Հայաստանի Հանրապետության տարածքում վառելիքի ռեսուրսների գործնականում բացակայությունը երկիրը անընդհատ կախվածության մեջ է դնում ներմուծվող ռեսուրսներից, որի գների անկայունությունը շուկայում հանգեցնում է տնտեսական խնդիրների [1]:  Ներքին պահանջարկը բավարարելու համար լեռնային գետերի վրա կառուցվող փոքր հիդրոէլեկտրակայանների (ՀԷԿ) թիվը ավելանում է ՝ հիմնվելով ՀՀ լանդշաֆտի և ջրային ռեսուրսների ընձեռած հնարավորության վրա: Փոքր հիդրոէլեկտրակայաններն ունեն մի շարք առավելություններ. Փոքր տարածք զբաղեցրած, ամբարտակների կարիք չկա, համակարգի ընդհանուր բեռի բաշխում, ենթակառուցվածքների պահպանման ցածր գին [2]:  Մի շարք երկրներ, ինչպիսիք են Չինաստանը [3] [4], Նեպալը [5], Հնդկաստանը [6], Թուրքիան [7] և Լատինական Ամերիկայի Կարիբյան ավազանը [8], որպես իրենց էներգիա ընտրել են փոքր ՀԷԿ-երի զարգացումը: քաղաքականություն Այս տեսակի ՀԷԿ-երի կառուցման համար կա երկու հիմնական տեխնոլոգիա: ա) շեղում - երբ գետի հոսքի մի մասը ջրանցքների միջոցով շեղվում է դեպի գեներատորներ. բ) գետի հոսքը, համակարգը օգտագործում է գետի բնական հոսքը ՝ առանց հոսքը շեղելու:   Այս երկու տեխնոլոգիաները չեն պահանջում լայնածավալ ամբարտակների կառուցում: Հայաստանում փոքր հիդրոէլեկտրակայաններում օգտագործվում է միայն դիվերսիոն տեխնոլոգիա: Փոքր հիդրոէլեկտրակայանների առավելություններին զուգահեռ կան նաև որոշ խնդիրներ:  Գյուղատնտեսությունը, քաղաքաշինությունը, պատմամշակութային կառույցները, ջրային մարմինների էկոլոգիան գտնվում են բացասական ազդեցությունների ռիսկի գոտում, դրանք կարող են հանգեցնել ստորերկրյա ջրերի հավասարակշռության խախտման ՝ հետագա բարդություններով: Գյուղատնտեսության ոլորտում փոքր ՀԷԿ-երի ազդեցությունը խոշոր վարելահողերի որակական-քանակական ցուցանիշների վրա: Փոքր հիդրոէլեկտրակայանների գործունեության շնորհիվ ջրի մակարդակի փոփոխությունը, ինչպես նաև լուծված նյութերի կոնցենտրացիան ուղղակիորեն ազդում են հողի վրա ՝ նվազեցնելով դրանց բերքատվությունը և նույնիսկ այդ հողերն անպիտան դարձնում գյուղատնտեսական գործունեության համար: Ստորերկրյա ջրերը կարևոր դեր են խաղում խոնավության հավասարակշռությունը պահպանելու և վերականգնելու գործում:   Որոշ տարածքներում փոքր հիդրոէլեկտրակայանները բարձրացնում են ստորերկրյա ջրերի մակարդակը, տեղ-տեղ ՝ նվազեցնում կամ չորանում:  Ստորերկրյա ջրերի բարձրացումը ազդում է հնագիտական ​​և պատմական հուշարձանների վրա ՝ վնասելով դեռ չբացահայտված հնագիտական ​​վայրերը, որոնցով հարուստ է Հայաստանը:  Նկար 1-ը ցույց է տալիս Մարմաշենի վանքի խոնավ աղած պատերը, ինչը պայմանավորված է ստորերկրյա ջրերի բարձրացմամբ: Նման երկարատև ազդեցությունը կարող է հանգեցնել հուշարձանի լուրջ վնասների: Փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ազդեցությունը Հայաստանում օգտագործվող տեխնոլոգիայով (շեղում) զգալի է ջրային էկոհամակարգի հիդրոֆիզիկական, հիդրոքիմիական և հիդրաբիոլոգիական պարամետրերի վրա:  Իսպանական Հոզ Սեկա գետի երկարատև ուսումնասիրությունները փոքր ՀԷԿ-ի կառուցումից առաջ ցույց տվեցին, որ չնայած փոքր ՀԷԿ-ի կառուցումը որևէ կերպ չի ազդել նախակենդանիների բազմազանության և կենսազանգվածի վրա, այն ձկների քանակը 43-ով կրճատեց: %  Բացի այդ, փոքր հիդրոէլեկտրակայանի շահագործման ընթացքում ջրի-գազի հավասարակշռությունը խախտվում է (թթվածնի պարունակությունը նվազում է), ջերմաստիճանը բարձրանում է, և քիմիական աղտոտում տեղի է ունենում այլ նավթամթերք ունեցող հիդրոէլեկտրակայաններում օգտագործվող քսուկներով [15]: Նկար. 1 Ստորերկրյա ջրերի ազդեցությունը Մարմաշենի վանքի վրա [13] Հարկ է նշել, որ փոքր ՀԷԿ-երի հետ կապված ռիսկերը և պոտենցիալ վնասակար հետևանքները շատ ավելի քիչ են, քան միջին և մեծ ՀԷԿ-երի դեպքում: Հայաստանի Հանրապետությունում փոքր հիդրոէլեկտրակայան կառուցելու չափանիշներն են `կայքի ինժեներական նպատակահարմարությունը ջրի հոսքի արագությունը:   Չնայած, ինչպես նշվեց, փոքր ՀԷԿ-երի ենթակառուցվածքի սպասարկումը մեծ ծախսեր չի պահանջում, դրա կառուցման և տեխնիկական հագեցվածության համար մեծ ներդրումներ են անհրաժեշտ [2]:   Վերականգնվող էներգիայի միջազգային գործակալության (www.irena.org) համաձայն ՝ փոքր հիդրոէլեկտրակայանի կառուցման համար անհրաժեշտ է նվազագույնը $ 1,300 / կՎտ և $ 500 / կՎտ $ հետագա արդիականացման համար:  Աղյուսակ 1-ում բերված են Ախուրյան գետի վրա առկափոքր ՋրԷԿ-ները, որոնք կարող են դատարկել `պարզ է, որ խոսքը, իրոք, մեծ ներդրումների մասին է: Աղյուսակ 1. Ախուրյանի փոքր ՋրԷԿ-ների բնութագրությունները [17] Անվանումըն ա զ ա վ ա տ ե Գ տ Վ կ յ ը ն ւ ո թ ւ ո ր ո զ Հ վ մ յ ը ք լ ե ն ի ա կ ր ա վ շ ա Հ Րաղբյուրըն ա կ ա ի գ ո լ ո կ Է մ ւ ո վ ո հ ա պ ա ի ք ս ո հ ի ր ե ն ի ղ ւ ո ն կ Ձ յ ն ւ ո թ ւ ո ա կ ռ ա յ ԳյումրիՋրաձորՓարոսՄարմաշենԱմասիաԵղնաջուրԱխուրյանԱխուրյանԱխուրյանԱխուրյանԱխուրյանԱխուրյանԱրթիկ -1 ԱխուրյանՄայիսյանԱխուրյանՇիրակի ջրանցք ՈչԱխուրյանի ջրանցք ՈչԱխուրյան գետՈչԱխուրյան գետԱխուրյան գետԵղնաջուր գետ «Մանթաշ-Արթիկ» խմելու ջրատար «ԶույգաղբյուրԳյումրի» խմելուջրատարԱյոՈչԱյոՈչՈչԱյոԱյոԱյոԱյոՆմանատիպ ներդրումից հետո տնտեսվարողի համար ծայրահեղ անցանկալի են կողմնակի, չնախատեսված ծախսերը, սակայն ՋրԷԿ-ի շահագործման հետեւանքով պատճառած վնասների փոխհատուցումը ամբողջությամբընկնում է տնտեսվարողի վրա:  Նման վնասները կարող են ներառել համայնքի կամ անհատի փոխհատուցում այն ​​տարածքում գտնվող կառույցների պահպանման ծախսերի համար, որոնք հողին վնաս չեն պատճառել:  Բացի այդ, բնությանը հասցված վնասը պետք է փոխհատուցվի:  Որպես հետևանք, կարող է պարզվել, որ փոքր հիդրոէլեկտրակայանը, եկամուտ բերելու փոխարեն, վնասներ է պատճառում, և անհրաժեշտ է դադարեցնել շահագործումը (այդպիսի դեպքերն աճում են, քանի որ ավելանում է ջրի օգտագործումը տնտեսության այլ ճյուղերում):  Նման խնդիրներից խուսափելու համար հնարավոր է կազմել հիդրոէլեկտրակայանի նորմատիվ անձնագիր, որպեսզի նախապես գնահատվի ծախս-օգուտ հարաբերակցությունը, հաշվարկվի պահանջվող արտադրանքը, որի եկամուտը կգերազանցի ծախսը, եթե գետի ներուժը կարող է առաջացնել անհրաժեշտ հզորություն,  Անձնագիրը պետք է պարունակի հետևյալ բաժինները .1. Ինժեներական տեխնիկական նորմեր. Կառուցվածքի և սարքավորումների համապատասխանություն ՀՀ ԳԱ «Սեյսմիկ շինարարություն. Նախագծային նորմեր», SNIP 2.02.02-85 «Հիդրավլիկ կոնստրուկցիաների հիմք», HHSN IV-10.01.01-06 * «Սուբստրատ շենքեր և շինություններ », SNIP 2.01.07-85« Բեռներ և ազդեցություններ », HSHN I-4.02-99 Շենքերի և շինությունների վերակառուցում, վերականգնում և ամրացում: հիմնական դրույթներ: « 2. Համայնքի, շրջանի և հանրապետության համար տնտեսական նշանակությունը, հարակից համայնքի էներգիայի պահանջարկի բավարարման աստիճանը, տարածաշրջանի և հանրապետության համար էներգիայի ավելցուկի անհրաժեշտությունը: 3. Բնապահպանական նորմեր. Գետի հոսքի և ջրի կազմի փոփոխության աստիճանը (գետի ջրի ֆիզիկական, քիմիական, կենսաբանական պարամետրերի մոնիտորինգ և դրանց համեմատությունը համապատասխան ցուցանիշների հետ մինչ կայանի կառուցումը): Ընդհանուր առմամբ, հարկ է նշել, որ փոքր ՀԷԿ-երի զարգացումը ռազմավարական նշանակություն ունի Հայաստանի Հանրապետության համար:   Նրանք կարող են բավարարել ներքին էներգիայի պահանջարկը ՝ աստիճանաբար նվազեցնելով կախվածությունը ներմուծվող ռեսուրսներից:   Հայաստանի նման փոքր տարածք ունեցող երկրում նման նախաձեռնությունը պետք է համապարփակ դիտարկվի `արդյունավետությունը բարձրացնելու և շրջակա միջավայրի վնասները նվազեցնելու համար: Գրականություն 1. https. //www.export.gov/article?id=Armenia-energy-sector3. J., Ma L. Background Paper- ում:  Չինական վերականգնվող աղբյուրների կարգավիճակի զեկույցը 2009 թվականի հոկտեմբեր // պահպանում:  խոշոր գլոբալ ազդեցությունը գետերի գրանցված բեռնաթափումներից // Գլոբալ և 7: Յուքսել I. Հիդրոէներգետիկայի զարգացում:  Գործի ուսումնասիրություն զարգացող երկրներում // Էներգիայի աղբյուրներ: Մաս Բ.  Տնտեսագիտություն, պլանավորում և քաղաքականություն, 2007. 2: 2. P. 113-121 http: /www.eere.energy.gov (հասանելի է 22.02.2011 թ.): 9. ԱՄՆ էներգետիկայի նախարարություն:  էներգիա և վերականգնվող էներգիա, 11. J de Vries, Simmers I. Ստորերկրյա ջրերի լիցքավորում:   գործընթացների և https- ի ակնարկ: //hy.wikipedia.org/wiki/%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D ia / Պատկեր: MarmashenMonShirak.jpg կարգավորում // Ռեգուլ. Գետեր  Res. Մգմտ. 1999. 15. P. 477–484.16: IRENA աշխատանքային թուղթ // Վերականգնվող էներգիայի տեխնոլոգիաներ:   ծախսերի վերլուծության շարք // 17. Ախուրյանի ջրավազանի տարածքի կառավարման ծրագրի նախագիծ (Ախուրյանի և Մեծ Մարոկկոյի ավազաններ) http: ։

ՀՀ-ում էներգետիկ ռեսուրսների սակավության պատճառով անհրաժեշտ  է շեշտը դնել վերականգնվող ռեսուրսներով էներգետիկայի վրա։
  Հաշվի առնելով  ՀՀ-ի  ֆիզիկաաշխարհագրական  դիրքի  առանձնահատկությունները՝  մեծ  արդյունավետությամբ կարող են օգտագործվել փոքր ՋրԷԿ-ները։
  Վերջիններիս  լայնածավալ  օգտագործումը  կարող  է  հանգեցնել  մի  շարք  խնդիրների,  որոնք  պետք  է  գնահատվեն  կառուցումից  առաջ  և  հետագայում  ենթարկվեն  մոնիթորինգի։
