Նախաբան։
 Դպրոցումուսուցանվողհանրակրթականառարկաներից  ֆիզիկան,  իր  ուրույն  տեղն  ունի  ընդհանուր  կրթականհամակարգում,  և  դրա  բովանդակությունը,  ժամանակակից  գիտատեխնիկական  առաջընթացի  պայմաններում  և  թելադրանքով,  անընդհատպետք  է  նորացվի  և  հարստացվի։
   Ֆիզիկայի  ուսուցչից  պահանջվում  էլայնորեն  օգտագործել  տեղեկատվությանլրացուցիչ  աղբյուրներ,սովորողների  ճանաչողական  հետաքրքրություններն  ու  ստեղծագործական  գործունեությունն  ակտիվացնող  նորագույն  տեխնոլոգիաներ(մուլտիմեդիային  միջոցներ),  ինչպես  նաև  ինքնաշեն  սարքեր  և  նորցուցադրական  փորձեր,  իհարկե,  համադրելով  ինչպես  ուսուցմանավանդական մեթոդների վերանայված ու լրամշակված տարբերակները,այնպես էլ ժամանակակից կրթական տեխնոլոգիաների, դասավանդմանմեթոդների  ինովացիոն  հնարավորությունները։
   Դրանք  դյուրամարսկդարձնեն  ֆիզիկական  հասկացությունների,  օրենքների,  տեխնիկականկիրառությունների յուրացումը և կնպաստեն կայուն հետաքրքրությունների  ձևավորմանը,  ինչն  էլ  հանդիսանում  է  այս  աշխատանքինպատակը։
 Փորձենք  համառոտ  ներկայացնել  մի  նյութ,  որն  ինքնաշեն  սարքիկիրառմամբ  հնարավորություն  է  տալիս  ուսուցչին,  առանց  խախտելուուսուցման  տրամաբանական  ընթացքը,  սովորողներին  ծանոթացնելմագնիսական դաշտի ինդուկցիայի վեկտորի և Ամպերի ուժի բացարձակարժեքների  նոր՝  մագնիսահիդրոդինամիկական  եղանակով  որոշմանհետ։
 Մագնիսական  դաշտըբնութագրող  ինդուկցիայի  վեկտորիմեծության  որոշումն  ունի  գործնական  մեծ  նշանակություն։
   Այդնպատակին ծառայող չափիչ սարքերի մեծ մասի աշխատանքը հիմնվածէ  էլեկտրամագնիսական  ինդուկցիայի  երևույթի  վրա։
   Փորձնականճանապարհով  ինդուկցիայի  վեկտորի  մեծությունը  որոշում  են  նաև՝օգտվելով  հոսանքակիր  փոքր  շրջանակի  վրա  մագնիսական  դաշտիազդեցությունից։
   Այն  հանգամանքը,  որ  մագնիսական  դաշտիազդեցությունը դիտվում է ոչ միայն պինդ, այլ նաև հեղուկ և պլազմայինէլեկտրահաղորդիչների  վրա  [1-3],  մեզ  բերեց  այն  համոզման,  որինդուկցիայի  վեկտորի  մեծությունը  հնարավոր  էչափել  ուրիշեղանակով՝  օգտվելով  հեղուկ  միջավայրի  (մեր  փորձում  սնդիկի)  ևմագնիսական դաշտի փոխազդեցությունից [4, 5], որի հիման վրա էլ այսաշխատանքում  առաջարկում  ենք  մագնիսական  ինդուկցիայի  վեկտորիմեծության  չափման  մագնիսահիդրոդինամիկական  եղանակը՝  տալովայդ նպատակի համար օգտագործած պարզագույն սարքի գործողությանսկզբունքն  ու  կառուցվածքի  սխեման։
   Ինքնաշեն  սարքի  աշխատանքիհիմքում  ընկած  է  մագնիսահիդրոդինամիկայի  այն  մասնավոր  դեպքը,երբ գործ ունենք հավասարակշռության հետ։
  Վերջինս հայտնի է և ունիբավականին լայն կիրառություններ։
 Նշենք,  որ  առաջադրվող  սարքերը  գործնական-կիրառական  մեծնշանակություն  ունեն  հատկապես  ուժեղ  մագնիսական  դաշտերիինդուկցիայի մեծությունը չափելու համար, ինչով էլ պայմանավորված էաշխատանքի արդիականությունը։
 Նկ. 1. Ինքնաշեն սարքի սխեմատիկ պատկերըբարձրություն  ունեցող  ապակյա  խողովակներՍարքը,  որն  օգտագործել  ենք,  պատկերված  է  նկ.1-ում։
   Այնկազմված է 10x20x40 մմ չափեր ունեցող օրգանական ապակուց (1), որիմեջ բացված բնիկներում հագցված են 3’4 մմ ներքին տրամագիծ և 50’60մմ(2),  որոնքհաղորդակցվում են իրար հետ։
  Օրգանական ապակու մեջ բացված մյուսբնիկներում  հագցված  են  1’1,5  մմ  տրամագիծ  ունեցող  պղնձյաէլեկտրոդներ  (3)։
   Հաղորդակից  անոթը  կիսով  չափ  լցված  է  հեղուկհաղորդիչով՝  սնդիկով  (4),  և  նրա  ազատ  ծայրերը  փակված  են  ռետինեխողովակով  (6)։
   Սարքն  ամրացված  է  միլիմետրական  բաժանմունքներունեցող  քանոնի  (5)  վրա։
   Այս  սարքի  օգնությամբ  մագնիսականինդուկցիայի  վեկտորի  մեծությունը  որոշելու  համար  այն  ուղղաձիգդիրքով  տեղավորում  ենք  հաստատուն  մագնիսի  (էլեկտրամագնիսի)բևեռների  միջև  այնպես,  որ  դաշտի  ուժագծերն  ուղղահայաց  լինենէլեկտրոդներին։
   Հոսանքի  բացակայության  դեպքում  հաղորդակիցանոթի  երկու  ծնկերում  էլ  սնդիկի  մակերևույթները  կգտնվեն  միևնույնմակարդակի  վրա։
   Սեղմակների  միջոցով  էլեկտրոդները  հաստատունհոսանքի  աղբյուրին  միացնելիս  հեղուկ  հաղորդիչով  կանցնիէլեկտրական հոսանք (10’15 Ա)։
 Տեսական  վերլուծություն։
   Ինչպես  հայտնի  է,  մագնիսականդաշտում  տեղավորված  հոսանքակիր  հաղորդիչի  վրա  ազդում  է    ուժ,որի  ուղղությունը  որոշվում  է  ձախ  ձեռքի  կանոնով։
   Քանի  որ  այստեղհոսանքի և մագնիսական դաշտի ուղղությունները փոխուղղահայաց են,ապա  այդ  ուժիառնչությունով՝ (Ամպերի  ուժ)  մեծությունը  կորոշվի  հետևյալ-ն  էլեկտրոդների  միջև  եղած  հեռավորությունն  է,-ն`որտեղ-ն մագնիսական դաշտի ինդուկցիայի մեծություններնհոսանքի ուժի,են։
   Մեր  փորձում՝հեռավորությունը  հավասար  է  բարոմետրական  խողովակի  ներքինտրամագծին։
   իսկ  էլեկտրոդների  միջև  եղածՀաստատուն  հոսանք  անցնելու  ընթացքում  համակարգումհաստատվում  է  հավասարակշռության  վիճակ,  երբ  Ամպերի  ուժիճնշումը  համակշռվում  է  հաղորդակից  անոթներում  հիդրոստատիկճնշումների  տարբերությամբ,  ինչի  արդյունքում  էլ  մագնիսականինդուկցիայի  վեկտորի  մոդուլի  համար  ստացվում  է  հետևյալարտահայտությունը.որտեղտարբերությունը։
 ն  սնդիկի  խտությունն  է,-ը`  սնդիկի  սյուների(2)  -  ումարտադրյալը  փորձի  պայմաններում  հաստատունմեծություն է։
  Եթե այդ արտահայտությունը նշանակենքով, ապա (2)բանաձևը վերջնականապես կստանա հետևյալ տեսքը՝                                 Այս  բանաձևի  օգնությամբ  փորձնական  ճանապարհով  կարող  ենքորոշել մագնիսական ինդուկցիայի վեկտորի մեծությունը, քանի որ նրաաջ մասում գտնվող - ը և   - ն ենթակա են չափման, իսկ k - ն տվյալսարքի համար հայտնի թիվ է։
 Ունենալովդաշտիվեկտորիմեծությունը՝  կարելի  է  (1)  առնչությունով  որոշել  նաև  Ամպերի  ուժիմեծությունը։
 մագնիսականինդուկցիայիԵզրահանգում։
   Մեր  կողմից  պատրաստված  և  փորձարկվածինքնաշեն  սարքի  ֆիզիկայի  դասավանդման  գործընթացում  կիրառումըուսուցչին հնարավորություն է տալիս՝1.  Հասնելու  «Մագնիսականություն»  թեմայի  ավելի  խոր  յուրացմանըև  այն  կիրառելու  որպես  այդ  թեմայի  խորացված  ուսուցման²F=IBddIB,90,1sind,4dghBIhgd41k։
 hBkIhIարդյունավետության բարձրացման միջոց։
 2.  Ֆիզիկայի  դպրոցական  դասընթացում  նյութի  այս  մեթոդականմշակումը  կիրառելու  դեպքում  կարելի  է  հասնել  աշակերտների՝«Ֆիզիկա»  առարկայի  նկատմամբ  հետաքրքրությունների  աճման,հետևաբար և ուսուցման արդյունավետության բարձրացմանը։
 3.  Աշխատանքում  ներկայացված  սարքի  ոչ  բարդ  կառուցվածքը  թույլէ  տալիս  հույս  հայտնել,  որ  նման  սարքերի  պատրսատումը,փորձարկումը  և  կիրառումը  հնարավոր  է  ամբողջովին  իրագործելֆիզիկայի դպրոցական լաբորատորիայի պայմաններում։
 Աշխատանքը  կատարվել  է  ՇՊՀ-ի  կողմից  տրամադրվողֆինանսական աջակցության շնորհիվ՝ № ShSU SCI-02-2020 գիտականթեմայի շրջանակներում։
 параметров։

Աշխատանքը  նվիրված  է  մագնիսական  ինդուկցիայի  վեկտորի  մեծության  չափման  նոր  եղանակի  մեթոդական  մշակմանը։
   Այն  ֆիզիկայի  հանդիսանալով  տեղեկատվության  լրացուցիչ  աղբյուր՝  պետք  է  նպաստի  աշակերտների  ճանաչողական  հետաքրքրասիրությունների  ստեղծագործական  գործունեության  ակտիվացմանը,  որոնք  էլ  արդյունքում  կբերեն  ուսուցման  արդյունավետության  բարձրացման։
   Ինքնաշեն  լաբորատոր  սարքի  օգնությամբ  կատարված  է  մագնիսական  դաշտի  ինդուկցիայի  վեկտորի  բացարձակ  արժեքի  նոր՝  մագնիսահիդրադինամիկական  չափում։
   Նկարագրված  է  սարքի  կառուցվածքն  ու  եղանակով  դասընթացի  աշխատանքի  շրջանակում  և  պարզ  մաթեմատիկական  հաշվումներով  ստացվել  է  բանաձև,  որը  թույլ  կտա  ընդամենը  երկու  պարամետրերի՝  հոսանքի  ուժի  և  սնդիկի  սյուների  բարձրությունների  տարբերության  չափումով  որոշել  մագնիսական  ինդուկցիայի մեծությունը։
