ԹԱՆԳԱՐԱՆԱԿԱՆ URԲՈՍԱՇՐՈՒԹՅԱՆ THEԱՐԳԱՈՒՄԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ Թանգարանային զբոսաշրջությունը զբոսաշրջության ավանդական ուղղություն չէ:  Այն զբոսաշրջության մշակութային-ճանաչողական ուղղություններից մեկն է, ներառյալ այցելությունները թանգարաններ, պատմամշակութային արժեք ներկայացնող օբյեկտներ:   Հաշվի առնելով Հայաստանում զբոսաշրջության աճն ու դինամիկան `կանխատեսելի էր, որ Հայաստանի թանգարանները ներգրավված կլինեին այս գործընթացում` դառնալով երկրի մշակույթը, արվեստը և արհեստները, ինչու չէ `նաև ավանդական տնտեսությունը ներկայացնելու միջոց: Որպեսզի հասկանանք թանգարանի գործառույթը, ինչպես է այն ներգրավված զբոսաշրջության մեջ, ինչպես թանգարանային տուրիզմը կարող է դառնալ զբոսաշրջության առանձին ուղղություն, և, վերջապես, որո՞նք են ոլորտի զարգացման նախադրյալներն ու հեռանկարները, անհրաժեշտ է ուսումնասիրել մանրամասնորեն «թանգարանային» երեւույթը: «Թանգարանների մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ թանգարանային ֆոնդի [7] համաձայն ՝ թանգարանը (պատկերասրահ, երկրաբանական թանգարան, տուն-թանգարան, Մատենադարան, գանձարան, արգելոց թանգարան, հուշարձան-թանգարան և այլն) մշակութային կազմակերպություն է ՝ կարգավորվող հավաքածուով թանգարանային օբյեկտներ ervationուցահանդեսների կամ բացօթյա ցուցահանդեսների հնարավորությունների կազմակերպման համար համապատասխան շենքեր, իրականացնում է հետազոտական ​​գործունեություն, կոչված է ծառայել հասարակությանը և խթանել դրա զարգացումը, մատչելի է հասարակության համար և իրականացնում է այլ գործառույթներ:  Հայաստանում թանգարանների զարգացման պատմության համառոտ ակնարկը կարող է օգտագործվել թանգարանային զբոսաշրջության համապարփակ ուսումնասիրության համար:  Այն թույլ է տալիս գնահատել թանգարանների ցուցանմուշների արժեքը, որոնք եզակի են իրենց տեսակի մեջ, կամ զբոսաշրջության համար գրավիչ թանգարանների ուսումնասիրությունը: Հայաստանում շատ թանգարանների միջոցների մեծ մասը ստացվել է հին հայկական բնակավայրերի, հեթանոսական տաճարների մնացորդների պեղումներից, ուստի հետազոտողները այն համեմատել են բացօթյա թանգարանի հետ:  Հեթանոսական ժամանակներից հեթանոսական աստվածների տաճարներն ունեցել են «թանգարանային գործառույթ»:   Միջնադարյան Հայաստանի «թանգարանները» բաժանվել էին երեք տարբեր կատեգորիաների ՝ արքայական, կառավարական տներ և եկեղեցի [1, 21]:   «Եկեղեցական թանգարանների» ի հայտ գալը և դրանց կատարած գործառույթները կապված էին եկեղեցիների ավանդների հետ, որոնց մեջ պահվում էին եկեղեցական թանկարժեք հագուստներ, ոսկե-արծաթե սպասք, արծաթե-մագաղաթյա ձեռագրեր և այլ իրեր:   Նրանցից ոմանք դարձան ձեռագրեր և մատենադարան:  Իսկ վանքերը կամ վանական համալիրները (Սանահինի վանք, Հաղպատ, Հավուց թառ) ունեին հատուկ այդ նպատակով կառուցված գանձեր, որոնցում պահվում էր եկեղեցու հարստությունը:  Նոր ժամանակներում առաջին հայկական թանգարանը Անդրկովկասում հիմնադրել է Խ. Աբովյանի կողմից, ով 1846 թվականին Երեւանի գավառական դպրոցից ստեղծեց այսպես կոչված «Հայոց հնությունների կաբինետ» [1, 24]:  Հայաստանի միջնադարյան թանգարաններից մեկը Էջմիածնի հայտնի եկեղեցու թանգարանն էր (15-րդ դարի կեսեր) 1: Timeամանակի ընթացքում պարզ դարձավ, որ անհրաժեշտ է ստեղծել թանգարաններ, որոնք առավելագույնս արտացոլեն մարդկանց պատմական անցյալը, կյանքը, մշակույթը և սովորույթները, որոնք եկեղեցու թանգարանները չէին կարող ապահովել:   Այդ նպատակով Մ.Խրիմյանը Էջմիածնում հիմնեց թանգարան ՝ պատմահնագիտական-ազգագրական բաժանմունքներով, որը պետականացվեց 1920-ին, իսկ 1930-ին: Նրա ունեցվածքը հանձնվեց Հայաստանի մշակութային-պատմական թանգարանին `հիմքեր դնելով հիմնադրման համար: Հայաստանի պատմության թանգարանի 1 1868 թ. Էջմիածնի վրացական 4-րդ թանգարանը հիմնադրել է Գեորգի IV կաթողիկոսը, բաղկացած խորանով երեք սրահներից [2, 26]: Ուսումնասիրելով թանգարանների ստեղծման և ձևավորման պատմական աղբյուրները ՝ գալիս ենք այն եզրակացության, որ հեղինակները ներկայացրել են թանգարանների ստեղծման հիմունքները, որոնք համարվում են նախ հեթանոսական տաճարներում, ապա եկեղեցիներում ՝ դատարանում հավաքված իրերը:  Այնուամենայնիվ, դրանք «թանգարանային նմուշներ» չէին, շատ դեպքերում դրանք արտացոլում էին միայն վերջիններիս հարստությունը. թանգարանները չեն կատարել «թանգարանային գործառույթներ»:   Եվ միայն 19-րդ դարում: Լուրջ ուշադրություն է դարձվել ցուցանմուշների հավաքմանը և պահպանմանը, թանգարանները հանդես են եկել որպես տարբեր սոցիալ-մշակութային գործառույթներ իրականացնող հաստատություններ: Ըստ վիճակագրական ծառայության ՝ վերջին տասնամյակում Հայաստանում թանգարանների քանակը էապես չի փոխվել (2000 թ. ՝ 93 թանգարան, 2012 թ. ՝ 100 թանգարան), բայց 2000-ի այցելությունների ընդհանուր քանակը, դրա համեմատ, գրեթե կրկնապատկվել է ՝ 875 հազ. 1 միլիոն 950 հազ.   Սա դրական միտում է, որը ցույց է տալիս, որ զբոսաշրջային հոսքերի ավելացման հետ մեկտեղ թանգարանային հոսքերն աճել են: Հայաստանում թանգարանային զբոսաշրջության պատմությունը հին արմատներ չունի, այն ձեւավորվել է գրեթե միաժամանակ զբոսաշրջային այցելությունների հետ: Հաշվի առնելով մեծ թվով այցելությունները, սույն հոդվածի շրջանակներում կքննարկվեն հետևյալ թանգարանները. Մատենադարան, Հայաստանի պատմության թանգարան, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Ս. Փարաջանով, Հովհ. Թումանյան, Ե. Քոչարի թանգարաններ, Էրեբունի պատմահնագիտական ​​արգելոց-թանգարան, Երեւանի պատմության թանգարան, Էջմիածնի մայր տաճարի թանգարան և գանձարան: Մեծ թանգարան համարվող «Մատենադարան 1» -ը մեզ հասած 25000 հայկական ձեռագրերից պահում է 18 400-ը:   Հայաստան այցելող զբոսաշրջիկների մեծ մասը, անկախ նպատակակետի երթուղուց, այցելում է Մատենադարան:  2012 թվական: Միայն 3 ամսում Երեւանը Գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք ճանաչվելու կապակցությամբ Մատենադարան է այցելել 25,000 այցելու, որոնց մեծ մասը զբոսաշրջիկներ են:  Մատենադարանի զբոսաշրջային հոսքերը կապված են վերջինի հետ, որը գրավչության հիմնական միջոցն է:  Այցելուներն այստեղ են ՝ գիտական ​​հետազոտություններ կատարելու համար: Հայաստանի պատմության թանգարանը 2 բացվել է 1921 թվականին:   Իր տարեկան այցերի քանակով առաջատարներից մեկն է ՝ պայմանավորված իր աշխարհագրական դիրքով:   Գտնվում է մայրաքաղաքի կենտրոնում և շրջապատված հարակից սպասարկման օբյեկտներով `ապահովում է կանոնավոր այցելությունների շարք: Հայաստանի պատմության թանգարանը համագործակցում է տուրիստական ​​գործակալությունների հետ, ներկայացնում է այլ ծրագրեր տուրիստական ​​խմբերի համար:   Սա վկայում է այն փաստի մասին, որ մեր թանգարանները հաջողությամբ վերածվել են տուրիստական ​​օբյեկտի:   Դառնալով տուրիստական ​​այցելությունների օբյեկտ ՝ թանգարանները հարմարեցնում են իրենց գործունեությունը զբոսաշրջիկների կարիքներին, տեղեկատվություն տրամադրում օտար լեզուներով ՝ ուղեցույցներ, հաճախ հուշանվերներ, խորհրդանշական բացիկներ վաճառում, այցելուների համար անցկացնում են մշակութային միջոցառումներ ՝ ազգային օրհներգի և պարի հատուկ ծրագրով:  «Թանգարանների գիշեր» միջոցառման ընթացքում այցելուների թիվը գերազանցում է 6000-ը ՝ ներառյալ զբոսաշրջիկները: Հայաստանի ազգային պատկերասրահը հիմնադրվել է 1921 թվականին ՝ որպես Պետական ​​թանգարանի հինգ բաժիններից մեկը ՝ Արվեստի բաժինը:   Այստեղ պահվում են հայտնի նկարիչների գլուխգործոցներ, կազմակերպվում են տարբեր ցուցահանդեսներ և կրթական ծրագրեր:   Թանգարանի մասնաճյուղերն են Հ. Կոջոյանի և Ա. Սարգսյանի տուն-թանգարանները, Giotto ստուդիա-թանգարանը, Էջմիածնի, Հրազդանի, Ալավերդու, Սիսիանի, ermերմուկի, Մարտունու և Եղեգնաձորի պատկերասրահները, Մհեր Աբեղյանի, Մինաս Ավետիսյանի թանգարանները [6]:   Պատկերասրահը այցելուների քանակով առաջատար է իր գտնվելու վայրի շնորհիվ:   Թանգարանը կազմակերպել է ավելի քան 200 ցուցահանդես Հայաստանում և արտերկրում, տարատեսակ գիտակրթական միջոցառումներ, իրականացնում է հրատարակչական գործունեություն, 2005 թվականից ի վեր կազմակերպում է «Ազգային պատկերասրահ» ամենամյա դասական համերգը `համատեղելով արվեստը և երաժշտությունը:  Այս ամենը նպաստում է այցելությունների թվի ավելացմանը, այդ թվում ՝ զբոսաշրջիկների:  Թանգարանում կազմակերպված թեմատիկ դասախոսությունների շնորհիվ ներքին այցելությունների քանակը մեծ է: 1 1939 ՀՀ կառավարության 2006 թ. Մարտի 3-ի որոշմամբ այն վերափոխվեց գիտահետազոտական ​​ինստիտուտի, որի կողքին ստեղծվեցին 3 ոլորտներ ՝ ձեռագրերի գիտական ​​պահպանում, բնօրինակների ուսումնասիրություն և հրատարակում և թարգմանում: 2 Թանգարանն ունի շուրջ 400,000 իրերի ազգային հավաքածու ՝ հետևյալ բաժիններով. Հնագիտություն ՝ հիմնական հավաքածուի 35%, ազգագրություն ՝ 8%, դրամագիտություն ՝ 45%, փաստաթղթեր ՝ 12%: «Էրեբունի» պատմահնագիտական ​​արգելոց-թանգարանը հիմնադրվել է 1968 թ.-ին, տարեկան այցելությունների թիվը կազմում է շուրջ 13,000-16,000 մարդ:  Թանգարանը մասնակցում է արտերկրում թանգարանային ցուցանմուշների ցուցահանդեսներին:   Թանգարան այցելող օտարերկրացիների թվում կան մեծ թվով զբոսաշրջիկներ Ֆրանսիայից, Գերմանիայից, Իտալիայից և եվրոպական այլ երկրներից: Հովհ. Թումանյանի տուն-թանգարանն այն եզակիներից է, որտեղ այցելությունները երբեք չեն դադարում:  Դա պայմանավորված է նրանով, որ թանգարանը նախաձեռնում է տարբեր մշակութային և կրթական միջոցառումներ, մասնակցում է թանգարանային համաժողովների, ցուցահանդեսների արտերկրում, ինչպես նաև իրականացնում է գիտակրթական միջոցառումներ: Այնուամենայնիվ, վերջին տարիներին թանգարան այցելողների տարիքային խմբում գերակշռում է միջին տարիքի խումբը, ներառյալ դպրոցականները:  Թանգարանը հաջողությամբ համագործակցել է նաև տուրիստական ​​օպերատորների հետ (տուրօպերատոր, տուրիստական ​​գործակալ [4, հոդված 2]), որոնք մասնագիտանում են տուրիստական ​​ծառայությունների ոլորտում: E. Քոչարի թանգարանն իր համբավով գրավում է բազմաթիվ զբոսաշրջիկների:  Նշենք, որ միայն «Թանգարանային գիշեր» միջոցառման ընթացքում այցելությունների թիվը հասնում է շուրջ երեք հազարի, ներառյալ զբոսաշրջիկները: Ա.Փարաջանովի թանգարանը չի զգում այցելությունների պակաս:   Նրանց թվում մեծ է ռուս, ֆրանսիացի, գերմանացի և իտալացի զբոսաշրջիկների թիվը:   Միայն «Թանգարանային գիշեր» միջոցառման ընթացքում այցելուների թիվը հասնում է ավելի քան 5,5 հազարի: Երեւան քաղաքի թանգարաններից բացի իրենց տուրիստական ​​այցերով աչքի են ընկնում Էջմիածնի, Մայր տաճարի թանգարաններն ու գանձարանը:  Այցելությունների մեծ քանակը կապված է այն բանի հետ, որ վերջիններս ճարտարապետական ​​համալիր են կազմում Մայր տաճարի հետ; զբոսաշրջիկները, գտնվելով Հայաստանի սրտում, այցելում են թանգարան: Թանգարանի գործի ներկա վիճակի վերաբերյալ տվյալները ստացվում են յուրաքանչյուր թանգարանից տարեկան հաշվետվության տեսքով, որն ամփոփվում է ՀՀ ԱՎSS-ի կողմից:  Այնուամենայնիվ, ոչ բոլոր դեպքերում է տեղեկատվություն տրամադրվում այցելող զբոսաշրջիկների թվի, նրանց տարիքի և ազգային պատկանելության մասին, քանի որ շատ քիչ թանգարաններ դեռ շարունակում են նման մոնիտորինգ իրականացնել: Թանգարանների քանակական բաշխման ինդեքսը ըստ մարզերի և Երջանի հնարավորություն է տալիս վերլուծել թանգարանային զբոսաշրջության հոսքերը և դրանց տարածական բաշխումը (քարտեզ 1, հեղինակ ՝ Գոհար mbամբարյան):   Թանգարանների 2/3-ը գտնվում են Երեւանում, ինչը գրավում է մշակութային և ճանաչողական տուրիզմի մեծ հոսքերը:  Պարզ է դառնում, որ զբոսաշրջության, մասնավորապես թանգարանային զբոսաշրջության համար Երջանը առաջատար դիրք է զբաղեցնում հանրապետության մյուս մարզերի համեմատ:  Երեւանում գործող թանգարանները հիմնականում գտնվում են կենտրոնում, ինչը հնարավորություն է տալիս զբոսաշրջիկներին կարճ ժամանակահատվածում այցելել ավելի շատ թանգարաններ: Քարտեզ 1. ՀՀ թանգարանների քանակը 2012 թ. 2012 թ. Դրությամբ ըստ Երևան քաղաքի քարտեզի 2. ՀՀ թանգարաններ այցելությունների քանակը 2012 թ. Ներկայումս թանգարանային զբոսաշրջության ոլորտում թանգարանների գտնվելու վայրը հնարավոր պայման է: Եթե ​​թանգարանը գտնվում է տուրիստական ​​կենտրոնի կամ նպատակակետի տարածքում, ապա այն ավտոմատ կերպով ներգրավվում է զբոսաշրջության ոլորտում:  Այցելելով տուրիստական ​​նպատակակետ ՝ զբոսաշրջիկները ցանկանում են ավելի խորը ուսումնասիրել այդ երկրի մշակույթը, այցելում են թանգարաններ:  Հայաստանի դեպքում Երեւանը համարվում է տուրիստական ​​հիմնական ուղղություն, ծառայության և մատուցման ժամանակահատված, և այնտեղ գտնվող թանգարանները լրացնում են մատուցվող ծառայությունների ցանկը:   Օրինակ ՝ շատ թանգարաններ իրենց հարմար գտնվելու պատճառով ունեն մեծ թվով այցելուներ, քանի որ դրանք գտնվում են քաղաքի կենտրոնում, կացարանային հաստատություններին մոտ, տրանսպորտային խաչմերուկներում:  Նման օրինակ է Հայաստանի պատմության թանգարանը, Ազգային պատկերասրահը, Երեւանի պատմության թանգարանը: Վերջինս գտնվում է քաղաքապետարանի հարևանությամբ, այն հաճախ են այցելում օտարերկրյա հյուրեր և զբոսաշրջիկներ: Մարզերում տուրիստական ​​երթուղու ճանապարհին գտնվող թանգարանները անընդհատ այցելում են զբոսաշրջիկները, իսկ եթե դրանք հեռու են տուրիստական ​​կենտրոններից, զբոսաշրջիկների այցելությունները շատ հազվադեպ են լինում: 2000-2012 թվականները Տվյալները ցույց են տալիս, որ այցելուների թիվը շատ է փոխվել:   2000 թ. Թանգարանների այցելությունների թիվը Այսօրվա դրությամբ կար 964-200 մարդ, իսկ 2012 թ.` 1949-400 մարդ:  Երեւանի թանգարաններում թանգարան այցելուների թիվն աճել է գրեթե 2,5 անգամ:  Շիրակի, Լոռու և Վայոց Ձորի մարզերում նկատվում է թանգարանների այցելուների զգալի աճ:  Այցելուների թիվն այլ մարզերում մնացել է գրեթե նույնը (քարտեզ 2, հեղինակ ՝ Գոհար aryanամբարյան): Թանգարանների այցելությունների քանակը հիմնական ցուցանիշն է, որը ցույց է տալիս թանգարանի արդյունավետությունը, ինչպես նաև թանգարանի գրավչությունը:   Թանգարանների այցելությունների մեծ մասը կատարվում է երկրի քաղաքացիների շրջանում, կայուն միայն Հայաստանի թանգարանների մի մասում կա կայուն զբոսաշրջային հոսքեր: Այցելությունների նման աճը հիմնականում պայմանավորված է Հայաստան այցելող զբոսաշրջիկների քանակով, բնակչության մշակույթով, թանգարանների `մշակույթի կարևոր կենտրոններ համարվող մտածողության փոփոխությամբ:  Այս ամենին նպաստում են թանգարանների կողմից կազմակերպվող տարբեր միջոցառումները և անվճար այցերի տրամադրումը:  Դրանք հիմնականում իրականացվում են ամսական մեկ կամ երկու օր ՝ դպրոցականների, ուսանողների և մեծահասակների անվճար այցեր կազմակերպելով: Այս ամենից եզրակացնում ենք, որ թանգարանը, իրականացնելով գիտակրթական և մշակութային գործունեություն, աստիճանաբար հասանելի է դառնում հասարակության լայն հասարակության համար: Ուսումնասիրելով ՀՀ թանգարանային գործունեությունը, վերլուծելով առկա վիճակագրական տվյալները, արվել են հետևյալ եզրակացությունները.  Ընդգծեք գովազդի բացառիկությունը, կիրառեք նորարարություններ ՝ այն հետաքրքիր դարձնելու համար, կարճաժամկետ և երկարաժամկետ զարգացման հայեցակարգերի կարճ զարգացում թանգարանների համար [3] ՝ թանգարանները զբոսաշրջության ոլորտում ներգրավելու համար:  Սա հատկապես ճիշտ է նորաստեղծ արգելոց-թանգարանների համար 1, որոնք մասնագիտանում են ենթածրագրային հոսքեր ստանալու մեջ, և թանգարանների միջև համագործակցությունը կարելի է խոստումնալից համարել, այդ թվում ՝ արտասահմանյան, մասնակցություն տարբեր մշակութային և բարեգործական միջոցառումներին, թանգարանային համաժողովներ և հեռանկարային զբոսաշրջային ծրագիր: , Թանգարանների համագործակցություն տուրիստական ​​գործակալությունների հետ, այցերի պլանների, մշակութային այլ միջոցառումների համատեղ մշակում, անհրաժեշտ է մեծացնել զբոսաշրջիկների կողմից հաճախակի այցելվող զբոսաշրջիկների տեղեկատվական կատալոգներ, զբոսաշրջային նպատակակետի երկայնքով երթուղիներում կամ թանգարաններում գտնվող թանգարանների վերաբերյալ տեղեկատվություն: 1 Լավագույն օրինակներն են «Էրեբունի» պատմահնագիտական ​​արգելոց-թանգարանը, «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանը: Թանգարանն առաջին հերթին այդ երկրի, ապա զբոսաշրջիկների այցելության կենտրոնն է:  Ըստ այդմ, տեղի բնակչության շրջանում կարող է հետաքրքրություն առաջանալ ՝ հաշվի առնելով զբոսաշրջության սեզոնային բնույթը, ինչպես նաև զբոսաշրջային այցելությունների ոչ ինտենսիվ հոսքը:  Սա հնարավորություն կտա ապահովել ներքին զբոսաշրջիկների և այցելուների հոսքը տարվա ընթացքում: Սակայն թանգարանային ոլորտի ուսումնասիրության արդյունքում պարզվեց, որ Հայաստանում զբոսաշրջության այս ուղղությունը հնարավոր է հաջողությամբ զարգացնել, եթե պետական ​​մակարդակում իրականացվի նպատակային քաղաքականություն, ոլորտում ծառայությունների մատուցման մակարդակը `մասնագետների պակասից: լրացվում է արդյունավետ կրթությամբ:   Թանգարանները զբոսաշրջային օբյեկտ դարձնելու համար դրանք պետք է ներառվեն տուրիստական ​​տեղեկատվական կատալոգներում, իսկ տուրիստական ​​գործունեության սուբյեկտները `դրանցում ներգրավված տուրիստական ​​երթուղիներ մշակելիս և փաթեթներ առաջարկելիս:   Թանգարանային զբոսաշրջությունը մեծ ներուժ ունի `դառնալու եկամտաբեր զբոսաշրջություն, քանի որ դրա համար պակաս ֆինանսական ներդրումներ են անհրաժեշտ, բայց արդյունքն ավելի մեծ է: Գրականություն 1. Հաջոյան Ռ., Նիկողոսյան Մ., Marketingբոսաշրջության ոլորտում շուկայավարում, Երեւան 2011: 2. fաֆադարյան Կ., Հայաստանի թանգարանների պատմությունից, Հասարակական գիտությունների հանդես, թիվ 10, Երեւան, 1972: 3. ՀՀ 2014-2025 թվականների ռազմավարական հեռանկարների զարգացման ծրագիր, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2014 թվականի մարտի 27-ի N 442-Ն որոշում: 4. «Tourismբոսաշրջության ոլորտում զբոսաշրջային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքն ընդունվել է 17.12.2003 թ .: 5. Հայաստանի Հանրապետության սոցիալական կարգավիճակը 2012 թ., ԱՎSS 2012-ի տարեգիրք: 6. Հայաստանի ազգային պատկերասրահի պաշտոնական կայք, http: //www.gallery.am/hy/. 7. «Թանգարանների մասին» և «Հայաստանի Հանրապետության թանգարանային ֆոնդի մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծ, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2014 թվականի հուլիսի 31-ի №777-Ն որոշում, http: //www.gov.am/files/docs/1279.pdf. Ամալյա Նավասարդյան ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ TOԲՈՍԱՇՐՈՒԹՅԱՆ DEԱՐԳԱՈՒՄԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ Հիմնաբառեր. Թանգարան, թանգարանային զբոսաշրջություն, զբոսաշրջային նպատակակետ, դրամահավաք, նորարարություն, արգելոց-թանգարան, զբոսաշրջային երթուղի: ։

Սույն  հոդվածում  քննարկվել  են  թանգարանների  ստեղծման  և  ձևավորման  պատմական  հիմքերը,  վիճակագրական տվյալների և հետազոտությունների հիման վրա ներկայացվել են զբոսաշրջային գրավչություն ունեցող  թանգարանները, այդ տվյալների բազայով կազմվել են քարտեզներ, որոնք արտացոլում են թանգարանների տարածական  տեղաբաշխվածությունը  և  այցելությունների  թվաքանակը`  ըստ  մարզերի  և  Երևան  քաղաքի։
   Ուսումնասիրությունների  արդյունքում  բացահայտվել  են  թույլ  կողմերը  և  դրանց  լուծման  հնարավոր  ուղիները  ներկայացվել են առաջարկությունների տեսքով։
  Թանգարանային զբոսաշրջությունը Հայաստանում նախադրյալներ ունի  զարգանալու և զարգացնելու նաև հարակից ոլորտները։
