Կարեն (Գերասիմ) Սարգիս Միքայելյանը (ապրիլի 27, 1883 - դեկտեմբերի 13, 1941) անհատական ​​երկրպագության տարիներին անհիմն բռնադատված մտավորականներից մեկն էր:  Այն կազմող 12 պատմությունները վերցված են նախորդ հավաքածուներից:  Նրա շատ գործեր տպագրվում են, իսկ շատերն էլ դեռ տպագրված չեն («Երբ ես խելագարվեցի» քաղաքական հալածանքների ենթարկած վեպը (1927), «Անմահություն» պատմվածքների ժողովածու (1941)):   Արձակագրի մասին գրականության մեջ շատ քիչ բան է ասվել, և նրա գործերը գրեթե չեն ուսումնասիրվել:   Միքայելյանը քաջածանոթ էր իր նախորդների գրական ներդրումներին, որոնցից ժառանգել էր հակիրճ, հակիրճ պատմողական ոճը, ճշգրիտ, միանշանակ, պարզ բառը: Հատկապես ուշագրավ են նրա քնարական պատմությունները («Ձմեռային երեկո», «Էրֆուրտի ծրագիր», «Վարդանանց պատերազմ», «Սաքուլիխումբ», «Առաջին վիշտը», «Կեցցեն հաղթողները», «Վրեժ» և այլն), որտեղ հաջորդ դեպի բնության հոյակապ պատկերներ Ներկայացված են մարդկային մտավոր փորձի զուգահեռները ՝ սեր, ատելություն, հիասթափություն, հույզ և կարոտ:   Միքայելյանի ստեղծագործություններում բանաստեղծական շունչը, անխնա տխրությունն առանց ավելորդ ցնցումների, ավելի շատ ասվածի մեջ թաքնված անասելի իրականությունը, ինչպես նաև ամենօրյա անտարբերության անսովոր հմայքը `զգուշորեն թաքնված սովորականի մեջ, որոնք գրողի տաղանդն են, նուրբ ոգին և քնարական- փիլիսոփայական բանասիրություն: Հետաքրքիր ու գրավիչ է Կ. Միքայելյանի գրելու ոճը:  Դա անկեղծություն է ներշնչում:   Դա երբեմն տեղի է ունենում զրույցի, ունկնդրի, երկխոսության միջոցով, երբեմն հեղինակի հիշողությունների միջոցով կամ քողարկված, կարծես երրորդ անձի տեսանկյունից:   Այս ձևերից յուրաքանչյուրն ունի իր գրավչությունը, այն համապատասխանում է ընտրված թեմային ՝ այն դարձնելով մատչելի, դարձնելով այն պարզ և ազնիվ:   Ողբերգությունը միշտ անբաժանելի է մարդկային հասարակությունից, բայց դրա իրագործումը Միքայելյանի ստեղծած տարբեր հերոսների մեջ է:   Դրա մեջ թաքնված է կյանքի հարցը, առանց որի հակասություններ չէին լինի, ուստի կյանքը կդադարի գոյություն ունենալ:   Մի շարք պատմություններ պատկերում են քաղաքաբնակների կյանքը, փողի գերակայությունը, ամենօրյա պայքարը անարդար աշխարհի դեմ, որտեղ ամեն ինչ խորթ է մարդկային ազնիվ հոգու համար, և մարդկային անմարդկայնությունը բերում է կործանման:  «Հացթուխ Սիմոնը» պատմվածքում հենց այդ համր անտարբերությունն է չարիք և ատելություն սերմանում ձախողողի մոտ:   Նա գնաց քաղաք ՝ փնտրելով հեշտ փող և անվտանգություն, տեղափոխեց իր ընտանիքը, բայց չդիմանալով նոր պայմաններին ՝ կինը և երեխաները մահացան և մահացան:  Համոզված լինելով, որ քաղաքը մեղավոր է, նա գնաց այլուր և փորձեց հարմարվել ճակատագրին, նա ապրում էր առանց բողոքելու:   Իր կյանքի մայրամուտին, երբ նա հիվանդ էր, սոված ու անօգնական, նա սխալվեց ՝ մտածելով, որ «ոչ բոլորն են երջանիկ լինելու իմ աշխարհում, այդ դեպքում նույնիսկ իմ աշխարհը աշխարհ չի լինի» [1, էջ. 20]:   Գուցե Սիմոնը համոզված լիներ դրանում, եթե շրջապատողների անտարբերությունը չփոխեր նրա վերաբերմունքը կյանքի ու ճակատագրի հանդեպ:   Բոլորը կարծում էին, որ «ճակատագիրն այդպիսին է»:   «Վաղը նա կընկնի և կմահանա», - և առանց կարեկցանքի և ափսոսանքի, կասեն լիարժեք և անվտանգ մարդիկ: «Ինչու՞ նա մահացավ: Նա չէր կարող ապրել, նա մահացավ», քանի որ ոչ բոլորը կարող են ապրել:   Իր կյանքի ընթացքում բարի, հեզ ու խոնարհ հացթուխը դառնում է ըմբոստ մարդ ՝ մահանալով անտարբերությունից և արհամարհանքից առաջ:   Հեղինակը փորձում է շեշտը դնել անտարբերության վրա ՝ գտնելով, որ դրանցից են ծնվում աշխարհի ամենամեծ չարիքները:   Մարդիկ պետք է բարի լինեն միմյանց նկատմամբ, հատկապես տարեցներն ու հիվանդները, ովքեր դրա կարիքը ավելի շատ ունեն: Նման բարդ հոգեբանական ապրումները ներկայացված են Միքայելյանի գրեթե բոլոր պատմվածքներում:   Նրա հերոսներն ավելի շատ մտածում են, մտածում, վշտանում իրենց հիշողությունների ծանր ապրումների համար («Վրեժ», «Հեկազբաջին», «Վարդանանց պատերազմ», «Ձմեռային երեկո» և այլն), քան գործել, ինչ-որ բան անել: Բեռնակիր Վարդանի կյանքը այլ կերպ է ընթանում:   Նա դժգոհ էր: «Մենք մեր կյանքին այնքան տեր չենք, որքան շունը կամ կատուն» [6, էջ. 43]:  Նա դեմ է կյանքի հարվածներին, համաձայն չէ իր ընկերոջ ասածի հետ. «Գուցե սա՞ է մեր ճակատագիրը»:  Առաջ անցնելով հացթուխ Սիմոնից ՝ Վարդանը գտնում է իր տեղը կյանքում: Theամանակի գրականության խնդիրն էր պատկերել նոր մարդուն, իրավունքներին տիրապետող անհատին:   Միքայելյանը մի շարք գործեր ունի, որոնց հերոսները այդ կերպարանափոխված մարդիկ են:   Լինելով ակտիվ հասարակական գործիչ ՝ նա քաջատեղյակ էր սովետական ​​երկիր ստեղծելու դժվարություններին, գրեթե համոզված էր, որ կբացի թարմ, ցավոտ ակոս հայ ժողովրդի ճակատագրի մեջ:   Խղճուկ հայրենիքի ողբերգական անցյալը, դժվար ներկան և անորոշ ապագան դառնում են այն ազդակները, որոնց հիման վրա ծնվում են հայրենիքի թեմայով աշխատանքները («Հայաստանի քարտեզ», «Անկախ Հայաստան», «Ասա նրանց, որ չանեն մոռանալ գրաբարը »,« Բոլոր ժամանակները »,« Խաղաղության ափերին »,« Նկարը ստվերի տակ »,« Լուսավորիչը »և այլն): Արձակագիրը չէր կարող անտարբեր անցնել հայկական ողբերգության, տեղահանության կողքով:   Նա ներկայացնում է օտար ափերում ապրող հայերին, ովքեր ապրում են ֆիզիկապես, բայց նրանց հոգու մեջ դատարկություն կա: Անցյալի ողբերգությունը ՝ ամայացնելով նրանց հոգիները, ամեն քայլի նման է ուրվականի:   Միքայելյանը ներկայացնում է որպես մոլորված հայերի հոգեկան դժվարությունները որպես հայեր օտար ափերում և երբեմն թվացյալ անհոգ մղձավանջ առանց ավելորդ ուրախության, ամբողջ թշվառությամբ և մռայլությամբ:   Հերոսներից շատերը օտարացած հայեր են, ովքեր շատ չեն տառապում իրենց պատմական հայրենիքը կորցնելու ցավից:  Ոմանք նույնիսկ խուսափում են հայ լինելուց ՝ փորձելով հնարավորինս հեռու մնալ հայրենիքից:   Պատմության Շուշիի հերոսը «Առաքելը» պատերազմում վիրավորվելուց հետո չի վերադառնում հայրենիք, քանի որ, ինչպես ինքն է ասում. «Ես կորցրի՞ իմ էշը, թե՞ գլուխս կկոտրվի»: [5, էջ. 55]:   «Ինտերնացիոնալիստ» պատմության գործարանային հերոսը գնում է իր հայրենասիրական գաղափարների մեջ: «Մոռացեք, որ ես հայ եմ» [4, էջ. 56]:  Նա այնքան ուրախ է, որ գտնվում է Հայաստանում պատերազմական վիճակում, որ ստիպված չի լինի մասնակցել աղքատների կազմակերպված դրամահավաքին:   «Բոլոր ժամանակների» պատմության հերոսի քույրը (վերջինս ինչ-որ կերպ փրկվեց կոտորածներից իր երկու դուստրերի հետ ՝ կորցնելով ամուսինն ու երկու երեխաներին), դեռ հավատարիմ իրենց արմատներին, մտահոգված է Հայաստանի և հայերի ճակատագրով: Նրանց կողքին կան երիտասարդներ, որոնցից շատերը հայերեն չգիտեն: Նրանք անտարբեր են Հայաստանի նկատմամբ:   Պատմության հերոսը արտահայտում է իր ցավը: «Գիտե՞ք ինչ է ձուլարան Ամերիկան»:   Այն, ինչ Աբդուլ Համիդը և «իրավահաջորդները» չկարողացան անել հետապնդումների և կոտորածների միջոցով, նրանք կանեն առանց բանտարկության և մի կաթիլ արյան »[4, էջ 82]:   «Էվուլա» և «Նահանջ» պատմությունների հերոսները սփյուռքահայերի օտարացնող սերունդներն են, որոնք իրենց վարվելակարգով, անցյալի հիշողություններով են, և նրանց մտածելակերպի և վարքագծի մեջ նրանք ոչ մի ընդհանուր բան չունեն հայի իրական տիպի հետ, այնպես որ ապագայում դրանք ոչինչ չեն հայոց հայրենիքի համար:   Դրանք ավազի մեջ տաքացած ջրի վերջին կաթիլներն են, որոնց համար հեղինակը հիանալի կյանք է վարում:   Այս ողբերգության հիմքը հայերի տեղահանությունն է, որը, չնայած չի պատկերվում, բայց սերունդների համար այս կյանքի ուղու անմիջական հետևանքն է: Նախկին սոցիալիստ Արսեն Ռոստոմյանը («Նահանջ») աշխատունակ չէ, առևտուր չունի, գոյատևել է գաղափարական «ընկերների» հաշվին, երբ կորցնում է նրանցից փող ստանալու հույսը, ապրելն անիմաստ է դառնում:   Դա թույլ քայլ կատարողից դեպի մարդասպան կես քայլ է:   «Կոշիկների հաստ եղունգներից կնոջ փափուկ պարանոցը ճզմելը» [6, էջ. 72] կարծես փորձում է խեղդել նրա անցյալի «փափուկ» կյանքը և դատարկ, անիմաստ ինքնուրույն գոյությունը: «Էվուլա» պատմության հերոսը ապրում է միայն համարձակ փիլիսոփայությամբ: «Այս աշխարհը ocոչաղի հրապարակն է» [1, էջ 29]:  Նա սրճարանում հետապնդում է հարբեցողներին, թալանում նրանց ու անզգուշորեն հեռանում: Արտասահմանյան ափերում ապրողներից ոմանք փափագում էին Հայաստանի հզորացումը և զարգացումը («Խաղաղ օվկիանոսի ափին», «Միսիսիպի գետի պղտոր ջրերը», «Հայաստանի քարտեզ» և այլն):   «Անկախ Հայաստան» պատմվածքում հայրենակիցները այնքան հպարտանում են Հայաստանի նորաստեղծ անկախությամբ, որ ամերիկացի լրագրողը նշում է. «Եթե մենք ունենք պետություն և պետական ​​բյուջե, ապա դուք կարող եք վճարել ձեր պարտքերը, ինչ արեց ձեր նախկին կառավարությունը Ամերիկայում»: [4, էջ. 33]: Միքայելյանի որոշ հերոսներ յուրահատուկ վերաբերմունք ունեն հայ-թուրքական հարաբերությունների և առհասարակ Հայաստանի ապագայի նկատմամբ («Դատավարության ժամին», «Անկախ Հայաստան», «Հայաստանի քարտեզ»):  «Դատավարության ժամին» պատմվածքի հերոսները տարաձայնություններ են հայտնում հայ-թուրքական ջարդերի վերաբերյալ:   Հերոսներից մեկը սկսում է «Թուրքը պետք է ոսկի դառնա, մի դիր գրպանդ» կարգախոսից ու կոչ է անում թուրքերի դեմ կռվել ու վրեժ լուծել: «Դա պետք է կոտորվի երով Տասնամյակներ նրանք ծծում էին մեր արյունը, սեղմում էին մեր ոսկորները:   Եթե ​​դուք պատռեք նրանց յոթնամյա պապիկի ստամոքսը, հայկական հացը և հայկական արյունը դուրս կգան… Հիմա ես հավատարիմ եմ նրանց պապերի ներդրմանը, նրանք շարունակում են իրենց սկսած գործը, հերիք է ինչքան ենք մենք դիմանացել:   Մենք պետք է միավորվենք որպես մարդ և պատասխանենք նրանց իրենց արածով »[1, p. 52]:   Իսկ երիտասարդ ուսուցիչը կարծում է, որ նրանք պետք է ընկերներ լինեն, ոչ թե իրար սպանեն, քանի որ «հայերը տուժեցին, թուրքերը այդ անընդհատ մարտերից:  Ikaամանակի թելադրանքով Միքայելյանը արտահայտում է բոլշեւիկյան գաղափարներ, ուստի վախենալով արտասանել իր իսկ խոսքը ՝ հերոսի բերանով ներկայացնում է թուրքերի դեմ վրեժ լուծելու գաղափարը: Ամերիկայում հրատարակված հայկական թերթի «Հայաստանի քարտեզ» պատմվածքում, մեկ անգամ եւս տեսնելով ծովից ծով Հայաստանի քարտեզը, նա վրդովված է. «Նման հիմար քարտեզները մեզ միայն մոլորության մեջ են գցում և նյարդայնացնում մեր հարևաններին» [4, p. 27]:   Հեղինակը հորդորում է ապրել ներկայով, չշահարկել անցյալը:  Ք.ա. Հայաստանի գոյություն ունեցող ծովի միջով, որը առասպել է, ցավոք, հայերն ավելի ոգևորված են, քան փոքր, բայց իրական Հայաստանը: Արձակագիրն իր պատմվածքներում անդրադարձել է նաև հետամնացությանը, ավանդական կյանքի ձևին, սովորույթներին ՝ իրենց բոլոր հմայքով և երբեմն կործանարար հետևանքներով («Հորեղբոր հարսանիք», «Հեկազ բաջին», «Մահակ-Թուման» և այլն):  Կարեն Միքայելյանի աշխատանքները, մի կողմից կրելով ժամանակի խորը դրոշմը, պատկերում են հայկական աշխատանքի ծանր վիճակը, նոր մարդու ի հայտ գալը և քաղաքական հետապնդումը, մյուս կողմից `Սփյուռքի օտարող պարտքերը, գերագույն ցանկությունը: ուժեղ հայրենիք ունենալու հայը: Գրականություն 1. Կարեն Միքայելյան, riրկման հույզերը, Թիֆլիս (Վրաստան), 19072. Կ. Միքայելյան, Ձմեռային երեկո, Մոսկվա, 19123. Կ. Միքայելյան, Գյուղական հեռախոս, Փարիզ, 19264: Միքայելյան, Գույների պատերազմը, Մոսկվա, 19296. Կ. Միքայելյան, Կեցցե հաղթողները, Երևան, 1961 Տեղեկություններ հեղինակի մասին Նարատ Խաչատրյան Խաչատրյանի մասին - դոցենտ, ՀՊՄՀ դասախոս, էլեկտրոնային փոստ: ։

Անհատի պաշտամունքի տարիներին անհիմն բռնադատված մտավորականներից է Կարեն Միքայելյանը։
  Գրականագիտության մեջ շատ քիչ է խոսվել  արձակագրի  մասին,  իսկ  նրա  ստեղծագործությունները  ուսումնասիրությունների.գրեթե.չեն.արժանացել։
   Միքայելյանի.ստեղծագործությունները,  ժամանակի  խորը  կնիքն  իրենց  վրա կրելով, մի կողմից՝ պատկերում են հայոց ծանր վիճակը, նոր մարդու ձևավորումն ու քաղաքական հետապնդումները, մյուս կողմից էլ` սփյուռքահայության  օտարացող  բարքերը  և  հայ  մարդու  գերագույն  բաղձանքը`  հզոր  հայրենիք ունենալու երազանքը։
