Մանկավարժական  գիտության  առաջնահերթ  խնդիրներից  է էապես  բարելավել  կրթության  որակը  գիտահետազոտական  և  իննովացիոն  գործունեության  կառուցվածքային  և  բովանդակային  բաղադրամասերի  շարունակականներդրմամբ` կրթության որակին ներկայացվող արդի պահանջների բավարարման, ըստ տարիքային և անհատական առանձնահատկությունների կրթամշակութային գործընթացի կազմակերպման համար։
 Մանկավարժական գործունեության արդյունավետությունը բնութագրվումէ  մասնագիտական  որակների անընդհատ  կատարելագործմամբ  և  մեծ  չափովպայմանավորված  է  կրթական  գործընթացի  հայեցակարգային  հիմքերի  խորտեղաշարժերով։
 Ներկա  պայմաններում  մանկավարժի  մասնագիտական  գործունեությանկարևոր  բնութագիր  է  դառնում  համաշխարհային  կրթական  գործընթացներինհամապատասխանությունը,  աշխարհաքաղաքական  զարգացումներին  համահունչ  կրթական  քաղաքականության  իրականացումն  ու  մասնագիտականխնդիրների լուծման ռազմավարության մշակումը։
 Կրթության նոր հայեցակարգի մշակման տեսանկյունները վերաբերում ենուսուցչի  և  աշակերտի  փոխգործակցության  ձևերին,  սովորողի  արժեքայինհամակարգի ձևավորմանը, նրա իրականացման միջոցներին և եղանակներին։
 Ուսուցման  ավանդական  համակարգում  առկա  են  ոչ  միայն  առարկայական,մանկավարժամեթոդական,  այլև  դաստիարակչական  հիմնախնդիրներ,  որոնցանդրադարձել  են  նշանավոր  մանկավարժներ,  փիլիսոփաներ,  հոգեբաններ,  ևորոնք տակավին լուծված չեն։
 Սույն  հոդվածի  նպատակն  է  ներկայացնել  դաստիարակչական  հիմնախնդիրները,  որոնք  ձևավորվում  են  հատկապես  դեռահասների  դաստիարակության գործընթացում և բացահայտել մանկավարժական խորհրդատվությանօգնությամբ դրանց հաղթահարման ուղիները։
 Խոսելով  դաստիարակչական  հիմնախնդիրների  մասին՝  նշենք,  որ  ներկայումս դրանք առավել սուր բնույթ են կրում։
  Դա պայմանավորված է նրանով,որ  ժամանակակից  պայմաններում  երեխայի  մանկությունն  ընթանում  է  այնպիսի  սոցիումում,  որին  բնորոշ  են  արժեքային  սնակությունը,  հստակ  նպատակային կողմնորոշիչների բացակայությունը, սոցիալական շերտավորումների խորացումը, մանկական և պատանեկան միջավայրերում ձևավորվող կոնֆլիկտները, ընտանեկան դաստիարակության բացթողումները։
 Հավելենք նաև, որ մանկավարժական պրակտիկայում դժվարություններըծագում են հիմնականում այն պատճառով, որ հաղորդակցվող մի կողմը` երեխան, տվյալ դեպքում դեռահասը, գտնվում է ինքնաճանաչողության փուլում ևունի  ցայտուն  արտահայտված  ինքնահաստատման  պահանջմունք,  իսկ  մյուսկողմը` մանկավարժը, մշտապես փորձում է գերակայող դիրք ընդունել և երեխային  ենթարկել  իր  հրահանգներին  ու  պահանջներին։
   Այստեղից  ծագում  ենհաղորդակցման  տարամակարդակ  հարթություններ,  որոնք  բարդացնում  ենտեղեկատվության հաղորդումն ու անձնային հաղորդակցությունը։
  Շատ դեպքերում դեռահասների ագրեսիվ պահվածքը պայմանավորված է դպրոցի կարգապահական աշխատանքների ցածր մակարդակով և այդ երևույթի նկատմամբանտարբերության,  երբեմն  նաև  հանդուրժողականության,  թողտվությանդրսևորմամբ։
  Դեռ իր ժամանակին Ի. Գ. Պեստալոցցին նշել է. «Դպրոցի դժբախտությունն այն է, որ նրանում կիրառվող ուսուցման մակերեսային և անբավարար  մեթոդները,  ինչպես  նաև  ուսուցման  միջոցների  ողջ  ծավալը  ոչ  մի  կերպկապված չեն դաստիարակության գործնականում կենդանի սկզբունքների և հայացքների հետ» [1, էջ 184-185]։
 Ներկայացնելով արդի պայմաններում դեռահասների դաստիարակչականաշխատանքներում  առաջացող  հիմնախնդիրները,  որոնք  բացասական  հետևանք  են  ունենում  կրթական  գործընթացի  իրականացման  արդյունավետության  վրա՝  առաջացնելով  սթրեսածին իրավիճակներ,  անդրադառնանք  դրանցհաղթահարմանը ուղղված մանկավարժական խորհրդատվության դերի բացահայտմանը և կազմակերպման ձևերին։
 Մանկավարժական  խորհրդատվության վերաբերյալ  արտերկրում  մշակված են տեսական և գործնական բազմաթիվ մոտեցումներ, կիրառվում են տարբեր մոդելներ մանկավարժական գործունեության բոլոր սուբյեկտների համար։
 Համաձայն Մ. Ն. Պևզների, Օ. Մ. Զայչենկոյի և մյուսների խորհրդատվությունըձևակերպվում է որպես.  §Խորհրդատուների և խորհրդառուների միջև հատուկձևով կազմակերպված բարդ փոխհարաբերություն` ուղղված ինչպես առանձինմասնագետի, այնպես էլ ամբողջական կազմակերպության գործունեության մեջառաջացող  խնդիրների  լուծմանը  և դրական  տեղաշարժերի  առաջացմանը¦[2,էջ 9]։
  Մանկավարժական խորհրդատվությունը բազմաբաղադրատարր է և ունիշատ գործառույթներ։
  Մեր հոդվածի նպատակն է դիտարկել մանկավարժականխորհրդատվության այն բաղադրատարրը, որը ենթադրում է խորհրդատվականօգնություն երեխայի և ընտանիքի հետ տարվող աշխատանքում, որի բովանդակությունը կազմում են`  •  աշխատանքը  «դժվար»  դեռահասների  հետ`  ուղղված  ուսումնադաստիարակչական  գործընթացում  նրանց  պահվածքի  հետ  կապված  հիմնախնդիրների լուծմանը,•  աշխատանքն այն ծնողների հետ, որոնք երեխաների կամ ուսուցիչների հետունեն կոնֆլիկտներ, ինչպես նաև այն երեխաների հետ, որոնք ունեն սոցիալմանկավարժական աջակցության կարիք։
 Ներկայացնելով խորհրդատվության այս բաղադրատարրի գործառույթները՝  քննարկենք  այն  իրավիճակները,  որոնք  պահանջում  են  նման  խորհրդատվական աշխատանքի իրականացում.1. իրավիճակները, որոնք առաջանում են որոշ երեխաների՝ դասարանիկոլեկտիվի  հետ  հարմարման  դժվարությունից։
   Այսպիսի  դեպքերում  պետք  էիրականացնել  սոցիալ-մանկավարժական  խորհրդատվություն, որը թույլ  կտահաղթահարել  նման  երեխաների  բարդույթները,  բարձրացնել  նրանց  ինքնագնահատականը։
  Սոցիալ-մանկավարժական խորհրդատվության դեպքում մանկավարժ-խորհրդատուի կողմից կարող է կիրառվել խրախուսման և դիրեկտիվազդեցության մարտավարությունը։
  Խրախուսման մարտավարության դեպքումխորհրդատուի հիմնական գործառույթը լինելու է երեխայի դրական վարքագծիխթանումը,  նրան  ինքնավստահության  ներշնչումը,  այնպիսի  առաջադրանքների  հանձնարարումը,  որոնք  նպաստելու  են  նրա  պատասխանատվության  ևնախաձեռնության  դրսևորմանը։
   Այս  գործողությունները  օգնելու  են  երեխայիմեջ դասարանական կապի ձևավորմանը։
  Դիրեկտիվ ազդեցության մարտավարությունը կիրառվելու է այն դեպքում, երբ երեխայի մոտ բացակայում է դրականսոցիալական փորձը, և գերիշխում են բացասական պահվածքային դրվածքները,որոնք  որպես  կանոն  կապված  են արտաքին  միջավայրի,  սոցիալ-մանկավարժական բարձիթողության կամ անբարենպաստ ժառանգականության հետ։
 2.  Ծնող-երեխա  կոնֆլիկտային  իրավիճակների  դեպքում  մանկավարժխորհրդատուն  աշխատանք  է  տանելու  ծնողների  հետ,  և  այդ  աշխատանքիգլխավոր  նպատակը  ծնողների  կողմից  երեխայի  պրոբլեմի,  նրա  անհատականության օբյեկտիվ ընկալումն է, երեխայի հետ հաղորդակցման ընթացքում իրդաստիարակչական  մարտավարության,  ինչպես  նաև  կրթական  գործընթացիայլ մասնակիցների հետ համագործակցության որոշումն է։
  Ընտանիքին ցուցաբերվող  աջակցության  մեջ  կարևոր  է  ծնողների  և  մանկավարժների  գործողությունների համաձայնեցվածությունը։
  Ցանկալի է, որ դժվար երեխան իր ժամանակի  յուրաքանչյուր  պահին  գտնվի  որևէ  կողմի  պատասխանատվության  գոտում։
   Այս  ջանքերը  անհրաժեշտ  են,  քանի  որ  նույնիսկ  մեկ  «պրոբլեմային»երեխան կարող է էական ազդեցություն թողնել դպրոցի այլ երեխաների վրա։
  Ընտանեկան խորհրդատվության գլխավոր կողմնորոշումն է ոչ թե ազատվել,  այլ  հասկանալ  և  աջակցել  երեխային,  պաշտպանել  նրա  հետաքրքրությունները։
  Ընտանեկան խորհրդատվության անցկացման տարբեր մոդելներ ենառաջարկվել  տարբեր  հետազոտողների  կողմից,  այդ  թվում՝  Ս.  Գորդոնի,  Ն.Դևիդսոնի կողմից մշակվել է «լուսավորող մոդելը»։
  Ըստ այդ մոդելի` մանկավարժը, որը խորհրդատվություն է տալիս ընտանիքին, սովորեցնում է ծնողներին  անցկացնել  երեխաների  պրոբլեմային  պահվածքի  ախտորոշում,  որոշելնրա բնութագիրը և վերլուծել հնարավոր հետևանքները [3, էջ 85]։
 Այս դեպքում մանկավարժ-խորհրդատուն կարող է ընտրել պաշտպանության  մարտավարությունը,  որը  օգտակար  է  լինելու  ծնողների  և  երեխաներիմիջև  առաջացող  կոնֆլիկտների  ժամանակ։
   Այս  մարտավարության  հաջողության կարևոր պայմանն այն է, որ խորհրդատուն, որը հանդես է գալու բուֆերիդերում, երկու կողմերի համար լինի հեղինակություն։
 Անկախ  իր  ընտրած  մարտավարությունից՝  յուրաքանչյուր  խորհրդատուիր աշխատանքի արդյունավետության կարևոր ցուցանիշ է համարելու ընտանիքում համախմբվածության ապահովումը։
  Որպես համախմբվածության հիմնական ցուցանիշ՝ հանդես են գալիս արժեքակողմնորոշիչ և նյութաարժեքայինմիասնությունը, որը նշանակում է ընտանեկան հարաբերությունների զարգացման այնպիսի աստիճան, որում ընտանիքի անդամները իրար մեջ են բաժանումհամատեղ գործունեության նպատակները և արժեքները։
 3.  Ուսուցիչ-աշակերտ  հաղորդակցության  գործընթացում  առաջացածվիճահարույց  իրավիճակների  դեպքում  մանկավարժ-խորհրդատուն  աշխատելու է և՛ ուսուցչի, և՛ աշակերտի հետ։
  Մանկավարժ-խորհրդատուի օգնությունը այն է, որ նրա միջոցով ուսուցիչը հասկանա աշակերտի պահվածքի պատճառը, բացահայտի նրա խոսքի, արարքի ենթատեքստում թաքնված դրդապատճառները  և  կանխի  կոնֆլիկտն  իր  սկզբնավորման  փուլում,  իսկ  եթե  արդենխորացել է, գտնի դրա հաղթահարման ուղիները։
  Նման իրավիճակներում մանկավարժ-խորհրդատուի  կողմից  կիրառվող  գործունեության  մեջ  պետք  էառանձնացնել  §Համագործակցային  զրույց¦ի  մոդելը։
   Ներկայացնելով  մոդելը,նշենք,  որ  այն  իր  մեջ  ընդգրկում  է  2  բլոկներ`հոգեբանական  և  մանկավարժական։
  Հոգեբանական բլոկը ներառում է խորհրդատուի կողմից խորհրդառուիէմպաթիկ ունկնդրումը, բաց հարցերի առաջադրումը, մտքերի և զգացմունքներիձևավորումը։
   Մանկավարժական  բլոկի  մեջ  մտնում  են  հարցերի  ստրուկտուրավորումը,  խորհրդատուի  դիրքորոշման  բացահայտումը  և  նրա  դերի  պարզաբանումը։
 Համագործակցային  զրույցի  մոդելը  իրականացվում  է  հետևյալ  հաջորդական քայլերի օգնությամբ։
 Առաջին փուլում ուսուցիչը խորհրդատուին ներկայացնում է պրոբլեմը,որը լսելով խորհրդատուն տալիս է ուղղորդող հարցեր, որոնք օգնում են ուսուցչին պարզորոշ արտահայտվելու, իսկ խորհրդատուին` ավելի լավ հասկանալուուսուցչի  անձնային  առանձնահատկությունները,  ինչպես  նաև  պրոբլեմի  էությունը։
 Երկրորդ  փուլում  իրականանում է  այն պատճառների  վերլուծությունը,որոնք ձևավորել են այդ պրոբլեմային իրավիճակը։
 Երրորդ  փուլում  քննարկվում  են  այն  առաջադրանքների  հաջորդականությունը, որոնք պետք է կատարի ուսուցիչը, ուսուցիչը, որպեսզի իր գործելաոճի մեջ մտցնի պրոբլեմի լուծմանը նպաստող փոփոխություններ։
 Չորրորդ փուլը փոփոխությունների վերլուծության փուլն է։
  Վերլուծվումեն խորհրդատվության արդյունքում կատարված փոփոխությունները։
 Մանկավարժ-խորհրդատուն  այն  հայելին  է,  որի  մեջ  մանկավարժըտեսնում է իր և աշակերտի գործունեության ժամանակ ստեղծված իրավիճակըերրորդ մարդու տեսանկյունից, հայտնաբերում երկուստեք կատարված սխալները և փորձում է անկողմնապահորեն մեկնաբանել այդ իրավիճակը։
 Աշակերտին  ուղղված  մանկավարժական  խորհրդատվության  պահանջմունքն ի հայտ է գալիս, երբ դժվարության հանդիպելիս երեխայի մեջ ցանկություն  է  առաջանում  հաղորդակցվել  ինչ-որ  բանով։
   Ըստ  Օ.  Ս.  Գազմանի՝  «դաօգնության ցուցաբերումն է դպրոցականին դժվար իրավիճակում, որպեսզի նասովորի ինքնուրույն լուծել իր սեփական պրոբլեմները և դրսևորել իրեն ամենօրյա դժվարություններում»[4, էջ 74]։
 Մանկավարժ-խորհրդատուի  օգնությունը  հանդիսանալու  է  ագրեսիվպահվածքով  երեխաների  վերադաստիարակությունը`  ուղղված  երեխաներիկոնֆլիկտների  լուծմանը,  շեղված  պահվածքի  շտկմանը,  վտանգավոր  սովորույթներից,  կախվածություններից  ազատմանը,  ինքնակայացմանը  և  ինքնահաստատմանը։
   Ամերիկացի  մանկավարժ  և  հոգեբան  Լ.  Թորնդայկը  նշում  է.«Դաստիարակության մեջ պետք է տեսնել փոփոխությունը…Մենք ինչ-որ մեկինչենք դաստիարակում, եթե նրա մեջ չենք առաջացնում փոփոխություն»[5, էջ 25]։
 Ն.  Ն.  Միխայլովան  և  Ս.  Մ.  Յուսֆինը  դիտարկում  են  մանկավարժականաջակցությունը՝  որպես  հատուկ  մանկավարժական  գործունեություն,  որն  էականորեն տարբերվում է ուսուցման ու դաստիարակության գործունեությունից։
 Համաձայն  այս  հեղինակների՝  երեխայի  մանկավարժական  աջակցությունը կրթական պրակտիկայում «իրենից ներկայացնում է մեծահասակի գործունեության  տարբեր  մարտավարություններ՝  կապված  երեխայի  պրոբլեմիհետ։
   Այդ  մարտավարությունները  ապահովելու  են  պայմաններ  երեխայի  անվտանգության համար իր կողմից ինքնուրույն փորձի ձեռք բերման ժամանակ,օգնում  են  երեխային  հաղթահարելու  պրոբլեմի  հուզական  ապրումները  ևնպաստում  են  պրոբլեմը  գործունեության  մեջ իր  լուծման համաձայն  փոխանցելուն։
   Համապատասխան  մարտավարության  միջոցով  մանկավարժականաջակցությունը իրականացնում է կոնկրետ երեխային վերաբերող պահպանիչ,զարգացնող և ձևավորող գործառույթները»[6, էջ108]։
 Մանկական  ագրեսիվության`«բուլլինգի»  վերացմանն  ուղղված  գործողությունների  և  խորհրդատու-մանկավարժի  կողմից  կիրառվող  խորհրդատվության  հիմնական  ձևերի  մեջ  հարկ  է  առանձնացնել  ինչպես  անհատական,այնպես էլ խմբային աշխատանքի ձևերը։
 Անհատական  միջամտությունը  կարելի  է  իրականացնել  խորհրդատվության «հրահանգավորող», «էմպիրիկ» մոդելների միջոցով, որոնք հիմնվում ենկոնֆլիկտային իրավիճակի  մասնակիցների պահվածքի  վերլուծության  և  մեկնաբանման  վրա,  իսկ  խմբային  միջամտությունը  արդյունավետ  է  իրագործելդերախաղերով,  որոնցում  իրականանում  է  վարքի`  սոցիալապես  ընդունելիձևերի մոդելավորում։
 Դիտարկելով  անհատական  խորհրդատվության  մոդելները՝  նշենք,  որ«հրահանգավորման»  մոդելում  մանկավարժ-խորհրդատուն  ստանձնում  էպատրաստի հրահանգի հեղինակի դերը, սակայն պատրաստի հանձնարարականները քիչ ցանկալի են այն առումով, որ հակասում են երեխայի մանկավարժական աջակցության սկզբունքներին։
  Այս ամենը հաշվի առնելով` խորհուրդ էտրվում տվյալ մոդելն օգտագործել միայն այն երեխաների հետ խորհրդատվություն  անցկացնելիս,  որոնք  զուրկ  են  իրենց  գործունեությունը  վերլուծելու  ևդժվարությունները ինքնուրույն հաղթահարելու ընդունակություններց։
  «էմպիրիկ» մոդել մշակող խորհրդատուն պետք է վերլուծի այն պայմաններիհամատեքստը,  որոնց  շրջանակներում  առաջացել  է  այդ իրավիճակը։
   Դ.  Լեյնընշում  է.  «Երեխայի  ագրեսիվության  պատճառների  և  այդ  գործընթացի  զարգացումը հասկանալու համար բավական չէ սահմանափակվել միայն վիճաբանողների  միջև  հարաբերությունների  ուսումնասիրությամբ,  այլ  անհրաժեշտ  էմշակել  այն  մասնակիցների  պահվածքի  կոմպլեքս  մոդելները, որոնք որոշակիազդեցություն են թողնում ագրեսիվության ձևավորման վրա» [7, էջ 255]։
 Այդ  նպատակով  խորհրդատուն  պետք  է  հաշվի  առնի  մասնակիցներիանհատական  առանձնահատկությունները`  ընտանեկան  փորձը,  դպրոցականգործոնը և իրականացնի խորհրդատվությունը։
 Խմբային  խորհրդատվությունը  իրականացվում  է  խաղային  տեխնոլոգիայի` դերային խաղերի միջոցով որն անցկացվում է որոշակի փուլերով.Սկզբնական  փուլի  ընթացքում  կատարվում  է  մասնակիցների  կողմիցիրավիճակի քննարկում։
  Հաջորդ փուլի սկզբում խորհրդատուի հանձնարարությամբ  խմբի  անդամները  ստանում  են  որոշակի դերեր,  որոնք  պետք է  ներկայացվեն  խաղային  տեխնոլոգիայի  ձևով։
   Այս  դեպքում  մասնակիցները  կատարում  են  այն  դերերը,  որոնք  համապատասխանում  են  տվյալ  իրավիճակումիրենց կարգավիճակին։
   Մյուս  փուլի  ժամանակ կատարվելու է դերերի  փոփոխություն։
   Նախավերջին  փուլը  ընդգրկում  է  մասնակիցների  կողմից  կարծիքների  փոխանակությունը,  որի  ընթացքում  նրանք  խորհրդատուի  ղեկավարությամբ իրականացնում են գործընթացի վերլուծություն՝ ձևավորելով սեփականպահվածքի մասին գաղափար։
 Գ. Նիբերգալը համոզված է, որ դերախաղերում ներկայացված պրոբլեմները հնարավորություն են տալիս պարզաբանելու պրոբլեմի պատճառները, կոնֆլիկտների ծագումը և զարգացումը՝ բերելով հուզական ապրումների [8, էջ15]։
 Ամփոփելով վերոհիշյալը, նշենք, որ մանկավարժական խորհրդատվությունը  ապահովելու  է  դպրոցում  մանկավարժական  հանրույթի  միասնականաշխատանքի իրականացումը, դպրոց-ընտանիք համագործակցության ձևավորումը  և  երեխայի  անհատական  զարգացման  համար  օպտիմալ  պայմաններիստեղծումը։
   Կրթական  բարեփոխումների  արդի  փուլում  մանկավարժականխորհրդատվությունը՝ որպես նորարարություն, դրական տեղաշարժեր է առաջացնելու ոչ միայն առանձին վերցրած մանկավարժների մասնագիտական գործունեության,  աշակերտների  վարքի  ձևավորման,  շտկողական  մանկավարժության մեջ, այլև ավելի ընդհանուր ձևով նպաստելու է կրթական գործընթացիարդյունավետության բարձրացմանը։
 Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեր օրերում կրթությունը վերաճումէ  մի  գործոնի,  որը  նպաստում  է  հասարակության  մեջ  մարդու  դերի  առավելարժևորմանը`  զարգացնելով  համակեցության,  հանդուրժողականության,  համագործակցության և արժեքային որակները, հետևաբար այս բնագավառի հիմնախնդիրների  շարքում  առանձնապես  կարևորվում  է  երեխայի  արժեքայինհամակարգի ձևավորումը, որի իրականացման գործընթացում մանկավարժական  խորհրդատվության  միջոցով  երեխայի  ուղեկցումը,  արարքների  ուղղորդումը, կարգապահական  շեղումների  վերացումը  և  նրա  նոր՝  բարոյահոգեբանական նկարագրի կերտումը։
 Գ ր ա կ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն 1.  Песталоцци  И.  Г.  Избр.  Пед.  соч.։
   В  3  т.  Т.3  г.  М.  изд. Акад.  пед.  наук.  Просвещ.  1965.Учебное пособие. М.։
  2006 г. 319 с.4.  Газман О.С Педагогика свабоды։
  путь в гуманистическую цивилизацию ХХI века //Новые6.  Михайлова Н. Н., Юсфин С. М. Педагогика поддержки։
 учебно-методическое пособие.М.։
 Տեղեկություններ հեղինակի մասինԶադոյան Անահիտ Մերուժանի - Բենիամինի միջն. դպրոց,քիմիա-կենսաբանության ուսուցչուհի, E-mail։

Հոդվածում  ներկայացված  են  դաստիարակչական  հիմնախնդիրները,  որոնք առաջանում են դեռահասների ուսումնական և ընտանեկան դաստիարակության  ընթացքում  և  դաստիարակչական,  շտկող,  ընտանեկան  խորհրդատվության դերը այդ հիմնախնդիրների հաղթահարման գործում։
  Ներկայացվում է  նաև  երեխայի  խորհրդատվությունը`  որպես  սոցիալ-մանկավարժական  աջակցության ձև։
  Հոդվածի նպատակն է ընդգծել դաստիարակչական խորհրդատվության  կարևորությունը՝  որպես  դեռահասների  պահվածքի  ձևավորման  հիմնական  միջոց,  աշակերտների  բարոյական  արժեքների  զարգացման  գլխավոր  պայման նոր կրթական համակարգի հայեցակարգում։
