15-16-րդ դդ. ՕՍՏԱՆԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ Եվրոպական, ռուս և թուրք գրականագետների կողմից ներկայացված օսմանյան գրականության տարբեր բաժանումների համատեքստում 15-16-րդ դարերը համարվում են որպես գրական զարգացման առանձին ժամանակաշրջան:  Այն համընկնում է Օսմանյան կայսրության ամենամեծ վերելքի ժամանակաշրջանի հետ [1], երբ քաղաքական և տնտեսական նվաճումներին զուգընթաց զարգացավ գիտամշակութային, մասնավորապես գրական կյանքը:   Հայտնի երկրաբան E. Ջ. Գիբը 1453-1600 թվականները համարում է օսմանյան մշակույթի, մասնավորապես գրականության զարգացման առանձին ժամանակաշրջան:  1453 Պոլսի գրավումը շրջադարձային պահ դարձավ սուլթանության հետագա զարգացման համար:   Այս կերպ օսմանները ձեռք բերեցին ռազմավարական կարևոր մշակութային կենտրոն ՝ «ոսկե կամուրջը» արևմուտքի և արևելքի միջև:  Այս երեւույթն իր ազդեցությունն ունեցավ սուլթանության գիտական ​​և մշակութային կյանքի վրա:   Գիտությունը, արվեստի և մշակույթի տարբեր ճյուղեր սկսեցին արագ զարգանալ:  Օսմանյան բազմաթիվ աշխատություններ են ստեղծվել աստղագիտության, մաթեմատիկայի, ճարտարապետության, գեղագիտության, աստվածաբանության, իրավունքի, բժշկության, քիմիայի, աշխարհագրության, պատմության, կենսագրության և իսլամական արևելքում ուսումնասիրված բոլոր գիտությունների վերաբերյալ:  Օսմանյան պետությունը, տարածվելով երեք մայրցամաքների վրա, կարողացավ միավորել Արևելքի շատ հայտնի գիտնականների և արվեստագետների: Ըստ ամենայնի, Գիբի շրջանը համընկնում է Եվրոպայում Վերածննդի դարաշրջանի հետ:  Ենթադրվում է, որ համաշխարհային գիտության և արվեստի մեջ տեղի ունեցող գործընթացները ազդեցություն կունենան օսմանյան մշակույթի վրա, մինչդեռ այս ոլորտում ուսումնասիրությունները հակառակն են ապացուցում:  Ինչպես նշում է Գիբը. «Վերածնունդը, որը փոփոխություններ մտցրեց Արեւմուտքի գիտական ​​ու բարոյական կյանքում, չհասավ իսլամի ափերին:   Արևելք-Արևմուտք, որը նախկինում գնացել էր նույն ճանապարհով, բաժանվեց:  Արեւմուտքը գնում էր աջ, իսկ արեւելքը շարունակում էր հին ճանապարհով: «   Խորհրդային շատ հնէաբաններ համաձայն են: Մասնավորապես, հայտնի թուրքագետ Ա. «Եվրոպական վերածննդի դարաշրջանի գաղափարները ոչ մի ազդեցություն չունեին օսմանյան գրական մտքի վրա», - ասաց Կրիմսկին:  Այդ պատճառով չկա օսմանյան գրականության ոսկե դարաշրջան: «[5]  Հակառակ Կրիմսկու կարծիքին, չպետք է անտեսել, որ Արիական Վերածնունդը, որը լայնորեն զարգացավ արաբա-պարսկական գրականության մեջ VII- VIII դարերից, իր խոր հետքը թողեց Օսմանյան կայսրության գրական մտքի զարգացման մեջ:  Այդ մասին գրում է հայագետներից մեկը ՝ Ա. «16-րդ դարում օսմանյան մշակույթի, մասնավորապես գրականության վերաբերյալ դիտարկումները հակասում էին միմյանց, բայց միանշանակ կարելի է ասել, որ այսպես կոչված« Արևելյան Վերածննդի »միտումները համարժեք չէին Եվրոպական Վերածննդին»:  Այս առումով հատկապես ուշագրավ է սովետական ​​հնագետ Ռ. Մոլովի օսմանյան պոեզիայի փուլերի բաժանման սկզբունքը:  Վերջինս, պայմանավորված Արեւելյան Վերածննդի դարաշրջանի ազդեցությամբ օսմանյան մշակույթի վրա, բաժանում է գրականությունը զարգացման երկու ժամանակաշրջանների ՝ ա. նախածննդյան ժամանակահատվածը (12-15-րդ դարեր): Իրանական Վերածննդի դարաշրջանը, որպես մշակութային ժառանգություն, զգալի դեր խաղաց սելջուկյան կառավարության գրականության ձևավորման գործում, Փոքր Ասիան վաղ ժամանակներում Օսմանյան պետության առաջին շրջանում հայտարարեց 1 Փոքր Ասիայի մշակույթ և գրականություն: բ Վերածննդի դարաշրջան (16-17-րդ դարեր): Արդեն տարածված վերածննդի միտումները դրսեւորվում են Օսմանյան պետության զարգացման և դրա փլուզման սկզբնական փուլում [7]: Թե՛ օսմանյան քաղաքակրթությունը, թե՛ գրականությունը սելջուկները փոխառել են պարսիկներից, ուստի միանգամայն բնական է, որ օսմանյան պարսիկ գրողների ստեղծագործություններում կան մի շարք նմանություններ:  Մասնավորապես, այս երկու ժողովուրդների պոեզիայում մենք հանդիպում ենք նույն ձայնի, զգայականության, խոսքի ձևերի և բանաստեղծական կառուցվածքի:   Այդ պատճառով օսմանյան պոեզիան համարվում է գրականության զուտ պարսկական ճյուղ:  Երբ սելջուկները ներխուժեցին Փոքր Ասիա, նրանք այստեղ սուլթանություն հիմնեցին, իրենց կրթությունը ստացան պարսիկներից, ծանոթացան պարսկական գրականությանը:  Հիմնադրման օրվանից թե սելջուկյան, թե օսմանյան գրականությունը ազդվել է «Իրանի ոսկե դար» դասականների կողմից:  13-14-րդ դարերում alaալալադդին Ռումին ամենամեծ ազդեցությունն է ունեցել օսմանյան գիտական ​​և գրական մտքի վրա:  Թիմուրի կողմից Փոքր Ասիայի գրավումից հետո (1402), մի շարք պարսից սովետական ​​հնագետներ, ներառյալ Ռ. Մոլոուի աշխատությունները, հաճախ օսմանյան մշակույթն ու գրականությունը անվանում են «թուրքական», ինչը, սակայն, անընդունելի է. Ավելի նպատակահարմար է ճիշտ օգտագործել «թուրք» և «թուրք» տերմինները ՝ սահմանելու համար ոչ թե օսմանյան, այլ Թուրքիայի Հանրապետության տարածաշրջանը: Գաղափարական և գրական ազդեցության նոր փուլ:   Նիզամին, Սաադը, Հաֆեզը և այլն մեծ ազդեցություն են ունեցել Օսմանյան կայսրությունում գրականության վրա:   Պարսկական գրական դպրոցն ամենամեծ ազդեցությունն է ունեցել 15-րդ դարի երկրորդ կեսի օսմանյան պոեզիայի վրա: Օսմանյան գրականության վերաբերյալ պարսկական գրականությունը վերջապես ամրապնդվեց amiամիի (1414-1492) կողմից:  Նա ուներ այլաբանական լեզու և գրում էր միստիկայի շրջանակներում:  Նույնիսկ Է. Գիբը համարում է, որ օսմանյան պոեզիան պարսկական գրականության իրաքյան դպրոցի ճյուղերից մեկն է, որը ժամանակի ընթացքում փոքր-ինչ բարելավվել է և ձեռք բերել որոշակի անկախություն:  Այս տեսակետը կիսում է ռուս հնագետ Վ. Սմիրնովը [13]:   Sargsyanամանակի օսմանյան պոեզիայի թեմատիկ-ժանրային առանձնահատկությունների մասին գրում է Ա. «Օսմանյան գրականությունն այս շրջանում որոնում էր նոր բովանդակություն:   Թուրք գրողները ընդօրինակել են արաբա-պարսկական գրական ժանրերը, մեթոդներն ու թեմաները ՝ հաճախ «հարմարվելով» օսմանյան միջավայրին:  Գրական ժանրերը փոխառված էին օսմանյան-արաբ-պարսկական գրականությունից:   Այդ պատճառով օսմանյան հեղինակները գրել են իրենց ստեղծագործությունները ՝ օգտագործելով արաբա-պարսկական բանաստեղծական չափսերը:   Արաբական ուղղագրության ավանդույթները մտան պարսկական գրականություն և լայն տարածում գտան հնդեօսմանական պոեզիայում:  Հետագայում սկսվեց կիրառվել բանաստեղծական նոր հարթություն ՝ aruz, որը կառուցվել է օգտագործելով երկար, կարճ ձայնավորներ:  Քանի որ թուրքերենում այս համակարգը գոյություն չունի, օսմանյան բանաստեղծները ստիպված էին օգտագործել արաբերեն և պարսկերեն բառերը:  16-րդ դարում օսմանյան աշխատություններում արդեն թուրքերեն բառերը բացակայում էին, միայն որոշ հեղինակներ էին երբեմն օգտագործում թուրքերեն բայեր: Օսմանյան հեղինակներն այս շրջանում սկսեցին շեշտը դնել ոչ թե բովանդակային, այլ օտար բառերը շփոթելու տարբեր հնարքների վրա:   Օգտագործվել են բարդ բառեր, կրոնական տերմիններ, որոնք ամբողջովին օտար էին: Սա սկիզբ դրեց «տեխնիկական պոեզիային»:  Սկսեցին գրվել ստեղծագործություններ, որոնք հիմնված էին բառախաղերի վրա, մասնավորապես հանելուկներ, տարեգրություններ (tarih) և հանելուկներ (muamma):  Հարկ է նշել, որ չնայած այդ ժամանակաշրջանի թուրքական գրականության մեջ նկատվող որոշ դրական միտումների, առկա էին նաև մեծ թվով բացասականներ:  Մասնավորապես, հարկ է նշել, որ օտար ազդեցության պատճառով թուրք բանաստեղծները ամեն կերպ կառչած էին օտարալեզու փոխառություններից:   Քանի որ պարսկական պոեզիան այդ ժամանակ շատ տարածված էր, որպեսզի թուրք բանաստեղծները «հանճար» համարվեին, նրանք պետք է ստեղծագործեին պարսկական պոեզիայի ավանդույթներին համապատասխան:   Բանաստեղծները օգտագործում էին արաբերեն և պարսկերեն բարդ բառեր և քերականական կառուցվածքներ:  Ստեղծագործության մեջ արտահայտված իմաստն ու գաղափարը հետին պլան էին մղվել:  Շատ դեպքերում, բառի տարբեր հնարքները և դրանց խճճվածությունը անհասկանալի էին դարձնում ստեղծագործության իմաստը:  Դա հանգեցրեց ճգնաժամի օսմանյան գրականության մեջ: Թե՛ օսմանյան, թե՛ պարսկական գրականության մեջ այս շրջանում պոեզիան գերազանցում էր արձակը:  Այս բանաստեղծություններն առանձնանում են ծայրաստիճան էլեգանտությամբ, էլեգանտ բառապաշարով և գեղեցիկ ներդաշնակությամբ:  Բայց մյուս կողմից, դրանք շատ արհեստական ​​են, զգացողությունը հաճախ ծայրահեղ է, մտքերը պարզ են, լեզուն աղավաղվում է շատ շքեղ արտահայտություններով: Հայտնի հնագետ Ս. Լեյն-Պուլը նշում է, որ այս շրջանում գրված բանաստեղծությունների հիմնական թեման սերն էր ՝ իր հաճույքներով և տառապանքներով, ինչպես նաև գարնանային հմայքների նկարագրությամբ, սոխի քաղցր երգով, ծաղիկների գեղեցկությամբ և բնության այլ հիանալի երեւույթներ:  Այս ամենը կրոնական միստիկայի ենթատեքստ ուներ 2: 15-րդ և 16-րդ դարերում, սիրված և փիլիսոփայական ամենահայտնի թեմաներից բացի, օսմանյան սուլթանների պալատում ծաղկում էր բանաստեղծական բնույթի պոեզիան:   Հիմնականում Քասիդ ժանրում դիվան բանաստեղծները գովերգում էին օսմանյան բանակի հաղթանակները, հաջողությունները, զենքի ուժը, սուլթանի առատաձեռնությունն ու ողորմածությունը:  Չնայած գաղափարական և թեմատիկ սահմանափակումներին, այս ընթացքում զարգանում էին գրական նոր ժանրեր և ձևավորվում էին նոր կերպարներ:   Մասնավորապես, 15-րդ դարում օսմանյան գրականության մեջ հայտնվեց գրական նոր ձև, կեղև, իսկ արդեն 16-րդ դարում սկսվեց զարգանալ ռոմանտիկ-ռոմանտիկ դասերի ժանրը:   16-րդ և 17-րդ դարերում օսմանյան գրականությունը ստացավ նոր բովանդակություն, որը վկայում է սոցիալական և գեղագիտական ​​նոր ընկալումների, արվեստում առկա անտագոնիզմի փոփոխության մասին: [7]  Մասնավորապես գրական աշխատություններում սկսում է ձևավորվել քննադատական ​​մոտեցում. 2 Միստիզմը (սուֆիզմը) որպես կրոնական-փիլիսոփայական աշխարհայացք ՝ հին, խոր արմատներով:  Այն միշտ ուղեկցել է համաշխարհային կրոններին ՝ հարմարվելով դրանց և փոխվելով: Դա, թերևս, պայմանավորված է սուֆիզմի գաղափարական բարդությամբ, քանի որ Արաբական Արևելքում այս ճգնաժամային շարժումը, որը հակված է ուղղափառ իսլամին, իր մեջ ներառում է փիլիսոփայական կատեգորիաներ, ինչպիսիք են նեոպլատոնիզմը և գնոստիզմը:   Սակայն, չնայած գաղափարական դրսևորման տարբեր ձևերին, միստիկայի հիմնական գաղափարը հոգու լուսավորության միջոցով Աստծո հետ իռացիոնալ շփումն է:   Խորհրդավորությունը ծայրերից մեկն է, որը Արևելքն ու Արևմուտքը մոտեցնում է իսլամական և քրիստոնեական աշխարհներին: Տե՛ս Ա. Կոզմոյան, Հայ-պարսկական միջնադարյան պոեզիայի համեմատական ​​պոետիկա (1016-րդ դարեր), Երեւան, 1997, էջ: 64, Հին թուրքական պոեզիայից, կոմպոզիցիա I. Բորոլինո, ս. 262, դեպի սոցիալական իրադարձություններ:  Պոեզիան մռայլ ու հոռետեսական բնույթ է ստանում:  Նման տրամադրություններ իրենց ստեղծագործություններում արտահայտել են Նիքսարը, Ուսուլին, Շոհրեթը, Ռիյազը, Ռուհին, Նեֆին և այլ բանաստեղծներ:   Սիրո թեմայի շրջանակներում զարգանում են անհատի ինքնագիտակցության գաղափարները, սիրելու իրավունքը և անձի երկրային երջանկությունը:   Այնուամենայնիվ, ինչպես նշում է Ռ. Ըստ Մոլովի, Վերածննդի դարաշրջանի գաղափարները օսմանյան գրականության մշակույթի վերաբերյալ չէին կարող ամբողջությամբ զարգանալ և լիովին դրսեւորվել, ինչը տեղի է ունեցել Արևմուտքում:  Այս առումով, մասնավորապես, միջնադարյան Թուրքիան մնաց ճանապարհի կեսին: 16-րդ դարը համարվում է կայսրության վերելքի ժամանակաշրջանը, գրականության «ոսկե դարաշրջանը» [18], բայց նաև այն ժամանակաշրջանն է, երբ խորացել է մարդկանց օտարացումը օսմանյան վերնախավից:   Սա հատկապես վերաբերում է լեզվին, քանի որ 16-րդ դարում օսմաներեն լեզուն այնքան հեռու էր իր թյուրքական ծագումից ՝ խոսակցական լեզվից, որ հասարակ հասարակության համար պարզապես անհասկանալի էր:  15-րդ դարում ստեղծված գրական գործերից թվում է, որ սոցիալական տարբերությունների պատճառով լեզվական մակարդակները սկսում են ի հայտ գալ:   Սակայն օսմաներենի նման զարգացումը ոչ միայն սոցիալական, այլ նաև քաղաքական և մշակութային պատճառներ ուներ:  Սա մի ժամանակաշրջան էր, երբ պարսկերենը համարվում էր տարածաշրջանի հիմնական լեզուն, իսկ արաբերենը, ինչպես հայտնի է, իսլամի լեզուն էր:  Թուրք հայտնի գրականագետ Ս. Օսմանյան գրականության պատմության մեջ Շահաբ ալ-Դինը նկարագրում է լեզվի տարբեր մակարդակների զարգացման պատմությունն ու պատճառները ՝ նշելով, որ օսմանները նախ իրենց լեզուն մաքրեցին կոշտ բառերից ՝ պարսկերենով, ապա ՝ արաբերենով ՝ գեղեցկացնելով այն: կատարելության:  Արդյունքում, 16-րդ դարում ձևավորվեց լեզվի երեք մակարդակ. 1. գեղեցիկ թուրքերեն - օսմաներեն (Fasıh Türkçe, Sâde Türkçe, Lisan-iOsmaniye), որը դասական գրականության լեզուն էր (divan edebiyatı); լեզու (Orta Türkçe), որը հասարակ մարդկանց համար մատչելի էր, 3. Կոպիտ կամ գռեհիկ թուրքերեն (Kaba Türkçesi) [21]: Ինչպես նշեց MF Kyoprulu- ն, այդ շրջանում լեզուն բաժանվել էր երկու մասի: Մեկը սովորական մարդկանց լեզուն էր, իսկ մյուսը `պալատի:  Վերջինս ՝ օսմանյան լեզուն, հանդես էր գալիս որպես պետական-հանրային, միևնույն ժամանակ խիստ աշխարհիկ գրական լեզու ՝ 15-16-րդ դարերում դառնալով օսմանյան գրականության հիմնական լեզուն:   Ըստ լեզվաբան Ա. Ն. Ըստ Կոնոնովի, օսմաներենը որպես լեզու վերջապես զարգացել է 15-րդ և 16-րդ դարերում:   Այս ժամանակահատվածը համարվում է դասական օսմաներեն լեզվի վաղ շրջանը (Klasik Osmanlı Türkçesi) [23]: Դա օսմանյան արաբերենի, պարսկերենի և թուրքերենի սինթեզ է:  Այս լեզվի բառապաշարի մեծ մասը արաբերեն և պարսկերեն փոխառություններ էին [9, 20]:  Արդեն 16-րդ դարում օտարալեզու բառերը և քերականական ձևերը ավելի լայնորեն օգտագործվում էին լեզվում, քան բուն թյուրքական ձևերը, չնայած որ օսմանյան լեզվի հիմքն ինքնին թյուրքական է:   Այն կատարելության է հասել արաբական և պարսկերեն փոխառությունների շնորհիվ (zirve-i tekamülle):   Ինչպես հայտնի է, լեզվի զարգացման և տարածման ամենակարևոր միջոցը գրականությունն է:  Այնուամենայնիվ, գրականությունը ոչ միայն չի լուծել այս խնդիրը, այլեւ խորացրել է այն: Օսմանյան գրականության վրա օտար ազդեցությունները մեծ են:   Այն հատկապես ազդվել է պարսկական և արաբական գրականության, հատկապես պոեզիայի կողմից:  Ենթադրվում է, որ 15-րդ դարում օսմանյան գրականությունը ազդվել է Չագաթայի գրականության [12] վրա, մասնավորապես Ալիշեր Նավոյի, որը տևեց մինչև 16-րդ դարի սկիզբը:   Օսմանյան լեզվի բարդությունը, ինչպիսին օտարերկրյա ազդեցություններն էին, պատճառ դարձրին դիվանագիտություն, որը 15-րդ դարից սկսած աստիճանաբար հեռացավ ժողովրդական մշակույթից, որպեսզի հասկանալի լինի միայն վերնախավը:   Այդ պատճառով 15-րդ դարը համարվում է օսմանյան գրականության անցումային շրջան:  Սա պատճառ դարձավ, որ ժողովրդական գրականությունն ու պալատական ​​դիվանագիտությունը տարանջատվեն և զարգանան միմյանցից անկախ: Այսպիսով, հարկ է նշել, որ 15-րդ և 16-րդ դարերում օսմանյան պոեզիան որոշակի հաջողությունների է հասել, հատկապես չափածո ժանրերում, բայց թեմատիկ, ժանրային-լեզվական առումով մեծապես ազդվել է օտար, հատկապես պարսկական պոեզիայի կողմից:  Չնայած այն պնդումներին, որ Դիվանի գրականությունը մեծ զարգացում է ապրում այս շրջանում, այնուամենայնիվ, մենք այստեղ տեսնում ենք ճգնաժամային երևույթներ ՝ կապված տեխնիկական պոեզիայի լայն կիրառման զարգացման հետ:  Բացի այդ, բացասական երեւույթ կարելի է համարել այն, որ դիվանի գրականությունը հասարակության համար մատչելի չէր: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Kadlümüne Kadar, Անկարա, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1988-ականներ: 474, Բայբուրդյան Վ.Ա., Օսմանյան կայսրության պատմություն, Երեւան, ԵՊՀ, 2011, էջ: 242: Գազիս  Օսմանյան կայսրության վերելքն ու անկումը (1280-1808), Քեմբրիջ, Քեմբրիջ [6] Սարգսյան Ա.Հ., 16-րդ դարի օսմանյան պոեզիայի զարգացման առանձնահատկությունները Բաքվի դիվանում, հնագիտության հիմնախնդիրներ, Երեւան, 2014, էջ: 178, URL:  http: //publications.ysu.am/wp-content/uploads/2014/07/Sargsyan-A.pdf.rors9] Inalcık H., Դասական օսմանյան գրականության ակունքները:   Պարսկական ավանդույթ, դատարան 5-75: URL. http: //www.inalcik.com/images/pdfs/792062ORiGiNSOFCLASSiCALOTTOMANLiTERATUR E.pdf (հասանելի է.  13.10.2017): [15] Deo A., Kiparsky P., Poetries in Contact.   Արաբերեն, պարսկերեն և ուրդու, էջ 1: URL. http: //www.stanford.edu/~kiparsky/Papers/tartu.pdf (հասանելի է.  26.09.2017): [17] Էնդրյուս Գր.  Օսմանյան գրականությունը ժամանակակից Թուրքիայում, Անկարայի հանդես, էջ 12-13, URL:   http: //faculty.washington.edu/walter/aside.pdf( Հասանելի է: [18] Սարգսյան Ա., 16-րդ դարի օսմանյան պոեզիայի որոշ առանձնահատկությունների մասին, Հնագիտության հիմնախնդիրներ, հատոր 7, Երեւան, 2014, էջ: 176, URL: http: //publications.ysu.am/wp-content/uploads/2014/07/Sargsyan-A.pdf (հասանելի է.  19.10.2017): [21] Սարգսյան Ա., XVI դարի թուրք բանաստեղծ Բաքվի դիվանի լեզվի առանձնահատկությունների մասին, Իրան անուն, հնագիտական ​​հանդես, էջ. 87 [25] Սոլմազ Ս., Բառերի ընտրության գործոնները Դիվանի պոեզիայում, էջ. 42, URL: http: //www.turkiyat.selcuk.edu.tr/pdfdergi/s15/solmaz.pdf (հասանելի է.  15.09.2017) .http: //www.isam.org.tr/documents/_dosyalar/_pdfler/osmanli_arastirmalari_dergisi/osman l% C4% B1_sy26 / 2005_26_BATIISLAMHD.pdf (հասանելի է ՝   22.09.2017), Կոլչակ Օ., Դիվան Մելքոնյան Մարիամ 15-16-րդ դարերի ՕՍՏԱՆԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ Հիմնաբառեր. Օսմանյան պոեզիա, վերածնունդ, գրական ժանր, թեմա, գրական միտք: ։

Սույն հոդվածի շրջանակներում անդրադարձել ենք 15-16-րդ դարերում օսմանյան պոեզիայի վրա արևելյան վերածննդի ազդեցությանը, և այդ համատեքստում` դիվանի գրականության թեմատիկ և լեզվաոճական որոշակի առանձնահատկություններին։
  Այս հարյուրամյակներում գրականությունը հասել է որոշ հաջողությունների հատկապես չափածո ժանրերում, սակայն մեծապես կրել է օտար, հատկապես պարս-կական պոեզիայի ազդեցությունները։
  Դիվանի գրականության մեջ մենք տեսնում ենք  ճգնաժամային երևույթներ` կապված «տեխնիկական պոեզիայի» լայն տարածման և  զարգացման հետ։
