ՍԵՎԱՆԻ ԹԵՐԱԿՂԶՈՒ ԵՎ ՇՈՐԺԱ ԳՅՈՒՂԻ ՀԱՐԱԿԻՑՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻՑ ՎԵՐՑՎԱԾ ՋՐԱՅԻՆ ՆՄՈՒՇՆԵՐԻԳԵՆԱԹՈՒՆԱՅԻՆ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ «ԷՅՄՍԻ» ԹԵՍՏԻ ՄԻՋՈՑՈՎԺամանակակից  աշխարհում  շրջակա  միջավայրի  աղտոտվածությունըտարբեր միացություններով լուրջ խնդիր է մարդկության համար, քանի որ այդնյութերը  կարող  են  ցուցաբերել  մուտագեն  և  քաղցկեղածին  ազդեցությունկենդանի  օրգանիզմների  վրա։
   Այդ  տեսանկյունից  շատ  արդիական  է  Սևանիավազանի  ջրերի  գենաթունային  հատկությունների  ուսումնասիրությունը։
 Տվյալ  աշխատանքի  նպատակն  է  հետազոտել  Սևանի  ավազանի  տարբեր  շրջաններից վերցված ջրային նմուշների գենաթունային հատկությունները՝ «Էյմսի» թեստի կիրառմամբ։
 Նյութեր  և  մեթոդներ։
   Օգտագործվել  են  Salmonella  typhimurium  LT-2-իերկու շտամներ՝ TA98 (hisD3052, rfa, uvrB, pKM101), որը գրանցում է կարդալու շրջանակի շեղման տեսակի մուտացիաները, և TA100 (hisD3052, rfa, uvrB,pKM101) գրանցում է հիմքերի  փոխանակման  տեսակի  մուտացիաները։
   Թեստի հիմքում ընկած է փորձարկվող նյութի ազդեցության արդյունքում ինդիկատորային  շտամերում  հետադարձ  մուտացիաների  մակածությունը,  որի  պատճառով դրանք դառնում են պրոտոտրոֆ։
  Բջիջներն աճեցվել են համապատասխան սննդամիջավայրերում [1]։
  Որպես բացասական ստուգիչ օգտագործվել էթորած  ջուր։
   Որպես  դրական  ստուգիչներ  օգտագործվել  են  հիդրօքսիլամինի(100  մկգ/թաս)  և  2-նիտրոֆլուորենի  (50մկգ/թաս)  լուծույթները։
   Թեստավորման  նպատակով  օգտագործված  ջրանմուշները  խտացվել  են  10  անգամ,  սառեցման մեթոդով [2]։
 Արդյունքներ  և  քննարկում։
   Սովորաբար  մուտագեն  հատկություն  ունեցող նյութերն ազդում են նաև բջիջների կենսունակության վրա։
  Այդ պատճառով ուսումնասիրվել է Սևանի թերակղզու և Շորժայի ջրային նմուշների ազդեցությունը  «S.  typhimurium  LT-2-ի  TA98»  և  «TA100»  շտամերի  բջիջների  կենսունակության  վրա  և  ցույց  է  տրվել,  որ  երկու  նմուշներն  էլ  նվազեցնում  ենբակտերիալ  բջիջների  կենսունակությունը։
   Ստացված  արդյունքները  ներկայացված են նկ.1-ում։
 Նկար 1. «S.typhimurium LT-2» շտամերի կենսունակության անկումը Սևանի թերակղզուև Շորժա գյուղի հարակից տարածքներից վերցված ջրանմուշների ազդեցության հետևանքով։
 Նկարը  պարզ  արտացոլում  է,  որ  Շորժայի  ջրանմուշը  3,4  անգամ  թերակզղու  ջրանմուշից  ավելի  է  նվազեցնում  2  շտամերի  բջիջների  կենսունակությունը։
 Ջրանմուշների գենաթունային հատկությունները ուսումնասիրվել են «Էյմսի»  թեստի  կիրառմամբ  նույն  շտամների  վրա  [4],  [5]։
   Մուտագենի  ազդեցության ցուցանիշ է ծառայում բազմապատիկությունը, որը ցույց է տալիս հետազոտվող նյութի ազդեցության տակ առաջացած ռևերտանտների քանակի հարաբերությունը  սպոնտան  ռևերտանտների  քանակին։
   Արդյունքները  ամփոփված են հետևյալ աղյուսակներում։
 Աղյուսակ1. Շորժայի ջրանմուշի գենաթունային հատկություններըԱղյուսակ 2. Սևանի թերակղզու ջրանմուշի գենաթունային հատկություններըԱղյուսակների տվյալներից երևում է, որ երկու ջրանմուշներն էլ ցուցաբերում  են  գենաթունային  հատկություններ,  ընդ  որում՝  բազմապատիկությանցուցանիշները վկայում են այն մասին, որ 2 շրջանների ջրանմուշներն ունեն միջին  չափի  գենաթունային  հատկություն  [3],  իսկ  Շորժայի  ջրանմուշը  1,15  անգամ ավելի Սևանի թերակղզու համեմատությամբ։
  Ամփոփելով կարելի է ասել,որ  Սևանա  լճի  ավազանից  վերցված  ջրանմուշները  պոտենցիալ  գենաթունային  հատկություններ  ունեն  և  անհրաժեշտ  է  կանխել  ավազանի  հետագաաղտոտումը թափոններով [6]։
 ԳրականությունՌազմիկ Պապիկյան Լարիսա Սիմոնյան Նորա ԱզարյանՍԵՎԱՆԻ ԹԵՐԱԿՂԶՈՒ ԵՎ ՇՈՐԺԱ ԳՅՈՒՂԻ ՀԱՐԱԿԻՑ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻՑ ՎԵՐՑՎԱԾՋՐԱՅԻՆ ՆՄՈՒՇՆԵՐԻ ԳԵՆԱԹՈՒՆԱՅԻՆ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԷՅՄՍԻ ԹԵՍՏԻ ՄԻՋՈՑՈՎԲանալի բառեր՝ Էյմսի թեստ, գենաթունային հատկություններ, ռիվերտանտներ,բազմապատիկությունԱմփոփում։

Ուսումնասիրված են Սևանա լճի ավազանի երկու կետերից (Սևանի թերակղզի և Շորժա)  վերցված  ջրանմուշների  գենաթունային  և  բակտերիոցիդ  հատկությունները։
   Ցույց  է  տրված,  որ  Շորժայի  ջրանմուշը  բավականին  նվազեցնում  «Salmonella  typhimurium  LT-2-ի  TA98»  և  «TA100»  շտամերի  բջիջների  կենսունակությունը։
   Այդ  նմուշների  գենաթունային  հատկությունների  ուսումնասիրությունը  վկայում  է  նաև,  որ  Շորժայի  ջրանմուշը  ցուցաբերում է ավելի բարձր գենաթունային հատկություններ։
