ՏՐԻԱԶԵՆԱՅԻՆ ԽՈՒՄԲ ՊԱՐՈՒՆԱԿՈՂ ՄԻԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՍԻՆԹԵԶԸ ԵՎՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸՊոլիզուգորդված  պոլիմերներն  իրենց  հատկություններով  գրավում  են  հետազոտողների ուշադրությունը որպես կիսահաղորդիչ և մետաղական հատկություններունեցող  պոլիմերներ,  որոնք  կիրառվում  են  և  կիրառման  ավելի  մեծ  հնարավորություններ ունեն տնտեսության ու ժամանակակից տեխնոլոգիաների տարբեր բնագավառներում։
   Կարևոր  է  դրանց  կիրառությունը  որպես  իոնիտներ՝  հատկապեսկիսաթափանց  թաղանթներ  դժվար  բաժանելի  հեղուկների  և  գազերի  բաժանմանհամար,  որպես  զգայուն  տվիչներ  (սենսորներ)՝  տարբեր  նյութերի  քանակականորոշման, ինչպես նաև արևի էներգիայից շրջակա միջավայրի համար անվտանգ ումաքուր  եղանակով  էլեկտրական  էներգիայի  ստացման  համար  [1]։
   Այս  նպատակներով կիրառվում են և կարող են կիրառվել պոլիանիլինները, պոլիթիոֆենը, պոլիպիրոլը, պոլի-պ-ֆենիլենը և այլն։
  Որպես էլեկտրաակտիվ պոլիմերներ, պոլիզուգորդված  պոլիմերների  շարքում  չեն  ուսումնասիրվել  արոմատիկ  տրիազենային  խումբպարունակող  պոլիմերները,  որոնք  լույսի  երկար  ալիքային  մարզում  (300-550  նմ)կարող  են  ցուցաբերել  ֆոտոհաղորդականություն  [2]։
   Հիմնական  շղթայում  1․3տրիազենդիիլային  միավորներ  պարունակող  զուգորդված  պոլիարիլները,  շնորհիվիրենց յուրահատուկ քիմիական կառուցվածքի, տաուտոմեր և E, Z- իզոմերային ձևերիառկայության, ինչպես նաև որպես լավ կոմպլեքսագոյացնողներ, կարող են որոշակիհետաքրքրություն  ներկայացնել`  որպես  էլեկտրաակտիվ  պոլիմերներ։
   1․3-տրիազենդիիլային խումբ պարունակող պոլիմերները լուսազգայուն միացություններ են ևուսումնասիրվում  են  միկրոէլեկտրոնիկայում  կիրառվելու  նպատակով[3-8]։
 Տրիազենային խումբ պարունակող պոլիմերների կոմպլեքսները Fe-ի, Cu-ի, Zr-ի, Pdի  և    Ru-ի  հետ  կիրառվում  են  որպես  կատալիզատորներ  [9,  10]։
   Էլեկտրականհատկությունների  ուսումնասիրման  և  պոլիմերների  կիրառման  նոր  հնարավորությունների  տեսանկյունից  պոլիմերների  խումբը,  որը  քիչ  է  ուսումնասիրվել  և,  որիարդյունաբերական սինթեզը հեշտ իրագործելի է, հիմնական պոլիմերային շղթայումտրիազեն-1․3-դիիլային միավորներ պարունակող զուգորդված պոլիարիլեններն են։
 Տրիազենային  խումբ  պարունակող  պոլիմերների  ստացման  եղանակներից  մեկըարիլդիազոնիումային  աղերի  ազոհամակցումն  է  ամինների  հետ։
   Այս  մեթոդովբենզիդինիի հիման վրա ստացվել են զուգորդված տրիազենային խումբ պարունակողպոլիմերներ  [11],  ինչպես  նաև  սինթեզվել  է  տրիազենային  խմբեր  պարունակողզուգորդված պոլիմերներ պ-ֆենիլենդիամինի դիազոտացման և պ-ֆենիլենդիամինիհետ ազոհամակցման եղանակով [12]։
  Ելնելով բնագավառի գիտական տվյալներից,ինչպեսն նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մինչ այժմ հիմնական շղթայումտրիազենային խումբ պարունակող զուգորդված պոլիմերներ շատ քիչ են՝ սինթեզվելև  ուսումնասիրվել  են  հիմնական  տրիազենային  խմբեր  պարունակող  զուգորդվածպոլիմերներ՝  համակցելով  տրիազենային  խմբերը  NH2/NH2  ծայրային  խմբերովէմերալդին  հիմքի  մոդելային  տրիմերի՝  N,N'-դի  (4-ամինոֆենիլ)  1,4-բենզոքինոնոդիիմին), և  պենտամերի 1,4-դի [N(4-ամինոֆենիլ)-1,4- բենզոքինոնոդիիմին-N'-իլ]բենզոլին [13]։
  Դոպացնելով յոդով, իրականացվել է ստացված պոլիմերների էլեկտրաակտիվ հատկությունների ուսումնասիրություն։
 պ-ՖԴԱ-ի  դիազոտացումը  նատրիումի  նիտրիտով  և  ազոհամակցումըտրիմերի հետ  (1։
 2։
 1) մոլային հարաբերությամբ. 0.0863 գ (0.79 մմոլ) պ-ՖԴԱ–իվրա ավելացվել է 0.48 մլ 35 % աղաթթվի լուծույթ սենյակային ջերմաստիճանում, 45րոպեի ընթացքում։
  Իջեցնելով ջերմաստիճանը մինչև  -10° C, 0.4 մլ լուծված ջրումկաթիլներով  շատ  դանդաղ  ավելացվել  է  0.1109  գ  (1.6  մմոլ)  նատրիումի  նիտրիտ։
 Ստացված դիազոտացված պ-ՖԴԱ-ի լուծույթին ավելացվել է 0.215 գ (0.75 մմոլ) չորտրիմեր և ջերմաստիճանը բարձրացվել  -5° C ։
  15 րոպե հետո դանդաղորեն ավելացվել  է  268  K  ջերմաստիճանում  գտնվող  1.8  մլ  ջրում  լուծված  1.7  գ  նատրիումիացետատի  լուծույթ  մինչև  pH=5,  30  րոպե  հետո  դրվել  է  սառնարան։
   4  օր  անցռեակցիոն խառնուրդը չեզոքացվել է նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթով մինչևpH>7։
   Լուծույթը  ֆիլտրվել  է,  իսկ  նստվածքը  լվացվել  ջրով  մինչև  չեզոք  միջավայր,ապա՝ եթերով։
  Այնուհետև  բաժանվել է մեթանոլում լուծելի՝ 0.02 գ և անլուծելի՝ 0.145գ. (պոլիմեր I) մասերի։
  Նյութերը չորացվել են մինչև հաստատուն կշիռ 323–343 Kջերմաստրճանում և 2 կՊա ճնշման տակ։
 պ-ՖԴԱ-ի դիազոտացումը նատրիումի նիտրիտով և ազոհամակցումը պենտամերի հետ  (1։
 2։
 1) մոլային հարաբերությամբ. 0.07375 գ (0.683 մմոլ) պ-ՖԴԱ–իվրա ավելացվել է 0.44 մլ 35 % աղաթթվի լուծույթ 45 րոպեի ընթացքում, սենյակայինջերմաստիճանում։
  Իջեցնելով ջերմաստիճանը -10° C -ից մինչև -14° C, կաթիլներովշատ դանդաղ ավելացվել է 0.09425 գ (1.366 մմոլ) նատրիումի նիտրիտ՝ լուծված 0.85մլ ջրում։
  Ստացված դիազոտացված պ-ՖԴԱ-ի լուծույթին ավելացվել է 0.215 գ (0.75մմոլ) չոր պենտամեր, և ջերմաստիճանը բարձրացվել -5° C։
  15 րոպե հետո դանդաղորեն ավելացվել է 268 K ջերմաստիճանում գտնվող, 1.65 մլ ջրում լուծված 1.553 գ նատրիումի ացետատի լուծույթ մինչև pH=5, 1 ժամ հետո դրվել է սառնարանի մեջ։
 Հաջորդ օրը ռեակցիոն խառնուրդը խառնվել է 3 ժամ 273 K։
  Ռեակցիոն խառնուրդըֆիլտրվել է, և նստվածքը լվացվել է մինչև pH=7 սառցաջրով։
  Նստվածքը  հիմնայնացվել է նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթով մինչև pH>7։
  Լուծույթը ֆիլտրվելէ,  իսկ  նստվածքը  լվացվել  ջրով  մինչև  չեզոք  միջավայր։
   Այնուհետև    բաժանվել  էմեթանոլում լուծելի՝ 0.023 գ. և անլուծելի՝ 0.185 գ. (պոլիմեր II) մասերի։
 Բենզիդինի  դիազոտացումը  նատրիումի  նիտրիտով  և  ազոհամակցումըտրիմերի հետ (1։
 2։
 1) մոլային հարաբերությամբ. Փորձն իրականացվել է անալոգպոլիմեր I-ին օգտագործելով պ-ՖԴԱ-ի փոխարեն՝ 0.068 գ (0.37 մմոլ) բենզիդին, 0.2մլ 35 % աղաթթվի լուծույթ, 0.051 գ (0.74 մմոլ) նատրիումի նիտրիտ՝ լուծված 0.45 մլջրում, 0.107 (0.37 մմոլ) տրիմեր, 0.9 գ նատրիումի հիդրոացետատ՝ լուծված 1 մլ ջրում։
 Մեթանոլում  լուծելի՝  0.005  գ.  և  անլուծելի՝  0.15  գ.  (պոլիմեր  III)։
   Նյութերըչորացվել են մինչև հաստատուն կշիռ 323–343 K ջերմաստրճանում և 2 կՊա ճնշմանտակ։
 Պոլիմերների դոպացումը յոդով. Պոլիմերի որոշակի կշռանքին ավելացվել է0․178  Ն  յոդի  տետրաքլորածխածնային  լուծույթի  որոշակի  ծավալ,  թողնվել  սենյակային ջերմաստիճանում, մութ տեղում` 3 օր։
  Ապա ֆիլտրվել է, ֆիլտրը մեկ անգամլվացվել է տետրաքլորածխածնի քիչ քանակով, ապա դրվել է ֆոսֆորի պենտօքսիդպարունակող  էքսիկատորի  մեջ  և  չորացվել`  միացնելով  ջրային  վակուումին  մինչևհաստատուն  կշիռ։
   Ֆիլտրատը  տիտրվել  է  նատրիումի  թիոսուլֆատի  լուծույթով,օսլայի ներկայությամբ։
 Դոպացման  խորությունը  (Y)  հաշվվել  է  ինչպես  տիտրման,  այնպես  էլ  դոպացումից պոլիմերի կշռի ավելացման տվյալների հիման վրա՝Կառուցվածքային  կրկնվող  միավորների  մոլերը  հաշվվել  են՝  ընդունելով,  որդիազոտացման և ազոհամակցման ռեակցիաներն ընթացել են քանակապես։
 Ստացված տվյալների քննարկումը. Հիմք ընդունելով  նախկինում կատարվածաշխատանքները՝  իրականացվել  է  տրիազենային  խմբերով  միացված  անիլինիօլիգոմերային ֆրագմենտ պարունակող պոլիմերների սինթեզ` ՊՖԴԱ-ի դիազոտացումը նատրիումի նիտրիտով և ազոհամակցումը տրիմերի և պենտամերի հետ 1։
 2։
 1մոլային հարաբերությամբ, և ստացվել պոլիմերներ (Սխեմա 1)։
 Սխեմա 1. n=1 – պոլիմեր  I, n=2 – պոլիմեր II Տրիազենային  խմբերով  կապված  անիլինի  օլիգոմերների  կառուցվածք-հատկություն հետագա ուսումնասիրությունները շարունակվել են պոլիմերի կառուցվածքբենզիդինային ֆրագմենտի ներմուծմամբ, ստանալով պոլիմեր, որի կառուցվածքումբենզիդինային  միավորները  տրիազենային  խմբերով  միացված  են  անիլինի  օլիգոմերների, մասնավորապես՝ տրիմերի հետ (Սխեմա 2)։
 Սխեմա 2.  n=1 – պոլիմեր III Խինոնոդիիմինային խմբերն օժտված են բավական բարձր ռեակցիոն ունակությամբ, իսկ այն, որ ստացված պոլիմերներն անլուծելի են օրգանական լուծիչներում,խոչընդոտում է կառուցվածքի հաստատմանը։
  Կառուցվածքային խնդիրների պարզաբանման և ընտրված մեթոդի ճշտությունը պարզելու նպատակով սինթեզվել  է տրիազենային  խմբեր  պարունակող  մոդելային  միացությունը՝  իրականացնելով  անիլինիդիազոտացումը և ազոհամակցումը տրիմերի հետ անիլին։
  Նարիումի նիտրիտ 1։
 1,12մոլային  հարաբերության,  անիլին։
 տրիմեր  2։
 1  մոլային  հարաբերության  դեպքումհաստատվել է, որ ստացված պոլիմերի կառուցվածքը համընկնում է մոդելի կառուցվածքին (Սխեմա 3)։
  Սա նաև ցույց է տալիս, որ ռեակցիաների արդյունքում ստացվելեն պոլիմեր I, պոլիմեր II և պոլիմեր III։
 Սխեմա 3Որոշվել է ստացված պոլիմերների էլեկտրահաղորդականության կախումը յոդովդոպացումից (Աղյուսակ 1)։
 Աղյուսակ 1.Պոլիմերր ե մ ի լ ո Պ   Նյութիտ ն գ, մմոլա պ ո դ J-իԴոպացմանմլ, մմոլխորությունը ըստՏեսակարար էլ. հաղորդ.զանգվածի   տիտրմանՍ/սմՊոլ․ I 1։
 7Պոլ․ II 1։
 71։
 8.6Պոլ․ III 1։
 71։
 8.6Պոլիմեր I-ի և պոլիմեր II-ի միևնույն դոպացման խորության դեպքում մոտ երկուկարգով  ավելի  բարձր  է  եղել  պոլիմեր  II-ինը,  իսկ  ամենաբարձրը  պոլիմեր  III-իէլեկտրահաղորդականությունն է։
  Այսպիսով, մեր կողմից սինթեզվել են նոր հաղորդիչպոլիմերներ, որոնք իրենց կառուցվածքում պարունակում են տրիազենային խմբեր։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆBound  1-Aryl-3-alkyltriazenes  as  Modular  Ligands  for  Catalysis.  Part  2։
   Screening[8] Anderson M. R., Mattes B. R., Roiss H., Kaner R. B., Gas Separation Membranes։
 [10] MacDiarmid A. G., Synthetic Metals։
  a Novel Role for Organic Polymers, AngewandteԹորոսյան Միքայել, Մարտիկյան ՆունեՏՐԻԱԶԵՆԱՅԻՆ ԽՈՒՄԲ ՊԱՐՈՒՆԱԿՈՂ ՄԻԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՍԻՆԹԵԶԸ ԵՎՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸԲանալի բառեր՝ տրիազեն, էլեկտրահաղորդականություն, պ-ՖԴԱ, դիազոտացում,ազոհամակցում։

Իրականացվել  է  տրիազենային  խմբերով  միացված  անիլինի  օլիգոմերային  ֆրագմենտ  պարունակող  պոլիմերների  սինթեզ։
   Տրիազենային  խմբերով  կապված  անիլինի օլիգոմերների կառուցվածքի և հատկությունների հետագա ուսումնասիրությունները  շարունակվել  են։
   Պոլիմերի  կառուցվածք  ներմուծվել  է  բենզիդինային  ֆրագմենտ։
   Ստացվել  է  պոլիմեր,  որի  կառուցվածքում  բենզիդինային  միավորները  տրիազենային  խմբերով  միացված  են  անիլինի  օլիգոմերներին։
   Ուսումնասիրվել  են  նաև յոդով դոպացված պոլիմերների էլեկտրահաղորդիչ հատկությունները։
