ՋԱՎԱԽԱՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ «ՄԵՆՔ - ՆՐԱՆՔ» ՏԱՐԲԵՐԱԿՄԱՆԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԱԲՆԱԿ ՀԱՅԵՐԻ ՀԵՏՓՈԽՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄՊատմականորեն  սփյուռքի  ձևավորման  և  գործառնման  համատեքստումընդգծվում  են  հայաստանաբնակ  և  ոչ  հայաստանաբնակ  հայի  նմանակման  ևտարբերակման  առանձնահատկությունները։
   Միջխմբային  տարբերակման  խնդիրնառավել արդիական է դառնում հատկապես ըստ անհրաժեշտւթյան ՀՀ-ում հաճախգտնվող  խմբերի  պարագայում,  ինչպիսին  են,  օրինակ,  ջավախահայերը։
   Ջավախահայ երիտասարդները հիմնականում կրթական նպատակով են գալիս ՀՀ, քանիՀայաստանը  նրանց  համար  հայալեզու  կրթություն  ստանալու  հարթակ  է։
   Ջավախահայերի խնդիրներին ուղղված ուսումնասիրություններն ավելի քիչ են, քան նմանատիպ  այլ  խմբերի,  օրինակ՝  սիրիահայերի  խնդիրներին  ուղղված  հետազոտությունները,  որտեղ  հայաստանաբնակ  հայերի  հետ  հարաբերությունների  մասին  ևսխոսվում է ֆիզիկական տարածության համատեքստում՝ բաց թողնելով սոցիալականտարածության մեջ առկա միջխմբային տարբերակման առանձնահատկությունները։
 Այս տեսանկյունից արդիական  է դառնում հասկանալ, թե ջավախահայ երիտասարդները  ֆիզիկական  հեռավորությունը  հաղթահարելուց  հետո  միջխմաբային  ինչհարաբերություններ  են  դրսևորում  հայաստանաբնակ  հայերի  հետ  սոցիալականտարածության մեջ։
   Մյուս կողմից՝ կարևոր է նաև այն, թե ինչ գործոններ են ազդումջավախահայ երիտասարդների «մենք-նրանք» տարբերակման վրա։
 Ջավախահայերը  և  հայաստանաբնակ  հայերը  ֆիզիկական  տարածությանառումով  մոտ  են,  բայց  նույն  այդ  ֆիզիկական  տարածության  մեջ  նրանց  խմբայինսահմաններն արդեն իսկ առանձնացված են Հայաստանի ու Վրաստանի պետականսահմանով1։
  Պարզելու համար, թե ինչպես են դրսևորվում «մենք-նրանք» տարբերակումների առանձնահատկությունները ֆիզիկական տարածության մեջ հեռավորությունը հաղթահարելուց հետո, անհրաժեշտ է ջավախահայ երիտասարդների խմբայինփոխհարաբերությունները հայաստանաբնակ հայերի հետ ուսումանասիրել միաժամանակ    ֆիզիկական  ու  սոցիալական  տարածության  համատեքստում,  որովհետևտարածությունը ֆիզիկական բնութագրիչ լինելուց բացի ունի նաև սոցիալական մեծնշանակություն՝  հակառակ  այն  փաստին,  որ  սոցիալական  տարածություն  հասկա1  Ջավախքը  գտնվում  է  Վրաստանի  Հանրապետության  կազմում։
   Վարչատարածքային  առումովՋավախքն  այսօր  իր  ընդգրկում  է Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք նահանգը  (6  շրջաններ)  և ՔվեմոՔարթլի նահանգի Ծալկայի շրջանը։
 ցությունը սկզբնական շրջանում դիտարկվում էր ֆիզիկական տարածությանը շատմոտ  իմաստով։
   Այն  ընկալվում  էր  որպես  վայր,  որտեղ  գտնվում  են  սոցիալականխմբերը  և  կատարվում  են  սոցիալապես  կարևոր  իրադարձությունները։
   Տարածությունը,  համաձայն  Զիմելի,  սոցիոլոգիական  կարևորություն  ունի  և  անբաժան  է«սոցիալական խումբ» հասկացության սահմանունից։
  «Սոցիալական տարածությունը մարդկանց  փոխգործողությունների  վայր  է,  և  չի  առանձնանում  այն  մարդկանցից,ովքեր զբաղեցնում են այդ տարածքը» [1]։
  Սորոկինը տարածությունը սահմանում էրորպես երկրի «բնակչություն» [2]։
  Մյուս կողմից՝ տարածությունը սահմանվում է որպեսսոցիալական  դիրքերի  կարգավորման  միջավայր։
   Այն  հիերարխիկ  է  և  ունի  գրաֆիկական պատկեր, որում յուրաքանչյուր անհատ կարող է սահմանվել որպես կետ,որը  որոշակի  հեռավորություն  վրա  է  գտնվում  մնացած  կետերից։
   Այդ  սխեմայումՉիկագոյի  դպրոցի  ներկայացուցիչներն  էլ  են  տարածությունը  դիտում  էմպիրիկհետազոտությունների համատեքստում [2]։
 Ֆիզիկական ու սոցիալական տարածությունների փոխառնչության վերաբերյալֆրանսիացի սոցիոլոգ Պ. Բուրդեի մոտեցումը ներկայացնում է սոցիալական տարածությունը որպես սոցիալական դիրքի մատնանշում, իսկ ֆիզիկական տարածությունը՝օբյեկտի  տեղայնացում։
   Ըստ  նրա՝  մարդիկ  գործում  են  միաժամանակ  որպես  կենսաբանական անհատներ և սոցիալական ագենտներ, անճանաչելի են ֆիզիկական ևսոցիալական տարածության հետ որոշակի հարաբերության միջոցով։
  Եթե անհատիզբաղեցրած տեղը մեկն է՝ ֆիզիկական տարածությունը, ապա սոցիալական տարածությունը որոշվում է դիրքերի փոխբացառման հիմքով [2]։
  Ստացվում է, որ տարածությունը (ֆիկիկական և սոցիալական) սոցիալական այն միջավայրն է, որտեղ տեղիեն  ունենում    անհատների  և  խմբերի  փոխհարաբերությունները։
   Հետևաբար,  հենցտարածության մեջ է, որ սոցիալական տարբեր փոխհարաբերությունների արդյունքում ընդգծվում են «մենք-նրանք» տարբերակումների առանձնահատկությունները։
 Ջավախահայերի  միջխմբային  հարաբերություննները  հայասատանցիներիհետ կարելի է դիտել որպես ենթաէթնիկ երկու խմբերի միջև հարաբերություններ։
  Այդառումով պետք է բացահայտել «մենք-նրանք» տարբերակումները նրանց ներէթնիկհարաբերություններում։
   «Մենք-նրանք»-ի  տարբերակման  համատեքստում  է,  որձևավորվում են միջմբային այն սահմանները, որոնք ոչ միայն առանձնացնում են միխումբը մյուսից, այլև ցույց են տալիս, թե խմբերը սոցիալական տարածության մեջմիմյանց  նկատմամբ  ինչ  դիրքում  կարող  են  գնտվել։
   Այսինքն՝  «միջխմբային  սահմաններ»  հասկացության  հետ  կապվում  է  «սոցիալական  հեռավորություն»  հասկացությունը։
   Սոցիալական  հեռավորությունն  իր  հերթին  կապված  է  կարգավիճակիպահպանման խնդրին. «սոցիալական հեռավորությունը սոցիալական կարգավիճակիպահպանման արդյունքն է։
  Նա, ով պահում է սոցիալական հեռավորություն  ուրիշներից, միաժամանակ պահում է իր դիրքը ընկերների շրջապատում, օրինակ, իր խմբիներսում և այլն» [3]։
  Մյուս կողմից՝ սոցիալական հեռավորությունը պայմանավորվածէ  սոցիալական  տարածության  մեջ  առկա  սպառնալիքներից,  որոնք  կարող  ենհանդիպել միջխմբային հարաբերությունների համատեքստում։
  Բացի այդ, «միջէթնիկմակարդակի  հարաբերությունները  կարող  են  բխել  կարծրատիպերից,  որոնքներկայացված են այն ամենի մեջ, ինչ ասում են և անում են խմբերի անդամները» [3]։
 Այդ  ընկալումներից  և  սպառանալիքներից,  այն  է՝  սոցիալական  հեռավորությունիցկախված,  կարող  է  առաջանալ  միջխմբային  վստահություն  կամ  անվստահություն։
 «Վստահությունը կարելի է համարել մարդկային կյանքի ամենակարևոր բաղադրիչները,  որը  պայմանավորում  է  նրանց  գործողությունները,  և  որտեղ  էական  նշանակություն  ունեն  այլ  մարդիկ»  [4]։
   Ստացվում  է,  որ  միջխմբային  վստահությունն  ուանվստահությունն  են  պայմանավորում  է  մի  խմբի  անդամների  գործողություններըմյուս խմբի անդամների հետ շփվլիս։
  Այսինքն, դրա արդյունքում անհատն է ընտրումէ  իր  գործողության  ռազմավարությունն  ու  որոշում,  թե    տարածաժամանակայինկոնկրետ միջավայրում ինչպես պետք է վարվել։
 Այպիսով՝  հրատապ  է  ՀՀ-ում  ուսանող  ջավախահայ  երիտասարդների  նմանակման  և  տարբերակման  առանձնահատկությունների  բացահայտումը։
   Այդ  նպատակով խորին հարցազրույցներ են իրականացվել ՀՀ-ում սովորող 16 ջավախահայերիտասարդների  հետ,  որոնց  ընտրության  չափանիշ  են  եղել՝  սեռը,  կրթությունը(դպրոց, միջին և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ), ՀՀ-ում ընդունողկողմ  ունենալու  կամ  չունենալը  հանգամանքը։
   Խորին  հարցազրույցներն  իրականացվել են նախապես մշակված ուղեցույցի համաձայն, որում հիմնական շեշտը դրվելէ հետազոտության մասնակիցների սպասումների, արդարացված և չարդարացվածակնկալիքների բացահայտման վրա։
  Հաշվի են  առնվել նաև հայաստանցիների հետշփման  գործընթացում  խմբային  փորձի  ազեցությունն  ու  ՀՀ-ում  հարմարվողականության (ադապտացիա) և ինտեգրացման գործընթացների վրա ազդող գործոններիբացահայտման կարևորությունը։
  Կիրառվել է նաև պրոյեկտիվ տեխնիկա․ հարցազրույցի  մասնակիցներին  հանձնարարվել  է  նկարել  հայի  և  ջավախեցու  մեկականկերպար։
   Այդ  նկարների  հիման  վրա  կատարվել  է  բովանդակային  (կոնտենտ)վերլուծության։
   Հարցազրույցներն  անցկացվել  են  2017-2018  ուսումնական  տարումՀՀ-ում սովորող ջավախահայ երիտասարդների հետ։
 Այս  նպատակով  իրականացվել  է  սոցիոլոգիական  հետազոտություն,  որիարդյունքերի  ընդհանրացումը  թույլ  է  տալիս  պնդելու,  որ  հայաստանցիները  «լրիվուրիշ են, տարբեր են ու հայաստանցիների նման չեն»։
   Այն փաստը, որ  նման խմբերիանդամները (տվյալ դեպքում՝ ենթաէթնիկ խմբի) առավել շատ են հակված դրականպատկերացումներ  ունենալու  սեփական  խմբի  անդամների  և  բացասական  պատկերացումներ՝ «ուրիշ» խմբի անդամների մասին, դրսևորվում է հենց այստեղ։
  Ընկալումներում նրանց խմբի դրսևորած այդ կարծրատիպերը հետևյալ կերպ են հանդեսգալիս՝ •  Ավտոկարծրատիպեր՝ «հասնող», «օգնող», «հավատարիմ», «բարի», «վստահելի», «ազնիվ», «խելացի», «ուժեղ»։
 •  Հետերոկարծրատիպեր՝  «խաբեբա»,  «կեղտոտ»,  «անվստահելի»,  «նախանձ», «անհյուրընկալ»։
 Հարցվողներն, օրինակ նշում էին, թե՝   «...Հայաստանցիները խաբեբա են, խաբեբա, մեկը մեկի գլխին սարքելով մանեն  գալիս,  զգուշ  պիտի  լինես  ստեղ,  հանկարծ  քո  գլխին  էլ  չսարքեն...»  (ավագդպրոցում սովորող 17 տ. տղա)։
 «...Ջավախքցիները վատ կողմ չունեն, իրանց ամենալավն էնա, որ իրար մեջքիկանգանծ  են…։
   Կուզեի,  որ  հայաստանցիներն  էլ  մեր  պես  ըլլեին։
   Հատկապեսաղջիկները մեզի պես համեստ ըլլեին» (քոլեջում սովորող 16 տ. աղջիկ)։
 Նշված հետերոկարծրատիպերը զգուշավորություն են առաջացնում, որովհետևմարդիկ  ձգտում  են  շփվել  այնպիսի  մարդկանց  հետ  և  փնտրում  են  նրանց,  ովքերկօգնեն  իրենց  անորոշ  իրավիճակներում  և  ովքեր,  ըստ  իրենց,  բարի  են,  օգնող,ազնիվ,  հավատարիմ  [4]։
   Իսկ  հայաստանցիները  նրանց  ընկալումներում  հեռու  եննշված  բնութագրիչներից։
   Հետևաբար,  նաև  վստահության  պակաս  կա,  ինչն  էլ  իրհերթին հանգեցնում է սոցիալական հեռավորության մեծացման։
 Հարկ է նշել, որ կարծրատիպի իրական կրողը խումբն է, և հայաստանցիներիմասին ընկալումները ջավախահայ երիտասարդների մոտ մեծապես պայմանավորված են իրենց խմբի դրսևորած կարծրատիպային պատկերացումներովդ, որը նրանցմոտ  ձևավորվում  է  դեռևս  մինչև  ՀՀ  գալը։
   Հարցվողներից  շատերը  նշում  էին,  որիրենց մինչև ՀՀ գալը ասել են, թե հայաստանցիները խաբեբա են, անվստահելի, որպետք է զգուշ լինել. «...Հայաստանցուն  վստահել  չի  կարելի,  մենք  չենք  վստահե  հայաստանցիներին, հայաստանցու մասին միշտ էտ կշեշտվի, որ խաբեբա ազգ են։
  Հաստատհայաստանցին մեջքեդ զայնե գը։
  Միշտ մեր քով կըսեն զգուշ էղիք հայաստանիներունհետ,  անուշ  խոսքերին  չխաբվիք,  քփություն  չենեք։
   Նախապատրաստված  քուկանքընդեղից։
  Եսա շատ չեմ ուզե շփվիմ, որտև մե բանմ կա, որ էտքան կըսեն մերոնք»։
 Նման դեպքում ջավախահայ երիտասարդների զգուշավորությունն իսկապես«արդարացված» է։
  Երևում է, որ նրանց մոտ արմատավորված այդ պատկերացումներն  են,  որ  «մշակութային  գիտելիք»-ի  մաս  են  դարձել,  և  պայամանավորում  եններէթնիկ հարաբերություններ։
  Մյուս կողմից՝ «մենք-նրանք» տարբերակման համատեքստում  կարևոր  է  կարգավիճակի  պահմանումը,  հատկապես,  երբ  դրա  համարպայքարել  են  անցյալում  [5]։
   Հարցվողներից  շատերը  նշում  էին,  որ  Վրաստանում,ապրելով այլ ազգերի հետ, իբրև հայ պահել են իրենց լեզուն ու կրոնը՝ մնալով նույնջավախեցին։
  Վերջիններիս կարծիքով՝ ՀՀ-ում ևս պիտի պահեն իրենց դիրքը, լավհատկանիշները, կամ այլ կերպ ասած՝ կարգավիճակը։
  Հետաքրքիր է այն հանգամանքը,  որ  նրանք,  սոցիալական  հեռավորություն  պահելով  հայաստանցիներից,միաժամանակ ջավախեցիների խմբում ցանկանում են պահել նաև իրենց դիրքը։
  Դաապացուցվում է այն փաստով,  որ նա, ով ուրիշներից սոցիալական հեռավորություն էպահում, միաժամանակ փորձում է պահել նաև իր դիրքը  խմբի ներսում [4]։
 «...Ես  շատ  հպարտ  եմ,  որ  ջավախքեցի  եմ,  ջավախեցիներն  էման  անուն  ենթողել,  որ  հեչ  մեկմ  չի  կռնա  վատ  վերաբերվի։
   Ես  չէի  ուզի  հայաստանցի  լինեիօրինակ, էսման ինձի ավելի հպարտ կզգամ, մեր պատմությունը շատ կհպարտացնե,որ մենք ուրիշ պետության մեջ տակ հայ ենք մնացել»  (ավագ դպրոցում սովորող 17տ. աղջիկ)։
 «...Դե  ես  հիմա  ինչխ  հայաստանցոնց  հետ  ընկերություն  անեմ,  մենք  չունինքիրենց հետ, ես որ Հայաստան էի գալի, ինձի կըսեին հանկարծ մոտիկություն չենեսշատ մունդառ են, մե կողմեն եսա կմտածեմ, որ մունդառ են, բայց մեկալ կողմեն իմընկերները մեր քովի, որ իմանան ես շատ մոտիկ եմ հայաստացոնց հետ կարողաինձի հետա էլ չունենան...» (բուհ-ում սովորող 22 տ. տղա)։
 Մյուս  հետաքրքիր  եզրահանգումն  այն  է,  որ  ջավախահայ  երիտասարդների«մենք-նրանք» տարբերակման մեջ որպես տարբերակիչ գործոն հանդես է գալիս նաևլեզուն՝  սկզբնական  շրջանում  հայաստանցիների  հետ  հաղորդակցվու  և  շփվելուընթացքում դառնալով խոչընդոտ։
  Հարցվողներից մի աղջիկ նշեց.«...Ես  շատ  կքաշվեի,  ինձի  կթվար  իրենք  սաղ  ինձի  ձեռք  կառնեն,  բան  չէիհասկնա  ինչ  կըսեին  սուս  կմնայի,  բայց  որ  հիմի  ըլլիր  լավ  ինչ  պետք  է  կըսեիհայաստանցի աղջիկնուն…»  (բուհ-ում սովորող 21 տ. աղջիկ)։
 Կարևոր  տարբերակիչ  նաև  ՀՀ-ի  կրթական  մեխանիզմը։
   Ջավախահայ  երիտասարդները  կարծում  են,  թե  իրենք  ավելի  լավն  են,  ավելի  խելացի,  հետևաբար՝ունեն  որոշ  առավելություններ։
   Բացի  այդ,  ըստ  նրանց՝  դա  պայմանավորում  էհայաստանցիների համեմատաբար վատ վերաբերմունքը՝ առաջացնելով նախանձիզգացողություն։
   Հարցվողներից մի աղջիկ նշեց. «...Օրինակ  դասարանցիներս  ներվայնան  գը,  որտև  ստեղ  ջավախքեցիներըառանց  պարապելու  կռնան  ընդունվին,  իրենք  էտքան  պարապին  մենք  էսմանընդունվինք։
  Ես իձնի լավ կզգամ, մե բանմ կա, որ մեզի առաջ կտանին։
  Լավ է, որմեզի կառանձնացնեն»։
 «Մենք-նրանք»  տարբերակման  առանցքային  կողմերից  են  մշակութային  հակադրությունները։
  Խոսքն առաջին հերթին ժամանակակից ու ավանդական տարրերիհակադրության մասին է։
  Հետաքրքիր է, որ թե´ աղջիկների, թե´ տղաների պատկերացումներն  այս  հարցի  շուրջ  համընկնում  են։
   Նրանք  հայասատացի  տղաներինհամարում  են  ընտանիքից  հեռու,  կնոջ  խոսքով  առաջ  շարժվող,  իսկ  աղջիկներին՝ազատամիտ։
  Հարցվողներից մի տղա նշեց.  «...Էստեղաց աղջիկները՝ աման, մեր քովի աղջիկնուն տանին ծովը ծարավ հետկբերեն, շատ երես առած են էստեղաց աղջիկնեն, իրենց հագածով, ամեն ինչով…»։
 Իսկ հարցվողներից մի աղջիկ էլ նշեց, որ ջավախեցի տղաների համար կինը,ընտանիքն ավելի ամուր հիմք ունեն.   «...Ջավախքեցիքի համար ընտանիքը առաջին տեղում ա միշտ էլ, դրա համարքիչ են բաժանվում, ջավախքեցի տղաները ընտանիքի գլխին կանգնած են…»։
 Թերևս նման հակադրության արդյունքում է, որ օրինակ ջավախահայ երիտասարդները չեն ցանկանում հայաստանաբնակ հայի հետ ամուսնանալ։
  Այն հարցին,թե կամուսնանաք արդյոք հայաստանցու հետ, մի աղջիկ պատասխանեց.«...Չէ, չէ, ծնողներս էլ չէին ուզի։
  Շատա լիոնում, որ ջավախքեցուն Հայաստանիցա ուզում, բայց մենք չենք ուզում։
  Զզվելի են հայաստանցիները…»։
 Հայաստանցուն «մեզնից լիովին տարբեր» ընկալելու հանգամանքը երևաց նաևնկարներում։
  Հայաստանցիներին աղջկա կերպարով էին նկարում, արդի տարրերիհամադրությամբ,  մինչդեռ  ջավախեցու  կերպարը  կա՛մ  տղամարդ  էր՝  առանց  վառարտահայտված  որևէ  տարրի,  կամ  էլ  աղջիկ  կամ  կին՝  բավականին  համեստ  կերպարով, ավանդական տարրերի առկայությամբ, հաճախ՝ տարազանման հագուստով(Նկար 1)։
 Նկար 1․ Հայաստանցու և ջավախեցու կերպարային ընկալումներըՄիակ ընդհանրությունը, ըստ նրանց, հայի ինքնությունն էր։
   Սակայն ինչպեսցույց տվեցին նկարները, այդ ընդհանրությունը նրանց ընկալումներում բացարձակչէ,  քանի  որ  յուրաքանչյուր  կերպարի  մոտ  գրում  էին,  թե  հայստանցին  որ  մեկն  է,ջավախեցին՝  որը։
   Հետաքրքիրն  է,  որ  16  նկարներից  9-ում  հայաստանցու  նկարիվերևում գրել էին հայ, ոչ թե հայաստանցի (Նկար 1)։
 Ակնհայտ է, որ ջավախահայ երիտասարդները իրենց տարբերակում են ոչ միայնհայաստանցուց, այլև հայից։
  Մյուս կողմից՝ նրանք «ջավախեցի» բառը բավականինարտահայտված էին գրում՝ մեծատառերով։
  Այսինքն, իրենց ավելի շատ կապում ենՋավախքի, քան Հայաստանի հետ։
  Այդ է պատճառը, որ նրանց հարաբերություններըհայաստանաբնակ  հայերի  հետ  զարգանում  են  սոցիալական  որոշակի  հեռավորության համատեքստում։
 Ջավախեցիներն իրենց խմբի ներկայությունը ՀՀ-ում հանգստություն ու ապահովություն են համարում։
  Նրանց «ջավախեցու» ինքնությունը, որը մարմնավորում էանցյալի շարունակությունը, այս տեսանկյունից  անհատի համար հուսադրող հոգեբանական գործառույթ է կատարում այդպիսի իրավիճակներում [3]։
 ՝ Օրինակ հարցվողներից մի աղջիկ նշեց․«Ես ինձի լավ կզգամ, որ ջավախքեցի եմ, ոչ թե հայ, էսման ավելի լավ է, մեկ էէստեղ շատ են մերոնք, իմ մեջքիս կանգնած են...»։
 Այսպիսով՝  ջավախայ  երիտասարդների  «մենք-նրանք»  տարբերակումներիառանձնհատկությունները պայմանավորված են մշակութային տարբերություններովև  խմբային  փորձի  արդյունքում  ձևավորված  ավոտ-հետերոկարծրատիպերով,  ինչըդրսևորվում է շղթայական հետևյալ գործընթացի միջոցով՝ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[2] Վերմիշյան Հ. Ռ., Բալասանյան Ս. Ս., Գրիգորյան Օ. Գ., Քերոբյան Ս. Ն., Լոկալինքնությունները Երևանում, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2015, էջ 32։
 Ղալամդարյան ԱնժելաՋԱՎԱԽԱՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ «ՄԵՆՔ - ՆՐԱՆՔ» ՏԱՐԲԵՐԱԿՄԱՆԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԱԲՆԱԿ ՀԱՅԵՐԻ ՀԵՏՓՈԽՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄԲանալի բառեր՝ սոցիալական տարածություն, սոցիալական հեռավորություն,սոցիալական վստահություն, սոցիալական կարգավիճակ, ավտոկարծրատիպ,հետերոկարծրատիպ։

Հոդվածի  հիմքում  ընկած  են  հայաստանաբնակ  հայերի  հետ  հարաբերություններում  ՀՀ-ում  ուսանող  ջավախահայ  երիտասարդների  նմանակաման  և  տարբերակման առանձնահատկությունների բացահայտմանն ուղղված սոցիոլոգիական հետազոտության արդյունքները։
  Հետազոտության համար ստեղծվել է տեսական  սխեմա՝ բացահայտելով «միջխմբային հարաբերություններ», «սոցիալական հեռավորություն»,  «սոցիալական  վստահություն»  հասկացությունների  հայեցակարգային  կապը։
  Հետազոտությունն իրականացվել է տեղեկատվության հավաքագրման խորին  հարցազրույցի  և  կոնտենտ  վերլուծության  մեթոդներով։
   Հետազոտության  արդյունքում  պարզվեց,  որ  ՀՀ-ում  ուսանող  ջավախահայ  երիտասարդների  «մենք-նրանք»  տարբերակումների  առանձնահատկությունները  պայմանավորված  են  մշակութային  տարբերություններով  և  խմբային  փորձի  արդյունքում  ձևավորված  ավտո  կամ  հետերոկարծրատիպերով։
