ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՈՒՍՈՒՄԱՆ ԿՈԼԵԿՏԻԿ ՀԻՇՈՈՒԹՅԱՆ ՇԵՆՔ ՀԱՅՈ ԵIDEԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՈՒՉՈՒԹՅԱՆ ՍՈIԻՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԱՆԿՐՈՇՈՒՄԸ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐՈՒՄ Համաշխարհայնացման գործընթացների և միգրացիոն հսկայական հոսքերի պայմաններում ցանկացած ազգի ներկայացուցիչների ազգային ինքնությունը վտանգված է:   Ազգերի ուծացման վտանգը առաջացնում է մատաղ սերնդի ազգային ինքնության վերարտադրության գործընթացն օգտագործելու անհրաժեշտությունը: Ըստ ազգային ինքնության կոնստրուկտիվիստական ​​պարադիգմի, ինքնությունը չի ծնվում ազգի յուրաքանչյուր ներկայացուցչի համար, այլ կառուցվում է կյանքի ընթացքում որոշակի գործոնների ազդեցության տակ:  Մ. Խոսելով պատմության և հավաքական հիշողության ձևավորման կապի մասին ՝ Հալբվախսը նշում է, որ պատմությունը մի շարք փաստեր է, որոնք կարևոր տեղ են գրավում մարդկանց հիշողության մեջ, բայց խնդիրն այն է, որ պատմությունը սկսում է գրանցվել, երբ այն արդեն անցյալ է, չկան վկաներ: Գրքերում գրված և դպրոցներում դասավանդվող պատմությունը իրադարձությունների ընտրության արդյունք է 1:   Պատմություն և պատմության դասավանդումը այստեղ կարևոր դեր է խաղում ՝ կախված նրանից, թե ինչպես են ներկայացվում պատմական իրադարձությունները, ինչ ասպեկտներ են ընդգծվում, ինչ մեկնաբանություն է տրվում վերջինիս: Հ.Մարությանը անդրադառնում է հիշողության դերին ազգային ինքնության կառուցվածքում `նշելով, որ հիշողությունները ստատիկ երեւույթներ չեն, բայց ենթակա են փոփոխությունների, որոնք կարող են պայմանավորված լինել ինչպես ներքին զարգացումներով, այնպես էլ արտաքին ազդեցություններով:   Վերջինիս վերաբերյալ նա մեջբերում է Է. Սմիթին: «Հասարակության նոր անդամներին իր անցյալին ներկայացնելը ՝ այդ հասարակության մեջ նրանց ներգրավվածության առումով, այդ հասարակության բաղկացուցիչ մասն է»:   Այսպիսով, Իսրայելում, Հայաստանում, Մեքսիկայում և Լեհաստանում ազգային պատմության դասավանդումը պետության ինքնությունը զարգացնելու ընդհանուր ջանքերի հիմնական մասն է: »2 Հավաքական հիշողությունը պետք է կազմակերպի արտաքին ուղիների միջսերնդային հաղորդակցությունը ՝ բանավոր պատմություններից մինչև տպագիր տեքստերի փոխանցում:  Հենց վերջիններս են ապահովում հաջորդական փոփոխությունների ամրագրումը 3:   Այս կապակցությամբ հոդվածը վերաբերում է Հայոց ցեղասպանության ուսումնասիրությանը հայոց պատմության դասագրքերում ՝ այն համարելով որպես հավաքական հիշողության ձևավորման գործոն: Ընդհանուր առմամբ, հանրակրթության նկատմամբ առանձնահատուկ հետաքրքրություն կա վերջինիս կողմից կատարված գործառույթների շնորհիվ:  Լինելով սոցիալականացման առաջնային գործակալներից մեկը ՝ դպրոցը աշակերտին է փոխանցում սոցիալական ընդունելի արժեքային համակարգը. Վարքի մոդելների փոխանցումը, ազգի պատմության և լեզվի ուսուցումը ազդում են անհատի ազգային ինքնության ձևավորման վրա:  Դպրոցն իրականացնում է իր ամենակարևոր գործառույթը `տվյալ ազգի սերունդներին փոխանցելով ազգին բնորոշ վարքային մոդելները, մշակութային առանձնահատկությունները` ցույց տալով պետական ​​խորհրդանիշների կարևորությունը, ինչպես նաև տալով գիտելիքներ: Տեսական հարցեր, Երեւան, 2006, էջ 6: ազգի պատմության, կրոնի, ծեսերի, ավանդույթների, մայրենի լեզվի ուսուցման մասին:   Վերոնշյալ տարրերը ազգային ինքնության կարևոր բաղադրիչներ են:   Ե. Տարբերելով էթնիկ համայնքների գոյության համար անհրաժեշտ չափանիշները ՝ Սմիթն առանձնացնում է պատմական հիշողության և ավանդույթների անհրաժեշտությունը:   Դպրոցում է, որ անհատի մեջ արմատավորվում են ազգային ինքնության ամենակարևոր տարրերը: Պատմական հիշողությունը գոյություն ունի միայն հավաքական եղանակով: այն կառուցում է սոցիալական համայնքի ընդհանուր անցյալը, տարածվում է անհատների կյանքի սահմաններից դուրս: Դա նույնիսկ տրանսցենդենտալ է, քանի որ հիշողությունը չի վերանում տվյալ սերնդի ներկայացուցիչների մահից հետո, բայց շարունակում է ապրել նրանց իրավահաջորդների հիշողության մեջ:   Այս իմաստով պատմական հիշողությունը դառնում է հավաքական ինքնության, պատմության հասարակական կառուցման ամուր երաշխիք:  Պատմական սոցիոլոգիայի մոտեցումները, որոնցից առաջինը պատմական հիշողության կառուցումը համարում է դիտավորյալ վերարտադրության գործընթաց, իսկ երկրորդը ՝ «նույնիսկ եթե ուզում եք մոռանալ, անցյալի ուժն ավելի ուժեղ է» -ի ոչ դիտավորյալ կրկնություն 2, մեկնաբանեք հիշողությունը որպես ընտրովի, գործընթաց, որը կառուցվում է: Վնասվածքային հիշողությունները հատկապես տանում են դեպի անցյալ, մատնանշում են համայնքի վնասները և շեշտադրում են հավաքական ինքնությունը:   Եթե ​​կանոնավոր հիշողությունները ժամանակի ընթացքում կորցնում են իրենց հուզական նշանակությունը, ժամանակի ընթացքում տրավմատիկ իրադարձությունները դառնում են ավելի տարածված 3: Հայոց ցեղասպանության դեպքի դիտարկումը հայոց պատմության դասագրքերում այս առումով լրացնում է պատմության դասավանդման միջոցով ազգային ինքնության բաղկացուցիչ մաս կազմող հավաքական հիշողության ձևավորումը ուսումնասիրելու հնարավորությունները:  Աշխատանքի շրջանակներում վերլուծվել են ՀՀ հանրակրթական դպրոցների 2013-2014 ուստարում շահագործման հանձնված 5-10-րդ դասարանների հայոց պատմության բոլոր դասագրքերը: Առաջին անգամ աշակերտները ցեղասպանության բովանդակությանը հանդիպեցին իններորդ դասարանում, երբ 1890-ականներին: Արեւմտահայերի կոտորածները որակվում են որպես ցեղասպանություն 4:   Նույն շրջանի իրադարձություններն ավելի մանրամասն ներկայացված են ավագ դպրոցում ՝ դրանք մեկնաբանելով որպես արեւմտահայերի ցեղասպանության թուրքական ծրագրի իրականացման սկիզբ:  Դրանից առաջ, 6-րդ դասարանում, խոսելով Հայաստանի վարչատարածքային բաժանման մասին, Genocideեղասպանությունը ներկայացվում է որպես նախապայման տարածքի ծավալային փոփոխությունների: «..Բայց ժամանակի ընթացքում, հայերի հայրենիքում օսմանյան թուրքերի կողմից իրականացված ցեղասպանության պատճառով, Հայաստանի մեծ մասը զրկվեց հայերից:   Հայերը կորցրել են իրենց նախնիների հողերի մեծ մասը: »5 Ընդհանուր առմամբ, դասագրքերում Genocideեղասպանության վերաբերյալ հոդվածները վերաբերում են բուն իրադարձության նկարագրությանը (essenceեղասպանության էությունը, իրականացման փուլերը, հետևանքները և այլն) կամ followingեղասպանությանը հաջորդող քայլերի նկարագրությունը (միջազգային խնդրի ներկայացում , տարբեր պետությունների դիրքորոշումը onեղասպանության, սփյուռքի ճանաչման վերաբերյալ): , Հայոց ցեղասպանությունը նկարագրող հոդվածը ներկայացված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի Կովկասյան ճակատի շրջանակներում `« Հայոց ցեղասպանություն »խորագրի ներքո 6:   Givenեղասպանության սահմանումը տրվում է `ներկայացնելով ազգային կամ կրոնական համայնքի ամբողջական կամ մասնակի բնաջնջման համար ձեռնարկված գործողությունները:   Դրանք ներառում են. Ա) խմբի կամ համայնքի անդամների սպանությունը. բ) մարմնական լուրջ վնաս հասցնելը կամ հոգեկան խանգարումը. գ) երեխաների տեղափոխումը մարդկային մի խմբից մյուսը:   Ավագ դպրոցում տրվում է սահմանման առավել ամբողջական և համապարփակ տարբերակ `ավելացնելով վերոհիշյալ գործողությունների շարքը. Դ) խմբի համար այսպիսի կենսապայմաններ 3 Տե՛ս նույն տեղում: 8-րդ դասարան, հանրակրթական դպրոցի դասագիրք, Երեւան, 2013, էջ 93: 5 Մելքոնյան Ա., Մովսիսյան Ա., Դանիելյան Ե., Հայոց պատմություն: 6-րդ դասարան, հանրակրթական դպրոցի դասագիրք, Երեւան, 2013, էջ 15: 6 Մելքոնյան Ա., Սիմոնյան Ա., Նազարյան Ա., Մուրադյան Հ., Հայոց պատմություն: 8-րդ դասարան, էջ 122: 7 Նույն տեղում, Պ. խմբի ստեղծում, որն ուղղված է այդ խմբի մասնակի կամ ամբողջական ոչնչացմանը. ե) 1 ներարգանդային խումբը կանխելու միջոցառումներ: Հոդվածում թուրքերը ներկայացվում են որպես թշնամի ՝ ներկայացնելով Genocideեղասպանությունը որպես համաթուրքական պետական ​​ծրագիր:   Անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանության երիտթուրքական ծրագրին `հատկապես ընդգծվում է հետևյալ գաղափարը. Մեծ Եղեռնի փուլերը նկարագրելիս ուշադրություն է դարձվում երկու հիմնական փուլերին `հայ երիտասարդության վերացմանը, հայության ազգային, քաղաքական և հոգատար առաջնորդներին` ամփոփելով. «.. Այսպիսով, Հայոց ցեղասպանությունն իրականում սկսվեց 1914 թ. Հոկտեմբերի վերջին շարունակվեց մինչև 1916 թ. Ամառ »: Ընդգծվում է Մեծ եղեռնի հետևանքները. Հայերի տեղահանում, հայկական սփյուռքի ձևավորում, նյութական կորուստ, հազարավոր պատմամշակութային արժեքների ոչնչացում: Ազգային ինքնության ձևավորման տեսանկյունից ուշադրության է արժանի հետևյալ գաղափարը. «Վերջապես, ցեղասպանությունն իր հետքն է թողել հայության բոլոր սերունդների կյանքի գործունեության, բնավորության, ազգային նկարագրի և աշխարհայացքի ձևավորման վրա»:  Մինչ օրս դատապարտել Turkanch- ը և ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը:  Եվ Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած հայերի սերունդները, ընդհանուր առմամբ, բոլոր հայերը շարունակում են պայքարել ոչ միայն ճանաչման, այլև արժանի հատուցման և ամբողջ հայրենիքի վերականգնման համազգային նպատակի համար: »3 Յուրաքանչյուր թեմային հաջորդող «Հարցեր և առաջադրանքներ» բաժնից բացի, այս թեման պարունակում է նաև «Քննարկման հարց» բաժինը, որը ենթադրում է քննարկում Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման նշանակության վերաբերյալ: Հարկ է նշել, որ Genocideեղասպանության վերաբերյալ հաջորդ հոդվածները, որոնք հետևում են Հայոց ցեղասպանության մասին հիմնական հոդվածին, վերաբերում են երկրից դուրս տեղի ունեցող իրադարձություններին. Հայոց ցեղասպանության միջազգային արձագանքները, գաղութների առաջացումը, հայապահպանությունը, հայկական ինքնության պահպանումը սփյուռքը, սփյուռքահայերի հետագա պայքարը միջազգային ճանաչման համար: Սփյուռքի կապերի կատարելագործում և ամրապնդում, Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթաց:  Եվ միայն Ազգային զարթոնքի համատեքստում է անդրադարձ կատարվում insideեղասպանության խնդրին հայրենիքի ներսում:  Այստեղ հատկանշական է, որ խոսելով ազգային զարթոնքի, ազգային պահպանման մասին, մենք տեսնում ենք հետեւյալ միտքը. «1965 թվականը նշելու էր Հայոց ցեղասպանության 50-րդ տարելիցը:   Յ Zarարոբյանը 1964 թ. Նա հանձնարարեց մշակել միջոցառումների ծրագիր `նշելու այս տարեդարձը: «Ստացված առաջարկությունների հիման վրա Հայաստանի ղեկավարությունը 50-ամյակի կապակցությամբ ընդարձակ նամակ է ուղարկում Մոսկվա` ​​խնդրելով թույլատրել այն իրականացնել »:   Փաստորեն, թուրքերի վարած քաղաքականությունը ներկայացնելիս, ազգային զարթոնքի համատեքստում, խոսվում է ԽՍՀՄ կազմում գտնվելու ընթացքում կենտրոնական մարմնից կախվածության մասին: 1960-1980թթ. Ճարտարապետության մասին խոսելիս նշվում է պատմության հայտնի իրադարձությունները հավերժացնող հուշարձանների կառուցման մասին և փակցված է նկար `« Genocideիծեռնակաբերդում եղեռնի հուշահամալիրը »4:  Եթե ​​ուշադրություն դարձնենք theեղասպանությունը ներկայացնելու տեսողական միջոցներին, հարակից գրառումները զուգորդվում են «Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում», «Chամանակագրության ճանապարհին», «Դանիել Վարուժան», «Քուրդ զինված ավազակ», «Գրիգոր ohոհրապ» »,« Հայերի բռնի տեղ »,« Կոմիտաս »,« Հայ որբեր »անունները կրող նկարներով:   Բացի այդ, ներկայացված է մի քարտեզ, որում առանձին նշագրերով առկա են 1. 1915 թ. Հայերի տեղահանման ուղիները, 2. Հայ մտավորականության և հասարակական գործիչների աքսորի ուղիները և նահատակության վայրերը 1915 թ. Ապրիլի 24-ից , 3. բռնի տեղահանված հայերի համակենտրոնացումը և ոչնչացումը 1 Մելքոնյան Ա., Չոբանյան Պ., Սիմոնյան Ա. Եվ ուրիշներ, Հայոց պատմություն: 11-րդ դասարան, ընդհանուր բնական գիտությունների և մաթեմատիկայի հոսքերի դասագիրք, Երևան, 2010, էջ 132:  Նույն մեկնաբանությունը կա մարդասիրական հոսքի դասագրքում. Տե՛ս Մելքոնյան Ա., Բարխուդարյան Վ., Հարությունյան Գ. Եվ ուրիշներ, Հայոց պատմություն: 11-րդ դասարան, հումանիտար հոսք, Երեւան, 2010, էջ: 263 (հումանիտար, բնական գիտությունների և մաթեմատիկայի դասագրքերում առկա միանման հղումների պատճառով, այսուհետ դրանցից միայն մեկը կտրվի): 2 Մելքոնյան Ա., Սիմոնյան Ա., Նազարյան Ա., Մուրադյան Հ., Հայոց պատմություն: 8-րդ դասարան, էջ 122: 3 Նույն տեղում, հայոց պատմություն: 8-րդ դասարան, էջ 127: 4 Գորգյան Ե., Խաչատրյան Կ., Վիրաբյան Ա., Հայոց պատմություն: 9-րդ դասարան, միջնակարգ դպրոցի դասագիրք, Երեւան, 2013, էջ 139: Հիմնական ճամբարներ (շրջանակների չափը համամասնական է բռնի տեղահանված հայերի թվին), 4. Նահանգների սահմանները 1914 թ., 5. Այն շրջանները, որտեղ հայ բնակչությունը փրկվել է Հայոց ցեղասպանությունից ինքնապաշտպանության պատճառով գործողություններ 1. Նկարագրելով Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանն ուղղված քայլերը, այլ պետությունների դերը ակնհայտ է դառնում, մասնավորապես. Ա) Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո Անտանտի երկրները պահանջեցին, որ Թուրքիայի նոր կառավարությունը հայց ներկայացնի Երիտասարդների դեմ Թուրքեր   Ռուսական կողմի նախաձեռնությամբ 1915 թվականի մայիսի 11-ին Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը և Ֆրանսիան բողոքի հայտարարություն տարածեցին `կապված հայկական ջարդերի հետ:  բ) 1916 թ. փետրվարին ԱՄՆ կառավարությունը իր բողոքն արտահայտեց հայերի նկատմամբ բռնության դեմ 3:   գ) ճանաչել և դատապարտել է Հայոց ցեղասպանությունը շուրջ 25 երկրների կողմից (Ուրուգվայ, Ռուսաստան, Կանադա, Կիպրոս, Հունաստան, Լիբանան, Արգենտինա և այլն):  Բելգիան օրենք է ընդունել, որով դատապարտում է Հայոց ցեղասպանությունը ժխտողներին:   2007 Նման օրենք ընդունվեց Արգենտինայում:   2012 թվական: Ֆրանսիայի Սենատը նույնպես ընդունեց Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք, որը սակայն մերժվեց Սահմանադրական խորհրդի կողմից 4:   դ) Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը կենսական նշանակություն ունեցավ Հայաստանի նորանկախ Հանրապետության համար:   1991 թ. Դեկտեմբերի 10-ին Հայաստանը միացավ ՄԱԿ-ի Conventionեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և պատժելու մասին կոնվենցիային: համագումարին:   Դրանով Հայաստանի Հանրապետությունը հաստատեց, որ հանցագործությունը ոչ միայն հայ ժողովրդի ողբերգությունն է, այլև մարդկության դեմ կատարված ծանրագույն հանցագործությունը 5:  ե) Կայսերական Գերմանիան և Ավստրո-Հունգարիան գործնական քայլեր չեն ձեռնարկել իրենց դաշնակցի կողմից իրականացված ցեղասպանությունը կանխելու կամ կասեցնելու համար:  Հատկապես ազդեցիկ կարող էր լինել Գերմանիայի միջամտությունը, բայց պետական-քաղաքական շրջանակները, բացառությամբ մի քանի բացառությունների, սատարում էին երիտթուրքերին կամ անտարբերություն ընդունում:   Գերմանական միջամտության բացակայությունը նույնիսկ այս պարագայում ենթադրում է այդ միջամտության անհրաժեշտության նշում: Mentioningեղասպանության միջազգային ճանաչման գործում Սփյուռքի ներդրման մասին հիշատակելիս Genocideեղասպանությունը ներկայացվում է որպես Սփյուռքի առաջացման նախապայման:  1965 Սփյուռքի բոլոր համայնքներում հարյուր հազարավոր հայեր իրենց բողոքի ձայնը բարձրացրեցին և պահանջեցին 7:  Նա նաև նշում է, որ անհրաժեշտ է, որ երեք կողմերը միասին աշխատեն սփյուռքահայության խնդիրները միջազգային ասպարեզում համատեղ ներկայացնելու և actionեղասպանության ճանաչման համատեղ գործողությունների ծրագիր մշակելու համար: Ներկա փուլում theեղասպանությանը վերաբերող հոդվածներն ունեն մեկ հիմնական ուղղություն `Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը, որը ներկայացվում է որպես Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություններից մեկը` 20-րդ և վերջին 21-րդ դարի սկիզբը:  12-րդ դասարանի դասագրքում, երբ խոսվում է Հայաստանի անկախության հռչակագրի մասին, ընդգծվում է Հայոց ցեղասպանության և տարածքների անբաժանելիության մասին հոդվածի առկայությունը:   Այլ պետությունների կողմից ճանաչման գործընթացի կարևորությունն արտացոլվում է հետևյալով. «.. Սկզբնապես Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչեցին այն երկրները, որտեղ հայկական համայնքներ կային: Ներկայումս ճանաչումը տեղի է ունենում համայնքի բացակայության պայմաններում»: 8 Հրանտ Դինքի սպանությունը համարվում է առանցքային կետ թուրքական հասարակության վրա միջազգային ազդեցության տեսանկյունից, որից հետո, սակայն, Թուրքիայի դիրքը չի փոխվել: Այն շարունակում է իր արտաքին քաղաքական ուղղությունների շարքում դնել placeեղասպանության միջազգային ճանաչման դեմ պայքարը 9: 1 Մելքոնյան Ա., Սիմոնյան Ա., Նազարյան Ա., Մուրադյան Հ., Հայոց պատմություն: 8-րդ դասարան, էջ 122-127: 2 Մելքոնյան Ա., Չոբանյան Պ., Սիմոնյան Ա. Եվ ուրիշներ, Հայոց պատմություն: 11-րդ դասարան, բնական և մաթեմատիկական հոսքերի ընդհանուր և դասագիրք, էջ 127: 3 Տե՛ս նույն տեղում: 4 Գորգյան Ե., Խաչատրյան Կ., Վիրաբյան Ա., Հայոց պատմություն: 9-րդ դասարան, էջ 161: 5 Տե՛ս նույն տեղում: 6 Մելքոնյան Ա., Չոբանյան Պ., Սիմոնյան Ա. Եվ ուրիշներ, Հայոց պատմություն: 11-րդ դասարան, բնական և մաթեմատիկական հոսքերի ընդհանուր և դասագիրք, էջ 128: 7 Մելքոնյան Ա., Հովսեփյան Յ., Գորգյան Ե. Եվ ուրիշներ, Հայոց պատմության 12-րդ դասարան, բնական գիտությունների և մաթեմատիկայի հոսքերի ընդհանուր դասագիրք, Երևան, 2011, էջ 88: 8 Նույն տեղում, էջ 66: 9 Նույն տեղում, էջ 66: Հետագայում Genocideեղասպանություն եզրույթը շեշտվում է Սումգայիթի ջարդերի համատեքստում ՝ կատարվածը որակելով որպես ցեղասպանություն: «..Ադրբեջանի իշխանությունները, օգտագործելով կենտրոնական իշխանությունների թույլտվությունը, ցանկանալով կասեցնել հայ ժողովրդի ազատագրական շարժումը, կազմակերպեցին Սումգայիթի հայերի ցեղասպանությունը»: Հետաքրքիր է, որ հայապահպանության հարցը քննարկելիս ՝ արտերկրում բնակվող հայերի ուծացման վտանգների համատեքստում մեջբերվում է.  Հայկական կրթությունը, գիտությունը, տպագրությունը, մամուլը ժամանակակից ժամանակներում, հատկապես առաջին փուլում, հիմնականում զարգացել են Հայաստանից դուրս:  Գաղութներում ստեղծված մշակույթը զգալիորեն նպաստել է Հայաստանում ազգային մշակույթի զարգացմանը, քանի որ այն ծառայել է ազգային ինքնության պահպանմանը ինչպես հայրենիքում, այնպես էլ գաղութներում:   Մեր օրերում նույնպես հայկական սփյուռքի, սփյուռքի առջև ծառացած խնդիրները բախվում են հայրենիքի ազգային պահպանման, գոյատևման և հզորացման խնդիրներին: » Տեքստը ուղեկցվում է «Հայոց բողոքի երթ Լիբանանում` ուղղված Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի 91-րդ տարելիցին »նկարով 2: Այսպիսով, Հայոց պատմության դասագրքերում կան հոդվածներ եղասպանության ներկայացման վերաբերյալ:  Առաջինը վերաբերում է փաստացի theեղասպանության նկարագրությանը, ներկայացնում է Genocideեղասպանության էությունը, հետևանքները, փուլերը և այլն:  Երկրորդ ուղղությունը ամբողջովին կապված է theեղասպանության ճանաչման հետ, մասնավորապես `դրա արտաքին հնարավորությունների հետ` Սփյուռքի դերը, խնդրի միջազգային ասպարեզ մտնելը, այլ պետությունների դիրքը և այլն:   Հատկանշական է, որ երկու դեպքում էլ հայերը ներկայացվում են զոհի դերում: Եթե ​​բուն գործը քննարկելիս օբյեկտիվորեն պարզ է, թե ինչ պետք է ներկայացնել, ապա երկրորդ դեպքում ամբողջությամբ ընդգծվում է կախվածությունը այլ պետություններից, նրանց դիրքի կարևորությունը:   Ընդհանրապես ներկայացվում է Armeniansեղասպանությունից հետո այս ուղղությամբ հայերի գործունեությունը ՝ նրանց բոլոր հույսերը կապելով արտաքին ուժերի հետ:  Արտաքին ուժերը լինեն այլ ուժեր, թե հայկական սփյուռքը, թե այդ ուժերում ապրող համայնքների ներկայացուցիչները, արտաքին կողմնորոշման նշումը ուժեղացնում է զոհի կերպարի արտահայտումը, համապատասխանաբար, ազդում է ազգային կամքի վրա: Այնուամենայնիվ, պետք է ընդգծել, որ զոհի հոգեկան վիճակի արմատավորումը ուղեկցվում է թշնամու կերպարի ձևավորմամբ, ինչը հատկապես արտահայտվում է «մենք» և «նրանց» ազգային հիմքերի բաժանման ժամանակ: «Մենք» -ի ազգային ինքն ընկալման միասնությունը մեծանում է «նրանք» -ի գոյության պայմաններում 3:   Վերջին դրույթը սերտորեն կապված է ազգային կամքի ուժի և հետևաբար, այս բոլոր բաղադրիչների փոխկապակցվածության հետ `պատմության դասավանդման դերի վերաբերյալ: Բացի այդ, նշում է կոլեկտիվ հիշողության մեծ տեսաբան Մ. Հալբվախսը: «Իմ կյանքի ընթացքում ազգային խումբը, որին ես պատկանում եմ, դարձել է մի շարք իրադարձությունների թատերաբեմ, որի մասին ես խոսում եմ, երբ դրանց մասին իմացել եմ թերթերից կամ լսել եմ ժողովրդից: նրանք իրենց տեղն ունեն ազգի պատմության մեջ:  Ես ինքս վկա չեմ:  Երբ ես մտածում եմ դրանց մասին, ես պետք է վստահեմ ուրիշների հիշողություններին, որոնք չեն ուժեղացնում իմ հիշողությունը, բայց դառնում են տեղեկատվության միակ աղբյուրը: »4   Այն, ինչ կմատուցվի սերունդներին, կարևոր է նրանց հիշողության ձևավորման և ազգային ինքն ընկալման տեսանկյունից: 1 Գորգյան Ե., Խաչատրյան Կ., Վիրաբյան Ա., Հայոց պատմություն: 9-րդ դասարան, էջ 141: 2 Մելքոնյան Ա., Սիմոնյան Ա., Նազարյան Ա., Մուրադյան Հ., Հայոց պատմություն: 8-րդ դասարան, էջ 178: Օֆելյա ԳրիգորյանՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՈՒՍՈՒՄԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՈՒՄ Հավաքական հիշողություն կառուցելը: ՀԱՅՈ OCԵIDEԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՈՒԻՉԻ ՍՈԻՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԸՆԹԱՔԸ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՏԵXԱԿԱԼԵՐՈՒՄ Բանալի բառեր. ։

Հոդվածում  տեսամեթոդաբանական  անդրադարձ  է  կատարվում  կոլեկտիվ  հիշողության  ձևավորման  և  դրանում  պատմության  ուսուցման  դերին։
   Այն  ամփոփ  ներկայացնում  է  պատմության  դասագրքերում  Հայոց  ցեղասպանության  ներկայացման  յուրահատկությունները՝  դիտարկելով  կոլեկտիվ  հիշողության  կառուցման  համատեքստում։
  Հիմնական հարցադրումն այն է, թե ինչ ենք ուզում, որ աշակերտները հիշեն և ինչ ձևով ենք ներկայացնում պատմությունը նրանց։
  Արդյունքը հանգեցնում է ազգային ինքնաընկալման և ազգային կամքի ձևավորմանը՝  վերջիններս կարևորելով ազգի հզորության տեսանկյունից։
