ՔՐԵԱԿԱՆ ՕՐԵՆՔԻ ՆԱԽԱԳԱՀՆԵՐԸ Դեպքերը, որպես օրենքի աղբյուր, առանցքային նշանակություն ունեն ինչպես ընդհանուր, հռոմո-գերմանական իրավական համակարգ ունեցող երկրներում, այնպես էլ մայրցամաքային իրավական համակարգի երկրներում, ներառյալ Հայաստանի Հանրապետությունը, նախադեպերի ընկալումը միանշանակ չէ:  Այս աշխատանքի շրջանակներում փորձ է արվել ուսումնասիրել առկա մոտեցումները, ներկայացնել գիտականորեն հիմնավորված եզրակացություն ՀՀ քրեական օրենսդրությունում նախադեպի հետագա կիրառման հնարավոր ուղիների վերաբերյալ: Հասկանալու համար նախադեպերի նշանակությունը ՀՀ ներքին օրենսդրությունում, առաջին հերթին անհրաժեշտ է մեկնաբանել «իրավունքի աղբյուր» և «նախադեպ» հասկացությունները:  Այսպիսով, իրավունքի աղբյուրը «իրավունքի նյութական աղբյուրներն են, այսինքն ՝ սոցիալական, տնտեսական», պետական ​​գործոնը, իրավական համակարգը, «իդեալիստական ​​աղբյուրները» որոշող այլ գործոններ, գաղափարների, հասկացությունների ամբողջություն, «միջոցների ամբողջություն»: օրենսդրորեն սահմանել իշխանությունների կամքը »: Իրավունքի ճանաչման աղբյուրները: Այս աշխատանքի համատեքստում իրավունքի աղբյուր հասկացությունները պետք է հասկանալ միայն որպես ֆորմալ-իրավական աղբյուրներ [1], այսինքն, ըստ Քրոսի, «ոչ թե ծագման ուղղակի կամ անուղղակի պատճառները, այլ աղբյուրները, որոնցից նորմը ձեռք է բերում իրավական ուժ ՝ դառնում է իրավական նորմ »[2]:  Ըստ Բիբիկի, նեղ օրենքի աղբյուրը պետք է հասկանալ որպես իրավունքի նորմ պարունակող աղբյուրներ [3]: Պատմականորեն Անգլիայում մշակվել է դատական ​​պրակտիկա: Չնայած որոշակի օրենքների առկայությանը, ինչպես, օրինակ, «Դավաճանության մասին» 1351 թ. Օրենքը, միջնադարյան Անգլիայում իրավունքի աղբյուրների ցուցակում կենտրոնական դերը պատկանում էր նախադեպերին:  Հիմնական հանցագործությունները ֆիքսվել են նրանց կողմից:   Հետագայում, փորձելով ամրագրել և զարգացնել կանոնադրական օրենքը, վերացնել հնացած նախադեպերը, Անգլիայի քրեական իրավունքի ընդհանուր իրավունքի հետ կապված նորմերի մեծ մասը և հիմնական հանցագործությունները ամրագրվեցին խորհրդարանական ակտերի տեսքով:  Ըստ ամենայնի, նախադեպը զիջեց իր գերիշխող դիրքը 1972 թ., Երբ Լորդերի պալատը `« Քնուլլեր ՍՊԸ-ն ընդդեմ DPP- ի գործի, նա հրաժարվեց հաստատել դատարանների իրավունքը `արարքի համար նոր հանցակազմ ստեղծելու կամ բովանդակությունն ընդլայնելու համար: գոյություն ունեցողներից:   Իհարկե, այսօր էլ կան հանցավոր խմբավորումներ, որոնց ամրագրումը տրվում է ոչ թե կարգավիճակով, այլ նախադեպով, օրինակ ՝ առաջին կարգի սպանությամբ: ԱՄՆ-ում ընդունվել է օրենք, որի համաձայն `օրենքով չնախատեսված հանցագործությունների համար չի կարող նշանակվել պատիժ:  Փաստորեն, Գերագույն դատարանը նույն դիրքորոշումն էր հայտնել 1812 թ., Նշելով, որ «Նախքան արարքը պատժվի որպես Միացյալ Նահանգների դեմ ուղղված հանցագործություն, այն պետք է որոշի Կոնգրեսը, պատիժը պետք է որոշի այն դատարանը, որին պատկանում է «  Սա բոլոր պետություններում միանշանակ դրույթ չէ, այնուամենայնիվ, չի նսեմացնում նախադեպերի էությունը, քանի որ դատարանները կարևոր նշանակություն ունեն օրենքների մեկնաբանման մեջ, հատկապես այն հանցագործությունների համար, որոնք ամրագրված են օրենքով, բայց հստակ չեն մեկնաբանվում:  Հատկանշական է, որ ԱՄՆ Գերագույն դատարանը հրաժարվում է քննարկել օրենքների սահմանադրականության հետ կապված բոլոր գործերը, որոնք դատարանները հատուկ չեն մեկնաբանել: Նախքան Հայաստանի Հանրապետությանը անդրադառնալը փորձենք նախադեպ ստեղծել և բացահայտել որոշ առանձնահատկություններ:  Ընդհանուր առմամբ, դատական ​​նախադեպը դատական ​​մարմնի որոշումն է կոնկրետ իրավական գործի վերաբերյալ, երբ ընդունված հրամանագիրը պետության կողմից համարվում է պարտադիր: [6] Անգլո-սաքսոնական իրավական համակարգի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ներկայումս նախադեպերը կոչված են լրացնելու օրենսդրության բացերը, մեկնաբանելու օրենսդրական ակտերը, ավելին `պետք է խոստովանել, որ առաջին գործառույթի դերը նվազում է` զարգանալով օրենսդրությունը, մինչդեռ երկրորդի գործառույթը մնում է նույնը: Ընդգծենք նախադեպերի մեկ գործառույթ `գերագույն ատյանների նախադեպերի կիրարկում, որն առաջին հերթին ուղղված է դատարաններում գործերի լուծման միատեսակությանը: Քրոսը իր «Նախադեպը անգլիական իրավունքում» աշխատության մեջ առանձնացնում է անգլերեն նախադեպերին բնորոշ հետևյալ բնութագրերը. Համոզիչ ուժ: Միշտ պետք է գնահատել առանձին նախադեպը: Վերին ատյանների նախադեպերը պարտադիր են ստորինների համար: Միայն անգլերեն նախադեպն ունի նախադեպ նույն ատյանի դատարանների համար, ի տարբերություն ֆրանսիականի, այն մեծ արժեք ունի: Ֆրանսիայում նախադեպը չի կարող այնքան նշանակալից լինել, որ ստիպի այլ դատարաններին, նույնիսկ ենթականերին, հետ կանգնել դրանից:   Շատ տեսաբաններ դա համարում են տարբերությունը տարբեր իրավական համակարգերում նախադեպերի կիրառման միջև: Անգլիական դատական ​​պրակտիկայի ուսումնասիրության տեսանկյունից ՝ 1966-ը նույնպես մեծ նշանակություն ունի: Լորդերի պալատի ընդունած «Հայտարարությունը», որը ամրագրում է Պալատի `իր նախկին որոշումներից« հետ կանգնելու »հնարավորությունը:  Չնայած այն հանգամանքին, որ այս արտահայտությունը չի նշանակում հերքել նախորդ որոշումները, այն ամրագրում է Լորդերի պալատի հնարավորությունը չկապվել իր նախորդ նախադեպերի հետ:  Ի տարբերություն դրան, վերաքննիչ դատարանները պարտավոր են իրենց նախորդ որոշումներով, չնայած որ այս կանոնը քրեական դատարանների նկատմամբ այնքան խստորեն չի տարածվում, որքան քաղաքացիական դատարանների նկատմամբ:   Անգլիայի դատարաններն իրավասու են նախադեպ չստեղծել իրենց համար, եթե հիմնավորեն գործի փաստերի մեջ որևէ հնարավոր տարբերություն: Այս աշխատանքի շրջանակներում իրականացված ուսումնասիրությունը հիմնված էր անգլերեն նախադեպերի վրա, քանի որ վերջիններս նախադեպային իրավունքի արտահայտման դասական միջոց են:  Նախադեպերի դերի փոփոխությունների համատեքստում, Ռոմանո-գերմանական օրենսդրությունում նման երեւույթի գոյության հարցը դառնում է ավելի վիճահարույց:   Բացի այդ, նախադեպերի կիրառման հարցը ամենազոր է, վերաբերում է ՀՀ իրավունքի բոլոր ճյուղերին, վերջիններիս որպես իրավունքի աղբյուր ճանաչելը վիճահարույց է միայն քրեական իրավունքի ոլորտում, ուստի վերջիններիս նախադեպի քննարկումը պետք է լինի իրականացվում է քրեական իրավունքի համատեքստում:   ՀՀ քրեական օրենսգրքի 1-ին հոդվածը սահմանում է «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսդրությունը բաղկացած է սույն օրենսգրքից»: Նույն օրենսգրքի 5-րդ հոդվածը, որը նվիրված է օրինականության սկզբունքին, նախատեսում է հետևյալ կարգավորումը. «Արարքի հանցագործությունը, պատիժը, մյուս քրեական հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենսդրությամբ»:  Այս հայտարարություններից բխում է, որ ենթադրյալ քրեական իրավունքի միակ աղբյուրը ներքին օրենսդրությունում օրենսգիրքն է ՝ բացառելով քրեական իրավունքի մեջ նախադեպերի առկայությունը և կիրառումը, մինչդեռ պրակտիկայում այլ բան է ապացուցվում: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 1-ին հոդվածը սահմանում է իրավունքի աղբյուրների մեկ մոդել, մինչդեռ գործող Սահմանադրական դատարանի մասին օրենքը երաշխավորում է Սահմանադրական դատարանի որոշումների պարտադիրությունը պետական, տեղական ինքնակառավարման մարմինների, նրանց պաշտոնատար անձինք, ինչպես նաև Հայաստանի ֆիզիկական իրավաբանական անձինք: Հանրապետության ամբողջ տարածքում («Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ օրենքի 61-րդ հոդվածի 5-րդ մաս):  Դրանից բխում է, որ Սահմանադրական դատարանի այս նորմերը օժտված են համատեղ պարտավորության հատկանիշով, դրանք հավասարապես պարտադիր են դատարանների համար, քանի որ վերջիններս պետական ​​մարմիններ են:  Եվ եթե հաշվի առնենք այն փաստը, որ Սահմանադրական արդարադատության նպատակը Սահմանադրության դրույթների ՝ որպես գերակա կատարելի իրավական ակտի ապահովումն է, ապա անհասկանալի է դառնում, որ Քրեական օրենսգիրքը քրեական նախադեպի աղբյուրներ չի տալիս Սահմանադրական դատարան:  Այս հակասությունը լուծելու համար Ազգային ժողովը տարբեր ժամանակներում օգտագործել է տարբեր մեխանիզմներ, որոնք գործնականում ցույց են տվել դրանց արդյունավետությունը: Մեր կարծիքով, ոչ վաղ անցյալում Ազգային ժողովի վարած քաղաքականությունն անընդունելի է:  Մասնավորապես, Սահմանադրությունը Սահմանադրական դատարանի կողմից հակասահմանադրական ճանաչելուց հետո Ազգային ժողովն ընդունեց համապատասխան ակտ `նույն դրույթն անվավեր ճանաչելով:  Սա մի քանի առումներով ընդունելի չէ:  Նախ, գործընթացը ժամանակատար է, և արդյունքում ոչ մի նոր բան չի ասվում, այն, ինչ արդեն հաստատված է, հաստատվում է, և երկրորդ ՝ խնդիր է առաջանում, երբ որոշվում է նորմը ուժը կորցնելու պահը:   Մասնավորապես, պարզ չէ ՝ արդյո՞ք նման պայմաններում դրույթն անվավեր պետք է ճանաչվեր Ազգային ժողովի գործողության պահից կամ Սահմանադրական դատարանի որոշումն ուժի մեջ մտնելու պահից:  Երրորդ, այն որոշ չափով վարկաբեկեց Սահմանադրական դատարանը ՝ իր որոշումը կախված դարձնելով նույն դրույթի վերաբերյալ Ազգային ժողովի գործողությունից:   Օրինակ ՝ Սահմանադրական դատարանի SDO-1082 որոշման համաձայն ՝ տուգանքների հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի որոշ դրույթներ համարվել են հակասահմանադրական:   Սահմանադրական դատարանի այդ որոշումը կայացվել է 2015 թ.  Օրենքի հակասահմանադրական ձևակերպման ուղղումն իրականացվել է Ազգային ժողովի կողմից 2017 թ. Մարտի 1-ին, համաձայն ՀՀ 59-րդ օրենքի, որը, բնականաբար, ընդգրկված էր ՀՀ քրեական օրենսգրքում:   Մինչ այդ, գրեթե երկու տարի հստակ օրենսդրական կարգավորման բացակայության պայմաններում, ՀՀ քրեական օրենսգիրքը հղում էր անում Սահմանադրական դատարանի համապատասխան որոշմանը `ապահովելու իրավական բացը:   Այլ կերպ ասած, այդ որոշումը դատարանների համար պարտադիր օրենսդրության աղբյուր էր, և դրան հղումը ՀՀ քրեական օրենսգրքում չի նշանակում, որ դատարանները կաշկանդված կլինեն դրա հիման վրա որոշում կայացնել, եթե չներառված է: օրենսգրքում:   Համաձայն «Իրավական ակտերի մասին» օրենքի ՝ Սահմանադրական դատարանի ակտերն ավելի բարձր դիրքում են գտնվում իրավական ակտերի ենթակայության մեջ, այսինքն ՝ ունեն ավելի բարձր իրավաբանական ուժ:   Վերջինիս օգտագործումը դատապարտելով օրենսգրքում ընդգրկվելու փաստով `վարկաբեկում է Սահմանադրական դատարանը:   «Սահմանադրական դատարանի մասին» օրենքում 2011 թ. Փոփոխությունները կատարելուց հետո հստակ նշված էր, որ նորմայի սահմանադրական բովանդակությունը չբացահայտելու դեպքում Սահմանադրական դատարանի որոշումը անկախ և բավարար հիմք է ` դատարան վերաքննելու գործը, այսինքն `Սահմանադրական դատարանի որոշման կատարումը կախված չէ Ազգային ժողովի օրենսդրական գործունեությունից: Ըստ մի խումբ տեսաբանների (Նաումով [7], Կոնյախին [8] և ուրիշներ), միայն նրանք, ովքեր նորմը ճանաչում են հակասահմանադրական, օրենքի աղբյուր են:  Հեղինակների մեկ այլ խումբ (Օբրաժիև [9], Մադյարովա [10] և ուրիշներ) նման որոշումները համարում են ոչ միայն հակասահմանադրական, այլ նաև որոշակի մեկնաբանություն պարունակող: Եթե ​​«Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ օրենքում ուղղակիորեն ասվում է, որ նորմայի հակասահմանադրականությունը ամրագրող ակտը ունի նորմատիվային բնույթ, ապա Սահմանադրական դատարանը չի կարող ասել նույնը սահմանման ճանաչման որոշումների վերաբերյալ `հատուկ մեկնաբանության շրջանակներում, քանի որ կա վերջինիս նորմատիվային բնույթի մասին ոչ մի նշում:   Հնարավոր է ամրագրել վերջինիս նորմատիվային բնույթը, քանի որ միայն նորմատիվ իրավական ակտերը կարող են իրավունքի աղբյուր հանդիսանալ Հայաստանի Հանրապետությունում:  «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 3-րդ մասը համարում է այն ակտերը, որոնք ուղղված են իրավական նորմը որպես նորմատիվ իրավական ակտ սահմանելուն, փոփոխելուն կամ դադարեցնելուն: Հատուկ մեկնաբանության շրջանակներում նորմը սահմանադրական համարելու Սահմանադրական դատարանի որոշումները չեն փոխում, դադարեցնում, սահմանում որևէ նորմ:   Դրանք ուղղված են նորմայի սահմանադրական բովանդակության բացահայտմանը և հստակեցմանը:  Սակայն դրանք չպետք է անտեսվեն, քանի որ վերջիններս, ըստ երեւույթին, ունեն նորմատիվային բնույթ, դրանք պարտադիր են, լուծում են գործը, ըստ էության, դրանք ուղղված են ոչ թե անհատներին, այլ բոլոր առարկաներին:   Ուստի ողջունելի կլիներ, եթե Սահմանադրական դատարանը, ինչպես գործադիր իշխանությունը, տարանջատեր իր նորմատիվ-անհատական ​​ակտերը ՝ տարաձայնություններից խուսափելու համար:   Այդ մասին վկայում է SDO-943 որոշումը, որով Սահմանադրական դատարանը նորմայի սահմանադրական բովանդակության բացահայտմանը միտված որոշումները համարել է նորմատիվ, նախադեպ սահմանող: Ամփոփելով տեսակետը ՀՀ Սահմանադրական դատարանի որոշումների վերաբերյալ և համեմատելով այն անգլիական նախադեպերի հետ, Սահմանադրական դատարանը պետք է նշի, որ Սահմանադրական դատարանի որոշումները նախադեպ են ունեցել, դրանք պետք է համարվեն քրեական իրավունքի բարձրագույն մարմին , Սահմանադրական դատարանի հատուկ ակտերը ունեն նորմատիվային բնույթ, քանի որ վերջիններից ոմանք դադարեցնում են նորմայի գործողությունը, մյուսները `նորին տալիս են հատուկ պարտադիր բովանդակություն, որը տարածվում է անձանց լայն շրջանակի վրա` ընդգրկելով շատ ավելի լայն շրջանակ: քան անհատական ​​հրամանագիր: Կան մարմիններ, այդ թվում ՝ դատարաններ: Սահմանադրական դատարանի որոշումները պարտադիր ուժ ունեն: Այժմ անդրադառնանք Վճռաբեկ դատարանին:  Վերջիններիս կողմից կայացված նախադեպային որոշումները հակասական տեսակետներ ունեն քրեական օրենսդրության աղբյուր դիտելու խնդրի վերաբերյալ:  Նախադեպերի դեմ փաստարկը հիմնված է այն փաստարկի վրա, որ Վճռաբեկ դատարանի որոշումներն ունեն միայն մեկնաբանական նշանակություն, այսինքն ՝ դրանք պարունակում են մեկնաբանման նորմեր, որոնք ոչ մի նոր բան չեն ասում, զուրկ են նորմատիվային նորությունից:  Սրա հետ լիովին համաձայնեցնել հնարավոր չէ:   Ըստ մեծ թվով քրեագետների ՝ այս փաստարկը հերքելու համար ծառայում են հետևյալ տեսակետները ՝ բովանդակություն: Վճռաբեկ դատարանի նախադեպերը հաճախ վիրավորում են նորմը: Այս առումով պետք է անհապաղ հերքել այն տեսակետը, որ Վճռաբեկ դատարանը կարող է լայնորեն մեկնաբանել որոշակի հանցագործություն:  Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը հաստատել է, որ հանցագործության առկայությունը որոշվում է, և պատժաչափը նշանակվում է բացառապես օրենքի հիման վրա:  «Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի» վճռում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը որոշում կայացրեց, որ «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի 7 1 1 հոդվածը նախատեսված չէ միայն վրեժխնդրությունը արգելելու համար: քրեական իրավունքի կիրառումը:  Այն, ընդհանուր առմամբ, նշում է, որ միայն օրենքը կարող է սահմանել հանցագործությունը և նախատեսել պատիժ: «Nullum crimen, nulla poena sine lege», ինչպես նաև այն սկզբունքը, որ քրեական օրենսդրությունը չպետք է ենթարկվի տարածական մեկնաբանման ՝ ի վնաս մեղադրյալի, այսինքն ՝ պետք է կիրառվի անալոգիայով (տե՛ս KOKKINAKIS v. GREECE, 1993 թ. Մայիսի 25-ի դատավճիռ) , թիվ 14307/88 բողոքարկում, 52-րդ կետ): Արարքի հանցագործությունը սահմանվում է բացառապես օրենքով:  Սա ենթադրում է, որ միայն օրենքը բացահայտում է հանցագործության հատկությունները:   Միևնույն ժամանակ, անհրաժեշտ է նշել, որ Ռոմանո-գերմանական իրավական համակարգի երկրներում պրակտիկան հանդիպում է այնպիսի նախադեպերի, որոնք շեղվում են այս ընդհանուր մոտեցումից և սահմանում են հանցագործության տարրերի հետ կապված կանոններ:  Օրինակ ՝ Շահեն Հախվերդյանի գործով 2012 թ. Խուլիգանության հանցագործության վերաբերյալ (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդված): ԽՎիգանության համար դատապարտված անձանց թիվը թվի նվազել է, քանի որ թիվ AVD / 0014/01/11 որոշում կայացվել է: կատարվել է 2016 թվականի մարտի 30-ին և հանցագործության մեկնաբանությունը պարզաբանելուց հետո (2016-ի և 2014-ի համեմատ) Նմանապես, Սրապիոն Հովհաննիսյանի դեպքում, 2012 թ., Ենթակա հարաբերությունների բացակայության պայմաններում ռազմական հարաբերությունների օրենսգրքի կանոնները խախտելու հանցագործության վերաբերյալ (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 359-րդ հոդված): 2010 թվականի հունիսի 8-ի թիվ ՍԴ / 0204/01/11 որոշումից հետո ՀՀ քրեական օրենսգրքի 359 հոդվածով դատապարտված անձանց թիվը զգալիորեն նվազել է: Հայաստանի Հանրապետությունում Վճռաբեկ դատարանը հաճախ է մեկնաբանում գործողությունների սուբյեկտիվ կողմը, հատկապես որակավորված և արտոնյալ հանցագործությունների դեպքում:  Մասնավորապես, մի ​​խումբ անձանց կողմից սպանության սուբյեկտիվ կողմի առումով, Վճռաբեկ դատարանն իր CC / 0319/01/10 որոշման մեջ նշել է, որ այս հանցագործությունը սուբյեկտիվ անձը կարող է կատարել ուղղակի կամ անուղղակի: Դրա վառ օրինակը կարող է լինել Վճռաբեկ դատարանի հետևյալ դիրքորոշումը. Դրանք հստակեցնում և լրացնում են քրեական օրենսդրության բովանդակությունը: Հանցագործությունը, ըստ ձեռնարկված գործողությունների բնույթի, հանցավոր դիտավորության իրացման աստիճանի, բաժանվում է երկու տեսակի ՝ ավարտված կամ անավարտ:  Ավարտված կամ անավարտ հանցագործության դասակարգման տեսական և գործնական նշանակությունը:  Մասնավորապես, այն հաշվի է առնվում արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը որոշելիս, քրեական պատասխանատվության, պատժի անհատականացման հարցերը լուծելիս, քանի որ այն թույլ է տալիս ճիշտ որոշել հանցագործությունից կամավոր հրաժարվելու հետ կապված խնդիրները: «Հանցագործությունն ավարտված համարելու համար անհրաժեշտ է, որ հանցագործը կատարի բոլոր գործողությունները, որոնք ինքը անհրաժեշտ է համարում հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար (օրինակ ՝ նա կրակում է զոհին ՝ նրան սպանելու համար, բայց չի մահանում բժշկական միջամտության պատճառով):   Հանցագործության այս տեսակի համար կարևոր է հանցագործի վստահությունը, որ նա չի պահանջում որևէ լրացուցիչ գործողություն, որ այն, ինչ արդեն արվել է, բավարար է հանցավոր դիտավորություն իրականացնելու համար: Մյուս կողմից, անավարտ հանցագործության դեպքում, հանցագործը չի կատարում այն ​​բոլոր գործողությունները, որոնք ինքը անհրաժեշտ է համարում հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար (օրինակ ՝ նա չունի բավարար ուժ զոհին խեղդելու համար, նա ուզում է կրակել զոհին, բայց զենքն անսարք է, կրակոց չկա):   Հանցագործության այս տեսակը բնութագրվում է գործողությունների թերի կատարմամբ, օբյեկտիվ կողմի մասնակի կատարմամբ:  Միևնույն ժամանակ, հանցագործը գիտակցում է, որ հանցագործությունն ավարտին հասցնելու համար անհրաժեշտ է կատարել ևս մի քանի գործողություն, որը նրան չի հաջողվում (…) »(տե՛ս Վ. Եղիազարյանի վճռաբեկ դատարանի գործը, 13.09): 2013 թ., EKD / ​​0087 / որոշում 01/12): Որոշման մեջ ակնհայտ է, որ Վճռաբեկ դատարանը, առաջնորդվելով ավարտված, անավարտ հանցավոր փորձերը տարբերակելու տեսական-գործնական անհրաժեշտությամբ, սահմանել է դրանց հասկացությունները ՝ լրացնելով և հստակեցնելով օրենքը: Մեկ այլ օրինակ նշելու համար `Վճռաբեկ դատարանը սահմանում է պաշտպանության անհրաժեշտության գնահատման լրացուցիչ չափանիշներ` ագրեսիայի և ագրեսիվ վիճակների միջև տարբերություն դնելով: Օրենքը չի պահանջում, որ ամբաստանյալը կիրառի բռնարարի կողմից կիրառվող միջոցներին համարժեք միջոցներ:  Ամբաստանյալը կարող է նաև օգտագործել ավելի արդյունավետ միջոցներ:  Ոտնձգությունների համամասնության խնդրի լուծման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները. Ա) պահպանվող ապրանքի արժեքը, վնասի չափը, որը կարող էր հասցվել դրան, բ) ուժգնությունն ու հանկարծակիությունը ոտնձգություն, գ) ֆիզիկական ուժ և այլն), դ) ոտնձգողների և պաշտպանների քանակը) ոտնձգությունների իրավիճակը, վայրը, ժամանակը և այլն »(տե՛ս Ա. Վճռաբեկ դատարանի գործողությունների առաջնորդող բնույթը խոսում է որոշման 28-րդ կետ / 01/09): պարտավորության մասին: Դրանք լայնորեն օգտագործվում են իրավագիտության մեջ [8, 11]: Օրենսդիրը միշտ չէ, որ բավարար չափով հստակեցնում է իր օրենսդրական ակտերում օգտագործվող հասկացությունները:  Սրա հետևանքն այն է, որ ծածկագրերում պարունակվող գնահատման կատեգորիաների մեծ քանակը բավարար չափով չի լուսաբանվում:  Հետևաբար, նման դեպքում մեկնաբանությունը կարող է համարվել օրենսդիրի թույլ տված բացերը լրացնելը:  Դրա օրինակն այն է, երբ Վճռաբեկ դատարանը որակավորման լրացուցիչ չափանիշներ է սահմանում:  Այսպիսով, թիվ EKD / ​​0149/01/14 որոշման մեջ պարզաբանելով որպես առևտուր հանցագործություն կատարելու ծանրացուցիչ հանգամանքը ՝ Վճռաբեկ դատարանը որոշեց նախապայմանները արարքը որպես այդպիսին որակելու համար. • նույն կամ նմանատիպ գործողություններ կատարելը, • կանոնավոր գործողությունների կատարում երեք կամ ավելի անգամ, • նյութական շահույթի անդորրագիր, • լինել եկամտի հիմնական կամ լրացուցիչ աղբյուր (համարվում է հանցագործի համար ոչ հիմնական, բայց նշանակալի նյութական օգուտ): Նման օրինակները շատ են Այս այլ իրավական դիրքերում Վճռաբեկ դատարանը արտահայտել է այնպիսի պարտադիր պարզաբանումներ, որոնք օրենսդրությամբ նախատեսված չեն:  Նշելով նորմը, պարզաբանելով և բացատրելով այն, դատարանը դուրս է օրենսդրության ձևակերպումից, ուստի, կարծում ենք, որ վերջինիս մեկնաբանությունը չի զրկում նորմատիվային նորարարությունից: Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանի գործողությունների նախադեպային բնույթի մասին կարելի է ասել. Վճռաբեկ դատարանի գործողությունները պարտադիր են: Վճռաբեկ դատարանի ակտերում նորմերի սահմանման բացահայտումը հանգեցնում է նորմայի բովանդակության որոշակի փոփոխության կամ օրենսդրական նորմերի բովանդակության համատեքստում հաստատվում է նոր նորմ: Բացերը լրացնելով մեկնաբանությունների միջոցով դրական մեկնաբանությունների միջոցով: ՀՀ դատական ​​համակարգի համակարգում: Վճռաբեկ դատարանի պաշտոններն առաջին հերթին ուղղված են օրենքին: Վճռաբեկ դատարանը արդարադատություն իրականացնող մարմին է, քրեական օրենսգրքի քրեական օրենսգրքի նախագծի 2-րդ հոդվածը պետք է ողջունել:  Այն նախատեսում է հետևյալ կարգավորումը. «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսդրությունը բաղկացած է սույն օրենսգրքից ՝ ՀՀ իրավական ակտերից, որոնք պարունակում են քրեական նորմեր կամ կարևոր են քրեական օրենսդրության կիրառման համար»:  Ինչպես հասկանում ենք, այդպիսի կարգավորումը հրաժարվել է քրեական իրավունքի մոնոլիտ մոդելից ՝ «օգտվելով առիթից այն հասկանալու որպես իրավունքի աղբյուր» և դատական ​​նախադեպեր:  Այնուամենայնիվ, «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի նախագծում դատական ​​նախադեպերի բացակայությունը էապես բարդացնում է, նույնիսկ բացառում է նախադեպային իրավունքը քրեական օրենսդրության աղբյուր դիտարկելու հնարավորությունը և, ըստ երեւույթին, ստեղծում է իրավիճակ, երբ նոր նորմը ոչնչով չի տարբերվում հին Վերոնշյալ հիմնավորումների համատեքստում անհրաժեշտ է դառնում իրավաբանորեն ամրագրել գոյություն ունեցողը, եթե դա գործնականում տարածված է:   Եթե ​​հակառակ մոտեցումն ընդունվի, Վճռաբեկ դատարանը չի կարող կատարել օրենքի միատեսակ կիրառում ապահովելու, իրավունքը զարգացնելու գործառույթ, և Սահմանադրությունը վերածելու է զուտ խորհրդատվական մարմնի `նորմը չեղյալ հայտարարելու կամ նորմի սահմանադրական բովանդակությունը բացահայտելուց հետո: , ինչը, մեր կարծիքով, անընդունելի է:  Ինքնին հասկանալի է, որ որպես իրավապահ մարմիններ, դատարանները, ամենայն հավանականությամբ, բախվում են իրավական բացերի, անբարենպաստ հետևանքների, որոնք բխում են թերի դիմումներից, ուստի իրատեսական է զարգացնել իրավական բացերը լրացնելու արդյունավետ տարբերակներ, դրանք պետք է օժտված լինեն համապատասխան լիազորություններով: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [6] Վաղարշյան Ա.Գ., Պետության տեսություն 2 Իրավագիտություն 2, Երեւան, 2011, էջ. 110 В., Этнокультура уголовного право.   Autoref- ը: Dis., KJN, Մոսկվա, 1985, գ. 39, Մարիաննա Գրիգորյան ՔՐԵԱԿԱՆ ՕՐԵՆՔԻ ՆԱԽԱԳԱՀՆԵՐ Հիմնաբառեր. Նախադեպ, նորմատիվ իրավական ակտ, իրավունքի աղբյուր, Սահմանադրական դատարան, Վճռաբեկ դատարան, մայրցամաքային իրավական համակարգ: ։

Սույն գիտական հոդվածի շրջանակներում քննության են առնվել ՀՀ դատական  համակարգի բարձրագույն օղակների՝ Սահմանադրական և Վճռաբեկ դատարանների որոշումների նախադեպային հիմնահարցը։
  Գիտական հետազոտության առանցքում դրվել են արտասահմանյան այնպիսի պետությունների օրինակներ, ինչպիսիք են  ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Ռուսաստանի Դաշնությունը և այլն։
  Անդրադառնալով արտասահմանյան փորձին և համադրելով այն Հայաստանում առկա իրավիճակի հետ՝ հոդվածում մանրամասն վերլուծվել է նախադեպը ՀՀ քրեական իրավունքի աղբյուր դիտելու անհրաժեշտությունը, տրվել են օրենսդրական բարեփոխումների  հնարավոր  տարբերակներ։
   Վերլուծվել  են  նաև  օրենսդրական  ակտերի  նախագծերում առկա ձևակերպումները։
