ԿԱՆԱՆՑ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ 1871 Թ. ՓԱՐԻԶԻ ԿՈՄՈՒՆԱՅԻՆՓարիզի կոմունայի ստեղծման, գործունեության և ունեցած նշանակության վերաբերյալ արևմըտյան  և  խորհրդային  պատմագրությունը  բազմաթիվ  ուսումնասիրություններ  է  թողել  որպես  ժառանգություն։
   Դրանց  հեղինակները  հիմնականում  կարևորել  են  Փարիզի  աշխատավորության  մասնակցությունն  ու  դերակատարումը։
   Համեմատաբար  քիչ  է  լուսաբանվել  պատմական  այդ  կարևորագույնիրադարձությունում  կանանց  ներգրավվածության  հարցը։
   Փարիզի  կոմունային  կանանց  մասնակցությունը շատ ուսումնասիրողներ դիտարկում են որպես ֆեմինիստական բուռն շարժում, ձայնի իրավունքի, սոցիալական և իրավական հավասարության հասնելուն ուղղված ազատագրական պայքար։
 1860-ականների  երկրորդ  կեսին  Ֆրանսիայում  բանվորական  շարժման  նոր  թափը,  բազմաթիվսոցիալական  գործոններից  զատ,  պայմանավորված  էր  նաև  քաղաքական  հանգամանքներով,  այդթվում`  գաղտնի  մի  շարք  կազմակերպությունների  և  առաջին  Ինտերնացիոնալի  կազմավորմամբ  ուգործունեությամբ, որը երկրորդ կայսրությանը կանգնեցրեց ճգնաժամի առջև։
 Երկրում ներքին իրադրությունը կայունացնելու համար Նապոլեոն Երրորդը և նրա կառավարությունը ձեռնամուխ եղավ Պրուսիայի դեմ պատերազմի ծավալմանը, դրանով իսկ փորձելով ամրապնդելիրենց  դիրքերը  և  կանխել մոտալուտ  հեղափոխությունը։
   Սակայն  Փարիզի  կոմունայի  ստեղծման  համար  հիմք  դարձավ  ոչ  միայն  ֆրանս-պրուսական  պատերազմը,  այլև,  մի  կողմից՝  բանվորների,  մյուսկողմից՝  բուրժուազիայի  և  կառավարության  միջև  հակասությունների  սրումը,  ինչպես  նաև՝  առաջինԻնտերնացիոնալի գաղափարների տարածումը։
 Փարիզի կոմունայի ղեկավարները հեղափոխական տրամադրություններ ունեցող մտավորականներն  ու  քաղաքական  գործիչներն  էին,  իսկ  շարժիչ  ուժը`  բանվորներն  ու  արհեստավորները։
   Վերսալյան  հեղափոխականների  դեմ  պայքարում  նրանց  ակտիվ  աջակցություն  էին  ցուցաբերում  նաև  կանայք։
 Փարիզի  կոմունայի  համար  նախադեպային  էին  հատկապես  1871  թ.  մարտի  18-ի  իրադարձությունները,  որտեղ  կանանց  մանակցությունը  շրջադարձային  նշանակություն  ունեցավ`  ապահովելովբանվորների հաղթանակը։
  Այդ  օրը կառավարության ղեկավար  Թիերի հրամանով, զինվորների և ոստիկանների ջոկատները շարժվեցին դեպի Փարիզի՝ բանվորներով բնակեցված Մոնմարտրի բարձունքները և գրավեցին այն։
  Լուսաբացին աշխատավորները նկատեցին զինվորներին, շուտով ժողովուրդը,որի մեծամասնությունը կազմում էին կանայք և երեխաները, փակեցին դեպի Մոնմարտր տանող բոլորճանապարհները։
   Կանայք  շրջապատեցին  88-րդ  հետևակային  գնդի  զինվորներին`  կոչ  անելով  նրանցմիանալ աշխատավորներին։
  Զինվորները մի փոքր տատանվելուց հետո համաձայնվեցին, իսկ երբ գեներալ  Լեկոնտը  մի  քանի  անգամ  հրամայեց  կրակել  ամբոխի  վրա,  նրանք  հրաժարվեցին  կատարելհրամանը։
  Ժողովուրդը նրանց ողջունեց «Կեցցե՛ն շարքայինները», «Կեցցե՛ հետևակը» բացականչություններով,  իսկ  ազգային  գվարդիայի  զինվորները  ձերբակալեցին  գեներալներ  Լեկոնտին,  Կլեման  Տոմային ու գնդակահարեցին նրանց1։
  Մարտի 19-ին ժողովուրդը Փարիզի Ռատուշայի վրա բարձրացրեցԿարմիր  դրոշ`  ի  նշան  հաղթության,  քանի  որ  Թիերի  կառավարությունը  փախել  էր  Փարիզից։
   Այսպեսսկիզբ դրվեց Փարիզի կոմունային։
 Այս առիթով Լիսսագարեն նշել է, թե կանայք առաջին անգամ ելույթ ունեցան, ինչպես Մեծ հեղափոխության  օրերին։
   Հետագայում,  Կոմունայի  կին  գործիչներից  Լ.  Միշելը,  նշել  է.  «Այդ  նրանք  իրենցկրծքով փակեցին հրանոթների փողերը»2։
 1871 թ. մարտի 18-ի դեպքերի առանձնակիությունն ընդգծելով, ժամանակի հեռատես գործիչներից Էլիզե Ռեկլյուն մարտի 27-ին իր ընկերներից մեկին ուղարկած նամակում գրում էր. «Ինձ թվում է,որ  մարտի  18-ը  Ֆրանսիայի  պատմության  մեջ  ամենակարևոր  թվականն  է՝  1792թ.  օգոստոսի  10-իցսկսած։
   Այն  Հանրապետության  աշխատավորների  հաղթանակն  ապահովելուց  բացի,  հիմք  հանդիսացավ նաև Կոմունայի կազմավորման համար»1։
 Փարիզի կոմունայում կանայք ներգրավված էին կոոպերատիվ արհեստանոցներում, որում բեղունգործունեություն  էր  ծավալում  ապագա  կոմունար  Սոֆի  Պուարյեն։
   Նրա  ղեկավարությամբ  Մոնմարտրի  արհեստանոցում  75-80  կանայք  ապահովված  էին  աշխատանքով։
   Հետագայում  այս  արհեստանոցների ղեկավարությունն անցավ Լուիզա Միշելին։
 Չնայած կանանց միությունների մասին մեր տեղեկությունների սակավությանը, հայտնի է, որ Փարիզում  դրանք  ունեցել  են  մեծ  հեղինակություն  և  ազդեցություն։
   Այս  ընկերություններում  բազմաթիվկենսական նշանակություն ունեցող հարցերի քննարկման շնորհիվ կանայք ոչ միայն հմտացան քաղաքական  ասպարեզում,  այլև  հրաժարվեցին  իրենց  հաշտվողական  դիրքորոշումից  և  ուտոպիստականհայացքներից։
 Պաշարումից հետո կանայք սովորեցին գործել միասնաբար։
  Լուզիա Միշելն ասում էր. «Ժողովուրդը ստանում է միայն այն, ինչ ինքն է վերցնում»2։
 Մոնմարտրի  կին  քաղաքացիների  կոմիտեն  դարձավ  կանանց  պայքարի  կենտրոն,  պահանջելովավելի  ակտիվ  ռազմական  գործողություններ  ծավալել,  վճռական  միջոցների  գնալ  սպեկուլյանտներիդեմ,  անգամ  խուզարկություններ  անցկացնել  նրանց  տներում։
   Ազգային  գվարդիականները  և  11-րդշրջանի  ոստիկանական  բաժանմունքը  ստացել  էին  կարգադրություն՝  «ձերբակալել  բոլոր  կանանց,որոնք քաղաքի փողոցներում զբաղվում էին իրենց ամոթալի արհեստով»3։
 Կանայք  կառավարությանն  էին  ներկայացնում  պահանջագրեր  ու  հանրագրեր`  սպասելով  համընդհանուր սոցիալական փոփոխությունների։
 Նրանք  Կոմունայում  հանդես  էին  գալիս  կանանց  մասնագիտացված  դպրոցներ  բացելու,  աշխատավոր  ընտանիքը  եկեղեցու  հովանավորությունից  ազատելու,  հիվանդանոցներում  և  բանտերում  միանձնուհիների խնամակալությունից ազատվելու պահանջներով։
  Կոմունայի որոշմամբ բացվեց աղջիկների  համար  կիրառական  արվեստի  առաջին  դպրոցը,  եկեղեցին  անջատվեց  պետությունից,  դպրոցը`եկեղեցուց, եկեղեցական գույքը հայտարարվեց ազգային սեփականություն։
 Կոմունան  ձեռնամուխ  եղավ  այնպիսի  քայլերի  իրականացմանը,  ինչպիսիք  էին  բնակարանավարձի  ժամկետի  հետաձգումը,  դատարկ  բնակարանները`  վերսալյան  ռմբակոծության  հետևանքովօթևանը  կորցրած  ընտանիքներին  հանձնելը,  գրավատներից  գրավ  դրած  ապրանքների  վերադարձը,հասարակական ճաշարանների բացումը, արտաամուսնական կապերից և օրինական ընտանիքներիցծնված  երեխաների  միջև  եղած  խտրականության  վերացումը,  պարտադիր  և  ձրի  ուսուցման  սահմանումը, կանանց ղեկավարությամբ երեխաների համար մանկամսուրների բացումը։
 Կոմունայի  հռչակումը  մեծ  ոգևորություն  էր  առաջացրել  կանանց  շրջանում,  չնայած  դրան,  մանրբուրժուազիան,  վերսալյան  ռմբակոծությունից  մեկ  օր  անց,  դիմեց  կանանց,  առաջարկելով  գնալ  Վերսալ` չկորցնելու համար հաշտության վերջին հնարավորությունը։
  Հաջորդ  օրը Ռատուշա ներկայացած10.000  սևազգեստ  կանանց  պատգամավորությունը  հայտնեց  Վերսալ  գնալու  իր  մտադրության  մասին։
  Ի տարբերություն 1879 թ. հոկտեմբերի 5-6-ին Վերսալ ներխուժած զինված կանանց, այս անգամկանայք  անզեն  էին։
   Ապրիլի  4-ի  կեսօրին  կանայք  պահանջեցին  կառավարությունից  այլևս  «պայթուցիկներ  չմատակարարել»,  որին  ի  պատասխան,  վերսալյան  պայթուցիկները  ստիպեցին  ցրվել  նրանց։
 Ըստ «Լա Սոուշըլ» թերթի ապրիլի 6-ին թողարկած համարի՝ կանանց պայքարի առաջնորդներից մեկըհայտարարել է, որ շուրջ 700 կին քաղաքացի պատրաստվում է լքել Համաձայնության հրապարակը ևանցնել  կռվի՝  տղամարդկանց  շարքերում։
   Ապրիլի  8-ին  կանանց  միությունը  պայքարի  կոչ  էր  անում՝հայտարարելով.  «Քաղաքացուհիներ`  վիճակը  նետված  է,  հարկավոր  է  հաղթել  կամ  մահանալ»։
   Այսհայտարարությանը  հետևեց  Փարիզի  պաշտպանության  և  հիվանդներին  խնամելու  համար  Կանանցմիության ստեղծումը4։
 Կանանց  առաջին  միության  նախաձեռնողը  հանդիսանում  էր  Ժյուլ  Ալլիկսը։
   Այս  միությունը,  որգործում էր 12 կանանց ղեկավարությամբ, գտնվում էր «Սոցիալական կոմունա» անունը կրող կազմակերպության հովանավորության ներքո։
 Կանանց երկրորդ միության Կենտրոնական կոմիտեում նախորդ միության անդամներից ընդգրկված  էր  միայն  Ե.  Դմիտրևնան։
   Վերջինիս  շարքերը  համալրում  էին  իսկական  աշխատավորուհիներ,որոնք հանդիսանում էին նաև Ինտերնացիոնալի անդամներ։
  Նրանք էին Նատալի Լեմելը, Ալինա Ժակյեն և Օկտավիա Տարդիֆը։
 2 Նույն տեղում, էջ 199։
 3 Նույն տեղում, էջ 200։
 4 Նույն տեղում, էջ 202։
 Կանանց  միության  ծրագիրը  կրում  էր  Ինտերնացիոնալի  հայացքների  արտացոլանքը`  հետապնդելով երկու հիմնական նպատակ՝ 1. Վերսալի դեմ պայքարի ծավալում, 2. նոր սոցիալական դասակարգի հաստատում։
 Կանանց  միության  ապրիլի  11-ի  հիմնադիր  ժողովում  ընդունած  կանոնադրությունը  նախատեսում  էր  ամենօրյա  ժողովների  հրավիրում,  կատարած  աշխատանքի  հաշվետվություն,  ցերեկվա  և  գիշերվա  ցանկացած  ժամին  միության  բոլոր  անդամների  զորահավաք,  որի  բոլոր  անդամներն  իբրևտարբերանշան պարտադիր կերպով պետք է կրեին կարմիր թևկապ և շարֆ։
 Կանանց միության ծրագիրն իրենից ենթադրում էր պայքարի ծրագիր և ձևակերպված էր հետևյալ կերպ. «Օգնել կառավարական հանձնաժողովների աշխատանքին` հոսպիտալների սպասարկման,ճաշարանների կազմակերպման և բարիկադների պաշտպանության գործում»1։
  Այդ նպատակով միության կանոնադրությամբ նախատեսվում էր հանգանակություն կատարել նավթ գնելու համար, հավաքագրել  գթության  քույրեր  և  կին  մարտիկներ,  իսկ  անհրաժեշտության  դեպքում  զենքի  տրամադրումըկատարել վիճակահանությամբ։
 Փաստորեն, ռազմական ծրագիրը, որքան էլ այն կարևոր լիներ, իրենից ներկայացնում էր Կանանցմիության քաղաքական պայքարի միայն մի մասը։
 Մայիսի  1-ին  Գրո-Կայուի  վառոդի  գործարանում  պայթյունի  հետևանքով  կարիք  զգացվեց  հանդերձավորել  տուժածներին  և  բնակարանով  ապահովել  անօթևաններին,  իսկ  Կոմիտեի  քարտուղար,կին  քաղաքացի  Վատերին  վերապահվեց  զբաղվել  Վերսալ  փախած  ոստիկանների  բնակարաններըբռնագրավելու գործով։
  Այս փաստը  թույլ է տալիս ենթադրել, որ Կոմունան գնահատում և աջակցումէր  Կանանց  միության  պայքարին,  սերտ  համագործակցում  նրանց  հետ,  որի  մասին  խոսվում  էր  նաևապրիլի 14-ի հետևյալ հայտարարության մեջ. «Այս հեղափոխական տարրերի (կանանց) լուրջ կազմակերպությունն  ունակ  է  արդյունավետ  և  մոգական  աջակցություն  ցույց  տալ  Փարիզյան  կոմունային,ինչը  հնարավոր  չէ  առանց  Կոմունայի  օգնության  և  աջակցության»2։
   Կոմունան  քաղաքացուհիներինտրամադրեց կառույցներ, տվեց ժողովների իրականացման համար դահլիճներ զբաղեցնելու հնարավորություն և ֆինանսավորեց պաստառների տպագրումը։
  Այնուհետև կանայք առաջին անգամ սկսեցինպաշտոնապես  իրականացնել  մունիցիպալիտետային  խորհրդականների  լիազորություններ։
   Նրանքկին քաղաքացիներին երաշխավորում էին  տարբեր  հանձնարարությունների և  պարտականությունների  կատարման  համար։
   Կանայք  օգնում  էին  լքված  արհեստանոցների  ու  դատարկ  բնակարաններիբռնագրավման  գործում,  իրականացնում  էին  պաշտոնական  հանձնարարություններ,  ընդունումնպաստների վերաբերյալ հայտեր, փող էին բաշխում,  տեղեկություններ հաղորդում սանիտարուհիներդառնալ ցանկացող կանանց բարոյականության մասին և այլն։
 Բուրժուազիան,  օգտվելով  կանանց  քաղաքական  ժամանակավոր  պասիվությունից,  մայիսի  3-ինհայտարարեց,  թե  իբր՝  «Փարիզի  կանայք  հանուն  հայրենիքի  և  հանուն  պատվի  պահանջում  են  հաշտություն», սակայն մայիսի 6-ին կանայք ժխտեցին այդ պնդումը՝ հայտարարելով. «Ոչ, ոչ թե խաղաղություն  են  պահանջում  Փարիզի  աշխատավորուհիները,  այլ  պատերազմ՝  մինչև  վերջ…  Փարիզը  չի  նահանջի, քանի դեռ ապագայի դրոշը նրա ձեռքերում է»3։
 Կանանց միությունը համարձակությամբ լեցուն էր, համոզված, որ Կոմունան, հանդիսանալով ազգերի  հեղափոխական  և  միջազգային  սկզբունքների  կրողը,  իր  մեջ  է  պահում  սոցիալական  հեղափոխության սաղմը։
  Կանայք շեշտում էին, որ իրենք Ֆրանսիային և ամբողջ աշխարհին կապացուցեն, որՓարիզի բարիկադներում  և ամրություններում ծայրահեղ վտանգի պայմաններում` քաղաք վերսալցիների ներխուժման դեպքում, իրենք, իրենց եղբայրների օրինակով, կտան իրենց կյանքը՝ հանուն Կոմունայի և ժողովրդի պաշտպանության։
  Նրանք միմյանց կոչ էին անում չկորցնել զգոնությունը Կոմունայիպատանդների  նկատմամբ,  իսկ  Մոնմարտրի  կանայք  առաջարկում  էին  մահապատժի  ենթարկելՓարիզի արքեպիսկոպոսին, քանի դեռ Օգյուստ Բլանկը գտնվում է բանտում։
  Կանայք հանդես էին գալիս Վերսալի և Փարիզի միջև տատանվող ոստիկանների կանանց ձերբակալելու պահանջով, հասարակական կարծիքը բարոյալքող բուրժուական թերթերի դեմ պայքարի կոչով։
 Աշխատանքի  արտադրության  և  փոխանակության  հանձնաժողովը  հեղեղված  էր  կանանցպահանջագրերով,  որոնցում  հստակեցվում  էին  իրենց  սեփական  արտադրանքի  գների  բարձրացման,հինգերորդ  շրջանի  340  քաղաքացուհիների  աշխատանքի  տեղավորվելու  հարցերը։
   Կոմունան,  ընդառաջելով՝  իրականացրեց  կոոպերատիվ  արհեստանոցների  կազմակերպում  և  դրանցում  ղեկավարությունը կանանց հանձնելու քայլեր։
 2 Նույն տեղում, էջ 206։
 3 Նույն տեղում, էջ 207։
 Կանանց  միությունը  ձգտում  էր  կին  քաղաքացիների  համար  ապահովել  առավել  լայն  իրավունքներ,  նրանք  գտնում  էին,  որ  կապիտալիստական  շահագործումը  կվերանա  կոոպերատիվ  արհեստանոցների  լայն  տարածվածության  հետ  միասին։
   Ելիզավետա  Դմիտրևնան  նշում  էր,  որ  սոցիալականառաջընթացը  հնարավոր  չէ  առանց  քաղաքական  հեղափոխության,  որի  համար  զենք  են  ծառայումաշխատավորների  քաղաքական  կազմակերպությունները,  այն  է՝  Ինտերնացիոնալը։
   Հետևաբար,  Կանանց միության կողմից ղեկավարվող կոոպերատիվ արհեստանոցների կազմակերպումը դեռևս գործիսկիզբն  էր։
   Ելիզավետա  Դմիտրևնան  Աշխատանքի  հանձնաժողովին  հասցեագրված  նամակում  զգուշացնում  էր,  որ  գների  սպառնալից  բարձրացումը  և  աշխատատեղերի  փակումը`  առանց  որևէ  հիմնավոր պատճառի, կարող են  հանգեցնել կանանց նախկին պասիվության վերականգնմանը, որը  կործանարար  կլինի  հեղափոխության  համար։
   Այս  նամակով  նախատեսվում  էր  Կանանց  միության  միջնորդությամբ  աշխատավորուհիների  ներգրավումն  Ինտերնացիոնալի  շարքերը։
   Սակայն  այս  ծրագիրնայդպես էլ մնաց թղթի վրա։
 Մայիսի  21-ին  քաղաքացուհիներ  Նատալի  Լեմելը,  Ալինա  ժակյեն,  Բլանշ  Լեֆևրը,  ԵլիզավետաԴմիտրևնան  և  ուրիշներ,  աշխատավորուհիներին  հորդորում  էին  ժամանել  չորորդ  շրջանի  բաժանմունք՝  աշխատավորուհիների  ֆեդերալային  հաստատությունների  հիմնադրման  նպատակով։
   Սակայննույն  օրը  Փարիզ  մտան  վերսալցի  հակահեղափոխականնները,  որոնց  հետ  մեջք  մեջքի  տված  կռվումէին  նաև  կանայք։
   Հակառակորդի  դեմ  մարտնչել  ցանկացող  կանանց  թիվն  այնքան  մեծ  էր,  որ  12-րդլեգեոնի հրամանատարը ստիպված եղավ կազմել քաղաքացուհիների առաջին վաշտը։
 «Լա  Վենգեր»  թերթի  խմբագիրը  պատմում  էր.  «Ես  ապրել  եմ  երեք  հեղափոխություն,  սակայնառաջին  անգամ  ականատես  եղա  մի  հեղափոխության,  որում  այդքան  խիզախորեն  մարտնչեին  կանայք  և  երեխաներ։
   Զգում  ես,  որ  այս  հեղափոխությունն  իսկապես  նրանց  հեղափոխությունն  է,  և  որպաշտպանելով այն, նրանք պաշտպանում են իրենց սեփական ապագան»1։
 Հետևելով  «Արյունալի  շաբաթվա»  իրադարձությունների  զարգացմանը,  տեսնում  ենք,  թե  որքանակտիվ  էին  կանայք  մասնակցում  զինված  պայքարին,  իսկ  գլխավորը,  թե  դրա  համար  ինչպիսի  ծանրպատժի արժանացան նրանք։
 Բարիկադային  մարտերից  հետո  վերսալյան  զինվորները  չափազանց  դաժան  հաշվեհարդար  տեսան կռվի բոլոր մասնակիցների նկատմամբ, խոստանալով «ոչ ոքի չխնայել, ո՛չ կանանց, ո՛չ երեխաներին, ո՛չ ծերերին, քանզի Փարիզում մնացել են միայն ստորներն ու անհրաժեշտ էր մաքրել Ֆրանսիանդրանցից»2։
   Ամենուրեք  «դատաքննությունը»  սահմանափակվում  էր  լոկ  մեղադրյալների  ինքնությանհաստատումով,  չէր  թույլատրվում  ունենալ  պաշտպանյալ։
   Մեղադրյալներին  ենթարկում  էին  ուղղակիդասակարգման,  բաժանելով`  «սովորականների»,  որոնց  ուղարկում  էին  Վերսալի  բանտը  և  «դատապարտվածների», որոնց տեղում գնդակահարում էին։
 Խոշոր բուրժուազիան մոտ 13.700 կոմունարների, այդ թվում 1051 կանանց, դատապարտեց տաժանակրության, աքսորի, բանտարկության և հարկադիր աշխատանքի։
  Դատարանում Լուիզա Միշելըհանդես եկավ հպարտ կեցվածքով, հայտարարելով. «Ես չեմ ուզում պաշտպանվել և չեմ ուզում, որ ինձպաշտպանեն… Եթե դուք  վախկոտ չեք, սպանեք ինձ»3։
  «Վախկոտ» դատավորները, սակայն, համարձակություն  չդրսևորեցին՝  նրան  մահապատժի  ենթարկելու,  և  միայն  աքսորելու  վճիռ  կայացրին։
 Աքսորվեցին  նաև  Նատալի  Լեմելը  և  Մարի  Լերուան։
   Հեռակա  կարգով  տաժանակրությանդատապարտվեց  Աննա  Կորվին-Կրուկովսկայան։
   Աննա  Պուստովոյտավան  բանտից  ազատվեց  միայնմիջազգային Կարմիր խաչի միջնորդությամբ։
 Կոմունարուհիներն իրենց պատիժները կրելուց հետո, սակայն, չհրաժարվեցին իրենց սկզբունքներից  և  համոզմունքներից,  վերադառնալով,  նրանք  շարունակեցին  իրենց  քաղաքական  պայքարն  Ինտերնացիոնալում և բանվորական շարժման մեջ։
 1 Брюа Ж., Дотри Ж., Терсена Э., с. 211-212։
 2 Նույն տեղում, էջ 310։
 3 Баха И.А․, Парижская Коммуна 1871 года։
  Время, события, люди., Москва, 1981, с. 75.Նելլի ԲաղդասարյանԿԱՆԱՆՑ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ 1871 Թ. ՓԱՐԻԶԻ ԿՈՄՈՒՆԱՅԻՆԲանալի բառեր՝ Փարիզի Կոմունա, կանանց քաղաքական պայքար, աշխատավորուհիներ, բանվորական շարժում, Ինտերնացիոնալ։

Հոդվածում  անդրադարձ  է  կատարվում  1871  թ.  Փարիզի  կոմունային  կանանց  մասնակցությանը։
   Աշխատանքն իրականացվել է նկարագրական-վերլուծական եղանակով։
  Որպես գիտական աղբյուրներ օգտագործվել է  ռուսալեզու  գրականություն։
   Փորձ  է  կատարվել  վերլուծել  այն  պնդման  հիմունքները,  համաձայն  որի,  անկախ  սեռից, անհրաժեշտության դեպքում կանայք ևս կարող են դրսևորել խիզախ ոգի և քաջություն։
