Հանրային կառավարման հիմնադրույթներն ամբողջ աշխարհում փոխվում են տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգահեռ։
   Դրանք առնչվում են ինչպես իրականացվող քաղաքականությանը, այնպես էլ հաղորդակցության սկզբունքներին ու փոխհարաբերությունների բնույթին։
   Հանրային կառավարման մեջ տեխնոլոգիաները ներդրել են համագործակցության եւ գործընկերության հաստատման նոր սկզբունքներ տեղական ինքնակառավարման ու տարածքային կառավարման համակարգերի, քաղաքացիական հասարակության կազմակերպու211ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ թյունների, ինչպես նաեւ մասնավոր ու պետական կառույցների միջեւ հարաբերություններում։
   Առցանց հարթակներն ապահովում են գործառույթների իրականացման բավականին լայն շրջանակներ, որոնց մի մասը հաջողությամբ կարող են կիրառվել՝ դուրս գալով վարչական միավորների՝ մարզերի կամ համայնքների սահմաններից։
   Այսինքն տեխնոլոգիաների կիրառումը հանրային կառավարման մեջ կարող է նպաստել վարչական սահմաններ չենթադրող եւ տարածական սկըզբունքներով իրականացվող կառավարման համակարգի ներդրմանը։
  Դա հատկապես արդյունավետ կարող է գործել վարչատարածքային խնդրահարույց բաժանումների դեպքում (ինչպիսին առկա է Հայաստանի Հանրապետությունում, համաձայն բազմաթիվ հրապարակումների), երբ հստակեցված չեն լիազորությունների շրջանակները, կամ այդ համակարգը գտնվում է բարեփոխումների մեջ։
  Վերջին տարիներին ՀՀ-ում տեղի ունեցած, կամ ընթացքի մեջ գտնվող մի շարք կարեւոր իրադարձություններ, մասնավորապես՝ համայնքների խոշորացումը, անցումը կառավարման խորհրդարանական համակարգին, 2018թ-ի Թավշյա իրադարձությունների արդյունքում սկիզբ առած մեծածավալ փոփոխությունները, ինչպես նաեւ COVID 19 համաշխարհային համավարակի ազդեցությամբ պայմանավորված արտակարգ իրավիճակը, ցույց են տալիս, որ կառավարման տարածական սկզբունքների կիրառումը տեխնոլոգիական գործիքակազմի ներդրմամբ՝ որը նվազեցնում է վարչական սահմանազատումներով պայմանավորված կառավարման դերը, կարող է ապահովել ավելի մեծ արդյունավետություն կառավարման կենտրոնացված, տարածքային եւ ապակենտրոնացված մարմինների ու այլ սուբյեկտների միջեւ։
  Կառավարման գործառույթների իրականացման համատեքստում տարածված է էլեկտրոնային այնպիսի հարթակների (Digital Social Innovation-DSI) կիրառումը, որոնք ապահովում են «խելացի» ընթացակարգեր տարածական պլանավորման, համագործակցության միջոցով քաղաքականության մշակման, մասնակցային որոշումների կայացման եւ ընդհանրապես տարածական գործոններ պարունակող լուծումների համար [1, p. 14]։
   Այդպիսի հարթակների միջոցով ՀՀ հանրային կառավարման համակարգում կարող են իրականացվել մի շարք գործառույթներ, որոնք վերապահված են տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին։
   Այսպես, տնտեսության 212ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ զարգացման բնագավառում մարզպետի լիազորությունների շրջանակը՝ ըստ 2019 թ.-ին ընդունված «Տարածքային կառավարման մասին» ՀՀ օրենքի, ներառում է մարզի զարգացման ռազմավարության մշակման եւ մշտադիտարկման ապահովումը [2, հոդված 20], որը ենթադրում է պլանավորման, քաղաքականության մշակման, մասնակցային կառավարման եւ այլ գործընթացներ։
   Դրանք կարող են իրականացվել՝ ընդգրկելով մարզի վարչական սահմաններից դուրս տարածքներ՝ հիմնվելով տարածական սկզբունքների եւ էլեկտրոնային գործիքակազմի վրա։
   Ավելին, եթե ռազմավարության մշակումը սահմանափակվում է մարզի վարչական սահմանով, ապա դա կարող է խոչընդոտել ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը կամ կլաստերային սկզբունքներով զարգացմանը։
  Իսկ տեղական ինքնակառավարման համակարգում վերոնշյալ սկզբունքների եւ գործիքակազմի կիրառման հնարավորությունները մեծ են միջհամայնքային համագործակցության շրջանակներում։
   Համայնքի ավագանին կարող է որոշում կայացնել միջհամայնքային միավորումներ ձեւավորելու մասին, ինչպես նաեւ առաջարկություն ներկայացնել պետական լիազորված մարմին՝ այլ համայնքների հետ միավորվելով նոր համայնք ստեղծելու վերաբերյալ [3, հոդված 16]։
   Միջհամայնքային համագործակցության տարբեր ձեւաչափերի դեպքում համայնքները դարձյալ գործում են օրենքով իրենց վերապահված լիազորությունների շրջանակում, սակայն նրանց գործունեությունը դուրս է գալիս իրենց՝ որպես բնակավայր վարչական սահմաններից։
   Դա հիմնականում կարող է իրականացվել վարչարարության, տարածքի պլանավորման, ռազմավարության մշակման, բնակչությանը մի շարք ծառայությունների մատուցման եւ այլ լիազորությունների առումով, որոնք նշված են համայնքների խոշորացման եւ միջհամայնքային միավորումների ձեւավորման հայեցակարգում [4, էջ 46]։
   Ըստ էության տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման մի շարք լիազորություններ կարող են իրականացվել՝ հիմնվելով էլեկտրոնային գործիքակազմի եւ ցանցային սկզբունքների վրա, մարզի կամ համայնքի վարչական սահմաններից դուրս՝ տարածական շրջանակներում։
  Կառավարման համակարգերում էլեկտրոնային հարթակների կիրառման համար անհրաժեշտ է օգտագործել թվայնացված տվյալների մեծ բազա, քանի որ արդյունավետ պլանավորումը, քաղաքականու213ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ թյան մշակումը եւ էլեկտրոնային եղանակով որոշումների կայացումը կազմակերպելու համար ենթադրվում է մեծաքանակ տեղեկատվության հավաքագրում եւ մշակում։
   Դա հատկապես կարեւորվում է կառավարման բազմամակարդակ համակարգերի, դրա շրջանակներում իրականացվող բազմաբնույթ գործողությունների եւ դրանց մեջ ներգրավված բազմաթիվ դերակատարների համատեքստում։
   Այսպիսի գործընթացների ապահովման համար անհրաժեշտ է գիտելիքի հստակ չափանիշների սահմանում, որը նշանակում է, որ եթե էլեկտրոնային հարթակները կիրառվեն հանրային կառավարման համակարգում, ապա անխուսափելի է դառնում գիտելիքի եւ հետազոտությունների վրա հիմնված որոշումների կայացումը։
   Այսինքն՝ որոշում կայացնողները՝ հասարակության անդամները եւ տեղական ինքնակառավարման ու տարածքային կառավարման մարմինների ներկայացուցիչները, պետք է տիրապետեն համապատասխան գիտելիքի եւ տեխնոլոգիաների։
   Այս առումով պետք է ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքի վրա, որ տեղեկատվական եւ հաղորդակցության տեխնոլոգիաները հանդիսանում են տարածական փոփոխությունների վրա ազդող էական գործոններ [5, p. 3]։
   Իսկ քանի որ տարածական փոփոխությունները վերաբերում են պլանավորմանը, ռազմավարության մշակմանը, հանրային մասնակցությանը, միասնական վարչարարությանը եւ հանրային կառավարման այլ գործոններին, ապա, կարծում ենք հնարավոր է ՀՀ-ում ներդնել տարածական կառավարման այնպիսի համակարգ, որը կապահովի տեխնոլոգիաների, կառավարման գործառույթների, ռեսուրսների եւ որոշումների կայացման սկզբունքների արդյունավետ փոխգործակցություն։
  Կայուն զարգացման 2030 օրակարգն ընդունում է գիտությունը, տեխնոլոգիան եւ նորարարությունը-ԳՏՆ (STI-Science, Technology and Innovation) որպես գլոբալ բարեկեցություն ապահովող հիմնական շարժիչ ուժ [6, p. 2]։
   Այս համատեքստում պետք է նշել, որ նախաձեռնությունները, որոնք ձեւավորվում են ԳՏՆ կառավարման սկզբունքներով, տեխնոլոգիաների կլանման առումով կենտրոնանում են տեղական կարողությունների զարգացման վրա [7, p. 30]։
   Այսինքն մի կողմից բարեկեցությունը ենթադրում է գիտական եւ տեխնոլոգիական նորարարությունների ներդրում, մյուս կողմից այդ ներդրումները կառավարման ոլորտում ավելի արդյունավետ կարող են գործել տեղական դերակա214ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ տարների մասնակցությամբ։
   Հետեւաբար, ամրապնդվում է այն թեզը, որ գիտելիքի եւ տեխնոլոգիաների գործոնը հանրային կառավարման տեղական մակարդակում անհրաժեշտ է, իսկ այդ գործոնների առկայությունը հնարավորություն է տալիս ներդնել տարածական զարգացման սկզբունքներ։
  Հաշվի առնելով վերոնշյալ հանգամանքները, առաջարկում ենք ՀՀ հանրային կառավարման համակարգում ներդնել տարածական կառավարման սկզբունքներ, որոնք պետք է ներառեն.  Կլաստերային սկզբունքներով ձեւավորվող տարածք, որտեղ կարող են համագործակցություն եւ գործընկերություն հաստատել պետական, մասնավոր ու հասարակական կառույցները։
   Մասնակցային սկզբունքներով ձեւավորվող գործողությունների շրջանակ, որտեղ օպտիմալ որոշումներ կարող են կայացնել որոշակի տարածքի բնակիչները՝ անկախ որեւէ համայնքի կամ մարզի վարչական սահմաններում գտնվելու հանգամանքից։
   Պետական հաստատությունների, մասնավոր ընկերությունների եւ հասարակական կազմակերպությունների վերաբերյալ տվյալների բազայի հավաքագրում եւ մշակում տեղեկատվական եւ հաղորդակցության տեխնոլոգիաների ներդրմամբ, որը կարող է օգտագործվել վարչական սահմաններ չունեցող որոշակի տարածքի ռազմավարական օպտիմալ պլանավորման նպատակով։
   Տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման այնպիսի գործառույթների իրականացում, որոնք հնարավոր է ապահովել էլեկտրոնային գործիքակազմի միջոցով՝ մարզի կամ համայնքի վարչական սահմաններից դուրս՝ չնվազեցնելով արդյունավետությունը։
  Վերոնշյալ քայլերի իրականացումը հնարավորություն կտա ապահովել հանրային արդիականացման նորարարական մոտեցումներ տարածական մակարդակում՝ դուրս գալով մարզի կամ համայնքի վարչական սահմանազատումներից։
   Արդիականացման այսպիսի մոտեցումները հրատապ են հատկապես ՀՀ մարզերի վարչատարածքային բաժանման խնդիրների, համայնքների խոշորացման վիճահարույց արդյունքների եւ COVID-19 համավարակի պատճառով ստեղծված իրավիճակի համատեքստում։
   Սակայն ակնհայտ է, որ կառավարման այսպի215ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ սի մոդելը ենթադրում է ոչ միայն տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների լիազորությունների իրականացում տարածական մակարդակում, այլեւ տեխնոլոգիաների կիրառման, գիտելիքի ներդրման, տեղեկատվության մշակման եւ հանրային մասնակցության ապահովման ավելի լայն շրջանակներ։
  Կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ինչպես տարածքային կառավարման, այնպես էլ տեղական ինքնակառավարման լիազորությունների ամբողջ ցանկից կարելի է առանձնացնել այնպիսի գործառույթներ, որոնք հնարավոր է իրականացնել տարածական սկզբունքներով՝ դուրս գալով մարզային կամ համայնքային վարչական տարածքների շրջանակից եւ ներդնելով տարածական զարգացման սկզբունքներ։
   Դա հնարավոր է ապահովել կառավարման էլեկտրոնային հարթակների եւ գործիքակազմի միջոցով, որտեղ հետազոտությունների իրականացումը եւ գիտելիքահեն որոշումների կայացումը որոշիչ գործոններ են։
   Կառավարման համակարգում տարածական սկզբունքների եւ էլեկտրոնային գործիքակազմի ներդրումը դրական ազդեցություն կունենա նաեւ որոշումների կայացման առումով հանրային մասնակցության ցուցանիշի բարձրացման վրա։
   Այս գործընթացները կնպաստեն հանրային կառավարման համակարգի արդիականացմանը ՀՀ տեղական եւ տարածքային մակարդակներում տեխնոլոգիական նորարարությունների միջոցով՝ ապահովելով հանրային մասնակցություն, հրապարակայնություն, թափանցիկություն եւ հաշվետվողականություն։

Ցանցային համակարգի եւ թվային տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգահեռ անհրաժեշտություն է առաջանում վերանայել հանրային կառավարման սկզբունքները։
  Այս համատեքստում պետք է նշել, որ տեխնոլոգիական նորարարությունները նվազեցրել են վարչական սահմանների դերը ինչպես տեղական, այնպես էլ գլոբալ կառավարման համակարգերում։
  Դրան զուգահեռ աստիճանաբար մեծանում է հանրային արդիականացման անհրաժեշտությունը էլեկտրոնային համակարգերի կիրառման, մասնակցային կառավարման եւ գիտելիքի վրա հիմնված որոշումների կայացման տեսանկյունից։
  Հետեւաբար կարեւորվում է ՀՀ տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման համակարգերի այնպիսի լիազորությունների իրականացման հետ կապված հետազոտությունների դերը, որոնք կարող են իրականացվել տարածական սկզբունքների կիրառմամբ՝ էլեկտրոնային գործիքակազմի միջոցով։
  Տարածական սկզբունքների ներդրումը հանրային արդիականացման համատեքստում կնպաստի կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը եւ ժողովրդավարական մոտեցումների զարգացմանը ՀՀ տեղական մակարդակներում։
