ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՓՈԽԱՆՈՒՄՆԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՔԱ CITYԱՔԸ ՊԱՏՄԱԿԱՆ-ՍՈIԻՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՀԵՏԱՈՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ Պատմական գործընթացների ուսումնասիրությունը համարվում է հիմք ներկայիս մեկնաբանության համար:   Մարդիկ ժամանակի ընթացքում հարմարվում են և տեղեկանում հնարավոր երեւույթների մասին 1: Պատմական սոցիոլոգիան, միջանկյալ օղակ զբաղեցնելով սոցիոլոգիայի «պատմության» միջեւ, նայում է ներկա անցյալին ՝ կենտրոնանալով արդիականության ձևավորման և վերափոխման վրա: Չնայած անցյալի և ներկայի քերականական բազմազանությանը, անցյալը բոլորովին առանձին միավոր չէ:   Պատմության մեծ մասի ընթացքում մենք առնչվել ենք հասարակությունների և համայնքների հետ, որոնց համար անցյալը մոդել էր ներկայիս: Քաղաքը, կենտրոնանալով արդյունաբերական և տեխնոլոգիական նվաճումների վրա, դառնում է հասարակության զարգացման ուղենիշ:   Չարլզ Թիլին, դիտարկելով լայն կառուցվածքային փոփոխությունների «առօրյա կյանքի» կապը, նշում է, որ «արդիականության քվինտեսական պատմությունը ոչ այլ ինչ է, քան քաղաքի պատմություն»:   Քաղաքի ուսումնասիրության պատմա-սոցիոլոգիական մեթոդաբանության կիրառումն այս առումով առիթ է տալիս դիտելու հասարակության զարգացման ներկա փուլը ՝ պատմական զարգացման համատեքստում: Գոյություն ունեն պատմա-սոցիոլոգիական վերլուծության ավանդույթներ 4, որոնցից յուրաքանչյուրը պատմական փոփոխությունների և մեկնաբանությունների արդյունք է:  Ուսումնասիրության ընթացքում մենք հանդիպում ենք մի շարք մոտեցումների, որոնք պետք է լրացվեն և ցույց տան քաղաք-սոցիոլոգիական վերլուծության մեթոդաբանական հնարավորությունները և հեռանկարների փոխհարաբերությունները: Պատմա-սոցիոլոգիական ուսումնասիրության ոլորտը ոչ այնքան անցյալի իրադարձությունների կենտրոնացումն է, որքան արդիականության առաջացման վրա դրանց ազդեցության դիտարկումը:   Պատմաբանները սոցիոլոգիան օգտագործում են լայնածավալ գործընթացներում հատուկ շեշտը դնելու, օրինաչափություններ գծելու համար `վերլուծելու, հատուկ շեշտը դնելու համար: Այս առումով ֆրանսիացի պատմաբան Ֆ.Բրոդելի նպատակը «Ի՞նչ է Ֆրանսիան» աշխատությունում: «Գտեք կապեր, հակումներ, կրկնություններ, որոնք այդ պատմությունը դարձնում են հետահայաց սոցիոլոգիա»: Ռ.Արոնը, ամփոփելով Մ.Վեբերի մոտեցումը պատմության և սոցիոլոգիայի նպատակին `բացատրել պատճառահետեւանքային կապերը, այն մեկնաբանում է երկու ուղղությամբ` պատմական պատճառականություն և սոցիոլոգիական պատճառականություն:   Պատմական պատճառականությունը հաշվի է առնում այն ​​պայմանները, որոնք առաջացրել են այլ իրադարձություններ:   Սոցիոլոգիական պատճառահետեւանքային կապը երկու երեւույթների կանոնավոր փոխկապակցվածություն է: Իրադարձությունը չպետք է որևէ այլ իրադարձության պատճառ դառնա, այն կարող է որոշ չափով նպաստել վերջինիս առաջացմանը: Պատճառականության խնդիրը կայանում է իրադարձությանը նախորդած բոլոր փաստերի ուսումնասիրության մեջ:  Սա նշանակում է դասակարգել իրադարձությունները զարգացման հաջորդականությամբ և վերջիններիս հաջորդականորեն անդրադառնալ. Ա) պատմական իրադարձության կառուցվածքի արդյունահանում. բ) պատմական իրադարձության տարրերի վերլուծություն `բարդից մասնավոր. գ) ենթադրել, թե ինչ կլիներ, եթե որևէ հատուկ միջադեպ տեղի չունենար կամ այլ կերպ տեղի չունենար:   Այս մեթոդաբանական մոտեցումն ամփոփում է այն փուլերը, առանց որոնց ուսումնասիրությունը կսահմանափակվի զուտ նկարագրությամբ 6:   Գործող առարկայի գաղափարը հնարավոր է այստեղ: Ամեն ինչ որոշված ​​չէ ի սկզբանե և անիրական մտքի կառուցումը հասկանալու միջոց է 1 Տե՛ս Mumford L., The City in History.  Դրա ծագումը, փոխակերպումները և հեռանկարները, Նյու Յորք, 1961, էջ. 526 թ. 2 Տե՛ս Հ. Մարության, Հիշողության դերը ազգային ինքնության կառուցվածքում: Տեսական հարցեր, Երեւան, 2006, էջ 6: 3 Tilly Ch., What's is Urban History, Journal of Urban History, 22 (6), 1996: 4 Տե՛ս Delanty G., Isin E., Handbook of Historical Sociology, US, 2003, էջ 9-81: 5 Բրոդել Ֆ., Իսկ Ֆրանսա՞: Տիեզերք և պատմություն, Մոսկվա, 1994, էջ 17: 6 Տես Ահարոն Ռ., Սոցիոլոգիական մտքի զարգացման փուլեր, Մոսկվա, 1993, էջ: 501 թ. տեսնել, թե ինչպես կարող է զարգանալ իրադարձությունը:   Մեթոդաբանությունը թույլ է տալիս ներկայիս փաստերը այլ կերպ մեկնաբանել ՝ այդպիսով բացահայտելով օրինաչափություններ ՝ հնարավորություն տալով կանխատեսել հնարավոր զարգացումները:   Ֆ.Բրոդելը հաստատում է գաղափարը և այս կապակցությամբ հղում կատարում ֆրանսիացի փիլիսոփա Jeanան-Պոլ Սարտրին ՝ նշելով.   Մեր ներկան իմաստ ունի, եթե դա տանում է դեպի վաղը, եթե մենք անցնենք դրա շեմը »1: Պատմա-սոցիոլոգիական վերլուծության ընթացքում քաղաքն ուսումնասիրվում է որպես այդպիսին `ի տարբերություն քաղաքային պատմությունների, որոնց դեպքում դիտարկվում է քաղաքի պատմությունը:  Բայց հնարավո՞ր է քննարկել քաղաքի պատմությունը ՝ առանց այդ մասին իմանալու քաղաքի մասին:  Չ. Այս առնչությամբ Թիլլին նշում է, որ քաղաքային պատմաբանները անտեսում են քաղաքի առօրյա կյանքը մակրո գործընթացների հետ կապելու մարտահրավերը, մինչդեռ քաղաքների ուսումնասիրությունն, որպես այդպիսին, հնարավորություն է ընձեռում առօրյա փորձը դիտարկել պատմության ավելի լայն համատեքստում:   Քաղաքները առաջինն են, որոնք արտացոլում են սոցիալական կյանքի փոփոխությունները, խոսել Երբ մենք խոսում ենք քաղաքների մասին, մենք խոսում ենք ամբողջ ժամանակահատվածի պատմության մասին: Լ. Մամֆորդի հայացքները Չ. Թիլիի համար դա միջոց է ցույց տալու, որ քաղաքային պատմաբանները յուրաքանչյուր քաղաք դիտում են որպես առանձին նմուշ, այլ ոչ թե որպես այդպիսի նմուշների փոխհարաբերությունները հաստատելու կամ հերքելու գործընթաց:   «Կամ նրանք քաղաքները դիտում են տարբերակված ձևով ՝ կենտրոնանալով միջքաղաքային գործընթացների վրա, ինչպիսին է քաղաքաշինություն-միգրացիան, կամ նրանք քաղաքը համարում են հստակ սահմանազատված ՝ ինքնուրույն քաղաքային գործընթացները վերլուծելու համար»:   Մ. Weber և L. Mamford- ը համարժեք մոտեցում առաջարկեց ՝ կենտրոնանալով անհատական ​​պատմական իրադարձությունների, քաղաքի յուրահատկությունն ապահովող տարրերի ուսումնասիրության վրա ՝ շեղվելով այլ քաղաքների զարգացման բնականոն, էվոլյուցիոն սխեմաներից: Ավելի լայն պատմական համատեքստում, Annals- ի դպրոցի ներկայացուցիչները կատարեցին ուսումնասիրությունը:   Դպրոցի մեթոդական առանձնահատկությունն էր իրադարձություններին նայել երկարատև համատեքստում (longue dure! E):  Ֆ.Բրոդելը, ներկայացնելով ֆրանսիական մի շարք քաղաքների օրինակներ 4, ցույց է տալիս քաղաքի պատմության երկար ուսումնասիրության միջոցով համեմատություններ, օրինաչափություններ և կրկնություններ քաղելու հնարավորությունները: Ֆ.Բրոդելը նշել է, որ առօրյա կյանքը հայտնաբերելու համար պետք է ուսումնասիրել, թե ինչ է օգտագործում մարդը `կյանքը, սնունդը, հագուստը, առարկաները, գյուղերը, քաղաքները: Միայն դրա միջոցով է հնարավոր զգալ ինչպես նրա ամենօրյա գործունեությունը, այնպես էլ այն պատմամշակութային ենթատեքստը, որում ապրում են մարդիկ:   Այդ պատճառով պատմաբանը քաղաքները նշում էր որպես մի վայր, որտեղ տեղի է ունենում առօրյա կյանք: Բրոդելը մշակեց տեսություն, որը նկարագրում է պատմական իրականության բազմաստիճան կառուցվածքը:   Նա կարծում էր, որ պատմությունը պետք է սինխրոն ուսումնասիրի, ապա նոր diachronic գործընթացները:  Սինքրոն վերլուծության նրա տարբերակը ներառում էր կառուցվածքի երեք շերտերի `կառուցվածքային, ենթադրական և իրադարձության ուսումնասիրություն: Կառուցվածքը համապատասխանում է երկարաժամկետ սոցիալական, տնտեսական և մշակութային իրողություններին:   Կապակցային իրականությունը բնութագրվում է կարճ ալիքներով, որոնք շարունակական են:  Եվ իրադարձությունների պատմությունը համապատասխանում է տարբեր ժամանակահատվածների ՝ ընդհանուր պատմությունից հավանական կտրվածքով 5: Բրոդելի մեթոդաբանության կիրառումը քաղաքի պատմա-սոցիոլոգիական ուսումնասիրության մեջ հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ սոցիալական կառուցվածքին, համատեքստին և անհատական ​​իրադարձություններին:   Այս երեքից նա առավելագույն ուշադրություն էր դարձնում կառուցվածքայինին, ենթադրականին, ոչ թե վերջնականին:  «Կառուցվածքը կոնստրուկցիա է: Բացի այդ, միևնույն ժամանակ, դա իրականություն է ՝ կապված երկար ժամանակահատվածի հետ:  Կառուցվածքները որոշակի շրջանակ են տալիս մարդկային կյանքին, որից մարդը և նրա գործունեությունը դուրս չեն գալիս »6: Չնայած Ֆ.Բրոդելը նկարագրում է պատմության մեջ բնորոշ տարբեր ժամանակաշրջանները, սակայն պատմությունը մեկ է, և այդ մակարդակները պատմության կարգավորման միջոց են 1 Brodel F., 1994, p. 13 2 Տե՛ս Delanty G., Isin E., Handbook of Historical Sociology, US, 2003, p. 313: 3 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 314: 4 Տե՛ս Brodel F., 1994: 5 Տե՛ս Brodel F., Material Civilization, Economics and Capitalism, XV-XVIII դ. Տ .1.  Առօրյա կյանքի կառուցվածքներ:  հնարավորությունն ու անհնարին, Մոսկվա, 1986, էջ 509-592: ստեղծել «ամբողջական պատմություն 1»:   Ամբողջ պատմությունն ընդգրկում է պատմական իրականության տարբեր ասպեկտներ: Քանի որ կողմերից յուրաքանչյուրը շարժվում է որոշակի տեմպերով, անհրաժեշտ է հաշվի առնել այս երեք շերտերը:   Քաղաքի ուսումնասիրության ընթացքում Բրոդելի մեթոդաբանության ձևավորումը թույլ է տալիս վերլուծել քաղաքի լայն կառուցվածքային փոփոխությունները, որպես այդպիսին, որոշակի պատմական շրջանում ՝ հաշվի առնելով իրադարձությունները հաշվի առնելով համատեքստը: Այսպիսով, քաղաքը պատմականորեն և սոցիոլոգիապես վերլուծելիս պետք է տարբերակել, թե արդյո՞ք դիտվում են քաղաքի պատմությունը կամ քաղաքի զարգացումները, որպես այդպիսին, միևնույն ժամանակ ամրագրելով, որ քաղաքներն առաջինն են արտացոլում սոցիալական կյանքի փոփոխությունները: ,   Մեթոդական մոտեցման ընտրությունն այստեղ կարևոր է, քանի որ դա կախված է վերլուծության մեջ պատմության օգտագործման առանձնահատկությունից. Շեշտը դնում են որոշակի կառուցվածքային իրադարձության վրա, պատճառահետեւանքային կապի արդյունահանում, ժամանակային-տարածական ընկալումների օրինաչափություններ և այլն, քանի որ այդ հնարավորությունները արտահայտված են Ֆ. Բրոդելի և Մ. Վեբի կողմից նկարագրված մեթոդաբանական մոտեցումներում: Եվ չնայած այն հանգամանքին, որ, ըստ Բաումանի, համաշխարհայնացման գործընթացները բերում են քաղաքների ընկալման փոփոխության, մի իրավիճակ, երբ քաղաքներն այժմ համարվում են մի տեղ, որտեղ անծանոթ մարդիկ հանդիպում են, միմյանց մոտ են մնում, փոխազդում են միմյանց հետ: երկար ժամանակ և մնալ օտար: և փոփոխությունները ծնվել են քաղաքներում, ինչը հետագայում փոխել է ողջ հասարակությունը:   Ինչպես կանխատեսեց Լ. Ըստ Մամֆորդի, «պատմության ընթացքում մենք տեղափոխվել ենք մի քաղաք, որը մեկ աշխարհ էր, դեպի աշխարհ, որը քաղաք է»: Օֆելյա Գրիգորյան ՔԱ CITYԱՔԸ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՓՈԽԱՆՈՒՄՆԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՄԵ:. ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԵՎ ՍՈIALԻԱԼԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐ Հիմնաբառեր. Պատմա-սոցիոլոգիական մեթոդաբանություն, քաղաք, պատմական վերափոխումներ, Ֆ. Բրոդել, Մ. Վեբեր ։

Քաղաքները,  իրենց  վրա  կրելով  սոցիալական  կյանքի  փոփոխությունները,  արտացոլում  են  ամբողջ  ժամանակաշրջանի  պատմությունը։
   Պատմական  լայն  կոնտեքստում  քաղաքի  ուսումնասիրումը  համադրումների,  օրինաչափությունների,  կրկնությունների  դուրսբերման  հնարավորություններ  է  տալիս։
   Հոդվածն  այս  առումով  ներկայացնում  է  քաղաքի  պատմասոցիոլոգիական  վերլուծության  մեթոդաբանական  հնարավորությունները  և  ամփոփում առկա մոտեցումները՝ փորձ անելով ցույց տալ առկա տեսանկյունների փոխառնչությունները։
