Ժամանակակից աշխարհի սրընթաց զարգացումներին համընթաց՝փոխվում  են  պահանջները  ընթերցանության  և  այն  աշակերտինմատչելի  դարձնելու  նկատմամբ։
   Էլեկտրոնային  և  թվայնացվածհրատարակչությանը  զուգահեռ  մեծ  նշանակություն  են  ստացելհանրայինմտավոր,ստեղծագործական  կարողությունների  զարգացման,  վերջինիս  մոտ  նորհետաքրքրասիրության  ձևավորման  ու  բավարարման  արդյունավետմիջոց։
   Հայաստանում  մարզային  գրադարանները  ունեն  բազմաթիվխնդիրներ,  որոնք  թույլ  չեն  տալիս  վերջիններիս  ծառայելու  իրենցվերջնական  նպատակին՝  ներառյալ  ֆիզիկական  վիճակ,  գրքերիգրադարանները՝անհատիորպեսհամալրման  պակաս,  ինտերիեր,  հմուտ  աշխատողների  պակաս,գրադարանի  մասնակի  ու  ոչլիարժեք  գործունեություն։
   Սակայնուսումնասիրությունները  ցույց  են  տալիս,  որ  աշխարհի  լավագույննորարարական  գրադարանների  փորձը  հաջողությամբ  կարելի  էկիրառել  հայ  իրականության  մեջ  ու  նաև  մտածել  սեփական  նորմոտեցումների  ձևավորման  մասին,  ինչը  ժամանակի  թելադրանք  է       [1,  էջ  26]։
   Մասնավորապես,  խոսվում  է  այն  մասին,  թե  ինչպեսգրադարանը  կարող  է  դառնալ  աշակերտական  քննարկումներիկազմակերպման,  աշխարհի  լավագույն  գրականության  նմուշներինաշակերտին  հաղորդակից  դարձնելու,  աշակերտին՝  գրադարանայինաշխատանքով  ապահովելու  միջոց,  ինչպես  նաև  խոսվում  է  շարժականգրադարանների գաղափարի մասին։
 Մեր  երկրում  իրականացվող  փոփոխությունների  մեջ  չափազանցկարևոր  են  կրթական  ոլորտի  այնպիսի  գործընթացները,  որոնքբարձրացնելու  են  ուսուցման  որակն  ու  արդյունավետությունը։
 Ուսուցման  որակի  բարելավումը  ապահովելու  է  մասնագիտականբարձր  կարողություններ  ու  հմտություններ  ունեցող  մասնագետներիպատրաստումը,  որոնց  կարիքը  այսօր  Հայաստանը  առավել  քան  երբևէունի։
 Որպես  մայրենին  դասավանդող  ուսուցիչ՝  մտահոգ  ենք  մերուսուցման  արմատական  խնդիրներով։
   Տարածում  է  ստացել  այնկարծիքը,  թե  մեր  ժամանակներում  երեխաները  չեն  ուզում  սովորել,կարդալ և որ ունեն այլ հետաքրքրություններ ու խորշում են գրքից։
  Բայցեկեք  մի  քիչ  մակերեսից  անցնենք  խորքին,  ու  պարզ  կուրվագծվեն  միքանի  անչափ  կարևոր  հանգամանքներ,  որոնք  առանց  վարանելուկարելի է ասել, որ խոչընդոտում են ուսուցմանն ուղղակի և անուղղակիձևերով։
   Նախ  և  առաջ  պետք  է  առանձնացնել  հրամցվող  դասագիրք  ևառարկայական  ծրագրեր,  նյութը  յուրացնելու  համար  տրամադրվողժամաքանակ,  առարկաների  նյութատեխնիկական  բազա,  բարձրմասնագիտականմանկավարժներիգործունեություն  և  այլն։
   Կարևոր  է  նաև  նշել,  որ  առարկաներիդասավանդման  արդյունավեռություն  ապահովող  լաբորատորիաների, գրադարանների,  գիտահետազոտական  բազաների  առկայությունըդառնումհատկապեսարտադպրոցականու  արտադասարանական  պարապմունքներիկազմակերպման համար։
 է  անփոխարինելի  պայմանուսուցմանկարողությունունեցողուզումԴրանցիցմասնավորապեսենք  առանձնացնելհանրապետությունում  գործող  դպրոցական  (հատկապես  գյուղականդպրոցների)  գրադարանների  վիճակը,  որոնց  մեծագույն  մասումշենքային  պայմանները,գրքային  ֆոնդը,  ընթերցարասրահներիբացակայությունը, ոչ ժամանակակից ինտերիերը խանգարում են դրանցնպատակային գործունեությանը։
  Մեր դիտարկումները ցույց են տվել, որայս  խնդիրները  հատկապես  ակնհայտ  են  գյուղական  դպրոցներում,թեպետ քաղաքային դպրոցների գրադարաններում նույնպես կա կարիքաշխարհի  առաջադեմ  գրադարանների  հաջողված  փորձը  ներառելուկամ վերջինիս օրինակով նոր մոտեցումներ մշակելու։
 ուսումնասիրմանուղղակի  անհնարԴժվար է պատկերացնել երեխայի զարգացումը առանց գիտության,տեխնիկայի  և  մշակույթի  նորագույն  նվաճումներին  հաղորդակցելու։
 Իսկ  մայրենիի  ուսուցումը  առանց  գրքերի  և  գրադարանային  լրացուցիչաղբյուրներիէ։
   Մերդիտարկումները  ցույց  են  տալիս,  որ  արտադասարանական  ևարտադպրոցական  աշխատանքները,  որոնք  լրացնում  են  ուսուցմանգործընթացը,  արդյունավետդպրոցականգրադարանների,  լաբորատորիաների,  գիտահետազոտական  բազաներիառկայության։
 ճանաչողականհետաքրքրությունների  ձևավորումը  ավարտին  հասցնելու  համարանհրաժեշտ է ապահովել աշակերտի կապը գրքին և գրքերի աշխարհին,որը կնպաստի սովորողի գիտելիքների ընդլայնմանն ու խորացմանը։
 լինի  առանցսովորողներիՀետևաբար,չենԸստ  Գ.  Ի.  Շչուկինայի՝՝սովորողների  հարցասիրությունը,հետաքրքրքսիրությունը  բավարարվում  են  ճիշտ  և  ուղղորդվածարտադասարանական  ու  արտադպրոցական  աշխատանքներով,  որոնքիրենց  բազմապիսի  ձևերով  ապահովում  են  աշակերտի  դաստիարակության և ուսուցման փոխներգործությունը [3, էջ 46]։
 Ըստ  մեր  կատարած  դիտարկումների  (Շիրակի  մարզի  տասնյակգրադարանների  այցելություն)՝  հատկապես  անբավարար  վիճակում  ենգտնվում  գյուղական  դպրոցական  և  համայնքային  գրադարանները,անգամ դրանցից շատերը վաղուց դադարել են գործելուց, ուրեմն դժվարչէ  պատկերացնել,  թե  որքան  սահմանափակ  է  դառնում  սովորողիգործունեությունը  արտադասարանականև  արտադպրոցականուսուցման գործընթացում։
 Մեր կարծիքով այսօր էլ կրթության հարցերի համակարգում պետքէներառելդրանցարդիականացման,  գրադարանային  ցանցի  կառուցվածքի  և  տիպագործունեության,գրադարաններինաևկանացման  սկզբունքների,  ինչպես  նաև  գադարանային  ֆոնդերիհամալրման,  տպագիր  երկերի  նկարագրության,  դասակարգման  ևպահպանման հարցերը։
 Կարևոր  ենք  համարում  նաև  գրադարանամատենագիտական   հատվածի՝աշխատանքովգրադարանավարներիկրթություն  ունեցող  մատենագետների  ևգործունեությունը,  որն  էլ  կապահովի  նաև  աշխատունակ  բնակչությանորոշԺամանակակից  և  տեսականորեն  ճիշտ  կառուցվածք  ունեցողգրադարանները  կարող  են  ծառայել  որպես  միջոց,  որը  էականորենկբարձրացնի  աշակերտինկատմամբհետաքրքրությունը, սովորողի մոտ կընդլայնի նրա աշխարհայացքը այլմշակույթների ու  ժողովուրդների պատմության հանդեպ,  նաև կարող էխթանել  վերջինիս  ստեղծագործական  կարողությունների  զարգացումը[2, էջ 36]։
 ընթերցանությանապահովվածմոտլինելը։
 եղանակիցուցադրումըսննդի  տարբերէ  Միացյալ  ԹագավորությանԳաղտնիք չէ, որ  աշխարհի լավագույն գրադարանները գործածումեն այնպիսի նորարարարական մոտեցումներ, ինչպիսիք են այցելուներիկողմիցբաղադրատոմսերի  պատրաստումը,պատրաստմանհամապատասխանմասնագետների  կողմից։
   Օրինակ՝  «Alpabet    Soup»  գրադարանում,  որըմտնումլավագույն  և  ամենանորարարական  գրադարանների  տասնյակում  (հիմնադրված  2014-ինշոտլանդական  կառավարության  աջակցությամբ),  դպրոցական  ևառավել  փոքր  տարիք  ունեցող  երեխաները  ոչ  միայն  կարող  են  օգտվելգրքերի  հարուստ  ցանկից,  այլև  սովորում  են  պատրաստել  պարզբաղադրատոմսեր,  ինչպես  նաև  օգտվել  առողջ  ապրելակերպինառնչվող էլեկտրոնային հասանելի նյութերից։
  Բացի այդ գրադարանումկան  անվճար  օրեր  հեքիաթների  ընթերցանության  համար  ևկազմակերպվում  է  նկարչություն  ՏՏ  լուծումների  օգնությամբ  [4]։
   Իսկառողջ  ապրելակերպի  խնդիրները  առաջնահերթ  են  ոչ  միայնզարգացող,  այլև  զարգացած  երկրներում,  որտեղ  ավելորդ  քաշիցտառապող  երեխաների  թիվը  զգալի  է։
   Մեր  կարծիքով  ՀՀ  հանրայինգրադարաններում  նույնպես  կարելի  է  նմանատիպ  փորձ  կիրառել՝հաշվի  առնելով  այն  հանգամանքը,որ  գյուղական  և  համայնքայինվայրերումսեփական  այգիներ,բանջարանոցներ,  հետևաբար  սննդի  լրացուցիչ  ծախսերը  կարելի  էնվազեցնել կամ լիովին փոխհատուցել։
 ընտանիքներունենշատՍովորողի համար օգտակար կլինի, եթե դպրոցական էլետրոնայինհատվածում  ստեղծվեն  ու  պահպանվեն  հեղինակներին  նվիրվածմիջոցառումների,որպեսզիկարդալուն  զուգահեռ  սովորողը  հնարավորություն  ունենա  դիտելդրանք։
 ցերեկույթների  տեսագրություններ,իրցանկը՝գրադարանումգրքերիՎերջինսՄարզային  բազմաթիվ  գրադարաններում,  հաշվի  առնելով  գրքերիպատշաճ  հաշվառման  ու  խնամքի  բացակայությունը(գրքերի  մեծ  մասըգտնվում  է  ոչ  բավարար  վիճակում),  dasaran.am    կայքում  կարելի  էներդնել  բաժին,  որտեղ  ամեն  դպրոց  կներկայացնի  և      պարբերաբարկթարմացնիեղածըստկնպաստիժամանակաշրջանի,ժանրի,նշանակության։
 աշակերտի՝  գրադարանում  առկա  գրքերի  մասին  տեղեկատվությանթարմացմանը,ինչպես  նաև  գրքերի  հաշվառման  ու  արխիվացմանհանձման  գործընթացին։
   ՏՏ  լուծումների  շնորհիվ  աշակերտի  համարպետք  է  մատչելի  դարձնել  առցանց  գրքերի  ձեռքբերումը,  որոնքհասանելի  կլինեն  audio/video  տարբերակով  մի  շարք  հանրահայտկայքերից,ինչպիսիք  են  «LibrDrive»,  «BBC    Learning  Center»,  «Librivox»,«Lit2Go»  և այլն։
  Միջազգային շատ հեղինակավոր գրքեր այսօր առկա ենհայերեն, իսկ audio/video գրքերը մեծապես կօգնեն այն աշակերտներին,ովքեր  ուսումնասիրում  են  օտար  լեզուներ։
   Բացի  այդ,  audio  գրքերըկարդում  են  հատուկ  մասնագետներ,որոնց  մատուցմամբ  նյութը  ավելիհետաքրքիր  և  մատչելի  կլինի  օտար  լեզվի  առոգանության,  ճիշտարտասանության  ևօգտագործմանտեսակետից։
 ժամանակաձևերիգրագետգործունեությանըԿարելի  է  խրախուսել  բարձր  դասարանների  աշակերտների՝գրադարաններիվերջիններիսներգրավելով  կամավորական  կամ  վարձատրվող  աշխատանքների։
 Նման  փորձ  վաղուց  կիրառվումՀայաստանի  Ամերիկյանհամալսարանում,  Ֆրանսիական  համալսարանում  և  աշխարհի  գրեթեբոլոր ավագ դպրոցներում (High scool)։
 մասնակցելը՝էԵլնելովհաջողությամբկիրառված  փորձից՝համայնքայինդպրոցներում  նույնպես  կարելի  է  խրարուսել  բարձր  դասարաններիաշակերտների՝  գրադարաններում  կամավորական  կամ  վարձատրվողաշխատանքների  ներգրավվածությունը։
   Մոտեցումը  ենթադրում  է  միշարք  առավելություններ՝  1.աշակերտը  ձեռք  կբերի  փորձ  առավել  փոքրծանրաբեռնվածությամբ  աշխատանքային  պայմաններում՝  նախքանհետագայում  աշխատանքի    անցնելը,  որտեղ  աշխատողի  նկատմամբպահանջները ավելի շատ են, 2. աշակերտը հնարավորություն կստանաշփվել      տարբեր  տարիքային  խմբերի  հետ  և  զարգացնել  միջանձնայինշփման  ունակություն,որը  ևս  պարտադիր  պահանջ  է  այսօր  գործատուիկողմից,  3.  աշակերտի  մոտ  առավել  հետաքրքրություն  կառաջանաընթերցանության նկատմամբ։
 Ընդ  որում՝  դպրոցը  կարող  է  փոխարինել  վարձատրությունըաշակերտին  անվճար  դասագրքեր  տրամադրելով,իսկ  ամենից  շատգրքեր  կարդացած  աշակերտներին՝  էքսկուրսիաներին,  ուսումնականայցելություններին անվճար մասնակցություն ապահովելով։
 չէընթերցողըհնարավորությունՊակաս  կարևորգրադարանի  ինտերիերը,  քանի  որգրադարանները  պետք  է  ունենան  հետաքրքիր  դիզայն՝  ներառյալհարմարավետություն,  լուսավորություն  և  տեխնիկական  զինում։
   Շատհամակցելերկրներումթեյախմությունընաևկազմակերպելու  քննարկումներ  կամ  մասնակցելու  բանավեճերին,որոնց  համար  պետք  էլինեն  ընթերցասրահներ  կամ  առանձինսենյակներ։
   Գրադարանների  լավագույն    օրինակ  են  համարվում  նաևշրջիկ  գրադարանները  հատկապես  դպրոցահասակ  ընթերցողներիհամար,  որն  էլ  կիրառվում  է  աշխարհի  առաջնակարգ  դպրոց  ունեցողերկրներում։
 գրքիընթերցանությանունիհետ,ինչպեսԱնցած մի քանի տասնամյակների ընթացքում մեր երկրում դպրոցիհիմնարար դերը խարխլվեց,սակայն նրա կորացած մեջքը պետքէ շտկել,որպեսզի  իրականություն  դառնա  մատաղ  սերնդի  կրթության  ևդաստիարակության  համակողմանի  գործընթացը,երբ  երեխան  ոչ  թեսերտող,այլ  պրպտող,մտածող,ստեղծագործող,  երևակայող  էակ  է՝անհատականություն։
   Սա  պետք  է  դառնա  ուսուցման  վերջնականնպատակ,  և  այս  առումով  գրադարանները  կարող  են  և  պետք  էապահովեն առանցքային դեր ու նշանակություն։
 Ամփոփելով  մեր  կողմից  մարզային  գրադարաններ  կատարածայցելությունները  և  ուսումնասիրությունները՝  պարզորոշ  կերպովուրվագծվեցին  այն  բոլոր  խնդիրները,  մարտահրավերներն  ու  դեռևսչօգտագործվածառանցքայիննշանակություն և ազդեցություն ունեն կրթության որակի ու հատկապեսընթերցանության  մակարդակի  բարձրացման  վրա։
   Մասնավորապես,մեր  դիտարկումների  արդյունքում  առանձնացվեցին  մարզի  մի  շարքգրադարանների ֆիզիկական անբավարար վիճակի, գրքերի պակասի ուգրադարանների անհրապույր տեսք ունենալու հիմնախնդիրները, որոնքհնարավորությունները,որոնքունեցող  մասնագետների  պակասը,էական  նշանակություն  ունեն  ընթերցասերլսարանի  ձևավորմանհարցում։
   Առանձնահատուկ  ուշադրություն  պահանջող  հարցերից  ենգրադարանում  աշխատելու  համապատասխան  փորձ  ունաևհմտություննաևժամանակակից  տեխնիկական  հնարավորությունների՝  գրադարանումկիրառման  բացակայությունը։
   Սակայն  հարկ  է  նշել,  որ  կատարվածաշխատանքի  արդյունքում  պարզ  դարձավ,  որ  կարելի  է  մերհանրապետության և հատկապես մարզային գրադարաններում կիրառելայնպիսի  նորարարական  մոտեցումներ,  որոնք  վաղուց  մշակվել  ևիրագործվում  են  աշխարհի  տարբեր  երկրներում  և  շարունակում  ենզարմացնել ընթերցասեր հանրությանը։

Գրադարանը  հնագույն  մշակութային  գործիքներից  մեկն  է  Հայաստանում։
   Գրադարանի  զարգացման  գործում  ներկայումս  առկա  է  զգալի  անկում`  ի  հակադրումն  ժամանակակից  հասարակության,  և  սույն  երևույթը  հատկապես  նկատելի  է  հանրային  գրադարաններում։
   Դպրոցական գրադարանը ապահովում է ոչ միայն տեղեկատվություն և  գաղափարներ, որոնք առանցքային են ժամանակակից տեղեկատվական  հասարակությանը հաջողությամբ ինտեգրվելու համար, այլև խթանում է  ընթերցողի  զարգացման  անհրաժեշտությունը։
   Հոդվածում  քննարկվում  են  ժամանակակից  կրթական  միջավայրում  դպրոցական  գրադարանի  տեղը,  ՀՀ-ում  մարզային  գրադարանների  հիմնական  խնդիրը,  և  ինչպիսի  դեր  կարող  են  նորարարական  գրադարանները խաղալ մանկավարժական պրակտիկայում։
