ՄԻՆՉԴԱՏԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹԻ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ IN REM ԵՎ IN PERSONAM։
  ՈՐՈՇ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐՔրեական  դատավարությունը  կարելի  է  բնութագրել  որպես  գործընթաց,որը սկսվում, շարունակվում և ավարտվում է որոշակի փաստերի կապակցությամբ  և  կոնկրետ  անձանց  մասնակցությամբ։
   Մինչդատական  վարույթը՝  որպես այս գործընթացի առանցքային և ծավալուն փուլ, առանձնանում է իր բովանդակությամբ,  և  ինչպես  ցանկացած  այլ  իրավաբանական  վարույթ,  իրականացվում է որոշակի սահմաններում։
  Այս սահմանների պահպանումն է կանխորոշում  քրեադատավարական  խնդիրների  արդյունավետ  լուծումը  և  անձիդատական  պաշտպանության  իրավունքի  քրեադատավարական  երաշխիքների ապահովումը։
 Մինչդատական  վարույթի  սահմանների՝  որպես  քրեադատավարականինքնուրույն ինստիտուտի հիմնախնդիրները լուսաբանվել են դեռևս միջհեղափոխական  շրջանի  ականավոր  դատավարագետների  աշխատություններում։
 Սակայն  քրեական  դատավարության  զարգացման  խորհրդային  ժամանակաշրջանից  մինչ  օրս  կարծես  մոռացության  է  տրվել  այս  ինստիտուտը։
   Չնայած  նրան,  որ  խնդրո  առարկայի  առանձին  կողմեր  քննության  առարկա  ենդարձել  որոշ  տեսաբանների  գիտական  աշխատություններում,  այնուհանդերձառ  այսօր  հայրենական  քրեադատավարական  գիտության  մեջ  ուսումնասիրվող հարցի վերաբերյալ բացկայում է որևէ համալիր հետազոտություն։
 Ինչպես  ցույց  է  տալիս  քրեական  դատավարության  արդի  պրոբլեմատիկան, մինչդատական քրեական վարույթի սահմանների նկամամբ ոչ բավարարուշադրությունը ծնում է ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական խնդիրներ։
 Կախված  մինչդատական  վարույթի  յուրաքանչյուր  փուլի  առանձնահատկություններից՝ այս խնդիրներն ունենում են յուրովի դրսևորումներ։
 Սույն աշխատանքում մեր առջև խնդիր ենք դրել վեր հանելու դատախազաքննչական  պրակտիկայում  մինչդատական  վարույթի  սահմանների  որոշհիմնահարցեր և ներկայացնելու դրանց լուծմանն ուղղված անհրաժեշտ առաջարկություններ։
 Մինչդատական  վարույթի  սահմանները  իրավական  առումով  դատավարական  նորմերի  համակցություն  են, որը  կարգավորում  է  մինչդատական  վարույթի ամբողջ շարժընթացում վարույթի առարկան։
 Դատավարագիտության մեջ ընդունված է առանձնացնել երկու չափանիշ՝in rem և in personam1, որոնց շրջանակներում ծագում և ընթանում է քրեականգործի վարույթը։
  Քրեական դատավարությունում in rem նշանակում է որոշակի փաստ կամ հանցագործության դրվագ, որի կապակցությամբ հարուցվում էքրեական  գործ  և  իրականացվում  քրեական  վարույթ,  իսկ  in  personam՝  անձկամ  որոշակի  անձանց  շրջանակ,  որոնց  նկատմամբ  իրականացվում  է  քրեական  հետապնդում։
   Այս  երկու  չափանիշներն  են  ձևավորում  մինչդատականվարույթի սահմանները և կանխորոշում քրեական գործի հետագա շարժը։
  Հայրենական  քրեական  դատավարությունում,  որն  ավանդաբար  պատկանում  է  մայրցամաքային  իրավական  համակարգին,  ի  տարբերություն  անգլոսաքսոնականի՝  վարույթի  սահմանների  ձևավորումը  սկսվում  է  դատավարության սկզբնական փուլից։
  Մինչդատական վարույթի սահմանը ուրվագծողառաջին դատավարական ակտը՝ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումնէ,  ինչն  առանցքային  նշանակություն  ունի  հետագա  վարույթի  բովանդակության և դրա հետագա շարժի տեսանկյունից։
 Մինչդատական վարույթի սահմանների հետ է առնչվում դատախազաքննչական  պրակտիկայում  շարունակ  վիճելի  այն  հարցը,  թե  արդյոք  միշտ  է  անհրաժեշտ  նոր  քրեական  գործի  հարուցումը,  երբ  քրեական  գործի  քննությանընթացքում ի հայտ է գալիս այլ հանցագործության դեպք, դրվագ (in rem) կամհանցանք կատարած այլ անձ (in personam)։
 ՀՀ  քրեական  դատավարության  օրենսգրքի  (այսուհետ՝  նաև  Օրենսգիրք)27-րդ  հոդվածի  համաձայն՝ «Հետաքննության  մարմինը,  քննիչը,  դատախազըպարտավոր  են  իրենց  իրավասության  սահմաններում  քրեական  գործ  հարուցել  հանցագործության  հատկանիշներ  հայտնաբերելու  յուրաքանչյուր  դեպքում»։
 Օրենսգրքի  175-րդ  հոդվածի  համաձայն՝  քրեական  գործ  հարուցելու`սույն  օրենսգրքով  նախատեսված  առիթների  և  հիմքերի  առկայության  դեպքում  դատախազը,  քննիչը,  հետաքննության  մարմինը,  իրենց  իրավասությանշրջանակներում,  պարտավոր  են  քրեական  գործ  հարուցել։
   Իսկ  Օրենսգրքի181-րդ հոդվածը սահմանում է այն որոշումները, որոնցից որևէ մեկի կայացումը  պարտադիր  է  վարույթի  հանրային  մասնակցի  համար  հանցագործությանմասին տեղեկություն ստանալու յուրաքանչյուր դեպքում։
 1  Տե՛ս  The  powers  of  Courts  of  Equity.  I.  “In  Rem”  and  “In  Personam”.  Walter  Wheeler  Cook.ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանը  Գ.  Ղևոնդյանի  վերաբերյալ  որոշման  մեջ  իրավական  դիրքորոշում  է  ձևավորել  այն  մասին,  որ.  «(…)  քրեական  գործի  հարուցման փուլը քրեադատավարական ընթացակարգի ինքնուրույն փուլ է, որնունի իր սկիզբն ու ավարտը, խնդիրները, սուբյեկտները և այլն։
  Քրեական գործի  հարուցման  փուլում  վարույթն  իրականացնող  մարմինը  պարզում  է  քրեական  գործ  հարուցելու  առիթների  և  հիմքերի  առկայության  կամ  բացակայության  փաստը։
   (…)  Քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  օրինական,  հիմնավորված  և  ժամանակին  կայացված  որոշումն  անհրաժեշտ  նախապայման  է  հանցագործությունների արագ և ամբողջական բացահայտման, ինչպես նաև կանխարգելման համար։
  Միևնույն ժամանակ քրեական գործի չհիմնավորված հարուցմամբ սահմանափակվում են անձանց իրավունքներն ու ազատությունները,  նրանց  վնաս  է  պատճառվում»։
   Այլ  խոսքով`  ինչպես  քրեական  գործի  անհիմն հարուցումը, այնպես էլ հարուցման անհիմն մերժումը օրինականությանկոպիտ խախտումներ են և զգալի վնաս են պատճառում անձին, հասարակությանն ու պետությանը2։
  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանը,  Լ.  Պողոսյանի  վերաբերյալ  որոշմամբ  անդրադառնալով քրեական գործ հարուցելու մասին որոշման դերին և նշանակությանը,  իր  նախադեպային  իրավունքում  դիրքորոշում  է  ձևավորել  այն  մասին,  որ«քրեական  գործի  հարուցմամբ  սկսվում  է  քրեադատավարական  այն  վարույթը, որի շրջանակներում իրավասու մարմինն իրավունք է ստանում ձեռնարկելօրենքով  նախատեսված  բոլոր  միջոցառումները`  հանցագործությունը  և  այնկատարած  անձանց  բացահայտելու  ուղղությամբ։
   Միայն  քրեական  գործ  հարուցելուց  հետո  է  վարույթն  իրականացնող  մարմինն  օժտվում  ՀՀ  քրեականդատավարության  օրենսգրքով  նախատեսված  քննչական  և  դատավարականգործողություններ  կատարելու  լայն  լիազորություններով  և  իրավունք  ստանում միջամտելու անձանց իրավունքներին և օրինական շահերին, անհրաժեշտության  դեպքում  նրանց  նկատմամբ  կիրառելու  դատավարական  հարկադրանքի միջոցներ և այլն»։
 Դատավարագիտության մեջ քրեական գործի հարուցումը հասկացվում էորպես  մի  գործընթաց,  որով  պաշտոնապես  ազդարարվում  է  նախնականքննության սկիզբը։
  Քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը պայմաններ էստեղծում քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված քննչականև դատավարական գործողություններ կատարելու, անձանց իրավունքներն ուօրիանական շահերը պաշտպանելու, ինչպես նաև դրանք սահամանափակելուհամար։
 2 Տե՛ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի՝ Գ. Ղևոնդյանի վերաբերյալթիվ ԵԿԴ/0044/11/13 որոշում։
 Վերոգրյալով  պայմանավորված՝  քրեադատավարական  օրենսդրությունըսահմանում  է  քրեական  գործի  հարուցման  հարցը  լուծելու  համար  անհրաժեշտ միասնական և պարտադիր կարգ։
  … «Այս փուլում վարույթն իրականացնող մարմինը հաղորդման նախնական ստուգման միջոցով հանցագործությանհատկանիշներ  մատնանշող  բավարար  փաստական  տվյալներ  ձեռք  բերելուդեպքում, ինչպես նաև քրեական գործի վարույթը բացառող դատավարականարգելքների  բացակայության  պայմաններում  պարտավոր  է  հարուցել  քրեական գործ, որից հետո միայն իրականացնել քրեադատավարական օրենսդրությամբ  նախատեսված  բազմակողմանի  և  լրիվ  քննություն։
   Հակառակ  դրան,եթե  նյութերի  նախապատրաստության  ընթացքում  այնպիսի  փաստականտվյալներ են ձեռք բերվել, որոնք հերքում են հանցագործության հատկանիշների առկայությունը, վկայում են քաղաքացիական, վարչական կամ այլ իրավահարաբերություններից բխող գործողությունների առկայության մասին, ինչպեսնաև առկա են գործի վարույթը բացառող դատավարական արգելքներ, ապավարույթն իրականացնող մարմինը պետք է որոշում կայացնի քրեական գործիհարուցումը մերժելու  մասին»3։
   Սակայն  Օրենսգրքի 27-րդ  հոդվածի  երկրորդպարբերությունը,  չբացառելով  նույն  անձի  կողմից  այլ  հանցագործություններկատարելու  փաստերի  հայտնաբերման  դեպքում  նոր  քրեական  գործ  չհարուցելու  վարույթն  իրականացնող  մարմնի  հնարավորությունը,  սահմանում  է՝«Նույն  քրեական  գործի  նախաքննության  ընթացքում  նույն  անձի  կողմից  այլհանցագործություններ  կատարելու  փաստերի  հայտնաբերման  դեպքում  կարող է նոր քրեական գործ չհարուցվել, եթե արդեն իսկ հարուցված քրեականգործի  շրջանակներում  հնարավոր  է  գործի  նախաքննությունն  իրականացնելամբողջ ծավալով»։
 Վերոգրյալ հոդվածի կիրառման համար օրենսդիրը սահմանել է պարտադիր նախապայման, այն է՝ եթե արդեն իսկ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում հնարավոր է գործի նախաքննությունն իրականացնել ամբողջ ծավալով։
   Այսինքն՝  օրենսդիրը  բացառել  է  նույն  քրեական  գործի  նախաքննության  ընթացքում  նույն  անձի  կողմից  այլ  հանցագործություններ  կատարելուփաստերի հայտնաբերման դեպքում նոր քրեական գործ չհարուցելու հնարավորությունն այն դեպքում, երբ արդեն իսկ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում հնարավոր չէ գործի նախաքննությունն իրականացնել ամբողջ ծավալով։
 Վերը  նշված  հոդվածի  կարգավորումները,  բնականաբար,  կգործեն  այնդեպքում, երբ ընդգծված կլինի վարույթի in personam սահմանը։
  Հետևաբար,երբ հայտնի չէ ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը և վարույթի սահմաննե3  Տե՛ս  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանը,  2011  թվականի  դեկտեմբերի  22-ի՝  Լ.  Պողոսյանի  վերաբերյալթիվ ԵԿԴ/0136/11/11 որոշում։
 րը չեն որոշվել in personam չափանիշով, գործի քննության ընթացքում յուրաքանչյուր նոր հանցագործության փաստ հայտնաբերելու դեպքում դրա առթիվնոր քրեական գործի հարուցումը պարտադիր է։
 Կարծում ենք, որ քրեական գործի քննության ընթացքում նույն անձի կողմից այլ հանցագործություն կատարելու փաստի հայտնաբերման դեպքում նորքրեական գործ հարուցելու համար ելակետայինը պետք է լինի այն, թե արդյոքհայտնաբերված փաստը որևէ կերպ առնչություն ունի այն հանցագործությանհետ, որի առթիվ արդեն իսկ առկա է հարուցված քրեական գործ։
  Առնչությունասելով՝ պետք է հասկանանք, թե արդյոք հայտնաբերված հանցագործությանդեպքի  և  հարուցված  գործի  փաստական  հատկանիշների,  իրավաբանականնշանակության,  օբյեկտների  միջև  առկա  է  կապակցվածություն,  թե  ոչ։
   Հենցայս տրամաբանությունն է ընկած Օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի 2-րդ պարբերության  բովանդակության  հիմքում,  ինչը,  սակայն,  ոչ  միանշանակ  է  ընկալվումիրավակիրառ  պրակտիկայում  և  տարբեր  մեկնաբանությունների  տեղիք  տալիս։
 Հարց է ծագում, թէ ինչպես է կարելի պարզել՝ հայտնաբերված հանցագործության  դեպքը  ինքնուրույն  հանցագործություն,  թե  արդեն  իսկ  հարուցվածգործի՝ բաղկացուցիչ մաս է։
  Նշված խնդիրը, մեր կարծիքով, ուղղակիորեն առնչվում է  առանձին  բարդ  հանցագործությունների  և  հանցագործություններիբազմակիության  քրեաիրավական  ինստիտուտի  հետ,  մասնավորապես  հանցագործությունների  համակցության  սուբիստիտուտին։
   Իրական  համակցության  դեպքում,  երբ  անձի  յուրաքանչյուր  արարք  ինքնուրույն  հանցագործություն  է,  և  բացակայում  է  դրանց  միջև  կապվածությունը,  պետք  է  յուրաքանչյուր փաստով կայացվի քրեական գործ հարուցելու մասին առանձին որոշում,և  դրանով  իսկ  ընգծվի  վարույթի  in  rem  սահմանը։
   Օրինակ,  երբ  գողությանփաստի  առթիվ  հարուցված  քրեական  գործի  քննության  ընթացքում  պարզվում է մեղադրյալի կողմից սպանություն կատարած լինելու փաստը, այդ փաստի  առթիվ  պետք  է  նոր  որոշում  կայացվի  քրեական  գործ  հարուցելու  և  նորմիայն նպատակահարմարության դեպքում միացվի մայր գործին։
 Մեր հետևությունները պայմանավորված են այն հանգամանքով, որ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը in rem չափանիշով սահմանափակումէ  նախնական  քննության  սահմանները  այն  փաստի  շրջանակներով,  որի  առթիվ  հարուցվել  է,  այսինքն՝  նախնական  քննությունն  ինչ  ենթադրյալ  հանցագործության շրջանակներում է իրականացվելու, իսկ վարույթն իրականացնողմարմնին  պարտավորեցնում  է  գործի  քննությունն  իրականացնել  հենց  այդսահմաններում։
  Այլ հանցագործության փաստի կամ դրվագի հայտնաբերմանդեպքում, որը կապված չէ հիմնական գործի հետ և չի տեղավորվում դրա սահմաններում, հետևաբար այստեղ կիրառելի չէ Օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի երկրորդ պարբերության տրամաբանությունը, պետք է կայացվի Օրենսգրքի 181րդ հոդվածով նախատեսված եզրափակիչ որոշումներից որևէ մեկը, այսինքն՝կա՛մ քրեական գործ հարուցելու, կա՛մ այն մերժելու մասին։
  Այլ խոսքով, եթեգործի քննությունն իրականացվում է գողության փաստերի շրջանակներում, իսկ  նոր  հայտնաբերված  հանցագործության  դեպքը  դուրս  է  այդ  փաստերիսահմաններից, այդ դեպքով քննություն իրականացնելու համար անհրաժեշտ էհարուցել  նոր  քրեական  գործ,  որը  կհանդիսանա  նոր  փաստերով  քննությունկատարելու սահմաններն ընդգծող դատավարական ակտ։
  Ողջ տրամաբանությունն այն է, որ յուրաքանչյուր դեպք պետք է առանձին քննության առարկադառնա, որը սկսվում է՝ քրեական գործ հարուցելով և ավարտվում է քրեականգործով վարույթը կարճելով կամ դատավճիռ կայացնելով, և դրանով երաշխավորվում են non bis in idem և res judicata սկզբունքների պահպանումը։
  Այս տեսանկյունից  ընդունելի  կարելի  համարել  ՌԴ  Սահմանադրալան  դատարանի18.07.2006թ. N 343-O և 21.12.2006 N 533-O կայացրած որոշումներով4 արձանագրած դիրքորոշումներն առ այն, որ անթույլատրելի է հարուցված քրեական գործի շրջանակներում անձին որպես մեղադրյալ ներգրավել մեկ այլ հանցագործության կատարման համար՝ առանց նոր քրեական գործ հարուցելու ևայն «մայր» գործին միացնելու։
 Մեր  ուսումնասիրությունները,  դատախազների  և  քննիչների  հետ  անցկացրած անհատական զրույցները ցույց են տալիս, որ ներկայումս դատախազաքննչական մարմիններում ձևավորված պրակտիկան խիստ խնդրահարույցէ և, մեր կարծիքով, ոչ իրավաչափ։
 Իրավակիրառ  պրակտիկան  ընթացել  է  այն  ուղղությամբ,  որ  քրեականգործի  նախաքննության  ընթացքում  նույն  անձի  կողմից  այլ  հանցագործություններ կատարելու փաստերի հայտնաբերման դեպքում նոր քրեական գործչի հարուցվում, և բոլոր դեպքերը քննվում են մեկ գործի շրջանակներում։
  Վիճահարույց իրավիճակն առաջանում է այն դեպքում, երբ վարույթ իրականացնող սուբյեկտը, հայտնաբերելով սկզբնական գործի վարույթը բացառող հանգամանքներ, այն գործի, որի կապակցությամբ հարուցվել է քրեական գործը, ևորի սահմաններում իրականացվում է այլ հանցագործությունների վերաբերյալվարույթը, կայացնում է միայն քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասինորոշում՝  առանց  այդ  գործի  ելքը  կանխորոշող  որոշում  կայացնելու,  այսինքն՝առանց  քրեական  գործով  վարույթը  կարճելու։
   Ստեղծվում  է  մի  իրավիճակ,երբ քրեական գործի վարույթը կարճելու փաստական և իրավական հիմքերնլիովին առկա են, սակայն վարույթ իրականացնող մարմինը չի ավարտում վարույթը՝  դա  օգտագործելով  այլ  հանցագործությունների  քննության  համար։
 4 Տե՛ս Определения Конституционного Суда РФ от 18 июля 2006 г., N 343-O и от 21 декабря2006 г., N 533-O// СПС Консультант Плюс, 2008։
 Ուստի  փաստացի  գոյություն  չունեցող  գործի  սահմաններում  քննություն  էիրակացվում այլ հանցագործությունների առթիվ։
  Հարց է առաջանում՝ որքանով են իրավաչափ վարույթ իրականացնող մարմնի գործողությունները և որքանո՞վ թույլատրելի այս պայմաններում ձեռք բերված ապացույցները։
  Բացիայդ՝  անձի  նկատմամբ  քրեական  հետապնդումը  դադարեցնելով՝  կոնկրետփաստի  սահմաններում  իրականացվող  վարույթը  չի  ավարտվում։
   Քրեականգործով  վարույթն  ավարտելու  հիմքերը  նախատեսված  են  Օրենսգրքի  32-րդհոդվածով։
  Քրեական գործով վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումըդադարեցնելու մասին որոշումները տարբեր իրավական բնույթ, բովանդակություն,  նպատակ  և  հետևանքներ  ունեցող  որոշումներ  են,  մասնավորապեսքրեական  գործի  վարույթը  կարճելու  մասին  որոշումը  դատավարության  հետագա  ընթացքը  բացառող  որոշում  է,  մինչդեռ  քրեական  հետապնդումը  դադարեցնելու մասին որոշումը կայացվում է կոնկրետ անձի նկատմամբ՝ բացառելով  տվյալ  անձի  նկատմամբ  կոնկրետ  դեպքի  առթիվ  քրեական  հետապնդում  իրականացնելը,  այլ  ոչ  թե  այդ  դեպքի  առթիվ  իրականացվող  վարույթիընթացքը։
   Այստեղ  տեղին  է  հիշատակել  Մ.  Ս.  Ստրոգովիչի  այն  միտքը,  ըստորի, տարանջատելով «քրեական գործ հարուցել» և «քրեական հետապնդումհարուցել» հասկացությունները, քրեական հետապնդումը հարուցվում է կոնկրետ անձի նկատմամբ (in personam), իսկ քրեական գործը հարուցվում է փաստի,  հանցագործության  դեպքի  կապակցությամբ  (in  rem)։
   Հետևաբար  քրեական գործի վարույթը կարճվում է փաստի կապակցությամբ (in rem), իսկ քրեական հետապնդումը դադարեցվում է անձի նկատմամբ (in personam)5։
  Փաստորեն՝  այս  իրավիճակում  այդպես  էլ  անհայտ  է  մնում  կոնկրետ  փաստի  առթիվհարուցված  գործի  (հիմնական  գործի)  «ճակատագիրը»,  քանզի  դրանով  այդպես  էլ  չի  կայացվում  եզրափակիչ  դատավարական  ակտ  և  ուղղակիորեն  չիերաշխավորվում res judicata դատավարական սկզբունքի պահպանումը։
 Հակառակ  պարագայում,  եթե  քրեական  հետապնդումը  դադարեցնելուհետ մեկտեղ կայացվի հիմնական գործով վարույթը կարճելու մասին որոշում,դարձյալ կառաջանա անիրավաչափ մի իրավիճակ, երբ անձի նկատմամբ իրականացվում է քրեական հետապնդում՝ հարուցված քրեական գործի բացակայության  պայմաններում,  ինչն  հակասում  է  Օրենսգրքի  33-րդ  հոդվածի  4-րդմասի պահանջին։
 Եթե  ընդունենք,  որ  նախնական  քննության  ընթացքում  նոր  հանցագործության փաստի հայտնաբերման դեպքում չկա անհրաժեշտություն նոր քրեական  գործ  հարուցելու,  ապա  նոր  հայտնաբերված  հանցագործության  քննությունը կիրականացվի նախորդ գործի սահմաններում։
 5 Տե՛ս Строгович М. С., Уголовное преследование в советском уголовном процессе, Отв. ред. М.Քրեադատավարական  նորմերի  էական  և  կոպիտ  խախտում  կարելի  համարել  նաև  այն  դեպքերը,  երբ  անձի  նկատմամբ  իրականացվում  է  քրեականհետապնդում՝  առանց  համապատասխան  քրեաիրավական  որակմամբ  հարուցված քրեական գործի առկայության։
 ՀՀ  քրեական  դատավարության  օրենսգրքի  33-րդ  հոդվածի  համաձայն՝«/…/  4.  Քրեական  հետապնդում  կարող  է  իրականացվել  միայն  հարուցվածքրեական գործով»։
 Օրենսգրքի  6-րդ  հոդվածի  համաձայն՝  «/…/  17)  քրեական  հետապնդում`այն բոլոր դատավարական գործողությունները, որոնք իրականացնում են քրեական հետապնդման մարմինները, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում  տուժողը`  նպատակ  ունենալով  բացահայտել  քրեական  օրենսգրքովչթույլատրված  արարքը  կատարած  անձին,  վերջինիս  մեղավորությունը  հանցանքի  կատարման  մեջ,  ինչպես  նաև  ապահովել  այդպիսի  անձի  նկատմամբպատժի և հարկադրանքի այլ միջոցներ կիրառելը./…/»։
 Վերոգրյալ  նորմերի  վերլուծությունից  ակնհայտ  է  դառնում,  որ  քրեականհետապնդման  բովանդակությունը կազմող  ապացուցողական  գործողությունները  կարող  են  իրականացվել  բացառապես  համապատասխան  որակմամբհարուցված  քրեական  գործով,  իսկ  եթե  քրեական  գործը  չի  հարուցվել  կամհարուցվել է միանգամայն այլ փաստի առթիվ, ապա նոր հայտնաբերված հանցագործության  կապակցությամբ  անձի  նկատմամբ  չի  կարող  իրականացվելքրեական հետապնդում. դա որպես հետևանք հանգեցնում է նաև կատարվածգործողությունների ապօրինության։
  Դրանով պայմանավորված՝ ապացույցների թույլատրելիության չափանիշներից մեկն էլ այն է, թե արդյոք դրանք ձեռքեն  բերվել  հարուցված  քրեական  գործի  շրջանակներում՝  բացառությամբՕրենսգրքի  180-րդ  հոդվածի  2-րդ  մասում  նախատեսված  քննչական  և  դատավարական գործողությունների արդյունքում ձեռք բերված ապացույցների։
 Համապատասխան  որակմամբ  քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  որոշմամբ  ոչ  միայն  սկսվում  է  գործի  նախնական  քննությունը,  այլև  ուրվագծվումեն վարույթի սահմանները, և դրվում է այն իրավական հիմքը, որը թույլ է տալիս սահմանափակել անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը, հարկադրանք կիրառել նրանց նկատմամբ։
  Սրա հետ կապված՝ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, իր որոշումներում անդրադառնալով կալանքի՝ որպես խափանման միջոցիկիրառման պայմաններին, ի թիվս հիմնավոր կասկածի, նշել է, որ կալանավորման  անհրաժեշտ  պայման  է  նաև  համապատասխան  քրեաիրավական  որակմամբ  հարուցված  քրեական  գործի  առկայությունը6։
   Դատական  պրակտիկայից  մեզ  հայտնի  են  դեպքեր,  երբ  կալանքը՝  որպես  խափանման  միջոց,  կի6 Տե՛ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0678/06/10, 2013թվականի ապրիլի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0218/06/12 որոշումներ։
 րառելու  վերաբերյալ  նախաքննության  մարմնի  միջնորդությունը  դատարանիկողմից  մերժվել  է  հենց  այդպիսի  պատճառաբանությամբ,  որ  բացակայում  էհամապատասխան  որակմամբ  քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  առանձինորոշումը։
  Բացի այդ՝ կարծում ենք, որ ոչ իրավաչափ է պրակտիկայում տարածում գտած այն մոտեցումը, որ միանգամայն այլ փաստով հարուցված քրեական գործով վարույթ իրականացնող մարմինը հանցագործության այլ փաստիհայտնաբերման  դեպքում  առանց  քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  որոշումկայացնելու սկսում է քրեական հետապնդում իրականացնել անձի նկատմամբ,իսկ հետագայում քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքների ի հայտգալու  դեպքում՝  որոշում  կայացնում  քրեական  հետապնդումը  դադարեցնելումասին։
  Այս պրակտիկան ուղղակիորեն հակասության մեջ է մտնում քրեականդատավարության  օրենսգրքի  ողջ  տրամաբանության  հետ  և  խախտում  վարույթի սահմանները։
  Գտնում ենք, որ քանի դեռ բացակայում է այդ դատավարական փաստաթուղթը, և որոշակի փաստերին չի տրվել թեկուզ նախնական,սակայն պաշտոնական գնահատական, այդ փաստով չի կարող իրականացվելնախնական  քննություն,  առավել  ևս  կայացվել  այնպիսի  որոշումներ,  որոնքկարող  են  կայացվել  բացառապես  հարուցված  քրեական  գործի  շրջանակներում։
   Այստեղ  ցանկանում  ենք  առանձնահատուկ  շեշտել,  որ  քրեական  հետապնդումը  դադարեցնելու  մասին  որոշումը  բացառապես  հարուցված  քրական գործով կայացվելիք որոշում է, իսկ այն դեպքում, երբ կոնկրետ փաստովչի հարուցվել քրեական գործ, և չի ընդգծվել վարույթի in rem սահմանը, չի կարող  քննություն  տարվել in personam սահմաններում,  հետևաբար  եթե  բացակայում  է  համապատասխան  որակմամբ  հարուցված  քրեական  գործը,  ապաայդ  փաստով  անձի  նկատմամբ  չի  կարող  իրականացվել  քրեական  հետապնդում, ուստի և դադարեցվել։
 Ի  տարբերություն  իրականի՝  հանցագործությունների  իդեալական  համակցությունը մինչդատական վարույթի սահմանների տեսանկյունից չունի որևէ էական նշանակություն, արարքին տրված իրավական գնահատականներիքանակի  հետագա  փոփոխությունը  վարույթի  in  rem  սահմանը  չի  ենթարկումփոփոխության։
  Ուստի թույլատրելի է քրեական գործի շարժի ընթացքում քրեական  օրենքի  համապատասխան  հոդվածի  հատկանիշներով  գործ  հարուցելիս,  փաստին  տրված  իրավական  գնահատականից  բացի,  անձին  որպես  մեղադրյալ  ներգրավել  քրեական  օրենսգրքի  այլ  հոդվածով՝  առանց  լրացուցիչորակմամբ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշում կայացնելու։
 Դատավարագիտության մեջ արդարացիորեն նշվում է, որ in rem դատավարական կատեգորիան կրում բացարձակ բնույթ. այն ընդգրկում է բացառապես հանցագործության արտաքին, իրադարձային կողմը և կապված չէ արարքի քրեաիրավական գնահատականի հետ։
 Նշված  հարցի  հետ  կապված  Ե.  Ն.  Ժիդկովան  գտնում  է,  որ  այստեղուշագրավ փոխհարաբերակցություն է տեղի ունենում մինչդատական վարույթի  սահմանների  և  մեղադրանքի  ինստիտուտների  միջև։
   Արարքի  քրեաիրավական  որակումը,  որը  մեղադրանքի  ինստիտուտի  անբաժանելի  տարրն  է,նշանակություն չունի մինչդատական վարույթի սահմանների տեսանկյունից, ևիդեալական  համակցության  պայմաններում  արարքի  որակումը  համալրելուանհրաժեշտություն  առաջանալու  դեպքում  վարույթ  իրականացնող  մարմնիցպահանջվում է ոչ թե վերադառնալ քրեական գործի հարուցման պահ, այլ անձին  որպես  մեղադրյալ  ներգրավելու  որոշման  փուլ  և  պահպանելով  օրենքովսահմանված ընթացակարգը՝ փոփոխել (լրացնել) մեղադրանքը7։
  Քրեական իրավունքի գիտությունը՝ որպես հանցագործությունների բազմակիության  տեսակ  է  առանձնացնում  հանցագործությունների  կրկնակիությունը,  ինչը  մինչև  23.05.11  թվականն  իր  օրենսդրական  ամրագրումն  էրստացել ՀՀ քրեական օրեսգրքում։
  Այս ինստիտուտի պայմաններում, երբ նախկինում կատարված արարքը կորցնում էր իր իրավաբանական նշանակությունը  և  նոր  կատարածի  հետ  գնահատվում  որպես  ամբողջություն,  հանցագործության նոր փաստի հայտնաբերման դեպքում բացակայում էր նոր քրեականգործ  հարուցելու  անհրաժեշտությունը,  քանզի  տեղի  էր  ունենում  կրկնակիություն կազմող արարքների կլանում և միասնական որակում։
 Նույն  քրեական  գործի  նախաքննության  ընթացքում  նույն  անձի  կողմիցայլ  հանցագործություններ  կատարելու  փաստերի  հայտնաբերման  դեպքումկարող է նոր քրեական գործ չհարուցվել, եթե կատարած հանցագործությունըշարունակվող հանցագործություն է, իսկ հայտնաբերված դեպքը կամ դրվագը՝դրա  բաղկացուցիչ  մասը8։
   Շարունակվող  հանցագործության  յուրաքանչյուրդրվագ,  թեև  ինքնուրույն  հանցակազմ  է  պարունակում,  սակայն  բոլորը  միասին դիտվում են իբրև մեկ հանցագործություն, ուստի, եթե պաշտոնական արձագանք  տրվել  է  այդ  փաստերից  մեկին  կամ  մի  քանիսին,  այլ  կերպ  ասած,եթե քրեական գործ հարուցվել է դրանց մեկի կամ մի քանիսի առթիվ, հետագայում այլ դրվագների հայտնաբերման դեպքում կարող է նոր քրեական գործչհարուցվել, քանի որ կգործի Օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի 2-րդ պարբերությանտրամաբանությունը, որ արդեն իսկ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում հնարավոր է գործի նախաքննությունն իրականացնել ամբողջ ծավալով։
 Սակայն հարկ է նշել, որ պրակտիկայում քիչ չեն իրավիճակները, երբ դժվարություն  է  առաջանում  միմյանցից  սահմանազատել՝  հայտնաբերվածը  հանցա7 Այս մասին մանրամասն տե՛ս Жидкова Е. И., Формирование пределов производства по делу вдосудебных  стадиях  уголовного  процесса։
   Диссертации  на  соискание  ученой  степени  кандидата юридических наук, М., 2007։
 8  Շարունակվող  հանցագործություն`  միասնական  դիտավորությամբ  ընդգրկված  և  նույնօբյեկտի դեմ ուղղված մեկից ավելի նույնական հակաիրավական արարքների ամբողջություն։
 գործությունների բազմակիության, թե բարդ հանցագործության դրսևորում է,ու  հարց  է  ծագում՝  ինչպես  կողմնորոշվել՝  անձին  մեղսագրվող  նոր  դեպքըարդյոք այն հանցագործության բաղկացուցիչ մաս է, որի առթիվ հարուցվել է«հիմնական»  գործը,  թե  միանգամայն  ինքնուրույն  հանցագործություն,  և  որիկապակցությամբ պետք է նոր գործ հարուցվի։
 Մասնագիտական  գրականության  մեջ  նման  դեպքերում  տեսաբաններնառաջարկում  են  առաջնորդվել  քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  որոշման(որով  սկսվել  է  հիմնական  գործի  նախաքննությունը)  փաստական  կողմի  ժամանակագրական-տարածքային  նկարագրի  հատկանիշներով՝  միաժամանակհաշվի առնելով հանցագործությունների սեռային օբյեկտների ընդհանրությունը, տուժողների շրջանակը, նրանց պահանջը՝ իրենց գործը առանձին վարույթով քննելու վերաբերյալ և այլն։
 Եթե չեն պահպանվում այս կանոնները, ուրեմն խախտվում են քրեականդատավարության սահմանները, և հարց է ծագում, թե ինչ անհրաժեշտությունկա օրենքում ամրագրելու քրեական գործ հարուցելու առիթները (176-րդ հոդված),  սահմանելու,  որ  յուրաքանչյուր  տեղեկության  վերաբերյալ  պետք  է  կայացնել  քրեական  գործ  հարուցելու  կամ  քրեական  գործ  հարուցելը  մերժելումասին որոշումներից մեկը (181-րդ հոդված), առիթի անօրինական և գործ հարուցելու հիմքերի բավարար չլինելու դեպքում պետք է քրեական գործ հարուցելը  մերժել  (185-րդ  հոդված),  անձն  իրավունք  ունի  բողոքարկելու  քրեականգործ հարուցելը մերժելու մասին որոշումը (185-րդ հոդված), կարող են միացվել  և  անջատվել  քրեական  գործերը  (28-րդ  հոդված),  կարող  է  մի  քրեականգործի նյութերով հարուցվել նոր քրեական գործ (184-րդ հոդված) և այլն, քանի որ կարելի է որևէ հարուցված քրեական գործով իրականացնել քննություն՝դրա  հետ  չկապված  այլ  դեպքով,  այլ  ոչ  թե  հանցագործության  հատկանշներհայտնաբերելու յուրաքանչյուր առանձին դեպքով հարուցել քրեական գործ ևայլն։
   Ողջ  տրամաբանությունն  այն  է,  որ  յուրաքանչյուր  դեպք  պետք  է  առանձին քննության առարկա դառնա, որը սկսվում է՝ քրեական գործ հարուցելով ևավարտվում քրեական գործով վարույթը կարճելով կամ դատավճիռ կայացնելով, և դրանով երաշխավորվում են non bis in idem և res judicata սկզբունքներիպահպանումը։
 Այժմ  անդրադարձ  կատարենք  այն  խնդրի  քննարկմանը,  թե  արդյոք  անհրաժեշտ է նոր քրեական գործի հարուցումը, երբ մինչդատական վարույթումգործի քննության ընթացքում ի հայտ է գալիս հանցանք կատարած նոր անձ։
 Կարծում  ենք,  որ  այս  հարցի  լուծման  տեսանկյունից  անկյունաքարային  նշանակություն  ունեն  վարույթի  in  personam  սահմանների  էության  և  բովանդակության  բացահայտումը  և  այն  հիմնահարցի  պարզաբանումը,  թե  քրեականգործը հարուցվում է փաստի առթիվ, թե անձի նկատմամբ։
 Ի  տարբերություն  վարույթի  in  rem  սահմանների՝  վարույթի  in  personamսահմանները  կրում  են  հարաբերական  բնույթ,  ուստի  ենթադրվում  է  դրանցցանկացած  փոփոխություն  քրեական  գործի  շարժընթացում։
   Վարույթի  inpersonam  սահմանների  ընդլայնումը  և  նեղացումը  տեղի  է  ունենում՝  «այլ»հանցակցի  կամ  առնչակցի  նկատմամբ  քրեական  հետապնդում  հարուցելովկամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելով։
  Սակայն հարկ է նշել, որ վարույթի  in  personam  սահմանի  ընդլայնում՝  առանց  քրեական  գործ  հարուցելու,հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ in rem սահմանը մնում է անփոփոխ, կամփոփոխությունը  կապված  է  առաջին  հանցագործության  հետ,  իսկ  այն  դեպքում, երբ նախաքննության ընթացքում ի հայտ են գալիս հանցագործություններ, որոնք in rem և in personam չափանիշներով դուրս են հիմնական վարույթի սահմաններից, ապա նոր ի հայտ եկած հանգամանքների շուրջ քննությունչի  կարող  իրականացվել  սկզբնական  նախաքննության  սահմաններում։
   Այսդեպքում «մայր» գործի նյութերով կայացվում է որոշում՝ նոր գործ հարուցելուև առանձին վարույթում առանձնացնելու մասին։
 ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանը,  իր  որոշումներով  քննարկման  առարկա  դարձնելով այն հարցը, թե քրեական գործը հարուցվում է փաստի առթիվ, թե անձինկատմամբ, կայուն իրավական պրակտիկա է ձևավորել առ այն, որ ՀՀ քրեական դատավարությունում քրեական գործը հարուցվում է փաստի առթիվ, իսկանձի  նկատմամբ  քրեական  գործ  հարուցելու  ինստիտուտ  ՀՀ  քրեական  դատավարության  օրենսգրքով  նախատեսված  չէ  այն  հիմնավորմամբ,  որ  քրեական  գործի  հարուցման  որոշմանը  ներկայացվող  պահանջների  մեջ  բացակայում է նշում անձի մասին9։
 Վերոնշյալից  կարելի  է  եզրակացնել,  որ  քրեական  գործ  հարուցելու  համար  ենթադրյալ  հանցանք  կատարած  սուբյեկտի  առկայությունը  պարտադիրչէ,  քանզի  այստեղ  առաջնային  նշանակություն  ունի  փաստը,  այն,  թե  արդյոքդեպքը պարունակում է հանցակազմի օբյեկտի և օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներ։
  Հետևաբար մինչդատական վարույթում գործի քննության ընթացքում նորհանցանք կատարած անձի ի հայտ գալը հիմք չէ նոր քրեական գործ հարուցելու, եթե նա վարույթին ներգրավվում է որպես հանցակից կամ առնչակից։
  Սակայն պրակտիկայում քիչ չեն դեպքերը, երբ քրեական գործ հարուցելու մասինորոշման  մեջ  որպես  ենթադրյալ  հանցանք  կատարած  մատնանշվում  է  կոնկրետ անձի անուն, երբեմն այդ ձևակերպումները ունենում են այնպիսի բացարձակ բովանդակություն, որ կասկած չի հարուցում անձի կողմից տվյալ հանցագործությունը կատարած լինելը, ու հարց է ծագում՝ արդյոք չի խախտվում ան9 Տե՛ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` Գ. Միքայելյանի վերաբերյալ թիվ ԵԱԴԴ/0085/06/09, Վ. Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0031/11/08, Լ.Պողոսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0136/11/11 որոշումներ։
 մեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ինչևէ, այս հարցի քննարկումը դուրսէ  մեր  ուսումնասիրության  շրջանակներից։
   Այստեղ  մեր  հետազոտությանառարկան այսպիսի որոշման նշանակությունն ու ազդեցությունն է մինչդատական վարույթի սահմանների ձևավորման տեսանկյունից։
 Վճռաբեկ դատարանը Լ. Պողոսյանի վերաբերյալ գործով արձանագրել է,որ այն դեպքում, երբ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշման մեջ տրվումեն այնպիսի ձևակերպումներ, որոնցից հետևում է, որ կոնկրետ անձը կատարել է քրեորեն պատժելի արարք, քննարկվող որոշումն իրավական հետևանքների առումով հավասարվում է անձին մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշմանը։
 Մասնագիտական գրականության մեջ արդարացիորեն նշվում է, որ մինչդատական վարույթի սահմանների և՛ in rem, և՛ in personam չափանիշներով իսկզբանե  ձևավորումը  նոր  հանցակցի  ի  հայտ  գալու  դեպքում  հետագա  վարույթը  մտցնում  է  փակուղի,  ընդ  որում՝  յուրաքանչյուր  անգամ  նոր  քրեականգործի հարուցումը նոր ի հայտ եկած անձի նկատմամբ չի կարող արադարացվել  իրավաբանական  տեխնիկայի  տեսանկյունից.  անտրամաբանական  է  միդեպքի առթիվ մի քանի վարույթի առկայությունը, ինչպես նաև նման լուծումըչի  երաշխավորում  non  bis  in  idem  և  res  judicata  սկզբունքների  պահպանումը10։
 Դժվար է համաձայնել տեսական գրականության մեջ արտահայտված այնկարծիքին, որ կոնկրետ անձի նկատմամբ հարուցված քրեական գործում նորկասկածյալի կամ մեղադրյալի ի հայտ գալը այդ անձանց դնում է անհավասարիրավիճակի մեջ, քանզի անձը, որի նկատմամբ հարուցված է գործը, ստանալով քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը, նախապես տեղեկանում է՝ ինչում է կասկածվում, իսկ նոր ներգրավված անձը կասկածանքից կամ մեղադրանքից պաշտպանվելու նման հնարավորությունից չի օգտվում, ինչն էլ վտանգի  տակ  է  դնում  բոլորի  հավասարությունն  օրենքի  և  դատարանի  առջև  սահմանադրական սկզբունքը11։
  Առաջարկվում է այդպիսի անհավասարությունըվերացնելու  համար  վարույթին  նոր  անձի  ներգրավելու  դեպքում  նրա  նկատմամբ կայացնել նոր քրեական գործ հարուցելու մասին որոշում։
 Տեսաբաններից  ոմանք  գտնում  են՝  եթե  քրեական  վարույթն  ի  սկզբանեպերսոնիֆիկացված է, և պարզվում է, որ հանցագործության մեջ կասկածվողըառնչություն  չունի  դեպքին,  ապա  պետք  է  կայացվի  քրեական  հետապնդումըդադարեցնելու  և  քրեական  գործով  վարույթը  կարճելու  մասին  միասնականորոշում։
  Համանման դիրքորոշում է արտահայտել նաև Ա. Ղամբարյանը, որ ե10 Տե՛ս Курс уголовного процесса. Под ред. Л. В. Головко, М., «Статус», 2016, с. 96։
 11  Տե՛ս  Калиновский  К.  Б.,  Всегда  ли  следует  возбуждать  уголовное  дело  при  обнаружениинового преступления или нового лица // Российский следователь, 2009, № 6։
 թե նյութերը նախապատրաստվել են մեկ անձի կողմից մեկ արարք կատարելու  սահմաններում,  և  պարզվել  է,  որ  հանցագործության  մասին  հաղորդմանմեջ նշված կասկածվողն առնչություն չունի դեպքին, այս դեպքում պետք է կայացվի քրեական գործի հարուցումը մերժելու և քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին միասնական որոշում12։
 Թերևս կարելի է համաձայնել այդ տեսաբանների կարծիքներին այն հիմնավորմամբ, որ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշմամբ վարույթի in remև  in  personam  սահմանների  համաժամանակյա  ձևավորումը  քրեական  հետապնդում իրականացնող  մարմնի  գործողությունները  սահմանափակում  են՝այդ  որոշման  մեջ  նշված  ենթադրրյալ  հանցանք  կատարած  կոնկրետ  անձիկողմից  այդ  հանցագործության  կատարումը  հիմնավորելով  կամ  հերքելով,  ուեթե չի հաստատվում այդ անձի կողմից տվյալ հանցանքը կատարելու հանգամանքը, պետք է կայացվի քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեականգործով վարույթը կարճելու մասին միասնական որոշում։
  Հետագայում նոր անձի  հայտնաբերման  դեպքում,  որին  կվերագրվի  այդ  հանցանքի  կատարումը,պետք  է  նոր  քրեական  գործ  հարուցվի  և  արդեն  նոր  սահմաններում  իրականացվի գործի քննությունը։
  Հարկ է նշել, որ այստեղ կիրառելի չեն կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքով նախատեսված սահմանափակումները,  քանի  որ  դրա  առարկան  կոնկրետ  անձին  քրեական  հետապնդումիցպաշտպանելն է։
 Կարծում  ենք,  որ  այսպիսի  խնդրահարույց  իրավիճակներից  խուսափելուհամար պրակտիկան հնարավորության դեպքում պետք է հրաժարվի այնպիսիքրեական գործ հարուցելու մասին որոշումների կայացումից, որոնցում որպեսենթադրյալ հանցանք կատարած կմատնանշվի կոնկրետ անձի անուն։
 Ցանկանում ենք նաև նշել, որ եթե in rem սահմանի փոփոխություն տեղիչի ունենում, in personam չափանիշով սահմանը նեղացնելու դեպքում է, որ վարույթ  նախաձեռնելու  իրավունքն  ունեցող  սուբյեկտը  իրավասություն  է  ձեռքբերում  սուտ  մատնության  դեպքով  քննարկելու  քրեական  գործ  հարուցելուկամ քրեական գործի հարուցումը մերժելու հարցը13։
 Այսպիսով՝  եզրափակելով  սույն  աշխատանքը՝  ցանկանում  ենք  ընդգծել,որ  մինչդատական  քրեական  վարույթի  սահմանների՝  որպես  քրեադատավարական ինքնուրույն ինստիտուտի գոյության հիմքում ընկած է այն գաղափարախոսությունը, որ ցանկացած վարույթ պետք է իրականացվի որոշակի սահ12 Տե՛ս Ղամբարյան Ա., Քրեական հետապնդումը (մեղադրանքը) մինչդատական վարույթում, Եր.,2016, էջ 90։
 13  Այս  մասին  ավելի  մանրամաս  տե՛ս  Մարաբյան  Ս.,  Սուտ  մատնության  դեպքերի  առթիվքրեական գործ հարուցելու հիմնախնդիրները ՀՀ քրեական դատավարությունում, ԵՊՀ իրավագիտության  ֆակուլտետի  պրոֆեսորադասախոսական  կազմի  գիտաժողովի  նյութերի  ժողովածու, ԵՊՀ; գլխ. խմբ.` Գ. Ս. Ղազինյան, Եր., ԵՊՀ, 2017, էջ 464-504։
 մաններում  և  չի  կարող  լինել  անսահման,  վարույթ  նախաձեռնող  և  իրականացնող  սուբյեկտները  չեն  կարող  ունենալ  բացարձակ  իրավասություն,  որըհնարավորություն կտա վերջիններիս, հաճախ չարաշահելով իրենց լիազորությունները, խախտելու անձանց սահմանադրական իրավունքներն ու ազատությունները։
   Մինչդատական  վարույթի  սահմանների  պահպանումը  գործուներաշխիք  է  Օրենսգրքի  7-րդ  հոդվածում  ամրագրված  քրեադատավարականօրինականության  հիմնարար  սկզբունքի  (ինչը  բխում  է  ՀՀ  Սահմանադրությամբ  ամրագրված  սահմանադրական  օրինականության  սկզբունքից),  ապահովման տեսանկյունից։
 Պետիկ ՄկրտչյանՄԻՆՉԴԱՏԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹԻ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸIN REM ԵՎ IN PERSONAM։
  ՈՐՈՇ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԲանալի բառեր՝ մինչդատական վարույթի սահմաններ, in rem, in personam, քրեական գործի հարուցման մասին որոշում, քրեական հետապնդում հարուցել ։

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է մինչդատական վարույթի սահմանների՝ որպես  ինքնուրույն  քրեադատավարական  ինստիտուտի  որոշ  հիմնախնդիրներին։
   Հոդվածում  քննարկվել է դատախազաքննչական պրակտիկայում շարունակ վիճելի այն հարցը, թե արդյոք  միշտ է անհրաժեշտ նոր քրեական գործի հարուցումը, երբ քրեական գործի քննության ընթացքում ի հայտ է գալիս այլ հանցագործության դեպք, դրվագ (in rem) կամ հանցանք կատարած այլ անձ (in personam)։
  Համակարգային վերլուծության են ենթարկվել ՀՀ քրեական  դատավարության օրենսգրքի հարցին առնչվող իրավակարգավորումները, բացահայտվել է  վարույթի սահմանների կապը հանցագործությունների բազմակիության և առանձին բարդ  հանցագործությունների  քրեաիրավական  ինստիտուտների  միջև։
   Վեր  են  հանվել  դատախազաքննչական մարմինների գործունեության որոշ խնդրահարույց իրավիճակներ, և առաջարկվել են հնարավոր լուծումներ։
