ՀԱԿԱ-ՈՒՏՈՊԻԱՅԻ ԵՎ ՈՒՏՈՊԻԱՅԻ ՄԻ ANԵՎ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՍՈIALԻԱԼԱԿԱՆ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌՈՒՅԻ ԵՆ  Այս ճանապարհին մարդկային հույսերը, վեհ գաղափարներն ու իդեալները փայլում են աստղերի նման, որոնք ժամանակ առ ժամանակ բարձրանում են կրակի մոխիրներից ՝ լուսավորելով քաղաքակրթության դարավոր ուղին:   Իդեալին ձգտելու բազմաթիվ միջոցներից մեկը ուտոպիան է:  Ուտոպիական նախագծերը առկա սոցիալական իրականության այլընտրանքներ են, որոնցում ուրվագծվում են ապագա հասարակության կառուցման և կարգավորման բոլոր մանրամասները ՝ ստեղծելով նոր ընկալման, հաստատման հնարավորություն ՝ սովորեցնելով մարդուն ցանկանալ լավագույնն ու հույսը: Ուտոպիստական ​​նախագծերում անձի հույսերն ու սպասումները սոցիալական առաջընթացի վերաբերյալ շատ պարզ են:   Այնուամենայնիվ, քանի որ այդ հույսը կարծես մարում է, ուտոպիան վերածվում է հակաուտոպիայի:   Արևմտյան փիլիսոփայությունը բնութագրվում էր մարդկային զարգացման, արդար աշխարհ ստեղծելու, իդեալական հասարակություն կերտելու հավատով, բայց անցյալ դարից ի վեր նման տրամադրությունները մարեցին ՝ գրեթե ավարտելով դարավոր հույսի շքերթը ՝ հիմք բացելով հուսահատության համար, որոնք կշարունակեին խորանալ, երբ աշխարհը շարժվեր առաջ: Սպասվող նոր հիասթափություններ:   E. Ըստ Ֆրոմի, այս վերափոխումը մարդկության պատմության մեջ ամենապարադոքսալն էր, քանի որ մարդը, հասնելով համարյա այն ամենին, ինչի մասին երազում էր, բախվեց այդ երազանքի հույսի կորստին: 10 Եթե ուտոպիան հույսի արտահայտում է, ապա հակաուտոպիան ամբողջովին հրաժարվում է այդ հույսից ՝ դառնալով սոցիալական հուսահատության ցուցիչ: Հակաուտոպիան ուտոպիայի տրամաբանական զարգացումն է, որի հիման վրա այն չպետք է հակադրվի ուտոպիային, այլ պետք է համարվի դրա բազմազանությունը, 10 Տե՛ս Fromm м., Комментарии к «1984», // http: //orwell.ru/library/novels/1984/russian/rnt_ef/24.12.2015: որտեղ տեղի է ունենում դասական ուտոպիայի կատարյալ հասարակություն, որտեղ հեղինակը յուրովի է կիրառում դրական ուտոպիայի հիմնական դրույթները:  Definitelyանկացած հակաուտոպիայի ներսում հաստատ ուտոպիա կա, առանց այդ ներքին կառուցվածքի չի լինի հակաուտոպիա:  Հակաուտոպիան, ըստ էության, ներկայացնում է նաև ապագայի կատարյալ հասարակություն ՝ իր սոցիալական ինստիտուտներով և գործառնական համակարգերով, բայց այստեղ ուտոպիայի առաջարկած դրական իդեալը վերածվում է բացասականի:   Դա, կարծես, ուտոպիայի ծաղր է, զիջող վերաբերմունք նրա հավերժական ձգտումներին ՝ հավասարություն, երջանկություն, ազատություն և այլն:   Հակաուտոպիան ուտոպիայի քննադատությունն է ՝ ուտոպիստական ​​իդեալին ձգտելու և կատարելության հասնելու տեսանկյունից, ի տարբերություն որի այն մոդելավորում է կատարյալ բացասական սոցիալական աշխարհ:  Այստեղ, ըստ էության, ամեն ինչ կատարյալ է, վերջնական, ինչը դառնում է չարիքի աղբյուր: կատարելություն, կանգնած ծուռ հայելու առաջ:  Timeամանակի առումով հակաուտոպիան պատկեր է ստեղծում, երբ սոցիալական ժամանակի ընթացքը շարժվում է արդեն կայացած «իդեալական հասարակությունից» հետո ՝ շեշտը դնելով այդ հասարակության գործընթացում շարունակելու անկարողության և կարծրատիպի վրա: Հակաուտոպիան ՝ որպես գրական ժանր, զարգացել է 20-րդ դարի սոցիալական փորձերի պայմաններում, որի հետևանքները նախապես քննարկվել են այս աշխատություններում ՝ նախքան դրանք հստակ նկատվելը:  Այսպիսով, հակաուտոպիան դարձավ սոցիալական ճգնաժամերի բարդ հետեւանքներն ընդգծելու մի միջոց:   Հակաուտոպիայի փառքի գագաթնակետին, տարբեր հանգամանքներ անմիջապես նպաստեցին հիասթափության և վախի սերմերի համար պարարտ հող ստեղծելու գործընթացին:  19-րդ և 20-րդ դարերի գիտատեխնիկական առաջընթացը, կյանքի որակի բարելավումը, համընդհանուր բարեկեցության ձգտումը, լավատեսության փոխարեն, ավելացրին հոռետեսական, մեռնող տրամադրությունները, ինչը դարձավ հակաուտոպիայի արմատավորման պատճառ:   Գիտական ​​և տեխնոլոգիական առաջընթացը, իհարկե, դարձրեց կյանքը ավելի դյուրին և հարմարավետ, բայց այն մարդուն գցեց ազատության ճիրանները:   Հակաուտոպիաները համարում են գիտատեխնիկական մտքի զարգացման հետևանքները և դրանց օգտագործման ուղիները արդեն «լավ ապագայում», որոնք տարբեր պատճառներով չեն համընկնում լավագույն նպատակների հետ:   Այլ կերպ ասած, այս հասարակության մոդելի միջոցով փորձ է արվում ցույց տալ, թե ինչպես է շարքային քաղաքացին վճարում առաջադեմ գաղափարի իրագործման համար: Ապագա բացասական սպասումների տարածման հիմնական պատճառներից մեկը սոցիալ-քաղաքական իրավիճակն է և այդ ոլորտում առկա հակասությունները:  Մասնավորապես, ԽՍՀՄ ստեղծումը ստեղծեց այլախոհության տարածում, քանի որ երբեմնի ուտոպիստական ​​անհավատալի նախագծերը, որոնցում նախատեսվում էր համատարած բարգավաճում, երջանկություն և ազատություն, անցել էին հակառակ ուղղությամբ:   Երկրի վրա դրախտ ստեղծելու մարդկային երազանքները այն դժոխքի են վերածում, որի գործընթացը գնալով դառնում է անվերահսկելի:   Կյանքի բոլոր ոլորտներում գերակատարյալ գերճշգրիտ համակարգը սարսափի աղբյուր էր, որի հետագա հնարավոր հետևանքները շատ իրատեսականորեն ներկայացված են հակաուտոպիաներում:   Հակաուտոպիան որոշ դեպքերում ուտոպիայի գաղափարի հերքումն է: Պատահական չէ, որ այն ավելի լայն տարածում գտավ ֆաշիզմ-կոմունիզմի հիմնավորման շրջանում ՝ որպես իրականացված ուտոպիայի քննադատություն ՝ ընդգծելով դրա վատ հետևանքները:   Հակուտոպիան ապագայի բացասական պատկերն է, որում հավատում է իդեալական հասարակության կտրուկ կայացման անհնարինությանը, քանի որ գրեթե անհնար է գտնել քաղաքականության մեջ այնպիսի մեթոդ, որը թույլ կտա վերափոխել հասարակական-քաղաքական դաշտը առանց զոհաբերելու:   Հակաուտոպիան, կարծես, ուտոպիական ոգու, ուտոպիստական ​​հույսի մերժումն է, քանի որ գերբնական է հինը մեկ հարվածով քանդելը և բոլորովին նոր սոցիալական իրականություն ստեղծելը:   Հակաուտոպիաները շեշտում են այն փաստը, որ կյանքի այսպես կոչված ուտոպիան առաջընթաց չի բերում, այլ հետընթաց է ապրում:  Այսպիսով, մի կողմից կա դասական ուտոպիայի քննադատություն, մյուս կողմից ՝ արդեն իրականացված ուտոպիա, որն անցել է ներկայի և ապագայի սահմանը:  Չնայած այն համոզմունքին, որ ուտոպիստական ​​նախագծերում նկարագրված ցանկացած իդեալականացված ապագա ավելի վատ կլիներ, քան ներկան, ուտոպիստ մտածողները առաջնորդվում էին լավագույն մտադրություններով, դժվար է պատկերացնել, որ նրանք կարող են հեռակա հաշվարկել իրենց ծրագրի թերությունները սոցիալական տարածքի տարածքում ապագա   Բոլոր դարաշրջաններում հիմնարար վերափոխումների հետապնդման համար առաջ են քաշվել տարբեր նախագծեր, որոնք խոստացել են զարգացման շատ փայլուն հեռանկար պատմության խորքից, բայց շատ հավանական է, որ տվյալ ժամանակահատվածի ճշմարտությունը հետագայում կարող է դառնալ սխալների աղբյուր: ,   Առաջնորդվելով լավագույն իդեալներով, աշխարհը փոխելու, այն ավելի լավը դարձնելու ձգտումներով ՝ հասարակությունը հաճախ չի նկատում, որ իր սպասումներն իրենց չեն արդարացնում:  Ֆ. Ֆոն Հայեկը նշում է, որ ցանկացած ճգնաժամի աղբյուրը փորձում է գտնել ամենուր, բայց նա չի ցանկանում խոստովանել, որ որոշակի արժեքների և իդեալների հետապնդումը հանգեցրել է այս իրավիճակի, որ դրանց հետևանքները շատ չեն համընկնում ակնկալիքների հետ: 11 Քաղաքակրթության այս անբավարար ազդակը դեպի հավերժական իդեալները դարերի ընթացքում շրջվել է մարդկության դեմ և դարձել տոտալիտար համակարգի ձևավորման սկիզբը:  Այս համատեքստում Կ. Պոպպերը նշում է, որ հասարակության ամբողջական վերափոխման միջոցով իդեալական պետություն ստեղծելու ուտոպիստական ​​փորձերը պահանջում են կենտրոնացված փոքրամասնության իշխանություն, որը հիմնականում տանում է դեպի բռնապետություն 12: Փաստորեն, մի կողմից ուտոպիական նախագծերի իրականացումը, մյուս կողմից ՝ դրանց թերի կամ ձախողումը, ավելացրեց հակաուտոպիական մոտեցումները:  Հակաուտոպիայի մեջ առաջ քաշված ապագայի մոդելի հիմնասյուները խարսխված են ներկայում ՝ բացահայտելով առաջիկա իրադարձությունները մուգ խտացված գույներով, որոնք նպատակ ունեն հակակրանք առաջացնել մարդու կյանքում:   Իրոք, հակաուտոպիաներում ներկայացված շատ փաստարկներ իրականություն դարձան, ուստի այն դարձավ ապագա կանխատեսելու եզակի գործիք:   Լինելով գրական-հասարակական գործեր ՝ հակաուտոպիաները առաջացնում են սոցիալական խորքային խնդիրներ: Դրանք լուրջ ազդեցություն ունեն տվյալ ժամանակահատվածի քննադատական ​​և սոցիալական մտքի ձևավորման վրա:  Հակաուտոպիան, ինչպես ուտոպիան, նկատում է և նշանակում է հասարակության դեռ նոր սահմանված հիվանդություններ, որոնք տարիներ անց գիտակցելու և գնահատվելու են ուրիշների կողմից:   Բացասական ուտոպիան անցանկալի, հիվանդ աշխարհայացք է, աշխարհ, որը գլորվում է սարը `առանց իր խոչընդոտների 13: Հասարակական մտքի այս հոսանքի անքակտելի եռամիասնությունը կազմում է Եվ. Amամյատին «Մենք» -ը, Օ. Հաքսլիի «Հրաշալի, նոր աշխարհ» Ջ Or. Օրուելի «1984» -ը, որը ժողովրդականացրեց հակաուտոպիան:   Այս աշխատանքները դրդում են հասարակ քաղաքացուն ՝ նայելու իր կյանքի խորքերը և այդ ապագայի հասարակության մոդելներում փնտրելու իրեն և իր կերպարը:  Նրանց ներկայացրած սոցիալական մոդելների միջոցով, օրինակ, Եվ. Amամյատինը պայքարում է «մարդկային աշխարհի կորստի» դեմ, Օ. Հաքսլին ՝ «սպառողական հասարակության», J.. Օրուելը ՝ «գաղափարների հասարակության» դեմ ՝ ընդդեմ բռնի կյանքի:   Սրանք նախազգուշական ուտոպիաներ են, որտեղ ծաղրը 11 Տե՛ս Hayek F., Дорога к рабству, М., 2005, էջ 38-39: 12 Տե՛ս Popper K., The Discected Being and მისი Doors, M., 1992, p. 203 թ. 13 Տե՛ս Баталов. ,., В мире утопии:  Գրքերի երկխոսություններ ուտոպիաների, ուտոպիական գիտելիքների և ուտոպիաների մասին // http: //www.marsexx.ru/utopia/batalov-v-mire-utopij.html12.01.2016. Դասական ուտոպիայում ներկայացված սոցիալական կարգի շրջված պատկերը ցույց է տրվում այս կերպ, ընդհանրապես իդեալականի լավագույնի ձգտում չկա:   Բայց այս ապագայում վախ ներշնչող բացասական ուտոպիաները, այնուամենայնիվ, ունեն նույն նպատակը, ինչ դրականները: այսինքն ՝ անհրաժեշտ երջանկության նվաճում: Իրոք, այս երկու աշխատությունների վերջնական նպատակը մարդկանց դրդել եղած իրականությունը փոխելուն:   Երկու դեպքում էլ ազդեցությունը նույնն է. Հեռացնել հասարակության թերի և տուժած տարածքները:   Ուտոպիան և հակաուտոպիան ցանկալի և անցանկալի աշխարհների համադրություններ են, որոնք ունեն ֆունկցիոնալ նմանություններ. Մի կողմից ՝ ապագայի կանխատեսում, մյուս կողմից ՝ նախազգուշացնող: Սրանք երկուսի համար էլ էական են:  Հակաուտոպիան նաև քննադատությունն է տվյալ հասարակության հասցեին ՝ ցույց տալով այն ամենը, ինչը խաթարում է հասարակության բնականոն գործունեությունը, այն դնում է սխալ ուղու վրա ՝ նախազգուշացնելով, որ չպետք է շարունակենք ապրել այնպես, ինչպես ապրում ենք:  Այս թվացյալ հակասական աշխատանքները կատարում են նույն գործառույթները:   Որպես Է.Բատալով, հակաուտոպիան ուտոպիա է ՝ միայն բացասական նշանով 14: Հակաուտոպիական սոցիալական իրականության մոդելը սովորաբար հեղափոխություն, պատերազմ, տոտալիտար համակարգ ունեցող պետություն է, որը դեռ մոդելավորման փուլում է: Այստեղ սոցիալական ինստիտուտները բռնապետական ​​ուժի գործադրման լավագույն թաքնված ներկայացուցիչներն են:  Եվ այդպիսի հասարակության մեջ մարդը դառնում է անդեմ, պարզապես մի հսկայական «մենք» -ի մի մաս, որը բարենպաստ միջավայր է ապահովում ամբոխի վերածվելու համար:  Այստեղ «մենք» -ը ամեն ինչ է, իսկ անհատը ՝ ոչինչ:  Ապագայի վերաբերյալ այս անհանգստություններն ուղեկցվում էին վախով, քանի որ մի կողմից սպառնում էր 20-րդ դարի տոտալիտարիզմը, մյուս կողմից սպառողական հասարակությունը, որը երկու կողմերից էլ սպանում էր մարդու մեջ գոյություն ունեցող «մարդուն»: Հասարակությունը մտել էր զարգացման որակապես նոր փուլ, որը Օ. Հաքսլին այն անվանում է «ֆորդիզմի փուլ» 15: Դա սպառողականության, մեքենայացման, մեքենա-մարդկային զոհաբերության դարաշրջան էր, որտեղ մահանում է ստեղծագործ մտածող մարդը:   Դարաշրջանի վերափոխումները, որոնք պատճառ դարձան «նոր» մարդու ձեւավորմանը, նրա կերպարի ու բնույթի փոփոխությանը, խորը քննարկվում են հակաուտոպիաներում:   Այս հասարակության ամենավատ մոդելներում պայքարն ընթանում է անկենդան, մեքենայացված հասարակության, մարդկության կորստի դեմ: 14 Տե՛ս Баталов. ,., Նշ. Աշխատանք. 15 Տե՛ս Huxley Ol., On Wild New World, M., 2014, էջ. 6 Հակաուտոպիաները առաջ են բերում տարբեր խնդիրներ, որոնք վերաբերում են կառավարման համակարգին, տնտեսությանը, ներքին արտաքին քաղաքականությանը, ինչպես նաև հասարակության խորքային խնդիրներին, դրանում տեղի ունեցող հարաբերություններին, մարդու պատշաճ տեղը:  Սովորաբար հակաուտոպիայի հերոսը ներկայացնում է ապագայի այդ հասարակության մեջ ապրող մարդու հոգեկան վիճակը, ապրումների ապրումները:  Այստեղ լայնորեն քննարկվում են անհատի խնդիրները, դրա ոչնչացումը և ազատության ոտնահարումը, ի տարբերություն դասական ուտոպիայի, որտեղ թվում է, որ գոյություն ունի նույնական անհատների հասարակություն, չկան անհատական ​​ցանկություններ, նկրտումներ, ուշադրության կենտրոնում է հասարակության ներդաշնակ խաղաղ գործունեությունը:  Հակուտոպիայում պայքար է ընթանում անհատի ճնշման, ինքնության հավասարեցման, իր հավերժության համար ամեն ինչ սպանող ռեժիմի դեմ:   Ի տարբերություն ուտոպիայի ՝ անձի և «համակարգի» միջև հակասություն կա:  Հակաուտոպիստ հերոսը պայքարում է ուտոպիստական ​​կարգի դեմ, այսինքն ՝ այստեղ նա դուրս է գալիս վերեւի (իշխանություն, անհատական ​​ընդդիմություն) ճնշման դեմ:  Եթե ​​դասական ուտոպիստ ճանապարհորդը հիանում է հասարակության կառուցվածքով, երջանիկ, անհոգ մարդկանցով, ապա հակաուտոպիայի դեպքում երջանիկ երկրում ապրող հերոսը դիմադրում է իրեն ոչնչացնող կարգին ՝ ձգտելով վերականգնել իր ազատությունը, կոտրել կապանքները: թվացյալ երջանկություն:  Ավելացնենք, որ դասական ուտոպիայում սոցիալական կարգը ներկայացնում է արտաքին դիտորդը, իսկ հակաուտոպիայում հերոսը ներքին է, տվյալ համակարգի տարր հանդիսացող անձը, որը, չնայած անհատական ​​ազդեցություններին, չի կորցրել իր անհատականությունը ,   Սակայն խնդիրն այն է, որ հասարակության անդամները չեն նկատում կամ գիտակցում են այս ծայրաստիճան վատ իրավիճակը ՝ ապրելով թվացյալ ազատության մեջ:   Հասարակության այս մոդելները հատկապես շեշտում են պետական ​​մեքենայի կողմից մարդու նկատմամբ ճնշումը, մարդու մեջ կենդանու վերածնունդը, մարդկային հարաբերությունների փոփոխությունները, որոնք ուղեկցվում են զգացմունքների կորստով, կապվածությամբ, սիրով:   Հեղինակներն իրենց աշխատանքների միջոցով ցույց են տալիս ապագայի մարդու կերպարը ՝ հավատալով, որ մարդն ավելի ու ավելի է մոռանում իրեն որակող հատկությունները և էական հատկությունները:   Այս իրավիճակի պատճառն այն է, որ մարդը ենթադրաբար գտնվում է վերահսկողության տակ, երբ շրջապատող ամեն ինչ նրան հիշեցնում է, որ նա ոչնչով նման չէ որդուն, որ «ավագ եղբայրը քեզ է նայում» նույնիսկ քո մտքերի ընթացքում:   Այս աշխարհում, ըստ էության, մարդկային էությունը ստեղծում է համակարգը, և մարդը վերափոխվում է տիկնիկի, որի կենսագործունեությունը ամբողջությամբ վերահսկվում է համակարգի կողմից, և անհնար է շեղվել կանխորոշվածից և տգեղից, նույնիսկ եթե ցանկությունը մեծ է:  Եթե ​​Ուինսթոնը (այստեղից էլ ՝ «1984» -ի հերոսի անունը) հավատում էր, որ անհնար է ստեղծել քաղաքակրթություն, որը հիմնված կլինի վախի, ատելության, դաժանության, բնաջնջման վրա, և այն չի կարող կենսունակ լինել, ապա նա դեմ էր, որ մահը անհատի, այնպես որ Դա այլևս մահ չէ, քանի որ այս ամենը տեղի չի ունենա մոտ ապագայում:  Մարդը ոչինչ է, եթե նրա մտքերը վերահսկվում են:   Բոլոր հիմնական բառերի իմաստները փոխվում էին Օրուելի աշխարհում ստեղծված «նոր լեզվով»: Դրա նպատակը մտքի հորիզոնները նեղացնելն ու երեւակայությունը սպանելն էր: 18 Սա պարզ հեգնանք է ժամանակակից հասարակություններում, քանի որ մանիպուլյատիվ միջոցները, որոնք օգտագործվում են երեւակայական հաղթանակը ջախջախելու համար, հասարակությունը լցվում է ակամա, լիովին վերահսկվող առարկաներով:   Ի տարբերություն ուտոպիայի ՝ դա ցույց է տալիս այն զոհաբերությունը, որը մարդ անում է հանուն երջանկության:  Տվյալ պետության համար անհրաժեշտ գաղափարախոսությունը մարդու գիտակցության մեջ ձեւավորվել է մանկուց:   Նման հասարակության գաղափարական հիմքը մարդկային իրականությունը ոչնչացնող կարգախոսներն են, ինչպիսիք են. «Պատերազմը խաղաղություն է, ազատությունը ստրկություն է, տգիտությունն էլ ուժ է»:  Հակաուտոպիայի մեջ չարիքի աղբյուրը պետությունն է, ձուն և կառավարման համակարգը, որոնք ապագայում բերում են տեխնոլոգիական, հոգեբանական վերահսկողության, սպառողականության և տգիտության աճի:   Օրինակ ՝ Օ. Հաքսլիի ներկայացրած հասարակության մեջ մարդու ոչնչացումը տեղի է ունենում «քաղցրավենիքով», իսկ Or. Օրուելի աշխարհում ՝ «մտրակով»: Հակաուտոպիան ՝ որպես «սոցիալական ինքնագիտակցության» ախտորոշում ՝ որպես սոցիալական իրականության իրողություն, բավականին տարածված է, ինչ-որ իմաստով այն օգնում է մարդկանց և հասարակությանը ինքնաճանաչման հարցում, քանի որ այստեղ ներկայացված խնդիրները բխում են առկա բացերից:  Ուտոպիայի նման ՝ դա ներկայի նկատմամբ քննադատական ​​վերաբերմունքի ծնունդ է, ամեն ինչի անողոք, ծայրահեղ ներկայացում, որը խաթարում է սոցիալական կյանքի ներդաշնակությունը:  Հակաուտոպիաները ներկայի մասին են, որի ամուր հիմքում, կարծես, որոշ հակումներ են ներդրված, որոնք ապագայում ներկայի հիմքը խարխլելով կփոխեն ամբողջ իրականությունը, կյանքը, այդ պատճառով անհրաժեշտ է փոխել ինչ-որ բան մինչ դա տեղի կունենա:  Հետեւաբար, այս սոցիալական մոդելներում կարելի է ճանաչել սեփական հասարակությունը, կառավարման համակարգը և առհասարակ սոցիալական ինստիտուտները:   Այո 17 Տե՛ս նույն տեղում, էջ. 274-275թթ. 18 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 54: 19 Նույն տեղում, Պ. Քարաձիգի հրատապությունը պայմանավորված է նրանով, որ այստեղ ներկայացված սոցիալական և մարդաբանական փոփոխությունները ժամանակակից մարդն իր մաշկի վրա է զգում, դրանք ապագայի նախազգուշացումներ են, որոնք այսօրվա հասարակությանը բնորոշ հատկությունների վառ ցուցադրում են:  Հարկ է նշել, որ 20-րդ դարի սկզբի հակաուտոպիաներում մենք գտնում ենք, որ «մենք ոչ միայն նկատում ենք» ժամանակի տոտալիտար հասարակությունները, կա հստակ ներկայացված հեղինակների համար վտանգավոր թվացող արևմտյան հասարակության առանձնահատկություններ, որոնք, հատկապես Օ. Հաքսլին, շատ հստակ կանխատեսեց.   Ինչպես նշում է նա, մոտ ապագայում տոտալիտար պետությունները ստիպված չեն լինի ուժ կիրառել, քանի որ նրանք ավելի արդյունավետ կկառավարեն հասարակություն, որը բաղկացած է ստրուկներից շատ սիրող ստրուկներից:  Հնարավոր է սովորեցնել ստրկության սերը, որն արվում է մեծ հաջողությամբ բոլոր մակարդակներում ՝ դպրոցից մինչև լրատվամիջոց:  Անհրաժեշտ է միայն մանկուց մարդուն ներարկել այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ է, որպեսզի լիովին հնազանդվի կամ չհակադրվի: Դա հնարավոր է միայն մարդկային էության խորը փոփոխությունների միջոցով:  Իսկ դրական արդյունքի հասնելու համար անհրաժեշտ է բավարարել հասարակության անդամների ֆիզիկական և նյութական կարիքները:  Նման հասարակություններում մահանում է ստեղծագործ մտածող մարդը, որը վերածվում է բացառապես որոշակի գործառույթի կատարողի, լավ աշխատանք կատարողի:  Թվում է, որ ինկուբատորից դուրս են գալիս բոլորովին նման մարդիկ 20, ովքեր դրսևորում են ամբոխի վարք, նույնիսկ չեն փորձում փոխել իրենց սոցիալական միջավայրը:  Մարդը չի ձգտում դեպի վերեւ: Ինքնագիտակցություն չկա, աշխարհի ուղղահայաց կառուցվածքն անհետանում է; գերիշխող է դառնում տարածված քաղաքակրթությունը, որն արժեքներ ունեցող մտածող մարդու փոխարեն առաջարկում է անհոգ մեքենա, որը կատարում է միայն իրեն վերապահված գործառույթները:   Օրինակ, Օ. Հաքսլիի ներկայացրած հասարակության մեջ բոլորը երջանիկ են զգում, քանի որ մտածողությունը կտրված է, մարդը չի տուժում և չունի ինքնագիտակցության որևէ հնարավորություն:   Եվ հեղինակի կողմից հորինված դեղամիջոցի փոխարեն ժամանակակից հասարակությունը կլանում է հսկայական քանակությամբ մանիպուլյատիվ ազդեցություններ, որոնք փոխակերպում են նրա գիտակցությունը և վարքը:   Massանգվածային տեղեկատվությունն այս դեպքում կարևոր տեղ է գրավում: Դա կառավարության համար հասարակության հետ շփվելու, պետական ​​գաղափարախոսությունը տարածելու լավագույն միջոցն է: Հակաուտոպիաներում տեղեկատվության տարածմանը տրվում է բավականին մեծ դեր, ինչը, փաստորեն, արդարացված էր այսօրվա հասարակության մեջ: 20 Տե՛ս Huxley O., նշվ. աշխատանք., էջ 7: Եվ ուտոպիան, և հակաուտոպիան ուտոպիական գիտակցության ձևեր են, որոնք ակտիվանում են ճգնաժամային իրավիճակներում: Այս գիտակցությունը անընդհատ մղվում է լուծումներ փնտրելու մեջ, ինչը դրսեւորվում է տարբեր ձևերով:   Վերջինս միտում ունի ամեն դեպքում վերականգնել կամ վերածնել սոցիալական աշխարհը:   Լինի դա նոր, կատարելագործված իրականության կառուցման միջոցով, որը էապես տարբերվում է առկաից, թե բացարձակապես վատ հասարակության ներկայացմամբ, որն իր հերթին սխալի ցուցադրում է:   Ուտոպիական գիտակցության ակտիվացումը կարող է օգնել վերագնահատել, արմատապես այլ տեսանկյունից ընկալել այն իրողությունը, որում ապրում ենք, դուրս գալ դրա սահմաններից, օբյեկտիվորեն վերլուծել ստեղծված իրավիճակի խոր հիմքերը:   Հակաուտոպիայի միջոցով հեղինակը փորձում է ազդել մարդկանց գիտակցության, աշխարհայացքի վրա, ստիպում է նրանց այլ տեսանկյունից հասկանալ սեփական կյանքը, նկատում է մանրամասներ, որոնք փոխում են իրենք իրենց և իրականությունը, որում ապրում են: Բացասական հասարակության մոդելներում հեղինակին ներկայացվում է ծայրահեղ ողբերգական երանգներով ժամանակակից կյանք, բայց այստեղ նոր կառույցներ չեն ստեղծվում, այլընտրանք չի կառուցվում: Եթե ​​ուտոպիան նոր բան է առաջարկում, ապա հակաուտոպիան չունի այդ գործառույթը:   Հակաուտոպիայում ներկայացված անցանկալի հասարակության մոդելը ոչ մի կերպ ցանկալի չէ իրականացնել, բայց ուտոպիայի իրացումը ցանկալի է:   Ուտոպիան ապագա հասարակության նախագիծն է, և հակաուտոպիան հիմնականում մոդել է:  Այլ կերպ ասած, ապագան այս դեպքում կունենա դրական երանգ, եթե առաջարկվող մոդելը իրականություն չդառնա, ոչ թե հույս ներշնչելու, այլ կամքի ուժ տալու `դրա իրականացումից խուսափելու համար, դրանից բխող անցանկալի զարգացումները: Հակաուտոպիան բավականին տարածված է. եթե ժամանակակից աշխարհը կարծես այլևս ուտոպիաների կարիք չունի, որ բոլոր հնարավոր սոցիալական նախագծերն արդեն մարմնավորվել են կամ ձախողվել են, ապա առանց ուտոպիայի հնարավոր չի լինի բացատրել գերտերությունների ձգտումները, գլոբալիզացիայի միտումները: Ազգային գաղափարների որոնում, քաղաքացիական հասարակության ստեղծում և այլն:  Ուղղակի անհրաժեշտ է ուտոպիստական ​​գիտակցության բռնկումներին նայել ճիշտ անկյունից:   Երբ այլ ելք կա, պետք է մտածել և ստեղծել նորը: Սա է իրական ուտոպիան:  Այլ կերպ ասած, ուտոպիա այս պարագայում նշանակում է անել այն, ինչ անհնարին է թվում տվյալ խորհրդանշական կոորդինատում 21:  Ուտոպիան և հակաուտոպիայի երկխոսությունը միմյանց հետ ՝ հետքերը թողնելով հաջորդ սերնդին: 21 Տե՛ս Սլավ йիժեկայի փիլիսոփայական Նաբրոսկիի հերոսական ուտոպիաները: // http: //newskif.su/2012/skifskai-utopii-slavoy-jijek/ - 11.01.2016 թ. Վախ, թե՞ հույս: Սա այն մարդու առջև ծառացած հարցն է, որը ականատես լինելով ուտոպիական նախագծերին և արդեն իրականություն դարձած հակաուտոպիական մոդելներին, այնուամենայնիվ լուծումներ է փնտրում ապագայի համար:  Խիստ բացասական հակաուտոպիական վերաբերմունքը սոցիալական իդեալների նկատմամբ չի արդարացնում իրեն, հատկապես գաղափարական պայքարում:   Դրականի կողմից առաջնորդվող իդեալները զանգվածներն ավելի գրավիչ են համարում զանգվածների համար, քանի որ հոռետեսությունը միշտ չէ, որ կարող է դրական ազդեցություն ունենալ սոցիալական ոլորտում:  Եթե ​​հարցին մոտենանք սպառողական հասարակության տեսանկյունից, ապա նկատելի է դառնում, որ այդ հասարակությունը հիմնված է ցանկության, պահանջարկի ստեղծման վրա:   Այս տեսակետից ուտոպիան առաջին հերթին ցանկության բացակայությունն է կամ դադարեցումը, դրա արտադրությունը, դրա կայուն կամ ինքնակազմակերպումը 22:   Իսկ հակաուտոպիան այդ ցանկության ազդակն է, անհատական ​​ցանկությունների շղթայի ճեղքումը: Հակաուտոպիան և ուտոպիան, կարծես, զուգահեռ աշխարհներ են, որոնք, հատելով ճանապարհի մի հատվածը, ժխտում են միմյանց, բայց հետագայում, զուգահեռաբար, առաջացնում են ապագայում վտանգավոր փոխլրացնող խնդիրներ:  Ի դեպ, եթե ուտոպիան իրականությունը ցույց տալով մարդուն դուրս է մղում իրականության տիրույթից ՝ նոր բան ստեղծելու համար, ապա ուտոպիան նրան վերադարձնում է այդ իրականություն ՝ ցույց տալով դրա ոչ այնքան ակնհայտ, բայց տագնապալի վիճակը:  Եթե ​​ուտոպիան մարդկության երազանքի դրսեւորումն է, ապա հակաուտոպիան վատ երազ է, որը ստիպում է մարդուն ընդհանրապես չերազել, քանի որ այն կարող է մի օր իրականություն դառնալ: Մերի Միքայելյան ՀԱԿԱ-ՈՒՏՈՊԻԱՅԻ ԵՎ ՈՒՏՈՊԻԱՅԻ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՍՈIALԻԱԼԻATIONԱATIONՄԱՆ ԿԱՌՈՒՅԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ Հիմնաբառեր. Ուտոպիա, հակաուտոպիա, իդեալական, անցանկալի հասարակություն, ապագա, սոցիալական համակարգ: ։

Հոդվածում հակաուտոպիան ներկայացվում է որպես ապագան կանխատեսող սոցիոմշակութային  երևույթ։
   Հակաուտոպիան  ուտոպիայի  քննադատությունն  է  ուտոպիական  իդեալի ձգտման և կատարելության հասնելու տեսանկյունից։
  Այստեղ ներկայացվում է կատարյալ բացասական սոցիալական աշխարհի մոդել։
  Ըստ էության, այս վատագույն հասարակության  մոդելներում  պայքարն  անշունչ,  մեքենայացված  հասարակության,  անհատի  ոչնչացման, ամբողջատիրական համակարգի դեմ է։
  Հակաուտոպիան սոցիալական իրականության  ախտորոշման  միջոց  է,  քանի  որ  այստեղ  ներկայացված  հիմնախնդիրները  բխում  են հենց նեկայի բացերից։
