Հայաստանում կրթության և աշխատաշուկայի տարբեր կապերի առանձնահատկությունները պարզելու համար, սույն հոդվածի շրջանակներում մենք վերլուծել ենք ըստ կրթական մակարդակի զբաղվածների, գործազուրկների ըստ կրթական մակարդակի, շրջանավարտների որակը գործատուները և աշխատուժի առաջարկ-պահանջարկ հարաբերակցությունը ըստ ոլորտների:  2015 Ըստ տվյալների ՝ Հայաստանում զբաղվածների բաշխումն ըստ կրթության մակարդակի ցույց է տալիս, որ բարձրագույն և հետբուհական կրթություն ունեցողները լրացնում են զբաղվածների միայն 28% -ը (344,700 մարդ) ՝ զիջելով միջին ընդհանուր կրթություն ունեցողներին (43% կամ 461.700 մարդ) [5]:   Theբաղվածների 24% -ը ունեն միջին մասնագիտական ​​և թերի բարձրագույն կրթություն, 2% -ը ՝ նախնական մասնագիտական ​​կրթություն, 7% -ը ՝ հիմնական ընդհանուր կրթություն, իսկ 1% -ը հաճախել է միայն տարրական դպրոց:  Նմանատիպ ցուցանիշներ գրանցվել են նաև գործազրկության դեպքում: Ամենաբարձր կրթական մակարդակ ունեցողները (գրանցված գործազուրկների 27.8% -ը կամ 67.800 մարդ) զգալի մասն ունեն գործազուրկների ընդհանուր թվի մեջ և զիջում են միայն ընդհանուր միջին կրթություն ունեցողներին (40.9% կամ 99.700 մարդ):  Անհատական ​​կրթական մակարդակներով զբաղվածների և գործազուրկների թվաքանակի համեմատությունը ցույց է տալիս, որ 227 ՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ ունեցող անձինք, հատկապես միջնակարգ ընդհանուր կրթություն ունեցողները, ունեն աշխատանքի ավելի լայն հնարավորություններ:   Նման եզրակացության համար հիմք է հանդիսացել կրթության մակարդակներով առանձնացված բնակչության մասնաբաժինը զբաղվածների և գործազուրկների ընդհանուր թվի մեջ:   Այսպիսով, զբաղվածների 43% -ը և գործազուրկների 40% -ը ունեն ընդհանուր միջնակարգ կրթություն:  Employedբաղվածների և գործազուրկների տեսակարար կշիռը գործատուների օգտին բարձր և հետբուհական կրթություն ունեցողների շրջանում է (զբաղվածների 29,1% -ը և գործազուրկների 27,8% -ը), ինչպես նաև տարրական և թերի տարրական կրթություն ունեցող բնակչության դեպքում: , Բնակչության այս խմբին բաժին է ընկնում զբաղվածների 5.4% -ը և գործազուրկների 4.15% -ը:   Հիմնական և նախնական մասնագիտական ​​կրթություն ունեցող բնակչության զբաղվածության և գործազրկության մակարդակները համամասնական են:  ՀՀ տնտեսության մեջ զբաղվածների ընդհանուր մասնաբաժնի համեմատ `միջին մասնագիտական ​​և թերի բարձր, ինչպես նաև բարձրագույն և հետբուհական կրթություն ունեցող բնակչության մասնաբաժինը մեծ է:   2015 թվական Ըստ տվյալների ՝ միջին մասնագիտական ​​կրթություն է ստացել զբաղվածների 22,7% -ը և գործազուրկների 27% -ը:  Ստացվում է, որ Հայաստանի տնտեսության մեջ միջին մասնագիտական ​​և բարձրագույն կրթություն ունեցողները զբաղվածության ավելի սահմանափակ հնարավորություններ ունեն, քան ընդհանուր միջին կրթության ցածր մակարդակ ունեցող բնակչությունը:  Աշխատանքի և որակավորման համապատասխանությունը ավելի բարձր է տարրական և թերի տարրական (98,4%), հիմնական ընդհանուր (99,8%) և միջին ընդհանուր (99,5%) կրթություն ունեցողների շրջանում:   Ընդհակառակը, կրթության բարձր մակարդակներում փաստացի և աշխատանքային որակավորումների միջև ճեղքն ընդլայնվում է:   Մասնավորապես, 2014 թ.-ին կատարված աշխատանքը համապատասխանում էր նախնական մասնագիտական ​​(արհեստագործական) կրթություն ունեցողների 72.8%, միջին մասնագիտական ​​կամ թերի բարձրագույն կրթություն ունեցողների 69% և բարձր կամ հետբուհական կրթություն ունեցողների 81% կրթական որակավորմանը, որը նշանակում է, որ 228 ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ մասնագետներ «Մասնագիտական ​​գործազրկության» մակարդակը հատկապես բարձր է տարածաշրջանում:  Մեր կարծիքով, ոչ հմուտ բնակչության զբաղվածության և որակավորման բարձր մակարդակը հիմնված է այն փաստի վրա, որ այս խմբում ընդգրկված անձինք զբաղեցնում են ամենացածր որակավորումը կամ աշխատանք, որը բնավ որակավորում չի պահանջում, ուստի, եթե նրանք աշխատում են, նրանք հիմնականում աշխատել `համապատասխան իրենց որակավորմանը:   Մյուս կողմից, բարձրագույն կրթություն ունեցողները ստիպված են տեղափոխվել ավելի ցածր որակավորում պահանջող աշխատանքներ, եթե չեն գտնում իրենց որակավորմանը համապատասխան աշխատանք:   Միևնույն ժամանակ, գործատուները ավելի հավանական է, որ վարձեն բարձրագույն կրթություն ունեցողներին ՝ անկախ որակավորումներից:  Աշխատուժի որակը և շրջանավարտների կրթության անբավարար մակարդակը դարձել են տեղական գործարարների և ղեկավարների լայն քննարկումների առարկա:   Գերակշռող կարծիքն այն է, որ ընդհանուր առմամբ շրջանավարտները պատրաստ չեն աշխատել իրենց մասնագիտական ​​ոլորտներում `ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական գիտելիքների և հմտությունների բացակայության պատճառով:   Այսպիսով, մեծ բաց կա կրթության համակարգի կատարելագործման մակարդակի և տնտեսության իրական պահանջարկի միջև:   Օգտվելով բարձրագույն կրթության մասնագետների աշխատաշուկայի գերհագեցածությունից ՝ գործատուները անհիմն պահանջներ են ներկայացնում (աշխատանքային փորձ, օտար լեզուների գերազանց իմացություն, վերապատրաստում և համապատասխան որակավորում և այլն) այն աշխատատեղերի համար, որոնք որակյալ չեն աշխատուժի համար, և որոնց համար վճարվում է զգալիորեն ցածր է: համապատասխան փորձ ունեցող աշխատողների վարձատրության չափը:  Ստացվում է, որ բարձրագույն կրթություն ունեցող մարդիկ աշխատաշուկայում ավելի խոցելի են, քան աշխատանքային այլ ռեսուրսները և գործազրկությունից խուսափելու համար ավելի հավանական է խուսափել գործազրկությունից:  Այս ամենը վկայում է, որ ՀՀ աշխատաշուկան գերհագեցած է բարձրագույն կրթություն ունեցող մասնագետներով:   Ստեղծված իրավիճակը նպաստում է Հայաստանից «ուղեղների արտահոսքի» տեմպերի աճին:  Տարիներ շարունակ գործատուների պահանջների անտեսումը և աշխատաշուկայում առաջարկ-պահանջարկի հարաբերակցությունը հանգեցրել են որոշակի մասնագիտությունների աշխատողների գերարտադրության, համալսարան-գործատու խզման, համալսարան-աշխատաշուկա հարաբերությունների, որի պայմաններում համալսարան ավարտած լինելը չի ​​համարվում: աշխատանքի երաշխիք ընդհանրապես:  Կրթության համակարգում բնակչության ներգրավվածության բարձր մակարդակի և կրթության ցածր որակի պարադոքսը կարելի է բացատրել Հայաստանի կրթական համակարգում ներդրումների շատ ցածր մակարդակով:   Այսպիսով, եթե մենք քարտեզագրենք կրթական ներդրումների և աշխարհի երկրներում բարձրագույն կրթության մեջ ներգրավման ցուցանիշները, ապա պարզ կդառնա, որ Հայաստանը բարձրագույն կրթության համակարգում յուրաքանչյուր ուսանողի համար ծախսերի ամենացածր մակարդակն ունեցող երկրներից մեկն է:  ՀՀ տնտեսության գերակա ճյուղերում աշխատուժի առաջարկի և պահանջարկի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ցածր գիտելիքների վրա հիմնված որոշ դիրքեր (տեքստիլ և թեթև արդյունաբերություն, ժամացույցների արտադրություն, ադամանդներ, ոսկերչություն և սննդի արդյունաբերություն) բարձր որակավորում ունեցող բարձրակարգ մասնագետների կարիք չունեն: կրթություն   Փաստորեն, վերոնշյալ պաշտոններին անհրաժեշտ են ոլորտի նախնական և միջին մասնագիտական ​​կրթությամբ մասնագետներ:   Այնուամենայնիվ, ներկայումս Հայաստանում գրեթե բոլոր ոլորտներում առկա է վերոհիշյալ նախնական և միջին մասնագիտական ​​կրթական համակարգի բացվածություն, որը պետք է լրացվի ՝ ոլորտի աշխատուժի պատրաստվածությունը օպտիմալացնելու և ոլորտի կարիքներն արդյունավետորեն լուծելու համար:  Վերջերս միջազգային պրակտիկայում լայնորեն կիրառվել են համալսարան-աշխատաշուկա կապի ամրապնդմանն ուղղված վերջին 230 ՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ մեխանիզմները:   Օրինակ, Նիդեռլանդներում օգտակար, շահավետ դասընթացներ դասավանդող դասախոսները պետք է ավելի լավ աշխատավարձ ստանան:  Կրթական ծրագրի ձևավորման ոլորտում գերակշռող է դառնում «կարգաբերում» մեթոդաբանությունը, որը թույլ է տալիս նախագծված ծրագրերի կառուցվածքն ու բովանդակությունը համապատասխանեցնել աշխատաշուկայի կարիքներին և պահանջներին:  Աշխատաշուկայի կողմից համալսարանների շրջանավարտների ամբողջ մատակարարումը կլանելու համար անհրաժեշտ է շարունակական տնտեսական աճ, որը կուղեկցվի նոր աշխատատեղերի ստեղծմամբ:  Ընդհանուր առմամբ, ՀՀ տնտեսության գրեթե բոլոր ոլորտներում առկա են որոշակի անհամամասնություններ:   Սա հատկապես վերաբերում է այն աշխատանքներին, որտեղ բարձրագույն կրթությունը պարտադիր պահանջ է (մասնավորապես ՏՏ ոլորտում): Այս փաստն ընդգծում է Հայաստանում բարձրագույն կրթության համակարգի անկատարությունը, որն արտացոլվում է շրջանավարտների վերապատրաստման ընթացքում գործատուների կողմից կատարված լրացուցիչ ֆինանսական և ժամանակային ծախսերում:  Միևնույն ժամանակ, բարձրագույն կրթությամբ նոր աշխատուժի պահանջարկը մեծ կլինի գիտելիքների վրա հիմնված և աշխատատար ոլորտներում:   Հաշվի առնելով տնտեսական զարգացման միտումները և կառուցվածքային փոփոխությունները, ինչպես նաև մի շարք շուկաների աճի կանխատեսումները, առաջիկա տարիներին նոր թափուր աշխատատեղերի ստեղծումն առավել հավանական է հետևյալ ոլորտներում. Ֆինանսական / բիզնես ծառայություններ, ՏՏ, ինտերնետ ծառայություններ և ճշգրիտ ճարտարագիտություն , առողջապահական ծառայություններ, առևտուր և այլն:   Ավելին, տնտեսության ընդհանուր զարգացման շնորհիվ կանխատեսվում է տնտեսագետների պահանջարկի աճ գրեթե բոլոր ոլորտներում:  Այսպիսով, ՀՀ կրթական ծառայությունների և աշխատաշուկայի համեմատական ​​վերլուծությունը թույլ տվեց կատարել հետևյալ եզրակացությունները. Ուսանողների տեսական ուսուցումը գերակշռում է կրթական ծրագրերում, շրջանավարտները չունեն բավարար գործնական հմտություններ և ունակություններ գիտական ​​գործունեության, արդյունավետ մասնագիտական ​​կողմնորոշման համար. Education Կրթության տարբեր մակարդակների, ինչպես նաև կրթության և տնտեսության միջև երկխոսությունը թույլ է, սոցիալական գործընկերության մեխանիզմները, կրթությունը: համակարգը բավարար չէ Այն ի վիճակի չէ արագ և արդյունավետորեն արձագանքել հասարակության և տնտեսության արագ զարգացմանը:  Իրավիճակը բարելավելու համար անհրաժեշտ ենք համարում. Հաստատել հետադարձ կապ աշխատաշուկայի հետ, գործատուներին ներգրավել փորձագիտական ​​գործընթացների և կրթական ծրագրերի արդիականացման գործընթացներում:  , Շրջանավարտների ծառայության և մրցունակության բարելավում:  , Ուսուցչական կազմի դասավանդման ժամանակակից մեթոդների և տեխնոլոգիաների յուրացման կատարելագործում, վերապատրաստման արդյունավետության բարձրացում, մանկավարժների մասնագիտական ​​առաջխաղացման արդյունավետ համակարգի ներդրում:  , Կրթական ծրագրերի տնտեսական արդիականության բարձրացում, դրանց ուղղությունների և բովանդակության մոտեցում աշխատաշուկայի ներկայիս պահանջներին, ինչը ենթադրում է առկա մասնագիտությունների մանրամասն ցուցակի վերանայում և վերադասավորում շուկայի պահանջարկին:  Մեր կարծիքով, դրված խնդիրների լուծման մեխանիզմները պետք է դիտարկել ոչ թե ազգային մակարդակում, այլ ներբուհական մակարդակում `յուրաքանչյուր համալսարանի համար առաջարկելով դեղատոմս` ելնելով իր գործունեության առանձնահատկություններից:  , ։

Կրթության եւ աշխատաշուկայի, բուհերի եւ իրական հատվածի միջեւ հարաբերությունները ճանաչվել են նորարարության եւ մրցունակության ապահովման հիմնական բանաձեւը։
  ՀՀ-ում նման կապերի թուլացումը հանգեցրել է որոշակի մասնագիտությունների գծով բարձ232ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ րագույն կրթությամբ աշխատանքային կադրերով աշխատաշուկայի հագեցմանը, նրանց խոցելիության բարձրացմանը եւ, որպես հետեւանք, «ուղեղների արտահոսքի»։
  Մի շարք այլ մոտեցումների հետ մեկտեղ հոդվածում առաջարկվում է նաեւ օրենսդրական մակարդակով դիվերսիֆիկացնել աշխատավարձի դրույքաչափերը՝ կախված աշխատողների կրթական եւ որակակական հատկանիշներից։
