Տնտեսական անվտանգության տեսանկյունից լրջագույն խնդիրներից մեկը գիտության ծերացումն է։
   Մասնավորապես, 65 տարեկանից բարձր գիտնականների թիվը հավասար է ընդհանուրի 25 տոկոսին։
   Այդ թիվը տարեցտարի սկսում է պակասել, ոչ թե նրա համար, որ այս մարդիկ հեռանում են գիտությունից, այլ՝ մահանում են։
   Տասը տարի հետո Խորհրդային միության սերունդը չի լինի [1]։
   Այս թիվը մտահոգող է, քանի որ Հայաստանում գիտության մեջ քիչ թիվ են 79ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ կազմում նաեւ 35–50 տարեկան գիտնականները եւ մի քանի տարի հետո գիտնականների լուրջ պակաս է գրանցվելու։
   Խնդիրը հաղթահարելու եւ բացը լրացնելու համար առաջիկա տարիներին պետք է իրականացնել մի շարք ծրագրեր։
   Դրանցից կարեւորվում է գիտության ֆինանսավորման արդյունավետության բարձրացումը, Հաաստանում երիտասարդ գիտնականների համար ապրելու եւ ստեղծագործելու ժամանակակից պայմանների ստեղծումը։
   Բացի այդ, անհրաժեշտ է զարգացման ծրագրերում ներգրավել արտերկրում գտնվող հայ գիտնականներին, ստեղծել գիտական, գիտակրթական եւ գիտատեխնոլոգիական գերազանցության կենտրոններ՝ բեկումնային զարգացում ապահովող որոշ տեխնոլոգիաների ոլորտում, սերտացնել կրթություն–գիտութուն կապը, ներդնել այնպիսի ֆինանսավորման մեխանիզմներ, որոնք հիմնած կլինեն կրթության ոլորտում արդյունավետության վրա [1]։
  Գիտությանն առնչվող խնդիրները պատշաճ չեն արտացոլված նաեւ ՀՀ Կառավարության գործունեության ծրագրում։
   Ամբողջովին անտեսված է ինտելեկտուալ սպառնալիքը՝ «ուղեղների արտահոսքը», գիտական ներուժի փոշիացումը (գիտության եւ կրթության համակարգի որակական փոփոխություններ, գիտության նյութականացում, գիտական գործունեության խթաններ) [3]։
  Թեեւ բարձր տեխնոլոգիաները համարվում են գերակա ոլորտ եւ կոչված են նպաստելու ողջ տնտեսության մրցունակության բարձրացմանը եւ վերջին տարիներին միջազգային տարբեր զեկույցներում երկրի որոշակի առաջխաղացումներ են նկատվում, Հայաստանը դեռեւս չի արձանագրել զգալի դրական փոփոխություն։
   Մասնավորապես, 2018թ. մրցունակության համաշխարհային զեկույցում նորարությունների ցուցանիշով Հայաստանը 140 երկրների շարքում զբաղեցրել է 33-րդ տեղը։
   Լավագույն միավոր գրանցվել է առողջապահության հենասյան համար (83 միավոր 100-ից)։
   Վատագույն արդյունքներն ըստ տեղի եւ միավորի գրանցվել է շուկայի չափ հենասյունով [4]։
  Ինչ վերաբերվում է գիտելիքահենք տնտեսության զարգացմանը խոչընդոտող գործոններին, ապա ընդհանուր առմամբ կարելի է առանձնացնել, գիտելիքների ձեռք բերման եւ դրանց տարածման բարենպաստ միջավայրի բացակայությունը, արդյունաբերության մի շարք ենթաճյուղերում հետամնաց տենոլոգիաների առկայությունը, 80ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ գիտական աշխատանքով զբաղվելու խթանների եւ գիտական բարձր որակավորման պահանջարկվածության բացակայությունը, անարդյունավետ իրավա-օրենսդրական դաշտը, տնտեսական մենաշնորհների եւ օլիգոպոլիաների գոյությունը եւ այլն։
   Ինտելեկտուալ անվտանգության խնդիր կա։
  Տեղական եւ միջազգային շուկաներում մեր երկրի մտավոր ներուժի արդյունավետ իրացման հիմնական խոչընդոտներից կարելի է առանձնացնել նաեւ գիտական կադրերի համընդհանուր ծերացումը, իսկ որոշ ասպարեզներում ամբողջ գիտական դպրոցների վերացումը։
  Գիտնականներից շատերի վարձատրությունը կենսապահովման նվազագույն զամբյուղի արժեքից ցածր է։
   Ուսումնասիրությունները վկայում են, որ ներկայումս Հայաստանում աշխատում են մոտ չորս – հինգ հազար տարբեր ոլորտների գիտաշխատողներ, որը գրեթե կրկնակի անգամ զիջում է խորհրդային տարիների տվյալ քանակական ցուցանիշը։
  Որպես զարգացման խոչընդոտ հիմնականում դիտարկվում է պետության կողմից գիտության անբավարար ֆինանսավորումը, ինչը հիմնախնդրի միայն մեկ կողմն է, քանի որ կարեւոր է ոչ միայն հատկացվող միջոցների ծավալը, այլեւ ինչպես, ում եւ ինչ մեխանիզմների հիման վրա է այն իրացվում։
   Այժմ, ըստ կրթության եւ գիտության նախարարության տվյալների, ՀՀ պետական բյուջեից գիտությանը հատկացվող միջոցների մոտ 80%-ը հատկացվում է հիմնարար հետազոտություններին եւ միայն 20%-ը` կիրառական ուղղվածություն ունեցող մշակումներին։
   Մինչդեռ, օրինակ ԱՄՆ-ում միջոցների 16%-ն է հատկացվում հիմնարար հետազոտություններին, 26-28%-ը կիրառական հետազոտություններին, իսկ 65%-ը՝ փորձակոնստրուկտորական աշխատանքներին եւ տեխնոլոգիական մշակումներին [5]։
  Այս իմաստով նշանակալի քայլ կարելի է համարել տեխնոլոգիական նորամուծությունը առաջին պլան մղելու խնդիրը եւ արտոնյալ պայմաններ տրամադրելու երաշխիքը` բոլոր այն ընկերություններին, որոնք կստեղծեն նոր ապրանքներ ու ծառայություններ, որոնք, իրենց հերթին, կլինեն մրցունակ թե՛ ներքին եւ թե՛ արտաքին շուկաներում։
  Նորարարական եւ բարձրտեխնոլոգիական հենքի վրա մշակված ծրագրերի դիմաց պետությունը առաջին հերթին խոստանում է բավական ծանրակշիռ հարկային արտոնություններ /3-4 տարով ազատել 81ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ շահութահարկից, հետաձգել ավելացված արժեքի հարկի վճարումը եւ այլն/։
  Գիտության ոլորտում առկա է կադրերի հոսունությանը դեպի տնտեսության այլ ոլորտներ։
   Այս խնդիրը լուրջ դժվարությունների առաջ կարող է կանգնեցնել գիտության զարգացումը։
   ՀՀ-ում գիտության ֆինանսավորման ծավալները գնալով նվազում են։
   Մասնավորապես, 2019 թվականին Հայաստանում գիտահետազոտական եւ փորձակոնստրուկտորային աշխատանքների ծախսերի մասնաբաժինը կրճատվել է մինչեւ ՀՆԱ-ի 0.25 տոկոս։
   Համեմատության համար նշենք, որ 2016-ին գիտության բյուջետային ֆինանսավորումը կազմել է ՀՆԱ-ի 0.27 տոկոսը։
   Դժվար է գտնել այլ երկիր, որն այդքան քիչ է աջակցում գիտության ոլորտին։
   Ավելին, ՀՀ կրթության եւ գիտության նախարարության գիտության պետական կոմիտեն ապահովում է 82 կազմակերպությունների բյուջետային ֆինանսավորումը, որոնցից 33ը ՀՀ ԳԱ-ի կազմում են։
   Մնացածը համալսարաններ, ճյուղային ինստիտուտներ են եւ այլն։
   Հայաստանում կան բազմաթիվ գիտական կազմակերպություններ, բայց քիչ գումար կա 1 [6]։
   Ինչ վերաբերվում է գիտության ոլորտում զբաղվածությանն, ապա այն կրճատվել է 840 աշխատողով։
   Ոստիկանությանը վեց անգամ ավելին է տրվում, քան գիտությանը։
  Մի շարք դեպքերում ստեղծված գիտական արդյունքները մրցունակ չեն համաշխարհային նորամուծությունների շուկայում։
   Վերջինս ունի իր օբյեկտիվ եւ սուբյեկտիվ պատճառները, այն հանգամանքը, որ զարգացած ենթակառուցվածքներ չկան գիտական հետազոտությունների համար, հանգեցնում է գիտական արդյունքների մրցունակության անկման։
  Ներկայումս մեր երկրում գրեթե բացակայում են արտադրական հսկաները, որոնց շուրջ կարող են ձեւավորվել նաեւ գիտաարտադրական միավորումներ, ինչը կարող է նպաստել արտադրության գործընթացի կատարելագործմանը։
   Հայաստանի ներկայիս արտահանման քաղաքականության մեջ բացակայում է գիտության հաշվին ավելացված արժեք ստեղծելու եւ արտահանելու բաղադրիչը, չկան գիտական արդյունքների առեւտրայնացման ֆինանսավորման ենթակառույցներ։
  2019 թվականին Հայաստանում գիտական ծախսերը կկրճատվեն։
  82ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Դրանք նախատեսվում էին մինչեւ 2020թ., ինչը մինչ օրս չի կատարվել։
  Ստեղծված իրավիճակում կարեւոր է հստակեցնել գիտության զարգացման տեսլականը, որի վրա պետք է կառուցել ոլորտի զարգացման ռազմավարությունը։
   Մեր պատկերացմամբ, գիտության ոլորտի զարգացման տեսլականն է Հայաստանի Հանրապետությունը դարձնել գիտալիքահենք տնտեսություն ունեցող, հիմնարար եւ կիրառական գիտական հետազոտությունների ու մշակումների մակարդակով Եվրոպական գիտատեխնիկական տարածքում մրցունակ երկիր։
  Այս տեսլականի իրագործումը պահանջում է.  ձեւավորել գիտության եւ առաջատար տեխնոլոգիաների ոլորտի կայուն զարգացումն ապահովող համակարգ,  արդիականացնել գիտության ոլորտի նյութատեխնիկական բազան եւ ենթակառուցվածքները,  ապահովել գիտության եւ տեխնիկայի բնագավառի բարձր որակավորում ունեցող կադրերի թվաքանակի կայուն աճ,  ապահովել երիտասարդ կադրերի ներհոսք գիտության ոլորտ, եւ իրականացնել գիտական ներուժի կառավարելի, սահուն սերնդափոխություն,  ապահովել հիմնարար գիտական հետազոտությունների արդյունավետ պետական հովանավորություն եւ առաջընթաց զարգացում,  խթանել գիտական կազմակերպություններում տնտեսության մեջ օգտագործվող գիտելիքի ձեռքբերմանն ուղղված հետազոտությունների իրականացումը, նորամուծությունների եւ արտոնագրերի ավելացումը,  ձեւավորել գիտության, տեխնոլոգիաների եւ ինովացիա պարունակող գիտելիքների զարգացումն ապահովող ներդաշնակ համակարգ` խթանելով մասնավոր բիզնեսի ներգրավումը դեպի գիտություն եւ ապահովել այդ գիտելիքների նպատակաուղղված ներդրումը կրթության եւ տնտեսության տարբեր ոլորտներում,  էապես ընդլայնել գիտության եւ տեխնոլոգիաների բնագավառում միջազգային համագործակցությունը, 83ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Ելնելով նշված նպատակադրումներից, անհրաժեշտ է լուծել մի շարք կառուցվածքային եւ տարածքային խնդիրներ։
   Մասնավորապես, գիտության զարգացումը պահանջում է ինստիտուցիոնալ համակարգի նոր բարեփոխումներ։
   Իր գործառնական դերով կարեւորվում է ՀՀ ԳԱԱ-ն, ինչպես նաեւ բոլոր գիտահետազոտական ինստիտուտները. այդպիսի ինստիտուտներ կան մի շարք նախարարությունների կազմում, որոնք մասնատված լինելով, հանդես են գալիս անկախ եւ թույլ օղակների դերում, այսինքն` համախմբման գաղափարը մղվում է առաջին պլան։
  Համաձայն ԱՎԾ տվյալների ՀՀ նախարարություններին կից գործում են թվով շուրջ 35 գիտատեխնիկական աշխատանք իրականացնող կազմակերպություն [7]։
   Որպես դրանց գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղղություն կարելի է դիտարկել դրանց առնվազն մի մասի ընդգրկումը ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի կազմում։
   Արդյունքում այս կամ այն նախարարությանը անհրաժեշտ հետազոտությունները պետք է կիրականացվեն Ակադեմիայի կազմում գտնվող հետազոտական ինստիտուտներում (արդեն իսկ միավորված)։
   Դա, մի կողմից, նախարարություններին կստիպի սերտ համագործակցել գիտահետազոտական ինստիտուտների հետ, եւ մյուս կողմից գիտական հետազոտությունների արդյունքները կվերածվեն նախարարությունների կողմից իրականացված քաղաքականության։
   Գիտահետազոտական ինստիտուտների ընդհանուր թիվն ունի կրճատման միտում, եւ 2005թ. առկա 102 ինստիտուտներից ներկայումս գործնականում մնացել է գրեթե կեսը։
   Նման միտումը պայմանավորված է առանձին գիտահետազոտական ինստիտուտներին հատկացվող ֆինանսական ռեսուրսների, ինչպես նաեւ անձնակազմի եւ դրանց աշխատելու արտադրողականության հետ, որոնք կենտրոնացված կարգավորելն ավելի նպատակահարմար է։
  Հայաստանում գիտության հիմնահարցերից է նաեւ գիտության տարածքային բաշխվածության գրեթե բացակայությունը կամ անհամաչափությունը։
   Այստեղ խնդիրներից գլխավորն այն է, որ առանձին մարզեր ներգրավված չեն հետազոտական աշխատանքների մեջ։
  Վերջինս հանգեցնում է նրան, որ մարզերում գիտական կադրերի պատրաստման դպրոցները պարզապես բացակայում են, իսկ մյուս կողմից հանգեցնում գիտական կադրերի ներքին միգրացիայի` մար84ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ զերից Երեւան տեղափոխվելուն։
   Մարզերում գիտությունը զարգացնելու համար գրեթե որեւէ ծրագիր կամ աջակցություն չի իրականացվում։
   2017թ. դրությամբ մարզերում են գտնվել թվով 72 գիտատեխնիկական աշխատանքներ իրականացնող կազմակերպություններից միայն 10։
   Երեքական կազմակերպություն գործել է Կոտայքի եւ Արագածոտնի մարզերում, երկուսը` Շիրակում եւ մեկական` Արարատում եւ Արմավիրում։
  Մնացած մարզերը չունեն գիտահետազոտական ինստիտուտներ։
  Պետական քաղաքականությունն այս առումով պետք է նպատակաուղղել նաեւ մարզերում գիտության զարգացմանը, քանի որ տարածքային համաչափ զարգացման քաղաքականության հիմքում պետք է դրված լինի նաեւ գիտության տարածքային համաչափ զարգացման խնդիրը։
   Մյուս կողմից պետք է հաշվի առնել նաեւ այն հանգամանքը, որ մարզերում գիտության զարգացումը ինքնանպատակ լինել չի կարող եւ պետք է պայմանավորված լինի տնտեսության ճյուղային զարգացման առանձնահատկություններով։
   Այսպես, օրինակ` Սյունիքում կարող է հիմնվել հանքային եւ մետաղական հանածոների կորզման արդիական մեխանիզմների մշակման հետազոտական ինստիտուտ, Գեղարքունիքում` գյուղատնտեսական մշակաբույսերի նոր սորտերի ստացման, ձկնաբուծության եւ այլն։
   Իսկ այդ հետազոտական կենտրոնների բազայի վրա հետագայում արդեն կարելի է իրագործել ամեն մարզում մի տեխնոպարկ ունենալու ծրագիրը, որը համապատասխան մարզի համար կստեղծի նորամուծական հենքի վրա զարգացման հնարավորություններ։
  Գիտատար արդյունաբերական քլաստերների ձեւավորումը Հայաստանում անհրաժեշտ է սկսել ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներից [2]՝ ձեւավորելով այն կառույցների համակարգը, որոնք պետք է զբաղվեն գիտական քաղաքականության մշակմամբ, իրագործմամբ եւ գիտության զարգացման համար կրեն պատասխանատվություն։
   Ինստիտուցիոնալ համակարգը պետք է ապահովված լինի նաեւ այն ամբողջ իրավական բազայով, որի վրա պետք է կառուցվի եւ գործի գիտության համակարգը։
   Անհրաժեշտ է ստեղծել փոխկապակցված գիտական կազմակերպությունների միավորված համակարգ եւ դրանք միասնական կենտրոնից կառավարել` վերացնելով մասնատվածության բոլոր հիմքերը, ինչպես նաեւ ապահովել գիտության ապակենտրոնացում` 85ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ մարզերում ստեղծելով մարզային գիտահետազոտական կենտրոններ։
  Կարեւոր է նաեւ ստեղծել կապակցող կառուցակարգերի ողջ համակարգը գիտական հաստատությունների եւ արտադրական գործունեություն իրականացնող ձեռնարկությունների միջեւ, իսկ վերջինիս շուրջ նաեւ ամբողջացնել գիտական քլաստերի ձեւավորման համար բացակայող տարրերը։
  Գիտության զարգացման հիմքում դրվում է գիտության միասնականացման, գիտության զարգացման գերակայությունների եւ առաջնահերթությունների սահմանման խնդիրը։
   Գիտության զարգացումը ենթադրում է գիտության ոլորտի կառավարման հմտություններով օժտված մենեջերների (կառավարիչների) անհրաժեշտություն, ինչը լուրջ խթան կլինի ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման եւ դրանք առավել մրցունակ հետազոտական թիմերին տրամադրելու գործում։
  Գիտության ոլորտում զարգացման հիմնական գերակայություններն են ոլորտի ֆինանսական ռեսուրսների ավելացումը եւ համակարգի կազմակերպչական բարեփոխումները։
   Մասնավորապես, գիտության ոլորտում ծրագիրը նպատակադրում է ավելացնել գիտությանը հատկացվող գումարները եւ գիտնականի աշխատավարձը հասցնել միջին աշխատավարձին։
   Իսկ գիտատար եւ բարձր տեխնոլոգիաների վրա հիմնված արտադրությունների եւ ծառայությունների բաժինը երկրի ընդհանուր ՀՆԱ-ի մեջ 10-15 տարվա ընթացքում պետք է դառնա գերակշռող՝ ներկայիս 0,25 տոկոսի դիմաց։
  Հայաստանում գիտության զարգացման համար առաջնային օղակներից է գիտական գործունեության համար անհրաժեշտ զարգացած ենթակառուցվածքների ձեւավորման խնդիրը. զարգացած հետազոտական լաբորատորիաները, նորամուծությունների մշակման կենտրոնները, տեխնոպարկերը կարող են մի շարք ծրագրեր իրականացնել, ինչպես նաեւ հանդիսանալ այն պլատֆորմը, որտեղ կներգրավվեն հեղինակավոր մասնագետներ, կիրականացվեն համատեղ գիտական ծրագրեր։
   Նման կենտրոնները պահանջում են ներդրումներ, ինչը ենթադրում է նաեւ պետության կողմից որոշակի աջակցություն։
  Առաջավոր գիտահետազոտական կազմակերպությունների հետ համատեղ կոնսորցիումային ծրագրերի մշակումը պետք է լուծել երկու մոտեցումների միջոցով,. նախ, անհրաժեշտ է ստեղծել նման ծրագրերով զբաղվող կենտրոններ, ինչպես նաեւ ներգրավել կադրեր, որոնք 86ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ ունեն բավարար ունակություններ նման ծրագրեր իրագործելու, հայտեր կազմելու եւ միջազգային համագործակցություն իրականացնելու համար։
   Այս պարագայում լիարժեք կարող է միավորվել Սփյուռքի եւ հայ գիտնականների ներուժը։
  Անհրաժեշտություն է առաջացել ստեղծել երկրում գիտատեխնիկական առաջընթացի եւ նորամուծական զարգացման քաղաքականություն իրականացնող կառույց, որը կհամակարգի գիտական հաստատությունների գործունեությունը, ինչը կնպաստի նաեւ գիտահետազոտական արդյունքների առեւտրայնացմանը, կներգրավի վենչուրային հիմնադրամներ, տեխնոպարկեր եւ այլն։
   Նման կառույցին կարելի է պատվիրակել տնտեսության նորամուծական զարգացման ապահովման լիազորությունները, պատասխանատվություն ստանձնելով գիտություն-արտադրություն կապի ու համագործակցության, ըստ այդմ` նորամուծական զարգացման եւ արտադրանքի միջազգային մրցունակության համար։
  Ժամանակակից գիտության եւ տեխնիկայի արդյունավետ զարգացումը պահանջում է գիտնականների եւ բոլոր շահագրգիռ անձանց համար առավել կատարելագործված հասանելիության հնարավորություններ գիտական շրջանակների թողարկած տեղեկատվության աղբյուրներից օգտվելու առումով։
   Ժամանակակից գիտության եւ տեխնիկայի ասպարեզում կարեւոր է ընդգծել գիտելիքի եւ տեղեկատվության համատեղ օգտագործման եւ տարածման գործընթացների կարեւորությունը։
   Յուրաքանչյուր համալսարան պետք է ունենա տեղեկատվական համակարգ, որում կպահպանվեն տվյալներ այդ կոլեկտիվներում իրականացվող գիտական նախագծերի մասին։
   Այդպիսի համակարգերի տվյալների բանկը ներառում է տեղեկատվություն, որն այդ համակարգի հետ անմիջականորեն կապված գիտական կոլեկտիվների աշխատանքի արդյունքն է։
   Միաժամանակ, գրադարանային կազմակերպությունների համակարգերը հնարավորություն են տալիս պահպանել տեղեկատվություն որոշակի ոլորտի գիտական հոդվածների, անձանց, թեմատիկ կատալոգների մասին։
   Անհրաժեշտ է նաեւ տարբեր աղբյուրներից տեղեկատվության կուտակման ավտոմատացում, ինչը ենթադրում է իրականացված գիտական հետազոտությունների տեղեկատվական համակարգերի տվյալների ինտեգրում։
  87ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Գիտություն-տնտեսություն կապը Պետք է նպաստել գիտության եւ արտադրության մեջ առկա խզված կապերի վերականգնմանը. յուրաքանչյուր արտադրական ձեռնարկության գործունեության առաջնային նպատակը պետք է լինեն նորամուծությունները, որոնք կարող են նպաստել զարգացման նոր մակարդակների ձեռքբերմանը։
   Այս իմաստով կարեւոր նշանակություն է ստանում նոր ապրանքանիշների, նոր արդյունքների գրանցումը, ինչպես նաեւ արված գիտական նոր հայտնագործությունների արտոնագրումը եւ դրանց շուրջ տարվող առեւտրայնացման քաղաքականության իրականացումը։
  Երկրում գիտելիքահենք տնտեսության զարգացման գործում կարեւոր նշանակություն ունի արդյունավետ գործող նորամուծական համակարգի ձեւավորումը։
   Այստեղ հարկավոր են նաեւ որոշակի հստակեցումներ, ինչպես նաեւ մեխանիզմներ, որոնք մատնանշում են, թե նորամուծությունների ֆինանսավորման համար ինչ միջոցներ է հնարավոր ներգրավել, կամ ինչ ծավալներով եւ այլն։
  Կարեւոր է Հայաստանում ժամանակակից արտադրությունների կազմակերպումը, ինչն, իր հերթին, կբերի ստեղծված գիտական արդյունքների մրցունակության բարձրացման։
   Կարեւորվում է նաեւ գիտական արդյունքների առեւտրայնացման կենտրոնների ձեւավորումը։
   Այս կենտրոնները պետք է մասնագիտանան երկու հարցում, այն է` հստակեցնեն` ինչ է անհրաժեշտ արտադրողներին, եւ մյուս կողմից այդ չափանիշները ներկայացնեն գիտնականներին, իսկ վերջում կատարեն միջնորդական ծառայություն եւ ապահովեն ստեղծված արդյունքների առեւտրայնացումը։
  Ամեն կերպ կխթանվի ՓՄՁ-ների նորամուծական գործունեությունը։
   Միաժամանակ, կարեւորվում է արտադրության լոկոմոտիվ եւ գերակա ճյուղերի (քլաստերների) դիվերսիֆիկացիոն քաղաքականությունը, այսինքն` քլաստերների հիմնումը գիտության բազայի վրա, այնտեղ, որտեղ կա գիտական ներուժ, զարգացնելով այդ ոլորտը։
  Մյուս կողմից, անհրաժեշտ է խթանել ՓՄՁ-ների արտադրական գործունեությունը, քանի որ առեւտրի ոլորտը Հայաստանի ՀՆԱ-ում տասը տոկոսից ավելին է, իսկ դա վկայում է զգալի չափով ՓՄՁ-ների առեւտրային բնույթի գերակայության մասին։
  88ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Մտավոր սեփականության կառավարման բնագավառում համակարգված բարեփոխումները միտված պետք է լինեն պաշտպանելու ստեղծվող մտավոր գործունեությունից ստացված արդյունքները եւ իրացնել դրանք առավել արդյունավետ կերպով Հայաստանում եւ արտերկրում՝ նպատակ հետապնդելով կատարելագործել օրենսդրական դաշտը, ազգային կադրերի պատրաստումը, ըստ տնտեսության ճյուղերի՝ գյուտարարական ակտիվության պարբերական հետազոտումը, մտավոր սեփականության մասին տեղեկատվության համակարգչային համակարգի ստեղծումը եւ համարժեք ենթակառուցվածքների ստեղծումը։
  Քանի որ գիտության պետական հովանավորությունը նվազման միտում ունի, անհրաժեշտ է վճռականորեն կողմնորոշվել դեպի արտաքին պատվերները, մշակել մտավոր ներուժի միջազգային շուկա ներթափանցելու համալիր ծրագիր։
   Ներպետական կյանքում անհրաժեշտ է հարկային քաղաքականությունը դարձնել երկրի մտավոր, կրթական ներուժի պահպանման հիմնասյուներից մեկը։
   Հարկային խթանները պետք է դառնան հայրենի մտավոր ներուժի պահպանման ու ամրապնդման արդյունավետ միջոցը։
   Օրինակ, ԱՄՆ-ի հարկային օրենսդրության 171ա կետի համաձայն, մասնավոր անձանց եւ ֆիրմաներին թույլատրված է հարկման ենթակա եկամտից մասհանել այն ներդրումները, որոնք նպատակաուղղված են կրթության եւ գիտական հաստատությունների գործունեության ֆինանսավորմանը։
   Պետական եկամտահարկով չեն հարկվում այն գիտական եւ կրթական հաստատությունների եկամուտները, որոնք օգտագործվում են հօգուտ հասարակական շահերի։
   Հարկային արտոնություններ կտրվեն այն կառույցներին, որոնք գործնական օժանդակություն ցույց կտան գիտությանը։

Երկրի տնտեսության՝ գիտության եւ բարձր տեխնոլոգիաների հիմքի վրա մրցակցային առավելությունների ստեղծումը զարգացման առաջնահերթ նախապայման է։
  Գիտության եւ բարձր տեխնոլոգիաների վրա հիմնված արտադրությունների զարգացումն ի վիճակի է տնտեսական աճի որակապես նոր գործոններ առաջացնել։
  Ժամանակակից տնտեսության մեջ մրցակցային առավելությունը գլխավորապես ձեռք է բերվում գիտելիքների վրա հիմնված արտադրանքների տարբերակման հիման վրա։
  Պետության սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության կարեւորագույն բաղկացուցիչներից մեկը գիտության ոլորտն է, որը շարունակում է մնալ երկրի կայուն զարգացման, մարդկային կապիտալի պահպանման ու վերարտադրության նախապայմաններից մեկը։
  Որոշակի նահանջ է նկատվում գիտելիքներ հաղորդողների` ուսուցիչների եւ դասախոսների մասնագիտական մակարդակի առումով՝ դասավանդողների որակավորումը միջազգային չափորոշիչներին հասցնելու առումով։
