Վ. ՎԻՍՈՑԿՈՒ ԵՐԿՈՒ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ("КОНИ ПРИВЕРЕДЛИВЫЕ", "ОХОТА НА ВОЛКОВ") ՀԱՅԵՐԵՆ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸԹարգմանությունը  բավականին  բարդ  գործընթաց  է։
   Թարգմանչի  խնդիրն  է  մեկ  այլ  լեզվի  միջոցով փոխանցել բնագրի ամբողջական և ճշգրիտ բովանդակությունը՝ պահպանելով ոճական և արտահայտչական յուրահատկությունները։
  Այդուհանդերձ, նա պետք է կարողանա փոխանցել ոչ միայն այն,ինչ  արտահայտված  է  բնագրում,  այլև  այն,  թե  ինչպես  է  արտահայտված1։
   Թարգմանչի  դերի  և  նրապարտականությունների մասին լեզվաբանները բավականին հանգամանալից գրել են և շարունակումեն գրել։
  Թարգմանության տեսությունը զարգանում է, և դրա հետ մեկտեղ մեծանում են պահանջներըթարգմանիչների նկատմամբ։
 Վ.  Կոմիսարովը,  նշելով,  որ  թարգմանիչը  խոսքային  շփման  բարդ  տեսակի  մասնակից  է,  ներկայացնում  է  նրա  կատարած  հաղորդակցական  գործառույթները։
   Վերջինս  առաջին  հերթին  հանդես  էգալիս որպես բնագրի մեկնաբան, երկրորդ հերթին՝ որպես թարգմանության լեզվով տեքստի ստեղծող։
 Եվ վերջապես երրորդ՝ թարգմանիչն ուղղակի  տեքստ չի ստեղծում, այլ մի այնպիսի տեքստ, որը գործառական,  իմաստային  և  կառուցվածքային  հարաբերություններում  հանդես  է  գալիս  որպես  բնագրիլիիրավ փոխարինող2։
 Ահա հենց այդ իմաստային և կառուցվածքային նմանությունը ստեղծելու շնորհիվ համապատասխանում  են  ոչ  միայն  ամբողջական  տեքստեր,  այլև  առանձին  արտահայտություններ։
   Բնագրի  տվյալմիավորի համար թարգմանող լեզվում որոշակի միավորի ընտրությունը պատահական չէ։
  Երկու միավորներն էլ օժտված են հարաբերականորեն կայուն նշանակությամբ, և այն, որ նրանցից մեկը կարող էմյուսին փոխարինել, վկայում է նրանց իմաստային ընդհանրության մասին3։
 Գրավոր  թարգմանության  ժամանակ,  ինչպես  նշում  է  տեսաբան  Յա.  Ռեցկերը,  բնագրին  նախապես ծանոթ լինելը և այն վերլուծելը թույլ են տալիս նախօրոք որոշել բովանդակության բնույթը և նյութի ոճական առանձնահատկությունները, որի միջոցով ընտրվում են լեզվական միջոցները և թարգմանական  ընթացքի  չափանիշները։
   Չնայած  դրան՝  տեքստի  վերլուծության  ժամանակ  առանձնանում  ենայնպիսի  «միավորներ»,  լինեն  դրանք  առանձին  բառեր,  բառակապակցություններ  կամ  նախադասության  մասեր,  որոնց  համար  տվյալ  լեզվում  ավանդույթի  ուժով  գոյություն  ունեն  մշտական  համապատասխանություններ։
  Իհարկե, թարգմանիչը չի կարող սահմանափակվել միայն երկլեզու բառարաններից  օգտվելով.  ոչ  մի  բառարան  չի  կարող  կանխատեսել  բառերի  նշանակությունների  ողջ  բազմազանությունը։
  Այսպիսով՝ թարգմանության ընթացքում ստացվում են համապատասխանության երեք  համարժեքներ (կատեգորիաներ), որոնք ստեղծվել են նշանակյալի ուժով, տարբերակային համապատասխանություններ, թարգմանական փոխակերպությունների բոլոր տեսակները4։
  Յա. Ռեցկերը տարբերակում է լրիվ և մասնակի, բացարձակ և հարաբերական համարժեքներ, որոնց տարբերությունը բավական  աննշան  է։
   Լրիվ  է  համարում  այն  համարժեքները,  որոնք  ընդգրկում  են  բառի  բոլոր  նշանակություններն ամբողջությամբ, իսկ մասնակի՝ նշանակություններից մեկը կամ մի քանիսը։
  Հարաբերականհամարժեքները  տարբերվում  են  ոճական  և  արտահայտչական  երանգներով,  իսկ  բացարձակները  միակ հնարավոր թարգմանություններն են5։
 Խոսելով  այն  թարգմանությունների  մասին,  որոնք  միանգամայն  արտահայտել  են  բնագրի  հեղինակի  եսը,  էությունը՝  Կ.  Չուկովսկին  նշում  է,  որ  նման  արվեստը  հասանելի  է  միայն  թարգմանությանմեծ  վարպետներին,  նրանց,  ովքեր  օժտված  են  սեփական  եսը  հաղթահարելու  թանկարժեք  ունակությամբ։
  Այստեղ ոչ միայն տաղանդ է պահանջվում, այլև խելքի հատուկ ճկունություն և ճարպկություն6։
 1 Տե՛ս Рецкер Я., Теория перевода и переводческая практика, Москва, 1974, стр. 7։
 2 Տե՛ս Комиссаров В., Теория перевода, М., 1990, էջ 46։
 3 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 135։
 4 Տե՛ս Рецкер Я., էջ 8-9։
 5 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 10-11։
 6 Տե՛ս Чуковский К., Высокое искусство, Москва, 1988, с. 40։
 Հեղինակը,  որը  ստանձնել  է  մի  այնպիսի  դժվար  գործ,  ինչպիսին  է  պոեզիայի  թարգմանությունը,պետք է օժտված լինի մի շարք հատկանիշներով, այն է՝ բանասերի հոտառություն, ոճի զգացողություն,լեզվի  նրբությունների  իմացություն  և,  իհարկե,  բանաստեղծի  ձիրք։
   Այնուհանդերձ  այսպիսի  մոտեցումն անգամ բնագրի և նորաստեղծ թարգմանության կապի /իմաստային կամ ոճական/ ամբողջականկամ մասնակի կորուստ կարող է տալ։
  Էդ. Ջրբաշյանը նշում է, որ այս դեպքում դեր են խաղում նաև լեզուների  տաղաչափական  համակարգերի  տարբերությունները։
   Այն  լեզուները,  որոնց  բառային  շեշտըկայուն  է,  ունեն  վանկական  տաղաչափական  համակարգ,  իսկ  մյուսները,  որոնց  բառաշեշտը  կարող  էդրվել  տարբեր  տեղերում  և  փոխել  բառի  իմաստը,  ունեն  վանկաշեշտական  տաղաչափական  համակարգ։
   Առաջինի  մեջ  վճռական  գործոնը  ռիթմական  միավորների  վանկային  հավասարությունն  է,  իսկերկրորդում՝ շեշտի դիրքը1։
  Չափածոյի թարգմանություն կատարելիս շատ կարևոր է ռիթմը պահպանելը։
   Ռուսերենին  բնորոշ  է  վանկաշեշտական  համակարգը,  հայերենին՝  վանկականը,  հետևաբարթարգմանիչը պետք է կարողանա վանկերի, նաև հատածների միջոցով պահել ռիթմը։
 Վ. Վիսոցկին, միաժամանակ լինելով դերասան, բանաստեղծ և երգիչ, լայն ճանաչում ձեռք բերեցԽորհրդային  միության  սահմաններում  և  նրանից  դուրս։
   Կարճատև  կյանքի  ընթացքում  /1938-1980/նա  ստեղծագործեց  շուրջ  երկու  տասնամյակ,  բայց  կարողացավ  իր  հեղինակած  երգերով  անջնջելիհետք թողնել 20-րդ դ. մշակույթի վրա։
  Նրա ստեղծագործությունները լավ հասկանալու համար պետքէ կարևորել լեզուն, որով քնարական հերոսը խոսում է ունկնդրի հետ։
  Կարելի է ասել, որ ստեղծագործության լեզվի բացառիկությունն է հենց մեծ չափով ընկած Վիսոցկու այդքան ճանաչված լինելու հիմքում։
   Նրա  քնարական  հերոսն  աչքի  է  ընկնում  իր  խոսակցական,  հաճախ  ժարգոնային  բառապաշարով, տպավորիչ, հակիրճ և հստակ արտահայտություններով։
  Սա ստալինյան ճամբարների դարաշրջանի և դրան հաջորդող տասնամյակների փողոցային լեզուն է, որը որոշ չափով տարածվել էր նաև մտավորականության  շրջանում։
   Վիսոցկին  իր  երգերում  խոսել  է  այս  լեզվով,  բայց  հետապնդելով  գեղարվեստական  նպատակներ՝  նա  վերափոխել  է  այն  և  մտցրել  պոեզիա։
   Առանց  այդպիսի  լեզվի  չէր  լինիՎիսոցկու քնարական հերոսը, համենայն դեպս՝ այնպիսին, ինչպիսին մենք ենք պատկերացնում նրան2։
 Վ. Վիսոցկուն հայերեն թարգմանելու փորձեր են արել Լ. Բլբուլյանը, Հովհ. Սարոյանը, Ս. Մարտիրոսյանը,  Ս.  Առաքելյանը  և  այլք։
   1997  թ․  Լևոն  Բլբուլյանը  հրատարակել  է  իր  կատարած  թարգմանությունները` «Ես, ինչ խոսք, ետ կգամ» խորագրով։
  Առանձին գիրք է հրատարակել նաև Հովհ. Սարոյանը «Հուշարձան» խորագրով /2007թ./։
  Մեր աշխատանքում մենք քննության ենք առել «Кони привередливые» և «Охота на волков» բանաստեղծությունների հայերեն թարգմանությունները, քանի որ այսերկուսն էլ տեղ են գտել Լևոն Բլբուլյանի և Հովհաննես Սարոյանի նշված ժողովածուներում։
 «Кони привередливые» բանաստեղծությունը Վ. Վիսոցկին գրել է 1972 թ․։
  Սա նախապես գրվել է«Земля  Санникова»  ֆիլմի  համար,  բայց  այդպես  էլ  չի  մտել  դրա  մեջ։
   Այս  երգը  ողբերգական  բնույթունի։
   Բանաստեղծը  կարծես  պատմում  է,  թե  ինչպես  է  կանխազգում  իր  մահը։
   Վիսոցկին  ստեղծում  էժամանակը մարմնավորող ձիերի պատկերը։
  Մի կողմից քնարական հերոսը հուսահատորեն խնդրումէ, որ ձիերը կանգ առնեն, իսկ մյուս կողմից՝ ավելի արագ է քշում նրանց։
  Նա աղաչում է ձիերին, որ միփոքր  էլ  երկարացնեն  դեպի  վերջին  հանգրվանը  տանող  ուղին,  բայց  ձիերը  համառորեն  չեն  լսումնրան։
   Ե՛վ  Լ.  Բլբուլյանի,  և՛  Հովհ.  Սարոյանի  թարգմանությունները  կրում  են  «Քմահաճ  ձիեր»  վերնագիրը։
   Привередливый  ածականը  ռուսերենում  բնորոշ  է  խոսակցական  ոճին,  հայերեն  թարգմանվել  էքմահաճ  համարժեքով,  որը  համապատասխանում  է  բնագրին,  թեև  մեր  կարծիքով  ավելի  հարմարկլիներ  կամակոր  տարբերակը։
   Ռուսերենում  конь  բառը՝  արու,  իսկ  лошадь  բառն  էգ  ձի  է  նշանակում։
 Հայերենում ձի անվանումն ընդհանրական է, սեռային տարբերակում չունի։
  Ունենք արու ձի նշանակողհովատակ և էգ ձի նշանակող զամբիկ բառերը, բայց սրանք գրքային բառեր են և չէին համապատասխանի Վիսոցկու  բառապաշարին։
  Արդեն իսկ վերնագրի кони բառը ձիեր թարգմանելիս ունենում  ենքիմաստի կորուստ, որն անխուսափելի է։
  Ահա առաջին քառատողը.Առաջին  տողի  по-над  пропастью  արտահայտության  համար  Սարոյանը  նոր  բառ  է  կազմել՝անդնդակախ, որը, մեր կարծիքով, հարմար չէ։
  Բլբուլյանն ավելի պարզ տարբերակ է ընտրել. Կատարելով  միայն  բառերի  շարահյուսական  պաշտոնի  փոփոխություն՝  նա  ընտրել  է  լրիվ  համարժեքը՝  անդունդ, և բնագրի տեղի պարագան թարգմանության մեջ դարձրել հետադաս հատկացուցիչ։
  Нагайкою1 Տե՛ս Ջրբաշյան Է., Գրականության տեսություն, Երևան, 1980, էջ 274-275։
 2 http։
 //www.licey.net/lit/poet20/vusotskiiLir3  Высоцкий  В.,  Я  не  люблю,  Москва,  2009,  стр.251-252։
   Այսուհետ  բնագրի  մեջբերումները  կբերվեն  ըստ  այս  գրքի։
   Էջերըկնշվեն կից։
 стегать արտահայտությունը հետաքրքիր լուծում է ստացել երկու թարգմանություններում։
  Բլբուլյանըփոփոխել է երկրորդ տողի կառուցվածքն ամբողջությամբ՝ Մտրակի տակ շառաչուն իմ նժույգներն ենթռչում1.  նշված  արտահայտությունը  փոխակերպման  է  ենթարկվել՝  դառնալով  կապական  կառույց՝մտրակի տակ։
  Ինչպես  տեսնում ենք, թարգմանիչը հանգ ստեղծելու համար բառ է ավելացրել՝ շառաչուն,  որով  բնութագրել  է  ձիերին։
   Սարոյանը  թարգմանել  է  խարազանով  հարվածել.  ավելի  հարմարկլիներ մտրակով հարվածել տարբերակը, քանի որ խարազան բառը բարձր ոճի է, իսկ մտրակ համարժեքը  լիովին  կհամապատասխաներ  Վիսոցկու  ոճին։
   Ռուսերեն  туман  բառը  Բլբուլյանը  փոխարինել  էմուժ, իսկ Սարոյանը՝ մշուշ համարժեքով։
  Առաջինը հարաբերական համարժեք է, քանի որ գրքային է ևքիչ գործածական, իսկ երկրորդը բացարձակ համարժեք է։
  Սարոյանը մշուշ բառին հանգի համար հավելել է հետադաս որոշիչ՝ մշուշը սին, բայց այս սին բառը ոչ միայն չի համապատասխանում բնագրին,այլև միանգամայն ավելորդ, զուտ հանգավորման համար կատարված ներմուծում է։
  Ինչպես նշել ենքվերևում, Վիսոցկու գործերում մեծ տեղ է գրավում խոսակցական բառաշերտը, և եթե անգամ հնարավոր չէ թարգմանել համարժեք բառապաշարով, ապա գոնե պետք է ընտրել չեզոք ոճի բառեր։
  Восторгբառը  հայերենում  ունի  բառարանային  երկու  իմաստ՝  1.  հիացում,  հիացմունք,  սքանչանք,  զմայլանք,զմայլում,  2.  խանդավառություն,  բերկրանք,  ցնծություն2։
   Բլբուլյանը  թարգմանել  է  հրճվանք  տարբերակով՝ անկման հրճվանք, իսկ Սարոյանը՝ զմայլանք (մահվան զմայլանքով)։
  Այս երկու բառերն էլ մասնակի համարժեքներ են բնագրային տարբերակի համար, քանի որ չեն ընդգրկում նրա արտահայտածիմաստն  ամբողջությամբ։
   Իհարկե,  դժվար  է  ասել՝  Վիսոցկին  հստակ  որ  իմաստով  է  գրել  այս  բառը,բայց  կարծում  ենք՝  ավելի  հարմար  է  Բլբուլյանի  գրած  հրճվանք  տարբերակը։
   Բերենք  քառատողիերկու թարգմանություններն ամբողջությամբ.Զառիթափի երկայնքով, հենց պռունկով անդունդի,Մտրակի տակ շառաչուն իմ նժույգներն են թռչում...Օդն ինչ-որ չի հերիքում. քամի ու մուժ եմ շնչում, Անկման հրճվանքն է աճում. Կորչո՜ւմ եմ, կորչո՜ւմ։
  (152)(Լ. Բլբուլյան)Զառիթափի երկարությամբ անդնդակախ, հենց կիպ եզրին,Եu ձիերիս խարազանով հարվածում ու հալածում եմ,Օդը ինչ-nր չի հերիքում, քամի խմում, կուլ եմ տալիս մշուշը սին,Զգում մահվան զմայլանքով՝ կործանվում եմ, կործանվում եմ3։
 (Հովհ. Սարոյան)Առաջին  քառատողին  հաջորդում  է  կրկներգը,  որը  կազմված  է  քառատողից  և  երկտողից։
   Այնկրկնվում է երեք անգամ երեք հիմնական քառատողերից հետո։
  Ընդհանուր առմամբ կրկներգում փոփոխվում  է  միայն  քառատողի  երկրորդ  տողը,  մյուս  տողերի  փոփոխություններն  աննշան  են։
   Բերենքնաև առաջին կրկներգը.Լ. Բլբուլյանը кони բառը թարգմանում է նժույգներ, չնայած վերնագրում ձիեր ձևն է նախընտրում։
 Այս տարբերակը նույնպես կարելի է ընդունել, քանի որ նժույգ ասում ենք սրընթաց, ազնվացեղ ձիուն։
 Ռուսերեն  медленно  մակբայը  համեմատության  աստիճան  է  ստանում  և  դառնում  помедленее.Վիսոցկին  գործածում  է  հենց  այս  ձևը՝  խնդրելով  իր  ձիերին,  այսինքն՝  ժամանակին,  ավելի  դանդաղշարժվել առաջ։
  Մի տողում երկու անգամ կրկնվում է այս խնդրանքը, որը նույն կերպ է ձևակերպվում՝Чуть  помедленнее,  кони,  чуть  помедленнее։
   Լ.  Բլբուլյանը  թարգմանելիս,  չգիտես  ինչու,  մի  տեղումգրում է դանդաղ, մյուս տեղում՝ կամաց։
  Հովհ. Սարոյանը երկու դեպքում էլ գրում է դանդաղորեն համարժեքը, որը կարծում ենք համապատասխանում է ռիթմով։
  Իմաստային առումով ավելի հարմար կլիներ մակբայը փոխարինել բայով՝ Մի քիչ դանդաղե՛ք, ձիե՛ր, մի քիչ դանդաղե՛ք։
  Плеть բառի համար երկու թարգմանիչներն էլ ընտրել են խարազան համարժեքը, իսկ դրա լրացումը՝ тугой ածականը, Բլբուլ1 Վիսոցկի Վ., Ես, ինչ խոսք, ետ կգամ, թարգմ.՝ Լևոն Բլբուլյան, 1997, էջ 152 (այսուհետ տվյալ թարգմանության մեջբերումներըկբերվեն՝ ըստ այս գրքի, էջերը կնշվեն տեղում)։
 2 Ղարիբյան Ա., Ռուս-հայերեն բառարան, Երևան, 1968, էջ 110։
  Այսուհետ բառարանային թարգմանությունները կբերվեն ըստայս գրքի։
  Էջերը կնշվեն կից։
 3  Վիսոցկի  Վ.,  Հուշարձան,  թարգմ.՝  Հովհ.Սարոյան,  Երևան,  2007,  էջ  319  (այսուհետ  տվյալ  թարգմանության  մեջբերումներըկբերվեն՝ ըստ այս գրքի, էջերը կնշվեն տեղում)։
 յանը փոխարինել է պիրկ համարժեքով, Սարոյանը՝ պնդահյուս տարբերակային համապատասխանությամբ։
  Վերջինը երևի թե կապված է плеть լրացյալի բառիմաստի հետ, որը գործած, հյուսված մտրակէ  նշանակում,  բայց  և  այնպես  պնդահյուս  բառը  չի  համապատասխանում  բնագրային  տարբերակին։
 Զարմանալի են слушать բայի համար Բլբուլյանի կամքին ենթարկվել և Սարոյանի անսալ տարբերակները։
   Երկուսն  էլ,  իհարկե,  համարժեքային  են,  ռուսերեն  այս  բառն  ունի  մի  քանի  իմաստ՝  լսել,ունկնդրել, անսալ, ենթարկվել և այլն։
  Այս բոլոր իմաստներն  ունի նաև հայերեն լսել բայը, որը բնագրային տարբերակի լրիվ համարժեքն է, քանի որ ծածկում է նրան իմաստային և ոճական առումներով։
 Վերջին  տողն  իր  խտացմամբ  արտահայտում  է  ամբողջ  բանաստեղծության  իմաստը՝  И  дожить  неуспел, мне допеть не успеть։
  Այս բառախաղը հայ թարգմանիչները փոխանցել չեն կարողացել և փորձել  են  թարգմանել  զուտ  բովանդակությունը։
   Այստեղ,  մեր  կարծիքով,  շատ  կարևոր  է  успеть  բայն  իրողջ  իմաստով։
   Բանաստեղծը  չի  հասցրել  ապրել,  չի  հասցնի  նաև  երգել։
   Բլբուլյանի  թարգմանությանմեջ ընդհանրապես չենք տեսնում այս բառը՝ Կյանքս կիսատ մնաց, երգս չեմ վերջացնի։
  Дожить և допеть բայերը խոսքիմասային փոխակերպման են ենթարկվել՝ դառնալով գոյականներ։
  Բնագրային ձևերը, սակայն, այս դեպքում պատահական չէին, քանի որ բայերը, գործողություն արտահայտելով, շարունակականություն ունեն իրենց մեջ։
  Սարոյանը գործածել է հասցնել բայը, սակայն չի կարողացել ոչ միայն  ռիթմը  պահպանել,  այլև  12-վանկանի  տողի  դիմաց  տվել  է  19-վանկանի՝  Եվ  ես  ապրել  չհասցրի,չեմ  հասցնի  և  երգելը  վերջացնել։
   «Kуплет  допою»  արտահայտությունը  հայերեն  փոխանցել  են  սխալձևով՝  «քառատողս  կավարտեմ»  (152),  «քառյակս  կավարտեմ»  (319)։
   Վիսոցկին  ուզում  է  երգել-վերջացնել, այլ ոչ թե գրել-վերջացնել, ինչը նույնքան հավանական է թվում հայերեն տարբերակից։
  Куплетբառը  Սարոյանը  քառյակ  է  թարգմանել,  որը  սխալ  է,  քանի  որ  քառյակը  հայերենում  բանաստեղծության տեսակ է։
  Պետք էր գրել քառատող կամ տուն համարժեքներից մեկը։
  Край բառը հանդիպումէ  բանաստեղծության  թե՛  առաջին  քառատողում  և  թե՛  կրկներգի  վերջում։
   Իր  ձիերին  ջրով  հագեցնելուց  և  քառատողը  երգելուց  հետո  բանաստեղծն  ուզում  է  գեթ  մի  պահ  կանգ  առնել  սահմանագծին։
 Հովհ.  Սարոյանն  ընտրել  է  կողքի  (կողքի  կկանգնեմ),  իսկ  Լ.  Բլբույանը՝  վերջնագիծ  տարբերակը։
   Այսкрай բառը, ըստ Ա. Ղարիբյանի բառարանի, հայերենում ունի եզր, ծայր, շրթունք, եզրամաս, ծայրամասև այլ համարժեքներ (408)։
  Մեր կարծիքով՝ Հովհ. Սարոյանն ավելի ճիշտ է ըմբռնել հեղինակի միտքը,քանի  որ  վերջինս,  անկյունում  կանգնելով,  ուզում  է  մի  փոքր  էլ  ձգել  ժամանակը։
   Ահա  և  կրկներգիթարգմանություններն ամբողջական.Մի քիչ դանդաղ, նժույգնե՛ր իմ, մի քիչ կամաց,Մի՛ ենթարկվեք կամքին դուք պիրկ խարազանի։
 Այս ի՜նչ ձիեր բաժին ընկան ինձ քմահաճ Կյանքս կիսատ մնաց, երգս չեմ վերջացնի։
 Ես ձիերիս կջրեմ, քառատողս կավարտեմ Վերջնագծում գեթ մի պահ, մի ակնթարթ կկանգնեմ։
  (152)(Լ. Բլբուլյան)Մի քիչ դանդաղորեն, ձիե՛ր, մի քիչ դանդաղորեն,Դուք պնդահյուս խարազանին մի՛ անսացեք.Սակայն ինչ-որ շատ քմահաճ ձիեր են ինձ բաժին ընկել,Եվ ես ապրել չհասցրի, չեմ հասցնի և երգելը վերջացնել։
 Ձիերին կջրեմ, քառյակը կավարտեմ,Գոնե մի ակնթարթ դեռ կողքի կկանգնեմ։
  (319)(Հովհ. Սարոյան)Վիսոցկին  հզոր  պատկերներ  ստեղծելու  վարպետ  է։
   Փոխաբերական  իմաստ  է  արտահայտումհետևյալ հակասական պատկերը՝ Сгину я, меня пушинкой ураган сметет с ладони (252)։
  Կարող ենքասել,  որ  Հովհ.  Սարոյանը  սա  բառացի  է  թարգմանել՝  պահպանելով  վանկերի  քանակը՝  «Կկորչեմ  ես,մրրիկն  ինձ  փետուրիկով  կավլի  ափից»  (319)։
   Հետաքրքիր  լուծում  է  գտել  Բլբուլյանը՝  պատկերը  փոխանցելով  համեմատությամբ՝  «Կկորչեմ  ես.  ոնց  փետուր`  հողմն  ինձ  ափից  կտանի»  (152)։
   Բանաստեղծը նշում է, որ հասել է, Աստծո մոտ գնալիս ուշանալ չի լինի, բայց հնչում է ճարտասանական հարցը՝ «Так что ж там ангелы поют такими злыми голосами?» (252), որը Բլբուլյանի թարգմանության մեջվերածվում է պատմողական նախադասության՝ այդպիսով կորցնելով իր հմայքը՝ «Էլ չար ձայնով  թողչերգեն  հրեշտակներն  այնտեղ»  (152)։
   Հովհ.Սարոյանը  պահպանել  է  հարցի  ձևը,  սակայն  այստեղ  էլտեսնում  ենք՝  երգել  բային  լրացնող  անդամը  դարձել  է  հրեշտակները  գոյականի  լրացում,  որն  էլ  խաթարել է իմաստը՝ «Սակայն ի՞նչ են երգում այնտեղ հրեշտակները չարաձայն» (319)։
  Ինչպես տեսանք,թարգմանիչները  չեն  կարողացել  պահպանել  բովանդակային  մասը  և  ռիթմը  միաժամանակ.  Անընդհատ սրանցից մեկը տուժել է մյուսի պատճառով։
 «Охота  на  волков»  բանաստեղծության  գաղափարը  ծնվել  է  1968  թվականի  ամռանը։
   Առաջիներկու  քառատողերը  գրելուց  հետո  Վիսոցկին  կանգ  է  առել  և  չի  կարողացել  շարունակել  որոշ  ժամանակ։
  Այս բանաստեղծության մասին խոսելիս ինքը նշում է, որ երազում անընդհատ կրկներգի առաջինտողերն է լսել, բայց դեռ չի հասկացել՝ ինչ պետք է գրի։
  Ահա երկու ամիս անց, երբ Սիբիրում նկարահանումների էր, գիշերը լամպի լույսի տակ մտածում  է գրելու մասին։
  Այդ ժամանակ արթնանում է իրընկերը՝  Զոլոտուխինը,  և  զգուշացնում  նրան  լույսն  անջատել,  քանի  որ  վտանգավոր  է։
   Վիսոցկին  չիլսում նրան և այդ գիշեր գրում է ողջ բանաստեղծությունը։
  Հետո առավոտյան իմանում է, որ Զոլոտուխինը  խմիչքի  դիմաց  թույլ  է  տվել  գյուղի  բնակիչներին  դիտել  իրեն  ստեղծագործելիս։
   Սևեռուն  հայացքների ներքո է բանաստեղծը գրել իր այդքան սպասելի բանաստեղծությունը, որն առաջին անգամհնչել  է  1968  թ.  աշնանը։
   Ինչպես  ձիերը  ժամանակ  էին  խորհրդանշում,  այդպես  էլ  ազատություն  ենխորհրդանշում  գայլերը։
   Ինքը՝  Վիսոցկին,  իրեն  գայլ  է  երևակայում,  որին  անընդհատ  փորձում  ենորսալ, հալածել։
 Երկու թարգմանիչներն էլ բառակապակցությամբ արտահայտված վերնագիրը թարգմանել են մեկբառով՝ «Գայլաորս», որը համապատասխանում է բնագրին։
  Տասներկու քառատողերից կազմված այսբանաստեղծությունը ռիթմիկ բնույթ ունի, տողերը համեմատաբար կարճ են՝ 9-ից մինչև 13-վանկանի։
 Բերենք առաջին քառատողը. Рваться из сил դարձվածքը Սարոյանը փոխարինել է հայերեն համապատասխան դարձվածքով՝հալից ընկնել (369), իսկ Բլբուլյանը նկարագրական եղանակով է թարգմանել. մեջբերենք  տողը՝ «Ողջջղերով պրկվել՝ ելնում եմ ինքս ինձնից» (194)։
  Ինչպես տեսնում ենք, Բլբուլյանի տարբերակը ոճականորեն  շատ  է  տարբերվում  բնագրից։
   Նա  գործածել  է  գրական  լեզվին  բնորոշ  բառեր,  որոնք  չեն  փոխանցում բնագրի ոգին։
  Обложить բայը հայերենում ունի շրջապատել, ծածկել, շուրջկալել իմաստները(618)։
  Վիսոցկին իմաստն  ավելի շեշտելու համար երկու անգամ է ասում այս բայը մի տողում՝ «Обложили меня, обложили» (6)։
  Բլբուլյանը տարբեր բայեր է գործածում՝ Շրջափակել են ինձ, շուրջկալել եննորից (194), իսկ Սարոյանը թարգմանում է՝ Շուրջկալեցին նորից, ու իմ բանը բուրդ է (369)։
  Մեր կարծիքով՝  պատահական  չէ,  որ  բանաստեղծը  նույն  բայն  է  կրկնել,  սա  ոճավորում  և  ռիթմ  է  հաղորդումհատվածին։
  Ահա քառատողի թարգմանություններն ամբողջությամբ. Հալից ընկել արդեն, քիչ է մնում՝ պայթեմ, Ողջ ջղերով պրկվել՝ ելնում եմ ինքս ինձնից,Կրկնությունն  է  սակայն  օրն  այս  ճիշտ  երեկվա,  Սակայն  ինչպես  երեկ,  այսօր  նույնն  է  էլի  Շուրջկալեցին նորից, ու իմ բանը բուրդ է, Շրջափակել են ինձ, շուրջկալել են նորից,Հալածում են, քշում որսացանցը դեպի։
  (194)(Լ. Բլբուլյան)Ուրախ քշում են ինձ դարանների վրա։
  (369) (Հովհ. Սարոյան)Ուշադրության արժանի են նաև կրկներգի թարգմանությունները։
  Բերենք երկու տող կրկներգից.Матерый  բառը  հայերենում  ունի  հետևյալ  նշանակությունները՝  ա)  ամրակազմ,  մեծ  խոշոր,  հաղթանդամ,  բ)փխբ.  փորձված,  գ)փխբ.  քարացած,  անուղղելի  (465)։
   Բլբուլյանը  թարգմանում  է՝  «Գայլաորս է գնում։
  Զարկում են գայլերին՝ Գորշ գիշատիչներին, մեծ ու փոքրին անմեղ» (194)։
  Դժվար է ասել՝Բլբուլյանը հասկացել է արդյոք матерый բառի իմաստը, քանի որ մեծ տարբերակը հենց միայն իմաստով չի համապատասխանում բնագրային հատվածին։
  Թարգմանական սխալ է թույլ տվել Հովհ. Սարոյանը՝ այս բառը շփոթելով հնչյունակազմով իրեն մոտ мать բառի հետ՝ «Գայլաորս է գնում, գայլաորս էգնում, Գորշ գիշատչի որս է՝ թե՛ մոր, թե՛ լակոտի» (369)։
 Պոեզիայի  թարգմանության  մասին  խոսելիս  նշեցինք  դրա  դժվարությունների  մասին։
   Վիսոցկուստեղծագործությունների դեպքում այդ դժվարությունները բազմապատկվում են. դա, իհարկե, ունի իրհստակ բացատրությունը։
  Վիսոցկին միայն բանաստեղծ չէ, այլև երգիչ, նվագում է կիթառ և երգում իրհեղինակած  երգ-բանաստեղծությունները։
   Եվ  այս  բոլորն  այնքան  ներդաշնակ  է,  որ  մինչ  օրս  որևէերգչի չի հաջողվել գեթ մոտենալ այդ հեղինակային կատարումների որակին։
  Նրա ինքնատիպ ձայնը ևերգերը հարազատ են ոչ միայն ռուս, այլև օտարազգի, մասնավորապես հայ ունկնդրին։
  Շատ դժվար էհայ ընթերցողի համար կարդալ հայերեն տեքստ և որպես Վիսոցկու գործ  ընդունել այն։
  Կարդացողիականջում նրա խռպոտ ձայնն է հնչում, որը միմիայն ռուսերեն է ընկալվում իր հետաքրքիր բառապաշարով։
 Այսպիսով՝ կարող ենք ասել, որ Վիսոցկու երգերն ինքնին անթարգմանելի են, քանի որ բացառիկեն իրենց ձևով և բովանդակությամբ։
  Անհրաժեշտության դեպքում թարգմանելիս պետք է փոխանցելբանաստեղծությունների  գոնե  ամենատարրական  հատկանիշները։
   Պետք  է  փորձել  պահել  ռիթմը,քանի  որ  այս  դեպքում  գործ  ունենք  ոչ  սովորական  բանաստեղծությունների,  այլ  երգերի  հետ։
   Թարգմանիչը  պետք  է  շատ  լավ  ուսումնասիրած  լինի  բանաստեղծի  լեզուն  և  պատկերացում  ունենա  նրաապրած  դարաշրջանի,  ստեղծագործական  դավանանքի  և  հոգեկան  մղումների  մասին։
   Միայն  մերքննած երկու բանաստեղծությունների թարգմանությունները ցույց են տալիս, որ հայ թարգմանիչներըխորությամբ  չեն  ընկալել  ռուս  պոետի  երգերը  և  դրանց  փիլիսոփայությունը։
   Այն  ընթերցողը,  որը,Վիսոցկուն  նախապես  չճանաչելով,  կփորձի  ծանոթանալ  նրա  ստեղծագործություններին  հայերենթարգմանություններով, թյուր կարծիք կկազմի դրանց մասին։
  Թարգմանիչները, թերևս, պետք է ավելիխորությամբ  ըմբռնեին  զգացմունքի  այն  տարափը,  որով  լի  են  ռուս  բանաստեղծի  խոսքարվեստն  ուերգը։
   Նրանք  պետք  է  կարողանային  փոխանցել  բանաստեղծությունների  ոգին,  որը  չափազանց  կարևոր է հատկապես այն դեպքում, երբ թարգմանվող հեղինակը Վիսոցկու պես անհատականություն է։
 Թագուհի ՄանուկյանՎ. ՎԻՍՈՑԿՈՒ ԵՐԿՈՒ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ «КОНИ ПРИВЕРЕДЛИВЫЕ», «ОХОТА НА ВОЛКОВ») ՀԱՅԵՐԵՆ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸԲանալի բառեր՝ Վլադիմիր Վիսոցկի, Լևոն Բլբուլյան, Հովհաննես Սարոյան, ։

Մեր  աշխատանքում  մենք  քննության  ենք  առել  Վլադիմիր  Վիսոցկու  «Кони  привередливые»  և  «Охота  на  волков»  բանաստեղծությունների  հայերեն  թարգմանությունները։
   Մեր  վերլուծության  ընթացքում  պարզվեց,  որ  հայ  թարգմանիչները  չեն  կարողացել  հաղթահարել  Վիսոցկու  երգերը  թարգմանելու  դժվարությունները։
  Այսպիսի  աշխատանք  կատարելու  համար  պետք  էր  ավելի  խորությամբ  ուսումնասիրել  բանաստեղծին  և  ավելի  լայն  պատկերացում  ունենալ  նրա  ապրած  դարաշրջանի,  ստեղծագործական  դավանանքի  և  հոգեկան  մղումների  մասին։
