Արագածի լեռնազանգվածը զբոսաշրջության կարևոր օբյեկտ է, այդ պատճառով էլ նրա ռելիեֆը գնահատվել է ամառ-ձմեռ հանգստի համար: Միևնույն ժամանակ, գնահատվել է ձմեռային պայմանների խստությունը: Շատ դեպքերում, տեղյակ չլինելով տարածքի ներուժին, զբոսաշրջիկները չեն այցելում տարածք, ինչը խոչընդոտում է տարածաշրջանի զարգացմանը: Հաշվի առնելով վերոգրյալը, անհրաժեշտ է դառնում բնական պայմանների ռեկրեացիոն գնահատումը, ինչը թույլ կտա ուսումնասիրել այդ ամենը `հանրությանը ներկայացնելու տվյալ տարածաշրջանում հանգստի կազմակերպման հնարավորությունները: Քննարկվող տարածքի բնական պայմանները բավականին լավ ուսումնասիրված են, բայց դրանք արված չեն հանգստի տեսանկյունից: Համեմատաբար լավ ուսումնասիրված են Արագածի լեռնազանգի նախալեռներում տեղակայված պատմական հուշարձանները, որոնք հիմնականում սահմանափակում են զբոսաշրջիկների այցելությունները:   Ընդհանրապես, հուշարձանների մեծ մասը տեղակայված է մինչև 2000 մ բարձրության վրա, որից վերև իրականացվում են միայն չկարգավորված լեռնագնացական ուղիներ: Այս հոդվածի նպատակն է ցույց տալ և գնահատել Արագածի լեռնաշխարհի լեռնաշխարհի հանգստի հնարավորությունները, ինչպես քարտեզագրել դրանք: Ուսումնասիրության մեթոդաբանություն:  Ընտրելով Արագածի լեռնազանգվածը որպես ուսումնասիրության օբյեկտ ՝ մենք հաշվի ենք առել մի քանի հանգամանք: Երկրորդ, լեռնաշխարհի բնական լանդշաֆտները (2000 մ-ից բարձր) քիչ են փոփոխվել մարդկանց կողմից, այն ունի բազմազան ռելիեֆ: Developmentարգացման մեթոդաբանությունը հիմնված է այն սկզբունքի վրա, որ հանգստի յուրաքանչյուր տեսակ ունի բնական բարդույթների որոշակի «պահանջ»:  Հաշվի առնելով այս հանգամանքը `մենք գնահատել ենք Արագածի լեռնաշխարհի ամառային հանգստի հնարավորությունները ինչպես քայլող-գեղագիտական ​​տեսակի, այնպես էլ լեռնադահուկային սպորտաձևի համար: Ամառային և ձմեռային հանգստի համադրությունը կբարձրացնի տարածաշրջանում հանգստի օբյեկտների տնտեսական շահութաբերությունը: 2000 մ-ից բարձր մարզերում ամառային հանգստի կազմակերպումն իրականացվում է ֆիզիկապես առողջ մարդկանց համար, ովքեր կարող են մի քանի օր մնալ այդպիսի բարձունքներում:   Այդ նպատակով անհրաժեշտ կլինի գնահատել տարածքի ռելիեֆը, որն ուղղակիորեն պայմանավորված է անանցանելիությամբ, կլիմայի ուսուցմամբ, ինչպես նաև տարածքի գեղագիտական ​​ընկալմամբ: Դժվար է մեկ հոդվածում անդրադառնալ բոլոր բաղադրիչների գնահատմանը, ուստի նպատակահարմար է ներկայացնել ինքնազարգացման գնահատման մեթոդաբանությունը: Լեռնային տեղանքի բնույթը հանգստի համար պոտենցիալ ռեսուրս է:   Վերջինը շատ գիտնականների կողմից ուսումնասիրվել է որպես ռեկրեացիոն ռեսուրս [1; 2; 3] Ռելիեֆի ռեկրեացիոն գնահատման ժամանակ ավելի է կարևորվում ռելիեֆի ցուցանիշների քանակական գնահատումը, որի հիման վրա կարելի է ասել, թե տվյալ ժամանակահատվածում հանգիստը որ ուղղությամբ կարող է զարգանալ [4]: Նման աշխատանքների դեպքում ամենակարևոր ցուցանիշներն են ուղղահայաց, հորիզոնական լանջը, թեքության լանջը և դիրքը: Հաշվի առնելով վերը նշվածը ՝ մենք հաշվարկել ենք ուսումնասիրված տարածքի ռելիեֆի չափային ցուցիչները 1: 50,000 մասշտաբի քարտեզների հիման վրա:  Ավելին, հաշվարկը կատարվել է 2000 մ հորիզոնական բարձրությունից վեր տարածվող տարածքի համար: Ըստ քարտեզագրական տվյալների ՝ Արագածլերնի լեռնազանգվածի մակերեսը նշված սահմաններում 944 կմ 2 է:  Հաշվի առնելով այն փաստը, որ լեռնազանգվածի կոնի տեսք ունի, մեր ուսումնասիրած տարածքը բաժանված է 4 հատվածների (հատվածների) ՝ հյուսիսային, հարավային, արեւելյան և արևմտյան:   Բաժանումը պայմանական է վել կատարվել է Արագածի գագաթից կառուցված ուղղությունների հիման վրա:   Ավելին, դրանք գծագրվում են այնպես, որ համընկնեն որոշակի գծերի հետ:  Օրինակ, հյուսիսային մասի տարածքը շրջապատված է գագաթից դեպի Հառիճբնակ տանող գծով, որն անցնում է Մանթաշ գետի հովտով դեպի Նիգավան:   Նման սահմաններում հյուսիսային հատվածը զբաղեցնում է 192 կմ 2:  Հարավային լանջը զբաղեցնում է ավելի մեծ տարածք, որը վերևից պարփակված է Արտաշավան և Դավթաշենթանի ուղղությունների միջև:  Այն զբաղեցնում է 296 կմ 2 կամ ուսումնասիրական տարածքի 31.3% -ը: Աղյուսակ 1-ը ներկայացնում է ուսումնասիրվող տարածքի բարձրաչափական տվյալները: Աղյուսակ 1. Արագածի լեռնազանգվածի գրավված տարածքները Արագածի լեռնազանգվածի տարածք Բաժիններ Ոլորտներ Հյուսիս-հարավ-Արևմուտք Արխելյան 944 կմ 2192 կմ 2296 կմ 2292 կմ 2164 կմ 2 Աղյուսակի համաձայն, ամենամեծ տարածքները զբաղեցնում են հարավ-արևմտյան լանջերը, որոնք պայմանավորված են հարավ-արեւմտյան լանջերը: Հաշվեք լանջերի լանջերը լեռնաշղթայի բոլոր հատվածների համար, ինչը ամառային արշավային, լեռնագնացություն, լեռնագնացություն, դահուկներ և դահուկներ դահուկներ կազմակերպելու ամենակարևոր ցուցանիշն է: Թեքության տվյալները (կմ 2) ներկայացված են Աղյուսակ 2-ում: Աղյուսակ 2. Արագածի լեռնազանգվածի լանջի տվյալները 1 Լանջի լանջի լանջ (˚) Բաժին Հանգստի հանգստի տեսակ Առողջ դահուկներ Ալպինիզմ Ալպինիզմ Հյուսիսային հարավային քամին Հոդված Հոդվածների հսկողության հսկողություն   Վերջինը ստանալու համար մենք օգտագործեցինք ներկառուցված բանաձևը, որն ունի հետևյալ ձևը. Որտեղ S հատվածի ընդհանուր տարածքն է, S1- ը ռելիեֆի չափային ցուցիչի առանձնացված տարածք է (այս դեպքում ՝ լանջերին): Աղյուսակ 2-ի տվյալների հիման վրա կարելի է պնդել, որ բոլոր հատվածներում գերակշռում են 1015 ներից թեքության լանջերը, ինչը առավել հարմար է զբոսաշրջային զբոսաշրջության զարգացման համար: 15-25 լանջերի լանջերը, որոնք զբաղեցնում են Արագածի հարավային հատվածի ամենամեծ տարածքները (211 կմ 2), ունեն զգալի գործակցություն `բարձր գործակիցներով և 0.88 ընդհանուր գործակիցով:   Այս լանջերն առավել նպատակահարմար են լեռնադահուկային զբոսաշրջության զարգացման համար: Արագածի լեռնազանգվածում լեռնագնացության զարգացման հնարավորություններն ավելի փոքր են, քանի որ ավելի քան 40˚ լանջով լանջերը զբաղեցնում են ընդամենը 79 կմ 2 և ունեն 0.33 ընդհանուր գործակից: Արագածի հանգստի ռեսուրսներն ամբողջությամբ օգտագործելու համար անհրաժեշտ է օգտագործել ձմեռային հնարավորությունները, քանի որ 2000 մ բարձրությունից ձյան կայուն ծածկ է ձեւավորվում: 1 Հաշվիչը ցույց է տալիս տարածքը կմ 2-ով, հայտարարում է պիտանիության գործակիցը: SSK1 Հաշվի առնելով այս փաստը, անհրաժեշտ է բարձր լեռներում ներկայացնել ձմեռային եղանակի խստությունը, ինչը զբոսաշրջիկների անվտանգության նախապայման է: Ձմռան պայմանների խստությունը հաշվարկելու բազմաթիվ եղանակներ կան [5; 6; 7], որից օգտագործվել է Bodman- ի հաշվարկման մեթոդը Արագածի լեռնազանգվածի ձմեռային պայմանները գնահատելու համար, որն ունի հետևյալ ձևը. Որտեղ T օդի ջերմաստիճանն է (˚C), V - քամու արագությունը (մ / վ): Բոդմանի ինդեքսի հիման վրա գնահատումը կատարվում է ըստ աղյուսակ 3-ում ներկայացված սանդղակի: Օգտագործելով Բոդմանի առաջարկած մեթոդը, մենք հաշվարկեցինք Արագածի լեռնազանգվածի մի քանի դիտակետերի տվյալները, որոնց արդյունքները ներկայացված են Աղյուսակ 4-ում: Աղյուսակ 3. Բոդմանի սանդղակ ձմռան եղանակի բնութագրերի խստության ինդեքսը բնութագրվում է որպես միջին խստության պայմաններ: Համեմատելով այս ցուցանիշները ռելիեֆային լանջերի տվյալների հետ, կարելի է ասել, որ պայմանները բավարար են ձմեռային պայմանների, մասնավորապես ձմեռային հանգստի կազմակերպման համար: Աղյուսակ 4. Արագածի լեռնազանգվածի տարբեր բարձրություններում դիտակետերի օդերևութաբանական տվյալները: Դիտարկումները բարձր են. Դիրքը: հատվածում (Գառնահովիտ), որը պայմանավորված է ձմռան ամիսներին քամոտ եղանակի գերակշռմամբ: 3000 մ-ից ավելի բարձրությամբ գոտին առանձնանում է ձմռան ամենադաժան պայմաններով, որը բնութագրվում է որպես ամենածանր:  Համեմատելով ռելիեֆի ցուցանիշները Բոդմանի ինդեքսի տվյալների հետ, կարելի է ասել, որ Արագածի լեռնազանգվածի բարձրլեռնային գոտին (3000 մ-ից բարձր) նպատակահարմար չէ օգտագործել ձմեռային հանգստի համար:  Այս գոտում պայմաններն առավել բարենպաստ են ամառային հանգստի (արշավային, գեոտուրիզմ, էկոտուրիզմ), ինչպես նաև լեռնագնացության կամ ալպինիզմի համար տեղանքի նշանակալի լանջերի առկայության դեպքում: Հետազոտությունների համաձայն, մենք կազմել ենք Արագածի լեռնազանգվածի ռեկրեացիոն բնույթի օգտագործման սխեմատիկ քարտեզ, որը ներկայացված է ստորև: Եզրակացություն   Ուսումնասիրությունների հիման վրա կարելի է ասել, որ ընդհանուր առմամբ Արագածի լեռնազանգվածը բարենպաստ պայմաններ ունի հանգստի զարգացման համար:   Ավելին, 2000 մ-ից մինչև լեռնազանգվածի գագաթը պայմանները բավարար են ամառային հանգստի կազմակերպման համար: Արշավային երթուղիներից բացի հնարավոր է արձակուրդ կազմակերպել ՝ կապված գեոտուրիզմի, ալպինիզմի և ալպինիզմի հետ: Ձմեռային հանգստի համար առավել բարենպաստ են տարածքները մինչև 3000 մ հիպսոմետրիկ բարձրություններ, որտեղ Bodman Index- ն ունի փոքր ցուցանիշներ: Արագածի լեռնազանգվածի ձմեռային պայմանների խստության վերլուծությունը ցույց է տալիս մեկ առանձնահատկություն: Չկա կամ շատ քիչ է «խիստ» եղանակի տեսակը (ըստ Բոդմանի սանդղակի ՝ 3-4 միավոր), ինչը, մեր կարծիքով, պայմանավորված է քամու ռեժիմի առանձնահատկությամբ, քանի որ ջերմաստիճանի իջեցումը պարբերաբար տեղի է ունենում: Սխեման 1:  Արագածի լեռնազանգվածի ձմռան դիմացկունության ցուցիչները ըստ բարձրաչափերի գոտիների:    Մ 1 750,000 Գրաֆիկական ձմեռում: Вып.2. - Կարդացեք:   Забайкальск. աշխարհագրական տեղեկություններ Հեղինակի մասին: Լեոն Մովսեսի Մարտիրոսյան - աշխարհագրական գիտնական: Թեկնածու, դոցենտ, Գյումրու մանկական ինստիտուտի աշխարհագրության և դրա դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի վարիչ: Էլ. Փոստ ։

Ներկա  պայմաններում  Հայաստանի  Հանրապետության  տնտեսական  առաջընթացի կարևոր ուղղություններից մեկը զբոսաշրջության զարգացումն է,  որը ենթադրում է այս ճյուղի համար կարևոր բոլոր ռեսուրսների գնահատում և  քարտեզագրում,  ինչը  հնարավորություն  կտա  դրանք  ներկայացնելու  պոտենցիալ ռեկրեանտներին։
