ՀՀ ՊՆ ԶՈւ զինծառայողներին բնորոշ հակասոցիալական վարքաձեւերը, առաջացման պատճառներն ու հետեւանքներըմիշտ արդիական նշանակություն ունեն։
   Աշխատանքի նպատակն է ուսումնասիրել զինծառայության պայմաններում իրականացվող եւ դրսեւորվող վարքի ձեւերն ու վարքի շեղումները, վարքականոնների սխալ կատարումը՝ պայմանավորված ագրեսիվության աստիճանով, որը կարող է հանգեցնել հակասոցիալական վարքաձեւի, գտնել դրանց անհամապատասխանություններն ու տալ մասնագիտական լուծումներ։
   Հիմնախնդրի մասին սակավ տեղեկատվութունը եւ ուսումնասիրության պակասը տա422ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ նում է դեպի դրա խորացում, ինչը ռազմական ոլորտում կխանգարի զինծառայողին եւ նրակողմից ճիշտ վարքագծի դրսեւորմանը։
   Հիմնախնդիրն այժմ ունի ուսումնասիրման եւ լուծման ելքերի որոնման կարիք՝ նվազեցնելու համար հակասոցիալական վարքը զինծառայողների շրջանում։
   Մեր կողմից ծրագրված շարունակական հետազոտության շրջանակում առաջադրված խնդիրներից են. ծանոթանալ մասնագիտական գրականության մեջ առկա մոտեցումներին ուսումնասիրվող հիմնախնդրի վերաբերյալ, ուսումնասիրել հետազոտվող զինծառայողների վարքաձեւերի առանձնահատկությունները եւ դրանով պայմանավորված վարքի տեսակները։
   Նշված խնդիրների իրականացմամբ էլ թելադրված է հոդվածում արծարծված հիմնախնդրի արդիականությունը։
  Հակասոցիալական վարքը եւ դրա դրսեւորումները ինչպես քաղաքացիական կյանքում, այնպես էլ ռազմական ոլորտում հանդես են գալիս ամենատարբեր ձեւերով։
   Հակասոցիալական, շեղվող վարքի հետ անմիջականորեն կապ ունի անհատի /զինվորի/ ագրեսիվության մակարդակը։
   Ագրեսիվությունըծայրահեղորեն սրվելով կարող է վերածվել հարմարման ռազմավարության, հետեւաբար նաեւ բնավորության գծի, եւ հանգեցնել շեղվող, հակասոցիալական վարքի։
   Ընդգծված ագեսիվությունը ախտաբանական հարմարման ռազմավարություն պետք է համարել, եթե մարդն այն կիրառում է ամենուր, ցանկացած խնդիր լուծելիս՝ քարացած կերպով։
   Ընդ որում, այս դեպքում նա մասամբ է լուծում իր առջեւ դրված խնդիրը։
   Այս դեպքում չի բավարարվում սոցիալհոգեբանական հարմարվածության պահանջներից մեկը, մարդը գտնվում է այլոց հետ կոնֆլիկտների մեջ։
   Դրա հետ մեկտեղ նշենք, որ ագրեսիվ վարքը միշտ չէ որ պետք է համարել շեղվող։
   Ագեսիան կարող է եւ՛ հանգեցնել շեղվող վարքի դրսեւորման, եւ՛ ոչ[3]։
   Ամենեւին պարտադիր չէ, որ անհատի կողմից ցուցաբերվող ագրեսիվ վարքը ընդունենք եւ համարենք որպես շեղվող վարքի նմուշ կամ տարր։
  Ագրեսիվությունը մարդկային էության մի մասն է եւ որոշ դեպքերում այն կատարում է առողջ հարմարվողական դեր։
   Այդպիսին է օրինակ, պաշտպանական ագրեսիան, որը անհրաժեշտ է միջավայում գոյատեւելու եւ հարմարվելու համար։
   Բարոյական եւ իրավական նորմերին կարող է հակասել միայն չափազանցված, ծայրահեղորեն սրված ագրեսիան։
   Ինչպես նշում են որոշ մասնագետներ, դրա հետ մեկտեղ ագ423ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ րեսիվ վարքը կարող է լինել նաեւ հոգեկան խանգարման կամ սահմանային վիճակի հետեւանք։
   Նշենք նաեւ, որ սեփական անձին վնասելուն միտված հակասոցիալական վարքը պայմանավորված կարող է լինել անգիտակցական բնույթ ունեցող աուտոագրեսիվությամբ։
   Ինչպես գիտենք, ագրեսիվությունն ու ագրեսիվ վարքը չի կարող բացակայել զինվորականի կյանքից։
   Հաշվի առնենք թեկուզ միայն այն, որ նրանք իրենց խմբերում երբեմն արտահայտվում են հայհոյախառն բառերով, ինչն արդեն վկայում է, որ ագրեսիվությունն առկա է։
   Այլ հարց է, թե որ զորամասում եւ որ վաշտերում ագրեսիվության դրսեւորումներն ի՞նչ մակարդակ ունեն, եւ այն, թե ինչպիսի հարաբերակցությամբ են դրսեւորվում ագրեսիայի տարբերտեսակները՝ ֆիզիկական ագրեսիան եւ վերբալ ագրեսիան, որոնք կարող են առաջ գալ եւ նպաստել շեղվող վարքի կամ հակասոցիալական վարքի առաջացմանը։
  Քանի որ պարտադիր ժամկետային զինծառայողների տարիքը համապատասխանում է դեռահասություն-երիտասարդություն տարիքային խմբի հետ, ապա կարող ենք ասել, որհարկավոր է մեծ ուշադրությունդարձնել զինվորների վարքի տարիքին բնորոշ դրսեւորումներին։
   Զինծառայողի ֆիզիկական եւ հոգեբանական առանձնահատկությունների /օրինակ՝ ֆիզիկական ուժ, ինտելեկտուալ զարգացման աստիճան, դաստիարակության հետ կապված խնդիրներ եւ այլն/իմացությունը թույլ է տալիս ուշադրության կենտրոնում պահելով զինծառայողին՝ հասկանալ նրա վարքի մոտիվացիան, վարքի անցանկալի փոփոխությունները /եթե դրանք առկա են/ եւ փորձել շտկել դրանք[2]։
  Ինչպես գիտենք,զինվորական առօրյան լիովին տարբերվում է քաղաքացիական կյանքից։
   Ըստ այդմ էլ կարող ենք ասել, որ տարբեր են նաեւ այնտեղ դրսեւորվող վարքի ձեւերը։
   Պատճառն այն է, որ եթե քաղաքացիական կյանքում որոշակի սահմանների եւ նորմերի խախտումն է համարվում հակասոցիալական վարք, ապա զինծառայության պայմաններում հնարավորություններն է՛լ ավելի սահմանափակ են եւ զինվորականը շատ քիչ հնարավորություններ ունի իրեն ազատ պահելու եւ զգալու, վարքի տարբեր ձեւեր ի ցույց դնելու համար։
   Սա է պատճառը, որ զինծառայության պայմաններում իրականացվող բոլոր այն վարքի ձեւերը, որոնք չեն համապատասխանում զինվորականին, զինվորական վարքի նորմերին, ԶՈւ-ի կանոնադրությանն ու օրենքին, համարում ենք հակասոցիալական։
   Ռազմական ոլորտի ներկայացուցիչների 424ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ վարքը միշտ եղել եւ մնում է օրինակելի եւ տիպային։
   Դիտման մեթոդի եւ առօրյա մեր դիտարկումների արդյունքում հանդիպած կլինենք այնպիսիդեպքի, երբ զինծառայողն իրեն անթույլատրելի արարք է թույլ տալիս՝ շրջապատում քննարկման ժամանակ ասում են, թե «դա իրեն վայել արարք չէր»։
   Այս ոլորտում ավտորիտարիզմից բխող եւ սեփական անձը գերկարեւոր համարելու հանգամանքից թելադրված յուրաքանչյուր թերացում կարող ենք համարել շեղվող կամ հակասոցիալական վարքի դրսեւորում։
  Ըստ Կ. Լեոնհարդի շեղվող վարքը նույնպես հակասոցիալական տարրեր ունի, այդ իսկ պատճառով երբեմն այն ընդհանրացնում են որպես վարքի շեղում։
   Եթե համեմատելու լինենք շեղվող վարքի դրսեւորումները քաղաքացիական կյանքում եւ զինծառայության պայմաններում, ապա կարող ենք տեսնել էական տարբերություններ։
   Շեղվող վարքի դրսեւորումները ի հայտ են գալիս վարքի ամենատարբեր ձեւերում։
  Ռազմական ոլորտում շեղվող եւ հակասոցիալական վարքի դրսեւորումները, դրանց վրա ազդող գործոններն ու դրդիչ այլ հանգամանքները հետաքրքրում են ինչպես ռազմական ոլորտի ներկայացուցիչներին, այնպես էլ ռազմական բժիշկներին, ռազմական հոգեբաններին, ռազմական ոստիկաններին եւ հարակից ոլորտի այլ ներկայացուցիչների։
  Այս մասին կատարված բազում ուսումնասիրություններ պարզել են, որ զինծառայության պայմաններում շեղվող վարքի առաջացման եւ դրսեւորման պատճառ կարող է հանդիսանալ սոցիալական միջավայրը, զինվորի հոգեբանական վիճակը, հոգեպես վատ, «անառողջ» լինելը։
  Կան որոշ հետազոտություններ, ըստ որոնց հակասոցիալական վարքի առաջացումը հանգեցնում է դիսֆունկցիոնալ անհատի զարգացման,վերջինիս դեզադապտացիայի։
   Նման հոգեկան խնդիր ունեցող զինծառայողը կարող է շեղվող վարք հանդես բերել, օրինակ՝ դասալքել, չկատարել մարտական հրամանը։
   Դա կարող է հատուկ միտումով չարվել, այդ գործողությունները կարող են լինել գիտակցության կողմից չվերահսկվող, ինքնաբուխ, բայցեւայնպես՝ զինվորական իրավունքի նորմերին հակասող։
   Զինծառայության պայմաններում հակասոցիալական վարքի դրսեւորումներից ենհրաման չկատարելը, վերադասի նկատմամբ բռնի գործողություններ կատարելը, զինծառայողին վիրավորանք հասցնելը, դասալքությունը, կարգապահական խախտումնե425ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ րը, կանոնադրային նորմերից շեղումները, զանազան կարգի սիմուլյացիաները, որոշակի պատճառով կամ առանց ակնհայտ պատճառի զորամասը ինքնակամ լքելը, թմրամոլությունը, հարբեցողությունը, կոնֆլիկտները եւ այլն։
   Շեղվող եւ հակասոցիալական վարքի միեւնույն դրսեւորումը յուրաքանչյուր զինծառայողի մոտ կարող է ունենալ տարբեր դրդապատճառներ։
  Լինում են դեպքեր, երբ զինծառայողների կողմից իրականացվում են այնպիսի շեղված վարքաձեւեր, որոնք անհաժեշտ է լինում պատժել քրեորեն։
   Զինծառայողները քրեական պատասխանատվության են ենթարկվում ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված, դիտավորությամբ կամ անզգուշությամբ կատարվող հանրորեն վտանգավոր այն արարքների համար, որոնք ուղղված են զինվորական ծառայության սահմանված կարգի դեմ, որոնք կատարում են զինծառայողները, ինչպես նաեւ պահեստազորում ընդգրկված այն քաղաքացիները, ովքեր մասնակցում են վարժական հավաքների։
  Զինվորըխաղաղ եւ պատերազմական ժամանակ պատասխանատու է իր վրա դրված պարտականությունների եւ իրեն տրված առաջադրանքների ժամանակին եւ ճիշտ կատարման համար, ինչպես նաեւ զենքի, իրեն վստահված տեխնիկայի սարքին վիճակի եւ իրեն տրված գույքի պահպանման համար, իսկ հակառակ դեպքում պատիժն անխուսափելի է [2]։
  Զինվորական կարգապահությունը ՀՀ օրենքներով, զինվորական կանոնադրությունով եւ հրամանատարների հրամաններով սահմանված կարգուկանոնի խստիվ ու ճշգրիտ պահպանումն է։
   Դրա նպատակը զինծառայողների իրավունքները սահմանափակելը չէ, այլ՝ ՀՀ զինված ուժերի առջեւ ծառացած խնդիրները կատարելու համար զինծառայողների մարտական պատրաստությունն ապահովելը։
   Զինվորական կարգապահությունը յուրաքանչյուր զինծառայողի զինվորական պարտքի եւ անձնական պատասխանատվության գիտակցումն է։
  Բարձր կարգապահության հասնելու համար նախ եւ առաջ պետք է զինծառայողների շրջանում գործադրել դաստիարակչական բոլոր ձեւերն ու եղանակները, իրականացնել բացատրական մեծ աշխատանք՝ նկատի ունենալով, որ յուրաքանչյուր զինծառայող ունի ինքնատիպ խառնվածք, հոգեբանություն, գիտակցության եւ ինտելեկտի աստիճան։
   Կարգապահության պահպանման առումով հրամանատարի գործունեությունը գնահատվում է ոչ թե նրա տված տույժերի քանակով, այլ օրենք426ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ների եւ զինվորական կանոնադրությունների ճշգրիտ պահպանմամբ[2]։
  Լատիներեն կարգապահություն «դիսցիպլինա» բառը նշանակում է խիստ կարգուկանոն։
   «Կարգապահությունը բոլոր զինծառայողների կողմից օրենքներով, զինվորական հրամաններով եւ հրամանատարների կողմից հաստատված կարգուկանոնի խիստ եւ հատուկ պահպանումն է» [5;էջ167]։
   Անհրաժեշտ է յուրաքանչյուր զինվորի գիտակցությանը հասանելի դարձնել, թե որն է կարգապահության նշանակությունն ու անհրաժեշտությունը։
   «Կարգապահության գլխավոր նշանակությունը անհատների խումբը կազմակերպված կոլեկտիվի վերածելն է, որը գործում է որպես մեկ միասնություն, ուղղված է միասնական նպատակի նվաճմանը եւ ենթարկվում է միասնական կամքի» [6; էջ 41]։
  Սովորաբար զինվորները հաշվի չեն առնում անկարգապահության վտանգավորությունը։
   Առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե կարգապահության բացակայությունը ձեռնտու է զինվորին։
   Սակայն դա միայն առաջին հայացքից։
   Կարգապահության բացակայության վտանգավորությունը նրանց պետք է բացատրվի զինված ուժեր մտնելուց անմիջապես հետո։
   Նրանք չեն հակադրվի կարգապահությանը, եթե գիտակցեն դրա նշանակությունն ու կարեւոր լինելը։
   Երբ տեսնեն այն տխուր հետեւանքները, որին կարող է հանգեցնել կարգապահության բացակայությունը, շեղվող կամ հակասոցիալական վարք դրսեւորելը[3]։
   Առհասարակ, ամեն կերպ պետք է շեշտվի ռազմական առօրյայի խիստ կանոնակարգվածությունը, լակոնիզմը, խոսքի կառուցման, գործողությունների իրականացման առաջին հայացքից ձեւական թվացող պաշտոնական ոճը։
   Այդ կերպ զինծառայողի մեջ ձեւավորվում է եւ՛ կարգապահություն, եւ՛ ընդհանուրին պատկանելու զգացողություն՝ հատկապես համատեղ գործողությունների կատարման ժամանակ։
   Թե՛ ենթակայության կարգը, թե՛ զինվորական պատվի կարգը, կազմում են զինվորական կարգապահության հիմնաքարերից մեկը։
   Ավելին, դրանց խախտման համար նախատեսվում են ոչ միայն կարգապահական կանոնադրությունով սահմանված տույժեր եւ պատիժներ, այլեւ քրեական պատասխանատվություն։
  Տարբերում են կարգապահության երկու տեսակ. խմբային կարգապահություն եւ անհատի կարգապահություն։
   Խմբային կարգապահության վերաբերյալ Հենդերսոնն ասում է. «Վատ կարգապահություն 427ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ունեցող բանակում շատ ցածր մակարդակի վրա է նաեւ շարժունությունը։
   Հազար սվին ունեցող գումարտակը ժամանակին կռվի դաշտ դուրս բերելը հեշտ գործ չէ։
   Կռվի դաշտում հաջողության հասնելու գաղտնիքը վճռորոշ ուղղությամբ գերակշռող ուժեր կուտակելու կարողության մեջ է՝ լինեն դրանք բարոյական, նյութական, թե եւ՛ մեկը, եւ՛ մյուսը»[4; էջ 49]։
   Կարգապահ զորքերը հարձակման ժամանակ մեծ եռանդ են դրսեւորում։
   Կարգապահությունը զորքերի բարոյական վիճակի հիմքն է։
   Ըստ այդմ էլ կարող ենք շեշտել, որ եթե զորքը կարգապահ է, ապա ցածր է նրա հակասոցիալական վարքի միտվածության մակարդակը։
  Մարտական հզոր ուժ դառնալու համար բանակը պետք է վերին աստիճանի կարգապահ լինի։
   Իսկ զորամասի կագապահությունը ձեւավորվում է առանձին զինվորների կարգապահությունից։
   Զինվորների կարգապահությունը ձեռք է բերվում նրանով, որ սխալ գործողությունների համար նրանց պատժում են, այլ նրանց վրա այնպիսի ազդեցություն գործելով, որպեսզի նրանք ճիշտ գործելու ցանկություն ունենան։
  Եթե զինվորին կրկին ու կրկին այնպիսի հրամաններ են տալիս, որոնք նա ի վիճակի չէ կատարել, շուտով նա սկսում է չկատարել նաեւ ավելի հեշտ հանձնարարությունները։
   Սկզբում զինվորին անհրաժեշտ է ամենայն մանրամասնությամբ սովորեցնել, թե ինչ պետք է անի եւ հետո միայն հրամաններ տալ։
   Պետք է նկատի ունենալ նաեւ այն, որ կան ոչ միայն արագ, այլեւ ավելի դանդաղ սովորող զինվորներ, որոնց կրկին ու կրկին պետք է բացատրել, թե ինչ են կատարելու։
   Յուրաքանչյուր նոր հնար իր բոլոր բաղադրիչների հետ միասին անհրաժեշտ է սովորեցնել ամենայն մանրամասնությամբ։
   Նման դեպքերում վերադաս զինվորականի կողմից կկանխվի զինծառայողի հակասոցիալական վարք ցուցաբերելու միտվածությունը։
  Սպաներից շատերը հակված են արհամարհելու մանրուքները՝ անկեղծորեն հուսալով, որ զինվորները կհասկանան ու կգնահատեն իրենց բարեկամական վերաբեմունքը եւ ավելի լուրջ հարցերում խախտումներ թույլ չեն տա եւ հակասոցիալական վարքի չեն դիմի։
   Բայց դա չափազանց վտանգավոր մոլորություն է։
   Եթե զորամասում շատ են կարգապահական լուրջ խախտումները, ապա վստահորեն կարելի է ասել, որ ժամանակին չեն կասեցվել այնպիսի մանր խախտումներ, ինչպիսիք են համազգեստը կրելու հարցում անփութությունը, ճշտապահության բացակայությունը եւ այլն։
   Կարգապահական պրակտիկայի ոս428ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ կե կանոնն է.«Հոգ տարեք մանրուքների մասին, եւ այդ դեպքում ավելի մեծ խնդիրներում բարդություններ չեք ունենա»[5; էջ50]։
  Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը, մենք առաջ ենք քաշում այն վարկածը, որ զինծառայողի մոտ ագրեսիվության բարձր աստիճանը հիմք է հանդիսանում հակասոցիալական վարքի ձեւավորման։
   Հետազոտական աշխատանքներ են իրականացվել ՀՀ ՊՆ զորամասերից մեկում թվով 260 ժամկետային զինծառայողների հետ 2019 թ. հունվարից մինչեւ ապրիլ ընկած ժամանակահատվածը։
   Տվյալ հիմնախնդիրը ուսումնասիրելու եւ հետազոտելու համար անցկացվել են փորձարարական ախտորոշման համապատասխան հարցարանային մեթոդիկա՝ Բասս-Պերիի ագրեսիվության ախտորոշման մեթոդիկան/BPAQ/[1; էջ 91], շեղվող վարքի հակվածության աստիճանը բացահայտող մեթոդիկա ըստ Է. Վ. Լեյսի [7]։
  Զինվորների հետ անցկացրած մեր հետազոտական աշխատանքը ցույց տվեց, որ հետազոտված զինվորների մոտ առկա է ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ խոսքային ագրեսիվություն /տես՝ Աղյուսակ 1/։
   Ինչպես արդեն նշել ենք, զինծառայության պայմաններում ագրեսիվության բարձր ցուցանիշն այդքան էլ զարմանալի չէ։
   Բոլորովին նոր չէ այն փաստը, որ զինծառայության պայմաններում հաղորդակցվելիս հաճախ օգտագործում են հայհոյախառն բառեր, ինչը խոսքային ագրեսիայի դրսեւորում է։
   Դրանք ամբողջությամբ բացասական չենք կարող համարել, քանի որ երբեմն այդ վերբալ ագրեսիան ունենում է պաշտպանական դեր եւ կանխում է ֆիզիկական ագրեսիան եւ դրան սերտաճող կոնֆլիկտն ու շեղվող վարքի տարատեսակները։
   Այս դեպքում մենք ուշադրությունը կենտրոնացնում ենք ֆիզիկական ագրեսիայի վրա, որի բարձր ցուցանիշն էլ կարող է հանգեցնել հակասոցիալական վարքի։
  Աղյուսակ 1. Բասս-Պերիի ագրեսիվության մակարդակիախտորոշման տվյալները %-ային հարաբերակցությամբ Բարձր Չափավոր Ցածր Ֆիզիկական ագրեսիա Զայրույթ Թշնամանք Խոսքային ագրեսիա 12%ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Եթե համեմատենք հետազոտվողների ագրեսիվությունը ըստ Բասս-Պերիի եւ Վ. Լեյսի մեթոդիկաների, ապա կնկատենք, որ երկու մեթոդիկայի միջոցով էլ ստացել ենք ագրեսիվության բարձր աստիճան։
   Աղյուսակ 2-ում բարձր ցուցնիշներ է գրանցվել ագրեսիվ վարքի հակված է հարցվողների 48%, հակասոցիալական վարքի՝ 25%, իսկ ադդիկտիվ վարքի՝ 14%-ը։
  Աղյուսակ 2. %-ային հարաբերակցությամբ Հակասոցիալական վարք Դելինկվենտ վարք Ադդիկտիվ վարք Ագրեսիվ վարք Ինքնակործան վարք Ինչպես տեսնում ենք, զինծառայողների մոտ գրանցվել է ագեսիվության բարձր մակարդակ եւ ագրեսիվ վարքի հակվածության բարձր մակարդակ, ինչը վկայում է մեր կողմից առաջ քաշված վարկածի հիմնավոր լինելու մասին։
   Զինծառայության ժամանակահատվածում կարգուկանոնի, եւ կարգապահության պահպանման դեպքում շեղվածության, ագրեսիվ եւ հակասոցիալական վարքի միտված զինծառայողների քանակը կնվազի։
   Զինծառայության պայմանները չեն նպաստում զինծառայողին դրսեւորելու այնպիսի վարքաձեւեր, որոնք հակասոցիալական են եւ չեն համապատասխանում սոցիալական նորմերին եւ համազորային կանոնադրությանը։
   Զինծառայության պայմանները չեն նպաստում զինծառայողին կատարելու այնպիսի արարքներ, ինչպիսիք են ինքնասպանությունը, հարբեցողությունը, խաղամոլությունը եւ վարքի այլ հակասոցիալական ձեւեր։
   Զինծառայության ընթացքում ի հայտ եկողշեղված վարքը կամ զինծառայողի կողմից իրականացրած անկարգությունը անմիջականորեն կապված է անձի /զինվորի/ ագրեսիվության բարձր աստիճանի հետ, որի արդյունքում զինծառայողը դիմում է նման վաքաձեւի եւ պատժվում՝ իր կողմից կատարած արարքին համապատասխան։
  Հետազոտության արդյունքներից ելնելով, կարող ենք առաջարկել հետեւյալը. բավարար ուշադրություն դարձնել ՀՀ ԶՈւ զինծառայոնղնե430ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ րի բարոյահոգեբանական վիճակին, աջակցել նրանց առկա փոքր կամ մեծ խնդրի դեպքում՝տալով հոգեբանորեն հիմնավորված լուծում, ուշադիր եւ հետեւողական լինել այն դեպքերում, երբ զինծառայողի նկատմամբ մեկ այլ զինծառայողի կողմից դրսեւորվում է հակասոցիալական բնույթ ունեցող որեւէ խնդրահարույց վարքաձեւ եւ անհատական հոգեբանական աշխատանք իրականացնել ԶՈւ ագրեսիվությամբ աչքի ընկնող զինծառայողների հետ։

Զինծառայության պայմանները եւ ռազմական ոլորտը պետության համար գերկարեւոր օղակ են։
  Ուստի այնտեղ դրսեւորվող յուրաքանչյուր շեղվող վարքաձեւ պետք է ուսումնասիրել եւ կանխել դրանց դրսեւորումները։
  Այս հոդվածում քննարկվում են ՀՀ ԶՈւ զինծառայողներին բնորոշ վարքականոնները, վարքի ձեւերը։
  Հոդվածի շրջանակներում մենք ուսումնասիրել ենք հակասոցիալականվարքը զինծառայության պայմաններում։
  Ասոցիալական վարքըտարբերվում էհակասոցիալական վարքիցնրանով, որ ելնում է հասարակության նորմերի չիմացությունից, չգիտակցված, «անմեղ» բնույթ է կրում։
  Հակասոցիալական վարքը հասարակության մեջ ընդունված նորմերի դեմ է՝ միտումնավոր ու գիտակցված, դրանց շրջանցումն ու խախտումն է։
