Ձգողության կենտրոնի հետազոտությունները ARDYUNKNERIHAMADRUME MAGNISATELURAKAN և DEPTH KARUTSVATSKIUSUMNASIRMAN- ն առանձնացրել ենք NPATAKOVUsumnasirutyunneri- ի կենտրոնական մասը, որն ընդգրկում է Սևանա լիճ Արագածի հրաբխային zangvatseev Geghama հրաբխային սարավանդների շրջակայքում իրենց շրջակայքում: Սանաա լճի ջրհավաք ավազանի հարակից տարածքը եռանկյունաձեւ խորք է, որը շրջապատված է բարձր լեռներով, ինչը միջլեռնային մեծ տեկտոնական խորք է:   Սանաա լճի ավազանն ունի ոչ միայն բարդ գեոմորֆոլոգիական, այլև բարդ տեկտոնական կառուցվածք:  Երկրաբանական-երկրաֆիզիկական հետազոտությունների արդյունքների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Սանի ավազանի տարբեր հատվածներ ունեն եզակի երկրաբանական կառուցվածք, դրա հետ կապված տարբեր հիդրոերկրաբանական պայմաններ: Արագածի հրաբխային զանգվածը Հայաստանի կենտրոնական հրաբխային գոտու ամենամեծ բարդ կառույցն է:  Արագ լեռան հրաբուխը բարձրանում է Արագածի հրաբխային շրջանի արևելյան մասում գտնվող Եղվարդի սարահարթի հյուսիսային մասում:  Արագածի համեմատությամբ այն ունի ավելի պարզ կառուցվածք, գործունեության ավելի կարճ ժամանակահատված, իսկ ուժեղ քամիները ցույց են տալիս հրաբխի ավելի հին բարձրությունը: Գեղամա հրաբխային սարահարթը զբաղեցնում է Հայաստանի նորագույն հրաբխային գոտու կենտրոնական մասը `համանուն լեռնաշղթայի սահմաններում [1]:   Ստորին պլիոցեն-վերին նեո-պլեիստոցեն բազալտ-տրախիբազալտ-տրախիանդեզիտական ​​կազմի լավա-պիրոկլաստիկ կազմավորումներն առավել տարածված են Գեղամա լեռնաշղթայի սահմաններում: Վերջին տասը միլիոն տարվա ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ակտիվ տեկտոնական գործընթացները, ներառյալ պլիոցեն-հոլոցեն ժամանակահատվածը, ուղեկցվել են ինտենսիվ բազալտային հրաբխով ՝ հանգեցնելով էֆուզիվ նստվածքային զանգվածային կազմավորումների առաջացմանը:   Մյուս կողմից, ըստ երկրաջերմային ուսումնասիրությունների տվյալների [9], հանրապետության սահմաններում նկատվում է ջերմաստիճանի գրադիենտի և ջերմային հոսքի խտության բարձրացում:  Երկրաբանական այս այլ առանձնահատկությունները վկայում են այս տարածքում դեռ մարած տեկտոնական ակտիվության մասին: 1. Մագնիսական մանրաթելի արդյունահանման արդյունքներ:   Ընդերքի գեոէլեկտրական էլեկտրական մոդելը կազմելու համար ՀՀ տարածքում տարբեր երկրաֆիզիկական մեթոդներով իրականացվել են բազմաթիվ աշխատանքներ: ՀՀ ընդերքի երկրաբանական հատվածի, ինչպես նաև նստվածքային շերտի ուսումնասիրությունների համար մագնիսական լարերի զոնդավորման աշխատանքներ են իրականացվել շուրջ 70 հնչյունային կետերում `ընդգրկելով հիմնականում ՀՀ կենտրոնական տարածքը:  Theոնդավորման կետերում մագնիսական դաշտի, մագնիսական դաշտի, մագնիսական-էլեկտրական լարման բաղադրիչները որոշվում էին էլեկտրամագնիսական ալիքների միջոցով 4-400 վայրկյան ընդմիջումներով, որոնց միջոցով դիմադրությունները որոշվում էին ըստ խորության:   Ստացված արդյունքների հիման վրա կառուցվել է ՀՀ ընդերքի գեոէլեկտրական էլեկտրական մոդելը, նշված տարածքի համար երկայնական էլեկտրական հաղորդունակության (S = h / P) արժեքները որոշվել են ըստ խորությունների (օգտագործելով P = պայման պայմանը), քարտեզի վրա կազմվեց էլեկտրական հաղորդումների քարտեզ, որտեղ հստակ ներկայացված են ապարների էլեկտրական հաղորդունակության փոփոխությունները:   Ինչպես երեւում է քարտեզից, Հայաստանի կենտրոնական տարածքը բնութագրվում է էլիպսոիդների լայնակի երկարացումով, ինչը զգալիորեն տարբերվում է Հյուսիս-Հարավային Կովկասի ընդհանուր երկարացումից:   Մագնիսական դաշտի զոնդավորման մեկնաբանությունը կատարվել է դաշտային տվյալների և թվային մոդելավորման համատեղմամբ `Հայաստանի նստվածքային-հրաբխային շերտի երկայնական հաղորդման քարտեզի [4] և ընդհանուր առմամբ տարածաշրջանի միջոցով [7]: Գծապատկեր 1. Էլեկտրաէներգիայի փոխանցման երկայնական քարտեզը Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական մասի համար [4] Էլեկտրաէներգիայի փոխանցման երկայնական քարտեզի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի ներսում վերին տարասեռ շերտը կարող է մոտավորվել 50 կմ լայնությամբ, 150 կմ երկարությամբ հաղորդակցման կառուցվածքի հետ: երկար և 400 Sim միջին փոխանցման տուփով:   Հաղորդականության միևնույն արժեք ունեցող տարածքները քարտեզի վրա առանձնացրել են համասեռականները, ըստ որի առանձնացվել են 5 գոտիներ: Մեր ուսումնասիրության համար հատկացված ՀՀ կենտրոնական մասում այս գոտիներից երկուսը հիմնականում ընդգրկված են:   Կենտրոնական մասի կենտրոնական-արևելյան մասերում առանձնանում են համեմատաբար մեծ երկայնական հաղորդիչները (500 SIM) և համեմատաբար ցածր էլեկտրական հաղորդունակությամբ գոտին (200 SIM) (նկ. 1): Երկայնական հաղորդունակության մեծ արժեքները վկայում են նստվածքային ապարների համեմատաբար ուժեղ համալիրի առկայության մասին: 2. Ձգողության արդյունահանման տվյալներ:   Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, որպես ամբողջություն, բնութագրվում է գրավիտացիոն դաշտի բացասական արժեքներով (Բուգերի ուղղման մեջ):   Փոքր Կովկասի տարածքի համար գրավիտացիոն դաշտի նախնական սահմանազատումը կատարվել է Ե. Աջիմամուդովի կողմից [2], որը նկարագրել է տարածքը որպես առաջին կարգի անոմալիա ՝ երկու գրավիտացիոն առավելագույններ, հյուսիս-արևելք-հարավ-արևմուտք, որոնք բաժանված են կենտրոնական նվազագույն:   Առաջին հայացքից այս գոտիները տարածականորեն համընկնում են տեկտոնական գոտիների հետ, որոնց մասին ներկայացվում է Կ. Պաֆենգոլցին [10], Ա. Ասլանյանը [3], Ա. Գաբրիելյանի աշխատություններում [5]:   Ավելի մանրամասն ինքնահոս ուսումնասիրություններն իրականացրել է Շ. Հովհաննիսյան [2], Լ. Թադոսյան [11] և այլոց կողմից, ովքեր ավելի մանրամասն և հստակ պատկերացրեցին ձգողական դաշտի մասին: Ըստ տարածաշրջանային գրավիտացիոն դաշտի, ըստ Ա. Մարտիրոսյանի, գրավիտացիոն դաշտի անոմալիայի քարտեզը բնութագրվում է մի քանի հարաբերական մաքսիմումներով և նվազագույններով:   Առանձնացվում են միջին Արաքսի, Ալավերդի-Իջանիի, Գորիս-Կապանի հարաբերական առավելագույնի տարածաշրջանային գոտիները, որոնք միմյանցից տարբերվում են անոմալիայի ինտենսիվությամբ, չափերով և երկարացումով:   Կենտրոնական գոտին բնութագրվում է ձգողականության արժեքների անկմամբ, այսինքն `այդ լեռնաշխարհում (Արագած Լ., Գեղամա-Վարդենիս լեռնաշղթաներ) և միջլեռնային գոգավորություններում (Սանա լիճ) տարածաշրջանային գրավիտացիոն նվազագույնները նվազեցնում են երկրին: Կենտրոնական նվազագույնի ծանրության ուժի իզո-անոմալիաների բաշխումը ունի խճանկարային տեսք: Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական հատվածը նայելիս գրավիտացիոն դաշտի անոմալիաների քարտեզից (նկ. 2) երեւում է, որ նրա արևմտյան-արևմտյան շրջանները բնութագրվում են գրավիտացիոն մինիմումներով, և դրանց միջև կան համեմատաբար ավելի բարձր գրավիտացիոն ուժի արժեքներ: ՀՀ տարածքը հիմնականում բնութագրվում է ինքնահոս անոմալիաների բացասական արժեքներով, դրանց գոյության բացատրությունները շատ բարդ են, հատկապես լեռնային շրջաններում:  Վերլուծելով տարբեր հեղինակների կողմից առաջարկված բացասական ինքնահոս ուժի հնարավոր պատճառները, այն կարելի է ընդհանրացնել հետևյալ կերպ. Կամ գրանիտե շերտի ամրության բարձրացման հետևանքով գրավիտացիոն նվազագույններ, հետևաբար բազալտից ցածր շերտի ուժի բարձրացում: շերտ, կամ կապված է Մոխորովիչի սահմանային դիրքի հետ: (մեգալո) Գծապատկեր 2. Ձգողական դաշտի անոմալիաների քարտեզը Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական մասի համար [8] 3. Մագնիսական ուր ինքնահոս արդյունահանման արդյունքների համեմատություն:   Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական մասի համար մենք ունենք մագնիսական մանրաթելերի քաղվածքների հետևյալ պատկերը. Դրա արևելյան և արևմտյան շրջանները բնութագրվում են երկայնական հաղորդունակության մեծ արժեքներով (500 SIM), իսկ դրանց միջանկյալ տարածքը ՝ համեմատաբար փոքր արժեքներով (200 SIM):   Քանի որ երկայնական էլեկտրական հաղորդունակության բարձր արժեքները վկայում են համեմատաբար ուժեղ նստվածքային համալիրի առկայության մասին, ենթադրվում է, որ կենտրոնական մասի արևմտյան-արևմտյան շրջաններում կա բարձր ամրության նստվածքային ապարների շերտ:   Մյուս կողմից, ըստ գրավիտացիոն արդյունահանման տվյալների, կենտրոնական մասի արևմտյան արևմտյան շրջաններում գրանցվում են համեմատաբար ավելի ինտենսիվ գրավիտացիոն բացասական անոմալիաներ (գրավիտացիոն նվազագույններ): Քանի որ գրավիտացիոն նվազագույնի առկայությունը կարող է պայմանավորված լինել տարբեր գործոններով, և ըստ մագնիսական դաշտի տվյալների, արևմտյան և արևմտյան մասերում կա համեմատաբար ուժեղ նստվածքային շերտ ՝ համեմատելով գրավիտացիոն մագնիսական դաշտի տվյալները, կարելի է ասել, որ գրավիտացիոն առկայությունը նվազագույնը կարող է կապված լինել նստվածքայինի հետ `բարդության առկայությամբ և վերջին հանգամանքը նույնպես պետք է ներառվի անոմալիայի երկրաբանական մեկնաբանության մեջ: Գրականություն 1. rրբաշյան Ռ., Հրաբխագիտության հիմունքները ամենավերջին Հայաստանի ժամանակակից հրաբուխությունը, Երեւան, 2013, էջ 83-86, 87-89: ՀՍՍՀ տարածքներ, «Իզվ. АН АрмССР.  Գիտություններ երկրի մասին », 1979, № 5, էջ: 58-63.գրավիմետրիկ տվյալներ, «Նախ. AN ArmSSR »:  երկրաբան և աշխարհագրագետ: Գիտություն, 1961, էջ. 14, № 5, Էլյա Սահակյան MAGNISATELURAKAN ինքնահոս հետազոտություններ ARDYUNKNERIHAMADRUME AND CENTRAL PART OF DEPTH ։

Աշխատանքում  բերված  են  գրավիտացիոն  և  մագնիսաթելուրական  հանույթների  տվյալները՝  Հայաստանի  կենտրոնական  հատվածի  խորքային  կառուցվածքի  գնահատման  համար։
   Մագնիսաթելուրական հանույթի տվյալների համաձայն, կենտրոնական հատվածի արևելյան և  արևմտյան  շրջաններում  առկա  է նստվածքային  ապարների  համեմատաբար հզոր  շերտ։
   Ըստ  գրավիտացիոն հանույթի տվյալների՝ արևելյան և արևմտյան շրջաններում գրանցվում են գրավիտացիոն  համեմատաբար  ավելի  ինտենսիվ  բացասական անոմալիաներ  (գրավիտացիոն  մինիմումներ)։
  Քանի որ գրավիտացիոն մինիմումների գոյությունը հնարավոր է պայմանավորված  լինի  տարբեր  գործոններով,  ապա  համադրելով  գրավիտացիոն  և  մագնիսաթելուրական  հանույթների տվյալներ՝ կարող ենք ասել, որ գրավիտացիոն մինիմումների գոյությունը հնարավոր  է  հենց  կապված  լինի  նստվածքային  կոմպլեքսի  առկայության  հետ,  և  վերջին  հանգամանքը  նույնպես հարկավոր է ներառել անոմալիայի երկրաբանական մեկնաբանման ժամանակ։
