ՀԱՅՈ ԵԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԻERNԱԳԱՅԻՆ ECԱՆԱՉՄԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ Տարբեր պետությունների և կազմակերպությունների կողմից այն փաստ ճանաչելու հանգամանքը հատուկ տեղ է զբաղեցնում Հայոց ցեղասպանության մասին փաստերի հավաքագրման մեջ:  Այս տեսանկյունից հնարավոր է հասկանալ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի էությունը, փորձել ուսումնասիրել դրա նշանակությունն ու իրավական նշանակությունը: Առաջին հերթին եկեք հասկանանք, թե որն է ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը:  Այն ենթադրում է ցեղասպանության փաստի ճանաչում պետական ​​բարձրագույն մարմինների `օրենսդիր, գործադիր, դատական, համապատասխան միջազգային իրավասու մարմինների կողմից` տարբեր միջազգային կառույցների կողմից: Մինչ այժմ Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչել են 23 պետություններ, մի շարք միջազգային միջկառավարական հասարակական կազմակերպություններ, պետական ​​ինքնակառավարման մարմիններ և քաղաքային խորհուրդներ: Մինչ օրս Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը տարբեր պետությունների կողմից խորհրդարանական ճանաչման ճանապարհին է:   Իրավական տեսանկյունից, հատկապես կարևոր է, թե արդյոք այս ճանաչումները ունենան օրենքի ուժ, ստեղծում են պարտավորություններ ցեղասպան պետության համար, և որքանով է դրանց կիրառումը պարտադիր: Ներկայումս պետությունները Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչել են հիմնականում օրենսդիր մարմնի հատուկ բանաձևի միջոցով:  Նման ճանաչումը երբեմն լուրջ տարաձայնություններ է առաջացնում երկրի օրենսդիր «գործադիր ուժերի» միջեւ:  Օրինակ, Շվեդիայի խորհրդարանը 2010 թ. Ընդունեց բանաձեւ Օսմանյան կայսրությունում հայերի և ասորիների ցեղասպանության մասին Պոնտոսի հույների դեմ:  Ի պատասխան ՝ Շվեդիայի վարչապետն ու արտգործնախարարը հայտարարություն են տարածել ՝ ներողություն խնդրելով օրենսդիր մարմնի ընդունած բանաձեւի համար:  Ավելին, Շվեդիայի արտգործնախարարը շվեդական թուրքական համայնքին խորհուրդ տվեց մեծ ջանքեր գործադրել այս որոշումը ձախողելու համար 2: Գրեթե նույն իրավիճակն էր Գերմանիայում, երբ օրենսդիր մարմինը ընդունեց Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձև, և Արտաքին գործերի նախարարությունը, չցանկանալով մեկնաբանել այս որոշումը, Դաշնային կառավարության անունից հայտարարեց, որ հարցը հայ-բնագավառում է: Թուրքիայի երկկողմ հարաբերությունները. Նման իրավիճակներ եղել են նաև միջազգային միջկառավարական կազմակերպություններում: Օրինակ ՝ Եվրախորհրդարանը 1987 թ. Թուրքիային կոչ է արել ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը 3 ՝ այն համարելով ԵՄ անդամակցության հավանական նախապայման. Եվրահանձնաժողովը, ԵՄ գործադիր մարմինը, երբեք չի ընդունել այս օրենսդրական պահանջները. չի օգտագործել Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը որպես Թուրքիայի անդամակցության նախապայման 4: 1 Քոչարյան Վ., Հայոց ցեղասպանությունը միջազգային իրավական փաստաթղթերում, Երեւան, 2014, էջ. 47 2 Հոֆման Թ., Cեղասպանության սառը դեպքեր:  Օրենսդիր մարմինների կողմից Genocideեղասպանության ճանաչման իմաստն ու սահմանները, էջ 73-74.4 Տե՛ս Theեղասպանության հանցագործություն:  Կանխարգելում, դատապարտում և հետևանքների վերացում, միջազգային գիտաժողովի նյութեր. Մինչ այժմ միայն երեք պետություններ են ամրագրել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման փաստը:  Դրանք են ՝ Ֆրանսիա / 2001/1, Ուրուգվայ / 2004/2, Արգենտինա / 2006/3:  Այս առումով անհրաժեշտ է հստակ տարբերակել բանաձևերը և օրենքները, քանի որ նահանգի օրենսդիր մարմնի կողմից ընդունված օրենքները պարտադիր են կատարման համար, իսկ խորհրդարանական բանաձևերը պարզապես խորհրդատվական բնույթ ունեն, այսինքն ՝ չունեն պարտադիր ուժ: Շվեյցարիան, Սլովակիան և Հունաստանը օրենքներ են ընդունել, որոնք քրեականացնում են Հայոց ցեղասպանության, այդ թվում `Հայոց ցեղասպանության ժխտումը:   Բելգիայում, Շվեդիայում, քրեական պատասխանատվություն կա ցեղասպանության ժխտման համար (45000 եվրո տուգանք, մինչև մեկ տարի ազատազրկում):  France 2006 և 2011 Սենատը ընդունեց Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագծեր, իսկ 2012-ին այն դարձավ օրենք, բայց Սահմանադրական դատարանն այդ օրենքը ճանաչեց հակասահմանադրական 4: Ուսումնասիրելով պետությունների կողմից Հայոց ցեղասպանության պետական ​​ճանաչման գործընթացը, հատկապես իրավական տեսանկյունից, հնարավոր են Թուրքիայի պատասխանատվության, նրա իրավահաջորդության, փոխհատուցման և այլ առանցքային հարցերի հետ կապված կետերը: Նշենք, որ պետության ճանաչման բանաձևերում նման կետեր գրեթե չկան. Հայոց ցեղասպանությունը հիմնականում արձանագրվում է, խոսվում է զոհերի թվի մասին, ապրիլի 24-ը հայտարարվում է որպես Genocideեղասպանության հիշատակի օր 5:  Նման որոշումներն իրավաբանորեն բավարար չեն, դրանք Թուրքիայի համար իրավական պարտավորություն չեն ենթադրում: Ի տարբերություն Հայոց ցեղասպանության խորհրդարանական ճանաչման որոշումների վերաբերյալ պետությունների զսպվածության, միջազգային կազմակերպությունների որոշումներն ավելի հստակ պարունակում են մի շարք կոնկրետ ձևակերպումներ: Առաջին հերթին հարկ է նշել, որ այդ որոշումները, բացի զոհերի թվի, կատարման ժամանակահատվածի և այլ փաստերի մասին նշելուց, պարունակում են հստակ հայտարարություններ Թուրքիայի իրավահաջորդության մասին 6: Թուրքիայի Հանրապետությունը Օսմանյան կայսրության իրավահաջորդ համարելը կարևոր քայլ է, քանի որ Թուրքիայի իշխանությունները մինչ օրս հերքում են ոչ միայն Հայոց ցեղասպանության փաստը, այլ նաև Օսմանյան կայսրության իրավահաջորդ հանդիսանալու փաստը ՝ պնդելով, որ իրենք չի կարող պատասխանատվություն կրել Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած ցեղասպանության համար: Հաջորդը Թուրքիայի Հանրապետության պատասխանատվության հարցն է:   Այստեղ, ի տարբերություն պետության ճանաչման մասին որոշումների, միջազգային կազմակերպությունների որոշումներում շատ հստակ արծարծվում է Թուրքիայի պատասխանատվության հարցը:  Բացի այդ, քննարկվում է նյութական և բարոյական փոխհատուցման հարցը 7: Այնուամենայնիվ, եթե Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին պետությունների կողմից ընդունված օրենքները առնվազն պարտադիր են այդ երկրի տարածքում կատարման համար, ապա միջազգային կազմակերպությունների կողմից ընդունված որոշումները կրում են միայն խորհրդատվական բնույթ: Ի վերջո, մենք կցանկանայինք անդրադառնալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից Փերինչեքն ընդդեմ Շվեյցարիայի գործի քննությանը 8:   Դա շատ կարևոր է, քանի որ կարելի է ասել, որ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի հետագա ճակատագիրը կախված է այս գործի ընթացքից: 1 Բարսեղյան Լ., Ֆրանսիան աշխարհում առաջին երկիրն է, որը օրենքով ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը, Երեւան, 2002, էջ 179-244: 2 Տե՛ս Քոչարյան Վ., Էջ 35: 3 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 45: 4 Սասունյան Հ., Հունաստան:   Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող երրորդ երկիր, 16.09.2014 թ., Հասանելի է http: //asbarez.com/127003/ Հունաստանի-երրորդ-երկիրը -Հայաստանի-ocideեղասպանության քրեական պատասխանատվությունը քրեականացնելու համար 5 Տե՛ս Բարսեղյան Լ., Հայոց ցեղասպանությունը: Համաշխարհային տերությունները, ազգային խորհրդարանները, միջազգային կազմակերպությունները դատապարտում և ճանաչում են: 6 Բարսեղյան Լ., Միջազգային համայնքը դատապարտում է Հայոց ցեղասպանությունը, Եր., 1998, Հայոց ցեղասպանության դատապարտում միջազգային կազմակերպությունների կողմից, Երևան, 1999: 7 Տե՛ս Քոչարյան Վ., Հայոց ցեղասպանությունը միջազգային իրավական փաստաթղթերում, Բարսեղյան Լ., Հայոց ցեղասպանություն: համաշխարհային տերությունները, ազգային խորհրդարանները և միջազգային կազմակերպությունները դատապարտում են նրա ճանաչումը: 8 Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան, PERİNÇEK ընդդեմ Շվեյցարիայի գործ, հասանելի է http: // www. //hudoc.echr.coe.int/arm?i=001139724#{"itemid ": ["001-139724"]}: Նախ նշենք, որ Դողու Փերինչեքը Թուրքիայի բանվորական կուսակցության նախագահն է: 2005 1922 թ. Մայիսի 7-ին և համապատասխանաբար սեպտեմբերի 18-ին Լոզանում, Օֆֆիկոնում և Կոնիզում նա մասնակցեց տարբեր գիտաժողովների, որոնց ընթացքում նա հրապարակավ հերքեց 1915 թ. Հաջորդ տարիներին Օսմանյան կայսրությունում հայ ժողովրդի նկատմամբ ցեղասպանության որևէ փաստի առկայությունը:   Նա Հայոց ցեղասպանության գաղափարը անվանեց «միջազգային սուտ» 1:   Այդ պատճառով Լոզանի շրջանային դատարանը 2007 թ. Նա մեղավոր էր ճանաչվել ռասայական խտրականության մեջ `Շվեյցարիայի քրեական օրենսգրքի 261 4 4 (4) հոդվածի համաձայն և դատապարտվել տուգանքի 100 շվեյցարական ֆրանկ օրեկան 90 օրվա ընթացքում:  Դրանից հետո Դողու Փերինչեքը բողոքարկեց դատարանի որոշումը ավելի բարձր ատյաններում ՝ սպառելով կենցաղային բոլոր միջոցները: հուլիսի 10-ին դատական ​​հայց է ներկայացրել Շվեյցարիայի դեմ `պնդելով, որ Շվեյցարիայի դատարանները խախտել են Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածը (խոսքի ազատությունը), 7-րդ հոդվածը (պատժամիջոցը հիմնված է միայն օրենքի վրա), ինչպես նաև դրա երաշխավորումը մի շարք հոդվածներով: այլ հոդվածներ: իրավունքները  Նա, մասնավորապես, վիճարկեց Շվեյցարիայի քրեական օրենսգրքի 261-րդ հոդվածի 4-րդ մասը `այն գնահատելով որպես անբավարար կանխատեսելի, իսկ դատավճիռը` անօրինական 2: ՄԻԵԴ-ը 2013 թ. Փերինչեքն ընդդեմ Շվեյցարիայի 1915 թ. Դեկտեմբերի 17-ին կայացված դատավճռում բավարարեց Փերինչեքի այն պնդումը, որ Շվեյցարիան խախտել է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածը ՝ իր որոշման մեջ նշելով, որ Փերինչեքի 1915 թ. Քրեական դատավճիռը: արդարացված չէր հերքել հայ ժողովրդի նկատմամբ կատարված վայրագությունները »:  Ըստ ՄԻԵԴ-ի ՝ Շվեյցարիայի քրեական օրենսգրքի 261-րդ հոդվածը պարունակում է խոսքի ազատության սահմանափակող տարրեր: Այստեղ պետք է ուշադրություն դարձնել այն փաստի վրա, որ Դատարանն իր որոշման մեջ վկայակոչեց Հայոց ցեղասպանության փաստը ճանաչած պետությունները, մյուս կողմից վկայակոչեց այն պետությունները, որտեղ ցեղասպանությունների գոյության ժխտումը պատժող օրենքը հակասահմանադրական էր համարվում 4:   Դրանով դատարանը փորձեց շեշտել պետական ​​մարմինների երկիմաստ վերաբերմունքը Հայոց ցեղասպանության խնդրի նկատմամբ: Բարեբախտաբար, 2014 թ. 2014 թ. Մարտի 17-ին Շվեյցարիայի իշխանությունները բողոքարկեցին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վերը նշված որոշումը: Հունիսի 2-ին ՄԻԵԴ-ը որոշում կայացրեց վարույթ ընդունելու մասին:  Դատական ​​նիստը տեղի ունեցավ 2015 թ. Հունվարի 28-ին, որում, ինչպես գիտենք, Հայաստանը ներգրավված էր որպես երրորդ կողմ 5:   Մեր կարծիքով, այս դատավճռից շատ բան է կախված, քանի որ Փերինչեքում կայացված դատավճիռը լրջորեն կխաթարի Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնելու գործընթացը: Լիլիթ Հայրապետյան ՀԱՅՈ ԵOCԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԻERNԱԳԱՅԻՆ ECԱՆԱՉՄԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԱՍՊԵԿՏՆԵՐ Հիմնաբառեր. Հայոց ցեղասպանություն, ճանաչում, իրավական նշանակություն, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան: ։

Հայոց ցեղասպանության փաստերի հավաքագրման գործում իրենց ուրույն տեղն ունեն տարբեր պետությունների  և  կազմակերպությունների  կողմից  այն՝  որպես  փաստ  ճանաչելու  հանգամանքը։
   Հայոց  ցեղասպանության  100-րդ տարելիցին հատկապես արդիական է դարձել ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի քննությունը։
   Հոդվածում մասնավորապես ուսումնասիրվում է Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման էությունը,  պետությունների կողմից Հայոց ցեղասպանության խորհրդարանական ճանաչման իրավական նշանակությունը, և  թե որքանով են դրանք պարտադիր կատարման համար։
  Բացի այդ, անդրադարձ է կատարվում միջազգային կազմակերպությունների կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը և դրանց իրավական նշանակությանը։
  Հոդվածի վերջում անդրադարձ է կատարվում Մարդու Իրավունքների Եվրոպական Դատարանի կողմից քննվող «Փերինչեքն  ընդդեմ  Շվեյցարիայի»  գործին,  որի  արդյունքից  էլ  մեծապես  կախված  է  Հայոց  ցեղասպանության  միջազգային ճանաչման գործընթացի հետագա ընթացքը։
