Հետազոտության արդիականությունը:   Լեռնային երկրներում զբոսաշրջության զարգացման, ինչպես նաև ենթակառուցվածքների կառուցման համար անհրաժեշտ է վերլուծել ծավալային տվյալները, մասնավորապես ռելիեֆի խորը և հորիզոնական մասնատումը:   Նման վերլուծությունը թույլ կտա ոչ միայն գնահատել հանրապետության հյուսիսային շրջաններում (Շիրակ, Լոռի, Տավուշ) զբոսաշրջության զարգացման հնարավորությունները, այլև նախանշել այդ ճյուղի զարգացման հեռանկարները: Հետազոտական ​​նյութեր և մեթոդաբանություն:   Ուսումնասիրվող տարածքի մասնատման խորությունը և մասնատման խտությունները հաշվարկելու և քարտեզագրելու համար օգտագործվել է ArcGIS 10.2 ծրագրային համակարգը: 1 Հետազոտությունն իրականացվել է Համալսարանի կողմից տրամադրված ֆինանսական աջակցությամբ ՝ «GSPI 01-SCI-2017» գիտական ​​թեմայի շրջանակներում: Ուսումնասիրված տարածքի ռելիեֆի թվային մոդելը ծառայել է որպես բազային տարածք նշված ցուցանիշների հաշվարկման համար 1: 100000 մասշտաբով: Մասնատման խորությունների քարտեզ:   Ինչպես հայտնի է, տարածքի խորությունը ցուցանիշ է, որը հրապարակի տարածքն է: կմ-ի ռելիեֆի ամենաբարձր և ամենացածր կետերի տարբերությունն է:   ArcGIS10.2 ծրագրաշարի միջավայրը չունի այս ցուցանիշի ուղղակի հաշվարկման համար անհրաժեշտ գործիքներ:   Այդ պատճառով անհրաժեշտություն առաջացավ մշակել գործողությունների անհրաժեշտ հաջորդականությունը ArcGIS ծրագրային միջավայրում `օգտագործելով առկա գործիքակազմերը` ZonalStatistics, Math, Conversion, Interpolation գործիքակազմերի տեսքով, որի ընթացքում կատարվել են բոլոր անհրաժեշտ հաշվարկները:   Ստացված արդյունքը ենթադրելով IDW- ի ինտերպոլացիայի մեթոդով, ստացվեց Հյուսիսային Հայաստանի տարածքի ռելիեֆ-բաժանման խորությունների քարտեզը (Շիրակ, Լոռի, Տավուշ): Պառակտման խտությունների քարտեզ:   Տարածքի բաժանման խտությունն արտահայտվում է միավորներով քառակուսի մակերեսով ընդհանուր էրոզիայի ցանցի երկարության արժեքը կմ տարածքում:   Ինդեքսը և քարտեզագրումը հաշվարկելու համար օգտագործվել է «Տարածական վերլուծաբան» գործիքակազմը:   Ուսումնասիրվող տարածքի և էրոզիայի ցանցի թվային ռելիեֆի մոդելի հիման վրա հաշվարկվել են մասնատման խտության արժեքները: Հետազոտությունն իրականացնելիս մենք օգտագործել ենք Յու. A. Antiptsia [1] և VI Anisimova- ի կողմից առաջարկված մեթոդաբանական դրույթներից մեկը [2]: Հետազոտության արդյունքները.   Մեր կողմից ձևավորված Հյուսիսային Հայաստանի մասշտաբային մասշտաբները (1. 100000) քարտեզի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ տարածաշրջանը բնութագրվում է անհամաչափ մասնատվածությամբ:   Ավելի մեծ մասնատում է նկատվում հյուսիսարևելյան շրջաններում, որտեղ գերակշռում են ծալքավոր և ծալքավոր լեռնային կառույցները: Համեմատաբար թույլ մասնատվածություն է նկատվում ուսումնասիրվող տարածքի արևմտյան շրջաններում, մասնավորապես ՝ Շիրակի մարզում, ինչը պայմանավորված է հրաբխային ռելիեֆի գերակշռությամբ: Թվային քարտեզի (No 1) Աղյուսակ 1-ի տվյալների համադրությունը ցույց է տալիս, որ ավելի քան 1000 մ խորություն ունեցող տարածքները զբաղեցնում են Լոռու մարզի ամենամեծ տարածքները (273 կմ 2), ինչը կազմում է ընդհանուր տարածքի 7,2% -ը: Մարզը   Տավուշիմարզի համար նույն ցուցանիշը համապատասխանաբար 239 կմ և 8.8% է: Ի տարբերություն Լոռու և Տավուշի, Շիրակի մարզում 1000 մ-ից ավելի խորը բաժանման տարածքներ չկան: Նկար. 1 Հյուսիսային Հայաստանի խորը մասնատվածության քարտեզ-սխեման: 1 Մարց գետի գեղատեսիլ հովիտն առանձնանում է իր խորը բաժանումով:  Վերջինս ձգվում է 29 կմ:  Գրեթե ամբողջությամբ անտառապատ է:  Այն շատ վայրերում ստեղծում է գեղեցիկ լանդշաֆտներ, ինչը լավ նախադրյալ է զբոսաշրջային երթուղիների համար: Ուսումնասիրված տարածքում խորը մասնատվածությամբ առանձնանում են Աղստի, Գետիկ գետի ավազանի միջին հոսքը, ինչպես նաև Ձորագետ և Փամբակ գետերի միջին հոսանքների ավազանները:  Բոլոր նշված տարածքներում խորը մասնատվածության պատճառով առաջացել են գեղեցիկ լանդշաֆտներ և բնապատկերներ: Ռելիեֆի խորը մասնատումը էապես ազդում է հանգստի գործունեության վրա:   Այն ապահովում է լանդշաֆտի բազմազանությունը, համայնապատկերի տեսանելիությունը:   Խորը խորը մասնատվածությունն ապահովում է գեղեցիկ տեսարաններ, որոնք բարձր են գնահատում զբոսաշրջիկները:   Խորը մասնատվածության պատճառով տարածքի թափանցելիությունն ու մատչելիությունը: 1 Սկզբնական քարտեզի մասշտաբներ 1. 100000 է: Նկար. 2. Հյուսիսային Հայաստանի խորը մասնատվածության քարտեզ-սխեման: 1 Հետազոտության ընթացքում մանրակրկիտ ուսումնասիրվել է ռելիեֆի մեկ այլ ձևաբանական ցուցանիշ ՝ հորիզոնական մասնատումը: Մեր կողմից կազմված քարտեզի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հորիզոնական մասնատումը անմիջական կապ ունի ռելիեֆի ծագումնաբանական առանձնահատկության հետ:  Միջլեռնային խորքերը Հրաբխային սարահարթերը բնութագրվում են համեմատաբար ցածր մասնատվածության խտությամբ (մինչև 0,4), իսկ հովիտները չեն գերազանցում 0,2-ը:  Մեկ հովիտը կամ կիրճը զբաղեցնում է ավելի քան 10 կմ 2 տարածք: Աղյուսակ 1. Հյուսիսային Հայաստանի տարածքի ռելիեֆի խտության ցուցանիշները: Պառակտման խտությունը, կմ / քառ. Կմ: Occբաղեցված տարածք (քառ. Կմ) ՇԻՐԱԿ iedբաղեցված տարածք (քառ. Կմ) ԼՈՐԻIZ upբաղեցված տարածք (քառ. Կմ) ՏԱՎՈՒՇՀկմ 2 կմ 2 կմ 2 Kmբաղեցված ընդհանուր տարածքը հետազոտված տարածքում 21 կմ Քարտեզի բնօրինակ սանդղակ 1: 100000 է: Ընդհանուր առմամբ, գեոմորֆոլոգիական ցուցանիշների հանգստի միջեւ կապը արտահայտվում է տարբեր ձևերով:  Տարբեր բարձունքների լեռնային համակարգերի առկայությունը թույլ է տալիս իրականացնել տարբեր տեսակի զբոսաշրջային երթուղիներ:   Կտրվածքի խորության և խտության ցուցանիշները ցույց են տալիս երթուղիների բարդության աստիճանը:   Ընդհանուր առմամբ, մասնատված տեղանքը բարենպաստ է հանգստի և զբոսաշրջության տարբեր տեսակների համար:  Այն մեծ գեղագիտական ​​հաճույք է պատճառում նրանց, ովքեր նախընտրում են գեղատեսիլ և գեղագիտական ​​երթուղիները: Աղյուսակ 2. Հայաստանի հյուսիսային ռելիեֆի Masnatmankhorutyan tsutsanishnereMasnatmankhorutyune, movZbaghetsratsmakerese (քառ. Կմ) SHIRAKkm 2 կմ 2 Zbaghetsratsmakerese (քառ. Կմ) LORIZbaghetsratsmakerese (քառ. Կմ) TAVUSHkmk գնահատում ըստ երեք մարզերի (Շիրակ, Լոռի, Տավուշ):  Խոր մասնատվածության ցուցանիշները, որոնք անբարենպաստ են զբոսաշրջության, մասնավորապես կանոնավոր ճանապարհների համար, Շիրակի մարզում զբաղեցնում են 1311 կմ 2, ինչը կազմում է մարզի ընդհանուր տարածքի 48% -ը:   Ի տարբերություն զբոսաշրջության, մարզի տարածքն առավել բարենպաստ է բժշկական և առողջարարական հանգստի համար:   Խորը մասնատվածության նույն ցուցանիշը (մինչև 300 մ) առավել բարենպաստ է բժշկական և առողջական հանգստի կազմակերպման համար: Աղյուսակ 3. Ձևաբանական ցուցանիշների ռեկրեացիոն գնահատման սանդղակ: Ուղղահայաց բեկորներ Հորիզոնական հանգիստ (մ) Ֆրագմենտացիոն հանգիստ ourբոսաշրջություն (կմ) Ֆիթնես վարկանիշ Ավելի քան 800-ից 6 300-ը Ավելի քան 6-ից բարենպաստ բարենպաստ Շահավետ և 300-ից ավելի 800-ից և 2-ը առավել օգտակար զբոսաշրջության համար առավել լավն են   Բաժանման խտությունը գնահատվում է նույն սկզբունքով: Ուսումնասիրված տարածքի ռելիեֆի զբոսաշրջության գնահատման ցուցանիշները ներկայացված են Աղյուսակ 4-ում: Աղյուսակի տվյալները ցույց են տալիս, որ Հյուսիսային Հայաստանի տարածքը հիմնականում բարենպաստ է ինչպես հանգստի, այնպես էլ էլեկտրոնային տուրիզմի տարբեր ձևերի զարգացման համար:   Ավելին, կարելի է նկատել, որ խորը մասնատվածության տվյալները հակադարձ համամասնական են հանգստի և զբոսաշրջության համար:  Այլ կերպ ասած, այն ցուցանիշները, որոնք անբարենպաստ են ռեկրեացիոն զբոսաշրջության համար:   Այս հանգամանքը կարևոր է, քանի որ այն թույլ է տալիս զարգացնել հանգստի և զբոսաշրջության մի քանի տեսակներ նույն տարածքում: Աղյուսակ 4. Հյուսիսային Հայաստանի տարածքի ռելիեֆ-մորֆոմետրիկ ցուցանիշների ռեկրեացիոն-զբոսաշրջության գնահատման արդյունքներ: Ուղղահայաց հորիզոնական բեկում (մ) մասնատվածություն Հանգիստ 1 տուրիզմ 2 LTTLLTR (կմ) Մասնատման խտության նման ցուցանիշները նորմալ են, քանի որ խիստ մասնատված լեռնային տեղանքի պայմաններում անցումը դժվարանում է, արձակուրդների և զբոսաշրջիկների տեղափոխումը, ենթակառուցվածքների, այդ թվում ճանապարհների կառուցումը, շահագործումը և զարգացումը:   Նշված բոլոր գործոններն ուղղակիորեն պայմանավորված են ռելիեֆի հորիզոնական մասնատմամբ: Եզրակացություններ  Ամփոփելով կատարված աշխատանքը ՝ մենք ներկայացնում ենք որոշակի եզրակացություններ .1. Ռելիեֆը հզոր գործոն է հանգստի և զբոսաշրջության զարգացման համար:  Դա կարող է և՛ խթանել, և՛ սահմանափակել այդ ճյուղերի զարգացումը: 2. tourismբոսաշրջության տարբեր ձևերի, ինչպես նաև ենթակառուցվածքների զարգացումը պայմանավորված է ռելիեֆի գեոմորֆոլոգիական առանձնահատկություններով, մասնավորապես ձևաբանական ցուցանիշներով: շինարարություն, որը մեծ ծախսեր ունի Հյուսիսային Հայաստանի խիստ մասնատված շրջաններում: 1 առողջարան: 2 Սպորտային տուրիզմ: 3. Ձևաբանական ռելիեֆը Հյուսիսային Հայաստանի տարածքի մեծ մասում Theուցանիշները բարենպաստ են ինչպես բժշկական, այնպես էլ առողջարանի համար զբոսաշրջության տարբեր ձևերի զարգացման համար: 4. Հյուսիսային ռելիեֆային ձիերը, երկրաբանական կառույցները և ժայռերը Դրանք Հայաստանի զբոսաշրջության հիմնական ռեսուրսներից են: ԳԻՐՔ: 3. ՀՍՍՀ գեոմորֆոլոգիա:  Այո՛  ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն:  1986 էջ 36: ։

Հոդվածում  ներկայացված  է  Հայաստանի  հյուսիսային  երեք  մարզերի  (Շիրակ, Լոռի, Տավուշ) ռելիեֆի ձևաչափական (մորֆոմետրիական) ցուցանիշների ռեկրեացիոն գնահատումը։
  Հետազոտությունն իրականացվել է մասնատման խորության և խտության ցուցանիշների հիման վրա։
