Նախաբան։
   Հակամարտությունների  լուծումը  այսօր  համարվում  էհամաշխարհային  հանրության  առջև  ծառացած  գերխնդիրներից  մեկը,որոնց  լուծման  ուղիների  շուրջ  առաջացած  տարաձայնությունները  ևքաղաքական  ակտիվությունը    կարելի  է  համարել  համոզիչ  փաստարկհօգուտ այն բանի, որ հակամարտությունները ոչ միայն տարաբնույթ ենև  բազմակողմանի,  այլև  շոշափում  են  բազմաթիվ  պետություններիշահերը [3]։
 Առաջանալով  1947թ.  որպես  իսրայելա-պաղեստինյան  խնդիր՝հակամարտությունըվերաճեց  արաբաիսրայելականի՝  [4]  իր  ոլորտը  ուղղակի  կամ  անուղղակի  կերպովներառելով  Մերձավոր  Արևելքի  գրեթե  բոլոր  երկրները,  ինչպես  նաևհետագա  տարիներինունենորոնքգերտերությունները,համաշխարհայինիրենցռազմավարական  շահերը  այս  տարածաշրջանում  [5]։
   Այս  առումովբացառություն չէ նաև Թուրքիան՝ տարածաշրջանի հիմնական ազդեցիկուժերից  մեկը,  որը  հավակնում  է  տարածաշրջանային  գերտերությանկարգավիճակի։
   Եվ  քանի  որ  Իսրայելի  հետ  ցանկացած  պետությանփոխհարաբերություն  անհնար  է  պատկերացնել  առանց  պաղեստինյանհակամարտությանցուցաբերածդիրքորոշման,  հետևաբար  թուրք-իսրայելական  հարաբերություններըմենք փորձել ենք դիտարկել հենց այդ պրիզմայով։
 հադեպ  տվյալ  պետությաննախագահ  ՆասերիԹուրքիայի  և  Իսրայելի  միջև  նոր  որակի  հարաբերություններիձևավորումը  1990-ականների  սկզբներին  պայմանավորված  էր  հետևյալհանգամանքներով։
   Իսրայելիև  Պաղեստինի  ԱզատագրությանԿազմակերպության՝  ՊԱԿ  [6]-ի  միջև  սկսված  երկխոսությունը  (խոսքըվերաբերում  է  պաղեստինյան  մի  քանի  միավուրումների  հիմքի  վրա1964թ.  մայիսին  Արևելյան  Երուսաղեմում  Արաբական  Լիգայի  կողմից՝ԵգիպտոսիստեղծվածՊաղեստինի  ազատագրության  կազմակերպությանը։
   ՊԱԿ-ի  մեջ  կային11  կազմակերպություններ,  որոնցից  ամենահայտնին  Ֆաթհ-ն  էր՝հիմնադրված  1958թ.  Հորդանանում  Յասեր  Արաֆաթի  կողմից)  կարծեսթե  երաշխիքներ  էր  ստեղծում  տարածաշրջանում  կայունություն  ևխաղաղություն  հաստատելու  համար  և  տասնամյակներ  տևած[12]։
   Այսպիսիազգամիջյան  հակամարտությանպայմաններում  Թուրքիան,ձգտերբարիդրացիական  հարաբերություններ  հաստատել  արդեն  երկուկողմերի  հետ։
   Դա  կարելի  է  բացատրել  նաև  այն  հանգամանքով,  որԹուրքիան  ստիպված  էր  հաշվի  առնել  ավագ  գործընկերոջ՝  ԱՄՆ-ի  ևտարածաշրջանում  իր  հիմնական  դաշնակցի՝  Իսրայելի1  դիրքորոշումների փոփոխությունը։
  Այս երկրները ճանաչեցին ՊԱԿ-ը, և վերջինսներգրավվեց  բանակցությունների  ֆորմատի  մեջ[15]։
   Թուրքիանականկալում  էր  նաև  ԱՄՆ-ի  հզոր  հրեական  լոբբիի  աջակցությունը  ոչմիայն  ԱՄՆ-ում,  այլև  ԵՄ  հետ  հարաբերությունների  կարգավորմանհարցում։
   1991թ.  Թուրքիայում  գործող  Պաղեստինի  ներկայացուցբնականաբար,  պետքլուծման  համարմտահաղացմամբէ1  Իսրայելի  հետ  Թուրքիայի  համագործակցությունը  ինչ-որ  տեղ  պարտադրված  էր,քանի  որԹուրքիայում  գործող  Քրդական  բանվորական  կուսակցությանը  աջակցում  էին  հարևանԻրանը,Սիրիան,Իրաքը,  բացի  այդ,  վերջին  երկու  երկրների  հետ  Թուրքիան  ուներ  լուրջտարաձայնություններ ջրային ռեսուրսների օգտագործման հարցում։
 էրթուրք-իսրայելականչությունը  բարձրացվեց  հյուպատոսության  աստիճանի,  իսկ  1992  թ.վերաբացվեց  Թուրքիայի  հյուպատոսությունը  Երուսաղեմում։
   ԱՄՆ-ը,որը  սկսել  էր  իրականացնել  «ՌԱՆԴ»  ընկերության  կողմից2  մշակված  կերտման  ծրագիրը,  ամեն  կերպՆոր  Մեծ  Մերձավոր  Արևելքիխրախուսումհարաբերություններիսերտացման  գործընթացը։
   1996  թ.    փետրվարի  23-ին  երկու  երկրներիմիջև  ստորագրվեց  պայմանագիր  «ռազմատեխնիկական  բնագավառումմասնագետների  պատրաստման  և  համագործակցության  մասին»,  իսկմի  փոքր  ուշ՝  «պայմանագիր  ազատ  առևտրի  իրականացման  մասին»։
 Այս  համաձայնագրերից  կարևոր  էր  հատկապես  առաջինը,  որըհնարավորություն էր տալիս Իսրայելին օգտագործել Թուրքիայի օդայինտարածքը  սեփական  ռազմական  ինքնաթիռների  համար,  կատարելագործել  և  նոր  էլեկտրոնիկայով  վերազինել  թուրքական  օդուժը,համատեղ արտադրել հրթիռներ։
 «Ռեֆահ»՝Թուրքիայի  քաղաքական  որոշ  շրջանակներ  1996  թ.  Ամռանը  [7],երբ  իշխանության  եկավ  Էրբականի«Բարօրություն»կուսակցությունը,  որն  իսլամական  արժեքներին  հետևելու  կողմնակիցէր,3  ավելի  հակվեց  Իսրայելի  հետ  համագործակցությանը  որպեսհակակշիռ  նոր  վարչապետի՝  արտաքին  քաղաքական  հարցերում հնարավոր  փոփոխության[13]։
   Էրբականը  պաշտոնական  այցերկատարեց  Իրան,  Պակիստան,  Լիբիա  և  այդ  երկրների  ղեկավարներինհավաստիացրեց, որ հավատարիմ է իսլամական  արժեքներին և ատումէ սիոնիզմը որպես գաղափարախոսություն։
  Բայց նախագահ Դեմիրելի ևբանակի ղեկավարության ճնշման ներքո նա 1997 թ. ապրիլին  ստիպվածէր  ընդունել  Իսրայելի  ԱԳՆ  Դ.  Լեվիին  [21]։
   Թուրքիայի  ռազմականղեկավարությունը  հանրային  և  մասնավոր  մակարդակով  սկսեց2  RAND  կամ   Research  and  Development,  ամերիկյան  ռազմավարական  հետազոտություններիկենտրոն։
   Զբաղվում  է  ԱՄՆ-ի  ազգային  անվտանգության  և  ռազմավարական  ծրագրավորմանհարցերով։
   Ստեղծվել  է  1948  թ.  Սանտա  Մոնիկայում  ինքնաթիռների,  հրթիռներիծրագրավորման համար։
  Աշխատում է ամերիկյան կառավարության պետական պատվերով։
 3  Էրբականը  քաղաքական  արենա  էր  վերադարձել  դեռևս  1987թ.  և  գլխավորել  էր  «Ռեֆահ»՝«Բարօրություն»ժամանակհայտարարել  էր  Իսրայելի  հետ  հարաբերությունների  վերանայման,  ՆԱՏՕ-ից  դուրս  գալու  ևարաբական  երկրների  հետ  հարաբերությունների  բարելավման    մասին։
   Էրբականը  առաջինուղղափառ  մուսուլմանն  էր,  որը  դարձավ  Թուրքիայի  վարչապետ։
   Սակայն  ավելի  ուշ Թուրքիայի  Սահմանադրականկուսակցությանըպետությունը  իսլամացնելու  մեջ՝  արգելեց  վերջինիս  գործունեությունը  և  Էրբականը  ստիպվածէր հրաժարական տալ։
 1995թ.  Նախընտրականկուսակցությունը։
 քարոզչությանդատարանը,մեղադրելով«Ռեֆահ»արժեքըազգայինԻսրայելիերկրներիանվտանգությանբացատրել  վարչապետ  Էրբականին  Իսրայելի  հետ  համագործակցությանապահովմանտեսանկյունից  [22]։
   Հավաստելու  համար  իրենց  հավատարմությունըԻսրայելին՝  թուրքական  բանակի  գլխավոր  շտաբի  պետ  գեներալՔարադայը  1997  թ.  Փետրվարին  այցելեց  Թել-Ավիվ  և  հայտարարեց,  որ«Թուրքիան այլ երկրների չի տրամադրի Իսրայելին առնչվող ռազմականտեղեկություններ և ռազմական տեխնոլոգիաներ» [23]։
  Փոխադարձ այցիարդյունքում Անկարայում 1997 թ. հունիսի 11-13-ը Իսրայելի նախագահՎայցմանը  կոչ  արեց  Թուրքիայի  նախագահ  Դեմիրելին  չենթարկվելևճնշումների  արաբականշարունակելհամագործակցությունըԷրբական-բանակհակամարտության արդյունքում Էրբականը ստիպված էր հրաժարականտալ  ժամկետից  շուտ։
   Էրբականի  դեմ  հադես  եկող  թուրքականաշխարհիկ  ուժերին  ներքաղաքական  աջակցություն  ապահովելուհամարհետախուզականտեղեկություններ,«Մերկավ»  տեսակի  տանկեր,  հակահրթիռայինհամակարգեր և օգնել Թուրքիային Իրանի և արաբական երկրների հետսահմանների  ամրապնդման  հարցում,  անցկացվեցին  համատեղծովային ռազմավարժանքներ [24]։
  Արձագանքը իրեն ուշացնել չտվեց, ևԵգիպտոսի,  Սիրիայի,  Սաուդյան  Արաբիայի,  Լիբիայի,  Իրանի  ևՀունաստանի  ներկայացուցիչները  համատեղ  հայտարարությամբ  կոչարեցին  Թուրքիային  վերանայել  իր  դիրքորոշումը  [24]։
   Թուրքիան  ոչմիայն  չփոխեց  իր  դիրքորոշումը,  այլև  1997  թ.  վերջին  նոր  վարչապետՅլմազը  հայտարարեց,  որ  սղաճի  հետևանքների  վերացման  համարԹուրքիան ընտրում է իսրայելական տարբերակը [25]։
 Իսրայելը  խոստացավ  տրամադրելկողմիցհետ։
  Թուրք-իսրայելական  հարաբերությունների  զարգացման  համարհատկապես  արդյունավետ  էր  1998  թ.։
   Իսրայելը  մեծ  հետաքրքրությունցուցաբերեց  Եփրատի  վրա  Թուրքիայի  կողմից  կառուցվող  Աթաթուրքիանվան  ամբարտակիշինարարության  հանդեպ։
   Այդ  կառույցիշինարարությունը նպատակ էր հետապնդում արդիականացնել հարավարևելյան  Անատոլիայի  գյուղատնտեսությունը։
   Գյուղատնտեսության  ևոռոգման  ոլորտում    ժամանակակից  տեխնոլոգիաների  տիրապետողԻսրայելը  պատրաստակամություն  հայտնեց  ոչ  միայն  իր  փորձըփոխանցել  Թուրքիային,  այլև  որոշում  ընդունեց  կառուցել  Թուրքիայիհարավարևելյան  շրջաններում  կաթնավերամշակման  ժամանակակիցգործարան։
 որամբարտակի  շինարարությունը  ունի  զուտ  տնտեսական  նշանահավաստիացումներին,երկկողմանիՉնայածկություն,  Սիրիայում  մեծ  դժգոհություններ  առաջ  եկան,  քանի  որ  այդդեպքում  զգալիորեն  նվազում  էր  Սիրիա  մուտք  գործող  Եփրատի ջրերիքանակությունը  [16]։
   Թուրքիայում  Իսրայելի  գլխավոր  հյուպատոսՇաքերիջրի  ահագնացողպահանջների  պայմաններում  ամբարտակի  կառուցումը  և  նորտեխնոլոգիաների օգտագործումը թույլ կտան խնայել ջուրը և օպտիմալօգագործել [17]։
 կարծիքով  Մերձավոր  ԱրևելքումորըէրենթադրումԹուրք-իսրայելական  հարաբերությունները  ներդաշնակ  էին  նաևՎրաստանի  և  Ադրբեջանի  հանդեպ  վարվող  քաղաքականությանհամատեքստում,ռազմատնտեսականհամագործակցություն  անդրկովկասյան  այդ  երկու  երկրների  հետ։
   Այդհամագործակցությունն  ավելի  ամրապնդվեց  1998  թ.  ամռանից  հետո,երբ  Իրանը  փորձարկեց  «Շահաբ-3»  հրթիռը,  որը  հնարավորությունուներ  հարվածելու  Թուրքիային,  Իսրայելին  և  Սաուդյան  Արաբիային։
 Այն բանից հետո, երբ Պենտագոնը հայտարարեց, որ իրանական հրթիռիփորձարկումը  պետք  է  ավելի  շատ  մտահոգի  Թուրքիային,  վերջինսավելի  մեծ  տեմպերով  հակվեց  Իսրայելի  հետ  համագործակցության։
 Թել  Ավիվում  տեղի  ունեցավ  խորհրդակցություն  «Թուրք-իսրայելականռազմական  երկխոսություն»  խորագրով,  որի  արդյունքում  որոշվեցստեղծել  թուրք-իսրայելական  համատեղ  հակահրթիռային  պաշտպանության համակարգ։
 հարցերով  պատասխանատու          Երկու  երկրների  միջև  համագործակցության  գագաթնակետհանդիսացավ  Թուրքիայի  վարչապես  Մ.  Յլմազի  այցը  Իսրայել,Պաղեստին,  Հորդանան,  որի  արդյունքում  ստորագրվեց  տնտեսականբնույթի  պայմանագիր,  որը  հնարավորություն  էր  տալիս  Թուրքիայինօգտագործել  իսրայելական  Հայֆա  նավահանգիստը։
   Թուրքականկառավարությունում  տնտեսականԻ.  Չելեբին  հայտարարեց,  որ  համաձայնագիրը նախօրոք  հավանությանէ  արժանացել  ԱՄՆ-ի  կողմից։
   Յլմազը  հադիպեց  Իսրայելի  վարչապետՆեթանյաուի և նախագահ Վեյցմանի հետ՝ շեշտելով, որ երկու երկրներիմիջև  համագործակցությունը  տարածաշրջանում  խաղաղության  ևկայունության  երաշխիքն  է։
   Թուրք  հայտնի  քաղաքական  մեկնաբան     Ս.  Քոհենի  կարծիքով  երկու  երկրներին  միավորում  է  պայքարըահաբեկչության  դեմ,  զենքի  մատակարարումը  Թուրքիային,  սիրիականվտանգը և ԱՄՆ-ի դրական վերաբերմունքը  այդ համագործակցությանը[14]։
   Ամերիկյան  հայտնի  քաղաքագետ,  Հարվարդի  համալսարանիպրոֆեսոր  Գ.  Ֆուլլերի  կարծիքով,  որը  20  տարի  աշխատել  էր  ԱՄՆ-իպետքարտուղարությունում,  թուրք-իսրայելական  համագործակցությանարդյունքում  չնայած  ստեղծվում  է  ռազմավարական  նշանակությանմիություն,  բայց  մյուս  կողմից  նկատելիորեն  վատանալու  են  թուրքարաբական,  հատկապես՝  թուրք-սիրիական  հարբերությունները,  որն  էլկարող է խանգարել խաղաղության գործընթացին Մերձավոր Արևելքում[18]։
   1998  թ.  սեպտեմբերին  Կահիրեում  հրավիրված  արաբականերկրների  արտգործնախարարների  գագաթաժողովը  քննարկեց  թուրքիսրայելական համագործակցության հարցը, բայց, որքան էլ տարօրինակթվա, չընդունեց Սիրիայի և Լիբանանի կողմից պատրաստած բանաձևը,որը  դատապարտելու  էր  Թուրքիային[8]։
   Հորդանանի,  Օմանիներկայացուցիչները, ՊԱԿ-ի ղեկավար Յ. Արաֆաթը հայտարարեցին, որթուրք-իսրայելական  համագործակցությունը  ոչ  միայն  վտանգավոր  չէարաբական  երկրների  համար,  այլև  այդ  վտանգը  չափազանցված  է  [1]։
 Մեր  կարծիքով  Արաֆաթի  և  Հորդանանի  նման  դիրքորոշումըպայմանավորված  էր  նրանով,  որ  նույն  թվականի  հոկտեմբերի  22-ինԱՄՆ-ի ՈՒայ-Փլանթեյշն վայրում նախապատրաստվում էր ստորագրելհամաձայնագիր  Իսրայելի  և  Պաղեստինյան  ինքնավարության  միջևԻսրայելի  կողմից  Պաղեստինին  նոր  տարածքներ  և  իրավասություններփոխանցելու մասին [11]։
  Բացի այդ Թուրքիայի վարչապետը հասցրել էրբացատրական  այցեր  կազմակերպել  որոշ  արաբական  երկրներ։
   Բայցեղան  նաև  երկրներ,  որոնք  հանդես  եկան  խիստ  քննադատությանդիրքերից։
  1998 թ. Թեհրանում տեղի ունեցած «Իսլամական Կոնֆերանս»կազմակերպության  նիստում  Սիրիայի,  Եգիպտոսի,  Լիբանանի  ևՍաուդյան  Արաբիայի«թուրք-իսրայելականԱնտանտը»  որակեցին  որպես  կառույց,  որի  նպատակն  է  վերանայելՄերձավոր Արևելքի քաղաքական քարտեզը [9]։
  Այդ մեղադրանքը ավելիարդիական  հնչեց  2001  թ.  սեպտեմբերի  11-ի  դեպքերից  հետո,  երբթուրքական  կողմից  կոչ  եղավ  ԱՄՆ-ին  պաշտպանել  թուրքիսրայելական  դաշինքը՝  որպես  հենարան  ահաբեկչության  դեմտարվելիք պայքարի։
 ներկայացուցիչներըԻրավիճակը լուրջ փոփոխությունների ենթարկվեց ոչ միայն թուրքիսրայելական  հարաբերությունների  առումով,  այլև  պաղեստինյանխնդրի  վերաբերյալ  Թուրքիայի  ցուցաբերած  դիրքորոշման  մեջ          2000-ականների  սկզբներից։
   Այս  երկու  խնդիրները  սերտորենփոխկապակցված  են։
   2000  թ.  հուլիսի  11-25-ը  ԱՄՆ-ի  նախագահ  ԲիլՔլինթոնի  կազմակերպած  Քեմփդևիդյան  գագաթաժողովըչլուծեցԻսրայելի  և  Պաղեստինյան  ինքնավարության  միջև  առկա  գլխավոր«Արդարություն  ևխնդիրները՝  Արևելյան  Երուսաղեմի  կարգավիճակը,  պաղեստինցիփախստականների  կարգավիճակը  և  հրեականբնակավայրերիկառուցումը։
   Ավելին,  սեպտեմբերի  վերջին  և  հոկտեմբերի  սկզբինսկսվեցին բախումներ իսրայելական զորքերի և պաղեստինցիների միջև,որը  որակվեց  երկրորդ  ինթիֆադա։
 4  Թուրքիայի  դիրքորոշման  մեջփոփոխություններ  մտան  2002  թ.  նոյեմբերից  հետո,  երբ  այդ  երկրումհաղթեցզարգացում»  կուսակցությունը,  որիառաջնորդ  Էրդողանը  հայտարարեց,  որ  Իսրայելի  դիքորոշումըպաղեստինյան  ժողովրդի  նկատմամբ  Թուրքիան  դիտարկում  է  որպես«Շարոնի  ահաբեկչություն»  [2]։
   Սակայն  Թուրքիան  չէր  պատրաստվումառայժմէական  փոփոխություններ  մտցնել  թուրք-իսրայելականհարաբերություններում։
   Պատճառն  այն  էր,  որ  Թուրքիայի  համարպաղեստինյան  ժողովուրդն  ու  նրա  պայքարը  ղեկավարող  ՊԱԿ-ըտարբեր հարթություններ են հադիսացել։
  ՊԱԿ-ին համարելով քրդերի ևհայերի  հետ  համագործակցող  ուժ՝  Թուրքիան  մինչև  1979  թ.  չէր ճանաչում  այդ  կառույցը։
   Նույնիսկ  1988  թ.  Թուրքիան,  ճանաչելովՊաղեստինյան  ինքնավարությունը,  չէր  համագործակցում  ՊԱԿ-ի  հետ։
 Այս  երկակիէր  առաջին  ինթիֆադայիտարիներին,  երբ  1994  թ.  Թուրքիայի  վարչապետ  Թ.  Չիլլերը  ԱրևելյանԵրուսաղեմում  այցելեց  պաղեստինյան  ինքնավարության  ներկայացուցիչներին  և  դատապարտեց  Իսրայելի  գործողությունները  պաղեստինցիժողովրդի  նկատմամբ։
   Էջևիթի  կառավարությունը  և  նախագահ             Ա.  Սեզերը  խիստ  քննադատեցին  Իսրայելին  երկրորդ  ինթիֆադայիչափանիշները  երևում4 26.1987թ. վերջին Հորդանանի Արևմտյան  ափում և Ղազայի հատվածում սկսվեց արաբներիապստամբությունը, որը պատմության մեջ մտել է Ինթիֆադա  անունով։
  Այս  ապստամբությունըտարօրինակ  ընթացք  ուներ  և  ինչ-որ  տեղ  նույնիսկ  չէր  համընկնում  «ապստամբություն»տերմինի  դասական  պատկերացման  հետ։
   Ապստամբությունը  ուղեկցվում  էր  ցույցերով,բախումներով, իսրայելական զինվորների և քաղաքացիների վրա քարեր նետելով։
  Իսրայելականկառավարությունը  դիմեց  դաժան  քայլերի,  որոնք  քննադատության  առարկա  դարձան  ՄԱԿ-ի  ևնույնիսկ ԱՄՆ-ի կողմից։
  1988թ. նոյեմբերի    15-ին Ալժիրում Պաղետինյան Ազգային Խորհուրդըընդունեց  հռչակագիր  Պաղեստինի  անկախության  վերաբերյալ։
   Վերոհիշյալ    հռչակագրում ՊԱԿ-ըՄԱԿ-իսկզբունքների,պահանջների,  մարդու  իրավունքների  պահպանման  հանդեպ,  իսկ  մյուս  կողմիցհաստատում  է  իր  պարտավորությունները  մնալ  Արաբական  Լիգայի  կազմում,  կոորդինացնելկապերը արաբական երկրների հետ, ինչպես նաև ակտիվացնել ջանքերը Իսրայելի օկուպացիանվերջ  տալու  համար։
   Միաժամանակ  հռչակագրում  շեշտվում  է,  որ  Պաղեստինը  խաղաղասերերկիր  է  և  համաձայն  է  խաղաղ  համագոյակցության  սկզբունքին։
   Փաստորեն  անկախությանհռչակագիրը կարելի է համարել ինթիֆադայի բարձրակետը։
   Այդ  միտքը  արտահայտված է նաևհռչակագրում։
 պարտավորություններըհաստատումէիրմիկողմիցհայկականլոբբիիիժողովրդինգենոցիդի«պաղեստինյանեզրեր  փնտրելժամանակ և նույնիսկ պաշտպանեցին ՄԱԿ-ում Իսրայելին քննադատողբանաձևը։
  2002 թ. ապրիլին Թուրքիայի վարչապես Էջևիթը քննադատեցԻսրայելինենթարկելուկապակցությամբ»,  որից  հետո  Իսրայելի  ղեկավարությունը  ոչ  միայնանհապաղ  բացատրություն  պահանջեց,  այլև  ԱՄՆ-ի  հրեական  լոբբիիմիջոցովհետհամագործակցելու  համար,  որից  ահաբեկված  Էջևիթը  հադես  եկավպաշտոնական ներողությամբ։
  Այդ ամենով հանդերձ՝ 2003 թ. գարնանը,երբ  ԱՄՆ-ը  սկսեց  ռազմական  գործողություններ  Իրաքի  նախագահՍադդամթուրքական  հանդես  եկավ  ընդդեմ  պատերազմի,  իսկհասարակությունըթուրքական  նոր  ղեկավարությունը  հրաժարվեց  տարածք  տրամադրելամերիկյան  զինված  ուժերին։
   Իսրայելը  հակառակ  դիրքորոշումորդեգրեց,  սակայն  ԱՄՆ-ի  կողմից  Սադդամին  տապալելուց  հետոԹուրքիանձեռնարկեցինհարաբերությունների բարելավման ուղղությամբ։
 ուղղությամբ,տապալելուևԻսրայելըորոշակիփորձերսկսեցՀուսեյնինԻնչպես  Էրբականի  կառավարության  տարիներին,  այս  անգամ  ևսԹուրքիայի  ռազմական  վերնախավը  հայտարարեց  Իսրայելի  հետհամագործակցությունը  շարունակելու  օգտին,  և  2003  թ.  օգոստոսինանցկացվեցին համատեղ զորավարժություններ, որոնց մասնակցեց նաևԱՄՆ-ը,  Թուրքիա  այցելեց  Իսրայելի  նախագահ    Մ.  Կացավը։
   2004  թ.կեսերին  թուրք-իսրայելական  հարաբերությունները  նորից  վատացան՝կապված  Իսրայելի  կողմից  պաղեստնյան  ղեկավարների  և  ՀԱՄԱՍ-իդեմ  իրականացրած  ուժային  միջոցառումների  հետ։
   Բացի  այդ,ամերիկյան  մամուլում  լուրեր  շրջանառվեցին,  որ  Իսրայելը  քրդականզինված  խմբեր  է  ստեղծում  հյուսիսային  Իրաքում  [9]։
   Իրավիճակնայնքան  վատ  էր,  որ  նույնիսկ  2004  թ.  ամռանը  Ստամբուլում  կայացածՆԱՏՕ-ի գագաթաժողովի ժամանակ ԱՄՆ-ի նախագահ Բուշը ստիպվածէր  որոշակի  ճնչումներ  գործադրել  Թուրքիայի  վարչապես  Էրդողանիվրա  Իսրայելի  հետ  հարաբերությունները  բարելավելու  համար  [19]։
 Թուրքիային  հիշեցրին,  որ  երկու  երկրների  միջև  առևտրաշրջանառությունը  կազմում  է  1.4  միլիարդ  դոլար,  և  որ  Թուրքիան  20  տարով  50միլիոն  խորանարդ  մետր  ջրի  մատակարարման  պայմանագիր  ունիԻսրայելի  հետ։
   Այնուամենայնիվ,  Թուրքիան  շարունակում  էր  իրաջակցությունը  հայտնել  պաղեստինյան  ինքնավարությանը  և  2004  թ.վերջին  կնքեց  պայմանագիր  «Պաղեստինին  անվերադարձ  1  միլիոնդոլարի ֆինանսական օգնության հատկացման մասին», իսկ Թուրքիայինախագահ Ա.  Գյուլը հայտարարեց, որ այդ տիպի օգնություններ կլինեննաև հետագայում։
 2005թ.Աբասսի՝դառնալըև  ԱՄՆ-իհունվարին  Մահմուդվարչապետքարտեզի»  առաջարկումըՊաղեստինյանկողմիցինքնավարությանհակամարտության«ճանապարհայինկարգավորման  ուղղությամբ  [20]  նոր  հնարավորություններ  ստեղծեցպաղեստինյան հակամարտության կարգավորման համար, և Թուրքիանայս  պարագայում  նույնիսկ  որոշակի  միջնորդական  գործառույթներիրականացրեց՝  տրամադրելով  տարածք  բանակցությունների  համար։
 Դա  հնարավորություններ  ընձեռեց  նաև  աշխատանքներ  տանելհարաբերությունների  կարգավորման  համար։
   Թուրքիան  փորձեցհարաբերությունները  Իսրայելի  հետ  կարգավորել  նոր  հիմքերով։
 Թուրքիայի  արտգործնախարարի  այցը  Իսրայել  նշանակում  էր,  որհետայսու  իսրայելա-թուրքական  հարաբերությունները  պայմանավորված են լինելու նաև պաղեստինյան հակամարտության ուղղությամբԻսրայելի  թափած  ջանքերի  արդյունավետությամբ։
   2005  թ.  կեսերինԹուրքիայի վարչապետ Էրդողանի՝ Իսրայել այցից առաջ հայտարարվեց,որ  վերջինս  Իսրայել«դիվանագիտականհաջողություններ  ունենալով  ճամպրուկում՝  կապված  Պաղեստինյանհակամարտության կարգավորման հետ»։
 է  ուզում  ժամանելԱյսպիսով,  Թուրքիայի  դիրքորոշումը  պաղեստինյան  հակամարտության հանդեպ կարելի է պայմանավորել հետևյալ գործոններով.1.  ՊաղեստինյանհակամարտությաննկատմամբԱՄՆ-իցուցաբերած դիրքորոշման ազդեցությամբ,2.  Իսրայելի հետ ռազմավարական և ռազմատեխնիկական դաշինքիառկայությամբ, որը հակակշիռ է Սիրիային, Իրանին,3.  Պաղեստինի  արաբժողովրդիինքնորոշմանիրավունքիճանաչմամբ և աջակցությամբ,4.  Տարածաշրջանային  գերտերության  կարգավիճակ  ստանալուձգտմամբ։

Թուրքիայի դիրքորոշումը պաղեստինյան հարցի հանդեպ        1990ականների  սկզբներին  հիմնականում  պայմանավորված  էր  իր   դաշնակիցներ  հանդիսացող  ԱՄՆ-ի  և  Իսրայելի  կողմից  պաղեստինյան  շարժման  և  այն  ղեկավարող  ՊԱԿ-ի  նկատմամբ  արձանագրված  փոփոխություններով։
   Դա  էր  պատճառը,  որ  Թուրքիայում  ստեղծվեց  Պաղեստինի  հյուպատոսություն,  իսկ  Երուսաղեմում  վերաբացվեց  թուրքական հյուպատոսությունը։
  Չնայած 1996թ. վարչապետ Էրբականը  փորձ  արեց  վերանայել  այդ  հարաբերությունները,  սակայն  բանակն  ու  նախագահ  Դեմիրելը  կանխեցին  այն։
   Այս  իրավիճակը  պահպանվեց  մինչև 2002 թ., երբ նախ՝ վարչապետ Էջեվիթը, ապա՝ նրան փոխարինած  Էրդողանը իրենց գործողություններով որոշակի  լարվածություն մտցրին  թուրք-իսրայելական հարաբերություններում։
