Ֆինանսականկայունությանգնահատումը  ենթադրում  է  փոխկապակցված  ցուցանիշների  խորըվերլուծություն՝  հաշվի  առնելով  տվյալ  երկրում  տնտեսականզարգացումները և արտաքին ազդեցությունները։
 համակարգիՀայտնի է, որ ՀՀ ֆինանսական շուկայի խոշորագույն մասնակիցն էբանկային  համակարգը,  որին  բաժին  է  ընկնում  ֆինանսականհամակարգի  ակտիվների  մոտ  89%-ը,  ուստի  այդ  համակարգիկայունությունն  առավելապեսոլորտիկայունությունից։
 բանկայինկախվածէԱրժույթի միջազգային հիմնադրամը ֆինանսական կայունությունըսահմանում  է  որպես  պայման,  որի  շրջանակում  գնագոյացման,ֆինանսական  ռիսկերի  տեղաբաշխման  և  կառավարման  տնտեսականմեխանիզմներըունեն  տնտեսականգործունեությունը խթանելու համար [3]։
 բավականաչափներուժՀՀ  ԿԲ  բնորոշմամբ  ֆինանսական  կայունության  ապահովումըֆինանսական համակարգը փլուզումից կամ խափանումից այնպես զերծպահելն  է,  որ  համակարգը  շարունակի  ապահովել  անհրաժեշտիրացվելիության  մակարդակ,գործարքների  և  փոխանցումներիանխափան  իրականացում,  տնտեսությունում  խնայողություններիներդրման  ունակության  պահպանում[4]։
   Այս  բնորոշմամբ  էլհիմնավորվում է ընտրված թեմայի արդիականությունը։
 Աշխատանքի  շրջանակում  նպատակ  է  դրվել  ուսումնասիրել  ՀՀբանկային  համակարգի  ֆինանսական  կայունության  ցուցանիշներիդինամիկան՝  կատարելով  համապատասխան  վերլուծություններ  ևառաջարկելով բարելավող լուծումներ։
 Ֆինանսական  կայունության  ապահովումը  հանդիսանում  է  միշարք երկրների կենտրոնական բանկերի առաջնային խնդիրներից մեկը։
 Սա  պայմանավորված  է  այն  հանգամանքով,  որ  ցածր  գնաճը,գործազրկության  մակարդակը,  բարձր  տնտեսական  աճը՝  որպեսդրամավարկային  և  այլ  պետական  մարմինների  խնդիրներ,  ժամանակակից տնտեսություններում չեն կարող ապահովվել առանց զարգացածև  կայուն  ֆինանսական  համակարգի  միջնորդության,  որի  միջոցով  ենդրամավարկային  քաղաքականության  միջոցառումները  արդյունավետորեն փոխանցվում տնտեսության մյուս հատվածներին [4]։
 ֆինանսականՀայաստանումկայունության  ապահովմանպատասխանատու  մարմինը  ՀՀ  կենտրոնական  բանկն  է,  ինչնամրագրված է «Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի»մասին ՀՀ օրենքով։
 Ըստ  ՀՀ  սահմանադրության  200  հոդվածի  2-րդ  կետիԿենտրոնական  բանկի  գլխավոր  նպատակն  է  երկրում  գների  ևֆինանսական  կայունության  ապահովումը։
   Մինչ  այս  փոփոխությունըֆինանսական  կայունությունը,  համաձայն  «ՀՀ  կենտրոնական  բանկիմասին»  ՀՀ  օրենքի,  համարվում  է  կենտրոնական  բանկի  խնդիրներիցմեկը,  սակայն  այնուհետև  այն  դառնում  է  սահմանադրական  դրույթ  ևկարևորվում է գների կայունության նպատակին հավասար։
 Ֆինանսական կայունության գնահատման գործիք է հանդիսանում(ԱՄՀ)  կողմից  մշակվածԱրժույթի  միջազգային  հիմնադրամիֆինանսական կայունության ցուցանիշների համակարգը։
  Ֆինանսականկայունության  ցուցանիշները    բնութագրում  են  երկրի  ֆինանսականհամակարգը,տնայինտնտեսությունների ֆինանսական առողջությունը։
 կորպորատիվդրահատվածիևԱՄՀ  կողմից  մշակված  ցուցանիշները  համադրելի  են  միջազգայինմակարդակում,  ինչպես  նաև  ապահովում  են  հասանելիություն  ումատչելիություն ոլորտում հետազոտություններ կատարողների համար.       Աղյուսակ 1.ՀՀ բանկային համակարգի ֆինանսական կայունությունը բնութագրողցուցանիշների դինամիկան (%) [2]ՍտանդարտիհամարըՑուցանիշներՀարաբերականշեղումը(+-տ.կ.)hամեմատՆորմատիվայինընդհանուրկապիտալիհարաբերությունըռիսկով կշռվածակտիվներինՆորմատիվայինհիմնական կապիտալիհարաբերությունըռիսկով կշռվածակտիվներինՉաշխատող վարկերիհարաբերություննընդհանուր վարկերինՇահութաբերությունը՝ըստ ակտիվներիՇահութաբերությունը`ըստ կապիտալի (ROE)Բարձր իրացվելիակտիվներիհարաբերություննընդհանուրակտիվներինԲարձր իրացվելիակտիվներիհարաբերությունըցպահանջպարտավորություններինԸստ  ՀՀ  կենտրոնական  բանկի  խորհրդի  30.12.2014  թ.  որոշման՝2017թ.  հունվարի  1-ից  հայաստանյան  բանկերի  նորմատիվայինընդհանուր  կապիտալի  նվազագույն  սահմանաչափը  սահմանվել  է  30միլիարդ  դրամ,  որը  նպաստել  է  ֆինանսական  կայունությանցուցանիշներիավելացմանը։
 բարելավմանըևվարկավորմանծավալներիՀաջորդիվ  ավելի  պատկերավոր  ներկայացվում  է  ֆինանսականկայունության ցուցանիշների դինամիկան.Նկար 1. ՀՀ բանկային համակարգի ֆինանսական կայունությանցուցանիշների դինամիկան 2015-2019թթ. [4]Բազելէ,որընդհանուրհամակարգիII-ը  պահանջումկապիտալիհարաբերակցությունըլինի  ոչ  պակաս,  քան  8%։
   Աղյուսակ  1-իտվյալները  և  Գծապատկեր  1-ը  ցույց  են  տալիս,  որ  ՀՀ-ում  բանկայինհամակարգը և այլ ֆինանսական հաստատություններ բավարարել են ՀՀբանկայինմեծությունը,մասնավորապես՝    կապիտալի  համարժեքության  ցուցանիշը  (RWA՝նորմատիվային  ընդհանուր  կապիտալի  հարաբերությունը  ռիսկովկշռված  ակտիվներին)  բավականին  բարձր  է  եղել՝  չնայած  2019թվականին նախորդ տարվա համեմատ նվազել է 0.7 տոկոսային կետով։
 2018թ.-ին  18.6%-ից  դարձել  է  17.7%,  որի  հիմնական  պատճառըվարկային պորտֆելի աճն է, ինչպես նաև ներգրավված երկարաժամկետստորադաս փոխառությունների կրճատումը։
 նորմատիվի  փաստացիԲազելIII-ի  պահանջի  համաձայն`  հիմնական  կապիտալիհարաբերակցությունը  պետք  է  լինի  ոչ  պակաս,  քան  6%։
   Վեց  տոկոս  ևբարձր նորմատիվային կապիտալ ունենալու պարագայում համակարգըհամարվում  է  լավ  կապիտալացված։
   Ուսումնասիրվող  հինգ  տարիներիընթացքում  այստատանվելով 14-16.4%-ի սահմաններում։
 ցուցանիշը  նույնպեսբավականինբարձրէ՝2019  թվականին  վարկային  պորտֆելում  չաշխատող  վարկերիտեսակարար կշիռն աճել է նախորդ տարվա համեմատ 14.7 տոկոսայինկետով։
   Ըստ  տնտեսության  ճյուղերի  բաշխվածության՝  չաշխատողվարկերի կշիռները համեմատաբար բարձր են սպառողական, հանրայինսննդին  և  սպասարկման  այլ  ոլորտներին,  տրանսպորտի  և  կապիոլորտներին  տրամադրվածվարկայինպորտֆելի  որակի  անկումը  կարելի  է  կապել  վերջին  տարիներինվարկատուվարկունակությանգնահատման մեղմ գործիքակազմի կիրառման հետ։
 վարկերում։
   ԸնդհանուրկազմակերպություններիկողմիցուսումնասիրվողROA-ն,  որը  ցույց  է  տալիս  ակտիվների  մեկ  միավորին  ընկնողշահույթի  մեծությունը,ժամանակահատվածումտատանվել է. վերջին տարում գրանցվել է 1.5% շահութաբերություն, որըակտիվի հատուցման տեսանկյունից ցածր է, սակայն հաշվի առնելով, որայն  համակարգին  է  վերաբերում  և  գոնե  0.5  տոկոսով  գերազանցում  էցպահանջ  պարտավորությունների  տարեկան  գնին,  ուստի  կարելի  էհամարել դրական։
 ROE-ի՝կապիտալիշահութաբերությանգծովհամեմատաբար  ավելի  բարձր  է  ներդրումների  հատուցումը  բանկայինհամակարգում։
   2015  թվականին  ցուցանիշի  կտրուկ  անկում  էնկատվում,  որը  կազմել  է  4.85%  (2014`  4.5%),  ինչը  պայմանավորված  էբանկային համակարգում 2015թ. 20.7 մլրդ դրամի զուտ վնասով, չնայած2019 թվականի վերջում արձանագրվել է 10.3% շահութաբերություն, ինչըբավականին գրավիչ ցուցանիշ է։
 ցուցանիշիԱյդուհանդերձ  հետաքրքրական  է  ամրագրել,  որ  բանկայինհամակարգի շահութաբերության ցուցանիշները 2015թ. թերակատարվելեն. ըստ կապիտալի՝ շահութաբերությունը ծրագրվածից փոքր է եղել 9.9շահութաբերությանտոկոսային  կետով,  իսկ  ըստ  ակտիվների՝ցուցանիշը  կանխատեսվածի  համեմատ  թերակատարվելտոկոսային կետով։
 է2015թ.  բանկային  գործունեության  վրա  մեծ  ազդեցություն  ենունեցել ՌԴ-ում առկա տնտեսական հիմնախնդիրները, որոնցից կարելիէ  առանձնացնել  Ռուսաստանի  Դաշնության  նկատմամբ  ԱՄՆ  ևեվրոպականընդունված  պատժամիջոցները,Ուկրաինայի  հետ  կապված  աշխարհաքաղաքական  լարվածությունը,պարտքային  պարտավորություններիվճարների  աճը,երկրներիկողմիցգծովՌուսաստանի  վարկանիշների  իջեցումը,ռուբլու  արժեզրկումը,բորսայական  ինդեքսների  անկումը,  «չաշխատող»  վարկերի՝  2015թ.  ողջընթացքում աճը։
 Ուսումնասիրվող  ժամանակահատվածում  ընդհանուր  և  ընթացիկիրացվելիության  նորմատիվային  ցուցանիշները  ավելի  շուտ  անկմանմիտում  են  ունեցել,  ինչը  դրական  երևույթ  չէ,  սակայն,  ընդհանուրառմամբ,  տատանումները  մեղմ  են  եղել.  ՀՀ  ԿԲ  կողմից  դիտարկվողհնարավոր  վատագույն  սթրես-սցենարներում  բոլոր  բանկերում  բարձրիրացվելի  ակտիվներն  ամբողջությամբ  բավարար  են  դրամականմիջոցների սիմուլացվող արտահոսքը ծածկելու համար։
 ցուցանիշների  փոփոխությունըԲանկային  համակարգի  կայունությունը  գնահատելու  նպատակովՀՀ  ԿԲ-ն  պատկերավոր  կերպով  այն  ներկայացնում  է  կայունությանքարտեզի  օգնությամբ,  որն  արտացոլում  է  բանկերին  բնորոշ  ռիսկերըբնութագրողժամանակաշրջանում։
   Բանկայինվերաբերյալընդհանրական  պատկերացումը  տրվում  է  տոկոսադրույքի  ռիսկի,արտարժույթի  ռիսկի,  կապիտալի  համարժեքության,  ակտիվներիորակի,  եկամտաբերության  և  իրացվելիության  ցուցանիշների  դինամիկփոփոխության օգնությամբ։
 երկուկայունությանվարքագծիՆկար 2.  ՀՀ ֆինանսական համակարգի կայունության քարտեզը [4]Արժեքների  մոտեցումը  քարտեզի  կենտրոնին  վկայում  է  ռիսկինվազման, իսկ կենտրոնից հեռացումը՝ ռիսկի աճի մասին։
 Բանկային  համակարգի  կայունության  քարտեզի  բաղադրիչները2019թ. վերջում նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատորոշակիորեն  փոփոխվել  են։
   Արտարժութային,  տոկոսադրույքիռիսկերի,  ինչպես  նաև  ակտիվների  որակի  և  շահութաբերությանենթաինդեքսների  գծով  գրանցվել  են  դրական  տեղաշարժեր։
   Նվազել  էիրացվելիության  ռիսկի  ենթաինդեքսը։
   Որոշակի  փոփոխություն  է  կրելնաև  կապիտալի  համարժեքության  ենթաինդեքսը,  որը  պայմանավորվածցուցանիշի  որոշակինվազմամբ։
 է  կապիտալի  համարժեքությանՕգտվելովբարենպաստմակրոտնտեսականմիջավայրիհեռանկարից  և  իրացվելի  միջոցների  առկայությունից՝  բանկայինհամակարգը  վերջին  տարիներին  հնարավորությունէ  ունեցելընդլայնելու  վարկային  պորտֆելը՝  ավելի  մատչելի  դարձնելովվարկային  ռեսուրսները։
   Վարկային  շուկայում  մրցակցության  աճի  ևդրամավարկային  մեղմ  պայմանների  պահպանման  պարագայումդիտարկվել  է  տոկոսադրույքների  նվազում,  իսկ  իրացվելիությանցուցանիշներիբացառապեսվարկավորման աճով։
 նվազումը  պայմանավորվածէՈւսումնասիրելով  ՀՀ  բանկային  համակարգը  ֆինանսականկայունության  ցուցանիշների  վերլուծության  համատեքստում՝  կարելի  էառանձնացնել  բանկային  ոլորտի  որոշ  մրցակցային  առավելություններ,այդ թվում՝ ճկունությունը, խիստ կանոնակարգված վերահսկողությունը,թափանցիկությունը,  կորպորատիվ  կառավարման  կայուն  հիմքերը,լիկվիդայնությունը,  ինչպես  նաևբանկային  ակտիվների  բարձրմակրոտնտեսական  ցուցանիշներիշարունակական  աճի  կայունհիմքերը։
 Չնայած  վերոնշյալ  առավելություններին՝  արդիական  են  ՀՀ-ումֆինանսական կայունության պահպանման և ամրապնդման խնդիրներիմշտադիտարկումը,բարձրմակարդակը,  գնաճի  նպատակային  ցուցանիշը,    բանկերում  չիրացվածգույքի  վերագնահատումը  և  բանկերի  սեփական  ռեսուրսներովվարկավորման պայմանները։
 մասնավորապես՝դոլարայնացմանՀայաստանյան  առևտրային  բանկերն  ու  վարկային  կազմակերպությունները  շարունակում  են  միջոցներ  ներգրավել  արտերկրից  և,հետևաբար,  արտարժութային  ռիսկից  խուսափելու  նպատակով  ձգտումեն դրանք տեղաբաշխել այն արտարժույթով, որով ներգրավել են։
 ԿԲ  կողմից  վերաֆինանսավորման  տոկոսադրույքի  նվազեցումըհամահունչ  ազդեցությունէ  ունեցել  ինչպես  միջբանկային  ևարժեթղթերի  շուկաներում,  այնպես  էլ  վարկային  ու  ավանդայինշուկաներումՎերջինժամանակաշրջանում  նվազել  են  ինչպես  սպառողական,  այնպես  էլհիփոթեքային վարկերի տոկոսադրույքները։
 տոկոսադրույքներինվազմանվրա։
 համակարգիկայունությանՖինանսականապահովմանտեսանկյունից՝  անշարժ  գույքի  շուկայում  առուվաճառքի  գործարքներիքանակի աճը դրական ազդեցություն է ունեցել անշարժ գույքի շուկայիցբխող  ռիսկերի  վրա,  սակայն  ֆինանսական  հաստատություններիկողմից  անշարժ  գույք  հանդիսացող  գրավի  առարկայի  իրացմանհնարավորությունները դեռևս շարունակում են մնալ սահմանափակ։
 ՀՀ  բանկային  համակարգը  ֆինանսական  անկախություն  ձեռքբերելու  համար  պետք  է  պայքարի  դոլարայնացման  դեմ,  քանի  որ  դրամակարդակի  նվազումն  ապահովում  է  երկրի  համար  առավել  կայունդիրք  արտաքին  ֆինանսական  շոկերից  և  հնարավորություն  է  տալիսԿԲ-ին  առավել  արդյունավետ  կերպով  իրականացնել  դրամավարկայինքաղաքականություն՝ արդյունավետորեն կառավարելով գնաճը։
 Քանի  որ  ՀՀ  առևտրային  բանկերի  ակտիվները  հիմնականումտեղաբաշխված են վարկերի տեսքով, ինչը կարող է խախտել բանկայինհամակարգիէներդրումների պորտֆելը դիվերսիֆիկացնել արժեղթղերում կատարվողներդրումների ծավալներն ավելացնելու միջոցով։
 կայունությունը,  առաջարկվումֆինանսականԻնչ  վերաբերում  է  միջոցների  ներգրավմանը,  ապա  կարելի  է  ոչմիայն  ավանդների  տեսքով  ներգրավել,  այլև  հաճախորդներինառաջարկել  իրենց  ազատ  դրամական  միջոցներով  ձեռք  բերելպարտատոմսեր,  քանի  որ  դա  բանկերի  տեսանկյունից  ավելի  քիչծախսատար է։
 Վերջին  տարիներին  շատացել  են  կիբերհարձակումները,  ևհետևաբար  կարևոր  է  դրանք  որպես  ֆինանսական  կայունության  ռիսկդիտարկելը։
   Կիբերհարձակումները  կարող  են  իրականացվել  ինչպեսֆինանսական նպատակներով, այնպես էլ տեխնիկական համակարգերիինֆորմացիան ոչնչացնելու համար։
 Եզրահանգում։
   Ամփոփելով  կարելի  է  փաստել,  որ  Հայաստանիբանկային  համակարգը  շարունակում  է  պահպանել  կայունությունն  ուբավարար  ճկունությունը,  սակայն  ներքին  և  արտաքին  ազդակներըպահանջում  են  մշտական  հետևողականություն  և  կարգավորմանհայեցակարգային մոտեցումներ։
 Բանկայինկայունությանամրապնդման համատեքստում առաջնային հիմնախնդիր է չաշխատողֆինանսականհամակարգիվարկերի  վերադարձելիության  ապահովումը,  ինչը  կապվածդատականսնանկությունների հետ։
 գործընթացների  տևականությանէև  արհեստականԲանկերի  ֆինանսական  կայունության  ապահովման  գործիքակազմում  անհրաժեշտ  է  առանձնահատուկ  ուշադրություն  դարձնելբանկերի հաճախորդների վարքագծի փոփոխությանը. արտակարգ կամռազմական  դրության  պայմաններումբանկերի  հաճախորդներըսովորաբար  դրսևորում  են  խուճապային  վարքագիծ,  ինչը  կարող  էցնցումների  ենթարկել  ֆինանսական  կայունությունը։
   Նշված  խնդրիլուծման  համար  խիստ  կարևորբանկային  համակարգումտեղեկատվական  խողովակների  և  հաղորդակցությունների  արդյունավետ  կառավարումը՝  անկախ  նրանից՝  տվյալ  պահին  ֆինանսականկայունության ցուցանիշների գծով ինչ թվեր են արձանագրվել։
 https։
 //www.cba.am/am/SitePages/fsindicators_FSI.aspx, (04.08.2020)3.  Արժույթի  միջազգային  հիմնադրամի  պաշտոնական  կայքէջhttps։
 //www.imf.org/en/Countries/ARM (04.08.2020)բանկիկայքէջ4.  ՀՀԿենտրոնականպաշտոնականhttps։

Հոդվածում  ներկայացվել  է  ֆինանսական  կայունության  էությունը  և դրա անհրաժեշտությունը տնտեսության հեռանկարային զարգացման  գործընթացում։
   Կատարվել  է  ՀՀ  բանկային  համակարգի  ֆինանսական  կայունության  ցուցանիշների  վերլուծություն,  ինչպես  նաև  բանկային  համակարգի  մրցակցային  առավելություններին  զուգահեռ  դիտարկվել  են  ֆինանսական  կայունության  հետ  կապված  խնդիրները  և  դրանց  հնարավոր լուծումները։
