Սփյուռքի ազդեցությունը ՀՀ զբոսաշրջության զարգացման վրա Tourismբոսաշրջությունը դինամիկ զարգացող ոլորտ է, որն անընդհատ փոփոխվում է `հարստանալով նոր տարրերով:  Tourismբոսաշրջությունն անընդհատ զարգանում է, և յուրաքանչյուր երկրի զբոսաշրջության ոլորտը պետք է ժամանակին զարգանա:  Այն նաև զարգացող ոլորտ է Հայաստանի համար, որտեղ զբոսաշրջությունը հայտարարվել է տնտեսության գերակա ոլորտ:  Հայաստանի Հանրապետությունում զբոսաշրջության ոլորտի զարգացմանն ուղղված պետական ​​քաղաքականության նպատակները սահմանված են «Tourismբոսաշրջության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում: Փետրվարի 13-ին ՀՀ կառավարության կողմից հաստատված Tourismբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգում:   Փաստաթղթի համաձայն, զբոսաշրջության ոլորտում պետական ​​քաղաքականության նպատակն է բարձրացնել զբոսաշրջության ներդրումը ազգային եկամուտների, տարածքային համաչափ զարգացման, բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման, բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման գործընթացում, տուրիստական ​​այցելությունների աճի պատճառով աղքատության նվազեցում: , տուրիզմի եկամուտների ավելացում և աշխատատեղերի ստեղծում:   Վերջին տարիներին Հայաստանի Հանրապետությունը հայտարարեց կայուն տնտեսական զարգացման քաղաքականություն `մի շարք տնտեսական ցուցանիշների էական բարելավումներով [2, p. 25]: Ներկայումս զբոսաշրջության և հյուրընկալության արդյունաբերությունը Համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) շատ երկրների ներդրումային ոլորտներից մեկն է:   Tourismբոսաշրջությանը բաժին է ընկնում համաշխարհային ՀՆԱ-ի 8% -ը:   Չնայած Հայաստանում զբոսաշրջության և հյուրընկալության արդյունաբերությունը ՀՆԱ-ի տեսանկյունից շարունակում է մնալ երկրի տնտեսության ոչ առաջատար ճյուղերից մեկը, հարկ է նշել, որ դրանք Հայաստանի տնտեսության զարգացող, հեռանկարային, դինամիկ ոլորտներից են: Համաձայն Travelամփորդության և զբոսաշրջության համաշխարհային խորհրդի, 2012 թվականին Հայաստանի տնտեսության ՀՆԱ-ում զբոսաշրջության ուղղակի ներդրումը կազմել է 87,4 միլիարդ դրամ կամ ընդհանուր ՀՆԱ-ի 2,1 տոկոսը, և կանխատեսվում է, որ այս ցուցանիշը 2013-2023թթ. 2023-ին կդառնա 110,2 մլրդ դրամ:  Tourismբոսաշրջության ընդհանուր ներդրումը ՀՆԱ-ում, ներառյալ տնտեսական ազդեցությունը, 2012 թ. Կազմել է 336.9 մլրդ դրամ կամ ՀՆԱ-ի 8.2% -ը, այսպիսով, կանխատեսվում է, որ 2023 թվականին այս ցուցանիշը կկազմի 444.8 մլրդ դրամ:   Travelանապարհորդությունն ու տուրիզմը 2012-ին ուղղակիորեն ապահովել են 22,000 աշխատատեղ, կամ ընդհանուր աշխատատեղերի 1,9% -ը, բայց կանխատեսվում է, որ այս ցուցանիշը կնվազի 2023 թ .:   2012 թվական: Tourismբոսաշրջության ընդհանուր ներդրումը աշխատաշուկայում, ներառյալ արդյունաբերության կողմից անուղղակիորեն տրամադրված աշխատատեղերը, կազմել է ընդհանուր աշխատատեղերի 7.3% -ը կամ 87,000 աշխատատեղեր, - կանխատեսվում է, որ այս ցուցանիշը կնվազի մինչև 2023 թվականը: կազմելով 6.0% կամ 76,000 աշխատատեղ:   Tourismբոսաշրջության ներդրումը 2012-ին կազմել է 29,6 մլրդ դրամ կամ ընդհանուր ներդրումների 2,7% -ը, և նախատեսվում է, որ 2023-ին կաճի մինչև 43,3 մլրդ դրամ կամ ընդհանուր ներդրումների 2,1% [6, էջ. 1] Հայաստանում զարգանում է զբոսաշրջությունը, ներգնա զբոսաշրջության հոսքերի աճ կա:   Ներգնա տուրիզմը Հայաստանում բնութագրվում է տարեկան զբոսաշրջային այցելությունների կայուն աճով:   Անցած տասնամյակների ընթացքում Հայաստանում մուտքային զբոսաշրջիկների թիվն աճել է տարեկան առավելագույնը մոտ 15-20% -ով:   Օրինակ ՝ 2010-ին զբոսաշրջիկների թիվը կազմում էր 683.979, ինչը կազմում է երկրի բնակչության մոտավորապես 20-25% -ը, 2001-2010 թվականներին: Ներգնա տուրիզմի այցերի քանակի միջին տարեկան աճը կազմել է 24,3% [4, էջ. 95]: 2013 Հայաստան մուտքային զբոսաշրջային այցելությունների թիվը գերազանցել է մեկ միլիոնը:  Սա փաստում է, որ տարեցտարի հետաքրքրությունը Հայաստանի ՝ որպես տուրիստական ​​երկրի նկատմամբ, մեծանում է: Հայաստան է ժամանել 1,084,188 զբոսաշրջիկ ՝ 12,6% -ով ավելին, քան 2012-ին:   Այս միտումը նկատվում է 2014 թ. Հունվար-հունիս ամիսներին ժամանել է 495,967 զբոսաշրջիկ:  2013 ցուցանիշը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 17,3% -ով [5]: Ներգնա զբոսաշրջիկները ժամանում են ԱՊՀ երկրներից, ԱՄՆ-ից, Իրանից:   Հյուրանոցների զեկույցների համաձայն, 2013-ին հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին Հայաստան այցելած զբոսաշրջիկների 27.8% -ը բաժին է ընկել ԱՊՀ երկրներին, 36.3% -ը `ԵՄ երկրներին և 35.9% -ը` այլ երկրներին (տե՛ս Աղյուսակ 1) [4, էջ 97]: Աղյուսակ 1. Հայաստան այցելող զբոսաշրջիկների աշխարհագրական բաշխման կառուցվածքը և 2012-2013 թվականների աճի տեմպերը: Հունվար-դեկտեմբեր [4, էջ. 97] touristsբոսաշրջիկների տեսակարար կշիռը (%) 2012 հունվար 2013 հունվար - դեկտեմբեր - դեկտեմբեր աճի տեմպ (%) ընդհանուր, ներառյալ ԱՊՀ երկրներ - Ուկրաինա - Ռուսաստան - ԱՊՀ այլ երկրներ - ԵՄ երկրներ - Ֆրանսիա - Ֆրանսիա - Գերմանիա - Միացյալ Թագավորություն - Այլ երկրներ - Միացյալ Նահանգներ - Այն համընկնում է այն շրջանների հետ, որտեղ կան մեծ թվով հայկական համայնքներ: Հայկական սփյուռքը Հայաստանի զբոսաշրջության ոլորտի զարգացմանը նպաստող գործոններից է:   Սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների այցերը Հայաստան կազմում են ընդհանուր զբոսաշրջային այցելությունների 62% -ը, իսկ այցի միջին տևողությունը 25 օր է [2, էջ 42, կետ 4.1]:  Սա ընդհանուր այցելությունների մասնաբաժնի բավականին բարձր ցուցանիշ է, որը ենթադրում է երթուղիների առանձնահատկությունը, բնակության վայրի ընտրությունը, Հայաստանում գտնվելու տևողության ցուցանիշները:  Touristբոսաշրջային այցելությունների ընդհանուր պատկերը, այս առումով, բազմազան է դարձնում զբոսաշրջային առաջարկը ՝ մի կողմից ընտրելով սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների թիրախային խումբ, մյուս կողմից ՝ տարբեր արտասահմանյան նախասիրությունների զբոսաշրջիկներ:  Սփյուռքահայ զբոսաշրջիկներին պետք է ավելի պատկերավոր ներկայացնել Հայաստանը, հայկական միջավայրը, հայրենիքում անցկացրած յուրաքանչյուր ժամը, ամեն օր պետք է պարունակել հիշողությունների մի ամբողջ շղթա, միևնույն ժամանակ սպասարկման բարձր որակ, առանց խաբեության հարգալից վերաբերմունք: Հայաստան այցի հիմնական նպատակներն են `այցելել հարազատներին` 65.6%, բիզնեսի համար `մոտ 7.4%, հանգստի համար` 6.8%:   Ավելին, այցելությունները բավականին հաճախակի են:   Սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների 66.2% -ը չորս կամ ավելի այցելություն է կատարել, և միայն 8.3% -ն է առաջին անգամ այցելել [2, էջ 13, կետեր 5.3, 5.4]:  Դրանից կարելի է ենթադրել, որ այս ցուցանիշը դեռ երկար տարիներ կմնա բարձր:  Սա փաստացի ցուցանիշ է: Սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների 98.8% -ը ցանկանում է կրկին այցելել և իր ընկերներին և հարազատներին առաջարկում է այցելել Հայաստան [2, էջ 13, կետ 8]: Touristsբոսաշրջիկների 67.3% -ը նախընտրում է Հայաստանի մասին տեղեկատվություն ստանալ ընկերներից և հարազատներից, 31.4% -ը `նախորդ այցելություններից:  Միայն 2.8% -ն է ինտերնետն օգտագործում որպես ճանապարհորդական փաթեթների և ծառայությունների աղբյուր [2, էջ. 13, պարագրաֆներ 5, 6]: Որպես բնակության վայր, սփյուռքահայ զբոսաշրջիկներն ընտրում են ընկերներին և հարազատներին ՝ 79.9%, և միայն 9.8% -ը որպես բնակության վայր ընտրում է հյուրանոցային հաստատությունները [2, էջ 13, կետ 7]:  Դա պայմանավորված է նրանով, որ հյուրանոցային հաստատություններում մատուցվող ծառայությունների գները մատչելի չեն, հատկապես երկարաժամկետ զբոսաշրջիկների համար: Հայաստանում յուրաքանչյուր սփյուռքահայ զբոսաշրջիկ ծախսում է օրական միջինում $ 27,9 կամ մեկ այցի համար $ 678,7 [2, էջ 13, կետ 5.9]: Հայաստան այցելող սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների հատուկ մասը բաղկացած է ամերիկահայերից, ովքեր, չնայած մեծ հեռավորությանը, այցելում են Հայաստան, ավելին ՝ դա ենթադրում է երկար այց:   Ամերիկահայերի 52% -ը ասում է, որ իրենք շատ հետաքրքրված են Հայաստան այցելելու կամ կրկին այցելելու ցանկությամբ, իսկ ամերիկահայերի 48% -ը, ովքեր երբեք չեն եղել Հայաստանում, ցանկանում են այցելել առաջիկա տարիներին [2, p. 13, կետ 11]:  Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ սփյուռքահայերի մասնաբաժինը Հայաստան կատարած իրենց այցելություններում կայուն բնույթ է ստանում, քանի որ կան զբոսաշրջիկներ, ովքեր այցելում են, պատրաստվում են կրկին այցելել, կան զբոսաշրջիկներ, որոնք դեռ չեն այցելել, ուզում են այցելել:   Միգուցե նրանք նույնպես կրկին այցելու դառնան, եթե ծառայությունների որակը համապատասխանի գներին, դրանք չեն լինի խաբեությունների թիրախ, չեն հիասթափվի: Ամերիկահայերի 82% -ը ապրիլ-սեպտեմբեր ամիսներին այցելել է Հայաստան, հետագա այցելությունների ժամանակ նրանք ցանկանում են այցելել հայտնի տեսարժան վայրեր `86%, հուշարձաններ և եկեղեցիներ` 83%, և ծանոթանալ երաժշտությանը, գրականությանը և պարին `79% [2 , էջ 13, պարբերություններ 13, 15]:  Այսպիսով, այս ամենից հետո ամերիկահայերը հիմնականում նախընտրում են ճանաչողական-էթնիկ տուրիզմը:   Էթնիկ զբոսաշրջության զարգացումը կապված է ծննդավայր, հարազատներ և ընկերներ այցելելու հետ:   Դա կարող է բնութագրվել էթնիկ զբոսաշրջության նոստալգիկ ենթատեսակով: Ամերիկահայերի միայն 28% -ն է հավատում, որ Հայաստանը միջազգային տուրիստական ​​շուկայում պատշաճ կերպով ներկայացված է որպես զբոսաշրջային ուղղություն [2, p. 13, կետ 16]: Այս ցուցանիշը ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս Հայաստանում իրավասու մարքեթինգային քաղաքականության անհրաժեշտությունը:  Հայաստան այցելող սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների 89% -ը բարձր կարծիք ունի Հայաստանի ՝ որպես տուրիստական ​​ուղղության վերաբերյալ [2, էջ. 14, կետեր 17, 18]:  Ամերիկահայերի 45% -ը նշել է, որ հավանաբար կօգտվի ԱՄՆ կամ Հայաստանի տուրօպերատորի ծառայություններից, իսկ մնացած 55% -ը կկազմակերպի իրենց ուղևորությունը կամ կդիմի Հայաստանում գտնվող իր հարազատներին և ընկերներին [2, p. 14, կետ 19] Այս ցուցանիշը արտացոլում է սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների առանձնահատկությունը: այցելություններ կազմակերպելու տեսանկյունից [1]: Այս առումով նշանակալից է հետևյալ իրադարձությունը: ԱՄՆ Մ'sԳ մասնավոր հատվածի մրցակցային ծրագիր Հայաստանի Մրցունակության հիմնադրամը նախաձեռնել է «Tourismբոսաշրջության խթանումը ԱՄՆ սփյուռքահայերի շրջանում» պիլոտային ծրագրի առաջին միջոցառումը. հատկապես նրանք, ովքեր դեռ չեն այցելել Հայաստան:  Այս խթանման նախագիծը հիմնված է Հայաստանի մրցունակ զբոսաշրջության մասնավոր հատվածի ծրագրի կողմից մշակված մեթոդաբանության վրա, որը հիմնված է ծախսարդյունավետ մեթոդների վրա `նպատակային շուկաներում դեպի Հայաստան նպատակային այցելուների հոսքը ապահովելու համար:  Այս մեթոդի հիմնական գործիքներից մեկը թիրախային երկրի հեղինակությունը վայելող լրատվամիջոցների միջոցով ակտիվ գովազդային-քարոզչական, լրատվական արշավն է:  Հետևաբար, ծրագիրը սկսվեց Միացյալ Նահանգների հայաշատ պետությունների լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների այցով `նրանց հնարավորություն տալով անձամբ տեսնել Հայաստանը, ծանոթանալ երկրի զբոսաշրջության հնարավորություններին և լրագրողական օբյեկտիվ փորձով կիսվել իրենց տպավորություններով:   Այսպիսով, 2010 թ. 2007-ի դեկտեմբերին Հայաստան էին այցելել 7 լրագրողներ The Armenian Reporter- ից, Asbarez- ից, Armenian Weekly- ից, IanYan Magazine- ից և KSEE Channel-24 NBC- ի նկարահանող խմբից: Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուն պես նրանք անմիջապես սկսեցին լուսաբանել հայկական շրջագայությունը և պարբերաբար տեղեկատվությունը ներկայացնել իրենց հանդիսատեսին: [3] Ելնելով վերը նշված ցուցանիշներից, սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների առանձնահատկությունների նկարագրությունից, «Tourismբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգի» ուսումնասիրություններից ՝ սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների առումով կունենանք հետևյալ հեռանկարային պատկերը.   Մինչև 2030 թվականը սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների թիվը տարեցտարի կավելանա `հասնելով տարեկան 1.5 միլիոն մարդու, և նրանց մասնաբաժինը զբոսաշրջիկների ընդհանուր թվի մեջ կնվազի մինչև 50%, ինչը տեղի կունենա սփյուռքահայ շուկաներում գովազդի ուժեղացման միջոցով Հայաստան այցելուների թվի աճի պատճառով:  Սփյուռքահայ համայնքներում նպատակային գովազդի շնորհիվ սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների ընդհանուր թվաքանակում առաջին անգամ Հայաստան այցելող սփյուռքահայերի մասնաբաժինը կավելանա 20% -ով մինչև 2020 թվականը:   (էջ 42, կետ 4.2) Կանխատեսվում է, որ ապագայում Հայաստան առաջին այցելուները ավելի հավանական է հյուրանոցներում մնան, քան Հայաստան կանոնավոր այցելուները, և, հետևաբար, ավելի շատ գումար կծախսեն իրենց այցի ընթացքում:  Այս եզակի շուկայի հետ աշխատելու համար անհրաժեշտ է կիրառել գովազդային հատուկ քաղաքականություն [2, էջ 42]: Այսպիսով, այս ամենից կարելի է եզրակացնել, որ. • Ապագայում դեռ շատ փոփոխություններ են սպասվում. անհրաժեշտ է ուսումնասիրության կենտրոնում պահել այն զբոսաշրջիկներին, ովքեր ունեն այդպիսի այցելությունների բարձր ցուցանիշ Հայաստանի Հանրապետություն: • Հնարավոր է, որ Հայաստան այցելող սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների ընդհանուր թիվը փոքր-ինչ նվազի, բայց այն դեռ երկար տարիներ մնա բարձր և կայուն, հատկապես բիզնեսի և էթնիկ տուրիզմի կարոտախտի ենթատեսակների շարունակական զարգացման հետ: • Անհրաժեշտ է նպատակային կերպով օգտագործել իրենց կողմից ծախսված գումարները, ինչպես նաև զարգացնել զբոսաշրջությունը `ներգրավելով ներդրումներ և համապատասխան օժանդակ ենթակառուցվածքային ցանց: • 2015 թ.-ին պետք է ապահովվի կազմակերպչական և սպասարկման բարձր որակ: Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների կապակցությամբ, քանի որ սպասվում է ավելի քան մեկուկես միլիոն այց: Գրականություն 1. ԱՄՆ ՄIDԳ մրցակցային մասնավոր հատվածի ծրագիրը Հայաստանում, ԱՄՆ-Հայաստան ուսումնասիրություն: 2. Tourismբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգ, Երեւան, 2008: 3. «Մրցակցային մասնավոր հատված Հայաստանում» ծրագիրը, հասանելի է http: //www.caps.am/page.php?page_id=218: 4. ՀՀ ԱՎSS, ՀՀ սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 2013-ի հունվար-ապրիլ ամիսներին, Երեւան, 2013: 5. ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության պաշտոնական կայք, հասանելի է http: // www. //mineconomy.am/arm/39/gortsaruyt.html: Հայարփի Շահինյան ՍՓՅՈՒՌՔԻ Ա IԴԵՈՒԹՅՈՒՆԸ URԲՈՍԱՇՐՈՒԹՅԱՆ ONԱՐԳԱՄԱՆ ՎՐԱ Հիմնաբառեր. Տուրիզմ, զբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգ , ։

Աշխատանքում  վերլուծվում  է  Հայաստանի  Հանրապետության  զբոսաշրջության  ոլորտը։
   Մասնավորապես՝  տրվում  են  ՀՀ  տնտեսության  մեջ  զբոսաշրջության  ուղղակի  և  անուղղակի  ներդրումների  ցուցանիշները,  ինչպես  նաև  աշխատաշուկայում  ունեցած  դերը։
   Վերջին  տարիներին  ներգնա  զբոսաշրջային  հոսքերի  կեսից  ավելին  բաժին է ընկնում սփյուռքահայ զբոսաշրջիկներին։
  Սա ցույց է տալիս այն, որ սփյուռքահայ զբոսաշրջիկները մեծ ներդրում ունեն վերը նշված ցուցանիշների ապահովման հարցում, որը ՀՀ տնտեսության անմիջական մաս է և ունի  իր ուրույն դերը դրա զարգացման մեջ։
  Աշխատանքի նպատակն է ներկայացնել Հայաստանի տնտեսության, մասնավորապես՝  զբոսաշրջության  զարգացման  գործում  սփյուռքահայերի  ներդրումները։
   Սույն  աշխատանքի  նպատակին հասնելու համար լուծվել են հետևյալ խնդիրները. ցույց տալ զբոսաշրջության ուղղակի և անուղղակի ներդրումների  հետ  կապված  ցուցանիշները  ՀՀ  տնտեսության  մեջ,  ներկայացնել  Հայաստան  իրականացվող  զբոսաշրջային  հոսքերի  վիճակագրությունը,  վերլուծել  սփյուռքահայ  զբոսաշրջիկների  վիճակագրությունը  ՀՀ  զբոսաշրջային հոսքերի մեջ, ցույց տալ ՀՀ զբոսաշրջության զարգացման և սփյուռքահայ զբոսաշրջիկների կապը։
