ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՐԴԻԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ԱՐԺԵՔԱՅԻՆՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸԱրդի հարափոփոխ աշխարհում նոր անկախացած պետությունները բախվել  են  բազմաբնույթ  մարտահրավերների,  ուստի  պայմանավորված  գլոբալացման և տեղեկատվահաղորդակցական տեխնոլոգիաների զարգացմամբ՝ հասարակական  կյանքում  տեղի  են  ունենում  համակարգային  փոփոխություններ.երկրները  արդիականանում  են՝  պարբերաբար  հայտնվելով  աններդաշնակսպառնալիքների  և  հատվածային  փոփոխությունների  մեջ։
   Արդյունքում  արդիականացումը հանգեցրել է ոչ թե ավանդական և համամարդկային արժեքների փոխգործակցությանը, այլ մեխանիկական «արևմտականացման»։
 Քաղաքական  արդիականացման  տեսության  արժեքային  փոփոխությունները համակարգված ուսումնասիրելու համար նախ և առաջ հարկ ենք համարումանդրադառնալ  «քաղաքական  արդիականացում»  եզրույթի  սահմանմանը,բնույթին և էությանը։
  Առհասարակ «արդիականացում» եզրույթը կիրառվում էնեղ և լայն իմաստով։
  Նեղ իմաստով նկարագրվում է ավանդական հասարակության  սոցիալ-քաղաքական  գործընթացների  անցումը  դեպի  ժամանակակից,արդյունաբերական  հասարակության։
   Ավելի  լայն  իմաստով  արդիականացումըընկալվում  է  որպես  հասարակական  զարգացման  տեսություն  և  պրակտիկա։
 Դրսևորվելով  հասարակական  կյանքի  բոլոր  ոլորտներում՝  այն  ձևավորում  էբաց  հասարակական  կառույցներ,  բարձրացնում  անհատների  սոցիալականտարբերակվածությունը և մասնագիտացումը, ինչպես նաև խմբերի, խավերի ևդասերի  սոցիալական  գործառույթները։
   Սոցիալական  ոլորտի  արդիականացման  կարևորագույն  առանձնահատկությունը  մասնավոր  և  հասարակականոլորտների  բաժանումը,  անձնական  անկախությունն  ու  գործառական  փոխադարձ կապվածությունն է։
  Տնտեսական արդիականացումը բնութագրվում է արդյունաբերական  համակարգի  զարգացմամբ՝  նոր  բարդ  տեխնոլոգիաների,  գիտական գիտելիքների և աշխատանքի բաժանման խորացմամբ, շուկայում ապրանքների, ծառայությունների և կապիտալի զարգացմամբ։
 Ներկայումս  հատուկ  ուշադրություն  է  դարձվում  հասարակական  կյանքումայնպիսի  երևույթի,  ինչպիսին  քաղաքական  արդիականացումն  է,  որի՝  որպեսհամակարգային  ամբողջության  արդյունավետությունը  պայմանավորված  էինչպես  քաղաքական  ինստիտուտների,  այնպես  էլ  կապիտալի  հումանիզացման  գործընթացով։
   Քաղաքական  արդիականացում,  քաղաքական  փոփոխություն և քաղաքական զարգացում երևույթները փոխադարձորեն լրացնում են միմյանց, սակայն հարաբերականորեն անկախ են։
  Այս անկախությունը պայմանավորված  է  արդիականացող  հասարակության  պատմական  հիշողությամբ  և  քաղաքական  զարգացման  ճգնաժամերը  ինքնուրույն  հաղթահարելու  ունակությամբ։
   Ամերիկացի  քաղաքագետ  Գ․  Ալմոնդը  (1911-2002)  քաղաքական  համակարգի  զարգացվածությունը  պայմանականորեն  բաժանեց  պարզունակի,ավանդականի և արդիականի1։
  Վերջինս բնութագրում էր ավանդական հասարակության  սոցիալ-քաղաքական  գործընթացների  անցումը  դեպի  ժամանակակից,  արդյունաբերական  հասարակության՝  ընկալվելով  որպես  հասարակականզարգացման  տեսություն և  պրակտիկա։
   Այսպիսով՝  համաշխարհային  քաղաքական  գործընթացների  կառավարման  ընդհանուր  մոդելը  ընկած  է  քաղաքականարդիականացման  տեսության  հիմքում,  ինչը  ենթադրում  է  ավանդական  հասարակությունից  անցում  դեպի  տեղեկատվական  հասարակություն։
   Վերջինս  հնարավոր է բացառապես գիտատեխնիկական առաջընթացի, սոցիալական շարժունակության,  արժեքային  համակարգերի  փոփոխության  պայմաններում՝  ենթադրելով քաղաքական ինստիտուտների, դերակատարների, նպատակների ու արժեքային համակարգի հստակեցում2։
  Այն կարելի է բնութագրել որպես հասարակության համընդհանուր, արմատական կերպափոխում։
 Տեղեկատվական  հասարակության  ցանցային  գործառումը  վկայում  է,  որարդիականացումը բազմաչափ երևույթ է և պայմանավորված հասարակությանքաղաքական  գիտակցության  մակարդակով՝  այն  կարող  է  հենվել  ինչպես  Կ.Մարքսի,  այնպես  էլ  Մ.  Վեբերի,  Է.  Դյուրկգեյմի  հայեցակարգերի  վրա։
   Ըստ  Կ.Մարքսի՝ ժամանակակից հասարակության և արդիականացման փոփոխությանհամար  նախադրյալ  է  կապիտալիզմը,  ըստ  Մ.  Վեբերի՝  մինչարդյունաբերականդարաշրջանում բողոքականությունից աճող կապիտալիզմի և ազգի ոգին, ըստԷ.  Դյուրկգեյմի՝  աշխատանքի  բաժամանումը  և  արդյունաբերականացումը։
 Հետևաբար  քաղաքական  արդիականացումը՝  որպես  քաղաքական  զարգացման  բաղկացուցիչ  մաս,  հիմնվում  է  կապիտալիզմի  զարգացման  հումանիզացիայի վրա։
  Վերջինս համարվում է արդիականության գլխավոր ինստիտուտ ևապրանքարտադրության  համակարգ,  կենտրոն,  արդիականացման  հիմնականարդյունք ու միջուկ3։
 Այսպիսով՝  արդիականացումը  որպես  գիտաճյուղ  զարգացել  է  20-րդ  դարի50-ականների  վերջերին  ԱՄՆ-ոմ,  որին  առաջին  անգամ  անդրադարձ  կատարեցին ամերիկացի քաղաքագետներ Գ․ Ալմոնդը, Դ․ Պաոելը, Լ․ Պայը, Ս․ Հանթինգթոնը, Ֆ. Ֆուկույաման, Ֆ. Զաքարիան և այլք։
  Տեսությունը առաջացավ ծառայելու զարգացող երկրների նկատմամբ արևմտյան քաղաքականությանը։
  Հետագա1 Տե՛ս Типология современных политических систем, http։
 //www.politictime.ru/potis-422-1.html։
 2 Տե՛ս Хантингтон С․, Политический порядок в меняющихся обществах, -М., Прогресс-Традиция,3  Տե՛ս  Федотова  В.  Г.,  Колпаков  В.  А,  Федотова  Н.  Н.,  Глобальный  капитализм։
   три  великиеКультурная революция, 2008, էջ 76-79։
 յում այն վերածվեց համաշխարհային գործընթացի՝ զարգացող երկրների անցումը  դեպի  ժամանակակից  արևմտյան  երկրների  ժողովրդավարության։
   Այս  փուլում այն արդիականացվող երկրներին խստորեն խորհուրդ էր տալիս մանրամասնորեն  հետևելու  արևմտյան,  մասնավորապես  ամերիկյան  օրինակին,  ընդհուպմինչև դրանց հոգևոր և նյութական սպառման չափանիշների ընդօրինակմանը։
 Այսպիսով՝  քաղաքական  արդիականացման  տեսության  առաջին  փուլումտեղի էր ունենում.•  արևմտյան օրինակով զարգացող երկրների ժողովրդավարացում (ներկայացուցչական  մարմինների  ստեղծում,  իշխանության  տարանջատում,ընտրական ինստիտուտների ներմուծում),•  արժեքային  համակարգերի  փոփոխություն  (անհատական  արժեքներիզարգացում) և իշխանության լեգիտիմացման հնարավորություն։
 Ընդհանուր առմամբ արդիականացումը ներկայացնելով որպես  զարգացման  առանձնահատուկ  ուղղություն՝  տվյալ  ժամանակի  տեսաբանները  սկսեցին  խոսել  «տեխնոլոգիական  դետերմինիզմի»  մասին։
   Նրանք  համոզվածէին,  որ  հասարակության  զարգացումը  պայմանավորված  էր  կապիտալիզմի,տնտեսության և տեխնոլոգիայի զարգացմամբ՝ կյանքի որակի և մակարդակիբարձրացման  և  սոցիալական  երկխոսության  զարգացման  նպատակով։
   Այսհամատեքստում  զարգացող  երկրները  հնարավորություն  ունեցան  հասնելուառաջադեմ  հասարակությունների  «արդիականության»  մակարդակին,  եթեբնականոն արդիականացնում են իրենց  ինքնությունը,  գիտակցված  հրաժարվում են մարգինալ կամ գունավոր հեղափոխություններից։
  Արդյունքում ապագաղութացման գործընթացը նետեց մարտահրավերներ՝ անկախանալ, բայց ևկարողանալ  ինքնակառավարվել  և  ինքնաիրացվել,  այլապես  անկախացածպետությունները ընկնում են քաղաքական զարգացման ճգնաժամերի մեջ։
 Այսպիսով՝  արդիականացման  տեսության  առաջին  փուլի  հիմնական  հատկանիշները և՛ եվրոպացենտրիզմն էր, և՛ ամերիկացենտրիզմը։
  Արդիականացմաննման ընկալումը ստացավ «արևմտականացում» (վեստերնիզացիա) անվանումը։
  Սակայն այս փուլում, պայմանավորված ինքնության ճգնաժամով, արդիականացման  գործընթացը  «երրորդ  աշխարհի»  երկրների  համար  ձախողվեց։
   Աֆրոասիական  և  լատինաամերիկյան  արդիականացման  մոդելները  ցույց  տվեցին,որ  իրականում  ավանդական,  սոցիալական  կառույցների  և  մտածելակերպերիբախումները  հանգեցնում  են  պաշտոնյաների  կոռումպացման,  բյուրոկրատիայիկամայականության, բնակչության աղքատության աճի, հետևաբար՝ հասարակությունում սոցիալական լարվածության աճին։
 1970-1980-ական  թվականներին  քաղաքական  արդիականացման  տեսաբանները գտան, որ պահպանելով առաջնային չափանիշները՝ շեշտը պետք է դնելազգային  միասնական  ձևի  իրականացման  վրա։
   Անցուման  և  կերպափոխմանգործընթացները  պայմանավորված  էին  սոցիալ-մշակութային  գործոններով  (անհատի տեսակը, ազգային բնույթը, համընդհանուր նորմերի ընդունման աստիճանը,  քաղաքական  զարգացման նպատակը)։
   Ուստի արդիականացումը  կարող  էրիրականացվել  միայն  սոցիալական  շերտերի  արժեքային  կողմնորոշումների  փոփոխության  և  հասարակության  քաղաքական  մշակույթի  անընդհատ  զարգացման պայմաններում։
 1970 թվականին Ի. Վալերստայնը, հանդես գալով «Աշխարհակարգ» աշխատությամբ, սահմանեց, որ պետության արդի ընկալման կերպը կարելի է թվագրել1648  թվականի  Վեստ ֆալյան  հաշտության  շրջանից  (Վեստֆալյան  աշխարհակարգ)4։
  Այդ ժամանակաշրջանում ավանդական հասարակությանը փոխարինումէր  արդյունաբերականը,  որի  համատեքստում  արդիականացման  գործընթացըռացիոնալացնում է «ազգ», «ազգային պետություն» և «ազգային ինքնություն»եզրույթները։
  Նման գործընթացների արդյունքում տեղաշարժվում, խախտվում ևվերարժևորվում  էին  նախկին  «սահմաններն»  ու  «տարածքները»։
   Ավանդականժողովուրդներին  և  պետություններին  փոխարինելու  էին  գալիս  արդիական  ազգերն ու ազգային պետությունները։
 Արդիականացման այս փուլը նշանավորվեց նաև համաշխարհային փոփոխություններով, որոնք, ըստ էության, հիմնովին փոխեցին կապիտալիզմի՝ արդիականացման  հիմնական  գործոնի,  մասին  պատկերացումները։
   Վերոհիշյալփոփոխություններն էին՝•  գլոբալացումը, որը հնարավորություն տվեց ինչպես արևմտյան, այնպեսէլ  ոչ  արևմտյան  կապիտալիզմի  տարաբնույթ  տեսակները  միավորելումեկ ընդհանուր տնտեսական համակարգի մեջ,•  աշխատանքային բնույթի և մոտիվացիայի փոփոխությունները Արևմուտքում,•  ռացիոնալացումը՝ որպես նոր կապիտալիզացվող ազգերի, պետությունների դերի բարձրացման հատկանիշ,•  արդիականացման գործընթացում մշակույթի և քաղաքակրթության ազդեցությունը և տարբեր երկրներում կապիտալիզմի ձևավորումը5։
 1980-ական  թվականներից  սկսած՝  տեսաբանները  (Ա.  Թուրեն,  Ս.  Հանթինգթոն,  Շ.  Էյզենշտադ)  սկսեցին  խոսել  արդիականացման  երրորդ  փուլիմասին, ըստ որի՝ արդիականացումը չի սահմանափակվում զուտ տնտեսականմոտեցումներով  (մարդկային  և  բնական  ռեսուրսներ,  կապիտալի  կուտակում,նորագույն տեխնոլոգիաներ), այլ առկա են նաև քաղաքակրթական գործոններ(աշխարհաքաղաքական,  սոցիալական,  մշակութային),  ինչը  վկայում  է  արդիականացման սոցիալ-մշակութային բնույթի մասին։
  Այս փուլում արդեն հաղթահարվեց  եվրոպացենտրիզմը  և  առաջ  եկավ  այլ  երկրներում  արևմտյանզարգացման մոդելի մեխանիկական անցման անհնարինությունը։
  Սույն հայե4  Տե՛ս  Валлерстайн  И.,  Анализ  миравых  систем  и  ситуация  в  современном  мире,  СПб.,5  Տե՛ս  Федотова  В.  Г.,  Колпаков  В.  А.,  Федотова  Н.  Н.,  Глобальный  капитализм։
   три  великиеցակարգը չէր մերժում սոցիալական և քաղաքական զարգացման համընդհանրությունը,  այլ  զուգորդվում  էր  առանձնահատկություններով,  որոնց  սինթեզըդիտարկվում  էր  որպես  արդիականացման  հաջող  գործընթաց։
   Ուստի  արդիականացումը ինքնազարգացման գործընթաց է՝ պայմանավորված ոչ միայնկառավարող  էլիտայի,  այլ  նաև  օբյեկտիվ  հանգամանքների  և  հասարակության անդամների վարքաբանությամբ6։
 Արդիականացման  հայեցակարգը  ենթադրում  էր  մշակույթի  և  ավանդույթիարմատական  կերպափոխումներ։
   Անգլիացի  սոցիոլոգ  Է.  Գիդդենսը  համոզվածէր,  որ  արդիականացման  հայեցակարգը  առաջարկում  էր  անհատների  և  հասարակության  նոր  ինքնություն  և  սեփական  ավանդույթներից  հրաժարում։
   Ուստիպայմանավորված  գլոբալացման  գործընթացներով  և  համաշխարհային  քաղաքականության  ակտիվացմամբ՝  հետզհետե  անորոշ  էին  դառնում  ազգային  պետության  մեկնաբանությունները,  ու  կերպափոխվում  էին  ժամանակի  և  տարածության ընկալումները։
  Տարածությունը զրկվել էր իր մշակութային, պատմական,աշխարհագրական  նշանակությունից։
   Համաշխարհայնացման  պայմաններումպետության  և ազգի  ներքին  ու արտաքին  սահմանների  զատորոշումը  կորցնումէր  իր  նախկին  իմաստը։
   Այսպիսով՝  քաղաքական  արդիականացման  արդեն  երրորդ  փուլը  ենթադրում  էր  արդիականացման  այնպիսի  գործընթաց,  որտեղ  հասարակությունը գիտակցաբար ձգտում էր իրականացնել բարեփոխումներ ոչ թեզարգացած  երկրների  փորձի  կրկնօրինակման,  այլ  տվյալ  հասարակության  համար  համընդհանուր  քաղաքական  արժեքների  և  կառույցների  համադրման  ուներդաշնակման միջոցով։
  Այն կարելի էր բնութագրել որպես ժամանակակից քաղաքական ինստիտուտների և քաղաքական կառուցվածքների ձևավորում, զարգացում ու տարածում։
 Հանրագումարելով՝ անհրաժեշտ է հասկանալ ներկայիս քաղաքական այնինստիտուտները,  որոնք  քաղաքական  ժամանակի  ընթացքում  համակարգիփոփոխվող պայմաններին ու մարտահրավերներին ապահովում են համարժեքպատասխան։
   Քաղաքական  արդիականացման  հայեցակարգը  արտացոլում  էայն գործընթացները, որոնք նպաստում են քաղաքական հարաբերություններիբարելավմանը,  քաղաքական  տարբեր  ճգնաժամերի  արդյունքում  առաջացածհակամարտությունների կարգավորմանը և կանխարգելմանը։
  Այս համատեքստում պնդում ենք, որ  ազգային պետությունը իրեն  չի սպառել, այլ, ընդհակառակը, հենց նման պետության շրջանակներում է հնարավոր կատարել ռազմավարական  նպատակադրում  և  խնդրադրում՝  իրականացնելով  բնականոն  արդիականացում։
 20-րդ  դարի  արևմտյան  քաղաքագետները  հանգեցին  այն  գաղափարին,որ  «ավանդական»  հասարակություններում  քաղաքական  բարեփոխումներիպայմանները ենթադրում են տեղային առանձնահատկությունների վերհանում6 Տե՛ս Мелешкина Е., Политический процесс։
  основные аспекты и способы анализа, -М., ИНФРА-М;և ուսումնասիրում, հակառակ դեպքում զարգացող երկրները ապրում են ոչ թեառաջընթաց,  այլ  հայտնվում  են  զարգացման  ճգնաժամերի  (ինքնության,  լեգիտիմության,  մասնակցության,  բաշխման,  ներթափանցման)  մեջ։
   Ըստ  էության`  արդիականացման  առաջին  փուլում  «երրորդ  աշխարհի  երկրները»,  մեխանիկորեն  կրկնօրինակելով  արևմտյան  ժողովրդավարացման  մոդելները,հայտնվեցին զարգացման ճգնաժամերում։
  Ուստի քաղաքական զարգացումը ենթադրում է ոչ միայն արևմտյան ժողովրդավար արժեքների արդիականացում, այլնաև ադապտացիա, սոցիալ-մշակութային և էթնոազգային արժեքների զուգամիտում՝ ինքնության, սեփական «ես»-ի, պատմական հիշողության պահպանման, լեգիտիմության,  մասնակցային  ժողովրդավարության  ապահովման  և  բնականոնարդականացման  նպատակով։
   Այստեղ  անհատականությունը  հասարակությանզարգացման համար ընկալվում է և՛ որպես միջոց, և՛ որպես նպատակ։
  Հետևաբար կառավարող էլիտան՝ որպես արդիականացման դերակատար, հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում անհատի համար պետք է ապահովի բազմակողմանի ընտրություն։
 Ըստ  արդիականացման  գործընթացի  արագության՝  քաղաքական  արդիականացման  ժամանակակից  տեսաբանները  առանձնացնում  են  արդիականացման երկու տեսակ։
 Կառավարող  էլիտան,  ունենալով  կարևորագույն  դեր  քաղաքական  զարգացման  գործընթացում,  պատասխանատվություն  է  կրում  հասարակությանբնականոն  արդիականացման  համար։
   Ուստի  «վազող  արդիականացման»մոդելը  որդեգրած  երկրները,  օգտվելով  արդիականացման  գործընթացները«յուրացրած»  երկրների  օգնությունից,  տարատեսակ  մեթոդներով  (քաղաքական  ամբողջատիրական  վարչակարգերի  արագ  ժողովրդավարացմամբ)  փորձում  են  արագացնել  սեփական  զարգացումը,  ինչի  արդյունքում  հասարակությունը  ոչ  միայն  չի  զարգանում,  այլ  նաև  հանգում  է  փակուղային  արդիականացման։
  Արդիականացման մարտահրավերներին արդյունավետ պատասխանելու և քաղաքական զարգացման չափանիշները տալու համար` Գ. Ալմոնդը ևԼ.  Պայը  առաջ  են  քաշում  քաղաքական  արդիականացման  գործառական  մոտեցման երեք գործընթաց.•  կառուցվածքային  տարբերակում  –  քաղաքական  համակարգի  բաղադրիչների թվի աճ և դրանց գործառույթների մասնագիտացում, ավանդական  հասարակություններում  առանձին  իշխանական  աստիճանականհամակարգի ձևավորում, «Վազող» կամ երկրորդային քաղաքական արդիականացում – ձևավորվելով և տարածվելով ավելի  «հետամնաց»  երկրներում  ու  տարածաշրջաններում  (Լատինական  Ամերիկա,  Ռուսաստան,Ասիա, Աֆրիկա  և այլն)՝  այն,  պայմանավորված քաղաքականապես արդիականացված հարևաներկրների  անընդհատ  աճող  ազդեցությամբ,  ի  վերջո  հանգեցրեց  արևմտյան  քաղաքական  ինստիտուտների  հետ  վերջիններիս  արդիականացման  անհամապատասխանությանը։
   Այս  ամենըստիպեց «հետամնաց» երկրներին արագացնել արդիականացման սեփական գործընթացները։
 •  համակարգի ադապտացիան փոփոխվող պայմաններին – բարձրացնելքաղաքական  համակարգի  ինքնանորացման  գործընթացը,  համախմբելսոցիալական ռեսուրսները հանուն սոցիալական հակամարտություններիկանխման, մեղմացման, հասարակական կարգի պահպանման, •  մասնակցային ժողովրդավարության զարգացում և հավասարությանմթնոլորտի ձևավորում7։
 Ռ․ Դալը՝ քաղաքական արդիականցումը դիտարկելով որպես ժողովրդավարացման  գործոն,  կարևորում  է  քաղաքական  գործընթացներում  ժողովրդի  ներգրավվածության աստիճանը և էլիտաների անկախ, բաց մրցակցային միջավայրիապահովումը։
   Այն,  ենթադրելով  մարդու  իրավունքների  համապատասխանություն, իշխանության կազմակերպման պլյոարիստական համակարգ, կոնսենսուս,սահմանում է առաջնահերթություններ՝ կենտրոնանալով քաղաքական կայունության վրա։
  Զարգացած և ժողովրդավար հասարակության կերտման համար նաառանձնացնում է յոթ պայման՝ քաղաքական բարեփոխումների պատմական հաջորդականություն, քաղաքական իշխանության համակենտրոնացման աստիճան,սոցիալ-տնտեսական  զարգացման  մակարդակ,  «հավասարություն-անհավասարություն» հարաբերությունների էություն, ենթամշակութային տարբերոթյուններիտեսակ,  արտաքին  միջամտություն,  քաղաքական  առաջնորդի  գաղափարականհամոզմունքների  բնույթ։
   Նա,  դիտարկելով  ժողովրդավարությունը,  որպես  բնականոն քաղաքական արդիակացման երաշխիք կարևորում է պլյուրալիստականարժեքները՝ կառավարող էլիտային տալով պոլիարխիկ բնույթ։
 Այսպիսով՝ քաղաքական արդիականացման վերջնական արդյունքը քաղաքական կայուն համակարգի ձևավորումն է, սակայն տեսության տարբեր ուղղությունների  ներկայացուցիչներ  այդ  արդյունքներին  տալիս  են  տարբեր  գնահատականներ։
   Օրինակ՝  ազատական  հայեցակարգի  հիմնադիրները  (Ռ.  Դալ,  Գ.Ալմոնդ,  Լ.  Պայ)  քաղաքական  արդիականացման  հաջողությունը  պայմանավորում էին հասարակության բնակչության լայն զանգվածի մասնակցությամբ, քաղաքական  էլիտաների ազատ մրցակցային պայմանների ստեղծմամբ։
   Սակայն,երբ  էլիտայի  բարձր  մրցակցության  պայմաններում  բնակչությունն  ունի  մասնակցության ցածր ակտիվություն, ապա մեծանում է ավտորիտար վարչակարգիստեղծման  հավանականությունը։
   Վերջինս  կարող  է  հանգեցնել  ժողովրդի  քաղաքական ակտիվության անկման և էլիտայի մրցակցության մակարդակի նվազեցման, որի արդյունքում առաջ է գալիս քաոսային իրավիճակի և քաղաքականհամակարգի անկման վտանգը8։
 Նշված  համատեքստում  կարևորվում  են  ՀՀ  կառավարող  էլիտայի  կերպափոխման  գործընթացները  անցում-համախմբում  հայեցակարգի  գործառնմանշրջանակներում։
   Ուստի  ՀՀ  կառավարող  էլիտայի՝  որպես  քաղաքական  ար7  Տե՛ս  Политическая  модернизация,  http։
 //all-politologija.ru/knigi/politologiya-uchebnoe-posobie-dlya8 Տե՛ս Ланцов С. А., Ланко И. С., Общие закономерности модернизации и ее специфика в России истранах Восточной Азии, http։
 //www.politex.info/content/view/87/30/։
 դիականացման դերակատարի ուսումնասիրման արդիականությունը պայմանավորված  է  գծայինից  դեպի  բազմավեկտոր  զարգացման  հրամայականներով։
 «Առաջին  սերնդի»  ժողովրդավարների  կատարած  գծային  բարեփոխումներովպայմանավորված՝ հայ հասարակությունը ընկղմվել է քաղաքական զարգացմանճգնաժամերի  մեջ։
   Ձևավորված  մենաշնորհային  հարաբերությունները  հանգեցրել են ոչ միայն քաղաքացիների օտարվածության, այլ նաև կառավարող էլիտայինկատմամբ  վստահության  պակասի։
   Ստեղծված  իրավիճակը,  ըստ  էության,սպառնալիք  է  կառավարող  էլիտայի  կողմից  իրականացվող  փոփոխություններիև արդյունքի կառավարման համար։
 Կատարված աշխատանքը թույլ է տալիս հանգել հետևյալ եզրակացությունների.1.  Քաղաքական  համակարգի  արդիականացման  գործընթացում  հանդեսեկող կառավարող էլիտան պետք է.•  գիտակցի  հայ  հասարակությունում  ժողովրդավարության  արժեքների  ևբնականոն  արդիականացման  անհրաժեշտությունը՝  հանուն  ինքնիշխանության,  սեփական  հասարակության  անվտանգության  պահպանման,քաղաքական  զարգացման  ճգնաժամերից  խուսափման  և  սոցիալական,իրավական պետության կայացման,•  արդի գլոբալ դարաշրջանում պահպանի սեփական ազգային արժեքները՝զուգամիտելով  համամարդկային  արժեքների  և  միջազգային  նորմերիհետ, •  հասարակության  բնականոն  արդիականացման  ապահովման  պայմաններում զարգացնի համագործակցության մշակույթ։
 2.  Ներկայումս  քաղաքական  էլիտան՝  որպես  կառավարման  ընտրանուբաղկացուցիչ մաս, ըստ էության, քաղաքական համակարգում հայտնվել է մենաշնորհային դիրքում՝ ինչը հակասում է ոչ միայն պոլիարխիկ ընտրանու, այլնաև ժողովրդավարացման և անցում-համախմբում հարացույցի ապահովմանսկզբունքներին։
  Ուստի վերջիններիս ապահովումը հնարավոր է բացառապեստնտեսական,  քաղաքական,  ռազմական,  ռազմավարական  և  մշակութայինէլիտար  խմբերի  փոխգործակցության,  փոխհամաձայնության  և  իրական  դիսկուրսի ապահովման պայմաններում։
 3.  Որպես քաղաքական արդիականացման և հասարակության կերպափոխման  գլխավոր  դերակատար՝  կառավարող  ընտրանին,  պոլիարխիկ  հասարկության ձևավորման և կայացման համար ենթադրում է մեծածավալ ինստիտուտների կայացում և իրատես քաղաքական օրակարգի ապահովում։
  Այս նպատակովկառավարող էլիտան պետք է փոխգործակցի նաև ընդդիմադիր էլիտար խմբերիհետ։
   Ուստի  կառավարող  վերնախավի  ընդունման  և  լեգիտիմության  ապահովման համար ընդդիմադիր էլիտաները պետք է լինեն լսելի և ներգրավված քաղաքական կուրսի մշակման գործընթացներում։
 4.  ՀՀ ժողովրդավարական անցման պայմաններում քաղաքական և քաղաքացիական մշակույթի հաստատումը ենթադրում է լեգիտիմության ձգտող կառավարող ընտրանու առկայություն, որի համար որոշիչ են հասարակական գիտակցությունում  հոգնականության  արժեքների  ներդրումը  և  ազգային-ազատականարժեքների զուգամիտման ապահովումը։
 Ջուլիետա ՆիկողոսյանՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՐԴԻԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ԱՐԺԵՔԱՅԻՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸԲանալի բառեր՝ քաղաքական արդիականացում, զարգացում, կառավարող էլիտա, անցումային հասարակություն, ժողովրդավարություն, պոլիարխիաԱմփոփում։

Արդիականացումը տեղի է ունենում հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում, մասնավորապես  հասարակական  ոլորտում  այն  դրսևորվում  է՝  ձևավորելով  բաց  հասարակական  կառուցվածքներ։
   Դիտարկելով  համաշխարհային  հանրությունը  որպես  համակարգային ամբողջություն՝ պետք է նշել, որ այն անընդհատ գտնվում է քաղաքական արդիականացման  գործընթացի  մեջ։
   Ժամանակակից  աշխարհը,  պայմանավորված  հետխորհրդային  տարածությունում  տեղի  ունեցած  փոփոխություններով  և  համաշխարհային  քաղաքական  նոր  համակարգի  ժողովրդավարացման  գործընթացներով,  թևակոխել  է  քաղաքական  արդիականացման  որակապես  նոր  փուլ։
   Հետխորհրդային  տարածություններում,  պայմանավորված կառավարող էլիտայի որպիսությամբ, քաղաքական արդիականացումն ու զարգացումը ժամանակային կտրվածքով կարող են տարբեր դրսևորումներ ունենալ՝ հանգեցնելով  արժեքային փոփոխությունների։
