ՀԻՆԳ ՎԵՐIVEԻՆ ՏԱՐԻՆԵՐՈՒՄ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿԻՆՈԹԱՏԻ ԵՎ ԹԱՏՐՈՆԻ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԻԱԿ Քննադատությունը կարեւոր գործոններից մեկն է, որը կարող է շարժիչ ուժ դառնալ ցանկացած ոլորտի զարգացման գործում:  Նույն պատճառով լրագրության մեջ այս քննադատությունը պետք է որ առանձնահատուկ տեղ ունենար, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է արվեստին, արվեստաբանությանը: Շատ տեսաբաններ քննադատությունը գնահատում են որպես «գնահատում», իսկ մյուսները ՝ «գնահատելու կարողություն»:   Բայց քննադատությունը միայն աշխատանքը գնահատելը չէ:   Ավելի շուտ դա ճանաչողական ուղղվածություն ունեցող գործունեություն է, որը ոչ միայն գնահատում է աշխատանքը, այլև զարգացնում է գնահատական ​​վերաբերմունք հասարակության տարբեր մշակութային երևույթների նկատմամբ:  Որպես քննադատ Ն. Շելգունով, «քննադատական ​​մտածողության ուժը կայանում է ոչ թե նրանում, որ այն վերլուծում է ֆենոմենը, այլ նրանում, որ այն ստիպում է մտածել»: Ըստ ֆրանսիացի փիլիսոփա Ռոլանդ Բարթի, քննադատությունը բաղկացած է 5 ասպեկտներից, որոնցից մեկի բացակայությունը նույնիսկ կարող է մեծապես ազդել քննադատության որակի վրա 2:  Այս ասպեկտները հետևյալն են. 1. .շմարտություն:   Քննադատողի խոսքը պետք է վստահություն ներշնչի, և ընթերցողը նույնիսկ չպետք է կասկածի, որ քննադատը ճիշտ է: 2. Օբյեկտիվություն:   Քննադատողը չպետք է կողմնակալ լինի:   Այդ դեպքում քննադատությունը կվերածվի մեկնաբանության: 3. Համտեսել:  Քննադատը պետք է կարողանա տարբերել արվեստը մասսայական մշակույթից: 4. Հստակություն:   Քննադատողի լեզուն պետք է լինի հնարավորինս պարզ և հասկանալի, որպեսզի նրա քննադատությունը մատչելի լինի բոլորի համար: 5. Ձուլում:  Քննադատողը պետք է կարողանա հասկանալ նշանները և օգտագործել դրանք: Քննադատությունը, որպես լրագրության հատուկ ստեղծագործական տեսակ, իրականացնում է ոչ միայն տեղեկատվական, այլև կրթական, ճանաչողական գործառույթներ:  Դրա գործառույթը չի սահմանափակվում `ընդգծելով ֆիլմերի և ներկայացումների թերություններն ու առավելությունները:   Այլ կերպ ասած, քննադատության ուղղությունը չպետք է լինի միայն դեպի կինո և թատրոն, այլ նաև դեպի հասարակություն:  Քննադատությունն ունի շատ կարևոր խնդիր ՝ ազդել հասարակության, արվեստի գաղափարների և արժեքների վրա: Անդրադառնալով անցյալին ՝ կարելի է ասել, որ քննադատությունը խորհրդային հասարակության լրագրության ամենակարևոր մասերից մեկն էր:  Չնայած այն ժամանակ քննադատությունը քարոզչական մեքենայի առանցքային մասն էր, այն միշտ եղել է ցանկացած պարբերականի բաղկացուցիչ մասը ՝ դրա մշակութային արժեքների նշան: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո հետխորհրդային երկրներում քննադատությունները որոշակիորեն անկում ապրեցին:   Տեսաբանները կինոյի և թատրոնի ոլորտում անկումը պայմանավորում են քննադատության որակի անկմամբ:   Տեղի ունեցավ այսպես կոչված գեղարվեստական ​​քննադատության մուտացիա:   Քննադատության սկզբունքները, մեթոդները, թեմատիկ դաշտը, ժանրային կառուցվածքն ամբողջությամբ փոխվել են:  Տպագիր մամուլում վերլուծական, գրական և գեղարվեստական ​​ժանրերի օգտագործումը նվազագույնի էր հասցվել:   Քանի որ լրագրությունը զանգվածային մշակույթին ինտեգրելու միտում կար, ակնհայտ դարձավ հեղինակների պակասը:   Հեղինակային լրագրությունը սկսեցին այն անհատները, ովքեր իրենց կարծիքը ավելացրեցին իրենց պատրաստած նյութերին:  Այդ պատճառով խմբագրություններում քննադատների, կինոյի և թատրոնի մասնագետների կարիքը պակասեց:  «Թատերական քննադատություն» և «կինոքննադատություն» հասկացությունները փոխարինվեցին «թատերական լրագրություն» և «կինոնկարագրություն» հասկացություններով:   Սա 2 Տե՛ս Bart R., Criticism and Truth, Moscow, 1987: Timeամանակի ընթացքում (1990-ականների վերջը ՝ սկզբին ՝ 2000-ականների սկզբին) քննադատության անհրաժեշտությունը կրկին ի հայտ եկավ:   Հենց այս ժամանակ էր, որ «արվեստի լրագրություն» տերմինը սկսեց գովազդվել «արվեստի քննադատության» փոխարեն, ինչը քննադատությունից ավելի լայն հասկացություն է:  Այն ներառում է «քննադատություն», «վերլուծություն», «գրական-գեղարվեստական ​​ոճ»: Այսպիսով, որոշակի վերափոխումներից հետո այսօր կա քննադատության նոր դաշտ, որում դրվում են նոր խնդիրներ:  Հետևաբար, քննադատության ավելի բարդ համակարգը ենթադրում է ավելի մեծ ազդեցություն կինոյի և թատրոնի ոլորտի, ինչպես նաև դրա հանրային ընկալման և արժեքային համակարգի վրա: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Հայաստանը, ինչպես հետխորհրդային մյուս երկրները, նույնպես մեծ կորուստներ ունեցավ քննադատության ոլորտում:  Իհարկե, ժամանակի ընթացքում որոշակի առաջընթաց կար, բայց հաշվի առնելով 2010-2015 թվականների իրավիճակը, կարելի է փաստել, որ հայկական քննադատական ​​մտածողությունը դեռ բարելավման կարիք ունի: Իմ կարծիքով ամենամեծ բացերից մեկն այն է, որ չկան համապատասխան մասնագետներ:  Քիչ են մշակույթի, հատկապես կինոյի և թատրոնի ոլորտում մասնագիտացած լրագրողներ, այդ պատճառով նրանց քննադատությունները ոչ միայն անորակ են, այլև չեն կարող ազդեցություն ունենալ:  Իսկինոլոգների և թատերագետների քննադատությունները հաճախ պակասում են լրագրության լեզվով:  Նրանք շատ պրոֆեսիոնալ են, այդ պատճառով էլ լայնորեն մատչելի չեն:  Օրինակ, դրամատուրգ Լեոն Մութաֆյանը հաճախ տպագրում էր քննադատություններ տարբեր թերթերում և կայքերում, որոնք հիմնականում գրված էին բարդ մասնագիտական ​​լեզվով և չափազանց ծավալուն էին:  Վառ օրինակ է Տիգրան Գասպարյանի «Kingոն արքա» ներկայացման քննադատությունը 1:  Այս ընդարձակ քննադատությունը շոշափում է այնպիսի մանրամասներ և բեմական նրբություններ, որոնք կարող են անհասկանալի լինել ընթերցողի համար: Քննադատության նույն ճանապարհով է ընթանում մատաղ սերունդը, օրինակ ՝ Երևանի պետական ​​մանկավարժական համալսարանի ուսանող Տիգրան Մարտիրոսյանի «Ես միայն եկել եմ զանգահարելու» ակնարկը, որը տպագրվել է «Ազգ» պարբերականում 2:  Երիտասարդ դրամատուրգը փորձել է ներառել իր մասնագիտական ​​գիտելիքները, որը նա սովորել է ուսման ընթացքում ՝ հաշվի չառնելով, որ ընթերցողներից շատերն այլ մասնագիտություններ ունեն, նրանց ավելի մատչելի տեղեկատվության կարիք է զգացվում: Մյուս կողմից, նյութերի լուրջ թերությունն այն է, որ քննադատությունը հաճախ հիմնված է քննադատվող գործչի նկատմամբ անձնական ամբիցիաների վրա:  Սա շատ տարածված երեւույթ է, որը կարելի է տեսնել ինչպես կինոքննադատների, այնպես էլ դրամատուրգների ու լրագրողների քննադատություններում:   Վերոնշյալ օրինակում նկատելի է նաև Լեւոն Մութաֆյանի բացասական վերաբերմունքը «Kingոն թագավորի» ստեղծագործական կազմի նկատմամբ, իսկ Վահան Բադալյանի «Մակբեթ» -ի գրախոսության մեջ հստակ երեւում է Լեւոն Մութաֆյանի դրական վերաբերմունքը 3:  Անձնական հավակնություններ արտահայտելու հանգամանքը շատ ավելի տեսանելի է «Առավոտում»:   Ամենօրյա լրագրող Գոհար Հակոբյանը չի փորձում թաքցնել իր անձնական վերաբերմունքը ՝ քննադատելով գործչին:   Օրինակ ՝ նա հաճախ է անդրադառնում Միքայել Պողոսյանի գործունեությանը և, բաց թողնելով այն փաստը, որ վերջինս մեծ ներդրում ունի ժամանակակից հայկական կինոյի զարգացման գործում, անընդհատ փորձում է ընդգծել իր կապերը կառավարության հետ ՝ ներկայացնելով դա որպես բացասական երեւույթ:   Այսպիսով, Միքայել Պողոսյանի «Եթե բոլորը» 4 ֆիլմի ակնարկում Գոհար Հակոբյանը չի փորձում թաքցնել նկարչի նկատմամբ իր բացասական վերաբերմունքը ՝ անվանելով նրան «նկարիչ, որը միշտ վայելում է նախագահի հովանավորության պտուղները»: Իհարկե, քննադատության ոլորտում նման կողմնակալությունն անթույլատրելի է: Հայկական քննադատության առաջ ծառացած խնդիրներից մեկը թատրոնի «ծերացումն» է:   Կարծում եմ ՝ բավականաչափ ուշադրություն չի դարձվում թատրոն մուտք գործող երիտասարդներին:   Հիմնական պատճառներից մեկն այն է, որ քննադատողները հազվադեպ են անդրադառնում երիտասարդների աշխատանքին:  Քննադատությունները հիմնականում գրվում են արդեն փորձառու թատերական գործիչների վերաբերյալ (ինչը չի կարելի ասել կինոյի մասին, որտեղ շատ երիտասարդ գործիչների աշխատանքները 1 Տե՛ս Մութաֆյան Լ., «Kingոն թագավորը բովանդակության շրջանում», «Ազգ» օրաթերթ, «Մշակույթ» հավելված, «Թատրոն» կոչում, Երեւան, 25.08.2012 թ. 2 Տե՛ս Տ. Մարտիրոսյան, «Դրախտ և դժոխքի երկընտրանք», «Ազգ» օրաթերթ, «Մշակույթ» հավելված, «Թատրոն» խորագիր, Երևան, 21.09.2012: 3 Տե՛ս Մութաֆյան Լ., «« Մակբեթ »« պարադոքսալ »փոխակերպումներով», «Ազգ» օրաթերթ, «Մշակույթ» վերնագիր, Երեւան, 22 հուլիսի, 2010 թ. 4 «Եթե բոլորը» -ը շահեց մի շարք մրցանակներ, այդ թվում ՝ արտասահմանյան հեղինակավոր փառատոններում, ինչպես նաև առաջադրվեց «Օսկար» -ի: 5 Տե՛ս Հակոբյան Գ., «Միքայել Պողոսյանն անկեղծորեն սատարում է Նախագահին», «Առավոտ» օրաթերթ, Երևան, 26.01.12. ծերունին, բարձրանալով մեծ էկրան, քննադատների կողմից անմիջապես քարկոծվում է):  Չնայած դրան, երբեմն լինում են քննադատություններ, որոնք վերաբերում են երիտասարդ ստեղծագործողներին:  Մասնավորապես, «Առավոտ» օրաթերթը 2010 թ. Տպագրեց գրախոսություն Հ. Պարոնյանի անվան երաժշտական ​​կոմեդիայի պետական ​​թատրոնում ԵԹԿՊԻ ուսանողների բեմադրած ներկայացման մասին:   Hazազարոս Աղայանի 170-ամյակի կապակցությամբ երիտասարդները բեմադրեցին նրա «Արեգնազան» -ը և շնորհակալություն «Առավոտի» ներկայացմանը դրական գնահատականի և Երիտասարդ andազանչյանի դրական կարծիքի մասին, ով բեմը տրամադրեց երիտասարդներին, ներկայացումն ուներ երկար կյանք Մեր իրականության մեջ նույնպես ընդունված պրակտիկա է գրել գրախոսություններ այն ստեղծագործությունների մասին, որոնք մեծ հակասություններ են առաջացրել:  Քննադատները երբեք չեն անտեսում նման աշխատանքները:   Օրինակ ՝ 2012-ին մեծ աղմուկ բարձրացրեց Արա Երնջակյանի «Հոբելյանական հաճախորդ» ֆիլմը, որի արդյունքում քննադատություն հայտնվեց գրեթե բոլոր պարբերականներում և կայքերում:   Դրանցից մեկը Արմեն Շախկյանի ակնարկն է 1, որում հեղինակը հավաստիացնում է, որ ֆիլմը ոչ այլ ինչ է, քան հեռուստաթատրոն, քանի որ իրադարձությունները տեղի են ունենում միայն մեկ բնակարանում:  Անդրադառնալով ֆիլմի շուրջ սկանդալին ՝ Արմեն Շախկյանը գրում է, որ ֆիլմը թերի չէ, խնդիրը հայկական մտածելակերպն է, հանդիսատեսի ՝ ֆիլմի ընկալումը: Այսօր ինտերնետը մեծ դեր ունի նաև ամբողջ աշխարհի քննադատության մեջ:   Դրա միջոցով կինոթատրոնին ուղղված քննադատությունը ստացավ նոր որակ, նոր մոտեցում:  Այսպիսով, «ինտերնետային քննադատությունը» շատ կարևոր է դարձել որպես քննադատական ​​ժանր:  Ֆիլմերի և ներկայացումների վերաբերյալ քննադատությունները լայն տարածում են գտել համացանցում:   Դրանք բաժանվում են երկու տեսակի ՝ սիրողական (գրված է սովորական այցելուների կողմից) և պրոֆեսիոնալ (գրված է կինոքննադատների, դրամատուրգների կամ լրագրողների կողմից):   Ըստ այդ ակնարկների ՝ որոշվում է ֆիլմի կամ ներկայացման վարկանիշը, որի շնորհիվ ստեղծվում է լավագույնների ցուցակ: Քննադատության այս մշակույթը մեզ թույլ է տալիս տարբերակել բարձրորակ, անորակ ֆիլմերը:   Այս մեթոդը իրականացնում է IMDb միջազգային կինոնկարի արխիվը (InternationalMovie տվյալների շտեմարան), ինչը այն դարձնում է կինեմատոգրաֆի աշխարհում ամենաշատ գնահատված կայքը:  Ռուսական շուկայում այս մեթոդը ակտիվորեն օգտագործվում է Kinopoisk կայքում:   Օրինակ ՝ 2015-ին Սթիվեն Սփիլբերգի «Լրտեսական կամուրջը» համարվել է տարվա լավագույն ֆիլմերից մեկը, որի շնորհիվ ֆիլմը մեծ ուշադրության է արժանացել ռուսական շուկայում:  Այստեղ առանձնանում են Իգոր Տիմոշկինի 2-ի, Պավել Յացինովիչի 3-ի, Եկատերինա Եֆրիմիչովայի 4-ի, Յուրի Կուստիշի 5-ի քննադատությունները:  Դրանք գրված են հասարակ լեզվով հասկանալի պարզ լեզվով, բայց մասնագիտորեն բացահայտում են ֆիլմի դրական և բացասական կողմերը: Այս ինտերնետային ուղղությունը հայ իրականության մեջ դեռ զարգացած չէ:   Կան առցանց ֆիլմեր, որտեղ ներկայացված են շնորհանդեսներ, բայց դրանց վերաբերյալ կարծիքը հիմնականում արտահայտում են հեռուստադիտողները, այլ ոչ թե փորձագետները, և այդ կարծիքները հիմնականում մեկնաբանությունների, ոչ թե ակնարկների տեսքով են:   Մեր շուկայում գործում է Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի «Կինոաշխարհ» կայքը, որտեղ հիմնականում Սիրանուշ Գալստյան, Ռուզան Բագրատունյան, Նանա Պետրոսյան, Նաիրա Փայտյան, Անահիտ Հարությունյան և մատաղ սերնդի ներկայացուցիչներ ՝ Արմեն Օհանյան, Մարիա Թոքմաջյան և այլք, հրապարակել ակնարկներ  Սակայն «Կինոաշխարհը» նախատեսված է ոչ թե հասարակության լայն շերտերի, այլ հատկապես կինոյի ոլորտի մարդկանց համար, ինչը որոշակիորեն նվազեցնում է դրա ազդեցությունը:   Այսպիսով, չնայած «Կինոաշխարհ» -ում տպագրվում են բավականին որակյալ ակնարկներ, այն հայկական կինեմատոգրաֆիայում ազդեցիկ գործոն չէ: Այսպիսով, ուսումնասիրությունների արդյունքում կարելի է փաստել, որ հայկական քննադատությունը դեռ չի համապատասխանում միջազգային չափանիշներին, շատ բան շտկելու կարիք ունի:   Մինչդեռ քննադատության որակի բարձրացումը կարևոր քայլ է ոչ միայն լրագրության զարգացման, այլև կինոյի և թատրոնի զարգացման համար, քանի որ դրանք փոխկապակցված երևույթներ են: Քննադատությունը շատ հնարավոր է առհասարակ լրագրության գործիք դարձնել ՝ այն օգտագործելով տարբեր ժանրերում (և՛ քննադատություն, և՛ գրախոսություն, հարցազրույց, նորություններ և այլն): 1 Տե՛ս Շախկյան Ա., «Ընդհատված սեքսի էֆեկտը», «Ազգ» օրաթերթ, «Մշակույթ» հավելված, Երեւան, 2 հունիսի, 2012 թ. 2 Տիմոշկին Ի., «Ստոիկ մարդու սառը պատերազմը» (հասանելի է www.kinopoisk.ru/film/840884/ կայքում): 3 Яцинович П., «Типичный Спилберг» (հասանելի է www.kinopoisk.ru/film/840884/): 4 Ефремычева Е., «Ценность характера. Ուժեղ ոգու կարևորությունը »(հասանելի է www.kinopoisk.ru/film/840884/ կայքում): 5 Կուստիշև Գ., «Ձեր ընթացակարգերը կարևոր են» (հասանելի է www.kinopoisk.ru/film/840884/ կայքում): Ռաֆայել arbարբաբյան ՀԻՆԳ ՎԵՐ YEԻՆ ՏԱՐԻՆԵՐՈՒՄ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿԻՆՈԹԱՏԻ ԵՎ ԹԱՏՐՈՆԻ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԻՈՒԹՅՈՒՆ Հիմնաբառեր. Կինո, կինեմատոգրաֆիա, թատրոն, կինեմատոգրաֆիա, թատերագիտություն, լրագրություն, քննադատություն, քննադատություն, թերթեր, ամսագրեր, ինտերնետ, քննադատության որակի բարելավում, կինոաշխարհ ։

Հոդվածը ներկայացնում է հայ կինոյի և թատրոնի քննադատության վիճակը վերջին հնգամյակում։
  Դրա բացասական կողմերն առավել ակներև դարձնելու նպատակով հոդվածում ներկայացվում են նաև որակյալ քննադատության  մի  քանի  հիմնաքարեր,  ինչպես  նաև  արտասահմանում  առավել  հաջող  կիրառվող  քննադատական  մեթոդներ։
  Հոդվածի նպատակն է ցույց տալ հայ իրականության մեջ կինոյի և թատրոնի քննադատության մեջ եղած  բացերը և հիմք ծառայել բնագավառի առավել մանրակրկիտ ուսումնասիրությունների համար, որոնք անհրաժեշտ  են առավել որակյալ քննադատական դաշտ ստեղծելու համար, ինչն էլ իր հերթին նպաստում է կինոյի և թատրոնի  զարգացմանը։
