ԳԱՐԵԳԻՆ Ա ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ՀԱՅՐԱՊԵՏԻ ԷԿՈՒՄԵՆԻԿ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ «Դուք էկումենիկ շարժման1 ռահվիրաններից  մեկն եք»։
  Այսպես է բնորոշել Ամենայն Հայոց Գարեգին Ա hայրապետի էկումենիկ գործունեությունը Հովհաննես-ՊողոսԲ պապը2։
  Իսկապես, ըստ արժանվույն պետք է գնահատել Գարեգին Ա հայրապետիդերը ոչ միայն Հայ եկեղեցու էկումենիկ կապերի աշխուժացման, այլև ընդհանրապեսէկումենիկ  շարժման  զարգացման  գործում։
   Երբ  1940-1950-ական  թթ.  էկումենիզմնսկսում էր ավելի ընդլայնվել և իր մեջ ներառել քրիստոնեական նորանոր եկեղեցիներ,շարժմանը ներգրավվեց նաև ապագա հայրապետը։
 Դեռևս Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Դպրեվանքում ուսանելու տարիներին  էկումենիզմի  գաղափարները  գրավեցին  երիտասարդ  հոգևորականին։
   «Էկումենիկ շարժման մեջ եմ մտել սարկավագությանս առաջին իսկ օրերից, երբ դեռ ուսանող էի, ես հետևում էի էկումենիզմի հոգևոր կյանքին, երբ այն սկզբնավորվում էր Լիոնում, օրինակ աբբա Կուտյուրիեի կողմից….», - նշում է Գարեգին Ա-ն3։
  Իր իսկ խոսքերով`  իր  էկումենիկ  գործունեության  վրա  մեծ  ազդեցություն  են  թողել  մոնսինյորՎիլլեբրանդսի  խոսքերը,  երբ  վերջինս  ժամանել  է  Անթիլիաս՝  Զարեհ  Ա  կաթողիկոսիհետ  բանակցելու.  «Եթե  մենք  ավետարանական  բոլոր  խրատները  համադրենք  հարյուր կետերի մեջ, ի՞նչ եք կարծում, համաձայն չէի՞ք լինի դրանցից իննսունիննին։
  Սակայն,  դժբախտաբար,  ավելի  հաճախ  խոսում  ենք  այն  միակ  կետի  շուրջ,  որի  վերաբերյալ  մեր  կարծիքները  տարբերվում  են՝  մոռանալով,  թե  որքան  ընդհանուր  բաներունենք,  որ  կարող  են  մեզ  համախմբել…»։
   Հիշյալ  հանդիպումից  հետո  Գարեգին  Ա-նասում  է.  «Ես  ա՛յն  սովորեցի,  որ  այսօր  մենք  պետք  է,  ընդհակառակը,  ուշադրությունդարձնենք նրան, ինչը մեզ միացնում է։
  Դա է ինձ համար էկումենիզմի, եթե կարելի էայսպես  ասել,  իսկական  ռազմավարությունը,  որը  և  մեզ  պետք  է  օգնի  մտնելու  երրորդ հազարամյակ»4։
 Կիլիկիայի աթոռը դեռ չէր դարձել ԵՀԽ անդամ, երբ արդեն Հայր Գարեգինը մասնակցում էր միջեկեղեցական մի շարք համագումարների։
  Առաջինը մասնակցել է Մերձավոր Արևելքի քրիստոնեական ուսանողական շարժումների ղեկավարների էկումենիկ ժողովին (Բեյրութ, 1955 թ.)5։
 Օքսֆորդում ուսանելու տարիները (1957-1959 թթ.) բացառիկ հնարավորությունէին ընձեռում առավել մոտիկից ծանոթանալու էկումենիզմի գաղափարախոսությանըև  շփումներ  հաստատելու  քրիստոնեական  մյուս  եկեղեցիների  ներկայացուցիչների1 Էկումենիզմ (հուն. էյկումեն բառից, նշանակում է ամբողջ տիեզերքը, էկումենիկ` տիեզերական)` քրիստոնեական  եկեղեցիների  միավորման  շարժում։
   Էկումենիկ  շարժման  սկզբունքն  է՝  նախ  լուծել  եկեղեցիներիմիջև առկա տարաձայնությունները և խնդիրները, ապա՝ միավորել դրանք։
  Տե՛ս «Քրիստոնյա Հայաստան»հանրագիտարան, Երևան, 2002, էջ 358։
 2 «Էջմիածին», 1996, ԺԲ, էջ 29։
 3 Գարեգին Ա Ամենայն հայոց կաթողիկոս, Զրույցներ Ջովաննի Գուայտայի հետ, Էջմիածին, 2001, էջ 229։
 4 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 229-230։
 5 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 229։
 հետ։
   Համալսարանական  տարիներին  Հայր  Գարեգինն  իր  մի  շարք  զեկուցումներումխոսում  է  էկումենիկ  խնդիրների  մասին,  օրինակ`  ի՞նչն  է  պատճառ  դարձել  եկեղեցումիության  խաթարմանը.  աստվածաբանական  դոգմանե՞րը,  թե՞  պատմական  իրադարձությունները. «Մենք այժմ պետք է երես առ երես նայենք մեր  «էկումենիկ խընդրին» և հասկանանք, թե ինչն է մեզ իսկապես բաժանում»1։
 «Էկումենիկ խնդիրը Քրիստոնեական Արևելքում» էսսեում (1959 թ.) պատմականէքսկուրս  կատարելով՝  Գարեգին  Ա-ն  հասնում  է  եկեղեցիների  բաժանման  մեխին՝Քաղկեդոնի  ժողովին։
   Ըստ  նրա՝  ներկա  խնդիրները  կարելի  է  լուծել`  վերանայելովանցյալի  խոչընդոտները.  «Վերամիավորվելու  խնդիրը  իրական  և  կարևոր  է  ինչպեսԱրևելքում, այնպես էլ՝ Արևմուտքում։
  Վերամիավորումը Արևելքի և Արևմուտքի միջևչի կարող ամբողջության մեջ հասկացվել, մինչ նախ և առաջ նրանք իրենք իրենց չմիավորեն»2։
 ԵՀԽ Նյու Դելիի (Հնդկաստան) 1961 թ. համաժողովից սկսած Գարեգին վարդապետն  սկսում  է  մասնակցել  Խորհրդի  համաժողովներին  նախ  որպես  դիտորդ,  ապա,երբ  Կիլիկիայի  կաթողիկոսությունը  դառնում  է  ԵՀԽ  անդամ  (1962  թ.  օգոստոս,«Նվիրյալ Էկումենիստի»3 ջանքերով), հանդես է գալիս որպես Մեծի Տան Կիլիկիո կաթողիկոսության  պատգամավորության  ղեկավար։
   Կիլիկյան  կաթողիկոսության  էկումենիկ  կապերը  զարգացնելու  նպատակով  կազմակերպել  է  Մեծի  Տանն  Կիլիկիո  կաթողիկոսների  այցելությունները  ԵՀԽ,  Հունաստանի  արքեպիսկոպոսին,  ՀովհաննեսՊողոս Բ պապին, Քենթրբերիի արքեպիսկոպոսին և այլն։
 Գարեգին վարդապետը դիտորդի կարգավիճակով մասնակցել է Վատիկանի 2-րդժողովի երեք հաջորդական նիստերին (1963-1965 թթ.) և Անգլիական եկեղեցու Լամբեթի համաժողովին (1968 թ.)4։
  Ժողովից վերադառնալուց հետո նա գրում է իր արժեքավոր  հոդվածներից  մեկը՝  «Արևելյան  եկեղեցու  դիտորդ-պատգամավորի  որոշ  դիտարկումներ Վատիկանի երկրորդ ժողովին»։
 Մեծ  է  նրա  ավանդը  Եթովպիայի  մայրաքաղաք  Ադիս  Աբեբայում  Արևելյան  ուղղափառ  քույր  եկեղեցիների  պետերի  համաժողովի  կազմակերպման  (1965  թ.),  ինչպես  նաև  Մերձավոր  Արևելքի  եկեղեցիների  համաժողովի  ստեղծման  գործում5։
   Անդամակցել է «Հավատք և կարգ» համաշխարհային կոնֆերանսին (1963 թ.)6։
 1960-ական թթ. Գարեգին վարդապետը ԵՀԽ-ում վարել է մի շարք պատասխանատու  պաշտոններ։
   1968  թ.  Ուփսալայի  (Շվեդիա)  համաժողովում  Գարեգին  եպիսկոպոսն ընտրվել է ԵՀԽ կենտրոնական և գործադիր կոմիտեների անդամ7։
 Իր  «Էկումենիկ  միտումները  Հայ  եկեղեցում»  հոդվածում8  Գարեգին  Ա-ն  հակիրճներկայացնում է Հայ եկեղեցու անցած ուղին՝ սկսած Քաղկեդոնի ժողովից մինչև 20րդ դար։
  Նա փորձում է ցույց տալ, որ Հայ եկեղեցին չունի ոչ էկումենիկ ոգի, որպիսիթյուր կարծիք իշխել է քրիստոնեական աշխարհում։
 Հյուսիսային  Ամերիկայի  Արևելյան  նահանգների  և  Կանադայի  թեմի  առաջնորդության  տարիներին  (1973-1977  թթ.)  Գարեգին  արքեպիսկոպոսը  շարունակում  էէկումենիկ  կապեր  հաստատել  այլ  եկեղեցիների  ներկայացուցիչների  հետ։
   Ինչպես2 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 8։
 3  Այսպես  է  իր  մահվան  կապակցությամբ  անվանվել  Գարեգին  Ա  կաթողիկոսը  ԵՀԽ  ցավակցական հեռագրում։
  Տե՛ս «Էջմիածին», 1999, Է, էջ 171։
 4 Նույն տեղում, էջ 11։
 5 «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, էջ 199։
 6 «Էջմիածին», 1999, Է, էջ 171-172։
 7 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 171-172։
 8 Տե՛ս Karekin I, էջ 253-267։
 ինքն է ասում. «Որպես հայ եպիսկոպոս, ես, ամենից առաջ, Միացյալ Նահանգներումապրել եմ Հայ եկեղեցու հավատացյալների կյանքով, միևնույն ժամանակ շատ ամուրկապեր  էի  պահպանում  ամերիկյան  եկեղեցական  կազմակերպությունների,  օրինակ՝The National Council of Churches of the USA-ի (ԱՄՆ Եկեղեցիների ազգային խորհուրդ),ինչպես նաև էկումենիկ, կաթոլիկ, ուղղափառ և բողոքական այլ շրջանակների հետ»1։
 Գնահատելով  նրա  կատարած  էկումենիկ  գործունեությունը  և  նրա  նվիրվածությունը  շարժմանը`  1975  թ.  Նայրոբիում  (Քենիա)  գումարված  ԵՀԽ  5-րդ  համաժողովում Գարեգին արքեպիսկոպոսը ընտրվում է ԵՀԽ կենտրոնական և գործադիր կոմիտեների փոխատենապետ` պաշտոնավարելով մինչև 1983 թ.2։
 Օժանդակել է Եկեղեցիների Միջինարևելյան խորհրդի (ԵՄԽ) հիմնադրմանը։
  ԵրբԵՄԽ-ում  նախագահական  լիազորությունները  ավարտվում  են,  ապագա  հայրապետին տրվում է «Պատվավոր նախագահի» պատիվ3։
 Մեծի Տան Կիլիկիո կաթողիկոսության էկումենիկ գործունեությունն ավելի է ընդլայնվում, երբ Գարեգին Սարգսյանը նախ ընտրվում  է Մեծի Տանն  Կիլիկիո Խորեն Ակաթողիկոսին  աթոռակից  (1977-1983  թթ.),  ապա`  Մեծի  Տանն  Կիլիկիո  կաթողիկոս՝Գարեգին Բ անվամբ (1983-1995 թթ.)։
 1995  թ.  ապրիլի  4-ին  Ազգային-եկեղեցական  ժողովը  նրան  ընտրում  է  Ամենայնհայոց կաթողիկոս։
  Իր եռանդուն էկումենիկ գործունեությունը նորընտիր հայրապետըտեղափոխում է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին4։
 Վստահորեն  կարելի  է  ասել,  որ  Գարեգին  Ա-ն  իսկապես  օժտված  էր  էկումենիկոգով։
   Ամենայն  հայոց  հայրապետի  էկումենիկ  ժառանգության  մեջ  անգնահատելի  էնրա  կատարած  ևս  մեկ  հիշարժան  գործ։
   Նրա  ջանքերի  արդյունքում  երկար  դարերմիմյանցից  զատված  երկու  կաթողիկոսական  աթոռները՝  Կիլիկիայի  և  Էջմիածնի,վերջապես ձեռք բերեցին սերտ և եղբայրական հարաբերություններ։
 Մինչև  Մայր  Աթոռում  կաթողիկոսական  պաշտոն  ստանձնելը՝  Գարեգին  Ա-ն  միշարք  այցելություններ  է  կատարել  Էջմիածին  Վազգեն  Ա-ի  օրոք  (իհարկե,  այս  հարցում  չպետք  է  նսեմացնել  նաև  վերջինիս  դերը).  «Վազգեն  կաթողիկոսի  հետ  իմ  անձնական  հարաբերությունները  մշտապես  բարեկամական  են  եղել։
   Հիշում  եմ,  կարծեսթե դա երեկ էր, 1956 թ. նրա այցը Անթիլիաս, Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսի ընտրության կապակցությամբ։
  Այդ ժամանակ ես դեռ նորընծա վարդապետ էի։
  Տեառնընդառաջի  տոնին՝  փետրվարի  14-ին,  ես  պատարագեցի  և,  ըստ  մեր  ծիսակարգի,  Պատարագի  վերջում  նրան  մատուցեցի  նշխարք։
   Նա  հարցրեց,  թե  ինչ  է  իմ  անունը  ևշնորհավորեց,  որ  վանական  Գարեգին  անունն  եմ  կրում՝  ի  պատիվ  Գարեգին  Կաթողիկոս  Հովսեփյանի։
   Հետագայում  նա  ասաց,  որ  հենց  առաջին  հանդիպումից  համակրել է ինձ։
  Ինքս էլ շարունակ մեծ հարգանքով եմ վերաբերվել նրա նկատմամբ...»5։
 1988  թ.  ամռանը  երկու  կաթողիկոսները  երկրորդ  անգամ  հանդիպում  են  Մոսկվայում՝ Ռուսիայի մկրտության հազարամյակի տոնակատարության ժամանակ։
  Վազգեն  Ա-ն  նրան  հրավիրում  է  Էջմիածին։
   Կազմվում  են  երկու  պատվիրակություններ(Էջմիածնից  և  Անթիլիասից),  որոնք  պետք  է  ուսումնասիրեին  երկու  աթոռների  միջևգոյություն  ունեցող  տարաձայնությունները։
   1988  թ.  դեկտեմբերին՝  Սպիտակի  երկրաշարժի  ժամանակ,  Կիլիկիո  կաթողիկոս  Գարեգին  Բ-ն  այցելում  է  Հայաստան։
   Նաշրջաբերական  նամակ  է  հղում  Կիլիկիայի  աթոռի  բոլոր  թեմերին՝  օգնություն  ցուցաբերելու  խնդրանքով։
   Կիլիկիո  եպիսկոպոսներից  շատերն  ուղևորվեցին  Հայաստան,1 Գարեգին Ա, էջ 65-66։
 2 «Էջմիածին», 1999, Է, էջ 171-172։
 3 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 172։
 4 Մայր Աթոռը ԵՀԽ անդամ է դարձել Վազգեն Ա-ի օրոք՝ 1962 թ. օգոստոսի 11-ին։
 5 Գարեգին Ա, էջ 116-117։
 որպեսզի իրենց համերաշխությունը հայտնեն Ամենայն Հայոց Հայրապետին։
  Այս ամենը  միաժամանակ  բարենպաստ  մթնոլորտ  ստեղծեց  երկու  աթոռների  հիմնախնդիրների լուծման համար։
 Գարեգին Ա-ի պաշտոնավարության տարիներին Մայր Աթոռն իր մշտական ներկայացուցիչներն  է  ունեցել  ԵՀԽ  տարեկան  բոլոր  նստաշրջաններին։
   Նշանակալից  էԳարեգին  Ա  հայրապետի  այցելությունը  ԵՀԽ  կենտրոն  (Ժնև,  Շվեյցարիա,  1996  թ.հունիսի 10)։
  Միօրյա այցելության ընթացքում Վեհափառը հանդիպում է ԵՀԽ ընդհանուր  քարտուղար  դոկտ.  Քոնրատ  Ռայզերի,  ԵԵՀ  (Եվրոպական  եկեղեցիների  համաժողով)  ընդհանուր  քարտուղար  Ժան  Ֆիշերի  և  Շվեյցարիայի  Բողոքական  եկեղեցիների Միջօգնության բաժանմունքի վարիչ-տնօրեն Ռուդոլֆ Ռենֆերի հետ1։
 Իր  հերթին  1996  թ.  ապրիլի  19-23-ը  Մայր  Աթոռ  Ս.  Էջմիածին  է  այցելում  ԵՀԽընդհանուր  քարտուղար  Քոնրատ  Ռայզերը2։
   Միջեկեղեցական  հարաբերություններիկարգավորման  համար  Հայրապետի  բազմաթիվ  այցելությունների  մեջ  հիշատակության  են  արժանի  Վատիկան  (1996  թ.  դեկտեմբեր),  Ֆրանսիա  (1997  թ.  հունվար),Ավստրալիա (1972 թ. փետրվար) այցելությունները։
 1997  թ.  հունիսի  23-29-ը  Գրացում  (Ավստրիա)  տեղի  է  ունենում  Եվրոպականեկեղեցիների  խորհրդի  և  կաթոլիկ  եպիսկոպոսների  Եվրոպական  խորհրդի  կազմակերպած  Եվրոպական  2-րդ  Էկումենիկ  համաժողովը,  որի  2-րդ  լիագումար  նիստում,որպես  գլխավոր  բանախոս,  հանդես  է  գալիս  Գարեգին  Ա  հայրապետը։
   Վեհափառիբանախոսության թեման էր՝ «Դեմ առ դեմ ինքներս մեզ հետ»3։
 Գարեգին  Ա-ի  օրոք  Մայր  Աթոռ  Ս.  Էջմիածինը  մշտապես  ունեցել  է  իր  ներկայացուցիչները ԵՀԽ կենտրոնական կոմիտեի կազմում։
  Սպիտակի երկրաշարժի 10-ամյակին ԵՀԽ 8-րդ համաժողովում (1998 թ. դեկտեմբեր, Հարարե, Զիմբաբվե) կատարվեցմիասնական  աղոթք`  երկրաշարժի  զոհերի  հոգիների  խաղաղության  և  Հայաստանիվերականգնման համար4։
 1997  թ.  ստեղծվում  է  ԵՀԽ  Հայաստանյան  միջեկեղեցական  կլոր  սեղան  բարեգործական հիմնադրամը։
  Երկրի տնտեսական բարդ կացությունը հաղթահարելու համար Գարեգին Ա կաթողիկոսի տնօրինությամբ Կլոր սեղանի գրասենյակը նախաձեռնում է իրականացնել գյուղացիական վարկային ծրագիր։
  Վեհափառ հայրապետը դիմում  է  Եկեղեցական  վարկային  էկումենիկ  հիմնադրամին  (ԵՎԷՀ,  կենտրոնը՝  Ժնև)`Հայաստանյան  ԵՎԷՀ-ն  ԵՎԷՀ  ընտանիքի  կազմում  ընդգրկելու  խնդրանքով։
   1999  թ.հունվարի 26-31-ը Սլովակիայի մայրաքաղաք Բրատիսլավայում կայացած ԵՎԷՀ ժողովը քննարկեց Առաքելական եկեղեցու դիմումը և տվեց դրական պատասխան։
  Որոշում է կայացվում հաջորդող երեք տարիներին ֆինանսավորել Կլոր սեղանի վարկային ծրագրերը5։
 ԵՀԽ հիմնադրման 50-ամյա հոբելյանի և Հայաստանում քրիստոնեության որպեսպաշտոնական  կրոնի  հռչակման  1700-ամյակի  առթիվ  Նյու  Յորքում  լույս  է  տեսնումՆ.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Ա Ամենյան հայոց հայրապետի «...Եվ օրորվում է նավը ալիքների  վրա»  էսսեների  անգլերեն  ժողովածուն։
   Այս  ժողովածուն  ընդգրկում  է  Վեհափառհայրապետի  հոգևոր  սպասավորության  շրջանում  հեղինակած  այն  հոդվածները,որոնցում Գարեգին Ա-ն արծարծում է էկումենիկ մի շարք խնդիրներ և տալիս դրանցլուծման ճանապարհները։
  Ուշադրություն դարձնելով գրքի ենթավերնագրին՝ «ճեպա1  «Էջմիածին»,  1996,  Զ,  էջ  66-79։
   Տե՛ս  նաև  «Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին  Ա  Ամենայն  Հայոց  կաթողիկոսի  երկամեայ տեղեկատուութիւնը», Մոնրեալ, 1997, էջ 11։
 2 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 11։
 3 «Էջմիածին», 1997, Զ-Է, էջ 28-49։
 4 «Էջմիածին», 1998, ԺԲ, էջ 104-107։
 5 «Էջմիածին», 1999, Ա, էջ 109-110։
 գրեր՝  արված  էկումենիկ  ճանապարհորդության  ընթացքում»՝  պարզ  է  դառնում,  որժողովածուն  ընդգրկում  է  Վեհափառի  անցած  էկումենիկ  ուղու  ընթացքում  ծագած,զարգացած և հասունացած էկումենիկ մտածողությունը1։
 Արփի ԱլեքսանյանԳԱՐԵԳԻՆ Ա ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ՀԱՅՐԱՊԵՏԻ ԷԿՈՒՄԵՆԻԿ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ Բանալի բառեր՝ էկումենիզմ, էկումենիկ շարժում, ԵՀԽ - Եկեղեցիների համաշխարհայինխորհուրդ, աստվածաբանական դոգմա, Քաղկեդոնի ժողով։

Հոդվածը  նվիրված  է  Գարեգին  Ա  Ամենայն  հայոց  հայրապետի  էկումենիկ  գործունեությանը։
   Ներկայացված  են  Վեհափառ  հայրապետի  կողմից  իրականացված  կարևոր  ձեռնարկումներն էկումենիկ շարժման ծավալման և զարգացման գործում։
  Գարեգին Ա-ն իր էկումենիկ  գործունեությունն սկսել է դեռևս սարկավագության տարիներին և շարունակել իր ողջ հոգևոր  ծառայության ընթացքում։
  ԵՀԽ-ում վարել է մի շարք պատասխանատու պաշտոններ։
  1968 թ.  Գարեգին եպիսկոպոսն ընտրվել է ԵՀԽ կենտրոնական և գործադիր կոմիտեների անդամ, իսկ  1975 թ.՝ փոխատենապետ։
  Հեղինակել է մի շարք հոդվածներ և էսսեներ, որոնցում արծարծում  է էկումենիկ շարժման հետ կապված բազմաթիվ հարցեր։
