ԱՐURԱԽԻ ԿԱՄԱՎՈՐԱԿԱՆ ՇԱՐ VՄԱՆ ՍՈIԻՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԲԱԱՀԱՅՏՈՒՄԸ ՔԱՌՕՐՅԱ ՊԱՏԵՐԱՄԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ: Պատերազմները միշտ էլ նշանակալի տեղ են գրավել մարդկության պատմության մեջ և պատերազմի ֆենոմենը Conflictանկացած կոնֆլիկտային իրավիճակի կամ պատերազմի ՝ որպես զինված հակամարտության վերլուծության մեջ հնարավոր չէ սահմանափակվել օբյեկտիվ գործոնների դիտարկմամբ, քանի որ պատերազմի և դրանցից բխող սոցիալական գործողությունների սուբյեկտիվ մեկնաբանությունները հատուկ դեր ունեն:   Անհատը սկսում է նոր դեր ստանձնել պատերազմական իրավիճակում կռվելու կամ չկռվելու առումով, ինչը երկրի համար պոտենցիալ ռեսուրս է: Արցախյան հակամարտության վերջին սրացման վերջին փուլում ՝ ապրիլյան քառօրյա պատերազմի ժամանակ, պատերազմը վերասահմանվեց: Հնչեցին ծայրահեղական և միավորող կոչեր, հասարակության ամենօրյա օրակարգում կրկին հայտնվեցին պատերազմի և խաղաղության խնդիրները: Տարբեր սոցիալական շրջանակներում տարածված կարծիք կար, որ պատերազմի դեպքում քաղաքացիները, հատկապես երիտասարդները, պետք է կամավոր գնան առաջնագիծ:  Այնուամենայնիվ, ապրիլյան պատերազմի արդյունքում առաջ բերված մի շարք նախաձեռնությունների հետ մեկտեղ, պատերազմի վետերանների մի մեծ խումբ, կամավոր, ստանձնեց առաջնորդությունը: Կամավորությունը որպես սոցիալական գործողություն սահմանելով `կազմակերպիչը կամավորական ջոկատ է իրականացնում իր իսկ ընտրությամբ` առանց նյութական վարձատրության, կարելի է կամավորության շարունակությունը Արցախյան պատերազմում համարել որպես եզակի հասարակական շարժում `ծագման, զարգացման և ինստիտուցիոնալացման յուրահատուկ միտումներով: Ապրիլի 1-ի քառօրյա պատերազմ: 2016 թվականի ապրիլի 2-5-ը արցախա-ադրբեջանական շփման գծում տեղի ունեցան ռազմական գործողություններ, որոնք պայմանականորեն անվանվեցին «Ապրիլյան պատերազմ»: Այս տեսանկյունից ՝ գիտական ​​շրջանակներում երեւույթի հատուկ ուսումնասիրություն չի իրականացվել:   Բացի այդ, հաշվի առնելով արցախյան հիմնախնդրի լուծումը հետաձգելու և ռազմական գործողությունների դաշտ տեղափոխվելու հնարավորությունը, ռազմական կամավորության գիտական ​​ուսումնասիրության հարցը դառնում է առավել արդիական:   Անհրաժեշտ է պարզել կամավորական շարժման իմաստները և կամավորների շրջանում պատերազմի սոցիալական «դեմքը», կամավոր կերպով դրդել նրանց դրդապատճառներին, պարզել, թե ինչն է մարդուն ստիպում մեկնել առաջնագիծ, ինչպես են գնահատում իրավիճակը: , որո՞նք են կամավորների առանձնահատկությունները:  Մյուս կողմից, անհրաժեշտություն կա հարցը դիտարկել հասարակություն-բանակ հարաբերությունների շրջանակներում `բացահայտելով կամավոր շարժման ինստիտուցիոնալացման նախադրյալներն ու հեռանկարները: Այսպիսով, այս հոդվածն ամփոփում է Արցախյան պատերազմում կամավորական շարժման սոցիոլոգիական իմաստները և կամավորների շրջանում պատերազմի սոցիալական դեմքը ՝ բացահայտելով սոցիոլոգիական հետազոտության արդյունքները: Կիրառական տեսանյութերի մեթոդաբանությունը ներառում է պատերազմի սոցիոլոգիան ՝ պատերազմի դերը ՝ հասարակության մակարդակի վրա ազդեցությունը հասկանալու համար, ինչպես նաև սոցիալական գործողությունների տեսությունը ՝ կամավորությունը դիտելու վերջինիս տեսանկյունից:  Ուսումնասիրության արդյունքներին անցնելուց առաջ բնական է հակիրճ անդրադառնալ աշխատանքի տեսական հիմքերին: Ընդունված է, որ սոցիոլոգիայում պատերազմը մեկնաբանող տեսությունները բաժանված են երեք հայեցակարգային մոտեցումների. Կառուցվածքային ֆունկցիոնալիզմ, կոնֆլիկտների տեսություն և խորհրդանշական փոխազդեցություն, որոնցից յուրաքանչյուրը մեկնաբանում է զինված հակամարտության այս ձուն տարբեր տեսանկյուններից: Այսպիսով, ըստ կառուցվածքային ֆունկցիոնալիզմի, պատերազմը կատարում է որոշակի կարևոր գործառույթներ, ինչպիսիք են հանրային համերաշխության բարձրացումը և որոշ դեպքերում անկախության և ժողովրդավարության պահպանումը:   Ըստ հակամարտության տեսության, պատերազմը մեծապես ուժեղացնում է պետության ռազմարդյունաբերական համալիրի շահերը, ընդ որում ՝ սոցիալական կարիքները անտեսելու հաշվին:   Ըստ խորհրդանշական փոխազդեցության, իմաստալից խորհրդանիշները, ինչպիսիք են դրոշը, զգալի դեր են խաղում պատերազմում, և պատերազմի սահմանման վրա մեծապես ազդում է հասարակական կարծիքի ձևավորումը: Ինտեգրման սոցիոլոգիայի շրջանակներում Պիտիրիմ Սորոկինը, հիմնվելով «սոցիալական համակարգ» հասկացության վրա, առանձնացրեց միջպետական ​​խաղաղության հիմքերը ՝ նշելով, որ պատերազմի հիմնական պատճառը հասարակությունը թաքցնում է նորմատիվային համակարգերին համապատասխան (կրոնական, գիտական, տնտեսական, դիվանագիտական, քաղաքական): , գեղագիտական) վաճառքի իրացման կամ դրանց միաժամանակյա գործունեության խափանման գործընթացում [1]: Դասական սոցիոլոգիայի ներկայացուցիչները, ինչպիսիք են Գեորգ Zimիմելը և orորժ Սորելը, պատերազմի փորձի հետևանքները մարդկանց սոցիալական վարքագծի վրա համատեղել են «մաքուր նորմատիվ ռազմատենչության» հետ:   Հեղինակները պատերազմը դիտում են որպես սոցիալական իրավիճակ, որն արմատապես փոխում է սոցիալական դինամիկան:  Այսպիսով, ըստ Ս. Սորելի մարդկային զոհերի ՝ սոցիալական բախման պատճառով, խմբի անդամների մեջ ստեղծվում է համերաշխության զգացում [2], և Գ. Ըստ Սիմելի, պատերազմն ինքնին «բացարձակ իրավիճակ» է [3] (անգլերեն ՝ «բացարձակ իրավիճակ»), եզակի սոցիալական իրադարձություն, որը շրջանցում է ցանկացած պարզ փորձ ՝ շեշտը դնելով մարդկային հույզերի վրա և ստեղծելով նոր սոցիալական իմաստներ, որոնք ի վերջո թարմացնում են հասարակության բարոյական արժեքները որպես ամբողջություն: , Սոցիալական գործողությունների տեսության և փոխազդեցության կողմնակիցները մերժում են այն մոտեցումը, որ սոցիալական վարքը մեծապես պայմանավորված է սոցիալական կառուցվածքով և սոցիալական ինստիտուտներով և պնդում են, որ անհատները ավելի նախաձեռնողական դեր են խաղում սոցիալական կյանքի ձևավորման գործում: Մ. Օրինակ ՝ Վեբերը կարծում էր, որ սոցիոլոգիան պետք է ուսումնասիրի սոցիալական գործողությունները և դրանց երեք ասպեկտները ՝ իմաստը, նպատակը և արժեքները:   Ըստ նրա, գործողությունը համարվում է սոցիալական, եթե այն որոշակի սուբյեկտիվ իմաստ է ներմուծում դերասանի մեջ և, երբ այդ իմաստն ուղղված է ինչ-որ մեկին [4]: Ըստ Թալքոթ Փարսոնսի սոցիալական գործողության տեսության, դերասանն իր նպատակներին հասնելու համար օգտագործում է տարբեր միջոցներ, որոնց վրա ազդում են սոցիալական գործոններ, ինչպիսիք են նորմերը, արժեքները, գաղափարները և իրավիճակային պայմանները: Տ. Ըստ Պարսոնսի, դերասանների վրա գործողության վրա ազդում են մի շարք շրջակա միջավայրի գործոններ, ինչպիսիք են նրանց կենսաբանական առանձնահատկությունները և ժառանգականությունը, ինչպես նաև որոշ արտաքին բնապահպանական խոչընդոտներ, որոնք ազդում են նպատակների և միջոցների ընտրության վրա: Այս աշխատանքը հիմնված է որակական մեթոդաբանության վրա:  Ուսումնասիրվող օբյեկտը ուսումնասիրվել է երկու տեսանկյունից. Պատերազմի ընկալման դրդապատճառները պատերազմի մասին, խաղաղության ընկալումը և ինստիտուցիոնալացումը: Օգտագործվել են տեղեկատվության հավաքման երկու մեթոդներ. 1. Խորին հարցազրույցի մեթոդ 12 կամավորների հետ, ընտրված տիպային ներկայացման սկզբունքով, 2. Թեմատիկ որակական հարցազրույցի մեթոդ հինգ հիմնական տեղեկատուների հետ:  Ռազմական փորձը և կարգավորումը դարձել են կամավորների ընտրության չափանիշ:  Հիմնական տեղեկատուներն էին կամավորական ջոկատների հրամանատարները, ռազմական ոլորտի փաստաբանները ՝ ռազմական լրագրողներ: Հետազոտության արդյունքում կամավորների շրջանում հնարավոր է եղել պարզել պատերազմի և խաղաղության իմաստը:  Ավելին, պատերազմի առանձնահատուկ իմաստի վերլուծության համար նպատակահարմար է օգտագործել Գալթունգի հակամարտության եռանկյունու երկու տրամաբանությունը `վերջիններիս շրջանակներում, մասնավորապես անդրադառնալով պատերազմական իրավիճակին, պատերազմի նկատմամբ վերաբերմունքին, ինչպես նաև պատերազմի ընթացքում ցուցաբերված վարքագիծը: Պատերազմական իրավիճակ: Պատերազմող կողմերի կերպարների շրջանակներում կամավորները հերոսությունը սահմանում են որպես ինքնազոհ անձնազոհություն հանուն հայրենիքի:  Հերոսների մասին խոսելիս կամավորների մի խումբ առանձնացնում է «իրական հերոսներ» հասկացությունը ՝ վերջիններին չհամապատասխանող մարդկանց բնորոշելով որպես «մարդիկ, ովքեր պարզապես կդառնան հերոսներ»:  Մինչդեռ «իրական հերոսների» մասին խոսելիս նրանք վերաբերում են այն մարդկանց, ովքեր «հանձնվել են հայրենիքին» ՝ նկատի ունենալով պատերազմի զոհերին: Հերոսի ամենատարածված կերպարը Մոնթե Մելքոնյանն էր, որի հիշատակին կամավորներն անդրադարձան բանավոր պատմությունների միջոցով փոխանցված հիշողություններին:  Այսինքն, կամավորների դիտարկումների համաձայն, նրա մասին տեղեկատվությունը տրամադրվում է ոչ թե կրթության ինստիտուտի, այլ ոչ ֆորմալ աղբյուրների միջոցով: Հատկանշական է այն հանգամանքը, որ հայ կամավոր և հերոսի սահմանումները գրեթե լիովին համընկնում են: Այստեղ նշվում է գիտակցված անձնազոհության մասին:  Այսինքն ՝ կամավորներն ինքնահերոսանում են ՝ ձգտելով նույնանալ հերոսի հետ:  Ավելին, այս տեսանկյունից հաճախ հղում է կատարվում 2Y- ին: Ըստ Գալթունգի, սոցիալական բախումը բաղկացած է երեք հիմնական բաղադրիչներից. Հակամարտության իրավիճակ, կոնֆլիկտային վերաբերմունք և կոնֆլիկտային վարք: Հայերի գենետիկ առանձնահատկություններով պայմանավորված ազգային միասնությունը և այդպիսի հատկությունները օգտագործվում են որպես «գիտակից», «հայրենասեր», «անձնազոհ», «ֆիդա», «սուրբ մարդ»: Վերաբերմունքը պատերազմի նկատմամբ: Կամավորների սահմանումները համադրելով ՝ պատերազմը կարելի է որակել որպես աննորմալ իրավիճակ, որն ամբողջ աշխարհում ենթադրում է մշակույթների բախում տարածքային խնդրի շուրջ, և տեղական տեսանկյունից ՝ բիզնես ՝ ի հաշիվ մարդկանց կյանքի: Պատերազմը կապված է այնպիսի հասկացությունների հետ, ինչպիսիք են տգիտությունը, չարը, զզվանքը, զենքը, կորուստները, ծուխը, աղետը, որոտը, սովը (տե՛ս Նկար 1): Գծապատկեր 1. Ասոցիացիաները պատերազմի վերաբերյալ Հետաքրքիր է, որ պատերազմը դառնում է հիմնական հասկացություն նույնիսկ խաղաղություն սահմանելիս `այն բնութագրելով կամ որպես պատերազմի բացակայություն, կամ որպես հաջող պատերազմի արդյունք:   Այլ կերպ ասած, խաղաղությունը պարզապես չի ընկալվում որպես անկախ կատեգորիա:  Հայ հասարակությունը ոչ պատերազմի, ոչ էլ խաղաղության հասարակություն չէ: Ըստ Լյուդմիլա Հարությունյանի, «այն հասարակություններում, որտեղ հաղթահարվել է անցյալ պատերազմի ստվերը,« ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն »իրավիճակը, ամենայն հավանականությամբ, կամրապնդվի»:   Այս տեսանկյունից հետաքրքիր է, որ կամավորների շրջանում չկա հստակ կողմնորոշում «Հայաստանը պատերազմի՞, թե՞ խաղաղության հասարակություն է» հարցի շուրջ: Կարծիքներն այստեղ ցրված են բոլոր հնարավոր տարբերակների մեջ: « Ի տարբերություն պատերազմի, խաղաղությունը կապված է այնպիսի հասկացությունների հետ, ինչպիսիք են խաղաղությունը, մաքուր երկինքը, սերը, երեխաները, երջանկությունը և ազատությունը: (Տե՛ս Նկար 2): Գծապատկեր 2. Խաղաղության ասոցիացիաներ սոցիալական ժամանակի զգացողությունը: Պատերազմի ընթացքում անհատն օժտված է եզակի սոցիալական հատկություններով, մասնավորապես `անորոշության սպառնացող պայմաններին հարմարվելու կարողությամբ, որի արդյունքում ձևավորվում է աշխարհայացքի մի յուրահատուկ մեխանիզմ, որը կարելի է բնութագրել որպես« աշխարհի պատկեր առանց ապագայի »: Ապագայի պլանավորման ժամանակ երիտասարդ կամավորները հաճախ նշում են, թե որքան են պլանավորում, և «մոտավորապես քանի տարի եք նախատեսում» հարցի պատասխաններում: Տարիքային միջակայքը տատանվում է 1-2.5 տարեկանից:  Այլ կերպ ասած, հետազոտության շրջանակներում առաջ քաշված այն վարկածը, որ կամավորների շրջանում ապագայի պլանավորումը կարճաժամկետ է, հստակ ապացուցված է: Վերջապես, հնարավոր է ուշադրություն դարձնել այն փաստին, որ կամավորները 1-2,5 տարվա միջակայքը բնութագրում են որպես «երկարաժամկետ», ինչը վկայում է, որ ոչ միայն ապագայի պլանավորումը կարճաժամկետ է, այլև ժամանակի զգացողություն: շատ սուղ է, գոնե 2015 թ.-ին: Հայաստանում տղամարդկանց կյանքի միջին տևողության (75 տարի) համեմատ [8]: Հետազոտության խնդիրներից էր պարզել ռազմական կամավորության դրդապատճառները և ինստիտուցիոնալացման միտումները:   Ուստի բնական է հակիրճ անդրադառնալ կամավորության հիմք դարձած շարժառիթներին, կամավորական շարժման գործընթացին և ինստիտուցիոնալացման հետ կապված առանձնահատկություններին: Կամավորության դրդապատճառները: Հետազոտության արդյունքները կամավորներին թույլ են տալիս 3 հիմնական կատեգորիաներ խմբավորել 3 կամ իդեալական տիպերի ՝ ըստ կամավորության դրդապատճառների:  Սրանք են «Հանուն» կատեգորիան (հանուն որոշակի արժեքի), 3 Կատեգորիաների անվանումները հիմնված են պիտակների վրա, որոնք կամավորներն ասել են խորը հարցազրույցների ընթացքում: հետապնդում), «Շահ» կատեգորիա (որոշակի նյութական կամ ոչ նյութական շահերի «Թալան» կատեգորիա (գույքի վաճառքի նպատակով), «Հանգիստ» կատեգորիա (լավ ժամանակ անցկացնելու ակնկալիքով): Ավելին, հետաքրքիր է, որ հետազոտությանը մասնակցած կամավորները դասվել են որպես «կողմ», և նրանք այլ տեսակներ են հայտնաբերել միայն այլ կամավորների մասին խոսելիս: Եթե ​​մենք դիտենք երեւույթը սոցիալական գործողության վեբերիական տեսության համատեքստում, կամավորների գործողությունները հիմնականում ունեն արժեքային-ռացիոնալ կամ նպատակային բնույթ, ինչը նշանակում է, որ կամավորությունը հիմնականում ռացիոնալ ընտրության արդյունք է: Կամավորության ինստիտուցիոնալացում: Հիմնական տեղեկատուների հետ հարցազրույցների արդյունքում պարզ դարձավ, որ ապրիլյան պատերազմի ընթացքում կամավորական ջոկատների ձևավորումը տեղի է ունեցել երկու մակարդակով. ՊՆ ստորաբաժանումներ և Երկրապահների միություն:  Ինստիտուցիոնալացման տեսանկյունից սոցիոլոգիական հիմնական տեղեկատվությունն այն է, որ միայն երկրապահ կամավորները պաշտպանված են ՀՀ օրենքով, ինչը նշանակում է, որ անկախ կամավորները չունեն իրավական կարգավիճակ, հետևաբար, չեն կարող առաջադրվել իրավական պահանջներ նրանց իրավունքների պաշտպանության համար: , Այսպիսով, ամփոփելով սույն հոդվածի հիմնական դրույթները և հետազոտության արդյունքները, կարող ենք եզրակացնել, որ պատերազմը, հատկապես արցախյան պատերազմը, ունենալով եզակի սոցիոլոգիական նշանակություն հայ հասարակության մեջ, կարող է տարբեր դրդապատճառներ ստեղծել այս կամ այն ​​սոցիալական գործողություններին ձգտելու համար հասարակություն հասարակության անդամների ինքնություններում ստեղծել իրադարձությունների յուրօրինակ ընկալումներ: Նման սոցիալական նախաձեռնություններն ունեն լուրջ սոցիոլոգիական նշանակություն, դրանք անընդհատ ուսումնասիրությունների կարիք ունեն, որի արդյունքում ստացված սոցիալական տեղեկատվությունը կարող է դառնալ հուսալի և հիմնավորված պետական ​​քաղաքականության կայացման և որոշումների կայացման գործընթացում: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [2] Sorel G., Reflections on Violence, Glencoe.  Free Press, 1950. [4] Weber M., The Nature of Social Action, Runciman, WG 'Weber:   Ընտրություններ [8] Հայաստանի Հանրապետության վիճակագրական կոմիտեում, URL:  http: //www.armstat.am/am/?nid=126&id=11015 (հասանելի է:  08.05.2017): Սմբատյան Հայկ ԱՐTSԱԽՅԱՆԻ ԿԱՄԱՎՈՐԱԿԱՆ ՇԱՐՄԱՆ ՍՈIԻԱԼՈԳԻԱԿԱՆ ԸՆԿԱԼՈՒՄԸ ՉՈՐՍՕՐՅԱ ՊԱՏԵՐԱՄԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ Հիմնաբառեր. Պատերազմ, խաղաղություն, հակամարտություն, կամավոր շարժում, սոցիալական, շարժում ։

Հոդվածում  ամփոփված  են  Արցախյան  պատերազմում  կամավորական  շարժման  սոցիոլոգիական  իմաստավորումներն  ու  պատերազմի  սոցիալական  դեմքը  կամավորների  շրջանում  բացահայտելու  նպատակով  իրականացված  սոցիոլոգիական հետազոտության արդյունքները։
  Վերջիններս մի կողմից բացահայտում են կամավորագրվելու  շարժառիթները,  պարզում,  թե  ինչպես  են  կամավորականները  գնահատում  ստեղծված  իրավիճակը  և  ինչ  բնութագրիչներով  են  օժտված  նրանք։
   Մյուս  կողմից՝  խնդիրը  դիտարկվում  է  հասարակություն-բանակ  փոխհարաբերությունների շրջանակներում՝ ընդգծելով կամավորական շարժման ինստիտուցիոնալացման նախապայմաններն ու հեռանկարները։
