Գիտ. Ղեկավար ՝ բ.գ.թ., բ.գ.թ., դոց. Ռ. Գորգյան 2009 Համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքները ստիպեցին փոփոխություններ կատարել «Բազել 2» -ում:   Արդյունքում ստեղծվեց Basel 3-ը, որի հիմնական առանձնահատկություններից մեկը հակաճգնաժամային բուֆերի օգտագործումն է:   Առաջարկվում է ճգնաժամերին ընդառաջ ավելացնել բանկերի կապիտալային պահուստները `հետագայում ճգնաժամերը հաղթահարելու համար:   Նախճգնաժամային շրջանը հիմնականում նշանավորվում է վարկերի աճով, ինչը կարող է ազդանշան ծառայել ճգնաժամերը ճանաչելու համար: Կապիտալի հակացիկլային բուֆերի հիմնական նպատակը ոչ միայն ճգնաժամերի պայմաններում առանձին բանկերի ֆինանսական կայունության ապահովումն է, այլ նաև ճգնաժամի պայմաններում իրական տնտեսության վարկավորման պահպանումը `առանց բանկերի ֆինանսական կայունությունը վտանգելու: Քանի որ կապիտալը համարվում է բանկի ակտիվների ֆինանսավորման համեմատաբար թանկ միջոց, ոչ ճգնաժամային պայմաններում կապիտալի բուֆերների ստեղծումը կհանգեցնի վարկավորման ծախսերի մեծացման, վարկի գների բարձրացման, ինչը, իր հերթին, կարող է զսպել վարկավորման աճը տնտեսական արագ զարգացման ժամանակահատված: Բազել 3-ն առաջարկում է որպես ազդանշանային ցուցիչ վերցնել վարկեր / ՀՆԱ բացը 1, որը հաշվարկվում է որպես (վարկեր / ՀՆԱ) * 100% վարկերի / ՀՆԱ տենդենց:  Միտումը հաշվարկվում է Hodrick-Prescott ֆիլտրի միջոցով `400,000 հարթեցման պարամետրով:   Theուցանիշը չի գերազանցում 2 շեմի արժեքը, բուֆերի չափը դրված է 0-ի վրա:  Բուֆերը հաշվարկվում է որպես ռիսկով կշռված ակտիվներ:   Եթե ​​վարկի / ՀՆԱ-ի բացը 2-10-ի սահմաններում է, բուֆերի չափը տատանվում է գծային միջև ՝ 0-2,5% -ի սահմաններում:   10-ից մեծ արժեքի դեպքում բուֆերի չափը 2.5% է:  Ենթադրվում է, որ ճգնաժամը սկսվում է ազդանշանի հայտնվելուց 2-3 տարի անց:   Բնականաբար, բուֆերը պետք է օգտագործվի ազդանշանի հայտնվելուց հետո 712 եռամսյակների ընթացքում, որպեսզի ամրապնդվի բանկերի կարողությունը դիմակայելու սպասվող տատանումներին մինչ ճգնաժամի սկիզբը: Աշխատանքում փորձ է կատարվել գնահատել բուֆերի չափը Հայաստանի Հանրապետության համար և չափել դրա արդյունավետությունը տարբեր ցուցանիշների օգտագործման դեպքում:   Արդյունքները ցույց են տալիս, որ Բազել 3-ի առաջարկած Վարկի / ՀՆԱ-ի բացը չի կարող Հայաստանի համար ճգնաժամային իրավիճակների կանխատեսող լինել:  Եկեք քննարկենք ցուցանիշները առանձին: 1. Վարկեր / ՀՆԱ բացը հաշվարկված է ըստ Բազելի 3-ի առաջարկած մեթոդաբանության:   Գծապատկեր 1-ի համաձայն, Հայաստանում ճգնաժամը պետք է որ սկսվեր 2003 թվականից, քանի որ վարկային / ՀՆԱ բացը 1996-2001 թվականներին գերազանցեց 2 արժեքի շեմը:   Մինչդեռ 2003 թվականին ՀՀ ֆինանսական համակարգը կայուն էր:  Shնցումները տեղի են ունեցել 2009 թ., Բայց մոդելը չի ​​գրանցել վարկային / ՀՆԱ ճեղքվածքի աճ 7-12 ամիս առաջ: Արդյունքում, մոդելում կան ինչպես առաջին կարգի (ոչ տագնապային ճգնաժամ), այնպես էլ երկրորդ կարգի (կեղծ ճգնաժամային ահազանգեր) սխալներ: Տող 1. Վարկեր / ՀՆԱ եռամսյակային բացը Հայաստանի համար 1996-2014 .2. Վարկեր / ՀՆԱ բացթողում, որտեղ HP- ի միտման փոխարեն, մեր կողմից ARDL մոդելի միջոցով հաշվարկված վարկերի / ՀՆԱ-ի հավասարակշռության մակարդակը ընդունվում է որպես երկարաժամկետ միտում: Որոշ շեղումներով / տե՛ս տող: 2, կապույտ և կարմիր գծերի համեմատություն /, արդյունքները կրկնում են HP ֆիլտրի դեպքում ստացված արդյունքները, ուստի վերը նշված եզրակացությունները ճիշտ են նաև այս դեպքում: Theուցանիշը չի կարող օգտագործվել որպես հակացիկլիկ բուֆեր հաշվարկելու ցուցիչ: 3. Այնուհետև փորձ արվեց վերցնել 12-ամսյա վարկային աճի ճեղքը `որպես ճգնաժամեր կանխատեսող գործոն:  Վարկային աճի բացը հաշվարկվել է `օգտագործելով HP միտումը:   Գծապատկեր 2-ը ցույց է տալիս, որ վարկերի աճի տեմպը սկսում է կտրուկ գերազանցել միտումը ճգնաժամի սկիզբից 7 եռամսյակ առաջ:   Այնուամենայնիվ, վարկերի աճի տեմպը (կամ ավելի փոքր չափով, քան մինչ ճգնաժամը) գերազանցեց միտումը նաև այլ ժամանակաշրջաններում:   Ինչն ապացուցում է, որ վարկերի աճի տեմպը չի կարող օգտագործվել նաև հակաճգնաժամային բուֆերը հաշվարկելու համար: Տող 2. Հակաճգնաժամային բուֆերի հաշվարկման համար ընտրված ցուցանիշների միտումից ավելի քան 2% շեղումներ: 4. Երկարաժամկետ տենդենցից 12-ամսյա վարկային աճի բացը նույնպես հաշվարկվել է `մեր կողմից ARDL մոդելի միջոցով հաշվարկված վարկերի օպտիմալ մակարդակի 12-ամսյա աճի տեմպը որպես HP- ի միտման փոխարեն երկարաժամկետ միտում ,   Գծապատկեր 2-ը ցույց է տալիս (մանուշակագույն գիծ), որ մոդելը ցույց է տալիս ճգնաժամի ընթացքում տենդենցից ամենամեծ շեղումը `բուն ճգնաժամից հետո կանխատեսելով ճգնաժամ, որը չի համապատասխանում իրականությանը:  Հետեւաբար, այս ցուցանիշը չի կարող օգտագործվել նաև հակացիկլիկ բուֆերի հաշվարկման համար: Վերոնշյալ վերլուծությունները ցույց տվեցին, որ վարկերի / ՀՆԱ-ի և վարկերի աճի տեմպի բացերը չեն կարող օգտագործվել որպես Հայաստանի հակաճգնաժամային բուֆեր հաշվարկելու ցուցանիշներ: Այս երեւույթը կարելի է մեկնաբանել այն փաստով, որ Հայաստանը կապված չէ համաշխարհային ֆինանսական շուկաների հետ, ուստի համաշխարհային ֆինանսական և տնտեսական ճգնաժամերի ազդեցությունը Հայաստանի ֆինանսական համակարգի վրա չի կարող արտահայտվել ներքին փոփոխականությունների կողմնակալ փոփոխությամբ: Այնուամենայնիվ, դրսից ճգնաժամեր կանխատեսելիս, այն գործոնները, որոնք ուղղակիորեն կախված են օտար երկրներից, կարող են ազդանշան հանդիսանալ Հայաստանի համար:  Սույն աշխատանքում փոխանցումները որպես այդպիսին են համարվել:   Theգնաժամային իրավիճակի հետահայաց վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ վարկերի ծավալը աճում է նախաճգնաժամային իրավիճակի ծագման երկրում:  Քանի որ զարգացած երկրների ֆինանսատնտեսական համակարգերը փոխկապակցված են, մի երկրում ճգնաժամի ի հայտ գալը հանգեցնում է այլ երկրներում ճգնաժամային իրավիճակների շղթայի, և, հետևաբար, ճգնաժամի նախօրեին այդ երկրներում վարկերի աճի: Իր հերթին, արտաքին վարկերի աճը հանգեցնում է վարկառուների ներկայիս բարեկեցության աճի:   Հայաստանի լայնածավալ սփյուռքի պայմաններում սա համարժեք է արտերկրում գտնվող մեր հայրենակիցների (արտերկրում վարկեր վերցրած հայերի) կարճաժամկետ հարստացմանը, ինչը հանգեցնում է նաև տուն ուղարկվող տրանսֆերտների ավելացմանը:   Ուստի տրամաբանական է ակնկալել, որ տրանսֆերտների կտրուկ աճը կարող է ճգնաժամի ազդանշան լինել: Նկար 3-ը հաստատում է մեր ենթադրությունը: Տող 3. ՀՀ փոխանցումների շեղումը 2003-2015թթ. Միտումից: Եռամսյակային կտրվածքով Եվրոպական կենտրոնական բանկն առաջարկում է օգտագործել մի շարք ազդանշանային ցուցանիշների համադրություն `ֆինանսական համակարգին սպառնացող ճգնաժամերը կանխատեսելու համար 1:   Theուցանիշները բաժանված են երկու խմբի ՝ տեղական և գլոբալ:  Դրանք ներառում են ինչպես վարկային հատվածը (վարկի աճ, վարկեր / ՀՆԱ բացթողում), այնպես էլ մակրոտնտեսական դրամավարկային (անվանական ՀՆԱ աճ, ՍԳԻ, անշարժ գույքի գներ), բանկային հատվածի շահութաբերությունը և իրացվելիության փոփոխականները: B200 Log-1 Պրոբ (Yt = 1) նշանակում է, որ երկիրը գտնվում է անկայուն վիճակում, և ճգնաժամը կարող է առաջանալ t ժամանակահատվածից 7-12 եռամսյակ հետո:  Կախված երկուական փոփոխականին մեկ արժեք ենք տալիս ճգնաժամի սկիզբից 7-12 եռամսյակ և 0, հակառակ դեպքում:   Xt- ը ճգնաժամի սկիզբը կանխատեսող անկախ փոփոխականների վեկտոր է: Ենթադրվում է, որ ճգնաժամը հայտնվում է շեմը գերազանցելուց 7-12 եռամսյակ: 2 մոդել է կառուցվել Հայաստանի Հանրապետության համար: Առաջին դեպքում որպես բացատրական փոփոխականներ ընդունվեցին ARDL մոդելի կողմից նախագծված վարկերը (ՀՆԱ-ի բացը և ամսական գնաճը / 5-րդ ուշացում): Այստեղից, բացատրական պահի t- ի հավասարության մեջ դնելով, կստանանք հավանականություն, որ t- ի պահին Հայաստանի Հանրապետությունը գտնվում է նախաճգնաժամային վիճակում:   Արդյունքները հավելված 2-ում: Դրանից հետո ընտրվում է հավանականության շեմային արժեքը, որը նվազագույնի է հասցնում առաջին և երկրորդ կարգերը, որոնցից ամենաբարձր հավանականություններին տրվում է 1-ի արժեքը, իսկ ամենացածրը `0:  Արդյունքում, ըստ մոդելի 1 արժեք ունեցող ժամանակահատվածները կանխատեսում են ճգնաժամ 7-12 եռամսյակներից հետո:   Այդ ժամանակաշրջանից բուֆերը պետք է օգտագործվի երկրի բանկային համակարգում: Երկրորդ մոդելում անշարժ գույքի գները ընդունվել են որպես տրանսֆերտների բացատրական փոփոխականներ (սեզոնայնորեն հավասարեցված, ընդունվել է 2-րդ ուշացումը): Հայաստանի համար հավանականության շեմի արժեքը պայմանականորեն տրվել է 0.2; Արժեքը 0.4 կամ 0.8 է:  Շեմային արժեքը գերազանցող հավանականությանը տրվում է մեկ արժեք, հակառակ դեպքում `0: Հավելված 2-ը ցույց է տալիս, որ երկրորդ մոդելը կարող է կանխատեսել ֆինանսական համակարգի համար ռիսկերը հավանականության ցանկացած շեմին:   Իսկ առաջին մոդելն առավել ճշգրիտ կանխատեսում է ՀՀ ֆինանսական համակարգի ճգնաժամերը 0.4 կամ 0.8 շեմային արժեքների դեպքում, իսկ 0.2 շեմի արժեքի դեպքում կրկնում է երկրորդ մոդելի արդյունքները:  Այս մոդելները թույլ չեն տալիս երկրորդ աստիճանի սխալներ կանխատեսել ճգնաժամեր այնտեղ, որտեղ դրանք տեղի չեն ունեցել:  Ուստի երկու մոդելներն էլ կարող են օգտագործվել ՀՀ ֆինանսական համակարգի սպառնալիքները կանխատեսելու համար ՝ հաշվի առնելով, որ առաջին մոդելն ավելի մեղմ է, իսկ երկրորդը ՝ ավելի խիստ: Հայաստանում, որպես ճգնաժամի կանխատեսման ցուցիչ, առաջարկվում է օգտագործել դրսից դեպի Հայաստան տրանսֆերտները (ի տարբերություն զարգացած երկրների, որտեղ օգտագործվում են վարկերի կանխատեսում / ՀՆԱ ճեղքվածքի ինդեքս) կամ բազմաբնույթ մոդելներ: Անահիտ Քեչեճյան ՀՀ-ՈՒՄ ՀԱԿԱ CRԳՆԱԱՄԱՅԻՆ ԿԱՊԻՏԱԼ ԲՅՈՒՖԵՐԻ Օգտագործման ԿԱՐԳԸ Հիմնաբառեր. Հակաճգնաժամային կապիտալ բուֆեր, HP ֆիլտր, փոխանցումներ, Երկուական Logit մոդել: ։

Աշխատանքում  փորձ  է  արվել  ՀՀ-ի  համար  գնահատել  հակաճգնաժամային  կապիտալ բուֆերի մեծությունը և չափել դրա արդյունավետությունը տարբեր  ցուցիչ-ցուցանիշների  օգտագործման  դեպքում։
   Ինչպես  նաև,  օգտագործելով  Եվրոպական կենտրոնական բանկի առաջարկած մեթոդաբանությունը` տարբեր ցուցանիշների  փոխկապակցված  ազդեցությամբ  ճգնաժամերը  կանխատեսելու  համար  կառուցվել է Binary Logit մոդել։
