ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ՄԻERNԱԳԱՅԻՆ ԿԵՆՏՐՈՆԻ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱՆՁՆԱԿԱՆ Յուրաքանչյուր դատարան, արբիտրաժային տրիբունալ կամ վեճերի լուծման այլ մարմին լսում է մի շարք գործեր, որոնք կարող են ներկայացվել սահմանափակ թվով հատուկ կազմակերպությունների կողմից:  Սա որոշում է տվյալ վեճերի լուծման մարմնի սուբյեկտիվ իրավասությունը, որը միջազգային իրավունքում ընդունված է որպես ratione personae:  Ներքին դատարանների համար առարկաների շրջանակը հստակ սահմանված է ներքին օրենսդրությամբ:   Իրավիճակն այլ է, բարդ `փոքր-ինչ բարդ, միջազգային արբիտրաժի դեպքում: տրիբունալները:   Ներդրումային վեճերի կարգավորման միջազգային կենտրոնը (այսուհետ `Կենտրոն կամ տրիբունալ) բացառություն չէ: Միջազգային ներդրումային օրենսդրության մեջ օտարերկրյա ներդրողի սահմանումը կարելի է գտնել մի շարք փաստաթղթերում, առաջին հերթին `« Այլ պետությունների քաղաքացիների միջև ներդրումային վեճերի լուծման մասին »կոնվենցիայում, որն ընդունվել է 1965 թ. Մարտի 18-ին Վաշինգտոնում (այսուհետ` կոնվենցիան): Օտարերկրյա ներդրողի սահմանումը պարունակվում է միջպետական ​​ներդրումների խթանման (BIT, MIT) երկկողմ կամ բազմակողմ պայմանագրերում (այսուհետ `Համաձայնագիր):  Եվ վերջապես, օտարերկրյա ներդրողի սահմանումները պարունակվում են յուրաքանչյուր պետության ներքին օրենսդրություններում, որտեղ յուրաքանչյուր պետություն իր օրենսդրությամբ սահմանում է «օտարերկրյա ներդրողի» ընդունելի տարբերակը: Վերոնշյալ սահմանումների բազմազանությունը դժվարացնում է որոշել ներդրումային որևէ վեճի դեպքում Կենտրոն դիմելու իրավունք ունեցող անձանց շրջանակը:  Դիմումներ Կենտրոն կարող են ներկայացնել միայն Կոնվենցիան վավերացրած պետությունների այն քաղաքացիները, եթե վեճի կողմերի միջև կա համաձայնություն `դիմել Կենտրոն:  Այս համաձայնագրերը հիմնականում արտացոլվում են երկկողմ կամ բազմակողմ ներդրումների խթանման պայմանագրերում, որոնք կնքվել են պետությունների միջև, միայն օտարերկրյա սուբյեկտների շրջանակը որոշելու դեպքում կարելի է պարզել, մասնավորապես, որ սուբյեկտների նկատմամբ Պայմանագրերում սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները: կարող է կիրառվել: Բացի այդ, օտարերկրյա ներդրողի սահմանումը կարող է կիրառվել այն ներդրող երկրների նկատմամբ, որոնք արտահանում և ընդունում են ներդրումը, հենց իրենք `ներդրողները:  Այն երկիրը, որտեղից պետք է ներդրումային կապիտալ արտահանվի, կարող է օգտագործել այս սահմանումը `հասկանալու համար, թե իր քաղաքացիների որ մասն է պաշտպանության կարիք ունեն այլ երկրներում ներդրումներ կատարելու ժամանակ, և որ շրջանակը պետք է նշված լինի այլ պետությունների հետ կնքվելիք պայմանագրերում:  Ինչ վերաբերում է օտարերկրյա ներդրումներ ընդունող պետությանը, ապա վերջինիս համար կարևոր է այս սահմանման միջոցով հասկանալ այն անձանց շրջանակը, որոնց պետությունը կարող է ներգրավել որպես ներդրող:   Այս սահմանումը կարևոր է ներդրողի համար, քանի որ միայն հստակության դեպքում նա կարող է հասկանալ `կարո՞ղ է պաշտպանություն ակնկալել այս կամ այն ​​պայմանագրով, թե ոչ [1]: Այսպիսով, օտարերկրյա ներդրողի սահմանումը կարող է որոշվել ոչ միայն տեսականորեն, այլև ավելի գործնական եղանակով, քանի որ օտարերկրյա ներդրողի պաշտպանության աստիճանը կախված է այդ սահմանումից, ինչպես նաև ներդրող պետության ներգրավման հնարավորությունից: ներդրումային վեճը:   Եթե ​​օտարերկրյա ներդրողի իրավունքները խախտվել են ներդրման ընդունող երկրի կողմից, վերջինս Կենտրոն դիմելու համար պետք է համապատասխանի Կոնվենցիայի 25-րդ հոդվածում նշված պահանջներին:  Հոդվածի համաձայն, կողմը պետք է լինի Պայմանավորվող պետության քաղաքացի, իսկ վեճի կողմերի միջեւ պետք է լինի գրավոր համաձայնություն:  Տրիբունալ դիմելու իրավասություն ունեցող սուբյեկտների շրջանակը որոշելու հարցը պետք է դիտարկել երկու տեսանկյունից. Դիմումատուները և ինքը ՝ Տրիբունալը:  Եթե ​​դիմումատուների դեպքում ամեն ինչ պարզ է թվում, ապա Տրիբունալի դեպքում իրավիճակն այլ է:  Թե՛ դատարանները, թե՛ Տրիբունալը պետք է որոշում կայացնեն վեճի վերաբերյալ իրենց իրավասության վերաբերյալ, որը պետք է ներառի պետությունների միջև միջազգային պայմանագրի ՝ Կոնվենցիայի մեկնաբանություն:  Այս պարագայում անհրաժեշտ է հասկանալ, թե միայն Կոնվենցիայի տեքստի մեկնաբանությունը բավարար է, որ Կենտրոնի կողմից իր իրավասության վերաբերյալ բարձրացված հարցին միանշանակ պատասխան տրվի:  Կոնվենցիայի տեքստից պարզ է, որ դա այդպես չէ: Հոդված 25 2 2 կետ համապատասխան (ա) համապատասխան (բ) սահմանում է ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց սահմանումները, որոնք «մյուս Պայմանավորվող կողմի» քաղաքացի են:  Մասնավորապես, դրանք ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք են, որոնք համարվում են Պայմանավորվող կողմի քաղաքացի:  Այս սահմանումներից պարզ է դառնում, որ յուրաքանչյուր դեպքում Տրիբունալը, իր իրավասության հարցը որոշելով, չի կարող սահմանափակվել միայն Կոնվենցիայի տեքստով: Օտարերկրյա ներդրողների շրջանակը պետություններն առաջին հերթին սահմանում են փոխադարձ ներդրումների խթանման մասին միջազգային պայմանագրերում, որոնք հիմնականում վերաբերում են կողմերի ներքին օրենսդրությանը:  Այստեղ հնարավոր է հասկանալ ՝ քաղաքացիության հարցը մնում է ներքին օրենսդրության խնդիր, թե Կենտրոնը պետք է ապավինի պետության իրավասու մարմնի հաստատմանը ՝ պետության կիրառելի օրենսդրության համատեքստում, պայմանագրերով սահմանված քաղաքացիության թեստի կիրառում: , Պետությունների հարաբերություններում կան խնդիրներ, որոնք յուրաքանչյուր պետության ներքին կարգավորման խնդիր են, բայց առնչվում են միջազգային իրավունքին:  Քաղաքացիություն որոշելիս այստեղ հնարավոր է սահմանը միջազգային «ազգային իրավունքի» միջև:  Կարող ենք միանշանակ պնդել, որ քաղաքացիություն շնորհելու կամ զրկելու իրավունքը մնում է պետության բացառիկ իրավասությունը, որի ընթացակարգը ներքին օրենսդրության կարգավորման խնդիր է:  Այնուամենայնիվ, երբ երկու պետությունների քաղաքացիության հարցը տարաձայնության է հասնում, որի դեպքում հարցը դադարում է համարվել ներքին օրենսդրության հարց, դրա վերաբերյալ որոշում պետք է կայացնի միջազգային դատարանը:  Այնուամենայնիվ, դա չի նշանակում, որ Ազգային արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը կարող է առաջացնել որոշակի իրավական հետևանքներ Պայմանավորվող պետությունում դիմումատուի համար:  Այսպես թե այնպես, տվյալ առարկայի քաղաքացիության հարցը կշարունակվի կարգավորվել պետական ​​օրենսդրությամբ:  Համաձայն agreementաքարի Դուգլասի, համապատասխան պայմանագրով տրիբունալի կողմից ԱՄՆ քաղաքացի լինելու դիմումատուի որոշումը դժվար թե որևէ նշանակություն ունենա ԱՄՆ սահմանապահների համար: Հնարավոր է պարզել, թե որն է միջազգային դատարանի, այս դեպքում ՝ Տրիբունալի սահմանը, դիմումատուի քաղաքացիության վերաբերյալ իր որոշումը կայացնելու մասին ՝ Պայմանավորվող կողմի օրենսդրությանը համապատասխան:  Դա պարզելու համար անհրաժեշտ է անդրադառնալ Տրիբունալի կողմից արված մեկնաբանություններին:  Եվ այս հարցում միջազգային իրավունքում կա արդեն հաստատված նախադեպ: Մասնավորապես, «Sufraki v. Ընդդեմ Արաբական Միացյալ Էմիրությունների» գործով տրիբունալը հայտարարեց. «Միջազգային իրավունքում ընդունված է, որ քաղաքացիությունը գտնվում է պետության պետական ​​իրավասության ներքո, որն իր օրենսդրությամբ սահմանում է քաղաքացիություն ձեռք բերելու և կորցնելու կարգը: ,  Դա արտացոլվել է նաև Իտալիայի և ԱՄԷ-ի միջև կնքված համաձայնագրում:  Երբ անձի ազգային պատկանելությունը վիճարկվում է միջազգային արբիտրաժային կամ դատական ​​գործընթացներում, միջազգային տրիբունալը իրավասու է լսելու հարցը:  Այդ դեպքում մեծ ուշադրություն պետք է դարձնել պետության ներքին օրենսդրությանը, նրա իրավասությունների կողմից այդ օրենքի մեկնաբանմանը:  Բայց, ի վերջո, փաստերի օրենքի հիման վրա այն պետք է ինքնուրույն որոշի ՝ անձը, որի քաղաքացիության մասին է խոսքը, տվյալ պետության քաղաքացի է, թե ոչ, կամ ինչ է ենթադրում եզրակացությունը:  Նման դեպքերում, ինչպես այս դեպքում, միջազգային դատարանը պետք է լուծի քաղաքացիության հարցը:  Միջազգային դատարանը իրավասություն ունի. փաստորեն, նա պարտավոր է լուծել այս հարցը: «[4] Սալեմի գործով (ԱՄՆ ընդդեմ Եգիպտոսի) արբիտրաժային տրիբունալը մի շարք պատճառներով առաջ քաշեց վերը նշված սկզբունքը:  Արբիտրաժային տրիբունալը նշեց, որ դիմումատուի ԱՄՆ քաղաքացիություն շնորհելու որոշումը չի բացառում միջազգային իրավունքի այն սկզբունքը, որ յուրաքանչյուր ինքնիշխան պետություն, ընդհանուր առմամբ, որոշում է կայացնում քաղաքացիություն շնորհել իր ենթականերին, քանի որ քաղաքացիություն տրամադրելը միջազգային անկախության դրսևորում է:  Արբիտրաժային տրիբունալը անդրադարձավ այն հարցին, թե քաղաքացիություն շնորհելը միջազգային իրավունքի ընդհանուր սկզբունքների խախտմամբ խախտո՞ւմ է այլ պետության հեղինակությունը, թե՞ այդպիսի դրամաշնորհը պետք է անվավեր ճանաչվի, քանի որ այն ստացվել է խարդախության միջոցով: Ազգության որոշման հարցը բարձրացվել է Կոնվենցիայի բանակցությունների ընթացքում, կողմերը համաձայնության են եկել այն մասին, որ կողմ հանդիսացող անձի քաղաքացիության մասին պաշտոնական փաստաթուղթը պետք է ընդունվի միայն որպես ազգության վկայություն, և որոշում կայացվի: տրիբունալի կողմից: Տրիբունալի `իր իրավասության մասին ratione personae- ի որոշման արդյունավետությունն ու անհրաժեշտությունը հատկապես ակնհայտ է երկքաղաքացի դիմումատուների դեպքում:  Կոնվենցիան բացառում է երկքաղաքացիության հնարավորությունը, եթե քաղաքացիություններից մեկը պատկանում է ընդունող պետությանը:  Նման դեպքերում ցանկացած կողմ կարող է պնդել այդ պետության քաղաքացիությունը կամ քաղաքացիության կորուստը, միայն Տրիբունալը պետք է վերջնական որոշում կայացնի այդ կապակցությամբ:   Այս դեպքում Տրիբունալը պետք է ուսումնասիրի քաղաքացիություն ստանալու ընթացակարգերը, ինչպես նաև դրա հնարավոր կորուստը այլ պետության քաղաքացիություն ստանալու դեպքում [4, 6]: Այն փաստը, որ Տրիբունալը իրականացնում է իր սեփական rae personae իրավասության վերաբերյալ հետաքննություն, հանգեցնում է այն փաստի, որ Պայմանավորվող պետության ներքին օրենսդրությունը պետք է դիտարկվի:   Այս պարագայում մեկ այլ հարց է առաջանում: Կարո՞ղ է Տրիբունալը անտեսել այդ պետության ազգային օրենսդրությունը:   Այս հարցին կարելի է դրական պատասխան տալ, երբ պետության ներքին օրենսդրությունը քաղաքացիության վերաբերյալ դրույթներ է պարունակում, որոնք, ըստ էության, չեն համապատասխանում միջազգային իրավունքի սկզբունքներին, միջազգային ներդրումային համաձայնագրերի արբիտրաժային ընթացակարգերից: Սա կարող է լինել, օրինակ, նորմ, որը հակասում է ներդրումային պայմանագրի ռեժիմի ամբողջականության և կայունության սկզբունքին [3]:   Նման դեպքերում պետական ​​օրենսդրությունը կարող է սահմանել նորմեր, որոնք «օտարերկրյա ներդրողի» կարգավիճակ կտրամադրեն անհամեմատ մեծ թվով անձանց `նրանց պաշտպանությունն ապահովելու համար:  Կարող են լինել դեպքեր, երբ չնայած Տրիբունալի պնդմանը, որ դիմումատուն շահագրգիռ Պայմանավորվող կողմի քաղաքացի է, այն դեռ մերժում է իր դիմումատուի իր իրավասության իրավասությունը:  Տրիբունալի նման իրավասությունը անհրաժեշտ է ներդրումային համաձայնագրերի ոլորտում պատշաճ հավասարակշռություն և հավասարություն ապահովելու համար: Այսպիսով, քաղաքացիություն շնորհելու, դրանից զրկելու գործընթացները, անկասկած, պետությունների ներքին կարգավորման խնդիր են, բայց եթե դրանց վերաբերյալ տարաձայնություններ կան, ապա որոշումը պետք է կայացնի Տրիբունալը:  Միևնույն ժամանակ, Տրիբունալի որոշումը ցանկացած անձի քաղաքացիության մասին չի կարող պարտադիր համարվել այդ պետության համար, քանի որ որոշումը պետք է տարածվի միայն միջազգային հարաբերությունների վրա, այլ ոչ թե պետության ներքին գործերի:   Ամեն դեպքում, Տրիբունալը պետք է անկախ լինի `որոշում կայացնելով իր իրավասության մասին ratione personae: Պետությունների միջեւ կնքվելիք պայմանագրերը բազմազան են, ինչպես նաև անհատական ​​քաղաքացիության սահմանումները:   Դատարանը պետք է ապահովի այդ առումով անհրաժեշտ հավասարակշռությունը `հաշվի առնելով դրանում պարունակվող սահմանումները, ներառյալ Պայմանավորվող պետությունների ներքին օրենսդրության դրույթները:  Բացի այդ, ազգային օրենսդրությամբ քաղաքացիություն ձեռք բերելը կամ այս կամ այն ​​պետության քաղաքացի համարվելը միշտ չէ, որ կարող է բավարար լինել, որ Տրիբունալը որոշում կայացնի իր իրավասության վերաբերյալ:  Վերջապես, յուրաքանչյուր դեպքում, Տրիբունալը, լուծելով իր իրավասության հիմնավորված հարցը, պաշտպանում է օտարերկրյա ներդրողի իրավունքները Պայմանավորվող կողմի այն անբավարար փաստարկից, որ դիմումատուն շահագրգիռ պետության քաղաքացի չէ: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Legum B., Defining Investor and Investor.   Ո՞վ է հայցադիմումի իրավունք, Փարիզ, 12 Թովմասյան Նազելի Ներդրումային վեճերի կարգավորման միջազգային կենտրոնի RATIONE PERSONAE իրավասություն Բանալի բառեր. Օտարերկրյա ներդրումներ, միջազգային վեճերի լուծում, միջազգային կարգավորում ։

Միջազգային իրավունքում չի տրվում օտարերկրյա ներդրողների սահմանումը,  և ներդրումային յուրաքանչյուր վեճի դեպքում Ներդրումային վեճերի կարգավորման  միջազգային կենտրոնի արբիտրաժային վարույթի ընթացքում է որոշվում, թե դիմողը  համարվում  է  օտարերկրյա  ներդրող,  թե  ոչ։
   Վերջինիս  համատեքստում  կարևոր  է  դիմումատուի քաղաքացիության հարցի որոշումը։
  Աշխատանքում բացահայտվել են,  թե  արդյոք  Տրիբունալն  իրավասություն  ունի  որոշում  կայացնելու  անձի  քաղաքացիության վերաբերյալ ratione personae իրավազորությունը որոշելիս։
  Ուսումնասիրվել  են նաև այդ որոշումը կայացնելու սահմանները։
