 Կազմակերպությունների  կայունացման  հարցերին  համահունչ՝  կարևորում ենք նաև վերափոխվող տնտեսության պայմաններում այնպիսի կախվածությունների փնտրումը, որոնք հնարավորություն են ընձեռում ավելի ճշգրիտձևով նկարագրելու տնտեսական դրսևորումները։
  Այդ առումով նշենք, որ կազմակերպությունների  արժեքի  գնահատման  հիմնարար  սկզբունքներից  է    այնպնդումը, որ շուկայական արժեքը ուղղակիորեն կախված է զուտ եկամտի մեծությունից։
   Տվյալ  դեպքում  կապիտալացման  նորման  որոշվում  է  հետևյալբանաձևով՝ԿՆ = ԶԳԵ /ԿՇԱ,                                                              (1), որտեղ՝ԿՆ –կապիտալացման նորման է,ԶԳԵ– զուտ գործառնական եկամուտն է,ԿՇԱ – կազմակերպության շուկայական արժեքն է։
 Նշանակելով  կապիտալացման  նորմայի  մեծությունը  զուտ  եկամտիմուլտիպիկատորի միջոցով՝ Մ=1/ ԿՆ, կստանանք հետևյալ բանաձևը.ԿՇԱ =Մ x ԶԳԵ,                                                (2)։
 Ինչպես հետևում է (2) բանաձևից, մասնակի դեպքում եթե զուտ եկամուտը,հավասար լինի զրոյի, ապա կազմակերպության շուկայական արժեքը նույնպեսկլինի զրո։
  Եթե կազմակերպության անշարժ գույքը չի բերում եկամուտ, ապադրա լուծարային արժեքը մասնավոր դեպքերում հավասարվում է զրոյի, սակայնսովորաբար  այն  ունի  դրական  մեծություն,  քանի  որ  նույնիսկ  կազմակերպության  ամբողջական  լուծարման  դեպքում  նյութերը,  շինությունների  ապամոնտաժման դեպքում, կարելի է օգտագործել։
  Հետևաբար, չի կարելի պնդել, որվնասաբեր աշխատող կազմակերպությունը արժեք չունի։
 Վերը ներկայացված մեթոդաբանական մոտեցման շրջանակներում, ելնելով կազմակերպությունների կայունացման խնդրից, ստորև կիրառելով անվնասաբերության  կետի  որոշման  մեթոդը,  բացահայտենք  այն  գործոնները,  որոնքազդում են զուտ գործառնական եկամտի մեծության վրա։
  Ստորև բերված աղյուսակում կատարենք համապատասխան նշանակումները։
 Աղյուսակ 1Կազմակերպության զուտ գործառնական եկամտի մեծության վրա ազդողգործոնների որոշման մոտեցումՑուցանիշներըԻրացման (վաճառքի) ծրագրավորված ծավալը բնեղեն տեսքովՓաստացի հնարավոր իրացման (վաճառքի ծավալը) բնեղենարտահայտությամբԻրացման (վաճառքի) կրիտիկական ծավալը բնեղենարտահայտությամբ՝ անվնասաբերության կետըՄիավոր արտադրանքի գինըՄիավոր արտադրանքի փոփոխուն արտադրական ծախսերըԻրացումը արժեքային արտահայտությամբՓոփոխուն արտադրական ծախսերըՊայմանական հաստատուն արտադրական ծախսերըՇահույթը մինչև հարկումըԶուտ գործառնական եկամուտը ԻԾմաքսիմում-ի դեպքումԳործառնական եկամուտը ԻԾփաստացի-ի դեպքումՍկզբնական արժեքըՏնտեսական կենսափուլի ժամկետըՆշանակումներըԻԾմաքսիմումԻԾփաստացիԻԾկրիտիկականՄԳՄԱՓԱԾԻՀԸՓԱԾՀԱԾՇմինչև հարկումըԶԳԵմաքսիմում ԶԳԵփաստացիՍԱՏԿԺԱմորտիզացիանԼուծարային  արժեքըԸնդհանուր մաշվածությունը դրամական արտահայտությամբՕգտագործման շուկայական արժեքըԿապիտալացման գործակիցըՇահութահարկի դրույքաչափըԱԼԱԸՄՕՇԱԿԳՇԴԶուտ գործառնական եկամուտը որոշվում է շահույթը մինչև հարկումը –հարկեր + ամորտիզացիոն հատկացումներ։
 ԶԳԵ = Շմինչև հարկումը – Շմինչև հարկումը x ՇԴ + Ա= Շմինչև հարկումըx (1 – ՇԴ) + Ա,       (3)։
   (3) բանաձևից կարող ենք որոշել կազմակերպության շուկայական արժեքը.ԿՇԱ = Մ x ԶԳԵ = Մ x [Շմինչև հարկումըx (1 – ՇԴ) + Ա ],                                (4)։
 Իրացման  կրիտիկական  ծավալի  դեպքում  անվնասաբերության  կետումշահույթը մինչև հարկումը հավասար կլինի զրոյի՝ Շմինչև հարկումը= 0։
  Տվյալ դեպքումանվնասաբեր  կազմակերպության  շուկայական  արժեքը  կորոշվի  հետևյալկերպ՝ԿՇԱ = Մ x Ա,                                                      (5)։
 Քննարկենք դեպք, երբ անվնասաբեր կազմակերպության արժեքը հավասար  է  նրա  լուծարային  արժեքին՝  (ԿՇԱ  =  ԼԱ),  որը,  որքան  էլ  պարադոքսայինհնչի, հավասար կլինի տարեկան ամորտիզացիոն հատկացումների կապիտալացված մեծությանը՝                        ԼԱ= Մ x Ա,                                                        (6)։
 Եթե հաշվի առնենք, որ մեր ենթադրությունն ընկած է թույլատրելի սահմաններում, ապա այն հնարավորություն է տալիս ճեպընթաց գնահատումներիհամար կիրառելու նոր մոտեցումներ։
  Տվյալ դեպքում կազմակերպության շուկայական  արժեքը  կարող  ենք  ներկայացնել  որպես  լուծարային  արժեքի  (անվնասաբեր կազմակերպության արժեքի) և զուտ գործառնական եկամտի կապիտալացված մեծության գումար.ԿՇԱ =ԼԱ+ Մ x ԶԳԵ,                                                   (7)։
 Կազմակերպության անվնասաբեր գործունեության դեպքում նրա արժեքըհավասար կլինի հետևյալին.                          ԶԳԵ = 0,                 ԿՇԱ = ԼԱ։
 Եթե կազմակերպությունը գործի արտադրական ծրագրի ամբողջ հզորությամբ, ապա կունենանք հետևյալը.ԶԳԵ = մաքսիմում,         ԿՇԱմաքսիմում = ԼԱ+ Մ x ԶԳԵմաքսիմում = ՍԱ։
 Արտաքին  անբարենպաստ  գործոնների  ազդեցության  պատճառով  վաճառքի ծավալի նվազման դեպքում կունենանք հետևյալը.ԶԳԵ = ԶԳԵփաստացի,               ԿՇԱ փաստացի = ԼԱ + Մx ԶԳԵփաստացի։
 Վերը  ներկայացվածի  հիման  վրա  կարող  ենք  կատարել  հետևյալ  եզրահանգումները.•  Կազմակերպության  շուկայական  արժեքը  կարող  է  հավասար  լինել  զրոյիմիայն վնասաբեր գործունեության դեպքում։
 •  Եթե  հաշվի  չառնենք  գուդվիլը,  կազմակերպության  առավելագույն  արժեքըհավասար կլինի նրա նախասկզբնական արժեքին, որը հնարավորություն էընձեռում,  օգտագործելով  կազմակերպության  ամբողջ  ներուժը,  ստանալուառավելագույն հնարավոր զուտ գործառնական եկամուտ։
 •  ԶԳԵփաստացի մեծությամբ զուտ գործառնական եկամուտ ստացող կազմակերպության շուկայական արժեքը կհաշվարկվի հետևյալ կերպ.ԿՇԱ փաստացի= ԼԱ + [(ՍԱ – ԼԱ ) / (ԶԳԵմաքսիմում–ԶԳԵկրիտիկական ) x (ԶԳԵփաստացի– ԶԳԵկրիտիկական)],                                          (8)։
 •  Ընդհանուր մաշվածությունը բավարար հավանականությամբ կարելի է որոշել հետևյալ կերպ.                     ԸՄ = ՍԱ –ԿՇԱ ,                                                    (9)։
 Նկատի ունենալով, որ կազմակերպության շուկայական արժեքը որոշվումէ  լավագույն  և  առավել  արդյունավետ  սկզբունքներին  համապատասխանհնարավոր  ներուժային,  այլ  ոչ  թե  փաստացի  արժեքներից,  ապա  կարելի  էկիրառել հետևյալ մոտեցումը։
 Փաստացի իրացումը արժեքային արտահայտությամբ՝ ԻՀ, մի կողմից՝ հավասար է իրացված արտադրանքի քանակի՝ ԻԾ և միավոր արտադրանքի գնի՝ՄԳ, արտադրյալին, իսկ մյուս կողմից՝ հավասար է պայմանական հաստատունարտադրական  ծախսերի՝  ՀԱԾ,  ընդհանուր  փոփոխուն  արտադրականծախսերի՝ ԸՓԱԾ, և մինչև հարկումը շահույթի՝ Շմինչև հարկումը, գումարին՝ԻՀ= ՄԳxԻԾ = ԸՓԱԾ + ՀԱԾ + Շմինչև հարկումը = ՄԳxԻԾ + ՀԱԾ + Շմինչև հարկումը,          (10)։
 (10)  բանաձևից  դուրս  բերենք  մինչև  հարկումը  շահույթի  հաշվարկմանհետևյալ բանաձևը՝Շմինչև հարկումը = ԻԾx (ՄԳ – ՄԱՓԱԾ) – ՀԱԾ,                                      (11)։
      Տեղադրելով այս արտահայտությունը (4) բանաձևում՝ կստանանք հետևյալը.ԿՇԱ = Մ xԶԳԵ = Մ x [Շմինչև հարկումըx (1 – ՇԴ) + Ա] = Մ x {[ ԻԾx (ՄԳ – ՄԱՓԱԾ) – ՀԱԾ] x (1 – ՇԴ) + Ա},                                              (12)։
 Նկատի ունենալով, որ ծրագրային, առավելագույն զուտ գործառնական եկամուտը հավասար կինի հետևյալին՝ԶԳԵմաքսիմում= [ ԻԾմաքսիմումx (ՄԳ – ՄԱՓԱԾ) - ՀԱԾ] x (1 – ՇԴ) + Ա,Իսկ նոր շինարարության ծրագրային արժեքը՝ ԿՇԱ = ՍԱ։
  Հետևաբար, զուտեկամտի ծրագրային մուլտիպլիկատորը հավասար կլինի՝Մ = ՍԱ / {[ ԻԾմաքսիմումx (ՄԳ – ՄԱՓԱԾ) - ՀԱԾ] x (1 – ՇԴ) + Ա},            (13)։
 Տեղադրելով (13) արտահայտությունը (11) արտահայտության մեջ՝ կստանանք կազմակերպության շուկայական արժեքի հաշվարկման այընտրանքայինբանաձևերից մեկը.ԿՇԱ = ՍԱ x {[ ԻԾ x (ՄԳ – ՄԱՓԱԾ) – ՀԱԾ] x (1 – ՇԴ) + Ա/ {[ ԻԾմաքսիմումx (ՄԳ – ՄԱՓԱԾ) – ՀԱԾ] x (1 – ՇԴ) + Ա},                                 (14)։
 Ստացված բանաձևը համակցում է եկամտային և ծախսային մոտեցումները։
  Այս մոտեցման կիրառման առումով օգտագործողի տեսանկյունից դրականգործոն է համարվում դրա ընկալման մատչելիությունը։
          Վերոնշյալով  հանդերձ  կարևորում  ենք  կազմակերպության  շուկայականարժեքի հաշվարկման այն մոտեցումը,  որը համամասնական կախվածությանմեջ  է  գտնվում  արտադրանքի  իրացման  ծավալից։
   Հաշվարկման  բանաձևըհետևյալն է. (ՍԱ – ԼԱ) / (ԻԾմաքսիմում – ԻԾկրիտիկական) = (ԿՇԱ – ԼԱ)/ (ԻԾփաստացի –ԻԾկրիտիկական)ԿՇԱ = ԼԱ + (ՍԱ – ԼԱ) x ( ԻԾմաքսիմում – ԻԾկրիտիկական) / (ԻԾմաքսիմում – ԻԾկրիտիկական),                                             (15)։
 Տեղեկություններ հեղինակների մասինՄաթևոսյան Աշոտ Վարազդատի - տնտեսագիտության դոկտոր, դոցենտ, ԵՊՏՀ հաշվապահական հաշվառում և աուդիտ ֆակուլտետի դեկան, E-mail։
 matevosyan07@rambler.ruԴավթյան Տիգրան Պետրոսի - ՀՊՏՀ ֆինանսական հաշվառման ամբիոնի ասպիրանտ, E-mail։

Հոդվածում  ներկայացված  են կազմակերպության  շուկայական  արժեքի  գնահատման  հիմնարար  սկզբունքները։
   Բացահայտված  են  զուտ  գործառնական եկամտի վրա ազդող գործոնները և դրանց ազդեցությունը կազմակերպության  շուկայական  արժեքի  վրա։
   Իրականացված  վերլուծությունների  հիման  վրա հոդվածում կատարված են համապատասխան եզրահանգումներ, և առաջարկված է կազմակերպության շուկայական արժեքի հաշվարկման բանաձև։
