PAMBAK գետի որակի ջրի դինամիկա 2014-2017 Մակերևութային ջրերի աղտոտումը գլոբալ բնապահպանական խնդիր է, որը սերտորեն կապված է բնակչության աճի, արդյունաբերության և տնտեսության ինտենսիվ զարգացման հետ: Waterուրը միակ բնական ռեսուրսն է, որը վերաբերում է մարդկության զարգացման բոլոր փուլերին, ոլորտներին (ջրօգտագործման երեք հիմնական ոլորտները ՝ արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն - տնային տնտեսություններ), բայց երկրի վրա մաքուր ջրի քանակն աստիճանաբար նվազում է [2]:   Theրի սակավության հիմնական պատճառներից մեկը դրա վտանգավոր աղտոտումն է:  Երկրի վրա խմելու ջուրը աղտոտված է տարբեր պատճառներով:  Ավելին, մարդիկ դեռ չեն սովորել ջուրն ինչպես հարկն է օգտագործել: Գետերի, լճերի, ջրամբարների, ինչպես նաև հատվածային ջրօգտագործման (ձկնորսություն, ոռոգում, հանգիստ և այլն) պիտանիությունը որոշելու համար անհրաժեշտ է մակերևութային ջրի որակի գնահատում, որտեղ պահանջվում են հիդրաբիոլոգիական և հիդրոքիմիական պարամետրերի փոփոխությունների սահմանները: , Հայաստանը աշխարհի ամենաքիչ ջրառատ երկրներից մեկն է:   Վանաձորում ջրային ռեսուրսները ոչ միայն անհավասարաչափ են բաշխված, այլև անհավասարորեն գիտակցվում են ջրային ռեսուրսների օգտագործումը գյուղատնտեսությունում և արդյունաբերությունում [1]: Աշխատանքի նպատակը և խնդիրները:  Պարզեք 20142017 թվականների վերլուծության միջոցով. Փամբակ գետի ջրի որակական փոփոխության դինամիկան  Աշխատանքի իրականացման հիմքը 2014-2017թթ. ՀՀ բնապահպանության նախարարության «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության դիտանցման կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տվյալները: Աշխատանքային հոսք և վերլուծություն:   Փամբակ գետը (Դեբեդի գլխավոր վտակը) Լոռու մարզի ջրառատ գետերից է, որի երկարությունը 84 կմ է, իսկ ջրհավաք ավազանը ՝ 1370 կմ 2:   Փամբակ գետը սկիզբ է առնում աղբյուրներից, որոնք տեղակայված են ծովի մակարդակից 2100 մ բարձրության վրա ՝ Շիրակի և Փամբակի լեռնաշղթաների հանգույցում: Փամբակ գետի մոտակայքում կան մի շարք գործարաններ, շենքեր, ռեստորաններ և տներ:   Վանաձոր քաղաքով հոսող Փամբակ գետի շրջակայքում են գտնվում thermalԷԿ-ը, մետաքսի գործարանը, Վանաձորի քիմիական գործարանը (ժամանակին արտադրել է մոտ 15,000 տոննա կարբիդ, 30,000 տոննա արհեստական ​​կորունդ (մոտ 400 տոննա մելամին), Վանաձորի քիմիական մանրաթելերի գործարանի ացետատի ժապավենների արտադրություն), պոլիմերային սոսինձների արտադրության պետական ​​ինստիտուտ, որոնք ներկայումս չեն գործում:   Գետի շրջակայքում ներկայումս կա քարի վերամշակման գործարան (կան նաև տնակներ, որոնց կեղտաջրերը անմիջապես գետ են թափվում), քաղաքում նախկին կոյուղաջրերի մաքրման կայան է (ներկայումս իրականացվում է միայն կոյուղաջրերի մեխանիկական մաքրում, որի թափոնները թափվում են Փամբակ գետ կամ հարակից տարածք ՝ աղտոտելով դրանք:  Վանաձորի քիմիական գործարանի թունավոր տարածքից ծանր մետաղներով հարուստ ջրերը նույնպես ընկնում են Փամբակի գետնին, ինչը մեծ ազդեցություն ունի գետի ջրի որակի վրա, փոխում է ջրի միկրոֆլորան և առաջացնում սանիտարահիգիենիկ առողջության վատթարացում: քաղաքի վիճակը:   Այստեղ դեր է խաղում նաև գյուղատնտեսական գործոնը, հատկապես անասնապահությունը:  Համայնքների կենցաղային աղբը, գոմաղբի մի մասը, բույսերի փտած մնացորդները, կենդանիների դիակները (շներ, կատուներ և այլն) թափվում են գետը: Համաձայն ՀՀ կառավարության որոշման `« Յուրաքանչյուր ջրբաժանի կառավարման տարածքում ջրի որակի ապահովման նորմերը որոշելու մասին `կախված տարածքի առանձնահատկություններից» (2011 թ. Հունվարի 27-ի N 75_N որոշում), մակերևութային ջրերի որակի գնահատման համակարգը Հայաստանի Հանրապետությունում յուրաքանչյուր քիմիական ջրի ցուցիչի համար առանձնացնում է կարգավիճակի հինգ դաս. «(1-ին դասարան),« լավ »(2-րդ դասարան),« միջին »(3-րդ դասարան),« անբավարար »(4-րդ դասարան) և« վատ »(5-րդ դասարան):  Theրի քիմիական որակի ընդհանուր գնահատումը կազմվում է ամենավատ որակը ցույց տվող ցուցիչի դասով:  Եթե ​​մակերեսային ջրերի որակի տարբեր ցուցանիշներ ընկնում են որակի տարբեր դասերի, վատագույն դասակարգումը հաշվի է առնում ամենավատը:  Օրինակ, եթե ջրի որակի մեկ ցուցանիշը ցույց է տալիս «անբավարար» (4-րդ դասի) կարգավիճակ, իսկ մնացածը `ավելի լավ կարգավիճակ, այդ ջուրը դասվում է որպես« անբավարար »(4-րդ դասի) կարգավիճակ [3]: Ըստ Բնապահպանության նախարարության, Լոռու մարզում մակերեսային ջրերի որակի գնահատման համար ընտրված դիտակետերն են `դիտակետը Հարթա գյուղից 10,5 կմ բարձրության վրա, դիտակետը 2-0,5 կմ: Սպիտակից ներքև », 30.6 կմ դիտակետ: Վանաձորից վերև, դիտակետ 4-4.5 կմ: Վանաձորի ներսում: Վերլուծության արդյունքում պարզվել է, որ Փամբակ գետի ջրերը պատկանում են 3-րդ, 4-րդ և 5-րդ կարգի աղտոտվածությանը:  Տվյալները ներկայացված են Նկարներ 1-5-ում: Գծապատկեր 1. Փամբակ գետի ջրի որակի դինամիկան 2014 թ.-ին: Փամբակ գետի վերևում հոսող ջրի քիմիական որակը `1 անցակետում (Հարթագյուղի վերևում),« լավ »որակ է (2-րդ դասարան), 2-րդ անցակետում (քաղաքից ներքև Սպիտակ) - «անբավարար» (4-րդ դասարան): ) Նիտրատի իոնի պատճառով 3-րդ կետում (Վանաձոր քաղաքից վերև գտնվող մասում) - «չափավոր» (3-րդ դաս) - նիտրատի իոնի պատճառով, 4-րդ կետում (Վանաձոր քաղաքից ներքև գտնվող մասում) `« վատ »(5-րդ դաս) ամոնիումի և ֆոսֆատի իոնների պարունակության պատճառով [5]: Գծապատկեր 2. Փամբակ գետի ջրի որակի դինամիկան 2015 թ.-ին: Փամբակ գետի ջրի քիմիական որակը գետի վերին հոսքում, 1 դիտակետում (Հարթագյուղի վերևում), «լավ» է (2-րդ դաս), դիտակետում: 2 (Սպիտակի ներքևում) և 3 (Վանաձորից վերև). «Միջակ» (3-րդ դասարան): դիտակետում (Սպիտակ քաղաքից ներքև) `նիտրատի իոնով և ընդհանուր անօրգանական ազոտով (AAA), 3-րդ դիտակետում (Վանաձոր քաղաքի վերևում)` նիտրատի իոնով պայմանավորված կետում: 4-րդ կետում (Վանաձորից ներքև գտնվող մասում) Փամբակ գետի ջրի քիմիական որակը «անբավարար» է (5-րդ դասարան) `ամոնիումի իոնի պատճառով [4]: Գծապատկեր 3. Փամբակ գետի ջրի որակական դինամիկան 2016 թ.-ին: Փամբակ գետի ջուրը 2016-ին «լավ» որակ է 1 անցակետում (Հարթագյուղի վերևում) (2-րդ դասարան), 2 անցակետում (Սպիտակ քաղաքի տակ): Անբավարար »(4-րդ դաս) նիտրատի իոնի պատճառով, 3-րդ դիտակետում (Վանաձոր քաղաքի վերևում) - «չափավոր» (3-րդ դաս) նիտրատի իոնի պատճառով, ընդհանուր անօրգանական ազոտից կախված մասնիկներով, 4-րդ դիտակետում (Վանաձոր ՝ քաղաքից ներքև) «(5-րդ դասարան) ՝ ամոնիումի իոնի պատճառով [3]: Գծապատկեր 4. Փամբակ գետի ջրի որակական դինամիկան 2017-ին: Փամբակ գետի ջուրը 2017-ին `1-ին կետում (Հարթագյուղի վերևում), 2-րդ կետում (Սպիտակի քաղաքից ներքև) և 3-րդ կետում (Վանաձորի վերևում և)« չափավոր »որակ (3-րդ դասարան) վանադիումի, երկաթի, նիտրատի իոնների շնորհիվ, 4-րդ դիտակետում (Վանաձորի ներքևում)) «անորակ» է (5-րդ դասարան) `հիմնականում նիտրիտների, նիտրատ-ամոնիումի իոնների շնորհիվ [6]: Գծապատկեր 5. Փամբակ գետի ջրի որակի դինամիկան 2014-2017 թվականներին: Գծապատկերից երեւում է, որ ջրի որակը 2014-2017 թվականներին Տարվա ընթացքում այն ​​գնահատվել է որպես «լավ» միայն դիտակետ 1-ում (Հարթագյուղից 0,5 կմ բարձրության վրա), «միջին» որակ ՝ հիմնականում դիտակետում 3-րդ կետում (0,6 կմ բարձր Վանաձորից), «անբավարար» որակ ՝ հիմնականում դիտակետ 2-ում (0,5 կմ) ներքևում `Սպիտակից և), և« անորակ »4-րդ դիտակետում (4,5 կմ ներքև Վանաձորից և):  Ավելին, ջրի որակի դրական դինամիկա չի գրանցվել:  "Րի «անբավարար» և «վատ» որակները պայմանավորված են նիտրատի, նիտրիտի, ամոնիումի իոնների և AAA- ի ավելորդ քանակով: Թե՛ ամոնիումը, թե՛ նիտրիտային իոնները օրգանական աղտոտման ցուցանիշներ են:  Այսինքն ՝ աղտոտումը տեղի է ունենում քաղաքի ամբողջ տարածքում, որի պատճառով Փամբակ գետի ջրերը, չնայած ինքնամաքրման մեծ ներուժին, չեն հասցնում մաքրել Թթվածնի ռեժիմը: Ամոնիումի իոնների առկայությունը պայմանավորված է օրգանական նյութերից սպիտակուցների քայքայման կենսաքիմիական գործընթացներով, որտեղ օգտագործվում են ամինաթթուներ:   Ամոնիումի իոնների քանակի տարեկան տատանումները մեկ կամ մեկ այլ աստիճանի բնութագրում են ջրի աղտոտվածության աստիճանը:  (NH4) + կարող է առկա լինել ինչպես օրգանական նյութերում, սպիտակուցներում, այնպես էլ անօրգանական NH4NO3- ում (ամոնիակի աղի պղպեղ):  Վերջինս գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվում է որպես բերք պարարտացնելու պարարտանյութ, որտեղից հոսող ջրի միջոցով գետեր է հոսում: AAA- ի մեծ թվաքանակը կրկին նշում է, որ քաղաքային տարածքում, գյուղական համայնքներում (Վանաձոր, Դարպաս, Լեռնապատ և այլն) գետերը ենթարկվում են օրգանական-անօրգանական աղտոտման, որի աղբյուրը կենցաղային հոսքերը և գյուղատնտեսական թափոններն են: Մարդու գենետիկայի վերաբերյալ գիտական ​​տվյալները հաստատում են, որ ջրի մեջ առկա տարբեր քիմիական նյութեր, սննդային շղթայի միջոցով, որպես մուտագեններ, թափանցելով մարդու մարմնին, առաջացնում են մի շարք հիվանդություններ:   Այս հիվանդություններից մի քանիսը սերնդեսերունդ փոխանցվում են ժառանգաբար: Վանաձորում բնակչության սոցիալ-տնտեսական գործունեությունը խիստ բացասաբար է անդրադառնում Փամբակ գետի ջրի որակի վրա, ինչը կարող է խոչընդոտել գետի ջրային ոլորտի օգտագործման հնարավորությունները: Կարելի է եզրակացնել, որ 2014-2017թթ. Տարվա ընթացքում Փամբակ գետի ջրի որակի ոչ մի դինամիկա չի գրանցվել, որի հիմնական պատճառը քաղաքային սանիտարական պայմանների սխալ պահպանումն է:  Փամբակ գետի ջրի աղտոտման աստիճանը նվազեցնելու, ինչպես նաև քաղաքի հարակից համայնքների սանիտարահիգիենիկ պայմանները բարելավելու համար առաջարկում եմ ձեռնարկել համապարփակ միջոցառումներ `կենցաղային թափոնների և կեղտաջրերի ուղիղ ներհոսքը ջրհեղեղ նվազեցնելու ուղղությամբ: գետեր ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] alալինյան Ս.Ա., «Տնտեսական գործունեության ազդեցությունը Փամբակ գետի ջրի որակի վրա:  Դիսերտացիա », Երեւան, 2013, 139 էջ: [2] Խաչիկյան Տ.Գ., «Սանա լճի ավազանի գետերի ֆիտոպլանկտոնիարդի բնութագրերը.  Ամփոփագիր », Երեւան, 2013, 25 էջ: [3] Տեղեկանք ՀՀ շրջակա միջավայրի շրջակա միջավայրի մոնիտորինգի արդյունքների մասին, ARMECOMMONITING (շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության մոնիտորինգի կենտրոն), EIMC N 17-1 / 16, տարեկան 2016, http: //www.mnp.am//images/files/nyuter/2017/Fe February/axtot_djur_tar2016.pdf արել ՝ 14-02-2018): [4] Տեղեկանք ՀՀ շրջակա միջավայրի էկոլոգիական մոնիտորինգի արդյունքների մասին, ARMECOMMONITING (շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության մոնիտորինգի կենտրոն), http: //www.mnp.am//images/files/nyuter/2016/January/2.2.2_axtot_djur_tar2015.pdf (հղումը կազմված է ՝ 13-01-2018): [5] ՀՀ բնապահպանության նախարարություն, ջրային ռեսուրսներ, http: //www.mnp.am/hy/pages/189 (հղումը կազմված է ՝ 29-10-2018): [6] Տեղեկանք ՀՀ-ում շրջակա միջավայրի մոնիտորինգի արդյունքների վերաբերյալ, Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության դիտանցման կենտրոն, EIMC N (հղում 2017, http: //www.mnp.am/uploads/1/1521046228 Տարեկան-17.pdf18-1/17, Տարեկան (հղումը ՝ 19-08-2018): http: //www.mynews.am/hy/content/%D5%BB%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A8%D5%AF%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D6 % 84-% D5% A7 (հղումը ՝ 14.02.2018 թ.) Նելլի Մուրադյան PAMBAK գետի որակի որակի դինամիկա 2014-2017 Հիմնաբառեր. Ջրի որակ, կենցաղային թափոններ, թույլատրելի սահմաններ, ջրի աղտոտում: ։

Մեր  կողմից  կատարված  վերլուծության  արդյունքում  պարզվել  է,  որ  Փամբակ  գետի  ջրի  որակի  դրական  դինամիկա  2014-2017  թթ.  ընթացքում  չի  նկատվում։
   Վանաձոր  քաղաքի  բնակչության  սոցիալ-տնտեսական  գործունեությունը  բացասաբար է ազդում Փամբակ գետի ջրերի որակի վրա։
  Փամբակ գետի մեջ են թափվում  արդյունաբերական,  կենցաղային  թափոններ,  գետի  հարակից  տարածքներում  գործող մեքենաների լվացման և սննդի կետերի հոսքաջրեր, ինչպես նաև Վանաձորի  քիմիական  գործարանի  թույների  տարածքից  ծանր  մետաղներով  հարուստ  ջրեր,  որոնք աղտոտում են գետի ջուրը։
