ՑՈՒԼԻ ՇԻՃՈՒԿԱՅԻՆ ԱԼԲՈՒՄԻՆԻ ԲԱՐՁՐՋԵՐՄԱՍՏԻՃԱՆԱՅԻՆԲՆԱՓՈԽՄԱՆ ՍՊԵԿՏՐՈՍԿՈՊԻԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԼԻԹԻՈՒՄԻՊԵՐՔԼՈՐԱՏԻ ՆԵՐԿԱՅՈՒԹՅԱՄԲ  Սպիտակուցները կենսամոլեկուլներ են, որոնք մեծ կարևորություն ունեն մեղմպայմաններում  ընթացող  կենսաքիմիական  գործընթացներում։
   Սպիտակուցներիցշատերը  ջրային  լուծույթներում  լուծվելիս  սպիտակուցի  երրորդային  կառուցվածքըապահովող  ջրածնական  կապերի  քանդման  հետևանքով  մեծ  արագությամբ  բնափոխվում են բարձր ջերմաստիճաններում հիդրոֆոբ, իոնական  փոխազդեցությունների  [1]։
   Այս  կենսամոլեկուլների  ջերմային  բնափոխումը  լուրջ  խնդիր  է  ոչ  միայնդրանց պահպանման և բաժանման, այլև դեղերի և սննդամթերքի արտադրությանհամար։
  Հաճախ ջերմային բնափոխումը նվազագույնի հասցնելու համար օգտագործում են կայունացուցիչներ (օրինակ` ջրի կառուցվածքային կայունությունը մեծացնողդիմեթիլսուլֆօքսիդը (ԴՄՍՕ))։
  Անօրգանական աղերը, շաքարները, ամինոթթուներըև  ջրալուծ  օրգանական  լուծիչների  առկայությունը  հանգեցնում  է  սպիտակուցներիլուծույթների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխության [2]։
  Ինչպես ցույց էտրված [3]-ում, նման հավելույթների առկայությունը ընտրողաբար ազդում է իոններիսոլվատացիայի վրա (կատիոնների սոլվատացիան ավելի մեծ է, քան անիոններինը),որն էլ իր հերթին ազդում է   սպիտակուցի կայունության վրա։
 Այս  աշխատանքում  ներկայցնում  ենք  LiClO4-ներկայությամբ  ցուլի  շիճուկայինալբումինի  (ՑՇԱ)  բարձրջերմաստիճանային  բնափուխման  սպեկտրոսկոպիականուսումնասիրությունը։
  Ալբումինները արյան շիճուկի ամենատարածված սպիտակուցներն  են։
   Դրանք  կարող  են  կապել  և  տեղափոխել  տարբեր  բնույթի  նյութեր,  փոքրմոլեկուլներ  և  իոններ։
   Այդ  սպիտակուցներից  է  ՑՇԱ-ն,  որը  բաղկացած  է  583ամինաթթվային մնացորդներից և կազմում է 1 պոլիպեպտիդային շղթա։
  ՑՇԱ-ն իրկառուցվածքով (88 %) նման է մարդու շիճուկային ալբումինին (ՄՇԱ) և բաղկացած է3  դոմեններից  (I-III),  որոնք  իրենց  հերթին՝  2  ենթադոմեններից  (A  և  B)։
   Այնպարունակում է 2 տրիպտոֆանային մնացորդ (Trp-134 և Trp-213), որոնցից Trp-134տեղակայված է   պարույրի մակերևույթին, իսկ Trp-213՝ հիդրոֆոբ գրպանիկում [45]։
 Օգտագործված նյութեր և մեթոդներ։
  Օգտագործվել է ՑՇԱ ('Sigma Chamical'Co. (ԱՄՆ), ճարպաթթուների պարունակությունը < 0.005 %), ԴՄՍՕ ('Sigma' > 99.5 %(ԱՄՆ)) և LiClO4 (РЕАХИМ ընկերության 'ք. մ.' մակնիշի)։
  ԴՄՍՕ-ի  կոնցենտրացիանպահպանվել է հաստատուն` 25 % (v/v)։
  ՑՇԱ-ի կոնցենտրացիան եղել է 4 մգ/մլ, իսկLiClO4-ինը՝  0.9  %։
   Էլեկտրոնային  կլանման  սպեկտրները  գրանցվել  են  SPECORD50PC սպեկտրոֆոտոմետրի (Գերմանիա) օգնությամբ 200-500 նմ տիրույթում։
  Ջերմաստիճանը բարձրացրվել է 1° C/րոպե արագությամբ 36-83° C ջերմաստիճանայինտիրույթում։
   Կյուվետի  բաժանմունքում  ջերմաստիճանը  կարգավորվել  է  'Lauda  100'թերմոստատի օգնությամբ։
   ԻԿ սպեկտրները գրանցվել են NICOLET Ֆուրյե ձևափոխման ԻԿ (ATR կցորդով) սպեկտրոֆոտոմետրի օգնությամբ։
 Արդյունքներ  և  քննարկում։
   ՑՇԱ-ի  էլեկտրոնային  կլանման  սպեկտրներըգրանցվել են 200 – 500 նմ ալիքային տիրույթում։
  Նկ. 1-ում ներկայացված են ՑՇԱ-իէլեկտրոնային կլանման սպեկտրները  36, 70 և 830 C ջերմաստիճաններում։
  ՑՇԱ-իէլեկտրոնային կլանման սպեկտրը բնութագրվում է կլանման երկու մաքսիմումով՝ 230նմ և 280 նմ։
  230 նմ ալիքի երկարության տակ դիտվող կլանումն առաջացնում է բոլորամինաթթվային մնացորդների CO, NH խմբերը, իսկ 280 նմ ալիքի երկարության տակդիտվող կլանումը պայմանավորված է տրիպտոֆան, թիրոզին (Tyr) և ֆենիլալանին(Phe) ամինաթթվային մնացորդների արոմատիկ խմբերով։
  ՑՇԱ-ի կառուցվածքայինփոփոխություններն ուսումնասիրելու համար հետևել ենք 280 նմ ալիքի երկարությանգտնվող կլանման ազդանշանի ինտենսիվության փոփոխությանը։
  Ինչպես երևում էնկ.  1-ից,  ջերմաստիճանը  բարձրացնելիս  դիտվում  է  կլանման  ազդանշանիինտենսիվության աճ, որը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ սպիտակուցիքրոմոֆոր  խմբերը  լուսային  ճառագայթին  ավելի  հասանելի  են  դառնում։
   Ջերմաստիճանից կախված կլանման ազդանշանի ինտենսիվության արժեքների փոփոխության հիման վրա կառուցվել է ՑՇԱ-ի բնափոխման (հալման) նորմավորված կորը, որըբերված է նկ. 2-ում։
 Նկ. 1. ՑՇԱ-ի էլեկտրոնային կլանմանսպեկտրները. 1. 360 C, 2. 700 C, 3. 830 C։
 Նկ. 2. ՑՇԱ-ի հալման կորը. C(ՑՇԱ)=0.4մգ/մլ,  C(ԴՄՍՕ)=25 %, C(LiClO4)=0.9 %։
 ՑՇԱ-ի  հալման  կորը  բնութագրվում  է  մեկ  սիգմոիդալ  թռիչքով,  ինչը  ցույց  էտալիս, որ գործընթացն ընթանում է մեկ փուլով և ունի կոոպերատիվ բնույթ։
  Սիգմոիդալ թռիչքի միջնակետով որոշվել է ՑՇԱ-ի ոչդարձելի բնափոխման ջերմաստիճանը՝mT = 69.2° C։
 Բարձր  ջերմաստիճանային  բնափոխման  արդյունքում  սպիտակուցի  երկրորդային կառուցվածքի փոփոխությունները ուսումնասիրելու համար օգտագործել ենքԻԿ  սպեկտրոսկպիական  մեթոդը։
   Պեպտիդային  խումբը,  որը  կրկնվող  կառուցվածքային միավոր է սպիտակուցում, ԻԿ սպեկտրներում տալիս է 9 բնութագրականշերտ,  այսպես  կոչված  ամիդ  A,  B,  I,  II…VII,  որոնցից  ամիդ  I-ը  (1600-1700  սմ-1)ամենաինտենսիվ կլանումն է։
  Այն կապված է C=O վալենտային տատանման հետ (7085  %)  և  անմիջականորեն  առնչվում  է  հիմնական  շղթայի  կոնֆորմացիոն  փոփոխությունների հետ, իսկ ամիդ II-ը՝ N-H դեֆորմացիոն տատանման (40-60 %) և C-Nվալենտային  տատանման  (18-40  %)  հետ  [6]։
   Չբնափոխված  ՑՇԱ-ի  ամիդ  I  շերտիսպեկտրալ տարալուծման արդյունքում դիտվում է 5 շերտ (տես նկ. 3 (ա))։
 Առաջին կլանումը (1686 սմ-1) վերագրվում է հակազուգահեռ β-կառուցվածքին,երկրորդ  բաղադրիչը  դիտվում  է  1651  սմ-1-ում,  որը  համապատասխանում  է  α-պարույրին,  երրորդը՝  (1627սմ-1)  պատահական  կծիկ,  չորրորդը  (1604  սմ-1)  β-կառուցվածքին և վերջին հինգերորդը՝ (1551 սմ-1) արոմատիկ օղակներին։
 Նկ. 3. ՑՇԱ-ի ամիդ I կլանման շերտի Ֆուրյե ձևափոխման ԻԿ տարալուծված սպեկտրները.C(ՑՇԱ)=0.4 մգ/մլ, C(LiClO4)=0.9 %, C(ԴՄՍՕ)=25 %, ա-25, բ-65, գ-85o C։
 Բնափոխման ընթացքում 65o C-ում ՑՇԱ-ի տարալուծված սպեկտրում ի հայտ էգալիս 6, իսկ 85o C-ում` 7 կլանում, որոնք բերված են նկ. 3 (բ)-ում և նկ. 3 (գ)-ում։
  1670սմ-1-ում  ի  հայտ  եկող  կլանումը  հնարավոր  է  պայմանավորված  լինի  սպիտակուցիկառուցվածքում α-β անցման [7]։
  Այս սպեկտրների մակերեսների հիման վրա կատարված  սպիտակուցի  երկրորդային  կառուցվածքի  որոշ  տեսակների  (α-պարույր,  βկառուցվածք) քանակական վերլուծության արդյունքները տրված են աղյուսակում։
 Ամիդ Iկլանմանշերտ Չբնափոխված ՑՇԱԲնափոխված ՑՇԱ Բնափոխված ՑՇԱսմ-1 Պարունակությունը, %սմ-1Պարունակությունը, %  սմ-1 Պարունակությունը, % կառուցվածք α-պարույր ՑՇԱ-ի բարձրջերմաստիճանային բնափոխման Ֆուրյե ձևափոխման ԻԿ սպեկտրներիվերլուծությունըԵզրակացություն։
   Դիմեթիլսուլֆօքսիդի  ջրային  լուծույթում  լիթիումի  պերքլորատի ներկայությամբ ՑՇԱ-ի բարձրջերմաստիճանային բնափոխման էլեկտրոնայինկլանման  և  Ֆուրյե  ձևափոխման  ԻԿ  սպեկտրոսկոպիական  ուսումնասիրությանարդյունքում պարզվել է, որ սպիտակուցը բնափոխվում է մեկ փուլով ( mT 69.2o C) ևերկրորդային  կառուցվածքի  մի  քանի  տարրեր(α-պարույր,  β-կառուցվածք)ենթարկվում են քանակապես գնահատելի փոփոխության։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1] Reginald G.H., Grisham C.M., Biochemistry (3rd ed.), Belmont, Calif.։
  Brooks-ColeDiego, CA։
  Academic Press, 1996, p. 432.Serum Albumin in Solution։
  a Combined Phosphorescence Depolarization - HydrodynamicԵգանյան ՏիգրանՑՈՒԼԻ ՇԻՃՈՒԿԱՅԻՆ ԱԼԲՈՒՄԻՆԻ ԲԱՐՁՐՋԵՐՄԱՍՏԻՃԱՆԱՅԻՆԲՆԱՓՈԽՄԱՆ ՍՊԵԿՏՐՈՍԿՈՊԻԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԼԻԹԻՈՒՄԻՊԵՐՔԼՈՐԱՏԻ ՆԵՐԿԱՅՈՒԹՅԱՄԲ Բանալի բառեր` ցուլի շիճուկային ալբումին, բնափոխում, էլեկտրոնային կլանմանսպեկտրոսկոպիա, Ֆուրյե ձևափոխման ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիա։

Էլեկտրոնային  կլանման  և  Ֆուրյե  ձևափոխման  ԻԿ  սպեկտրոսկոպիական  մեթոդների օգնությամբ ուսումնասիրվել է ցուլի շիճուկային ալբումինի բարձրջերմաստիճանային (36-85° C) բնափոխումը լիթիումի պերքլորատի ներկայությամբ դիմեթիլսուլֆօքսիդի ջրային լուծույթում։
  ՑՇԱ-ի բնափոխման կորից որոշվել է բնափոխման  ջերմաստիճանը  ( mT ),  ինչպես  նաև  հետևություն  է  արվել  բնափոխման  մեխանիզմի  վերաբերյալ։
  ԻԿ սպեկտրոսկոպիայի օգնությամբ կատարվել է, մինչև բնափոխումը և  բնափոխումից  հետո,  ՑՇԱ-ի  երկրորդային  կառուցվածքի  որոշ  տեսակների  (α-պարույր, β-կառուցվածք) քանակաման վերլուծություն։
