ԱՐՅԱՆ ՇԻՃՈՒԿԻ ԱՐԳԻՆԱԶԻ ԱԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՊՈԼԻԱՄԻՆՆԵՐԻՔԱՆԱԿՈՒԹՅԱՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԱՐԴՈՒ ՍՏԱՄՈՔՍ-ԱՂԻՔԱՅԻՆՈՒՂՈՒ ՉԱՐՈՐԱԿ ՆՈՐԱԳՈՅԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵՊՔՈՒՄ  Վերջին տարիների հետազոտությունների ընթացքում համոզիչ կերպով ցույց էտրվել արգինազի կարևորագույն դերն ուռուցքի իմունակենսաբանությունում [4, 14]։
 Նախորդ ուսումնասիրություններն ընդգծում են պոլիամինների կենսասինթեզի միջոցով վերոբերյալի խթանիչ դերն ուռուցքի աճի գործընթացում [8, 10]։
  Պոլիամիններըփոքր  մոլեկուլային  զանգվածով  ալիֆատիկ  ամիններ  են,  որոնք  առաջանում  են  Lարգինինի կատաբոլիզմում։
  Արգինազ ֆերմենտը կատալիզում է L-արգինինի հիդրոլիզը L-օրնիթինի և միզանյութի։
  Արգինազային ռեակցիայի արդյունքում առաջացածL-օրնիթինից  օրնիթին  դեկարբօքսիլազ  ֆերմենտի  միջոցով  սինթեզվում  ենպոլիամինները [3]։
  Պոլիամինները տարածված են բոլոր էուկարիոտիկ բջիջներում ևմի  շարք  պրոկարիոտներում։
   Գրականության  տարբեր  տվյալների  վերլուծությունըցույց է տվել, որ չարորակ նորագոյացությունների առկայության դեպքում արգինազիակտիվությունը  բարձրանում  է  [11]։
   Բացահայտվել  է,  որ  օրնիթինի  (պոլիամիններինախանյութ)  մեծ  քանակությունը՝  պայմանավորված  արգինազի  բարձր  ակտիվությամբ, նպաստում է կարցինոգենեզի զարգացմանը [13]։
  Պոլիամինների քանակությանաճը խթանում է ուռուցքի անգիոգենեզը և մետաստատիկ գործընթացները։
  Տարբերօրգաններում  չարորակ  ուռուցքների  առկայության  ժամանակ  ցույց  է  տրվել  պոլիամինների (պուտրեսցին, սպերմիդին, սպերմին) քանակության կտրուկ աճը մեզումև արյան շիճուկում [12]։
  Օրնիթին դեկարբօքսիլազ ֆերմենտն առաջին ուղղակի թիրախն է, որը նույնականացվել է Myc օնկոգենի համար։
  Պոլիամինների մեծ քանակությունը կարևոր ներդրում ունի քաղցկեղի բջիջների արագացված աճի մեջ։
  Իմունային  բջիջների  կողմից  պոլիամինների  հափշտակումը  ճնշում  է  հակաուռուցքայինցիտոկինների արտադրությունը և ադհեզիայի մոլեկուլների քանակը, ինչն ի վերջոդադարեցնում է իմունային բջիջների ցիտոտոքսիկ գործունեությունը։
  Սա թույլ է տալիս քաղցկեղային բջիջներին շրջանցել իմունային համակարգը [6]։
  CD44 և E-կադգերինն ադհեզիվ մոլեկուլներ են, որոնց սինթեզը պոլիամինների բարձր կոնցենտրացիայի հետևանքով հիպօքսիայի պայմաններում ճնշվում է, ինչը նպաստում է մետաստազների  առաջացմանը  և  տարածմանը,  քանի  որ  հեշտանում  է  բջիջների  անջատումը մայր ուռուցքից։
  Անոթի պատին ամրանալուց հետո պոլիամինների մեծաքանակ սինթեզի շնորհիվ ուռուցքային բջիջներն արագ աճում և բաժանվում են [6, 15]։
 Ըստ  Առողջապահության  համաշխարհային  կազմակերպության,  պայմանավորվածտարիքային  շեմով,  յուրաքանչյուր  100.000  մարդու  հաշվով  ՀՀ-ում  մահացությունըկազմում է 39.8` Հայաստանը դարձնելով քաղցկեղի մահվան ցուցանիշով աշխարհումառաջին  երկիրը։
   Հասկանալով  քաղցկեղի  ժամանակ  արգինազի  և  պոլիամիններիազդեցության տարբեր ուղղությունները, կարելի է մշակել կանխարգելման և բուժմանորոշ մոդելներ։
  Տվյալ աշխատանքի նպատակն է մարդու արյան շիճուկում ուսումնասիրել  պոլիամինների  քանակության  և  արգինազի  ակտիվության  փոխկապակցվածությունը մարդու ստամոքս-աղիքային ուղու չարորակ նորագոյացությունների դեպքում։
 Հիվանդներ։
  Հետազոտություններն իրականացվել են Վ. Ա. Ֆանարջյանի անվան  ուռուցքաբանության  ազգային  կենտրոնի  տրամադրած  ստամոքս-աղիքայինուղու քաղցկեղով հիվանդների արյան շիճուկի նմուշներում։
  Հետազոտվել է 25 հիվանդի արյան շիճուկ (I-IV աստիճան, 48-75 տարեկան, G1 և G2 տարբերակման աստիճան, տղամարդկանց և կանանց արյան շիճուկում ստացված արդյունքները չեն տարանջատվել)։
  Հիվանդների մոտ դեռևս քիմիական և ճառագայթային թերապիա չիիրա-կանացվել, ինչպես նաև չի հետազոտվել այն հիվանդների արյան շիճուկը, որոնցմոտ դեռևս չի ախտորոշվել այլ հիվանդություն։
  Ստուգիչ խումբը բաղկացած էր 51±15տարիքային խմբում գտնվող 7 առողջ անձանցից (4 կին և 3 տղամարդ)։
  Քաղցկեղիաստիճանավորումը կատարվել է TNM (ուռուցք, հանգույց, մետաստազ) համակարգիմիջոցով։
  Կերակրափողի, ստամոքսի և հաստ աղիքի քաղցկեղով հիվանդների արյանշիճուկում կատարված հետազոտությունների արդյունքները ներկայացվել են համագումարի տեսքով։
  Ստամոքս-աղիքային ուղու տարբեր օրգանների չարորակ նորագոյացություն ունեցող հիվանդների մոտ ախտորոշված են զարգացման հետևյալ փուլերը. 6 հիվանդ՝ I աստիճան (62±7, T1 կամ T2, N0, M0), 7 հիվանդ՝ II աստիճան (56±12,T3 կամ T4, N0, M0),  7 հիվանդ՝ III աստիճան (63±11, T1-4, N1/N2, M0) և 5 հիվանդ՝ IVաստիճան (71±15, T1-4, N1-2, M1)։
 Ռեակտիվներ։
   Փորձի  ընթացքում  օգտագործվել  է  L-արգինին,  գլիցինայինբուֆեր, MnCl2×4H2O, ԵՔՔ, ԴԱՄՕ, թթվային խառնուրդ, HClO4, դենսիլքլորիդ, Na2CO3,պրոլին,  էթիլացետատ,  քրոմատոգրաֆիկ  թիթեղիկներ,  քլորոֆորմ/տրիէթիլամինշարժուն ֆազ։
 Արգինազի  իզոֆերմենտների  տեսակի,  ակտիվության  և  սպիտակուցի  քանակության սպեկտրի որոշում։
  Արգինազի իզոֆերմենտների տեսակի և սպեկտրիորոշման  համար  իրականացվել  է  ժել-ֆիլտրացիա  (Sephadex  G-150,  էլյուցիան  կատարվել է ֆոսֆատային բուֆերի (0.2 Մ, pH 7.2) անընդհատ հոսքով) և իոնափոխանակային քրոմատոգրաֆիա (CM-cellulose, կատարվել է գրադիենտային էլյուցիա 0.05Մ, 0.1 Մ, 0.15 Մ, 0.2 Մ, 0.25 Մ KCl-ի լուծույթներով, 5 մՄ Tris-HCI-ում, pH 7.5)` օգտագործելով  Կոսսմանի  մեթոդը  [14]։
   Ակտիվության  որոշման  համար  որոշ  մոդիֆիկացիաներով կիրառվել է Վանսլայկի և Արչիբալդի մեթոդը [1, 2, 14]։
   Դեղին գույնի ինտենսիվությունը  չափվել  է  սպեկտրաֆոտոմետրիկ  եղանակով`  487  նմ  ալիքիՍպիտակուցի քանակական անալիզ։
  Սպիտակուցի քանակությունը որոշվել էՊոլիամինների  ԴԷՆՍԻԼացում  և  նրբաշերտ  քրոմատոգրաֆիա։
   Որոշերկարությամբ (Genesys 10, USA)։
  Ֆերմենտի ակտիվությունը արտահայտվել է մոլ xվրկ-1 (kat)։
 Լոուրիի մեթոդի համապատասխան [7]։
 մոդիֆիկացիաներով կիրառվել է Մորգանի մեթոդը [9]։
 Արդյունքների մշակում Statistica 10 (StatSoft) ծրագրով։
  Ստացված արդյունքները ներկայացված են միջին±ստանդարտ շեղում (M±SD) արժեքներով։
  Մշակված էStatistica 10 ծրագրի օգնությամբ։
  Արդյունքները վերլուծվել են Student t-test-ի (singlesample) միջոցով։
 Տվյալ աշխատանքի նպատակն է ուսումնասիրել արգինազի ակտիվության ևպոլիամինների քանակության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև պարզաբանելև  որոշել  արգինազի  իզոֆերմենտային  կազմը  մարդու  արյան  շիճուկում  ստամոքսաղիքային  ուղու  (կերակրափող,  ստամոքս  և  հաստ  աղի)  չարորակ  նորագոյացությունների տարբեր աստիճաններում։
 Փորձարարական աշխատանքների առաջին փուլում իրականացվել է բարդացման տարբեր աստիճան ունեցող հիվանդների արյան շիճուկում արգինազի ակտիվության որոշում (Գծ. 1)։
  Հետազոտական աշխատանքները ցույց են տվել, որ ստամոքս-աղիքային ուղու օրգանների քաղցկեղ ունեցող հիվանդների արյան շիճուկի արգինազի ակտիվությունն առողջ մարդու արյան շիճուկի արգինազի ակտիվության համեմատ բարձրանում է՝ I աստիճանի դեպքում՝ 2.18, II աստիճանի դեպքում` 2.5, IIIաստիճանի դեպքում՝ 2.71, իսկ IV աստիճանի դեպքում՝ 2.94 անգամ։
  Արգինազի ակտիվությունն աճում է քաղցկեղի բարդացման աստիճանի աճին զուգահեռ։
 Գծ. 1. Արյան շիճուկում արգինազի ակտիվության փոփոխությունը մարդու ստամոքսաղիքային ուղու չարորակ նորագոյացությունների ժամանակ (n= տես հիվանդներիբնութագրում, p<0.001)։
 Արգինազի ակտիվության աճը պետք է որևէ կերպ արտացոլվի նաև պոլիամինների քանակության վրա։
  Այս ենթադրությունը հաստատելու նպատակով աշխատանքի հաջորդ փուլում առողջ և հիվանդ մարդու արյան նմուշներում իրականացվել է պոլիամինների քանակական որոշում։
 Գծ. 2. Արյան շիճուկի պոլիամինների քանակական և որակական անալիզը նրբաշերտքրոմատոգրաֆիայի մեթոդով։
  Ձախ սյուն – նորմա, Աջ սյուն - II  աստիճանի ստամոքսիքաղցկեղ, RFՍՊՄ – 0.21, RFՍՊԴ – 0.85, RFՊՈՒՏ – 0.89, Origin – սկիզբ, SPM - սպերմին,SPD - սպերմիդին, PUT - պուտրեսցին։
               Քրոմատոգրաֆիկ  պատկերը  ցույց  է  տալիս,  որ  քաղցկեղի  յուրաքանչյուրփուլում  արգինազի  ակտիվությանը  զուգահեռ  աճում  է  նաև  պոլիամինների  քանակությունը (Գծ. 2 և Աղյուսակ 1)։
 Աղյուսակ 1. Պոլիամինների քանակության փոփոխությունն առողջ և ստամոքս-աղիքայինուղու օրգանների քաղցկեղ ունեցող մարդու արյան շիճուկում (n=5, p<0,05)։
  Պոլիամիններիքանակությունը ներկայացված է նՄ պոլիամին 1 մլ արյան շիճուկում։
  ՍՊՄ-սպերմին,  ՍՊԴսպերմիդին, ՊՈՒՏ-պուտրեսցին։
 Պոլիամինների քանակության գումարային աճը քաղցկեղի ժամանակ նորմայիհամեմատ կազմում է 59.3 %, 68.4 %, 80.3 % և 113.3 %` համապատասխանաբար I, II,III և ІV  աստիճաններում։
 Իրականացվել է առողջ և ստամոքս-աղիքային ուղու քաղցկեղ ունեցող հիվանդների արյան շիճուկում արգինազի իզոֆերմենտային կազմի որոշում։
  Ի տարբերություն նորմայի, հիվանդների արյան շիճուկի սպիտակուցի քանակության և արգինազիակտիվության քրոմատոգրամներում ժել և իոնափոխանակային քրոմատոգրաֆիաներից հետո ստացված գագաթները շեղվում են աջ, իսկ մասնակի մաքրված արգինազի ակտիվությունը գագաթներին համարժեք ֆրակցիաներում աճում է։
  Կաթնասունների  լյարդի  արգինազի  (արգինազ  I)  իզոէլեկտրիկ  կետի  (pI)  արժեքը  տատանվում է 8.8-9.4 սահմաններում [5]։
  pH < pI դեպքում սպիտակուցները ստանում ենդրական լիցք։
  Մեր լաբորատորիայում իրականացված ուսումնասիրությունները (էլյուցիան իրականացվել է 5 մՄ Tris-HCI-ով, pH 7.5, Գծ.3 Գ և Դ) միայն կատիոնայինսպիտակուցների  ֆրակցիաներում  են  ցույց  տվել  արգինազի  ակտիվություն,  ինչըհամապատասխանում է գրականության տվյալներին։
  Ստացված արդյունքները վկայում են, որ արյան շիճուկում արգինազի 2 իզոֆերմենտներից միայն արգինազ I-ն էառկա (Գծ. 3)։
 Գծ. 3. Արյան շիճուկի արգինազի ակտիվության (▲) և սպիտակուցի քանակության (■)կորերը ժել (Ա՝ Ve=92մլ և Բ՝ Ve=108մլ, Sephadex G-150 աշտարակ (2 x 40 cm)) ևիոնափոխանակային (Գ՝ Ve=96մլ և Դ՝ Ve=104մլ, CM-cellulose աշտարակ (1 x 18 cm))քրոմատոգրաֆիաներից հետո (n=3, p<0,05, քաղցկեղի բարդացման II աստիճան)։
 Այսպիսով, ստամոքս-աղիքային ուղու օրգանների քաղցկեղի դեպքում արյան շիճուկի արգինազի ակտիվությունը զգալիորեն աճում է և կորելյացվում քաղցկեղի փուլերի  հետ։
   Մեր  արդյունքները  ցույց  են  տվել,  որ  պոլիամինների  քանակությունը  ևսհիվանդության փուլերին զուգահեռ աճում է։
  Մենք ենթադրում ենք, որ կարելի է արգինազի  ակտիվության  և  պոլիամինների  քանակության  վերահսկումն  օգտագործելքաղցկեղի հնարավոր բուժման համար։
   Հաշվի առնելով վերոնշյալը, այս ֆերմենտիարգելակիչների կիրառմամբ մյուս հետազոտությունների ընթացքում լաբորատորիայում  առնետների  մոտ  ուսումնասիրվում  է  արգինազի  ակտիվության  արգելակմանհակաուռուցքային  հատկությունները՝  ի  հակադրում  7,12-դիմեթիլբենզանտրացենով(ԴՄԲԱ) խթանված կրծքագեղձի քաղցկեղի։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[3] Bonavida B., Nitric Oxide and Cancer։
  Pathogenesis and Therapy, Springer InternClin Cancer Res, 2011, 30։
 95.[11] Munder M., Arginase։
  an Emerging Key Player in the Mammalian Immune System.Cells and Tolerance in Cancer։
  Mechanisms and Therapeutic Perspectives. Immunol Rev.,Գևորգյան Արևիկ ԱՐՅԱՆ ՇԻՃՈՒԿԻ ԱՐԳԻՆԱԶԻ ԱԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՊՈԼԻԱՄԻՆՆԵՐԻՔԱՆԱԿՈՒԹՅԱՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԱՐԴՈՒ ՍՏԱՄՈՔՍ-ԱՂԻՔԱՅԻՆՈՒՂՈՒ ՉԱՐՈՐԱԿ ՆՈՐԱԳՈՅԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵՊՔՈՒՄԲանալի բառեր՝  քաղցկեղ, պոլիամին, արգինազ, հակաուռուցքային պոտենցիալ։

Հիվանդության  վաղ  փուլերում  արյան  շիճուկում  արգինազի  ակտիվության  և  պոլիամինների քանակության աճը և հետագա բարձրացումը զարգացման աստիճանին զուգահեռ` հաստատում է L-արգինինի նյութափոխանակային ուղու այս մետաբոլիտների  կարևորագույն  դերը  քաղցկեղի  զարգացման  գործընթացներում։
   Մենք  եզրակացնում ենք, որ արգինազի ակտիվության արգելակման ճանապարհով պոլիամինների քանակության նվազումը քաղցկեղի զարգացման գործընթացներում կարող  է  ունենալ  հակաուռուցքային  ազդեցություն,  մասնավորապես՝  անգիոգենեզի  և  մետաստազի գործընթացներում։
