Հայոցառանձնահատուկկարևորություն  ունի  Հայաստանում  պատկերամարտական  շարժմանպատմությանեկեղեցումեջերևույթիբազմաշերտերբ  սրվումուսումնասիրությունը՝մանրակրկիտևհամակողմանի  քննությամբ։
   Ժամանակի  ընթացքում  քրիստոնեականեկեղեցու  պատմության  մեջ  ծագել  են  բազմաթիվ  շարժումներ,  որոնցծագումը  պատահական  բնույթ  չի  կրել։
   Հայ  առաքելական  եկեղեցին՝որպես տիեզերական եկեղեցու մի մասնիկ, անմասն չի մնացել այդպիսիշարժումներից։
   Այդպիսի  երևույթները  աշխուժացնում  էին  իրենցգործունեությունը,էին  հասարակական  հարաբերությունները,  հասարակ  ժողովրդի  նկատմամբ  ճնշումները  ևհարստահարումները։
   Առաջին  երեք  դարերում  քրիստոնյաներն  իրենցգաղափարներն  արտահայտելու  համար  բավարարվում  էին  զանազանխորհրդանկարներով՝  ձուկ,  նավ,  քնար,  աղավնի,  խարիսխ  ևհատկապես  խաչ։
   Վերջինս,  ի  հակակշիռ  խաչը  մերժող  ժամանակակիցաղանդավորական  կեղծքրիստոնեական  մի  շարք  ուսմունքների,  ունիաստվածաշնչական  հենք  (Հմմտ՝ Մատթ. ԺԶ. 24, Մարկ. Ը. 34, Ղուկ.       Ը. 23)։
  Պատկերների  մասին  Սուրբ  Գրքում  նույնպես  հանդիպում  ենքբազում  վկայությունների,  որոնք  իրենց  մեջ  պարունակում  ենպատկերահարգության գաղափարական ակունքներ (Հմմտ՝ Ելից ԻԶ․ 31,Գ․ Թագ․Զ. 23-24, Եզեկ. ԽԱ․ 18-20)։
 Դեռևսառաջպատկերամարտներիցքրիստոնյաներինպախարակում  էին  հրեաները՝  մեղադրելով  նյութապաշտության  մեջ։
 Հրեաները  կարծում  էին,  որ  քրիստոնյաները  պատկերի  բուն  փայտն  եներկրպագում  իբրև  Աստծու։
   Նրանք  ծաղրում  էին  քրիստոնյաներին  այնպատճառով, որ վերջիններս հարգում են սրբերի մասունքները։
  Սրա մեջնրանք  տեսնում  էին  սոսկ  ոսկրերի  հանդեպ  հարգանք։
   Կռապաշտ  էինկոչվում  բոլոր  նրանք,  ովքեր  համբուրում  էին  Քրիստոսի  և    Տիրամորկամ որևէ այլ սրբի պատկեր [8]։
  Ժամանակի ընթացքում պատկերներինվերագրվում  է  զորություն,  իսկ  այն    նյութը,  որով  պատրաստվում  և ձևվումէրէր  պատկերը,պաշտամունքի առարկա։
 համարվելովսրբազան,դառնումԱյնուամենայնիվ,քրիստոնյա  աշխարհիողջ  տարածքումնկարներին  վերագրվող  հարգանքի  աստիճանը  միակերպչէր։
 Պատկերամարտները  դեմ  էին  ավետարանական  բնույթ  ունեցողնկարներին։
   Ըստ  նրանց՝  կռապաշտություն  և  սրբապղծություն  էրՔրիստոսին,  նրա  աշակերտներին  և  առհասարակ  սրբերին  նկարելը։
 Պատկերամարտական  հակումներ  ունեցող    շարժում  ձևավորվել  էրդեռևս 1-ին դարերից։
 Բյուզանդիայի  կայսր  Լևոն  Իսավրացու(717-741)  անձնականցանկությամբ  և  հայացքներով  առաջ  եկած  այս  շարժումը՝  որպեսհեթանոսական աշխարհայացքի վերակենդանացում, իր արտացոլումն էգտել  նաև  Հայաստան  աշխարհում։
   Հայ  եկեղեցին  պատկերներիվերաբերյալ  որդեգրել  է  չափավոր  մոտեցում։
   Այդ  զուսպ  մոտեցումըբնորոշՀայաստանումպատկերամարտական  շարժումը  տարածվում  է  գերազանցապեսաղանդավորների  մոտ։
   Այդպիսի  աղանդներից  էին  մծղնեականները,պավլիկյանները և թոնդրակյանները։
 հայրերին։
 եկեղեցուբոլորհայէրևէ  ունենում Պատկերամարտությունըբացառապես  գիտական  ճանապարհովպատկերահարգությունըՀայաստանում  ծնունդ  են  առնում  հայ-բյուզանդական  եկեղեցիներիփոխառնչության  համատեքստում։
   Նման  երևույթների  ներմուծումըտեղի[7]։
   նշել,  որ  հայ  եկեղեցին  չգնաց  ոչ  միԱյնուհանդերձ,  հարկ  էծայրահեղության՝  պահելովչափի  զգացողությունը։
   Պատկերներիհանդեպ  որդեգրած  մոտեցմամբ  ավելի  մոտ  էր  պատկերահարգությանը[3]։
   Պատկերապաշտությունըև  առաջ  խաչիպաշտամունքի  ազդեցությամբ։
   Սրբապատկերների  հարցում  Հայոցեկեղեցու  զուսպ  դիրքորոշման  պատճառը  ժողովրդական  ըմբռնմանհետևանքև՛պատկերապաշտությունը  խորթ  երևույթ  են  և  միայն  քաղկեդոնականներին  են  բնորոշ։
   Սա  էր  պատճառը,  որ  Հայոց  եկեղեցինբավարարվում  է  պատկերամարտության  խափանմամբ,  ինչպես  նաևանխոսէ  պատկերների  քարոզչությունը  և  նրանցպաշտամունքի խրախուսումը։
 և՛  պատկերամարտությունը,շրջանցումորի՝ընկրկեցնախէր,ըստՀայաստանում  պատկերամարտական  շարժման  դրսևորումներիմասին  մեզ  տեղեկություններ  են  հաղորդում  մի  քանի  աղբյուրներ։
 Նրանցից է Վրթանես Քերթողի «Յաղագս պատկերամարտից» նշանավորաշխատությունը։
   Վրթանես  Քերթողը  հայ  եկեղեցական  պատմությանականավոր  դեմքերից  է։
   Մաղաքիա  Օրմանյանը,  հիմք  ընդունելով«քերթող»  անվանումը,  Սյունյաց  նշանավոր  վարդապետական  դպրոցիաշակերտ  է  նրան  համարում  [13]։
   Երվանդ  Մելքոնյանն  իր  «ՎրթանեսՔերթողը և պատկերամարտությունը»  աշխատության  մեջ  նշում  է,  որ«քերթող»  մակդիրը  նրան  որակել  են  ուսումնական  կարողություններիհամար։
  Մովսես Բ Եղիվարդեցի կաթողիկոսի (574-604) գահակալությանժամանակաշրջանում  Վրթանեսը  եղել  է  նրա  օգնականը,  իսկ  երբմահացել է վեհափառը, նա կաթողիկոսական տեղապահ է նշանակվումմոտևմինչդեռ  պառակտման։
   Ըստ  հիշյալ  թղթի՝ՎրթանեսհարգումՔերթողիէին  խաչըև  604-607  թթ.,  երբ  հայրապետական  գահը  թափուր  էր,  եկեղեցականգործերն էր վարում։
  Եվ հետագայում էլ, երբ կաթողիկոսական աթոռին էհաստատվում  Աբրահամ  Ա  Աղբաթանեցի  կաթողիկոսըՎրթանեսը    շարունակում  է  կարևոր  գործունեություն  ծավալել  հայեկեղեցում։
  Սա այն ժամանակաշրջանն էր, երբ հայ և վրաց եկեղեցիներիմիջև  վեճ  էր  առաջացել,  ինչն  էլ  պատճառ  հանդիսացավ  երկու եկեղեցիների  պակերներընախատեսված էին «Աստվածության փառքի պատվի և երկրպագության»համար  [5]։
   Ինչպես  գիտենք,  պատկերամարտները  թշնամաբար    էին վերաբերվում  ոչ  միայն  պատկերներին  ու  սրբերի  մասունքներին,  այլև խաչին,հիշատակվածպատկերամարտներըերկրպագում։
 Հատկանշական  են  նաև  եկեղեցիներում  պատկերվող  նկարների թեմաները։
   Հայերին  բնորոշ  էր  սրբերի  հիշատակությունը։
   Հաճախպատկերվում  էին  Քրիստոսը,  Խաչը,    նաև  Աստվածածինը՝  առանձինկամվայրերում որմնանանկարավոր  եկեղեցիներ  է  ունեցել։
   Որպես  նման  եկեղեցիներ՝հիշատակվում  են  Հոգյաց  վանքի  Տիրամոր  պատկերը,  Աղթամարի  Ս.Խաչ  եկեղեցին[5]։
 Պատկերների  արտացոլումը  նկատելի  է  նաև  գերեզմանաքարերի  վրա։
 Կարևորվում  էին նաև  գունային  չափորոշիչները՝  կարմիր,  կանաչ,  սև  ևկապույտ,  որոնք  երկրի  չորս  տարրերն  էին  խորհրդանշում՝  լույս,  հող,ջուր  և  օդ։
   Ըստ  Գրիգոր  Տաթևացու՝  ոսկին  նույնպես  կարևորվում  է՝որպես  գույնի  վարդապետություն։
   Այն  համարում  է  «անապականհինգերորդ  էություն  երկնից»,  որը  վեր  է  բոլոր  նյութերից[6]։
 Առհասարակ մեր միջնադարյան եկեղեցիները, հատկապես 7-րդ դարումկառուցվածները,  գլխավորապես  որմնանկարվել  են,  որոնք  խաթարվելեն  Հայաստանում  արաբական  տիրապետության  հաստատմամբ։
 Պատկերամարտությունը՝  որպես  դավանական,  կրոնական  վեճ,սերտորեն  կապ  ունի  նաև  արվեստի  զարգացման  պատմության  հետ,քանի որ իր բնույթով դեմ էր նկարներին։
 [7],  Մրենը,  Անիի  Ս.  Գրիգոր  Լուսավորիչըժողովուրդը  տարբերմանուկըգրկին։
 ՀայՊատկերները,եղել։
 Պատկերների  միջոցով  փորձել  են  հավատացյալին  ըմբռնելի  դարձնելաստվածայինը, անհասկանալին և անտեսանելին։
 երբեք  աննպատակնկարներըչենՊատկերապաշտության  ի  հայտ  գալու  մեջ  կարևոր  է  նաև  միհանգամանք՝  հեթանոսական  կրոնի  ազդեցությունը։
   Հարկ  է  նշել,  որպատկերապաշտության  նախնական,  ոչ  խեղաթյուրված նշանակությանպահպանման դեպքում այսպիսի երևույթներ տեղի չէին ունենա։
 դարինշանավորգիտնական,  աստվածաբան,Պատկերամարտության  մասին  տեղեկություններ  կան  պահպանված  նաև  Մովսես  Կաղանկատվացու  «Պատմութիւն  Աղուանիցաշխարհի»  աշխատության  մեջ  տեղ  գտած  Մեծ  Կողմանց  Դավիթեպիսկոպոսին  ուղղված  Հովհան  Մայրագոմեցու  թղթում  [1]։
   Ըստ          Կ.  Մելիքյանի՝ «Մայրագոմեցի» անունը  ածական  էր,  որն  առաջացել  էրՄայրոց  Գոմից։
   Այն  Եզր  Ա  Փառաժնակերտցի  կաթողիկոսի  (630-641)կողմից  Մայրոց  Վանք  տեղանունի  արհամարհաբար  գործածվածտարբերակն  էր  [4]։
   Հ․Քենդերյանը «Մայրագոմ» տեղանվան  մասին  մեկայլ  լուսաբանում  է  տալիս,  և  նշում  է  նաև  պարզաբանող  հեղինակի՝բյուզանդագետ  Հ.  Բարթիկյանի  անունը։
   Նա  նշում  է,  որ  Մայրագոմըհունական  «Մետրոկոմե»  բառին  է  նման,  որն  էլ  թարգմանաբար «Մայրավան» է նշանակում, և չի հիշեցնում գոմի այսօրվա իմաստը [11]։
 7-րդերդվյալհակաքաղկեդոնական  Հովհան Մայրավանեցու  վերաբերյալ  ստահոդ  ումտացածին  պատմություններ  են  հորինել  հայ  երկաբնակները,  ըստորոնց՝  Հովհան  Մայրագոմեցին  հետագայում  ընդդիմանում  է  հայոցկաթողիկոսին,  որի  պատճառը  առաջին  հերթին  իր  հերետիկոսականհայացքներն  էին,  այնուհետև՝  օգնության  միջոցով  հայոց  կաթողիկոսդառնալու հույսը։
  Նա  աքսորվում  է Կովկաս լեռը՝  կայացրած  ժողովիորոշման  համաձայն,  որի  ճակատին  «աղվեսադրոշմ»  են  խարանում։
 Հետագայում,  սակայն,  նա  վերադառնում  է  հայրենիք  և  խոր  ծերությանմեջ  վախճանվում  Գարդման  գավառում։
   Մինչդեռ  իրականում  Կարինի633թ.ՀովհանՄայրավանեցինէ  Եզր  Ա.  Փառաժնակերտցիկաթողիկոսին՝  ասելով,  որ  նա  եզր  տարավ  հայոց  առաքելականդավանանքը։
  Հալածվելով վեհափառի կողմից՝ միառժամանակ քաշվումէ Կոտայքի Մայրավանք, որի պատճառով Եզրը նրան արհամարհաբարկոչում  է  Մայրագոմեցի։
   Քանի  որ  Մայրավանքը  մոտ  էր,  և  Հովհանըշարունակ  հալածվում  էր  Եզրի  կողմից,  ուստի  նա  հեռացավ  հայրենիԳարդման  գավառ։
   Նրա՝  հայրենիք  վերադառնալու  մասին  տարբերկարծիքներ կան։
   Հովհան  Մայրագոմեցի  վարդապետին,  սակայն  (պետքէ  նկատի  ունենանք  Հովհան  Օձնեցուն)  դիմել  էր  Դավիթ  եպիսկոպոսը։
 Այս  հանգամանքի  մասին  է  խոսում  նաև  այն  փաստը,  որ  ՀովհանՕձնեցին քաջատեղյակ էր աղանդներին և ունի հակաաղանդավորականգրվածքներ՝ «Ընդդէմ պաւղիկեանց»  և «Ընդդէմ երեւութականաց» ։
 հայ-բյուզանդականքննադատումհամատեղժողովիցհետոՀովհանվարդապետի՝պատկերամարտությանմասինտեղեկություններ պարունակող նամակը բաղկացած է երկու մասից. միմասը  ներկայացնում  է  ժամանակակից  իրադարձությունները,  որոնքմտահոգել  էին  Մեծկվենից  Դավիթ  եպիոկոպոսին,  իսկ  մյուս  մասումներկայացվում  է    Հայաստանում  Հեսու,  Թադեոս  և  Գրիգոր  անուններովմարդկանց  քարոզչության  մասին։
   Թղթում  նշվում  է. «Ոմանք պատկերսոչ ընդունին, ոմանք մկրտութիւն ոչ առնեն, ո՛չ աղ օրհնեն, ո՛չ պսակդնեն հարսնեայ. յայս, եթե քահանայութիւն բարձեալ է յերկրես»  [1]։
 Այսպիսի  մարդկանց  գործունեության  մասին  Դավիթ  եպիսկոպոսըհայտնում  է  Հովհան  վարդապետին  և  խնդրում  է  հասկանալի  դարձնելերևույթը։
 նրանց  պարտադրումՀայտնի  է,  որ  Հեսու,  Թադեոս  և  Գրիգոր  քահանաները  բաժանվում են եկեղեցուց [5] և հեռանալով մայրաքաղաք Դվինից [10]՝ քարոզչությաննպատակով  հասնում  Սյունիքի  Սոթք  գավառը։
   Հայոց  կաթողիկոսՄովսես  Եղիվարդեցինվերադառնալմայրաքաղաք՝ իր մոտ, բայց նրանք մերժում են կաթողիկոսի պահանջը։
 Այնուհետև  կրկին  քարոզչական  նպատակներով  տեղափոխվում  ենԱրցախ և աղվանների հարևան երկրում խռովություն են բարձրացնում։
 Այնուհետև  Աբրահամ  Ա  Աղբաթանեցի  կաթողիկոսի  խնդրանքովԳարդմանա  տերը  նրանց  ձերբակալում  է  և  ուղակում  Դվին,  որտեղ  այդաղանդավորներին «համոզելով դարձի են բերում» [5]։
  Գարդմանի տիրոջկողմից  ձերբակալվելը  խոսում  է  այն  մասին,  որ  Արցախումքարոզչություն իրականացնելուց հետո շարժվել են դեպի ավելի հյուսիս՝Ուտիք։
 էՄեզ  հուզող  խնդրի  մասին  պատառիկներ  կան  պահպանված«Կանոնագիրք  հայոց»  ժողովածուում։
   «Կանոնք տեառն ՅովհաննիսիՀայոց  կաթողիկոսի»  կանոնախմբի  Ժ.  սահմանման  մեջ  խոսվում  էմկրտության մասին. «Պարտ և արժան է զմկրտութեանն ձէթ քահանայինաւրհնել մի ըստ միոջէ ընդ մկրտելն, ըստ բաւականի ժամուն պիտոյիցեւ նոյնժամայն առմկրտեալսն մերձեցուցանելով՝ զաւրհնեալն սպառել, եւ մի՛ իշխել զմիանգամ աւրհնեալն բազում անգամ աւրհնել. եվ միայնաւծանել նովաւ զերեխայսն եւ զմկրտեալսն  ընդ մկրտելն յաւազանին, եւյայլ խորհուրդ աւծման մի՛ իշխեսցեն մատուցանել զնա»  [2]։
   Սրանիցկարող  ենք  եզրակացնել,  որ  Արցախի  աղանդավորները  մերժում  էինմկրտությունը։
 «Կանոնագիրք  հայոց»-ի  նույն  կանոնախմբի  ԻԷ.կանոնում հստակ նկատվում  է, որ խաչի զորության և ժողովրդի կողմիցգործածման հիմնական և առաջնային պայմանը եղել և մնում է առ այսօրխաչը  մյուռնով  օծելն  ու  օրհնելը։
   Սահմանման  մեջ  մասնավորապեսկարդում ենք.«Եթե ոք խաչ արասցե փայտեաց եւ կամ յինչ եւ իցէ նիւթոյ,եւ ոչ տացե քահանային աւրհնել եւ աւծանել զնա միւռոնավն արբով, ոչ էպարտ զնա ի պատիւ ընդունել կամ երկրպագութիւն մատուցանել, զիդատարկ  եւ  ունայն  է  յաստուածային  զաւրութենէն  եւ  արտաքոյաւանդութեան առաքելական եկեղեցւոյ» [2]։
  Եվ այս կարգը կատարելուցհետո արժան է երկրպագություն մատուցել։
 որպեսԹադեոսը՝Հայաստանում  պատկերամարտության քարոզիչ,  հիշատկվում  է  և՛  Հովհան  վարդապետի  թղթում,  և՛  ՎրթանեսՔերթողի  մոտ։
   Եսային  էլ  կարող  է  նույնացվել  Հեսուի  հետ։
   Այս  երկուանունները  հայկական  տեքստերում  հաճախ  շփոթությունների  տեղիքէին տալիս։
  Այնուհանդերձ պարզ հասկանալի է, որ երկու հեղինակներիխոսքը նույն շարժման մասին է։
 Հայաստանում  պատկերամարտական  շարժման  գաղափարականկրողների՝  պավլիկյանների    դեմ  գործունեություն  ծավալած  ՀովհանՕձնեցին  իր  «Ընդդէմ պաւղիկեանց»  ճառում  նույնպես  խոսում  է  միշարժման  մասին,  որը  Հայաստանում  լայն  տարածում  էր  գտել,  և  որիգաղափարական  ակունքներումկային  պատկերամարտականհակումներ և ուղղակիորեն պատվաստված էին պատկերամարտությանհողի  վրա  [12]։
   Այս  աղանդի  տարածման  համար  կարևոր  հիմք  էհանդիսացել  ոչ  միայն  պատկերամարտական  շարժումը,  այլ  նաևիսլամի  վտանգը  [9]։
   Եվ  բնական  է,  որ  հայ  եկեղեցին,  իր  ազգայինէ  դուրս  գարդավանաբանական  խնդիրներից  ելնելով,  պետքպավլիկյաններինույնըստմծղնեականներնչէին  կարողանում  տարբերակելքրիստոնեական  աստվածպաշտությունը  և  հեթանոսական  բազմաստվածությունը։
   Խաչի  պաշտամունքինկարևորությանըանդրադառնում  է  նաև  Օձնեցին։
   Օձնեցին  նշում  է,  որ  նրանք,չընդունելով  պատկերը,  դեմ  են  կանգնում  նաև  խաչին  [10]։
   Խաչիպաշտամունքը  համազգայնացվել  էր  7-8-րդ  դարերում,  որը  ուներնախընթաց  զարգացման[7]։
   Այս  ժամանակաշրջանումխաչապաշտության և պատկերապաշտության միջև սկսվում է պայքար։
 Խաչի  պաշտամունքը,  որն  իր  նախնական  ձևավորումը  գտել  էր  6-րդդարում, հասնելով 8-րդ դար,  առավել մասսայականացվում է։
  Եվ քանիոր պատկերների պաշտամունքի հարցը այս նույն ժամանակաշրջանումէր  հայտնվել,  բնական  է,  որ  պայքարում  դրական  արդյունքի  կհասներժողովրդիերևույթը։
   Ե՛վորոնք,դեմ,էին։
   Նրանքմոտ  առավել  տարածումՀովհան  Օձնեցու,շրջանևնրագտածխաչապաշտությունը,  և՛  պատկերապշտությունը  հասարակությանմիևնույն  տիպի  պահանջն  էին  բավարարում,  ունեին  նույն  նպատակը։
 Երևութականությունը՝  որպես  պատկերամարտության  կրող,  գնոստիկյան  երևույթ  էր,  և  նրա  ջերմեռանդ  հետևողները  պատրաստ  էինմոլորեցնել տգետներին [9]։
 Հարկ է նաև նշել, որ «Կանոնագիրք հայոց»-ում ներկայացվող խաչի  օրհնության  մասին  տեղեկություններն  անչափերկրպագության  ևկարևոր և բազմազան են։
 միջոցովբացատրվողցածրմակարդակմիհանգամանքգոյությունուներ։
   Պատկերը,թեմատիկան։
 ԿրթվածությանՊատկերապաշտության  տարածման  և  զարգացման  գործումկարևորորընախատեսված  էր  Քրիստոսի  կյանքի  պատմությունը  ներկայացնելու,ժողովրդական  շատ  զանգվածների  էր  հասանելի։
   Այսինքն՝  պատկերիխորհուրդն  ըմբռնելու  համար  անհրաժեշտություն  չկար  մեծ  ճիգգործադրելու։
   Սա  հնարավորություն  էր  տալիս  հասարակության  բոլորանդամներին,  անկախ նրանց կրթվածության մակարդակից, հասկանալպատկերիՊատկերիարդյունավետությունը պայմնավորված է ոչ թե նրա իրապաշտությամբ,այլ  խորհրդով։
 ունեցողհասարակության  անդամներն  էլ  գերադասեցին  իրապաշտությունը։
 Ընդունելով  այն,  որ  պատկերագրական  որոշ  մասեր  մեզ  է  հասելհեթանոսությունից,  այնուամենայնիվ,  մանրանկարչությունն  արդենկիրառվում  և  դրսևորվում  է  քրիստոնեության  մեջ։
   Քրիստոնեականմիջավայրումբացիհավատացյալներին  բովանդակությունը    մատչելի  դարձնելուց,  ուներնաև    մեկ  այլ  նպատակ՝    Ս.  Գիրքը  վայելուչ  կերպով  զարդարել։
   Հայեկեղեցում    խորանները  նույնպես    ներկայացվում  էին  պատկերներիտեսքով։
   Այս  մտածումը  իրենից  բխեցնում  էր  երկու  նախադրյալ։
 Առաջինը՝  զգայական,  իբրև  դրական  զգացողությունը,  իսկ  երկրորդըխորաններում պատկերված նկարների ծածուկ իմաստն է, որն էլ իրենիցբխեցնում  է  պատկերների  խորհրդավոր  էությունը։
   Հայ  եկեղեցինպատկերների  նկատմամբ  որդեգրած  իր  առանձնահատուկ  մոտեցմամբ կրկինո՛չպատկերապաշտությունն  էր,  ո՛չ  էլ  պատկերամարտությունը,  այլպատկերահարգությունը։
   Պատկերահարգությունըեկեղեցուդավանանքի կարևոր մասը կազմեց և հետագայում էլ մնաց անսասան։

Հոդվածը  վերաբերոմ  է  Հայաստանում   պատկերամարտական  որպես  շարժման  իր  Բյուզանդական  արտացոլումը  գտավ  Հայաստանում,  որի  վերաբերյալ,  սակայն,  Հայ  առաքելական  եկեղեցին  որդեգրեց  զուսպ  մոտեցում։
   Այն  տարածվեց  մասնավորապես  աղանդավորների  մոտ,  որոնցից  էին  մծղնեականները,  պավլիկյանները,  թոնդրակյանները։
   Հայ  եկեղեցու  դավանանքը  կազմեց  պատկերահարգությունը,  ըստ  որի՝  ոչ  թե  պատկերի  մասը  բուն նյութին  էին  երկրպագում,  այլ  խորհրդին։
   Իսկ  հայերի  մեջ  առավել  տարածում  գտավ  խաչապաշտությունը,  որն  իր  ողջ  էությամբ  դրսևորվում  է  նաև  այսօր։
    Քանի  որ  8-9-րդ  դարերում  խաչի  պաշտամունքը  դարձել  էր  համազգային  և  ունեցել  էր  զարգացման  նախընթաց  շրջան,  և  պատկերների  պաշտամունքի  հարցը  հայտնվել  էր  համազգայնացման  շրջանում,  պարզ  է  դառնում,  որ  ժողովրդի  մոտ  տարածոմ  կգտներ  այն  երևույթը,  որն  առավել  տարածված  էր։
   Ե՛վ  խաչապաշտությունը,  և՛  պատկերապաշտությունը  հասարակության  նույն  պահանջն  էին  բավարարում,  ունեին  նույն  նպատակը։
   Հայ  եկեղեցու  պաշտամունքի  մասը  կազմեց  խաչապաշտությունը,  որը  հետագայում  էլ  մնաց  անսասան։
