ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՇՐOLԱՆԱԿԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՆԿԱՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՄԵԹՈԴԱԼՈՆԻԿԱԿԱՆ ՀԱՐԵՐԸ Հին հայերենի, միջին հայերենի և Աշխարհաբարի քերականական համակարգի փոխանցման մեթոդաբանական խնդիրները պարզելու համար այս աշխատության մեջ մենք կանդրադառնանք յուրաքանչյուր առարկայի առանձին-առանձին, ապա շարունակենք ուսումնասիրությունը հայկական առաջնորդությամբ:   Առաջնորդվելով միաժամանակյա (համաժամանակյա) տեսակետից ՝ լեզվական իրականությունը քննվում է անկախ վերջինիս ժամանակային սահմանափակումներից ՝ որպես իրողություն ընդհանրապես 1:   Contամանակակից տեսակետը ենթադրում է տիպաբանական հետազոտություն կատարել համեմատության միջոցով, այս դեպքում ՝ գրաբարի, միջին հայերենի և Աշխարհի լեզվական իրողությունների վերաբերյալ: Պտտվող համակարգի առաքման սկզբում հստակեցվում է գլանափաթեթային բանալին կապը: Ընդունված է ընդունելը դիտարկել որպես բառերի ծալման օրինաչափությունների ամբողջություն, իսկ վերջիններիս առանձին արտահայտությունը համարել հոլով: Թեման դասավանդելը պահանջում է լեզուների լեզվաբանական կամ տիպաբանական դասակարգման հիմնական գիտելիքներ: Գրաբարում քերականական և հոլովման համակարգերում քերականական արտահայտությունը գերակշռում է թեք:   Grabarum holovum- ը զուգահեռ է holovich- ի, իսկ holov- ը `holovakert- ի հետ:  Grabarum holovum- ը որոշվում է holovichs- ի կողմից:  Գլանափաթեթները ձայնավորներն են, որոնք մասնակցում են բառերի ուղղագրությանը և պարունակում են տեղեկություններ բառերի ուղղագրության մասին: Գրաբարում մեկ կամ ավելի գլանափաթեթներ կարող են մասնակցել բառի ուղղագրությանը, ըստ որի `մենք տարբերակում ենք պարզ խառնված կապվածքները, առանձնացնում ենք արտաքին-ներքին ուղղագրությունները` ըստ կտորների տեղադրման: Այսպիսով, բաղաձայնների բաղադրության դիտարկումը ցույց է տալիս, որ եզակի ուղիղը և մեղադրականը հնչյունային կազմով նման են:   Դրանք տարբերակելու միակ միջոցը որոշիչ հոդվածն է:   Եզակիներից սեռականը ձեւավորվում է համապատասխան գլանափաթեթների ավելացմամբ:   Ողբերգականը ձեւավորվում է ինչպես սեռական, միայն որսորդության միջոցով: Տրական հոլովման բառը ստանում է հոլովումներ:  Բացառիկությունը ծագում է ուղիղ կամ ողբերգական հիմքերից ՝ կցանք կցելով:  Պրագմատիկայի հիմքը սեքսուալ, ողբերգական տեսահոլովակներն են ՝ համապատասխան հոլովակների ավելացմամբ:   Հոգնակի ուղղակիը կազմվում է q հոգնակիով, որը գումարվում է կամ եզակի ուղղակիին կամ եզակին ՝ կախված բառի թեքությունից:   Բազմակի հայցը կազմված է q հաջորդականության ուղղակի հոգնակիից:   Բազմակի սեռական վանկերը ունեն նույն կազմը:   Բազմակի հոգեբանի բացառությունը 1 Տե՛ս Աղայան Էդ., Լեզվաբանության հիմունքներ, Երեւան, 1987, էջ: 128 Այն կազմված է տրականից, նախապես պատրաստված կցորդի միջոցով:   Գործնականում q- ն ավելացվում է եզակի 1-ի հիմքին: Միջին հայերենի քերականական համակարգում, ի տարբերություն գրաբարի, զարգանում է մակդիր կառուցվածքը:  Հետքերի կազմը կրում է հետևյալ փոփոխությունները. Հայցվորների թվի հաճախակի նվազում կա, որի արդյունքում տեղի է ունենում հայցային դրույթների ուղղակի բացահայտում, ինչպես նաև սեռական դրույթների նույնացում:   Գործնականում (բ-ին զուգահեռ) վերջավորությունն ընդլայնում է իր օգտագործման ոլորտը:   Բացառությունը ե.   Ներգոյան վանկը միջին հայերենում շարունակում է մնալ նոր կազմավորված քերականական իրողություն 2: Կցորդը քերականական արտահայտության հիմնական կառուցվածքն է համաշխարհային համակարգում:   Համաձայնների համակարգում բացահայտվում են ուղղակի պահանջը, սեռական և ողբերգականները:   Միայն դերանունների դեպքում սեռական վանկերը տարբերվում են իրենց ձայնավոր կազմով: Եզակի և եզակի բացառությունը կազմված է ածանցից, իսկ գործնականը ՝ բոլոր ածանցներից: Ներգոյանի համար ո՞ւմ մասը կայունանում է: Հին հայերենի, միջին հայերենի և Աշխարհաբար համակարգի լեզվական իրողությունների ուսումնասիրությունից մենք պարզում ենք. 1. Եթե հին հայերեն վանկային համակարգում գերակշռում են հակումի տարրերը, ապա միջին հայերենում և համաշխարհային լեզվով `ավելիի տարրերը: գերակշռում է էքսցենտրիկությունը և համեմատականությունը: 2. Գրաբարում բառի հոլովումը որոշվում է սեռական սեռի ակտիվ բայերով, քանի որ Գրաբարում տարբերվում է պարզ և խառն հոլովներից:  Այնուամենայնիվ, պետք է նշել, որ երբեմն երկրորդ հոլովումը, որը պետք է հայտնվեր եզակի դեպքում, դիտվում է բացառիկ հոլովման մեջ, ինչպես EA խառը հոլովման բառերի դեպքում, օրինակ ՝ եզան, ձողի բեռ, գառ և այլն: Ձուլումները մաքուր և մաքուր չէին:   Հետագայում այս լեզվական իրողությունը վերանում է:   Աշխարհում բառի հոլովումը որոշվում է եզակի հոլովով: 3. Եթե գրաբարի մեջ հոլովման հասկացությունը կապված էր հոլովման, իսկ հոլովումը հոլովման հետ, ապա միջին հայերենում հոլովիչի և հոլովակի դերը նկատելիորեն նվազում է, քանի որ դրանք ավելի հաճախ սկսում են հանդես գալ որպես մեկ ձև, որը կազմում է այս կամ այն ​​հոլովումը: 4. Եթե գրաբարում սեռական վանկը կազմավորվել է որպես թրակիական, միայն այն տարբերությամբ, որ թրակիական վանկը վանկեր է ստացել ՝ y, n, j, nj, որոնց համապատասխանաբար Արշակ - Արշակայ, արական - գյուղ, գյուղ - գյուղ, կին - կին, - Թունջյան, աջ - աջ, ապա միջին հայերենում և Աշխարհաբարում սեռական-ողբերգական վանկերը նույնն են, քանի որ վանկի հասկացությունն այլևս հասկանալի չէ: Միջին հայերենում A արտաքին կապի A բառերի վերջում y հոլովումը կանոնական կանոնական գործածություն չունի, իսկ աշխարհիկ աշխարհում մենք այդպիսի զուգակցմամբ չենք առանձնացնում, արական գոյականը չի օգտագործվում, մանավանդ որ դրա սեռական բառը զուգակցվում էր այրի բառի հետ:  Կնոջ բառի դեպքում ՝ ֆյուժն 1 Տե՛ս Abrahamyan A., Grabar ձեռնարկ, Երեւան, 1976, էջ 15-27: 2 Տե՛ս «Էսսեներ միջին գրական հայերենի պատմության մասին», հ. Բ, Երեւան, 1975, էջ 64: կամ ձուլման արդյունքում ձվերը յուրացվել են.  Tujanj բառի մեջ (արդեն համաշխարհային լեզվով ասած բառ) nj հոլովակը, որը հայտնվել է հոլովումից առաջ, այլևս ընկալելի չէ: Եվ որի կցորդը կայունացել է որպես սիմետրիկ նյարդի և այլնի ձև: 5. Եթե գրաբարում ուղղակի-մեղադրական վանկերը եզակիորեն առանձնանում էին միայն որոշակի հոդի գոյության կամ բացակայության պատճառով, իսկ հոգնակի ամբաստանիչը կազմվում էր գ-ի կարգով ուղղակի-կ-ով, ապա միջին հայերենում ուղիղը -բացասական վանկերը նույնն են:  Միջին հայերենում զ տարբերակման միջոցները կանոնավոր կիրառում չունեն:  Միակ տարբերությունը հոգնակի գործն է, որի ուղղակի մասը կազմված է հոգնակի q- ով կամ բարդ հոգնակիով, որի մեջ q- ը վերջին բաղադրիչն է:   Աշխարհում հայցվորը չունի իր սեփական իրավունքը, այն երբեմն շիտակ է, երբեմն `շիտակ: 6. Եթե գրաբարում արտաքին երեք բաղաձայնները տարբերում ենք վեց արտաքին բաղաձայնների, ապա միջին հայերենում բաղաձայնների թիվը հասնում է 13-ի, որոնցից հինգը ներքին թեքություն են, ութը ՝ արտաքին թեքության: Աշխարհաբարում մենք ունենք վեց արտաքին հակում և երկու ներքին հակում, այսինքն ՝ եթե գրաբարում ներքին թեքության բառերը մեծ խումբ են կազմում ՝ քերականական արտահայտությունը թեքության տեսքով լինելու պատճառով, և միջին հայերենում, ապա ՝ համաշխարհային լեզվով գերակշռում են արտաքին հակումի բառերը: 7. Եթե գրաբարում և միջին հայերենում առանձնացնում ենք ԱՕ արտաքին բաղաձայնները, ավելին, նկատելի է, որ եթե գրաբարում առաջին անունների են ենթարկվում հատուկ անունները ՝ Արշակայ, Վարդանայ, Տաշրաց, Կուշանաց, ապա միջին հայերենում նույնպես ընդհանուր անվանումները ՝ սուլթանա, ֆուլանայ, մամկա, տիկին և այլն, ապա աշխարհում մենք նշում ենք այս իմաստներին պատկանող երկու բառ. աղջիկ, սիրում եմ մի քանի բառ, որոնք օգտագործվում են գրաբարյան հոլովման որոշ կիրառություններում, բայց զուգահեռաբար ենթարկվում են I հոլովման ՝ սուգ, հույս, լույս-լույս և այլն: 8. Եթե գրաբարում հ-ն ակտիվ է միջին հայերենում, Ե բաղաձայնը ակտիվ չէ, ապա համաշխարհային լեզվով մենք այդպիսի բաղաձայն չենք առանձնացնում, վկայվում են ընդամենը մի քանի օրինակներ. Կայսր, դուստր, որոնք համաձայն են մեկ այլ բաղաձայնի հետ: և 9. O's's's's's's's կան. ով ով է .։
,։
 ,, բն. ՝։
 –ը.ը.ը.ը.ը.թ.   Միջին հայերենում այն ​​դառնում է կանոն և օրինաչափություն և այն փոխանցվում է համաշխարհային լեզվով: 10. Եթե հին հայերենում O բաղաձայնը դեռ գոյություն չուներ, ապա միջին հայերենում j բաղաձայնը, միաձուլվելով բաղաձայնի հետ, հայտնվում է որպես սինգլ և հայտնվում է նոր բաղաձայնում:  Առանձնացված գոյականները ենթակա են այս հակումին ՝ այրի, հարեւան, հարս և այլն:  Տիեզերքում մարդուն նշող գոյականները պատկանում են այս հատվածին: 11. Գրաբարում VAN- ի արտասանություն գոյություն չի ունեցել, իսկ միջին հայերենում VAN- ի արտասանությունը դեռ նորաստեղծ քերականական վեպ էր ՝ սահմանափակ գործածությամբ:  Աշխարհում այս հոլովումը, ինչպես միջին հայերենում, իմաստային է, որին պատկանում են ժամանակակից գոյականները: 12. Գրաբարում հոգնակի ուղիղը հիմնականում կազմված է հոգնակի թվերից, բայց բազմակի գաղափարը արտահայտվում է նաև այլ հոգնակիներով:  Եթե ​​գրաբարում այս վանկերը երկիմաստ են քերականական արտահայտության թեք կառուցվածքի պատճառով, այսինքն ՝ կարելի է համարել «» -ը ՝ որպես ածական, «որպես թվանշան», ապա միջին հայերենում հոգնակի ուղիղ մասնակիցը չի վերցնում վանկի, այն տարբերվում է այլ թեք ձևերից միայն թվանշանի (ների) առկայության դեպքում: ,   Միջին հայերենում շատ թվանշաններ կան, բայց –q, -er, -ner, -ni առանձնանում են իրենց ֆունկցիոնալ ակտիվությամբ:  Տիեզերքում հոգնակի ուղիղը չի ստանում համահունչ վիճակներ, բայց թվային վիճակներ ՝ -er, -s: 13. Եթե գրաբարի մեջ եզակիը կազմվել է և, իսկ հոգնակի հոգնակիը կազմվում է նախաբանով `նախածանի ավելացումով, ապա միջին հայերենում եզակիը կազմվում է կամ ածանցով կամ առանց ածանցի:   Բազմակի եզակիը կազմվում է կա՛մ քերականական ձևով, կա՛մ երկու ձևով ՝ մեկը համարի համար, իսկ մյուսը ՝ վանկի քերականական իմաստով:  Developsարգանում է քերականական արտահայտության կեղծ կառուցվածքը:   Աշխարհում այն ​​ունի բացառիկ բաղաձայն `հ-ից, վերջավորություններ, որոնք ավելացվում են կամ ուղղակիին, կամ սեռականին: Այսպիսով, գրաբարյան արտաքին հոլովման հոգնակի ձևերի ազդեցության ներքո ձևավորվում և կայունանում է աշխարհի բացառիկ բացառության ինդեքսը, ինչպես եզակի, այնպես էլ հոգնակի թվով:  Իսկ Գրաբարյանը եզակի բացառություն է: Հայահայերենի հոլովումը վերածվում է հոլովի, եզակի, հոգնակի բացառիկ ցուցիչի:  Հատկանշական է, որ այս պարագայում բազմակարծությունն ազդել է, «ճնշել» է եզակիությունը: Հոգնակիից եզակի դաշտ անցումներից, իսկ ե-ի դեպքում եզակիությունը գերակշռում է: E- ն եզակի թվից անցնում է հոգնակի դաշտի: 14. Գրաբարում բայը բաղկացած էր եզակի սեռից ՝ ստանալով համապատասխան հոլովումներ, իսկ հոլովման բառերը ստացան թվային զրո վերջաբան:   Հոգնակի հոգնակիը բաղկացած է էրեզակի հոգնակիից `q հավելումով:   Միջին հայերենում պրագմատիկն առաջանում է ում բառով, որը, բացի գրաբարյան բառերից, տարածվել է այլ տառերին պատկանող այլ բառերի վրա:  Հոգնակի ձևը կազմվում է երկու ձևով ՝ հին տիպ, երբ q հոգնակի է, այն գումարվում է եզակի ձևին:   Հոգնակի գործառույթի երկրորդ տեսակը ունի բարդ կազմ: Այն բաղկացած է Czakak ֆունկցիայի ուղղակի հոգնակի գործառույթի լանջերի համադրությունից:   Աշխարհաբարում գործնական կցորդը կազմված է այն բանից, թե ով է հոգ տանում:   Գործնականը հիմնականում կազմված է ուղղակի հիմքից:   Քանի որ եզակի է, այնպես էլ հոգնակի թիվը հայտնվում է որպես վերջավորություն: 15. Եթե գրաբարում ներգոյի արտահայտության իմաստը եզակի է արտահայտված `տրական", իսկ հոգնակիը `i + hog: Պարզ հայերենում այս ձևանմուշները դեռ ակտիվ են գոյականի իմաստն արտահայտելու առումով:   Միևնույն ժամանակ ի հայտ են գալիս այլ կարծրատիպեր ՝ որպես ուղղափառ բաղաձայնի արտահայտման միջոց, նախաբան և ամբողջ արտահայտություն, որը գրաբարում արտահայտում էր անփոխարինելիի իմաստը, բայց արդեն անհետանում էր լեզվական իրողությունների պատճառով ՝ տարբերակը կայունանում է համասեռական բաղաձայնի համար:   Աշխարհաբարի աշխարհական վանկը սկիզբ է առնում գրաբարյան «i + um տրականով ավարտվող» բառից:   Վերջաբանն ավելացվում է ուղղակի հիմքին: Հայարփի Բաղդասարյան ՇՐ RԱՆԱԿԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՆԿԱՐԱԳՐՈՒՄ ԵՎ ՄԵԹՈԴԱԲԱՆԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ Բանալի բառեր. Գլանվածքային համակարգ, գլորում, գլորում , ։

Սույն հոդվածում  քննության  առարկա ենք  դարձրել գրաբարի, միջին հայերենի ու աշխարհաբարի հոլովական համակարգը և վերջինիս ավանդման հարցերը։
  Ուսումնասիրությունն իրականացնելիս  առաջնորդվել  ենք  հարաժամանակյա  (պանխրոնիկ)  հայեցակետով։
   Այս  հայեցակետը ենթադրում է համադրմամբ և զուգադրմամբ քննել տիպաբանական առանձնահատկությունները։
  Համալիր կերպով քննվել է հոլով-հոլովում առանցքային կապը վերը թվարկված գիտակարգերում։
  Կատարվել է անդրադարձ հոլովների կազմությանն ու դասավանդման հարցերին։
