ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՄԻՆՈՐԴԱԳՐՄԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ Հաղթահարելու ուղիներ modernամանակակից, ժամանակակից ֆինանսական շուկայի առկայությունը գերակա նշանակություն ունի ցանկացած երկրի համար, որը ձգտում է ինտեգրվել համաշխարհային տնտեսության մեջ `ստանալով նպաստավոր դիրք:  Ուժեղ ֆինանսական համակարգ ունենալը շատ կարևոր է գլոբալ մարտահրավերներին դիմակայելու համար:   Ֆինանսական համակարգի հիմքը կազմող սուբյեկտները ֆինանսական միջնորդ են:   Դասական հասկացության համաձայն, ֆինանսական միջնորդների հիմնական գործառույթը ֆինանսական միջոցների ավելցուկ ունեցող հաստատություններից միջոցների փոխանցումն է նրանց կարիք ունեցող հաստատություններին 1:  Այնուամենայնիվ, ժամանակակից աշխարհում մեծապես ընդլայնվել է ֆինանսական միջնորդների գործառույթների շրջանակը ՝ սկսած սպառողների ամենօրյա ծառայությունից մինչև լայնածավալ ներդրումային նախագծերի իրականացում: Ֆինանսական միջնորդության խթանումը Հայաստանի համար այսօր օրակարգային խնդիր է, քանի որ առաջադեմ ֆինանսական շուկա ունենալու դեպքում երկրում որակապես նոր նախադրյալներ կստեղծվեն:   Ֆինանսական միջնորդության խթանման հրատապությունը հատկապես ակնհայտ է դառնում, երբ այն դիտում ենք բիզնեսի ակտիվության բարձրացման, տնտեսական աճի և ներդրումային ռեսուրսների հասանելիության տեսանկյունից:   Բնակչության զանգվածներին ֆինանսական շուկայում ներգրավելու խնդիրը հիմնականում կապված է համապատասխան ռազմավարության ընդունման և համակարգային բարեփոխումների իրականացման հետ:  Բարեփոխումները պետք է ուղեկցվեն օտարերկրյա փորձի ուսումնասիրությամբ ՝ հաջող մեխանիզմների ներդրման միջոցով, որոնք գտել են իրենց գործնական կիրառումը այս ոլորտում: Հոդվածում ներկայացված են ՀՀ ֆինանսական միջնորդության համակարգի հիմնական խնդիրները, մատնանշվում են արտաքին քաղաքականության օրինակներ, որոնք ուղղված են ֆինանսական ներառման ավելացմանը, ինչպես նաև բացահայտվում է Հայաստանի տնտեսության մեջ արտաքին փորձի ներդրման հնարավորությունը: Հայաստանում ֆինանսական միջնորդների ծառայություններից օգտվելու մշակույթը վերջին տարիներին ցույց է տվել զարգացման միտում ՝ նպաստելով ֆինանսական ծառայությունների շրջանակի աճին:   Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ Հայաստանի ֆինանսական ոլորտում առկա խնդիրները մեծապես խոչընդոտում են ֆինանսական հատվածի առաջընթացի տեմպերին:   Նշված խնդիրները ոչ միայն շղթայի մեջ են փոխկապակցված, այլ, ըստ իրենց ծագման, արմատապես տարբերվում են: դրանք սկսվում են հասարակության ընկալումներից և կարծրատիպերից և ավարտվում են համաշխարհային տնտեսության փլուզումից «ծնված» խնդիրներով:   Այսպիսով, խնդրի աղբյուրը գտնելու գործընթացը բարդանում է `ստեղծելով Հայաստանի լրացուցիչ ջանքեր և ռեսուրսներ կենտրոնացնելու անհրաժեշտություն:  Ուստի անհրաժեշտ է նախ սահմանել առավել ակնհայտ խնդիրները, ապա փնտրել դրանց բարդ լուծման լավագույն լուծումը: Ֆինանսական միջնորդության համակարգի ամենահրատապ խնդիրներից մեկը հասարակության ֆինանսական գրագիտության բարձրացման անհրաժեշտությունն է:   Ֆինանսական գրագիտություն ասելով `նկատի ունի ոչ միայն անձնական ֆինանսները պլանավորելու և կառավարելու կարողությունը, այլև ֆինանսական ծառայությունները ճանաչելու, տարբերակելու և օգտագործելու ունակությունը:   2012 թվական: Համաշխարհային բանկը իրականացրել է Հայաստանի տնային տնտեսությունների «Ֆինանսական կարողությունների հետազոտություն», որի արդյունքները ցույց են տվել ՀՀ-ում ֆինանսական գրագիտության լայնածավալ ծրագրեր իրականացնելու անհրաժեշտություն: միջնորդություն, OGU №13 թերթ (119), 2010 թ. Հայ սպառողները, ինչպես և այլ երկրների սպառողները, պլանավորում են, խնայում, փոխառություն վերցնում, մարում, բայց հաճախ արդյունավետ չեն կառավարում իրենց անձնական ֆինանսները, չեն օգտվում շուկայի ընձեռած բազմազան հնարավորություններից, չունեն մշակույթ և չունեն գիտելիքների, հմտությունների և իրազեկում 1: Ֆինանսական համակարգում ներգրավվելու խնդիր գոյություն ունի ամբողջ աշխարհում:   Այսօր աշխարհի չափահաս բնակչության 50% -ը ունի բանկային հաշիվ, իսկ մնացած մասն ընդհանրապես ներգրավված չէ ֆինանսական շուկայում, 2,5 միլիարդ մարդ ֆինանսական միջնորդության կարիք ունի, բայց կան խոչընդոտներ, ինչպիսիք են տարածությունը, բարձր տոկոսադրույքները և փաստաթղթավորումը: պահանջներ 2.  Ֆինանսական կրթության միջոցով ֆինանսական ներգրավվածության մակարդակի բարձրացումը տարածված միտում է ամբողջ աշխարհում:   Մասնավորապես, Մեքսիկայում ֆինանսական ներգրավվածության ավելացումը Մեքսիկայի զարգացման ազգային ծրագրի նպատակներից մեկն է եղել 2006 թվականից և 2011 թվականից: Ֆինանսական կրթության խորհուրդը ստեղծվել է 2006 թվականի մայիսին և ղեկավարվում է Ֆինանսների նախարարի կողմից 3:   Տարբեր երկրներում ֆինանսական կրթության ռազմավարության մեջ օգտագործվում են բնակչության թիրախային խմբերի ընտրության տարբեր սկզբունքներ:   Օրինակ ՝ ԱՄՆ ֆինանսական գրագիտության ազգային ռազմավարության մեջ թիրախային խումբը մարդիկ են, ովքեր ընդհանրապես չեն օգտագործում ֆինանսական միջնորդ ծառայություններ 4, իսկ Ավստրալիայի համանուն ծրագրում նպատակային խումբը որպես այդպիսին առանձնացված չէ, բայց շեշտը դրվում է ընդհանուր ֆինանսական գրագիտության բարձրացման վերաբերյալ 5: Հայաստանում ֆինանսական գրագիտության բարձրացման առաջին քայլերը ձեռնարկեց ՀՀ կենտրոնական բանկը, որը 2013 թ. 2010 թ. Հոկտեմբերից հայտարարվեց որպես «Իմ ֆինանսների ամիս», արդեն երկու տարի ամսվա ընթացքում անցկացվում են բազմաթիվ միջոցառումներ. Սեմինարներ , հանդիպումներ, խաղեր-մրցույթներ `ուղղված բնակչության ֆինանսական կառավարման նկատմամբ հետաքրքրության բարձրացմանը:  Միայն վերջերս ՝ 2014 թ. Նոյեմբերի 13-ին, ՀՀ Կառավարությունը հաստատեց ՀՀ ֆինանսական կրթության ազգային ռազմավարությունը, որը ուղղված է աշակերտներին, ուսանողներին, գյուղացիներին, կանանց և այս իրավիճակում ֆինանսական կրթության կարիք ունեցող 6:  Նշված ռազմավարության մեջ ներառված են միջազգային փորձի բազմաթիվ տարրեր, ուստի Հայաստանին այլ բան չի մնում, քան հետաձգել իրականացնել ծրագրով նախատեսված միջոցառումները `դրանով իսկ նպաստելով ֆինանսական ծառայություններով հետաքրքրվողների թվի ավելացմանը:   Միևնույն ժամանակ, անհրաժեշտ է խրախուսել ֆինանսական հաստատությունների կողմից գովազդային և տեղեկատվական արշավների իրականացումը, ինչը նրանց մեկ քայլով կմոտեցնի սպառողներին:  Եվրոպայում լայն տարածում ունի բանկերի խթանումը վիրտուալ սոցիալական ցանցերի միջոցով:   Այս ոլորտի առաջատարներից մեկը ՝ գերմանական Fideor բանկը, հասցրել է ապահովել հաճախորդների բանկային հաշիվների հասանելիությունը FaceBook Connect համակարգի միջոցով ՝ միևնույն ժամանակ հեշտացնելով իր ծառայությունների վերաբերյալ տեղեկատվության տարածումը այս մեծ տեղեկատվական 7 հարթակում: Իհարկե, միայն կրթական նախագծերի իրականացման միջոցով չէ, որ հնարավոր է առավելագույնի հասցնել միջնորդության մակարդակը:   Փաստորեն, թույլ ֆինանսական շուկայի առկայությունը պայմանավորված է ավելի խորքային խնդիրներով:   Այդ խնդիրներից մեկը ֆինանսական ծառայությունների մատչելիությունն է:  Հասանելիությունը կարող է մեկնաբանվել առնվազն 3 տեսանկյունից. 1) Ֆիզիկական կամ տարածական մատչելիություն:   Հայաստանում, հատկապես գյուղական «սահմանամերձ շրջաններում», ֆինանսական հաստատությունների բացակայությունը մեծ խնդիր է:   Բանկերը հիմնականում իրենց մասնաճյուղերը կենտրոնացնում են մարզկենտրոններում, և շատ գյուղացիներ պետք է գնան շրջկենտրոն և ֆինանսական ծառայություն 1 Մանրամասների համար տե՛ս «ՀՀ ֆինանսական կրթության ազգային ռազմավարություն», ՀՀ Կառավարություն, 2014: Նոյեմբերի 13-ի նիստի N 47 արձանագրային որոշման N 1 հավելվածը: 2 Տե՛ս Համաշխարհային բանկ, Համաշխարհային ֆինանսական զարգացման զեկույց 2014 թ.  Ֆինանսական ընդգրկում: Վաշինգտոն 3 Տե՛ս Atkinson A., Messy F., ֆինանսական կրթության միջոցով ֆինանսական ներառման խթանում:   ՏՀECԿ / ԻՆՖԵ ապացույցներ, քաղաքականություն և (հասանելի է http: // www. //dx.doi.org/10.1787/5k3xz6m88smp- ի հղումը): 4 Լրացուցիչ մանրամասների համար տե՛ս http: //www.treasury.gov/resourcecenter/financialeducation/Documents/NationalStrategyBook_12310%20(2).pdf. 5 Լրացուցիչ մանրամասների համար տե՛ս http: //www.financialliteracy.gov.au/media/218312/ ազգային-ֆինանսական-գրականության-ռազմավարություն. pdf. 6 Մանրամասների համար տե՛ս «Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսական կրթության ազգային ռազմավարություն», ՀՀ կառավարության 2014 թ. Նոյեմբերի 13-ի նիստի N 47 արձանագրային որոշման N 1 հավելված: 7 Լրացուցիչ մանրամասների համար տե՛ս http: //economia.icaew.com/business/july-2013/fidor-banking-with- ընկերների հետ հղումով: Ապահովագրություն և մասնավոր կենսաթոշակներ, թիվ 34, 2013, էջ. 22-ը, դրանց օգտագործումը մեծ դժվարություններ է առաջացնում:  Ֆինանսական ծառայությունների տարածական մատչելիությունը կարող է ապահովվել միջազգային փորձի կիրառմամբ `այս ոլորտում այլընտրանքային ֆինանսական ծառայությունների ինստիտուտի ներդրմամբ:  Սա առաջին հերթին վերաբերում է «Գործակալ բանկինգ» (կամ «Առանց մասնաճյուղային բանկ») և «Բջջային բանկ» համակարգերին:   «Գործակալ բանկային» -ի էությունը ֆինանսական ծառայություններ մատուցող փոստային բաժանմունքներում կամ մանրածախ վաճառակետերում մասնաճյուղեր բացելն է:   «Ռուսական փոստ» -ը ստանում է իր եկամտի 46% -ը իր ցանցի 42,000 փոստային բաժանմունքներից, որոնք տեղակայված են 29,500 գյուղական վայրերում և 12,000 արվարձաններում, որտեղ բնակչությունը չի գերազանցում 500 մարդ  Հաշվարկված է, որ Մեքսիկայում հասուն բնակչության միայն 25% -ն է մատչում ֆինանսական ծառայություններ, ուստի բանկային գործակալները մանրացված վաճառակետերում շուրջ 3000 մասնաճյուղ են բացել, ինչը նվազեցրել է գործարքների և տրանսպորտային ծախսերը և մեծացրել ֆինանսական ներգրավվածությունը 2: Մասնաճյուղային բանկային գործունեությունը երկու ուժեղ կողմ ունի: Նախ, այն ֆինանսական հակում ունեցող ֆիզիկական անձանց ավելի լայն մատչում է ֆինանսական տեղեկատվության և ծառայությունների. մյուս կողմից, այն նպաստում է սպառողների թեր սպասարկվող հատվածի ներառմանը ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում 3: Այսօր զարգացող երկրներում կա շուրջ 1 միլիարդ մարդ, ովքեր ֆինանսական ծառայություններ չունեն, բայց ունեն բջջային հեռախոս:   Հետեւաբար, ժամանակակից աշխարհում այսօր լայնորեն կիրառվում է «Բջջային բանկ» ծառայությունը 4, ինչը զգալիորեն մեծացնում է ֆինանսական ծառայությունների մատչելիությունը, հատկապես գյուղական վայրերում:  Մասնավորապես, «WING» համակարգը, որը թույլ է տալիս բջջային հեռախոսների ավանդներ ավանդել ընկերությունների միջեւ մատչելի սակագներով, ներդրվեց Կամբոջայում 2009 թվականի հունվարին, և մի քանի ամիս անց գրավեց երկրի 24 շրջաններից 16-ը:   Ֆիլիպիններում «Smart Communications» հեռահաղորդակցության ոլորտի առաջատար ընկերությունները Gl «Globe Telecom» - ը ներմուծեցին «Smart Money» և «G-Cash» համակարգեր, որոնք այսօր ունեն 8 միլիոն օգտագործող:   «Բջջային գումար անբանկերի համար» ծրագիրը, որը սպասարկում է 20 միլիոն հաճախորդների Ասիայում, Աֆրիկայում և Լատինական Ամերիկայում 5, աշխարհահռչակ է: Այսպիսով, Հայաստանում ֆինանսական ծառայությունների ֆիզիկական անմատչելիության խնդիրը կարող է լուծվել վերոնշյալ համակարգերի ներդրման միջոցով: 2) բարձր տոկոսադրույքների և փաստաթղթային պահանջների պատճառով անհասանելիություն: Սա հիմնականում վերաբերում է վարկային ծառայություններին, որը Հայաստանում ամենատարածված ծառայություններից է (առևտրային բանկերի կողմից տրամադրված վարկերը 2013-ին աճել են 11,2% -ով `կազմելով 1 տրիլիոն 709 մլրդ դրամ 6):   Միջազգային համեմատական ​​վերլուծությունը ցույց է տվել, որ Հայաստանում իրական տոկոսադրույքն ավելի բարձր է, քան համեմատելի երկրներում, և 1% -ով զիջում է միայն Վրաստանին, իսկ վարկավորման տոկոսադրույքի կառուցվածքի վերլուծությունը ցույց է տալիս տոկոսադրույքի իջեցման որոշակի ներուժի առկայությունը 7:   Խնդիրն այն է, որ տարածումը Հայաստանում մեծ է, չնայած վերջերս այն նվազման միտում է ցույց տալիս: Բարձր տարածումը կարող է պայմանավորված լինել միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից տրամադրված մեծ ֆինանսավորմամբ, ինչը չի խթանում բանկերի մրցակցությունը 8:   Ուստի առաջարկվում է խրախուսել միջբանկային մրցակցության աճը `օգտագործելով միջազգային փորձը:   Մեծ Բրիտանիայում, որտեղ բանկային համակարգը համարվում է աշխարհում առավել կենտրոնացվածներից մեկը, «Ընթացիկ հաշվի անջատիչ ծառայության» վերջերս ներդրումը մեծապես խթանեց միջբանկային մրցակցությունը ՝ նպաստելով տոկոսադրույքների անկմանը 9:  2008-2009 թվականներին Հայաստանում խստացվել են առևտրային բանկերի կողմից վարկավորման պայմանները, ինչը 1 Տե՛ս Ֆինանսական ներառման խթանում նորարարական քաղաքականության միջոցով, 31 մարտի - 3 ապրիլի 2009 թ., Տոկիո, էջ: 3 (հասանելի է http: // www. //www.adbi.org/files/finance.innovative.policies.exressive.summary.pdf): 2 Նույն տեղում, Պ. 3 Տե՛ս Mroueh M., Branchless Banking:  Աֆրիկա, Մերձավոր Արևելք և Պակիստան, ԱՄՆ, 2013, էջ 1, (հասանելի է http: // www. //www.tsys.com/Downloads/upload/Branchless-Banking-WP-012913-print.pdf հղումը): 4 Մի շփոթեք «Առցանց բանկային գործունեության» հետ: 5 Տե՛ս Արդյունաբերության վիճակ 2013:  Բջջային ֆինանսական ծառայություններ `առանց բանկերի, Լոնդոն, 2014: 6 Տե՛ս ՀՀ կենտրոնական բանկ, «Հայաստանի ֆինանսական համակարգը 2013», Երեւան, 2014: 7 Տե՛ս 2013-2014: Հայաստանի ազգային մրցունակության զեկույց, EV Consulting, «Տնտեսություն և արժեքներ» հետազոտական ​​կենտրոն, էջ 65: 8 Տե՛ս Հայաստանի Հանրապետություն:  Կուտակում, մրցակցություն և միացում:  Համաշխարհային բանկ, 2013, էջ 23: 9 Տե՛ս Barty J., Ricketts T., Մեծ Բրիտանիայի բանկային արդյունաբերության մրցակցության խթանում, 2014, հասանելի https- ում: //www.bba.org.uk/wp-content/uploads/2014/06/BBA_Competition_Report_23.06_WEB_2.0.pdf): Կարևոր գործոններն են տնտեսական զարգացման սպասումները, հաճախորդների վարկի անորոշությունը, գրավի ռիսկը (ավտովարկերի դեպքում):   Հիփոթեքային վարկավորման պայմանների խստացումը հիմնականում պայմանավորված էր հիփոթեքային վարկավորման բարձր ռիսկով, քանի որ բնակչության եկամուտները նվազում են, հատկապես ճգնաժամային տարիներին 1: 3) ֆինանսական հնարավոր ներուժի պատճառով անհասանելիություն:   Ֆինանսական միջնորդության զարգացումը որոշակի բացասական ազդեցություն է ունենում ֆինանսական միջնորդների սահմանափակ կապիտալի վրա, և, հետևաբար, ֆինանսական աջակցություն տրամադրելու և լայնածավալ ներդրումային ծրագրեր իրականացնելու ներուժի սահմանափակման վրա:   Ուստի խրախուսվում է տարբեր միջնորդների համագործակցային համագործակցությունը խոշոր նախագծերի իրականացման համար, ինչը կարող է մեծապես նպաստել բիզնեսի զարգացմանն ու հետագա ընդլայնմանը:   Այս համատեքստում հարկ է նշել, որ Հայաստանի ֆինանսական հաստատությունների համախառն ակտիվների 89.5% -ը պատկանում է առևտրային բանկերին 2:  Սա վկայում է այն փաստի մասին, որ Հայաստանի ֆինանսական շուկան ունի դիվերսիֆիկացիայի ցածր մակարդակ: Ուստի անհրաժեշտ է բարձրացնել տնտեսության մեջ ֆինանսական հաստատությունների դերը, ինչպիսիք են ներդրումային ֆոնդերը, ապահովագրական ընկերությունները, որոնք զարգացած երկրներում անվճար փողի, հաճախորդի կարողությունների լավագույն կառավարիչներն են: Ֆինանսական շուկայի կայուն գործունեությունն ապահովելու համար առաջնային նշանակություն ունեն այս հատվածի ներդրումային հոսքերը, որոնք կարող են լինել ինչպես ազգային, այնպես էլ արտասահմանյան ծագմամբ, ներքին ներդրումների քանակը ուղղակիորեն կախված է ներքին խնայողությունների մակարդակից և օտարերկրյա ներդրումներից: այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են ազգային տնտեսության չափը և կայունությունը, առաջընթացի և ինտեգրման հնարավորությունները, օրենսդրական կարգավորումը և այլն: Ներքին խնայողությունների մակարդակը Հայաստանում բավականին ցածր է, հիմնականում կարճաժամկետ 3:  Խնայողությունների ցածր մակարդակի վրա ազդող գործոններից են ցածր եկամուտները, ինչպես նաև բարձր սպառողական ծախսերը, տնային տնտեսությունների պարտքերի առկայությունը և խնայողությունների սովորույթի բացակայությունը: Մասնագետները վերջին խնդրի համար հետաքրքիր լուծումներ են առաջարկում, օրինակ ՝ հիշեցումների միջոցով խնայողություններն ավելացնում են:   Հետազոտողները աշխատել են Բոլիվիայի, Ֆիլիպինների և Պերուի բանկերի հետ `պարզելու, թե որքանով են խնայողությունների հիշեցումները ազդել ավանդների մակարդակի վրա:  Հիշեցումներով ավանդներն ավելացան միջինը 6% -ով, իսկ հաղորդագրությունները, որոնք նշում էին հատուկ նպատակ, դրական ազդեցություն ունեցան ավանդների մակարդակի վրա 16% -ով 4:   Այսինքն ՝ առաջարկվում է խնայողություններն ավելացնել մոտիվացիայի և հոգեբանական խթանների օգտագործման միջոցով: Օտարերկրյա ներդրումները մեծ հնարավորություն ունեն ազդելու Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսական համակարգի ֆինանսական միջնորդության վրա, հատկապես, եթե դրանք իրականացվում են ֆինանսական ոլորտներում:   Իրականացված ներդրումները կնպաստեն մեր երկրի տնտեսական աճին և զարգացմանը, կբարձրացնեն զբաղվածության մակարդակը, ինչպես նաև դրանց միջոցով Հայաստանում կներդրվեն կառավարման և համագործակցության արտաքին մեխանիզմներ, որոնք բոլորը, ի վերջո, կամփոփվեն ֆինանսական շուկայում: , Ընդհանրապես, Հայաստանում ֆինանսական նորարարությունների անհրաժեշտություն կա:  Չնայած մեր երկրի ֆինանսական միջնորդները մեծ թվով ֆինանսական ծառայություններ են մատուցում, նոր ծառայությունների ներդրման գործընթացը բավականին դանդաղ է ընթանում:  Այս համատեքստում, մասնավորապես, ստեղծվում է բանկերի կառավարման կառուցվածքի վերակազմավորում `ստեղծելով բանկային նորարարությունների բաժին 5:   Նոր ֆինանսական գործիքների փոքր օգտագործումը կապված է նաև օրենսդրական բացերի հետ: Օրինակ ՝ Հայաստանը չունի առանձին օրենքներ նման հզոր գործիքների օգտագործման համար: 1 Տե՛ս Ֆինանսական շուկաներ և ծառայություններ / ՍՍ: Սուքիասյան, Ա.Բ. Սալնազարյան, Գ.Գ.Չատինյան, Ա.Վ. Ներսիսյան, Ա.Օ.Մհերյան, Ա.Վ. Վարդանյան /, Երեւան, 2014: 2 Տե՛ս ՀՀ կենտրոնական բանկ, «Հայաստանի ֆինանսական համակարգը 2013», Երեւան, 2014: 3 Տե՛ս 2013-2014թթ. Հայաստանի ազգային մրցունակության զեկույց, «Էյ Վի Քոնսալթինգ», «Տնտեսություն և արժեքներ» հետազոտական ​​կենտրոն, էջ 61: 4 Տե՛ս Goldberg J., Productsարգացող երկրներում խնայողությունը խթանելու արտադրանք և քաղաքականություն, IZA Աշխարհի Աշխատանք, հոկտեմբեր, 2014 թ. (Հասանելի է http: // www. //wol.iza.org/articles/products-and-policsies-to-promote-saving- in- զարգացող-երկրներ-1.pdf): 5 Տե՛ս Ա. Մխիթարյան, Բանկային նորարարությունների զարգացման, ֆինանսների և տնտեսագիտության ընթացիկ միտումները, # 7-8 (169170), 2014: ինչպիսիք են լիզինգը, ֆակտորինգը, ակրեդիտիվը և այլն:  Ուստի անհրաժեշտ է կարգավորել այդ օրենսդրական բացերը ՝ ստեղծելով ֆինանսական միջնորդության ավելի կայուն հիմք: Worldամանակակից աշխարհում զարգացած ֆինանսական համակարգի գոյության ցուցիչներից մեկը միջազգային չափանիշներին համապատասխան արժեթղթերի շուկայի առկայությունն է:   Այն տրամադրում է խնայողությունները մոբիլիզացնելու և ռեսուրսներ բաշխելու այլընտրանքային եղանակներ:  Հայաստանի ֆոնդային շուկան դեռ զարգանում է:  Հիմնական միջոցների (բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի) շրջանառությունն ավելացնելու համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է Հայաստանի Հանրապետությունում զարգացնել կորպորատիվ կառավարման մշակույթ, որը կնպաստի գործունեության թափանցիկ դաշտի առաջացմանը և օգտագործմանը: իրավասու մասնագետների ՝ առավել նշանակալի հաջողության հասնելու համար:  Պարտատոմսերի շուկայի հիմնական խնդիրը, ցավոք, պետական ​​պարտատոմսերի բարձր եկամտաբերությունն է, որի պատճառով մասնավոր պարտատոմսերի շրջանառությունը նվազում է:   Ինչ վերաբերում է ածանցյալներին, ապա այստեղ արդեն կազմակերպչական մակարդակում ֆինանսական գրագիտության անհրաժեշտություն է առաջանում: Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանում պետական ​​մակարդակում կա բարեփոխումների, քաոսի անհամապատասխանություն, բարդ մոտեցման բացակայություն 1, ուստի բարեփոխումների ծրագրերը պետք է ունենան բարդ բնույթ ՝ թիրախավորելով զարգացման մի քանի ոլորտներ: Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ այսօր Հայաստանում կա մեծ թվով բավարար նախադրյալներ `ֆինանսական միջնորդության զարգացման և առաջադեմ ֆինանսական շուկա ունենալու համար:  Ամփոփելով `ներկայացնենք այն քայլերը, որոնք առաջարկվում են ձեռնարկվել Հայաստանում ֆինանսական միջնորդության խթանման ոլորտում. 1. Բնակչության ֆինանսական կրթության կայունության իրականացում` իրականացնելով ՀՀ Ֆինանսական կրթության ազգային ռազմավարությամբ նախատեսված միջոցառումներ, ինչպես նաև խրախուսել գովազդային, կրթական կամ տեղեկատվական արշավները, որոնք ուղղված են բնակչության շրջանում ֆինանսական կառավարման նկատմամբ հետաքրքրության բարձրացմանը. 2. Ապահովել ֆինանսական ծառայությունների մատչելիությունը ինչպես ավանդական, այնպես էլ այլընտրանքային եղանակներով `ներդնելով նմանատիպ համակարգեր` «Անյուղաճ բանկեր», «Բջջային բանկ», «Բջջային փող անբանկերի համար», 3. խթանել մրցակցություն ֆինանսական միջնորդների միջև `խթանելով վարկային ռեսուրսների հասանելիությունը. տարածման և փաստաթղթային պահանջների նվազեցում, 4. Խրախուսել ֆինանսական միջնորդների համագործակցային համագործակցությունը, խոշոր ներդրումային նախագծերի շուրջ միավորումը, ինչպես նաև նպաստել ներդրումային ֆոնդերի և ապահովագրական ընկերությունների դերի բարձրացմանը, 5. նպաստել ներքին խնայողությունների ավելացմանը, ինչպես նաև ստեղծել բարենպաստ ներդրումային միջավայր օտարերկրյա ներդրումներ ներգրավելու համար; 6. Ներդնել սպառողների իրական կարիքները պարզելու պրակտիկայում ֆինանսական նորարարություններ իրականացնելու, ինչպես նաև օրենսդրական բացերը շտկելու համար `նորարարական գործիքների ազատ շրջանառությունն ապահովելու համար: 7. Բարձրացնել կորպորատիվ կառավարման մշակույթի կարողությունները, զարգացնել սերտ միջազգային համագործակցություն արժեթղթերի շուկայի զարգացման ոլորտում, պետական ​​պարտատոմսերի եկամտաբերությունը նվազեցնել մասնավոր պարտատոմսերի շուկան զարգացնելու համար, ավելացնել ածանցյալների շրջանառությունը, 8. 1 Տե՛ս Սարգսյան Թ., Ֆինանսական միջնորդության հիմնախնդիրներ, Բանկային XVI միջազգային համագումար, Օրեր և վարկ, 7/2007: Թաթիկ Հովհաննիսյան ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՄԻIՆՈՐԴՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ Հաղթահարելու ուղիներ Հիմնաբառեր. Ֆինանսական միջնորդություն, ֆինանսական գրագիտություն, ֆինանսական ծառայությունների մատչում, ֆինանսական շուկայի դիվերսիֆիկացում, միջազգային Համագործակցություն, կորպորատիվ կառավարում, ֆինանսական նորամուծություններ: ։

Հայաստանի  Հանրապետությունում  ֆինանսական  միջնորդության  ոլորտում  առկա  հիմնախնդիրների  և  բացթողումների  վերհանումն  օրակարգային  է  Հայաստանի  հետագա  զարգացման  և  միջազգային  ասպարեզում  առավել  շահեկան  դիրքերի  հասնելու  հեռանկարների  բացահայտման  համատեքստում։
   Աշխատանքի  խնդիրն  էր  իրականացնել Հայաստանի ֆինանսական միջնորդության ինստիտուտի համապարփակ վերլուծություն, առաջարկել  առկա  խնդիրների  լուծման  տարբերակներ՝  ներկայացնելով  միջազգային  պրակտիկայում  տեղ  գտած  հիմնական միտումները։
  Աշխատանքն ամփոփվել է ոլորտի կարգավորմանն ուղղված մի շարք առաջարկներով։
