ԽՄԲԱՅԻՆ ՀԱՅՑԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏՆ ԸՍՏ ՀՀ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ ՆԱԽԱԳԾԻԽմբային  հայցը  հայրենական  իրավական  համակարգին  դեռևս  օտար  ինստիտուտ  է։
   Առաջին  երկիրը,  որն  օրենսդրական  մակարդակով  ամրագրեցխմբային  հայցի  իրավունքը,  Անգլիան  էր։
   Այնուհետև  այս  ինստիտուտը  լայնտարածում ստացավ ԱՄՆ-ում` որպես դասային հայց (class action)1։
  Ուսումնասիրելով  դատավարագետ  Տարրուֆֆոյի  լայնածավալ  աշխատությունը2՝  նվիրված  դասային  հայցին,  կարող  ենք  առանձնացնել  վերջինիս  բնորոշ  հետևյալհատկանիշները.1.  Խմբային հայցի իրավունքը ծագում է այն դեպքում, երբ առաջանում էմեծ  թվով  անձանց  խմբի  շահերի  պաշտպանության  անհրաժեշտություն,  իսկ  գործին  յուրաքանչյուրի  մասնակցությունը  նպատակահարմար  չէ։
   Գրականության  մեջ նշվում  է,  որ խմբի անդամների առավելագույն  թվաքանակի սահմանափակում  չի կարող լինել (նույնիսկ  մի քանի տասնյակ կամ հարյուրավոր հայցվորներ կարող են խմբային հայցիմիջոցով  հանդես  գալ  դատարանում  իրենց  ներկայացուցչի  միջոցով),բայց  տասը  մասնակցից  պակասը  չի  կարող  համարվել  խումբ  և  հիմքհանդիսանալ խմբային հայցի համար3։
 2.  Խմբային  հայցը  հնարավոր  է  միայն  այն  պայմաններում,  երբ  խմբումընդգրկված  անձանց  իրավունքները  խախտվել  են  միևնույն  հանգամանքի  ուժով,  և  նրանց  հայցային  պահանջները հիմնվում  են  միևնույնհիմքի վրա, այսինքն՝ հիմնված են միևնույն փաստական հիմքի և իրավական հիմնավորվածության վրա։
 3.  Խմբային  հայցի  հիման  վրա  քննվող  գործերով  դատավարության  ժամանակ  որպես  հայցվոր  անմիջականորեն  մասնակցում  են  խմբի  մեկկամ  մի  քանի  անդամներ,  այսպես  կոչված՝  ներկայացուցչական  հայցվորներ այն դեպքում, երբ խմբի մնացած անդամները, թեև համարվումեն հայցվորներ, սակայն չեն մասնակցում դատավարությանը։
 Ներկայացուցչի կողմից ներկայացված պահանջներն ընդգրկում են խմբիբոլոր անդամների պահանջները։
 1 Տե՛ս Yeazell S. C., From Medieval Group Litigation to the Modern Class Action. New Haven։
  YaleUniversity Pres, էջ 12-14։
 2 Տե՛ս Tarruffo M., Some Remarks on Group Litigation. Law-paper. 2001 No 11, էջ 406։
 3 Տե՛ս R. A. Nagareda, ,,Class Action Lawsuits” University of Chicago Press, 2007, էջ 3։
 Տեսաբաններն առանձնացնում են խմբային հայցերի մի քանի տեսակներ՝ըստ որոշակի չափանիշների։
  Ըստ  հայց  ներկայացնող սուբյեկտների՝ տարբերում ենք անձանց խմբերի, կազմակերպությունների կամ պետական իշխանության  մարմինների  կողմից  ներկայացվող  խմբային  հայցերի  տեսակները4։
 Հատկանշական  է,  որ  ժամանակի  ընթացքում  խմբային  հայցի  վերոնշյալ  տեսակներն  ունեցել  են  զարգացման  տարբեր  ընթացք  ու  պատմություն։
   Առանձին  անձանց  խմբերի  կողմից  խմբային  հայցեր  ներկայացնելու  իրավունքըսկզբնապես ամրագրվել է անգլո-ամերիկյան իրավական համակարգի երկրների  օրենսդրությամբ։
   Դատավարագետների  մեծ  մասը  պաշտպանում  է  այնկարծիքը, որ խմբային հայցերի առանցքային նպատակը հենց անձանց խմբերի իրավունքների ու շահերի պաշտպանությունն է, ուստի պատահական չէ, որսկզբնական  շրջանում  խմբային  հայց  ներկայացնելու  իարավասություն  ունեցող  սուբյեկտների  կազմը  սահմանափակվում  էր  միայն  անձանց  խմբերով  ևչէր  ներառում  կազմակերպություններն  ու  պետական  իշխանության  մարմինները5։
  Խմբային հայցերը բաժանվում են մի քանի այլ խմբերի ևս, օրինակ՝ հաշվի առնելով այն արժեքը՝ ի պաշտպանություն որի ներկայացվում է հայցը։
  Սակայն բոլոր դեպքերում էլ խմբային հայցերի առանձնացումը ու տարբերակումնէական նշանակություն չեն ունենում, քանի որ խմբային հայցով ներկայացվածբոլոր գործերի վարույթի նկատմամբ կիրառվում են միևնույն կանոնները։
 Ի տարբերություն անգլո-սաքսոնական իրավական համակարգի՝ մայրցամաքային իրավական համակարգում խմբային հայցերի ինստիտուտը լայն տարածում չի ստացել։
  Ավելին՝ այն պահանջները, որոնց վերաբերյալ կարելի է խմբային  հայց  ներկայացնել,  ինչպես  նաև  այդպիսի  հայց  ներկայացնելու  իրավունք  ունեցող  սուբյեկտների  կազմը  զգալիորեն  սահմանափակված  է6։
   Այսպես՝  խմբային  հայցի  ինստիտուտը  գերմանական  իրավունքում  ընդհանուրառմամբ մինչև վերջերս չէր ընդունվում։
  Այստեղ տարածված էր առանձին հայցերը  մեկ  վարույթում  միավորելու  պրակտիկան,  իսկ  ընդհանուր  շահերիպաշտպանության հարցը  կարգավորվում  էր  հանրային  իրավունքի ճյուղերով։
 Սակայն  գերմանական  օրենսդիրը  2005  թ.  ընդունեց  օրենք,  որը  վերաբերումէր  արժեթղթերի  հետ  կապված  վեճերով  խմբային  հայցի  հիման  վրա  քննվողգործերով  վարույթին։
   Քաղաքացիաիրավական  վեճերով  խմբային  հայցերիվարույթները  կարգավորող  օրենսդրական  ակտերը  ընդունվեցին  հետագայում7։
   Ֆրանսիայում,  չնայած  այս  ինստիտուտի  վերաբերյալ  տարածված  բացասական  կարծիքին,  նախագահը  ստորագրեց  կարգադրություն,  որի  համաձայն՝ կառավարությունը հետագայում պետք է զարգացներ խմբային հայցի ի4 Տե՛ս Пучинский В. К., Гражданский процесс США, М., 1979, Էջ 58-68։
 5 Տե՛ս Оскаве К., Классовый иск в американском гражданском процессе// Защита прав и законных интересов граждан и организации, Сочи, ч. 1, 2002, Но 3, էջ 69-71։
 6 Տե՛ս https։
 //www.lawyersandsettlements.com/։
 7 Տե՛ս D. Bund, ,,Capital Markets Model Case Act” Hamburg, 2006, July, էջ 3-6։
 նստիտուտը`  դրանով  բարձրացնելով  արդարադատության  մատչելիությունը։
 2006 թ. նոյեմբերին Ֆրանսիայի ֆինանսների նախարարությունը շրջանառության  մեջ  դրեց  օրենքի  նախագիծ,  որով  թույլատրվում  էր  մինչև  2000  եվրոհայցագնով հայցերը միավորել մեկ խմբային հայցի ներքո8։
 Խմբային հայցի ներդրման անհրաժեշտության և արդյունավետության վերաբերյալ  տեսության  մեջ  հնչել  են  իրարամերժ  կարծիքներ։
   Որոշ  տեսաբաններ  քննադատում  են  խմբային  հայցի  գոյությունը՝  նշելով,  որ  չնայած  խմբիմասնակիցների  շահերի  արդյունավետ  պաշտպանության  մեխանիզմին՝  ներկայացուցչի համար բավականին դժվար է դատավարության ընթացքում բոլորմասնակիցների  հետ  կապ  պահելը,  դատավարական  գործողությունների  մասին իրազեկելը  և այլն9։
   Ի վերջո հնարավոր է  իրավիճակ, երբ խմբային հայցիմասնակիցների  թիվը  անցնի  մի  քանի  տասնյակը,  երբեմն  մի  քանի  հարյուրը,այս դեպքում ինչպե՞ս պետք է ներկայացուցիչը կազմակերպի իր գործունեությունը։
   Սակայն  մենք  գտնում  ենք,  որ  խմբային  հայցերի  հիման  վրա  հարուցված քաղաքացիական գործերն ունեն մի շարք առավելություններ և խմբայինհայցի ինստիտուտի գոյությունն արդարացված է ստորև ներկայացվող հիմնավորումներով։
 Խմբային հայցերի հիման վրա հարուցված քաղաքացիական գործերը մեծթվով  անհատական  պահանջներ  միավորում  են  մեկ  ներկայացուցչական  քաղաքացիական գործում, և խմբի անդամների իրավունքների պաշտպանությունը  ու  խախտված  իրավունքների  վերականգնումը  կատարվում  են  անհամեմատ  ավելի  կարճ  ժամանակամիջոցում  (քան  կկատարվեր,  եթե  անդամներիցյուրաքանչյուրը  անհատական  պահանջ  ներկայացներ),  միևնույն  ժամանակկատարվում  է  դատավարական  ռեսուրսների  ու  միջոցների  խնայողություն10։
 Նման  միավորումը  կարող  է  բարձրացնել  դատավարության  արդյունավետությունը  և  նվազեցնել  դատական  ծախսերը։
   Այս  ինստիտուտի  կիրառման  արդյունավետության  և  անհրաժեշտության  մասին  վկայում  է  ոչ  միայն  մի  շարքեվրոպական երկրների հարուստ փորձը, այլ նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի պրակտիկան։
  Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիայի 34-րդ հոդվածն  ամրագրում  է,  որ  դատարանը  կարող  է  գանգատներ ընդունել  «ցանկացած անձից, հասարակական կազմակերպությունից կամ անձանց խմբերից…»։
 Համապատասխանաբար,  անհատները,  նրանց  խմբերը11,  հասարակական8 Տե՛ս Frank T., "France approves class actions – Point Of Law Forum". Paris, 2006, էջ 5։
 9 Տե՛ս Кoлосова В. В., ,,Виды исков в гражданском судопроизводстве. Групповые иски'' Москва,2010, էջ 11-13։
 10 Տե՛ս Marcus R. L., Redish M. H., Sherman E. F., Civil Procedure in Context, New York, 2006, էջ202։
 11 Տե՛ս ՄԻԵԴ թիվ 14967/89, 19.2.98 գործը՝ «Գուերրան և այլոք ընդդեմ Իտալիայի» (Guerra andthers v Italy)։
  Այս գործով Իտալիայի մի քաղաքի 40 բնակիչներ գանգատ էին ներկայացրել՝ բողոկազմակերպությունները,  ընկերությունները,  բաժնետերերը,  միավորումներնու  ընկերակցությունները կարող են գանգատ  ներկայացնել դատարան։
  Այդուհանդերձ, կան որոշ իրավունքներ, որոնց խախտումների վերաբերյալ գանգատով  կարող  են  դիմել  միայն  անհատներ։
   Դրանց  թվին  են  պատկանում  մտքի,խղճի  ու  կրոնի  ազատության  իրավունքը,  կրթության  իրավունքը,  մարդկայինարժանապատվությունը  նվաստացնող  վերաբերմունքի  չենթարկվելու  իրավունքը։
 Խմբային հայցի էությունն ավելի լավ հասկանալու համար պետք է վեր հանել  նրա  բնութագրիչները  և  այն  տարբերակիչ  հատկանիշները,  որոնցով  խմբային հայցի ինստիտուտը տարբերվում է համահայցվորության կամ մի քանիհայցերը մեկ վարույթում միավորելու ինստիտուտներից։
  ՀՀ քաղաքացիականդատավարության գործող օրենսգրքի 30-րդ հոդվածը սահմանում է, որ հայցըկարող է հարուցվել մի քանի հայցվորների (համահայցվորների) կողմից համատեղ,  ընդ  որում՝  համահայցվորներից  յուրաքանչյուրը  դատավարությունումհանդես  է  գալիս ինքնուրույն,  սակայն  կարող են նաև  գործը  վարելը  հանձնարարել  իրենցից  մեկին։
   Այս  ինստիտուտն  իր  առավելություններով  հանդերձունի  մի  քանի  ընդգծված  թերություններ։
   Այսպես՝  այն  հնարավորություն  չիտալիս  գործը  արդյունավետ  քննելու,  քանի  որ  այստեղ  համահայցվորներինթույլատրվում է ունենալ ինքնուրույն դիրքորոշում, կարող են նաև չհամընկնելհամահայցվորների կողմից  ներկայացված  հայցի  հիմքն ու առարկան. ընդդատության  հարցերի  պարզումը  անհամեմատ  բարդանում  է։
   Այս  և  մի  քանի  այլպրակտիկ  խնդիրներն  անհարկի  ծանրաբեռնում  են  դատավարությունը  ևդժվարեցնում գործով ճշմարտության բացահայտումը։
 12 Համահայցվորությանև  խմբային  հայցի  տարբերությունն  այն  է,  որ  խմբային  հայցը  լիազորվածմարմնի հայցն է, որն ուղղված է պաշտպանելու անձանց որոշակի խմբի շահերը, իսկ համահայցվորության ինստիտուտը համատեղ հայց ներկայացնելն է13։
 Խմբային  հայցը  մի  վարույթում  միավորվող  հայցերից  տարբերվում  է  նրանով,որ  հայցերի  մեկ  վարույթում  միավորումը  կատարվում  է  դատարանի  վարույթում արդեն իսկ գտնվող հայցերով, դրա համար էլ նման գործերը չեն միավորում  բոլոր  այն  անձանց,  որոնց  շահերը  խախտվել  են  պատասխանողի  կողմից14։
 Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության նորօրենսգրքի  նախագիծը  (այսուհետ`  Նախագիծ)  հատուկ  հայցային  վարույթիկարգով  քննվող  գործերի  շարքը  համալրել  է  խմբային  հայցի  հիման  վրա  քննքելով  մի  կիլոմետր  հեռավորության  վրա  գտնվող քիմիական  գործարանի  պատճառած  աղտոտման կամ հնարավոր լուրջ վթարի վտանգի կապակցությամբ։
 12 Տե՛ս Clermont K. M., Principles of Civil procedure. St Paul, 2005, էջ 386։
 13  Տե՛ս  Колесов  П.  П.,  Групповые  иски,  Гражданский  процесс  зарубежных  стран.  М.,  2007,  էջ153։
 14 Տե՛ս Bronstein J. Fiss O., The Class Action Rule// Notre dame Law review 2002-2003, No. 73, էջ1417։
 վող  գործերով։
   Խմբային  հայցի  ինստիտուտի  ներդրման  գաղափարը  ամրագրված  էր  դեռևս  դատաիրավական  բարեփոխումների  2009-2011  թթ.  ռազմավարական  գործողությունների  ծրագրում15,  որտեղ  հիմնավորվում  է  խմբային  հայցի  ներդնման  անհրաժեշտությունը  և  հստակորեն  սահմանվում  այնհարցերի շրջանակը, որոնք կլուծի խմբային հայցը։
  Մասնավորապես խմբայինհայցերի  ընթացակարգի  ներդնումը  կարող  է  լուծել  այն  խնդիրը,  երբ  անձինքփոքր  չափերի  հատուցումներ  ստանալու  պայմաններում  շահագրգռված  չենիրենց  իրավունքների  պաշտպանության  համար  հայցով  դիմել  դատարան։
 Խմբային  հայցն  ապահովում  է,  որ  պատասխանողը,  որը  լայնածավալ  վնասիհանգեցնող  գործողություններ  է  կատարում`  յուրաքանչյուր  անհատ  հայցվորին դրանով պատճառելով փոքր չափի վնաս, այնուամենայնիվ, պահանջներիհամատեղ քննության շնորհիվ փոխհատուցի նրանց պատճառած վնասը։
 Վերոգրյալ  մի  քանի  այլ  հարցերն  ու  պրակտիկայում  առաջացող  անհարթությունները հաշվի առնելով՝ ՀՀ կառավարությունը դեռևս 2012 թ. հավանություն  է  տվել  «ՀՀ  քաղաքացիական  դատավարության  օրենսգրքում  լրացումկատարելու  մասին16»,  «ՀՀ  վարչական  դատավարության  օրենսգրքում  լրացում կատարելու մասին» և «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին  ՀՀ  օրենքում  լրացում  կատարելու  մասին»  օրենքների  նախագծերին,որոնք  ընդգրկվել  են  Աժ  2015  թ.  նոյեմբերի  16-19-ի  նիստերի  օրակարգումպարտադիր  և  ըստ  անհրաժեշտության  քննարկվող  հարցերի  շարքում։
   Առաջարկությունների սույն փաթեթը ուղղված էր ապահովելու խմբային հայցերի ինստիտուտի ներդրումը։
 Համաձայն  Նախագծի  190-րդ  հոդվածի՝  առնվազն  20  համահայցվորիկողմից համատեղ ներկայացված հայցը համարվում է խմբային, եթե` 1) հայցը հարուցված է միևնույն պատասխանողի (համապատասխանողների) դեմ. 2) հայցի առարկան և հիմքը նույնն են։
 Ակնհայտ է, որ հայցը խմբային համարելու համար անհրաժեշտ է հետևյալպայմանների  միաժամանակյա  առկայություն՝  1)  hայցվորի  կողմում  անձանցբազմաթիվություն։
   Նախագիծը  սահմանում  է  խմբի  մասնակիցների  թվաքանակի միայն նվազագույն շեմը։
  Պարզ է, որ համահայցվորների վերին սահմանինշումը  այնքան  էլ  ողջամիտ  չէր  լինի,  քանի  որ  կխաթարվեր  խմբային  հայցիբուն էությունը, այն է՝ մեծ քանակությամբ անհատական պահանջների միավորում  մեկ  միասնական  ներկայացուցչական  հայցի  ներքո։
 172)  Միևնույն  պատասխանողի  կամ  համապատասխանողների  առկայություն։
   Խմբային  հայցնուղղված է անձանց որոշակի խմբի շահերի պաշտպանությանը, որոնք տուժել15 Տե՛ս http։
 //www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=66236 (12.04.16 թ. դրությամբ)։
 16  Տե՛ս  http։
 //parliament.am/drafts.php?sel=showdraft&DraftID=6930&Reading=0  (12.04.16  թ.դրությամբ)։
 17 Տե՛ս https։
 //en.wikipedia.org/wiki/Association_of_Trial_Lawyers_of_America։
 են  միևնույն  պատասխանողի  գործողությունների  հետևանքով։
   Խմբային  հայցերի  ընթացակարգը  հնարավորություն  է  տալիս  խուսափել  այնպիսի  իրավիճակներից, երբ տարբեր դատական վճիռներ սահմանում են վարքագծի «իրարամերժ  չափորոշիչներ»,  որոնք  պետք  է  պահպանվեն  պատասխանողի  կողմից։
 18 3) Հայցի առարկայի և հիմքի նույնություն։
 Ընդ  որում,  խմբային  հայցով  հայցվորները  դատարանում  իրենց  գործերըվարում են խմբային հայցով ներկայացուցչի միջոցով։
  Խմբային հայցով ներկայացուցչի  մասնակցությունը  գործին  բացառում  է  հայցվորի  մասնակցությունըդատավարությանը,  բացառությամբ  այն  դեպքերի,  երբ հայցվորն  ինքն  է  հանդես գալիս որպես խմբային հայցով ներկայացուցիչ։
  Խմբային հայցով ներկայացուցչի մասնակցությամբ օրենսգրքով նախատեսված դատավարական գործողությունների  կատարման  դեպքում  դրանք  կատարված  են  համարվում  բոլորհայցվորների մասնակցությամբ։
  Օրենքը հստակ սահմանում է, թե ով կարող էլինել ներկայացուցիչ, ինչպես են հաստատվում ներկայացուցչի լիազորությունները, ինչպես են դադարում խմբային հայցով ներկայացուցչի լիազորությունները,  խմբային  հայցով  ներկայացուցչի  փոխարինումը,  խմբային  հայցով  գործիքննության  կարգը։
   Սակայն  խմբային  հայցի  ինստիտուտին  վերաբերող  իրավանորմերի ուսումնասիրությունն ու համալիր վերլուծությունը մեզ թույլ է տալիս փաստել, որ, այնուամենայնիվ Նախագծի կարգավորումը կատարյալ լիարժեք  չէ,  և  վերջինս  ունի որոշ  բացթողումներ։
   Մասնավորապես Նախագիծը  չիպատասխանում հետևյալ հարցերին.Արդյո՞ք հնարավոր է ի սկզբանե ներկայացված ոչ խմբային հայցը հետագայում  համարել  խմբային  ու  դրա  նկատմամբ  կիրառել  խմբային  հայցերովգործերի  վարույթի  կանոնները,  եթե  սկզբնական  հայցով  հայցվորների  թիվընվազ  էր  20-ից, սակայն  ժամանակի ընթացքում  հայցվորների թիվը ավելացելէ՝ հասնելով 20-ի կամ անցնելով 20-ը։
 Կարծում  ենք՝  այո։
   հակառակ  դեպքում,  եթե  դատարանը  15  համահայցվորների  ներկայացրած  հայցը  քննելու  ընթացքում  ևս  5  հայցվորների  պահանջները անտեսի, այդ դեպքում անիմաստ կդառնա խմբային հայցի ինստիտուտի ներդրումը։
  Չէ՞ որ հենց խմբային հայցի իմաստը միևնույն պահանջները  մեկ  դատական  ակտովբավարարելը  կամ  մերժելն  է։
   Իրավիճակը  էականորեն չի փոխվի նաև այն դեպքում,  երբ օրինակ  դատարանը  կարճի  գործի  վարույթը և սկսի նոր գործ՝ արդեն խմբային հայցի հիման վրա ու խմբային հայցերով  գործերի  վարույթի  կանոններով։
   Ի  վերջո,  սա  նաև  բխում  է  դատարանիշահերից, քանի որ ուղղված է դատական խնայողության սկզբունքի վկայակոչմանը։
  Իհարկե, վերոնշյալ կարգավորումը կիրառելի կլինի միայն այն դեպքում,երբ  համահայցվորները  ներքին  համաձայնություն  ձեռք  բերեն  գործի  քննությանը ներկայացուցչի կամ մի քանի ներկայացուցիչների միջոցով մասնակցե18 Տե՛ս Ярков В. В., ,,Групповой иск։
  краткий комментарий”, Москва, 2007, էջ 18-19։
 լու վերաբերյալ։
  Միաժամանակ հարկ ենք համարում նշել, որ արդարացի կլինիողջամտորեն սահմանափակել դատարանի կողմից ի սկզբանե ներկայացվածոչ  խմբային  հայցը  հետագայում  խմբայինի  վերափոխելու  հնարավորությունըգործը  դատաքննության  նախապատրաստելու  փուլով,  մասնավորապես  ապացուցման բեռի բաշխման հարցը լուծելու պահով։
 Արդյո՞ք յուրաքանչյուր ոք ազատ է դատավարության ցանկացած փուլումմիանալ խմբային հայցին, եթե նրա կողմից ներկայացվելիք հայցի հիմքն ու առարկա  կրկնում  են  արդեն  դատարանի  վարույթում  գտնվող  խմբային  հայցիփաստական հիմքն ու իրավական հիմնավորումները։
 Կրկին  պատասխանը  դրական  կլինի,  եթե  հարցի  պատասխանը  բխեցնենք խմբային հայցի էությունից։
  Հարկ ենք համարում նշել, որ ուսումնասիրությունների ընթացքում մայրցամաքային իրավունքի որոշ երկրների իրավականհամակարգում  նկատեցինք  երրորդ  անձանց  նման  իրավունքը  սահմանողնորմ, սակայն մեր օրենքի նախագիծը անհասկանալիորեն չի պատասխանումնաև այս հարցին։
 Արդյո՞ք  դատական  ծախսերի  բաշխումը  խմբային  հայցի  հիման  վրաքննվող գործով պետք է բաշխվիընդհանուր կանոնին համաձայն, թե՞ խմբայինհայցի դեպքում պետք է սահմանել կամ կիարառել հատուկ կանոն ելնելով նրաառանձնահատուկ բնույթից։
 Այս  հարցի  կապակցությամբ  տարբեր  պետությունների  օրենսդրություններում  հանդիպում  ենք  տարբեր  իրավակարգավորումներ։
   Օրինակ  Դանիայիքաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 254-րդ հոդվածը սահմանումէ,  որ  դատարանը  մինչև  գործի  վարույթը  սկսելը  ներկայացուցչից  կամ  բոլորհայցվորներից  պահանջում  է  որոշակի  գումար  վճարել  դատական  դեպոզիտ,որից  հետագայում  կծածկվեն  դատական  ծախսերը։
   Դատարանը  յուրաքանչյուր  գործով  ինքն  է  որոշում  վճարման  ենթակա  գումարի  չափը՝  ելնելով  գործից,  ներկայացված  պահանջներից,  դրանց  բնույթից  և  այլն։
   Ավելին,  դատական  ծախսերը  ավելին  լինելու  դեպքում  կողմերը  հավելյալ  պարտավորությունչեն ստանձնում։
  Դատական ծախսերը ծածկվում են այն գումարի հաշվին, որըկգոյանա  բոլոր  հայցվորների  վճարումներից։
   Բուլղարիայի  օրենսդրությունըբոլորովին այլ կարգավորում է առաջարկում. Հաղթող կողմը իրավունք է ստանում  վերականգնել  իր  կրած  դատական  ծախսերը  ինչպես  նաև  իր  սեփականծախսերը,  որոնք  ուղղված  են  եղել  դատական  պաշտպանության  կազակերպմանը՝  բավարարված  պահանջներին  համամասնորեն։
   «Ով  պարտվում  է,  նավճարում է» կանոնը գործում է, սակայն պարտված կողմին օրենքը իրավունք էվերապահում  պահանջել  դատարանից  նվազեցնել  դատական  ծախսերը,  եթեապացուցում  է,  որ  հանդիպական  կողմի  ներկայացրած  ծախսերը  անհիմնենկամ կապված չեն եղել դատական պաշտպանության կազմակերպման հետ19։
 19 Տե՛ս http։
 //www.libralex.com/publications/class-actions-in-europe-and-the-us։
 Ինչպես նկատում ենք` Նախագիծն այս մասին լռում է, ուստի ենթադրվում է, որգործում  է  ՀՀ  գործող  ՔԴՕ  73-րդ  հոդվածի  1-ին  մասը.  Դատական  ծախսերըգործին  մասնակցող  անձանց  միջև  բաշխվում  են  բավարարված  հայցապահանջների չափին համամասնորեն։
 Այսպիսով, խմբային հայցի վերաբերյալ տեսական աղբյուրների ուսումնասիրությունը  և  տարբեր  երկրների  իրավակարգավորումների  վերլուծությունըմեզ  թույլ  է  տալիս  առանձնացնել  խմբային  հայցի  ինստիտուտին  բնորոշ  հետևյալ առավելությունները.•  խմբային  հայցերի  հիման  վրա  հարուցված  մեկ  ներկայացուցչականքաղաքացիական  գործում  միավորված  խմբի  անդամների  իրավունքների պաշտպանությունը ու խախտված իրավունքների վերականգնումը կատարվում է անհամեմատ ավելի կարճ ժամանակամիջոցում •  նման միավորումը բարձրացնում է դատավարության արդյունավետությունը և նվազեցնում դատական ծախսերը։
 Ճիշտ է, խմբային հայցի ինստիտուտի ներդրումը մեր իրավական համակարգ առաջադիմական քայլ է, այնուամենայնիվ, ինստիտուտի կարգավորմանը նվիրված դրույթները Նախագծում ունեն որոշ թերություններ և բացթողումներ, որոնց անդրադարձ կատարվեց և լուծումներ առաջարկվեցին սույն աշխատությունում։
 Արփինե ԱռաքելյանԽՄԲԱՅԻՆ ՀԱՅՑԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏՆ ԸՍՏ ՀՀ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆՕՐԵՆՍԳՐՔԻ ՆԱԽԱԳԾԻԲանալի բառեր՝ խմբային հայցի ինստիտուտ, խմբային հայցի իրավունք, խմբային (դասային)հաց, խմբային հայցով ներկայացուցիչ, խմբային հայց և համահայցվորությունԱմփոփում։

Հոդվածում  ներկայացվում  է  խմբային  հայցի  ինստիտուտի  էությունը,  վերլուծվում  են  արտասահմանյան երկրների օրենսդրությունը, իրավակիրառ պրակտիկայում առկա փորձն  ու  հիշյալ  ինստիտուտի  վիճահարույց  հարցերի  տարբեր  տեսական  լուծումները։
   Սույն  աշխատանքում  հիմնավորվում  է  խմբայի  հայցի  ինստիտուտի  ներդնման  անհրաժեշտությունը։
   Հոդվածի  նպատակն  է  քննարկվող  խնդիրների  ճիշտ,  արդյունավետ  և  ՀՀ  իրավական  համակարգին  համապատասխան  լուծման  միջոցներ  առաջարկելը,  ինչից  մեծապես  կախված է հետագայում խմբային հայցի ինստիտուտի ճիշտ կիրառումը։
