ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ-ՆԱԽԱԳԻ ՓՈԽԱՆՈՒՄ ՎԱՀԵ ԿԱՉԱՅԻ «ՆԱԽԱԳԻ ԿՈՒՍԱԿՈՒԹՅԱՆ» ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ   Ի վերջո, մշակութային և քաղաքակրթության մեծ ազդեցությունը չէր կարող չարտացոլվել:   Ուստի Սփյուռքում շատ հայ գրողների ստեղծագործական լեզուն հայերենը չէ, օտար է:  Եվ որքան էլ ցավալի լինի այս ֆենոմենը մեր լեզվի համար, այնուամենայնիվ, մենք չենք կարող չապացուցել, որ մյուս կողմից օտարացումը դարձել է հայ ժողովրդի ճակատագիրը, հայ ժողովրդի կերպարի արտահայտման միջոցներից մեկը (Michael Arlen Կրտսեր «Ուղեգիծ դեպի Արարատ»): Անտոնինա Արսլան «Արտույտների ագարակը» Ուիլյամ Սարոյան «Իմ անունը Արամ է», Փիթեր Բալաքյան «inyակատագրի շունը» և այլ): Եվ պատահական չէ, որ Վիլյամ Սարոյանը մի անգամ ասաց. «Ես գրում եմ անգլերեն, ես բնիկ ամերիկացի եմ, բայց ինձ համարում եմ հայ գրող:  Լեզուն, որով ես գրում եմ, անգլերենն է, իմ նկարագրած միջավայրը ՝ ամերիկյան, իսկ ոգին, որն ինձ մղում է գրելու, հայերենն է: » 1 Վահե Կաչան (Վահե Խաչատրյան) անմասն չի մնացել հայ ժողովրդի ճակատագրից:  Իր «Միդաշուն այս պարտեզում» (1981) վեպում նա անդրադարձավ Արեւմտյան Հայաստանի իրականությանը ՝ պատկերելով ստամբուլահայերի կյանքը համիդյան ջարդերից մինչև Մեծ եղեռն:  Ստորև կփորձենք անդրադառնալ Վահե Կաչայի դեպքերից մեկին ՝ այն դնելով որոշակի հարցի տակ: Ընդհանրապես, Վահե Կաչայի ստեղծագործություններում («Աչք առ աչք», «Գավազան» և այլն) հերոսները անընդհատ հայտնվում են բեկումնային իրավիճակներում:  Նույնիսկ այդ սուր, լարված իրավիճակներում բացահայտվում է հերոսների անհատականությունը:  Այս կապակցությամբ մենք առանձնացրել ենք Վահե Կաչայի «Գիշատիչների տոնը» վեպը:  Մի կողմից, մենք փորձել ենք դա մեկնաբանել այսօրվա գեղարվեստական ​​չափանիշների տեսանկյունից, մյուս կողմից `քննության ենք առել` տալով հատուկ հարց, թե ինչպես է տեղի ունենում մարդ-գիշատիչ վերափոխումը: Հետաքրքիր է, թե ինչպես է հեղինակը ցույց տալիս այդ անցումը գործողություններում ՝ մարդուց դեպի մարդ-գիշատիչ:   Եկեք ուշադրություն դարձնենք, թե ինչպիսին են հերոսները մինչ շրջափակումը և դրանից հետո:   Առաջին հայացքից սկիզբը շատ սովորական է: Նրանք պատրաստվում են տոնել տարեդարձը և հյուրեր են ընդունում:   Եվ շեշտվում է, որ դա պատերազմ է, բայց կարծես դա նրանց չի հուզում: «Կյանքը հոսում էր առանց բախումների: Շաբաթը մեկ ֆիլմ, մի քանի գիրք, ձայնագրություն, ընկերներ friends»: 2:  Այստեղ ընդգծված է վերաբերմունքը թշնամու նկատմամբ:  Թվում է, թե ակնհայտ ատելություն չկա (գոնե շրջափակումից առաջ): Նրանք խոսում են, քննարկում, բայց միևնույն ժամանակ պատերազմը նրանցից շատ հեռու է թվում:  Բայց դա միայն սկզբում է:  Այնուամենայնիվ, կարելի է ասել, որ հեղինակը տող առ տող բացում է «խաղաքարտերը», կամ ՝ «աննկատ»:  Եթե ​​ուշադրություն դարձնենք, առաջին հայացքից հերոսները նույնիսկ շատ մարդ են, բայց գրողը պատրաստում է ընթերցողին ՝ պարզելու, թե ով է լինելու տվյալ հերոսը:  Ահա թե ինչ է ասում Բրիջիտը պատերազմի մասին: «Ես ատում եմ պատերազմը» (էջ 63):  Այս խոսքերին անմիջապես հաջորդում է գրողի «արձագանքը»: «Նա հատկապես ատում էր պատերազմի մասին լուրերը:  Անվերջ աղբյուրներ, որոնցից քունը շարունակվում էր և հորանջվում էր »(էջ 63):   Տպավորությունն այնպիսին է, որ հեղինակը «միջամտում է» իրադարձություններին, իրադարձությունների շրջադարձային պահից առաջ, ընթերցողին է ներկայացնում վերջինիս:   Կաչան, ինչպես արդեն նշեցինք, չի մոռանում դրանց մեջ ընդգծել մարդկայինը:  Իհարկե, դա պատահական չէ:  Ի վերջո, շեշտը դնելով այդ մարդու վրա, պետք է ընդգծել էականը. Ե՞րբ է մարդը դադարում մարդ լինել, ընդ որում ՝ իրադարձությունների զարգացմանը զուգընթաց, թվում է, որ այդ մարդն անգամ նրանց մեջ չի եղել:   Եթե ​​մինչ շրջափակումը Վիլկերը դիտում էր 1 Դավթյան Վ., «Լավ հսկան», Երևան, 1979, էջ 3: 2 Կաչա Վ., Գիշատիչների տոնը, Երեւան, 1976, էջ 61 (տեղում նշված կլինեն այս գրքից մեջբերված մյուս հատվածների էջերը): Պիեռ և խղճալ նրան: «Բարեբախտաբար, ծնողները ապահովված մարդիկ են» (էջ 65), - այդ դեպքում Պիերը, գնահատելով իր կյանքը, պետք է ատելի դառնա:   Եվ մարդկության կորուստը դառնում է ֆիզիկական գոյությունը պահպանելու համար անհրաժեշտ գին:   Եվ նույնիսկ բժիշկը պետք է կորցնի իր մասնագիտական ​​նրբությունը և նետի Պիեռի դեմքին: «Դու դատապարտված ես ամբողջ կյանքում կույր լինել ... Հասկացիր ինձ» (էջ 110): Նախ անդրադառնանք սկզբին:  Երբ հերոսները իմանում են, որ երկու սպանված գերմանացիների դիմաց ստիպված են իրենցից ընտրել երկու պատանդների, նախ փորձում են պահպանել հավասարակշռությունը ներկա իրավիճակում:  Բայց աստիճանաբար իրավիճակը դուրս է գալիս վերահսկողությունից, նյարդերը տեղի են տալիս, և նրա գործողությունների համար այլևս ոչ ոք պատասխանատվություն չի կրում:  Մարդ-գիշատիչ անցումը շեշտվում է քայլ առ քայլ, ինչը, ըստ երեւույթին, բոլորին նոր լույսի ներքո է ցույց տալիս:   Իրավիճակն այնքան է սրվել, որ նույնիսկ Վիկտորը, որպես ամուսին, ակնհայտորեն զայրացած է և խանդոտ, բայց կնոջ համար ոչ մի խոչընդոտ չկա գնալ գերմանացի սպայի մոտ: Մտածեք, թե ինչպես են առաջանում տարաձայնությունները և ինչպես են փոխվում հարազատների վերաբերմունքը միմյանց նկատմամբ:   Հեղինակը հաճախ շեշտում է, որ դրանք «ընկերական» են, բայց դրանում, ըստ էության, շեշտում է իրավիճակի լարվածությունը, վերջիններիս ոչ բարյացակամ լինելը:  Այս առումով հերոսները ոչ միայն սկսում են այլ տեսանկյունից ճանաչել իրենց ենթադրյալ հարազատներին, ովքեր դառնում են օտար: «Նրա շրջապատի այս մարդիկ իսկական ընկերներ են, թե ոչ»:   Նրան թվում էր, թե առաջին անգամ է նա տեսնում այդպիսի մարդկանց:   Նա նրանց չէր ատում, բայց զարմանում էր անսպասելի հայտնագործությունից »(էջ 98), - նրանք հերոսներ են, կարելի է ասել ՝ բացահայտելով իրենց:  Եվ վերջիններիս ներքին աշխարհի քննությունն իրենց կողմից արդեն դուրս է միջավայրը նորովի ճանաչելու, ինքնաճանաչման հասնելու համատեքստից:   Հետեւաբար, բժիշկը պետք է մտածի իր համար: «Նա զարմացավ ՝ իր մեջ այդքան ատելություն գտնելով:  Նա տարիներ ապրեց առանց զայրույթի չնչին նշանի: ”- էջ 111  Այս իրավիճակում բոլորը «մոռանում են», որ շրջապատված են իրենց հարազատներով:  Այս դեպքում հարազատները դառնում են թշնամիներ, որոնք խոչընդոտ են հանդիսանում սեփական կյանքը փրկելու համար: Եթե ​​հերոսներին առանձին վերցնենք, ապա պետք է նշենք, որ Վիլկերը փորձում է ամեն կերպ վերահսկել իրավիճակը, ով ամեն քայլ կատարում է իր կյանքը փրկելու համար (հիշեք, թե ինչպես է փորձում չեկով կաշառել Ֆրանսուային, համոզում է Բրիջիտին գնալ Գերմանիա, թաքնվում է առանձնասենյակում և այլն):  Չնայած նրա ակնառու քայլերին, սխալ կլինի ասել, որ դա նամակ է: Նրանք բոլորը ծայրահեղ միջոցներ են ձեռնարկում սեփական կյանքը փրկելու համար:   Քայլերը դուրս են գալիս ոչ միայն մարդկային երեւակայության սահմաններից, այլ նաև հասնում են մի կետի, երբ մարդիկ կորցնում են իրենց ինքնասիրությունը և բարոյական անկում ապրում:   Մի պահ նույնիսկ թվում է, որ վերջիններս կորցրել են սթափ դատելու ունակությունը:  Նրանց քայլերը առաջնորդվում են ոչ թե բանականությամբ, այլ ամեն կերպ ֆիզիկական գոյությունը պահպանելու բնազդով, որի ազդեցության տակ նույնիսկ անգիտակցաբար է տեղի ունենում հերոսների մարդկային-գիշատիչ վերափոխումը:  Նրանց գիտակցության մակարդակը, կարծես, միայն մեկ բան է ընկալում `փրկել իրենց ունեցվածքը:  Այսպիսով, կարելի է ասել, որ անգիտակցական եսասիրությունը հասնում է գագաթնակետին:  Չընդունելով սեփական եսասիրությունը ՝ հերոսներից յուրաքանչյուրի համար առաջնային է դառնում միայն մեկ բան ՝ նրա ապրելու իրավունքը:  Եվ «պարզվում է», որ յուրաքանչյուրի կյանքի իրավունքը պայմանավորված է արդարացված «պատճառներով»:  Ավելին, նրանք սկսում են բացատրել իրենց ապրուստի միջոցները մարդկային տեսանկյունից:   Վիլկերը պատմում է, թե ինչպես է օգնել իր ընկերոջը (գրավ դնելով իրերը և այլն):  Մարդ տեսք ունենալու մոլուցքն այնքան է ուժեղանում, որ հերոսը նեղ մարդու դեր է խաղում: «Երբ ամուսնացա, կինս հղի էր ոչ թե ինձնից, այլ մեկ ուրիշից» (էջ 130):  Մյուս հերոսները նույնպես ապրելու պատճառներ ունեն: Բրիջիտը հղի է, Վիկտորը կդառնա հայր, բժիշկն իրեն օգտակար է համարում հասարակության համար, իսկ Պիերն արդեն մասնակցել է պատերազմին:  Այդ պատճառով Պիեռը կարծես նույնիսկ իրեն հերոս է համարում: Ի վերջո, նա կռվեց ու կորցրեց տեսողությունը, նույնիսկ մեդալ ստացավ:   Այստեղ հեղինակը հավանական հարց է բարձրացնում ՝ ո՞վ է կռվում մարտի դաշտում, պատերազմին մասնակցելն արդեն հերոսությո՞ւն է:  Pierիշտ է, Պիեռը պատերազմի մասնակից է: Նա կորցրեց տեսողությունը և պատվեր ստացավ, բայց, այնուամենայնիվ, նա հերոս չի համարվում, այլ կերպ ասած ՝ պատերազմին մասնակցել չի նշանակում հերոս լինել: Աչքի են ընկնում Տիմակովի և Ֆրանսուայի կերպարները:  Timakov և François, ի տարբերություն մյուսների, իրականում չեն կորցնում իրենց դեմքը:   Դրանք մնում են այնպիսին, ինչպիսին կան, կամ, ավելի ճիշտ կլինի ասել, մարդկանց կողմից գիշատիչ վերափոխումը նրանց դեպքում չի գործում:  Եվ եթե վերլուծում ենք Տիմակովին, ապա պետք է նկատենք, որ նա թողնում է դիտողի տպավորություն, այլ ոչ թե իրական գործողություններին մասնակցող անձ:  Ներկայիս իրավիճակը նրան որոշ չափով զվարճալի է թվում: նա մի տեսակ խաղում է:   Կամ նա չի համաձայնվում միանգամից պատանդ վերցնել, բայց միաժամանակ պատրաստ է այդ քայլին:  Հատկանշական է նաեւ, որ երբ հերոսները ներկայացնում են իրենց «բարի գործերը», Տիմակովը նույնիսկ ծաղրում է: «Հիմա իմ հերթն է բարություն ցուցաբերել» (էջ 125):  Նա թվարկում է գործողություններ, որոնք ընդհանրապես օրինակելի չեն:  Բայց սա, ի տարբերություն մյուսների, շեշտում է Տիմակովին իր մարդկային տեսանկյունից, որ նա չի փորձում իրեն ավելի լավ ներկայացնել, քան իրականում է:   Հարկ է նշել, որ Տիմակովի համար բոլորովին զարմանալի չէ մեկ այլ տեսանկյունից ճանաչել իր «ընկերներին»:   Տպավորությունն այնպիսին է, որ նրան նման իրավիճակ պետք չէր `շրջապատող մարդկանց ճանաչելու համար:   Եվ պատահական չէ, որ հենց սկզբից նա ակնհայտ դրական վերաբերմունք ունի Ֆրանսուայի նկատմամբ:  Իսկ ո՞վ էր Ֆրանսուան:  Վեպում Ֆրանսուայի կերպարը գործողություններում առաջին պլան չի մղվում, բայց, այնուամենայնիվ, նրա կերպարը առանցքային նշանակություն ունի:  Նա, ինչպես Տիմակովը, ոչ միայն չի փոխվում մարդկային տեսանկյունից, այլև, իր նման, պատրաստ է իր անմիջական համաձայնությամբ դիմակայել մահվան կամ պատանդ դառնալ:   Ավելին, Ֆրանսուազը, կարելի է ասել, միակն է, ով դիտում է առկա իրավիճակը մարդկային տեսանկյունից:   Հիշենք, թե ինչպես նա, երբ Պիեռը փորձում է փրկել իր ՝ Բրիգիտտի և Վիկտորի կյանքը, ոչ միայն նրանց հանում է փակ հյուրասենյակից, այլ այդ քայլով շեշտադրում է ամենակարևորը: «Մենք բոլորս իրավունք ունենք ապրելու» (էջ 135), - ասաց նա ՝ ասելով, որ ոչ ոք իրավունք չունի իր կյանքի համար զոհաբերել իր կյանքի համար, երբ նա այդ քայլին չի դիմում: Մարդկանց գիշատիչ անցման համար պակաս կարևոր չէ իրավիճակի պատճառականությունը `պատերազմը` հերոսների կողմից այսպես կոչված պատերազմի ընկալումը:   Ինչպես սկզբում նշեցինք, պատերազմը հերոսների համար կարծես թե հեռատեսելի իրադարձություն էր, բայց միայն առաջին հայացքից:  Հեղինակը, լինի դա ուղղակիորեն, թե անուղղակիորեն, էական հարց է առաջադրում ՝ պատերազմի անմարդկային դրսեւորում, որի արտաքին տեսքն, ըստ էության, կրում է յուրաքանչյուրը:  Միևնույն ժամանակ, բոլորը չէ, որ ընկալում են պատերազմը, կամ, ավելի ճիշտ, դա իրենց մաշկի վրա են զգում (Պիերը ատում է պատերազմը, որովհետև կորցրել է տեսողությունը, Վիլկերը, Բրիջիտը, Վիկտորը ՝ այն իմաստով, որ դրանք հուզական չեն, ինչպես նախկինում և այլն):  Ֆրանսուազի ՝ այսպես կոչված պատերազմի ընկալումն այստեղ էական է:   Նրան, ինչպես արդեն նշեցինք, վեպում իր գործողությունները չեն բերում առաջին պլան, բայց նա, ինչ-որ տեղ «լուռ» կերպարն ինքնին խոսում է որպես պատերազմ իր մաշկի վրա զգացող մեկը, որը պարզապես չի վշտանում իր կորցրած ամուսինը, բայց նա դա ընկալում է: այսպես կոչված պատերազմի ամբողջ անմարդկայնությունը:   Ավելին, նա ավելի է խորանում այսպես կոչված պատերազմի մեջ ՝ հասկանալով պատերազմի կործանարար հետեւանքները նույնիսկ այն ավարտելուց հետո: «Մենք վերջապես կհաշտվենք այս ամենի հետ:  Դրոշներ են ծածանվելու, երաժշտություն է լինելու:  Մենք պարելու ենք մահացածների վրա:  Երբևէ մտածե՞լ եք այդ դառը թագավորության մասին, որը արձագանքում է մեր ոտքերի տակ:  Դա թագավորությունն է, որտեղ մահացածները տեղադրվում են երկու հաշտեցված երկրներում:  Ես լսում եմ նրանց հառաչանքները:  Եվ ես ամաչում եմ »(էջ 139): Պատահական չէ, որ վեպում նշվում է 1942 թվականը, այսինքն ՝ կոնկրետ պատերազմի ժամանակաշրջանը, այն փաստը, որ գերմանացիները հակառակորդներ են, բայց, այնուամենայնիվ, պատերազմը չի դիտվում որպես հայրենիքի բարեկեցության պայքար:  Այստեղ հեղինակը դուրս է գալիս պատերազմի ՝ «հայրենիքի համար պայքար» ենթատեքստից, շեշտում է ամենակարևորը ՝ պատերազմն իրականում արդարացված չէ:   Եվ իզուր չէ, որ նրա հերոսները, իրենց անմարդկային դեմքով, շեշտվում են հենց պատերազմական իրավիճակի կրողը դառնալուց հետո, նրանք մարդկանցից վերածվում են գիշատիչների:   Սա պատերազմի անմարդկային դրսեւորումներից մեկն է: Այլ կերպ ասած, եթե պատերազմ է, անկախ նրանից ՝ մարտի դաշտում ես, թե ոչ, դու կորցրել ես սիրելիին, չնայած, որպես անհատ, դառնում ես այսպես կոչված պատերազմի կրողը:  Փոխադրող, որտեղ հնարավոր է կորցնել ամենակարևորը ՝ մարդու դեմքը: Վեպի կառուցվածքային առանձնահատկությունն էական է:   Պատմվածքի մեջ առանձին գլուխներ չկան, բայց ուշադրություն դարձնենք այն փաստի վրա, որ եթե, կոպիտ ասած, պատմությունից հանենք բուն գործողությունները, վերջին մասի երեկույթի տեսարանը դառնում է առաջինի «շարունակությունը»:  Կամ առաջին մասում կուսակցությունը ձախողվում է, բայց երկրորդ մասում `վերջում, որը, ինչպես արդեն նշեցինք, դառնում է աշխատանքի առաջին մասի շարունակությունը, հերոսները իրավիճակից հետո փորձում են վերականգնել հավասարակշռությունը (նրանք ասում են կենացներ, նրանք նույնիսկ պայթեցնում են տոնական մեքենան), բայց նրանք այլևս սեղանի շուրջ չեն նստում որպես ընկերներ, երեկույթն այս դեպքում նույնիսկ կեղծ է թվում:  Սա արդեն ոչ թե ընկերների, այլ միմյանց ճանաչող գիշատիչների տոն է:   Գիշատիչներ, որոնց հերոսների հետ, ըստ էության, հեղինակը ընդհանրացնում է մարդկային տեսակները: «Մենք բոլորս գիշատիչներ ենք, փոքր, գեղեցիկ, լավ պատրաստված գիշատիչներ, մեզ շղթա է պետք:   Մեր շղթան կոչվում է կարգ »(էջ 144):   Վեպի այս ավարտը ավարտվում է ոչ պակաս կարեւոր շեշտադրմամբ Տիմակովի մտքերին:  Սա, իհարկե, պատահական չէ:  Պատահական չէ, որ գրողը հերոսի մտքերը չակերտների մեջ չի վերցնում, կարելի է ասել, հեղինակն ու հերոսը նույնն են, նա ասաց, որ դրանով Կաչան շեշտադրում է իր գաղափարական հերոս Տիմակովին: Շատ հաճախ մարդու մեջ մարդու շեշտը դնելու համար բավական է պարզապես նշել, որ նա մարդ է: Այսպես կոչված «տղամարդը» այս դեպքում դառնում է մարդու բնորոշում, սահմանում, որը միևնույն ժամանակ տարբերում է մարդուն մարդկանցից, ասել է թե `մարդկանց մեջ« մարդ »ասելով չի կարելի բոլորին հասկանալ:  Բայց կա նաև հստակ սահմանում, այսպես կոչված, «մարդու» և այսպես կոչված «ոչ մարդու» միջև:  Այս դեպքում մենք կարող ենք տարբեր անվանումներ տալ այսպես կոչված «ոչ մարդկային» կամ, այսպես ասած, «ոչ մարդկային» սահմանմանը:   Ուսումնասիրելով Կաչայի այս վեպը ՝ տալով հատուկ հարց, թե ինչպես է մարդը վերածվում գիշատչի, կարող ենք ասել, որ աշխատանքի հիմքում չի շեշտվում, թե ինչպիսին պետք է լինի այսպես կոչված «մարդը», և ոչ հակառակը:   Եվ որքանո՞վ է ժամանակակից Evipak- ը:  Այն արդիական է, քանի որ գրողի կողմից բարձրացված հարցերը, թե իրականում ինչպիսին է մարդը, ավելին ՝ նա իրեն ճանաչու՞մ է, ո՞րն է պատերազմ կոչվող երեւույթը, որոշակի ժամանակահատվածի մտահոգությունները չեն:  Այս առումով, չնայած վեպում ամսաթիվ կա ՝ 1942 թվականը, բայց կարող է լինել «1978», «2009» ... Վահե Կաչան, որոշակի իրավիճակի մեջ դնելով մարդուն, փորձում է ցույց տալ, որ մարդը անցնում է «մարդ» լինելու նրա կոչումը:  Այս դեպքում անձը այլևս նույն անձը չէ:  Բայց հեղինակը դա չի մեկնաբանում միայն որոշակի իրավիճակում:  Այս պարագայում իրավիճակը դառնում է «գործիք», որը պետք է մեծ դեր խաղա մարդ-գիշատիչ վերափոխման գործում:   Փոխակերպում, որն ինքնին անակնկալ է դառնում հերոսների համար: Հեղինակն իրենց հերոսների միջոցով առաջին հերթին ընդհանրացնում է մարդուն ՝ չսահմանելով «մարդ լինելը» կամ «մարդ չլինելը»:   Եվ իրականում չկա անձ-անհատի որոշակի սահմանում: Նույնիսկ այս դեպքում, երբ տեղի է ունենում մարդ-գիշատիչ վերափոխում, դա ոչ թե բնութագրում է մարդուն, այլ մարդուն բնորոշ վերափոխում:  Ի վերջո, հերոսները, կարծես, չգիտեին, որ նրանք այդպիսին են ՝ գիշատիչ: Այսպիսով, Կաչայի հերոսները չեն պատկերվում որպես ուղղակիորեն «ձևավորված» մարդկային տեսակ, բայց միևնույն ժամանակ, նրանց անհատականությունը բացահայտվում է որպես կարգի տակ թաքնված գիշատիչ:   Բայց մյուս կողմից, հեղինակը շեշտում է այս վերափոխման պատճառահետեւանքային նշանակությունը, որն այս դեպքում դառնում է պատերազմ:   Եվ այս համատեքստում նույնպես գրողը բարձրացնում է մի էական խնդիր ՝ պատերազմը ՝ որպես արդարացում չունեցող մի երեւույթ: Արփինե Վարդանյան Մարդկանց կանխարգելիչ փոխակերպում ՎԱՀԵ ԿԱՉԱՅԻԻ «ՊԱՇՏՊԱՆՈՆԵՐԻ ՊԱՅՔԱՐ» ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ Հիմնաբառեր. Անձ-անհատ, ընկեր, կուսակցություն, լարված իրավիճակ, պատերազմ, նորից ճանաչել միմյանց, թաքնված գիշատիչ: ։

Վահե Քաչայի «Գիշատիչների խնջույքը» վիպակի մասին հայ գրականության մեջ գրեթե չկա գիտական անդրադարձ։
   Քննելով  այս  վիպակը,  դնելով  այն  կոնկրետ  հարցադրման  տակ՝  փորձել  ենք  մի  կողմից  ներկայացնել  մարդ-գիշատիչ փոխակերպումը, մյուս կողմից ընդգծել այդ փոխակերպման պատճառահետևանքայնությունը, որը  տվյալ դեպքում դառնում է պատերազմը։
  Եվ հետաքրքիր է, թե ինչպես է հեղինակը ներկայացնում ոչ միայն պատերազմական  իրավիճակով  պայմանավորված  գործողությունների  մեջ  հայտնված  մարդու  դիմագիծը,  այլև  ընդհանրացնում  է  մարդուն,  որի  փոխակերպումը  գիշատչի  մարդուն  բնորոշ  հատկանիշ  է։
   Հետևաբար  փորձել  ենք  ներկայացնել, թե ինչպես է տեղի ունենում մարդ-գիշատիչ փոխակերպումը։
