«Ինձ որպես անձ հարգելը պարտադիր չէ, բայց դատարանը հարգելը պարտադիր է:  «Ինձ չի հետաքրքրում, թե դուք ինչ եք մտածում իմ մասին, բայց դուք պետք է հարգեք դատական ​​համակարգը և օրենքը», - ասաց Ֆրանկ Կապրիոն ՝ ԱՄՆ-ի այսօրվա ամենահայտնի և սիրված դատավորը:  Դատարանի նկատմամբ հարգանքը նշանակալի ազդեցություն ունի դատական ​​համակարգի արդյունավետության և դատական ​​համակարգի անկախության վրա:   Իհարկե, նշված երեւույթների վրա ազդող գործոնները բազմաթիվ են ու բազմաշերտ, որոնցից յուրաքանչյուրն արժանի է ուշադրության:   Հասարակությունը կամ դատարանը հարգող անհատը երբեք չի փորձի ճնշում գործադրել դրա վրա:  Հարկ է նշել, որ երբ մենք խոսում ենք դատարանի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի մասին, մենք հիմնականում նկատի ունենք ոչ թե դատարանն ու կողմերը, այլ դատարան-հասարակություն հարաբերությունները, քանի որ առաջին դեպքում կողմերն ավելի շատ կաշկանդված են 21 ԴԱՏԱՐԱՆ և՛ հոգեբանորեն և հստակ ձևակերպված իրավական նորմեր, որոնք նվազեցնում են դատարանի նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորումը:   Ավելին, գրեթե բոլոր երկրներում գործող քրեական օրենսդրությունը համապատասխան պատիժներ է սահմանում դատարանի կողմից կողմերի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի համար:  Informationամանակակից տեղեկատվական դարաշրջանում, երբ լրատվամիջոցներից բացի այլ անձ, ըստ էության, տեղեկատվության աղբյուր է, և սոցիալական ցանցերը դրա տարածման հիմնական գործիքն են, դատարանների և դատավորների բարի համբավն ու պատիվը դառնում են գործնականում խոցելի և անպաշտպան տեղեկատվության անվերահսկելի հոսքի ներքո:   Ավելի հաճախ, քան ոչ, ժամանակակից տեղեկատվական հարթակները հնարավորություն են տալիս գաղտնի ճնշում գործադրել դատավորի վրա կամ վարկաբեկել ոչ միայն որոշակի դատավորի, այլև ամբողջ դատական ​​համակարգի նույնիսկ դատական ​​ակտի ուժի մեջ մտնելուց հետո:  Վերոնշյալ երեւույթը իրավունքի պատմության մեջ հայտնի է որպես «դատարանի սկանդալացում» [1]:  Ինչու՞ պատմությունը, քանի որ այն ըստ էության կորցրել է իր արդիականությունը և հնացել է իր ծագման երկրում ՝ Անգլիայում:   Սակայն վերջերս, այս տերմինի վերաբերյալ քննարկումները վերակենդանանում են որոշներում, հիմնականում զարգացող երկրների մասնագիտական ​​շրջանակներում, և այն ստանում է նոր գույն և իրավական ձևակերպում:  Անգլիական քրեական օրենսդրությունում «դատարանի սկանդալը» համարվում էր դատարանի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք, որն արտահայտվում էր դատարանի հեղինակությանը վնաս հասցնող տեղեկատվության տարածմամբ, դատարանում անվստահություն սերմանելով կամ դատավորի անաչառության վրա ստվեր գցելով:  Ըստ էության, «դատական ​​սկանդալ» եզրույթն օգտագործվում է նկարագրելու համար դատարանի նկատմամբ կոշտ վերաբերմունքը ավարտված գործերի հետ կապված կամ ընդհանրապես (հիմնականում հրապարակման միջոցով), որը նպատակ ունի խաթարելու հեղինակության և հասարակության վստահությունը դատական ​​համակարգի նկատմամբ: [2]  Տերմինը ծագել է 18-րդ դարում [3] և լայն տարածում գտավ, երբ դատավոր լորդ Մենսֆիլդը փոփոխություններ կատարեց Wilոն Ուիլկսի գործի մեջ, և մի պարոն Ալմոնդ հրապարակեց և սկսեց վաճառել «Defրպարտության նամակ, հրամանագրեր (որոշումներ), փաստաթղթի առգրավում»: անանուն գրքույկ «և ...» վերնագրով, որում ասվում է, որ դատարանը փոփոխել է Wil. Ուիլկսի վերաբերյալ դատական ​​ակտը «առանց պատշաճ ընթացքի, անհիմն և ապօրինի» [4] ՝ դրանով կասկածի տակ դնելով դատավորի ազնվությունը, անկողմնակալությունը և նախադեպային իրավունքը: հարգանք նրա նկատմամբ և ենթադրելով, որ նա քաղաքական կողմնակալություն է ցուցաբերել:   Պատմությունը ցույց է տալիս, որ գրքույկն այնքան սիրված էր, որ այն վերահրատարակվեց երեք անգամ:   Երբ դատախազները հայց ներկայացրեցին հրատարակչի դեմ, դատավոր Ուիլմոտը պատրաստեց դատարանի որոշման նախագիծ, բայց հաշվի առնելով այն փաստը, որ Ալմոնդն իրեն մեղավոր էր ճանաչել և ներողություն խնդրեց դատավորից, դատախազը մերժեց մեղադրանքը:   Միայն 37 տարի անց այս որոշումը (ըստ էության `նախագիծը) հրապարակվեց դատավոր Ուիլմոտի դատական ​​նախադեպերի ժողովածուում` դառնալով նախադեպ նման գործերի համար և դոկտրինալ շրջանակներում լայն քննարկման առարկա:   Մասնավորապես, այն նշում էր, որ ավելի մեծ սկանդալ չի կարող լինել, քան այն ժամանակ, երբ բրոշյուրներն ու լրագրողները ժողովրդին ներկայացնում էին, որ դատական ​​համակարգը, որը կոչված է նրանց պաշտպանելու, անդառնալիորեն կոռումպացված է:   Այդ դեպքում դատարանը կարող է պահպանել իր լիազորությունները, բայց այն միանգամից կկորցնի իր լիազորությունները, իսկ դատական ​​համակարգը չի կարող երկար գոյատևել առանց լիազորությունների:  Խոսքի ազատության սահմանափակման պատճառով անգլիական օրենսդրության մեջ դատական ​​համակարգի քննադատության բացարձակ անթույլատրելիության դրսևորումը տևեց մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, երբ Ռ. Գրեյը (1900) և հետագա գործերը սահմանվեցին որպես «դատական ​​սկանդալ» գործողություն կամ կրակ 23 ​​ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ Անհրաժեշտ է արհամարհանք սերմանել դատարանի նկատմամբ և նսեմացնել նրա լիազորությունները, պայմանով, որ դատարաններն ու դատավորները բաց լինեն քննադատության համար:   Հետևաբար, եթե քննադատությունը հիմնված է ողջամիտ դատողությունների վրա, որոնցից կարելի է եզրակացնել, որ դատական ​​ակտը չի համապատասխանում օրենքին կամ չի բխում հանրային շահերից, ապա այն չի կարող որակվել որպես «դատական ​​սկանդալ»:  20-րդ դարի «դատական ​​սկանդալի» տարբեր դատական ​​նախադեպերում մենք գտնում ենք դատարանների դիրքորոշումները, որոնք մի կողմից հորդորում են դատավորներին «երբեմն« լռել / անտեսել », և առավել եւս ՝ չօգտագործել լծակները լռելու համար: քննադատներ. քանի որ խաղադրույքի բարձրագույն արժեքը խոսքի ազատությունն է:   Նոր դարաշրջանի անգլիական դատական ​​պրակտիկան ընդունելի է համարել այն, որ անձը իրավունք ունի դատական ​​ակտը անվանել անարդար կամ անօրինական:   Մյուս կողմից, դատարանները խնդրում են իրենց հակառակորդներին (խորհրդարանի ներսում և դրսում) հիշել, որ ի պաշտոնե դատավորները զրկված են համարժեք պատասխան տալու և, առավել եւս, քաղաքական երկխոսության մեջ մտնելու հնարավորությունից:  Timesամանակակից ժամանակներում, ինչպես նշվեց վերևում, անգլիական օրենսդրությունը գրեթե մոռացված է, և 2012 թ.-ին Մեծ Բրիտանիայի իրավաբանական կոմիտեի կողմից հրապարակված խորհրդատվական զեկույցը առաջարկեց, որ Խորհրդարանը վերացնի «դատական ​​սկանդալի» ինստիտուտը [6], ինչը չի կարելի ասել Բրիտանական այլ համագործակցության մասին: երկրներ Այս ինստիտուտը դեռ արդիական է, և մենք դեռ քննարկում ենք այս խնդրի վերաբերյալ դատական ​​պրակտիկայում և դոկտրինալ շրջանակներում:  Նշվում է, որ եթե Միացյալ Թագավորությունում վաղուց չեն տեսել նման դեպքեր, ապա Մավրիկիուսի նման փոքր երկրներում դատական ​​համակարգը ավելի խոցելի է, և անհրաժեշտ է հետաքննել դատական ​​սկանդալի պատասխանը [7]:   Նման տեսակետ է արտահայտվում Սինգապուրի վերաբերյալ:   Inիմբաբվեի Գերագույն դատարանը 2000 թվականին որոշում կայացրեց արդարացնել «դատական ​​սկանդալի» հանցագործությունը ՝ պնդելով, որ դատարանները չունեն այլ հարթակ, որի վրա կարող են պատասխանել քննադատություններին:   Նրանք չեն կարող նման հարցեր քննարկել հասարակության առջև ՝ առանց նրանց անկողմնակալությունը խաթարելու:   Այդ պատճառով այդպիսի պաշտպանությունը տրամադրվում է դատավորներին, այլ ոչ թե այլ պաշտոնյաների և քաղաքական գործիչների:  Ի տարբերություն դրա, Կանադայում, Միացյալ Նահանգներում և Ավստրալիայում քննարկվող ինստիտուտը հազվադեպ է հաջողակ գործում, քանի որ դատարանները սահմանափակում են այն խոսքի ազատության սուրբ իրավունքով:  Եթե ​​ուսումնասիրենք Բրիտանական Համագործակցության տարբեր անդամ պետությունների վերաբերմունքն այս խնդրի նկատմամբ, ապա պարզ կդառնա, որ այնտեղ, որտեղ հասարակության անդամներն ունեն համեմատաբար բարձր իրավական և քաղաքական մշակույթ, ժողովրդավարության մակարդակը բարձր է, խոսքի ազատությունը երաշխավորված է և գոյություն ունի: կառավարության նկատմամբ հասարակական վերահսկողության բարձր աստիճան: Նրանք մոռանում են այս հաստատությունը:  Իհարկե, մենք խորապես հավատում ենք, որ խնդիրը միայն այն չէ, որ այդ երկրներում դատարաններն ու ժողովրդավարական հասարակությունը նախընտրում են խոսքի ազատությունը և պետական ​​մարմինների նկատմամբ հասարակական վերահսկողության անհրաժեշտությունը `դատական ​​իշխանության լիազորությունների իջեցման հաշվին:   Կարծում ենք, որ, ի միջի այլոց, պատճառն այն է, որ հասարակության անդամները տարիների ընթացքում սովորել են հարգել դատական ​​համակարգը և չանցնել ողջամիտ քննադատության սահմանները, և դատարանները այդ հարգանքը վաստակել են իրենց գործունեության միջոցով:  Այնուամենայնիվ, ինչպես վերը նշվեց, «դատական ​​սկանդալ» տերմինը ժամանակ առ ժամանակ քննարկման առարկա է դարձել, հատկապես ինտերնետի ի հայտ գալուց ի վեր, և հատկապես զարգացող երկրներում, ներառյալ ՝ հռոմո-գերմանական իրավական ընտանիքը: վարք, որը ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն փորձում է խարխլել դատական ​​իշխանության հեղինակությունը:   Ֆրանսիական մասնագիտական ​​շրջանակներում այս երեւույթը կոչվում է «դատավորների քննադատություն», բայց դրա հետ կապված վեճերը քննվում են քաղաքացիական դատավարություններում:  Որպես հետաքրքիր օրինակ բերենք Ռուսաստանի մասնագիտական ​​շրջանակներում քննարկված թեզը, որ անհրաժեշտ է օրենսդրորեն կարգավորել հարցը և պատասխանատվություն սահմանել նրանց համար, ովքեր, օգտագործելով ժամանակակից աշխարհում ստեղծված հնարավորությունները, փորձում են վարկաբեկել կամ ճնշում գործադրել դատարանի վրա ՝ տարածելով պատվիրել և տպագրել է նյութեր լրատվամիջոցներում:   Այսպիսով, 2019 թ.-ին Ռուսաստանի Դաշնության դատավորների խորհրդի նախագահ Վ. Մոմոտովը տարածեց իր զեկույցը «Հարգանքը դատարանի նկատմամբ որպես իրավական կատեգորիա» և հետագայում զարգացրեց այն միտքը, որ «դատական ​​սկանդալը» պետք է ամրագրվի Ռուսաստանի օրենսդրության մեջ, քանի որ առանձին հանցագործություն ՝ վկայակոչելով դրա հիմնավորումները [10]:  2019-ին նույն թվականին Ռուսաստանի Դաշնության դատավորների ասամբլեան ընդունեց դատական ​​համակարգի տեղեկատվական քաղաքականության հայեցակարգը, որն ամրագրեց «դատարանի սկանդալը» որպես «... դատական ​​համակարգի նկատմամբ հասարակական կարծիքի շահարկում, նրա հեղինակության նվաստացում, անկանոն և անհիմն քննադատություն, որը ցնցում է հասարակության վստահությունը արդարադատության գործընթացի նկատմամբ: «Եվ շատ անհրաժեշտ համարվեց responsibilityԼՄ-ներում այդ երեւույթի դրսևորման համար պատասխանատվություն նախատեսելը: [11]  Ինչպես և սպասվում էր, ի պատասխան ԼՄ-ները բարձրացրեցին այն հարցը, թե ով է ավելի շատ սկանդալացնում դատարանը, լրատվամիջոցները կամ դատավորներն իրենց անտեղի, երբեմն հրապարակավ ընկալվող անբարոյական վարքի, կոռուպցիոն սկանդալների մասին 26 ՕՐԵՆՔ ներգրավվածության և այլնի համար ՝ բերելով փաստեր, որոնք հիմնավորում են իրենց փաստարկները: ,   Արդյունքում, մեր գնահատմամբ, դատավորների համայնքը, ինչպես նշվում է ռուսական հայտնի ասացվածքում, ցանկանում էր բարիք գործել, պարզվեց, որ, ինչպես միշտ, նրանք բացեցին Պանդորայի արկղը և ինտերնետը ողողվեց փաստական ​​տեղեկատվությամբ: դատավորների կողմից դատական ​​համակարգը սկանդալացնելու մասին:  Ինչ վերաբերում է հայկական իրականությանը, «դատական ​​սկանդալ» եզրույթը, որպես այդպիսին, անծանոթ է մեր իրականությանը, ինչը չենք կարող ասել ժամկետի տակ ենթադրվող երեւույթների մասին:   Ինչպես աշխարհում, այնպես էլ մեր երկրում, ինտերնետի լայն կիրառմամբ, ավելի հաճախակի են դարձել տեղեկատվական նյութերը, որոնք քննադատում են դատական ​​համակարգը, ինչպես նաև վարկաբեկում են ողջամիտ քննադատության սահմանները:   Վերջիններս ոչ մի կերպ չեն կարող նպաստել, և ավելի հաճախ դրանք խոչընդոտում են դատական ​​իշխանության բարձր հեղինակության պահպանմանը:  Ավելին, ինչպես բնորոշ է շատ ժամանակակից երիտասարդ ժողովրդավարություններին, Հայաստանում նույնպես հասարակության տարբեր խավերի ներկայացուցիչները, ինչպես նաև դատավորները, դատարաններում հանդես են գալիս որպես սկանդալային սուբյեկտներ:  Ինչ վերաբերում է դատարանը սկանդալացնելու լայն հասարակության տարբեր փորձերին, ապա հարկ է նշել, որ ՀՀ Գերագույն դատական ​​խորհուրդը արձանագրել է նմանատիպ մի երևույթ և մի քանի անգամ անդրադարձել է դրան ՝ նշելով, որ որոշ դեպքերում շրջադարձություններ անեծքների մեջ ... »:   Կարևորելով ժողովրդավարական հասարակության մեջ սուր քննադատության և ազատ արտահայտման հնարավորությունը `ԲԴԽ-ն բոլորին կոչ արեց զերծ մնալ դատավորների հասցեին նման վիրավորական արտահայտություններ վիրավորելուց և տարածելուց և հավաստիացրեց, որ նրանք կշարունակեն ձեռնարկել անհրաժեշտ քայլեր` դատական ​​համակարգի վերափոխումն ու վերականգնումն ապահովելու համար: , որը կնպաստի 27 ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՝ կառուցելու հասարակության վստահությունն ու հարգանքը համակարգի նկատմամբ և հրաժարվելու դրա անդամների վերաբերյալ վիրավորական տեսակետներ հայտնելուց: [12]  Դատավորների ուղղակի, օրինականորեն սահմանված պարտավորությունն է գործել օրենքի շրջանակներում, թույլ չտալ նյութական կամ դատավարական իրավունքի նորմերի կամ դատավորի վարվելակերպի կանոնների խախտում, բարձր հեղինակություն պահպանել իրենց, դատարանի և դատարանի նկատմամբ: դատական ​​համակարգ:   Մինչդեռ Հայաստանի երրորդ հանրապետության պատմության մեջ քիչ չեն դեպքերը, երբ դատավորներն իրենք են իրենց վարքով սկանդալացրել դատական ​​համակարգը, և այդ գործերը, ներառյալ խոսքի իրավունքի և մամուլի ազատության իրականացման պատճառով, հայտնի են դարձել լայն հասարակությունը ՝ որպես կարգապահական վարույթի հիմք:  Օրենսդրական վերջին փոփոխություններով ՀՀ օրենսդրության մեջ ներդրվեց գործիքակազմ ՝ դատավորների բարոյականության ստուգման կարգ, ինչը, մեր կարծիքով, նաև արդյունավետ միջոց է կանխելու դատական ​​համակարգի գոնե սկանդալացումը դատավորների կողմից:  Ամփոփելով «դատական ​​սկանդալի» ՝ որպես ինստիտուտի պատմ-համեմատական ​​վերլուծությունը, նշենք, որ մենք չենք կիսում այն ​​տեսակետը, որը շրջանառվում է Ռուսաստանի իրավական դոկտրիններում, որ հասարակության (և մասնավորապես լրատվամիջոցների) կողմից դատարանի սկանդալացմանն ուղղված գործողությունները ) պետք է լինի միանշանակ հանցավոր: ,   Չժխտելով այս երեւույթի տարածված տարածվածությունը ժամանակակից իրականության մեջ, մենք գտնում ենք, որ դրա վերացումը պետք է պայմանավորված լինի մի կողմից ՝ հասարակության անդամների շրջանում բարձր իրավական մշակույթի, ժողովրդավարական արժեքների, պետական ​​ինստիտուտների նկատմամբ վստահության և հարգանքի սերմանմամբ: ,   Մյուս կողմից, դրան պետք է նպաստեն դատական ​​իշխանության ներկայացուցիչները `իրենց բարձր բարոյական հատկություններով, մասնագիտական ​​զսպվածությամբ, պրոֆեսիոնալիզմով, հասարակության հսկողության նկատմամբ բացությամբ, հաշվետվողականությամբ և լավ որակումներ ենթադրող այլ որակների դրսևորմամբ:  Ի վերջո, պատահական չէ, որ Անգլիայի օրենսդրության մեջ քննարկվող ինստիտուտը գրեթե հնացավ, երբ դատարանները հասարակության մեջ մեծ վստահություն ստացան իրենց գործելաոճի նկատմամբ, ճանաչեցին արտահայտվելու ազատության իրավունքի կարևորությունը ժողովրդավարական հասարակություններում և հասարակության ներկայացուցիչների, մասնավորապես լրատվամիջոցները, ընդունեցին ողջամիտ քննադատությունն ու դատարանները: անհարկի սկանդալացված չլինելու միջեւ անտեսանելի հիմնավոր գիծը չխախտելու կանոնը:  , ։

Սույն հոդվածի շրջանակներում պատմահամեմատական քննության առարկա է դարձել դատարանի եւ դատական իշխանության նկատմամբ հասարակության լայն շերտերի ունեցած վստահությունը խաթարող գործոններից մեկը, որն անգլիական քրեական իրավունքի պատմությանը հայտնի էր «դատարանի սկանդալիզացիա» եզրույթով։
  Ներկայացվում են նաեւ ժամանակակից աշխարհում այդ երեւույթի դրսեւորման ձեւերը եւ մասնագիտական շրջանակներում դրա նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը։
