Սոցիալական ձեռներեցությունը, հանդիսանալով ձեռներեցության տեսակ, որի հիմքում ընկած է սոցիալական նպատակ, այսօր հանդիսանում է սոցիալական շուկայական տնտեսության անբաժանելի մասը։
  Կայուն զարգացման վերաբերյալ ակադեմիական հետաքրքրությունը ներկայումս գնալով աճում է, որի արդյունքում էլ կարեւորվում է սոցիալական ձեռներեցության ակտիվ զարգացումը՝ հաշվի առնելով, որ վերջինս հանդիսանում է կայուն զարգացման եւ սոցիալական պետության ամրապնդման կարեւոր պայման։
  Այնուհանդերձ Հայաստանում եւ մի շարք այլ երկրներում սոցիալական ձեռներեցության վերաբերյալ պատկերացումները խիստ խե85ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ ղաթյուրված են. չկա այդ հասկացության հստակ տերմինաբանություն, տարբեր գրականություններով հանդիպում են «սոցիալական ձեռներեցություն», «սոցիալական ձեռնարկատիրություն», «սոցիալական բիզնես» եւ այլ տերմիններ, ինչ առաջացնում է ընկալումների շփոթ։
   Բայցի այդ, սոցիալական ձեռներեցության գործունեությունը շատ հաճախ նույնացվում է բիզնեսի հետ, որն ունի բարեգործության տարրեր, կամ որպես զուտ տնտեսապես խոցելի խավերի աշխատանքային ինտեգրման հետ։
   Ըստ այդմ, հիմնականում սոցիալական ձեռներեցության գործունեությունը իրականացվում է քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների կողմից։
   2016 թ. ընդունված օրենսդրական փոփոխությունների համաձայն՝ հասարակական կազմակերպությունները կարող են ուղղակիորեն զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, բայց եւ այնպես պետք է վարեն ձեռներեցության գործունեության առանձնացված հաշվառում, ինչը եւ, ի տարբերություն հասարակական գործունեության, գտնվում է հարկային մարմինների ուշադրության կենտրոնում։
  Հայաստանում սոցիալական ձեռներեցության սահմանման, սկզբունքների, չափորոշիչների, հնարավոր ռիսկերի գնահատման, սոցիալական ազդեցության չափման, եւ օրենսդրական կարգավորումների բացակայության պայմաններում ուսումնասիրվել է սոցիալական ձեռներեցության միջազգային փորձը, այս հոդովածում շեշտադրվում է վերոնշյալ հարցերի պարզաբանումը եւ դրանց հնարավոր լուծումների առաջադրումը։
  Սոցիալական ձեռներեցության նկատմամբ հետաքրքրության աննախադեպ աճը սկսել է աշխարհում դեռեւս 1990-ական թվականներից՝ ելնելով քաղաքական, տնտեսական եւ բնապահպանական ռազմավարությունների զգալի փոփոխություններից, որոնց շրջանակներում ձեռնարկատիրությունը սկսեց դիտարկվել, որպես սոցիալական առաջընթացի խթանման գործիք։
   Ձեռնարկատիրական հիմքերի եւ սոցիալական բաղադրիչի միաձուլումը տարիների ընթացքում հանգեցրեց սոցիալական ձեռներեցությունների զարգացմանը՝ իբրեւ կազմակերպություններ, որտեղ տնտեսական գործունեությունը հետապնդում է սոցիալական նպատակ եւ միտված է սոցիալական փոփոխություն իրականացնելու։
   Դարեր շարունակ սոցիալական խնդիրների լուծումը համարվում էր բացառապես կառավարության գործառույթը` կենտրոնաց86ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ ված կամ տեղական մակարդակով։
   Ժամանակի ընթացքում, ստեղծվեցին հասարակական կազմակերպություններ, որոնք հանձն առան այն խնդիրների լուծումը, որոնք պետությունը ի վիճակի չէր կարգավորել։
  Բոլորովին վերջերս, մասնավոր հատվածը սկսեց նպաստել սոցիալական, բնապահպանական եւ այլ հարցերի լուծմանը` կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության եւ բարեգործության միջոցով։
   Եվ այս միտման ամենավերջին զարգացումը սոցիալական ձեռներեցության գաղափարի ձեւավորումն է։
   Գոյություն ունեն այս եզրույթի տարբեր սահմանումներ։
   Հարվարդի նորարարական լաբորատորիան ներկայացնում է սոցիալական ձեռներեցությունը` որպես կարծրատիպերը կոտրող սոցիալական փոփոխություն` անկախ տվյալ պահին տնօրինվող ռեսուրսներից։
   Եվրոպական Միության հավաստմամբ սոցիալական ձեռներեցը սոցիալական տնտեսության գործող անձն է, որի հիմնական նպատակն է ունենալ սոցիալական ազդեցություն, այլ ոչ թե ապահովել շահույթ իր հիմնադիրների կամ բաժնետերերի համար։
   Սոցիալական ձեռնարկությունը կազմակերպության մի տեսակ է, որի ստեղծման նպատակն է լուծել սոցիալական որեւէ խնդիր` տվյալ խնդրի լուծման մասշտաբները ընդլայնելու եւ կայունությունն ապահովելու համար, հաճախ նորարարական լուծումների միջոցով, ստեղծելով լրացուցիչ եկամուտ եւ նույնիսկ շահույթ։
   [1, էջ 13-14] Սոցիալական ձեռներեցության գաղափարը զգալիորեն տարբերվում է ավանդական ձեռներեցության հիմունքներից, սակայն գործնականում այս երկու հասկացությունների միջեւ կան մի շարք նմանություններ։
   «Սոցիալական ձեռներեցություն» եզրույթը աշխարհում տարածում է գտել վաղ 1990-ականներին, երբ տարբեր կազմակերպություններ սկսեցին կիրառել բիզնես գործիքներ՝ սոցիալական ոլորտում եւ շրջակա միջավայրում փոփոխություններ իրականացնելու նպատակով։
  Թեեւ սոցիալական ձեռներեցության սահմանումները կարող են տարբեր լինել՝ կախված վերջինիս չափից, մշակույթից, սոցիալ-տնտեսկան վիճակից, որպես կանոն, այն ընկալվում է որպես կազմակերպություն, որը կիրառում է առեւտրային գործելակարգ՝ ի շահ մարդու եւ շրջակա միջավայրի բարեկեցության։
  19-րդ դարի սկզբին ֆրանսիացի տնտեսագետ Ժան Բապտիստ Սայը բնութագրեց ձեռնարկատիրոջը որպես մեկին, ով «տնտեսական ռեսուրսները ցածր արտադրողականության գոտուց տեղափոխում է ա87ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ վելի բարձր արտադրողականության եւ եկամտի տարածք»։
   [4, p 28-39] Նմանապես, ավանդական ձեռներեցը (օրինակ՝ Հենրի Ֆորդը, Սթիվեն Ջոբսը) փոխում է ավանդական տնտեսական ռեսուրսների արտադրողականությունը, իսկ սոցիալական ձեռներեցը, ինչպես նշել է կառավարման տեսաբան Պետեր Դրուկերը, փոխում է ամբողջ հասարակության արտադրողականությունը։
   [3, c. 496] Սոցիալական ձեռներեցները հանդիսանում են փոփոխության գործակալներ, ովքեր սոցիալական եւ բնապահպանական խնդիրների համակարգային լուծումներ տալու համար ձեռնարկատիրական միջոցներ են գործադրում՝ միեւնույն ժամանակ ապահովելով իրենց շարունակականությունը եւ կայունությունը։
   Սոցիալական ձեռներեցության վերաբերյալ վերջին աշխատությունները կենտրոնանում են փոքր եւ միջին ձեռնարկությունների (ՓՄՁ) եւ տնտեսության զարգացման ձեռնարկատիրության համապատասխանության վրա։
   [6, p 1] Ամենահին (եւ ամենածավալուն) սահմանումներից մեկը տվել է Ջ.Գրեգորի Դիսը` 1998 թվականին, ըստ նրա սահմանման, սոցիալական ձեռնարկատերերը փոփոխության գործակալներ են, ովքեր՝  ունեն սոցիալական արժեք (ոչ միայն մասնավոր արժեք) ստեղծելու եւ պահպանելու առաքելություն,  փնտրում եւ գտնում են այդ առաքելությանը ծառայեցնելու նոր հնարավորություններ,  մասնակցում են շարունակական նորարարության, հարմարեցման եւ ուսուցման գործընթացներին,  գործում են համարձակ` անտեսելով տվյալ պահին ձեռքի տակ առկա ռեսուրսների սղությունը,  ցուցաբերում են հաշվետվողականության եւ պատասխանատվության բարձր զգացում իրենց շահառուների նկատմամբ եւ ստեղծած արդյունքների համար [7]։
  Սոցիալական ձեռներեցությունը կազմակերպության մի տեսակ է, որի ստեղծման նպատակն է լուծել սոցիալական որեւէ խնդիր` տվյալ խնդրի լուծման մասշտաբները ընդլայնելու եւ կայունությունն ապահովելու համար՝ ստեղծելով լրացուցիչ եկամուտ եւ նույնիսկ շահույթ, հաճախ տալով նորարարական լուծումներ։
  Քանի որ սոցիալական ձեռներեցությունը, որպես այդպիսին, իրավակազմակերպական ձեւ չի համարվում, այն կարող է լինել շահույթ հե88ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ տապնդող կամ չհետապնդող եւ հանդես գալ որպես կոոպերատիվ, քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություն, հիմնադրամ, կամ բարեգործական կազմակերպություն։
   [2, էջ 4] Սամեր Աբու Սաիֆան իր աշխատությունում սահմանել է «Սոցիալական ձեռներեց» հասկացությունը՝ բնորոշելով որպես որոշակի առաքելությամբ առաջնորդվող անհատ, ով օգտվում է ձեռներեց վարքի որոշակի լրակազմից, որպեսզի ստեղծի որեւէ սոցիալական արժեք նվազ արտոնյալ խավի համար՝ ամբողջությամբ ձեռնարկատիրական կողմնորոշում ունեցող ձեռնարկության միջոցով, որը ֆինանսապես անկախ, ինքնաբավ եւ կայուն է։
  Սույն սահմանումը համակցում է չորս գործոններ, որոնք տարբերում են սոցիալական ձեռներեցությունը ձեռներեցության այլ ձեւերից։
  Սոցիալական ձեռներեցները. 1. առաջնորդվում են առաքելությամբ։
   Նրանք նվիրվածությամբ ծառայում են իրենց առաքելությանը՝ իրենց գործունեությամբ աջակցելու ապահովելու անապահով խավին։
  2. գործում են ձեռներեց կերպով մի շարք հատկանիշների համադրության միջոցով, որոնք առանձնացնում են նրանց ձեռներեցների այլ տեսակներից (տե՛ս Աղյուսակ 1)։
  3. գործում են ձեռնարկատիրական կողմնորոշում ունեցող կազմակերպություններում, որոնք հիմնվում են նորարարության եւ բացության ուժեղ մշակույթի վրա։
  4. գործում են ֆինանսապես անկախ կազմակերպություներում, որոնք ծրագրում եւ իրականացնում են վաստակած եկամտի վրա հիմնված ռազմավարություններ։
   Նրանց նպատակն է ապահովել նախատեսված սոցիալական արժեքը՝ մնալով ֆինանսապես ինքնաբավ։
   Այդ նպատակին հասնում են՝ միաձուլելով սոցիալական եւ շահույթ հետապնդող գործունեությունները, որպեսզի հասնեն ինքնաբավության, նվազեցնեն կախվածությունը նվիրատվություններից ու պետական ֆինանսավորումից եւ մեծացնեն առաջարկված սոցիալական արժեքի ապահովման ներուժը։
   [5, p 25] Աղյուսակ 1-ում ներկայացված է շահույթ հետապնդող ձեռներեցների եւ սոցիալական ձեռներեցների տարբերակիչ հատկանիշները, ինչպես նաեւ առանձնացված են ընդհանրական հատկանիշները։
  89ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Աղյուսակ 1. Շահույթ հետապնդող ձեռներեցների եւ սոցիալական ձեռներեցների տարբերակիչ եւ ընդհանուր հատկանիշները Շահույթ հետապնդող ձեռներեցների եզակի հատկանիշները  Մեծ նվաճումների հասնող  Ռիսկի դիմող  Կազմակերպիչ  Ռազմավարական մտածող  Արժեք ստեղծող  Ամբողջական մոտեցում կիրառող Երկու տեսակների ընդհանուր հատկանիշները Նորարար Նվիրված Նախաձեռնող Առաջնորդ Հնարավորությունները նկատող Հաստատակամ Սոցիալական ձեռներեցների եզակի հատկանիշները  Առաքելության առաջնորդ  Հուզականորեն լիցքավորված  Փոփոխության, գործակալ  Տեսակետի առաջնորդ  Սոցիալական արժեք ստեղծող  Սոցիալականապես զգոն  Կառավարիչ  Կանխատեսող  Հաշվետու լինելու մեծ պատասխանատվություն Սոցիալական ձեռնարկության եւ հասարակական կազմակերպության ընդհանրությունն այն է, որ դրանք ստեղծվում են որոշակի սոցիալական խնդիր լուծելու նպատակով, իսկ հիմնական տարբերությունները հետեւյալն են.  Շատ դեպքերում, հասարակական կազմակերպությունները դիմում են արտաքին ֆինանսավորման (անդամավճարներ, նվիրատվություններ, հովանավորչություն, նպատակային դրամաշնորհներ եւ այլն)՝ իրենց գործունեությունը եւ ծրագրերը ապահովելու համար։
   Սոցիալական ձեռնարկությունները ստեղծում են սեփական եկամուտ ստանալու աղբյուրներ։
   Շատ հասարակական կազմակերպություններ հաշվետու են իրենց սոցիալական ազդեցության համար։
   Սոցիալական ձեռներեցության համար սոցիալական ազդեցությունը նույնպես իր 90ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ գործունեության առաջնային նպատակներից է, սակայն ֆինանսական շեմը նույնպես կարեւոր գործոն է, քանի որ դրա շնորհիվ է ապահովվում ձեռնարկության կայունությունը։
   Այս սահմանագիծը առավել պատկերավոր ներկայացված է նկար 1-ում։
   [5, p 26] Նկար 1. Սոցիալական ձեռներեցության սահմանները ցուցադրող ձեռներեցության տիրույթը Սոցիալական ձեռնարկությունը տարբերվում է նաեւ կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվությունից։
   Կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվությունը գործարար աշխարհում մեկ այլ արագ տարածվող երեւույթ է, եւ ինչպես սոցիալական ձեռներեցությունը, այն նույնպես առանձնանում է սոցիալական խնդիրներում ներգրավված լինելու հատկությամբ։
   Սակայն, սոցիալական ձեռնարկությունները ստեղծվում են հատուկ սոցիալական խնդիրներ լուծելու նպատակով, ինչին սակայն չեն կարող հավակնել նույնիսկ կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության ամենահաստատուն քաղաքականություն ունեցող ընկերությունները։
  91ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Սոցիալական ձեռնարկատիրության եւ կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության հիմնական տարբերությունները հետեւյալն են  Ընկերության կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության քաղաքականությունը կենտրոնանում է իր հիմնական բիզնեսի հետ կապված խնդիրների վրա։
   Դա նշանակում է, որ ընկերությունը, նախ եւ առաջ, որոշում է գործունեության իր ոլորտը եւ բիզնես մոդելը, ապա միայն դիտարկում՝ իր ներսում կամ հասարակության մեջ իր ընտրության հետ կապված խնդիրները։
   Ընկերության առաջնային նպատակը, անկախ իր կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության քաղաքականության արդյունավետությունից, շահույթ ստանալն է։
   Առանց շահութաբերության գործարարությունը չի կարող կայուն լինել։
  Հետեւաբար սովորական ընկերությունը կարող է շարունակել իր գործունեությունը, որոշ ժամանակ, առանց կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության քաղաքականության, եթե այն իր շահութաբերությունն ապահովելու խնդիր ունի։
   Սակայն սոցիալական ձեռնարկության դեպքում, իր կողմից ապահովվող սոցիալական ազդեցությունը ընկերության գոյության հիմնական նպատակն է։
   Իրական սոցիալական ձեռներեցությունը կարող է անել հակառակը. շարունակել իր գործունեությունը՝ կարճ ժամանակահատվածում վնասներ կրելով, եթե այն սոցիալական ազդեցություն ապահովելու խնդիր ունի։
  Սոցիալական ձեռնարկություն ստեղծելիս նախ եւ առաջ անհրաժեշտ է ձեւակերպել դրա նպատակը։
   Ավանդական բիզնեսի գոյության նպատակը պարզապես այն է, որ կա տվյալ արտադրանքի կամ ծառայության հատուկ անձնական կամ առեւտրային անհրաժեշտություն։
   Երբեմն այդ անհրաժեշտությունը կարող է նախապես գոյություն չունենալ. մեզանից շատերը չգիտեին, որ մենք սմարթֆոնների կարիք ունենք մինչեւ դրանց առաջին մուտքը շուկա։
   Սակայն սոցիալական ձեռնարկությունը ստեղծվում է սոցիալական կարիքի հիման վրա, ինչը սովորաբար նշանակում է, որ խնդիրն արդեն հայտնաբերվել է։
  Բազմաթիվ երկրներում սոցիալական ձեռնարկությունը, որպես կազմակերպության ուրույն իրավակազմակերպչական տեսակ, գոյու92ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ թյուն չունի, իսկ «սոցիալական ձեռներեցություն» եզրույթը շատ դեպքերում իրավաբանորեն սահմանված չէ։
   Սակայն, դա չի խոչընդոտում սոցիալական ձեռնարկության ստեղծմանը։
   Որոշ երկրներում շահույթ չհետապնդող կամ հասարակական կազմակերպություններին թույլատրվում է ստեղծել եկամուտ եւ այն վերստին ներդնել սեփական գործունեության մեջ։
   Բացի այդ, սոցիալական ձեռներեցությունը կարող է նաեւ ունենալ սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության (ՍՊԸ) կամ այլ կարգավիճակ։
  Անհրաժեշտ է նաեւ համապատասխանեցնել կազմակերպության նպատակը եւ սոցիալական ձեռներեցության մոդելը տեղական օրենսդրության հետ։
  Օրինակ՝ այն սոցիալական նախաձեռնությունը, որը ցանկանում է ստեղծել իր երկրում հաստատված փախստականներին աջակցություն տրամադրող սոցիալական ձեռներեցություն, կարող է հանդիպել այնպիսի իրավական դժվարությունների, ինչպես օրինակ, որոշ երկրներում փախստականների եւ ապաստան հայցողների զբաղվածության համար օրենքով նախատեսված սահմանափակումները։
   Այս դեպքում, անհրաժեշտ է փոխել սոցիալական ձեռեներեցության մոդելը եւ հանդես գալ որպես բարեգործական կազմակերպություն կամ օրենսդրական փոփոխության առաջարկ ներկայացնել։
  Սոցիալական ձեռներեցության սկզբունքները Այս 7 սկզբունքը առաջ է քաշվել պրոֆեսոր Հանս Ռեյթսի եւ Մուհամմադ Յունուսի համագործակցության արդյունքում, վերջինս նաեւ Բանգլադեշի անկախ բանկայի կազմակերպության՝ Գրամին բանկի (Grameen Bank) համահիմնադիրն է, ինչպես նաեւ նոբելյան մրցանակակիր։
   Այս սկզբունքները Յունուսին ներկայացրել է Շվեյցարիայում տեղի ունեցած Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում 2009 թ.ին՝ ուրվագծելով սոցիալական ձեռներեցություն իրականացնելու նպատակը եւ գործելաոճը։
   Դրանք որոշակի են դարձնում ցանկացած կազմակերպության կամ անհատի համար առաջնահերթ ոլորտները, որոնք նպատակաուղղված են դաշտի ներգրավմանը, ինչպես նաեւ սահմանում են, թե ինչպես կարելի է կառավարել ֆինանսական միջոցները։
  1. Սոցիալական ձեռներեցության առաջին սկզբունքը սահմանում է վերջինիս գոյության նպատակները, որն է հաղթահարել աղքատությունը, զբաղվել կրթության, սննդի, առողջապահության, շրջակա մի93ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ ջավայրի եւ այլ խնդիրենրի հետ, որը թույլ է տալիս միջոցների հասանելիություն հասարակության խոցելի խմբերի համար։
   Այսպիսի ձեռնարկատիրությունների միակ նպատակը շահույթի կամ բաժնետերերի հարստությունը առավելագույնի հասցնելը չէ։
  2. Երկրորդ սկզբունքը ֆինանսական եւ տնտեսական կայունություն ապահելն է։
   Ամեն մի սոցիալական ձեռներեցությանը իրավունք չի տրվում դրամական միջոցներ ներգրավել արտաքինից, ինչպես օրինակ հասարակական կազմկերպությունների դրամաշնորհները։
  Նրանք, ովքեր զբաղվում են ձեռներեցությամբ, պետք է ներդրում կատարեն։
  3. Երրորդ սկզբունքը ներդրումների եկամտաբերությունն է։
   Սոցիալական ձեռնարկատիրության ներդրողները չեն կարող իրենց ներդրումներից ավելի գումար հետ վերցնել բիզնեսից։
   Ներդրումից շահութաբաժին չի տրվում։
   Ներդրողները պետք է վերցնեն միայն այն, ինչ նրանք ներդրել են։
  4.Ներդրումներից վաստակած գումարն ու եկամուտը պետք է հետ ներդրվեն ձեռներեցության խթանման եւ բարելավման համար։
   Այստեղ ընդլայնումն ուղղված է ավելի շատ մարդկանց հասանելի լինելու կամ ծառայությունների որակի բարելավմանը։
  5.Սոցիալական ձեռնարկատիրությունը պետք է պատասխանատու լինի շրջակա միջավայրի բարեկեցության համար։
   Այն պետք է մեծ դեր ունենան շրջակա միջավայրի բարելավման գործում ուղղակի կամ անուղղակի կերպով։
   Անուղղակի ձեւով նպաստելը նշանակում է, որ կազմակերպության գործողությունը վնաս չի պատճառի շրջակա միջավայրին։
  6. Աշխատուժը կստանա շուկայական աշխատավարձ ավելի լավ աշխատանքային պայմաններում. Ավելի շատ շեշտադրվում է աշխատավայրում արտոնություններ տրամադրելը, գործատուի հետ երկարատեւ փոխհարաբերություններ հաստատելը եւ աշխատանքային հաճելի միջավայր ապահովելը։
  7.Քանի որ սոցիալական ձեռնարկատիրության հիմնախնդիրը շահույթի առավելագույնին հասնել չէ, միայն նրանք, ովքեր հասարակությանն ու շրջակա միջավայրին նպաստելու մեծ ցանկություն ունեն կվարեն սոցիալական բիզնես։
   Սա նշանակում է, որ բիզնեսը կգործի հաճելի եւ ոչ թե սթրեսային միջավայրում։
   [11] 94ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Սոցիալական ձեռներեցություն իրականացնելու սկզբունքները տարբեր աշխատություններում ունեն տարբեր դասակարգում, ստորեւ եւս մեկ դասակարգում է, որը սահմանվել է Արդար առեւտրի համաշխարհային կազմակերպության կողմից։
   Այն կարող է նաեւ օգտակար ուղեցույց լինել սոցիալական ձեռնարկությունը գործունեության էթիկայի ապահովման համար։
  1) Հնարավորություններ տնտեսապես խոցելի արտադրողների համար. շատ սոցիալական ձեռնարկություններ համագործակցում են տնտեսապես խոցելի խմբերի հետ եւ պետք է ձգտեն աջակցել նրանց տեղափոխվել եկամուտի անբավարարության ու աղքատության շեմից դեպի տնտեսական կայունության եւ սեփականության ապահովման մակարդակ, նույնիսկ, եթե նրանք հետագայում դառնան այդ կազմակերպությունից անկախ ձեռնարկատերեր։
  2) Թափանցիկություն եւ հաշվետվողականություն. սոցիալական ձեռներեցությունը պետք է լինի թափանցիկ կառավարման եւ առեւտրային հարաբերությունների մեջ։
   Այն հաշվետու է իր բոլոր շահառուներին եւ պետք է հարգի տրամադրվող առեւտրային տեղեկատվության խոցելիությունը եւ պահպանի գաղտնիությունը։
   Կազմակերպությունը գտնում է համապատասխան, մասնակցային ուղիներ՝ իր որոշումների կայացման գործընթացներում աշխատակիցների, կազմակերպության անդամների եւ արտադրողների ներգրավումն ապահովելու համար։
   [10] 3) Արդար առեւտրի պրակտիկա. սոցիալական ձեռնարկությունը պետք է հաշվի առնի մարգինալացված փոքր արտադրողների սոցիալական, տնտեսական եւ բնապահպանական բարեկեցությունը՝ նրանց հաշվին իր սեփական շահույթը առավելագույնի հասցնելու փոխարեն։
  4) Արդար գնի վճարում. կազմակերպությունը այն սահմանում է որպես «սոցիալապես ընդունելի եւ արտադրողների կողմից արդարացի համարվող վարձատրություն (տեղական համատեքստում)՝ հաշվի առնելով նաեւ կանանց եւ տղամարդկանց աշխատանքի հավասար վարձատրության սկզբունքը»։
  5) Մանկական աշխատուժի եւ հարկադիր աշխատանքի բացառում. սոցիալական ձեռնարկությունները պետք է ծանոթ լինեն երեխայի իրավունքների միջազգային կոնվենցիաներին, ինչպես նաեւ աշխատանքի մասին տեղական օրենսդրությանը։
  95ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ 6) Խտրականության բացառում, գենդերային հավասարության ապահովում, կանանց տնտեսական հզորացում եւ միավորումներ կազմելու ազատության ապահովում. սոցիալական ձեռնարկությունները պետք է բացառեն խտրականությունը աշխատակիցների հավաքագրման, վերապատրաստման, առաջխաղացման կամ աշխատանքից հեռացման իրենց բոլոր գործողություններում։
   Սոցիալական ձեռներեցությունները պետք է նաեւ ճանաչեն կանանց լիարժեք զբաղվածության իրավունքները եւ ապահովեն կանանց համար օրենքով նախատեսված զբաղվածության նպաստների լիարժեք վճարումը եւ պետք է հարգեն իրենց բոլոր աշխատակիցների՝ միավորումներ ստեղծելու, արհմիություններին անդամակցելու եւ կոլեկտիվ բանակցություններ վարելու իրավունքը։
  7) Համապատասխան աշխատանքային պայմանների ապահովում. սոցիալական ձեռներեցությունները պետք է ապահովեն անվտանգ եւ առողջ աշխատանքային միջավայր՝ իրենց կազմակերպության աշխատակիցների եւ/կամ անդամների համար։
  8) Կարողությունների հզորացում. սոցիալական ձեռներեցությունները պետք է նպաստեն իրենց աշխատակիցների կամ անդամների հմտությունների եւ կարողությունների զարգացմանը եւ հզորացմանը։
  9) Արդար առեւտրի խթանում. սոցիալական ձեռներեցությունները պետք է իրենց հաճախորդներին տրամադրեն տեղեկատվություն՝ կազմակերպության, առաջարկվող ապրանքատեսակների եւ դրանք արտադրող կազմակերպությունների կամ նրանց անդամների մասին։
  Միշտ անհրաժեշտ է օգտագործել գովազդային եւ շուկայավարման ազնիվ տեխնիկաներ։
  10) Շրջակա միջավայրի պահպանում. ի թիվս այլ էկոլոգիապես մաքուր տեխնոլոգիաների, սոցիալական ձեռներեցությունները պետք է առավելագույնս օգտվեն իրենց շրջաններում առկա կայուն կառավարվող հումքի աղբյուրներից, հնարավորության դեպքում գնելով տեղական արտադրողներից եւ արտադրության մեջ օգտագործել էներգիախնայող կամ վերականգնվող, էներգիայով աշխատող տեխնոլոգիաներ՝ ջերմոցային գազերի արտանետումները հասցնելով նվազագույնի»։
   [1 էջ 53-54] 96ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Սոցիալական ձեռներեցության 7 սկզբունքներին հետեւում են ամբողջ աշխարհի կազմակերպությունները։
   Ֆորբսի 2019 թ.ի ցանկում ներկայացված են աշխարհի ամենաազդեցիկ եւ նորարարական սոցիալական ձեռեներեցության ընկերությունները, օրինակ՝ Մի թու Վի (ME to WE) Աշոկան(Ashoka), Օմիդյարի(Omidyar) ցանցը, Նիկայի(NIKA) ջրային ընկերությունն ԱՄՆ-ում, Գրեմեն Բանկում, Գուդվիլը(Goodwill) եւ այլն։
   [9] Սոցիալական ձեռներեցության շուկայավարման 7 «Փի»-երի սկզբունքը 1960-ական թվականներին, Է. Ժեռոմ ՄքՔարթին նախապես առաջարկեց մի մոդել, որը ներառում էր «Փի» տառով սկսվող չորս գործոնները, որոնք, 1980-ական թվականներին լրամշակվեցին նմանատիպ եւս երեք գործոններով։
   Սոցիալական ձեռնարկության շուկայավարման մոտեցումը ընտրելիս անհրաժեշտ է դիտարկել այդ գործոններից յուրաքանչյուրը եւ պատասխանել տվյալ կազմակերպությանը համապատասխան հարցերին։
  1. Արտադրանք (product). ի՞նչ ապրանք կամ ծառայություն է առաջարկում Ձեր ձեռնարկությունը։
   Ինչպիսի՞ն է ապրանքի/ծառայության որակը։
   Արդյոք այն լուծու՞մ է հաճախորդի համար առկա որեւէ խնդիր։
  2. Գին (price). ի՞նչ արժեք ունի հաճախորդին առաջարկվող ապրանքը կամ ծառայությունը։
  3. Աշխարհագրական տարածք (place). արդյոք առաջարկվող ապրանքը կամ ծառայությունը հասանելի՞ է հաճախորդի նախընտրած ժամկետներում եւ վայրում։
  4. Խթանում (promotion). ինչպե՞ս է Ձեր ապրանքը/ծառայությունը գովազդվում եւ ներկայացվում։
  5.Մարդիկ (people). Ովքե՞ր են սոցիալական ձեռնարկության վաճառքի, հաճախորդների սպասարկման, հաղորդակցման եւ այլ գործառույթների պատասխանատուները։
   Արդյոք նրանք ունե՞ն անհրաժեշտ հմտություններ։
  6. Գործընթաց (process). սոցիալական ձեռնարկության ի՞նչ այլ քայլեր են ազդում հաճախորդի գոհունակության մակարդակի վրա։
  7. Փաթեթավորում (packaging). ի՞նչ արտաքին տեսք ունի առաջարկվող արտադրանքը, ի՞նչ ուղերձ է այն փոխանցում հաճախորդներին։

Սոցիալական ձեռներեցությունը գործունեություն է, որի նպատակն է դիմագրավել սոցիալական մարտահրավերներին եւ միաժամանակ ապահովել ապրանքներ կամ ծառայություններ։
  Այն նաեւ ավելացնում է մրցակցությունը եւ գործնական աշխարհում համագործակցության նոր հարթակ է ստեղծում՝ խթանելով նոր սոցիալական գիտակցությանը, որտեղ մարդիկ առաջնորդվում են ոչ միայն նյութական, այլ նաեւ մարդասիրական արժեքներով։
  Դասական բարեգործության մեթոդները այլեւս հնացած են, չեն տալիս երկարաժամկետ արդյունքներ, նույնիսկ որոշ պարագաներում խոչընդոտում են տնտեսական զարգացմանը, քանի որ սոցիալապես կարիքավոր խմբերի մոտ ստեղծվում է կախվածություն` տրամադրվող նյութական աջակցություններից։
  Երբ խոսքը գնում է տնտեսական զարգացման, աղքատության դեմ պայքարի եւ սոցիալական շուկայական տնտեսության զարգացման մասին, սոցիալական ձեռներեցության մոտեցումներն առաջարկում են առավել արդյունավետ, շարունակական եւ կայուն արդյունքներ, քան ավանդական ձեւաչափերն են։
