ԲԵՏԱՅԻՆԻ ՀԱԿԱՄՈՒՏԱԳԵՆԱՅԻՆ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ KCL-22 ԲՋԻՋՆԵՐՈՒՄ ԴՆԹ-ԿՈՄԵՏ ՄԵԹՈԴՈՎՆերածություն։
   Շրջակա  միջավայրի  աղտոտվածությունը  պայմանավորված տարբեր մուտագեն գործոններով լուրջ խնդիր է։
  Հայտնի են ինչպես արհեստական, այնպես էլ բնական ծագմամբ քիմիական միացություններ, որոնքդրսևորելով  քաղցկեղածին  և  մուտագեն  հատկություններ,  պոտենցիալվտանգ են ներկայացնում մարդու առողջությանը (Белоголовская, 2002)։
  Մուտագենների վնասակար ազդեցությունը նվազեցնող գլխավոր մոտեցումներիցմեկն  է  հակամուտագենային  հատկություններով  օժտված  միացություններիկիրառումը։
   Ընդ  որում՝  որպես  պոտենցիալ  հակամուտագեններ  ընտրվում  ենսեփական մուտագենությունից զուրկ միացությունները։
 Չնայած, որ շատ միացությունների համար նկարագրված են հակամուտագենային հատկություններ, դրանց կիրառությունը պրակտիկայում դեռևս սահմանափակ  է։
   Անվտանգության  տեսանկյունից  առավել  նպատակահարմար  էբնական  ծագում  ունեցող  հակամուտագենների  կիրառումը։
   Վերջիններիսթվին  է  դասվում նաև  բետայինը։
   Բետայինը  գլիցինի  տրիմեթիլ  ածանցյալն է՝տրիմեթիլգլիցին կամ տրիմեթիլամինաքացախաթթու։
  Բետայինը խոլինի բնական  մետաբոլիտն  է  և  այն  մեթիոնին-հոմոցիստեինային  ցիկլի  կենսաքիմիական  բաղադրիչ  է  (Biggers  et  al.,1993)։
   Բետայինի  սննդային  աղբյուրներն  են՝սպանախը,  հացազգիները,  ծովամթերքները,  գինին,  ճակնդեղը  և  այլն։
   Բետայինը կիրառվում է բժշկության ոլորտում՝ որպես հեպատոպրոտեկտորայինև կարդիոպրոտեկտորային միջոց։
 Բետայինը մեթիլ խմբերի դոնոր է [Becker et al., 2005]։
  ԴՆԹ-ի մեթիլացումը  գենոմի  էպիգենետիկական  կարգավորման  միջոց  է։
   ԴՆԹ-ի  մեթիլացմանխախտումը կարող է հանգեցնել գենետիկական անկայունության, ծերացման,ինչպես  նաև  քաղցկեղի  առաջացման։
   Չի  բացառվում  բետայինի  նշանակությունը ԴՆԹ-ի մեթիլացման համար։
 Բետայինի  հակամուտագենային  հատկությունների  վերաբերյալ  հետազոտությունները սահմանափակ են։
  Ցույց է տրվել, որ բետայինն օժտված է պրոտոօքսիդանտների  (ազատ  ռադիկալների  գեներատորներ)  և  ալկիլացնող  մուտագենների  կլաստոգեն  ազդեցություններն  իջեցնելու  արտահայտված  հատկությամբ in vitro և in vivo պայմաններում։
  In vitro (մարդու արյան լիմֆոցիտներում) և in vivo (մկների արյան բջիջներում) պայմաններում ցույց է տրվել, որ ալկոհոլ չպարունակող գարեջրի կազմում առկա բետայինը նվազեցրել է γ-ճառագայթմամբ  մակածված  քրոմոսոմային  խաթարումների  մակարդակը  (Monobeet al., 2005)։
 Հակամուտագենային միացությունների գնահատման համար լայնորեն կիրառվում է ԴՆԹ-կոմետ մեթոդը, որը հանդիսանում է եզակի բջիջներում ԴՆԹի  վնասվածքների  և  ռեպարացիայի  գնահատման  արագ  և  զգայուն  մեթոդ(Olive  and  Banáth,  2006)։
   Մեթոդը  թույլ  է  տալիս  հայտնաբերել  ԴՆԹ-ի  միաշղթա  կամ  երկշղթա  խզումներ,  հիմնային  միջավայրի  նկատմամբ  զգայուն  լոկուսներ, ԴՆԹ-ի կարեր, ինչպես նաև առանձին բջիջներում ռեպարացիայի միջանկյալ փուլերում առաջացած խզումներ։
  Մի շարք աշխատանքներում տարբեր միացությունների հակամուտագենային հատկությունները գնահատվել ենԴՆԹ-կոմետ մեթոդով (Panayiotidis and Collins, 1997; Undeger et al., 2004)։
 Հակամուտագենային  միացությունների  գնահատման  ժամանակ  կիրառում  են  ստանդարտ  մուտագեններ,  որոնց  ազդման  մեխանիզմները  հայտնիեն, մասնավորապես` միտոմիցին C-ն։
 Աշխատանքի  նպատակն  էր  գնահատել  բետայինի  հակամուտագենայինպոտենցիալը  միտոմիցին  C–ով  մշակված  KCL-22  բջիջներում  ԴՆԹ-կոմետ  մեթոդով։
 Նյութեր  և  մեթոդներ։
   Հետազոտված  միացություններ։
   KCL-22  բջջայինգիծը, որն իրենից ներկայացնում է խրոնիկ միելոիդ լեյկեմիայով հիվանդ մարդու  լիմֆոբլաստների  կուլտուրա,  նախնական  մշակվել  է  բետայինի երեք կոնցենտրացիաներով` 0.01, 0.1 և 1 մգ/մլ 24 ժամ, և այնուհետև միտոմիցն C-ով(1 մկգ/մլ)` երկու ժամ։
 ԴՆԹ-կոմետ մեթոդ։
  Աշխատանքում կիրառվել է ԴՆԹ-կոմետների մեթոդիհիմնային տարբերակը (Singh et al.,1988)։
  Յուրաքանչյուր տարբերակում վերլուծվել  է  150-ական  բջիջ։
   ԴՆԹ-կոմետների  պատկերները  (նկար  1)  գրանցվելեն տեսախցիկով (Variocam, PCO, Germany), տվյալները մշակվել և վերլուծվելեն  «Comet  Assay  IV»  (Version  4.3)  համակարգչային  ծրագրի  օգնությամբ։
 Ստացված  արդյունքների  վիճակագրական  վերլուծությունը  կատարվել  է«STATGRAPHICS Plus 5.1» ծրագրի օգնությամբ` «Mann-Whitney» (U test) թեստի կիրառմամբ։
  Տարբերությունը համարվել է հավաստի՝ p<0,05-ի դեպքում։
 Արդյունքներ  և  քննարկում։
   ԴՆԹ-ի  վնասվածքների  մակարդակը  գնահատվել  է  ըստ  3  ցուցանիշների՝  կոմետի  պոչի  երկարություն,  կոմետի  պոչումԴՆԹ-ի  տոկոսային  պարունակություն  և  պոչի  մոմենտ։
   Հետազոտության  արդյունքները ներկայացված են աղյուսակ 1-ում և նկար 1-ում։
 Բետայինը  0,01 մգ/մլ  կոնցենտրացիայում՝  ըստ կոմետների  բոլոր պարամետրերի,  հավաստի  իջեցրել  է  ԴՆԹ-ի  վնասվածքների  մակարդակը  համեմատած ստուգիչի հետ (p<0.05)։
  Բետայինը 0,1 մգ/մլ կոնցենտրացիայում հավաստի  իջեցրել  է  ԴՆԹ-ի  վնասվածքների  մակարդակը՝  ըստ  կոմետների  պոչի  երկարության  պարամետրի  համեմատած  ստուգիչի  հետ  (p<0.05)։
   Բետայինը  1մգ/մլ  կոնցենտրացիայում  չի  փոփոխել  ԴՆԹ-ի  վնասվածքները  ստուգիչ  մակարդակի հետ համեմատած։
 Միտոմիցին С-ն հավաստի բարձրացրել է ԴՆԹ-ի վնասվածքների մակարդակը համեմատած ստուգիչի հետ ըստ երկու պարամետրերի՝ կոմետի պոչումԴՆԹ-ի տոկոսային պարունակություն և պոչի մոմենտ (p<0.05)։
 Բետայինը (0,01 և 1 մգ/մլ) հավաստի իջեցրել է միտոմիցին С-ով մակածված ԴՆԹ-ի վնասվածքների մակարդակն ըստ բոլոր պարամետրերի (p<0.05)։
 Բետայինը (0,1 մգ/մլ) նվազեցրել է միտոմիցին С-ով մակածված ԴՆԹ-ի վնասվածքները  միայն  ըստ  երկու  պարամետրերի  (կոմետի  պոչում  ԴՆԹ-ի  տոկոսային պարունակություն և պոչի մոմենտ; p<0.05)։
 Նկար 1. ԴՆԹ-կոմետների պատկերները․ 1. Ստուգիչ (KCL-22 բջիջներ), 2. ՄիտոմիցինС-ով մշակված KCL-22 բջիջներ, 3. Բետայինով (0.01 մգ/մլ) և միտոմիցին С-ով մշակված KCL-22 բջիջներ։
 ԴՆԹ-ի վնասվածքների մակարդակը բետայինով և միտոմիցին C-ով (MMC) մշակված KCL-22 բջիջներումԱղյուսակ 1. ՄշակմանտարբերակներԿոմետի պոչի երկարությունԴՆԹ-ի%-ըպոչումԿոմետի պոչի մոմենտՄիջին±ստ. ՍխալՄեդիաՄիջին±ՄեդիանաՍտ. սխալնաՄիջին ±Ստ. սխալՄեդիանաՍտուգիչԲետային (0.01 մգ/մլ)Բետային (0.1 մգ /մլ)Բետային (1 մգ /մլ)MMC (1 մկգ /մլ)Բետային (0.01 մգ/մլ) +MMC (1մկգ/մլ)Բետային (0.1 մգ/մլ)+ MMC (1մկգ/մլ)Բետային (1 մգ/մլ)+ MMC (1մկգ/մլ)a – p<0.05 համեմատած ստուգիչի հետ*- p<0.05 համեմատած միտոմիցին C-ով մշակված տարբերակների հետԱյսպիսով՝ ստացված տվյալները վկայում են, որ բետայինն արդյունավետպաշտպանում  է  KCL-22  բջիջները  միտոմիցին  С-ի  գենաթունային  ազդեցությունից։
   Բետայինի  հակամուտագեն  հատկությունների  վերաբերյալ  in  vitroստացված  տվյալները  համապատասխանում  են  in  vitro  և  in  vivo  ստացվածգրական տվյալներին (Durnev et al., 2009; Monobe et al., 2005) և թույլ են տալիս  բետայինը  դիտարկել  որպես  մարդու  համար  շրջակա  միջավայրի  մուտագեններից պաշտպանության հեռանկարային միջոց։
 ԳրականությունChemical  Mutagenesis.  In։
   «Genotoxicity։
   Evaluation,  Testing  and  Prediction»,  Editors։
 5.  Olive P., Banáth J. The comet assay։
  a method to measure DNA damage in individual cells.Անժելա Սարգսյան, Աննա Սիմոնյան, Գալինա ՀովհաննիսյանԲԵՏԱՅԻՆԻ ՀԱԿԱՄՈՒՏԱԳԵՆԱՅԻՆ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ KCL-22 ԲՋԻՋՆԵՐՈՒՄ ԴՆԹ-ԿՈՄԵՏ ՄԵԹՈԴՈՎԲանալի բառեր՝ բետային, հակամուտագենային ակտիվություն, ԴՆԹ-կոմետ մեթոդ Ամփոփում։

ԴՆԹ-ի  վնասվածքների  մակարդակը  գնահատվել  է  բետայինի  երեք  կոնցենտրացիաներով  (0.01,  0.1  և  1  մգ/մլ)  և  միտոմիցին  C-ով  մշակված  KCL-22  բջիջներում  ԴՆԹ-կոմետ  մեթոդով։
  Ցույց է տրվել, որ բետայինն արդյունավետորեն նվազեցնում է ՝ ինչպես միտոմիցին C-ով մակածված, այնպես էլ ստուգիչում ԴՆԹ-ի վնասվածքների մակարդակը։
  Առավել  էֆեկտիվ  հակագենաթունային  ազդեցություն  դրսևորվել  է  բետայինի  նվազագույն  կոնցենտրացիայի (0,01 մգ/մլ) դեպքում։
