Կարեւորելով հարկերը՝ որպես պետության կարիքների համար հանրային ծախսերի իրականացման անհրաժեշտ միջոց, հարկային մարմիններին հաջողվել է նոր նշաձողեր սահմանանել պետական եկամուտների կատարման եւ գերակատարման, ինչպես նաեւ ստվերի կրճատման գործում։
   ՀՀ Պետական եկամուտների կոմիտեն 2019 թվականին շարունակել է սկսած բարեփոխումները եւ գործնական քայլեր է կատարել ենթակառուցվածքների արդիականացման, հաշվետվողականության եւ թափանցիկության ապահովման ուղղությամբ։
   Բյուջեի եկամուտների ապահովմանը զուգահեռ՝ ՊԵԿ-ը կարողացել է էականորեն բարելավել նաեւ հարկ վճարողների մատուցվող ծառայությունները՝ որակապես նոր մակարդակի բարձացնելով հարկային մարմին-հարկ վճարող գործընկերաին հարաբեությունները։
   Այս վերջին 3 տարիներին բավականին լուրջ ձեռքբերումներ են արձանագրվել հարկային վարչարարական գործընթացների ավտոմատացման, էլեկտրոնային համակարգերի զարգացման եւ հարկ վճարողների սպասարկման ոլորտի բարելավման ուղղություններով։
   Այսօր վստահորեն կարող ենք փաստել, որ տարածաշրջանում ունենք հարկային եւ մաքսային տեղեկատվության հավաքագրման, վարչարարության տեսանկյունից ավ296ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ տոմատացված լավագույն համակարգերից մեկը, որի առանձնանահատկություններից է ավտոմատացված բիզնեսի գործընթացը եւ մարդկային գործոնի բացառումը։
   Վարչարարության տեսանկյունից կարեւոր իրադարձություն է ՀՀ Կառավարության կողմից ՀՀ պետական եկամուտների զարգացման եւ վարչարարության 2020-2024թթ ռազմավարության ընդունումը, որով հաստատվել են կոմիտեի գործունեության առաջիկա 5 տարիների առաջնահերթությունները։
   Ռազմավարության գաղափարը «Թվային ՊԵԿ» կոնցեպտի ներդրումն է տեխնոլոգիական լուծումների եւ կառավարման նոտարական մոդելների կիրառմամբ հարկային եւ մաքսային գործընթացներ արդյունավետության բարձացման, գործարար միջավայրի համար բարենպաստ պայմանների ձեւավորման, բարձրորակ եւ միջազգայնորեն մրցունակ ծառայությունների մատուցման, «անտեսանելի», բայց արդյունավետ հսկողության իրականացման եւ մարդկային գործոնի նվազեցման ապահովման նպատակով։
   2019 թվականին կատարված աշխատանքները հետեւյալն են. 1. ՊԵԿ հյուսիսային արտաքին տնտեսական գործունեության մասնակիցների սպասարկման կենտրոնի կառուցումը Գյումրիում, 2. Հարակային եւ մաքսային ոլորտներում միջազգային համագործակցության ընդլայնումը, մասնավորապես՝ միջազգային կառույցների հետ համագործակցության նոր մակարդակի ապահովումը, պետության համար կարեւոր փաստաթղթերի ստորագրումը, 3. Ստվերային շրջանառությունների կրճատման ուղղությամբ տարվող աշխատանքները։
  4. Կոռուպցիայի մինիմալիզացումը եւ աշխատակիցների վերապատրաստումը։
  Ինչպես գիտենք, հաշվետու տարիների հարկային եկամուտների փոփոխությունները նախորդ տարիների նկատմամբ պայմանավորված են մի շարք հանգամանքներով եւ որպեսզի իմանանք թե որքան է դրա մեջ Հարկային վարչարարության դերը, պետք է կատարենք խորը գործոնային վերլուծություն։
  Այսպիսով, 2019 թ հարկային եկամուտները եւ պետական տուրքերը կազմել են 1464,3 մլրդ դրամ, որը 206,2 մլրդ դրամով կամ 16,4% ավել է նախորդ տարվա նույն ցուցանիշից։
   Իսկ հարկային եկամուտներն ըստ առանձին հարկատեսակների ներկայացված է ստորեւ բերված գծապատկերի տեսքով։
  297ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԱԱՀ Ակցիզային հարկ Շահութահարկ Մաքսատուրք Շրջ.հարկ Եկամտային հարկ Արտոնագրային հարկ Բնապահպանական եւ բնօգտ. Վճ. Սոցիալական վճար Գծապատկեր 2.3.1. 2019 թվականի հարկային եկամուտներն ըստ առանձին եկամտատեսակների 2017-2019 թվականների հարկային եկամուտները կազմել են համապատասխանաբար՝ 1158, 1258.1 եւ 1464.3 մլրդ դրամ, ինչը նշանակում է, որ 2019 թվականի հարկային եկամուտները 2017 թվականի համեմատ աճել են 306.3 մլրդ դրամով։
  2018 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ հարկ վճարողների հանդեպ ունեցած պարտքը կազմել է 275.7 մլրդ դրամ, որից՝ 132.7 մլրդ դրամը նախորդ ժամանակաշրջաններում հավաքագրված կանխավճարների գծով գերավճարն է, իսկ 143 մլրդ դրամը՝ ԱԱՀ-ի գծով դեբետային գերավճարների գծով պարտքը։
   2020 թվականի հունվարի մեկի դրությամբ հարկ վճարողների հանդեպ ունեցած պարտքը կազմում է 76.6 մլրդ դրամ, ինչը նշանակում է, որ 2018 թվականի հուվարի 1-ի դրությամբ առկա պարտքը նվազել է 199.1 մլրդ դրամով։
   Ակներեւ է, որ հարկ վճարողների հանդեպ ոնեցած պարտքը մարվել է հայտարարագրված հարկային եկամուտներ ի հաշվին։
  Վերոգրյալից հետեւում է, որ 2018 եւ 2019 թվականներին հարկային եկամուտները ավելացել են 505.4 մլրդ դրամով, որոնց մի մասը ուղղվել 298ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ է հարկ վճարողների պարտքի մարմանը 199.1 մլրդ դրամի չափով, իսկ մյուս մասն ավելացրել է պետական բյուջեի փաստացի հոսքերը 306.3 մլրդ դրամով։
  Աղյուսակ 2.3.1. 2017-2019թթ հարկային եկամուտներ եւ պետական տուրքեր, հարկային եկամուտների ու պետական տուրքերի եւ ՀՆԱ-ի հավելաճի տեմպը (մլրդ ՀՀ դրամ) Ցուցանիշ Հարկայի եկամուտներ եւ պետական տուրքեր Հարկային եկամուտներ եւ պետական տուրքերի հավելաճի տեմպ ՀՆԱ (շուկայական գներով) ՀՆԱ-ի իրական աճ Անվանական ՀՆԱ-ի հավելաճի տեմպ Հարկային եկամուտներ եւ պետական տուրքեր/ՀՆԱ Չափման միավոր 2017 2018 2019 մլրդ 1158 1258,1 1464,3 մլրդ 2019 թվականի անվանական ՀՆԱ-ն կազմել է 6551.8 մլրդ դրամ, իսկ անվանական ՀՆԱ-ի աճը՝ 546.7 մլրդ դրամ կամ 9.1%, ինչը 106.1 մլրդ դրամով կամ 1.2 տոկոսային կետով ավելին է քան նախորդ տարվա ցուցանիշը։
   2019 թվականի ՀՆԱ-ի 7.6%, որը 2018 թվականի համեմատ աճել է 2.4 տոկոսային կետով։
  2019 թվականի հարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցության ցուցանիշը կազմել 22.35%, ինչը նախորդ տարվա փաստացի ցուցանիշից ավել է 1.4 տոկոսային կետով (20.95%)։
  Եթե այս ցուցանիշի հաշվարկման համար հաշվի առնենք 20182019թթ հարկ վճարողներին վերադարձրած ԱԱՀ-ի եւ եկամտային հարկի գումարները, որոնք համապատասխանաբար՝ 95.7 եւ 171.1 մլրդ դրամ, ապա համադրելի հարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցության ցուցանիշը 2019 թվականին կկազմի 24.96%, ինչը նախորդ տարվա փաստացի ցուցանիշից ավել է 2.42 տոկոսային կետով (22.54%)։
  2.42 տոկոսային կետը կազմում է 158.6 մլրդ դրամ, ինչը այլ հավասար պայմանների 299ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ պարագայում ապահովել է հարկունակ ոլորտների ստվերի կրճատման հաշվին։
  Հարկային եկամուտների եւ պետական տուրքերի հավելաճի տեմպ ՀՆԱ-ի հավելաճի տեմպ Գծապատկեր 2.3.2. 2017-2019թթ հարկային եկամուտների եւ պետական տուրքերի հավելաճի տեմպը, անվանական ՀՆԱ հավելաճի տեպը, հարկային եկամուտները պետական տուրքեր/ՀՆԱ ցուցանիշը։
   1 2017-2019թթ ՀՀ պետական բյուջեով նախատեսվել էր ապահովել համապատասխանաբար 1135, 1248.5 եւ 1401.9 մլրդ դրամ հարկային եկամուտներ եւ պետական տուրքեր, սակայն դրանք գերակատարվել են համապատասխանաբար՝ 1158, 1258.1 եւ 1464.3 մլրդ դրամի չափով, ի հաշիվ ԱԱՀ-ի, եկամտային հարկի, ակցիզային հարկի եւ շահութահարկի գումարների ավելացմամբ։
  Գծապատկերը կազմվել է հեղինակի կողմից ՀՀ Ազգային Վիճակագրական Կոմիտեի հրապարակած տվյալների հիման վրա 300ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԱԱՀ Ակցիզային հարկ Շահութահարկ Եկամտային հարկ Շրջ.հարկ Բնապահպանական հարկ եւ բնօգտագործման վճար Մաքսատուրք Պետական տուրք Այլ հարկային եկամուտներ Հարկերի անցումային գերավճար Գծապատկեր 2.3.4. 2017-2019 թթ. հարկային եկամուտներն ըստ առանձին հարկատեսակների 2 Պետության հարկային եւ մաքսային համակարգի արդյունավետ լինելու հանգամանքն ուղղակիորեն կախված է պետության կողմից հարկային եւ մաքսային վարչարարության արդյունավետ մեթոդների եւ մոտեցումների կիրառման կայուն մեխանիզմների առկայությունից։
   Հարկային եւ մաքսային վարչարարությունը որեւէ երկրի գործող հարկային եւ մաքսային համակարգում օրենսդրության շրջանակներում հարկային եւ մաքսային մարմինների որոշակի գործառույթների համախումբն է, որոնք ուղղված են հարկ վճարողներ հաշվառմանն ու սպասարկմանը, հարկային եւ մաքսային օրենսդրության եւ հարկային եւ մաքսային հարաբերությունները կարգավորող այլ իրավական ակտերի պահանջների կատարման նկատմամբ օրենքով սահմանված կարգով հսկողության իրականացմանը, այդ պահանջների խախտումների կանխմանը Գծապատկերը կազմվել է հեղինակի կողմից ՀՀ Ազգային Վիճակագրական Կոմիտեի հրապարակած տվյալների հիման վրա 301ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ եւ (կամ) բացահայտմանն ու օրենքով սահմանված կարգով եւ չափերով պատասխանատվության միջոցների կիրառմանը, առաջացած հարկային եւ մաքսային վճարների վճարման պարտավորությունների գանձման ուղղությամբ անհրաժեշտ միջոցառումների իրականացմանը եւ այլն։
   Հարկային եւ մաքսային վարչարարության իրականացումն այնքանով է արդյունավետ, որքանով որ ՊԵԿ-ին հատկացված, հնարավորինս քիչ միջոցներով ապահովվում է հարկային եւ մաքսային օրենսդրության պահանջների պահպանումն ու պետական բյուջեով նախատեսված հարկային եւ մաքսային եկամուտների հավաքագրումը (գանձումը), միաժամանակ «անտեսանելի» վարչարարության միջոցով նպաստելով հարկ վճարողների օրինապահության մակարդակի բարձրացմանը եւ վերջիններիս վարչարարական բեռի կրճատմանը։
   Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը կարեւորում է պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումները, որոնց հիմնական նպատակն է բարձրացնել պետական գործառույթների արդյունավետությունը եւ բարելավել պետության կողմից մատուցվող ծառայությունների որակը։
   ՊԵԿ-ը շարունակաբար նախաձեռնում, մշակում եւ ներդնում է հարկային եւ մաքսային վարչարարության եւ ներդրված ընթացակարգերի օպտիմալացման ու արդյունավետության բարձրացման ապահովման համար էլեկտրոնային կառավարման համակարգեր։
   Այսօր ներդրված եւ գործող տեխնոլոգիական լուծումներն ապացուցել են իրենց արդյունավետությունը եւ հնարավորություն են տալիս, հիմնվելով առկա ձեռքբերումների վրա, նախանշել հետագա զարգացման եւ էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի ընդլայնման հեռանկարները։

ՀՀ պետական բյուջեի եկամուտների շուրջ 89-91%-ը կազմում են հարկերը, իսկ մնացած եկամտատեսակների տեսակարար կշիռները բավականին փոքր են։
  Անհրաժեշտ է կատարել որոշակի քայլեր հատկապես այլ եկամուտների ավելացման ուղղությամբ։
  Պետական բյուջեի հարկային եկամուտների հավաքագրման արդյունավետությունը բարձրացնելու խնդիր կա, որը պետք է լուծվի նախ եւ առաջ ստվերային տնտեսության նվազեցմամբ։
  Այդ խնդիրը կարող է լուծվել դրույքաչափերի փոփոխությամբ։
