ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԸՆԴԼԱՅՆՈՒՄ ԸՆԹԱՔԻ ԳՈՐ OFՈՈՒԹՅԱՆ ԸՆԹԱՔՈՒՄ Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի նախագծի մշակման ընթացքում ամենաքննարկվող հարցերից մեկը նախաքննական վարույթում պաշտպանի իրավունքների երկարացումն էր:   Նախաքննության ընթացքում պաշտպանի իրավունքների ընդլայնման անհրաժեշտությունը հատկապես ընդգծվում է այն պարզ պատճառով, որ այս փուլում մրցակցության սկզբունքը առավելագույնս սահմանափակված է, ներառյալ կասկածյալի կամ մեղադրյալի իրավունքները դատավարության հանրային մասնակիցների կողմից: , Ելնելով այս խնդրի կարգավորման առաջնահերթությունից `այս աշխատանքում փորձ է արվում բացահայտել Պաշտպանի իրավունքների իրականացման ընթացակարգերի վերաբերյալ քրեական դատավարության օրենսդրությամբ կարգավորվող« հակասական կարգավորումները »և դրանց հնարավոր լուծումներ առաջարկել: Այսպիսով, ներկայիս իրավական պրակտիկայում մրցակցության սկզբունքը սահմանափակ կիրառություն ունի ՝ ապացուցման գործընթացում մեղադրանքի և պաշտպանական կողմերի անհավասար դատավարական իրավունքների պատճառով:  Ապացույցներին մասնակցելու իրավունքն առավել ակնհայտորեն իրականացնում է պաշտպանը, որն ակտիվ մասնակցություն է ունենում հետաքննությանը:   Մասնավորապես, Քրեական դատավարության օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի համաձայն `Պաշտպանը մասնակցում է իր պաշտպանյալի միջնորդությամբ կամ մասնակցությամբ քննչական գործողություններին` քրեական հետապնդման մարմնի թույլտվությամբ կամ պահանջով նրա պաշտպանյալը, և քրեական այլ վարույթները կարող են մասնակցել քննչական այլ վարույթների: առաջարկով 1 Տե՛ս ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագիծը, որը հասանելի է http: // www. //www.parliament.am/draft_docs5/K-084.pdf: Ներքին իրավունքի պրակտիկան ցույց է տալիս, որ քննիչին հայեցողական լիազորություն տրամադրելը, ըստ էության, չի ծառայում մասնավոր մասնակիցների իրավունքների պաշտպանության օրինական նպատակներին:   Մասնավորապես, նախաքննության վարույթում, շեշտը դնելով այս խնդրի լուծման առաջնահերթության վրա, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային դատավարությամբ անդրադարձավ քննիչի հայեցողական լիազորությունները գերազանցելու արդյունքում կատարված չարաշահումներին:   Մասնավորապես, Ա.Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ նախաքննական մարմինը անտեսել է ամբաստանյալի պաշտպան ունենալու ցանկությունը: Մարդու իրավունքների պաշտպանը դիմել է Սահմանադրական դատարան `այս օրենսդրական դրույթը հակասահմանադրական ճանաչելու մասին` պնդելով, որ քրեական հետապնդման մարմնին նման հայեցողություն տրամադրելով `գործնականում վերջինս կարող է թույլ տալ անօրինական հարկային սահմանափակումներ` օմբուդսմենի `այլ քննչական և մասնագիտական ​​մասնակցության անհիմն սահմանափակումների պատճառով: դատական ​​գործողություններ:  Բացի այդ, օրենքով նախատեսված անհարկի կարգավորումներ, որոնց հիման վրա քրեական հետապնդման մարմինը կարող է թույլ չտալ, որ պաշտպանը մասնակցի հետաքննությանը:   Եվ եթե օբյեկտիվ հիմքեր չկան բացառելու Պաշտպանի մասնակցությունը օրենքով հստակ սահմանված, ապա վերջինիս մասնակցությունը պետք է ապահովվի, և այլ հնարավոր սահմանափակումները, ըստ պատասխանողի, կարող են վերաբերել քննչական գործողություններին, որոնք վերաբերում են անձի սահմանադրական իրավունքներին և ուստի մարգինալ, ինչպես օրինակ ՝ քննությունը: Անձնական որոնում և զննում:   Սահմանադրական դատարանը նշեց, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում բացակայում են հիմքերը, որոնց դեպքում քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը իրավունք ունի թույլ չտալ Պաշտպանին մասնակցել իր միջնորդությամբ իրականացվող քննչական-դատական ​​այլ գործողություններին:  Առանձին երկրների օրենսդրության կողմից տրամադրված իրավական կարգավորումների վերլուծության հիման վրա ՀՀ Սահմանադրական դատարանը արձանագրել է, որ օրենքը քննչական է կամ դատական ​​2 Տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարան 2009 թ. Որոշում EKRD / 0295/01/08 սեպտեմբերի 16-ին: Պաշտպանի մասնակցությունը դատական ​​այլ գործողություններին պայմանավորված չէ վարույթն իրականացնող մարմնի կամքի արտահայտմամբ, չի նախատեսում որևէ ժամկետ սահմանել Պաշտպանին քրեական դատավարությանը մասնակցելու համար, որը Պաշտպանին հնարավորություն է տալիս օգտվել նրա հաճախորդը:   Հետևաբար, այդպիսի կարգավորումները իրավունքների անհամաչափ սահմանափակում են, չեն հետապնդում որևէ օրինական նպատակ:   Այնուամենայնիվ, Սահմանադրական դատարանը պատշաճ կերպով չի քննարկել վիճելի հոդվածի այն դրույթը, որը վերաբերում է քննիչի առաջարկով Պաշտպանի մասնակցությունը քննչական այլ գործողություններին `պայմանավորելով` նշելով, որ Ելնելով Քրեական դատավարության օրենսգրքի գործողության պայմաններում առկա մի շարք հարցերի կարգավորման հնարավորությունից, այս նորմի հակասահմանադրականությունից `ՀՀ-ում իրականացված դատական ​​բարեփոխումների արդյունքում փորձ է արվել փոխել էությունը նախաքննության վարույթին օմբուդսմենի մասնակցության մասին:  Ելնելով Սահմանադրական դատարանի կողմից արտահայտված դիրքորոշումից ՝ վերոնշյալ գործողություններում Պաշտպանի իրավունքների և լիազորությունների իրականացումը ապահովելու համար նախատեսվել են նոր իրավական կարգավորումներ:  Մասնավորապես, Պաշտպանն իրավասու է ազատորեն մասնակցել քննչական գործողություններին իր պաշտպանյալի միջնորդությամբ `առանց քրեական հետապնդման մարմնի թույլտվության կամ կողմի պահանջով:   Պաշտպանին կասկածյալի կամ մեղադրյալի մասնակցությամբ քննչական գործողություններին մասնակցելու իրավունք տալը նշանակալի քայլ էր մրցակցության ապահովման ուղղությամբ, ինչը, ըստ տեսական հիմնավորման, կարելի է ասել, որ Պաշտպանի ինստիտուտի էվոլյուցիոն զարգացման արդյունք է:  Այնուամենայնիվ, նախագիծը թողեց չլուծված խնդիրներ, որոնք վիճահարույց բնույթ ունեն ՝ խոչընդոտելով նախնական դատավարություններում պաշտպանական գործառույթի արդյունավետ իրականացմանը:  Մասնավորապես, ըստ նախագծի, ի տարբերություն գործող օրենսգրքի, քննչական-դատավարական 3 Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 2013 թ. Հոկտեմբերի 8-ի թիվ SDO-1119 որոշումը: Քննիչի առաջարկը այլ գործողություններին օմբուդսմենի մասնակցության նախապայման է:   Իհարկե, նման կարգավորումը սահմանափակում է քրեական հետապնդման մարմնի հնարավորությունը ՝ սահմանափակել կամ թույլ չտալ, որ պաշտպանը մասնակցի քննությանը, բայց այստեղ կարելի է տեսնել, որ վերջինիս մասնակցությունը լիովին կախված է քննիչի հայեցողությունից և նման դեպքում: դժվար է դատել պաշտպանին:  Գործը վարող մարմնի նման լիազորությունից բացի, փաստորեն, Պաշտպանին պետք է տրամադրվեն համապատասխան դատական ​​գործիքներ `վերջինիս հայեցողությանը հակակշռելու համար:   Մասնավորապես, բնակարանում խուզարկության ընթացքում ձերբակալված ամբաստանյալի փաստաբանի ներկայությունը ապահովելը կդառնա նման հայեցողական լիազորությունների օբյեկտիվ դատական ​​հակակշիռ ստեղծելու ակտիվ նախապայման:  Նման կարգավորում նախատեսելու անհրաժեշտությունն առաջին հերթին պայմանավորված է տվյալ քննչական գործողության և դատական ​​միջոցների իրավական գործընթացն ապահովող երաշխիքների բացակայությամբ: Այս տեսանկյունից նախ անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյոք քննչական գործողությունների իրավական ընթացքն ապահովելու համար տրամադրված իրավական երաշխիքները գործում են, թե դատավարության փուլում օմբուդսմենն ինչ իրավունքներ ունի `որոշելու համար որպես ձեռք բերված ապացույցների ընդունելիությունը: քննչական գործողության արդյունք: Այսպիսով, Քր. դատավարության օրը: 227-րդ հոդվածի համաձայն, այն անձը, ում բնակարանում խուզարկություն կկատարվի կամ նրա ընտանիքի չափահաս անդամը իրավունք ունի ներկա լինել խուզարկությանը, իսկ եթե դա անհնար է, ապա բնակարանային կազմակերպության կամ տեղական մարմնի ներկայացուցիչ: հրավիրվում է ինքնակառավարման մարմին:   Չնայած նախագծի հիմքում ընկած խնդիրները առաջնահերթ նշանակելու անհրաժեշտությանը, այս հարցը նախագծում էականորեն չի փոխվել:  Նախագծով նախատեսված էին որոշ փոփոխություններ `կապված փաստաբանի` խուզարկությանը ներկա գտնվելու իրավունքի հետ, համաձայն 263-րդ հոդվածի 4-րդ մասի, եթե մեղադրյալի փաստաբանը տեղեկացավ մեղադրյալի բնակարանում կամ շենքում, շենքում կամ դրա տակ գտնվող տարածքում խուզարկության մասին: նրա վերահսկողությունը: , ապա մուտքն ու ներկայությունը չեն կարող խոչընդոտել:  Եվ 264-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն `նախքան խուզարկություն կատարելը, քննիչը պարտավոր է որոշմանը ծանոթացնել այն անձին, ում հետ կապված խուզարկություն է իրականացվում, նրան հանձնել որոշման պատճենը:  Նախագծում նշված այս կարգավորումները, կարելի է ասել, որոշ չափով ուղղված են պաշտպանի իրավունքների ընդլայնմանը, բայց միևնույն ժամանակ դրանք պարզ չեն, դրանք կրկին հակասական են:   Այս կանոնակարգը, ավելի խորը դիտարկելով քննիչի լիազորությունների համեմատական ​​վերլուծությունը, պարզում է, որ օրենսդրական մակարդակում մի դեպքում կա հնարավորություն մասնակցելու հետաքննությանը, իսկ մյուս դեպքում քննիչի թույլտվությունը կամ առաջարկը մասնակցել հետաքննությանը:   Բացի այդ, պետական ​​ծառայողներին քննչական մարմին հրավիրելու լիազորություն վերապահելը կարող է խնդրահարույց լինել, քանի որ նրանք բոլորը ոստիկանության և քննիչների նույն գործադիր իշխանության աշխատակիցներ են, ինչը կարող է կասկածի տակ դնել նրանց փաստացի անկախությունն ու անկողմնակալությունը:   Գործնականում խուզարկություն կատարելու մասին որոշումը կայացվում է այն անձի նկատմամբ, ով իրականում ներկա է գտնվում խուզարկության ընթացքում, տվյալ դեպքում ՝ համատիրության ներկայացուցիչների, ինչը փաստաբանական պրակտիկայում կարող է որոշակի խնդիրներ առաջացնել փաստաբանի ներկայության հետ:   Այսպիսով, հաշվի առնելով այն փաստը, որ խուզարկության հրավիրված անձինք գործադիր իշխանության ներկայացուցիչներ են, նրանց համար շատ իրատեսական չէ տեղեկացնել օմբուդսմենին խուզարկության մասին, եթե քննիչը վերջերս դա չի առաջարկել կամ ցանկություն է հայտնել ներգրավել օմբուդսմենին:  Բնակարանում ապրող չափահասի կամ նրա ընտանիքի անդամի ներկայությունն ապահովելու անհնարինության դեպքում օրենսդիրը պետք է առաջնահերթ համարեր կասկածյալի կամ մեղադրյալի իրավունքները, որոնք ներգրավված էին հետաքննության մեջ ոչ թե գործադիր իշխանության, այլ այն անձի, որի ներկայությունը հակազդել հետաքննության հնարավոր անօրինական գործողություններին:   Բացի այդ, քրեական դատավարության ընթացքում քննչական գործողությունների արդյունքները գրանցվում են փաստաթղթերում, որոնք հետագայում կարող են օգտագործվել դատական ​​գործընթացներում `մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը ապացուցելու համար:   Հետևաբար, շատ կարևոր է, որ այդ փաստաթղթերը ճշգրտորեն արտացոլեն քննչական գործողությունների արդյունքները. եթե դրանք որևէ կերպ չեն փոփոխվել, կարևոր է երաշխիքներ ներկայացնել կասկածյալի կամ մեղադրյալի շահերից ելնելով:  Այսպիսով, երկու ծածկագրերի համեմատական ​​վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ օրենսդիրը անլուծելի է թողել ձերբակալվածի բնակարանի խուզարկությունը: և, ըստ էության, դրանք անիմաստ են դարձնում:   Հետևաբար, իրավական պրակտիկայում իրավական անորոշություններից խուսափելու համար օրենսդրական մակարդակում առավել նպատակահարմար է օմբուդսմենին ուղղակիորեն տեղեկացնել պաշտպանին տեղյակ պահելու բնակարանի խուզարկության մասին, հատկապես այն դեպքերում, երբ մեղադրյալը կալանավորված է, նրա անհնար է ապահովել իր ընտանիքի անդամների ներկայությունը: Որոշ երկրներում, չնայած այն հանգամանքին, որ նախաքննական մարմինը գործադիր մարմինը ներգրավում է բնակարանի խուզարկության մեջ, դատաքննության փուլում պաշտպանական կողմին տրամադրվում են իրավական միջոցներ ՝ ձեռք բերված ապացույցների ընդունելիությունը որոշելու համար 4:   Մասնավորապես, դատավարության ընթացքում քննչական գործողություն իրականացրած բոլոր անձինք կանչվում են դատարանի դահլիճ ՝ պաշտպանի կողմից խաչաձեւ հարցաքննությանը մասնակցելու համար:   Ի տարբերություն միջազգային իրավական կարգավորումների, ՀՀ օրենսդիրը հաշվի չի առել այն փաստը, որ գործող օրենսդրությամբ չկա արդյունավետ երաշխիք կամ միջոց, որի օգնությամբ հնարավոր կլինի ապահովել քննչական գործողությունների օբյեկտիվությունը:  Արդյունքում, բացի օրենսդրական մակարդակում ամրագրված թերի և կասկածելի իրավական կարգավորումներից, դրանց դատաքննության փուլում չկա դրանց վերանայման արդյունավետ ընթացակարգ, որը հնարավորություն կտա որոշ չափով մեղմել առկա անհավասարությունը:   Իհարկե, պատկերն այլ կլիներ, եթե պաշտպանը կարողանար խաչաձեւ հարցաքննության միջոցով բացահայտել գործին առնչվող հանգամանքները, որոնք կարող էին կեղծվել քննիչների կողմից ամբաստանյալի բնակարանի խուզարկության ժամանակ:  Քանի որ քննչական գործողության ընթացքում նրանք չեն հրավիրվում դատարան ցուցմունք տալու համար, քննչական գործողության ընթացքում փաստաբանական ներկայությունն ապահովելը հիմնարար է դառնում:   Իհարկե, մեր իրավական համակարգում խաչառության ինստիտուտի ներդրումը կնպաստի բազմաթիվ խնդիրների լուծմանը, բայց միևնույն ժամանակ, այն պահանջում է էական կազմակերպական, նյութական և ընթացակարգային փոփոխություններ, որոնք ներկայումս 4 են ՝ ըստ Իսպանիայի քրեական դատավարության օրենսգրքի: , ոստիկանությունը պարտավոր է ցուցմունք տալ դատարանում: Դա այնքան էլ ցանկալի չէ:  Հաշվի առնելով մեր օրենսդրական համակարգի առանձնահատկությունները և տարբերությունը եվրոպական օրենսդրությունների հետ, առկա իրավիճակը մեղմելը հնարավոր կլինի միայն որոշակի ընթացակարգային փոփոխություններ կատարելով: Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի դերը կարևոր է Պաշտպանի իրավունքների ընդլայնման համար:  Այսպիսով, «Լիսիցան ընդդեմ Խորվաթիայի» գործով (թիվ 20100/06 բողոք, 2010 թ. Փետրվարի 25) պարզաբանվեց, որ հարցաքննության ընթացքում փաստաբան ունենալու իրավունքը գոյություն ունի խուզարկությունների հետ կապված, առնվազն երբ անձը գտնվում է կալանքի տակ և ունի փաստաբան, ով ի վիճակի է ներկա գտնվել խուզարկության ժամանակ: ,   Լիսիցայի գործով դատարանը շեշտեց, որ կասկածյալի կամ ամբաստանյալի պաշտպանի բացակայության պատճառով կասկածի տակ է դրվում ոստիկանության ցուցմունքի արժանահավատությունը խուզարկության եղանակի վերաբերյալ: Salduz (Salduz v. Turkey, բողոք թիվ 36391/02, բողոք, թիվ 36391/02, 27 նոյեմբերի 2008 թ.) Առաջ Լիսիցայի գործից առաջ, Իսպանիայի դատարանները ճանաչեցին կալանավորված ամբաստանյալի իրավունքը փաստաբանի հետ ներկա լինել բնակարանի կամ մեքենայի խուզարկության ժամանակ: Բնակարանի խուզարկության արդյունքների, այդ թվում ՝ ապացույցների տեղաբաշխումը կամ փոփոխությունը, խեղաթյուրելու դեմ լավագույն պաշտպանությունն այն է, երբ ոչ միայն կասկածյալի կամ շահագրգիռ անձի ներկայություն է պահանջվում, այլև կասկածյալի կամ ամբաստանյալի պաշտպանի ներկայությունը, գոնե այն դեպքերում, երբ   Այս վարույթում Պաշտպանի ներկա լինելու իրավունքը երաշխավորված է նաև Բուլղարիայի քրեական դատավարության օրենսգրքի 75-րդ հոդվածում 7:   Ամեն դեպքում, օմբուդսմենի ներկայության ապահովումը համահունչ է միջազգային լավագույն փորձին, ինչը, փաստորեն, մեր օրենսդրության մեջ նման օրենսդրության նախապայման է: 5 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) «Լիսիցա ընդդեմ Խորվաթիայի» գործը, 2010 թ. Փետրվարի 25-ի որոշման որոշում: Թիվ 20100/06, §§55-60, Առկա է ՝   http: //hudoc.echr.coe.int/arm?i=00197213: 6 Տե՛ս Իսպանիայի Գերագույն դատարան 1992 թ. Հոկտեմբերի 30-ի որոշում, ՌJ 1992, թիվ 8553, 11247:  Տե՛ս նաև 1992 թ.-ի Իսպանիայի Գերագույն դատարանի RJ1992, No. 9661, 12662, 12664, աղբյուրները անգլերեն որոշ հատվածներ են երկու որոշումներից. Սթիվեն Թ. Թաման, Համեմատական ​​քրեական դատավարություն:  Պատյանագիրքի մոտեցում: Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) Սալդուզն ընդդեմ Թուրքիայի գործը, 2008 թ. Նոյեմբերի 27-ի որոշում, հավելված: Թիվ 36391/02, հասանելի է.  http: //hudoc.echr.coe.int/arm?i=001-89893: 7 Տե՛ս Բուլղարիայի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգիրք; Պաշտպանի իրավունքները հոդված 75. Առկա է ՝ https: //www.unodc.org/cld/document/bgr/2006/culiminal_procedure_code_of_the_republic_of_bulgaria.html Եթե նախնական դատավարության ընթացքում նախատեսվում է այդպիսի կարգավորում, ապա իրավապահ պրակտիկայում կլուծվեն մի շարք հարցեր:   Առաջին հերթին դա պայմանավորված է նրանով, որ Քննչական գործողություններին մասնակցելիս Պաշտպանը շահագրգռված է, առաջին հերթին, մատնանշել «դրանց ապացուցողական նշանակությունը հաստատող օբյեկտիվ հանգամանքները», նա ապահովում է քննչական գործողությունների օրինականությունը:  Օմբուդսմենի իրավաբանական գործունեության հիմնական նպատակը պարզելն է, թե արդյոք քննիչը հետևել է օրենքին քննության ընթացքում, քանի որ քննիչը, որը պատասխանատու է համապարփակ և արդար դատավարություն անցկացնելու համար, ի տարբերություն օմբուդսմենի, շատ դեպքերում չի կարող վարել զուգահեռ ուղղակի հետաքննություններ: ձևավորել օբյեկտիվ, միևնույն ժամանակ հակադիր դիրքորոշումներ ՝ այդպիսով ապահովելով գործի արդար քննություն դատարանում:   Այսինքն ՝ այն դեպքում, երբ մեղադրանքի «պաշտպանության» գործառույթները հիմնականում կենտրոնացած են մեկ սուբյեկտի ձեռքում, դրանցից մեկը ազդում է քննիչի հոգեբանության վրա և դառնում գործիքակազմի միակողմանիության պատճառ:  Եվ եթե քննչական գործողությունները չարաշահելու հավանականությունը մեծ է, ապա ուղղակի անթույլատրելի է, որ պաշտպանական կողմի մասնակցության հարցը քննչական-դատական ​​այլ գործողություններին, որը ապացույցների հավաքման հիմնական միջոցն է, կախված է նրա դատական ​​հակառակորդի `հանցագործի առաջարկից: հետապնդման մարմին 8.   Այս կանոնակարգի շնորհիվ կարելի է ասել, որ նախ և առաջ էապես կկրճատվի ամբաստանյալի մասնակցությամբ քննչական գործողություններում քրեական հետապնդման մարմնի թույլատրած չարաշահումների հավանականությունը: Բացի այդ, երբ օմբուդսմենին բացարձակ, բայց բավարար իրավունքներ չեն տրվում հետաքննությանը մասնակցելու համար, լրացվում են օմբուդսմենի իրավունքների սահմանափակումները, որոնք օգտագործվում են ապացույցներ հավաքելու և մրցակցությունը խոչընդոտելու համար:  Օրինակ ՝ օմբուդսմենն իրավունք ունի քննչական կամ այլ դատական ​​գործողություն իրականացնող անձի ուշադրությունը հրավիրել իր կողմից թույլատրված օրենքի խախտման վրա ՝ առարկելու քրեական հետապնդման մարմնի գործողություններին, պահանջելու պահանջել իր առարկությունները: մուտքագրվել է մեկ այլ քննչական կամ դատական ​​գործողության գրառում:   Այն դեպքում, երբ Պաշտպանը զրկվում է քննչական գործից 8 Տե՛ս Ghուկասյան Հ., Պաշտպանի դատական ​​կարգավիճակը նախաքննության փուլում, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2001 թ. անհրաժեշտ փաստերի բացակայության պատճառով նա իրականում չէր կարող օգտվել վերոնշյալ իրավունքներից:  Գործող օրենսգրքի 106-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, եթե ապացույցների ձեռքբերման ընթացքում կատարվել են սույն օրենսգրքի բոլոր պահանջները, դրա ընդունելիությունը վիճարկող կողմը պատասխանատու է ապացույցների անընդունելիությունը հիմնավորելու համար:   Իրավաբանական պրակտիկան, մյուս կողմից, ցույց է տալիս, որ նախաքննության փուլում պաշտպանական կողմի գործունեությունը հիմնականում սահմանափակվում է քննիչի կողմից թույլատրված օրենքի խախտումների վերաբերյալ փաստերի հավաքագրմամբ:  Այս դեպքում պարզվում է, որ կալանավորված ամբաստանյալի բնակարանի խուզարկության արդյունքում կեղծ ապացույցներ ստեղծելու դեպքում, տվյալ քննչական գործողության արձանագրությանը ծանոթանալուց հետո, պաշտպանը փաստական ​​հնարավորություն չունի բողոքելու դրանում առկա անճշտությունները կամ պարզել դրա իսկությունը:   Արդյունքում, պաշտպանական կողմը չի կարող արդյունավետ լինել գործի քննության ընթացքում, եթե պաշտպանական կողմի իրավունքների շրջանակը սահմանափակվում է արձանագրություններում առկա անճշտությունների դեմ առարկելով, վարույթն իրականացնող մարմնի որոշումները բողոքարկելով կամ փորձելով հերքել դրա հիմքում ընկած որոշ փաստեր: մեղադրանք Այսպիսով, պաշտպանի մասնակցությունը ապացույցներին չպետք է դիտվի որպես նրա իրավունքների անհարկի երկարացում, այլ որպես իր դատական ​​գործառույթն արդյունավետ իրականացնելու միջոց:  Նախաքննական վարույթում նշված խնդիրների լուծումը նպատակաուղղված է նախնական քննության որակի բարձրացմանը ՝ պաշտպանի մասնակցության ընդլայնմամբ, ինչը անհնար կլինի, եթե գործող օրենսդրական կարգավորումները չփոխվեն:  Մասնավորապես, օրենսդրական մակարդակում այդպիսի լիազորությունների ամրագրմամբ, հնարավոր կլինի էապես ազատվել գործող հետխորհրդային իրավական համակարգում առկա մի շարք կանոնակարգերից, որոնք, ինչպես ցույց է տալիս պրակտիկան, բացասաբար են ազդում նախնական օբյեկտիվության վրա: դատավարություն: ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԸՆԴՈՒՆՈՒՄԸ ԱՊԱՀՈՎՄԱՆ ԳՈՐCԸՆԹԱՈՒՄ Հիմնաբառեր. Ապացույց, բնակարանային խուզարկում, օմբուդսմենի իրավունքների երկարացում, կալանավորված ամբաստանյալ, մրցակցություն, օմբուդսմենի ներկայություն, Մելիանա hazազարյանի իրավունք ։

Սույն գիտական աշխատանքը նվիրված է ապացուցման գործընթացում պաշտպանի  մասնակցության ապահովմանը։
  Աշխատանքում  փորձ  է արվել համեմատական վերլուծության ենթարկելով իրավակիրառ պրակտիկայում առկա խնդիրները և օրենսդրական կարգավորումները` առաջարկել այնպիսի լուծում, որը առաջին հերթին ուղղված կլինի մեղադրյալի  իրավունքների  և  պաշտպանի  գործառույթի  արդյունավետ  իրականացմանը,  ինչպես  նաև հնարավորինս կնվազեցնի քննչական գործողություններին թույլ տրվող չարաշահումները  և  կբարձրացնի  նախաքննության  որակը։
   Այս  խնդրի  կարգավորման  անհրաժեշտությամբ  էլ  պայմանավորված  է  կալանավորված  մեղադրյալի  բնակարանի  խուզարկությանը  նրա պաշտպանի ներկայության ապահովումը։
