ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՈԼՈՐՏԻ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ԼՈՒՍԱԲԱՆՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄԳիտության  հիմնահարցերը՝  որպես  ցանկացած  զարգացող  հասարակության  կարևորագույնօղակներ, անընդհատ շարժման, փոխակերպումների մեջ են, հետևաբար դրանք ներկայացնելու հարցըլուրջ  խնդիր  է  դառնում  արդի  մամուլի  համար  ևս։
   Թեև,  կարծում  եմ,  հայաստանյան  մամուլն  ավելիշատ  քաղաքականացված  է՝  լի  տարաբնույթ  քաղաքական  գործիչների,  նրանց  ընդդիմադիր  ու  իշխանական  հայացքներին  վերաբերող  հրապարակումներով,  այնուամենայնիվ  գիտությունը  ևս  իր  կայունտեղն  ունի  լրատվական  դաշտում։
   Մեզանում  այս  ոլորտի  ճիշտ  ու  նպատակային  լուսաբանումըզարգացման  կարիք  ունի։
   Անհամեմատ  քիչ  են  լուրջ  հետազոտությունները,  ինչպես  նաև  մասնագիտացված լրագրողները, ինչն էլ իր հերթին ծնում է ոչ պրոֆեսիոնալ մոտեցում։
 Սույն ուսումնասիրության համար ընտրվել են Հայաստանում լույս տեսնող մի քանի առաջատարպարբերականներ՝  «Առավոտ»  և  «Հայկական  ժամանակ»  օրաթերթերն  ու  «Ազգ»  շաբաթաթերթը։
 «Ազգ»-ը 2014 թ. հունվարին փոխել է օրաթերթի իր կարգավիճակը՝ դառնալով շաբաթաթերթ։
  Ընդհանուր  առմամբ,  «Ազգ»-ի  դեպքում  ուսումնասիրության  կեսը՝  կատարվել  է  որպես  օրաթերթ,  իսկ  մյուսկեսը՝  որպես  շաբաթաթերթ։
   Թերթերի  ուսումնասիրությունը  կատարվել  է  երկու  տարվա  կտրվածքով(2013-2014  թթ.)։
   Վերոնշյալ  թերթերի  հետազոտության  նպատակն  է  եղել  ներկայացնել  գիտությանոլորտում առկա խնդիրների լուսաբանումը, դրանց առանձնահատկությունները։
  Հետազոտության արդյունքում բացահայտվել են ոչ միայն տվյալ ժամանակահատվածում գիտական ոլորտի ամենալուրջ ուհանրային  նշանակություն  ունեցող  խնդիրները,  այլև  դրանք  մասնագիտական  տեսանկյունից  ներկայացնելու  արդյունավետ  ու  ոչ  արդյունավետ  մեթոդները։
   Խնդիրը,  բնավ,  չի  եղել  ներկայացնել  միայնոլորտի  բացասական  կողմերը,  ընդհակառակը՝  ավելի  շատ  ուշադրություն  է  դարձվել  լրագրողների  ուլրատվամիջոցների  հետևողական  աշխատանքին։
   Նշյալ  թերթերի  դեպքում  տարբերություններնակնհայտ են։
 Հոդվածի նպատակն է՝ վերհանել գիտության ոլորտում առկա հիմնախնդիրների արձագանքը ՀՀմամուլում։
  Աշխատանքում առաջ են քաշվել մի քանի հիմնական խնդիրներ՝ներկայացնել  գիտության  ոլորտում  առկա  հիմնախնդիրների  վերաբերյալ  հրապարակումներիլրագրային  առանձնահատկությունները(լրատվության  աղբյուրներ,  վկայակոչում,  նյութիկառուցվածք, վերնագրի ընտրություն և այլն),ուսումնասիրել այդ հրապարակումների ժանրային առանձնահատկությունները,քննել այն միջոցներն ու «գործիքները», որոնցով ներկայացվում են ոլորտին առչնվող հրապարակումները։
 Կարևորելով  գիտական  միջավայրը  մամուլի  հրապարակումների  և  լուսաբանման  հետևողականության  տեսանկյունից՝  այն  վերլուծության  ենք  ենթարկել  և  ներկայացրել  գիտական  բարեփոխումների  պայմաններում։
   Թեմայի  վերաբերյալ  առկա  խնդիրներն  ու  հրապարակումների  բացթողումները  քննել  ենք  կոնկրետ  օրինակների  միջոցով,  և  հայաստանյան  մամուլը  ներկայացրել  որպեսգիտության ոլորտում իրականացվող պետական քաղաքականության վերահսկող։
 Ուսումնասիրելով վերոնշյալ պարբերականները՝ ներկայացրել ենք նաև խնդիրները, որոնք մշտապես ուշադրության են արժանացել ու տեղ գտել տպագիր մամուլի էջերում։
 Գիտությունը ճանաչողական գործունեության հատուկ տեսակ է՝ ուղղված բնության, հասարակության և մտածելակերպի վերաբերյալ օբյեկտիվ, համակարգված և հիմնավորված գիտելիքների ստացմանը,  ճշտմանը  և  ստեղծմանը։
   Այս  գործունեության  հիմքը  գիտական  փաստերի  հավաքածուն  է,նրանց  պարբերաբար  թարմացումը  և  համակարգումը,  վերլուծությունը  և  այդ  հիմքի  վրա  նոր  գիտական  գիտելիքների սինթեզը կամ  ամփոփումը  գիտնականների կողմից,  որոնք  ոչ  միայն  բնութագրում  են  դիտարկվող  բնական  կամ  հասարակական  երևույթները,  այլև  թույլ  են  տալիս  կառուցելպատճառահետևանքային  կապեր,  և  որպես  հետևանք՝ կանխատեսել։
   Այն  ճշգրիտ  բնագիտականտեսությունները  և  հիպոթեզները,  որոնք  հիմնավորվում  են  փաստերով  և  փորձերով,  ձևավորում  ենբնության կամ հասարակության օրենքները։
  Գիտությունը մտքի բազմադարյան անխոնջ աշխատանքնէ՝  համակարգի  միջոցով  ընդհանրացնելու  աշխարհի  ճանաչողական  բոլոր  երևույթները։
   Ճշմարտությունն այն է, ինչ դիմանում է փորձով ստուգմանը։
  Լայն իմաստով գիտությունն իր մեջ ներառում է գիտական գործունեության բոլոր պայմաններն ու բաղադրիչները՝ լաբորատոր սարքավորումներից մինչևգիտական գիտելիքներ։
 Ժամանակակից աշխարհում կյանքն անհնար է պատկերացնել առանց գիտության։
  Առկա խնդիրների  ու  ժամանակի  մարտահրավերների  համադրման  արդյունքում  գիտական  ոլորտը  ևս  քայլում  էառաջխաղացման  հեռանկարներին  համապատասխան։
   Զարգացող  երկրներում  արվում  է  ամեն  հնարավորը՝  գիտական  միտքն  ու  մտածողությունը  զարգացնելու,  ինչպես  նաև  նոր  հնարավորություններընձեռելու համար։
  Հայաստանում ևս այդպիսի փորձեր կատարվում են։
  Հաշվի առնելով այն, որ գիտական  աշխատանքի  հիմքը  գիտական  նորույթն  է`  պարբերաբար  անցկացվում  են  ուսումնասիրություններ, ստեղծվում են գիտահետազոտական կենտրոններ, կատարվում են վերլուծություններ և այլն։
 Գոյություն  ունեն  նաև  գիտական  միություններ,  որոնցում  բավական  մեծ  քանակությամբ  գիտական կազմակերպություններ են առկա։
  Գիտության զարգացման մեջ ակտիվ դեր են խաղում կամավորգիտական  ընկերությունները,  որոնց  հիմնական  խնդիրն  է  գիտական  տեղեկության  փոխանակումնանցկացվող  կոնֆերանսների  ընթացքում  և  հրատարակումների  շնորհիվ։
   Գիտական  ընկերություններին  անդամակցությունը  կամավոր  է,  հաճախ՝  ազատ,  և  կարող  է  պահանջել  անդամավճար։
   Պետությունը կարող է այս ընկերություններին ցուցաբերել  տարբեր օժանդակություններ, իսկ ընկերությունըկարող է ընդունել իշխանությանը համաձայնեցված դիրքորոշում։
 Գիտնականի գործունեությունը և որակավորումը գիտական հանրույթի կողմից պետք է ճանաչումստանա։
   Որակավորման  ճանաչման  հիմնական  հատկանիշը  հեղինակավոր  գիտական  պարբերականներում  հետազոտության  արդյունքների  հրապարակումն  է  և  հեղինակավոր  գիտական  կոնֆերանսներին  զեկուցումը։
   Օրինակ,  Ռուսաստանում  փորձ  է  արվել  բաժանել  հեղինակավոր  գիտական  հրատարակությունները մյուսներից՝ հրատարակությունների ցուցակի տեսքով, որոնք որակվում են որպեսորպես ԲՈՀ-ի (Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողով) կողմից հաստատված։
  Որպես կանոն ավելի մեծ առաջնայնություն ունեն միջազգային հրատարակություններն ու կոնֆերանսները։
  Գիտնականիհեղինակությունը և որակավորման ճանաչումը կապված է մասնագետների նեղ շրջանում նրա հայտնիությամբ։
   Փորձ  է  արվում  կառուցել  վարկանիշներ  այլ  գիտնականների  աշխատանքներից  տվյալ  գիտնականի աշխատանքին արված հղումների քանակով։
 Գիտության  ոլորտում  կատարվող  բարեփոխումները,  ինչպես  նաև  խնդիրները  հայաստանյանլրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում են։
  Ասել, որ բոլորն էլ ոլորտի վերաբերյալ հետևողականություն են դրսևորում, սխալ կլինի, իսկ եղած հրապարակումներն էլ չի կարելի համարել միանշանակ։
 Մյուս կողմից՝ դիտարկելով գիտական ոլորտի զարգացման միտումները՝ հարկ է նշել, որ արդի հայկական  մամուլում  տեղ  գտած  հրապարակումները  հիմնականում  գիտնականների,  նրանց  կատարած  հետազոտությունների  մասին  են։
   Հայաստանյան  մամուլի  ուսումնասիրությունը  թույլ  է  տալիս  առանձնացնել  այն  թեմաները,  որոնց  2013-2014  թթ.-ին  պարբերաբար  ուշադրություն  է  դարձվել։
   Դրանցշարքում են՝•  Քաղաքականություն և գիտական կոչումներ,•  Գիտական ներուժի օտարում,•  Գրագողություն ու ատենախոսություններ,•  Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողով ու երիտասարդ գիտնականներ. չստացված կապ,•  Թերֆինանսավորված և պատշաճ չգնահատված գիտություն։
 Անդրադառնանք դրանցից առավել շատ քննարկվող հիմնախնդիրներին։
 Գրագողություն ու ատենախոսություններ։
  Գրագողության մասին խոսելիս հարկ է նշել, որ նմանդեպքերում հաճախ ուշադրության կենտրոնում են հայտնվում ոչ միայն հետազոտողները, այլև նրանցգիտական  որակավորում  տվողները։
   Ինչպես  շատ  երկրներում,  այնպես  էլ  Հայաստանում  գրագողության դեպքերի նկատմամբ ԲՈՀ-ը հետևողական է՝ ստուգելով կատարված հետազոտություններումայն  հատվածները,  որոնք  առանց  պատշաճ  հղումների  են  արվել։
   Նրանք,  ովքեր  չեն  հավատում  այդհետազոտություններին, ինչպես նաև դրանցում առկա հղումներին՝ տպագիր մամուլի էջերում հանդեսեն գալիս մեղադրանքներով, որոնք տեղ են գտնում են «Բաց նամակ» խորագրի ներքո։
 «Հայտնաբերվեց  գրագողությունը»1  վերնագրված  նյութում  մանկավարժական  գիտություններիդոկտոր  Սերգեյ  Մանուկյանը  նամակ  է  ուղարկել  «Հայկական  ժամանակ»  թերթի  խմբագրություն՝նշելով,  որ  Խ.  Աբովյանի  անվան  Հայկական  պետական  մանկավարժական  համալսարանին  կից  ատենախոսությունների  պաշտպանության  մասնագիտական  խորհրդի  նիստում  տեղի  է  ունեցել  դիպված։
 Հայցորդ Անահիտ Պետրոսյանի «Սոցիալական դաստիարակության կայացման հիմնախնդիրը» թեմա1 Մանուկյան Ս., «Հայտնաբերվեց գրագողությունը», «Հայկական ժամանակ», Երևան, 4 (3158), 11.01.2013։
 յով ատենախոսության մեջ ներկայացված հետազոտության խնդիրները, նորույթն ու պաշտպանությանենթակա  դրույթները  խորհրդի  անդամ  Լ.  Ասատրյանն  իր  ելույթում  համարել  էր  արտագրված  Լ.Մուրաքյանի 2010 թ. պաշտպանած ատենախոսությունից։
 Գրագողության  թեմայի վերաբերյալ մեկ այլ խնդիր է նշում «Առավոտ»  օրաթերթը՝ ներկայացնելով  «Հեռացված  անդամը  բիծ  է  փնտրում  փոխնախարարի  դիսերտացիայի  վրա»1  հրապարակումը։
 Մանկավարժության  դոկտոր  Սերգեյ  Մանուկյանը  մամուլում  քանիցս  հանդես  է  եկել  ԿԳ  փոխնախարար  Մանուկ  Մկրտչյանի  «Ուսուցման  կազմակերպման  կոլեկտիվ  եղանակի  իրականացման  մեթոդաբանությունը,  տեսությունը  և  պրակտիկան»  մանկավարժական  գիտությունների  դոկտորի  գիտականաստիճանի  հայցման  ատենախոսության  դեմ։
   Ս.  Մանուկյանն  այդ  հարցով  դիմել  է  նաև  ԲՈՀ,  որն  էլատենախոսությունը  վերադարձրել  էր  պաշտպանության  խորհուրդ՝  աշխատանքը  կրկնակի  նայելու։
 Ընդհանուր առմամբ՝ «Առավոտ» օրաթերթի նշված հրապարակման մեջ ներկայացվել է, թե ինչ խնդիրներ են առկա Ս. Մանուկյանի և Մ. Մկրտչյանի միջև։
  Խոսելով նյութի մատուցման, ինչպես նաև բովանդակային  առանձնահատկությունների  մասին՝  նշենք,  որ  «Առավոտ»-ում  այս  հոդվածը  ներկայացվել  էտարբեր տեսանկյուններից։
  Ի տարբերություն «Հայկական ժամանակ»-ի՝ «Առավոտ»-ն իր էջերում նմանաբնույթ նյութերը ներկայացնում է փաստերը մատնանշելով։
  Ճիշտ է, թեև որոշ դեպքերում դրանցումարտահայտվում են վիրավորանքներ, բայց միևնույն ժամանակ՝ երկու կողմերն էլ հնարավորություն ենստանում  ներկայացնելու՝  արտահայտելով  իրենց  տեսակետն  ու  մեկնաբանությունն  այս  կամ  այնխնդրի վերաբերյալ։
 Անդրադառնալով  գրագողություններին՝  հարկ  է  նշել,  որ  հիմնական  պատճառները,  որոնք  ծնումեն  գրագողություն,  կարելի  է  բաժանել  երկու  մեծ  խմբի.  նախ  գոյություն  չունի  գրագողության  դեմպայքարի  հստակ  պահանջ  բուհում,  քանի  որ  գրագողությունը  մեր  բուհական  համակարգում  չի  դիտվում որպես լուրջ խնդիր, բուհերում գրեթե գոյություն չունի գիտական շարադրանքի վերաբերյալ որևէդասընթաց։
  Պատճառների երկրորդ խումբը վերաբերում է այն իրողությանը, որ մեր բուհական համակարգում գրավոր աշխատանքները դիտվում են որպես գիտելիքի վերարտադրման պարզ եղանակներ։
 Այս թեմայի վերաբերյալ «Ազգ» օրաթերթն իր էջերում շտապում է տեղեկացնել. «Գերմանացի նախարարը  գիտական  աստիճանից  զրկվեց  գրագողության  պատճառով»2։
   Միջազգային  լրահոսիցառանձնացնելով այս հրապարակումը՝ ներկայացվում է, որ Գերմանիայի կրթության նախարար Անետտա Շավանը գրագողության պատճառով զրկվել է գիտական աստիճանից։
  «Ազգ»-ը մատնանշել է այն,որ Շավանի թեզը վերնագրված է եղել «Անհատը և խիղճը»։
  Պարզվել է, որ Շավանի թեզը գրված եղելեն 45 այլ աղբյուրներից և ունեցել են անբավարար հստակություն։
 Թերֆինանսավորված  և  պատշաճ  չգնահատված  գիտություն։
   Յուրաքանչյուր  երկրի  սոցիալտնտեսական վիճակն ու տնտեսական զարգացումը կախված է նաև կադրային որակներից։
  Բայց սրանից զատ կարևոր է նաև այն, թե պետությունը որքանով է օժանդակում գիտնականներին։
 «Գիտության փողերը  չեն ծառայում ճիշտ նպատակի»3 հրապարակման մեջ կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սեներիկ Հայրապետյանն ընդգծում է, որ գիտությունը եղել է Հայաստանի ազգային հարստությունը, և այն կարելի էր դարձնել շահութաբեր, սակայն վերջին 22 տարիներին,  ըստ  նրա,  դրսևորվեց  տգետ  քաղաքականություն,  ու  եթե  գիտությունը  դարձվեր  շահութաբեր,ապա մեր գիտնականները չէին գնա Հայաստանից և կունենայինք գիտական ավելի մեծ պոտենցիալ,քան Իսրայելը։
 Սույն հրապարակման մեջ՝ հոգեբանական գիտությունների դոկտոր Սամվել Խուդոյանն էլ խոսումէ այն մասին, որ մեր հասարակության մեջ կան կեղծ գիտնականներ, որոնք ստացել են գիտական աստիճաններ, սակայն գիտության հետ կապ չունեն։
  Փոխարենը՝ ստանում են ֆինանսավորում։
 Նույն խնդրի վերաբերյալ դիրքորոշում է հայտնում նաև «Առավոտ»-ը՝ տպագրելով «Գիտությունըթերֆինանսավորված է և պատշաճ չգնահատված»4 Հայաստանում և արտասահմանում աշխատող 32երիտասարդ գիտաշխատողների բաց նամակը ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին, կրկնօրինակները՝ ՀՀվարչապետ  Հովիկ  Աբրահամյանին  ու  ՀՀ  ԿԳ  նախարար  Արմեն  Աշոտյանին։
   Նամակի  հեղինակներնանդրադարձել և նամակում նշել են գիտության ներկայիս վիճակի մասին։
  Նամակում բերված են նաևհամեմատականներ՝ արտերկրի գիտական հաստատությունների հետ կապված։
 Կարծում  ենք՝  գիտական  աստիճանաշնորհման  գործընթացում  պետք  է  հաշվի  առնել  ազդեցության  գործակից  ունեցող  միջազգային  ամսագրերում  տվյալ  անձի  տպագրությունների  առկայություննու քանակը, ինչը գիտական գործունեության կարևորագույն չափանիշներից է։
  Մեր երկրում մաքսային1 Մանուկյան Ս., «Հեռացված անդամը բիծ է փնտրում փոխնախարարի դիսերտացիայի վրա»,  «Առավոտ», Երևան, 124 (4468),04.07.2013։
 2  «Գերմանացի  նախարարը  գիտական  աստիճանից  զրկվեց  գրագողության  պատճառով»,  «Ազգ»,  Երևան,  14  (5097),08.02.2013։
 3 Հայրապետյան Ս., «Գիտության փողերը չեն ծառայում ճիշտ նպատակի», «Ազգ», Երևան, 112 (5115), 03.07.2013 թ.։
 4 «Բաց նամակ. Գիտությունը թերֆինանսավորված է և պատշաճ չգնահատված», «Առավոտ», Երևան, 238 (4829), 09.12.2014։
 համակարգի անճկունության հետևանքով արտասահմանից գիտական սարքավորումներ կամ նյութերստանալը  դարձել  է  բյուրոկրատական  անտեղի  քաշքշուկների  պատճառ,  որը  հաճախ  ավարտվում  էժամանակի և պատվիրված նյութերի հսկայական կորստով։
 Բացի  հիմնախնդրային  նյութերից՝  թերթերում  պարբերաբար  ներկայացվում  են  նաև  հանրապետությունում անցկացվող գիտաժողովների վերաբերյալ տեղեկություններ։
  Դրանք անհամեմատ ավելիշատ են հատկապես «Ազգ» շաբաթաթերթում։
   Հիմնականում ներկայացվում են Հայկական պետականմանկավարժական  համալսարանում  անցկացվող  միջոցառումներն  ու  կոնֆերանսները։
   Դրանցումկարևոր մաս են կազմում նաև հանդիպումները՝ տարբեր գիտնականների ու կրթության ոլորտի առաջատար մասնագետների հետ։
 Հարկ է ընդգծել, որ «Ազգ»-ում է, որ պարբերաբար անդրադարձ է կատարվում նաև հայազգի այնգիտնականներին, նրանց կյանքին ու գործունեությանը, որոնք մեծ հետք ու անուն են թողել գիտականաշխարհում։
   Ակնարկային  ժանրով  գրված  նյութերը  ներկայացնում  են  պատմության  մեջ  կարևոր  դերունեցած  անհատներին։
   Նրանց  կյանքի,  գիտահետազոտական  ձեռքբերումների  մասին  անդրադարձերն  օգնում  են  ընթերցողներին  ավելի  ընդգրկուն  ձևով  պատկերացում  կազմել  հայ  գիտնականներիմասին։
  Թերևս ընդգծելով նրանց վաստակը գիտության բնագավառում՝ թերթը շարունակում է մշտապես  երիտասարդներին  ուղղորդել  դեպի  գիտական  աշխարհ։
   Թերթում  զետեղվում  են  ծավալուն  ակնարկներ՝ Էդուարդ Օրդյանի, Հրաչիկ Սիմոնյանի, Պերճ Ստեփանյանի և այլոց մասին։
 Անդրադառնալով  գիտության  հիմնախնդիրների  լուսաբանման  ժանրային  առանձնահատկություններին՝  հարկ  է  նկատել,  որ  գիտական  թեմաներով  հրապարակումները  հիմնականում  մեր  հետազոտության առանցք երեք թերթերում լուրի, հոդվածի ու հարցազրույցի ժանրերով են։
  Թեև փորձ է կատարվել կիրառել մյուս լրագրային ժանրերը ևս։
 Ժուռնալիստիկայում  գոյություն  ունեն  նորության  և  արժեքավորության  չափանիշներ.  «Ընդունված դասակարգման համաձայն գոյություն ունի 6 հատկանիշ, որոնք նյութին արժեք ու նորություն ենհաղորդում։
  Դրանցից չորսն ուղղված են լսարանին և տարբերվում են ըստ լսարանի ու բնակավայրի։
 Դրանք են ազդեցությունը, մերձավորությունը, հանրաճանաչությունը և արտասովորությունը։
  Երկուսըհամընդհանուր  են՝  ուղղված  տարբեր  վայրերի  ամենատարբեր  լսարաններին՝  օպերատիվությունը  ևկոնֆլիկտը»1։
 Գիտական  հիմնախնդիրները  ներկայացնելիս՝  ընթերցողը  հաճախ  ստիպված  է  լինում  առնչվելկոնֆլիկտի  հետ։
   Նորության  և  արժեքավորության  այս  չափանիշները  բնորոշ  են  հենց  լուրի  ժանրին։
 Համացանցի առկայության պարագայում, թերթերի օպերատիվությունն այլ երանգ է ստացել։
  Ժուռնալիստիկայի ժամանակակից տեսաբաններն ասում են. նույնիսկ ամենակարևոր իրադարձությունը նույնքան կյանք ունի, որքան հում ձուկը։
  Օպերատիվ ինֆորմացիա ստանալու ընթերցողի պահանջը բավարարելու համար այս երեք թերթերն իրադարձությունը հրապարակում են կատարման պահից անմիջապես հետո՝  թերթի նոր լույս տեսնող համարում (բացառությամբ «Ազգ»  շաբաթաթերթի)։
   Հետազոտության ընթացքում չի հանդիպել այնպիսի իրադարձային նյութ, որը հրապարակվել է երկու կամ մի քանիօր անց (բացառությամբ կիրակի և երկուշաբթի օրերի), քանի որ Հայաստանում  թերթերն այդ օրերինլույս չեն տեսնում։
 «Առավոտ»  օրաթերթն  ամսվա  ընթացքում  մի  քանի  անգամ  հարցազրույցի  տեսքով  ևս  անդրադարձել է գիտական ոլորտի հիմնախնդիրներին։
  Այս ժանրի միջոցով առավել ընդգծվում է զրուցակիցների  անհատականությունը։
   Եթե  լուրի  կամ  հոդվածի  դեպքում  զրուցակիցները  տարբեր  մարդիկ  են,ապա  հարցազրույցի  դեպքում՝  մեկը։
   Ժուռնալիստիկայում  գոյություն  ունեն  հարցազրույցի  տարբերտեսակներ։
   Թերթում  հաճախ  կիրառվող  տեսակը  տեղեկատվականն  է։
   Ընդհանուր  առմամբ,  տեղեկատվական հարցազրույցն ամենատարածված տեսակն է, որի նպատակը նորությունների համար նյութեր  հավաքելն  է։
   Խիստ  ժամանակային  ստանդարտների  առկայության  արդյունքում  այդ  հարցազրույցն առանձնանում է իր բավական դինամիկ ընթացքով։
  Ամենատարածված հարցազրույցներն օգտագործվում են կոնկրետ նորության, փաստի, իրադարձության հաղորդման համար2։
 «Առավոտ»-ում  և  «Ազգ»-ում  ամենաշատ  կիրառվող  ժանրը  հոդվածն  է։
   Այն  վերլուծական  խմբիամենատիպական  ժանրն  է  համարվում։
   Հոդված  գրում  են  որևէ  գլոբալ  խնդրի  մասին,  որում  անպայման  պետք  է  առկա  լինեն  փաստեր,  այնուհետև  հոդվածագիրը  կատարում  է  վերլուծություն,  վերջումհանգում եզրակացության։
 Մամուլում  գերակշռել  են  իրադարձային  նյութերը,  ինչը  թույլ  է  տալիս  փաստելու,  որ  գիտականոլորտում  իրականացվող  միջոցառումներն  են  նպաստել  հետևողական  անդրադարձ  կատարելու  այսկամ  այն  խնդրին։
   Օրինակ՝  «Առավոտ»  օրաթերթում  եղել  են  նույնիսկ  հրապարակումներ,  երբ  թեման1 Միտչել Կ., «Լուրի բանաձև», Երևան, 2011, էջ 11։
 2 Դեմուրյան Ա., Հարցազրույցի գաղտնիքները, Երևան, 2005 , էջ 16։
 ներկայացվել է մեկ կամ մի քանի շաբաթ։
  Ընդ որում, հրապարակման հեղինակները ոչ միայն լրագրողներ են, այլև գիտության ոլորտի փորձագետներ, ուսուցիչներ կամ դասախոսներ։
 Բացի  իրադարձային  նյութերից,  «Առավոտ»  օրաթերթում  քիչ  չեն  նաև  հեղինակային  նյութերը։
 Դրանց  հեղինակները  կրթության  ոլորտի  փորձագետներ  են,  որոնք  յուրաքանչյուր  հարմար  առիթիդեպքում ներկայացնում են կրթական ոլորտի խնդիրները։
 Դպրոց, բոլոնյան համակարգ, մագիստրատուրա, ասպիրանտուրա. ուսումնասիրվող ժամանակահատվածում այս թեմաներին պարբերաբար անդրադարձել են կրթության ոլորտի փորձագետ ԱնահիտԲախշյանն  ու  տնտեսագիտության  դոկտոր,  պրոֆեսոր  Արմեն  Ճուղուրյանը։
   Նրանք  փաստերով  հիմնավորում են խնդիրները, վերլուծում իրավիճակը, ինչպես նաև լուծման ուղիներ առաջարկում։
  Թերթըպատրաստակամ  է  պատասխանող  կողմին  արտահայտվելու  լրատվական  տարածք  տրամադրել.«Պատրաստ ենք տպագրել նաև մյուս կողմի տեսակետը»1։
 Ի  տարբերություն  «Առավոտ»-ի՝  «Հայկական  ժամանակ»  թերթը  քաղաքական  այլ  կողմնորոշումունի՝ չնայած խոսքի արտահայտման իրավունք է ընձեռում իր ընթերցողներին, որոնք նույնպես թերթիքաղաքական  հայացքներին  են  սատարում։
   «Բաց  նամակ  խմբագրությանը»  խորագրի  ներքո  բազմաթիվ  ընթերցողներ  թերթի  խմբագրություն  են  ուղարկում  նաև  իրենց  դժգոհությունները,  այդ  թվում՝կապված գիտության ոլորտում կատարվող փոփոխությունների ու գործընթացների հետ։
  «Առավոտ»-իէջերում  հեղինակային  մոտեցմամբ  ներկայացվում  է  խնդիրը  և  փաստերը,  այնուհետև  լուծման  մեխանիզմներ առաջարկվում։
  «Ազգ»-ի 2013 թ.-ի հրապարակումներում էլ գերակշիռ մաս են կազմում պաշտոնական հաղորդագրությունները։
  Կրթական ոլորտին առնչվող հրապարակումների հարցում հետևողականություն չէ դրսևորում։
 «Ազգ»-ը թեև հետազոտության համար վերցված թերթերից մամուլի ամենաերկար պատմություննունի, այդուհանդերձ թերթի էջերում չի հանդիպում հստակ խորագրերի՝ թե´ բովանդակային, թե´ ձևավորման  առումներով,  մինչդեռ  ընթերցողների  մեծամասնությունն  իր  առաջին  տպավորությունը  ստանում է նրա գեղակառույցից։
  Վերնագրերը, լուսանկարներն ու նյութերի շարվածքն այսպես թե այնպեսազդում  են  ընթերցողների  հոգեբանության  վրա։
   Հստակ  խորագրերի  օգտագործման  սկզբունք  չունինաև «Հայկական ժամանակ» օրաթերթը։
 Գիտական  թեմաները  ոչ  միայն  Հայաստանում,  այլև  ամբողջ  աշխարհում  մեծ  ուշադրության  ենարժանանում։
   Ե´վ  ուսանողների,  և´  ասպիրանտների,  ինչպես  նաև  ծնողների  շրջանում  այդ  ուշադրությունը կապված է գիտության համակարգում ներդրվող ծրագրերի հետ։
   Փորձը  ցույց է տալիս, որ գիտական  նոր  ծրագրերը  թեև  դժվար  են  ընդունվում  հասարակության  կողմից,  այնուամենայնիվ,  լայնարձագանք են ստանում։
  Այս իրողությանը ևս անդրադառնում է տպագիր մամուլը։
  Գիտական ոլորտիխնդիրներին,  ինչպես  նաև  ձեռքբերումներին  անդրադառնում  են  հիմնականում  թերթերի  ավելիթրծված  լրագրողները  («Առավոտ»  օրաթերթ`  Գոհար  Հակոբյան,  «Հայկական  ժամանակ»`  Աննա  Զախարյան)։
  Նրանք համարվում են այս թերթերի կրթական ու գիտական թեմաներով նյութերի պատասխանատուները։
  «Ինչպես մնացած մյուս բոլոր ոլորտների դեպքում, կրթության և գիտությանն անդրադառնալիս  էլ  մենք  ելնում  ենք  առավելագույնս  օբյեկտիվ  ու  անաչառ  լինելու  սկզբունքից,  պարտադիրփորձում ենք ներկայացնել խնդրին առնչվող բոլոր կողմերի տեսակետները։
  Հիմնականում անդրադառնում  ենք  խնդիրներին`  դրանց  վրա  ուշադրություն  հրավիրելու  և  շտկված  տեսնելու  ակնկալիքով։
 Իհարկե, դա չի նշանակում, որ ուշագրավ ձեռքբերումներն ու հաջողությունները չենք նկատում ու չենքլուսաբանում»2։
 Այսպիսով,  ուսումնասիրելով  «Առավոտ»,  «Հայկական  ժամանակ»,  «Ազգ»  թերթերը  2013-2014թթ. ժամանակահատվածում՝ հանգում ենք հետևյալ եզրակացությունների՝1.  Ներկայումս ՀՀ գիտական համակարգը գտնվում է մի փուլում, որը կարելի է անվանել «փորձարարական», ինչն ունի իր դրական և բացասական կողմերը։
  Այդ առումով մամուլը ևս փորձություններիհաղթահարման ընթացքում է։
 2.  Գիտության  ոլորտին  առնչվող  հրապարակումների  տեղեկատվական  առիթը,  որպես  կանոն,իրադարձային միջոցառումներն են։
  Հետևաբար նման հրապարակումներն աչքի չեն ընկնում խորքայինուսումնասիրություններով,  թեմայի  վերաբերյալ  մանրամասն  քննությամբ։
   Դրանք  ավելի  շատ  արձանագրային բնույթի են։
 3.  «Գիտություն» խորագրի հստակ տարանջատմամբ աչքի է ընկնում միայն «Առավոտ» օրաթերթը։
  Անշուշտ, դա ինքնանպատակ չի արվում. այդկերպ փորձ է արվում ընթերցողին լրատվական տարածքում  ճիշտ  և  նպատակային  կողմնորոշել։
   Այդ  խորագրի  ներքո  տեղ  գտած  հրապարակումները  և´իրադարձային, և´ հեղինակային նյութեր են, որոնց միջոցով քննվում են ոլորտին առնչվող խնդիրներնու մտահոգությունները։
 1 «Առավոտ», Երևան, 190 (4781), 02.10.2014։
 2 Զախարյան Ա.-ի հետ ունեցած հարցազրույցից, «Հայկական ժամանակ» թերթի լրագրող, Երևան, 26.02.2015։
 4.  Հայաստանյան մամուլում ժանրերի ընտրությունը միանման է։
  Ամենահաճախ կիրառվող ժանրերից են՝ լուրը, հարցազրույցը, թղթակցությունն ու հոդվածը։
  Ընդ որում՝ հոդվածները (և ոչ միայն) ոչամբողջությամբ են համապատասխանում ժանրի չափորոշիչներին։
  Որոշ դեպքերում նկատվում է ժանրերի միաձուլում։
 5.  Գիտության ոլորտի վերաբերյալ հրապարակումներում քիչ չեն նաև էթիկական խախտումները։
 Լրագրողներն ու լրատվամիջոցները երբեմն իրենց թույլ են տալիս խախտել մասնագիտական էթիկայիկանոնները՝  հաղորդելով  ոչ  հավաստի  տեղեկություններ։
   Ավելին,  հրապարակվում  են  նաև  անձիարժանապատվությունն ու համբավը ոտնահարող լուրեր։
 6.  «Հայկական  ժամանակ»  օրաթերթի  հրապարակումներում  քաղաքական  հայացքների  դրսևորումն ակնառու է։
  Պատահական չէ, որ այստեղ տպագրվում են հիմնականում այնպիսի նյութեր, որոնքարձանագրում են բացառապես ոլորտի խնդիրները, բացթողումները։
 7.  Մամուլում  ամենաակնառու  բացթողումներից  է  ոլորտին  առնչվող  ֆոտոպատմությունների  ևլուսանկարների պակասը։
  Դրանք ևս կարող  են հաղորդվող տեղեկատվությանն արժեքավոր լրացումլինել։
 Հաշվի առնելով վերոնշյալ եզրակացությունները՝ առաջարկում ենք.1.  Ցանկալի կլիներ, որ գիտական թեմաների վերաբերյալ նյութեր հեղինակեն մասնագիտացվածլրագրողները,  քանի  որ  մակերեսային  լուսաբանումներին  այդ  դեպքում  կփոխարինեն  խորքային  վերլուծությունները։
 2.  ՀՀ  կրթության  և  գիտության  նախարարության  պաշտոնաթերթ  համարվող  «Կրթություն»  շաբաթաթերթը պետք է անդրադառնա գիտության ոլորտում առկա խնդիրներին, իսկ ահա քաղաքականտեսակետներ թերթում չներկայացնելու դեպքում ավելի շատ ընթերցողներ հակված կլինեն կարդալուշաբաթաթերթը։
 3.  Lրագրողների  համար  կազմակերպել  վերապատրաստման  դասընթացներ։
   Հետագայում  այնկնպաստի գրագետ ու հետևողական աշխատանքներ կատարելուն, ավելի տեղյակ լինելու այդ բնագավառում առկա նորարարություններին ու բացթողումներին։
 Հովհաննես ՎարդանյանԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՈԼՈՐՏԻ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ԼՈՒՍԱԲԱՆՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄԲանալի բառեր՝ գիտական հիմնախնդիրներ, գիտական միջավայր, ոլորտի առաջխաղացման հեռանկարներ, գիտական կոչումներ, չստացված կապ, պատշաճ չգնահատված գիտություն, լուսաբանման ժանրային առանձնահատկություններ ։

Հոդվածը ներկայացնում է գիտության ոլորտի լուսաբանումների առանձնահատկությունները, դրանց թերություններն  ու  բացթողումները  հայաստանյան  մամուլում։
   Ուսումնասիրության  վերցված  «Առավոտ»,  «Հայկական  ժամանակ» օրաթերթերն ու «Ազգ» շաբաթաթերթն ուսումնասիրելիս առանձնացվել և ուշադրության է արժանացել նաև նյութերի մատուցման, ժանրային ու բովանդակային առանձնահատկությունները։
  Կոնկրետ օրինակների  միջոցով ներկայացվել է, թե որ թերթը ոլորտը լուսաբանելիս ինչ դիրքորոշում է ցուցաբերել։
  Հետազոտական աշխատանքի  արդյունքում  տեսանելի  է,  թե  ոլորտը  լուսաբանելու  հարցում  տպագիր  մամուլն  ինչ  հետևողականություն է դրսևորել։
  Հոդվածում ներկայացվել են նաև հստակ եզրահանգումներ և առաջարկներ, որոնք հետագայում  կօգնեն ոլորտն ուսումնասիրողներին։
