Հայ էթնոսը (9-10 դդ.), Ապրելով օտարների տիրապետության տակ, չուներ անկախ պետական-քաղաքական համակարգ, գոյատևման փիլիսոփայությամբ ձեռք բերեց անլիարժեքության բարդույթ, ընդ որում ՝ այլատյացություն: Իշխող քաղաքական էլիտան, հաշվի առնելով կրոնական-էթնիկական հարկադրանքի ներքո նման մարդկանց արտաքին շահերը, ամեն կերպ փորձել է տարածել ազգայինի հաշվին Հայաստանում գերիշխող էթնոսի կյանքի ուղին, արժեքներն ու լեզուն:  «Մարդու սրտի համար ավելի տխուր բան չկա», - գրում է Մ.Նալբանդյանը, այլ ոչ թե տեսնելով, որ մի ժողովուրդ ընկնում է «ծանր հանգամանքների ճնշման տակ, իսկ մյուսը` ազգային ճնշման տակ »[1, 259]:   Այլատյացության սինդրոմը `հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, դրսեւորվում է հայ էթնոսի առջև` վտանգելով հայերի էթնիկական ինքնությունը:   Ուստի դրա գիտական ​​լուսաբանումը խիստ հրատապ է, հատկապես քաղաքագիտական ​​տեսանկյունից: Արիական անտրոպոսոցիոգենից հայ ժողովրդի էթնիկական ինքնության ձևավորման գործընթացն ունի վաղ անցյալ ՝ ավելի քան 5000 տարի: Ի տարբերություն Արևմտյան Եվրոպայի երկրների, հայ հասարակության մեջ ազգը նախորդում է պետության ստեղծմանը: Հայ ժողովրդի պետական ​​(քաղաքացիական) ինքնությունը դեռ չի վերածվել էթնիկական ինքնության, որովհետև հայը մշտապես զրկված է պետականությունից և չունի պետական ​​ամբողջական մտածողություն:  Հայկական էթնիկական սահմանները չեն համընկնում պետական ​​սահմանների հետ:   Այնուամենայնիվ, Հայաստան անունը ծագել է հայկական էթնոնիմից (ինքնանուն):  Ի դեպ, Թուրքիայի ներկայիս պետական ​​սահմանները չունեն իրենց ռասայական-էթնիկական տարածքները:  Հայը, ով ունի օրեր շարունակ սոցիալ-մշակութային փորձ, իր սեփական լեզուն ու գիրը իր բնօրրանում, կորցրել է իր տարածքի 90% -ը:  Genocideեղասպանության ողբերգության պատճառով իր հայրենիքից օտարված հայը տարածվեց աշխարհի այլ մասերում `ծնունդ տալով« հայկական սփյուռքին »` կտրվելով հայկական ինքնությունը պահպանող ազգային մշակութային արժեքներից: Սովետական ​​տոտալիտարիզմի 70 տարիների ընթացքում մշակված ազգային դոկտրինը նպաստեց հայկական այլատյացությանը:  Պաշտոնական գաղափարախոսությունը նախընտրում էր համամիութենական շահը, որը հիմնված էր խորհրդային ժողովրդի հավաքական տրամաբանության վրա:   Էթնոսի ներկայացուցիչը համարվում էր տոտալիտարիզմի սովետական ​​քաղաքացի: Ազգակցական էր ազգամիջյան հաղորդակցության լեզուն ՝ ռուսերենը, որը համարվում էր «երկրորդ մայրենի լեզու»:   Հանրապետությունում ռուսական դպրոցներում հայ աշակերտների թիվը անընդհատ աճում էր: ԽՍՀՄ-ում անտեսվեց ազգային մշակույթը, ձեւավորվեց նոր համախմբված սովետական ​​մտածելակերպ և ապրելակերպ: Տոտալիտար համակարգում այն ​​զուտ ազգային էր ՝ առանց սովետական ​​ժողովուրդների արժեքների, ռասիստական, այլատյաց (հունական xenos Foreign os phopos- վաղ, այլատյացություն): Հայ ժողովրդի կյանքում, քանի որ այն չուներ պետական ​​դե ֆակտո անկախություն, կար արմատական ​​ազգի հիերարխիկ ենթակայություն: Միևնույն ժամանակ, Խորհրդային Միությունում հայ ժողովրդի էթնիկական ինքնության իդեալը որոշ առումներով համընկնում էր տոտալիտարիզմի հետ, ինչը ֆիզիկական ինքնության առկայության նկատմամբ ինքնավստահությունն ավելացրեց: Երկրում գերակշռող տեսությունը ազգայնականության տեսությունն էր, ազգերի մերձեցումը Մարքսից, ապա `ազգայնականության անհետացումը, որը ազգայնականությունն անտանելի էր համարում:   Համարվում էր, որ ազգային մշակութային արժեքների գովաբանությունը գավառական մտածելակերպից դուրս է, փոքր ազգերի ռասիստական ​​հասկացություն, ինքնապաշտպանական շարժում: Մշակույթի բովանդակությունը սոցիալիստական ​​էր, ըստ էության, ազգային:   Անհատը, աստիճանաբար կորցնելով իր հոգևոր կապը ավանդական, հայրենի ազգի հետ, ապապետականացվեց և ենթարկվեց էթնիկական մարգինալացման:   Հետո տեղի ունեցավ ազգերի, ազգերի պլանային, թաքնված ձուլում ռուս ժողովրդի հետ: Տոտալիտար երկրում էթնոքաղաքական ոլորտին վերաբերող հարցերը ծածկված էին գունավոր կերպով, թմբկահարվեցին սոցիալ-էթնիկական կազմավորումների ենթադրյալ նվաճումները, թաքնված էր երկրում ծավալվող ազգային գործընթացների իրական պատկերը: 1991 թ. Ամբողջատիրական երկիրը փլուզվեց 1945 թ. Օգոստոսի 21-ին: Այնուամենայնիվ, Հայաստանի Հանրապետության բնակչության մեծ մասը, ներառյալ քաղաքական էլիտան, ունի ռուսական կողմնորոշում:   Սա է մեր հանրապետության առաջնահերթության պատճառը `ինտեգրվել Ռուսաստանին, ինչն իր հերթին ստիպում է Արևմուտքին ոչ այնքան վստահել Հայաստանի իշխանություններին: Մեր ժողովրդի ռուսաֆիլիան փաստարկվում է այն փաստով, որ ռուսական գործոնը վճռական դեր է խաղացել հայ ժողովրդի ճակատագրի մեջ:  300 տարի առաջ Իսրայել Օրին դրեց ռուսական կողմնորոշման հիմնաքարը: Այսօր նույնպես քաղաքական կողմնորոշումը դրվել է իրական հողի վրա, վերածվել պետական ​​քաղաքականության: Հարավային Կովկասում ազգամիջյան հակամարտության իրավիճակը, հայ-թուրքական, հայ-ադրբեջանական բարդ հարաբերությունները մեր հանրապետության համար Ռուսաստանի հետ ինտեգրումը հրամայական են դարձրել:   ՀՀ իշխանությունները վերջերս պայմանավորվեցին անդամակցել Եվրասիական տնտեսական միությանը, ինչը թույլ կտա լուծել բազմաթիվ սոցիալ-տնտեսական խնդիրներ: 2,5 միլիոն հայերի ներկայությունը Ռուսաստանում նպաստող գործոն է հայ-ռուսական հարաբերությունների խորացման համար, որոնց համար ստեղծվել է բարենպաստ սոցիալ-միջավայր ազգային մշակույթի զարգացման համար: Modernամանակակից պայմաններում ոչ մի երկիր չի կարող ապահովել իր համապարփակ զարգացումը առանց համախմբման, հատկապես «Հայաստանի պես ոչ հզոր երկրները»:   Այսպիսով, Հայաստանի Հանրապետությունն աշխարհում զբաղեցնում է 78-րդ տեղը, բնակչության թվով 134-րդ, ՀՆԱ-ի 125-րդ, բնակչության կենսամակարդակի 84-րդ տեղը: Այլատյացությանը նպաստող դրդապատճառը երկրից մասսայական արտագաղթն է, որը պայմանավորված է իրավական-քաղաքական, բարոյահոգեբանական, սոցիալ-տնտեսական գործոններով:  Սփյուռքահայերի շարքերը (6 միլիոն) անընդհատ համալրվում են ներգաղթյալներով:   Միգրացիայի հիմնական պատճառը սոցիալական լարվածությունն է:  Հայը, հիասթափված լինելով հայրենի իշխանություններից, զրկվելով ապրելու իրավունքից, հեռանում է հայրենիքից դժգոհ ու նվաստացած:  Ինչքան Գ.Նժդեհը զգուշացնում է, որ «հայրենիքը պետք է պղծել անկախ իր քաղաքական ռեժիմից» [3,32], այնուամենայնիվ, սոցիալապես պաշտպանված անհատը հեշտությամբ տարվում է մատերիալիզմով, աշխարհաքաղաքականությամբ և դառնում աքսոր:   Այլ կերպ ասած, էթնոհիլիստ կամ էթնիկ մարգինալը հերքում է սեփական համայնքի հոգեբանությունը, կարգավորում իր վարքը անդրազգային սոցիալ-մշակութային արժեքների և նյութական դրդապատճառների միջոցով: Ազգային հաստատությունները ՝ դպրոցը, եկեղեցին, մշակութային կենտրոնները, կոչված են ազգային ընդհանուր գաղափարով էթնիկ մտածողություն ձևավորելու, հայկական ոգին ներարկելու, հայերին մարգինալացումից և ձուլումից փրկելու համար:  Հայը նպաստում է համայնքների համակեցության ընդհանուր դաշտի օպտիմալ աշխատանքին սոցիալական հաստատությունների արդյունավետ կապերի միջոցով: Արտասահմանյան ներգաղթը խթանում է աշխարհի տարբեր անկյուններից հայերի ներգաղթը `հայրենադարձություն:   Նրանք իրենց հետ բերում են հայրենիքի սոցիալ-մշակութային և տարբեր քաղաքակրթական ազդեցություններ: Պետք է նշել, որ այլմոլորակայինների մտածելակերպը ձեւավորվել է հազարամյակների ընթացքում:  Հայ ժողովուրդը համարձակ ոգի և ազատության ցանկություն ունեցող ժողովուրդ է, բայց «ընդհանուր գաղափարի» շուրջ նրա միասնությունը գրեթե միշտ բացակայում է:  Մի ժողովուրդ, որը ի վիճակի չէ միավորվել և ինքն իրեն կառավարել, ստիպված է ենթարկվել օտարերկրացուն: Ընդհանուր ռասիստական ​​հայեցակարգի բացակայությունը կամ դրա հակազգայնականությունը որոշ չափով նպաստեցին այլատյացությանը: Ազգային գաղափարախոսությունը էթնո-պաշտպանողական պայքար է `պահպանելու ազգային մշակույթը, լեզուն, կրոնը, ավանդույթները, հոգեբանությունը, ինքնագիտակցությունը:   Ազգային հայեցակարգը հիմնականում մշակվել է արտերկրում, իրարամերժ գաղափարներ են առաջ քաշվել մեր ազգային մտածողության մեջ, քանի որ հայերն օտար երկրներում ունեցել են սահմանային սոցիալական կարգավիճակ (օտար մշակույթ, լեզու, ապրելակերպ և այլն): Մեր հին ազգի որոշ ներկայացուցիչներ, պետական ​​գործիչներ, մտավորականներ դժվարանում են հրաժարվել արտաքին շահերից:   Համակարգային փոփոխությունների գործընթացում ՀՀՇ-ականները, չունենալով ազգային պետության ստեղծման համապարփակ քաղաքական դոկտրին, արժեզրկեցին ազգային մշակույթը, որը կոչված է սատարելու ազգային գաղափարախոսությանը:  Իշխանության եկած քաղաքական ուժը պնդում էր, որ աշխարհաքաղաքականության և ժողովրդավարության պայմաններում ազգային կարգախոսները կարծես անհնար է միավորել ամբողջ ժողովրդին մեկ գաղափարախոսության շուրջ, ավելին ՝ «ազգային գաղափարախոսությունը կոչվեց կեղծ քաղաքական կատեգորիա»:   Եթե ​​տոտալիտարիզմի պայմաններում «հայ ակտիվիստները» հանուն «աշխարհի» և «զարգացած սոցիալիզմը» մոռացան հայկական գաղափարախոսությունը, ապա լիբերալի «գլոբալիստական» գործիչները վանում են ազգային գաղափարախոսության արժեքների վերջին հետքերը հանուն նրանց անձնական շահերի [4,334] », - գրում է հոգեբան Ա. Նալչաջյանը: Ներկայիս իշխող քաղաքական վերնախավը ցանկանում էր ազգային գաղափարախոսությունը վերածել պաշտոնական հայեցակարգի, քանի որ Հայաստանն իր ազգային կառուցվածքով միատարր է, ուստի, որքան էլ որ մարդիկ տարբեր քաղաքական ընկալումներ ունենան, միևնույն է, կա ընդհանուր էթնոմշակութային իդեալ, առանց որի ազգի հեռանկարները անորոշ են   Ակնհայտ փաստ է, որ ազգային ինքնիշխան, անկախ պետությունը չի կարող զրկվել ազգային գաղափարախոսությունից:  Էթնո-քաղաքական դոկտրինի մշակումը անհրաժեշտ է ոչ միայն բազմազգ պետություններին, այլ նաև մոնոէթնիկ երկրներին, ինչպիսին Հայաստանն է:   Հայ ազգի ճյուղային ենթամշակույթը բազմազան է, ինչը պահանջում է խելամիտ էթնոքաղաքականության մշակում, հակառակ դեպքում կվտանգվի հայկական էթնոսի ցրված հատվածների ինքնությունը, որքան էլ որ էթնո-միավորող գործոններն ուժեղ դրսևորվեն արտասահմանում: , բազմազգ միջավայր: Եթե ​​հայ հասարակական-քաղաքական մտքի առավել առաջադեմ մասը Սուրբ Նազարյանցն է, Գր. Արծրունին և այլոք հանդես եկան հասարակական կյանքի եվրոպականացման կարգախոսով, այնուհետև Մ.Նալբանդյանը ազգի դժբախտությունը տեսավ օտարության մեջ: Եկեք սովորենք օտարերկրացիներից, բայց եկեք Արեւմուտքի արժեքները չպատվաստենք ազգային կառույցներին, եկեք «սնվենք» մեր սեփական արմատներից:  «Վա thatյ այդ ծառին, վայ բույսին», - գրում է բանաստեղծը, - «որի արմատն անկարող է ներքևից ստանալ իր հյութը» [5,56]: Այսօր Արեւմուտքը մարտահրավեր է նետում մեր էթնիկական ինքնությանը, մեր ազգային համակեցությանը օտարերկրյա, բազմաբնույթ վերազգային Աշխարհի («մոնդ-աշխարհ») «գաղափարների», «ծրագրերի», «արժեքների» հետ:   Արևմուտքի կրթական և գիտական ​​մոդելների հապճեպ արմատավորումը, ինչպես նաև ավագ դպրոցում կրեդիտային կրթական ծրագրի արմատավորումը `առանց համապատասխան նախադրյալների ստեղծման, չեն կարող բերել դրական արդյունքների: Արեւմտյան ազատական ​​արժեքները չեն վնասում հայ էթնիկական ինքնությանը, երբ «ազգային-սոցիալական ավանդական հարաբերությունների ինստիտուտները» ՝ ազգային ամբողջական սոցիալ-մշակութային հայեցակարգը, դառնում են գործունեության ուղեցույց:   Հրատապ է դարձել մշակել կրթության շարունակականությունը ողջամտորեն ապահովող ծրագրեր, որոնք չեն խաթարի ազգային (հայկական) դաստիարակությունը: Tեղակրոնությունը և Տարոնիզմը ռասայական-պատմական-բարոյական փոխլրացնող ուսմունքներ են, որոնք գերագույն արժեքներ են համարում ցեղի հավերժությունը և հայրենիքը, ընդ որում ՝ դրանք ոչ մի ընդհանուր բան չունեն օտար վարդապետությունների հետ:  Նրանց առաքելությունն է պահպանել հայկական ինքնությունը ռասայական արժեքների վերածննդի և բարեփոխումների միջոցով: Այսպիսով, ազգային ինքնությունը պահպանելու բնական ցանկությամբ հայ ժողովուրդը դիմեց ազգայնականությանը, ուրացավ «սովետական ​​ժողովրդին» քարոզող վերազգային գաղափարախոսությունը, վերահաստատեց հայկական միաստվածական գաղափարախոսությունը: Ազգայնականությունը ինքնապաշտպանական պայքար է արտաքին գաղափարական ազդեցությունների դեմ, այն նպաստում է հասարակական և քաղաքական ուժերի համախմբմանը:   Այլատյացությունը չի նախընտրում ազգային գործոնը, դրա կողմնակիցները հեշտությամբ կիսում են իշխանությունն օտարերկրացիների հետ, նրանք չեն անհանգստանում քաղաքական սահմանների բնույթով: Ազգայնականությունն առաջին հերթին վերաբերում է ազգին, այլ ոչ թե պետությանը, ուստի սխալ է այն կապել պետության հետ:  Ազգայնականության թերագնահատումը կամ անտեսումը բերում է կոսմոպոլիտիզմի, իսկ գերագնահատումը ՝ ազգային հպարտության և ազգայնականության: Հայը շատ ազգայնական չէ, նա ինքնաքննադատել է, ինքն իրեն ծեծել է, բայց ուրիշներին հարգել է օտարությամբ, հաշվի է առել իր երկրում բնակվող էթնիկ խմբերի շահերն ու իրավունքները: Հայաստանում այլատյացությունը օտարերկրացիների նկատմամբ դրսեւորվում է այլատյացության մակարդակով:  Դա, ի տարբերություն հարևան Վրաստանի, պայմանավորված է բնակչության էթնիկական միատարրությամբ, ժողովրդական վտանգի բացակայությամբ և ազգային փոքրամասնությունների կողմից ազգային ինքնորոշմամբ:   Իհարկե, ազգամիջյան հակասությունների մասին խոսք լինել չի կարող, այն տեղափոխվել է միջէթնիկական (ենթածրագրի շրջանակներում) հակասությունների տիրույթ:  Ազգությունը, որպես քաղաքական ռեսուրս, որն ունի ինքնուրույն սոցիալ-մշակութային հոգևոր հատկանիշներ կամ ինքնության բաղադրիչներ, նպաստում է պետականության կառուցմանը և խորացնում է ժողովրդավարական գործընթացները, կանխում այլատյացությունը, որը խաթարում է ավանդույթը: Գաղափարախոսությունների դարաշրջանը (ազգայնականություն, ազգայնականություն, ռասիզմ, պանիսլամիզմ, պանթուրքիզմ, սիոնիզմ և այլն) դեռ չի ավարտվել:  Հայկական գաղափարախոսությունը շարժիչ ուժն է, որը համախմբում է ազգի բոլոր շերտերը հանուն ազգային պետական ​​շահի, կկանխի օտար մտածելակերպի ձևավորումը:  Հակառակ դեպքում եզակի մշակույթ և հոգեբանություն ունեցող հայ ժողովրդին սպառնում է էթնիկական ինքնության կորուստ: դարեր շարունակ կախվածությունը կորցրած օտարագիր դառնալ: Գրականություն 1. Նալբանդյան Մ., ԵԼՍ, 6 հատոր, հատ. 2, Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1980, 448 էջ: 2. Ներսիսյան Ա.Հ., Հայոց պետականությունը ՝ որպես ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարների արտահայտման հիմնական գործոն, Գիտական ​​տեղեկագիր, Prak B, 2013, 1, Գյումրի, 2013, 167 էջ: 3. Նժդեհ Գ., Ասույթներ, Երեւան, «Նախիջեւան» հրատարակչություն, 2002, էջ 96: 4. Նալչաջյան Ա., «Էթնիկական հոգեբանություն» համալսարանական դասագիրք, Երեւան, «angանգակ -97», «Հոգեբան», 2001, 544 էջ: 5. Նալբանդյան Մ., ԵԼJ, 6 հատոր, հ .1, Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1979, 464 էջ: Տեղեկություններ հեղինակ փիլիսոփայական գիտնական Վարդան Տաճատի Հախվերդյանի մասին: Թեկնածու, դոցենտ, Գյումրու Մ. Նալբանդյանի անվան պետական ​​մանկավարժական ինստիտուտի դասախոս: ։

Աշխատանքում քննարկվում է վաղ անցյալ ունեցող հայ ժողովրդի էթնիկական ինքնության կազմավորումը։
  Հայը,  դարեր շարունակ կորցնելով անկախությունը, դարձել է օտարամոլ։
    Հայ  ազգի  օտարամոլության  դրդապատճառներն  են՝  պետականության  կորուստը,  զանգվածային  արտագաղթը,  հայերի  սփռված  լինելը,  միասնական  մշակված, լիարժեք ազգային հայեցակարգի բացակայությունը և գլոբալացումը։
   Սրանց  հաղթահարմամբ  և  մեղմացմամբ  կպահպանվի  հայի  էթնիկական  ինքնությունը։
