ՏԵ SԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԳՈՐՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ Հայաստանի Հանրապետության բնակչության համար   «Տեղական ինքնակառավարման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը սահմանում է տեղական ինքնակառավարումը որպես համայնքի կողմից երաշխավորված իրավունք `համայնքի սեփականության կառավարման օրական տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջոցով ինքնուրույն գործելու ունակությամբ, որն արվում է բնակչության բարեկեցությունը բարելավելու համար: ,   Հաշվի առնելով այն փաստը, որ այսօր հայ համայնքների առջև ծառացած խնդիրների մեծ մասը սոցիալական բնույթ են կրում, դրանք լրջորեն խոչընդոտում են համայնքների բնակչության թվաքանակի ավելացմանը, այս հոդվածը ուսումնասիրում է այն հնարավոր եղանակները, որոնք հնարավորություն կտան ՀՀ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին ավելի ակտիվ գործել սոցիալական ոլորտում: բնակչության պաշտպանություն: անվտանգության ուղղությամբ: Համայնքի դերը անգնահատելի է յուրաքանչյուր մարդու կյանքում:   Մարդը ծնվում է, սոցիալականացվում, ընդլայնում է իր կյանքի գործունեությունը համայնքում:  Նրա անդամների ֆիզիկական, հոգեբանական և սոցիալական բարեկեցությունը նույնպես մեծապես կախված է համայնքից: Համայնքը երկար ժամանակ գտնվում էր հետազոտողների ուշադրության կենտրոնում: Դա է վկայում այն ​​փաստը, որ 19-րդ դարում: Այդ ժամանակից ի վեր դրա ուսումնասիրության, մեկնաբանման և դասակարգման համար ներկայացվել են բազմաթիվ մոտեցումներ: Անդրադառնալով համայնքի վերլուծության և մեկնաբանման ժամանակակից մոտեցումներին, հարկ է նշել, որ նրանք վաղուց դադարել են համայնքը դիտել որպես աշխարհագրական կամ վարչական միավոր:   Համայնքների մեկնաբանման նպատակով ստեղծված մոտեցումների փոփոխությունները պայմանավորված են համայնքների գործունեության և զարգացման նոր միտումներով, գլոբալիզացիայով, սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամերով, տեխնիկական առաջընթացով:   Այսօր համայնքը դիտվում է որպես միջանձնային հարաբերությունների համակարգ:  Approachesամանակակից մոտեցումներով համայնքն ուսումնասիրվում է իր անդամներին ծառայելու և անհրաժեշտ սոցիալական ծառայություններ մատուցելու հնարավորությունների տեսանկյունից: Համայնքի մասնակցությունը անդամների սոցիալական աջակցության գործընթացներին իրականացվում է ֆորմալ-ոչ ֆորմալ ցանցերի միջոցով:  Համայնքի բնակիչներին պաշտոնական օգնություն ցուցաբերելու պատասխանատվությունը հիմնականում կրում են տեղական ինքնակառավարման մարմինները: Ընդհանուր առմամբ, տեղական ինքնակառավարումը ցանկացած ժամանակակից հասարակության բաղկացուցիչ մասն է:  Լինելով ժողովրդի կողմից իշխանություն ստանալու միջոցներից մեկը ՝ այն նպատակաուղղված է բնակչության անմիջական մասնակցության կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջոցով տեղական խնդիրների լուծմանը ՝ ելնելով բնակչության շահերից, պատմամշակութային առանձնահատկություններից:   Քաղաքացու իրավունքներն ու ազատություններն առաջին հերթին գիտակցվում են այնտեղ, որտեղ նա ապրում է ՝ իրականացնելով աշխատանքի, քաղաքականության և գործունեության այլ ձևեր:   Այդ պատճառով նրանց գործունեությունը մեծապես կախված է տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեությունից 1:   Բնակիչների սոցիալ-տնտեսական իրավունքներն ու ազատություններն իրականացվում են համայնքային կյանքի տարբեր ոլորտներում: Տեղական ինքնակառավարման մարմինները հաջողությամբ իրականացնելով իրենց գործառույթներն այս ոլորտներում `նպաստում են քաղաքացիների իրավունքների իրականացմանը և պաշտպանությանը: Տարբեր հեղինակներ իրենց աշխատություններում վկայակոչել են տեղական ինքնակառավարման հիմնարար սկզբունքները ՝ մատնանշելով տեղական ինքնակառավարման և ժողովրդավարության կառուցման գործընթացում տեղական ինքնակառավարման դերի միջև եղած հիմնական տարբերությունները:  Այս հեղինակներից մեկը ՝ Maas և Yilvisaker- ը, տեղական ինքնակառավարման նկատմամբ կիրառում է հետևյալ հիմնական սկզբունքները. 2.1. Իշխանության բաշխման միջոցով ձեռք բերված անկախություն. 2. հավասարություն, երբ համայնքի անդամները հավասար հնարավորություններ ունեն մասնակցելու համայնքային կառավարման գործընթացներին տեղական ինքնակառավարման միջոցով. 3. բարեկեցություն, որը ենթադրում է համայնքի բնակչությանը անհրաժեշտ սոցիալական ծառայությունների մատուցում, սոցիալական ապրանքների բաշխում, սոցիալական բարեկեցության ապահովում: Վերադառնալով մեր իրականությանը ՝ հարկ է նշել, որ տեղական ինքնակառավարման մարմինները, ստեղծվելով համայնքային ինքնակառավարման իրականացման, տեղական նշանակության խնդիրներ լուծելու, համայնքի առջև ծառացած խնդիրները հաղթահարելու համար, այսօր շոշափելի ներդրում չեն կատարում լուծմանը: նման լուրջ սոցիալական խնդիրների: սոցիալական պաշտպանության գործընթացներում:   Բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգում ՀՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինները սահմանափակվում են որոշակի ֆինանսական օգնություն տրամադրելով կամ որոշ պետական ​​հարկերի համակարգում արտոնություններ սահմանելով, բայց այդ աջակցությունը համակարգված չէ, չունի մեթոդաբանություն, բավարար չէ համայնքի անդամներին նպատակային օգնություն ցուցաբերելու համար:   Փաստորեն, իրավական դաշտում առկա բացերի, ֆինանսական և մարդկային ռեսուրսների բացակայության պատճառով ՀՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինները զգալի դժվարություններ ունեն համակարգի հիմնական խնդիրները կյանքի կոչելու և տեղական ինքնակառավարման սկզբունքները պահպանելու հարցում, քանի որ վերջիններս բավարարվածության հարցում նշանակալի չեն:   Այսօր հայ համայնքների առջև և 1 Տե՛ս Ordyan E., Fundingals of Local ինքնակառավարման, Երևան, 2000, p. 57 2 Տե՛ս Սալիվան Հ., Տեղական ինքնակառավարման բարեփոխումները Մեծ Բրիտանիայում, Անգլիայի Արևմտյան Համալսարան, 2002, էջ: 38 Կան լուրջ խնդիրներ, ինչպիսիք են ծայրահեղ աղքատությունը, երիտասարդների բարձր գործազրկությունը, սոցիալական և բնակարանային անբարենպաստ պայմանները և այլն:  Այս խնդիրները հատկապես սրվում են սահմանամերձ լեռնաշխարհում կամ աղետի գոտու համայնքներում:   Տեղական ինքնակառավարման մարմինների պասիվ դերը ստեղծված իրավիճակում պայմանավորված է մի քանի գործոններով:   Իրավական դաշտում առկա են որոշակի բացեր, մասնավորապես, «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն, տեղական ինքնակառավարման մարմինները սոցիալական ծառայությունների ոլորտում ունեն միայն կամավոր լիազորություններ, սոցիալական ծառայությունների կազմակերպումը խթանելու լիազորված լիազորություններ համայնքը.  Սա նշանակում է, որ տեղական ինքնակառավարման մարմիններն իրավունք ունեն կամավոր կերպով մոտենալ բնակչության սոցիալական կարիքներին արձագանքելուն:   Արդյունքում, տեղական ինքնակառավարման համակարգում համայնքի բյուջեի համակարգում համապատասխան մասնագետների բացակայության դեպքում տեղական ինքնակառավարման մարմինները շրջանցում են իրենց հիմնական պարտականությունները համայնքի բնակիչների սոցիալական կարիքները բավարարելու և անհրաժեշտ սոցիալական ծառայություններ մատուցելու հարցում `նախընտրելով համայնքային ռեսուրսների մեծ մասն ուղղել պետության կողմից պատվիրակված լիազորություններին:  Հետեւաբար, առաջնային նշանակության շատ խնդիրներ դուրս են մնում տեղական ինքնակառավարման մարմինների տեսադաշտից: Անդրադառնալով բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգում տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործարկման միջազգային փորձին `հարկ է նշել, որ շատ երկրներում, որտեղ պետական ​​կառավարումն իրականացվում է տեղական ինքնակառավարման միջոցով, տեղական ինքնակառավարման մարմինները պատասխանատու են կազմակերպման համար: և համայնքային կարիքների հիման վրա սոցիալական ծառայություններ մատուցելը:   Տեղական ինքնակառավարման մարմինների մեծ փորձ ունեցող Մեծ Բրիտանիայում տեղական ինքնակառավարման մարմիններն օժտված են բնակչությանը ծառայություններ մատուցելու և ծառայություններ մատուցելու լայն լիազորություններով:  Ընդունելով տեղական ինքնակառավարման անգլո-սաքսոնական մոդելը, որը ենթադրում է, որ տեղական ինքնակառավարման և կենտրոնական իշխանության միջև հարաբերությունները «լիազորությունների սահմաններում են», տեղական ինքնակառավարումը լայն հնարավորություններ է տալիս համայնքին սոցիալական ծառայություններ մատուցելու համար:   Որոշ վիճակագրություններ նույնիսկ ցույց են տալիս, որ Մեծ Բրիտանիայում տեղական ինքնակառավարման մարմինների բյուջեի մեծ մասը (շուրջ 80%), որը գոյանում է ինչպես պետական, այնպես էլ տեղական հարկերի հաշվին, ծախսվում է համայնքին կրթական և սոցիալական ծառայություններ կազմակերպելու և տրամադրելու վրա: Նման փորձ է ընդունվել նաև Միացյալ Նահանգների կողմից, որտեղ տեղական ինքնակառավարման մարմինները գործում են ամուր ֆինանսական հիմքի վրա, որն ապահովում է նրանց վարչական անկախությունը:  Նրանք ունեն զգալի ֆինանսական ռեսուրսներ 1 Տե՛ս Elcock H., Տեղական ինքնակառավարում:   Քաղաքականություն և կառավարում տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, Լոնդոն, Թեյլոր և Ֆրենսիս էլեկտրոնային գրադարան, 2005, էջ. 68 ռեսուրսներ սեփական աղբյուրներից, նահանգի և դաշնային կառավարություններից:   Հետաքրքիր է, որ վերադաս պետական ​​մարմիններից ստացված հատկացումները նախատեսված են հիմնականում սոցիալական և տնտեսական ծրագրերի իրականացման համար: Այսպիսով, արևմտյան երկրներում տեղական ինքնակառավարման մարմինները բնակչության համար ապահովում են բավարար նվազագույն սոցիալական պաշտպանություն առողջության, կրթության և այլ մշակութային ծառայությունների միջոցով 1: Հարկ է նշել, որ բնակչության սոցիալական խնդիրների լուծման գործում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ակտիվ դերի սկզբունքը որդեգրել են ոչ միայն զարգացած երկրները, այլ նաև հետխորհրդային տերությունները, ինչպիսիք են Վրաստանը և Ադրբեջանը:   Վրաստանում, որտեղ տեղական ինքնակառավարման համակարգը ներդրվեց 1990 թ.-ին, տեղական ինքնակառավարման ստորաբաժանումները, ունենալով լայն գործառույթներ, ունեն նաև սոցիալական օգնության ծառայություններ կազմակերպելու և մատուցելու իրավասություն, որը չի պատվիրակվում:  Այնուամենայնիվ, տեղական ինքնակառավարման մարմիններին հավասարեցված տրանսֆերտներ տրամադրելիս հաշվի է առնվում, թե նախորդ բյուջետային տարվա ընթացքում որքան գումար է հատկացվել բնակչությանը սոցիալական ծառայություններ մատուցելու համար 2: Ադրբեջանում, որտեղ 1995 թ.-ին ձևավորվել է տեղական ինքնակառավարման համակարգը: Ընդունված Սահմանադրության հիման վրա տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ունեն լիարժեք լիազորությունների շարք, ներառյալ սոցիալական աջակցության ծառայությունների իրականացումը, սոցիալական և տնտեսական զարգացման ծրագրերը: տեղական մակարդակ 3.   Ոլորտի փորձագետների կարծիքով, Ադրբեջանի բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ակտիվ գործունեությանը հիմնականում խոչընդոտում են ոլորտը կարգավորող կամ ոլորտին առնչվող իրավական նորմերի միջև առկա հակասություններն ու թերությունները: Ինչպես տեսնում ենք, ապակենտրոնացման խորացումը, համապատասխանաբար, բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ակտիվ գործունեությունն ապահովելու նպատակով, նախաձեռնում են համապատասխան միջոցառումներ և իրականացվում փուլ առ փուլ: Համայնքի բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգում Հայաստանի Հանրապետության տեղական ինքնակառավարման մարմինների ակտիվացմանն ուղղված քայլերից մեկը կարող է լինել սոցիալական աշխատողի ներդրումը համայնքային ծառայության հաստատությունում `դրանց իրականացման համար: առաջադրանքներ և գործառույթներ: Համաձայն «Համայնքային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի, որն ընդունվել է 2004 թ., Համայնքային ծառայությունը սահմանվում է որպես անկախ պետական ​​ծառայություն, որը, լինելով տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատակազմի մասնագիտական ​​գործունեություն, նպատակաուղղված է այդ մարմինները ՀՀ Սահմանադրությամբ:   Համայնքային ծառայությունը հանրային ծառայության ինստիտուտ է, որն իրականացնում է տեղական ինքնակառավարման մարմինները: 1 Տե՛ս Բեգլարյան Գ., Քաղաքապետարանի սոցիալական խնդիրները, Երևան, 2004, էջ: 34 2 Տե՛ս «Տեղական ինքնակառավարումը Հարավային Կովկասում», էջ: 2, ենթ. ԼԱՎ. В. Մովսիսյան, Երեւան, 2008, էջ 72: 3 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 41: Վերապահված խնդիրները և գործառույթները, ֆինանսավորվում են պետական ​​և համայնքային բյուջեներից և սպասարկում են հանրային շահերը 1:  Համայնքային ծառայության ինստիտուտում սոցիալական աշխատողի ներդրումը կարող է էապես նպաստել համայնքի բնակչության սոցիալական խնդիրների լուծմանը, ինչպես նաև կարիքների բավարարմանն ուղղված սոցիալական ծառայությունների կազմակերպմանը և տրամադրմանը, որոնք կլինեն ավելի համակարգված և նպատակային: Սոցիալական աշխատողի ներգրավումը համայնքային ծառայողների մեջ կարող է մեծապես նպաստել տեղական ինքնակառավարման մարմինների դերի բարձրացմանը համայնքի բնակչության սոցիալական պաշտպանությունն ապահովելու գործում `ստեղծելով իրական նախադրյալներ համայնքի կայացման համար: Ավելին, այսօր մեր երկրում լուրջ բարեփոխումներ են իրականացվում բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգում:  Մասնավորապես, տեղի է ունենում սոցիալական ծառայությունների ինտեգրում, անցում դեպի բնակչությանը համապարփակ ծառայություններ մատուցելու սկզբունք:  Դեռ պարզ չէ, թե համայնքն, ի դեմս տեղական ինքնակառավարման մարմինների, ինչ դեր կխաղա ինտեգրված սոցիալական ծառայությունների կազմակերպման և տրամադրման գործում:  Եթե ​​այսօր գիտակցում ենք, որ տեղական ինքնակառավարման մարմինները դեռ պատրաստվում են ստանձնել և արդյունավետ իրականացնել ինտեգրված սոցիալական ծառայությունների կազմակերպման և տրամադրման գործընթացը, ապա պետք է նաև գիտակցենք, որ այդ գործընթացներից նրանց մեկուսացումը նույնպես արդյունավետ չի լինի:  Հետեւաբար, համայնքային ծառայության հաստատությունում սոցիալական աշխատողի ներդրումը և զարգացումը կարող է նաև նպաստել տեղական ինքնակառավարման մարմինների «ինտեգրված սոցիալական ծառայությունների» միջև համագործակցության հարաբերությունների հաստատմանը և զարգացմանը: Տեղական ինքնակառավարումը, լինելով համայնքի բնակչությանը ամենամոտ կառույցը, ստեղծված է բնակչության խնդիրները լուծելու համար, հանդես է գալիս որպես աջակցության առաջնային ստորաբաժանում, որը կարող է բացահայտել համայնքի կարիքավոր անդամներին, նրանց նպատակային աջակցություն ցուցաբերել, ուղղորդել համապատասխան կառավարական և հասարակական կազմակերպությունները ՝ շարունակական ծառայություններ ստանալու համար: , Այսպիսով, համայնքում սոցիալական աշխատանքի ներդրման և զարգացման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է հետևյալ հանգամանքներով .1. համայնքի զարգացումը, արդյունավետ շահագործումը պետք է ռեսուրս ծառայեն համայնքի անդամների համար. 2. համայնքի և տեղական ինքնակառավարման մարմինների նկատմամբ բնակչության վստահության և վստահության բարձրացման անհրաժեշտությունը. 3. Համայնքի և անդամների կարիքները բացահայտելու և այն կարիքների արդյունավետ և շարունակական բավարարման համար ծառայություններ մատուցելու հնարավորություն, որոնք կարող են տրամադրվել համայնքում աշխատող սոցիալական աշխատողի կողմից, 4. տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգում հանդես գալ որպես սոցիալական պաշտպանության լիարժեք առարկա. 5 1 Տե՛ս Օրդյան Ե., Համայնքային ծառայության հիմունքները, Երևան, 2009, էջ: 11 Եվգինե Վարդանյան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՍՈIALԻԱԼԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐERՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ ՏԵԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԳՈՐՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ. Տեղական ինքնակառավարում, տեղական ինքնակառավարում, տեղական ինքնակառավարում ։

Տեղական ինքնակառավարման համակարգը ՀՀ-ում ներդրվել է 1996 թ.։
  Նպատակ ունենալով համայնքների բնակիչներին աջակցել տարաբնույթ հիմնախնդիրների լուծման և կարիքների  բավարարման  հարցում՝  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինները  որևէ  շոշափելի  մասնակցություն չեն ունենում հայաստանյան համայնքների առջև ծառացած ու հրատապ համարվող սոցիալական հիմնախնդիրների լուծման գործընթացներում։
   Հոդվածում  ներկայացված  է  ՀՀ  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ակտիվ գործառնմանը խոչընդոտող գործոնների վերլուծությունը, ինչպես նաև նկարագրված են այդ գործոնների ու դրանց ազդեցությունների հաղթահարման հնարավոր տարբերակները՝ շեշտադրելով այդ գործընթացներում սոցիալական աշխատանքի մասնագետի դերը։
