ԲԱTՄԱՀԱՈՐ ԱՀԱԲԵԿՉՈՒԹՅԱՆ ԱՆՀՐԱPRԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆՆ ԻՐ Սահմանման գործընթացում Ահաբեկչությունը նոր երեւույթ չէ մարդկության պատմության մեջ:   Այս խնդրի ուսումնասիրությանը նվիրված բազմաթիվ գիտական ​​աշխատություններ կան, որոնց մի մասը վերաբերում է դասակարգման խնդրին:  Չնայած այս հարցի վերաբերյալ ծավալուն և բազմաբնույթ աշխատանքներին, դրանցում պարունակվող սահմանումները (ներկայումս ազգային օրենսդրության մեջ կա «ահաբեկչության» շուրջ 400 սահմանում 1), ահաբեկչության համապարփակ, ընդունելի ընդհանուր սահմանում դեռ չկա:   Դա պայմանավորված է մի շարք գործոններով, որոնք խանգարում են մեզ գտնել մի սահմանում, որը կբացահայտի այս երեւույթի բնույթը և կհամապատասխանի դրա հետ կապված բարձրացված պահանջների պահանջներին:   Խնդիրը հրատապ է, այն ունի տեսական և գործնական նշանակություն, քանի որ առաջին հերթին դրանից է կախված դրա դեմ պայքարի արդյունավետությունը:   Ավելորդ է ասել, որ միջազգային ահաբեկչությունը ժամանակակից անվտանգության անվտանգության սպառնալիքների առաջնագծում է:   Հասկանալի է, որ որդերի դեմ պայքարը համաշխարհային հանրության ամենակարևոր խնդիրներից մեկն է:  Այնուամենայնիվ, այս երեւույթի համապարփակ սահմանման բացակայությունը զգալի բացասական ազդեցություն է ունենում ահաբեկչության դեմ պայքարում պետությունների ջանքերը համակարգելու վրա:   Գոյություն ունեցող տարաձայնությունների, տարբեր սահմանումների և մոտեցումների շնորհիվ այն, ինչը մի կողմին ներկայացվում է որպես ահաբեկչություն, կարող է բոլորովին այլ գնահատական ​​ստանալ մեկ այլ առարկայի կողմից:   Հետևաբար, ահաբեկչության, մասնավորապես `միջազգային ահաբեկչության բնույթը հասկանալու համար, այս երեւույթի էությունը նույնն է, ինչ սահմանման հստակեցման անհրաժեշտությունն ու անհրաժեշտությունը: Ահաբեկչության բազմազանության պատճառներից մեկն այն է, որ դրան նվիրված ուսումնասիրություններ իրականացվում են տարբեր ոլորտներում (քաղաքագիտություն, սոցիոլոգիա, իրավունք և այլն), որոնցից յուրաքանչյուրն ունի հետազոտության իր մեթոդաբանությունը: Խնդիրը դիտվում է իր սեփական տեսանկյունից:   Այսպիսով, օրինակ, ռուս հետազոտող Յու. Ավդեն կարծում է, որ համաշխարհային գիտական ​​շրջանակներում «ահաբեկչություն» հասկացությունը բացատրելու երկու հիմնական մոտեցում կա:   Կենսաբանական մոտեցումը դա բացատրում է մարդու «բռնակալ» բնույթով, մարդկանց «բնական» ցանկությամբ `սպառնալ ուրիշի շահերին, օգտագործել բոլոր հնարավոր միջոցները այդ նպատակին հասնելու համար:   Սոցիալական մոտեցումը հիմնված է սոցիալական գործընթացների կարևոր նշանակության վրա, չնայած այն բնութագրվում է այդ կամայական սոցիալական գործոնների դերի գնահատման մեխանիզմների և մեխանիզմների մեծ բազմազանությամբ, որոնք պայմանավորված են ահաբեկչական գործողություններով:   Այս մոտեցումը գերակշռում է «ահաբեկչություն» հասկացության էությունը բացահայտելու տարբեր մոտեցումներում 2: Մեկ այլ մոտեցման համաձայն, ահաբեկչության սահմանման բազմազանությունը պայմանավորված է տարածաշրջանի առանձնահատկությամբ, ազգային և պատմական ավանդույթներով, ժողովրդավարության մակարդակով, այս կամ այն ​​երկրում քաղաքական իրավիճակի կայունության աստիճանից, իրավաբանական դպրոցների առանձնահատկություններից 3 , Պատահական չէ, որ հետազոտողները տարբեր մոտեցումներ ունեն ահաբեկչությունը սահմանելու հնարավորության վերաբերյալ:  Նրանցից ոմանց կարծիքով ՝ մի շարք պատճառներով ընդհանուր սահման գտնելու ջանքերը (որոնք կքննարկվեն ստորև) չեն կարող հանգեցնել վերջնական արդյունքի:  Մյուս մասը, հաստատելով, որ ահաբեկչության համընդհանուր բնորոշումը դեռ մեծ հաջողությունների չի հասել գիտական ​​շրջանակներում, այնուամենայնիվ վստահեց 2 Grachev S., Ահաբեկչություն և հակաահաբեկչական գործունեություն:  вопросы теории, Нижний Новгород, 2010, с. 9. Նրանք ասում են, որ դա բոլորովին անհնար չէ: Ավելին, առանց երեւույթի ընդունելի սահմանման, դրա դեմ պայքարում միջազգային համագործակցությունը դառնում է ծայրաստիճան դժվար, ուստի այդ ուղղությամբ հետազոտությունները պետք է շարունակվեն: Սահմանման բազմազանության հնարավոր պատճառն այն է, որ ահաբեկչությունն իր պատմական զարգացման մեջ զգալի փոփոխություններ է կրել ՝ ձեռք բերելով նոր որակներ և ընդլայնելով դրա շրջանակն ու արտահայտչական միջոցները:  Սա է մատնանշում ամերիկացի հետազոտող Ուոլտեր Լաքյորը ՝ պնդելով, որ ահաբեկչության համընդհանուր սահմանում գտնելու բոլոր փորձերը դատապարտված են ձախողման:  «Ահաբեկչության մեկնաբանությունը բարդ է մի շարք պատճառներով:   Նույնիսկ անցյալ դարի ընթացքում ահաբեկչության բնույթը էապես փոխվել է:   Սա վերաբերում է ոչ միայն դրա մեթոդներին, այլ նաև դրանում ներգրավված մարդկանց պայքարի նպատակների բնույթին ... Ահաբեկչությունը չի կարող ներառել ահաբեկչության բոլոր տեսակները, որոնք տեղի են ունեցել պատմության ընթացքում ... »1:   Նույն բարդությունն ընդգծում է ամերիկացի վերլուծաբան Բրյուս Հոֆերը: «Ահաբեկչությունը սահմանելու դժվարությունն այն է, որ վերջին 200 տարվա ընթացքում տերմինի բովանդակությունը հաճախակի է փոխվել»:   Նշելով ահաբեկչությունը սահմանելիս հաջողության հասնելու դժվարությունը, այս մոտեցման կողմնակիցները, ամեն դեպքում, կարծում են, որ կան ահաբեկչության առանձնահատկություններ, որոնք առկա են ցանկացած ահաբեկչության դեպքում, բայց դրանք նաև բավարար չեն երեւույթի համընդհանուր բնութագիր տալու համար: Մյուս մոտեցման կողմնակիցները, համաձայնվելով ներկայումս ահաբեկչության սահմանման բազմաթիվ խոչընդոտների, դրանց հաղթահարման դժվարությունների հետ, համոզված են, որ անհրաժեշտ է շարունակել աշխատանքներն այդ ուղղությամբ, հասնել ընդհանուր սահմանման:   «Ահաբեկչության օբյեկտիվ սահմանումը ոչ միայն հնարավոր է, այլև հակաահաբեկչական ցանկացած լուրջ փորձի անհրաժեշտ տարր», - ասաց Բոոզ Գանորը, Հակաահաբեկչական միջազգային ինստիտուտի տնօրենը:  Ահաբեկչության և քաղաքական բռնության կենտրոնի գիտաշխատող, պրոֆեսոր Ալեքս Շմիդտը պաշտպանում է նույն մոտեցումը:   Ավելին, երկու հեղինակներն էլ պնդում են, որ պետք է հետազոտություն անցկացվի ՝ գտնելու համար սահմանում, որը կպատասխանի ակադեմիական, ռազմավարական իրավական ոլորտների հարցերին 4:  Այս դեպքում, ահաբեկչության սահմանման բազմազանությունը կարևորում է դրա ուսումնասիրության մոտեցումների բազմազանությունը `հետազոտական ​​բնագավառներում առկա տարբերությունների վերաբերյալ: Կախված ուսումնասիրության ուղղությունից ՝ հարցերը կարող են էապես տարբերվել, ինչը լրացուցիչ դժվարություններ է ստեղծում «ահաբեկչություն» հասկացության սահմանման հարցում: Ահաբեկչության սահմանման բարդությունն ակնհայտ է նաև այն պարզելու հարցում միջազգային կազմակերպությունների ունեցած դժվարություններում:  Հատկանշական է, որ երբ 1937 թ.-ին Ազգերի լիգան ներկայացրեց սահմանման նման նախագիծ, այն ընդունվեց միայն մի երկրի ՝ Հնդկաստանի կողմից, իսկ մյուս անդամ պետությունները խուսափեցին ընդունել:  ՄԱԿ-ը փորձում է գտնել այդպիսի բնորոշում 1972 թվականից, բայց չստացվեց:  Նույն իրավիճակն է միջազգային իրավաբանական ասոցիացիայում, որտեղ այդ ջանքերն էլ ապարդյուն են:  Շատ երկրներ նախընտրում են ինքնուրույն որոշել ահաբեկչության սահմանները:   Նման մոտեցումը բացատրվում է մի շարք գործոններով, որոնցից մեկն այն է, որ նրանցից ոմանք չեն ցանկանում կաշկանդվել ահաբեկչության որոշակի սահմանմամբ, քանի որ դա կարող է խոչընդոտել նրանց գործողություններին հատուկ իրավիճակներում:   Միևնույն ժամանակ, համաշխարհային հանրության մի մասը մտահոգված է, որ ահաբեկչության դեմ պայքարը կարող է ուղղված լինել բոլոր ընդդիմադիր խմբերին, որոնց մի մասը պայքարում է իրենց իրավունքների և ազատությունների համար, ուստի նրանք բավական զգուշորեն են վերաբերվում ՝ փորձելով կանխել համապատասխան օրենքներ   Բնականաբար, բացի վերը նշվածից, կան մի շարք գործոններ, որոնք այս կամ այն ​​կերպ էականորեն բացասաբար են ազդում նմանատիպ գործընթացների վրա: Ահաբեկչության բնորոշման մեջ մատնանշված խնդիրների շարքում առանձնահատուկ դեր է խաղում սուբյեկտիվության և գնահատման զգայական մոտեցումների ծանրակշիռ դերը:   Հետազոտող Էփշտեյնի խոսքով ՝ «Ահաբեկչություն տերմինը չափազանց բարդ է http: //www.transnationalterrorism.eu/tekst/publications/WP3%20Del%204.pdf. 4 Նույն տեղում, Պ. էջ 8-ը մատչելի է սահմանելու համար, քանի որ այն իր մեջ կրում է բովանդակության բազմազան ծանրաբեռնվածություն:   Ավելին, այն իր մեջ կրում է հուզական վարագույր, որն ավելացնում է դրա սահմանման բարդությունը »1:   Միևնույն ժամանակ, ակնհայտ է, որ միևնույն կազմակերպությունը, կախված սուբյեկտիվ մոտեցումներից, կարող է ահաբեկիչ կոչվել որոշների կողմից, ովքեր գնահատում են դրա գործունեությունը, որակվում են որպես մարտիկներ, պայքարում են իրենց իրավունքների համար կամ նման այլ բան այն կողմում:  Ավելին, նրանցից յուրաքանչյուրը, որպես կանոն, ունի իր հիմնավորված հիմնավորումը և տալիս է իր գնահատականները, որոնք կախված են սուբյեկտիվ մոտեցումներից:   Մասնավորապես, միջազգային հանրության կողմից ընդունելի ահաբեկչության ընդհանուր սահմանում գտնելը չափազանց դժվար է, քանի որ հաճախ նույն երեւույթին կարող են տրվել տարբեր որակումներ `ելնելով քաղաքական նպատակահարմարությունից կամ աշխարհընկալման տարբերություններից:  Դրա վառ արտահայտությունն է, օրինակ, Ուկրաինայի հարավ-արևելյան շրջաններում իրավիճակի գնահատման տարբեր վարկածներ: Արևմտյան քաղաքական շրջանակներում և լրատվամիջոցներում նույն տեղացիներին անվանում են «անջատողականներ», մինչդեռ ռուսական կողմը նրանց նկարագրում է որպես «զինյալներ», իսկ Կիի կառավարությունը ՝ որպես «ահաբեկիչներ»:   Այս առումով, ռուս հետազոտող Օվչիննիկովան նշում է, որ ահաբեկչության սահմանման և դրա դեմ պայքարում միջազգային համաձայնեցված միջոցառումներ իրականացնելու դժվարությունների շարքում նա առանձնացնում է այս հարցում առկա գնահատականների ծայրահեղ քաղաքականացումը 2: Ահաբեկչության բնորոշման մեջ բազմազանության առկայության վրա էականորեն ազդում է այն փաստը, որ տարբեր գերատեսչությունների կողմից դրա դեմ պայքարին ուղղված այս հայեցակարգի սահմանումը հարմարվում է իր իսկ գործառույթների իրականացմանը:   Օրինակ ՝ ԱՄՆ Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն ահաբեկչությունը սահմանում է հետևյալ կերպ. «Հասարակական կամ քաղաքական նպատակներով անձի կամ ունեցվածքի նկատմամբ ուժի կամ բռնության անօրինական կիրառում ՝ կառավարությանը կամ քաղաքացիական հասարակությանը կամ դրանց մի մասի վախեցնելու կամ հարկադրելու համար» 3:  Մինչդեռ ԱՄՆ Պաշտպանության նույն նախարարությունում ահաբեկչությունը սահմանվում է հետևյալ կերպ. «Անօրինական բռնության կամ անօրինական բռնության սպառնալիքի միջոցով վախ տարածելու, կառավարություններին կամ հասարակություններին վախեցնելու և քաղաքական, կրոնական կամ գաղափարական հետապնդումներ կատարելու համար, որպես կանոն «4  Այս երեւույթը կարելի է գտնել նաև այլ երկրներում: Սահմանումն այս դեպքում համահունչ է բաժնի նպատակներին և գործառույթներին:  Բնականաբար, այս ամենն իր ազդեցությունն է թողնում ահաբեկչության գիտական ​​սահմանումների ձևակերպման վրա, քանի որ տվյալ պարագայում գործնականում արդյունավետ պայքարի առումով սահմանումը նշանակալի դեր է խաղում: Ընդհանուր սահմանման բացակայությունը կարելի է բացատրել մեկ այլ պատճառով. «Հայեցակարգի հետազոտողները հաճախ կենտրոնանում են ահաբեկչական գործողություններում օգտագործվող մեթոդների վրա» ՝ անտեսելով այն փաստը, որ նախ պետք է գտնել որևէ ահաբեկչական գործողության բնորոշ ընդհանրություններ, այլ ոչ թե դրա ընդհանուր հայտարարները: ,  Չնայած վերոհիշյալ խնդիրներին և ահաբեկչության բնորոշման սահմանումների բազմազանությանը, ահաբեկչության որոշակի առանձնահատկություններ կան, որոնք առավել հաճախ մատնանշվում են հետազոտողների աշխատանքում: Օրինակ ՝ հետազոտողների մեծ մասը հակված է ահաբեկչության սահմանման մեջ օգտագործել «բռնություն», «ուժի կիրառում», «քաղաքական», «վախ», «սպառնալիք», «հրապարակայնություն», «նպատակասլացություն» հասկացությունները:   Այս տեսանկյունից առկա սահմանումների միջև տարբերությունները կարելի է գտնել ընտրության և շեշտադրումների մեջ:  Եթե ​​փորձ է արվում տեսականորեն ձևակերպել ահաբեկչության այն երևույթը, որը կիրառելի կլինի ցանկացած ահաբեկչական գործողության համար, ապա, մեր կարծիքով, պետք է հաշվի առնել ցանկացած ահաբեկչական գործողության մեջ շահերի կամ շահերի բախում (կրոնական) , քաղաքական, ազգայնական և այլն): հակասություն.  Ուստի ուղղության հարցը չպետք է գերադասվի սահմանման մեջ. նախապատվությունը պետք է տրվի շահերի բախման, շահերի բախման ապահովմանը:  Էջ 1 Epstein W., Ահաբեկչություն:   Գումարի որոշման խնդիր, TISBI sp2 թերթ, 2001, Կազան, հասանելի է http: // www. //old.tisbi.org/science/vestnik/2001/issue2/vest2_6جب1]. html.4 Նույն տեղում, էջ. 31 «Քաղաքական դրդապատճառ» և «Քաղաքական դրդապատճառներ» սահմանումները կարելի է տեսնել իմաստների մեջ, մինչդեռ «քաղաքական մտադրությունն» ըստ էության նույնական է առկա շահերին:  Միևնույն ժամանակ, հայտնի է, որ ահաբեկչությունը ուժեղի դեմ պայքարում համարվում է թույլի զենք (այստեղ, իհարկե, արդարության կամ օրինականության սկզբունքը չի դիտարկվում):  Հետեւաբար, ահաբեկչական կուսակցությունը համոզված է, որ իր նպատակներին հասնելու, սեփական ծրագրերում առաջընթաց գրանցելու այլ տարբերակ չկա:  Ավելին, մենք կարծում ենք, որ ահաբեկչության «զանգվածային» կամ «անհատական» բնույթը չպետք է գերակա լինի գիտական ​​սահմանման մեջ, այն առավել կիրառելի է օրենսդրության մեջ այս գործողությունը արտացոլելու դեպքում: Եթե ​​փորձենք համատեղել վերը նշվածը, միավորել մեր տեսակետը, ապա կստանանք ահաբեկչության սահմանումը. Գոնե մեկ անձ անհնար է համարում այլ կերպ համաձայնության գալ կամ հաջողության հասնել սեփական նպատակներին հասնելու համար: » Կարծում ենք, որ այս ձևակերպումը կարող է առավել լիարժեք արտացոլել «ահաբեկչություն» հասկացության էությունը, օգտակար լինել դրա բազմաբնույթ բնույթի խոչընդոտները հաղթահարելուն, հեշտացնել դրա գործնական վերլուծությունը: Արամ Մանուկյան ԱՀԱԲԵԿՉԱԿԱՆ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ ԱՐՏԱՀԱՅՏՈՒԹՅՈՒՆՆ ԻՐ ՀԱՍՏԱՏՄԱՆ ԳՈՐCԸՆԹԱՈՒՄ Բանալի բառեր. բազմազանություն, բռնության սպառնալիք, միջազգային անվտանգություն , ։

Հոդվածում վերլուծության են ենթարկվել ահաբեկչության սահմանման բազմաբովանդակության վրա որոշիչ  ազդեցություն  ունեցող  մի  շարք  գործոններ։
   Առանց  դրանց  մանրամասն  ուսումնասիրության  դժվարամատչելի  է  դառնում ահաբեկչության համընդգրկուն սահմանում գտնելուն ուղղված փորձերում հաջողություն ունենալու հնարավորությունը։
  Դրա հետ մեկտեղ, ահաբեկչության միասնական սահմանման բացակայության հիմնական պատճառները  հաշվի  առնելով,  առաջարկվել  է  ահաբեկչության սահմանման  հարցում նորովի  մոտեցում,  որը  կարող է  օգտակար  լինել  գիտական  շրջանակներում  տվյալ  խնդրի  վերաբերյալ  գոյություն  ունեցող  բազմաբովանդակության խոչընդոտները հաղթահարելիս։
