Նախաբան   Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերը (ԵՏՀ, ԳՏՏ) օգտագործվում են տարբեր բնագավառներում ՝ մարդկային կյանքի խնդիրները լուծելու համար:  Այս համակարգը նախատեսված է աջակցելու տարածական տվյալների բանկի ստեղծմանը, կառավարմանը, մոդելավորմանը և վերլուծությանը: Ամբողջական տարածական ներկայացում քարտեզով, քարտեզագրական պատկերով, մոդելով:   Հոդվածում վերլուծվում են մի շարք գրականություններ, որտեղ տեղեկատվական տեխնոլոգիան օգտագործվել է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կրթության ոլորտում: Դրանց կիրառման առանձնահատկությունները դասավանդման տեխնոլոգիաների գործընթացում և Աշխարհագրության արդիականությունը, դիդակտիկ սկզբունքները, որոնք օգնում են ուսուցչին պատրաստվել դասին `դասավանդման գործընթացն առավել արդյունավետ կազմակերպելու համար:   Կրթության հիմնախնդիրների լուծման ժամանակակից գերակա ուղղությունը պետք է որոնել տեղեկատվական, կապի և կապի տեխնոլոգիաների կիրառման ներկայիս մեթոդաբանության մեջ:   Այս մոտեցումները պետք է ուղղված լինեն դպրոցում ուսուցմանը `ապագա աշակերտների ճիշտ մասնագիտական ​​կողմնորոշումը խթանելու համար:   Այստեղից նախանշվում են ԵՏՀ-ների օգտագործման նպատակները: Տեխնիկական միջոցների որակի բարելավման աշխարհատեղեկատվական համակարգերը ի հայտ եկան XX դարի 60-ականների սկզբին:   Հենց այդ ժամանակ առաջացան նախադրյալներն ու պայմանները տարածքների խնդիրների լուծման գործում գործունեության ոլորտի տեղեկատվական-աշխարհագրական տարածքի մոդելավորման համար: ԵՏՀ-ները տեղեկատվական համակարգեր են, որոնք ապահովում են տվյալների հավաքում, մուտքագրում, պահպանում, վերամշակում, ցուցադրում, տարածում, ինչպես նաև դրանց հիման վրա նոր տեղեկատվության (տեղեկատվության) ձեռքբերում, տարածական երեւույթների իմացություն: ԵՏՀ դասակարգվում են ըստ մի շարք չափանիշների: 1. Ներառման տարածական տարածքի համաձայն ՝ կան գլոբալ (հիմնականում մայրցամաքային, ազգային, միջազգային, տարածաշրջանային, ենթատարածաշրջանային, տեղական (տեղական), այդ թվում ՝ քաղաքային, բազմագույն ԵՏՀ-ներ:   ԵՏՀ-ն ի վիճակի է մոդելավորել այն օբյեկտները, որոնք հանդիպում են ոչ միայն ցամաքում, այլ նաև ծովերում, օվկիանոսներում և ներքին ջրային մարմիններում: կարգավիճակը), 2. ԵՏՀ տվյալների կազմը և կառուցվածքը որոշվում են տեղեկատվական մոդելավորման օբյեկտներով, որոնք կարող են լինել ինչպես բնական երևույթներ (անտառ, հող, ջուր, բնակչություն, տնտեսություն), այնպես էլ տարբեր գործընթացներ (ջրհեղեղներ, շրջակա միջավայրի աղտոտում, միգրացիա): 3. ԵՏՀ-ները տարբերվում են ըստ տեղեկատվության մոդելավորված օբյեկտների տեսակների:   Կան բնապահպանական, վարչական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, բնական և այլն: 4. ԵՏՀ-ի աշխատանքային կողմնորոշումը կանխորոշված ​​է լուծման կարիք ունեցող գիտական-գործնական խնդիրներով:   Դրանք կարելի է դասակարգել ըստ մոդելավորված օբյեկտների օբյեկտների կառավարման հնարավորությունների բարդության `հավաքում, մուտքագրում, պահպանում, վերլուծություն, գնահատում, պլանավորում, կառավարում: մոնիտորինգ, 5. ԵՏՀ-ի ֆունկցիոնալ դասակարգումն իրականացվում է ըստ համապատասխան ծրագրակազմի գործիքակազմի:   ԵՏՀ – ների թվայնացում, պահպանում, վերամշակում, արտահանում (օրինակ ՝ քարտեզի տեսքով), տվյալների օգտագործում, այդ թվում ՝ դրանց հիմնական մոնիտորինգ և կառավարում: տվյալների որոնման գործառույթները, 6. ԵՏՀ-ները դասակարգվում են նաև ըստ տարածքային կառավարման ստորաբաժանումների:   Օրինակ ՝ կախված աշխարհագրական տեղեկատվության համակարգից, դաշնային, տարածաշրջանային և հատուկ նշանակության ԵՏՀ-ներից, ընդ որում ՝ հատուկ նշանակության ԵՏՀ-ները օգտագործվում են տնտեսության հատուկ ոլորտների տեղեկատվական կարիքները բավարարելու համար: Այսպիսով, GIS- ն օգտագործվում է տարբեր ոլորտներում `մարդու կյանքի և գործունեության խնդիրների լուծման համար:   Այլ կերպ ասած, ԵՏՀ-ները պարզապես չեն ստեղծում քարտեզներ, այլ օգտագործում են քարտեզը `պատասխանելու օբյեկտների կամ տարրերի գտնվելու վայրի պատճառահետեւանքային կապի հետ կապված բազմաթիվ հարցերի:   Այսօր անհնար է պատկերացնել ԵՏՀ-ն `առանց ժամանակակից ծրագրային փաթեթների և տեխնիկական միջոցների:   Տեղեկատվության որոնման համակարգերի ճնշող մեծամասնությունը ապավինում է տիեզերական տարածությունից, բազմածավալ արդյունահանման և գեոդեզիական հսկողության համակարգերից (GPS): Հաշվի առնելով դա, մենք աշխարհագրական կրթության համակարգում ավելի շատ օգտագործում ենք աշխարհատնտեսական տեղեկատվության տեխնոլոգիաների և մեթոդների կիրառումը, քան դասավանդման ժամանակակից մեթոդները: Բնական օբյեկտներն ու երեւույթներն արտացոլող տարածական կամ աշխարհագրական տեղեկատվական-քարտեզագրական տվյալներ:   Տարածական աշխարհագրական տվյալները ներկայացված են պարզ (ստացիոնար) քարտեզի տեսքով, որը կարելի է հեշտությամբ տպել թղթի վրա կամ դիտել ինտերակտիվ (շարժական) քարտեզի օգնությամբ:   Ինտերակտիվ քարտեզները զգալի ներդրում են ունենում աշխարհագրական կրթության ժամանակակից համակարգում: Ինտերակտիվ քարտեզները պարունակում են հսկայական տեղեկատվություն, և անհրաժեշտության դեպքում կարող են արագ թարմացնել նոր տեղեկատվությունը ՝ միանալով տարբեր տվյալների շտեմարանների:   Այստեղ հիմնական առավելությունը իրադարձությունը, թեման վերլուծելու, ամբողջական պատասխան ստանալու ունակությունն է:   Ինտերակտիվ քարտեզները թույլ են տալիս արագ և ճշգրիտ հաշվարկել. • հեռավորությունը աշխարհագրական օբյեկտների միջև (ուղիղ գծով, ճանապարհային ցանցում, հաշվի առնելով ռելիեֆի գործոնը), • տարածքը, մակերեսի միջին բարձրությունը, թեքությունը և այլն, • մեկը աշխարհագրական առարկան աշխարհագրական օբյեկտի կողմից (տրված է որակական (քանակական տվյալներ), մանրամասնում է շարժվող օբյեկտի հետագիծը, հետագծի մանրամասները տեղափոխվում են, երևույթները կարողանում են շարժվել, փոխել իրենց գույնը, շարժվել ինքնուրույն ՝ երևույթի հետ միասին) և քանակապես փոխվում է ՝ կախված ընդհանրացման աստիճանից: Գլոբալ տեղորոշման համակարգի (GPS) ներդրմամբ ստեղծվեց տվյալների մուտքագրման-վերլուծության-քարտեզի նոր քարտեզ: Աշխարհագրության դասավանդման այսօրվա մեթոդները հասանելի չեն ժամանակակից տեխնոլոգիաներում Հ ԵՏՀ-ներում:   Քարտեզի, հատկապես էլեկտրոնային քարտեզի գործնական դերը օգտագործվում է այս գործընթացում: կիրառել ԵՏԿ-ների արդյունավետ օգտագործման հիմնական առանձնահատկությունները, ինչը կօգնի ուսուցչին դասի ընթացքում ստեղծել բարենպաստ պայմաններ և հասնել նյութի տիրապետման բարձր մակարդակի. պատրաստի ծրագրային արտադրանքի օգտագործում. • Ինտերնետային ռեսուրսների օգտագործումը դասերի պատրաստման, արտադպրոցական գործունեության, ինքնակրթության և օգտագործման համար. • կրթության արդյունքների գնահատման վերահսկում. ԵՏՀ-ն ուսուցչին հնարավորություն է տալիս. • ներկայացնել նյութը տեսողական եղանակով, • ամրապնդել նոր նյութի փոխանցման ընթացքում ստացված գիտելիքները, • կարգավորել անիմացիայի միջոցով ներկայացված տեղեկատվության քանակի ճշգրտությունը, • խթանել ուսանողների ճանաչողական գործունեությունը [1 ] ԵՏՀ-ների օգտագործումը դասավանդման գործընթացում պահանջում է, որ ուսուցիչը զարգացնի գործունեության որոշակի ձևեր, առաջադրանքներ, որոնք թույլ կտան ինտերակտիվ մեթոդներին օգտագործել նյութն առավել արդյունավետ փոխանցելու, վերլուծելու, կառավարելու, կրթական խնդիրների լուծման գործընթացը վերահսկելու համար: , սովորողի գործունեությունը խթանելու համար: ԵՏՀ-ների օգտագործմամբ դպրոցում դասերը դառնում են հետաքրքիր, ցանկալի և սպասված:   Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ դասասենյակները միայն տեխնիկական միջոցներով հագեցնելը բավարար չէ նորագույն տեխնոլոգիայով արդյունավետ ուսուցում ապահովելու համար [2]:   Անհրաժեշտ է նաև մեթոդական, դիդակտիկ-էլեկտրոնային նյութեր, որոնք մեծացնում են ուսանողների տեսողական, կինեմատոգրաֆիական և աուդիո ներկայացման հնարավորությունները: ընկալունակության նյութական մակարդակ: Նկարագրեք ուսման գործընթացը `օգտագործելով ԵՏՀ-ն` հետադավանաբանական հատկանիշներով: տարբեր • Փոխակերպում է ուսուցչի գործունեությունը, որը ենթադրում է առարկայական գիտելիքների ավելի բարձր մակարդակ, դասավանդման գործընթացի տեխնոլոգիապես իրատեսական սցենարի մշակում, ԵՏՀ կիրառման միջոցներով աշխատելու ունակություն: Եվ տեխնիկական ուսուցչի լիարժեք իմացություն. • Ուսուցչի դերը փոխվում է, ինչը ենթադրում է ուսանողների գործունեության հավասարեցում ուսումնառության գործընթացում. Կրթության առարկա-օբյեկտ համակարգ, առարկայական գործունեության համակարգի փոխարինում: Այս դեպքում ուսուցչի առաջատար դերը զուգորդվում է աշակերտների ակտիվ կրթական գործունեության հետ: Օգտագործելով աշխարհագրության ուսուցման արդյունավետության բարձրացման հարցը, պետք է նշել, որ ԵՏՀ-ների համար սահմանափակ հնարավորություններ կան `սովորողների կողմից աշխարհագրական տեղեկատվությունը հեշտացնելու համար:  Հետևաբար, հաշվի առնելով տվյալ առարկայի դիդակտիկ նպատակներն ու դիտարկումները, մենք առանձնացրել ենք համակարգչային ծրագրերի այնպիսի տեսակներ, ինչպիսիք են `շատ առանձնահատկություններ, ինչպիսիք են` ուսումնական ծրագրերը, ցուցադրական ծրագրերը, ուսումնական ծրագրերը, տեղեկատվական ծրագրերը, մոդելավորման ծրագրերը, ծրագրային ապահովման ծրագրերը և այլն: , Աշխարհագրության ուսուցման կիրառման առանձնահատկություններն են. ԵՏՀ-ների ներդրման գործընթացում. • ԵՏՀ-ների ներդրումն ու տարածված օգտագործումը, առաջին հերթին, ենթադրում է ուսուցման ավանդական մեթոդներից անցում դեպի ուսուցման նոր մեթոդաբանական համակարգեր, ժամանակակից մանկավարժական տեխնոլոգիաներ:  Նման մոտեցումը միջոց կգտնի հիմնովին նոր կրթական տեղեկատվական-սուբյեկտիվ միջավայր ստեղծելու համար: Ըստ էության, աշխարհագրության ոլորտում զարգացող տեղեկատվական-կրթական միջավայրը ՝ որպես ուսուցչի և «առկա էլեկտրոնային ուսուցման ռեսուրսների» միջնորդավորված կապ: Դրա օգտագործումը աշխարհագրության դասավանդման գործընթացում հնարավորություն է տալիս այն ավելի արդյունավետ դարձնել: • ԵՏՀ-ները ուսումնառության գործընթացում ներդնելուն և առավել արդյունավետորեն խոչընդոտող օբյեկտիվ պատճառներն են. • կրթական համակարգի և կրթական համակարգի էլեկտրոնային ռեսուրսների անբավարար փոխկապակցվածություն. • ԵՏՀ համակարգի տիրապետման անբավարար մակարդակ: , • հիմունքների իմացություն (պրոֆեսիոնալիզմ), այլ ոչ թե գիտելիքից անցում կատարել ՏՀՏ կիրառման հիմնական իրավասությանը և Անհրաժեշտ է, որ ուսուցիչը ավելի պրակտիկորեն իմանա նշված ծրագրերի հնարավորությունների մասին, փորձի տիրապետել դրանց: Հետևաբար, ԵՏՀ-ների օգտագործման դժվարությունների շարքում աշխարհագրությունը գերակշռում է դասավանդման գործընթացում: • ՏՀՏ-ների `ՏՀՏ-ները արդյունավետորեն օգտագործելու անկարողությունը. • ստացված տեղեկատվության համամասնությունը. նրանց մտածելու անկարողությունը, կողմնորոշվելու անկարողությունը, կողմնորոշվելու անկարողությունը: Հաշվի առնելով նշված խնդիրները և օբյեկտիվ խոչընդոտները ՝ հարկ ենք համարում նշել, որ լուծումներ գտնելու համար անհրաժեշտ է դպրոցներին տրամադրել տեխնիկական միջոցներ, ծրագրի աշխարհագրության ուսուցիչների վերապատրաստումներ «օգտագործել» տեխնոլոգիական մեթոդաբանական ուսուցման վերաբերյալ և մշակել ստանդարտներ, որոնց միջոցով կարող են օգտագործվել ավելի կոնկրետ և գործնական մեթոդներ: ԵՏՀ-ները: ԵՏՀ-ների օգտագործումը ուսուցման գործընթացում նոր բովանդակություն է տրամադրում դիդակտիկ սկզբունքների իրականացման համար: Այսպիսով, գիտության ուսուցման սկզբունքն արտահայտվում է առցանց տեղեկատվական նյութի հուսալիության, մուլտիմեդիա իպ հիպերմեդիայի տեխնոլոգիաների օգտագործման, ինչպես նաև ուսուցման տարբեր տեխնոլոգիաների ներդրման միջոցով [4]: ԵՏՀ-ների կիրառման համատեքստում ուսման իրազեկության սկզբունքը իրականացվում է ուսանողներին հնարավորություն տալով գիտակցաբար ընտրություն կատարել իրենց ուսման ռազմավարության վերաբերյալ, և այս դեպքում ուսման կայունության սկզբունքը պահպանվում է համակարգչային արտացոլման, կառուցվածքի վրա հիմնված համակարգով: , փոխազդեցության վրա հիմնված փոխազդեցություն: Կրթության գործունեության և ԵՏՀ-ների կողմից ինքնակրթության գործընթացում իրականացված կրթական վերապատրաստման իրականացման կապի սկզբունքը:   Ուսուցման գործունեության սկզբունքը պահպանելով կյանքի սկզբունքի հետ `ուսուցիչը ուսանողներին հնարավորություն է տալիս օգտագործել ԵՏՀ-ի բոլոր ծրագրային, տեխնիկական և դիդակտիկ հնարավորությունները` դրանք հարմարեցնելով իրենց անհատական ​​հատկություններին: Ուսուցման գործընթացում սովորելու սկրինգի սկզբունքը տրամադրվում է ԵՏՀ-ների օգտագործման վրա հիմնված մուլտիմեդիայի կողմից, որի ուսուցման տեղեկատվությունը տրամադրվում է այնպես, որ սովորողներն այն ընկալեն միաժամանակ մի քանի զգայարանների միջոցով, ինչը էապես բարձրացնում է ուսման արդյունավետությունը: ԵՏՀ-ների ներդրման և արդյունավետ կիրառման ուղղությամբ կատարված դիդակտիկ դատողությունների ուսումնասիրության շնորհիվ մենք հնարավոր ենք համարում հետևյալ սկզբունքները. Դասակարգել հետազոտական ​​սկզբունքները. • Կիրառելիության սկզբունքը, որն իրականացվում է կրթության տարբեր մակարդակներում, նյութի տարբերակումը ըստ ծավալի , բովանդակությունը և բարդության աստիճանը `փորձաքննության միջոցների օգտագործմամբ: • Ինտերակտիվության (ինտերակտիվություն) ուսուցման սկզբունքը, որն արտահայտվում է մանկավարժական երկխոսության միջոցով ուսուցչի և ուսանողի, համակարգչից օգտվող օգտագործողի (սովորողի) միջև ակտիվ փոխգործակցության համատեքստում: • Կրթության անհատականացման սկզբունքը, որը ենթադրում է արդյունավետ և հարմարավետ պայմանների ստեղծում սովորողների կողմից `անկախ աշխատանքի իրականացման համար, ինչը կնպաստի նրանց կրթական գործունեության խթանմանը և դասավանդվող նյութի հիմնական յուրացմանը: և ծրագրային միջոցների ինտեգրված օգտագործման սկզբունքը, որը ենթադրում է առարկայական բարդ միջոցների կառուցում, հաշվի առնելով դիդակտիկ հնարավորությունները, կրթական խնդիրները, ինչպես նաև ուսումնական գործընթացի առանձնահատուկ բնույթը `հաշվի առնելով էլեկտրոնային ուսուցման օգտագործումը: ռեսուրսներ • Նպատակահարմարության սկզբունքը, որը ենթադրում է ԵՏԿ-ների մեթոդականորեն մանկավարժորեն հիմնավորված, տեխնոլոգիապես զարգացած և տեխնիկապես բարելավված կիրառում այն ​​իրավիճակներում, երբ դրանք ապահովում են գիտելիքների ձևավորման և հմտությունների զարգացման այնպիսի որակական արդյունք, որին գրեթե անհնար է հասնել ավանդական կիրառման դեպքում: ուսուցման տեխնոլոգիաները: Կարողությունների զարգացում, սալահատակների ինտենսիվ համակարգերի ուժեղացման առավելություններ   Տեխնոլոգիաների և տեխնոլոգիաների ինտերակտիվ կիրառում աշխարհագրության ուսուցման գործընթացում: Աշխարհագրության ուսուցման ինտերակտիվ ուսուցման «հաղորդակցական ծրագրերի փաթեթների» տեխնիկական միջոցների օգտագործումը հնարավորություն է տալիս ուսուցչին դրանք ավելի արդյունավետ կերպով պատկերացնել տախտակի վրա ՝ խթանելով սովորողների ներկայությունն ու պատկերավոր մտածողությունը, սովորողներին հնարավորություն տալով աշխատել և՛ տրամաբանական, և՛ ստեղծագործական, սկսած պարզից մինչև ստեղծագործական ՝ ստեղծագործականից ստեղծագործական: Ուսուցիչը մոտենում է: մեկնաբանել ։

Հոդվածում  ընդհանուր  պատկերացում  երկրատեղեկատվական  համակարգերի  մասին,  ներկայացված  է  դրանց  դերը  և  կիրառման  առանձնահատկություններն  աշխարհագրության  ուսուցման  գործընթացում։
   Կատարված  է  նաև  երկրատեղեկատվական  համակարգերի դասակարգում ըստ որոշ չափանիշների։
  Քննարկվում են  նաև ինտերակտիվ քարտեզների հնարավորությունները։
  Ներկայացվել է  նաև  դիդակտիկական  այն  սկզբունքները,  որոնք  կարևոր  են  ԵՏՀ-ների  կիրառմամբ իրականացվող ուսուցման գործընթացում։
