ՆՈՐԱԳՈՒՅՆ ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄՀայոց  լեզվի  բառապաշարն  իր  բազմադարյան  զարգացման  ընթացքում  անցել  է  երկարատև  ուխրթին  ճանապարհ։
   Այն  արտացոլում  է  հայ  ժողովրդի  կապերն  ու  հարաբերություններն  այլ  ժողովուրդների հետ։
  Լեզուն տարբեր ժամանակաշրջաններում անընդհատ հարստացրել, ճոխացրել և կատարելագործել է իր բառապաշարը։
  Կատարելագործման ուղիներից մեկը հայերեն բառերը փոխառյալբառերով  փոխարինելն  է։
   Այսպիսի  փոխառությունները  նպաստում  են  մեր  լեզվի  բառակազմականհնարավորությունների  օգտագործմանը։
   Բառապաշարի  հարստացման  սկզբունքներից  մեկն  էլ  այն  է,որ ըստ անհրաժեշտության պետք է դիմել փոխառությունների օգնությանը, սակայն սա չի նշանակում,որ ամեն օտար բառի փոխառություն խրախուսելի է։
  Սակայն լեզվի հիմնական բառաֆոնդը շատ ավելի դանդաղ է փոփոխվում, քան բառային կազմը, և այս փոփոխությունները կատարվում են ոչ թե հիմնական  բառաֆոնդը  ոչնչացնելու,  այլ  նոր,  անհրաժեշտ  բառերով  համալրելու  ու  որոշ  հնացած  բառերդուրս  գցելու  ճանապարհով։
   Ըստ  ծագումնաբանական  դասակարգման`  հայերենի  բառապաշարը  միքանի  խմբի  ենք  բաժանում։
   Այսպիսի  դասակարգումներ  կատարել  են  Ա.  Սուքիասյանը,  Ալ.  Մարգարյանը1, իսկ Էդ. Աղայանի տեսակետը տարբերվում է այս երկուսից, Վերջինս կենսական անհրաժեշտություն ունեցող բառերը կոչում է հիմնական բառաֆոնդ և տալիս դրանց հիմնական հատկանիշները2։
 Ալ. Մարգարյանը բառապաշարը բաժանում է երեք խմբի` ըստ ծագման.1.  բառեր,  որոնք  ծագում  են  հնդեվրոպական  հիմք  լեզվից  և  կոչվում  են  բնիկ  հայերեն,  օրինակ`գետ, գայլ, դուռ և այլն,2.  բառեր, որոնք դեռևս ստուգաբանված չեն և կոչվում են ստացվածքային բառեր, օրինակ` հաց,հիմար և այլն,3.  բառեր, որոնք փոխառվել են տարբեր ժամանակներում տարբեր լեզուներից և կոչվում են փոխառյալ բառեր, օրինակ` դափնի, սաղմոս, բալասան և այլն3։
 Ա.  Սուքիասյանը  հայերենի  բառապաշարը  նույնպես  երեք  խմբի  է  բաժանում՝  ըստ  ծագման,  սակայն իր աշխատության մեջ ավելի ծավալուն խոսում է երկուսի մասին` փոքր-ինչ անտեսելով երրորդը`ստացվածքային կամ ժառանգորդական բառերը4։
  Ուսումնասիրության մեջ ուղղորդվում ենք վերջին երկու հեղինակների բաժանումներով և ուսումնասիրությունը կատարում ենք ըստ այդմ։
 Մեր  բառապաշարի  մի  մասն  են  կազմում  փոխառությունները։
   Սրանք  տարբեր  ժողովուրդներիհետ տնտեսական, քաղաքական, մշակութային և այլ կապերի արդյունքն են, որոնց հետևանքով նորանոր հասկացությունների հետ լեզվի մեջ մուտք են գործում նաև դրանց նշանակող բառերը։
 Փոխառությունները կատարվում են երկու ճանապարհով` գրավոր և բանավոր։
  Բանավոր փոխառությունները  կատարվում  են  այլալեզու  հանրությունների  կամ  առանձին  անհատների  հետ  առօրյաշփման միջոցով։
 Գրավոր  փոխառությունները  կատարվում  են  գիտական,  հասարակական-քաղաքական,  գեղարվեստական, ինչպես նաև մամուլի շնորհիվ։
  Ի տարբերություն բանավոր փոխառության` սրանք իրենցհնչյունական  կազմով  և  իմաստով  մոտ  են  մնում  փոխատու  լեզվին։
   Այս  երկու  փոխառության  ճանապարհները  ժամանակակից  հայերենը  կատարել  է  իր  պատմական  զարգացման  բոլոր  փուլերում,  այնկատարվում  է  նաև  արդի  հայերենում։
   Բառը  յուրացված  է  համարվում,  եթե  տվյալ  լեզվում  ձեռք  էբերում  հնչյունական,  ձևաբանական  լիակատար  հարմարեցում,  մտնում  է  մշտական  գործածությանմեջ, մասնակցում բառակազմությանը։
 Փոխառությունները  նպաստում  են  լեզվի  բնական  զարգացմանը,  բառապաշարի  հարստացմաննու ճոխացմանը։
  «Այս առումով էլ պետք է տարբերել անհրաժեշտ և անհարկի փոխառությունները»5։
 1 Տե՛ս Սուքիասյան Ա., Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008, էջ 183-196։
  Մարգարյան Ալ., Ժամանակակից հայոց լեզու,Երևան, 1993, էջ 136-147։
 2 Տե՛ս Աղայան Էդ., Լեզվաբանության հիմունքներ, Երևան, 1987, էջ 384-387։
 3 Տե՛ս Մարգարյան Ալ., էջ 136։
 4 Տե՛ս Սուքիասյան Ա., էջ 183։
 5 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 192։
 Անհրաժեշտ են համարվում քաղաքական, տնտեսական, սպորտային, տեխնիկական, գիտական ևայլ  կարգի  բառային  այն  փոխառությունները,  որոնք  իբրև  նոր  հասկացություններ  հարստացնում  ենլեզվի բառային կազմը։
 Անհարկի են այն փոխառությունները, որոնց պահանջը չի զգացվում լեզվում, նոր հասկացությունների  կրողներ  չեն,  ունեն  իրենց  լիակատար  համարժեքները  փոխառու  լեզվում  և  ընդհանրապես  չենհարստացնում լեզվի բառապաշարը։
 Փոխառությունների մի տեսակ են նաև անմիջական ու միջնորդված փոխառյալ բառերը։
  Անմիջական են կոչվում որևէ լեզվից ուղղակիորեն, առանց միջնորդավորման, իսկ միջնորդավորված՝ որևէ երրորդ լեզվից միջնորդաբար կատարված փոխառությունները1։
 Այսպիսի  փոխառությունները  հայերենը  կատարել  է  գրաբարում,  աշխարհաբարում,  կատարում  էնաև այսօր։
  Օրինակ` «դիաֆրագմա» բառը, որը նշանակում է «կրծքի և որովայնի խոռոչներն իրարիցբաժանող մկանային միջնապատ», հայերենը փոխառել է ռուսերենից (диафрагма), իսկ վերջինս` եվրոպական լեզուներից (այս բառը ծագումով հունարեն է` diaphragma-միջնորմ)։
 Ժամանակագրային  տեսակետից  փոխառությունները  բաժանում  ենք  հնագույն  ու  հին  և  նորագույն ու նոր փոխառյալ խմբերի։
 Մինչ  նորագույն  փոխառություններին  անցնելը  խոսենք  վերոհիշյալ  խմբերի  մասին։
   Հնագույնփոխառությունները նրանք են, որոնք վերաբերում են հայերենի նախագրաբարյան շրջանին, իսկ հիննէլ նրանք են, որոնք ավելի ուշ են փոխառվել և կապվում են գրաբարի կամ միջին հայերենի հետ։
  Հայերենի  հնագույն  և  հին  փոխառությունների  մեջ  առաջին  հերթին  մեծ  տեղ  են  գրավում  պարսկական  ևասորական փոխառությունները, որոնք մի կողմից հայ, պարսիկ և ասորի ժողովուրդների, մյուս կողմիցէլ հայերենի, պարսկերենի, ասորերենի կապերն ու հարաբերություններն են ակներև դարձնում։
  Խեթերենից,  խուռիերենից,  ուրարտերենից  և  այլ  մեռած  լեզուներից  կատարված  փոխառությունները  որոշիմաստով ստացվածքային են, քանի որ այդ լեզուները կրող ժողովուրդները գրաբարի կազմավորումիցհետո դուրս են եկել պատմական ասպարեզից։
 Օգտվելով Հր. Աճառյանի, Էդ. Աղայանի, Գ. Ջահուկյանի, Գր. Ղափանցյանի տվյալներից` Ա. Սուքիասյանը  բաժանում  է  այն  փոխառյալ  բառերը,  որոնք  գրաբարի,  միջին  հայերենի  և  բարբառներիմիջոցով  անցել  են  հայերենին։
   Դրանցից  են  ասորական,  խեթական,  ուրարտա-խուռիական,  պարսկական, իրանական, հին լատինական, հունական, եբրայական, արաբական, վրացական, թուրքական փոխառությունները2։
 Այսպիսի դասակարգում կատարում է նաև Ալ. Մարգարյանը` միայն իր դասակարգման մեջ ավելացնելով եվրոպական փոխառությունները3։
 Անդրադառնանք նոր և նորագույն փոխառություններին։
  Ինչպես տեսանք, հնագույն և հին փոխառությունները  վերաբերում  են  նախաաշխարհաբարյան  շրջանին,  իսկ  նոր  ու  նորագույն  են  կոչվումայն փոխառյալ բառերը, որոնք բացակայում են լեզվի նախորդ փուլերում և գործածվում են միայն նորհայերենում։
   «Համեմատաբար  ավելի  վաղ  փոխառված  բառերը  կոչվում  են  նոր,  իսկ  համեմատաբարուշ փոխառված բառերը` նորագույն փոխառություններ»4։
 Եվրոպական  լեզուներից  (ֆրանսերեն,  իտալերեն,  հունարեն,  անգլերեն  և  այլն)  կատարված  փոխառություններն  անմիջականորեն  կամ  միջնորդված  ճանապարհով  հայերենին  անցած  բառեր  են։
 Դրանք  նոր  հայերենը  փոխառել  է  հիմնականում  գրական  ճանապարհով։
   Բացի  եվրոպական  փոխառություններից`  գոյություն  ունեն  ռուսական  փոխառություններ,  որոնք  անմիջականորեն  ռուսերենիցկամ նրա միջոցով այլ լեզուներից են անցել հայերենին։
  Հայերենն իր զարգացման տարբեր փուլերումթե՛ գրավոր, թե՛ բանավոր ճանապարհով ռուսերենից կատարել է փոխառություններ, որոնց թիվն անհամար  է։
   Հայերենը  ռուսերենի  միջոցով  փոխառություններ  է  կատարում  աշխարհի  շատ  լեզուներից։
 Այս տեսակետից վերջին երկու հարյուր տարում մեծ էր ռուսերենի` որպես միջնորդ լեզվի դերը հայերենի բառապաշարի հարստացման գործում։
  Այժմ այդ դերն աստիճանաբար անցնում է անգլերենին։
 Մեր նպատակն է՝ ուսումնասիրել հայ մամուլում տեղ գտած նորագույն փոխառությունները, պարզել նրանց փոխառության ճանապարհը և դասակարգել ըստ իմաստային խմբերի։
  Փոխառված բառերը հիմնականում գոյականներ են, իսկ մյուս խոսքի մասերի պարագայում կնշվի խոսքիմասային պատկանելությունը։
  Ներկայացնենք հայ մամուլի նորագույն փոխառությունները, նշենք նաև, որ ուսումնասիրությունը  կատարել  ենք`  օգտվելով  հետևյալ  թերթերից`  «Հրապարակ»,  «Հայկական  ժամանակ»,«Ժողովուրդ», «Չորրորդ իշխանություն», «Ժամանակ», «Իրատես», «Առավոտ» իսկ էլեկտրոնային մամուլի հասցեները կնշվեն աշխատանքի վերջին էջում։
 1 Տե՛ս Մարգարյան Ալ., էջ149։
 2 Տե՛ս Սուքիասյան Ա., էջ 195-206։
 3 Տե՛ս Մարգարյան Ալ., էջ 163։
 4 Նույն տեղում, էջ 164։
 Քաղաքական  ոլորտին  առնչվող  փոխառություններ։
   Ուսումնասիրությունը  ցույց  տվեց,  որ  մամուլում  տեղ  գտած  փոխառություններից  ամենից  հաճախակի  հանդիպողը  քաղաքականներն  են։
   Բերենք օրինակներ` 1.  Լոբբինգ  <лоббинг<անգլ.  lobbing  -  օրենսդիր  և  պետական  մարմինների  վրա  տարբեր  ճնշումների  գործադրումը`  որևէ  շահավետ  որոշում  ակնկալելու  համար։
   «...Համերգը  վերջին  պահին  հետաձգվեց,  ևլոբբինգի  մեջ»(www.aravot.am, «Ռուսաստանը հայամե՞տ, թե՞ ադրբեջանամետ լոբբինգ է անում»)։
 շատ  հայեր  մեղադրեցին  Ռուսաստաննին  ադրրբեջանամետ2. Կոնցեսիոն - ած., նշանակում է կոնցեսիային հատուկ, փոխառվել է կոնցեսիա գոյականից, որնԷդ. Աղայանի բառարանում ունի հետևյալ նշանակությունը՝ պայմանագիր, որով պետության պատկանող  հողը`  ընդերքի  հարստությունը`  ձեռնարկությունը  հանձնվում  է  կապիտալիստների  շահագործմանը։
  Մամուլում հանդիպում է ածականը. «Չենք ցանկանում մեղադրել շինությունների տերերին, սակայն անհասկանալի է մնում, թե ինչպես է կառուցման թույլտվություն տվել կոնցեսիոն կառավարմանգերատեսչությունը» (Հրապարակ,159,12/09/2014, էջ 6)։
 3.  Պրեսինգ  -  ճնշում։
   «Համանման  պրեսինգ  եղավ  Ադրբեջանի  հետ  Ղարաբաղի  ու  Հայաստանիարևելյան սահմաններում ամռանը» (Իրատես, 63,14-16/10.2014, էջ 5)։
 Բժշկական ոլորտին առնչվող փոխառություններ։
 1.  Հեմատոմա  <гематома<հուն.  haima+oma  վերջածանց`  ուռուցք  իմաստով.  արյունից  կազմվածուռուցք,  որն  առաջանում  է  արյան  անոթների  վնասման  պատճառով։
   «Հեմատոմայի  պատճառ  կարողեն լինել հորմոնալ խանգարումները, ինֆեկցիոն բորբոքային հիվանդությունները, սեռական հարաբերությունները և այլն» (www.sotskiy.am, 07/04/2014, «Արգանդի հեմատոման հղիության ժամանակ»)։
 2.  Պրեկուրսոր  -  նախանյութ,  «Պրեկուրսորը  ո՛չ  թմրամիջոց  է,  ո՛չ  հոգեմետ  նյութ»  (Հրապարակ159, 12/09/2014, էջ 4)։
 3.  Նարկոդիսպանսեր  -  թմրամոլների  բժշկական  հիմնարկ,  որն  զբաղվում  է  հիվանդությանբուժումով  ու  կանխումով  մշտական  բժշկական  հսկողության  միջոցով։
   Դիսպանսեր<диспансер<ֆրանս.  diapensaire<dispenser  -  ազատել,  իսկ  նարկո<հուն.  narke-անզգայացում,թմրում։
   «Ավանինարկոդիսպանսերում  Հ.  Կարապետյանը  ենթարկվում  է  նարկոլոգիական  փորձաքննության»  (Առավոտ, 206/3808, 29/10/2010, էջ 7)։
 4. Նարկոլոգիական - նարկոլոգիային հատուկ, փոխառվել է. нарко-логия<հուն. narke-թմրում, ընդարմացում+logos  -  գիտություն.  բժշկության  բաժին,  որն  ուսումնասիրում  է  թմրանյութերի  ազդեցությունն օրգանիզմի վրա և դրանից կախվածության բուժման մեթոդները։
  «Նյութերի նախապատրաստման  ընթացքում  Կարեն  Պողոսյանը  ենթարկվում  է  նարկոլոգիական  փորձաքննության»  (Առավոտ,206/3808, 29/10/2010, էջ 7)։
 5. Դիետալոգիա <диеталогия <դիետա+հուն. logos-գիտություն-բժշկության բաժին, որն զբաղվումէ  հիվանդների  սննդի  կազմակերպման  հարցերով։
   «Դիետալոգիայի  բնագավառի  եվրոպայի  գիտնականները պարզել են, թե որ կանայք են ավելորդ քաշ հավաքում» (www.media-inform.com, 15/11/2013)։
 6.  Օբսեսիվ  -  օբսեսիային  հատուկ,  օբսեսիա.  հիվանդություն,  որով  տառապում  են  մոլախաղովտարվող մարդիկ։
  «…այս հարցը վիճելի է, քանի որ վարքը կոմպուլսիվ չէ ոչ իր էությամբ, ոչ էլ օբսեսիվընդհանրությամբ» (Առավոտ, 206/3808, 29/10/2010, էջ 14)։
 7.  Կոմպուլսիվ  -  ած.,  կոմպուլսիային  հատուկ,  կոմպուլսիա.  պաշտպանիչ  գործողություն,  օբսեսիաների հետ պայքարելու համար։
  «Այս հիվանդությունը կոչվում է նաև մոլեխաղային կոպուլսիվ մասնակցություն» (Առավոտ, 206/3808, 29/10/2010, էջ 14)։
 8. Դիաֆրագմա <диафрагма<հուն. diaphragma – միջնորմ - 1. Կրծքի և որովայնի խոռոչներն իրարից  բաժանող  մկանային  միջնապատը`  թաղանթը։
   2.  Օպտիկական  համակարգում  լուսային  փնջերըլայնական կտրվածքով սահմանափակող անթափանց արգելք, որի չափերը և դիրքը պայմանավորումեն  պատկերի  լուսավորությունն  ու  որակը։
   3.  Խոսափողի  մաս,  որն  ընդունում  կամ  արձակում  է  ձայնային  ալիքներ։
   4.  Թաղանթ  որևէ  բանի  մակերեսին  գոյացած  բարակ  շերտ  կազմող  ծածկույթ։
   5.Լուսանկարչական ապարատի օբյեկտիվի բացվածքի չափի նշումը։
  Վերջին իմաստը գործածված է մերօրինակում.  «Ֆոտոապարատի  դիաֆրագմայի  միջոցով  կառավարվում  է  միանգամից  երկու  հատկություն։
  Այն նկարագրում է օբյեկտի անցքի տրամագծի չափը» (www.iphoto.am)։
 Ֆինանսական ոլորտին առնչվող փոխառություններ։
 1. Տրանսֆերտ - ֆր. Transfert - ֆինանսական օգնություն - «ՌԴ-ից ուղարկվող տրանսֆերտներնանցած տարվա համեմատ նվազել են» (Հայկական ժամանակ, 155/3539, 12/09/14, էջ 2)։
 2.  Պետդեպարտամենտ  -  Էդ.  Աղայանն  ունի  դեպարտամենտ  բառը,  որը  նշանակում  է  վարչատնտեսական  միավոր  բանկում։
   Նշված  բառը  նշանակում  է  արտաքին  գործերի  նախարարություն։
 «ԱՄՆ  նախագահ  Բ.  Օբաման  Ադրբեջանում  ԱՄՆ  դեսպանի  պաշտոնում  Կոնգրեսին  ներկայացրել  էԵվրասիայի  էներգետիկ  հարցերով  ԱՄՆ  պետդեպարտամենտի  հատուկ  ներկայացուցիչ  Ռիչարդիթեկնածությունը» (Ժամանակ 75, 28/09/2012, էջ 1)։
 3.  Աուդիտ  -  аудит<անգլ.  audit  -  հաշվեստուգում`  կազմակերպության  ֆինանսական  ստուգում։
 «Այս  մասին  են  նախորդ  շաբաթ  ՀՀ  ֆինանսների  նախարարության  կողմից  հրապարակած  խոշորկազմակերպությունների  պարտադիր  արտաքին  աուդիտ  անցնելու  գործընթացի  2012  թ.  արդյունքները» (www.banks.am-Հայկական Մեծ Քառյակ)։
 4.  Աուդիտորական  -  աուդիտորին  հատուկ,  փոխառվել  է.  аудитор<անգլ.auditor-վստահված  անձ,որն զբաղվում է ֆիրմայի ֆինանսատնտեսական ոլորտի ստուգմամբ։
  «Ոչ պակաս ուշագրավ է տեսնել,թե  որ  աուդիտորական  ընկերություններն  են  սպասարկել  խոշոր  կազմակերպություններին»(www.banks.am - Հայկական Մեծ Քառյակ)։
 5.  Դիվիդենտ  -  дивидент<լատ.  dividendus  -  բաժանման  ենթակա  -  շահութաբաժին,  փխբ.  որևէբանից  ստացած  շահ։
   «Քաղաքական  դիվիդենտ  է  պետք  շահել`  թեկուզ  Շանթի  ու  նրա  ընկերներիհաշվին» (Իրատես, 57, 23-25/09/2014, էջ 3)։
 6.  Վենչուրային  -  վենչուրին  հատուկ,  վենչուրը  ներդնողի  կապիտալն  է`  նախատեսված  շուկայումտեղի պայքարող սկսնակ ընկերությունների համար։
  «Չկան ինովացիոն ակտիվ արտադրություններ ևվենչուրային հիմնադրամներ» (Իրատես, 56, 19-22/09/2014, էջ 3)։
 Տեխնիկական բնագավառին վերաբերող փոխառություններ։
 1. Էքսկավատոր - экскаватор < անգլ.excavator<լատ.excavare(փորել)-ինքնագնաց հողափոր մեքենա` գետինը փորելու, հողն ու քարերը տեղափոխելու և փոխադրող մեքենայի թափքը լցնելու համար,գետնափորիչ։
   «Հայաստանի  երեք  քաղաքացիներ  գողացել  են  մեկ  ռուբլի  արժողությամբ  էքսկավատոր» (www.armlur.am)։
 2.  Բրաուզեր  -  էլեկտրոնային  ծրագիր,  որի  օգնությամբ  տարբեր  տեսակի  տեղեկություններ  ենքստանում։
   «Mail.ru-ն  նոր  բրաուզեր  է  թողարկել  սոցիալական  ցանցերից  օգտվողների  համար»(www.168.am, 28/09/2012)։
 3.  Ֆեյսբուք<անգլ.facebook  -սոցիալական  ցանց,  որը  ստեղծվել  է  2004  թ․  Մարկ  Ցուկերբերգիկողմից. այն օգնում է մարդկանց կապ հաստատել իրենց անհրաժեշտ մարդու հետ։
  «Տ. Քոչարյանը համարում է` պատերազմի դեպքում Հայաստանում հարկավոր է ֆեյսբուք սոցիալական ցանցը մի  քանիօրով անջատել» (www.aravot.am, 20/11/2014)։
 4.  Բլոգեր  -  1.  Բլոգ  վարելու  համակարգ,  որի  միջոցով  կարելի  է  ստեղծել  ու  վարել  բլոգ  առանցծրագրավորման  գիտելիքներ  ունենալու։
   2.  Տարբեր  ինֆորմացիա  պարունակող  կայքի`  բլոգի  կառավարողներ։
   «Ցուցակը  ներառում  է  իննսունութ  անուն,  այդ  թվում`  մարդու  իրավունքների  ակտիվիստներ, ընդդիմության ներկայացուցիչներ, լրագրողներ և բլոգերներ» (Ժամանակ, 75, 28/09/2012, էջ 4)։
 Մարզական բնագավառին վերաբերող փոխառություններ։
 1. Ֆուտզալ<футзал<անգլ. foot-ոտք+salle-դահլիճ - ֆուտբոլային մարզադահլիճում մինի, փոքրիկֆուտբոլ։
   Նոյեմբերի  քսաներկուսին  մեկնարկում  է  ՀՀ  ֆուտզալի  2014-2015  թթ.  առաջնությունը»,«Առաջնությունը կանցնի համառ և դիտարժան պայքարում» (www.168.am, 20/11/2014)։
 2.  Բոդիբիլդինգ<бодибилдинг<անգլ.  body-մարմին+building-կառուցում-մարմնամարզության  տեսակ, մարմնակերտություն։
  «Բոդիբիլդինգի բարձրակարգ մարզիչն առաջարկում է իր ծառայությունները» (Առավոտ, 206/3808, 29/10/2010, էջ 15)։
 3. Թրենինգ<тренинг<անգլ. training - մարզումային ռեժիմ։
  «Բոդիբիլդինգի մարզիչն առաջարկումէ նաև հոգեբանական թրենինգ» (Առավոտ, 206/3808, 29/10/2010, էջ 15)։
 Ընդհանրական  փոխառություններ։
   Վերոհիշյալ  տեսակներից  բացի՝  մենք  նպատակահարմարենք գտել առանձնացնել նաև հատուկ տիպի փոխառությունները, որտեղ զետեղված օրինակները չենվերաբերում միայն մեկ ոլորտին, դրանք սպասարկում են միաժամանակ մի քանի ոլորտների։
  Այս օրինակների թիվն այդքան էլ  շատ չէ, և նրանց արտահայտած իմաստն ավելի կոնկրետ երևում է համատեքստում։
 Բերենք օրինակներ` 1. Լատենտ-այս բառն օգտագործվում է և՛ քաղաքականության, և՛ բժշկության մեջ, նշանակում էքողարկված։
  «Խոսքն ընդամենը պատվավոր լատենտ նահանջի և պարզապես ակնհայտ պարտությանմասին է» (Ժամանակ, 75, 28/09/2012, էջ 3)։
  Կարող է լինել նաև լատենտ թրաֆիքինգ։
 2. Վոյաժ <вояже<ֆրանս.voyage - ճամփորդություն, ճամփորդել։
  «Ստրասբուրգյան այցերն ավելիվոյաժների  ու  շոպինգի  հերթական  հնարավորություն  են»  (Չորրորդ  իշխանություն,  264,  27/09/2010,էջ 3)։
 3.  Շոփինգ<անգլ.shopping-գնումներ  կատարել։
   «Դուբայում  հունվարի  մեկից  տեղի  կունենա  շատերի կողմից սպասված շոփինգ փառատոնը» (www.hotelnews.am,15/12/2014)։
 4.  Մոնիտորինգ<անգլ.monitoring,  հուն.  monitor-նախազգուշացնող  -  շրջակա  միջավայրի  վիճակիվերահսկողություն, աղտոտման հայտնաբերումը, բնական լանդշաֆտի հիմնական որակի կանխատեսումը։
   Ֆիքսված  ժամանակահատվածում  ուսումնասիրվում  է  հասարակության  տնտեսական  որևէիրավիճակ։
  «Առաջին նախագիծն ուղարկվեց մոնիթորինգի հանձնաժողով, ինչը նշանակում է, որ իրավական որևէ հետևանք չի կարող ունենալ» (Ժողովուրդ, 161, 18/09/2014, էջ 1)։
 5.  Ռեզերվ  -  Էդ.Աղայանը  մեկնաբանում  է  այս  բառը՝  1.  Նոր  ուժեր`  միջոցներ  հայթայթելու`ստանալու  աղբյուր,  պահեստ։
   2.  Որևէ  բանի  պաշար։
   Այժմյան  իմաստով,  սակայն,  ռեզերվ  (անգլ.reserve) բառը նշանակում է որևէ տեղ հատկացնել, պահել։
  «Նրանք հյուրանոցում երկու հոգու համարնախատեսված սենյակ ռեզերվ արեցին» (Ժողովուրդ, 159, 16/09/2014, էջ 6)։
 6. Քորփորեյշըն - ձեռնարկություն։
  «Ինչ վերաբերում է Միկա քորփորեյշընին, ապա 2010-ի առաջին կիսամյակում վճարվել է մեկ միլիարդ դրամ» (Առավոտ, 206/3808, 29/10/2010, էջ 5)։
 7.  Ռեյտինգ  -  рейтинг<  անգլ.reting-  գնահատանք,  վարկանիշ։
   «Ճիշտ  է,  երեք  օր  անց  կայացածՔաթար-Ռուսաստան  խաղի  ռեյտինգը  եղել  է  ամենացածրն  ազգային  պատմության  ընթացքում»(www.a1plus.am)։
 Փոխառությունների մեծ մասը կատարված են ռուսերենից (ընդ որում ավելի հաճախ էլ ռուսերենըմիջնորդ լեզու է եղել)։
  Շատ անգամ էլ նույն բառը մեր լեզուն փոխառել է միևնույն ժամանակ երկու լեզուներից,  և  ստացվել  են  ուղղագրական  և  հնչյունական  տարբերություններ։
   Օրինակ՝  անգլ.  Fantasyժանրի անվանումը հայերենը փոխառել է միաժամանակ և՛ ռուսերենից և՛ անգլերենից, որի ապացույցըև՛  ֆենտեզի,  և՛  ֆենթեզի  ձևերի  զուգահեռ  կիրառությունն  է։
   Նաև  նկատել  ենք,  որ  մամուլում  առկաէին  անգլերենի  միջնորդությամբ  փոխառություններ,  ինչպիսիք  էին  բոդիբիլդինգ,  թրենինգ  բառերը,որոնք առաջացել են և առաջանում են ներկայիս տեխնիկական, գիտական զարգացման շնորհիվ։
 Էդ.  Աղայանի  «Արդի  հայերենի  բացատրական  բառարանի»  տվյալների  հետ  համեմատելիս  նկատեցինք, որ մամուլում բավականին մեծ թիվ են կազմում բժշկական փոխառությունները, որոնց առկայությունը  նորանոր  սարքերի,  գիտական  զարգացվածության,  տեխնիկայի  բարելավման  արդյունքն  է։
 Հարկ ենք համարում նշել, որ սպորտային փոխառությունները քանակով ամենափոքրն են։
 Տաթևիկ ՍարգսյանՆՈՐԱԳՈՒՅՆ ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄԲանալի բառեր՝ նորագույն փոխառություններ, հայ մամուլ, բառապաշար, բառապաշարի դասակարգումներ, բառաֆոնդ, գրավոր և բանավոր, անհրաժեշտ և անհարկի, անմիջական և միջնորդված փոխառություններ, հնագույն ու հին, նորագույն ու նոր փոխառյալ բառեր, միջնորդ լեզու, օտարաբանություններ։

Նորագույն փոխառությունները մեծ թիվ են կազմում հայ մամուլում (նաև էլեկտրոնայինում)։
  Այս ուսումնասիրության  մեջ  ակնհայտ  երևում  են  այնպիսի  փոխառյալ  բառեր,  որոնք  ունեն  իրենց  համարժեք  հայերեն  բառերը,  սակայն  գործնականում`  տվյալ  դեպքում  մամուլում,  կիրառվում  է  փոխառված  բառը։
   Սա  նշանակում  է՝  տվյալ  բառն օտարաբանություն է։
  Վերջինս փոխառության մի տեսակ է, ոչ թե փոխառություն (առկա է հայերեն համարժեքը, սակայն գործածվում է օտար բառը)։
   Ուսումնասիրելով  հայ  մամուլի  փոխառությունները`  եկել  ենք  այն  եզրահանգմանը,  որ  փոխառյալ  բառերը  շատ  են  մամուլում,  և  դրանց  առկայությունը  հաճախ  հարստացնում,  զարգացնում  է  մեր  բառապաշարը`  ավելի  ճկուն դարձնելով խոսքը։
