ՀՀ-ում հողային բարեփոխումներից հետո ստեղծված շուրջ 340 հազար գյուղացիական տնտեսություն, որոնց մեծ մասը փոքր է, սահմանափակում է ոլորտի կայուն զարգացումը և խոչընդոտում ոլորտում ինտենսիվ տեխնոլոգիաների ներդրմանը:   Գյուղատնտեսության գյուղատնտեսության կայուն զարգացման ուղին պետք է դիտարկել հողերի խոշորացման և համագործակցության զարգացման հետ, ինչը մեծացնելու հնարավորություն է: Սույն հոդվածի նպատակն է լուծումներ տալ Հայաստանի Հանրապետության տարբեր մարզերում կոոպերատիվների զարգացմանը խոչընդոտող խնդիրներին և պատճառները վերացնելու եղանակներին:   Հոդվածի վերլուծության հիմքը արտադրական, սպառողական և գյուղատնտեսական կոոպերատիվների հետ հարցումների անցկացումն էր: 2018-ի ընտրանքային հետազոտության տվյալների համաձայն `գրանցվում են կլոր արտադրական կոոպերատիվներ [1]:     Գյուղատնտեսական արտադրանքի ուսումնասիրության համար ընտրվել են 67 սպառողական, արտադրական և գյուղատնտեսական կոոպերատիվներ, որոնցից 15-ը դադարել են գործել, 5-ը փոխել են ուղղությունը, չեն իրականացրել, և 16-ի հետ կապ հաստատել չի հաջողվել: Արդյունքում, հարցմանը մասնակցել է 26 կոոպերատիվ: Գյուղնախարարության գործունեությունը գրանցվել է ուժասպառ վիճակում, բայց 5-ը լավագույնն են: ՀՀ գյուղատնտեսության մեջ առկա խնդիրները չեն կարող լուծվել միայն գյուղացիական տնտեսությունների միջոցով:   Մյուս խնդիրների խոչընդոտներից մեկը գյուղատնտեսության ոլորտում համագործակցությունն է: Կոոպերատիվների ստեղծումը կլուծի ռեսուրսների ինտենսիվ օգտագործման, ապրանքների և ծառայությունների գնման, հնարավորությունների գործընթացի կատարելագործման, արտահանման խթանման, շրջանառու միջոցների համալրման, գյուղատնտեսության արդյունավետ կառավարման խնդիրները: Հայաստանի Հանրապետությունում գործող մի շարք սպառողական և սպառողական կոոպերատիվներում անցկացված հարցումներից պարզվել է առկա խնդիրները: Հարցմանը մասնակցող կոոպերատիվների ցուցակը ներկայացված է աղյուսակ 1-ում: Աղյուսակ 1. Կոոպերատիվների ցուցակ, որոնք մասնակցել են հարցմանը N / A տարածաշրջան Համայնք կոոպերատիվի անվանումը 1: Արագածոտնի Բյուրական «ԲՅՈՒՐ-ԱԿՆ» Գ / Գ 2: ԱրագածոտնԱրտենի 3. ԱրագածոտնԱրուխ 4. Արմավիր Այգեվան «Արթինի չորացրած մրգերի արտադրություն» Գյուղատնտեսական ԲԸ «Արուչ գյուղատնտեսական միավորում» ԲԲԸ «Խաղողի, մրգերի, բանջարեղենի վաճառք» «Այգեգործություն» ԲԲԸ «Լուկաշին գյուղատնտեսական 5. ԱրմավիրԼուկաշինասոցիացիա» սպառողական կոոպերատիվ 6. Արմավիր կոոպերատիվներ / Կ "Նորավանի գյուղատնտեսական 7. ԱրարատԱրալեզՍ / Կ" Արալեզ գյուղատնտեսական ասոցիացիա "Ս / Կ" Նոր-Քյանք գյուղատնտեսական 8. AraratNew Life Association "Սպառողների կոոպերատիվ" Դաշտավանի գյուղատնտեսական 9. ԱրարատԴաշտավանի ասոցիացիա "Սպառողական կոոպերատիվներ / K10. Գեղարքունիք Դպրաբակ » Հայաստանի Հանրապետությունում գործող գյուղատնտեսական, սպառողական, արտադրական կոոպերատիվները ստեղծվել են հիմնականում անդամների կամավոր մասնակցության և ժողովրդավարական վերահսկողության սկզբունքների հիման վրա:   Ըստ հետազոտության արդյունքների ՝ համագործակցությունն անհրաժեշտ է, քանի որ դրանք ստեղծում են նյութական բարիքներ, մարդկանց միավորում նույն գաղափարի շուրջ, ինչը հնարավորություն է տալիս լուծել սոցիալական խնդիրները: Կոոպերատիվին միանալը դրական ազդեցություն է ունեցել ապրանքների ինքնարժեքի իջեցման և վաճառքի կազմակերպման գործընթացի վրա `ապահովելով ինչպես շուկա ազատ մուտք, այնպես էլ շուկայի նման ապրանքների համեմատ` հեշտացնելով վաճառքի գործընթացը: Հիմնական արտադրանքները: Հետազոտության արդյունքների համաձայն, կոոպերատիվներն իրենց արտադրանքը վաճառում են իրենց անդամների այլ գյուղացիական տնտեսություններին: բանջարեղենային դեղձ, ծիրան, խաղող:   Նշված մրգերից մի քանիսը վաճառվում են ինչպես թարմ, այնպես էլ վերամշակված: Կոոպերատիվների 84% -ը շուկայում, իսկ 16% -ը `արտահանում է Ռուսաստան, Ֆրանսիա և Բելգիա: Կոոպերատիվների արդյունավետ կազմակերպման հիմնական խոչընդոտները ֆինանսական ռեսուրսների բացակայությունն է, ներքին և արտաքին ենթակառուցվածքների թերզարգացումը, սառնարանային տնտեսության բացակայությունը կամ դրանց օպտիմալ բաշխումը տարածաշրջանում:   Արդյունքում, մասնավորապես, կոոպերատիվներում արտադրվող ապրանքները փոքր չափերով են ՝ համապատասխան ներքին շուկայի կարողություններին: Տող 1. Կոոպերատիվների ապրանքների արտահանում Հարցված կոոպերատիվների 58,3% -ը ունեն ոչ մասնագիտացված սեփական տրանսպորտային միջոցներ, ուստի ապրանքների վաճառքը կազմակերպվում է տեղում, և մեծածախ կամ Երևանի շուկաներ հասնելու համար նրանք օգտագործում են միջնորդ տրանսպորտի ծառայություններ: ընկերություններ կամ փոխադրամիջոցներ վարձել: Տող 2. Տրանսպորտային միջոցների օգտագործումը Բացի այդ, կոոպերատիվները որոշել են մրցակցությունը (փաթեթավորում, սերտիֆիկացում, որակ և այլն) որպես խոչընդոտ արտահանման համար, և համակարգված գործընթացի դեպքում փոխհատուցման մեխանիզմների բացակայություն: Կոոպերատիվները շրջանառու միջոցների պակասը լրացնում են հիմնականում վարկերի և աշխատավարձերի ցուցակների միջոցով:   Հարցված կոոպերատիվների 75% -ը չի օգտագործում պետական ​​աջակցությունը, իսկ 58.30% -ը `33.30% -ը` 45.80% Սեփական տրանսպորտային միջոցը Վարձակալող փոխադրամիջոց Միջանկյալ տրանսպորտային ընկերությունների փոխադրման տեմպերը օգտագործում են «Գյուղատնտեսություն» ծրագրին տրամադրվող սուբսիդիայի վերաբերյալ տեղեկատվության մնացած 25% -ը:   Programsրագրերին չդիմելու հիմնական պատճառներն են `էկո-օպերատիվներում տեղեկատվության պակասը, համապատասխան կառույցների հետ գործ ունենալու դժվարությունը և ցուցադրված անտարբերությունը: Եզրակացություններ. Տարբեր գյուղատնտեսական և էկոպերատիվների գործունեության անբավարար խոչընդոտ Ֆերմերային տնտեսությունների անբավարար հասանելիություն, ֆերմերային տնտեսություններում անբավարար տեղեկատվություն, տեղեկատվության խորհրդատվության ոչ լիարժեք համակարգ, ինչպես նաև ֆինանսավորման և համագործակցության գործընթաց   Կոոպերատիվներին անհրաժեշտ է հետևյալ տեղեկատվությունը. Մատչելիություն, հասանելիության խոչընդոտ: է • Համագործակցության գաղափարի հստակեցում, • Մասնագիտական ​​ուսուցում, • Իրավական ակտեր, • Դրամաշնորհներ, • Պետական ​​աջակցության ծրագրեր, • և այլն: պետական ​​աջակցություն: Այսպիսով, մինչև 2019 թվականը: Պետական ​​աջակցության ծրագրերում չեն նշվել կոոպերատիվներին տրվող արտոնյալ պայմանները, և ընթացիկ տարվանից ծրագրերում կատարված փոփոխությունները և կոոպերատիվների արտոնյալ պայմանները ներկայացվել են ոլորտներին:   Միակ նպատակային աջակցությունը կոոպերատիվներին խորհրդատվություն տրամադրելն ու դասընթացներ կազմակերպելն էր:   ՀՀ կառավարություն 2018 Գյուղատնտեսության նախարարության «Գյուղատնտեսության ոլորտում համագործակցության խթանում» բաժնում և Գործողությունների ծրագրի գերակա նպատակների ծրագրի առաջնահերթ նպատակները նշվում է, որ «Գյուղատնտեսական կոոպերատիվների աջակցության պետական ​​ծրագիրը» հաստատելու մասին N 92-Ա հրամանը «մշակվել և հաստատվել է Գյուղատնտեսության նախարարության կողմից 2018 թվականին: Ապրիլյան զեկույցի նախարարին վերաբերող թեմաների վերաբերյալ անցկացվել է 5 դասընթաց, որին մասնակցել է 35 շահառու, ինչը, սակայն, համարվել է բավարար, ինչը չի կարող արդյունք տալ: Առաջարկություններ. «Գյուղատնտեսական կոոպերատիվների մասին» ՀՀ օրենքի պահանջներից մինչև կոոպերատիվի աջակցության իրականացման պետական ​​ծրագրի պատշաճ զարգացման ուղղությունները, որոնք նշված են վերոհիշյալ օրենքի 29-րդ հոդվածի 6-րդ պարբերությունում [2]: Գյուղատնտեսական. - Կազմակերպել կանոնավոր դասընթաց ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության գյուղատնտեսական խորհրդատվության, նորարարության և մոնիտորինգի վարչության հետ `Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի հետ համատեղ, համագործակցության գաղափարի, ընդլայնման սկզբունքների, մարզպետարանների վերաբերյալ: Կոոպերատիվների ներգրավումը - Հայաստանի Հանրապետությունում իրականացվող ապահովագրությունը »Վայոց Ձորի մարզում Արարատի, Արմավիրի, Արագածոտնի, Տավուշի, Կոտայքի մարզերում կոոպերատիվների գույքի ապահովագրության փորձնական ներգրավում: Րագրում կոոպերատիվի անդամներին պարտադիր է վարկեր տրամադրել «Գյուղատնտեսություն» ոլորտին տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների տոկոսադրույքով: «Սուբսիդավորում» ծրագիր. Վերամշակող ձեռնարկությունների ձեռնարկատիրական կոոպերատիվների ձեռնարկությունների միջև, «Գյուղատնտեսական հումքի ձեռքբերման համար ագրովերամշակման ոլորտին տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորում» պայմանագիր, առավելագույն մարման ժամկետ `պայմանագիր կնքելու դեպքում բերք գնելը: ։

ՀՀ  գյուղատնտեսությում  առկա  խնդիրները  գյուղացիական  տնտեսությունները միայնակ չեն կարող լուծել։
   Ծառացած խնդիրների և  խոչընդոտների  մեկը  Կոոպերատիվների  գյուղատնտեսությունում  ձևավորումը  օգտագործման,  շահեկան  հնարաապրանքներ  և  վորությունների  ստեղծման,  իրացման  գործընթացի  բարելավման,  արտահանման  խթանման,  շրջանառու  միջոցների  համալրման,  գյուղատնտեսության արդյունավետ վարման հարցերը և այլն։
    Կոոպերատիվներում  իրականացվել  է  սոցիոլոգիական  հարցում,  որի  ամփոփման  արդյունքում  կատարվել  են  առաջարկություններ  կոոպերացիայի  մատուցման,  մասնագիտական  ուսուցման,  վարկավորման,  ապահովագրության  ներդրման,  ստեղծման,  պայմանագրային  հարաբերությունների բարելավման ուղղություններով։
