Լեզվաբանական տիպաբանությունն ուսումնասիրում ու դասակարգում է աշխարհի լեզուները՝ հիմնվելով նրանց կառուցվածքային ընդհանրությունների ու առանձնահատկությունների վրա։
   Տիպաբանական դասակարգումներն արվում են հնչույթի (հնչյունաբանական եւ հնչութաբանական տիպաբանություն), բառի (ձեւաբանական տիպաբանություն) եւ նախադասության (շարահյուսական տիպաբանություն) մակարդակներում։
   Ժամանակակից լեզվաբանության մեջ հաճախ առանձնացնում են նաեւ վերշարահյուսական մակարդակի՝ տեքստի եւ տրամասության տիպաբանություն։
   Քանի որ ավանդաբար տիպաբանական դասակարգումները կենտրոնացել են բառի վրա, ձեւաբանա395ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ կան տիպաբանությունն առավել զարգացած է եւ ունի առավել ամբողջական դասակարգումներ։
   Այսուհանդերձ, ինչպես իր «Լեզու. խոսքի ուսումնասիրության ներածություն» աշխատությունում ասում է Էդվարդ Սեպիրը. «...անհնար է որոշել տիպերի սահմանափակ քանակ, որն արդարացված կլինի երկրի երեսին խոսվող հազարավոր լեզուների ու բարբառների առանձնահատկությունների հանդեպ» 1 ։
   Մեզ մոտ, ցավոք, դեռեւս չկա լեզուների տիպաբանական դասակարգման մասին ժամանակակից գիտելիքի ամբողջացման փորձ։
   Այս հոդվածում փորձելու ենք ներկայացնել լեզուների ձեւաբանական տիպաբանության պատմական զարգացման ընդհանուր ուղեծիրը, ցույց տալ Է. Սեպիրի առաջարկած հասկացական տիպաբանության կարեւորությունը լեզուների տիպաբանական դասակարգման ոլորտում, ինչպես նաեւ դրան հետեւած որոշ տեսություններ ու մոտեցումներ՝ հասկացական տիպաբանության ունեցած նշանակության համատեքստում։
  Ձեւաբանական դեռեւս առաջին դասակարգումներում առանձնացվում էին թեքականության ու կցականության գաղափարները։
   Ֆրիդրիխ Շլեգելն առաջին անգամ անդրադառնալով այս խնդրին՝ լեզուները բաժանել է երկու խմբի՝ թեքական եւ ոչ թեքական։
   Լինելով դասական կրթությամբ գերմանացի մտավորական՝ Շլեգելը թեքական լեզուները համարել է կատարյալ «օրգականական», իսկ ոչ թեքականները՝ անկատար ու «անօրգանական»։
   Ավգյուստ Շլեգելը առանձնացրեց նաեւ անձեւ լեզուներ, իսկ թեքականների համար մտցրեց նաեւ համադրական եւ վերլուծական կառույցների տարբերությունը։
   Համադրական կառույցի դեպքում քերականական իմաստներն արտահայտվում են բառի ներսում ձեւի տարատեսակ փոփոխությունների միջոցով, իսկ վերլուծականի դեպքում՝ օժանդակ բառերի, բառերի դասավորության եւ հնչերանգի միջոցով։
  Իրենց ժամանակակից անվանումներով այս տարատեսակներն առանձնացրեց Վ. ֆոն Հումբոլտը, ընդ որում՝ նա առանձնացրեց բազմահամադրական լեզուները, որոնք համարում էր կցականի տեսակ։
  Հետագա ուսումնասիրողները ավելացրին տիպերի թիվը՝ ավելի ու ահմմտ. "...we know in advance that it is impossible to set up a limited number of types that 396ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ վելի ճշգրիտ պատկեր ստանալու համար։
   Սրանց թվում նշանակալի են Շտայնթալի, Շլայխերի, Միստելիի, Ֆորտունովի դասակարգումները։
  Շտայնթալը լեզուների տիպաբանության հիմքում վերցնում էր ոչ միայն բառը, այլեւ նախադասությունը։
   Նա է ձեւային եւ անձեւ լեզուների տարաբաժանման հեղինակը։
   Բառի ներքին փոփոխություններ չունեցող լեզուները նա անվանում էր միավորող։
   Այսպիսի լեզուների շարքում անձեւ էին համարվում, օրինակ, ինդոնեզիական լեզուները, ձեւային՝ չինարենը։
   Բառի ներքին փոփոխության ձեւ ունեցող լեզուները Շտայնթալը դասակարգում էր որպես փոփոխական անձեւ։
   Անձեւ փոփոխությունը, ըստ նրա, տեղի է ունենում կրկնությունների ու նախածանցների, ինչպես նաեւ ներմարմնավորման միջոցով։
   Փոփոխվող ձեւային լեզուներում քերականական իմաստը փոխվում է տարրերի ավելացման միջոցով, ինչպես, օրինակ, եգիպտերենում։
  Միստելին զարգացրեց Շտանթալի՝ ձեւային եւ անձեւ լեզուների տարաբաժանումը, ինչպես նաեւ տարբերակեց անբառ, կեղծ-բառային եւ ճշմարիտ բառային լեզուներ։
   Անբառ էին համարվում այն լեզուները, որոնցում չկան հայտնի իմաստով բառեր. այդպիսին են եգիպտերենը, բանտուական լեզուները եւ այլն [4, С. 347-349]։
   Կեղծ-բառային լեզուներում բառեր կարելի է տարբերակել, բայց դրանք լիարժեքորեն չեն համապատասխանում բառի նկարագրին։
   Այդպիսի լեզուներ են ուգրաֆիննական, թյուրքական, մոնղոլական լեզուները։
   Ճշմարիտ բառային լեզուները, որոնց թվին են պատկանում հնդեվրոպական ու սեմական լեզուները, առանձնանում են լիարժեք բառերի առկայությամբ։
   Բազմահամադրական լեզուները Միստելին առանձնացնում էր որպես անձեւ լեզուներ, քանի որ դրանցում նախադասությունն ու բառը մեկ ամբողջություն են։
  Է. Սեպիրն իր 1921 թվականին լույս տեսած «Լեզու. խոսքի ուսումնասիրության ներածություն» աշխատության մեջ անդրադառնում է լեզվի գրեթե բոլոր դիտանկյուններին՝ դրա սահմանումից ու հնչութաբանությունից մինչեւ կառուցվածքն ու տիպաբանությունը։
  Է. Սեպիրը քննադատում է այն ըմբռնումը, ըստ որի կան «ձեւային» եւ «անձեւ» լեզուներ։
   Նա նշում է, որ աշխարհի բոլոր լեզուները կարող են եւ պիտի արտահայտեն հիմնարար շարահյուսական հարաբերություններ, անգամ եթե դրանցում նույնիսկ մեկ ածանց չկա։
   Գոյություն չունեն իրապես անձեւ լեզուներ, ու թեեւ կարելի է խոսել ձեւական առու397ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ մով «անձեւության» մասին, սա մնում է խիստ մակերեսային ըմբռնում։
  Սրանով նա մերժում է նաեւ շտայնթալյան ընկալումն այն մասին, որ գոյություն ունի «ներքին ձեւ» այնքանով, որքանով այն ենթադրում է դուալիստական տարաբաժանում՝ ընդունելով «ներքին անձեւության» հնարավորությունը։
   Նա նշում է, որ առավել բնական կլիներ ֆորմալ գործընթացների վրա հիմնված տարաբաժանումը։
  Սեպիրը չի հրաժարվում «վերլուծական», «համադրական» եւ «բազմահամադրական» հասկացություններից, սակայն առաջարկում է դրանք կիրառել ոչ թե բացարձակ կերպով, այլ հաշվի առնելով լեզուն որպես ամբողջականություն եւ դիտարկելով այն բազմակողմանիորեն։
  Այսպես, վերլուծական են կոչվում այն լեզուները, որոնցում բառերը կապվում են ոչ թե բառափոխության, այլ սպասարկու բառերի եւ բառերի հերթականության շնորհիվ։
   Այսպիսի լեզուներում հասկացույթները կամ չեն միավորվում մեկ բառի մեջ առհասարակ, ինչպես չինարենում է, կամ էլ շատ քիչ են օգտվում դրանից, ինչպես ֆրանսերենում է։
   Համադրական լեզուներում, ընդհակառակը, բառի փոփոխություններն են քերականական իմաստ փոխում եւ կապում բառերն իրար։
   Այսպիսին են, օրինակ, լատիներենն ու արաբերենը։
   Բազմահամադրական լեզուները, ինչպես Է. Սեպիրն է ձեւակերպում, էլ ավելի համադրական են [նույն տեղում]։
   Դրանք նույնքան կապված են համադրական լեզուներին, որքան համադրական լեզուներն են կապված վերլուծական անգլերենին։
   Այս բոլոր նկատառումներից ելնելով՝ Է. Սեպիրը ստեղծում է ձեւաբանական տիպաբանության մի նոր համակարգ, որով կարողանում է միավորել նախորդ տիպաբանությունների տարբեր սկզբունքները եւ ցույց տալ այն նրբությունները, որոնք այդ բացարձակեցնող տարաբաժանումներով համոզիչ կերպով չեն համակարգվել։
  Է. Սեպիրի առաջարկած ձեւաբանական դասակարգման եղանակը կոչվում է հասկացական դասակարգում։
   Այս դասակարգման հիմքում նա դնում է երեք չափանիշ՝ ա) արտահայտված հասկացույթների տիպերը, բ) հարաբերությունների արտահայտման տեխնիկան, գ) սինթեզի աստիճանը քերականության մեջ։
   [4] Այսպիսով, հասկացույթների արտահայտման տեսանկյունից Սեպիրն առանձնացնում է չորս տիպի լեզուներ.  Պարզ մաքուր-ռելյացիոն լեզուներ  Բարդ մաքուր-ռելյացիոն լեզուներ 398ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ  Պարզ խառը-ռելյացիոն լեզուներ  Բարդ խառը-ռելյացիոն լեզուներ Պարզ մաքուր ռելյացիոն են այն լեզուները, որոնցում առհասարակ գոյություն չունի մասնիկավորում, եւ հիմնական հասկացություններն արտահայտվում են առանձին բառերով։
   Բարդ մաքուր-ռելյացիոն լեզուներում, ընդհակառակը, քերականական փոփոխությունները կատարվում են մասնիկավորման եւ բառի ներքին փոփոխությունների միջոցով։
   Պարզ խառը-ռելյացիոն լեզուներում շարահյուսական հարաբերություններն արտահայտված են անհրաժետ կապի մեջ այնպիսի հասկացույթների հետ, որոնք ամբողջովին զուրկ չեն հստակ նշանակությունից, սակայն որոնք չեն կարող մասնիկների կամ ներքին փոփոխությունների միջոցով փոխել իրենց արմատական տարրերի նշանակությունը։
   Բարդ խառը-ռելյացիոն լեզուների մեջ են մտնում ամենից հայտնի՝ թեքական լեզուները, ինչպես նաեւ մեծ քանակությամբ կցական լեզուներ, որոշ համադրական, որոշ բազմահամադրական լեզուներ։
  Հարաբերությունների արտահայտման տեխնիկայի տեսանկյունից լեզվական բոլոր միջոցները խմբավորվում են չորս հիմնական կատեգորիաներում՝ անջատում, կցում, ֆուզիա (ձուլում)/թեքում եւ խորհրդանշայնացում։
   Հասկացույթների արտահայտման տեսանկյունից առանձնացված չորս տիպերից յուրաքանչյուրը բաժանվում է երեք հիմնական խմբի՝ թեքական, կցական եւ խորհրդանշային։
   Պարզ մաքուրռելյացիոն լեզուների պարագայում տարբերակվում է նաեւ անջատական խումբը։
   Ի վերջո, քերականության մեջ սինթեզի աստիճանի տեսանկյունից լեզուները բաժանվում են վերլուծական, համադրական եւ բազմահամադրական տեսակների։
  Հարկ է նկատի առնել, որ այդ համակարգում հաշվի են առնվում ոչ միայն այս հիմանական խմբերը, այլեւ դրանց տարատեսակները. մի լեզուն, օրինակ, կարող է միաժամանակ լինել եւ՛ թեքական, եւ՛ խորհրդանշանային՝ առավել թեքական լինելով։
   Դասակարգումը համակարգված կերպով ներկայացված է Աղյուսակ 1-ում։
  399ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Աղյուսակ 1. Սեպիրի՝ լեզուների տիպաբանական դասակարգումը Հիմնական տիպը Պարզ մաքուրռելյացիոն (d) – – a, անջատական վերլուծական b (թույլ կցական) (b) – a, կցական b, (չափավոր c կցական թեքական) վերլուծական արդի տիբեթերեն Բարդ մաքուրռելյացիոն b – a վերլուծական պոլինեզիական լեզուներ – a, կցական(b) անջատական բազմահամա- հայիդա դրական c – a թեքականանջատական վերլուծական b – b կցական համադրական թուրքերեն b, d (b) b բազմահամա- յանա (Հս. կցական Կալիֆոռնիա) (խորհրդանշա- դրական յին երանգ) (b) համադրական դասական a, թեքական(չափավոր) տիբեթերեն b կցական (խորհրդանշային երանգ) Տեխնիկա a անջատական կցականանջատական կցականթեքական Սինթեզ վերլուծական Օրինակներ չինարեն, աննամերեն էվե (Գվինեա) կամբոջերեն համադրական սիու (չափավոր բազմահամադրական)ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ թեքական համադրական սալինան վերլուծական b d, խորհրդաc, նշային – կցական c,(d) a թեքական վերլուծական ֆրանսերեն (չափավոր համադրական) Բարդ խառըռելյացիոն b բազմահամա- նուտկա կցական (խորհրդանշա- դրական յին երանգ) c,(d) b – թեքականկցական բազմահամա- չինուկ դրական (չափավոր) (b) թեքական բազմահամա- ալգոնկին դրական c վերլուծական Պարզ խառըռելյացիոն սիլլուկ (Վերին Նեղոս) համադրական բանտու անգլերեն c, d a թեքական c, d c, d – համադրական լատիներեն, հին թեքական հունարեն, (խորհրդանշասանսկրիտ յին երանգ) b (a) թեքական (խիստ խորհրդանշային) d, c c, d (a) խորհրդանշա- համադրական արաբերեն, եբրայերեն յին-թեքական համադրական տակելմաԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԾԱՆՈԹՈՒԹՅՈՒՆ. անջատման գիծը նշանակում է, որ տվյալ գործընթացը թույլ է զարգացած։
  Հարկ է նշել, որ a, b, c, d համապատասխանաբար ցույց են տալիս անջատման, կցման, ֆուզիայի/թեքման եւ խորհրդանշայնացման գործընթացները։
   Երբ մեկից ավելի տեխնիկա է առկա, աղյուսակում դրանք դասավորված են ըստ կարեւորության աստիճանի։
  II, III, IV սյունակները հղվում են հետեւյալ հասկացութային խմբերին.  II - ածանցողական, օրինակ՝ նվազական ձեւերը  III - խառը/կոնկրետ ռացիոնալ, օրինակ՝ թվի համաձայնությունը  IV - մաքուր ռելյացիոն, օրինակ՝ ենթակայի նշանակումը ուղղական հոլովով Հասկացական տիպաբանությունը ներկայացնելով՝ Սեպիրը հաջողությամբ դասակարգում է մի շարք լեզուներ, ինչպես նաեւ կարողանում է ցույց տալ քերականական հատկանիշների այնպիսի հատման կետեր, որոնք անցյալում չէին նկատվել լեզվաբանների կողմից, կամ, լավագույն դեպքում, պատշաճ ուշադրության չէին արժանացել։
   Այսքանով հանդերձ՝ այս դասակարգումը զերծ չէ թերություններից։
   Սեպիրն ինքն է սա ընդունում՝ նշելով, որ որոշ լեզուների դեպքում սահմանը դժվար է գծել տիպերի միջեւ, ինչպես նաեւ իրավացիորեն նկատելով, որ լեզուները բարդ պատմական կառույցներ են, ուստի, թերեւս, դրանց դասակարգման որեւէ փորձ, եթե դատապարտված չէ սխալվելու, ապա առնվազն կանգնում է դրա մեծ վտանգի առաջ յուրաքանչյուր քայլափոխի։
  Է.Սեպիրի հասկացական տիպաբանությունն իր ժամանակի ամենաառաջադիմական եւ ամբողջական դասակարգումն է. հետո եկած գիտնականները մեծապես ազդվել են նրանից։
   Այս համատեքստում հատկապես կարեւոր է հիշատակել Ջ. Գրինբերգին, որի տեսությունը հիմնվում է Սեպիրի հասկացական տիպաբանության վրա։
   Գրինբերգի տիպաբանությունը կոչվում է քանակական տիպաբանություն եւ իր արտահայտությունն է գտել գիտնականի «Քանակական մոտեցում լեզուների ձեւաբանական դասակարգմանը» աշխատությունում։
  402ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Ի տարբերություն Է. Սեպիրի՝ Ջ.Գրինբերգն իր դասակարգման հիմքում դնում է հինգ չափանիշ եւ տալիս է մեկ կամ ավելի ինդեքսներից բաղկացած շարք, որով որոշվում է լեզուների տեղն այդ չափանիշներից յուրաքանչյուրի համեմատ։
   Այս մեթոդը, անշուշտ, առավել ճշգրիտ է, քանի որ քանակական հաշվարկների հետ գործ ունենալով՝ կարողանում է առավել ստույգ ցույց տալ լեզուների տեղը։
   [7] Ինչպես Նոամ Չոմսկին, Գրինբերգը եւս փորձում էր գտնել այն համընդհանուր կառույցները, որոնց վրա հիմնվում է մարդկային լեզուն, սակայն ի տարբերություն ֆորմալիստական մեթոդով առաջնորդվող Չոմսկու՝ Գրինբերգը մեթոդական առումով ֆունկցիոնալիստ էր։
   Գրինբերգն է ձեւակերպել իմպլիկացիոն ունիվերսալների գաղափարը, որը մինչ օրս լեզվական ընդհանրույթների որոշման համար կենտրոնական նշանակություն ունի։
  Հենվելով Սեպիրի մոտեցումների վրա՝ Գրինբերգը նաեւ խորապես ուսումնասիրում ու ներկայացնում է հնչութային ընդհանրույթները համաժամանակյա տեսանկյունից, ինչպես նաեւ տեսական հիմք է տալիս ընդհանրույթների համաժամանակյա եւ տարաժամանակյա հայեցակարգերի համար։
   [6,p. 508–517] Հարկ է նշել, որ առաջարկվում են այլ մոդելներ եւս, որոնք հիմնականում հենվում են այն քննադատության վրա, որ վերը ներկայացված դասակարգումները ցույց չեն տալիս քերականական կատեգորիաների միջեւ այն բոլոր բարդ տրամախաչումները, որոնք գոյություն ունեն լեզվում։
   Այսպես, Ջենիֆեր Գարլանդը բերում է սինհալա լեզվի օրինակը՝ ցույց տալով, որ թեեւ դրա ածանցները, կլիտիկներն ու հետադրությունները պիտի, ըստ ավանդական ընկալման, ընդունվեին որպես կցման դեպք, դրանք չափազանց սերտաճած են արմատին, բայց այդ լեզվի դասակարգումը որպես թեքական եւս խիստ սխալ է։
   [3] Ցիկլիկ էվոլյուցիայի տեսության կողմնակիցները կարծում են, որ սովորաբար լեզուները զարգանում են թեքականներից դեպի վերլուծականներ, վերլուծականներից դեպի կցականներ եւ կցականներից կրկին թեքականներ։
   Ռ. Մ. Վ. Դիքսոնն այս գործընթացը համեմատում է ժամացույցի սլաքի ընթացքի հետ եւ նշում, որ, օրինակ, հին չինարենը մոտավորապես կհամապասխաներ ժամը 3։
  00-ին, այսինքն կլիներ մեծ մասամբ վերլուծական՝ որոշ թեքական տարրերով։
   Եգիպտերենը, լինելով հազարամյակների գրավոր պատմությամբ լեզու, ըստ Դիքսոնի, 403ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ անցել է ամբողջ շրջանը [2, p. 42-43]։
   Նմանատիպ տեսություններ առաջարկվել են նաեւ հետագայում։
   Այսպես, Էլլի վան Գելդերենը լեզվի փոփոխությունների օրինաչափությունները ներկայացնում է որպես շրջապտույտ [5, p. 233-234]։
   Սրա օրինակ է քերականացումը (grammaticalization)։
   Սա այն երեւույթն է, երբ բառային միավորները վերածվում են քերականական նշանակիչների, իսկ հետագայում նոր լեզվական միավորներ են գալիս դրանց փոխարինելու։
   Քարլթոն Հոջն առաջարկում է եգիպտերենի զարգացման հետեւյալ շրջապտույտը. Աֆրասիական նախալեզու–վերլուծական Հին եգիպտերեն–համադրական Ուշ եգիպտերեն–վերլուծական Ղպտիերեն–համադրական [8] Իր թերություններով հանդերձ, սակայն, Սեպիրի տիպաբանությունը հեղափոխական նշանակություն ունեցավ, եւ հետագա դասակարգումներն ու ածանցվող տեսական ըմբռնումները որեւէ կերպ առնչվում են Սեպիրի համակարգային մոտեցմանը։
   Կարելի է ասել, որ թեեւ հետագա տեսությունները լրացրել ու ճշգրտել են այն, անդրադարձել որոշ լեզուների սխալ դասակարգումների կամ մատնանշել նոր օրինաչափություններ, Սեպիրի առաջարկած դասակարգումը սկզբունքորեն ճիշտ է մնում, իսկ նրա «Լեզուն» ձեւաբանական տիպաբանության ոլորտի իրապես կապիտալ աշխատություն է։
   Սեպիրը դասակարգման հիմքում դնում է բառերի քերականական հարաբերությունները՝ դրանք քննելով երեք տարբեր տեսանկյուններից, առանձնացնում խմբեր, որոնց միջոցով ստեղծում է մի կառույց, որում լեզուները ոչ թե ուղղակիորեն դասակարգվում են այս կամ այն հատկանիշից ելնելով, այլ այդ խմբերի ու տիպերի համադրմամբ. սա ուղղակիորեն փոխել է լեզվաբանական տիպաբանության ընթացքը՝ ընդլայնելով դրա հնարավորությունները։
   Սեպիրը, ընդ որում, կարողանում է ոչ միայն լեզվաբանորեն հիմնավորել իր դասակարգումը, այլեւ փիլիսոփայորեն քննադատել իր նախորդների մոտեցումները եւ անդրադառնալ քերականության հոգեբանական ասպեկտներին՝ մի ամբողջ ոլորտի ճանապարհ բացելով։
  Սեպիրը ճշգրտորեն դասակարգում է մի շարք լեզուներ՝ որոշ պարագաներում մանրամասնորեն անդրադառնալով դրանց քերականության բազում նրբությունների։
   Այս ամենը թույլ է տալիս Սեպիրի հասկացա404ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ կան տիպաբանությունն արդարացիորեն համարել այս ոլորտում ամենահիմնավոր ու կարեւոր խոսքերից մեկը։
  Լեզուների տիպաբանական դասակարգման պատմությանը գցված հայացքը ոչ միայն հնարավորություն է տալիս համակարգված կերպով ներկայացնել լեզուների դասակարգման հետ կապված հարցերը, այլեւ ցույց է տալիս դրանում հասկացական տիպաբանության կարեւորագույն դերը։
   Սեպիրի առաջարկած համակարգը հիմք է ծառայում այս ոլորտում արվող ժամանակակից հետազոտությունների եւ տեսությունների համար. Ջ. Գրինբերգի դասակարգումն այսօր, թերեւս, ամենահիմնավոր ամբողջական խոսքն է տիպաբանական դասակարգման մեջ։
   Ժամանակի հեռավորությունից գնահատելով հասկացական տիպաբանությունն ու դրա ազդեցությունը՝ տեսնում ենք դրա բեկումնային նշանակությունը լեզուների տիպաբանական դասակարգման հարցում։
   Ռ. Մ. Վ. Դիքսոնի, Ջ. Գարլանդի եւ այլոց տեսական համակարգերը, ըստ էության, կառուցվում են սեպիրյան համակողմանի մոտեցման վրա։
   Սրանց կիրառումը հայոց լեզվի ուսումնասիրության մեջ կարող է մեզ լեզվի պատմության ու կառույցի մասին լիովին նոր, հիմնավոր գիտելիք տալ։
   Հասկացական տիպաբանությանն ուղղված քննադատությունները մեծապես վերաբերում են առանձին լեզուների դասակարգման դժվարություններին կամ անհնարինությանը, սակայն այս մոտեցման հիմավոր, համակարգային քննադատություն, կարելի է ասել, այսօր չկա։

Սույն հոդվածում անդրադարձ է կատարվում լեզուների տիպաբանական դասակարգման, մասնավորապես՝ ձեւաբանական տիպաբանության պատմական զարգացմանը, որի համատեքստում փորձ է արվում արժեւորել Է. Սեպիրի առաջարկած հասկացական տիպաբանությունը՝ ինչպես գիտական ճշտության, այնպես էլ լեզվաբանության զարգացման վրա ունեցած մեծագույն ազդեցության տեսանկյունից, ցույց է տրվում հասկացական տիպաբանության արդիականությունը։
  Ներկայացվում եւ քննվում են Է. Սեպիրի տեսության վրա հիմնվող որոշ ժամանակակից տեսություններ լեզուների տիպաբանական դասակարգման եւ պատմական ձեւաբանության ոլորտում։
  Ինչպես հասկացական տիպաբանությանը, այնպես էլ հոդվածում դիտարկված ժամանակակից տեսություններին գրեթե անդրադարձ չի կատարվել հայ լեզվաբանության մեջ։
  Հոդվածում փորձ է արվում տիպաբանության ոլորտի հիմնական զարգացումները տեղադրել պատմական-տրամասական շրջանակի մեջ։
