ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆՅԱՆ ԲԱԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ԼՐԱՈՒԻՉՆԵՐԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ Լրացումների խնդիրը հայ-ռուսական քերականության կարևոր բաղադրիչներից մեկն է:   Թե՛ հայերենը, թե՛ ռուսերենը սերել են մի լեզվական ընտանիքից (հնդեվրոպական), բայց որոշ նմանություններով դրանք բացահայտում են զգալի տարբերություններ: Այս հոդվածում մենք փորձել ենք համատեղել բայի անդամների լրացումների խնդիրը հայերենում ռուսերենում, ուսումնասիրել ենք դրանց առանձնահատկությունները ՝ Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունները որպես ուսումնասիրության աղբյուր ունենալով հայերեն 1 և ռուսերեն Ա. Ս. Պուշկինի 2-ի աշխատանքները:  Փորձեցինք բայական անդամի խնդրի արտահայտման միջոցների տիպաբանական ուսումնասիրություն կատարել ՝ տարանջատելով իմաստային ասպեկտները, բանաստեղծությունների լեզվի հիման վրա կազմեցինք վիճակագրություն: Հայերենի քերականության մեջ գոյություն ունեն բայի անդամի ավելացման տարբեր լեզվական մոտեցումներ:  Դասակարգելիս տարբեր լեզվաբանների աշխատություններում դրանց թիվը տատանվում է յոթից (Ս. Գյուլբուդաղյան 3) մինչև երեսունից ավելի (Վ. Առաքելյան 4), ինչը պայմանավորված է խնդրի տարբեր նրբերանգներին առանձին նայելու կամ չլինելու միջոցով:  Որոշ լեզվաբաններ տարբերակում են ուղղակի և անուղղակի խնդիրները (օրինակ ՝ Վ. Առաքելյան, Ս. Աբրահամյան), իսկ մյուսները ՝ գենդերային – բնական (օրինակ ՝ Ռ. Իշխանյան, Մ. Ասատրյան, Ս. Գյուլբուդաղյան), մասնավորապես ՝ Ա. Պապոյան և Խ. Բադիկյանի «Armenianամանակակից հայոց լեզվի շարահյուսությունում» այս խնդիրները վերջապես դասակարգվում են 5: Ռուսերենում կան ուղղակի և անուղղակի խնդիրներ: վերջինները, արտահայտելով որոշակի իմաստներ, չեն բաժանվում առանձին տիպերի 6: Ըստ հայցվող բառի պատկանող մաս-մասի, ռուսերենում առանձնացված են բայի և մասի մասերին կցված խնդիրները `ըստ արտահայտման մեթոդի` խնդիրներ և արտասանված և չարտասանված (չի բացատրվում) 7:   Հայերենում առկա խնդիրներից ամենատարածվածը ուղիղ գիծն է (446), որն արտահայտվում է ուղիղ կամ եռանկյուն ձևով ՝ կազմված եսով, դերանունով, ածականով, խոսքի մասով, անորոշ բայով, օրինակ ՝ Սեր, սուգ, Դու մի սիրիր ինձ, Անուշ, թող ուղիղ ասեն, D Նա ուզում էր ձմեռել իր սկեսրոջը:   Խնդիրների ուսումնասիրության ժամանակ օգտագործվում է բայերի արժույթը, որը, կապված կապի միավորների բնույթի հետ, գործում է որպես ստորադասություն, ստորադասություն, խնդրանք և պարաֆրազ 8:   Տրված նախադասությունների բայերը երկար բայեր են `սուբյեկտիվության առումով` ուժեղ պահանջարկի առկայության պայմաններում: Ռուսերենում այս ուղղակի խնդիրն ունի շատ ծրագրեր, ինչպիսիք են ՝ Прими приноменье, Юношу зови, хот хт.   Վերջինիս մեջ hotot բայը, ըստ ենթակետի և ուժեղ պահանջի, երկարատև բայ է (բացի առարկայից, այն նաև պահանջում է ինֆինիտ, դնել անորոշ ձևով, prodat), և pratatь բայը a բայ ՝ ըստ ուժեղ և պարտադիր պահանջի, ավելին ՝ խնդիրներից մեկն ուղղակիորեն շեղվում է: է (մենյա), մյուսը ՝ տրականի կողմից դրված վերջավորության խնդիր (տհաճ):   Եթե ​​հայերենում ուղղակի խնդրի ուղղակի կամ անցողիկ ձևը պայմանավորված է անձի անձով, ապա ռուսերենում դա պայմանավորված է գոյականի քերականությամբ 1 Տե՛ս Հովհաննես Թումանյան, Բանաստեղծությունների ամբողջական ժողովածու, հատոր 3, Երևան, 1989: 2 Տե՛ս Pushkin AS, Selected Compositions, Volume 1, Moscow, 1980: 3 Տե՛ս Ս. Գյուլբուդաղյան, Armenianամանակակից հայոց լեզու, Երեւան, 1988, էջ 174-185: 4 Տե՛ս Առաքելյան Վ., Հայկական շարահյուսություն, հատոր 1, Երեւան, 1958, էջ 283-331: 5 Տե՛ս Պապոյան Ա., Բադիկյան Խ., Armenianամանակակից հայոց լեզվի շարահյուսություն, Երեւան, 2003, էջ: 139: 6 Տե՛ս Ռուսաց լեզվի քերականություն, հատոր 2, շարահյուսություն, առաջին մաս, Մոսկվա, 1960, էջ: 558-570թթ. 7 Տե՛ս Lekant PA, Modern Russian Language, Syntax, Moscow, 2010, p. 154-156թթ. 8 Տե՛ս ahահուկյան Գ., Modernամանակակից հայկական տեսության հիմունքները, Երեւան, 1974, էջ: 467: որպեսզի.   Պուշկինի աշխատանքների տարբերությունները հստակ տեսանելի են. Նա ծույլ է, հեռանում է գիշերվա տանիքից, երկիրը կոտրվում է, դահլիճը կառուցվում է, գնահատվում է ձեր գեղեցկությունը:  Ի տարբերություն հայերենի, ռուսերենում ուղղակի խնդիրը ցույց է տալիս անշունչ առարկա, ենթական մակաբրերի առկայության դեպքում այն ​​կարող է արտահայտվել սեռական վանկով: ցավոք // էմու ցավոք այսօր:  Առաջին օրինակում այն ​​արտահայտվում է մեղադրական վանկում, քանի որ այն մատնանշում է շնչառական առարկան:  Նախադասության մեջ, այսօր նախադասության մեջ, նախընտրելի անդամը արտահայտվեց ցավալի մակաբրով, ինչը կապված էր ողբերգական-սեռական վանկի կողմից առաջ քաշված խնդիրների և ուժեղ և պարտադիր կառավարման հետ: Ռուսերենում ուղղակի խնդիրն առաջացնում է սեռը, նույնիսկ եթե նախադասությունն արտահայտվում է անցողիկ բայով կամ տողատակում, որում հերքում կա. Не по Не, ночных часов, Не отвергай моих молений:   Տրված նախադասություններում բայերը, ըստ խիստ պահանջարկի, արժույթ են: Ուժեղ կառավարման դեպքում նրանք պահանջում են միայն ուղղակի խնդիր: Ինչպես հայերենում, այնպես էլ ռուսերենում կա կրկնակի ուղղակի խնդրի իմաստ: Այս դեպքում բայը, ըստ առարկայի և ուժեղ կառավարման, եռարժույթ է: «Դուք սովորեցիք մեր երգը»: Ռուսերենում, մասնավորապես Պուշկինի ստեղծագործություններում, ուղղակի խնդիրը սովորաբար կասկածի տակ է դրվում, եթե 1. Ուղղակի խնդիրը նախադասություն է ենթականի նկատմամբ. Նա չի տեսնում հերոսների դեմքերը, 2. ուղղակի խնդիրը լրացնում է հակառակ բայը + անորոշ կառուցվածքը : Ես հյուրանոց չունեմ, բայց այստեղ այն երկարաժամկետ է. Ուժեղ կառավարմամբ դերանունը կապվում է անորոշ բայի հետ): Հայերենի անուղղակի խնդիրներից է Հովհ. Թումանյանի բանաստեղծություններում մենք առանձնացրել ենք դադարեցման, բաժանման, միջոցների, ազդեցության, վերաբերմունքի, միասնության, սահմանափակման և համեմատության խնդիրները:   Սակայն, ի տարբերություն հայերենի, ռուսերենում անուղղակի խնդիրները բաժանված չեն առանձին տիպերի, այսինքն ՝ դրանք արտահայտում են տարբեր իմաստներ, որոնք համապատասխանում են հայերենի խնդիրների տեսակներին:   Հովհ. Թումանյան և Ա. Ս. Պուշկինի բանաստեղծություններն այս առումով լեզվաբանական մեծ նյութ են տրամադրել: 1: Հայերենում հանգի խնդիրն արտահայտվում էր տրական վանկով ՝ երկվորյակի հովիվ Կարոյի հետ, կապակցված լինելով, մի՞թե աղու կարիք ունես ոչխարի համար: Կպայքարեմ հազար ցավով: Հանգի խնդրի իմաստը ռուսերենում արտահայտվում է Trakan վանկով, к, նախադրյալներում ՝ Склонясь на копие, К нем приближалась, Дай руку мне.   Դաբան, ըստ ենթակայության և խիստ պահանջարկի, եռարժույթ է: Անդեմ նախադասության մեջ ողբերգական վանկի հիմնական անդամի հետ անուղղակի խնդիրը ցույց է տալիս ինչ-որ վիճակում գտնվող անձին (հազվագյուտ առարկա) կամ ինչ-որ զգացողությամբ. Мне не спатся, нет огня: Բայը այստեղ գրված չէ, տողատակի գործառույթով զուտ մասնիկը արժույթ է: 2. Հայերենում բաժանման հարցը արտահայտվել է բացառիկ դեպքում, օրինակ `« Ես կմեռնեմ, ես կփախչեմ այս օրվանից, Մարդը չի փրկվի իմ ձեռքից, ես կազատվեմ այս ցավից, ես կվերցնեմ անունն իմ սրտից »: Ռուսերենում բաժանման խնդրի իմաստը արտահայտվում է սեռական վանկով ՝ սկսած, սկսած, նախաբաններով, ինչը, ցավոք, պայմանավորված է նրանով, որ ռուսերենում բացառիկ վանկ գոյություն չունի. Я փախել եք не разставалс Е, Ее спасут от посрамленья.   Թվարկված նախադասությունների բայերը կապված են ուժեղ կառավարման հետ տարանջատված իմաստության խնդիրների հետ: 3. Հայերենում վերաբերմունքի հարցը արտահայտվել է ողբերգական, բացառիկ վանկերում և կապի կառուցվածքներով: Ողբերգական վանկի հետ կապված խնդիրները հայտնվում են ածական բառակապակցություններում. Անխիղճ այդ Դարվիշի անեծքին Եվ Աստված տեղյակ է այս իրավիճակին, Նրանք խոսում են Լոռվա հնագույն հերոսների մասին, Պատմության մասին իմ խոսքը կատարվել է, Նա սկսեց մտածել չարիքների մասին և այլն Ռուսերենում հարաբերությունների խնդրի իմաստն արտահայտվում է նախադասական վանկով. Խոսիր ալիքների մասին, գեղեցկություն, հրճվանքներ, ես երազում եմ ռուսերեն կամ հաղթանակ, леалел ли он днях, О чем уныние моё, Мыслить: 4. Հայերենի վրա ազդող խնդիրը արտահայտվել է հավասարապես և բացառիկ և գործնական իմաստով. Հոր կողմից հետապնդված, բախտից հալածված, նրանք ձեզ մոտ թռչում են կրակոտ հոտով, նրանք փաթաթված են Մեգում:  Բայերը կապված են կառավարման ուժեղ խնդիրների հետ: Ռուսերենում, ցավոք, բացառիկ վանկ գոյություն չունենալու պատճառով, խնդրի իմաստը արտահայտվում է միայն գործնական վանկում. Fate ճակատագրի հետապնդող   Ինչպես հայերենում, ռուսերենում էլ բայերը ամուր կերպով կապված են խնդրի իմաստով լրացումներին: 5. Հայերենում միասնության խնդիրը ձևավորվել է գործնական մասի հետ կապված. Ոչխարները ոչխարներին շների հետ տանում են արոտավայր, ես աղջիկների հետ եմ գնալու, ո՞ւմ հետ եմ: Մի օր մենք հինգ-վեց հոգով վեր կացանք:  Բայերը կապված են աղքատ կառավարման հետ միասնության խնդիրների հետ: Ռուսերենում այս խնդրի իմաստն արտահայտվում է նախածանցով. С ним тайный жинцечском жилище сидит, Дней не трать со мною, Он со мною бродит, Беги со мной և այլն: 6. Հայերենում միջոցների խնդիրը ձեւավորվել է գործնական վանկով, կապի միջոցով: Եվ նեղ ջանքերով, գրելով և հաղորդակցվելով, ապաքինելով ՝ նրանք կոտրեցին երեխայի սիրտը: Ռուսերեն, այս խնդրի իմաստը արտահայտվում է գործնական վանկով. Coverածկիր վրանը, Դանուբի փառավոր ափը փայլում է իր մահը, theանգի երգը և հաճելի մյուսը հայտարարեցին լուրերը: 7. Հայերենի սահմանափակման խնդիրը արտահայտվում է բացառիկ վանկով. Հետևյալի հետ կապված ՝ Ամեն ինչում ես աղքատ եմ մնացել, մենք մեր մեջ ընտրել ենք մի քանի ծեր մարդկանց: Ռուսերենում այս խնդրի իմաստն արտահայտվում է գործնական վանկով և նախաբաններով ՝ Свиду блл нервным, Но кто с тобою, Грузинка, равен красотою: 8. Համեմատության խնդիրը հայերենում արտահայտվեց բացառիկ վանկով, այլ ոչ թե (կամ) կապով. Ձեր գործը ավելի գեղեցիկ է, քան ձեր ավարը, նա ձեզանից համարձակ ու գեղեցիկ էր, նա մեզանից կարմիր՞ է: Ռուսերենում (մասնավորապես ՝ Պուշկինի աշխատություններում) այս խնդրի իմաստն արտահայտվում է ածականի բարդ աստիճանում արտահայտված տողատակի առկայությամբ, ընդ որում ՝ սեռական ենթատեքստով, ինչպիսին է քո գերի աչքերը яснее дня, чернее ночи.  Այս նախադասության մեջ яснее և чернее ածականները կապված են ուժեղ և պարտադիր կառավարման հետ `համապատասխան δνя և նոչի խնդրի լրացումներին: Ռուսերենում խնդիրների վերոհիշյալ իմաստները արտահայտվում են նաև այլ կանխորոշված ​​հասկացություններով. Նրանց համար անցնում է վերջին չորս օրը, ամիսները, ամառը, ժամացույցը նուրբ է, նրա հոգու վրա ուժ չկա, իշխանություն չունի, Ռուսաստանում, նորից գալիս ես  Հայերենում նախդիրները փոխարինվում են վերոհիշյալ կապերով: Ի տարբերություն հայերենի, ռուսերենում և ուղղակիորեն, խնդիրների անուղղակի խնդիրները կարող են առաջադրվել սեռային վանկով:   Ռուսերենում (մասնավորապես Պուշկինի աշխատություններում) անուղղակի խնդիրներ առաջացնում են սեռը, եթե .1. ցույց տալ անջատում, հեռացում. Я փախել եք, վախեցեք վերևից կամ մաշկից 2: ցույց տալ հպման առարկան, հպվել, ունենալ հանգի նշանակություն. Мы берегов հասնում է 3: ցույց տալ սպասման, որոնման, ցանկության օբյեկտը. Я ждал беспечно лучших дней. Ի տարբերություն հայերենի, ռուսերենում գործնական վանկի առաջ բերած անուղղակի խնդիրը կարող է մատնանշել այն առարկան, որին տարածվում է գործողությունը, այլ կերպ ասած ՝ լինելով անուղղակի խնդիր, այն արտահայտում է ուղղակի խնդրի իմաստը. Что շարժ т гордою душою, հետեւաբար, բայեր կապված են դրանց ուժեղ և պարտադիր կառավարման միջոցով:  Ուղղակի խնդրի իմաստը ռուսերենում արտահայտվում է նաև նախադրյալներից կազմված անուղղակի խնդիրներում. Я в лес хочу: Այստեղ, սակայն, ուժեղ կառավարումը կապվել է անուղղակի խնդրի հետ: Այսպիսով, ռուսերենում անուղղակի խնդիրների կառուցվածքում հոլովակի ընտրությունը պայմանավորված է իմաստով, դրա բառակազմական առանձնահատկություններով, նախադասության անդամների կազմով: Ռուսերենում խնդիրները տարբերվում են բայից (приглагольные) և գոյականի մասերին (приименные) կցված խնդիրներից ՝ կախված պահանջվող բային պատկանող բառ-մասից:  Բայի հետ կապված խնդիրները բայը լրացնում են տարբեր ձևերով, բայի ձևով, բայի ձևով և Պուշկինի ստեղծագործություններում տարածված է. Ածականներ (ածականներ) քիչ Պուշկինի ստեղծագործություններում հազվադեպ են հանդիպում ՝ Веленью милому покорный, , Рабов избавитель.  Նման խնդիրների մեջ կա որոշիչ նշան 1 Տե՛ս Lekant PA, Contemporary Russian Language, Syntax, Moscow, 2010, p. 154-156 տարրեր, հետևաբար, գոյական լրացումների սահմանները, և այդպիսի խնդիրները հեղուկ են:  Իսկ հայերենում այս կառույցները որոշիչ հարաբերություններ են: Գոյականի լրացումը չի կարող խնդրահարույց գործառույթ ունենալ (տտ. Արտահայտման մեթոդի համաձայն, ռուսերենում կան ձևաբանական և ոչ մորֆոլոգիական խնդիրների խնդիրներ:   Վերոհիշյալ խնդիրները պարզաբանվեցին:  Խնդիրների երկրորդ տեսակը արտահայտվում է անորոշ ժամանակով, որը գոյություն չունի:   Նման խնդիրները ռուսերենում շատ քիչ կիրառություն ունեն, քանի որ որոշակի հոդվածը, ի տարբերություն համանուն հայկական դերվիշի, չունի քերականական կարգ: Ռուսերենում առանձնացվում են անորոշ օբյեկտի նշանակության երկու խմբեր .1. Արտահայտությունները, որոնցում հիմնական բառը արտահայտում է գործողություն կատարող անձի ազդեցությունը, ուղղությունը, որը կոչվում է անորոշ, այլ կերպ ասած ՝ հակառակ բայը և անորոշ բայը նույն թեմայի գործողությունները չեն.  Դրանցում prosim և ներկայացված բայերը, ըստ առարկայի և ուժեղ կառավարման, երկարատև բայեր են. 2. բառակապակցություններ, որոնցում արտահայտվում է նպատակի իմաստը. Как идут пленницымладые капаться в жаркие час. Հայերենում անորոշ դերանվան քերականական առանձնահատկությունը թույլ է տալիս նրան լայնորեն կիրառել խնդրահարույց դիրքերում. Նա ուզում էր մորթել բաց աչքերով, ես ուզում եմ երգել, ես կմեռնեմ, երբ գաս: Վիճակագրությունը ցույց է տալիս նաև, որ ինչպես հայերենում խնդիրների լուծումը խնդիրներից բացի գերազանցում է խնդիրների լուծմանը, այնպես էլ ռուսերենում ռուսերենում խնդիրների լուծումը զգալիորեն գերազանցում է նախդիրներին: Կարինե Դիլոյան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ԲԱERԻ ԱՆԴԱՄԻ ԼՐԱՈՒՄՆԵՐԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐ Հիմնաբառեր. Հայերեն, ռուսերեն, զուգորդումներ, խնդրի լրացում, ուղղակի խնդիր, անուղղակի խնդիր, արժույթ, վանկ, բայ, վիճակագրություն ։

Հայերենի  և  ռուսերենի  բայական  անդամի  խնդիր  լրացումների  զուգադրումները  ցույց  են  տալիս,  որ  հայերենը և ռուսերենը, քերականական կառուցվածքում ունենալով որոշ նմանություններ, միաժամանակ ունեն զգալի  առանձնահատկություններ.  տարբերվում  են  թե՛  դասակարգումներով,  թե՛  քերականական  իրողությունները  դասդասելու,  գնահատելու  տեսանկյունից,  ընդհուպ  այն,  որ  առարկան,  իր  վրա  կրելով  գործողությունը,  վիճակը,  երբեմն դիտվում է ոչ թե ուղիղ խնդիր, այլ ընդգրկվում է անուղղակի խնդիրների շարքում։
