ԳՅՈՒԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԵՐՈՍՆԵՐԸ ՀԱԿՈԲ ՄՆՁՈՒՐԻ «ԿԱՊՈՒՏ ԼՈՒՅՍՈՒՄ», «ԱՐՄՏԱՆ», «Կռունկ, Ո՞ւՐ ԵՍ WԱՆԿՈՒՄ»: Հավաքածուներ [1]  Կորցնելով ամեն ինչ, կոտրված սրտով և երազանքներով, նա նոր կյանք սկսեց Պոլսում, բայց 20-30-ականներին Թուրքիայում հայ գրողը իրավունք չուներ նկարագրել հայկական գյուղը:  Մնձուրին գրում է գյուղի մասին մինչև 1915 թվականը. «Տեղահանությունից առաջ ես ձեզ կասեմ այն, ինչ գիտեի:  Ես չգիտեմ, թե ով է դրանից հետո մնացել, ինչ է պատահել: «[2] Մնձուրին իր պատմվածքների մեջ ստեղծել է բազմաթիվ հերոսների, որոնք վառ, ընդգծված կերպարներ են, մեր գրականության ականավոր գրական հերոսներ, մարդկային որոշ անհատականություններ, որոնք միևնույն ժամանակ տիպեր են, պատկերներ, որոնք խտացնում են հայ գյուղացու տարբեր շերտերի բնորոշ գծերը ,  Նրանք իրենց մտածողությամբ, վարքով, կյանքով, աշխատանքով, մարդկանց և կենդանիների հանդեպ մեծ սիրով լրացնում են հայ գյուղացու կերպարը, որը տեղայնացված է բնության և ժամանակի համատեքստում: կատարյալ, ամբողջական:  Մնձուրիի հերոսները իրենց հողին ու ջրին, դարավոր պատմությանն ու ավանդներին կապված մարդիկ են, նրանց յուրաքանչյուր շարժում, գործողություն, խոսք իրենց հարազատ տարրի արտահայտությունն են:   Հերոսների արտասանած յուրաքանչյուր նախադասություն կրում է ժողովրդի կյանքի ու առօրյայի խորը դրոշմը: Բայց, այստեղ զարմանալին ու տարօրինակն այն է, որ այդ ամենի հետ շփվելուց հետո հետևում է անբացատրելի կարոտը:  Այդ կարոտը պատկանում է հեղինակին, ով իր հերոսների կողքին է: Եվ ամենակարևորն այն է, որ նույնիսկ ամենաբացասական հերոսի մեջ հեղինակը կարող է ցույց տալ նույնիսկ չնչին լավը, դրականը `ասելու, պնդելու, ապացուցելու, հաստատելու մարդկայինը, որ չի կարելի հիասթափվել նույնիսկ ամենավատից, եթե կա լավ է նրա մեջ ինչ-որ տեղ: , մարդու սաղմը, մասնիկը:  Միևնույն ժամանակ, այն չի կարող գոյություն ունենալ, գոյություն չունի «Ուստի, Հակոբ Մնձուրը, առողջ հայրենասիրությունը, նրա գյուղատնտեսության դրականը, նրա գրականության հիմքը» [3]: Մնձուրին հիմնականում պատկերում է այն մարդկանց, ովքեր դժվարությամբ են իրենց ապրուստը գտնում հայրենի բնության մեջ, ովքեր իրենց գործն անում են համբերատար, նրբորեն ՝ հարմարվելով ճակատագրին:  Դրանք, կարծես, բնության մի մասն են ՝ իրենց նախնիների պարզ հոգով, հողի ու կենդանիների հանդեպ սիրով: Մնձուրիի հերոսները գյուղացիներ են, հիմնականում հայեր, բայց և ոչ հայեր:  Նրանք բոլորը նույն հող ու ջրի մարդիկ են, եղբայրական աշխատանքում, բարի:  Նրա պատկերած գյուղական աշխարհը բնակեցված է ոչ միայն հայերով, այլև քրդերով, ղզլբաշներով, ասորիներով, հույներով և այլազգիներով, որոնք ապրում են միմյանց կողքին, բնական կապերով միմյանց հետ, բայց ունեն իրենց կյանքի ձևերը, սովորույթները, ավանդույթները («Տիվրիկի Միսաք», «Աթ Կուզել», «orորիգորի տե զորի», «ikիկարան», «Անոտություն», «Բիրիտեի տիմիտ», «Թաղլուենց Մարլու», «Յուրուչայի ժողովուրդը», «Էսքեսեմ այս մարդ» հայկական չէ »,« Հարեն »,« Ստամբուլ »,« Նռնակի մամայի որդու խանութը »): Մնձուրին պատմում է նաև իրենց սովորույթների մասին ՝ դրանք կողք կողքի աննկատ դնելով, ցույց է տալիս այդ աշխարհի իրական տերերի ՝ բնիկների հատուկ հարազատությունը դեպի երկիրը:  Այդ երկրի բնիկը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ:  Հողի, բնության, տնային կենդանիների հետ մտավոր հարաբերությունները դրա էության հիմնական հատկություններն են:   Մնձուրին ցույց է տալիս, թե ինչպես են այդ բնիկների հետ ապրող օտարերկրացիները «հայախոս», ուստի աշխարհը Հայաստանը է, իշխողները տարբեր են:  Աշխարհ, որտեղ հայը իր տիրակալներին կվերաբերվեր բնիկի աչքերով:  Եվ այդ հայացքում զարմանք կա:  Նորեկին, ով չի հասկանում երկրի լեզուն… »[4]: Մնձուրիի աշխատանքում կան «աշխատողներ» և «գյուղական հարուստներ», բայց չկա ընդգծված սոցիալական հակասություն:  Նրանք բոլորը ֆերմերներ են, մեկը աղքատ է, մյուսը ՝ հարուստ, գյուղացիներ ՝ իրենց հոգսերով, ցավերով ու դժվարություններով:   Մնձուրին չի փորձում առանձնապես բացասական կերպարներ ստեղծել երկու պատճառով: Նախ, Մնձուրիի պատկերած գյուղը իրականում սոցիալական ընդգծված հակասությունների տեղ չէր: Դա ինչ-որ չափով դեռ նահապետական ​​գյուղ էր, ապա կա սուբյեկտիվ հանգամանք:  Մնձուրին խոսում է այն մարդկանց մասին, ովքեր հիմնականում իրական մարդիկ են, ովքեր այլևս գոյություն չունեն: Խոսելով ողբերգական կյանքից հեռացած իր մտերիմ ընկերների և ծանոթների մասին ՝ որպես հիշատակի և հարգանքի տուրք, Մնձուրին խոսում է մեղմ երանգներով, կարոտով, բարի և անկողմնակալ սիրով:  Գրողը պատմում է իր կորած բնույթի, իր սիրո ողբերգական կորստի մասին: Մնձուրիի հերոսը Աստծո մարդն է, որին նա աշխարհ է բերում Մարիամ անունով աղքատ և աննկատ, դժվարամիտ գյուղացի մի կին, որի բարոյական հիմքի վրա ամրապնդվում և բարձրանում է հայ ընտանիք-հայրենիքը:  Հայ պատրիարքական ընտանիքի խիստ կանոնների համաձայն դաստիարակված երեխային չի կարելի մայր անվանել, նա լուռ է, զրկված է ընտանիքի մեծերի հետ խոսելու, նրանց ներկայությամբ երեխային շոյելու, իր զգացմունքներն ու արտահայտելու աստվածային շնորհից: մտքեր ընդհանրապես:  «Մեր մայրերը» հուզական պատմվածքում Մնձուրին նկարագրում է հայ հարսնացուների դժվար առօրյան (ի դեպ, Մնձուրուբարի բարբառով հարս ասելիս պետք է նկատի ունենալ մայր, իսկ մայր նկատի ունենալ ՝ տատիկ, տատիկ) ,  Հեղինակը համեստորեն ընդդիմանում է անանուն հայ խոնարհ ժողովրդի դժվարին ու դժվարին կյանքին ՝ պաշտպանելով միայն իր հարսնացուի, այսինքն ՝ մոր, կորցրած իրավունքը բոլոր հայ հարսնացուները գրելով: «Այն, ինչ նրանք քաշեցին, սրբերը չքաշեցին, Հռիփսիմները, Գայանները, այլեւս չտուժեցին սուրբ լինելու համար»: [5] Հարսնացուները պահում էին իրենց խոսքն ու խոնարհությունը ոչ միայն տղամարդկանց, օտարների, այլ նաև սկեսուրների մոտ, և նրանց բոլոր հարցերին պատասխանում էին ձայներով, գլխով արած կամ երեխաների միջոցով:   Եթե ​​տանը միջնորդ չկա մեծահասակների հետ խոսելու համար, այդ դեպքում խոսակցական լեզուն Մյունջերն է: «Պապս ՝ կինը, չի խոսում մորս հետ:   Նա նաև չի խոսում հայրիկիս կամ մորս հետ:   Տունը կխոսի իմ ու որդուս հետ միայն այն ժամանակ, երբ մենք միզելու ենք: » «Եթե նա շնչում է շրթունքների արանքում», նրա «այո» -ն է: - ասում է նա, - դա իր «ոչ» -ն է: - Շի !շ: Արդյո՞ք նրա «հայացքը, հայացքը» է: «Բողոքո՞ւմ է: Արդյո՞ք դա նրա« Ես եմ՞, ես արեցի՞ »» («Կինը և ես») [6]: Մնձուրիի պատմություններում կան հարսնացուների համրությունը նկարագրող բազմաթիվ էջեր («Կոզիկ», «Հարսնություն», «Հարսիկ» և այլն), և, ինչպես թվում է, «Մյունջերեն» -ը յուրահատուկ «բառապաշար» ուներ յուրաքանչյուր հարսնացուի համար: Միայն ամուսնացած կանայք կարող էին ողջունել ծանոթներին ու հարազատներին: Առանց բառ արտասանելու, նրանք միացրեցին աջ ձեռքի բութը, ցուցամատը և միջին մատը, նրբորեն դրեցին ծանոթի (ընկերոջ) ձեռքին, ապա մատները բաժանեցին, ձեռքը դրեցին շրթունքին, ճակատին և վերջապես կրկին: շրթունքի վրա:  Տղամարդը հեռավոր կամ հաճելի հյուր էր, այս ողջույնը կրկնվեց երկու անգամ ՝ ցանկանալով ասել, որ կինը շատ ուրախ է նրան տեսնելուց:  Աղջիկը, նույնիսկ եթե հյուրը ընկեր էր, չէր մոտենում, հրաժեշտ չէր տալիս, անտարբեր չէր խոսում:  Կա՞ այդ ամենի իմաստն ու տրամաբանությունը:  Հարցը, իհարկե, դա չէ:  Այստեղ հնարավոր է, որ այդ բարքերի և սովորույթների պատճառը ծերերի հանդեպ հարգանքն ու ակնածանքն է:  «Յուրաքանչյուր տղամարդ հարսնացու՞ է ուզում»:  Աշխատել.  Մաքրեք տունը, գոմը, հավաքեք աղբը, ջուր բերեք, սարի մեջ խոտ քաղեք, դաշտը փորեք, փոս փորեք և պահապան ունենաք:  Ձեր հարսնացուն նրանց համար է:  «Երեխա բերելն այն է, երբ կա», - բացատրում է Մնձուրին: «Ինչու՞ ես պետք աղջիկ աղջիկ»:  Պե՞տք է նստել տան դիմաց, նայել դեմքին:  Աղվոր!  Ձեր ասածը հնավո՞ր չպետք է լինի:  Պետք չէ ամուսնանալ փոքրիկ աղջկա հետ:  Թող ձեր որդին լինի վեց կամ յոթ տարեկան:  Մեծ տարիքով և ուժով գնացեք աղբյուր, լցրեք կուժը, մի անգամ գցեք կապոցը և քայլեք: »[5] Այդ պատճառով Մնձուրին խոսում է անհավասար ամուսնությունների ու դրանց պատճառած սոցիալական ողբերգությունների մասին ՝ ընդգծելով զոհերի հանդեպ իր ողորմածությունն ու համակրանքը:  Ինչ վերաբերում է սոցիալական այլ չարիքների մասին խոսելիս, այս դեպքում էլ, իհարկե, Մնձուրիի թիրախը նույնպես վնասում է այդ չարիքների հիմնական պատճառներին:  Մի տեղ հարուստների պահվածքը, մեկ այլ վայրում `հասարակության հետամնացությունը, տգիտությունը, բայց հիմնականում որպես սկզբունք, գրողի աշխատանքի հիմնական առանցքը ոչ այնքան չարիք ոճրագործների դատապարտումն է, այլ ավելի շուտ նրա պաշտպանությունը, ողորմություն և համակրանք չարի «խոնարհ» զոհերի հանդեպ: , Ոգեշնչված իր հրաշալի գյուղական աշխարհից `« Սիրահարություն »պատմվածքը սիրո պատմություն է մի երիտասարդ ուսանողի, ով ստեղծեց իր աշխարհը գրականությամբ, ով հայ գրականության մեջ շատ գրական նմանություններ ունի միայն սյուժեի տարրերի, ինքնության և թեմայի տարբերությամբ: , դրանք կարող են պայմանականորեն վերնագրվել «Հայկական համեստ»: Ակսել Բակունցի «Խոնարհ աղջիկը» ՝ որպես նյութի կատարյալ վաճառք, որի շուրջ հավաքված են հայկական համեստ գրերի նոր տեսակներ ՝ Սյուզան («Պատվո»), Սոնա («Միրհավ»), հնձողի կին («Ալպյան մանուշակ»):  Քանի որ գյուղում բերքն առատ էր, այնպես էլ հույզերը պտտվում էին: Սիրային հարաբերությունները բուռն էին և փոխադարձ:  Հուրթի դաշտերի հասունության բանալին գցեց Նարոն, որի առաջին հայացքից արդեն սեռական ցնցումներ են առաջանում: «Նա դարձել էր նուրբ, երկար աղջիկ ՝ շագանակագույն դեմքով և դեղին մազերով:  Մեր երկրի կանանց բնորոշ չէր այդքան նուրբ, բարեկազմ, բարձրահասակ լինելը, իսկ մազերը, հալվելով մի գեղեցիկ ոսկե գույնի մեջ, ընկնում էին մի աղջկա հատուկ ծաղկի նկարից, ցած իջնում ​​գետնին ու նստում ու նստում հասնել գետնին և դեռ աճել գետնին: «[5]  Այս հիացմունքը վերածվում է սիրո, կռապաշտական ​​երեկոներին արտասահմանում նրանք հանդիպում են, շոյում միմյանց ՝ տեսանելի դարձնելով իրենց զգացմունքները խիստ միջավայրի համար, ինչը դադարեցնում է սիրո հետագա ընթացքը:   Նարոն արագ ամուսնանում է մի տան մեջ գտնվող գյուղացու որդու հետ: Այս լուծմանը մենք արդեն ծանոթ ենք «Նամուս», «Միրհավ», «Համեստ աղջիկ» պատմվածքներից:  Պատմությունը դառնում է վեպ: Նարոն հանդիպում է իր անկեղծ և իրական սիրո առարկային, ասում է, որ նրանք ամուսնացել են իր կամքին հակառակ, և արցունքները «թափվում» են թարթիչներին:   Անավարտ սիրո դրաման չի բացահայտվում:   Անտեսելով աղջկա ցանկությունները ՝ ակամա գործարքը կխեղաթյուրի առաջացող ընտանիքի հոգեբանական մթնոլորտը: Ի վերջո, կյանքի ձանձրույթը, որը հետևում է փորձառու ամենաբարձր հույզերին, կսպանի հոգին, որոշ դեպքերում ՝ մարմինը:  Նույնիսկ եթե մարմինը դիմադրում է, հոգին ընդվզում է:  Այս իմաստով, ապստամբության կատարյալ մարմնացումը Հրանտ Մաթոսյան Աղունի տեսակն է, որը դեմ էր աղքատ ու դժկամ Սիմոն տիպին:  Գերբարոյական հայկական միջավայրում խոնարհները մենակ են, զոհվում են հնարավոր մեղքից ազատվելու համար, սիրո և մեղքի հակադրությունը վերածվում է էթնիկական բարոյականության հետ միասնության, որտեղ սերը ՝ այնտեղ մեղքի արդարացումով: Անդրադառնալով անհավասար ամուսնությունների թեմային ՝ կարելի է հիշել «Կուզելում», «Էյուփ աղա», «Իմ տղայություն», «Հարեն», «Աննա» պատմությունները և սեռական կյանքի բարդությունների պատճառած ողբերգություններին նվիրված պատմությունները. «Էլիֆ», «Խոզապուխտ» և այլն, որոնցից յուրաքանչյուրը պեղում է սոցիալական աղավաղումների արդյունքում առաջացած ավերածությունները:   Այս պատմություններում Հակոբ Մնձուրին տարավ ոչ միայն հայ հերոս-հերոսուհիներ, այլ նաև այլ ազգություններ ՝ այդպիսով շեշտելով սոցիալական անհավասարությունների և բարդությունների ընդհանուր բնույթը, որոնց զոհերը դարձան «հայերը, թուրքերը», «ղզիլպաշը», հույներն ու ասորիները:   «Կուզելում» պատմվածքում հերոսն ու հերոսուհիները կղզիներ են:  «Մի քանի վայրկյան անց մայր ու որդի մեծանում էին:  Պատմության հետևյալ տողերը ցույց են տալիս, որ տղան վարակվել է ջերմությամբ:  Նա հազիվ տասնհինգ տարեկան էր, նիհար, վատառողջ, իսկ մայրը ՝ գեղեցկուհի ու ուժեղ Մելեքը, երեսունհինգ տարեկան էր:  Պարզվում է ՝ նրանք ոչ թե մայր ու որդի են, այլ տղամարդ ու կին:  Տղան այդքան գեղեցիկ կնոջ ամուսին է:  «Ալի էֆենդին գիտի իր գործը, այս Մելեքն ամուսնանում էր իր ավագ որդու հետ:   Անկեն ունի նաեւ չորս թոռ:   Նա մահացավ, իսկ Աթ փոքրիկը վերցրեց Կուզելին: Նա մեկ ուրիշին բաց կթողնի:  Մելեքը շատ արոտներ ունի ինչպես այստեղ, այնպես էլ Չայղարանից ներքև:   Սոխի այս դաշտը նույնպես պատկանում է Մելեկին:   Ի՞նչ կանեիք, եթե լինեիք:   Կնոջը կբռնեիք ձեր գրկում: »[5] Որպեսզի Մելեքի հարստությունը չկորցնի, իր երկրորդ որդու ՝ Ալի Էֆենդիի կորուստից հետո, որը ամուսնացավ իր երկրորդ որդու հետ, զոհաբերեց «At's Kyuzel» - ը:  Այս դասը դաս չէ, որ էֆենդին, որը շտապում է ոչ մի կերպ չկորցնել իր հարստությունը, նրան նոր ռիսկի է ենթարկում:  «Կթողնեի՞ք Ալի էֆենդին մեկ ուրիշի մոտ գնալ: Ինչքա՞ն խելացի է նա»:  Նա այլ երեխաներ չուներ, որդին որդեգրեց նրան: Մելեքը նրան տվեց:  Մելեքի դաշտերը նորից մնացին նրան:  Հիմա նա հագնելու է բաճկոն, նստելու է բակի դռան մոտ, դիտելու կիրճը:  Մելեքն ու նրա որդին նույնը կանեն նրա համար: «[5] Հակոբ Մնձուրիի պատմությունները մանրամասն նկարագրում են գյուղի տղամարդկանց և կանանց արտաքին տեսքը, հագուստը `իրենց մանրամասներով, մինչև սպիտակեղենը (« Էլփակյանի հարսանիքի ոսկե տեղը »այլ պատմվածքներում [7], մասնավորապես` «Ի՞նչ հագնեինք» [8]): )) Կային առանձին և խիստ բարքեր և սովորույթներ, անգիր սովորած օրենքներ նույնիսկ եկեղեցում, հատկապես կանանց համար: Իհարկե, այդ ամենում իր դերն ունեցավ այն փաստը, որ կանայք համարվում են երկրորդ կարգ:  Կանանց նկատմամբ բռնությամբ մեկուսացման մեջ արհամարհանք կար շատ միջնադարյան տարրերի նկատմամբ:  Դեռ, իհարկե, կանայք տնային գործեր էին անում, նույնիսկ դրսում:  Եվ այդ աշխատանքները, նախևառաջ, առիթ էին միմյանց հետ զրուցելու `տանը լռելու մեջ դատապարտվելուց հետո: «Շատրվանների դիմաց կանայք լվացք են լվանում քարե սալիկների վրա:  [9] Գլխավոր հերոսներից մեկը տղամարդիկ էին, ովքեր ամուսնանալուց հետո ստիպված էին մեկ-երկու տարի մեկնել արտերկիր ՝ գումար վաստակելու համար:   Հաճախ նրանց առաջնեկները նորածիններ էին կամ ծնվում էին առանց հայր:  Այս աքսորը կրկնվում էր յուրաքանչյուր չորսից հինգ տարին մեկ իր կյանքի ընթացքում:  Ընտանիքի մի անդամը վերադառնում էր, իսկ մյուսը հեռանում էր:  Եվ պարզվեց, որ ամուսնական կյանքի ընթացքում ամուսինները հինգ կամ տաս տարի չեն ապրել Էլմիասում («Նազար», «Ստամբուլ», «Սիլա»):  Այդպես էր ամբողջ գավառում և Եփրատի մերձակա մյուս գյուղերում, ինչպիսիք են Քեմախը, Չմշկածագը, Ակնը, Արաբկիրը, Տիվրիկը և այլն:  Թուրքիայի կառավարությունը Էրդրամում հավաքում է հարկերի մի մասը, որը գյուղացին չի ունեցել:  Չնայած հացահատիկի, մրգերի, բանջարեղենի և կաթնամթերքի բավականին մեծ ավելցուկ ուներ, գյուղացիներից ոչ ոք նրան չթողեց, ուստի նրան ստիպեցին աքսորել: Օտարերկրացիների կարոտը դեպի իրենց հայրենիքը և հարազատները, ըստ Վարուժանի, «կարոտը» տանջալից էր:  Մի դրվագ «Սիլա» պատմվածքում, որտեղ հեղինակը պատմում է, թե ինչպես են օտարերկրացիները տառապել հայրենիքի ու հարազատների կարոտից:   Ամեն անգամ, երբ Կամգավարից նոր մարդ էր գալիս իր հայրենի գյուղից, նրանք հավաքվում էին, և սկսվում էր հարցերի հեղեղ:  Նրանք հավաքվում էին, երբ ինչ-որ մեկը վերադառնում էր «երկիր» ՝ բարի խոսքեր ասելու, նրան կամ իր հարազատներին փող ուղարկելու, անպայման ՝ բարի խոսքեր ու համբույրներ:   «-Տեսություն, ցտեսություն: Տար Վերցրեք մեր հրաժեշտը բոլոր նրանցից, ովքեր խնդրում են մեզ, հայրենիքի սարեր, ձորեր - Goodտեսություն բոլորիդ… taros ձեզ, այնպես որ դուք նույնպես արի… »[5]: Նույն պատմության հերոսը ՝ Վահանը, Պոլիսգնում չէր հարստանալու ցանկությամբ, բայց հարկադրված էր ստիպված:   «Նա գնաց, եկավ Ստամբոլ… Կնոջ համար շատ դժվար էր բաժանվել Բայց ի՞նչ պետք է աներ:  Երկրում ոչ մի փող չկար, նույնիսկ մի կոպեկ: »[5] Մնձուրին ասում է իր արտասահմանյան հերոսներից մեկի ՝ Ավետյանի մասին: «Թող երկխոսություն լինի, թող երկիրը ուշքի գա, թող բնիկները մեր հարսնացուները կանչեն»: Բնիկները գյուղի հարսնացուների կողմից ստեղծված ժողովրդական երգերն էին, որոնցում նրանք պատմում էին իրենց ամուսնու հանդեպ ունեցած մեծ ու կրքոտ սիրո, կարոտի ու կարոտի մասին:   Ավետյանը երգում էր այդ երգերը, ընկերները լուռ լսում էին տխուր հայացքներով, իսկ երգը կարծես թե թեթեւացնում էր կարոտը: Այդ երգերը Արմթան հարսնացու ստեղծագործություններն էին:  Նրանք հավաքեցին ու հորինեցին: »[5]  Այդ երգերը կարոտի, կարոտի, սիրո, «տանասեր հարսնացուների» ներաշխարհի փոթորիկների արտահայտությունն էին:  Ահա ժողովրդական երգի օրինակ, որը Մնձուրին բերում է «Սիլա» պատմվածքում: «Atեծեք, կրակ տվեք, աղաներ, ես վառվելու եմ, ես ջրի պես ծարավ եմ, աղաներ, ես նայում եմ ձեր ճանապարհին:                                 Ես քնկոտ էի, դու արթուն էիր, աղաներ, ես սիրահարված էի քեզ, Հերուն շատ ցուրտ էր, աղաներ, ինչպիսի՞ն եմ եղել այս տարի:                                 Ես հանեցի կապույտս, աղաները, ես էլ հագա, կարոտում եմ քեզ, աղաներ, ինչ կարող եմ անել:                                 Ես Շիլը չէի լինի, աղաներ, քո սիրած ընկերը, Շիլլեն ինձ չէր բերելու, աղաներ, ինձ բերող մարի:                                 Արի տուն, աղա ,ս, դուրս արի ու տուն արի, ես չեմ ուզում Արմուղանդ, աղա ,ս, արի՛ այստեղ: »[5]: Ըստ Մնձուրիի, «աղաների» հարսնացուները կոչում էին «իրենց 20-40 տարեկան հարսներին ՝ որպես կարոտի, հավասար սիրո ու երկրպագության արտահայտություն»: Կանայք զբաղվում էին օտարերկրյա աշխատանքով, տղամարդիկ ՝ աքսորում, տունը ղեկավարում էին մանկաբարձները:  Երեխաները տատիկներին մայրեր էին ասում, իսկ մայրերը մայրերին `հարսնացուներ:  Մեծ մոր կերպարի տիպիկ դրսեւորումներից է «Նռան մայրը» պատմվածքը:   Հայ ցեղային ընտանիքի առանցքային խաղացողը, օջախի նյութական պատասխանատուն, հոգեբանական միջավայրի ստեղծողը ՝ «Նուռը լայն, լայն այտերով, մեծ կազմով նստեց դարպասի գագաթին» [9]:   «Նռան մայրը» պատմվածքում համանուն հերոսուհին հեքիաթասաց է, նա իր թոռներին և հարևանների երեխաներին հաղորդակցվում է ազգային բանահյուսության գանձարանին ՝ հարստացնելով նրանց երեւակայությունը, ձևավորելով և կատարելագործելով նրանց մտքերը, բառերը և լեզուն:   Folkողովրդական արվեստի տեսականին աղքատ չէ, և երեխաներն ընտրում են ցանկալի հեքիաթը: «Պատմիր հեքիաթը քառասուն աղջիկներին, Նուր մայրիկ մամ» [9]:  Հեքիաթը ծավալվում է ՝ թոնրատանգոլը լցնելով երեխաների հիացմունքով: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Գաբրիելյան Վ., Սփյուռքահայ գրականություն, Երեւան, 2008, էջ. 317: [2] Դարբինյան Գ., ArmArmenia- ն ՝ Մնձուրիի ազատման մեջ, Երեւան, 1994, էջ. 28 [3] Սան Գ., Հակոբ Մնձուրի, Երեւան, 1981, էջ. 63 [4] Գալֆայան Հ., «Հայահայ աշխարհագրություն և Հակոբ Մնձուրի», «Աշխարհ», Փարիզ, 1977, էջ 1001-2: [5] Mndzuri H., Works, Երեւան, 1986, էջ 397, 299, 87, 139, 141, 142, 336, 369, 397,376: [6] Mndzuri H., Armtan, Istanbul, 1966, p. 258 թ. [7] Mndzuri H., Armtan, Istanbul, 1966, էջ 200-1: [8] Մնձուրի Հ., Կռունկ, ինչու՞ ես գալիս, Ստամբուլ, 1974, էջ: 216: [9] Մնձուրի Հ., Կապույտ լույս, Ստամբուլ, 1958, էջ 15, 28, 30: Գրիգորյան ԱԼՎԻՆԱՅԻ ԳՅՈՒԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԵՐՈՍՆԵՐ ՀԱԿՈԲ ՄՆZՈՒՐՈՒՄ «Սյունակի լույս», «ԱՐՄՏԱՆ», «ANՈANՈՎ, Ո՞ւՐ ԵՍ ԳՆՈՒՄ» Հավաքածուներ Հիմնաբառեր. Խնձոր, խոնարհություն ։

Հոդվածում քննվում են գյուղաշխարհի հերոսները և նրանց  հուզող խնդիրները  Հակոբ Մնձուրու ստեղծագործություններում։
  Նրանք իրենց հողին ու ջրին,  դարավոր  պատմությանն ու ավանդներին կապված մարդիկ են, որոնց ամեն մի քայլը, արարքը,  խոսքը իր՝ գրողի հարազատ տարերքի արտահայտություններն են։
    Մնձուրին հիմնականում պատկերել է հայրենի բնության մեջ իրենց ապրուստը  դժվարությամբ հայթայթող մարդկանց, ովքեր իրենց գործը կատարում են համբերատարությամբ, հեզորեն, ճակատագրին համակերպված։
