Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Կահիրեի մասնաճյուղի ֆինանսավորմամբ 2010թ. առայսօր լույս է տեսնում «Արեգ» պարբերականը, որը շարունակում է կատարել «Արեւ» օրաթերթի արաբերեն հավելվածի առաքելությունը։
   «Արեգ» պարբերականը «Արեւ»ի արաբերեն հավելվածի նման ձգտել է ուշադրության կենտրոնում պահել եգիպտահայ հասարակական, քաղաքական նշանավոր գործիչների գործունեության լուսաբանումը եւ արաբախոս ընթերցողի շրջանում վառ պահել նրանց հիշատակը։
  Եգիպտահայ համայնքը մշտապես կարեւոր դերակատարում է ունեցել Եգիպտոսի հասարակական-քաղաքական կյանքում։
   Հայերը աչքի են ընկել մշակույթի եւ կրթության բնագավառում եւ կարեւոր օղակ 356ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ են հանդիսացել Եվրոպայի առաջադեմ գաղափարները, եվրոպական կրթական համակարգը, լեզուները Եգիպտոսում ներդնելու եւ ուսուցանելու գործում։
   Արաբերեն պարբերականը նկատում է, որ եգիպտահայ համայնքի ներկայացուցիչները նախեւառաջ փայլուն տիրապետել են հայերենին եւ թուրքերենին։
   Բազմաթիվ հայեր նաեւ արաբերենին են տիրապետել, ստեղծագործել են այդ լեզվով։
   Թարգմանչական գործը Եգիպտոսում 18-րդ դարի վերջերին եւ 19-րդ դարի ընթացքում կազմակերպել են հիմնականում հայերը, որոնք տարբեր թարգմանություններ են կատարել անգլերենից, ֆրանսերենից եւ իտալերենից թուրքերեն, արաբերեն ու հայերեն։
   Եգիպտահայ թարգմանիչներից «Արեգ» պարբերականը ներկայացնում է Պողոս Բեյ Յուսուֆյանի գործունեությունը, որը, 18-րդ դարի վերջերին աշխատելով որպես թարգմանիչ Իզմիրում Բրիտանիայի հյուպատոսարանում, 1798 թ. վերադառնում է Ալեքսանդրիա եւ մոտ 30 տարի անմնացորդ ծառայում Եգիպտոսի պետական կառավարման համակարգում Մուհամմադ Ալիի կառավարման տարիներին [1, No 42, 6-10 էջեր]։
  Մուհամմադ Ալիի կառավարման շրջանում ձեւավորվեց Եգիպտոսի արտաքին գործերի նախարարությունը, որը սկզբնական շրջանում կոչվում էր առեւտրի եւ պետական հարցերի դիվան։
   19-րդ դարում այդ պաշտոնը գերազանցապես զբաղեցրել են Եգիպտոսի հայ համայնքի ներկայացուցիչները` Պողոս Բեյ Յուսուֆյանը (1837-1844), Արթին Չրաքյանը (1844-1850), Ստեփան Դեմիրճյանը (1853-1857), Նուբար Նուբարյանը (1866-1874, 1878-1879, 1884-1888), Տիգրան Աբրոյանը` փոխարտգործնախարար (1882-1891) [2, No 5, էջ 18]։
   Այնուհանդերձ, հայերի ամենամեծ ներդրումը Եգիպտոսի տնտեսությունում առեւտրի ոլորտն է, որը մեծ ծաղկում ապրեց այդ շրջանում։
   «Արեւ» օրաթերթի արաբերեն հավելվածը նշում է, որ բազմաթիվ հայերի Եգիպտոսում կոչում էին «առեւտրի գործակալներ», ուստի պատահական չէ, որ Մուհամմադ Ալիի օրոք առեւտրի նախարարի (վեզիրի) պաշտոնը զբաղեցրել են հայերը` Պողոս Բեյ Յուսուֆյանը (1826-1833 թթ.), Արթին Չրաքյանը (1833-1850 թթ.)։
   Ամսագիրը մեծապես կարեւորում է Պողոս Բեյ Յուսուֆյանի դերը եգիպտական պետական համակարգում` ներկայացնելով վերջինիս որպես Մ. Ալիի մերձավոր շրջապատի անդամ [1, No 42, էջ 7]։
   Պողոս Բեյ Յուսուֆյանը եղել է Մուհամմադ Ալիի գլխավոր թարգմանը, առաջին կարգի խորհրդականը։
   Հայազգի պե357ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ տական գործիչն իր գործունեությամբ մեծապես նպաստեց Եգիպտոսում կարգ ու կանոնի ապահովմանը, տնտեսության աշխուժացմանը։
  Պողոս Բեյ Յուսուֆյանը համոզված էր, որ Եգիպտոսի հարստության բանալին արտաքին աշխարհի հետ առեւտուրն էր, ուստի պետական հաշվեկշռի տակ ներառվեցին երկրի մաքսատներն ու հողագործական արտադրությունները, կազմակերպվեցին ներքին եւ արտաքին առեւտրի ցանցերը [4, էջ 73]։
   Առեւտրին զարկ տալու համար Ստամբուլից եւ Զմյուռնայից Եգիպտոս հրավիրվեցին հայտնի առեւտրականներ, որոնք սերտ կապեր ունեին Արեւմուտքի առեւտրային ընկերությունների հետ։
  1824 թ. Պողոս Բեյ Յուսուֆյանը Հնդկաստանի Բենգալ քաղաքից լեղակենի աճեցնելու եւ ներկը զտելու մասնագիտություն ունեցող 40 հայ ընտանիքների հրավիրեց Եգիպտոս՝ լեղակատունկի մշակումը զարգացնելու համար [4, էջ 75]։
   Հայազգի դիվանագետը լուրջ դերակատարում ունեցավ Պատերազմական դիվանի ստեղծման գործում, նրա խորհրդով բանակի շարքերը համալրվեցին տեղացիներով։
   Պողոս Բեյ Յուսուֆյանի վարած արտաքին քաղաքականության շնորհիվ 1841 թ. օսմանյան սուլթանի հրամանագրով Մուհամմադ Ալիի գերդաստանին ժառանգական իրավունք շնորհվեց Եգիպտոսի կուսակալության կառավարման գործում։
   Պողոս Բեյ Յուսուֆյանի բազմաբովանդակ գործունեության արդյունքում Եգիպտոսում բարելավվեց կրթական համակարգը. ստեղծվեց Հանրային կրթության գերագույն խորհուրդը, բացվեցին նախակրթարաններ, մասնագիտական վարժարաններ [1, No 42, 8-9 էջեր]։
   Եգիպտահայ քաղաքական գործիչը մեծ ծառայություններ է մատուցել նաեւ եգիպտահայ համայնքին։
   Մասնավորապես, նրա միջնորդությամբ մահվան եւ ժառանգության վերաբերյալ հարցերի տնօրինումը շնորհվեց Առաջնորդարանին [4, էջ 80]։
  Եգիպտահայ նշանավոր գործիչ Նուբար Նուբարյանն իր հուշերում նշում է, որ Պողոս Բեյ Յուսուֆյանը Մուհամմադ Ալիի ամենահավատարիմ մարդկանցից է եղել, ում հետ առաջին անգամ հանդիպել է 1810–ական թվականներին Ալեքսանդրիայում իր հայրիկի, որը Մուհամմադ Ալիի ներկայացուցիչն էր Փարիզում, հուղարկավորության ժամանակ։
   Պողոս Բեյ Յուսուֆյանն այնքան կարեւոր անձ է եղել Մուհամմադ Ալիի համար, որ վերջինս, երբ տեղեկանում է, որ 1844 թ. Պողոս Բեյ Յուսուֆյանին հուղարկավորել են առանց զինվորական ծի358ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ սակարգի, նկատողություն է անում Ալեքսանդրիայի կառավարչին` պահանջելով դիակը հանել գերեզմանից ու հուղարկավորել զինվորական ծիսակարգով [2, No 32, 10-11 էջեր]։
  Բացի տնտեսական ոլորտում գրանցած հաջողություններից՝ հայերը նաեւ մեծ ներդրում ունեցան Եգիպտոսի կրթական համակարգի բարելավման գործում։
   1826 թ. Եվրոպա ուսման նպատակով ուղարկված եգիպտական խմբում ընդգրկված էին նաեւ 4 հայեր` Արթին ու Խոսրով Չրաքյանները, Ստեփան Դեմիրճյանն ու Հովսեփ Բաշյանը։
  Ուսումն ավարտելուց հետո Ստեփան Դեմիրճյանը ղեկավարել է Փարիզի եգիպտական ռազմական դպրոցը, իսկ Արթին Չրաքյանը Յուսուֆ Հեքեքյանի հետ միասին կարեւոր դերակատարում է ունեցել Եգիպտոսի ինժիներական դպրոցի ստեղծման գործում։
  Եգիպտահայերը բազմաթիվ ղեկավար պաշտոններ են զբաղեցրել Եգիպտոսի կրթական տարբեր հանձնաժողովներում, կրթական ծրագրերում [2, No 123, 4-5 էջեր]։
   Խոսելով Եգիպտոսի կրթական համակարգի զարգացման մասին` «Արեգ» պարբերականը մեծապես արժեւորում է Արթին Չրաքյանի (Յակուբ Արթին) դերը 19-րդ դարի վերջին քառորդում կրթության զարգացման գործում։
   Արթին Չրաքյանը, զբաղեցնելով Եգիպտոսի կրթության նախարարի պաշտոնը 18851906 թթ., մեծապես նպաստել է Եգիպտոսում կրթական համակարգի բարելավմանը։
   Արթին Չրաքյանը, տիրապետելով տարբեր օտար լեզուների եւ ուսումնասիրելով օտար երկրների կրթական համակարգերը, 19-րդ դարի վերջերին հեղինակել է կրթական համակարգի բարելավման վերաբերյալ մի քանի աշխատություններ։
  Անձնվեր ծառայությամբ աչքի ընկած եգիպտահայ պետական գործիչների շարքում առանձնահատուկ տեղ ունի Յակուբ Արթին փաշան, որը Եգիպտոսի կրթական համակարգում կատարած բարեփոխումների համար արժանացել է «Ալ-Ուսթազ ալ-Քաբիռ» (մեծ վարպետ) անվանը։
   Յակուբ Արթին փաշան ծնվել է 1842 թ.։
   Եգիպտոսում նախնական կրթություն ստանալուց հետո ուսումը շարունակում է Կ. Պոլսում, այնուհետեւ մեկնում է Փարիզ, ուր մասնագիտանում է իրավունքի ոլորտում։
   Յակուբ Արթինը Եվրոպայում ուսանելու տարիներին սովորում է տարբեր լեզուներ`անգլերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, թուրքերեն եւ հին հունարեն։
   1870 թ. սկսած հայազգի գործիչը տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել Եգիպտոսի պետական կառավարման ա359ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ պարատում. մասնավորապես կրթության եւ ֆինանսական ոլորտում զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ։
   1880 թ. նշանակվել է վիճակագրության հանձնաժողովի անդամ, այնուհետեւ պետական ծառայությունների հանձնաժողովի անդամ, Ալեքսանդրիայի մաքսատան հատուկ ուսումնասիրությունների հանձնաժողովի անդամ, իսկ 1882 թ. Յակուբ Արթինը նշանակվեց արաբական հուշարձանների պահպանման հանձնաժողովի անդամ [1, No 54, էջ 22]։
   Բացի այդ` Յակուբ Արթին տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել Եգիպտոսի երկաթուղային կայարանի գլխավոր հանձնաժողովում, գլխավորել է եգիպտական պատվիրակությունը Վիեննայում տեղի ունեցած Արեւելագետների 8րդ համագումարում, տարբեր համալսարանների խորհուրդների, Պողոս Նուբար փաշայի գլխավորած Ազգային պատվիրակության անդամ է եղել [3, էջ 117]։
   Յակուբ Արթինը 1913 թ. Կահիրեի ջրային տնտեսության տնօրեն է նշանակվել, իսկ 1916 թ.` Եգիպտոսի կառավարության լիազոր ներկայացուցիչ Սուեզի ջրանցքի ջրային միջազգային ընկերություններում [1, No 54, էջ 23]։
  Մուհամմադ Ալիի հաջորդներ Աբբաս եւ Սայիդ փաշաների կառավարման տարիներին Եգիպտոսում հանրային կրթության բազմաթիվ հաստատություններ փակվեցին, կրթական գործն անտարբերության մատնվեց։
   Խդիվ Իսմայիլի օրոք միայն քայլեր ձեռնարկվեցին կրթական համակարգում արմատական փոփոխություններ կատարելու ուղղությամբ։
   Այդ նպատակի իրագործման գործում անգնահատելի ներդրում ունեցավ Յակուբ Արթին փաշան։
   Յակուբ Արթինն իր գործունեության ընթացքում ամենաբարձր աստիճանի հասել է 1886 թ., երբ նշանակվեց Եգիպտոսի կթության վաքիլ (նախարար) [2, No 54, 22-23 էջեր]։
   Այդ պաշտոնը զբաղեցրած 20 տարիների ընթացքում Յակուբ Արթինը մի շարք բարեփոխումներ իրականացրեց կրթության ոլորտում։
   Մասնավորապես, Եգիպտոսում կազմավորվեց նախնական, միջնակարգ եւ բարձրագույն կրթական համակարգեր, ստեղծվեցին մասնագիտական վերապատրաստման դպրոցներ։
   Քաղաքներում եւ գյուղերում բացվող կրթական նոր օջախների համար ուսուցիչներ ապահովելու համար հայազգի պետական գործիչը հիմնադրեց Կահիրեի պետական ուսուցչանոցը [4, էջ 112]։
   Յակուբ Արթինի ղեկավարման տարիներին հատուկ ուշադրություն հատկացվեց դպրոցներում օտար լեզուների ուսուցմանը։
   Արաբերեն պարբերականը նկատում է, 360ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ որ Յակուբ Արթինի ջանքերով ստեղծվեցին աղջիկների համար նախատեսված դպրոցներ, ինչպես նաեւ մեծ աշխատանք կատարվեց դասախոսների, ուսուցիչների սոցիալ-տնտեսական պայմանները բարելավելու ուղղությամբ [1, No 54, 24-25 էջեր]։
   Յակուբ Արթինը պետական պաշտոններ զբաղեցնելուց բացի նշանավոր հետազոտող է եղել եւ Եգիպտոսի տնտեսության վերաբերյալ ֆրանսերենով բազմաթիվ աշխատանքներ է հեղինակել։
   Մասնագիտական ուսումնասիրություններից բացի Յակուբ Արթինը հավաքել եւ Ֆրանսիայում տպագրել է ազգային ասույթների ժողովածուն` «Նեղոսի հովտի ազգային ասույթները»։
   Յակուբ Արթինի` եգիպտացի ժողովրդի ապրելակերպն ու մտածելակերպն արտահայտող ասույթներն առայսօր արդիական են եգիպտական հասարակության շրջանում։
   Հայազգի հասարակականքաղաքական գործիչը «Գիտական հանդես» ամսագրում 1883-1909 թթ. ֆրանսերենով բազմաթիվ հոդվածներ է գրել եգիպտահայ համայնքի մշակութային կյանքի, պատմության, Պողոս Նուբար փաշայի, Պողոս Յուսուֆյանի եւ հոր` Արթին Չրաքյանի մասին [1, No 63, 15-18 էջեր]։
   Յակուբ Արթինը նաեւ առաջիններից էր, որ առաջ քաշեց Եգիպտոսում համալսարան ստեղծելու գաղափարը [2, No 123, էջ 22]։
   Իր ազգանվեր գործունեության ընթացքում Եգիպտոսի կառավարիչների կողմից պարգեւատրվել է բազմաթիվ տիտղոսներով եւ պարգեւներով [1, No 54, 20-25 էջեր]։
  Յակուբ Արթինն անգնահատելի ծառայություն է մատուցել հայ կաթոլիկ եկեղեցուն։
   Պատկան մարմմինների մոտ կատարած բարեխոսության շնորհիվ 1905 թ. նոյեմբերի 18-ին Եգիպտոսի հայ կաթոլիկ համայնքը իրավունք ստացավ ունենալ իր ներքին կանոնագիրքը [4, էջ 114]։
   Հայազգի գործիչը կարեւոր դեր է կատարել եգիպտահայության կրթամշակութային կյանքի աշխուժացման գործում` զորավիգ կանգնելով համայնքի կողքին` օրեցօր աճող հայ համայնքի կարիքները հոգալու գործում։
   1897 թ. Յակոբ Արթինի ջանքերով բացվեց Անարատ Հղության Քույրերի դպրոցը` 1894-1896 թթ. համիդյան կոտորածների հետեւանքով Եգիպտոս գաղթած հայ որբուհիներին ապաստանելու եւ դաստիարակելու համար։
   Բացի այդ` նրա ջանքերով հիմնադրվեց Եղիայեան ուսանողական հիմնադրամը` որբ եւ չքավոր հայ ուսանողների բարձրագույն կրթության ծախսերը Եգիպտոսում կամ Եվրոպայում հոգալու համար պայմանով, որ ուսման ավարտից հետո 361ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ աշխատանքային գործունեություն ծավալեն երկրի ազգային հաստատություններում [4, էջ 115]։
   Յակուբ Արթինն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել նաեւ Պորտ Սայիդի հայ գաղթականների վրանաքաղաքի ստեղծման գործում։
   Յակոբ Արթինի եւ նրա նմանների օրինակին հետեւելով` եգիպտահայությունը ոչ միայն սիրով ընդունեց բոլոր հայ գաղթականներին, այլեւ բազմակողմանի օգնություն կազմակերպեց եւ նպաստեց հայ գաղթականների արագ ինտեգրմանը Եգիպտոսի հասարակությունում։

«Արեգ» պարբերականը 2010-2015 թթ. լույս տեսած համարներում 19-րդ դարի եգիպտահայ պետական գործիչներից առանձնացնում եւ արժեւորում է Պողոս Բեյ Յուսուֆյանի ու Յակուբ Արթինի գործունեությունն ու ներդրումը Եգիպտոսի կառավարման պետական համակարգում, երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքի աշխուժացման գործում։
  Եգիպտահայ վերոնշյալ գործիչները բազմաթիվ ղեկավար պաշտոններ են զբաղեցրել Եգիպտոսի կրթական տարբեր հանձնաժողովներում, կրթական ծրագրերում, ինչպես նաեւ մեծ դեր են կատարել տարբեր ոլորտների գրքերի թարգմանության գործում՝ եվրոպական լեզուներից թուրքերեն ու արաբերեն, եւ հակառակը։
  Բացի այդ` Պողոս Բեյ Յուսուֆյանն ու Յակուբ Արթինը մեծ դերակատարում են ունեցել եգիպտահայ համայնքի կրթամշակութային կյանքի աշխուժացման գործում եւ սոցալիական ու բարոյահոգեբանական մեծ աջակցություն են ցուցաբերել Եգիպտոս գաղթած արեւմտահայ գաղթականներին։
