ՊԵՏԱԿԱՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՐԱՇԽԻՔԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ Վերջին տասնամյակում «պետական ​​ինքնիշխանություն» կատեգորիան համաշխարհային գիտական ​​հետազոտությունների կենտրոնում է:  Այս հարցը արդիական է ինչպես իրավունքի ոլորտում (հատկապես միջազգային իրավունքի տեսանկյունից), այնպես էլ քաղաքագիտության և միջազգային հարաբերությունների տեսության ոլորտում:  Պետության ինքնիշխանությունը ամենակարևոր խնդիրներից մեկն է, որն առանձնահատուկ տեղ է գրավում պետության ներքին և արտաքին հարաբերություններում, ինչպես նաև պետության որդեգրած քաղաքականության մեջ:   Այս հարցի վերաբերյալ շատ դրույթներ դեռ ամբողջությամբ չեն ուսումնասիրվել:  Դա առաջին հերթին պայմանավորված է նրանով, որ այս երեւույթի բովանդակությունը ժամանակի ընթացքում դինամիկ զարգանում է ՝ ենթարկվելով տարբեր փոփոխությունների ՝ ձեռք բերելով նոր իմաստ:   Այդ պատճառով պետության ինքնիշխանությանը վերաբերող մի շարք խնդիրներ պահանջում են ավելի խորը ուսումնասիրություն:   Այս խնդրին անդրադարձել են մի շարք հեղինակներ, ովքեր փորձել են բացահայտել դրա բովանդակությունը, սկզբունքները, էությունը:  Այնուամենայնիվ, երբ ուսումնասիրում ենք տարբեր իրավաբանների աշխատանքներ, մեր ուշադրությունը հրավիրում է այն փաստի վրա, որ նույնիսկ հակասական մտքեր կարող են հայտնաբերվել:   Դա պայմանավորված է հետևյալով. Անցյալի և ներկայի իրավաբանները փորձել են սահմանել պարադիգմայի հայեցակարգը, բայց դրանք կրում են տվյալ ժամանակահատվածի տվյալ քաղաքական-իրավական մթնոլորտի կնիք:  Situationամանակի ընթացքում քաղաքական իրավիճակը փոխվում է, պետականությունը վերափոխումների է ենթարկվում ՝ հարմարվելով տվյալ ժամանակահատվածի իրականությանը:   Այսօր պետությունները փորձում են առաջնորդվել ընդհանուր ընդհանուր սկզբունքներով:   Տեսաբանները ճիշտ են արձանագրել իրավական համակարգի միաձուլման գործընթացը: Պետության ինքնիշխանությունն ունի քաղաքական և իրավական ենթատեքստ: Այս երկու հատկությունները անքակտելիորեն կապված են միմյանց հետ:   Այստեղից կարող եք անել հետևյալը. Քաղաքական և իրավական միջպետական ​​իրավիճակի փոփոխության դեպքում այն ​​վերադառնում է ինքնիշխանության բովանդակությանը ՝ դրան տալով նոր էություն ՝ արմատապես տարբերվող նախորդից:  Դա նշանակում է, որ պետք է փորձել տալ ինքնիշխանության հասկացություն, որը հնարավորինս լիովին նկարագրելու է դրա էությունը, զերծ կլինի տվյալ ժամանակահատվածի քաղաքական դրոշմից:  Դրա էությունը լիարժեք բացահայտելու համար նախ անհրաժեշտ է հասկանալ, թե ինչ սկզբունքներով է այն գործում, ինչ բնութագրական հատկություններ ունի:   Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ քաղաքագետները ինքնիշխանությունը մեկնաբանում են միայն քաղաքագիտության, իսկ իրավաբանները ՝ պետության և իրավունքի տեսության տեսանկյունից 1, մինչդեռ պետության ինքնիշխանությունը երկուսի համադրություն է:   Հետևաբար, քաղաքական և իրավական ասպեկտները պետք է դիտարկվեն միասնության անքակտելի կապի մեջ: Միջազգային տեսության մեջ գերակշռում են նեոլիբերալները 2, որոնք ինքնիշխանությունը բնութագրում են հետևյալ կերպ. 1) ինքնիշխանությունը բնորոշ է միայն պետությանը, որն առանձնացնում է վերջինս սոցիալական այլ իրողություններից, 2) ինքնիշխանությունը փոխկապակցված է ժողովրդի կամքի (պետության բնակչություն) հետ, 3) ինքնիշխանությունն իրական է, որը չի պահանջում որևէ մեկի հաստատումը, և այն պետք է հիմք հանդիսանա այլ պետական ​​և իրավական իրողությունների 3: Ուսումնասիրելով տարբեր հեղինակների տեսակետները և իրավական-քաղաքական ուղղությունները, անհրաժեշտ է ընդհանրացնել ինքնիշխանության հայեցակարգի սահմանումը, որը բնութագրելու է ֆենոմենը ՝ առանց տուրք տալու քաղաքական իրականությանը:  Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել հետևյալը. Պետության ինքնիշխանությունն ունի քաղաքական-իրավական բնութագիր, ինչը նշանակում է, որ պետության ինքնիշխանությունը բաղկացած է երկու հիմնական քաղաքական-իրավական բաղադրիչներից. ,  Քաղաքական ասպեկտը գործում է որպես արտաքին ուժ, իսկ իրավականը `դրա բովանդակությունը 1: - Ինքնիշխանությունը պետության անբաժանելի հատկությունն է և ամենակարևոր հատկանիշներից մեկն է:  Պետությունը կարող է գոյություն ունենալ միայն ինքնիշխանության առկայության պայմաններում, իսկ իր հերթին ինքնիշխանությունը գործում է միայն պետականության շրջանակներում: - Ինքնիշխանությունը պետք է լինի իրական:  Այս սկզբունքը պահանջում է, որ այդ երեւույթը գոյություն ունենա իրականում և ոչ թե պաշտոնապես ամրագրվի նորմատիվ իրավական ակտերում: Քննարկվող կատեգորիան բնութագրում է անփորձությունը, այսինքն `ինքնիշխանություն կրողն իրավունք ունի ընդունել ցանկացած լուծում` համաձայն ներքին-արտաքին պայմանների և հարաբերությունների (տնտեսական, միջազգային և այլն): - Ինքնիշխանության շարունակականությունը նշանակում է, որ դրա գործողությունը չի սահմանափակվում որոշակի ժամանակահատվածով, այլ ընդհակառակը, պետությունների ճնշող մեծամասնությունը դա արտացոլում է սահմանադրության մեջ, որի գործողությունն ուղղված է դեպի ապագա: - Կառավարության անկախություն:   Վերջինս ինքնիշխանության քաղաքական բաղադրիչն է:   Այս դրույթը առաջ է քաշում երկու պահանջ. 1) պետական ​​իշխանությունը պետք է զերծ լինի արտաքին միջամտությունից, անկախ առաջնորդի ներքին քաղաքականությունից և մասնակցի միջազգային հարաբերություններին հավասարության և ազատության սկզբունքների վրա 1, 2) պետության մեջ պետական ​​իշխանություն 2 Սերգունին Ա., Ինքնիշխանություն:  Էվոլյուցիայի հայեցակարգ, «Քաղաքականություն», 2010, № 4, էջ: 23-28: Խանութը չպետք է սահմանափակվի այլ հավասարազոր մարմիններով 2: - Պետական ​​իշխանության միասնությունը համարվում է ինքնիշխանության անհրաժեշտ պայման, ինչը ենթադրում է, որ իշխանության երեք ճյուղերը `օրենսդիրը, գործադիրը և դատական ​​համակարգը, պետք է կազմեն ինքնիշխանության մեկ միասնականություն 3: - Կառավարության գերակայությունը:  Այս տերմինը նշանակում է, որ գերագույն իշխանությունն իր գործունեության ընթացքում չպետք է սահմանափակվի որևէ գործոնով, որն արտահայտվում է ինքնիշխան տերության կողմից ընդունված իրավական ակտերի գերակայությամբ, և դրանց գործողությունը տարածվում է պետության ողջ տարածքում:   Միակ հանգամանքը, որը պետք է սահմանափակի պետական ​​իշխանությունը ժողովրդավարական երկրներում, ժողովրդի հիմնարար ազատություններն ու իրավունքներն են, որոնք պետք է երաշխավորվեն պետության կողմից:   Միջազգային կազմակերպություններին անդամակցությունը չպետք է լինի ինքնիշխանության սահմանափակում, այլ ինքնիշխանության իրականացման միջոց: Այս չափանիշները Ա. Բրեդիխինն իրավամբ անվանում է ինքնիշխանության սկզբունքներ: Այսպիսով, ամփոփելով վերը նշվածը, կարելի է տալ ինքնիշխանություն հասկացությունը: Ինքնիշխանությունը պետության անհրաժեշտ առանձնահատկությունն է, որը սահմանվում է պետական ​​իշխանության միասնության և անկախության մեջ, ինչը հնարավորություն է տալիս վերջինիս ինքնուրույն ձևավորել և իրականացնել իր կամքը, ընտրել պետական ​​իշխանության կազմակերպական և իրավական ձևը ՝ իր ինքնիշխանությունն ամրագրելով նորմատիվ իրավական ակտերում: , այն հաստատելով պետական ​​մարմինների բովանդակության մեջ: Որպեսզի հնարավոր լինի խորությամբ ուսումնասիրել պետական ​​ինքնիշխանության էությունը, նախ անհրաժեշտ է նախ հասկանալ, թե որն է դրա աղբյուրը, ինչը կրողը:   Գիտնականների որոշ խմբեր նրանց չեն բաժանում, նրանք նրանց նայում են որպես մեկ միասնականություն ՝ նույնականացնելով երկու առարկաները:   Իրավաբանական տնտեսագետների մեծ թվաքանակը դրանք համարում է որպես առանձին կատեգորիաներ, որոնք լրացնում են միմյանց:   «Ինքնիշխանության աղբյուր» տերմինը պետք է հասկանալ որպես հրապարակավ կազմակերպված մի սուբյեկտ, որի կամքով ձեւավորվել են պետական ​​և պետական ​​մարմինները 1:  Ա. Բրեդիխինն իր աշխատանքում արտահայտում է այն կարծիքը, ըստ որի ինքնիշխանության աղբյուրը պետք է լինի պետական ​​կառուցվածքից դուրս:  Այնուամենայնիվ, պետականության առաջացման տարբեր տեսություններ կան, ուստի, եթե առաջնորդվենք այս տեսակետով, դժվար կլինի մատնանշել այն թեման, որը դրա աղբյուրն է (օրինակ ՝ ըստ պետականության առաջացման պայմանագրային տեսության, դրա աղբյուրը կլինի ժողովուրդը, բայց բռնության տեսությունը ՝ ուժեղ դասը):   Նույնիսկ ժամանակակից նահանգներում այդ թեման այլ է:  Մեր կարծիքով `դժվարություններ և հակասություններ չառաջացնելու համար ճիշտ կլինի աղբյուրը մատնանշելիս հիմնել ներքին օրենսդրությունը:  ՀՀ Սահմանադրությունը Հայաստանի Հանրապետությունը բնութագրում է որպես ժողովրդավարական պետություն և նշում, որ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին:   Սահմանադրության 2-րդ հոդվածը սահմանում է, որ ընտրությունները և հանրաքվեները ժողովրդավարություն իրականացնելու ձևերից մեկն են:   Վերոնշյալից 1 տե՛ս Bredihin A. Lyիշտ կարելի է պնդել, որ իր պետական ​​ինքնիշխանության աղբյուրը Հայաստանի Հանրապետության ժողովուրդն է, բնակչությունը:  Ռուսաստանի Դաշնությունն իր Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշել է. «Ռուսաստանի Դաշնությունում իշխանության միակ աղբյուրը ինքնիշխանության կրողը նրա բազմազգ ժողովուրդն է» 1:  Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրությունն առաջնորդվում էր Jeanան-quesակ Ռուսոյի երկու գաղափարախոսություններով ՝ ուղղակիորեն ամրագրելով ժողովրդավարության գաղափարը: «Ինքնիշխան կրող» կատեգորիան ուղղակիորեն կապված է ինքնիշխանության աղբյուրի հետ:  Ինքնիշխանության սուբյեկտ է տվյալ պետական ​​տարածքում պետական ​​բարձրագույն իշխանություն իրականացնող սուբյեկտը:   Ինքնիշխանության կրող պետք է համարվի հրապարակավ կազմավորված խումբ, որն ունի հնարավորություն և լիազորություններ գերագույն իշխանություն իրականացնել տվյալ պետության տարածքում `իրավական համակարգի և պետական ​​մարմինների միջոցով: Հետազոտությունները և միջազգային փորձը ցույց են տալիս, որ միջազգային հարաբերությունները խորանում և զարգանում են:   Հայաստանի Հանրապետությունը, որը մի շարք միջազգային կազմակերպությունների անդամ է, վավերացրել է ինչպես երկկողմ, այնպես էլ բազմակողմ պայմանագրեր: Միջազգային նորմերը հատկապես օգտագործվում են ՀՀ-ի կողմից, ինչը վկայում է Սահմանադրության 6-րդ հոդվածը, ըստ որի `միջազգային պայմանագրերը Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգի բաղկացուցիչ մասն են:   Նույնն ամրագրված է «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 21-րդ հոդվածում, որի 2-րդ մասը պահանջում է, որ ՀՀ օրենքները և այլ իրավական ակտեր համապատասխանեն միջազգային իրավունքի ընդհանուր նորմերին և սկզբունքներին, ինչպես նաև 4-րդ կետի 2-րդ մասը: նույն հոդվածի հրամայականը: սահմանում է կանոն, համաձայն որի, եթե Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի կողմից վավերացված միջազգային պայմանագրով այլ նորմեր են սահմանվում, քան օրենքով նախատեսված են, ապա կիրառվում են վավերացված միջազգային պայմանագրի նորմերը: Փորձը ցույց է տալիս, որ միջազգային պայմանագրերը հետզհետե ավելի ու ավելի են թափանցում ներքին իրավական համակարգ, և պետություններն էլ իրենց հերթին պարտավոր են իրենց ներքին իրավական ակտերը համապատասխանեցնել վերջինիս «կանոններին»:   Այնուամենայնիվ, այստեղ վտանգ կա, քանի որ նման միտումների առկայության դեպքում պետության ինքնիշխանությունը կկրի լուրջ սահմանափակումներ:   Հայաստանի Հանրապետությունը, վավերացնելով միջազգային պայմանագրերը, ոչ միայն ստանձնում է որոշակի պարտավորություններ, այլև պարտավոր է իրականացնել ազգային իրավական ակտերը `իրենց կողմից սահմանված նորմերին համապատասխան:  Այնուամենայնիվ, հարց է առաջանում, թե որքանով են այս միջազգային իրավական ակտերը համապատասխանում ներքին օրենսդրությանը:   Ինչպես գիտենք, յուրաքանչյուր պետություն ունի որոշակի իրավական ավանդույթներ, որոնց հիման վրա զարգանում է իրավական համակարգը:  Միջազգային իրավական ակտերը, սահմանելով որոշակի կանոններ և սկզբունքներ, օբյեկտիվորեն հնարավորություն չունեն հաշվի առնելու յուրաքանչյուր պետության իրավական առանձնահատկությունները:   Բացի այդ, միջպետական ​​իրավական ակտերը պարտավորություններ են բերում Հայաստանի Հանրապետության համար, որոնց կատարման համար պատասխանատու է վերջինս:  Այս կամ այն ​​միջազգային կազմակերպության անդամակցությունը թաքնված վտանգ է պարունակում, որն ուղղակիորեն համարվում է «ocracyողովրդավարության դոկտրինի» հեղինակ Jeanան-quesակ Ռուսոն:  Տե՛ս Russo G.-J., General Convention, Moscow, 1998, էջ: 220-221թթ. սպառնում կամ անուղղակիորեն սպառնում է պետության ինքնիշխանությանը:   Օրինակ ՝ ՄԱԿ-ի կանոնադրության 4 1 1-ին հոդվածը սահմանում է. «Բոլոր մյուս խաղաղասեր պետությունները կարող են լինել Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամներ, որոնք պարտավորվում են կատարել սույն կանոնադրությամբ նախատեսված բոլոր պարտավորությունները»:  ՄԱԿ-ի կանոնադրությամբ նախատեսված սահմաններում զինված ուժերը կարող են օգտագործվել այն պետությունների դեմ, որոնք թույլ են տալիս մարդու իրավունքների խախտումներ:  Վերոհիշյալից դժվար չէ եզրակացնել, որ տվյալ նորմը կարող է ունենալ տարբեր մեկնաբանություններ, քանի որ չի նշվում, թե ինչ խախտումների մասին է խոսքը:  Բոլորս գիտենք, որ աշխարհում չկա մի պետություն, որն այս կամ այն ​​կերպ, անուղղակիորեն կամ ուղղակիորեն, թույլ չտա մարդու իրավունքների ոտնահարում:   Դա նշանակում է, որ այս դրույթը կարող է մեկնաբանվել ՝ ելնելով քաղաքական և տնտեսական շահերից:  Բացի այդ, ինչպես բազմիցս նշվել է, միջազգային ակտերն ավելի ու ավելի են թափանցում ներքին իրավական հարաբերությունների մեջ ՝ վտանգելով ներքին օրենսդրությունը ՝ չեղյալ համարելով դրանց նշանակությունը:  «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքը պարտավորեցնում է օրենքներին համապատասխանել միջազգային նորմերին, ինչը նշանակում է, որ օրենսդիրը չպետք է առաջնորդվի ներքին կարիքներով և պահանջներով, այլ միջազգային կանոններով, որոնք առաջարկվում են տնտեսապես և քաղաքականապես հզոր պետությունների կողմից, որոնք չեն հաշվի առնում ներքին ավանդույթները: ,  «Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական բարեփոխումների հայեցակարգը» կարելի է համարել որպես ասվածի արդարացում:  Դրա ներածության մեջ նշվում է, որ 2005 թ.-ին իրականացված բարեփոխումների նպատակներից մեկը ԵԽ-ին անդամակցելու կապակցությամբ ստանձնած իրավական պարտավորությունների կատարումն էր (էջ 2):   Ներածության 1-ին կետը նշում է, որ բարեփոխումներ իրականացնելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հիմնարար արժեքները, որոնք ընկած են եվրոպական երկրների ներքին և միջպետական ​​իրավական հարաբերությունների հիմքում (էջ 3):  Հայեցակարգի «Սահմանադրական բարեփոխումների հիմքում ընկած հիմնական սկզբունքները» բաժնի 6-րդ պարբերությունը հիմնված է Տեղական ինքնակառավարման եվրոպական խարտիայի սկզբունքների իրականացման վրա (էջ 7):   Եվ դրա «2.6.« Դատական ​​իշխանություն »բաժնում արտահայտվում է հետևյալ գաղափարը.« 2.6.4. Սահմանադրական բարեփոխումները պետք է նախապայմաններ ստեղծեն Հայաստանի Հանրապետության 1998 թ. Բանաձևի համար: Խմբի կանոնադրության մասին համաձայնագիրը վավերացնելու համար: Միջազգային քրեական դատարանը, որը Հռոմում ստորագրվել է 2004 թ. Հուլիսի 17-ին, հաշվի առնելով, որ ՀՀ Սահմանադրական դատարան Նշված պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները 2010 թ. Օգոստոսի 13-ի ISDO-502 որոշմամբ ճանաչվել են հակասող ՀՀ սահմանադրություն »(էջ 36-37) 2:   Այնուամենայնիվ, Միջազգային արդարադատության դատարանի Հռոմի կանոնադրությանը միանալը նշանակում է այդ դատարանի դատախազի լիազորությունը `քրեական գործ հարուցել ցանկացած պաշտոնյայի նկատմամբ` առանց Հայաստանի Հանրապետության համաձայնության:  Չկա երաշխիք, որ Խարտիայի անդամ մյուս երկրները, ելնելով իրենց սեփական շահերից, չեն հարուցի նման գործ:   Ադրբեջանը նույնպես սկսել է այս կանոնադրությանը միանալու գործընթացը:  Դժվար չէ պատկերացնել, թե ինչ հետեւանքներ կարող է ունենալ Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանությունը: 2 ՀՀ Սահմանադրական բարեփոխումների հայեցակարգ (նախագիծ), Երևան, 2014 թ. Մարտ: Վերոնշյալ հայեցակարգի «2.7. Հանրաքվեի սահմանադրական երաշխիքները» բաժնում կա ուշագրավ և հակասական դրույթ: «Հանրաքվեի ինստիտուցիոնալացման հիմնական հայեցակարգային մոտեցումներն են` նախապատվությունը տալ հանրաքվեների շրջանակը որոշելու տարբերակին, ըստ որի `միջազգային կազմակերպություններին անդամակցելու հարցերը դրվում են հանրաքվեի, ինչը հանգեցնում է երկրի ինքնիշխանության մասնակի սահմանափակումների: ... »   Այնուամենայնիվ, այս դեպքում հստակեցման կարիք ունեն «ինքնիշխանության սահմանափակում» արտահայտությունը և, մասնավորապես, «ինքնիշխանության մասնակի սահմանափակում» արտահայտությունը:  Ինքնիշխանությունը օբյեկտիվ, բացարձակ երեւույթ է, որը չի կարող «հանդուրժել» նույնիսկ մասնակի սահմանափակումները: Այս փաստերը հիմք են տալիս ենթադրելու, որ միջազգային պարտավորությունները թափանցում են Սահմանադրության բովանդակությունը, մինչդեռ ներքին օրենսդրության մշակումը պետք է հիմնված լինի իրավական համակարգում առկա պետական ​​ավանդույթների, սովորույթների և ավանդույթների վրա:  Նման բարեփոխումներ կատարելու դեպքում ոչ թե պետք է հիմք ընդունեն միջազգային իրավական նորմը, այլ տեղական կարիքներն ու խնդիրները `հաշվի առնելով միայն միջազգային փորձը, հակառակ դեպքում պետության ինքնիշխանությունը վտանգված է:  Նույն իրավիճակն առկա է Մաքսային միությանն անդամակցելու դեպքում: Որքան էլ նոր ասպարեզ բացվի Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման համար, դա կախված չէ այլ պետություններից:   Մաքսային միությանը անդամակցությունը նախատեսում է տարբեր ծրագրերի իրականացում, ինչը հնարավորություն կտա ամրապնդել Հայաստանի Հանրապետության դիրքերը տարածաշրջանում:   Դրանք անպայման կզարգացնեն Հայաստանի տնտեսությունը, այն նույնիսկ կդարձնեն տարածաշրջանի էներգետիկ կենտրոն, հնարավորություն կտան էլեկտրաէներգիա արտահանել:  Այնուամենայնիվ, մի կողմ դնելով բնության աղտոտման հարցը, հարց է առաջանում ՝ արդյո՞ք Հայաստանը բավարար տնտեսական ռեսուրսներ ունի այդ նախագծերն իրականացնելու համար:  Իհարկե ոչ.  Սա նշանակում է, որ վերջիններս իրականացվելու են այլ պետությունների ֆինանսավորմամբ, ինչը Հայաստանին կախվածության մեջ է դնելու ՝ դառնալով իր ինքնիշխանությունը սահմանափակելու առիթ:   Համաձայն Մաքսային միության կանոնադրության 41-րդ հոդվածի, երրորդ երկրների նկատմամբ տարածվելու է միասնական մաքսային ռեժիմ:  Այլ կերպ ասած, Հայաստանի Հանրապետությունը զրկված է իր արտաքին քաղաքական ռազմավարության ազատ որոշմամբ:   Բացի այդ, կա մեկ հանգամանք. Պետություններն ազատ են անդամակցելու այս կամ այն ​​միջազգային կազմակերպությանը, ավելին ՝ նույն պետությունն ազատ է անդամակցել երկու «ևս կազմակերպության, բայց Մաքսային միությանը անդամակցելու դեպքում Հայաստանը երկընտրանքի առջև է կանգնած Եվրամիության և Մաքսային միության միջև»: Միանալով այս երկու կառույցներից մեկին `կապերը մյուսի հետ դառնում են անհամատեղելի:  Ըստ Մաքսային միությանն անդամակցելու նախնական պայմանավորվածության ՝ պետությունները կարող են անդամագրվել մեկ այլ տնտեսական կազմակերպության, եթե դա չի հակասում Մաքսային միության կանոնադրությանը:   Այստեղից 1 1) Տրանսպորտի ոլորտում. Ա) նոր մայրուղու կառուցում, որի միջոցով հյուսիսը կապվելու է հարավի հետ, բ) Իրան-Հայաստան, Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան երկաթուղիների կառուցում: 2) էներգետիկայի ոլորտում. Ա) Մեծամորի ԱԷԿ-ի նոր էներգաբլոկի կառուցում `1000 ՄՎտ հզորությամբ, բ) Հրազդանի ԱԷԿ-ի հինգերորդ բլոկի կառուցում` 440 ՄՎտ հզորությամբ, էլեկտրատուրբինների արտադրություն («Армения и Таможенный союз.   Ինտեգրումների տնտեսական ազդեցության գնահատում », Սանկտ Պետերբուրգ, 2013): Փաստ է, որ Հայաստանի ազատ կամքի որոշման ուղղությունները սահմանափակվում են Արտաքին քաղաքականությամբ: Այսպիսով, որքան էլ ապահովում են միջազգային իրավական ակտերի, սկզբունքների և օրինաչափությունների «գայթակղիչ» նորմերը, որքան էլ միջազգային կառույցներին անդամակցությունը պետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման համար նոր հնարավորություններ ստեղծի, դրանք բոլորը կախված են պետության կտրուկ ինքնիշխանությունից:  Նախքան այս կամ այն ​​միջազգային կազմակերպությանը անդամակցելը և միջազգային իրավական ակտերը վավերացնելը, անհրաժեշտ է տալ իրավական գնահատական, թե դա որքանով կազդի պետության ինքնիշխանության վրա:  Հասկանալի է, որ անդամակցությունը նշանակում է հրաժարվել ինքնիշխանությունից որոշակի քանակությունից, բայց այդ գումարը չպետք է խեղաթյուրի ինքնիշխանությունը: Սարգիս Իսոյան ՊԵՏԱԿԱՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՄԱՆ ԱՅՍՕՐ ԽՆԴԻՐՆԵՐ Հիմնաբառեր. Ինքնիշխանություն, ինքնիշխանություն հասկացություն, սկզբունքներ, ինքնիշխանության աղբյուր, ինքնիշխանության կրող, միջազգային իրավական ակտեր, ինքնիշխանության սահմանափակում: ։

Պետական ինքնիշխանությունը հրատապ հիմնահարց է, որը կարիք ունի բազմակողմանի  և մանրակրկիտ ուսումնասիրման։
  Արդի ժամանակաշրջանում կարծես անտեսվում է սույն կատեգորիան և մղվում հետին պլան։
  Այս հոդվածի շրջանակներում փորձ է արվել բազմակողմանի ուսումնասիրել «ինքնիշխանություն» կատեգորիայի էությունը և բովանդակությունը։
  Աշխատությունում  անդրադարձ  է  կատարվել  վերջինիս  սահմանափակման  հիմնախնդրին,  առկա  վտանգին և հնարավոր հետևանքներին։
