Armenianամանակակից հայերենն աշխարհին այսօր ներկայացվում է երկու գրական տարբերակով `արևելահայերեն և արևմտահայերեն:  Արևելահայերենը Հայաստանի Հանրապետության պետական ​​լեզուն է, համընդհանուր հաղորդակցության, մամուլի, ռադիոյի, հեռուստատեսության, թատրոնի, կինոյի, տարրական և ավագ դպրոցների լեզուն:  Այն պետական ​​խնամքի առարկա է և մանրակրկիտ ուսումնասիրվել է լեզվաբանների կողմից: ArmArmenian- ը սփյուռքի համայնքի մեծամասնության լեզուն է:  Նրա հետ շփվում են աշխարհի չորս կողմերում ապաստանած հայերը, այս լեզվով տպագրվում են բազմաթիվ պարբերականներ, տրվում են ռադիոյի և հեռուստատեսության հաղորդումներ, ստեղծվում են գեղարվեստական ​​նկարներ: Անկախություն ձեռք բերելուց հետո, Հայրենիք-Սփյուռք կապերի հետագա մերձեցումից հետո Հայաստանում ավելի հրատապ դարձավ հայերենի հայերենի դասավանդումը, որի քննությունը հիմնված էր գիտության վրա:   Այսօր շատ հրատապ է թվում մեր լեզվի երկու տարբերակների սերտ մերձեցման և փոխադարձ հարստացման հարցը, որի իրագործումը պետք է սկսվի դպրոցներից և համալսարանների համապատասխան բաժիններից: Հայերենի դասավանդման հարցը առավել արդիական դարձավ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հայտնի հրապարակումից հետո, համաձայն որի `հայերենը 2010 թվականից ընդգրկված է վտանգված, վտանգված լեզուների ցանկում: Այս պարագայում մայրենի լեզվի երկու գրական տարբերակների մերձեցումը և համեմատական ​​ուսմունքն ընկալվում են որպես հայրենասիրական քայլ ՝ քաղաքացիական պարտականությունից դուրս: Հայ-հայ գրական լեզվի հակիրճ ուսումնասիրությունը ներառված է միայն ավագ դպրոցի հումանիտար ուսումնական ծրագրում, մինչդեռ հայ-հայերեն ձեռագրերի ուսուցումը սկսվում է ավագ դպրոցի 8-րդ դասարանում և շարունակվում է ավագ դպրոցի բոլոր դասարաններում:  Այս պարագայում հայ-հայկական բնօրինակների ուսումնասիրությունը կարող է միաժամանակ դառնալ հայ-հայ գրական լեզվի ուսումնասիրման գործընթաց: Հայերենի դասավանդումը միջնակարգ դպրոցում պետք է իրականացվի գործնական ձևով `բնագրի վերաբերյալ աշխատանքների շրջանակներում: Համեմատության մեթոդի միջոցով ակնհայտ են դառնում մայրենիի երկու տարբերակների նմանություններն ու տարբերությունները, իսկ հայոց լեզվի լեզվական առանձնահատկությունների ընկալումը դառնում է ավելի դյուրին ու մատչելի: Դասընթացը կարող է իրականացվել ինչպես ինդուկտիվ, այնպես էլ դեդուկտիվ մեթոդներով: Առաջին դեպքում սովորողը, ծանոթանալով լեզվական իրականությանը, իր արտահայտությունն է գտնում բնագրի համատեքստում:   Երկրորդ դեպքում սովորողը մեկնաբանում է լեզվական իրողությունները `մեկնաբանելով հայ-հայերեն բառերը և բնօրինակով: Ինչպես հայտնի է, արեւելահայ-արեւմտահայ գրական լեզուները ձեւավորվել են տարբեր բարբառային հիմքերի վրա:   Եթե ​​Արարատյան բարբառը հիմք է ծառայել արեւելահայերենի համար, ապա Պոլսի բարբառը հայ-հայ գրական լեզվի համար: 1 Շահինյան Դ., Կորուստի եզրին գտնվող հայ. «Ասպարեզ» պարբերական, Ստամբուլ, 2010 (ինտերնետ): Սա է երկու գրական լեզուների հնչյունական, ուղղագրական և քերականական տարբերությունների հիմնական պատճառը: Երկու գրական լեզուների հիմնական հնչյունաբանական տարբերությունները բաղաձայնների շարժումներն են:  Հայերենում b, c, d, d, j ձայնավորներն արտասանվում են որպես խուլ շնչող, p, q, t, ts, ch, իսկ հասարակ խուլերը ՝ p, k, t, ts, j, դառնում են ձայնավորներ ՝ b, c, d, ձ, ջ (որոշ բացառություններով), ինչպես գեղեցիկ - գեղեցիկ, Պետրոս - Bedros և այլն:  ArmArmenian- ի արտասանության մեջ r ձայնը վերացվում է, և rr արտասանվում է նույն կերպ (aru-aru, aru-aru): ArmArmenian- ի արտասանության առանձնահատկությունները ավելի մատչելի կլինեն `ցուցադրելով ուսումնասիրված բնօրինակների արտասանությունը:  Originalանկալի է համատեղել բնօրինակ տարբերակները արևելահայերենով և արևմտահայերենով, հատկապես, եթե ուսուցումը զուգորդվում է ստեղծագործությունների ձայնագրություններ լսելու հետ (կարդում են Հրաչյա Ներսիսյանը, Վահրամ Փափազյանը և այլ վարպետներ): Գիշերը քաղցր է, գիշերը ՝ հեշտ: Հաշիշի օծանելիքով և բալասանով: Թեթև ճանապարհը անցնում եմ գինով: Գիշերը քաղցր է, գիշերը ՝ հեշտ .... Մ.Մեծարենց, «Սիրերգ» Գիշերը քաղցր է, գիշերը ՝ հեշտ: Հաշիշ օձ և պալասան: Ես գնալու եմ քնելու Լուսենի ճանապարհին, Քիշերը քաղցր է, Քիշերը հեշտ է .... Այնուհետև կկատարվեն գործնական վարժություններ ըստ բնօրինակ թեմաների, ինչպիսիք են. - Կարդացեք տրված բառերը հայերեն-հայերեն արտասանության մեջ 1: Erաղիկ, փառք (փարք), ջոջ (չոչ): 1 Առաջադրանքների մեջ ներառված նմուշներն ընտրված են հանրակրթական դպրոցի դասագրքերում ընդգրկված հայահայ հեղինակների աշխատանքներից (Գասպարյան Դ., Գրականություն, 8-րդ դասարան, Ե., «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն, 2017, էջ 187-223:  Կիրակոսյան Վ., Ավետիսյան.., Գրականություն, 11-րդ դասարան, Ե., «Մանմար» հրատարակչություն, 2010, էջ 15-109): -Շարունակել դերանունների շարքը `բացատրելով արտասանությունները. Անձը` հետո, անձը `անցավ, առջևը` արջը, հոսքը `արական, մեխը` ճզմելը, լուռ `լուրերը, առաջ` հառաչելը: -Հետևյալ հատուկ անուններն արտահայտվում են բնորոշ հայերեն լեզուներով. ) Հակոբոս), Դիկրանուհի (Տիգրանուհի): Հայ-հայկական բնօրինակների մասին լեզվաբանական աշխատանքի հաջորդ քայլը բանավոր աշխատանքն է: Հայերենը արահայերենի գրական լեզուների հիմնական բառապաշարն է, բայց կան բառեր, որոնք օգտագործվում են միայն հայ-հայերենում: Նման բառերի առանձնացումը և դրանց բացատրությունը արևելահայերեն տարբերակներում ոչ միայն կօգնի «հայտնաբերել» գրական ստեղծագործության բովանդակությունը, այլև կհարստացնի ուսանողի բառապաշարը: Բնօրինակների շուրջ բանավոր աշխատանքը պետք է կատարվի հետևյալ առաջադրանքներով. -Օգտագործելով Ս. Սաքապետոյանի բառարանից նշեք հայ-հայերեն համարժեքները. (Խորը), ակաձձուն (լրիվ), առավոտյան (առավոտյան), զաքաթել (կարոտ), կալյակ (կաթիլ), համբուն (համակ), համր (դանդաղ), հեշտ (հաճելի), memik), πατάρον (սուտ), պարտապան (հոգնած): (կերակրել), պաթիր (դժվար), ջամբել. Գրեք այն բառերը, որոնք ունեն տարբեր իմաստներ արևելահայերենում և հայերենում. բարբառ, պահարան, երաժիշտ, բառարան, գործատու, կողպեք, ալեհավաք ալյաք, ախոյան, բանավոր: - Գրիր տրված բառերի հայ-հայերեն տարբերակները. ), ազգանուն (մականուն)), խոնավ (պարտական), քամի (քամոտ): 1 Սաքապետոյան Ռ., Հայալեզու դասագիրք, Ե., Երեւանի համալսարանի հրատարակչություն, 2006, էջ 317 - 490: Հայերենի քերականական իրողություններին ծանոթությունը հնարավոր է դառնում գործնական ուսուցման միջոցով:  Կիրառելով ուսուցչական-դեդուկտիվ մեթոդը `ուսանողներին նախ պատկերացում է տրվում հայ-հայերենի քերականական առանձնահատկությունների մասին, կիրառվում են բնօրինակ աշխատանքներ: Հայտնի է, որ արևելահայ և արևմտահայ գրական լեզուների (օրինակ ՝ բարբառների) տարբերակման առաջին առանձնահատկությունը բայի որոշյալ հոդի ներկա ժամանակի կազմությունն է (հոսում է - հոսում է, անցնում է - անցնում է):   Ուսանողը կիմանա այս լեզվական իրողությունը `դիտարկելով ուսումնասիրված ձեռագրերը, ինչպիսիք են` them Նրանց միջով խորը դող է հոսում    Դ. Վարուժան, «oryորյան ծովեր»… Եվ ես դողացող ափով անցնում եմ ավազի միջով ...   Մ. Մեծարենց, արեւելյան հայերենում «Նավակներ» -ը գերազանցում է գոյականի հոլովումը, իսկ հայերենում `հոլովումը:   Հոգնակի թվով, -er, -ner ածանցներից հետո, ընդհանուր առմամբ, հոլովն ավելանում է:  Դաշտի ճանապարհին, կամ լեռան լանջին… Մ. Մեծարենց, «Հյուղ» Արվեստը ոսկի է, այդպիսի բոցեր… Դ. Վարուժան, «Հասուն արվեստ» -ը արևելահայերենում բացառիկի հիմնական ավարտն է, և արեւմտահայերենում դրանք են:      Theանապարհին, գետում և դաշտում… Տո՛ւր ինձ, Տե՛ր, ուրախությունը անանձնական:   Մ. Մեծարենց, «Տո՛ւր ինձ, Տեր» արեւելահայերենի եզակի վանկում, հայոց լեզուն վերջ չունի: Գոյական նշանակությունն արտահայտվում է կապի մեջ: Սիրտս անհայտացավ մթնշաղում… Մ. Մեծարենց, «Երկրորդական» Սեռական վանկը երբեք վճռական հոդված չի ստանում արևելահայերենով, այն կարող է ստանալ իսկական հայերենով: … Ալետայի հովտի հովտում Asովերն անցնում են:   Դ. Վարուժան, «oryորյան ծովեր» հոգնակիի ձևավորման ընթացքում, և հնչյուններով մի շարք բառեր, ի տարբերություն արևելահայերենի, հայտնվում են ոչ ձայնավոր հիմունքներով: … Բոլոր պտուղները աշնանը, Եվ մեղր, և կաթ, և գինի:   Մ. Մեծարենց, «Հյուղ» -ը արեւելահայերենում անորոշ հոդի փոխարեն դերանուն ունի: ArmArmenian– ում կա անորոշ հոդ ՝ հետադասություն (ձայնավորով, m ', mn):   Կախարդական մի խոսք կախարդեց սիրտս: Պ.Դուրյան, «Սիրել» ... Մի քիչ էլ, Ահ, փայլ, փայլ, ողջույն: Ես հիվանդ եմ.   Մ. Մեծարենց, «Ար» «Ար» հայերենը բնութագրվում է կրկնակի ժխտմամբ, որը երբեք չի արտահայտվում հայերեն:  Ոչ ոք չի ասել: «Հաք տղա, ինչու է նա գոռում»: Պ. Դուրյան, «Լիճ» Հայերենում ուղղակի խնդիրն ունի միայն մեկ ձև ՝ ուղիղ:  Ես ատում եմ դահլիճների փարթամ կանանց… Դ. Վարուժան, «Օ,, Թալիթա» Քերականության համառոտ տեսությանը ծանոթանալուց հետո բնօրինակների վերաբերյալ գործնական աշխատանքներ: «Բնօրինակից դուրս գրեք հայերենին բնորոշ քերականական ձեւերը, մեկնաբանեք լեզվական իրողությունը: - Հայերեն քերականական տառերի դիմաց գրել արեւելահայերեն տարբերակները: Պ.Դուրյան, «Իմ մահը» հոգիս, ասում են ՝ դաշտերում, դու զգում ես, ես, նա, մի ծաղիկ, կանայք, իմ մանչերը, նա եկավ, ցույց տվեց նրան, ասաց նա, ինձ, բոլորին , - Նախահայկական քերականական ձիերը դարձնել արմահայ: - Համեմատեք հայ-հայ-բնօրինակները `նշելով քերականական տարբերությունները: Flowersաղիկներով անուշահոտ քամին երեկոյան բուրում է անուշահոտ քամին, Անուշաբույր երազ է իջնում ​​հոգիների վրա, Որքան հեշտ է այս գիշերվա մթնշաղը:             Մ. Մեծարենց, «Ակացիաների փայլի տակ» ծաղիկներից հանգիստ տերեւներ է թափում: Երեկոյան բույրերով անուշահոտ քամին, Հոտ է գալիս հոգիների վրա: Այսպիսով, հայ գրականության նմուշները կարելի է սովորել հայ գրականության դասընթացներին ՝ բնօրինակին վերաբերող աշխատանքի շրջանակներում:  Ուսանողները սովորում են արևմտահայերեն ՝ համատեղելով արևելահայերենը և արևմտահայերենի լեզվական իրողությունները: Երկու գրական լեզուների ընդհանրություններն ու տարբերությունները ակնհայտ են դառնում արևելահայերենի և արևմտահայերենի բնօրինակների զուգորդմամբ: Հայ-հայ գրական լեզվի իմացությունը նպաստում է գրական ստեղծագործության բովանդակության ընկալմանը և գեղարվեստական ​​արժանիքների բացահայտմանը: Հայոց լեզուն ուսումնասիրելը հայրենասիրական քայլ է քաղաքացիական պարտքի իրականացման գործում: ԳԻՐՔ 1. Շահինյան Դ.Հայաստանի Հանրապետությունը ոչնչացման եզրին է:  «Ասպարեզ» պարբերական:  Ստամբուլ  2010 (ինտերնետ): 2. Գասպարյան Դ. Գրականություն:   8-րդ դասարան:   Այո՛   «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն: 2017 թ.  էջ 187-223:  Կիրակոսյան Վ., Ավետիսյան.. Գրականություն.  11-րդ դասարան: Այո՛  «Մանմար» հրատարակչություն:  2010 թ.  էջ 15-109): 3. Սաքապետոյան Ռ., Հայ-հայկական դասագիրք:  Այո՛  Երեւանի պետական ​​համալսարանի մամուլ:  2006 թ.  էջ 317 - 490: ։

Այսօր խիստ հրատապ է հնչում արևելահայ և արևմտահայ գրական լեզուների  մերձեցման  և  փոխադարձ  հարստացման  խնդիրը,  որի  իրականացումը  սկսվում է դպրոցներից ու բուհերի համապատասխան բաժիններից։
    Հանրակրթական  դպրոցի  միջին  դասարաններում  արևմտահայերեն  բնագրերի շուրջ կատարվող լեզվական աշխատանքները լայն հնարավորություն են  ընձեռում գործնական ճանապարհով ճանաչելու արևմտահայ լեզվի հնչյունաբանական, քերականական և բառապաշարային առանձնահատկությունները։
