ՔՐԵԱԿԱՆ ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ ԿՐԿԻՆ ԿԱAՄԱԿԵՐՊԵԼՈՒ ԱՆԹՈՒՅԼՈՒԹՅԱՆ ՍԿԲՈՒՆՔԸ (NON BIS IN IDEM) Ապահովելու սկզբունքը նույն հանցանքի համար երկրորդ անգամ դատելու անթույլատրելիության սկզբունքը նույնքան հին է, որքան ինքը `սկզբունքը:   Այն ամրագրված է պետությունների ճնշող մեծամասնության հիմնական օրենքներում, ինչպես նաև մի շարք միջազգային պայմանագրերում: Համաձայն Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիայի թիվ 7 Արձանագրության 4-րդ հոդվածի (այսուհետ ՝ Կոնվենցիա). «Ոչ ոք չի կարող մեղավոր ճանաչվել որևէ քրեական հանցագործության համար ՝ որևէ արարքի կամ բացթողման համար որը չի կատարվել քրեական հանցագործություն, ազգային կամ միջազգային օրենսդրությամբ, կատարման պահին »: Համաձայն Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրի 14-րդ հոդվածի 7-րդ կետի: «Ոչ ոք չի կարող մեղավոր ճանաչվել որևէ քրեական հանցանքի համար ՝ կատարման պահին ազգային կամ միջազգային օրենսդրությամբ նախատեսված հանցագործություն չհամարող արարքի կամ բացթողման համար»: Քննարկված սկզբունքն ամրագրված է ՀՀ Սահմանադրության 22-րդ հոդվածում, համաձայն որի `« (...) Ոչ ոք չի կարող կրկին դատվել նույն արարքի համար »7-րդ մասում:   Այն արտացոլված է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 10-21-րդ հոդվածներում: Non bis in idem- ի սկզբունքը պետության չորս բացասական պարտականությունների համակարգ է, որի տարրերը սերտորեն կախված են միմյանցից, նրանց անկախությունը միայն հարաբերական է:   Այս երաշխիքները արգելում են `ա) պատժելը, բ) դատապարտելը, գ) դատելը, դ) նույն արարքը առանձին-առանձին հետապնդելը 2: Անդրադառնալով նշված սկզբունքի բովանդակությանը ՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը արտահայտեց հետեւյալ դիրքորոշումը. «Non bis in idem սկզբունքը հիմնարար է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ և միջազգային պայմանագրերով երաշխավորված պաշտպանության համակարգում, որը հիմնված է քավության կանխավարկածի վրա, ինչը նշանակում է նույն անձի համար նույն քրեական գործի համար կրկին քրեական հետապնդում չիրականացնել գործել »: Չդատապարտելու, չպատժելու երաշխիք:  Ավելին, «նույնականացման համար» ձեւակերպումը նշանակում է, որ կրկնակի դատապարտումը չի թույլատրվում: 1 Տե՛ս Hunter J., Development of the Rule against Double Jeopardy, Journal of Legal History, 1984, 3-4: 2 Տե՛ս Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մեկնաբանությունները, խմբ. ՝ Գ. Հարությունյան, Ա. Վաղարշյան, Երևան, 2010, էջ: 272: Ընդարձակելիության օբյեկտը պետք է հասկանալ ոչ թե հանցագործության իրավական որակավորման, այլ փաստացի նկարագրության տեսանկյունից »1: Վերոգրյալից բխում է, որ քննարկվող սկզբունքը ենթադրում է քրեական կամ քրեաիրավական հարաբերությունների վերջնական դադարեցում, որոնք ծագում են անձի «պետության» որոշակի արարքի հետ կապված:  Ավելին, քրեական դատավարության տեսանկյունից այն հիմնված է քրեական հետապնդման սպառնալիքին վերջ տալու գաղափարի վրա: Ապահովելու համար, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը նախատեսում է քննարկվող սկզբունքի երաշխիք հանդիսացող երկու հիմք `բացառելով քրեական գործի վարույթը կամ քրեական հետապնդումը, որոնք սահմանված են ՀՀ 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ, 8-րդ կետերով: Քրեական դատավարության օրենսգիրք:  Նշված նորմերի համաձայն. «1 Ոչ մի քրեական գործ չի կարող հարուցվել, և քրեական հետապնդումը չի կարող հարուցվել և հարուցված քրեական գործը կարող է կարճվել, եթե ՝ (…) 7) անձը ունի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ կամ քրեական հետապնդման անհնարինությունը հաստատող դատարանի այլ որոշում: 8 (ա) կա քննչական մարմնի որոշում, քննիչը ՝ հրաժարվելով նույն մեղադրանքով անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումից: (…) Վերոնշյալ նորմերի բովանդակությունից բխում է, որ քրեական գործ չի կարող հարուցվել, քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, և քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե նույն անձի դեմ գործ կա առաջին հիմքով. 1. մեղադրական դատավճիռ (դատապարտում), 2. արդարացում (արդարացում), 3. քրեական հետապնդման անհնարինությունը հաստատող դատական ​​փոփոխություն: Եվ երկրորդ հիմքի դեպքում ՝ քննչական մարմնի, քննիչի կամ դատախազի կողմից քրեական հետապնդում իրականացնելուց հրաժարվելը: Քննարկվող երկու հիմքերի տարանջատումը պայմանավորված է դատաքննության փուլերի տարբերակմամբ. Առաջինը կիրառելի է դատական ​​գործընթացներում (ներառյալ դատապարտման, արդարացման, արդարացման և այլ գործեր), իսկ երկրորդը ՝ նախաքննության վերջնական գործով դատավարություն: Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 1-ին մասի: «Սույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերին համապատասխան` արդարացվում է մի անձ, որի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է կամ քրեական գործը կարճվել է, երկրորդ մասում `ցանկացած հիմքով, դատավճիռ Կամորի նկատմամբ կայացվել է արդարացման դատավճիռ »: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Դատարանը պարտավոր է տվյալ դատական ​​նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ` սույն օրենսգրքի 1-ին մասի 1-ին մասի 1-3-րդ կետերով նախատեսված հիմքերի ցանկացած մասի դեպքում: »: 1 Տե՛ս Դավիթ Բաբայանի հունիսի 8-ի որոշման վերաբերյալ թիվ KD1 / 0043/01/11 քրեական գործի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թ. Նույն օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «Արդարացվածն իրավունք ունի վերականգնել իր իրավունքները, այդ թվում ՝ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինների կողմից իրեն պատճառված նյութական վնասը»: Մեջբերված նորմերի բովանդակությունից բխում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35 1 1 և 2 հոդվածով նախատեսված քրեական գործը բացառող հանգամանքները կամ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքները կարող են արդարացնել (վերականգնել), չարդարացնել (չվերականգնել): դրանց իրավական հետևանքների բնույթից ելնելով: 1 Հիմնավորման (վերականգնման) հիմքերը ներառում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3-րդ կետերով և 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերը, որոնց կիրառումը նախաքննության ընթացքում հանգեցնում է քրեական հետապնդման դադարեցման և (կամ) քրեական վարույթի դադարեցում. իսկ դատական ​​գործընթացներում կայացնել արդարացման դատական ​​ակտ: Իրենց բովանդակությամբ դրանք ենթադրում են հանցավոր արարքի բացակայություն կամ անձի կողմից իր կողմից մեղադրվող արարքի կատարումը (անձի կապը չապացուցելը):   Արդյունքում, անձը ձեռք է բերում արդարացված անձի կարգավիճակ, ինչը ենթադրում է օրենքով իրեն վերապահված մի շարք իրավունքներ, այդ թվում `փոխհատուցում ստանալու իրավունքը, քրեական գործի վարույթը դադարեցնելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ արդարացումը բողոքարկելու ( այլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդված): , Արդարացման (վերականգնում), քրեական գործի վարույթը դադարեցնելու կամ (կամ) քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին արդարացման մասին որոշում կայացնելու դեպքում դատարանը, դատախազը, քննիչը, քննչական մարմինը պարտավոր են բացատրել փոխհատուցման իրավունքը արդարացվածը (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 67-րդ հոդված): Այսպիսով, քննարկվող հիմքերի առկայության դեպքում պետությունն ընդունում է այն փաստը, որ իր քրեական հետապնդումը հիմնավորված չէ, և հետևաբար `անձի խախտված իրավունքները վերականգնելու պարտավորության առկայությունը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի մնացած կետերով նախատեսված հիմքերը ոչ արդարացնող (չվերականգնող) հիմքեր են:  Այդ հիմքերով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ քրեական գործը կարճելու դեպքում, որպես կանոն, ապացուցվում է, որ անձի կողմից կատարված արարքը պարունակում է հանցագործության հատկանիշներ, սակայն նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվում է ուժով: օրենքով սահմանված պայմանների:  Արդյունքում, օրենսդիրը չի տալիս անձին արդարացված անձի կարգավիճակ, հետ վերականգնողական իրավունք: Դատական ​​քննության անընդունելիության սկզբունքի բովանդակությունից բխում է, որ քրեական հետապնդման դադարեցումը դրա հիմքով քրեական գործի դադարեցումը պետք է ենթադրի քրեական արարքի բացակայություն, քանի որ գոյություն ունի քրեական հետապնդումը կամ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքների վերը նշված դասակարգում ինչպես տեսականորեն (ՀՀ քրեական դատավարություն):  Ընդհանուր մաս, Երևան, 2010 թ., Ինչպես նաև գործնականում (հիմնված է քաղաքացիների Արամ Սարգսյանի և Կարապետ Ռուբինյանի դիմումի վրա, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մաս, 67-րդ հոդվածի 3-րդ մաս, 3-րդ մաս ՀՀ Սահմանադրության 30.03.2010 թ. Սահմանադրական դատարանի թիվ SDO-871 որոշման, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թ. սեպտեմբերի 13-ի թիվ EAKD / 0009 քրեական գործի որոշման համապատասխանության մասին 11/13, 16-րդ կետ): Քրեական մեղադրանք հանդիսացող արարքի հետ կապված `անձի և պետության միջև համապատասխան իրավական հարաբերությունները առաջացել են, վերջնականապես դադարեցվել են, այսինքն` իրավական առումով չկա «հանցավոր արարք», հետևաբար պետության կողմից անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը չի կարող լինել: արդարացված ՝ առանց իր իրավունքների որևէ սահմանափակումների: Վերոգրյալից բխում է, որ քրեական հետապնդման դադարեցման հիմքերը, որոնք ուղղված են վերաքննության անընդունելիության սկզբունքի իրացմանը, քրեական գործի կարճումը պետք է օժտված լինեն վերականգնման հիմքերին բնութագրական հատկանիշներով:  Հակառակ դեպքում հնարավոր է իրավիճակ, երբ անձը արդարացվի որոշակի արարքի համար, ապա հետապնդվի նույն արարքի կապակցությամբ (ինչը ենթադրում է նրա հիմնական իրավունքների սահմանափակում), և այն դադարեցվում է չհիմնավորված հիմքերով:  Ստացվում է, որ անձի նույնականացման հետ կապված կարող է լինել արդարացման դատական ​​ակտ, որն ուժի մեջ է մտել, քրեական հետապնդումը ոչ արդարացված հիմքերով դադարեցնելու որոշում, որը մենք համարում ենք անթույլատրելի: Այնուամենայնիվ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համաձայն, քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հիմքերը, որոնք ուղղված են կրկին դատաքննության անթույլատրելիության սկզբունքի իրացմանը, քրեական գործի կարճումը չեն նշվում վերականգնման հիմքերից, հետևաբար դրանք ոչ վերականգնողական են: , Հարկ է նշել, որ բացի վերոհիշյալ անթույլատրելի իրավիճակներից, նման կարգավորումը հակասում է նաև Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիայի պահանջներին: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մշակած սկզբունքների համաձայն. «(Ա) Օգնության սկզբունքի հիման վրա հայրենի իշխանությունների հիմնական խնդիրն է փոխհատուցել Կոնվենցիայի ենթադրյալ խախտումների համար:  Այս առումով, այն հարցը, թե արդյոք դիմումատուն կարող է պահանջել ենթադրյալ խախտման «զոհի» կարգավիճակ, վերաբերում է Կոնվենցիայով նախատեսված վարույթի բոլոր փուլերին. բ) դիմումատուին ձեռնտու որոշումը կամ միջոցը սկզբունքորեն բավարար չէ նրան «զոհի» կարգավիճակից զրկելու համար: ակնհայտ կամ միանշանակորեն ընդունել են Կոնվենցիայի խախտումը. և հետագա փոխհատուցում տրամադրել. գ) դիմումատուի '' զոհ '' լինելու կարողությունը կախված է ներքին իրավական պաշտպանության միջոցներով իրեն հատուցված փոխհատուցումից. դ) օժանդակության սկզբունքը չի նշանակում հրաժարվել ներքին միջոցներից, հակառակ դեպքում Կոնվենցիայով երաշխավորված իրավունքները կզրկվեն իրենց էությունից:   Այս կապակցությամբ պետք է կրկնել, որ Կոնվենցիայի նպատակն է երաշխավորել ոչ թե տեսականորեն և պատրանքային, այլ գործնական «արդյունավետ իրավունքներ» 1: Մի շարք դեպքերում Եվրոպական դատարանը հաստատել է այն դիրքորոշումը, որ անձը կորցնում է «զոհի» կարգավիճակը Կոնվենցիայի իմաստով `խախտելով թիվ 7 Արձանագրության 4-րդ հոդվածը, երբ պետությունը ճանաչում է 1 Տե՛ս Mutatis mutandis Nikolova and Վելիչկովան ընդդեմ Բուլղարիայի »Մեծ պալատի գործով 2008 թ. Մարտի 20-ի վճիռը, բողոքարկում, թիվ 7888/03, կետ 49: Կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտման փաստը դադարեցնում է, երկրորդ հետապնդումը առաջարկում է անձին համարժեք փոխհատուցում 1: Վերոհիշյալից բխում է, որ պետության կողմից Կոնվենցիայի թիվ 7 Արձանագրության 4-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված `վերաքննության անընդունելիության սկզբունքի խախտումը համարվում է դադարեցված, երբ պետությունը. - ընդունում է սկզբունքի խախտումը: վերաքննության անընդունելիության մասին. Խախտում - ապահովում է անձին համարժեք փոխհատուցում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի բովանդակությունից բխում է, որ, որպես վերաքննություն անթույլատրելիության սկզբունքի երաշխիք, այդ հիմքով նախատեսված են միայն քրեական հետապնդման կամ քրեական դատավարության դադարեցման հիմքերը, որոնք հանդիսանում են դադարեցման ոչ վերականգնողական հիմքեր: քրեական հետապնդում:  Մինչդեռ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը, անկախ դրա դադարեցումից, արդեն ենթադրում է կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտում:  Նշենք, որ խախտման դադարեցումը դեռ չի նշանակում խախտված իրավունքի լիարժեք պաշտպանություն կամ վերականգնում:   Իսկ ՀՀ օրենսդրությունը կասկածյալի կամ մեղադրյալի վնասի հատուցում պահանջելու իրավունքը պայմանավորում էր արդարացվածի կարգավիճակ ձեռք բերելու փաստով: Նման դիրքորոշում է արտահայտվել նաև ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 30.03.2010 թ. թիվ SDO-871 որոշմամբ, համաձայն որի. «(...) Նախաքննության ընթացքում անձը ձեռք է բերում արդարացված հանցագործի կարգավիճակ: դատավարություն կետերով նախատեսված հիմքերով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու դեպքում Քրեական օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասի 1-ին մասով, իսկ դատաքննության ընթացքում օրինական ուժի մեջ մտած արդարացման դատավճռի դեպքում (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 64-րդ հոդված 3-րդ մաս):   Մինչ այդ կասկածյալին կամ մեղադրյալին պատճառված վնասի փոխհատուցում պահանջելու իրավունք չկա, քանի որ նա դեռ արդարացված չէ:   Անհատը կարող է փոխհատուցման հայց ներկայացնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի հիման վրա միայն դրանում նշված հիմքերով արդարացված անձի կարգավիճակ ձեռք բերելուց հետո (...) »2: Վերոգրյալից բխում է, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում կատարելու դեպքում կրկին վերաքննության անընդունելիության սկզբունքը խախտելու դեպքում ՀՀ օրենսդրությունը չի տրամադրում անձին իրավական միջոց ՝ վերականգնելու իր խախտված իրավունքը, որի արդյունքում իրավունքը նշված սկզբունքից բխող մարդու տեսական և պատրանքային է դառնում: , Ելնելով վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումներից ՝ մենք գտնում ենք, որ կրկին դատվելու անընդունելիության սկզբունքի խախտման դեպքում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու դեպքում անձին պետք է տրվի արդարացիորեն 1 Տե՛ս «igիգարելլա ընդդեմ Իտալիայի» գործ 2002 թ. Թիվ 48154/99 բողոքով 2004 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշում, Falkner ընդդեմ Ավստրիայի: «Սերգեյ No.ոլոտուխինն ընդդեմ Ռուսաստանի» գործի սեպտեմբերի 30-ի թիվ 6072/02 բողոքի որոշում 2009 թ. Փետրվարի 9-ի վճիռ, թիվ 14939/03 բողոք, թիվ 115 կետ: 2 Տե՛ս Քաղաքացիներ Արամ Սարգսյանի և Կարապետ Ռուբինյանի դիմումի հիման վրա ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 67-րդ հոդվածի 3-րդ մասի ՝ ՀՀ Սահմանադրության համապատասխանության հարցը որոշելու մասին, ՀՀ Սահմանադրական դատարան 30.03.2010 թ. որոշում: Թիվ SDO-871 որոշում, կետ 9: Կարգավիճակ `դրանով պայմանավորված փոխհատուցում (վերականգնում) ստանալու իրավունքով:   Հակառակ դեպքում քրեական հետապնդումը դադարեցնելը չի ​​հանգեցնի վերստին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտման: Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիայի և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի հարցի շուրջ տարաձայնությունները, համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 6 4 4 հոդվածի, պետք է լուծվեն հօգուտ Կոնվենցիայի, բայց ՀՀ ուսումնասիրելուց հետո դատական ​​պրակտիկան դա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35% -ն է: 1-ին մասի 7-րդ և 8-րդ հոդվածների 1-ին մասով նախատեսված քրեական հետապնդումը դադարեցվում է ՝ առանց անձին արդարացվածի կարգավիճակ տալու 1: Այս կապակցությամբ ընդունելի մոտեցում է ցուցաբերվել ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի 2 նախագծում (այսուհետև `Նախագիծ), մասնավորապես` Նախագծի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետերով նախատեսվում է, որ հանցագործությունները բացառող հանգամանքներ: հետապնդումը գործող օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի հիմքերը համարժեք են մասի 7-րդ և 8-րդ կետերին, միևնույն ժամանակ նույն հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված. «1-4-րդ կետերով նախատեսված հիմքերով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու դեպքում սույն հոդվածի 1-ին մասի մեղադրյալն իրավունք կստանա վերականգնել: Փաստորեն, նախագիծը վերացնում է Կոնվենցիայի և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի միջև առկա հակասությունը, որը լիովին արդարացված է և համապատասխանում է միջազգային չափանիշներին: Միևնույն ժամանակ, Նախագիծը նախատեսում է վերաքննության անընդունելիության սկզբունքի կարգավորում, որը առկա չէ գործող օրենսգրքում:   Նախագծի 25-րդ 6 6-րդ հոդվածի համաձայն. «Եթե անձին դատապարտելիս պարզվում է, որ նույն արարքի համար նրա նկատմամբ կիրառվել է պատժին համարժեք վարչական կամ կարգապահական միջոց, ապա նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու դեպքում, վերացվում և հաշվի են առնվում պատիժ նշանակելիս »: , Դրանից բխում է, որ, ըստ Նախագծի, անձի նկատմամբ պատժին համարժեք վարչական կամ կարգապահական պատասխանատվության միջոց կիրառելը չի ​​բացառում քրեական հետապնդման կամ քրեական պատասխանատվության հարուցումը, բայց դա հաշվի է առնվում պատժի նշանակման ժամանակ: Հարկ է նշել, որ Եվրոպական դատարանն իր մի շարք վճիռներում անդրադարձել է կարգապահական, վարչական և քրեական պատասխանատվության հարաբերակցության խնդրին ՝ վերաքննության սկզբունքի մասով: Այսպիսով, Engel և ուրիշներն ընդդեմ Նիդեռլանդների գործով Եվրոպական դատարանը որոշեց, որ (...) Կոնվենցիան, անկասկած, թույլ է տալիս պետություններին իրենց օմբուդսմենի գործառույթներն իրականացնելիս սահման սահմանել քրեական «կարգապահական վարույթների» միջև: դրանց սահմանազատում, բայց `հաշվի առնելով որոշակի պայմաններ: Կոնվենցիան պետություններին տալիս է իրավունքներից մեկի ազատությունը 1 Տե՛ս, օրինակ, Դավիթ Բաբայանի վերաբերյալ թիվ KD1 / 0043/01/11 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թ. Հունիսի 8-ի որոշումը: 2 ՀՀ կառավարության կողմից 2013 թ. Այն ներկայացվել է ՀՀ Ազգային ժողով նոյեմբերին: Actionանկացած գործողություն կամ անգործություն սահմանելիս, որը շեղվում է նորմալ իրականացումից ՝ որպես հանցագործություն:   Խոսքը վերաբերում է այն իրավունքներին, որոնք պաշտպանվում են Կոնվենցիայով:  (...) Եթե Պայմանավորվող պետությունները, իրենց հայեցողությամբ, կարող են որակել հանցագործությունը որպես կարգապահական, այլ ոչ թե քրեական, կամ քրեական պատասխանատվության ենթարկել «խառը» իրավախախտում կատարածին կարգապահական, այլ ոչ թե քրեական մակարդակում, 6-րդ հոդվածների հիմնական դրույթները 7-ը վերաբերում էին իրենց ինքնիշխան կամքին: Իրավասության նման երկարաձգումը կարող է հանգեցնել Կոնվենցիայի նպատակների և խնդիրների հետ անհամատեղելի արդյունքների:  Հետևաբար, 6-րդ հոդվածի (...) համաձայն, Դատարանն իրավունք ունի ապահովել, որ կարգապահական վարույթները որևէ կերպ չեն փոխարինում քրեական դատավարությանը 1: «Գալստյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործով Եվրոպական դատարանը հայտարարեց իր դիրքորոշումը: Դատարանը գտնում է, որ հանցագործությունը Կոնվենցիայի իմաստով «հանցագործ» դասակարգելու համար պարզելու համար նախ անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյոք հանցագործությունը հաստատող դրույթը քրեական է պատասխանող պետության իրավական համակարգում, և պետք է հաշվի առնել «հանցագործության բնույթը»: քաշ (…)   Ամեն դեպքում, ներքին իրավական համակարգում տրված սահմանումը վճռորոշ չէ 6-րդ հոդվածի իմաստով. Քննարկվող իրավախախտման բնույթը ամենակարևոր գործոնն է (...):   Դատարանը նշում է, որ (...) դիմումատուի նկատմամբ կիրառված սանկցիայի նպատակը եղել է պարզապես պատժիչ և կանխարգելիչ:  Ի վերջո, պատժի խստության մասով, Դատարանը գտնում է, որ ազատությունից զրկելը որպես պատիժ ընդհանուր առմամբ պատկանում է քրեական ոլորտին, եթե դա էապես վնասակար չէ իր բնույթով, շրջանակով կամ կատարման եղանակով (...) ,  Սույն գործով դիմումատուն երեք օրով զրկվել էր ազատությունից, որի ընթացքում նա կալանավորվել էր:  Այնուամենայնիվ, առավելագույն պատիժը, որը կարող էր նշանակվել, 15 օր ազատազրկումն էր:  Այս դիտարկումները բավարար են հաստատելու համար, որ այն արարքը, որի համար մեղադրվում էր դիմումատուն, կարող է որակվել որպես քրեական (...) Կոնվենցիայի իմաստով: Ըստ Սերգեյ olոլոտուխինն ընդդեմ Ռուսաստանի վճռի (…) Դատարանը գտնում է, որ թիվ 7 Արձանագրության 4-րդ հոդվածը պետք է մեկնաբանվի այնպես, որ արգելվի երկրորդ «հանցագործության» հետապնդումը, քանի որ այն հիմնված է նույնի վրա փաստեր կամ փաստեր, որոնք, ըստ էության, նման են:   Թիվ 7 Արձանագրության 4-րդ հոդվածում շարադրված երաշխիքները կիրառվում են նոր մեղադրանք առաջադրվելիս, երբ նախնական արդարացումը կամ դատապարտումը արդեն ձեռք են բերել res judicata ուժ:   Այս խաչմերուկում գտնվող նյութը, անկասկած, ներառում է այն որոշումը, որով ավարտվել է առաջին «պատժիչ վարույթը», և նոր վարույթում դիմումատուին առաջադրված մեղադրանքները:   Որպես կանոն, այդ փաստաթղթերը պետք է պարունակեն այն հանցագործության փաստական ​​հանգամանքները, որոնց համար դիմումատուն արդեն դատապարտվել է, և այն հանցագործությունը, որի համար նրան մեղադրանք է առաջադրվել:  Ըստ դատարանի, նման փաստական ​​հանգամանքները բավարար են որպես ելակետ `պարզելու հարցը` արդյոք երկու դատավարությունների փաստերը նման էին, կամ, փաստորեն, նույնական: 1 Տե՛ս «Engel and other ընդդեմ Նիդեռլանդների» գործ, 1976 թ. Հունիսի 8-ի վճիռ, բողոք թիվ 5100 / 71,5101 / 71, 5102/71, 5354/72, 5370/72, 81-րդ կետ: 2 Տե՛ս «Գալստյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործ, 2007 թ. Նոյեմբերի 15-ի վճիռ, բողոք թիվ 26986/03, կետեր 56-60: Դատարանն ընդգծում է, որ նոր մեղադրական եզրակացության որ մասերը ի վերջո չեն կարող բավարարվել կամ մերժվել հետագա վարույթներում, քանի որ թիվ 7 Արձանագրության 4-րդ հոդվածը երաշխիքներ է տալիս նոր վարույթում մեղադրանք առաջադրվելուց կամ քրեական պատասխանատվության ենթարկվելուց, այլ ոչ թե երկրորդ անգամ դատապարտվելուց: կամ ընդդեմ արդարացման արդարացման արգելքի ():   Դատարանը կրկնում է, որ թիվ 7 Արձանագրության 4-րդ հոդվածը չի սահմանափակում երկու անգամ մեղադրանք առաջադրվել չդատվելու մասին (…):  Թիվ 7 արձանագրության 7-րդ հոդվածը կիրառվում է նույնիսկ այն դեպքերում, երբ անձին մեղադրանք է առաջադրվել, բայց չի դատապարտվել:   Դատարանը կրկնում է, որ թիվ 7 Արձանագրության 4-րդ հոդվածը նախատեսում է երեք տարբեր երաշխիքներ, նշելով, որ ոչ ոք չպետք է մեղադրվի, ա) բ) մեղադրվի կամ գ) դատապարտվի նույն հանցանքի համար 1:   Վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումներից բխում է, որ եթե Կոնվենցիայի իմաստով գործողությունը համարվել է «հանցավոր», ապա անձին պետք է տրամադրվեն այդպիսի արարքների հետաքննության համար Կոնվենցիայով երաշխավորված բոլոր երաշխիքները, այդ թվում նաև այն երաշխիքը, որ նա նույն արարքի համար կրկին չի դատապարտվի: Ելնելով վերոգրյալից ՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, կատարելով օրենքի մշակման իր առաքելությունը, ընդունեց Եվրոպական դատարանի վերը նշված դիրքորոշումներին համահունչ դիրքորոշում: Բաբայանի դեպքում 08.06.2012 թվականի որոշմամբ `նշելով. «(…) Չնայած D. Ամեն դեպքում, Բաբայանին համապատասխանաբար 10 կամ 5 օր կարգապահական կալանքի տակ պահելը, կիրառվել է որպես կարգապահական տույժ, բայց նրա կողմից կատարված իրավախախտման բնույթը, ինչպես նաև դրա բնույթն ու խստությունը: միջոց, առաջարկում են, որ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը հավասարազոր է «դատապարտվել հանցագործին. (…) Դ. Բաբայանը, փաստորեն, ենթարկվել է կարգապահական պատասխանատվության ՝ զորամասը կամավոր լքելու նույն արարքի համար, այնուհետև նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 361 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն ՝ պատճենելու համար, որով առաջին ատյանի դատարանը սեպտեմբերի 27-ին, 2011 թ. Նա մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել մեկ տարի կարգապահական գումարտակում:   Դ.Բաբայանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 361 հոդվածի 1-ին մասով հարուցված քրեական հետապնդումը վերաբերում էր նույն արարքին ՝ նույն փաստական ​​հանգամանքներով, որի համար նա ենթարկվել էր կարգապահական պատասխանատվության, որն իր բնույթով համարժեք է քրեական պատասխանատվության ՝ քրեական մեղադրանք: հնազանդվել Ելնելով վերոգրյալից ՝ Վճռաբեկ դատարանը արձանագրում է, որ այս դեպքում տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի թիվ 7 Արձանագրության 4-րդ հոդվածի խախտում. Նույն արարքի համար Դ.Բաբայանը կրկին դատվեց:   Այլ կերպ ասած, զորամասը կամավոր լքելու համար Դ. Մինչ Բաբայանը կալանավորվել է որպես կարգապահական տույժ, նույն արարքի համար քրեական պատասխանատվության ենթարկվելիս խախտվել է կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքը: »2 1 Տե՛ս «Սերգեյ olոլոտուխինն ընդդեմ Ռուսաստանի» 2009 թ. Գործը: Փետրվարի 9-ի վճիռ, թիվ 14939/03 բողոք, 107-122 կետեր: 2 Տե՛ս նույն տեղում, պարբերություններ 29-31: Նման պայմաններում կարող է թվալ, որ Նախագծով նախատեսված կարգավորումը հակասում է Կոնվենցիային:   Պետք է նշել, սակայն, որ չ Շ ուկինա Լ Եվրոպա Եվրոպա Եվրոպա դատ դատ Եվրոպա Եվրոպա Եվրոպա Եվրոպա Եվրոպա Եվրոպա Եվրոպա Եվրոպա Եվրոպա Եվրոպա Չէ, որ դիմումատուի վարչական պատասխանատվությունը կարող է վերացվել վարչական վարույթը վերսկսելու միջոցով (տե՛ս նաև համապատասխան ներքին օրենսդրությունը) 1: Վերոհիշյալ «olոլոտուխինն ընդդեմ Ռուսաստանի» գործով Եվրոպական դատարանը նշեց, որ Ռուսաստանի դատական ​​համակարգում վերընտրվելու արգելքը սահմանափակվում է քրեական արդարադատությամբ:   Քրեական դատավարության օրենսգրքի համաձայն ՝ նախկին դատապարտումը, ըստ էության, հիմք չէ նույն վարչական իրավախախտման համար քրեական գործի վարույթը կարճելու համար:   Նույն կերպ, Ռուսաստանի Սահմանադրությունը պաշտպանում է միայն երկրորդ դատապարտումը նույն «հանցագործության» համար:  Դրանից բխում է, որ, ի տարբերություն Շչուկինայի գործի, Ռուսաստանի դատարաններն իրենց տրամադրության տակ չունեին իրավական դրույթներ `խուսափելու վերաքննումից այն դեպքում, եթե վարչական իրավախախտումների օրենսգրքով արդեն դատապարտված կամ արդարացված ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական գործ հարուցվեր:   Այս հիմքի վրա Եվրոպական դատարանը գտել է Կոնվենցիայի թիվ 7 արձանագրության 4-րդ հոդվածի խախտում: Հարկ է նշել, որ Լիտվայի Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 301-րդ հոդվածը սահմանում է, որ եթե չեղյալ է հայտարարվում այն ​​որոշումը, որով անձը հայտարարվել է վարչական պատասխանատվություն, վճարված տուգանքը պետք է վերադարձվի (…), և [վարչական պատասխանատվության] հետ կապված այլ սահմանափակումներ պետք է պետք է անվավեր ճանաչվի:   Իսկ Լիտվայի ընդհանուր հիվանդանոցը, փաստորեն, իր որոշմամբ նշեց վարչական դատավարությունը վերսկսելու հնարավորությունը:  Քանի որ դիմումատուն չէր դիմել վարչական վարույթի վերաբացման համար, Եվրոպական դատարանը մերժեց դիմումը `պատճառաբանելով, որ դիմումատուն չի սպառել իր ներքին պաշտպանության միջոցները: Վերոգրյալից բխում է, որ դատաքննության անթույլատրելիության սկզբունքի խախտումը գնահատելիս, բացի արարքի քրեական բնույթից, պետք է գնահատվի նաև դատապարտման մասին «վերջնական որոշման» առկայությունը:   Այն պայմաններում, երբ նախորդ որոշումը «վերջնական» չէ, հնարավորություն կա բողոքարկելու, վերացնելու «դատապարտումը», վերաքննության սկզբունքի խախտման առկայությունը կարելի է գնահատել միայն այդ հնարավորության սպառման դեպքում, «զոհ» կարգավիճակի վերը նշված չափանիշներին համապատասխան: Վերոնշյալ իրավական վերլուծության համատեքստում, հաշվի առնելով Նախագծով նախատեսված կանոնակարգը, մենք գտնում ենք, որ այն նախատեսում է կարգապահական կամ վարչական պատժամիջոցների վերացում և պատժամիջոցներ 1 Տե՛ս «1իուկինան ընդդեմ Լիտվայի» 2006 թվականի Եվրոպական դատարանի գործը 19251/02 թվականի դեկտեմբերի 5-ի որոշումը: Նշանակման ժամանակ հաշվի առնելու պահանջը, ըստ էության, վերացնում է այն փաստը, որ անձը նախկինում «դատապարտվել է», և որպես «տուժողի» կարգավիճակը բացառելու փոխհատուցում նախատեսում է պատժի նշանակման ժամանակ այդ միջոցի գրանցումը:   Իրականում, այս կանոնակարգը համապատասխանում է Կոնվենցիայի պահանջներին, բայց այն վիճելի է հետևյալ պատճառներով. Ա) փաստացի անձի դեմ քրեական գործ հարուցելը արդեն իսկ խախտում է վերաքննության անընդունելիության սկզբունքը և վարչական կամ վերացումը: Կարգապահական պատասխանատվության միջոցները գրանցվում են միայն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս:   Հետևաբար, կանոնակարգի նախագիծը թերի է, քանի որ չի ներառում դեպքեր, երբ քրեական հետապնդման արդյունքում անձը արդարացվում է կամ հետապնդումը դադարեցվում է անհիմն հիմքերով:   Փաստորեն, քրեական դատավարության ավարտին մնացած գործերում խախտումը վերացնելու հարցը մնում է չլուծված: բ) Կարգապահական կամ վարչական պատասխանատվությունը վերացնելու կառույց չկա:   Այսպիսով, համապատասխան մարմնի (վարչական մարմնի, դատարանի) որոշմամբ անձի նկատմամբ կիրառվում է կարգապահական կամ վարչական սանկցիա, երբ անձը դատարանի կողմից դատապարտվում է քրեական հանցանքի համար, նա արդեն կրել է կարգապահական կամ վարչական պատասխանատվություն, քանի որ քրեական հետապնդմանը նախորդող որդերն ունեն «կարճ բնույթ»: Նշվածի հետեւում է: Պատիժ նշանակելիս նախկին կարգապահական տույժի վերացումը կարող է լինել միայն օրինական (դե յուրե), քանի որ իրականում (դե ֆակտո) այն արդեն ավարտվել է:   Իսկ դե յուրե պատասխանատվության չափի վերացումը ենթադրում է համապատասխան նշանակված մարմնի որոշման վերացում:   Նման հանգամանքներում հարց է առաջանում ՝ արդյո՞ք քրեական արդարադատություն իրականացնող դատարանն իրավունք ունի բեկանել վարչական մարմնի կամ վարչական արդարադատություն իրականացնող դատարանի կողմից կայացված իրավաբանորեն պարտադիր որոշումը քրեական գործի շրջանակներում ՝ առանց բողոքարկման իրավունք ունեցող անձի բողոքարկման: ,   Հայաստանի Հանրապետությունում «դատական ​​տրամաբանության», ինչպես նաև իրավական որոշակիության սկզբունքների շրջանակներում նշված հարցի պատասխանը բացասական է: Ելնելով վերոգրյալից ՝ մենք կարծում ենք, որ քննարկվող հարցը կարող է լուծվել օրենսդրական համապարփակ կարգավորման միջոցով:   ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի շրջանակներում անհրաժեշտ է նախատեսել նորմ, ըստ որի `քրեական հետապնդումը դադարեցնելու ցանկացած դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է արձանագրի վերաքննության անթույլատրելիության խախտման փաստը այն դեպքերում, երբ քրեական նույն արարքի համար անձի նկատմամբ հետապնդում է իրականացվել: արդեն ենթարկվել է պատժի համարժեք կարգապահական կամ վարչական պատասխանատվության: Ըստ այդմ, քրեական հետապնդումն ավարտվելու դեպքում անձի դատապարտմամբ, կարգապահական կամ վարչական պատասխանատվությանն առնչվող խնդիրները կարգավորող իրավական ակտերում պետք է ներկայացվեն նորմեր, որոնց համաձայն `հետապնդում իրականացնող մարմնի կողմից դատավարության անթույլատրելիության խախտման փաստի հաստատում: հիմք (որպես նոր հանգամանք): վերանայել քրեական հետապնդման մասին որոշումը:   Վերջինիս արդյունքում համապատասխան որոշումը չեղյալ հայտարարելու հարցը, ինչպես նաև քրեական հետապնդումը դադարեցնելու այլ դեպքերում `անձի հատուցման հարցը կարող է լուծվել քաղաքացիական հասարակության կողմից տրամադրված վնասի ինստիտուտի շրջանակներում: օրենսդրությունը:   Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է նաև փոխհատուցել ինչպես իրական, այնպես էլ բարոյական վնասի փոխհատուցումը `կարգապահական կամ վարչական պատասխանատվության ենթարկելու մասին որոշումը խախտելու դեպքում` վերաքննական քննության անընդունելիության սկզբունքի խախտման հիմքով, ինչպես նաև խախտումը խախտելու դեպքում: քրեական դատավարության սկզբունքը: Անի Դանիելյան ՔՐԵԱԿԱՆ ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ ԻՐԱԿԱՆԱՆԵԼՈՒ ԻՐ ԻՆԴԵՄՈՒՄ ՈՉ ՄԻ ԲԻՍ-Ի (ՍՊԱՍԱՐԿՈ)), Կարգապահական պատասխանատվության, վնասների հատուցման: ։

Հոդվածը  նվիրված  է  կրկին  անգամ  դատվելու  անթույլատրելիության  (non  bis  in  idem)  սկզբունքի  ապահովման  քրեադատավարական  երաշխիքներին։
   Մասնավորապես  դրանում  ուսումնասիրվել  և  վերլուծության  են  ենթարկվել  կրկին  անգամ  դատվելու  անթույլատրելիության  սկզբունքի  հիմքով  քրեական  հետապնդման  դադարեցման  և  քրեական  գործի  կարճման  հանգամանքների  իրավական  բնույթը,  դրանց  համապատասխանությունը  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանի  կողմից  ձևավորած  չափանիշներին,  ինչպես  նաև  քննարկվող  սկզբունքը  դիտարկվել  է  քրեական  հետապնդման  և  վարչական  կամ  կարգապահական  պատասխանատվության  հարաբերակցության  համատեքստում։
   Վերլուծությունն  իրականացվել  է  ինչպես գործող օրենսդրության, այնպես էլ ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծի ու Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային պրակտիկայի համատեքստում, և առաջարկվել են վեր հանված խնդիրների հնարավոր լուծումներ։
