ԳՅՈՒՄՐՈՒ ԿԼԻՄԱՅԻ ԲԺՇԿԱԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԱՆ ՆԿԱՐԱԳԻՐԸՄարդը  մշտապես  ենթարկվում  է  կլիմայական  տարրերի  ներգործությանը։
   Հիպոկրատը (Ք.ա. 460-377 թթ.) գտնում էր, որ մարդու մարմնի ձևը, բարոյական նորմերը  արտացոլում  են  բնակության  վայրի  բնությունը  և  տարվա  եղանակների  հերթափոխությունը,  որոնք  հաճախ  հիվանդությունների  պատճառ  են  դառնում։
   Իսկ  Աբուիբն Սինան (Ավիցեննա, 980-1037 թթ.) նկատել է կապ աշխարհագրական պայմանների ու մարդու օրգանիզմի վիճակի միջև։
 Կլիմայի  բժշկաաշխարհագրական  գնահատումը  տրվում  է՝  հաշվի  առնելով  բնական առանձին գործոնների զուգակցությունները։
  Օրինակ` արևային պարզ եղանակները  ցերեկային  կյանք  վարող  բոլոր  կենդանի  օրգանիզմների  համար  ստեղծում  ենլուսային, ջերմային D վիտամինի յուրացման կոմֆորտային պայմաններ։
  Արևային շոգեղանակները  բնութագրվում  են  ըստ  ճառագայթման  առույգացնող  նշանակության։
 Եթե ճառագայթումը ինտենսիվ է, ապա մեծանում է մարդու օրգանիզմի վրա ջերմային  ծանրաբեռնվածության  չափը,  հատկապես՝  ծանր  ֆիզիկական  աշխատանք  կատարելիս։
 Ամպամած  եղանակները  նվազեցնում  են  անդրմանուշակագույն  ճառագայթներիբարերար  ազդեցությունը,  բայց  միևնույն  ժամանակ  նպաստում  են  օրգանիզմիհանգստացմանը և կենտրոնացմանը։
 Մթնոլորտային  տեղումները  կտրուկ  փոխում  են  եղանակի  բնույթը  և  ազդումմարդու  վարքագծի  վրա։
   Դրանք  մաքրում  են  օդը,  բարձրացնում  օդի  իոնացումը։
 Կայծակը մեծացնում է օզոնի քանակությունը։
  Այս ամենը ուժեղացնում է շնչառականգործառույթը, տալիս է առույգություն։
 Մռայլ, խոնավ եղանակները նպաստում են դեպրեսիոն վիճակի առաջացմանը, ևհամատարած թափվող ձյունը, ընդհակառակը՝ հանգստացնող դեր ունի։
 Առողջ  մարդու  համար  հանգիստ  վիճակում  կոմֆորտային  են  համարվում  17210C  ջերմաստիճանը  և  60-65  %  չափավոր  խոնավությունը։
   Կոմֆորտ  պայմաններըբոլոր  մարդկանց  համար  նույնը  չեն։
   Այն  կախված  է  անհատի  օրգանիզմի  դիմադրողականությունից, քաշից, զբաղմունքից, տարիքից, սեռից։
 Ցածր  ջերմաստիճանը  հանգեցնում  է  ծայրանդամների  արյունատար  անոթներիսեղմմանը,  արյանշրջանառության  դանդաղեցմանը,  նյարդային  համակարգիգրգռմանը։
  Ձմռան ամիսներին ջերմաստիճանի կտրուկ նվազումների պատճառով մեծանում  է  մարդկանց  մրսածության  պատճառով  առաջ  եկող  հիվանդությունների  թիվը։
  Նման միտումը կարելի է զգալիորեն նվազեցնել օրգանիզմի կոփման միջոցով, այսինքն`  հյուսվածքներում  ֆիզիկաքիմիական  պրոցեսների  վերակառուցման,  ընդհանուր նյութափոխանակության մեծացման, վահանաձև գեղձի ֆունկցիան ուժեղացնելու, ուղեղում արյան շրջանառության արագությունը կարգավորելու, սրտի մկաններիամրացման, ներքին օրգանների կարգավորման և այլ միջոցներով։
 Մարդու  օրգանիզմի  վրա  ազդում  է  ոչ  միայն  առկա  եղանակը,  այլև  եղանակաձևավորման գործընթացը և դրա փոփոխությունը։
  Հիվանդածին դեր ունեն այն տարրերը, որոնց շեղումը մեծ է լավագույն (օպտիմալ) չափից։
  Օդերևութաբանական տարրերը տարբեր կերպ են ազդում հիվանդ և առողջ մարդկանց վրա։
  Նրանց գերակշիռմասը  չի  նկատում  ինքնազգացողության  վրա  եղանակային  փոփոխությունը,  սակայնդրա  կտրուկ  փոփոխությունը  առողջ  մարդկանց  մոտ  կարող  է  առաջ  բերել  վատտրամադրություն, աշխատունակության անկում և այլ երևույթներ։
 Վերջին շրջանում արագորեն զարգանում են արեգակնային ակտիվությամբ պայմանավորված օրգանիզմում գերզգայուն վիճակի ստեղծման շուրջ հետազոտումները։
 Այն հատկապես ազդում է վարակիչ-ալերգիկ, սիրտ-անոթային, ներզատական համակարգի հիվանդություններով տառապող բնակչության վրա։
 Օդերևութաբանական  տարրերի  ազդեցության  ողջ  մեխանիզմը  մարդու  վրադեռևս բացահայտված չէ, բայց բազմաթիվ տարիների ուսումնասիրությունները վկայում  են,  որ  մարդն  ունի  գերզգայունություն  բնական  երևույթների  փոփոխությաննկատմամբ։
  Բժշկական կլիմայագիտության խնդիրների ոլորտում հատկապես լայնորեն քննարկվում է կլիմա-մարդ-առողջություն փոխհարաբերությունը։
  Բազմաթիվ հետազոտողներ  մշակել են  եղանակների առողջության  վրա ազդեցության դասակարգման և գնահատման մի շարք սադղակներ, սակայն ամենից կիրառականը Ե. Ֆեոդորովի կողմից մշակած կոմպլեքսային մեթոդն է։
 Ե.  Ֆեոդորովի  և  Լ.  Չուբուկովի  (1964)  կողմից  մշակած  կոմպլեքսային  մեթոդովկազմվում  է  քարտագրացուցակ  (կատալոգ),  որում  տրվում  են  օրվա  եղանակի  տարրերի  (ջերմաստիճանի,  խոնավության,  քամու  և  այլն)  միջին,  բացարձակ  առավելագույն և նվազագույն ցուցանիշները։
  Դրանք խմբավորվում են երեք տիպերով` տարվաանսառմանիք,  անցումային  և  սառնամանիքային  ժամանակահատվածների  ևբնութագրվում են 14 դասերով։
 Ջերմաստիճանային  բնութագրիչներին  ավելացվում  են  եղանակի  տիրապետողհատկանիշները`  արևափայլք,  ամպամածություն,  տեղումներ,  քամի,  խոնավություն,մթնոլորտային  ճնշում  և  այլն։
   Այս  մեթոդը  կարելի  է  կիրառել  նաև  Գյումրիի  կլիմայիբժշկաաշխարհագրական  վերլուծության  համար`  օգտագործելով  «Հայաստանիազգային ատլաս»-ում տրված եղանակային տիպերի գծապատկերները։
 Բավական լայն կիրառություն է գտել եղանակների առանձնացումը ըստ մարդուհագուստի ջերմամեկուսացման ցուցանիշի CLO (կլո)։
  1 կլոն մշտապես ապահովում էնստած կամ հանգստի վիճակում գտնվող մարդու հարմարավետությունը (կոմֆորտը)50  կկալ/ջերմաձևավորման,  օդի  21  ջերմաստիճանի,  50  %  հարաբերական  խոնավություն և 10 սմ/վ արագությամբ քամու պայմաններում։
  0,5 կլո-ի դեպքում կարելի էկրել թեթև վերնաշապիկ, իսկ 4,5 կլո-ի ժամանակ պետք է հագնել մուշտակ (2)։
 Վերլուծենք  Գյումրիի  եղանակաստեղծ  տարրերի  ազդեցությունը  բնակչությանվրա։
 Գյումրիի օդերևութաբանական բնութագրիչները (ըստ ՀՀ ՇՆ II-7-01-2011)Աղյուսակ 1. ՕդերևութաբանականբնութագրիչներԱմիսներՕդի ջերմաստիճան, °CՄթնոլորտայինտեղումներ, մմՕդի հարաբերականխոնավություն, %Արևափայլիտևողությունը, ժամ1. Օդի ջերմաստիճան։
  Օրգանիզմի համար ջերմային կոմֆորտ` հարմարավետ վիճակ է համարվում օդի 17-22  0C ջերմաստիճանը։
  Գյումրիում օդի միջին տարեկան ջերմաստիճանը 6.3 0C է, բացարձակ նվազագույնը՝ -36 0C, իսկ առավելագույնը՝ 38 0C։
 Խիստ  ցածր  ջերմաստիճանային  դիսկոմֆորտ  պայմաններ  Գյումրիում  ստեղծվում  են  հունվարի  ընթացքում,  երբ  ջերմաստիճանը  նվազում  է  -20-22  0C,  երբեմն՝ավելի ցածր։
  Այսպիսի ցրտերը սկսում են նոյեմբերի վերջերից և տևում մինչև մարտիկեսերը։
  Հունվարին օդի ջերմաստիճանը նվազում է մինչև -30 0C և պահպանվում 4-6օր։
   Ձմռան  ցուրտ  եղանակների  գնահատման  տարբեր  մոտեցումներ  կան։
   Ըստ  Բոդմանի  եղանակային  խստության  ինդեքսի`  ձմռան  պայմանները  գնահատվում  են  որպես  չափավոր  խիստ։
   Ցածր  ջերմաստիճանային  պայմաններին  դիմանալու  համարանհրաժեշտ  է  համապատասխան  հագուստ։
   Ձմեռային  հագուստի  կրումը  սկսվում  էնոյեմբերի առաջին տասնօրյակից մինչև ապրիլի սկիզբը։
 Բացօթյա  աշխատանքներով  զբաղվելու  հնարավորությունները  սահմանափակեն, իսկ զբաղվելու դեպքում էլ պետք է տաք հագնվել մոտ 4 կլո չափի։
 2.  Օդի  խոնավություն։
   Օդի  խոնավությունը  ևս  օրգանիզմի  վրա  ունի  որոշակիազդեցություն։
  30-60 % հարաբերական խոնավությունը համարվում է հիգիենիկ նորմա, 20 %-ից ցածրը գնահատվում է չոր օդ, 71-85 %՝ չափավոր խոնավ, իսկ 86 %-իցբարձրը` գերխոնավ։
  Չափավոր խոնավ օդը նպաստում է օրգանիզմի նորմալ կենսագործունեությանը, այսինքն` մաշկը, շնչուղիները, լորձաթաղանթը ունենում են բավարար խոնավություն և ապահովում օրգանիզմի ներքին հաստատուն խոնավություն։
 Խոնավության  ու ջերմության մեծ քանակությունն ունի հիվանդածին նշանակություն։
  Դրանք հիմնականում կապվում են մաշկային հիվանդությունների առաջացմանհետ։
 Գյումրիում օդի հարաբերական խոնավությունը ձմռանը տատանվում է 82-84 %ի շուրջ (աղ. 1), իսկ գարնանը՝ 70-71 %, այսինքն՝ այդ պայմանները գնահատվում ենորպես չափավոր խոնավ։
  Ամռանը, ընդհակառակը, օդը համեմատաբար չոր է` 62-64%, բնորոշ են երաշտային եղանակները, և բնակչության մոտ ակտիվանում է ալերգիկ,շնչառական  ուղիների  տարբեր  հիվանդություններ։
   Օդի  ցածր  խոնավությունը  ևբարձր ջերմային պայմանները առաջ են բերում անհարմարավետություն (դիսկոմֆորտություն)։
   Գյումրիում  հուլիս-օգոստոսին  այդպիսի  իրավիճակներ  ստեղծվում  ենամսվա ընթացքում 7-8 օր։
 Միջավայրի  անհարմարավետությունը  մարդկանց  առողջության,  կյանքի  ու  գործունեության  համար  շրջակա  միջավայրի  անբարենպաստ  լինելն  է։
   Անհարմարավետության առավելագույն և նվազագույն արժեքներն այն մեծություններն են, որոնք օրգանիզմի գոյության պահպանման համար ծայրահեղ են։
  Գյումրիում անհարմարավետության  գործակցի  (ըստ  Արակավայի)  նվազագույն  արժեքը  17.3  է  և  դիտվում  էհունվարին,  փետրվարից  սկսած  այն  սկսում  է  աճել  և  հուլիս-օգոստոսին  հասնումառավելագույնին`  64.6։
   Անհարմարավետությունը  բացասաբար  է  անդրադառնումսիրտ-անոթային, նյարդային, ալերգիկ բնույթի հիվանդություններով հիվանդ բնակչության վրա [1, էջ 13]։
 3.  Մթնոլորտային  տեղումներ։
   Խոնավ,  տեղումնաշատ  եղանակները  բացասաբար  են  անդրադառնում  արտրիտով,  ռևմատիզմով  հիվանդ  մարդկանց  վրա,  իսկ  չորեղանակները  ստեղծում  են  օրգանիզմի  համար  կրկին  ոչ  լիարժեք  պայմաններ,  օրինակ` օդում ավելանում է փոշու, վտանգավոր միացությունների քանակությունը։
 Գյումրիում  մթնոլորտային  տեղումները  լուրջ  անհարմարավետություն  չեն  ստեղծում.  տարեկան  քանակությունը  կազմում  է  500  մմ։
   Տեղումների  մոտ  28  %-ը  թափվում  է  ապրիլ-մայիս  ամիսներին,  իսկ  սեպտեմբեր-հոկտեմբեր  ամիսներին՝  14  %-ը։
 Ձմռան  ընթացքում  թափվող  տեղումների  քանակությունը  կազմում  է  13.8  %։
   Ձյանշերտը  կազմում  է  միջինը  30-50  սմ։
   Ձմռանը  բնորոշ  են  նաև  մառախլապատ  եղանակները.  դեկտեմբերից  փետրվար  ընկած  ժամանակահատվածում  մառախլապատօրերի  թիվը  կազմում  է  42  օր։
   Ձմռան  եղանակները  բնակչության  մոտ  առաջ  են  բերում  ոչ  հարմարավետ  վիճակ`  վատ  տեսանելիություն,  լարվածություն։
   Այս  պատճառով  էլ  ձմռանը  բավական  մեծ  բաժին  են  կազմում  ավտովթարները,  սայթաքելու  հետևանքով տարբեր բարդության կոտրվածքները (տարվա ընթացքում դիմող հիվանդների մոտ 10-13 %-ը)։
 4.  Մթնոլորտային  ճնշում։
   Մթնոլորտային  ճնշման  ֆիզիոլոգիական  ազդեցության  հիմքում  ընկած  է  դրա  ազդեցությունը  փակ  խոռոչների`  կրծքավանդակի,  որովայնի, լիքը օրգանների` ստամոքս, աղիներ և այլնի, ինչպես նաև արյան շրջանառության համակարգի ռեցեպտորների վրա։
 Մթնոլորտային  ճնշումը ծովի մակարդակին կազմում  է 760 մմ սս կամ 1013 մբ,իսկ Գյումրիում միջինը 612 մմ սս կամ 815 մբ։
 Մարդն  իր  վրա  չի  զգում  մթնոլորտի  ահռելի  ճնշում`  16  տ։
   Կրծքավանդակի  բացասական  ճնշումը,  որը  առաջ  է  գալիս  ներշնչելու  ընթացքում,  ապահովում  է  օդիմուտքը  դեպի  թոքերը,  արտաքին  ճնշումն  ընդհակառակը,  նպաստում  է  արտաշնչմանը։
   Արյան  շրջանառության  ողջ  համակարգը  կանոնավորվում  է  հիդրոստատիկճնշման  տարբերությամբ  և  կորելյացիոն  կապի  մեջ  է  արտաքին  ճնշման  հետ։
   Եթեմթնոլորտի  ճնշումը  մեծ  է,  ապա  արտերիալ  ճնշման  առավելագույն  և  նվազագույնչափը  նվազում  է,  օրգանիզմում  հաճախանում  է  պուլսացիան,  ավելանում  է  ազոտիքանակությունը,  որն  առաջ  է  բերում  ինքնազգացողության  վատթարացում։
   Հնարավոր է նաև այլ փոխհարաբերություն, երբ ցածր ճնշումը բերում է արտերիալ ճնշմաննվազման։
  Այն կարող է առաջ բերել հիվանդագին երևույթներ` թուլություն, գլխացավ,սրտխառնոց, ախորժակի անկում։
 Գազերի  պարցիալ  ճնշումների  տարբերության  շնորհիվ  օրգանիզմում  մշտապեսիրականացվում  է  գազափոխանակություն։
   Մթնոլորտային  ճնշման  փոփոխությաննկատմամբ առավելապես զգայուն է սիրտ-անոթային համակարգը։
 Մթնոլորտային ճնշումն աճում է նոյեմբերից մինչև փետրվար։
  Գարնան ամիսներին  այն  համեմատաբար  քիչ  փոփոխություն  է  կրում  844.4  մբ,  843.3  մբ։
   Ամռանը,ընդհակառակը, ճնշումը ցածր է, իսկ սիրտ-անոթային հիվանդացության բաժինը մեծէ։
   Վերջինս  փոքր  է  հունվարից  ապրիլ  ընկած  ժամանակահատվածում,  իսկ  սեպտեմբերից սկսած այն սկսում է աճել։
  Այս հիվանդաձևի համար համեմատաբար հարմարժամանակաշրջանը  հունվարից  մարտ  ընկած  ժամանակահատվածն  է,  իսկ  անհարմար` մայիսից սեպտեմբեր [1, էջ 15]։
 5.  Քամիներ։
   Մթնոլորտային  ճնշման  անհավասարաչափ  բաշխման  պատճառովառաջանում  են  օդային  զանգվածների  տեղափոխություններ։
   Օդը  բարձր  ճնշմանտեղամասերից շարժվում է դեպի ցածր ճնշման տեղամասեր, և առաջանում է քամի։
 Քամին  օդի  տեղափոխությունն  է  Երկրի  մակերևույթի  նկատմամբ  հորիզոնականուղղությամբ։
 Քամիների ազդեցությունը մարդկանց վրա ունի երկակի բնույթ։
  Շոգ օրերին այնհովացնում է մարմինը, մեղմացնում տապը։
  Ձմռան ընթացքում ընդհակառակը՝ նվազեցնում  է  ջերմազգացողությունը,  այսինքն`  քամու  արագությունը  հակադարձ  համեմատական է օդի իրական ջերմաստիճանին։
  Օրինակ, երբ օդի ջերմաստիճանը -20 0Cէ,  իսկ  քամու  արագությունը՝  6-7  մ/վ,  ապա  ջերմազգացողությունը  կլինի  -28,9,այսինքն՝  քամին  ցուրտ  եղանակներին  մարդու  մոտ  առաջացնում  է  իրականիցպակաս ջերմազգացողություն։
 Աղյուսակ 2. Գյումրիում քամիների վարքը (ըստ ՀՀ ՇՆ II-7-01-2011)Միջին արագությունը, մ/վԱմիսներՀս.Հս.-արլ.Արլ.Հվ.-արլ.հունվարապրիլհուլիսհոկտեմբերՀվ.Հվ.-արմ.Արմ.Հս.-արմ.Քամու  բացակայությունը  ուժեղ  շոգերի  ժամանակ  մարդու  համար  ստեղծում  էանհարմար վիճակ։
  Ձմռանը և պարզկա գիշերներին քաղաքում դիտվում են ջերմաստիճանային  շրջադասություններ,  որի  հետևանքով  մեծանում  է  օդի  աղտոտվածությունը։
  Անհողմ  օրերի թիվը միջին հաշվով  հասնում է հունվարին 18-20, ապրիլին ևհուլիսին 8-10, իսկ հոկտեմբերին` 15-17-ի։
 Ըստ  աղյուսակ  2-ի՝  Գյումրիում  տարվա  ընթացքում  քամիները  համեմատաբարինտենսիվ են ապրիլից սեպտեմբեր և գերակշռում են հյուսիսարևելյան և հյուսիսայինուղղությունները,  իսկ  ձմռանը  քամիները  թուլանում  են  և  փչում  հյուսիս-արևելքից  ևարևմուտքից։
  Ձմռանը քամու արագությունը ոչ միայն թույլ է` 0.6-1.2 մ/վ, այլև օրվաընթացքում այն քիչ է փոխվում։
  Այնինչ տարվա տաք սեզոնում օրվա երկրորդ կեսինքամին  զգալիորեն  ուժեղանում  է,  որը  վկայում  է  լեռնահովտային  քամիների  առկայության մասին։
 Այսպիսով, գնահատելով Գյումրիի կլիմայական պայմանների էկոլոգիական դերը,կարելի  է  ասել  հետևյալը։
   Սեզոնի  ընթացքում  բնակչության  առողջության,  ինքնազգացողության  համար  օդի  ջերմաստիճանի  անբարենպաստ  պայմաններ  են  ստեղծվում ձմռանը, հատկապես՝ հունվար-փետրվար ամիսներին և ամռանը։
  Բացասաբարէ  ազդում  նաև  ջերմաստիճանի  շրջադասությունը։
   Խոնավության  պայմանները  գնահատվում  են  չափավոր  խոնավ`  առավելագույնը  մայիսին  89  %,  բայց  ամռան  վերջինօդի հարաբերական խոնավության փոքր մեծությունը և բարձր ջերմաստիճանը (+28,+30  0C)  ստեղծում  են  երաշտային  եղանակներ  ԴԳ  մեծ  արժեքով։
   Ձմռանը  մեծարագություն  ունեցող  քամիները  նվազեցնում  են  ԷԷՋ,  իսկ  ամռանը՝  ակտիվացնումփողոցներում կուտակված փոշու շարժումը և նպաստում ալերգիկ, վերին շնչառականուղիների տարբեր հիվանդությունների ինտենսիվացմանը։
 Բնակչության  առողջական  վիճակը  փոփոխվում  է  ըստ  տարվա  եղանակների։
 Գարնանային  և  ամառային  պայմանները  ազդում  են հատկապես  նյարդային  և  էնդոկրին  համակարգերի  վրա  (Ն.  Գլյուկ  և  ուրիշներ),  վատանում  է  նաև  տուբերկուլյոզովհիվանդների  վիճակը  (Հ.  Ստուկոլո,  Վ.  Նավրույկի  և  ուրիշներ)։
   Սեզոնային  արտահայտվածություն ունի նաև ռևմատիզմը վաղ գարնանը և ուշ աշնանը (Օ. Դերյաբինաև  ուրիշներ)։
   Սեզոնայնությունն  արտահայտվում  է  նաև  որոշ  հիվանդաձևերի  քանակական  ցուցանիշներում։
   Այդպիսիք  են  թոքաբորբը,  վերին  շնչուղիների  բորբոքումը,անգինան,  գրիպը։
   Ուսումնասիրությունները  ցույց  են  տվել,  որ  մարդու  օրգանիզմըգրիպի  հարուցիչի  նկատմամբ  առավել  զգայուն  է  աշնանը,  քան  գարնանը  (Վ.  Ժդանով, Վ. Ռիտորովա)։
  Սեզոնայնության նկատմամբ առավել զգայուն է սիրտ-անոթայինհամակարգը։
   Որպես  կանոն  այս  հիվանդության  վրա  բացասաբար  անդրադարձողգործոններն  են  քամին,  ջերմաստիճանի  կտրուկ  փոփոխությունները,  մթնոլորտայինճնշման փոփոխությունը և այլն։
  Արտերիալ ճնշման և սրտի աշխատանքների ակտիվության հետ կապված ուսումնասիրությունները կատարել են Վ. Ուշակովը (1970), Ս.Աբդուլովը  (1972),  Ա.  Գազաևը  (1979),  Ա.  Սոլոմատինը  (1982)։
   Բայց  եզրահանգումըգրեթե նույնն է, որ հիվանդների մոտ սրտի ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաների վրա եղանակայնությունն անհամեմատ մեծ ազդեցություն ունի, քան առողջ մարդկանց մոտ։
 Դեռևս վաղ ժամանակներում պարզվել է եղանակների ազդեցությունը ստամոքսի, տասներկումատնյա աղիքի խոցերի ընթացքի վրա։
  Սրվում են հատկապես աշնանը  և  համեմատաբար  պակաս  գարնանը։
   Սեզոնայնության  արտահայտված  բնույթունեն մաշկային հիվանդությունները [2, էջ 180-188]։
 Գյումրիում հստակ արտահայտված են տարվա բոլոր եղանակները։
  Տարվա եղանակների  առանձնացումը  կատարվում  է  օդի  միջին  ջերմաստիճանի  ցուցանիշներիփոփոխման հիման վրա։
  Ձմեռը սկսվում է, երբ իջնում է 0 0C-ից ցածր, ամառը t >15ից,  աշունը`  <15-ից  մինչև  0,  գարունը  >0-ից  մինչև  15։
   Յուրաքանչյուր  եղանակ  սովորաբար  բաժանվում  է  երեք  ենթաեղանակների։
   Ձմեռը  բաժանվում  է  ձմեռնամուտ`0 -5 0C, խորը ձմեռ` -5 0C, ձմռան ավարտ` -5 -0 0C։
 Գյումրիում ձմեռնամուտը սկսվում է նոյեմբերի երկրորդ կեսից, իսկ դեկտեմբերիցարդեն  ձևավորվում  են  թույլ  և  զգալի  սառնամանիքային  (-13-22  0C)  եղանակներ,որոնք  ունեն  մինչև  20-40  %  հավանականություն։
   Դրանց  բաժինը  հասնում  է  ավելիքան  80  %։
   Փետրվար  ամսին  այդ  եղանակների  հավանականությունը  կրճատվում  է45-60 %, իսկ մարտի առաջին կեսին (ձմռան ավարտին) թույլ և չափավոր սառնամանիքային եղանակների հավանականությունը 20-25 % է։
  Ձմռանը բնորոշ եղանակայինվիճակներից է մառախուղը։
  Մառախլապատ օրերի թիվը դեկտեմբերին կազմում է 14օր, իսկ հունվարին և փետրվարին՝ համապատասխանաբար 17 և 11 օր։
 Արտաքին  միջավայրի  ցուրտ,  անհարմար  պայմանները  մեղմելու,  հիվանդածիներևույթները  կանխելու  նպատակով  սկսվում  է  ջեռուցման  սեզոնը,  և  բնակչությունըկրում  է  տաք  հագուստ,  Գյումրիում  բնակչության  սեզոնային  հագուստների  կրմանժամկետները հաջորդվում են հետևյալ կերպ։
  Գարունը Գյումրիում սկսվում է մարտիերրորդ տասնօրյակից, բնակչությունը ազատվում է ձմեռային տաք հագուստից, քանիոր օդի ջերմաստիճանը 0  0C-ից բարձրանում է։
  Տևում է 81 օր և բաժանվում է գարնանամուտի (0-5  0C), կանաչ գարնան (5 -10) և գարնան ավարտի (10-ից բարձր)։
  Այսամիսներին բնորոշ են քիչ ամպամած (մինչև 50 % հավանականությամբ), ցերեկն ամպամած եղանակները մինչև 20 %, գրեթե նույնքան էլ՝ անձրևային եղանակները։
  Այսպիսի  թխպամած,  անձրևային  եղանակները  բացասաբար  են  ազդում  արտրիտով,ռևմատիզմով և այլ հիվանդաձևերով հիվանդ մարդկանց վրա։
  Այդ ընթացքում տաքհագուստի տիպերը հետզհետե փոխարինվում են թեթևներով։
 Ամառը  Գյումրիում  սկսվում  է  հունիսի  երկրորդ  կեսից  և  երկարաձգվում  մինչևսեպտեմբերի կեսը։
  Ընդհանուր տևողությունը 92 օր է։
 Չոր  խորշակային  եղանակներն  ունեն  մինչև  5  %,  իսկ  չափավոր  չոր  (22  %-իցբարձր,  հարաբերական  խոնավությունը՝  40-60  %)  եղանակները  մինչև  30  %  հավանականություն։
   Ամռանը  հարմարավետության  (կոմֆորտայնության)  գործակիցըաճում  է  67-70,5։
   Այս  հատվածում  աճում  է  հատկապես  սիրտ-անոթային,  նյարդայինհամակարգերի  հիվանդացածության  բաժինը։
   Այդ  կապակցությամբ  օրգանիզմի  ջերմակարգավորման համար խիստ կարևորվում է հագուստի ճիշտ ընտրությունը։
 Աշունը  Գյումրիում  ամենակարճ  եղանակ  է՝  67  օր։
   Բաժանվում  է  երեք  ենթաեղանակի` աշնանամուտ t<15 0C, ոսկե աշուն` 5-10 0C, աշնան ավարտ` մինչև 5 0C։
 Աշնանը բնորոշ են քիչ ամպամած (մոտ 40 %), ցերեկն ամպամած (մինչև 5 %) ևանձրևային  (10  %)  եղանակները։
   Օրգանիզմի  դիմադրողականությունը  սկսում  էնվազել.  զգացվում  է  վիտամինների,  անհրաժեշտ  միկրոէլեմենտների  պակաս։
   Ակտիվանում  են  նյարդային  (30  %  աճում  է),  սիրտ-անոթային  համակարգերի  տարբերհիվանդաձևերը։
 Չափազանց կարևոր է սեզոնային հագուստների կրման ժամկետների ճշգրտումըԳյումրիում  և  դրանց  տևողությունը։
   Հագուստի  ոչ  ճիշտ  ընտրությունը  ևս  կարող  էնպաստել բնակչության հիվանդացմանը։
  Գյումրիում ձեռային տաք հագուստ (մեծ 4,5կլո)  բնակչությունը  կրում  է  նոյեմբերի  առաջին  տասնօրյակից  մինչև  մարտի  առաջինկեսը` մոտ 96 օր։
  Ձմեռային հագուստ (3,0-3,5 կլո) բնակչությունը կրում է ավելի քան2 ամիս։
 Գարնանային և աշնանային հագուստ կարելի է կրել ապրիլի կեսից մայիսի վերջև  սեպտեմբերի  վերջից  մինչև  նոյեմբերի  առաջին  տասնօրյակը։
   Թեթև  (1,5-2  կլո)  ևամառային  թեթև  հագուստներ  (մինչև  1  կլո)  կրում  են  122  օր`  մայիսի  31-ից  մինչևսեպտեմբերի  30-ը  [1,  էջ  18-21]։
   Սեզոնային  հագուստի  ճիշտ  ընտրությունը  նվազեցնում  է  օրգանիզմի  հիվանդանալու  ռիսկը։
   Բացի  դրանից՝  նորմալ  ջերմամեկուսիչ,հարմարավետ հագուստի պարագայում գտնվող մարդու աշխատունակությունն առավել բարձր է, և նա կարող է արդյունավետ զբաղվել ցանկացած աշխատանքով։
 Բժշկաաշխարհագրական  նմանատիպ  ուսումնասիրություն  կարելի  է  կատարելհանրապետության մյուս քաղաքների համար և կստացվի քաղաքային բոլոր բնակավայրերի կլիմայական պայմանների բժշկաաշխարհագրական պատկերը։
 Գրականություն1.  Վալեսյան  Ա.,  Գյումրի  քաղաքի  էկոլոգիական  վիճակի  բժշկաաշխարհագրականգնահատումը, Երևան, 2004։
 Կիմա Դավթյան ԳՅՈՒՄՐՈՒ ԿԼԻՄԱՅԻ ԲԺՇԿԱԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԱՆ ՆԿԱՐԱԳԻՐԸԲանալի բառեր՝ Հիվանդություն, կլիմա, խոնավություն, բժշկաշխարհագրականնկարագրություն, կլո, եղանակ, ջերմաստիճան, մթնոլորտային ճնշում, քամի, տեղումներ։

Մարդը մշտապես ենթարկվում է կլիմայական տարրերի ներգործությանը։
  Կլիմայի բժշկաաշխարհագրական  գնահատումը  տրվում  է՝  հաշվի  առնելով  բնական  առանձին  գործոնների  զուգակցությունները։
    Գյումրիի  կլիման  լի  է  հակադրություններով`  ցուրտ  ձմեռ`  նվազագույնը  -36  °C  ջերմաստիճանով  և  շոգ  ամառ,  առավելագույնը`  +38  °C,  աշունը  և  գարունը  կարճատև  են։
   Բնակչության  հիվանդացությունը  աճում  է  ձմռանը,  ամռանն  ակտիվանում  են  սիրտ-անոթային,  նյարդային բնույթի հիվանդաձևերը, իսկ աշնանային ու գարնանային եղանակները բացասաբար են  ազդում  ռևմատիզմով,  արտրիտով,  ստամոքսի  խոցով  և  մի  շարք  այլ  հիվանդություններով  հիվանդ մարդկանց վրա։
