Շիրակի ժամանակակից տնտեսության հիմքերը դրվել են 1990-ականներին:   Տարածաշրջանը մինչև 1988 թվականը Սպիտակի աղետալի երկրաշարժը հանրապետության խոշորագույն արդյունաբերական շրջաններից մեկն էր: 1985 թվականին Շիրակի մարզի արդյունաբերական ձեռնարկությունների թողարկած ապրանքային արտադրության ծավալը կազմել է երկրում թողարկված ընդհանուր ծավալի 13,4% [3], 1997 թ.` ընդամենը 3,2% [2, էջ 2], 2003 թ.` 2,7% [ 1, էջ 103] և 2014 թ. ՝ 3.8% [6]:  1987 թ.-ին մարզում զբաղվածների թիվը 139,3 հազար էր, իսկ Գյումրիում `75,2 հազար, 2001-ին` համապատասխանաբար 79,4 և 29,8 հազար [4, էջ. 121], 2014-ին `103.5 եւ 34.1 հազար մարդ [7] Վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում արդյունաբերության ոլորտում բնակչության զբաղվածությունը կտրուկ նվազել է:   Մարզի զբաղված բնակչությունը նվազել է 35,8 հազարով, իսկ Գյումրիում ՝ 40,3 հազարով: Հաշվի առնելով XX դ. անցյալ և XXI դարը: Տարեսկզբին Շիրակի մարզում տեղի ունեցած սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունները, մենք ժամանակաշրջանները պայմանականորեն բաժանում ենք հետևյալ հաջորդ փուլերի. 1985-1988թթ. ՝ մինչ աղետի փուլ, 1989-1992թթ. - աղետից հետո փուլ, 1993-2000 թվականների համատարած սեփականաշնորհում բնակչության առաջին առաջին շարքում զանգվածային արտագաղթի տարիներ 2001-2008 թվականների սոցիալ-տնտեսական աճի և կայունացման 2009 Մինչ այժմ սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամի երկրորդ բնակչությունը զանգվածային արտագաղթի տարիներ: Նախաաղետային փուլում Շիրակը զարգացած արդյունաբերական մարզ էր: Միայն Գյումրիում (նախկին Լենինական) կար ավելի քան 30 արդյունաբերական ձեռնարկություն, որտեղ զբաղվածների թիվը, ըստ պաշտոնական վիճակագրության, կազմում էր 45 հազար:   Արդյունաբերական ձեռնարկություններում աշխատողների կեսից ավելին ընկնում է թեթեւ արդյունաբերության մեջ: Գյումրու տեքստիլ գործարանում աշխատողների թիվը գերազանցել է 10 հազարը, մեքենաշինական ձեռնարկություններում ՝ 12 հազարը, ոչ նյութական ոլորտում ՝ 30 հազարը:   Արդյունաբերական ձեռնարկությունները գործում էին ոչ միայն քաղաքային, այլ նաև շրջանի շատ գյուղական բնակավայրերում:  Արդյունաբերության զարգացման առաջատար ճյուղերն էին թեթև արդյունաբերությունը, մեքենաշինությունը, սննդի և շինանյութերի արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունում ՝ հացահատիկային մշակաբույսերի, շաքարի ճակնդեղի, կարտոֆիլի մշակումը Աշոցք և Ամասիա վարչական շրջաններում, անասնապահությունը: 1988-ին Սպիտակի երկրաշարժը մեծ հարված հասցրեց տնտեսությանը: Նյութական կորուստները գնահատվել են 13-14 միլիարդ ռուբլի, որի հիմնական մասը բաժին է ընկել Գյումրուն [5, p. 123]:  Աղետի արդյունքում ոչնչացվեցին արդյունաբերական ձեռնարկությունների հիմնական արտադրական ֆոնդերի 70% -ը, կտրուկ նվազեցին արտադրական հզորությունները:  Սրան գումարվեց էներգետիկ ճգնաժամը, տրանսպորտային շրջափակումը, սեփականաշնորհման արդյունավետ իրականացման գործընթացը:   Արդյունքում արդյունաբերական ձեռնարկությունները հիմնականում դադարեցին գործել, և տասնյակ հազարավոր քաղաքացիներ գործազուրկ դարձան ՝ արտագաղթելով:  Եթե ​​մինչ երկրաշարժը մարզի արդյունաբերական ձեռնարկություններում աշխատում էր ավելի քան 50 հազար մարդ, ապա այժմ պաշտոնական տվյալներով այն չի գերազանցում 7 հազարը (տե՛ս Աղյուսակ 1):   Ռուսաստանի Դաշնության շինարարները 1993 թ. Նրանք լքեցին աղետի գոտին `իրենց հետ տանելով շինարարական տեխնիկայի մեծ մասը:  Արդյունքում, ըստ էության, իրականացված աշխատանքների ամբողջ բեռը ընկավ մեր հանրապետության շինարարական համալիրի ուսերին:  Բացի այդ, վերականգնման աշխատանքները մեծապես վնասվել են 1989 թ.-ին Ադրբեջանի կողմից շրջափակման պատճառով: Պատերազմը Լեռնային Karabakhարաբաղում, փախստականների ներկայությունը, սոցիալ-տնտեսական և էներգետիկ ճգնաժամը հանրապետությունում 2010 թվականի սեպտեմբերից: Շիրակի մարզի բնակչության զբաղվածության միտումը Աղյուսակ 11988 և 2015 1988 թ. Գյումրիի ընդհանուր Շիրակի մարզ: Գյումրի Ընդհանուր աղյուսակը կազմվել է ՀՀ ԱՎSS վիճակագրական ծառայության նյութերի օգտագործմամբ. Ա. Բոյաջյան, Շիրակի մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացման որոշ հարցեր, ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական ​​կենտրոնի «Գիտական ​​աշխատություններ», հ. 9 , Երեւան, 2006, էջ. 121: Ընդհանուր առմամբ, 1990-ականների կեսերը արդյունաբերական ձեռնարկությունների համար պարապ տարի էին: Ում ինստիտուցիոնալ գործազրկություն է գրանցվել Շիրակի մարզում, մասնավորապես `Գյումրիի արդյունաբերական համալիրում:  Smallիշտ է, փոքր մասշտաբի շինարարություն իրականացվեց Համաշխարհային բանկի միջոցների հաշվին, բայց աշխատանքներն անավարտ էին, շենքերը շահագործման հանձնվեցին անավարտ, ինչը իր հերթին ստեղծեց նոր խնդիրներ:  Անկասկած, տարածաշրջանի, մասնավորապես Գյումրիի առաջընթացը և առկա խնդիրների լուծումը պայմանավորված էին առաջին հերթին արտադրության և տնտեսական ոլորտի, հատկապես արդյունաբերության զարգացմամբ:   Շիրակի տարածքում գործող արդյունաբերական ձեռնարկությունների արտադրական հզորություններն այժմ օգտագործվում են 5-10% -ով, և գրեթե երեք տասնյակ ձեռնարկություններ ընդհանրապես չեն արտադրում:  1990 Դրանից հետո ձեռնարկություններում ոչ մի նոր սարքավորում կամ առաջադեմ տեխնոլոգիա չի ներդրվել: Ձեռնարկությունների մեքենաների միջին տարիքը 45-ից բարձր է: Եթե դրանք նույնիսկ ֆիզիկապես օգտագործելի են, ապա բարոյապես մաշված են:   Անբավարար ֆինանսական ռեսուրսները, հումքի սակավությունը, հատկապես բնակչության ցածր գնողունակությունը խոչընդոտում են ձեռնարկատիրության զարգացմանը:  Տնտեսության ներկա պայմաններում արդյունաբերական կարողությունների վերականգնումը նախ պետք է հիմնված լինի հանրապետության ներքին կարողությունների վրա:  Այսօր առանց պետության աջակցության, բարենպաստ հարկային քաղաքականության և ֆինանսավորման արտաքին աղբյուրների, արդյունաբերության անհնար զարգացման, շուկայի ընդլայնման լուծման `տարածաշրջանի բնակչության խնդիրների լուծման համար: Այսպիսով, տարիներ անց Աղետի գոտու խնդիրը չի կարող լուծված համարվել:   Գյումրին լուրջ ուշադրության կարիք ունի իշխանությունների կողմից, նաև աշխատատեղերի ստեղծման լուրջ խնդիր:  Իհարկե, միայն այս դեպքում օրենքներ ընդունելով ՝ հարցը չի լուծվի, քանի որ որքան էլ այդ օրենքները կատարյալ լինեն, եթե դրանք չեն վերահսկվում, դրանք պատշաճ կերպով չեն իրականացվում:   Քանի դեռ օրենսդրական, գործադիր և տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջև հստակ կարգավորվող աշխատանք չի հաստատվել, աղետի հարցը կմնա չլուծված և օրենքները թղթի վրա: Ինչպիսի՞ն է Գյումրիում զբաղվածության և գործազրկության պատկերը: Ըստ պաշտոնական վիճակագրության, 1996 թ.-ին գործազուրկների թիվը 29 հազարից և 2014 թ.-ից նվազել է 12 հազարով կամ նվազել է 2,4 անգամ:  Նշենք, որ գործազուրկների թվի նվազումը պայմանավորված է ոչ թե նոր աշխատատեղերի ստեղծմամբ, այլ աշխատուժի արտագաղթով:   Ըստ Գյումրու զբաղվածության տարածքային կենտրոնի, 2000 թվականի նոյեմբերին գրանցվել է շուրջ 29,000 աշխատանք փնտրող: Նրանցից 21388-ը կամ 69,2% -ը կանայք են:  Գյումրիում 1992-2014թթ. Empբաղվածությունն ու գործազրկությունն ունեցել են հետևյալ պատկերը. Serviceառայությունների ոլորտի զբաղվածների թիվը զգալիորեն նվազել է, իսկ ծառայությունների ոլորտում զբաղվածների թիվը չի փոխվել նախաաղետային շրջանի համեմատ: տնտեսության հիմնական ճյուղերի կառուցվածքի փոփոխության մասին (տե՛ս Աղյուսակ 2): Աղյուսակ 2 Շիրակի մարզ 1987, 2008 և 2015 թվականներին Տնտեսության հիմնական ճյուղերի տեսակարար կշիռները հանրապետության համապատասխան ճյուղերի ընդհանուր ծավալի (%) մեջ: Վերջապես, վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում Շիրակը արդյունաբերական տարածքից վերածվեց ընդարձակ գյուղատնտեսական տարածքի:  Եթե ​​1987 թվականը տնտեսության համախառն արտադրանքի ավելի քան 70% -ը բաժին էր ընկնում արդյունաբերությանը, իսկ 20% -ը ՝ գյուղատնտեսությանը: նույն ցուցանիշը, համապատասխանաբար, 25% և 57%:  Անկասկած, տարածաշրջանի հետագա սոցիալ-տնտեսական առաջընթացը լուծում է խնդիրների լուծումը առաջին հերթին պայմանավորված է ոչ արտադրական տնտեսական ոլորտի, մասնավորապես արդյունաբերության զարգացմամբ: ԳԻՐՔ: 1. Մանասյան Մ., Գրիգորյան Ա., Պոտոսյան Ա. Շիրակի մարզ (բնություն, բնակչություն, տնտեսություն):  Այո՛  «Նախնին»:  2002 թ.  132 էջ: Տեղեկագիր Շիրակի մարզի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 1995-1997թթ. Այո՛  «Angանգակ».  էջ 75: ՀՀ ԱԱSS Շիրակի մարզային վարչության տվյալները:  Գիրք 8, տարի 35:  Գյումրի: 125 էջ: 4. Բոյաջյան Ա. Շիրակի մարզի որոշ սոցիալ-տնտեսական զարգացում Հարցեր // ՀՀ ԳԱԱ, Շիրակի հայագիտական ​​հետազոտություններ Կենտրոնի «գիտական ​​աշխատանքներ»:  2006 թ.  N9  Էջ 195: 5. Ավետիսյան Խ. Սպիտակի երկրաշարժի գոտու բնակչության միգրացիա Վերլուծություն // Հասարակագիտության տեղեկագիր:  2000 թ.  1 (601):  էջ: 253: http: //www.armstat.am/file/article/marz_2015_10.pdf: http: ։

Սույն  հոդվածում  նպատակ  ունենք  ներկայացնելու  Շիրակի  մարզի  սոցիալ-տնտեսական  փոփոխությունների  վրա  ազդող  շարժառիթներն  ու  դրդապատճառները։
  Կատարված ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական վերլուծությամբ պարզել ենք, որ վերջին տասնամյակների ընթացքում Շիրակի մարզի  սոցիալ-տնտեսական  փոփոխություններով  են  պայմանավորված  այն  հիմնախնդիրները,  որ  նպաստում  են  բնակչության  արտագաղթին  և  խոչընդոտում  տնտեսության կայուն զարգացումը։
    1980-ական  թվականներին  Շիրակն  արդյունաբերական  արտադրության  ծավալով հանրապետությունում զիջում էր միայն Երևանին, իսկ այժմ զիջում է  ոչ միայն Երևանի, այլև Արարատի, Սյունիքի, Արմավիրի և Կոտայքի մարզերի  արդյունաբերական արտադրության ծավալին։
  Եթե XXդ. վերջին Շիրակը զարգացած արդյունաբերական շրջան էր, ապա ներկայումս վերածվել  է էքստենսիվ  գյուղատնտեսական մարզի։
