Քաղաքների  (ընդհանրապես  բոլոր  կարգի  բնակավայրերի)  ժողովրդագրաաշխարհագրական  ուսումնասիրությունները  մեր  ժամանակների  հույժկարևոր հարցերից են։
  XXդ. Հայաստանի Հանրապետության ներկայիս տարածքում տեղի ունեցած սոցիալ-տնտեսական և հասարակական-քաղաքական համակարգի վերափոխումները զգալի ազդեցություն ունեցան քաղաքային բնակչության թվի, կազմի, տարաբնակեցման, վերարտադրության և տեղաշարժերիվրա։
   Ուրբանիզացումը,  լինելով  բնակեցման  առաջադիմական  ձև  [13,  էջ  16],վերջին  քսանհինգ  տարիներին  մեր  հանրապետությունում  հետընթաց  է  ապրում։
   Արժե հիշատակել, որ  նախախորհրդային և  խորհրդային  տարիներն  ուղեկցվել են քաղաքային բնակչության թվի աճով, իսկ անկախության տարիներինայն  նվազել  է։
   Համաձայն  1989թ.  ԽՍՀՄ  վերջին  մարդահամարի՝  քաղաքայինմշտական բնակչության թիվը 2368,0 հազար էր, ինչը կազմել է հանրապետության  բնակչության  ամբողջ  թվի  68,7%-ը,  իսկ  ըստ  ՀՀ  2001թ.  մարդահամարի՝2066,1 հազ. մարդ (974,8 հազ. տղամարդ, 1091, 3 հազ. կին) [9, էջ 214] և 2011թ.՝ 1911, 4 հազ (895, 3 հազ. տղամարդ, 1 016,1 հազ. կին) [17]։
  Հայաստանի Հանրապետության բնակչության բացարձակ թիվը 1992-2015թթ. ընկած ժամանակահատվածում նվազել է 634,7 հազարով կամ 17,5%-ով [15]։
  Հիշատակենք, որ նշյալ ժամանակահատվածում բնակչության թիվը բնական աճի հաշվին ավելացել է 403,3հազարով,  իսկ  արտագաղթի  պատճառով  պակասել  764,2  հազարով։
   Արդյունքում բնակչության բացարձակ թիվը նվազել է 360,9 հազար մարդով։
  ՀամաձայնՄԱԿ-ի մասնագետների հետազոտության՝ Հայաստանի Հանրապետությունում1992-2014թթ. ժամանակահատվածում մեկնածների թիվը գերազանցել է եկածների  թվին  920  հազարով  [7,  էջ  12  ]։
   Մասնավորապես  արտագաղթի  առավելբարձր ցուցանիշ գրանցվել է 1991-1996թթ., երբ հանրապետությունից մեկնածների թիվը գերազանցել է եկածների թվին 677 հազարով [8, էջ 14]։
 Հանրապետությունից մեկնածների հիմնական մասը քաղաքային բնակչությունն է։
  1991-2011թթ. քաղաքային բնակչության բացարձակ թիվը պակասելէ  636,9  հազարով  կամ  25,6%-ով։
   Հաշվի  առնելով  բնակչության  բնական  աճիգործոնը՝ հայտնի է դառնում, որ հանրապետության քաղաքային բնակչությանբացարձակ  թիվը  ներկայացվող  ժամանակահատվածում  ավելացել  է  417,9հազարով կամ 16,8%-ով [9, էջ 214]։
  Մեր հանրապետության բնակչության ընդհանուր  թվի  նվազման  80%-ից  ավելին  բաժին  է  ընկնում  քաղաքային  բնակավայրերին։
   Տեղին  է  հիշատակել,  որ  հանրապետության  քաղաքային  բնակչության թվի նվազման 17%-ը բաժին է ընկնում հանրապետության երկրորդ քաղաքին՝  Գյումրուն։
   Համեմատելով  1999թ.  և  2015թ.  քաղաքային  բնակչությանբացարձակ թվերի տարբերությունը՝ տեսնում ենք, որ բնակչության թիվը նվազելէ 623,1 հազարով կամ 24,6%-ով (տե՛ս աղյուսակ 1)։
 Այժմ  պահանջվում  է  պարզել  քաղաքային  բնակչության  թվի  շեշտակինվազման  շարժառիթները  և  դրդապատճառները։
   Նախևառաջ  ուշադրությունենք դարձրել քաղաքային բնակավայրերի թվի փոփոխության վրա։
  Խորհրդայինտարիներին  մեր  հանրապետության  քաղաքային  բնակավայրերի  թիվն  ավելացել է 14,5, իսկ բնակչության թիվը՝ 20 անգամ[1, էջ 114]։
  1995թ.-ին հանրապետության 10 քաղաքատիպ ավան (Անիպեմզա, Պեմզաշեն, Ձորագետ, Գագարինև այլն) ստացան գյուղական համայնքի կարգավիճակ։
  Այդ համայնքների բնակչության թիվը, ըստ 2001թ. մարդահամարի արդյունքի, 20,9 հազար մարդ էր, ինչըկազմել է հանրապետության քաղաքային ամբողջ բնակչության թվի շուրջ մեկտոկոսը։
  Արձանագրենք, որ այն էական ազդեցություն չի ունեցել հանրապետության քաղաքային բնակչության թվի նվազման վրա։
 Քաղաքային  բնակչության  թվի  նվազման  երկրորդ  գործոնը  1988թ.  դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակի աղետալի երկրաշարժն էր. քաղաքաբնակ զոհվածներիթիվը  (22,7  հազար)  [1,  էջ  114]  նույնպես  ազդեցություն  է  ունեցել  քաղաքայինբնակչության թվի շեշտակի նվազման վրա։
  Ի վերջո, պետք է փաստել, որ հանրապետության  քաղաքային  բնակչության  թվի  նվազման  հիմնական  աղբյուրնարտագաղթն է։
 ՀՀ բնակչության թվի շարժընթացի ցուցանիշները 1989-2014թթ.Աղյուսակ 1Տարիներ1989թ.1991թ.1994թ.1999թ.*2001թ.**2011թ.**Ամբողջբնակչությունը(հազ. մարդ)այդ թվում (հազ. մարդ)տոկոսովքաղաքգյուղՔաղաքգյուղՔաղաքայինբնակավայրերի թիվը2012թ.2014թ.2015թ.*1989, 1991,1994, 1999, 2012, 2014 և 2015թթ. բնակչության ընթացիկ հաշվառման տվյալներ։
 **2001թ.և 2011թ. ներկայացված է առկա բնակչության թիվը։
 Աղյուսակը կազմելիս օգտագործվել են՝ Խ.Ավետիսյան, Սովետական Հայաստանի բնակչության և բնակավայրերի աշխարհագրություն, Եր. 1987թ., ՀՀ 2001թ. Մարդահամարների արդյունքները, Եր., 2003թ., Население СССР 1987г, М., 1988г., ՀՀ ԱՎԾ տարեգրքերի և վիճակագրական ժողովածուների նյութերը։
 Այժմ  քննենք  ներկայացվող  ժամանակահատվածում  քաղաքային  բնակչության թվի փոփոխությունն ըստ վերընթաց գոտիների։
  Հայաստանի Հանրապետությունում  ծովի  մակարդակից  ամենաբարձր  քաղաքային  բնակավայրնառողջարանային Ջերմուկն է, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 2110մ բարձրության վրա և ունի 5800 բնակիչ (2015թ.), իսկ ամենացածրը Իրանի հետ սահմանային  Մեղրին  (620մ)  է՝  4500  բնակչով  (2015թ.)։
   Հանրապետության  քաղաքային  բնակավայրերի  գրեթե  կեսը  գտնվում  է  800-1400մ  բարձրության  վրա։
 Նշված բարձրությունում քաղաքային բնակչությունը, ըստ 2015թ. ընթացիկ հաշվառման  տվյալի,  կազմել  է  հանրապետության  քաղաքային  բնակչության  ամբողջ  թվի  80%-ը  և  հանրապետության  բնակչության՝  51,2%-ը։
   Համեմատելուհամար նշենք, որ 1996թ. նույն բարձրությունում բնակվող քաղաքային բնակչության  բացարձակ  թիվը  կազմել  է  այնքան,  որքան  2015թ.  քաղաքային  բնակչության ամբողջ թիվն էր։
 Աղյուսակ 2-ից երևում է, որ 1988-2015թթ. միջև ընկած ժամանակահատվածում  քաղաքային  բնակչության  թիվը  էական  փոփոխության  է  ենթարկվելծովի մակարդակից 800-1000մ և 1200-1600մ բարձրության վրա, ինչը պայմանավորված է հիմնականում Երևան, Գյումրի և Վանաձոր քաղաքների բնակչությանթվի  էական  նվազումով։
   Գյումրու  բնակչության  բացարձակ  թիվը  1988թ.-ից(երկրաշարժից  առաջ)  մինչև  2015թ.  նվազել  է  124  հազարով  կամ  52,1%-ով(տարեկան  միջինը  1,9%)։
   Անտեսելով  արտագաղթի  գործոնը՝  միայն  բնականաճի հաշվին Գյումրու բնակչության թիվը 2016թ.-ին. 300 հազարից անցնելու էր։
 Իսկ ըստ 2011թ. մարդահամարի արդյունքի՝ քաղաքի առկա բնակչության թիվըկազմել է 114,4 հազար[17]։
 Հայաստանի  հայտնի  ժողովրդագետ  Գ.  Ավագյանը  Երևան-Սևան  շառավղով գոտին համարել է մեկ ամբողջական ագլոմերացիա [2, էջ 233]։
  Երևանիագլոմերացիայի մեջ մտնում են Արմավիրի, Արարատի, Կոտայքի մարզերի 15քաղաքները  և  Արագածոտնի  մարզկենտրոնը։
   Ըստ  պաշտոնական  վիճակագրության՝  Երևանի  ագլոմերացիան  ամենաշատ  բնակչություն  (1,7  մլն  մարդ)ունեցել է 1996թ., որտեղ բնակվել են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքային բնակչության 67,7%-ը և հանրապետության բնակչության՝ 45,3%-ը։
  Երևանիագլոմերացիայի  բնակչության  թիվը  1996-2011թթ.  ընկած  ժամանակահատվածում նվազել է 338 հազարով կամ 19,7%-ով։
  Ագլոմերացիայի բնակչության թվինվազման կեսից ավելին՝ 184,0 հազարը, բաժին է ընկնել մայրաքաղաքին։
  Համեմատության  համար  նշենք,  որ  1996-2011թթ.  Գյումրի  և  Վանաձոր  քաղաքներիբնակչության բացարձակ թիվը նվազել է 189,4 հազարով։
  Այսինքն՝ 1000 մարդուհաշվով մայրաքաղաքի բնակչության թիվը պակասել է մոտ 158-ով, իսկ Գյումրիև Վանաձոր քաղաքներինը՝ 856-ով։
 ՀՀ քաղաքային բնակչության թվի շարժընթացն ըստ վերընթացԱղյուսակ 2Քաղաքայինբնակավայրերի թիվըմինչև 800 մ801-1000մ1001-1200մ1201-1400մգոտիականության (հազ.մարդ)բնակավայր1988թ.1996թ.2001թ.*2011թ.*2015թԱխթալա,Ագարակ,Իջևան, Այրում,ՄեղրիԵրևան,Արտաշատ,Արարատ,Վեդի,  Մասիս,Արմավիր,Մեծամոր, Վաղարշապատ,Թումանյան,Կապան,  Բերդ,ՆոյեմբերյանԱշտարակ,Ալավերդի,Շամլուղ Վանաձոր,Ստեփանավան,  Բյուրեղավան,Եղվարդ,  ՆորՀաճն,  Գորիս,Եղեգնաձոր,Վայք, Դիլիջան1401-1600մ1601-1800մ1801-2000մԳյումրի,Սպիտակ,  Տաշիր,  Աբովյան,ԲյուրեղավանՀրազդան,Չարենցավան,Արթիկ,Մարալիկ,Սիսիան,ԴաստակերտԳավառ,  Ճամբարակ,  Սևան,Մարտունի,Վարդենիս,Ծաղկաձոր,ՔաջարանՋերմուկ,Ապարան2001մ-իցբարձրԸնդամենը*  Ներկայացված է առկա բնակչության թիվը։
 ** Կոտորակի համարիչում ներառված է Երևանի բնակչության թիվը, իսկ հայտարարն առանցԵրևանի բնակչության թվի է։
 Աղյուսակը կազմելիս օգտագործվել են Խ.Ավետիսյան, Սովետական Հայաստանի բնակչության և բնակավայրերի աշխարհագրություն, Եր. 1987թ., ՀՀ 2001թ. և 2011թ.մարդահամարներիարդյունքները, ՀՀ ԱՎԾ-ի վիճակագրական տարեգրքերի և ժողովածուների նյութերը։
 Բերված  թվերն  ապացուցում  են  հանրապետության  իշխանություններիկողմից տարվող անարդյունավետ տարածաշրջանային տարաբնակեցման, սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական քաղաքականությունը։
  Երևանի ագլոմերացիայի  գոտու  մեջ  մտնող  քաղաքային  համայնքների  բնակչության  թիվըվերջին 25 տարիներին 10-20%-ով պակասել է Երևան, Արարատ, Եղվարդ, Ծաղկաձոր քաղաքներում, 21-30-ով՝ Վեդիում, Մեծամորում, Բյուրեղավանում, ՆորՀաճնում և 31% ու ավելի ագլոմերացիայի մյուս քաղաքներում։
  Առավելագույնընվազել  է Չարենցավան  (47,4%)  և  Հրազդան  (37,5%)  քաղաքների  բնակչությանթիվը։
   Ըստ  մեծության՝  Հայաստանի  Հանրապետության  քաղաքային  բնակչության թվի շարժընթացը ներկայացված է աղյուսակ 3-ում։
 ՀՀ քաղաքների և քաղաքատիպ ավանների խմբավորումն ըստմշտական բնակչության թվի (1988-2011թթ.)Աղյուսակ 3Քաղաքի տիպը ըստՔաղաքային բնակչության թիվը2011թ.մեծության1988 թ.մարդ2001 թ.2011 թ.*տարբերությունը1988թ.համեմատմարդՔաղաքայինբնակչությանխմբերը/մարդ/քաղաքայինամբողջբնակչության թիվը3000-ից պակասՓոքր քաղաքՄիջին մեծության քաղաքՄեծ քաղաքԽոշոր քաղաք3-4,9 հազար5-9,9 հազար10-19,9 հազար20-49,9 հազար50-99,9 հազար100-499,9 հազար500-999,9 հազարՄեկ մլն և ավելի* Ներկայացված է առկա բնակչության թիվը։
 Աղյուսակը կազմելիս օգտագործվել են Խ.Ավետիսյան, Սովետական Հայաստանի բնակչության և բնակավայրերի աշխարհագրություն, Եր. 1987թ., էջ 114, 2001թ. և 2011թ. ՀՀ մարդահամարիարդյունքները, Եր., 2003թ., և 2013թ. Ա.Պոտոսյան, ՀՀ գյուղական բնակչությունը և բնակավայրերը,Եր., 2013, Население СССР 1987г, М., 1988г. նյութերը։
 Խոշորագույն քաղաքՄիլիոնանոց քաղաք Երևանի ագլոմերացիայի  մեծ  և  միջին  մեծության  քաղաքները  1970-80ական  թվականներին  հանրապետության  մեքենաշինության  զարգացման  կարևոր կենտրոններ էին [11, էջ 13], իսկ այժմ նրանք վերածվել են գյուղաքաղաքների։
   Ներկայումս Երևանը  և  նրան  մերձակա  մի  քանի  (Աբովյան, Վաղարշապատ, Մասիս, Նոր Հաճն) քաղաքներ ունեն կենտրոնաձիգ նշանակություն, իսկԳյումրին և Վանաձորը՝ կենտրոնախույս։
  Ըստ Ն. Բարանսկու՝ քաղաքները, այդթվում  փոքր  և  միջին,  գյուղատնտեսության  հետ  անմիջական  կապ  չունեցողբնակչության կուտակման կենտրոններ են, որոնք աճել են ի հաշիվ արդյունաբերության,  արհեստի,  առևտրի,  տրանսպորտի  զարգացման  և  համարվում  ենվարչական կամ սոցիալ-մշակութային կենտրոններ [12, էջ 172]։
  Այնուհանդերձայդ  դրույթը  կիրառելի  չէ  Հայաստանի  ներկա  փոքր  և  միջին  մեծության  քաղաքների  համար,  որտեղ  տնտեսության  զարգացման  առաջատար  ճյուղըգյուղատնտեսությունն է, մասամբ առևտուրը։
  Համաձայն 2011թ. մարդահամարի՝ հանրապետության 43 փոքր և միջին մեծության քաղաքներում աշխատունակ բնակչության զգալի մասը զբաղվել է գյուղատնտեսական աշխատանքներով։
   Հայաստանի  Հանրապետության  մարզերի  փոքր,  մեծ  և  միջին  մեծությանքաղաքների բնակչության թիվը նվազել է, բացառությամբ՝ Տավուշի, որտեղ 20012011թթ.  բնակչությունն  ավելացել  է  3465  մարդով  կամ  6,8%-ով,  Արմավիրինը՝2779-ով կամ 1,5%-ով, և Գեղարքունիքինը՝ 4959 –ով կամ 3,1%-ով։
  Շիրակի մարզում ավելացել է միայն Արթիկ քաղաքի բնակչության թիվը։
  2001թ. մարդահամարի արդյունքի համաձայն՝ Արթիկի մշտական բնակչության թիվը 17,5 հազարէր,  իսկ  2011թ.՝  19,5  հազար[17]։
   Ստորև  քարտեզով  ներկայացնում  ենք  19962011թթ.  հանրապետության  քաղաքային  բնակչության  թվի  նվազման  դինամիկան՝ արտահատված տոկոսով։
 Խորհրդային տարիներին հանրապետության բնակչության բնական աճիհետ քաղաքային բնակչության ավելացման հիմնական աղբյուրը եղել է գյուղը։
 Իսկ  վերջին  25  տարիներին  սոցիալ-տնտեսական  և  աշխարհաքաղաքականկտրուկ  փոփոխությունները  ներազդեցին  բնակչության  ներպետական  ու  միջպետական միգրացիոն հոսքերի ուղղությունների, չափերի և ընթացքի վրա։
  Անկախության  առաջին  տարիներին  հանրապետության  քաղաքային  բնակավայրերից  գյուղական  բնակավայրեր  արտագաղթողների  թիվն  ավելացավ։
   1987թ.համեմատությամբ  1994թ.  գյուղական  բնակավայրերից  քաղաքներ  տեղափոխվող  բնակչության  բացարձակ թիվը  նվազել է  3,3,  իսկ  հակառակ  ուղղությամբավելացել է շուրջ 2,5 անգամ[4, էջ 275]։
 XXդ.  վերջին  և  XXIդ.  սկզբին  Հայաստանի  քաղաքային  բնակչությանմիգրացիոն ընթացքը կարելի է տարանջատել հետևյալ հիմնական փուլերի.Առաջին փուլ` 1988-1995թթ. միգրացիայի ոլորտում հանրապետությունումտարվող պետական կարգավորման քաղաքականությունը գլխավորապես ուղղված էր Ադրբեջանից հայ փախստականների, Արցախից և նախկին ԽՍՀՄ-ի այլտարածքներից տեղափոխվածների ստվար զանգվածի հիմնախնդիրների լուծմանը։
  Արտակարգ իրավիճակի հետևանքներով պայմանավորված՝ միգրացիոնառաջին  զանգվածային  հոսքը  Աղետի  գոտուց  մոտ  400  հազար  աղետյալներիտարհանումն  էր։
   Դրան  հաջորդեց  սահմանային  ռազմական  բախումներիգոտուց շուրջ 72 հազար մարդու ներքին հարկադիր տեղահանությունը [3, էջ 60]։
 Նշված  ժամանակահատվածում  հանրապետության  քաղաքային  բնակչությանմշտական արտագաղթողների թվում ճնշող մեծամասնությունը բաժին է ընկելԱդրբեջանից բռնագաղթած հայերին։
 Երկրորդ փուլ՝  1995-2001թթ.  երկրի  իրավիճակի  որոշ  շտկմամբ  նախընթաց գերբարձր արտագաղթի ինտենսիվության թուլացման տարիներ։
   Մեկնողների  տարեկան  միջին  թիվը  3,5  անգամ  զիջեց  1992-1994թթ.  ցուցանիշին։
 Հանրապետությունում բնակչության միգրացիոն բացասական մնացորդի առավել  բարձր  ցուցանիշներ  ունեցել  են  Լոռու  և  Շիրակի  մարզերի  քաղաքները,հատկապես՝ Գյումրին, Մարալիկը, Վանաձորը, Ալավերդին, Ստեփանավանը ևՏաշիրը։
 Երրորդ փուլ՝ 2001-2008թթ.  արտագաղթի  ծավալը  նվազում  է։
   Տնտեսության կայունացման և աճի տարիներ են եղել։
  Աստիճանաբար դանդաղում ևնվազում է քաղաքային բնակչության մշտական արտագաղթի ծավալը։
  Արտագաղթի ամենաբարձր ցուցանիշ գրանցվել է Լոռու մարզի քաղաքներում, որտեղմիգրացիայի բացասական մնացորդը կազմել է 13,0 հազ. մարդ, այդ թվում՝ 60%ը բաժին է ընկնել Վանաձոր քաղաքին [5, էջ 10]։
 Չորրորդ փուլ՝  2009թ.-ից առ այսօր՝ տնտեսական ճգնաժամի տարիներ։
 Արտագաղթողների մեջ նորից ավելանում է քաղաքային բնակչության մասնաբաժինը։
   Տեղի  է  ունենում  որակյալ  աշխատուժի  հոսք  արտասահմանյաներկրներ, հիմնականում Ռուսաստանի Դաշնություն։
 Հայաստանի քաղաքային բնակչության թվի նվազման վրա որոշակի ազդեցություն է գործել բնակչության բնական շարժը, որի բնութագրող ցուցանիշները հինգն են՝ ծնելիություն, մահացություն, բնական աճ, կյանքի միջին տևողություն  և  պտղաբերության  հատուկ  գործակից։
   1990-ական  թվականներինբնակչության բնական աճի տեմպերի անկման վրա ազդեց ինչպես ծնունդներիթվի  նվազումը,  այնպես  էլ  մահացածների  թվի  աճը։
   Հանրապետությանքաղաքային բնակչության ծնելիությունը  վերջին 25 տարիներին նվազեց շուրջ2,5, իսկ ամուսնությունների թիվը՝ գրեթե երեք անգամ։
  Հազար մարդու հաշվովմահացածների թիվը 1987թ. 5,3 մարդուց 2014թ. բարձրանալով կազմեց 9,2։
  Ներկայումս քաղաքային բնակչության միջին տարիքը 34 տարեկանն է այն դեպքում,երբ 1985թ. նույն ցուցանիշը եղել է 27։
  Քաղաքային բնակչության սեռատարիքային  կառուցվածքը  ներկայացվող  ժամանակահատվածում  ենթարկվել  է  զգալիփոփոխության՝  1989թ.  քաղաքային  առկա  բնակչության  49,1  %-ը  տղամարդիկէին,  իսկ  50,9%-ը՝  կանայք,  2001թ.  համապատասխանաբար  46,2  և  53,8[17],2011թ.-ին՝  46%  և  54%[18]։
   Ներկայացված  թվերից  երևում  է,  որ  տարեցտարիտղամարդկանց թիվը պակասում է, ինչը պայմանավորված է նրանց սեզոնայինարտագնա  և  երկարատև  աշխատանքի  մեկնելով,  մշտական  արտագաղթով  ևմահացածների թվի գերակայությամբ։
  Իսկ տարիքային կառուցվածքում տեղի ենունեցել հետևյալ փոփոխությունները. 1987-2011թթ. քաղաքային բնակավայրերում մինչև 15 տարեկանների թիվը պակասել է 2,1 անգամ՝ 701,6 հազարից (ինչըկազմում  է  բնակչության  ամբողջ  թվի  30,3%-ը)  հասնելով  340,3  հազարի  կամ18,4%-ի։
  Ճիշտ է, աշխատունակ տարիքի բնակչության բացարձակ թիվը նվազելէ՝  1367,5  հազարից  հասնելով  1302,6  հազարի,  սակայն  հարաբերական  մեծության ցուցանիշում աճ է գրանցվել՝ 59%-ից դարձել է 70,5%-ի։
  Կենսաթոշակայինտարիքի բնակչության բացարձակ թիվը նվազել է, իսկ հարաբերական ցուցանիշը գրեթե չի փոխվել։
  Ժողովրդագրական իրավիճակը հատկապես խախտվածէ երիտասարդների (16-30 տարեկան) մոտ։
  Միայն 2009-2013թթ. մեր հանրապետության երիտասարդների թիվը նվազել է 101 հազարով կամ 11,2%-ով [10, էջ15]։
  Իրավիճակն էլ ավելի վատ է քաղաքային բնակավայրերում, որտեղ ունենքհետևյալ  պատկերը։
   Այսպես,  2009-2013թթ.  երիտասարդների  թիվը  քաղաքներում նվազել է 91,1 հազարով կամ 16,7%-ով, 563,0 հազարից դարձել է 468,9 հազար  [19]։
   Ի  դեպ,  հանրապետության  երիտասարդների  թվի  նվազման  93,2%-ըբաժին է ընկնում քաղաքային բնակավայրերի բնակչությանը։
  Այսպիսով` XXդ. վերջին և XXIդ. սկզբին քաղաքային բնակչության արտագաղթը  և  բնական  վերարտադրության  շեշտակի  անկումը  հանգեցրել  ենՀայաստանի  Հանրապետության  ժողովրդագրական  անկայուն  վիճակին,  ինչըհայ էթնոսի և պետության գոյատևմանը մեծ վտանգ է սպառնում։
 охарактеризованы следующими показателями։
  Первое։
  сформировалась достаточно устойчивая масса сезонных и долгоВторое։
   происходит  спад  рождаемости  и  рост  смертельности  городскогоТретье։
   происходит  приток  населения  из  больших,  средних  и  малыхRA is characterized with the following notes։
 agglomeration which in the near future will depthen some issues of the republic։
  socialԳ ր ա կ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն 1.  Ավետիսյան Խ., Սովետական Հայաստանի բնակչության և բնակավայրերիաշխարհագրություն,  Հայկական  ՍՍՀ  ԳԱ  հրատարակչություն,  Եր.,  1987,198 էջ։
 2.  Ավագյան Գ., Հայկական ՍՍՀ բնակչությունը, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, Եր., 1975, 233 էջ։
 3.  Ազիզբեկյան Ռ., Գեղամյան Գ., Հայաստանը 1960-80-ական թվականներին,ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Եր., 1993, 60 էջ։
 4.  Խոջաբեկյան Վ., Բնակչության ուրբանիզացիան և էկոլոգիական պայմանների բարելավման մի քանի հարցեր, Ռիո+5, Կայուն հասարակական զարգացումը  և  Հայաստանը, առաջին  ազգային  կոնֆերանսի  նյութեր,  «Նոյյանտապան» հրատարակչություն, Եր., 1997, 275 էջ։
 5.  Եղյան Գ., Լոռու մարզի ժողովրդագրական իրավիճակի աշխարհագրականվերլուծությունը,  «Տնտեսական,  սոցիալական  և  քաղաքական  աշխարհագրություն» մասնագիտությամբ աշխարհագրական գիտությունների թեկնածուի  գիտական  աստիճանի  հայցման  ատենախոսության  սեղմագիր,  Եր.,2011, 26 էջ։
 6.  Հայաստանի  ժողովրդագրական  ժողովածու,  2012,  «Տիգրան  Մեծ»  հրատարակչություն, Եր., 2013, 37 էջ։
 7.  Հայաստան 2001, Վիճակագրական գրքույկ, Եր., 2002, 12 էջ։
 8.  Հայաստանի մարդկային զարգացման զեկույց, Եր., 1997, 14 էջ։
 9.  ՀՀ  2001թ.  մարդահամարների  արդյունքները,  «Տիգրան  Մեծ»  հրատարակչություն, Եր., 2003, 541 էջ։
 10.  ՀՀ  երիտասարդների զբաղվածության  հիմնախնդիրները  (սոցիոլոգիականհետազոտության արդյունքների վերլուծություն), «Ասողիկ» հրատարակչություն, Եր., 2013, 79 էջ։
 14.  http։
 //www.armstat.am/file/article/armenia_14_3.pdf 15.  http։
 //www.armstat.am/file/article/armenia,16.  http։
 //armstat.am/file/doc/99478218.pdf17.  http։
 //armstat.am/file/doc/99478213.pdf18.  http։
 //docs.armstat.am/census/pdfs/13.pdf19.  http։
 //www.armstat.am/file/doc/99489458. pdfՏեղեկություններ հեղինակի մասին.Բոյաջյան Արտաշես Գևորգի- ՇՊՀ, Աշխարհագրության և նրա դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի դոցենտ, պատմ. գիտ. թեկնածու,E-mail։

XXդ. վերջին և XXIդ. սկզբին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքային  բնակչության ժամանակակից միգրացիան և բնական վերարտադրության գործընթացի  ինտենսիվությունն  էապես  ազդել  է  ժողովրդագրական  իրավիճակի  կայունության  վրա։
   Այդ  գործընթացով  պայմանավորված՝  հանրապետության  քաղաքային  բնակչության  ժողովրդագրական  իրավիճակը  բնութագրվում  է  հետևյալ հատկանիշներով.  Առաջին՝  ձևավորվել  է  սեզոնային  և  տևական  աշխատանքային  միգրանտների  բավական  կայուն  զանգված,  որի  տեղաշարժերը  հանգեցնում  են  տարեկան միջին հաշվով 15-16 հազարով քաղաքային բնակչության ընդհանուր  թվի նվազման։
    Երկրորդ՝  տեղի  են  ունեցել  քաղաքային  բնակչության  ծնելիության  անկում, մահացության աճ և ծերացում։
    Երրորդ՝  հանրապետության  խոշոր,  մեծ  և  միջին  քաղաքներից  տեղի  է  ունենում բնակչության հոսք դեպի Երևանի ագլոմերացիա, ինչը հեռանկարում  է՛լ  ավելի  է  խորացնելու  հանրապետության  առջև  ծառացած  սոցիալ-տնտեսական, տարաբնակեցման և ժողովրդագրական հիմնախնդիրները։
    Հաշվի  առնելով  քաղաքային  բնակչության  արտագաղթի  և  բնական  վերարտադրության  արդի  միտումները՝  կանխատեսվում  է,  որ  մոտակա  5-10  տարիների ընթացքում բնակչության թիվը կնվազի 100-150 հազ. մարդով։
