Այսօր ավելի քան 5000 ռասայական, էթնիկական, լեզվական, կրոնական և մշակութային խմբեր ընդհանուր առմամբ 189 ազգային պետությունների մաս են կազմում:   Աշխարհում բռնի բախումների մեծ մասը կապված է այս խմբի ինքնավարության կամ անկախության համար մղվող պայքարի հետ:   Երկրագնդի բնակչության մեծ մասը նախընտրում է առաջին իսկ հնարավորության դեպքում լքել իր երկիրը:   Աշխարհում միլիոնավոր ակտիվիստներ միանում են կամ ինչ-որ կերպ աջակցում են անջատողական շարժումներին, որոնք կրում են տարբեր անուններ ՝ ինքնորոշում, անկախություն, ինքնավարություն և այլն:   Անջատողական շարժումները լայն տարածում ունեն ամբողջ աշխարհում, ուստի դրանից դուրս չի մնում ժամանակակից Եվրոպան:  Անջատողականության հիմնական նախապայմանը ազգայնականությունն է, քանի որ, որպես կանոն, անջատողականությունն անմիջականորեն կապված է ցանկացած տեսակի ազգայնականության հետ:   Տարբեր ժամանակներում տեսաբանները տվել են ազգայնականության դասակարգման տարբեր տեսակներ, ուստի մենք կփորձենք քննարկել այն տեսակները, որոնք կապված են անջատողականության հետ:  Ըստ ազգայնականության, հայտնի տեսաբան E. Ըստ Սմիթի, ազգայնականությունը երկու հիմնական տիպի է ՝ տարածքային և էթնիկական:  Տարածքային ազգայնականությունը հիմնված է քաղաքացիություն հասկացության վրա, մինչդեռ էթնիկ պատկանելությունը հիմնված է գենետիկ միասնության վրա [1, p. 76]:  Ա.Խաչատրյանը կարծում է, որ կախված նրանից, թե ով է հավակնում հեռանալ պետությունից, կարող են լինել անջատողական շարժումներ:  ազգային, երբ պետության ներսում ապրող ազգերը կամ էթնիկ փոքրամասնությունները փորձում են ստեղծել իրենց սեփական ազգային պետությունը, որը, ի տարբերություն գոյություն ունեցող պետության, կծառայի նրանց շահերին կամ միավորվել մեկ այլ պետության հետ, որը սովորաբար անջատողականների արտաքին էթնիկն է: հայրենիքը:   Ազգային անջատողական շարժումները լայն տարածում ունեն ամբողջ աշխարհում և անջատողականության ամենատարածված ձևերից մեկն են:   տարածաշրջանային, երբ պետության մի շրջանը, այս կամ այն ​​պատճառով, ցանկանում է անկախանալ կամ միանալ այլ պետության:   Օրինակ, Լեգա Նորդը (Հյուսիսային լիգա) պայքարում է Հյուսիսային Իտալիայում գտնվող Պադանիայի անկախության համար, իսկ Լեգա Սուդը (Հարավային լիգան) պայքարում է Աուսոնիայի անկախության համար հարավային Իտալիայում:   Կրոնական, երբ կրոնական խումբը ցանկություն է հայտնել ունենալ իր պետությունը կամ միավորվել մեկ այլ պետության հետ, որի հետ ունի ընդհանուր դավանանք:   Նման դեպքերում անջատողական կրոնական խմբի և պետության մեջ գերիշխող խմբի դավանանքներն ավելի հաճախ տարբեր են [2, p. 76]:  Չնայած կան ազգայնականության շատ տեսակներ, բայց Մ.Հեչտերը տարբերակում է ազգայնականության 4 տեսակ: 1. Պետություն կերտող ազգայնականություն, երբ պետությունը փորձում է վարել տարբեր մշակութային տարածքների կամ համայնքների յուրացման քաղաքականություն, որի արդյունքում կենտրոնական իշխանությունները փորձում են ստեղծել բազմամշակութային հասարակություն, որը ժամանակի ընթացքում կարող է յուրացվել և դառնալ միատարր մշակութային: պետություն   Պետաշինարար ազգայնականությունը նույնպես ունի աշխարհաքաղաքական նշանակություն, քանի որ միավորում է մի շարք մշակութային խմբերի և նրանց ավելի պաշտպանված է դարձնում, բայց բացասականն այն է, որ այս միատարրության համատեքստում որոշ մշակութային նորմեր կարող են անհետանալ կամ միաձուլվել այլ մշակույթների հետ ՝ ստեղծելով նորերը: նորմերը:  2. ipայրամասային ազգայնականությունը տեղի է ունենում, երբ պետության մատույցներում բնակվող առանձին մշակութային խմբեր փորձում են առանձնանալ կամ դիմել նույն մշակութային հատկանիշներով պետությունում միավորվելու:  3. Իռենտենտիստական ​​ազգայնականությունը դրսեւորվում է այն ժամանակ, երբ պետությունը փորձում է ընդլայնել իր գոյություն ունեցող սահմանները հարևան պետության կողմից գրավված տարածքների հաշվին, քանի որ այնտեղ ապրում են նրա արյունոտ էթնիկ համայնքները:   Իրրենտիստական ​​ազգայնականությունը հաճախ արտահայտվում է, երբ հարեւան երկրում ոտնահարվում են նրանց արյան հարազատների իրավունքները, կամ նրանց վրա որոշակի ճնշումներ են գործադրվում:  4. Ազգայնականությունը միավորողն արտահայտվում է այն ժամանակ, երբ քաղաքականապես բաժանված, բայց նույն մշակութային առանձնահատկություններն ունեցող երկու խումբ փորձում են միավորվել մեկ պետության տարածքում [3]:  Այսպիսով, քննարկելով տարբեր տեսաբանների կողմից անջատողականության դասակարգման սկզբունքները, կարելի է փաստել, որ կան եվրոպական անջատողականության բազմաթիվ տեսակներ, և մենք փորձեցինք ներկայացնել դրանցից ամենատարածվածը:   Անջատողականության տեսակները դասակարգելիս մենք նկատեցինք, որ գրեթե բոլոր տեսաբանները տարբերակում են էթնիկական կամ ազգային անջատողականությունը:   Դառնալով պատմությանը ՝ կարող ենք ասել, որ էթնիկ անջատողական շարժումները համեմատաբար ավելի հաջող են գրանցվել:   Ոչ բոլորը հասել են իրենց նպատակին, բայց հաշվի առնելով իրենց պահանջներն ու իրենց հարուցած դիմադրությունը, 559 ՔԱITԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, համակարգային փոփոխություն և այլ հետևանքներ, միանշանակ կարելի է ասել, որ ազգային անջատողական շարժումը քաղաքական շարժման ամենահզոր տեսակներից մեկն է:   Մինչդեռ նույն պատմական ժամանակներում ոչ ազգային անջատողական շարժումները դատապարտված էին ձախողման:  Լեզվական և ծայրամասային անջատողական շարժումները նույնպես յուրահատուկ դեր ունեն եվրոպական անջատողական շարժումների մեջ, որոնք գերակշռող գործոն են եվրոպական մի շարք անջատողական շարժումներում, ուստի մենք կփորձենք ավելի խորը ուսումնասիրել այդ տեսակները:  Modernամանակակից Եվրոպայում կան բազմաթիվ էթնիկական խմբեր, որոնք մաս են կազմում տարբեր երկրների:   Է.Գելները պնդում է, որ էթնիկությունը քաղաքական դաշտ է մտնում «ազգայնականության» տեսքով մի օր, երբ հասարակական կյանքի տնտեսական հիմքը պահանջում է մշակութային միատարրություն կամ շարունակականություն, և երբ մշակութային դասակարգային տարբերությունները վնասակար են դառնում, մինչդեռ էթնոցենտրիկ դասակարգային տարբերությունները մնում են: տանելի [4, p. 116]:  Էթնիկ անջատողականության վառ օրինակներից է ԽՍՀՄ փլուզումը, որից հետո մի շարք երկրներ ստեղծեցին անկախ պետություն, որը միմյանցից տարբերվում էր մշակույթով, սովորույթներով, կրոնով, լեզվով և այլ հատկություններով:   Հետխորհրդային տարածքը զերծ չէր քաղաքացիական պատերազմներից, էթնոքաղաքական բախումներից և անջատողական շարժումներից, որոնք ուղեկցվում էին լայնամասշտաբ բռնություններով և տեղահանություններով:   Վերջիններիս մեծ մասին նույնպես հաջողվեց:   Այսպիսով, եթե Աբխազիան, Լեռնային Karabakhարաբաղը, Մերձդնեստրը ստացան փաստացի անկախություն, ապա Աջարիան, Թաթարստանը, Բաշկիրիան բավարարվեցին ավելի լայն ինքնավարությամբ:   Միակ ձախողված անջատողական շարժումը, որը հանգեցրեց երկարատև բախումների և արյունահեղության, չեչեններն էին:   Չեչեն անջատողականները, հետապնդելով միայն լիակատար անկախություն, չնայած նրանք հայտարարեցին անկախ պետության ՝ Իչկերիայի ստեղծման մասին, այնուամենայնիվ չկարողացան հասնել իրենց 560 ՔԱITԱՔԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ:   Ռուսաստանին հաջողվեց պահպանել իր տարածքային ամբողջականությունը, թեկուզ ռազմական ճանապարհով:   2003 թվականին Չեչնիայում անցկացվում են սահմանադրական հանրաքվե և նախագահական ընտրություններ:   Երկու դեպքում էլ արդյունքը գոհացուցիչ էր Կրեմլի համար, և չեչենական հակամարտությունը կարծես թե ավարտվում է, չնայած պարբերական պայթյունները հիշեցնում են մեզ, որ անջատողական ուժերի համար այդպիսի ավարտը բավարար չէ:  Այսօր Եվրոպայում անջատողական շարժումների մեծ մասում էթնիկական գործոնը առկա է, բայց դրանցից շատերում դա չի համարվում գերակշռող հատկություն:  Էթնիկ գործոնը որոշ չափով արտահայտված է Եվրոպայում գրեթե բոլոր անջատողական դրսեւորումներում:   Էթնիկ անջատողականների շրջանում էթնիկ տարբեր խմբերի միջև բախման ավելի մեծ ռիսկ կա:   Ինչ վերաբերում է Կիպրոսի թուրքերի էթնիկ անջատողականությանը, ապա կարելի է փաստել, որ այդ անջատողականությանը խստորեն աջակցում է Թուրքիան, որը տեղական թուրքերի շրջանում ազգայնական տրամադրություններ հրահրելով ՝ անընդհատ փորձում է մեծացնել իր ազդեցությունը Կիպրոս կղզու վրա:   Չնայած տրամադրված մեծ օգնությանը ՝ Թուրքիան դեռ օգտագործում է այդ տարածքները, քանի որ ներդրումների համար բարենպաստ պայմաններ կան:  Լեզվական անջատողականությունն արտահայտվում է այն ժամանակ, երբ մի պետության մեջ կան տարբեր լեզվական խմբեր, որոնք փորձում են առանձնանալ միմյանցից, ստեղծել անկախ պետություն կամ միանալ այլ պետության:   Ջ. Սորենսը գտնում է, որ լեզվական անջատողականությունը, ընդհանուր առմամբ, կարող է համարվել էթնիկ անջատողականության բաղկացուցիչ մաս, որտեղ լեզվական առանձնահատկությունն ավելի ցայտուն է, քան մյուս բաղադրիչները ՝ կրոնական, մշակութային և այլն: [5, էջ. Արևմտյան Եվրոպայի վերջին երկիրը, որը հայտնվել է լեզվական անջատման արդյունքում, Իսլանդիան է, որը 1944 թ.-ին դուրս եկավ Դանիայից:   Լեզվաբանական գործոնը մեծ դեր ունի այսօր Եվրոպայում տեղի ունեցող շատ շարժումների մեջ, բայց չի համարվում, որ դրանք բոլորի հիմնական դրդապատճառն են:  Լեզվական առանձնահատկությունն ընդգծվում է այն փաստով, որ անջատողական խմբերի հիմնական մտահոգությունն այն է, որ նրանք վախենում են, որ իրենց ազգային լեզուն կարող է ձուլվել և ժամանակի ընթացքում անհետանալ:   Այս վտանգը կանխելու համար այս էթնիկ խմբերը պահանջում են ինքնավարություն, ինչպես դա եղավ Կորսիկայի անջատողականության դեպքում, կամ պետական ​​լեզվի փոփոխություն Սահմանադրության փոփոխությամբ, ինչպես դա եղավ Բելգիայում էթնիկ-լեզվական անջատողական խմբերի դեպքում:  Եվրոպական անջատողական շարժումներում առանձնահատուկ տեղ ունի նաև ծայրամասային անջատողականությունը:   Որոշ տեսաբաններ կարծում են, որ արվարձանները ցանկանում են առանձնանալ երկու հիմնական պատճառով: 1. ծայրամասը գտնում է, որ ստանում է համեմատաբար քիչ ֆինանսական օգնություն, ինչը հանգեցնում է այդ շրջանի աղքատացմանը. 2. ծայրամասային շրջանը գտնում է, որ իր ռեսուրսներն օգտագործվում են կենտրոնական կառավարության կողմից [6, էջ 4]:  Ipայրամասային անջատողականությունը շատ տարածված է Եվրոպայում, մասնավորապես մենք կփորձենք ուսումնասիրել անջատողականության դրսևորումները Իսպանիայում, որտեղ ծայրամասային գործոնը գերակա է:   Իսպանացի ազգը ստեղծվել է հիմնականում Պիրենեյան թերակղզու բնիկների ու թերակղզին նվաճած ժողովուրդների ուծացման արդյունքում:   Գործընթացին մասնակցում էին էթնիկ խմբեր, ինչպիսիք են հռոմեացիները, սուֆիները, վանդալները, վիզիգոթները, որոշ գերմանական ցեղեր, ինչպես նաև արաբներն ու հրեաները:   Իսպանիայում կան մի քանի էթնիկ խմբեր, որոնք պահպանել են իրենց մշակութային և լեզվական անկախությունը:   Դրանք ներառում են կատալոնացիները (16%), գալիստները (7%), բասկերը (2%), որոնց ինքնանվանումն էվսկալ է, և քոչվոր հռոմեացիները (գնչուներ), որոնք նույնպես կոչվում են գիտնականներ:  562 ՔԱITԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Կարելի է փաստել, որ էթնիկ գործոնը նույնպես առանձնահատուկ դեր ունի Բասկերի արվարձանային անջատողականության մեջ, քանի որ դրանք առանձնանում են իրենց սովորույթներով, մշակույթով և այլն:  Այնուամենայնիվ, եթե Բասկերի երկիրը չլիներ Իսպանիայի հարավարևելյան մասում, նրանց անջատողական դրսեւորումները կարող էին ավելի թույլ լինել:   Ի տարբերություն կատալոնացի անջատողականների, որոնց հիմնական պատճառն այն է, որ իրենց եկամուտներն ավելի շատ գնում են կենտրոնական կառավարությանը և ավելի քիչ հատկացումներ են ստանում, բասկ անջատողականների հիմնական նպատակն է ավելացնել ֆինանսավորումը Իսպանիայի կառավարության կողմից, որը անկում է ապրում անկարգությունների ֆոնին:  ԵՄ-ն միշտ դեմ է եղել անջատողական դրսեւորումներին, քանի որ դրանցից որևէ մեկի անկախությունը կարող է նախադեպ հանդիսանալ նաև անջատողական այլ շրջանների համար:   Այդ դեպքում Եվրոպան կդառնար ավելի պառակտված, լարված հարաբերությունները անջատված տարածաշրջանների և կենտրոնական կառավարության միջև, ինչը կհանգեցներ Եվրոպայում անկայունության մեծացման:  Կարելի է նաև եզրակացնել, որ էթնիկ-կրոնական խմբերը նույնպես ավելի ակտիվ են անջատողական շարժումներում, որոնք անջատումը համարում են միջկրոնական հակամարտություն և փորձում են այդ բախումը միջազգային ասպարեզում ներկայացնել որպես ազգային կրոնական իրավունքների ոտնահարում:  , ։

Ուսումնասիրելով եվրոպական անջատողական շարժումների տիպաբանությունը, կարելի է պարզել, թե անջատման ինչպիսի ձեւեր են գործում ժամանակակից Եվրոպայում։
  Ժամանակակից ազգայնականության տեսաբանները, քննարկելով անջատողական շարժումների տիպաբանությունը, տալիս են տարբեր դասակարգումներ՝ ըստ որոշ չափանիշների։
  Տիպաբանությունը դյուրացնում է ոչ միայն խնդրի լուսաբանումը, ազգայնականության դրսեւորման հնարավոր ուղղվածության ու սոցիալական ընդգրկվածության շրջանակների կանխատեսումը, այլեւ ընդհանուր հայեցակարգի բացահայտումը։
