Փիլիսոփայության  պատմության  ողջ  ընթացքում  ձևավորվածբազմապիսի  ուղղությունները,  հոսանքները  և  դրանց  կողմից  առաջքաշված  յուրատեսակ  տեսություններն  ու  համակարգերը  նպատակունեին  ոչ  միայն  լուծելու  տվյալ  գիտելիքների  համակարգից  կամժամանակաշրջանից բխող մտքի հակասություններն ու խնդիրները, այլնաև իրագործելու բոլոր ժամանակների մարդկային մտքի հիմնարար ուխնդրահարույց  առաքելություններից  մեկը՝  փիլիսոփայական  իմաստավորումը։
 որնՓիլիսոփայականիմաստավորումը,է  մարդ-աշխարհփոխհարաբերության արդյունքում ձևավորված աշխարհի սուբյեկտիվ ևօբյեկտիվ  պատկերներում  արձանագրվող  գործընթացների,  իրադարձությունների  և  երևույթների՝  հասկացման  տիրույթ  ներքաշելը,  առկա  էեղել  փիլիսոփայական  մտքի  զարգացման  ողջ  տևականությանընթացքում՝  սկսած  նայիվ  մատերիալիզմի  շրջանակներում  աշխարհիգոյաբանական  ու  միանշանակ  հիմքին  պարզ  և  զուտ  մատերիականորակական բնութագրի վերագրումից,  մինչև հետպոզիտիվիզմի  և արդիփիլիսոփայության  համատեքստում  գիտական  գիտելիքի  նկատմամբֆալիբիլիստականԻսկ  ահաէքսպերիմենտալ  գիտությունը,  որը  տվյալ  քննարկման  շրջանակներումհետաքրքրում  է  առավելլայն  ըմբռնմամբ՝  սահմանվելով  որպեսորոշակի  մեթոդներով  գիտական  վարկածների  կամ  տեսությունների՝արդեն  հայտնի  իրողություններով  և  փաստերով  ստուգման  ևհետազոտման  գործընթացների  ամբողջություն,  մշտապես  եղել  էփիլիսոփայությանգործառույթիանօտարելի մաս [2]։
 իմաստավորմանցուցաբերումը1 մոտեցմանվերջինիսև[1]։
 ուցուցաբերվածմոտեցումներնիմաստավորվող  առարկայիՓիլիսոփայական  իմաստավորման  ողջ  պատմության  ընթացքումփոփոխվել  է  ինչպես  փիլիսոփայական  իմաստավորման  առարկան՝  իրգոյաբանական  հիմքը  ստանալով  ժամանակի  մարդկային  մտքիտեսական  և  էմպիրիկ  փորձառությունից,  այնպես  էլ  առարկայիիմաստավորմաննկատմամբ«գործիքները»՝  տալովնկատմամբդիտարկման  բազում  սպեկտրներ։
   Բացառապես  տեսական  փորձառությունը  հիմք  ընդունելու  պարագայում  կարող  է  ի  հայտ  գալվերացարկված և իրականության հետ ընդհանրություն չունեցող մտայինկառույցների  և  համակարգերի  ձևավորման  մտավախությունը,  որոնքհիմք կարող են ծառայել զուտ սպեկուլյատիվ ու մենտալ մակարդակումդիտարկումներ  իրականացնող  ուղղությունների  և  հոսանքներիառաջացման  համար։
   Սակայն  նման  միտումները  փիլիսոփայությանպատմության  ողջ  ընթացքում  մշտապես  եղել  են  փորձարարական  ևօբյեկտիվհիմնվածդիտարկումներիիրականությանվրա6Ֆալիբիլիզմը  հետպոզիտիվիստական  ուղղություն  է,  ըստ  որի՝  ցանկացած  գիտականգիտելիք  սկզբունքորեն  վերջնական  չէ  և  ճշմարիտ  է  միայն  տվյալ  ու  որոշակիմեկնաբանության  շրջանակներում,  որն  էլ  իր  հերիթն  կարող  է  տիրապետող  լինելմինչև նոր և ավելի հստակ մեկբանության ի հայտ գալը (Տե՛ս՝Hetherington S. Fallibilism// The Internet Encyclopedia Philosophy. ISSN 2161-0002.)։
 փիլիսոփայությունների  քննադատության  թիրախում  ի  դեմս  ԻմանուիլԿանտի՝  հետզհետե  պակաս  մրցունակ  դառնալով  կամ  առհասարակդուրս մղվելով համաշխարհային փիլիսոփայության թատերաբեմից [3]։
 Միևնույնժամանակփիլիսոփայականիմաստավորմանհիմնախնդրի համատեքստում ժամանակի  էքսպերիմենտալ գիտությանտվյալները  ոչ  միայն  դուրս  չեն  մղվել  փիլիսոփայության  դիտարկման«առարկայացանկից»,  այլ  նաև  դարձել  են  մարդկային  մտքի  ևփիլիսոփայության  հետագա  զարգացումը  հնարավոր  դարձնող  ուորոշող անկյունաքարային գործոններից մեկը։
 Այսպես,  2-րդ  դարում  տիեզերքի՝  Կլավդիոս  Պտղոմեոսի  կողմիցառաջարկված  երկրակենտրոն  մոդելը,  որը  համապատասխանում  էրԵրկրից  իրականացված  պարզ  ու  անմիջական  դիտարկումներիարդյունքներին,  համապատասխանում  էր  այդ  ժամանակաշրջանիմարդու  թե՛  աշխարհիկ  և  թե՛  հոգևոր  հենքի  վրա  գոյացածպատկերացումներին։
  Երկնային մարմինների շրջանաձև ու իդեալականպտույտները,  տիեզերքի  կենտրոնում  Երկրի  գտնվելը  ընդունելիիրողություններ էին եկեղեցու համար, և չնայած նման մոդելից բխող միշարք  այլ  ինքնակնհայտ  խնդիրների՝  տիեզերքի  երկրակենտրոն  մոդելըտիրապետող  եղավ  մինչև  16-րդ  դարը  [4]։
   Սակայն  հենց  այդ  շրջանումլեհական ծագմամբ գերմանացի աստղագետ Նիկոլայ Կոպեռնիկոսը դեմհանդես  եկավ  տիեզերքի  պտղոմեոսյան  երկրակենտրոն  մոդելին  ևառաջարկեց  շատ  ավելի  պարզ  մոդել,  համաձայն  որի՝  տիեզերքիկենտրոնում  գտնվում  է  Արեգակը,  իսկ  Երկիրը  մնացած  մոլորակներիհետ  շրջանաձև  շարժումով  պտտվում  է  վերջինիս  շուրջը։
   Տիրապետողպատկերացումների  և  եկեղեցու  դեմ  նման  հանդուգն  քայլով  հանդեսգալը  չէր  կարող  անմիջապես  ընդունվել՝  հատկապես  այն  դեպքում,  երբերկնային մարմինների՝ կոպեռնիկոսյան մոդելից բխող հետագծերը չէինհամապատասխանում  Երկրից  արված  անմիջական  դիտարկումներին։
 Սակայն  արդեն  ավելի  ուշ  շրջանում,  երբ  1609  թվականին  ԳալիլեոԳալիլեյի  երկնային  դիտարկումները  ցույց  տվեցին,  որ  Յուպիտերիշուրջը  կան  պտտվող  այլ  մարմիններ,  իսկ  Կեպլերը  արձանագրեց,  որերկնային  մարմինները  պտտվում  են  ոչ  թե  շրջանաձև,  այլ  էլիպտիկհետագծով,  Կոպեռնիկոսի  արեգակնակենտրոն  մոդելն  այդ  ժամանակստացավ իր օգտին խոսող առաջին էմպիրիկ փաստերը, որոնք հիմնվածէին ճշգրիտ դիտարկումների վրա [4]։
 Տիեզերքի  կառուցվածքի  նկարագրմանն  ուղղված  կոպեռնիկոսյանմոդելը,  հենց  այսպես  հետզհետե  հիմնավորվելով,  կարճ  ժամանակ  անցդարձավ  պտղոմեոսյան  մոդելը  բացասող  այլընտրանք,  որը  ոչ  միայնփոխեց  երկնային  ֆիզիկական  իրականության,  աշխարհի  կարգի  ևդրանում  մարդու  ունեցած  դերի  մասին  եղած  պատկերացումները,  այլնաևհամար՝փիլիսոփայական իմաստավորման տեսանկյունից դառնալով աշխարհիգիտական  պատկերի  և  գիտության  փիլիսոփայության  կողմիցնկարագրվող գործընթացների նոր հարացույց [5]։
 հեղափոխությանգիտականդարձավհիմքՓիլիսոփայական  իմաստավորման  հիմնախնդրի  համատեքստումէքսպերիմենտալ  գիտության  արդյունքների  և  դրա  փիլիսոփայականմեկնաբանության  ու  իմաստավորման  մեկ  այլ  օրինակ  է  գերմանականդասական  փիլիսոփայության  ներկայացուցիչ  Իմանուիլ  Կանտիկոսմոգոնիական  վարկածը,  որի  ստեղծման  համար  հիմք  ենհանդիսացել  ժամանակի  էքսպերիմենտալ  գիտության  նվաճումներն  ուբացահայտումները՝ ի դեմս նյուտոնյան դասական մեխանիկայի [6]։
 Կանտի  տիեզերածնական  վարկածը  զգալիորեն  մոտենում  էարեգակնային  համակարգի  առաջացման  ժամանակակից  տեսություններին  ու  մոդելներին։
   Համաձայն  Կանտի  վարկածի՝  տիեզերքիառաջացման  հիմքում  ընկած  է  նախնական  նյութական  ակտիվմասնիկներից կազմված վիթխարի «ամպի» ներքին փոխազդեցությունը։
 Արդեն  Կանտի  ժամանակ  հայտնի  էր  Նյուտոնի  կողմից  առաջ  քաշվածմեխանիկայի  համաշխարհային  ձգողականության  մասին  օրենքները,որոնք էլ էմպիրիկ հիմք հանդիսացան տիեզերքի կանտյան առաջացմանհամար,  որտեղ  տիեզերական  տարատեսակ  մարմիններն  առաջանումեն  մասնիկների  վանողական  և  ձգողական  ուժերի  փոխադարձներգործության  հետևանքով։
   Դժվարչէ  նկատել,  որ  տիեզերքիառաջացման կանտյան մեկնաբանությունում խոսք է գնում բացառապեսֆիզիկական  մակարդակում  տեղի  ունեցող  գործընթացների  մասին,որոնց  ներսում  տեղի  ունեցող  փոխազդեցություններն  ու  առհասարակշարժման  հնարավոր  ձևերն  ունեն  մեխանիկական  բնույթ՝  բխելովֆիզիկական  իրականության  նկարագրմանն  ուղղված  ժամանակիպատկերացման՝ աշխարհի մեխանիկական պատկերի ըմբռնումից [7]։
 ևդրանիցԴասականմեխանիկայիվարկածի  փիլիսոփայականկանտյանիմաստավորումըկոսմոգոնիականսկզբունքային  նշանակություն  ունեցավ  մի  շարք  այլ  հիմնախնդիրներիհամար  ևս,  որոնք  վերը  քննարկված  տեսությունների  և  վարկածներիհետ  ունեն  ինչպես  անմիջական,  այնպես  էլ  միջնորդավորվածընդհանրություններ։
  Կանտի վարկածը նախևառաջ թույլ է տալիս խոսելսերողտիեզերքի  մասին  որպես  նյութական  սկիզբ  ունեցող  մի  իրողություն,որտեղ  ֆիզիկական  իրականության  առաջացման,  ձևավորման  ևզարգացման համար նյութական աշխարհի ֆիզիկական գործընթացներնու  օրենքները  ոչ  միայն  անհրաժեշտ  են,  այլև  անգամ  բավարար  ենտիեզերքի  կարգի  բացատրման  համար։
   Հետևապես  այստեղից  բխում  է,որ  նախնական  նյութից  տիեզերքի  առաջացման  գործընթացում  այլպատճառների,կարիքըսկզբունքորեն  կարելի  է  բացառել։
   Այս  առիթով  Կանտը  նշում  է.  «Տվեքինձ մատերիա, և ես դրանից կկառուցեմ աշխարհը» [6, էջ 123]։
  Կանտյանայսպիսի մեկնաբանությունը յուրօրինակ կերպով շարունակում է տվյալժամանակի  գիտության  և  փիլիսոփայության  այն  ընդհանրականմարդկայինմիտումներիիրականությանևդիտարկումներից։
 մասնավորապես  Աստծուուսումնասիրություններիցզարգացումը,որոնքգաղափարիէքսպերիմենտալգոյանումենԱվելի  ուշ՝  19-րդ  դարում,  կենսաբանության  մեջ  հեղափոխականդեր  ունեցավ  Չարլզ  Դարվինի  Էվոլյուցիոն  տեսությունը,  որըտեսակների  ու  կենսաբանական  համակարգերի  առաջացման  ևզարգացման  համար  սկզբունքորեն  նոր  ըմբռնում  ու  տեսակետ  էրառաջարկում։
  Համաձայն Դարվինի՝ կենսաբանական բազմազանությանսերնդափոխության  գործընթացումյուրաքանչյուր  հաջորդ  սերունդվերցնում  է  նախորդ  սերնդի  ընդհանուր  որակական  բնութագիրը,հատկություններն  ու  բնորոշ  գծերը,  սակայն  յուրաքանչյուր  հաջորդսերնդի մոտ դրանք չեն փոխանցվում բացարձակ նույն կերպ, այլ առաջկարող  են  գալ  այս  կամ  այն  հնարավոր  տարբերությունների՝մուտացիաների  տեսքով։
   Հետևաբար  պարզից  բարդ  տեսակներիանցման  գործընթացը  տեղի  է  ունենում  էվոլյուցիայի  համարանհրաժեշտ  մի  շարք  այլ  գործընթացների՝  բնական  ընտրության,բնութագրի  պատահականգոյության  պայքարի  ու  որակականփոփոխությունների`միջոցով[8]։
   Դարվինյանըմբռնմամբ՝  մուտացիաներն  անբացատրելի  գործընթացներ  են,  որոնցգոյությունն  անգամ  գիտնականը  հաճախ  փորձում  էր  բացատրել՝կենսաբանական գործընթացներում հրաշքի կամ աստծո առկայությունըփնտրելով։
   Սակայն  էվոլյուցիոն  տեսության  ձևավորումից  և  գիտականպատկերում  հաստատվելուց  արդեն  անմիջապես  հետո  տեսությանշրջանակներում  իրականացված  էմպիրիկ  հետազոտության  և  դրանցարդյունքների  փիլիսոփայական  իմաստավորման  ու  մեկնաբանմանխնդիրը  դարձավ  խիստ  արդիական՝  ժամանակի  մտածողների  կողմիցմուտացիաներիստանալով տարատեսակ մեկնաբանություններ, որոնք շատ դեպքերումկանխորոշեցին  գիտության  և  փիլիսոփայության  զարգացման  հետագահեռանկարը։
 Ի  տարբերություն  Դարվինի՝Այս առնչությամբ փիլիսոփայական իմաստավորման հիմնախնդրիհամատեքստում  հատկանշական  է  էվոլյուցիոն  տեսության  բերգսոնյանմեկնաբանությունը։
 ֆրանսիացիփիլիսոփա  Անրի  Բերգսոնը  բնական,  էվոլյուցիոն  գործընթացըդիտարկում  է  որպես  աշխարհի  առաջադիմության  և  զարգացմանհիմքում ընկած մի ստեղծարար ուժ, որը վերջինիս կողմից սահմանվումէ  կենարար  պոռթկում  հասկացությամբ։
   Ըստ  Բերգսոնի՝  կենդանիաշխարհը,  ի  դեմս  կենսաբազմազանության  և  դրանում  տեղի  ունեցողգործընթացների,  անշունչ,  մատերիական  աշխարհից  տարբերվում  էնրանով,  որ  կենսաբանական  մակարդակում  կենդանի  առանձնյակներնօժտված  ենյուրահատուկ  կենարար  ուժով,  որն  էլ  հնարավոր  էդարձնում  նրանց  գոյությունը։
   Հենց  նման  բնական  ուժի  շնորհիվ  է,  որբնության  մեջ  կա  մշտական  զարգացում  և  ավելի  պարզ  ձևերից  ավելիբարդ  ձևերի  առաջացման  անընդհատ  գործընթաց  [9]։
   Կենսաբանականիրականության բերգսոնյան մեկնաբանությունը ոչ միայն պարունակումէր  նախորդ  տեսությունների  կողմից  չհաղթահարված  խոչընդոտներիլուծումները, այլ նաև ճանապարհ էր հարթում էվոլյուցիոն տեսության ևվերջինիսբերգսոնյան  մեկնաբանության  հետ  անմիջական  ումիջնորդավորված  կապ  ունեցող  հիմնախնդիրների,  մասնավորապես՝հանգեցվելիության  և  պատճառականության  վերաիմաստավորմանհամար։
 ուհիմնարարկազմավորումներիևէհնարավորիրականության  առավելՀանգեցվելիության  հիմնախնդրի  հիմնական  հարցադրումներն  են,թե  արդյոքբարդկազմավորումների  և  մակարդակների  նկարագրությանն  ուղղվածտեսությունները  սկզբունքորեն  հանգեցնել  իրականության  առավելպարզմակարդակներինկարագրությանն  ուղղված  տեսություններին  և  թե  կարելի  է  արդյոքկենսաբանական  աշխարհը  բացատրել  մատերիական  իրականությանօրենքներով  և  առավել  ընդհանուր  օրինաչափություններով։
   Մինչևէվոլյուցիոն  տեսությանբերգսոնյանմեկնաբանության ի հայտ գալը հանգեցվելիության հիմնախնդիրն ուներհստակ  պատասխան՝  հիմնվելով  17-19-րդ  դարերում  տիրապետողտեսության՝  նյուտոնյան  դասական  մեխանիկայի  վրա։
   Ըստ  դասականմեխանիկայի՝  իրականությունում  գործող  պատճառահետևանքայինձևավորման  և  վերջինիսդրավրա  ազդողուժերըսկզբունքորենհնարավորցանկացածգործընթացկապերը խիստ միանշանակ են։
  Միանշանակ դետերմինիզմ անվանումըստացած  այս  տեսակետը  ենթադրում  է,  որ  իրականությունում  տեղիունեցողէկանխատեսել, եթե հայտնի են տվյալ գործընթացի ելակետային վիճակըև[10]։
   Նշված  տիրապետողպատկերացումներին  հակադարձելով՝  Դարվինը  և  ապա  Բերգսոնըկարծում  էին,  որ  իրականությունում  կան  գործընթացներ,  որոնք  ունենպատահական բնույթ և չեն կարող միանշանակորեն որոշվել։
  Դասականմեխանիկայից  ևէվոլյուցիոնիստական  տեսությունից  ու  դրաբերգսոնյան  մեկնաբանությունից  բխող  փաստարկների  փիլիսոփայական  իմաստավորման  արդյունքում  ակնհայտ  է  դառնում,  որմիանշանակ  դետերմինիզմըիրադարձությունների զարգացման միակ տարբերակը չէ՝ հետզհետե վերածվելովպատճառականությանկոչվողտեսակետի  հակադիր  բևեռը  [10,  էջ  72]։
   Ինչ  վերաբերում  է  հանգեցվելիության  հիմնախնդրին,  ապա  այս  պարագայում  ստացվում  է,  որկենսաբանական  իրականությունում  կան  գործընթացներ,  որոնքսկզբունքորեն կանխատեսելի չեն և ունեն պատահական բնույթ, ինչից էլբխում  է,  որ  ֆիզիկական  հիմնարար  օրենքները  չեն  կարող  տարածվելկենսաբանական համակարգերի վրա այն տարբերակով, ինչպես դրանքգործում  են  ֆիզիկական  աշխարհում։
   Հետևապես  առավել  բարդ  ևկենսաբանականուղղվածտեսությունները  սկզբունքորեն  հանգեցվելի  չեն  առավել  պարզ  ուհիմնարար  համակարգերի  նկարագրությանն  ուղղված  տեսություններին [10, էջ 123]։
 հիմնախնդրում  ինդետերմինիզմնկարագրությաննհամակարգերիհիմնախնդրիներսում20-21-րդ  դարի  էքսպերիմենտալ  գիտության  նվաճումներն  ուբացահայտումներն  իրենց  անշրջելի  հետքը  թողեցին  ինչպես  աշխարհիժամանակակից  գիտական  պատկերի,  այնպես  էլ  նորագույն  շրջանիփիլիսոփայության  ձևավորման  և  դրա  կողմից  առաջ  քաշված  ուքննարկման  արժանացած  հիմնախնդիրների  վրա։
   Անգնահատելի  էաշխարհի  ժամանակակից  գիտական  պատկերում  իրենց  հիմնարարազդեցությունն  ու  հետքը  թողած  տեսությունների,  մասնավորապես՝հարաբերականությանքվանտայինմեխանիկայի  շրջանակներում  իրականացված  էքսպերիմենտների  ևդրանց փիլիսոփայական մեկնաբանության ու իմաստավորման դերն ունշանակությունը աշխարհի ընթացիկ գիտական պատկերի ձևավորմանգործում։
   Սակայն  հաշվի  առնելով  վերոնշյալ  տեսությունների  և  դրանցընդհանուր  տեսությանևառնչությամբ  իրականացած  քննարկումներիլայնածավալ  բնույթը՝հետագա  քննարկման  ընթացքում  կդիտարկվեն  20-21-րդ  դարերիհամանման  հնչեղություն  և  կարևորություն  ունեցող  գիտական  այլորոնք  փիլիսոփայականնվաճումներնիմաստավորմանկարևորնշանակություն։
 բացահայտումները,հիմնախնդրիուհամարունեն  խիստիրականությանԱյսպես,  արտերկրայինու  առհասարակտիեզերքին ուղղված ուսումնասիրությունները, պայմանավորված 20-րդդարի գիտատեխնիկական ու էքսպերիմենտալ գիտության աննախադեպհաջողություններով,  որակական  նոր  մակարդակի  հասան։
   1929թվականին Էդվին Հաբլի դիտարկումները ցույց տվեցին, որ տիեզերքումհեռավոր  գալակտիկաները,  անկախ  այն  բանից,  թե  վերջիններս  որտեղեն գտնվում, ստատիկ չեն և մեր նկատմամբ (Երկրից դիտողի) հեռանումեն  շատ  մեծ  արագությամբ։
   Կատարված  դիտարկումների  հիման  վրաձևակերպված  Հաբլի  օրենքն  առաջին  էմպիրիկ  ու  էքսպերիմենտալգիտության  կողմից  առաջարկված  փաստն  էր  այն  մասին,  որ  տիեզերքնընդլայնվում  է  [4,  էջ  15]։
   Փիլիսոփայական  իմաստավորման  տեսանկյունից  նման  փորձարարական  տվյալներն  ունեն  առանձնակիկարևորություն։
   Եթե  գալակտիկաները  իրարից  անընդհատ  հեռանումեն,  և  սա  արդյունք  է  տիեզերքի  ընդլայնման,  ապա  ենթադրաբարտևականության ինչ-որ պահի եղել է մի վիճակ, որից սկսած՝ տիեզերքնընդլայնվել  է։
   Գիտության  մեջ  պայմանականորեն  «Մեծ  Պայթյուն»անվանումը  ստացած  պահը  համարվում  է  այն  զրոյական  կետը,  որըհնարավոր  դարձրեց  տիեզերքն  ու  դարձավ  վերջինիս  գոյաբանականմեկնակետը։
   Նման  տեսակետն  այսօր  ընդունված  է  գիտական  առավելլայն  հանրության  կողմից՝  ամրագրելով  մինչև  20-րդ  դարը  ստատիկտիեզերքի հարացույցի փոխարինումը դինամիկ և առաջացող տիեզերքիհարացույցով։
   Իհարկե,  մինչև  Հաբլը  ժամանակին  փիլիսոփայության  ևգիտության  պատմության  մեջ  նույնպես  անդրադարձել  են  քննարկվողխնդրին՝  ի  դեմս  Կանտի,  որը  կարծում  էր,  որ  տիեզերքի  առաջացմանհարցը  պարունակում  է  մտքի  հակասություն՝  միևնույն  ժամանակունենալով  թեզիս  և  անտիթեզիս,  և  հնարավոր  չէ  խնդրին  ռացիոնալմակարդակում  տալ  պատասխան։
   Այնինչ  իրավիճակը  փոխվեցէքսպերիմենտալ  գիտության  արդյունքների  իմաստավորման  և  նորլույսի ներքո դրանց հասկացման արդյունքում, որը ճանապարհ հարթեցնաև  տիեզերքի  որակական  և  քանակական  բնույթների  հասկացմանհամար։
 Անվանի  գիտնականի  համանուն  աստղադիտակի  կողմից  արվածդիտարկումները  ընդարձակվող  տիեզերքի  մոդելի  ձևավորումից  կարճժամանակ  անց  տվեցին  տիեզերքի  «նյութի»2   կառուցվածքի  մասինհիմնարար  ու  սկզբունքորեն  նոր  պատկերացումներ։
   Համաձայն«Պլանկի» անվան աստղադիտակի  դիտարկումների՝ «սովորական» կամբարիոնային նյութը,  որից  կազմված  են  աստղերը,  գալակտիկաները,միջգալակտիկական  գերխիտ  փոշին  և  մատերիական  իրականությանցանկացած այլ դրսևորում, կազմում է ողջ տիեզերքի «նյութի» ընդամենը4.9%-ը։
  Տիեզերքի մնացած հատվածը կազմված է, այսպես կոչված, մութնյութից և մութ էներգիայից՝ համապատասխանաբար 26.8% և 68.3%-ով։
 Մութ  նյութն  ու  մութ  էներգիան  անմիջականորեն  էքսպերիմենտալճանապարհով հայտնաբերել չի հաջողվում, սակայն մենք դրանց մասինիմանում ենք վերջիններիս՝ սովորական նյութի հետ ունեցած ձգողականփոխազդեցության արդյունքում։
  Հետևապես տիեզերքի մնացած 95.1%-նուղղակիորեն  դուրս  է  արտաերկրային  իրականության  մասին  մերունեցած  պատկերացումներից  ու  բոլոր  հնարավոր  անմիջականդիտարկումներից,  որոնք  մինչ  այժմ  իրականացվել  են  մարդկությանպատմության ողջ ընթացքում [11]։
 Վերը քննարկվածից պարզ է դառնում, որ իրականությունը որպեսայդպիսին  միատարր  չէ  և  կազմված  է  նյութի  տարբեր  դրսևորումներից։
 Հետևապես  մեր  իրականութունն  ու  տիեզերքն  առհասարակ  կազմողմատերիայի  մասին  խոսելիս  կիրառել  հասկացության  այն  իմաստները,որոնք  տիրապետող  են  եղել  նաիվ  մատերիալիզմի  և  դրանից  ի  վերփիլիսոփայության  ողջ  պատմության  ընթացքում,  կլինի  ոչ  կոռեկտ  ուկարող  է  առաջ  բերել  թյուրըմբռնում։
   Գիտության  զարգացումը  ու  դրակողմից  մշակված  արդյունքների  փիլիսոփայական  իմաստավորումըենթադրում է ոչ միայն աշխարհի գիտական պատկերի և դրա տարրերիներքին  փոփոխություններ,  այլ  նաև  հասկացութային  ապարատիփոփոխման  գործընթաց,  ինչը  մարդկային  մտքի  զարգացման  ողջընթացքում  հատուկ  է  եղել  թե՛  փիլիսոփայությանը,  և  թե՛  գիտությաննառանձին  վերցրած։
   Իսկ  ահա  այսօր,  երբ  21-րդ  դարում  տեղի  ունեցողէքսպերիմենտալ  գիտության  բացահայտման  և  նոր  նվաճումներիիրականացման  արդյունքում  ի  հայտ  են  գալիս  առավել  մեծ  թվով27«Նյութ»  հասկացությունն  այստեղ  կիրառվել  է  տիեզերքի  որակական  և  քանակականբնութագրերի  առավել  առարկայական  պատկերը  տալու  համար,  որտեղ  «նյութ»հասկացության ծավալի մեջ պետք է հասկանալ տիեզերքը կազմող մատերիական կամոչ մատերիական հնարավոր բոլոր դրսևորումներն առհասարակ։
 չտեսնված ու սկզբունքորեն նոր իրողություններ՝ ի դեմս ամղկահարույցայն  իրադաձության,  երբ  աշխարհում  առաջին  անգամ  ծնվեցգենետիկական մակարդակում արհեստական միջամտությամբ ստացածերեխա,  հարկ  է  առաջանում  նման  իրողությունների  ոչ  միայնփիլիսոփայական  օբյեկտիվ  իմաստավորման  կատարման,  այլ  նաևդրանցընկալմանվերաձևակերպման։
 հասկացություններինկատմամբմերուողջվերջինիսընթացքում՝համատեքստում  փիլիսոփայականԱյսպիսով,  ընդհանրացնելով  պետք  է  նշել,  որ  էքսպերիմենտալգիտությանիմաստավորմանհիմնախնդիրը  չի  կորցնում  իր  արդիականությունն  ու  անօտարելիանհրաժեշտությունը  գիտության  էքսպերիմենտալ  գործունեությանկողմիցպատմությանմշակվածարդյունքներին  տալով  տվյալհամապատասխանհասկացման,  իմաստավորման,  ըմբռնման  և  դիտարկման  սպեկտրներ։
 Ավելին,  նոր  և  հատկապես  նորագույն  գիտության  էքսպերիմենտալտվյալներն ունեն պակաս հասկանալիություն և հաճախ դուրս են մնումտարատեսակ  փիլիսոփայականհիմնախնդիրների  առնչությամբծավալվող  դիսկուրսներից։
   Հետևապես  էքսպերիմենտալ  գիտության  ևէմպիրիկ  արդյունքների  նման  միտումները  կանխելու  համարանհարժեշտ  է  դրանց  հնարավոր  մեկնաբանությունների  կողքինառանձնակի  կարևորել  փիլիսոփայական  իմաստավորման  դերն  ունշանակությունը։

Փիլիսոփայական  իմաստավորման  հիմնախնդիրը  էքսպերիմենտալ գիտության համատեքստում քննարկելով՝ հոդվածում ցույց է տրվել  փիլիսոփայական  նշանակությունը  էքսպերիմենտալ  գիտության  պատմության  ընթացքում  արձանագրված  մի  շարք  կարևոր  գիտական  նվաճումների  ու  բացահայտումների  օրինակներով։
  Հոդվածում քննարկվել է իմաստավորման հիմնախնդիրը  հանգեցվելիության,  պատճառականության  ու  այլ  հիմնախնդիրների  առնչությամբ՝  ցույց  տալով  դրանց  կապը  ժամանակակից  էքսպերիմենտալ գիտության նվաճումների ու բացահայտումների հետ։
  Քննարկվածի  արդյունքում  եզրակացվեց,  որ  20-րդ  և  հատկապես  21-րդ  դարում  փիլիսոփայական  իմաստավորումը  ոչ  միայն  չի  կորցրել  իր  դերն  ու  նշանակությունը,  այլև  այսօր  ստացել  է  շատ  ավելի  մեծ  ու  կարևոր  առաքելություն՝ լուսավորելու ու հասկանալի դարձնելու ժամանակակից  էքսպերիմենտալ գիտության նվաճումներն ու բացահայտումները։
