մուտքի ամսաթիվը՝ 22.09.2017թ. 128ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ նի Իսլամական Հանրապետությունից ներդրումային հոսքերի փոխարեն արձանագրվել են մարումներ, իսկ Վրաստանից՝ ոչ էական ներդրումային հոսքեր՝ 133.7 մլն դրամի չափով։
  Ըստ Ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ 2014թ. առաջին կիսամյակում ռուսական ներդրումների մակարդակը կազմել է 36 434.8 մլն դրամ, 2015թ.՝ 3 432.6 մլն դրամ, այսինքն գրեթե տասնապատիկ անգամ անկում է ապրել։
   2016թ. ցուցանիշը կազմել է -5 686.9 մլն դրամ, այսինքն մարումը գերազանցել է ստացմանը, իսկ 2017թ. առաջին կիսամյակում՝ -12 298.0 մլն դրամ 6 ։
   Զգալի է նույն ժամանակահատվածում ռուսական ներդրումների կրճատումը էլեկտրաէներգիայի արտադրության ոլորտում՝ -8 100.6 մլն դրամից -13 995.5 մլն դրամ, այսինքն գրեթե 73%-ով։
   2011թ. դրությամբ ՌԴ-ից այլ երկրներում կատարված ներդրումների կառուցվածքում Հայաստանին ուղղված ներդրումների ծավալը կազմել է 1 370 մլն դոլար, որը ներդրումների ընդհանուր ծավալի 1,7%-ն է 7 ։
  Պետք է ասել, որ թեեւ Հայաստանը ԵՏՄ անդամ է, սակայն մինչ օրս այդ կառույցի ոչ մի երկրի հետ ներդրումային հարաբերությունների էական առաջընթաց չկա, եթե հաշվի առնենք, որ այն չպետք է սահամանափակվեր միայն մաքսային միության ստեղծմամբ, այլ պետք է ապահովեր անդամ-երկրների տնտեսական ինտեգրացման ավելի լայն հնարավորություններ։
   Ընդհակառակը, եթե մինչ Հայաստանի՝ ԵՏՄ անդամ դառնալը Ռուսաստանից ներդրումները 42 646.5 մլն դրամ էին (2014թ.), ապա 2015թ. այդ ցուցանիշը անկում է ապրել՝ մինչեւ 35 983.3 մլն դրամ։
  2014-2017թթ. առաջին կիսամյակների կտրվածքով ռուսական ներդրումների զուտ հոսքի դինամիկայի ուսումնասիրությունը եւս մեկ անգամ փաստում է ԵՏՄ շրջանակներում Հայաստան-Ռուսաստան տնտեսական համագործակցության դեռեւս ցածր մակարդակը, եթե չասենք այդ համագործակցության անհասկանալի բնույթն ու ոչ հուսադրող հեռանկարը։
  ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2017թ. հունվար-հունիսին, էջ 102, http։
  //www.armstat.am/file/article/sv_07_17a_420.pdf, մուտքի ամսաթիվը՝ 22.09.2017թ. 129ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Գծապատկեր 2. ՕՈՒՆ-երի զուտ հոսքերի ծավալներն ըստ ոլորտների 2015-2016թթ. դրությամբ (մլն դրամ) 8 ՀՀ-ում ՕՈՒՆ-երով աչքի ընկնող ամենախոշոր ոլորտներն են հանքագործությունը եւ խմիչքների արտադրությունը, ընդ որում բացառությամբ հանքագործության, մնացած ոլորտներում արձանագրվել է ցուցանիշի անկում դիտարկվող ժամանակահատվածում։
  2016թ.-ին հանքագործական արդյունաբերությանն ուղղված ներդրումների 73%-ը (30.5 մլրդ դրամ) պատկանել է Միացյալ Թագավորությանը, 24%-ը (10.2 մլրդ դրամ)՝ Ջերսի բրիտանական կղզուն (որը հայտնի օֆշորային գոտի է), իսկ 3%-ը (1.2 մլրդ դրամ)՝ Ռուսաստանի Դաշնությանը։
   2015-2016թթ. բավական ակտիվ գործունեություն է ծավալել Ամուլսարի ոսկու հանքավայրի շահագործող «Lydian Armenia» ընկերությունը, որը 100%-ով պատկանում է «Lydian International Limited» բրիտանական օֆշորային ընկերությանը եւ գրանցված է Բրիտանական Ջերսի կղզու օֆշորային գոտում։
   Այս հանգամանքով է բացատրվում Ջերսիից Հայաստան ուղղված ՕՈՒՆերի՝ միջինից բարձր տեսակարար կշիռը ոլորտում ներդրված արտասահմանյան կապիտալի ընդհանուր ծավալում։
   Նշենք, որ Ջերսիից 2015թ. ներդրումային հոսքեր չեն արձանագրվել, իսկ ՄԹ-ից ներդրումների զուտ հոսքը մեկ տարվա ընթացքում գրեթե տասնապատկՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2017թ հունվար-փետրվարին, էջ 78, http։
  //www.armstat.am/file/article/sv_02_17a_420.pdf, մուտքի ամսաթիվը՝ 22.09.2017թ. 130ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ վել է՝ 3.4 մլրդ դրամից դառնալով 30.5 մլն դրամ։
   2014թ. ՄԹ-ից ներդրումների զուտ հոսքը կազմել է 2.7 մլրդ դրամ։
   2017թ. առաջին եռամսյակում բրիտանական ներդրումների մակարդակը կազմել է ավելի քան մեկ մլրդ դրամ, որը նախորդ տարվա նույն ժամանակաշրջանի համեմատ հնգապատիկ աճ է ունեցել։
  Քանի որ շատ օֆշորային ընկերություններ գրանցման երկրից դուրս գործունեություն ծավալելու դեպքում հիմնականում այդ երկրում հարկեր չեն վճարում, եւ արժույթի, այդ թվում՝ ներդրումներից ստացված շահույթի հայրենադարձումը չի գտնվում այդ երկրի վերահսկման ներքո, ապա այս պարագայում պետական բյուջե գումարների փոխանցումը եւ ներդրումներ-տնտեսական զարգացում կապի ապահովումը դառնում են անիրատեսական։
  2016թ.-ին նախորդ տարվա համեմատ խմիչքների արտադրության մեջ ներդրված օտարերկրյա կապիտալը կրճատվել է 2.7 մլրդ դրամով (26%-ով)։
   Թեեւ ցուցանիշը նվազել է, սակայն ոլորտում ներդրված կապիտալի բաշխվածության համամասնությունը ըստ երկրների, պահպանվել է։
   Ամենամեծը Ֆրանսիական ներդրումների տեսակարար կշիռն է՝ 79% (6.2 մլրդ դրամ), բրիտանականը կազմում է 15,5% (1.2 մլրդ դրամ), իսկ մնացած 5,5%-ը (422.8 մլն դրամ) պատկանում է Լյուքսեմբուրգին։
  Ուսումնասիրության տակ առնված ցուցանիշների շարքում թերեւս հատկանշականը սննդարդյունաբերության ոլորտում ներդրումների բացասական միտումներն են. մասնավորապես 2015 եւ 2016 թվականներին ներդրումային հոսքեր չեն եղել. համապատասխանաբար՝ 340.1 մլն դրամ եւ -1 386.0 մլն դրամ, մինչդեռ 2015թ. այն կազմել է 129.5 մլն դրամ։
  Հայաստանում ընթացիկ ֆինանսավորման մեջ են մի քանի տասնյակ ներդրումային ծրագրեր տարբեր ոլորտներում, որոնց արդյունքի գնահատումը հնարավոր կլինի կատարել տարիներ անց՝ արդյունավետությունը չափելով ըստ ստեղծված աշխատատեղերի, ՀՆԱ-ի աճի, համաշխարհային շուկայում մասնաբաժնի ավելացման, դիրքերի ամրապնդման, երկրի վարկանիշի բարձրացման։
  131ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Աղյուսակ 1 ՀՀ-ում ՕՈՒՆ-երով ֆինանսավորվող ինվեստիցիոն խոշոր ծրագրերի արժեքը եւ ընդհանուր բնութագիրը՝ ըստ ոլորտների 2017թ. դրությամբ 9 Ներքին Ծրագրի տոկոսա- Գտնվելու վայրը արժեքը դրույքը (եւ մակերեսը) «Սպայկա» եւ Երեւան, «Արմսանպրոդ Կիսափակ ջերմոցային Նորագավիթ, ակտ» ՍՊԸհամալիր եւ պանրի գործարան 000 $ զբաղեցնում է ներ 120 հա մակերես Գյուղատնտեսական ընկերություն, որը 2007թ.-ից Կոտայքի մարզ, «Սպայկա» զբաղվում է գյուղմթերքների զբաղեցնում է ՍՊԸ արտադրությամբ, մթերմամբ, 100 հա մակերես արտահանմամբ, բեռնափոխադրմամբ, Սյունիքի մարզ, Գեոջերմային Հողմային եւ արեգակնային զբաղեցնում է կայան էներգիա արտադրող կայան 1,5 հա մակերես Արտադրաարդյունաբերական համալիր գյուղատնտեսության, մշակող Սյունիքի արդյունաբերության, ազատ էլեկտրականության Սյունիքի մարզ, տնտեսական մատակարարման, մեծածախ գոտի առեւտրի, փոխադրումների, մշակույթի, զվարճությունների եւ հանգստի ոլորտներում Երեւան, զբաղեցնում է բազմաֆունկցիոնալ 4000 քմ Armenia» ՍՊԸ համալիրի հիմնադիր առեւտրային տարածք Ալյուրի, գինու, օղու, կոնյակի եւ հրուշակեղենի արտադրության ոլորտը ք. Երեւան GROUP» ՍՊԸ հայկական ձեռնարկություն է, որը հիմնվել է 2001թ.։
   2007թ. Ընկերության անվանումը Ոլորտը եւ բնութագիրը http։
  //www.investmentprojects.am, մուտքի ամսաթիվը՝ 30.09.2017թ. 132ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ՍՊԸ հիմնել է «Աստաֆյան» գինուկոնյակի գործարանը Ոսկու արդյունահանող ընկերություն, որը զբաղվում է հանքերի ձեռք բերմամբ, թանկարժեք մետաղների արդյունահանմամբ, մշակմամբ եւ վերամշակմամբ։
  Ընկերությունը հիմնադրվել է ռուսաստանաբնակ հայերի ներդրումներով եւ ՀՀ-ում գործում է 2010թ.-ից` 000 $ 45% Սյունիքի մարզ, Զանգեզուրի հանքարդյունաբերության կենտրոնական մասում, զբաղեցնում է 1800 հա մակերես ՍՊԸ Ոսկու եւ արծաթի արդյունահանող ընկերություն 5,500,0 00 $ - Լոռու մարզ, զբաղեցնում է 60 հա մակերես «Քարակերտի քարաձուլման գործարան» ԲԲԸ Քարի արդյունահանման եւ մշակման ընկերություն, որը հիմնվել է 1973թ., վերագործարկվել է 1992թ. 5,000,0 00 $ - Արմավիրի մարզ զբաղեցնում է 20 հա մակերես «Սլովակիա» ՍՊԸ Տավուշի հանքային ջրերի գործարան, որը հիմնադրվել է 2014թ. Տավուշի մարզ, զբաղեցնում է 10.000 քմ մակերես Այս եւ այլ՝ ընդհանուր թվով 66 ներդրումային ծրագրերի շրջանակներում նախատեսվում է մինչեւ 2017թ. ավարտը ներդրումների ծավալները հասցնել 492.8 մլն ԱՄՆ դոլարի, որի արդյունքում կստեղծվի շուրջ 7300 նոր աշխատատեղ 10 ։
  Խոսելով այն ձեռքբերումների կամ ձախողումների մասին, որոնք կապված են նախորդ տարիների ներդրումների հետ, պետք է ասել, որ զբաղվածության խթանման եւ արտագաղթի կանխման հարցում էական առաջընթաց դեռեւս չկա, քանի որ ավանդական համարվող մեքենաշինական, վերամշակող, տեքստիլ, քիմիական արդյունաբերությունը, որպես երկրի տնտեսության ամրության ու կայունության գրավական, Հայաստանում շարունակում է մնալ ոչ միայն թերզարգացած, այլեւ պետական հոգածությունից եւ ուշադրությունից դուրս։
   Բացի այս ճյուղերից, անհրաժեշտ է զարգացնել նաեւ ռազմական արդյունաբերությունը՝ որպես բացարձակ նոր ուղղություն, որի համար անհրաՀՀ Տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարություն, http։
  //www.mineconomy.am, մուտքի ամսաթիվը՝ 28.09.2017թ. 133ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ժեշտ են համակարգային փոփոխություններ եւ մոտեցումներ՝ սփյուռքի ներդրումների ներհոսքը ուժեղացնելու համար։
   Ռազմական արդյունաբերությունը կհանդիսանա տնտեսության զարգացման լավագույն խթաններից մեկը։
  Թեեւ ներդրումների խթանման առումով կարեւոր քայլ են համարում մաքսային արտոնյալ ռեժիմների սահմանումը, սակայն այս արտոնությունը խիստ հարաբերական ու սուբյեկտիվ բնույթ է կրում, ինչը շատ թույլ ազդեցություն կարող է ունենալ գործարարության խթանման վրա։
   2011թ.-ից ՀՀ կառավարության որոշմամբ ներդրումային ծրագրերի շրջանակներում 200 մլն դրամը գերազանցող ապրանքների ներմուծման դեպքում մաքսային մարմինների կողմից հաշվարկված ԱԱՀ-ի գումարների վճարման ժամկետը կարող է հետաձգվել մինչեւ 3 տարի ժամկետով։
   Նկատենք երեք հիմնական պահ. նախ, կառավարությունը սահմանում է այդ ընկերությունների կամ անհատ ձեռնարկատերերի ցանկը, այսինքն կատարվում է ընտրություն։
   Հետո՝ տեղի չի ունենում հարկից ազատում 3 տարով, այլ՝ ընդամենը հարկի վճարման ժամկետների հետաձգում, մինչդեռ 3 տարին շատ կարճ ժամանակահատված է սկսնակ ընկերությունների կայացման համար։
   Հաջորդ կարեւոր նկատառումը հետեւյալն է՝ խոսքը այնպիսի ներդրման (ներմուծվող արտադրական ապրանքների՝ հումքի, սարքավորումների) ծավալների մասին է, որը վերաբերում է հիմնականում միջին եւ խոշոր բիզնեսին։
   Հետեւաբար, փոքր բիզնեսի զարգացման համար այս արտոնությունը էական խթան գործնականում չի կարող հանդիսանալ։
  ՀՀ կառավարության հաշվետվության մեջ նշվում է, որ 2017թ. առաջին 8 ամսում Հայաստանում իրականացվել է 376 մլն դոլարի ներդրում, որից ուղղակի ներդրումները՝ 328 մլն. դոլար։
   Մասնավոր հատվածից ստացված ներդրումային ծրագրերից 28-ի համար սահմանվել են մաքսատուրքից ազատման արտոնություններ, 19-ի համար՝ ԱԱՀ հետաձգման արտոնություններ։
   Պետք է նկատել, որ այն մեծ թիվ չէ, բացի այդ, արտոնությունից օգտվում են միայն սահմանված ընկերությունները։
   Օրինակ, ՀՀ կառավարության որոշմամբ 3 տարով հետաձգվել է Ամուլսարի ոսկու հանքը շահագործող «Lydian Armenia» ընկերության ԱԱՀ-ի վճարումը՝ 26,7 մլրդ դրամի սարքավորումներ ներմուծելու համար։
   Տվյալ դեպքում նման խոշոր օֆշորային 134ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ընկերությանը հարկային արտոնություն տալը զուրկ է որեւէ տնտեսագիտական հիմնավորումից եւ չի բխում ՀՀ տնտեսական զարգացման ու տնտեսական անվտանգության հայեցակարգից։
  Տնտեսական ու ազգային անվտանգության նկատառումներից ելնելով՝ պետք չէ խանդավառությամբ ընդունել արտասահմանյան օֆշորային ընկերությունների կողմից հանքարդյունաբերության ոլորտում կատարված ներդրումների մեծ ծավալներն ու դրանց աճը եւ ոգեւորվել արտահանման կառուցվածքում ոլորտի արտադրանքի մեծ ծավալներով, քանի որ այս դեպքում ազգային հարստության մի մասն ու ստացված արդյունքը պատկանում է օֆշորային ընկերություններին, որոնք հաճախ հանքերը շահագործում են՝ խախտելով բնապահպանական հիմնական նորմերը։
   Արդյունքում, փաստորեն, գործ ունենք ՀՀ բնական ու մարդկային ռեսուրսների օգտագործման խիստ անարդյունավետ մի մոդելի հետ, որը ՀՀ կառավարությունը տարիներ շարունակ աչքաթող է անում։
   Ներդրումները եւ մեր ռեսուրսները (այդ թվում՝ գիտական) պետք է ուղղել հատկապես գիտատար ոլորտներ, քանի որ աշխարհում աճում են գիտահենք արտադրանքների ծավալները, որոնք ունակ են ստեղծելու իմիջ, փոխելու երկրների դեմքն ու հեղինակությունը։
   Հայաստանում կան բավական հեռանկարային ոլորտներ, որտեղ ավելի տեսանելի է ներդրումների՝ բազմապատիկ աճ բերելու հատկությունը։
   Բացի ՏՏ եւ զբոսաշրջության զարգացումից (որոնք գերակա ոլորտներ են հայտարարված), պետական ներդրումային քաղաքականությունը պետք է աշխատի հօգուտ էկոլոգիապես մաքուր ճյուղերի զարգացման (այլընտրանքային էներգետիկայի ստացում, օրգանական սննդի արտադրություն եւ այլն)՝ հանքերի անհեռատես շահագործման փոխարեն։
   2017թ. դրությամբ Հայաստանում գործում են 70-ից ավելի հանքարդյունաբերական ընկերություններ՝ մեծ մասը արտասահմանյան կապիտալով, որոնց արդյունքը կազմում է ՀՆԱ-ի հազիվ 2,2%-ը (2015-2016թթ. միջինը), իսկ արտահանման 31%-ը (2015թ.)։
  Ըստ միջազգային վարկանշող կազմակերպությունների, որոնք հաշվի են առնում երկրի զարգացման մի քանի էական ուղղություններ, Հայաստանն ունի վարկանիշային տարբեր դիրքեր աշխարհի երկրների շարքում։
  135ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Աղյուսակ 2 Հայաստանի դիրքը միջազգային վարկանիշներում՝ ըստ Համաշխարհային բանկի 11 Դիրքը երկրների շարքում (2017թ.) Փոփոխությունը նախորդ տարվա համեմատ Գործարարությամբ զբաղվելը (ընդհանուր առմամբ) 38 +5 Բիզնես սկսելը 9 մնացել է նույնը Շինարարական թույլտվությունները 81 -3 Սեփականության գրանցումը 13 մնացել է նույնը Վարկի ստացումը 20 +22 Ներդրողների պաշտպանությունը 53 -2 Հարկերի վճարումը 88 մնացել է նույնը Տնտեսական ազատությունը 33 +21 Մարդկային զարգացման ինդեքսը 85 +2 Ուղղությունները Եթե հիմք ընդունենք Transparency International կազմակերպության գնահատականները, ապա կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսով 2016թ.-ին Հայաստանը 176 երկրների շարքում 113-րդ տեղում է եղել 12 . սա դիտարկվող ցուցանիշներից թերեւս ամենավատթարն է։
   Նման իրավիճակում ներդրումային գրավիչ միջավայրի մասին խոսելն անհեթեթ է։
   Նկատենք, որ տարբեր վարկանշային կազմակերպությունների կողմից շնորհվում են տարբեր վարկանիշային միավորներ։
   Օրինակ, 2016թ. «Fitch» կազմակերպությունը մեր երկրի միջազգային վարկաhttp։
  //www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/armenia, մուտքի ամսաթիվը՝ 30.09.2017թ. https։
  //www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2016, մուտքի ամսաթիվը՝ 07.10.2017թ. 136ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ նիշը գնահատել է B+ որը համարվում է կայուն, իսկ «Moody’s»-ը՝ Ba3, որը համարվում է բացասական։
   13 ՀՀ-ում ՕՈՒՆ-երի կազմի եւ կառուցվածքի ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ 2016 թվականը ներդրումների առումով ամենաանհաջող տարին է եղել վերջին մի քանի տարիների ընթացքում։
   Պատճառները հիմնականում քաղաքական բնույթի են՝ ապրիլյան քառօրյան, հուլիսյան ներքաղաքական դեպքերը, նոր կառավարության ձեւավորումը, 2017թ. խորհրդարանական ընտրությունները, որոնք չէին կարող սպասումներ եւ լրացուցիչ ռիսկեր չձեւավորել առկա եւ հնարավոր ներդրողների շրջանում։
   Հաջորդ գործոնը տնտեսականն է՝ Հայաստանի փոքր շուկան, արտահանման հետ կապված խնդիրները, պետական պարտքը, ներմուծման մենաշնորհացումը եւ շուկայի կենտրոնացվածությունը։
   Իրենց ազդեցությունն ունեն նաեւ ժողովրդագրական գործոնները՝ աճող արտագաղթը։
   Քիչ չեն այն ներդրողները, որոնք Հայաստանը գրավիչ երկիր չեն համարում՝ պարզապես գրանցման ընթացակարգերը բարդացնող բյուրոկրատական քաշքշուկների, կոռուպցիայի, գրպանումների եւ փայամասնակցության ճնշումների պատճառով, որոնք իսկապես լուրջ խոչընդոտներ են օրինակ սփյուռքահայ գործարարների ֆինանսական ներուժը ազգային տնտեսության մեջ ներդնելու համար։
   Ներդրումային հոսքերի կրճատման հետեւանքով տնտեսական իրավիճակի փոփոխության առավել հստակ պատկեր կունենանք, եթե այն դիտարկենք տնտեսական աճի ցուցանիշների համատեքստում։
   Ըստ ՀՀ ԱՎԾ եւ ԿԲ-ի տվյալների՝ տնտեսական աճը 2014թ.-ին կազմել է 3,4%, 2015թ.-ին՝ 3%, իսկ 2016թ.-ին այն կազմել է 0,2%՝ կանխատեսված 2,2%-ի համեմատ։
  Օտարերկրյա ֆինանսական ռեսուրսների ներդրման ուղղությունների ու միտումների գնահատման արդյունքում անհրաժեշտ է նկատել եւս մեկ փաստ. ՀՀ իրական հատվածում հիմնական գործընկեր-պետության՝ ՌԴ-ի ներդրումների ծավալների անկման փաստը չի տեղավորվում ԵՏՄ շրջանակներում համագործակցության եւ դրանից բխող տնտեսական ու գործարար միջավայրի զարգացման տրամաբանության մեջ։
   Բրիտանական եւ այլ օֆշորային ընկերություններից ստացhttp։
  //www.amcham.am/img/Investment_guide_Armenia.pdf, մուտքի ամսաթիվը՝ 07.10.2017թ. 137ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ված ներդրումային ռեսուրսների աճը, մասնավորապես եւ առավելապես հանքարդյունաբերության ոլորտում, փաստում է, որ ներդրումների եւ արտահանման տեսանկյունից դեռեւս առաջատար ճյուղը լեռնահանքային արդյունաբերությունն է, բայց ոչ էֆեկտիվը՝ գործարար միջավայրի, տնտեսական զարգացման, զբաղվածության եւ մուլտիպլիկատորի արդյունք հանդես բերելու առումով։
   Այս հանգամանքը համաշխարհային շուկայում իբրեւ հումքային կցորդ լինելու փաստի հերթական ապացույցն է։
   Ուստի, ներդրումների խթանումը չպետք է դեկլարատիվ կամ ինքնանպատակ բնույթ կրի եւ չպետք է լուծի կարճաժամկետ խնդիր, այլ պետք է բխի երկրի ռազմավարական զարգացման, ժողովրդի կենսամակարդակի բարձրացման ու արտագաղթի կանխման հայեցակարգերից։

Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ազդեցությունը Հայաստանի տնտեսական զարգացման վրա բացահայտելու համար հոդվածի շրջանակներում կատարվել են արտասահմանյան ներդրումների կառուցվածքի եւ դինամիկայի վերլուծություն՝ ըստ ոլորտների եւ ըստ երկրների։
  Վիճակագրական ցուցանիշների ուսումնասիրությունների արդյունքում բացահայտվել են մի շարք բացասական միտումներ՝ կապված ոչ խելամիտ եւ անհեռանկարային ներդրումային քաղաքականության, ներդրումային հոսքերի եւ տնտեսական աճի կրճատման հետ, հիմնավորվել են ՕՈՒՆ-երի կրճատման պատճառները։
  Հոդվածի շրջանակներում կատարվել են առաջարկություններ՝ արդյունավետ ներդրումային քաղաքականության եւ ՀՀ տնտեսական զարգացման ուղղությամբ։
