ՍՈՑԻՈԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆԸ ԱՌՆՉՎՈՂ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐԸՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ԳԻՏԱԿԱՆ ԽՈՍՈՒՅԹՈՒՄՍոցիոլեզվաբանությունը՝  որպես  ինքնուրույն  միջգիտակարգային  ուղղության  ուսումնասիրության  դաշտը  գտնվում  է  սոցիոլոգիայի  և  լեզվաբանության  հատման  տիրույթում.  այս  գաղափարն  ինքնին  բերում  է  անհրաժեշտություն՝ դիտարկելու հետազոտական տարատեսակ հարցեր առնչվող երկու գիտությունների շրջանակներում։
  Լայնորեն սահմանելով՝ գիտակարգը նպատակունի հասկանալ լեզու - հասարակություն փոխառնչություններն ու փոխազդեցությունները՝ չնայած նրան, որ լեզվաբանները և սոցիոլոգներն այս երկու գաղափարներին  գիտականորեն  տալիս  են  ուրույն  մեկնաբանումներ  և  տարբերկերպ դիտարկում փոխադարձ ներգործման հարցը քննելիս։
 Չնայած նրան, որ երկու գիտությունների շրջանակներում էլ, ուսումնասիրելով սոցիոլեզվաբանության տարբեր հարցեր, անհրաժեշտ է անդրադառնալթե՛  լեզվին,  թե՛ հասարակությանը, այդուհանդերձ, լեզվաբանների մոտ  շեշտըդրվում  է  լեզվի  օգտագործման,  ներքին  կառուցվածքի  հիմնահարցերին՝  հասարակությամբ պայմանավորված։
  Սոցիոլոգներին այս հարցը հետաքրքրում էհասարակության ուսումնասիրման դիտանկյունից, օրինակ՝ սոցիալական դասի  տարբեր  ներկայացուցիչների  լեզվական,  հաղորդակցական  յուրահատկությունների դիտարկումը, ենթամշակույթներին բնորոշ խոսվածքը, բարբառայինառանձնահատկությունները  և  այլն։
   Գիտակարգի  ընձեռած  հետազոտականհնարավորություններն օգնում են նաև հասարակական այլ թեմաների ուսումնասիրման դեպքում կենտրոնանալ լեզվական կողմի վրա՝ յուրահատուկ մոտեցում առաջ բերելով և հարստացնելով արդյունքների մեկնաբանելիությունը։
 Հայաստանյան իրականությունում գիտակարգին վերաբերող ուսումնասիրություն  իրականացնելիս  անհրաժեշտ  է  հասկանալ  ոլորտում  առկա  ընդհանուր իրավիճակը, որի վերհանմանն էլ միտված է հոդվածը։
  Վերջինս նպատակունի  հասկանալու  սոցիոլեզվաբանության  ընդհանուր  նկարագիրը  հայաստանյան գիտական խոսույթում՝ գիտակարգին անդրադարձ կատարած հեղինակների  հայացքները,  առաջ  քաշած  մոտեցումների  դիտանկյունները,  շեշտադրված ասպեկտները, այլ կերպ ասած՝ վերհանելու գաղափարների էությունն ուփոխառնչությունները  գիտակարգի  ավելի  լայն,  ընդհանրական  համատեքստում։
   Այս  իմաստով  տեսական  ուսումնասիրությունն  արդիական  է  ոչ  միայնգիտակարգի ընդհանուր հասկացման առումով, այլև իր պրակտիկ կիրառելիությամբ՝  հետագա  ուսումնասիրությունների  համար  մեթոդաբանական  հիմքդառնալով։
 Գիտական  դիսկուրսը  հասկանալով  որպես  տեղեկատվության՝  գրավորկամ բանավոր կերպով քննարկման գործընթացների և մեթոդների ամբողջություն,  տեսնում  ենք,  որ  իրականացված  ուսումնասիրությունների,  տեսականվերլուծությունների  ընդհանրական  դիտարկումը  թույլ  է  տալիս  հասկանալքննարկվող  թեմատիկ  հիմնական  հարցերը։
   Սոցիոլեզվաբանության  կատարված անդրադարձները տարբեր են՝ որոշակի համատեքստում տերմինի օգտագործումից  մինչև  գիտակարգի  դերի  և  տեղի  նկարագրում  գիտություններըդասակարգելիս։
  Հասկանալու համար, թե ինչ ձևով է քննարկվել գիտակարգը,բացահայտելու համար թեմայով զբաղվող նոր հեղինակների և առկա նյութերը,  դիտարկվել  են  ուսումնասիրվող  գրականության  մեջ  արված  հղումները  ևայդկերպ շղթայական անցում կատարելով՝ փորձել ենք պարզել դաշտում առկա ընդհանուր վիճակը։
 Լեզվաբան  Լ.  Ղազանչյանը  տերմինների  միջդիսցիպլինար  փոխներթափանցման  համատեքստում  գիտությունների  միավորման  մասին  խոսելիս  հիշատակում  է  սոցիոլեզվաբանություն.  «XX  դարի  լեզվաբանության  պատմության  մեջ  առկա  է  դարիս  բոլոր  գիտությունների  զարգացման  համար  բնորոշմի  երևույթ՝  գիտությունների  նեղ  մասնագիտացման  (տարբերացման)  հետմեկտեղ նկատվում է նաև հակառակ՝ դրանց փոխներթափանցման և միավորման գործընթացի դրսևորում, որի պատճառով էլ հետզհետե ավելանում է միջակա  գիտակարգերի  քանակը։
   Դրանց  շարքն  են  դասվում,  այսպես  օրինակ,լեզվահոգեբանությունը  (հոգելեզվաբանությունը),  հասարակական  լեզվաբանությունը (սոցիոլեզվաբանություն) և լեզվաբանական մի շարք այլ նոր գիտակարգեր»23։
  Խոսելով առավելապես տերմինների փոխառությունների մասին ևքննելով տերմինաբանական հարցեր՝ Լ. Ղազանչյանը, այդուհանդերձ, նշում է,որ  ներկայումս  դիսցիպլինների  միջև  եղած  կապերն  ու  փոխհարաբերությունները նոր որակ են ձեռք բերել։
 Գիտակարգի համապարփակ վերլուծություն է իրականացնում Հ. Զաքարյանը իր «Սոցիոլեզվաբանություն, նրա արդի վիճակը և խնդիրները» հոդվածում,  որտեղ  ներկայացնում  է  գիտակարգի  էությունը՝  շեշտը  դնելով  զարգացման նախադրյալների և ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունների վրա։
 Անդրադառնալով  սոցիոլեզվաբանությանը՝  որպես  գիտակարգի  առաջացմանպատմությանը՝  հեղինակը  ներկայացնում  է  այն  ժամանակագրական  տեսանկյունից՝  խոսելով  լեզվաբանության  ուսումնասիրության  դաշտի  փոփոխությունների և արդյունքում վերջինիս սահմանների ընդլայնման, այն է՝ «այլ գիտությունների հետ համագործակցման, նրանց մեթոդների, հայեցակետերի օգ23 Ղազանչյան Լ., Հայերեն լեզվաբանական տերմինների համակարգային-կառուցվածքային վերլուծություն, «Լեզվի և ոճի հարցեր», հ. 4, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1977, էջ 248-249։
 տագործման»24մասին։
  Այս համատեքստում քննելով սոցիոլեզվաբանությունը՝հեղինակը նշում է, որ գիտակարգի առաջացումը պայմանավորված էր լեզվաբանության  զարգացման  ներքին  տրամաբանությամբ,  ինչպես  նաև  հասարակական և գիտական կյանքի առաջադրած գործնական, կիրառական նոր պահանջներով.  այս  առումով  հոդվածում  սոցիոլեզվաբանության  նկարագիրըտրվում է կառուցվածքային լեզվաբանության հետ համեմատության մեջ։
 Չնայած  որ  այդ  ժամանակաշրջանում  սոցիոլեզվաբանությունը՝  որպեսինքնուրույն  գիտակարգ,  նոր  էր  ձևավորվում,  և  դեռևս  հստակ  չէր  վերջինիսուսումնասիրության դաշտը, այդուհանդերձ, Հ. Զաքարյանը դուրս է բերում միքանի հիմնական հարցեր, որոնք ընկած են գիտակարգի ուշադրության կենտրոնում։
  Դրանց շարքում նա առանձնահատուկ տեղ է հատկացնում «հասարակական բարբառագիտության» հարցերին՝ հիմնավորելով, որ լեզվական փոփոխությունների հասարակական պատճառների և, առհասարակ, լեզվի և հասարակական երևույթների միջև կապերի ու փոխազդեցությունների լուսաբանումը սկսվել  է՝  կապված հասարակական  բարբառների  վերաբերյալ առաջին ուսումնասիրությունների հետ։
  Ընդ որում, «բարբառ» ասելով նա ոչ միայն մեջբերում է Է. Աղայանի «հասարակական տարբեր խավերի կամ խմբերի լեզվի մեջառաջացող  և  որոշ  չափով  դրանց  լեզուն  ընդհանուր  լեզվից  տարբերող  առանձնահատկություններն  են»25  սահմանումը,  այլև  դրա  տակ  նկատի  է  առնում  ժարգոնները,  ծածկալեզուները,  մասնագիտական  լեզուները,  սեռային  ևհասակային բաժանումների հետ կապված տարբերակումները, խոսողների կրթությունից, սոցիալ-տնտեսական վիճակից, հասարակական դիրքից, ազգայինծագումից և նման այլ գործոններից կախված տարբերակները։
  Այս հիմնահարցի  շրջանակներում  ուսումնասիրվում  են  լեզվական  և  խոսքային  տարբերությունները  թե՛  հասարակական  կառուցվածքով  պայմանավորված  (տարբերտարիքի, սեռի, մասնագիտության և այլ բնութագրիչների կրողների շրջանում),թե՛  հասարակական  տարբեր  իրադրություններում  դրսևորվող։
   Հասարակական բարբառագիտությունը ոչ միայն պարզապես նկարագրում է լեզվի՝ հասարակական շերտավորումով պայմանավորված տարբերակները, այլև բացահայտում է այն պատճառական կապերը, որոնք գոյություն ունեն լեզվական և հասարակական կառուցվածքների միջև։
 Սոցիոլեզվաբանության  հետաքրքրությունների  շարքում  հեղինակը  առանձնացնում է նաև լեզվական շփումների հարցերը՝ երկու կամ ավելի լեզուների  շփման  դեպքում  այդ  լեզուների  փոխհարաբերության  ու  գործածությանհասարակական,  իրադրական,  թեմատիկ  բաշխումը։
   Լեզուների  շփման  առումով սոցիոլեզվաբանությունը հետաքրքրում է, թե ինչ ուղղությամբ է ընթանումլեզուների փոխազդեցությունը, որոնք են դրա պատճառները, ինչպիսին է լեզ24  Զաքարյան  Հ.,  Սոցիոլինգվիստիկան,  նրա  արդի  վիճակը  և  խնդիրները,  «Լրաբեր  հասարակական գիտությունների», № 2, 1975, էջ 70։
 25  Աղայան  Է.,  Լեզվի  գոյության  տարբերակային  ձևերը,  «Բանբեր  Երևանի  համալսարանի»,1973, N 2, էջ 62։
 վավիճակը տվյալ հանրության սահմաններում, որոնք են տվյալ լեզվավիճակիգոյության հասարակական-քաղաքական և մշակութային պայմանները և այլն։
 Հ.  Զաքարյանը  համառոտ  նկարագրում  է  նաև  կիրառական  սոցիոլեզվաբանությանն առնչվող լեզվաքաղաքականության, լեզվաշինության հարցերը, որի շրջանակներում գիտակարգի խնդիրն է որոշել հասարակական-քաղաքական այն նախադրյալները, որոնք, հանդես գալով լեզվի զարգացման ընթացքում,  պահանջում  են  լեզվաշինական  այս  կամ  այն  բնույթի  աշխատանքներ, ինչպես նաև սեփական գիր չունեցող ազգերի համար գրային համակարգերի  ստեղծումն  ու  ժամանակակից  պահանջներին  համապատասխան  գրական լեզվի մշակումը, ուղղագրական բարեփոխումների իրականացումը, տերմինաբանական  գիտական  համակարգերի  ստեղծումը  և  այլն։
   Բացի  դրանից՝սոցիոլեզվաբանությունը  հետաքրքրում  են  նաև  լեզվական  ընտրության  ևխոսքային  իրադրության  փոխհարաբերության  հարցեր՝  հաշվի  առնելով,  որհաղորդակցվողները խոսքային տարբեր իրադրություններում ընտրություն ենկատարում լեզվական տարբերակային ձևերի միջև։
  Հոդվածում ներկայացվումեն նաև սոցիոլեզվաբանության տիպաբանության և լեզվի էկոլոգիայի հարցերը՝ որպես գիտակարգին հուզող խնդիրներ. «Լեզվի էկոլոգիան կարող է սահմանվել իբրև տվյալ լեզվի և նրա միջավայրի միջև փոխազդեցությունների ուսումնասիրություն։
  Տվյալ լեզվի միջավայր ասելով՝ հասկացվում է այն հանրությունը, ուր նա գործառում է և այն լեզուների ամբողջությունը, որոնց հետ նաշփման մեջ է մտնում»26։
 Իր  «Լեզվական  և  հաղորդակցական  կարողության  խնդիրը  արտասահմանյան  հանրալեզվաբանության  մեջ»  հոդվածում  Է.  Մովսեսյանն  խոսում  էգիտակարգի  կայացման  մասին  արևմուտքում՝  շեշտադրելով  1960-ականներին վերջինիս էմպիրիկ, իսկ 1970-ականներին՝ տեսական բնույթը։
  Նա անդրադարձ  է  կատարում  լեզվաբան  Նոամ  Չոմսկու  կողմից  լեզվաօգտագործման  և«մաքուր»  լեզվի  հակադրության  կոնցեպտին27,  որի  միջոցով  փորձում  էին  առանձնացնել խոսակցության տարբեր պայմաններում օգտագործվող լեզուն, որը փոփոխության է ենթարկվում՝ պայմաններից ելնելով, նկարագրության ենթակա չէ «մաքուր» լեզվից, որը կիրառվում էր լեզվաբանական տեսություններում28։
 Է. Մովսեսյանը ներկայացնում է սոցիոլեզվաբանների կողմից այս մոտեցման  քննադատությունը  (անհնար  է  լեզվի  այն  աստիճանի  «փչացումը»  կիրառողները  կողմից,  որ  այն  խանգարի  գիտական  նկարագրմանը  կամ  որ  լեզվի26  Զաքարյան  Հ.,  Սոցիոլինգվիստիկան,  նրա  արդի  վիճակը  և  խնդիրները,  «Լրաբեր  հասարակական  գիտությունների»,  №  2,  1975,  էջ  77;  մանրամասն  տե՛ս  Haugen  E.,  The  Ecology  ofLanguage, Stanford, California, 1972, էջ 325։
 лингвистике,  «Լրաբեր  հասարակական  գիտությունների»,  №  10,  1982,  էջ  58-64;  մանրամասնտե՛ս Chomsky N., Aspects of the Theory of Syntax, Cambridge, Massachusetts, 1965։
 лингвистике, «Լրաբեր հասարակական գիտությունների», № 10, 1982, էջ 58-64։
 ճանաչողությունը  կախված  է  նաև  լեզվի  օգտագործման  ճանաչողությունից)՝անդրադարձ  կատարելով  նաև  լեզվաբան  Գ.  Ջահուկյանի  մեկնաբանմանը.«Իր գործունեության սկզբում չունենալով հստակ փիլիսոփայական կոնցեպտ՝Ն.  Չոմսկին  հետագայում  ընկնում  է  Դեկարտի,  Հումբոլդտի  և  այլոց  գաղափարների ազդեցության տակ և զարգացնում իրենից իդեալիստական-ռացիոնալիստական բնույթի էկլեկտիկ խառնուրդ ներկայացնող կոնցեպտ։
  Դրա վառարտացոլումը Չոմսկու գաղափարն է լեզվական կառուցվածքների ի սկզբանելինելու բնույթի մասին»29։
 Սոցիոլեզվաբանները  լեզվաբանության  հիմնական  խնդիրը  տեսնում  ենհաղորդակցական  կոմպետենտության  ուսումնասիրության  մեջ,  որը՝  որպեսլեզվի  ամբողջական  ճանաչողություն,  ընդգրկում  է  ոչ  միայն  քերականականկանոները,  այլև  սոցիալական  ասպեկտը։
   Այս  առնչությամբ  հեղինակը  նաևքննադատում  է  սոցիոլեզվաբանության  լեզվի  սոցիոլոգիայից  առանձնացումնայն հիմնավորմամբ, որ առաջինը լեզվի օգտագործման տեսություն է, երկրորդը՝ հաղորդակցական կոմպետենտության տեսություն։
  Նա գտնում էր, որ այդկերպ միայն ամրապնդվում է Ն. Չոմսկու կողմից լեզվի օգտագործման և լեզվական  կոմպետենտության  դիխոտոմիան։
   Սոցիոլեզվաբանության  դիտանկյունից  էական  է  նաև  հեղինակի  այն  գաղափարը,  որ  լեզվական  կոմպետենտությունը  ենթադրում  է  լեզվական  կոդերի  իմացություն։
   Տվյալ  լեզվի  կրողըսովորաբար  տիրապետում  է  բազմաթիվ  լեզվական  կոդերի,  որից  նա  անընդհատ  ընտրում  է  տվյալ  իրավիճակում  իր  կատարած  դերին  հարիր  կոդ։
   Այդկերպ, լեզվական վարքը, ըստ էության, «կոդերի անցում» է։
 Սոցիոլեզվաբանության  էմպիրիկ  կողմը՝  լեզու-հասարակություն  կապիվերհանման տեսանկյունից, դիտարկվել է Հ. Գալստյանի հոդվածում, որն ընդհանուր առմամբ էթնոլեզվական գործընթացների ուսումնասիրություն է բազմազգ  ԽՍՀՄ-ում՝  հիմնված  ՀՍՍՀ  հնագիտության  և  ազգագրության  ինստիտուտի էթնոսոցիոլոգիայի բաժնի էմպիրիկ տվյալների վրա30։
  Որպես այդպիսիէթնոլեզվական  գործընթացների  ամենաբնորոշ  ձև՝  հեղինակը  խոսում  է  երկլեզվության մասին, երբ որպես հաղորդակցման միջոց են ծառայում տվյալ էթնիկական միավորի մայրենի լեզուն և ռուսերենը։
 Սոցիոլեզվաբանության  դիտանկյունից  նա ներկայացնում  է  կարևոր  մեկնաբանություն՝ խոսելով լեզվական վարքի մասին. «Լեզվական վարքը, լինելովմարդու  սոցիալական  վարքի  պարտադիր  նախապայմաններից  մեկը,  բացահայտվում  է  լեզուների  սոցիալ-ֆունկցիոնալ  բաշխման  կամ  տվյալ  հասարակության մեջ նրանց դրսևորումների ուսումնասիրությամբ։
  Հաղորդակցությանլեզվի  ընտրությունը  պայմանավորված  է  լեզվական  և  արտալեզվական  բնույթի մի շարք գործոնների ներգործությամբ՝ լեզուների տիրապետման հարաբե30  Գալստյան Հ.,  Լեզվական վարքի  որոշ հարցեր (ըստ Երևանի բնակչության էթնոսոցիոլոգիական  ուսումնասիրության  նյութերի),  «Լրաբեր  հասարակական  գիտությունների»,  №  2,  1983,  էջ31-37։
 րական  աստիճանը,  լեզուների  գրական  և  մշակութային  ավանդույթները,զգացմունքային  վերաբերմունքը  լեզվի  նկատմամբ,  էթնիկ  միջավայրը, անհատի սեռատարիքային և սոցիալ-մասնագիտական դիրքը և այլն»31։
 Ըստ  ներկայացվող  հետազոտության,  եթե  կախված  սեռատարիքայինբնութագրիչներից  լեզվի  օգտագործման  (հայերեն/ռուսերեն;  տանը/աշխատավայրում) որոշակի օրինաչափություններ նկատելի չեն, ապա սոցիալ-մասնագիտական պատկանելությունը  և  ռուսաց  լեզվի  տարածումը ուղիղ  համեմատական  են։
   Ռուսերենն  ավելի  շատ  կիրառվում  է  արտադրական  ոլորտում,  որըբացատրում է խորհրդային երկրների միջև ինտեգրացիոն գործընթացների ուժեղացմամբ։
  Անհատի լեզվական վարքը կորելացվում է իր սոցիալ-մասնագիտական կարգավիճակի հետ, որը վկայում է երկրորդ լեզվի բարձր դերի մասինսոցիալ-մշակութային գործընթացներում։
  Ինչպես նաև նա խոսում է ռուսերենիառավել  տարածվածության  մասին  առանձին  խմբի՝  մտավորականությանշրջանում։
   Դա  բացատրվում  է  նրանց  ռուսալեզու  կրթությամբ,  գործնականկապերի  առկայությամբ  այլ  հանրապետություններում  գտնվող  գործընկերների հետ և այլն։
 Հոդվածը,  իր  մեջ  ամփոփելով  առանձին  խմբերի  շրջանում  լեզվական  առանձնահատկությունների ուսումնասիրման, տարբեր գործոնների միջև կորելացիաների  վերհանմանն  ուղղված  հետազոտության  արդյունքները,  ավելիլայն  համատեքստում  թույլ  է  տալիս  խոսել  էմպիրիկ  սոցիոլեզվաբանությանտարրերի առկայության մասին դիտարկվող ժամանակաշրջանում։
 Դ. Գյուլզադյանն իր վերլուծական հոդվածում անդրադառնում է Սոսյուրիներդրմանը ընդհանուր լեզվաբանության զարգացման մեջ, ում ներկայացնումէ որպես մի շարք գիտական դպրոցների և առաջ քաշված տեսությունների համար  ելակետային  դեր  ունեցած  գիտական  (որոշները  կազմավորվել  են  նրատեսության թվացյալ, երբեմն էլ իրական հակասությունները վերացնելու մղումով)։
   Հայ  լեզվաբաններից  նա  մեջբերում  է  Գ.  Ջահուկյանին,  ով  լեզվաբանության պատմության՝  Սոսյուրով  սկզբնավորված  փուլն  համարում  է համակարգային-վերլուծական լեզվաբանության շրջան։
  Այդ շրջանը վերլուծական է, քանի որ առաջին անգամ հստակորեն առանձնացվում են լեզուն և խոսքը, և համակարգային է, քանի որ հիշյալ երկատումը բխեցվում է լեզվախոսքային ամբողջությունից`  լեզվախոսությունից։
   Ըստ  Գ.  Ջահուկյանի՝  «շարակարգայինկաղապարը, որ ցույց է տալիս տվյալ լեզվում հաստատված կանոններով միավորների  հաջորդման  կարգը,  վերագրվում  է  լեզվին,  իսկ  խոսքին  վերաբերումեն կաղապարի խոսքային մասնավոր իրացումները»32։
 Հեղինակը  նաև  անդրադառնում  է  Սոսյուրի  դերին  ընդհանուր  նշանագիտության կազմավորման մեջ. «Ըստ Սոսյուրի՝ ... կարելի է պատկերացնել այնպիսի մի գիտություն, որն ուսումնասիրի նշանների գործառությունը հասարա31 Նույն տեղում, էջ 32։
 32 Ջահուկյան Գ., Հայոց լեզվի զարգացումը և կառուցվածքը, Երևան, 1969, էջ 101։
 կական  կյանքի  ներսում՝  կազմելով  ընդհանուր  կամ  հասարակական  հոգեբանության  մի  բաժինը։
 33  Այդ  գիտությունը  Սոսյուրը,  ի  տարբերություն  իր  նախորդների և հաջորդների, անվանում է ոչ թե նշանագիտություն (սեմիոտիկա),այլ նշանաբանություն (սեմիոլոգիա), որի մի մասն է միայն լեզվաբանությունը։
 Այն,  որ  նշանաբանությունը,  ըստ  Սոսյուրի,  հոգեբանական  գիտություն  է,բխում է նրա՝ նշանին տված բնորոշումից։
  Սոսյուրի ձեւակերպման համաձայն՝նշանը  հասկացության  եւ  լսողական  պատկերի  զուգորդում  է34»։
   Չնայած  որգիտությունների ժամանակակից դասակարգմամբ այս գիտություններն առանձին ոլորտներ են, իսկ ընդգրկունության առումով նշանագիտությունը շատ ավելի համապարփակ է, քան հոգեբանությունը։
 Որպես  ԽՍՀՄ-ում  նշանի  էությունը  և  նշանասերման  առանձնահատկությունները վեր հանող առաջին հայ հեղինակ՝ Դ. Գյուլզադյանը հիշատակում էԼևոն Հ. Աբրահամյանին։
  Վերջերս լույս տեսած իր «Sigma» տետրակում Լ. Աբրահամյանն այն դիտարկումն է կատարում, ըստ որի` «անվան հարաբերությունը նշանակման առարկային երբեք անմիջական չի լինում, այլ միշտ միջնորդավորված է հասկացությամբ»35։
 Այս դիտանկյունից հայ տեսաբանների անդրադարձները նշաններին, նշանագիտությանը, լեզվին, խոսքին և թվարկված տերմինների փոխառնչություններին  առաջ  քայլ  է  սոցիոլեզվաբանության  զարգացման  տեսանկյունից,  ինչըթույլ  է  տալիս  խոսել  գիտակարգի  մասին  ոչ  միայն  լեզվաբանական  տեսանկյունից, ինչպես մինչ այդ էր, այլև հավելել նշանագիտական, լեզվափիլիսոփայական  հայեցակետերը։
   Արևմուտքում  այս  կայացած  գիտակարգն  իր  մեջ  ամփոփում  է  թե՛  սոցիոլոգիայի,  թե՛  լեզվաբանության  տեսական,  մեթոդաբանական, կիրառական հնարավորությունները, ինչի համամասնության պակասը, ինչպես պարզ է դառնում այս ուսումնասիրությունից, հայաստանյան իրականությունում նկատելի է։
 Այսպիսով՝  հայաստանյան  գիտական  խոսույթում  սոցիոլեզվաբանությանտեղը դիտարկելիս նկատելի է, որ այն մեծապես ուսումնասիրվել է լեզվաբանների  կողմից  (իրենց  ուսումնասիրություններում  գիտակարգին  անդրադարձելեն լեզվաբաններ Հ. Զաքարյանը, Լ. Ղազանչյանը, Գ. Ջահուկյանը, Դ. Գյուլզադյանը, Է. Աղայանը և այլք)։
  Սոցիոլոգիական դիտանկյունը փոքրիշատե եզերվում է փիլիսոփաների ուսումնասիրությունների հետ (Լ. Հ. Աբրահամյան՝ նշանագիտության, Է. Աթայան՝ լեզվափիլիսոփայության հայեցակարգերի դիտար33 Գյուլզադյան Դ., Ֆերդինանդ դը Սոսյուրի «Ընդհանուր լեզվաբանության դասընթաց»-ի հայերեն  թարգմանության նշանակությունը  մեր մտավոր իրականության  համար,  մաս  I  /հասանելի  էhttp։
 //www.arteria.am/hy/1311521321  հղմամբ,  9.11.16  թ.-ի  դրությամբ/,  մանրամասն  տե՛ս  Ֆերդինանդ դը Սոսյուր, Ընդհանուր լեզվաբանության դասընթաց, Երևան, 2008, էջ 32։
 34 Նույն տեղում, էջ 104 – 105։
 35 Գյուլզադյան Դ., Ֆերդինանդ դը Սոսյուրի «Ընդհանուր լեզվաբանության դասընթաց»-ի հայերեն  թարգմանության  նշանակությունը  մեր  մտավոր  իրականության  համար,մաս  II  /հասանելի  էhttp։
 //www.arteria.am/hy/yev1312663973  հղմամբ,  9.11.16  թ.-ի  դրությամբ/,  մանրամասն  տե՛սԱբրահամյան Լ., Sigma տետրակ (ռուս.), Երևան, 2008, էջ 43։
 կում և այլն), սակայն, պարզ է, որ այն ամբողջապես չի կարող արտացոլել սոցիոլոգիայի  տեսական  բազայի,  հասկացութային  ապարատի  կիրառելիությունն  ու  մեկնման  հնարավորությունները։
   Դաշտում  ընդհանուր  վիճակի  դիտարկումը այս առումով օգնում է ոչ միայն նկարագրել իրավիճակը, այլև հասկանալ առկա բացերը և հիմք ստեղծել հետագա ուսումնասիրությունների համար։
 Օֆելիա ԳրիգորյանՍՈՑԻՈԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆԸ ԱՌՆՉՎՈՂ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ԳԻՏԱԿԱՆԲանալի բառեր՝ սոցիոլեզվաբանություն, հայաստանյան դիսկուրս, տեսություն, բարբառ,երկլեզվություն, լեզու-հասարակություն կապ, հաղորդակցությունԽՈՍՈՒՅԹՈՒՄԱմփոփում։

Հոդվածն անդրադառնում է «սոցիոլեզվաբանություն» գիտակարգին և ներկայացնում  վերջինիս  առնչվող  գաղափարները  հայաստանյան  գիտական  խոսույթում։
   Ներկայացնելով  հիմնահարցի  շուրջ  առկա  հայացքները՝  հեղինակը  դիտարկում  է  լեզու-հասարակություն  կապի  վերհանմանն  ուղղված  մոտեցումները  հայ  տեսաբանների  կողմից,  ցույց  տալիս  գիտակարգին  կատարված  անդրադարձները,  դրանց  դիտանկյունները  ու  փոխառնչությունները։
  Արդյունքում փորձ է արվում ներկայացնելու դաշտում առկա ընդհանուր իրավիճակը  և բացերը։
