Ներկայումս զբոսաշրջության զարգացման բարձր տեմպերի համատեքստում նկատվում է ներգնա և արտագնա տուրիզմի հոսքերի ակտիվացում, որոնք հիմնականում ուղղված են դեպի բնություն:   Հաշվի առնելով սա ՝ մենք նախատեսում ենք ծրագրի շրջանակներում գնահատել ջրային ռեսուրսների ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային հնարավորությունները Հայաստանի երեք հյուսիսային շրջաններում: (Շիրակ, Լոռի, Տավուշ) Ուսումնասիրվող տարածքի ջրային ռեսուրսները հիմնականում գետերն են, ուստի կատարված աշխատանքները հիմնականում ուղղված են գետային ցանցի ուսումնասիրությանը և գետերի զբոսաշրջության և հանգստի հնարավորությունների բացահայտմանը: Ուսումնասիրվող տարածքում գետերը հիմնականում լեռնային են, չնայած որոշ գետեր բազմազան են իրենց հոսքի տարբեր մասերում:   Դեբեդը լեռնային-հարթավայրային բնույթ ունի, Ձորագետ ակը Փամբակը `ցածրալեռնային-լեռնային:   Ախուրյանը նման է: Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրվող տարածքում գետային ցանցն ավելի զարգացած է Կուրի ավազանում, որն առանձնանում է կլիմայական խոնավ պայմաններով և խորը մասնատվածությամբ:   Ախուրյանի ավազանում չոր կլիմայական պայմանների պատճառով գետային ցանցը համեմատաբար թույլ է զարգացած:   Գետահովիտների լավագույն գնահատման համար մենք ուսումնասիրել ենք օհ-ձորի ձվերը, քանի որ դա հնարավոր է զբոսաշրջիկների անցնելու համար:   Առանձնացվել են գետահովիտների երկու տեսակ. U-adz և V-adz: Նկար. 1 Հյուսիսային Հայաստանի գետերի հովիտների տիպաբանական քարտեզը (Շիրակ, Լոռի, Տավուշ):   Ներկայումս գետերի հովիտներով կան բազմաթիվ տրանսպորտային ուղիներ, բացի այդ գետերի հովիտներն իրենք են հետաքրքրում զբոսաշրջիկներին. գետի հովիտներով անցնում են հետիոտնային առավելագույն երթուղիները:   Միևնույն ժամանակ, աշխարհա-մորֆոլոգիական առանձնահատկություններից ելնելով, այն օբյեկտ է զբոսաշրջության որոշ տեսակների համար (լեռնագնացություն, ժայռամագլցում, ծայրահեղ տուրիզմ և այլն): Ուսումնասիրվող տարածքում գետի հովիտների խաչմերուկները կազմելու համար օգտագործվել է ArcGIS 10.4.1 ծրագրային համակարգը:   SRTM30 արբանյակի կողմից ձևավորված ռելիեֆի թվային մոդելը օգտագործվել է որպես գետահովիտների լայնակի հատվածների ռելիեֆի թվային հիմք:  ArcGIS ծրագրային միջավայրը օգտագործում է 3D Analyst գործիքակազմը գետային հովիտների խաչմերուկներ ստեղծելու համար, որոնց միջոցով կատարվում են հիմնական բաժինները:   Նկար 2-ում ներկայացված քաղվածքների անցկացման հիմնական կետերը: Նկար. 2 Հյուսիսային Հայաստանի գետահովիտների երկարացման հատվածներ Ընդհանուր առմամբ հորատվել է 54 երկարացման հատված: Դժվար է մեկ հոդվածում ներկայացնել Հյուսիսային Հայաստանի ամբողջ հիդրոգրաֆիկ ցանցի ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային հնարավորությունները, ուստի, որպես օրինակ, մենք ընտրել ենք երեք խոշոր գետերի առանձին հատվածներ, որոնց համար անցկացվել է ռեկրեացիոն-տուրիստական ​​ռեսուրսների գնահատում: արված Նկար. 3 Ախուրյան գետի հովտի հատվածը Գորշաբերդիտի հատվածում Նկար 3-ը ցույց է տալիս Ախուրյան գետի հովտի ընդլայնվող հատվածը Գորշաբերդի հատվածում (տե՛ս նկ. 2, № 1):   Վերջինիս վերլուծությունը թույլ է տալիս ասել, որ այն հարմար է ինչպես տրանսպորտային, այնպես էլ հետիոտնային զբոսաշրջային երթուղիների համար: Այս հատվածում հովտի առավելագույն խորությունը հասնում է 120 մ-ի, իսկ գետի անկումը 5 կմ-ով `43 մ, ինչը հնարավորություն է տալիս իրականացնել I կարգի ռաֆթինգ 1:  Այնուամենայնիվ, ռաֆթինգի ամենահարմար ժամանակը գարունն է, երբ գետը սկսում է հեղեղել:  Վերջինս սկսվում է ապրիլի առաջին տասնօրյակում և ավարտվում հունիսին:   Ընդհանուր առմամբ, գետի հոսքի առավելագույն հզորությունը 70-82 օր է [2, էջ 100], ինչը ավելի քան բարենպաստ է ռաֆթինգի համար: Ախուրյան գետի հովտի այս հատվածը բարենպաստ պայմաններ ունի լեռնագնացության համար: Valիշտ հովտի լանջը 69 ° է, իսկ ձախը `61 ° հովտում:  Էկո-արահետներ կարելի է կառուցել հովտի ստորին մասերում, գետին զուգահեռ: Rockայռամագլցման համար: 1 Գոյություն ունի ռաֆթինգի դասակարգման երկու համակարգ ՝ միջազգային ռուսերեն:   Մեր գնահատումը հիմնված է միջազգային դասակարգման վրա [1]: Նկար. 4 Փամբակ գետի հովտի հատվածը Վանաձորի մերձակայքում Նկար 4-ը ցույց է տալիս Փամբակի հովիտը Վանաձորից ներքև և (№ 30):   Վերջինս ունի համեմատաբար նուրբ լանջեր, որոնք գրեթե ամբողջությամբ անտառապատ են: Նկար. 5 Աղստ ահով գետի հովտի հատված Վանաձորի մերձակայքում գետի հովտի ձախ լանջի լանջը գերազանցում է 40 ° -ը, ինչը դժվարացնում է հետիոտների տեղաշարժը, բայց այն կարող է օգտագործվել ժայռամագլցման համար:   Հովտի աջ լանջի լանջը հասնում է 40 °, այն մասամբ թեք է, ինչը հեշտացնում է հետիոտների անցումը:   Ռաֆթինգի համար բարենպաստ պայմաններ կան:  Գետի անկումը 7,72 կմ-ին 223 մ է, լանջը ՝ 28,9 ‰:   Այս ցուցանիշները համապատասխանում են II rafting- ի պահանջներին: Ի տարբերություն Ախուրյանի, ջրհեղեղի շրջանը համեմատաբար կարճ է ՝ միջինը 65 օր [3, էջ. 185], երբ գետի հոսքը հասնում է 109 մ 3 / վ:     Ընդհանուր առմամբ, կարելի է ասել, որ Փամբակ գետի հովիտը միջին հոսքում բարենպաստ է զբոսաշրջության մի քանի տեսակների զարգացման համար: Նույն ցուցանիշներով կատարվել է վերլուծություն Աղստեթ գետի հովտի համար, որի ընդլայնված հատվածը ներկայացված է Նկար 5-ում:   Այս հատվածում գետը առանձնանում է լայն հովտով, լանջերը նրբորեն թեք են, գրեթե ամբողջությամբ անտառապատ: Գետահովիտը հարմար է ինչպես հետիոտնային երթուղիների, այնպես էլ էլեկտրական հաղորդակցության համար:   Թե աջ, թե ձախ լանջերը թույլ են տալիս բարձրանալ ոչ սպորտային տուրիստական ​​խմբերի համար:   Գետի անկումը 4.66 կմ հատվածում կազմում է 47 մ, իսկ լանջը ՝ 11 ‰, ինչը թույլ է տալիս իրականացնել II կարգի ռաֆթինգ:   Ի տարբերություն Ախուրյանի և Փամբակի, Աղստի վարարումը ավելի երկար է տևում, ինչը պայմանավորվում է գետի ավազանում անտառների զբաղեցրած մեծ տարածքով [4, p. 70]:    Աղստը այս հատվածում ունի բավականին լայն տարածք, ինչը շատ հարմար է գարնանային ջրհեղեղների ժամանակ ռաֆթինգ կազմակերպելու համար:   Վերջինիս կազմակերպման առավել բարենպաստ ժամանակահատվածը գարունն է, երբ սկսվում է Աղստ ջրհեղեղը:   Գետերի շարքում, համեմատած սույն հոդվածի շրջանակի հետ, Աղստի ջրհեղեղի հզորությունն ամենաերկարն է ՝ շուրջ 120 օր, ինչը առավել քան բարենպաստ է ռաֆթինգի կազմակերպման համար: Երեք գետահովիտներում զբոսաշրջային-ռեկրեացիոն գնահատման համար մենք օգտագործել ենք չորս բալանոց սանդղակ, որտեղ տրամադրվել է 0 միավոր `տվյալ ռեսուրսի բացակայության դեպքում: Առավելագույն միավորը 3 էր:   Tourismբոսաշրջության գնահատումը տրված է աղյուսակ 1-ում: Հաշվի առնելով այն փաստը, որ Հյուսիսային Հայաստանի գետերը ռաֆթինգի տեսակետից հիմնականում I և II կարգի են, ջրհեղեղի տևողությունը գնահատման հիմք է հանդիսացել:   Դա պայմանավորված է տուրիստական ​​ընկերությունների շահութաբերության հաշվարկով:  Հետևաբար, շահութաբեր լինելու համար նվազագույն աշխատանքային ժամանակը պետք է լինի առնվազն 90 օր [5, p. 57]:   Այս ցուցանիշի հիման վրա առաջարկվող մասշտաբի հիման վրա կատարվել է հոդվածում ներկայացված երեք գետերի նախահաշիվ, որը ներկայացված է Աղյուսակ 1-ում: Աղյուսակ 1. Ախուրյան, Փամբակ «Աղստ» գետերի ռեկրեացիոն-տուրիստական ​​գնահատում: Գետի հովտի անվանումը ourբոսաշրջություն Գնահատման տեսակը (գնահատական) Ընդհանուր (գնահատական) Առավելագույն (գնահատական) Ախուրյան ՊամբաստԱլաստ և ռաֆթինգ Ժ Նվաճում Ալպինիզմ   Rockայռալանջերը հիմք են ընդունվում ժայռամագլցման համար:   Ըստ կատարված դաշտային հետազոտության արդյունքների և տվյալների վերլուծություն GIS համակարգով, Ախուրյանի հովտի լանջերը նշանակալից թեքություն ունեն նշված հատվածում: Ձախ լանջի լանջը վերևում հասնում է 40 °, իսկ ներքևում `61 °:   Valիշտ հովտի լանջն էլ ավելի մեծ է ՝ հասնելով 69 °: Աղյուսակ 2. Հանգստի ռեսուրսների գնահատման աղյուսակ: Հանգստի տեսակը Ռաֆթինգի ցուցիչ Մինչև 70 օր 70-100 օր 100-ից ավելի օր Մագլցում սպորտային (սիրողական) ցուցիչ Մինչև 25 ° 50 բարձրության վրա Ինդեքս Մինչև ° 20 ° 30 Լանջի հատվածում Փամբակ հովտի լանջը 40 ° է:   Աղստի հովտում ձախ հովտի լանջը ներքևում 30 ° է, ինչը բարենպաստ է ոչ մարզական խմբերի համար տուրիստական ​​երթուղիների համար:  Աղստի աջահովտի լանջը ներքևում համեմատաբար փոքր է ՝ 26 °, ինչը թույլ է տալիս կազմակերպել առողջության զբոսանքներ:   Գետահովտի գագաթին նույն հովտի լանջը բավականին մեծ է և կազմում է 50 °, ինչը բարենպաստ է ալպինիզմի ռ ժայռամագլցման համար: 60 ° է, ինչը կարող է լինել Եզրակացություններ:   Վերլուծելով հետազոտության արդյունքները, որոշակի եզրակացություններ կարելի է անել: 1. Հյուսիսային Հայաստանը ունի լավ զարգացած գետային ցանց, որը նախատեսված է հանգստի և զբոսաշրջության որոշակի տեսակների զարգացման համար: 2. Հյուսիսային Հայաստանի համեմատաբար մեծ գետերը ունեն ռաֆթինգ, որն այստեղ ունի ընդգծված սեզոնային բնույթ: հնարավորությունները կարգի են և 3. Գարնանային ամիսները առավել բարենպաստ են ռաֆթինգի համար Հյուսիսային Հայաստանում, երբ սկսվում են անգղերի ջրհեղեղները, ընդ որում ջրհեղեղի ժամանակաշրջանում իրականացվում է նաև III-IV կարգերի ռաֆթինգ: Գետի վերևում հնարավոր հոսանքներում: Հյուսիսային Հայաստանի գետահովիտների մեծ մասը երիտասարդ է, այն ստեղծում է կտրուկ լանջեր, որոնք կարող են օգտագործվել սպորտային լեռնագնացության, ինչպես նաև սիրողական լեռնագնացության համար: Հետազոտությունն իրականացվել է Համալսարանի կողմից տրամադրված ֆինանսական աջակցության շնորհիվ ՝ «GSPI 01-SCI-2017» գիտական ​​թեմայի շրջանակներում: ։

Հոդվածում  ներկայացված  է  Հյուսիսային  Հայաստանի  գետային  ցանցի  զբոսաշրջային-ռեկրեացիոն  գնահատումը։
   Հետազոտությունն  իրականացվել  է  Շիրակի,  Լոռու  և  Տավուշի  մարզերում։
   Նկատի  ունենալով  այն  հանգամանքը,  որ  մեկ  հոդվածի  սահմաններում  հնարավոր  չէ  ներկայացնել  հետազոտվող  տարածքի  բոլոր  գետերի  ռեկրեացիոն-զբոսաշրջային  հնարավորությունների  գնահատումը,  մեր  կողմից  սույն  հոդվածում  ներկայացված  է  երեք  խոշոր  գետերի՝  Ախուրյանի,  Փամբակի  և  Աղստևի  գետահովիտների  որոշակի  հատվածների վերլուծությունը։
  Աշխատանքների արդյունքում կազմվել է  նաև  Հյուսիսային  Հայաստանի  գետային  ցանցի  խոշորամասշտաբ  քարտեզ։
