ՀԱՅ ԱՏԵԼԻՔԸ ԱԴՐԲԵIԱՆՈՒՄ Ասա ինձ, թե ինչ տրամադրություններ են գերակշռում երեխաների մտքում, ես կպատմեմ հաջորդ սերնդի բնավորության մասին: E. Berk Երկու նորանկախ հայկական պետությունների `ամբողջ հայ ժողովրդի օրակարգի հարցերից մեկը առաջին օրվանից սեփական ինքնության գնահատումն էր, պահպանումն ու զարգացումը, որի դեմ ամբողջ ադրբեջանական քաղաքական մեքենան` սկսած ամենացածրից: -պաշտոնյան նախագահին հանձնարարելը, ուղղված է: Ավելի քան երկու տասնամյակ առաջ սկսված հակաքարոզչությունը նոր թափ է ստացել նորագույն տեխնոլոգիաների առաջխաղացման շնորհիվ:  Բայց ավելի կարևոր է, որ մենք կենտրոնանանք ոչ միայն կատարվածի, այլ ամբողջ իրադարձության վրա:   Ինչպես գիտենք, հայերի ատելություն սերմանելուն, ագրեսիան, կեղծել և պատմամշակութային արժեքները յուրացնելուն և մի շարք այլ ստոր նպատակների իրականացմանն ուղղված քաղաքականությունը նորություն չէ: Արմատները շատ խորն են և տնկված են երկար ժամանակ:  Նման քաղաքականություն բազմիցս հիշատակվել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիի կողմից «հետ չի կանգնում իր խոսքից», նրա նպատակն էր վերականգնել Ադրբեջանի «պատմական հողերը» 1, ինչը Ադրբեջանի կողմից օգտագործվում է ատելություն սերմանելու բազմաթիվ «կեղտոտ մեթոդներից» մեկը: Հայերը Ադրբեջանում կամ ուրիշների պատմությունը ձուլելու համար: սեփական պատմության ստեղծման միջոցով:   Այս քաղաքականության բաղկացուցիչ մասը հակահայկականության սերմանումն է, որոնցից ամենաակնառուներից մեկը ես եմ: Սա Ալիի վերջին հայտարարությունն է, որում ասվում է. «Երիտասարդությունը, երեխաները պետք է ապրեն մեր պատմական հողերը վերադարձնելու գաղափարով, ներառյալ Հայաստանը »2: Ադրբեջանի վարած քաղաքականության նպատակային հիմքերը ավելի ճշգրիտ է ներկայացնում Ա.Սարգսյանը: «Ադրբեջանում նկատվող բազմակողմանի կեղծիքները նպատակ ունեն խարխլել արցախահայության ինքնորոշման պատմական և իրավական հիմքը, ստեղծել Արցախին հավակնոտ ինքնություն ունեցող ադրբեջանցի, ինչպես նաև բորբոքել հակահայկականության մթնոլորտը: « Այլատյացություն սերմանելու ամենատարածված և լայնածավալ հարթակներն են գրականությունը, դպրոցական դասագրքերը, լրատվամիջոցները և այլն:   «Ասա ինձ, 1 հատված հունվարի 22-ին Գյանջայում http: //www.ilur.am/news/view/23823.html: 2 Տե՛ս նույն տեղում: 3 Տե՛ս Ա. Սարգսյան, Հակահայկականությունն Ադրբեջանում: վերջին ավտորիտարիզմի խաչմերուկում, Երեւան, 2013, էջ. 13 (Գանձ) Ալիի խոսքից:   Տեսեք ավելի մանրամասն, գրում է Բերկը, - ինչ տրամադրություններ են գերակշռում երեխաների մտքում, «Ես ձեզ կպատմեմ հաջորդ սերնդի բնավորության մասին»:   Այստեղից պարզ է դառնում, թե իրականում որն է ատելությունն ու բռնությունը սերմանող ադրբեջանական դպրոցական դասագրքերը:   Միևնույն ժամանակ, պետք է ընդգծել Ադրբեջանի «խավիար-նավթադոլարային քաղաքականության» գործոնը, որի պատճառով առաջնագծում տեղի ունեցող իրադարձությունները խեղաթյուրվում են եվրոպական մի շարք բարձրակարգ ֆորումներից, ասենք `իրավիճակն Ադրբեջանում և Հայաստանում: մեղմորեն, կողմնակալ:   Բայց պետք է նշել մի քանի փաստ. • Ադրբեջանի ռեսուրսները անսահմանափակ չեն, ի վերջո նավթադոլարները կսպառվեն, ինչը ստեղծում է Ադրբեջանի «գրասենյակային» պատմությունը: • Ներկայիս հակաքարոզչական պայքարում Հայաստանը հետ է մնում Ադրբեջանից: Միանշանակ, այս ոլորտում մեր ռեսուրսները, չնայած հարցի օրակարգին, սահմանափակ են: • Մենք առավելություն ունենք միայն այնքանով, որքանով փորձում ենք պաշտպանել մեր սեփականը, իսկ Ադրբեջանը փորձում է խմբագրել պատմությունը կեր `հետին պլան ստեղծելու պատմություն ստեղծելու համար: Հաջորդ տեքստի իմաստի կամ ձևակերպման թյուրիմացություններից խուսափելու համար հարկ է նշել, որ սխալ է օգտագործել «ադրբեջանական» բառը, քանի որ այդպիսի ժողովուրդ պարզապես գոյություն չունի, բայց կա տարածք, որը կոչվում է Ադրբեջան, և այդ ովքեր այնտեղ են ապրում, կարելի է անվանել ադրբեջանցիներ:   Այս հարցի վերաբերյալ պարզաբանումներ է արել Ա. Մանասյանը, ով գրում է. «20-րդ դարի սկզբին Արաքսից հյուսիս կամ նրա մի մասը ներկայիս Ադրբեջանի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքը ձեռք բերեց անկախություն:   Նախապես որոշվել էր, որ այն կկոչվի «Արևելք-Հարավ Անդրկովկասյան Հանրապետություն», բայց «Մուսավաթը» կարողացավ փոխել այս որոշումը և երկիրը վերանվանել «Ադրբեջանի Հանրապետություն»:   Այս որոշմամբ տեղի ժողովուրդները, որոնք մինչ այդ կոչվում էին թուրքեր կամ կովկասյան թաթարներ ընդհանուր անուններով, ադրբեջանցիներ դարձան արդեն 30-ականներին:  Այսպես ծնվեց ադրբեջանական «ազգը» 3: Ադրբեջանի հակահայկական քաղաքականության ակտիվացումից առաջ Ադրբեջանը փորձեց արյան մեջ խեղդել նորանկախ Արցախը ՝ զենքով փորձելով սեփականաշնորհել հայոց պատմությունն ու պատմական տարածքը:  Արդյունքը հայերին պարտադրված պատերազմն էր:   Ա.Մանասյանը մանրամասն բացատրում է միջոցառումը: «Ադրբեջանը զենքի ուժով փորձում էր ծնկի բերել նորանկախ հանրապետությունը, ոչնչացնել իր բնակչությանը:   Արցախն ընդունեց մարտահրավերը և, ինչպես ցույց տվեցին հետագա իրադարձությունները, պատվով դուրս եկան փորձությունից »4:   Պետք է ընդգծել, որ ադրբեջանական կողմը 1 Տե՛ս «Աֆորիզմներ մանկության և երեխաների մասին»: http: //www.qezhamar.com/?p=34937, 30.05.2013 թ. 2 Տե՛ս Ս. Մանուկյան. Ադրբեջանի պետական ​​բյուջեի երեք քառորդ մասը ֆինանսավորվում է նավթային հատվածի կողմից: //times.am/?l=am&p=4456, 05.02.2012 թ. 3 Տե՛ս Ա. Մանասյան, Ա. Գոնդյան, Լեռնային Karabakhարաբաղ: ինչպես դա տեղի ունեցավ…, Երեւան, 2011, էջ 19: 4 Տե՛ս նույն տեղում, Պ. Այն պնդումները, որ հայերը շահել են օտարերկրացիների և զինյալների վարձկանների շնորհիվ, մեղմ ասած, անհեթեթ են, քանի որ Հայաստանի Հանրապետությունում սոցիալ-տնտեսական իրավիճակն այնքան ծանր էր, որ հիմնական կարիքները հոգալու միջոցներ չկային, ուստի ակնհայտորեն անհնար է օգտագործել վարձկաններ:  Մենք չենք կարող անտեսել չեչեն զինյալ Շամիլ Բասայի խոսքերը: «Արցախում (Karabakhարաբաղում) մարտերը նպատակահարմար չեն, ադրբեջանցիները չեն կարող, դուք չեք հաղթի հայերին:  Մենք եկել էինք Karabakhարաբաղում կռվելու ոչ թե տիտղոսների, այլ ջիհադի գաղափարի համար, բայց երբ հասանք և տեսանք իրավիճակը, հասկացանք, որ ջիհադի ոչ մի նշան չկա:   Ադրբեջանական բանակում շատ քիչ բարձրաստիճան սպաներ կային, որոնց կարելի էր վստահել:  Հայերը ավելի լավ էին պատրաստ պատերազմին… Տվեք ինձ քսան հայկական Ֆիդա, և ես կգրավեմ ամբողջ Ռուսաստանը »1: Անունները էական դեր են խաղում ինքնության ձևավորման կամ դրա բնույթի փոփոխման գործում, ինչի մասին գրում է Հ. Պետրոսյանը: «Նշել նշանակում է ստեղծել» 2:   Վերոնշյալ երկու մեջբերումների արդյունքում կարող ենք նշել, որ կոչվելով Ադրբեջան ՝ նրանք «ստեղծեցին» Ադրբեջանն ու Ադրբեջանը, բայց դա առնվազն ծիծաղելի է:  Այլ կերպ ասած, մի քանի րոպեի ընթացքում անվանակոչելով ՝ նրանք չեն ստեղծում ազգ, առավել եւս ՝ նրա դարավոր մշակույթը, պատմությունն ու ինքնությունը:  Եվ ինքնության ճգնաժամը հաղթահարելու համար նրանք սկսեցին օգտագործել բոլոր հնարավոր ու անհնար միջոցները:   «Ադրբեջանական» ինքնության ճգնաժամը հաղթահարելու նրանց քաղաքականության մեջ մենք կարող ենք առանձնացնել երկու հիմնական մեթոդ: 1. Նվաստացնելով վեհացնել:   Այս մեթոդը ամենատարածվածն է այսօրվա Ադրբեջանում, քանի որ նրանք, փորձելով ցույց տալ իրենց ազգի բարեպաշտությունը, օրինակելի, այլ ազգերի նկատմամբ գերազանցությունը, բոլոր հնարավոր դրական հատկությունները, որոնք կարող են վերագրվել իրենց, ցանկանում են մեծացնել իրենց «որակական առավելությունը» Հայեր ՝ հայ ինքնությունը զրպարտելով, նվաստացնելով ու խեղաթյուրելով: 2. Սինուսոիդալ քաղաքականություն կամ որոնումներ անցյալում:   Այս մեթոդի օգնությամբ նրանք պատմության մեջ գտնում են արմատական ​​մի ֆենոմեն, որը չունի միանշանակ հաստատված տեր, փորձում են յուրացնել, ներկայացնել որպես իրենց, իսկ ձախողման դեպքում նրանց չի հետաքրքրում, քանի որ, ըստ և մեծ, նրանք ոչինչ չեն կորցնում: Անհրաժեշտ համարելով, որ էպոսը որպես ազգի աշխարհայացքի և արժեքային համակարգի լավագույն «հանրագիտարան» օգտագործելը ազգային ինքնության ուսումնասիրության մեջ, պետք է փաստել, որ, ելնելով միայն տրամաբանությունից, այսպես կոչված ադրբեջանցի ժողովուրդը պարզապես էպոս չունի: , Մի շարք այլ փաստեր, ներառյալ Օղուզի էպոսի երեք մոտեցումները, կարող են մասամբ վերագրվել ներկայիս ադրբեջանցիներին 1 Տե՛ս Թորոսյան Դ., Շամիլ Բասա հայերի և Արցախի մասին, http: //azatatenchhayer.blogspot.com/2014/01/Shamil-Basaevy- hayeri-ev-Arcaxi-masin.html, 26.01.2014: 2 Տե՛ս Պետրոսյան Հ., Հայ ինքնության ավանդական խորհրդանիշները և դրանց ժամանակակից դրսևորումները: Տապանի տապանը և Կորած դրախտը, «Հայ ինքնության խնդիրները 21-րդ դարում. Գիտաժողովի նյութեր», Երևան, 2013, էջ: 132: 3 Մասնագիտական ​​գրականության մեջ այն ավելի շատ հայտնի է որպես «Կորկուտի գիրք» ՝ «Դեդա Կորկուտ» կամ «Իմ պապի Կորկուտայի ​​գիրք» անուններով: նախնիներին, որտեղ, ինչպես կտեսնենք, ինքնության կառուցման հիմնական սկզբունքներն են ՝ գլխատելը, արյուն թափելը, մարդկանց սպանելը և այլն:  Այս մասին գրում է պրոֆեսոր Հ. Միրզոյանը: «Գաղտնիք չէ, որ բոլոր էպոսներում տեղի է ունենում« սպանություն »և« արյունահեղություն », բայց այն ամենը, ինչ արվում կամ ցուցադրվում է մարտի դաշտում հարկադիր ուժերի ուղղակի բախման ընթացքում: Բոլոր մյուս էպոսների նման, օղուզական էպոսը հարուստ է նման պատկերացումներով:   Այնուամենայնիվ, այն տարբերվում է բոլոր մյուս էպոսներից նրանով, որ գլխատումն ու արյունահեղությունը տեղի են ունենում ոչ միայն ռազմի դաշտում թշնամիների հետ բախման ժամանակ, այլև սովորական կյանքի պայմաններում, այսինքն ՝ գլխատումն ու արյունահեղությունը դիտվում են որպես չափանիշ ՝ տղա և հասուն մարդ: քանի որ դա քաջության, պատվի և արժանապատվության պայման է: »1   Հ. Միրզոյանի այս հոդվածի հրապարակումից հետո նա արդարացիորեն մեջբերեց հայ ժողովրդական ասացվածքը Ադրբեջանում բարձրացված աղմուկի մասին. «Գողը առաջինն է բղավում, բռնեք գողին»:   Բոլորս գիտենք «Սասնա ծռեր» հայկական էպոսում տղայի տղամարդ դառնալու պատճառները, մարդկային արժանապատվությունը, փառքն ու պատիվը ձեռք բերելու և պահպանելու միջոցները, ինչպես նաև մարդ սպանելու կամ արյուն թափելու հանգամանքներն ու պայմանները:   Հայաստանի կրթական համակարգում դասավանդվող թեմաները և դրանց բնույթը փայլուն հակադրություն են ադրբեջանական իրականության և էպոսի (դրական իմաստով):   Բնականաբար, «Սասնա ծռեր» էպոսի որոշ հատվածներ ընդգրկված են տարրական-միջին դասարանների գրականության մեջ, մասնավորապես, 6-րդ դասարանի «Գրականություն» առարկայի դասագրքում, որտեղ մեջբերված հատվածում ասվում է. «Ո՞վ է քնած»: արթուն մնա, Ո՞վ է արթուն, ձիե՛ր: թամբ, Ո՞վ է թամբ, զենք կապիր, Ո՞վ է թամբ, վեր կաց, հեծի, Մի՛ ասա, Դավիթը եկավ գող-գող, գող-գողը գնաց 2 Այստեղ ուշագրավ է մի հանգամանք. Վերոհիշյալ «ով քնած է, արթուն մնացեք» ավելին է, քան ճշգրիտ պատասխան Ռամիլ Սաֆարովի արարքին, ով գնդակահարեց քնած հայ սպա Գուրգեն Մարգարյանին 3:   Մեր էպոսի մի շարք այլ մասերում ցուցադրվում են հայերի արժեքային համակարգի և ինքնության շատ կողմեր, որոնցից ամենաառաջնայինը հարգանքն է մեծի և խաղաղ բնակչության նկատմամբ, եթե, իհարկե, դրանք կարելի է անվանել խաղաղ, կոտորած չլինելու միտում: Լսելով Մելիքի բանակում գտնվող ծերունու աղերսանքը ՝ Դավիթը չի սպանում բռնի պատերազմի բերված գյուղացիներին, բայց շարունակում է պայքարը Մելիքի հետ 4:  Գյուղացիների ոչ կոտորածին հակադրվում է Ադրբեջանի կողմից հրադադարի մասին եռակողմ պայմանագրի պարբերաբար խախտումը, որի արդյունքում հակառակորդը կրակ է բացում սահմանամերձ շրջանում խաղաղ, անզեն ու անպաշտպան գյուղացիների վրա, ինչի վկայությունն է 1 Միրզոյան Հ., Էպոս, «Հայ ինքնության հիմնախնդիրները» գիտական ​​հոդվածների ժողովածու, Երեւան, 2012, էջ. 28 2 Մնացականյան Լ., Ներսիսյան Վ., Գրականություն, հանրակրթական դպրոցի VI դասարանի դասագիրք, Երեւան, 2001, էջ 25: 3 Տե՛ս Տեր-Սահակյան Կ., 10 տարի է անցել Բուդապեշտում Գուրգեն Մարգարյանի դաժան սպանությունից, http: //www.panarmenian.net/arm/details/176025/, 19.02.2014 թ. 4 Տե՛ս Մնացականյան Լ., Ներսիսյան Վ., Էջ 25-26, 31-32: Վերջերս գրոհները Լ positionsՀ դիրքերի ուղղությամբ, որոնց հաջորդ օրերին հակառակորդը գնդակոծում էր սահմանամերձ շրջանները 1: Ինչպես արդեն նշեցինք, ադրբեջանական կողմը կեղծում է իրողությունը, հետին պլանում խմբագրում իր սեփական պատմությունն ու հայկական էպոսը, կեղծում և մեկնաբանում հետևյալ բառերը աշխարհահռչակ բանաստեղծ Ալ. Պուշկինը համատեքստից դուրս: «Դուք վախկոտ եք, ստրուկ եք, հայ եք» («Դու ստրուկ ես, ստրուկ ես, հայ ես»):   Այս գաղափարը լայնորեն շահարկվել է նույնիսկ հանրահավաքներում, պաստառներում, գրքերում և մամուլում ԽՍՀՄ փլուզումից հետո:  Մեջբերումը բազմիցս վերլուծվել և լուսաբանվել է, սակայն ադրբեջանական տարբեր աղբյուրներում թյուրիմացությունն ու կողմնակալությունը ակնհայտ են:  Եկեք ավելի պարզ ու կոնկրետ ներկայացնենք իրավիճակն ու ենթատեքստը:  Տազիտը չեչեն պատանի էր, որի դաստիարակությունը հայրը վստահեց չերքեզին (ըստ բանաստեղծության գրողներից մեկի ՝ քրիստոնյա):   «Դուք վախկոտ եք, դուստր եք, հայ եք», - ասաց կողոպտիչ հայրը, երբ Տազիտը ասաց, որ իր որդին երեք մեղք է գործել, որոնք անպարկեշտ են չեչենի համար:  Տազիտը չէր սպանել կամ թալանել անպաշտպան հայ ճանապարհորդին, նա չէր բռնել և մատը դրել իր հայրիկի վզին, նրանցից փախած ստրկուհուն, և որ ամենակարևորն է ՝ նա վրեժ չէր լուծել միայն իր եղբոր վրեժից, վիրավոր ու անզեն:   Ահա թե ինչու կատաղած հայրը վախկոտ համարեց իր որդուն, քանի որ, ըստ նրա, միայն վախկոտը չի սպանի, իսկ ավազակը ՝ ստրուկ, քանի որ միայն ստրուկն է ի վիճակի գնահատել իր նմանությունը, և, վերջապես, հայ, քանի որ միայն հայը իրեն թույլ չի տա վրեժ լուծել թշնամուց վիրավորներից ու անզեններից:  Այսպիսով, Ալ. Պուշկինը չէր զրպարտում և նվաստացնում հայերին, բայց աշխարհին բացահայտեց հայկական ինքնության յուրահատկությունն ու որոշ դրական կողմեր: Բոլոր ոլորտներում հայերի նկատմամբ անբարյացակամ վերաբերմունքը ավելի քան ակնհայտ է դառնում, ինչպես նաև այն փաստը, որ նման քաղաքականության հետեւում կանգնած է պետական ​​ապարատը:  Ակնհայտ է, որ Հայաստանում ապագա սերունդը չի դաստիարակվում այլատյացության գաղափարախոսությամբ `թշնամական մթնոլորտում:   Դա ավելի քան հաստատվեց, երբ Հունգարիայի ղեկավարությունը քնած հայ սպայի մարդասպանին արտահանձնեց Ադրբեջանին, այդ իսկ պատճառով Հայաստանում բողոքի ցույցերի ժամանակ, երբ այրվում էր Հունգարիայի պետական ​​դրոշը, ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը կոչ արեց ժողովրդին չվառել այդ հողը: պետական ​​դրոշ 2: Ի վերջո, մեծ հաշվով, ներկայիս կատաղությունը կարելի է համարել միայն սկիզբ, քանի որ հակահայկական լոբբինգը նոր թափ է հավաքում:  Ուստի անհրաժեշտ է մեկ օր պատրաստվել այս ստոր քաղաքականությանը հակազդելու համար և այս անգամ վերջին և կործանարար հարվածը 3 հասցնել փական փաստաթղթերով, որի հիմնական մասը կեղծ է, պետությանը See 1 Տե՛ս hazազարյան Լ., ՇՏԱՊ: Չինարին ու Մովսեսը գնդակահարվում են: Մարդիկ պահվում են տան խորքում, http: //henaran.am/news_view.php?post_id=34981, 23.01.2014: 2 Տե՛ս «Սերժ Սարգսյանը հորդորում է չվառել Հունգարիայի դրոշը», http: //news.am/arm/news/119601.html,04.09.2012: 3 Տե՛ս «Գործադուլը կործանարար կլինի, վերջինը», http: // www. //www.aravot.am/2010/11/16/344970/, 16.11.2010 թ. Դավիթ Թորոսյան ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ ԱԴՐԲԵJԱՆՈՒՄ Հիմնաբառեր. Հակահայկականություն, պատերազմ, ԼAԻՄ, ՀՀ, Ադրբեջան: ։

Հոդվածը  ներկայացնում  է  Ադրբեջանում  հայատյացության  հիմնական  դրսևորումները,  դրա  պետական  հիմքերի  ցուցիչներից  որոշների  ուրվագծումը։
   Ներկայացվում  են  հայատյացության քարոզման մեթոդ-մեխանիզմները, ինչպես նաև ցույց է տրվում մերկապարանոց հայտարարությունների  չհիմնավորվածությունը։
   Մի  շարք  երևույթներ  ներկայացվում  են  նոր  մոտեցմամբ,  որոնց  տրվում  են  դիպուկ,  անկաշկանդ  և  չկաղապարված  գնահատականներ։
   Հոդվածում  ներկայացվում  են  հակահայկական  քարոզչության  դրսևորումները,  ինչպես  նաև`  անընդմեջ  կատարելագործվող  մեթոդներն  ու  ուղիները։
   Հոդվածը  կարող  է  օգտակար  լինել  հայադրբեջանական  հարաբերություններով,  հայատյացության  դրսևորումներով  և  առհասարակ  այլատյացության հարցերով հետաքրքրվողների համար։
