ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՖԵՅՍԲՈՒՔԻ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԼԵUՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ Լինելով սոցիալական ցանցերից ամենատարածվածը ՝ «Ֆեյսբուքը» կապի ամենալայն հնարավորություններն է տալիս:   Դա կապ է ոչ միայն մտերիմ մարդկանց հետ, որը ցանցը խոստանում է իր գլխավոր էջում, այլ նաև շփվում է տարբեր մակարդակներում ՝ միջանձնային, միջխմբային, հասարակական (միջպետական, միջպետական), միջմշակութային: Այս աշխատանքով մենք նպատակ ունենք ուշադրություն հրավիրել հայերենում հրապարակային մեկնաբանությունների վրա ՝ ուսումնասիրելով դրանց լեզվական կողմը:   Մեր հետազոտության լեզուն (353 օրինակ) վերցվել է երկու էլեկտրոնային թերթերի ՝ Blognews.am- ի և Tert.am- ի էջերից `պատահական տարանջատման սկզբունքով:   Սրանք հանրային լուրերն ուղեկցող ֆեյսբուքյան գրառման այցելուների մեկնաբանություններն են, որոնք երբեմն ավելի շատ ընթերցողներ ունեն, քան մեկնաբանվող հոդվածը:  Դա կարող է վկայել մեկնաբանություններին կամ երկրորդ կարգի մեկնաբանություններին տրված գնահատականները, որոնք երբեմն վերածվում են թեժ քննարկումների:  Սա ասում է, որ չնայած բազմաթիվ լեզվական մեղքերին, ֆեյսբուքյան մեկնաբանությունները արտացոլում են ցանկացած լեզու, ներառյալ հայերենի ժամանակակից վիճակը, դրա գրավոր դրվագները, ուստի իրավունք ունեն դառնալ լեզվաբանական հետազոտության առարկա:   Կարծում ենք, որ նման ուսումնասիրությունները կարող են ծառայել նման խնդիրների լուծմանը: 1. հասարակության ուշադրությունը հրավիրել լեզվական սխալների վրա, բացասական վերաբերմունք կազմել անգրագետ հրապարակումների նկատմամբ. 2. բացահայտել առօրյա խոսակցական լեզվի բնութագրական առանձնահատկությունները, 3. նախանշել լեզվի զարգացման միտումները և սխալների պատճառները, 4. մշակել լեզվական մշակույթի մակարդակի բարձրացման ուղիներ: Ոչ օրինակելի լեզվաբանության քննության փորձը նախադեպեր է ստեղծել ընդհանուր լեզվաբանության մեջ, որոնցից ամենահայտնին Geneնևի լեզվաբանական դպրոցի ներկայացուցիչ Հենրի Ֆրեյի «Սխալների քերականություն» աշխատությունն է:   Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ֆրանսիացի զինվորների գրվածքների լեզվի հիման վրա Հ. Լեզվաբանության մեջ առաջին անգամ Ֆրեյը ուսումնասիրեց բանավոր սխալները ՝ դրանք վերագրելով լեզվի գործառույթներին ՝ դրանց մեջ տեսնելով լեզվի զարգացման միտումները (իր դեպքում , Ֆրանսերեն):  Մեր քննությունը, սակայն, հիմնականում բացասական բնույթ ունի, քանի որ գրային համակարգի խնդիրը գումարվում է ընտրված լեզվական նյութում խոսակցական լեզվին բնորոշ սխալներին, որոնք ամբողջությամբ խեղաթյուրում են լեզվի ընդհանուր պատկերը ՝ կոչվում է «լեզվական առանձնահատկություններ» ՝ «լեզվական մեղքեր» հասկացությամբ:  Կարևորելով քննվող լեզվաբանական նյութի բացասական կողմերը `այնուամենայնիվ, մենք կփորձենք ուրվագծել հայկական հրատարակությունների այս ոճին բնորոշ լեզվական առանձնահատկությունները: Վերլուծեցինք ընտրված լեզվական նյութը `համաձայն հնչյունական, բառաբանական, բառաբանական, շարահյուսական, կետադրական, հուզական-արտահայտիչ-տեքստային առանձնահատկությունների:   Անդրադառնանք դրանց ստորև ՝ ըստ համապատասխան ենթավերնագրերի: I - Հնչյունաբանական առանձնահատկություններ:   Այս մակարդակի առանձնահատկություններից մենք նկատել ենք հետևյալը .1. Գրելու համակարգը հիմնականում արտասահմանյան է (79.6% - լատինական տառեր, 17.5% - հայերեն տառեր, 1.4% - ռուսական տառեր):  Նամակների համապատասխանեցումն ավելի հաճախ կատարվում է տառադարձությամբ, քան տառադարձմամբ (տե՛ս լատինական տառերի աղյուսակ 1): Աղյուսակ 1 abgdeze (83%), y (10%), e (6%), ձայնային փոստ [vo], vo (100%), [o], o (100%): - ազգանունով `անձնագրային հիմք ունենալով:  Երբեմն լինում են օրինակներ, որոնցում պակաս օգտագործված (կամ անհարմար) այբուբենի տառը լրացվում կամ փոխարինվում է մեկ այլ այբուբենի համարժեքով: 1 Մեր ուսումնասիրած մեկնաբանությունները վերցված են Blognews.am- ից և Tert.am 2014-ից: Մարտի 15-ից -31 հրատարակություն: 2. Ուղղագրական սխալները շատ են և վերաբերում են բոլոր կանոններին (ձայնավորներ, բաղաձայններ, բաղաձայններ, մեծատառեր, միասին-առանձին-գծիկ), բայց այս տեքստի հետ կապված հիմնական միտումը կցորդն է: Նարեկ Այվազյան Ավելի անհեթեթ բան հնարավոր չէ. Նա չլսեց, ամեն դեպքում Նիկոլ Փաշինյանը չի ստիպում նրան փակել իր ունեցած փոքր թերթերը, նա չի քանդում պատմամշակութային արժեք ներկայացնող փակ շուկան `սուպերմարկետ կառուցելու համար և Ամանորից հետո և չի վաճառում փչացած ապրանքներ ժողովրդին Արևիկ Մկրտչյան))))))))) spasenk apreli 22 in ..... ) (Tert.am) Հետաքրքիր է, որ ի տարբերություն կցորդի տարածված միտման, երբեմն լինում են անտրամաբանական և սխալ համադրություններ: Այստեղ հարկ է նշել, որ նախադասությունները հազվադեպ են սկսվում մեծատառից: 3. Սխալները շատ են: 4. Տնտեսության մասին օրենքը վերաբերում է ինչպես ուղղագրական, այնպես էլ տառադարձման դրսևորումներին ՝ բերելով ոչ գրական կամ արտասովոր հնչյունաբանության հետաքրքիր օրինակներ. Susanna Davtyan shat lav cen (= voice: FA) uni u lav erqa (Blognews.am) Արեն Բաբայան ..: .100 000 դրամ աշուղ (= աշխատավարձ ՝ ՖԱ) stacoxnela (3 բաղադրիչի կցում. FA) գործարար (Blognews.am) Սուսիկ Հուսիկյան հրուշակ (= Հրանուշ. Ֆ.) Qez vonc bacatrenq .... (Tert.am) II - Բառապաշար Հատկություններ .  Facebook- ի հայալեզու մեկնաբանությունների բառապաշարը ամենօրյա խոսակցական բառապաշարի արտացոլումն է:  Դրանում բարձրակարգ մասնագիտական ​​բառերի օգտագործումը, ինչպես սպասվում էր, հազվադեպ է լինում:  Եթե ​​փորձենք բառերի ամենահաճախակի դիտարկվող շերտերը դասավորել նվազող ինդեքսներով, ապա նման պատկեր կունենանք: 1. առօրյա-խոսակցական բառեր, 2. Օտար լեզուներ. 3. գռեհկություններ և հայհոյանքներ tumbanaxarn ...): Ուսումնասիրելով նշված բառաշերտերը ՝ մենք նկատեցինք, որ լեզվական նորարարությունների փոխարեն օգտագործվում են օտար լեզուներ. 2) որոշ դեպքերում շղթայական մեկնաբանություններում ընդգրկված օգտվողներից հաջորդը, ցույց տալով իր լեզվական գիտելիքների առավելությունները, օտար լեզուն փոխարինում է գրական համարժեքով: Նաև նկատվել են բառարանային մակարդակի հատուկ թերություններ, ինչպիսիք են դերանունների խառնուրդը փոխարինել հոդվածի փոխարինումը o տառով: Վարդան Վարդանյան .... որոնք ունեն իրենց էներգետիկ համակարգը .... (Tert.am) III - Հոգեբանական առանձնահատկություններ:  Քերականական բնույթի բացատրությունները, արտահայտելով առօրյա խոսակցական լեզվի բոլոր թերությունները, հաճախ լրացնում են այս շարքը նոր տիպի սխալներով:  Այս մակարդակի հատկությունները գրանցվում են միայն արատներով:   Նվազող ցուցանիշներով հաճախակի սխալների պատկերը հետևյալն է .1. ճարտասանություն, ընդ որում ՝ հավելվածի տեսքով (տե՛ս ուղղագրության բաժնում բերված օրինակները), 2. խոսակցական դերանունների կիրառություններ (օրինակ ՝ ed, es, en, tenc, tents, etenc, enenc ...), 3. չարաշահում դերանունների (օրինակ ՝ qo mot, qo nmaneri, iranq, ira, iranic, ira ...), 4. Բայական հիմքերի կամ բայերի սխալ ընտրություն (օրինակ ՝ թռիչք չկա, tenum enq, asecin, чтохен, vaxum em, նրանք ասել է, տենան, չեն կարա քոֆեյը het kanfet uten, կարամ ասեմ ...), 5. «Ես եմ» բարդ ենթակետի բացասական ձևերի բացասական փոփոխություն (օր. ete djvar chi, բայց ավելի լավ չի՞ աշխատել), 6. ոչ գրական կամ սխալ հոգնակի ձևեր (օրինակ ՝ երեխաներ ...), 7. հոդի բացակայություն, օրինակ ՝ ափսոս,  Այսպիսով, Լիլիթ Ավետիքյանի «Գրանդ Քենդիի» դեպքում դիտողությունը ճիշտ էր, մինչդեռ, եթե անկեղծ լինեմ, հեղինակը միանշանակ ճիշտ էր գրել:   Նա ասաց. - ասել բայի երրորդ դեմքը, դա եզակի թիվ է, և բառը այդ իմաստով չի օգտագործվում հոդվածում, և ասել, որ ասելը ՝ բայի կցորդ բայ է, դարձել է բայ և օգտագործվում է պատշաճ կերպով:  Շնորհակալություն (Blognews.am) IV - Շարահյուսական-տեքստային առանձնահատկություններից մենք արձանագրել ենք հետևյալը .1. Քննված տեքստերը, իրենց բանավոր դերում, հիմնականում կրում են գերակշռող բնույթ, այսինքն ՝ համոզիչ են ՝ նպատակ ունենալով որոշակի ազդեցություն ունենալ լսարանի վարքի վրա, օրինակ ՝ 2. volumeավալով դրանք առանձնանում են իրենց սեղմումով , 3. Նախադասությունների հնչյունական տիպերից պատմվածքը զիջում է բացականչական, հրամայականին և հարցականին: 4. discountեղչի, կարճատեսության, սխալ շարահյուսության դրսեւորումները հաճախակի են: 5. Անկայուն կետադրությունը կասեցնում է պատիժների կառուցվածքային տիպերի հարցը: V- Կետադրական առանձնահատկություններ:   Քննված տեքստերի կետադրության մեջ մենք այդպիսի թերություններ ենք արձանագրել: 1. Բազմակետերի օգտագործումը (բառի ոչ տերմինալ իմաստով) ցանկացած տիպի դադարների համար, 2. Վերջավորությունների հազվադեպ օգտագործում, 3. Արտաքին կետադրություններ, 4. Կետադրության բացակայություն, 5. Պատահական կամ ոչ պատահական կետադրություններ, 6. Ի Հայկական տառեր, շրջանցելով հիմնական կանոնները, 7. Կետադրական նշանների ընդհանուր օգտագործում (օր.!?! ??) ՝ որպես խառն զգացմունքների նշան: Հատկանշական է, որ եթե օրինակագրական մեկնաբանություններ կարելի էր գտնել ուղղագրական տեսանկյունից, ապա կետադրության տեսանկյունից պատկերը ծայրահեղ է: Մենք գոնե մեկ մեկնաբանություն չենք գտել ամբողջ լեզվով, որը զերծ լիներ կետադրության սխալներից: Փորձելով մեկնաբանություններում նկատել պատահական կետադրության ցանկացած ընդհանուր համակարգ `մենք ամփոփել ենք նկատված նշանները աղյուսակ 2-ում: Ինչ վերաբերում է փակագծերի փոխարեն ch կամ j տառերի օգտագործմանը, հավելումների ծագումը մենք տեսնում ենք նրանում, որ փակագծերի բանալիները նույնական են հայերեն այբուբենի ստեղնաշարի համապատասխան տառերի ստեղների հետ: 1 Տե՛ս «Լեզվաբանական հանրագիտարանային բառարան», Մոսկվա, 1990, էջ: 412 թ. Տարբեր թվով միավորներ գրանցվեցին որպես ամենահաճախակի նշաններ, որոնք փոխարինվեցին ցանկացած տեսակի դադարներով:  Կախովի կետերը և բազմակետ կետերը չեն տարբերվում: Աղյուսակ 2 ա) Հաճախակի օգտագործվող փոխարեն? Բ) Հազվագյուտ բացականչական նախադասությունների հետ? 37 անգամ (հաճախ բազմակի) չակերտների փոխարեն, հաճախ օգտագործվում է 17 անգամ (վերջ), գ) միջանկյալ) բ) բազմակի օգտագործման, բազմակետի արժեք, 9 միավորի արժեք, 5 անգամ: Նջ-ի անջատման միության գծերն անհասկանալի են, և չկա ենթաօգտագործում, այսինքն `գծի ընդհատում: սկզբնական իմաստով ՝ 5 անգամ: Այն օգտագործվում է փակագծերի և չակերտների փոխարեն: ուղղակի բառը հեղինակի բառից տարանջատելու համար, բայց սխալ օգտագործված 1 ունցիա իմաստով ՝ ոչ թե 2 անգամ () որպես քերականական սխալ կամ այլընտրանքային միջոց: ճճ VI - otգացմունքային-արտահայտիչ հատկություններ:   Եթե ​​Ֆեյսբուքում հայալեզու մեկնաբանությունների առանձնահատկությունները կարելի է տեսնել բառի ոչ-բացասական իմաստով, ապա դա կապված է միայն հուզական արտահայտման համակարգի հետ:  Նշված դերին ծառայում են հետևյալ հնարքները .1. կրկնությունը, ընդ որում ՝ ձայնավորների տեսքով, բաղաձայնների տեսքով, օրինակ ՝ 2. մեծատառերի օգտագործումը, հաճախ կրկնության մեջ: 3. Խոսակցական իմաստով «ժպիտ» կոչվող խորհրդանիշի օգտագործումը, որը հաճախ փոխարինվում է համապատասխան կետերով, փակագծերով և տառերով (D,): D, ճ), 4. բազմակի օգտագործման!,?, / ,.  նշաններ, որոնք երբեմն կետադրական նշանին տալիս են շատ կամայական բնույթ (տե՛ս այս կետի վերջին օրինակը): Կարինե Վանյան. //////////////////////////////////// ......... ,,,,,, ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, նա սպասում էր ցավակցելու սրանով:  (Tert.am) 5. պատկերագրական արտահայտություններ, որոնք հաճախ ուղիղ կամ փոփոխական հատվածներով են հայտնի հեղինակային կամ բանահյուսական ասույթներից. Սուրեն Պետրոսյան. Ահա թե ինչու այս ժողովրդի հատակը լվացքի մեքենա չի դառնում: Ինչ վերաբերում է կրկնությանը, մեր ուսումնասիրած լեզվական նյութը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ դրական հույզերն արտահայտվում են ձայնավորների կրկնությամբ, իսկ բացասականները ՝ բաղաձայններով: Ամփոփելով ՝ մենք գալիս ենք հետևյալ եզրակացությունների. 1. Հայերեն ֆեյսբուքյան մեկնաբանությունների ներկայիս մակարդակը լուրջ սպառնալիք է գրագիտության մակարդակի համար: 2. Լեզվական առանձնահատկությունները նրանց մեջ արտահայտվում են հիմնականում սխալների միջոցով: 3. Բացի գրագիտության ցածր մակարդակից, թերությունների հիմնական պատճառներն են խոսքի արագությունը, օրենքը `լեզուն փրկելու օրենքը: 4. Նման տեքստերի ուսումնասիրությունը կարող է օգնել պարզել և շտկել խոսակցական լեզվի թերությունները: 5. Հայերեն մեկնաբանությունների թիվ մեկ թերությունը ուղղագրությունն է, որը խեղաթյուրում է հայերեն բառը, անհասկանալիություն է առաջացնում ընկալման համար, ուստի կարծում ենք, որ նման հանրային հրատարակությունները պետք է ներկայացվեն բացառապես Մեսրոպատարի կանոններով: Գրականություն 1. Աբրահամյան Ս., Հայերեն կետադրություն, Երեւան, 1999, 64 էջ: 2. Ասատրյան Մ., Armenianամանակակից հայոց լեզու: Հոգեբանություն, Երեւան, 2004, 432 էջ: 3. Սանթոյան Ա., Armenianամանակակից հայերենի կետադրության համակարգը, Երեւան, 2004, 104 էջ: 4. Սուքիասյան Ա. Modernամանակակից հայոց լեզու, Երեւան, 2004, 352 էջ: Ֆլորա Ամիրխանյան ՖԵՅՍԲՈՒՔ ԼԵUՎԻ ՀԱՅԵՐԻ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ Հիմնաբառեր. Ֆեյսբուք, հայալեզու մեկնաբանություններ, լեզվական առանձնահատկություններ, մեսրոպատարի մեկնաբանություններ, լատինատառ հայերեն , ։

Սույն հոդվածում փորձ է արված վեր հանել «Ֆեյսբուք» սոցիալական ցանցում տեղ գտած  հայերեն մեկնաբանությունների լեզվական վիճակը։
  Լեզվանյութ են դարձել էլեկտրոնային օրաթերթերի հոդվածներին ուղեկցող մեկնաբանությունները (թվով՝ 353)։
  Հետապնդվել է գործնական  նպատակ՝  ուշադրություն  հրավիրել  այն  բոլոր  իրական  սպառնալիքների  վրա,  որ  կարող  են  ներկայացնել  մեծ  լսարան  ունեցող  այդ  հրապարակումները  հանրության  գրագիտության  մակարդակի վրա։
   Ընդգծվում  է  հանրային  հրապարակումներում  հայերենը  բացառապես  մեսրոպատառ  և  կանոնների կիրառմամբ ներկայացնելու անհրաժեշտությունը։
