Ելնելովդեռևս  Եվրասիական  տնտեսականհամայնքիսահմանած  դրույթներից՝  ԵԱՏՄ-իշրջանակներում  ընթացողինտեգրացիոն  գործընթացները  ենթադրում  են  տնտեսությանճյուղերի  զարգացում,  նոր  տնտեսական  միջավայրի  և  զարգացմաննոր  հեռանկարների  ստեղծում,  շուկաների  ընդլայնում,  որտեղանդամ-երկրների ապրանքների փոխադարձ առևտրում չեն կիրառվելուներմուծման  և  արտահանման  մաքսատուրքեր,  ոչ  սակագնայինկարգավորման  միջոցներ,  հակադեմփինգային  ու  փոխհատուցմանմիջոցներ [14]։
   Իրական  պատկերը ստանալու  համար  ներկայացնենքԵԱՏՄ-ի  առավելությունները  և  թերությունները՝  մատնանշելով  միշարք փաստարկներ։
 Նախ  պետք  է  նշել,  որ  ԵԱՏՄ-ի,  ինչպես  և  ԱՊՀ-ի  ստեղծումըհետապնդում  է  առավելապես  քաղաքական  նպատակ։
   Ռուստատանըփորձում  է  վերականգնել  Խորհրդային  Միության  տարիների  իրգերիշխանությունը։
   Ռուսաստանը,  ինչպես  միշտ,  Հայաստանումփնտրում  է  իր  քաղաքական  շահը։
   Մի  կողմից՝  Հայաստանըանփոխարինելի  ռազմական  հենակետ  է  Ռուսաստանի  համար,  մյուսկողմից՝  Հայաստանը  կարևոր  խաչմերուկի  վրա  է  գտնվում,  այնխաչմերուկի,  որով  իրանական  նավթը  և  գազը  կարող  են  հասնելԵվրոպա։
   Այսպիսով,  ՌուսաստանըԵԱՏՄ-ինանդամակցությամբ  փակում  է  Իրանի  այդ  հնարավորությունը,  որըկնշանակեր  Եվրոպա  արտահանվող  ռուսական  գազի  ծավալներիկրճատման հետևանքով միլիարդավոր դոլարների կորուստ։
  ԵԱՏՄ-ն չիկարողլուծել  անդամ-երկրների  տնտեսական  հետամնացությանխնդիրը,  եթե  հաշվի  առնենք,  որ  տնտեսական  զարգացման  ևտեխնոլոգիական  առաջընթացի  խոշոր  բևեռները  ԱՄՆ-ն,  Ճապոնիան  ևեվրոպական  զարգացած  երկրներն  են։
   Հետևաբար,  եթե  Հայաստանը  չիզարգացնում  այս  երկրների  հետ  տնտեսական  համագործակցությանհարաբերություններ,  ապա  զերծ  կմնա  համաշխարհային  զարգացմանգործընթացներից և տեխնիկական առաջադիմության միտումներից։
  Այսիմաստով  կա  մի  կանխադրույթ,  ըստ  որի՝  Եվրամիության  (ԵՄ)  հետՀայաստանի  տնտեսական  հարաբերությունների  զարգացումը  ունիավելի լուրջ նախադրյալներ և հեռանկարներ։
 Հայաստանի՝ԵԱՏՄ  անդամ-պետությունների  հետ  Հայաստանի  տնտեսականառևտրայինհարաբերություններըհարաբերություններում,  եթե  չասենք՝  մեծ  հաշվով  սահմանափակվումեն առևտրի ազատականացման քաղաքականության շրջանակներում։
 կայացածառավելենԵԱՏՄ-ին  Հայաստանի  անդամակցության  դրական  կողմը  կամառավելությունը  արտոնյալ(միասնական)  մաքսային  տարածքիստեղծումով  առևտրային  ծավալների  աճի  հնարավորություններիապահովումն  է։
   Այս  փաստը  հիմնավորելու  կամ  հերքելու  համարուսումնասիրվել  են  ՀՀ  արտաքին  առևտրի՝  վերջին  հինգ  տարիներիվիճակագրական ցուցանիշները։
 Աղյուսակ 1.ՀՀ արտաքին առևտրաշրջանառությունը ԵԱՏՄ և ԵՄ երկրների հետ(մլն. դոլար) [6, էջ 114-115], [7, էջ 124-125]աճիտեմպհունվարհունիսԵԱՏՄերկրներ, այդ թվում՝ՌԴԲելառուսՂազախստանՂրղզստանԵՄերկրներԱռևտրաշրջանառության  դինամիկայի  ուսումնասիրությունը  թույլէ  տալիս  ասել,  որ  թե՛  ԵԱՏՄ  շրջանակներում,  թե՛  ԵՄ  երկրների  հետՀայաստանի արտաքին առևտուրը 2016-2019թթ. հիմնականում ունեցել էաճի միտումներ։
  2018թ.-ի տարեվերջի դրությամբ զգալի  աճ է  գրանցվելՀայաստան-Ղազախստան  առևտրային  հարաբերություններում։
   Աճըտեղի է ունեցել արտահանման ծավալների գրեթե կրկնակի ավելացմանարդյունքում  (9,8  մլն.  դոլար՝  նախորդ  տարվա  4,9  մլն.  դոլարի  դիմաց)։
 Հայաստանի  արտահանվող  հիմնական  ապրանքը  ոգելից  խմիչքն  է՝հիմնականում կոնյակը։
 Հայաստանի    առևտրաշրջանառությունը  ԵՄ-ի  հետ  ունեցել  է  աճիավելի  բարձր  տեմպեր  (119.0%),  քան  ԵԱՏՄ  երկրների  հետ  (111.3%)։
 Սակայն  2019թ.  առաջին  կիսամյակում  նախորդ  ժամանակահատվածինույն  ցուցանիշների  համեմատությամբ  ցուցանիշի  աճի  տեմպերըհամեմատաբար  ցածր  են  եղել  ԵԱՏՄ-Հայաստան  մասով,  իսկ  ԵՄերկրների  մասով  գրանցվել  է  առևտրային  ծավալների  անկում  16.6%-ով(2018թ.  առաջին  կիսամյակում  ցուցանիշը  կազմել  է  906,8  մլն.  դոլար)։
 Ընդ որում՝ անկում է արձանագրվել թե՛ ներմուծման, թե՛ արտահանմանկառուցվածքում։
  Արտահանումը կրճատվել է 26%-ով (369,6 մլն. դոլարիցդառնալով  273,2  մլն.  դոլար),  իսկ  ներմուծումը՝  1,1%-ով  (537,1  մլն.դոլարից դառնալով 483,1 մլն. դոլար)։
 ՀՀ  առևտրաշրջանառությանուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հիմնական ուղղությունը ԵԱՏՄ-ն է, որը2019թ. առաջին կիսամյակում ունեցել է աճի միտում։
 կառուցվածքի2017-2018թթ.-ին  թե՛  արտահանումը,  թե՛  ներմուծումը  ունեցելեն դինամիկ զարգացում։
 Գծապատկեր 1. ՀՀ արտաքին առևտրաշրջանառությանկառուցվածքի դինամիկան (տոկոս)Գծապատկեր 2. ՀՀ արտաքին առևտուրը ԵԱՏՄ երկրների հետ    (մլն. դոլար)Գծապատկեր 3. ՀՀ արտաքին առևտուրը ԵՄ երկրների հետ         (մլն. դոլար)ԵԱՏՄ  երկրներից ներմուծումը  գրեթե  երկու  անգամ  գերազանցումէ արտահանումը։
  Ցուցանիշների համեմատությունը թույլ է տալիս ասել,որ ներմուծումը ԵԱՏՄ-ից ավելի շատ է եղել, քան ԵՄ-ից, միաժամանակԵՄ  ավելի  շատ  ենք  արտահանել,  քան  ԵԱՏՄ,  թեև  2018թ.  դեպի  ԵԱՏՄարտահանումը    (689  մլն.  դոլար),  որը  20%-ով  աճել  է  նախորդ  տարվահամեմատ,  գերազանցել է դեպի ԵՄ արտահանման ցուցանիշը (684 մլն.դոլար)։
   Այս  փաստը  պայմանավորված  է  միության  երկրների  միջևառևտրային խթանների ու մեխանիզմների բարելավման հանգամանքով։
 Ուշագրավ  է  այն,  որ  արտահանման  գերակշիռ  մասը՝  684  մլն.  դոլարի97%-ը (666,5 մլն. դոլարը) պատկանում է ռուսական շուկային։
 Դիտարկվող  ժամանակահատվածի  համար  դրական  միտումը՝դեպի  ԵՄ  երկրներ  արտահանման  ծավալների  առումով,  ակնհայտ  է։
 2016-2018թթ.  ցուցանիշը  աճել  է  1.4  անգամ  (479  մլն.  դոլարից  հասնելով684  մլն.  դոլարի)։
   Սակայն  2019թ.  հունվար-հունիսին  նախորդժամանակահատվածիէարտահանման  մասով  26%-ով  (370  մլն.  դոլարից  իջնելով  273  մլն.դոլար),  իսկ  ներմուծման  մասով  կրճատվել  է  10%-ով  (537  մլն.  դոլարիցիջնելով 483 մլն. դոլար)։
 ցուցանիշըհամեմատկրճատվելհամագործակցությանԵվրոպական  տնտեսականկարևորնախադրյալներից  է  ԵՄ  Արտոնությունների  ընդհանրացված  «GSP+»համակարգը, որի շնորհիվ 6300 հայկական ապրանքներ արտահանվումեն ԵՄ առանց մաքսատուրքի։
  Այս հանգամանքով է բացատրվում դեպիեվրոպականբարձրմակարդակը։
 շուկա  արտահանմանհամեմատաբարՎերջին  երկու  հաշվետու  տարում  Հայաստանից  արտահանվողապրանքների  ցանկում  դարձյալ  առաջատարը  հանքահումքայինապրանքներն  են  և  պատրաստի  արտադրանքը  [10]։
   ՀայաստանիցՌուսաստան  ամենաշատն  արտահանվում  են  ոգելից  և  ոչ  ոգելիցըմպելիքներ,  որոնց  94%-ը  բաժին  է  ընկնում  սպիրտային  խմիչքներին՝հիմնականում կոնյակի և օղու տեսականուն [11, էջ 27]։
  Այս իմաստով էլհաճախ  ԵԱՏՄ  ինտեգրացման  առավելությունը  նույնացվումէհայկական  ոգելից  խմիչքների՝  դեպի  Ռուսաստան  արտոնյալպայմաններով արտահանման մեխանիզմների ստեղծման հետ։
 Բացի  Ռուսաստանից,  ԵԱՏՄ  մնացածհետտնտեսական  բոլոր  հարաբերությունները  ներկա  փուլում  գտնվումեն զարգացման շատ ցածր մակարդակի վրա։
 երկրներիԵԱՏՄ-ն արտահանում է հանքահումքային և վառելիքաէներգետիկապրանքներ և ներմուծում պատրաստի տեխնոլոգիական արտադրանք,ինչը  փաստում  է  ԵԱՏՄ-ի  արդյունաբերական  պոտենցիալի  ցածր  ևանմրցունակ մակարդակի մասին [12]։
 Հասկանալի  է,  որ  ամբողջական  շուկայի  ձևավորման  և  լիարժեքինտեգրման  համար  առկա  են  ներքին  և  արտաքին  մի  շարքխոչընդոտներ. մի կողմից՝  դա Հայաստանի աշխարհագրական դիրքն է,ճանապարհային  ու  տրանսպորտային  փոխադրումների  դժվարությունները  և  տնտեսական  շրջափակումը,  մյուս  կողմից՝  դեռևս  առկա  էեվրոպական  ստանդարտներին  համապատասխանեցման  խնդիր։
  Բացիայդ,  միջազգային  տնտեսական  գործարքներն  առայժմ  շրջանցում  ենխոշոր ներդրումային ծրագրերը։
 Պետք  է  հաշվի  առնել,  որ  օտարերկրյա  ուղղակի  ներդրումներիցուցանիշով  հետխորհրդային  երկրների  շարքում  Հայաստանը  գտնվումէ  ցածր  դիրքերում։
   2017թ.-ին  հինգ  տարվա  ընթացքում  ցուցանիշըունեցել է միայն նվազման միտում՝ կազմելով 246 մլն. դոլար [3, էջ 187]։
 Ուսումնասիրելով  ներդրումների  բաշխվածության  ցուցանիշները՝ըստ  տնտեսության  ճյուղերի,  կտեսնենք,  որ  ռուսական  ներդրումներիամենամեծ  բաժինը  կենտրոնացված  է  էներգետիկայի  ոլորտում,մասնավորապեսոլորտում,սակայն  ներդրումային  հոսքերի  աշխարհագրական  կառուցվածքումգլխավոր  ուղղությունը  վերջին  տարիներին  շարունակում  են  մնալօֆշորային երկրները [5, էջ 515-522]։
  Այսպիսով, կարելի է մեկ անգամ ևսփաստել,  որ  տարածաշրջանային  տնտեսական  համագործակցությանէլեկտրաէներգիայի  արտադրությանայս  մակարդակը  դեռևս  շատ  ցածր  է՝  Հայաստանի  տնտեսությանիրական հատվածի վրա դրական ազդեցություն ունենալու առումով։
 Եթե ուզում ենք հզորացնել ազգային տնտեսությունը, ապա     21-րդդարի  տնտեսագիտական  մտածելակերպով՝  պետք  է  զարգացնելգիտատար ոլորտները, այսինքն՝ մտածել՝ ինչպես ապահովել մեր  տեղըտեղեկատվական  տեխնոլոգիաների  համաշխարհային  շուկայում։
   ԹեևԵԱՏՄ-ի  առավելությունը  արտաքին  առևտրաշրջանառությանխթանումն  է,  երբ  տեղական  ապրանքները  անդամ-երկրների  շուկաներեն  արտահանվում  արտոնյալ  ռեժիմով՝  առանց  մաքսատուրքերի,հետևաբար  դառնում  են  մրցունակ,  միաժամանակ  Հայաստանըներմուծում  է  ավելի  էժան,  այսինքն՝  առանց  մաքսատուրքերի,այնուամենայնիվանմաքսառևտրաշրջանառություն  զարգացնելու  քաղաքականությունը,  մեղմասած,  արդյունավետ  չէ  և  անհեռանկարային  է,  մանավանդ,  երբարտահանման  մեջ  գերակշռում  են  հանքահումքային  և  մետաղականպաշարներնոլորտի  ապրանքները։
 Արդյունաբերական  ապրանքների  փոխադարձ  առևտրի  աճը  2017թ.կազմել  է  12.6%,  իսկ  սննդի  և  գյուղատնտեսական  ապրանքներիարտահանման  աճը՝  23,7%,  որը  կազմում  է  ընդհանուր  արտահանման57.6%-ը [1, էջ 54]։
 գյուղատնտեսականընդամենըերկրիչորսհետուԵԱՏՄ  երկրների  միջև  ֆինանսական  հոսքերի  և  ապրանքաշրջանառության  կառուցվածքի  ուսումնասիրությունը  թույլ  է  տալիսպնդել,  որ  առայժմ  չկա  առաջավոր  փորձի՝  ինովացիոն  տեխնոլոգիաների  ներհոսքի  և  գիտատար  ապրանքների  ներմուծման  ուարտահանման լուրջ հեռանկար։
 Այսօրինակ  առևտրային  միտումները  նշանակում  են  հետ  մնալգիտատեխնիկական առաջընթացի տեմպերից։
 Միասնական  առևտրային  քաղաքականության  սահմաններումԵԱՏՄ-ին  անդամակցումը  որոշակիորեն  զրկում  է  անդամ-երկրներինտնտեսական որոշումների կայացման ինքնուրույնությունից։
 նկատմամբԱրևմուտքիԵվրասիականկողմից  Ռուսաստանիկիրառվողպատժամիջոցներըմիությաննանդամակցող երկրների վրա ունեն երկակի ազդեցություն։
   Հայտնի է, որպատժամիջոցների արդյունքում ռուսական ռուբլին արժեզրկվում է, իսկնավթի  գները՝  նվազում։
   Արդյունքում  կրճատվում  է  Ռուսաստանի  հետառևտրաշրջանառությունը։
   Միաժամանակ,  պատժամիջոցները  կարողեն  դրական  ազդեցություն  ունենալ  արտաքին  առևտրի  վրա  այնտնտեսականորիմաստով,դեպի  Ռուսաստան  արգելված  ապրանքներիփոխարինումը միության անդամ-երկրներից ներմուծվող ապրանքներովբերում է այդ երկրների առևտրային հաշվեկշիռների բարելավման։
 Կան  հակասություններ  ԵԱՏՄ-ի  շրջանակներում  առևտրայինհամաձայնագրերի  և  ԵՄ  Ասոցացման  համաձայնագրի  միջև,  քանի  որդրանցից  յուրաքանչյուրը  ենթադրում  է  տարբեր  իրավական  ռեժիմներ։
 ԵԱՏՄ  օրենսդրական  դրույթներով  ենթադրվում  է,  որ  միության  անդամորևէ  երկրի  և  այլ  ինտեգրացիոն  կառույցների  միջև  ընթացողհարաբերությունները  պետքԵվրասիականտնտեսական  հանձնաժողովի  որոշումներով։
   Հարվածի  տակ  էհայտնվում  Եվրոպական  երկրների  հետ  առևտրային  պայմանագրերովհաստատված արտոնյալ առևտրի ռեժիմը։
 կարգավորվենէՊետք  է  հաշվի  առնել  նաև  շուկաների  տարողության  տարբերությունները. ԵՄ-ն ունի 512 մլն. բնակչությամբ շուկա, ԵՏՄ-ն՝ 183 մլն.։
 Տնտեսության  չափերի  տարբերությունն  ավելի  մեծ  է.  համախառններքին  արդյունքով  ԵՄ-ն  8.5  անգամ  գերազանցում  է  ԵՏՄ-ին։
   2017թ.դրությամբ  Եվրամիության  ՀՆԱ-ն  կազմել  է  17  տրլն.  դոլար  [2],  իսկԵԱՏՄ-ի ՀՆԱ-ն՝ 2 տրլն. դոլար [15]։
 Ընդհանրացնելով  ուսումնասիրությունները՝  պետք  է  նշել  տարածաշրջանային ինտեգրացիոն գործընթացներում առկա մի շարք դրականև  բացասական  կողմեր,  որոնք  բխում  են  ԵԱՏՄ  կառույցի  և  ԵՄԱսոցացման համաձայնագրի պահանջներից։
 1.  ԵԱՏՄ-Հայաստան  առևտրատնտեսական  համագործակցությանշրջանակներում  Ռուսաստանը  դեռևս  մնում  է  ոչ  միայն  հիմնականգործընկերը,  այլև  կարելի  է  ասել՝  գրեթե  միակ  երկիրը,  հատկապեսՂազախստանի  ու  Ղրղզստանի  հետ  տնտեսական  կապերիբացակայության ֆոնին։
 2.  ԵԱՏՄ-ին  Հայաստանի  անդամակցմամբ  խթանվում  է  մի  շարք,(գյուղատնտեսականհատկապես  ավանդական  ապրանքներիապրանքների, այդ թվում՝ կոնյակի) իրացումը Ռուսաստանում։
 3.  ԵԱՏՄ-Հայաստան ինտեգրացման տնտեսական բաղադրիչը կրում էպայմանական և որոշ չափով՝ ձևական բնույթ։
 4.  Շատ  ցածր  մակարդակի  վրա  է  գտնվում  ԵՄ  երկրների  հետՀայաստանի  տնտեսական  համագործակցության  մակարդակը,  ինչըուղղակիորեն  մատնանշում  է  Հայաստանի  մեկուսացվածությունըզարգացած տնտեսություն ունեցող արևմտյան աշխարհից։
 5.  ԵՄ  Ասոցացման  համաձայնագրում  շոշափելի  չէ  տնտեսականբաղադրիչի  դրական  էֆեկտը,  փոխարենը  ակնհայտ  է  մարդուիրավունքների  անվան  տակ  քողարկված  եվրոպական  նորմերիպարտադրումը,  ինչը  հակասություններ  ունի  մեր  ազգայինարժեհամակարգի հետ։
 6.  ԵՄ  հետ  տնտեսական  սերտացումը  կարողէ  ապահովելներդրումների  և  գիտատար  ոլորտների    հաշվին  ՀՀ  տնտեսությանզարգացման իրական խթաններ։
 7.  ԵՄ  հետ  առևտրային  կապերի  ամրապնդումը  կախվածէեվրոպական ստանդարտացման մակարդակից։
 Ելնելով վերոնշյալ արձանագրումներից՝ մատնանշենք Հայաստանիինտեգրացիոն կապերի բարելավման մի քանի պայմաններ.1.  Հայաստանը  պետքէ  զարգացնի  այնպիսի  տնտեսականհարաբերություններ,  որտեղ  կա  գործընկերություն  և  ոչ  թեշահագործում,  որտեղ  կգործի  փոխհամագործակցությանէֆեկտը,  այլ  կերպ  ասած՝  արդյունաբերական  շղթայի  օղակներըկգտնվեն  համագործակցող  երկրներում,  և  համագործակցությունից կշահի երկրներից յուրաքանչյուրը։
 2.  ՏՏ  ոլորտի  հաշվին  տնտեսության  զարգացումը  պետք  է  դառնամեր  գերակա  խնդիրներից  մեկը։
   Ի  վերջո  փորձի  փոխանակմանարդյունքումյուրացմանհնարավորություններն  ու  հեռանկարները  ավելի  շատ  գտնվումեն եվրոինտեգրման տիրույթում։
 տեխնոլոգիաներիառաջավորհարաբերությունների3.  Եվրոինտեգրման  հեռանկարները  չպետք  է  սահմանափակվենմիայն  առևտրայինբարելավմամբ։
 Կենսական  է  այն  հարցը,  թե  ինտեգրման  արդյունքում  ինչառաջավոր  փորձ  ենք  ձեռք  բերելու,  ինչպես  ենք  օգտագործելուայդ  ինտեգրման  ընձեռած  հնարավորությունները՝  զարգացնելումեր տնտեսությունը, ինչ համատեղ նախաձեռնություններով ենքհանդես  գալու,  ինչ  արտադրական  կոոպերացիաների  մեջ  ենքմտնելու,գյուղատնտեսությանզարգացման եվրամիության ծրագրերից, ներդրումներից և այլն։
 էհնարավորինս  խորացնել  միայն  տնտեսական  դաշտում,  իսկքաղաքական  դաշտում,  միգրացիոն  պարտավորություններում  ևմարդու  իրավունքների  պաշտպանության  հանձնառություններում  հարկավոր  է  դրսևորել  չափազանց  զգուշավորություն,հարաբերությունները  անհրաժեշտ4.  Համագործակցայինինչպեսենքօգտվելուդեպքում՝մերժողականանհրաժեշտությանդիրքորոշում։
 Եվրոպան  չպետք  է  լինի  այն  կենտրոնը,  որից  ղեկավարվելու  ենմեր  ազգի  հասարակական-քաղաքական  կյանքը  կարգավորողինստիտուցիոնալ  միավորները  կամ  Եվրոպային  չպետք  է  նայելիբրև  բարոյական  և  իրավական  նորմեր,  օրակարգ  և  մշակու յթձևավորողի,  այլ  Եվրոպան  մեզ  համար  պետք  է  լինի  ընդամենըհնարավորություն՝  դուրս  գալու  ազատ  շուկա,  զարգացնելու  մերտնտեսությունը  և  ամրապնդելու  մեր  երկրի  դիրքը  արևմտյանգործարար  աշխարհում։
   Իսկ  առանց  տնտեսական  հզորացման ՝շարունակվելու  է  մեզ  վրա  այս  կամ  այն  երկրի  ճնշումը  ևտարածաշրջանում մեր շահերի անտեսումը։
 5.  Չպետք  է  առաջնահերթություն  տալ  հանքարդյունաբերությանոլորտի  ներդրումային  ծրագրերին,  փոխարենը  նախապատվությունը պետք է տրվի կանաչ տնտեսության աճի ապահովմանև  այլընտրանքային  էներգետիկայի  արտադրության  գաղափարներին։
 Եվ,իվերջո,ևէժան  աշխատուժմատակարարողներիՀայաստանի  ազգայինև  տնտեսականանվտանգությանզարգացման  խնդիրները  տնտեսական,առևտրային  միություններով  կամ  ասոցացման  համաձայնագրերովչեն լուծվելու, չեն լուծվելու այս կամ այն երկրի հովանավորությունըվայելելով,  ոչ  էլ  լուծվելու  են  այս  կամ  այն  երկրի  տնտեսականկցորդների,դերըստանձնելով  կամ նրանց  իսկ  ռազմավարական  ծրագրերի  իրագործ ման  համար  ընդունվող  փաստաթղթերի  տակ  ստորագրություններդնելով։
   Համաձայնագրեր,  պայմանագրեր,  հուշագրեր,  արձանագրություններ  ստորագրելուց  առաջ  անհրաժեշտ  է  նախ  ստեղծելկուռ  պետական,  ազգային  ծրագրերի  փաթեթ,  որի  մեջ  իրառանձնահատուկ  տեղը  պետք  է  ունենա  տնտեսական  զարգացմանռազմավարական  ծրագիրը։
   Այն  պետք  է  տա  հետևյալ  հարցերիպատասխանը՝  ի՞նչ  ենք  մենք  ուզում  աշխարհից՝  որպես  ազգ,  ի՞նչենք  տալու  աշխարհին,  ինչպե՞ս  ենք  հզորանալու,  ի՞նչ  կշիռ  ենքունենալու  և  ո՞րն  է  մեր  երկրի  դերը  աշխարհաքաղաքական  այսբարդ  զարգացումների  և  շահերի  բախման  համատեքստում։
   Քանիդեռ  մենք  չունենք  ազգային  տեսլական,  ցանկացած  ինտեգրացիավաղ  թելուրջսպառնալիքի։
   Այս  կամ  այն  ինտեգրացիոն  միավորի  հետսերտացման  հարցում  մեր  տնտեսական -քաղաքական  կողմնորոկվերածվի  ազգային  անվտանգությանուշշիչները  և  օրակարգային  հարցերը  պետք  է  լինեն  մեր  քաղաքականշահերի  հետապնդումը,  այդ  թվում՝  տարածքային  ամբողջականության  ապահովումըծառացածխոչընդոտները  մեր  օգտին  լուծելու դիվանագիտությունը։
   Հակառակպարագայում  աշխարհայացքային  դիրքորոշման  բացակայությունըվտանգիուհեղինակությունը։

Ունենալ  փակ  տնտեսություն,  օտարվել  համաշխարհային  տնտեսական  և  տեխնոլոգիական  զարգացումներից։
   Ինչպե՞ս  է  Հայաստանը  ներգրավված  միջազգային  ինտեգրացիոն  գործընթացներին, ինչպիսի՞ն է դրա արդյունքը մեր երկրի տնտեսության  զարգացման  վրա,  ի՞նչ  հիմնախնդիրներ,  վտանգներ  ու  միտումներ  կան  այդ գործընթացներում, որո՞նք են տարբեր ինտեգրացիոն կառույցներին  Հայաստանի անդամակցության հեռանկարները և այլն։
  Սյս հարցերն են  ուսումնասիրվել  սույն  հոդվածում,  որի  նպատակն  է  գնահատել  տարածաշրջանային  տնտեսական  մոդելի  արդյունավետությունը  Եվրամիության  Ասոցացման  համաձայնագի՞ր,  թե՞ Եվրասիական տնտեսական միություն (ԵԱՏՄ) երկընտրանքում։
  Ընդ  որում՝  արդյունավետությունը  գնահատելու  համար  ուսումնասիրվել  են  արտաքին  առևտրաշրջանառության,  ներդրումների,  արտադրական  գործընթացներին  մասնակցության,  տեխնոլոգիական  առաջընթացի  և  գիտատար ոլորտների համատեղ ֆինանսավորման հիմնահարցերը։
