FLԱERԿԻ ԱՆՎԱՆՈՒՄՆԵՐ ԵՎ FLԱOWԿԻ ԱՆՎԱՆՈՒՄՆԵՐ ԴԱՎԻԹ ՍԱԼԱՁՈՐTSԻ «OWԱERSԿԻ AԱAԿՈՒՄ» ԵՐԳ Երգում ենք ուշ միջնադարյան հայ բանաստեղծ Դավիթ Սալաձորի ծննդյան և մահվան օրը:  Al. Ալիշանը կարծում է, որ սալաձորցիները ապրել են 16-17-րդ դարերում:  Կենսագրության և ծննդավայրի մասին տեղեկություններ ենք ստանում նրա հեղինակած «Praաղիկների փառաբանություն» պոեմից, որում բանաստեղծն ասում է. «Իմ երկիրը կկոչվի Արզրում, Սալաձորը` իմ տունը: Տարբեր առիթներով հեղինակը ներկայանում է որպես քահանա, դպիր, վանական, սարկավագ, նա երկար ժամանակ բացակայում է հայրենիքից:   Հեղինակել է շարականներ («Աստծո մայրիկի երգ», «Ստեղծիչ հայր» և այլն), սիրային բանաստեղծություններ («Խաղ կորած խանումին», «Երգ սագի վրա») և այլ բանաստեղծություններ: Մեր աշխատանքը նվիրված է Սալաձորի բնակչի «Գովք ծաղիկների» գողտրիկ երգին: Դա ամբողջովին բնության գովքն է, բնական զարթոնքի տոն:   Օրհներգը սկսվում է հետևյալ տողերով. «Օրհնյա areլ ես դու, Երկնավոր հայր, անքննելի աստված», 2 որից հետո նա նկարագրում է իր «ուժասպառ» վիճակը և Աստծուց խնդրում «արթնացնել» նրան գարնան զարթոնքով, բուժել նրան, բուժել նրան, տալ նրան կենսունակություն:  Բայց ամենից առաջ նա ուզում է, որ Աստված իրեն իմաստություն տա, որպեսզի նա կարողանա չարը և բարին ճանաչել աշխարհում:  Իրականում երգը բնության զարթոնքի փառաբանությունն է:  Euda- ն արտահայտվում է տարբեր տեսակի ծաղիկների նկարագրությամբ, դրանցից մեկը գունագեղ է և գեղեցիկ:  Սկզբից արթնանում են ձնծաղիկն ու աքաղաղը, այնուհետև խայտաբղետն ու բազենը, և այս չորսը եղնիկի նման ձայն են տալիս մնացած ծաղիկներին, աշխարհը զարդարված է և ծաղիկներով լցված, և դեռ այն բույսերը, որոնք դեռ չեն արթնացել: մասնակցել այդ հիանալի զարթոնքին: Բանաստեղծությունը, որը նկարագրվում է որպես «Դրախտ», թվարկում է 80 ծաղիկ, որոնցից յուրաքանչյուրն իր հերթին հուզում է ամբողջ աշխարհը:   Նրա օրհներգում սալաձորցիները ծաղիկների անունների միջոցով ստեղծում են գեղեցիկ նկարներ և բառախաղեր, ինչպիսիք են illիլը և lլուանը, իսկ arառուրիկը նրանց աչքին նկարում է Սուրման: Նրանք ունեն շատ գունագեղ գույներ, ինչպես դեղձի ցարուրունը: Սկեսուրը կովի նման է ներկված, ժանգը կարծես սուրմայուն լինի, Աչերը պետք է հայ լինի, խառնվի ախլխնծորուն, Հիմա ծաղիկն ուժեղ է դարձել, չգիտեմ ում հետ ում հետ է, Երգի մեջ անձնավորված ծաղիկները միմյանց բարեւում են, նեկտար տալիս մեղուներին, գույնով զարդարում սարերն ու ձորերը, ծաղիկներով լցնում աշխարհը:  Այս ծաղիկները զուր չեն ծաղկում: Մեկի արմատներն օգտակար են, մյուսի ՝ թերթերը, իսկ ոմանք էլ «մասնակցում» են մահացածների պատրաստմանը:   Նրա օրհներգի ավարտին սալաձորցիները, ամփոփելով ծաղիկների փառաբանությունը, դիմում են նրան: Joո, Սալաձորի սարկավագ, ծաղիկներն իջեցրու, bաղիկը, որ գովում ես, օրինակ ՝ երկնքից աստղերը, Ինչքան մեղք ես գործում քո դատավճռով, նման ես ծաղկած ծառի: - տնկել, ծաղկեցնել, չոր յիրիկ: Ես Դավիթն եմ, շատ բան եմ դատել ծաղիկների խնամքի համար, փառաբանում եմ մի քանի ծաղիկներ, շատ բան էր մնացել վարպետներին: 1 Սահակյան Հ., Ուշ միջնադարյան հայ պոեզիա, հ. II, Երեւան, 1987, էջ 350-357: 2 Նույն տեղում, Պ. Այսպիսով, «Գովասանք ցանկանց» երգում հեղինակը օգտագործել է ավելի քան 80 ծաղիկների անուններ, որոնցից մի քանիսը հայտնի են և համագործակցում են հայերենում (անտառամ, բալասան, բրաբիոն, գոհարդ, երիցուկ, լոշտակ, կակաչ, խոլորձ, կաթնային կակաչ, կակաչ, ցրված, նարդոս, շուշան, քրիզանտեմ, սոսին, ռեհան, համեմ, քնջութ և այլն):  Դրանցից ոմանք օգտագործվել են ոչ տարածված բառակազմության կամ հնչյունական տարբերակում (գինարբին, օքսենաղիկ, եղերդակ, խնզոր, ծափ, մատուտիկ, մայր, պվվակ և այլն):  Բանաստեղծության մեջ կան մեծ թվով ծաղիկների անուններ, որոնք կարելի է գտնել տարբեր աշխատանքներում, բայց այսօր դրանք պակաս գործնական են, դրանք ներկայացնում են գեղեցիկ բառային միավորներ:  Մենք կանգ ենք առնում ծաղիկների նման անունների ուսումնասիրության վրա:  Մենք համեմատեցինք Al.Ալիշանի «Հայբուսակ», Կ. Գաբիկյանի «Հայկական բուսական աշխարհ» և Սբ. Մեր հատվածները Մալխասյանցի «Հայերեն բացատրական բառարանի» տվյալների հետ:   Մի շարք դեպքերում ծաղիկների անուններն ունեին մի քանի եզակի ձեռագիր և սցենարական տարբերակներ, որոնք ներկայացված են փակ բառերով հիմնաբառի կողքին: 1. Ախլախնծոր - կարմիր ձնծաղիկ է, շատ տարածված:   Բառի առաջին մասն անհայտ է, երկրորդ մասը ՝ խնստոր> խնձոր, պատկանում է երեքնուկ մարգագետինների դասին: 2. Աչք - պատրաստված է հայերենով: K + և + tuk բաղադրիչներից անհայտ է ռասայական դասակարգումը: 3. Ասպուզա - Այս գեղեցիկ ծաղիկը առաջին անգամ հիշատակել է Ագաթանգեղոսը ՝ անվանելով ծաղիկը «Ասպուզա»:   Բառի ծագումն անհայտ է, այն պատկանում է գնարբուկազգիների դասին: 4. Համբարձում (բարձրանում, բարձրանում, բարձրանում, բարձրանում, բարձրանում, բարձրանում, բարձրանում, բարձրանում):   Այն համարվում է վրացական վարկ:   Ղ. Ալիշանը նշում է, որ այն շատ տարածված է Տայքում, Արդվինում, Խոտրջուրում, Թորթումում, Կարինում 1:  Այս ծաղիկն ունի դեղին-սպիտակ գույն:  Հատկապես դեղին ծաղիկը շատ բուրավետ է:  Այն պատկանում է մորմազգիների դասին: 5. Bangs - ունի պարսկերեն: ծագում  Աճում է Պարսկաստանում:  Բույսն ունի թմրամիջոցների հատկություններ, եթե շատ դոզաներ կարող են լինել մահացու:  Կան 3-4 ցեղատեսակներ, այն պատկանում է մորմազգիների դասին: 6. Բարպ - Ալիշանն ապացուցում է, որ այս ծաղիկը պետք է լինի հարթ կամ բարդ ՝ ոչ թե բար գրելու փոխարեն:  Այս գործարանի մասին այլ տեղեկություններ չկան: 7. Բակրոշ - Բամբուշ, Բեբղոշ:  Գարնանային ծաղիկ է:  Այլ տեղեկություն չկա: 8. Գամուտաշ - Հապալասը խոտ է:  Այլ տեղեկություն չկա: 9. Գառ (գառ, գառ, գառ):   Բույսը ամբողջովին կարմրավուն կարմիր է:   Աճում է խոնավ լեռների վրա, մամուռների խոտերի մոտ:   Արմատները շատ բարակ են, այդ պատճառով նրանք հաճախ ընկնում են:   Այս ծաղկի տերերը մսոտ են գառան պոչի պես, իսկ ծաղիկները ՝ պայծառ ծիրան:  Աճում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին երեք ամիս ծաղիկներով:   Այն բաղկացած է գառան (գառ) + դմակի բաղադրիչներից:  Այն պատկանում է բարձրաստիճան ազգերի դասին: 10. Գոհարդ - Փայլուն քարի «Գոհար» անունը կապված է «Վարդ» ծաղիկների անվան հետ:  Այս ծաղկի անունը Նարեկացին օգտագործել է դեռ «Թաղ Վարդավառ» -ում, որում գոհարը ոչ թե մակդիր է, այլ մի տեսակ վարդ:   Pres բառը: փոխառված Գոհար (վարդ) + վարդ, ծաղիկների հարազատությունն անհայտ է: 11. Գուզել (կյուզել):  Բառն ունի թուրքերեն: ծագումը, իսկ ծաղիկների հարազատությունը անհայտ է: 12. Գուլիասափահ - ծագում է Պարսկաստանից: Վարդ բառից երկրորդ բաղադրիչն անհայտ է:  Այն պատկանում է գիշերային դասին: 13. Ոզնի - Թվում է, թե դա դեղին Ոզնին է, բայց առաջին անգամ ենք նշում այս ծաղիկը:  Այն բաղկացած է եզ + ծաղկի բաղադրիչներից, իսկ ազգակցական կապն անհայտ է: 14. Basketամբյուղ (zempil çicheyi (թուրքերեն), simpugh, զամբյուղի ծաղիկ, smbul, տիտր):  Աճում է անտառային տարածքներում, մարգագետիններում, պատերի և տանիքների վրա:   Այն ունի բարակ, երկար ցողուն, մեծ ծաղիկներ, թերթիկների ծայրերը կլորացված են, կարմիր-դեղին է, ծաղկաբույլը թույլ է, բայց բուրավետ:   Պատկանում է աստղային ծաղիկների դասին (բարդ ծաղիկներ): 15. Տորթ (տորթ, տորթ):  Այս նուրբ ծաղիկը աճում է ինչպես «մշակված», այնպես էլ «անմշակ» վայրերում:  Այն ունի շեփորի նման ծաղիկներ:  Flowerաղկի նյութը օգտագործվում է բժշկության մեջ:  Բարբառը անհայտ է, այն պատկանում է գաղտնիքների դասին: 1 Ալիշան,., «Հայբուսակ կամ հայերեն բուսաբանական բառարան», Վենետիկ, 1895, էջ 85: 2 Նույն տեղում, Պ. 16. Լալազար - Վնասակար բույս ​​է, պտուղները քառակուսի ձու են:  Դա այնքան վնասակար է, որ եթե պտուղները ջրի մեջ դնեն ու խմեն, այդ ժամանակ նրանք գինու պես կսպառեն:  Աճում է Տարոնի ադր Բադրոշի (Տակելդու) լեռներում:  Բառի ծագումը անհայտ է, այն պատկանում է շուշանների դասին: 17. Խալինչ (խաչ):  Բառի ծագումն անհայտ է, այն պատկանում է ոստրեների դասին: 18. Օրխիդեա (թեփուկավոր խոտ):  Theողունը բարակ է, իսկ տերերը ՝ երկար ու նեղ:  Աճում է հովտում, կենդանիների ամենասիրված կերակուրներից մեկն է:  Օգտագործվում է բժշկության մեջ:  Արաբական բարբառ: ոլոռը (դեղձ) պատկանում է խոլորձների դասին: 19. Tsaptsal - Հայ է ծագել: Ծափ + ծալք բառերից ծաղիկների հարազատությունն անհայտ է: 20. apափցիլ (ցիլցապ):  Նա եկել է Հայաստանից: ծափահարություններ և վրացերեն: Sprիլ բառերից ցեղային կապն անհայտ է: 21. apափկոտրուկ (Hy. Means Land, Aman, Ptuk, այդ պատճառով էլ անվանում էին Ptukkotruk, Kchjakotrik, Harkur ծաղիկ, Tsarurik և այլն):   Կա երկու տեսակ. Լալան (կակաչ), և Շաղայըղը (Շագայիգ) նույն Արջվարդն է կամ Խաչապատը:  Դա նշանակում է արծվի ականջների գագաթներ:   Այն առաջացել է (հայերեն) ծափահարությունից + (վրացերեն) կոտրված + ուքի բաղադրիչներից, ցեղային կապն անհայտ է: 22. Կակու (կաքու եղեգ):   Օգտագործվում է բուսական բժշկության մեջ:   Բառի բուն ծագումն անհայտ է, բայց ակնհայտ է, որ բառը կազմված է հայկական բաղադրիչներից ՝ կակաու + եղեգ, բարդ բառ:  Theաղիկների ազգականությունն անհայտ է: 23. Դարչին (դարչին, դարչին, Կասիա, դարչին):  Բույսը նշվում է վաղ շրջանից:   «Կեղեւը» ՝ հյութը, որը նրանք ստանում են ծաղիկից, օգտակար է: Բառն արմատ ունի: Այն պատկանում է դափնու դասին: 24. Կոճակ (կոճակ, կոճակ):   Դաշտերում աճող ծաղիկ է:   Տարածված է արտերկրում: Պրսկ. փոխառվածը պատկանում է աստղային ծաղիկների դասին (բարդ ծաղիկներ): 25. Լոռամրգի (խունկ, կակաչ, կանկուկ):  Այն առաջացել է (գ.) Կռունկ + ուկ ձիուց: 26. Կոկրոշ (հաղարջ):  Դա մի տեսակ ջորին է:  Այն ունի կանաչ-կարմիր տիպ:  Ռուսերենում կարմիրը կոչվում է smorodina, իսկ կանաչը ՝ krizhonik:   Խաղողի նման և բազմազան է:   Բարնունի լատիներեն: Այն պատկանում է կարբեկազգիների դասին: 27. Հազրեվարդ (Պենվա):   Այն Հայաստանի (rozmarinus) գեղեցիկ ծաղիկներից մեկն է:   Առաջացած ՝ (արբ.) Հազրի> հազրե (վարդ) + վարդ:  Հղում գտնվում է asteraceae (բարդ ծաղկաբույլեր) դասում: 28. Հորոտ (Մորոտ, Հորութ, մրութ), Խորավտ (մորուտ):  Ալիշանը վկայում է, որ այս ծաղիկը լայն տարածում է գտել հայերի շրջանում, բայց ոչ մեկին ոչ մի տեղեկություն չի տալիս:  Պատկանում է դաշտային ծաղիկների խմբին, առնչվում է Ասպուզանին:   Իրանական դիցաբանությունից փոխառված, այսինքն ՝ Մանուշակը, պատկանում է գնարբուկազգիների դասին: 29. Հոռոմ (Գաբիկյանը վկայում է, որ կան մի քանի տեսակներ, ինչպիսիք են Տաղտիկը, Հոռոմ Սպանախը, Հոռոմ Աղվոսյակը, Հոռոմ Աննուխը, Հոռոմ Խունկ 2):   Այս բոլոր տեսակները օգտագործվում են բժշկության մեջ:  Հասարակ բառ է, հիք ունի: ծագում է, պատկանում է նեխուրի (հովանոցներ) դասին: 30. Գարանֆիլ (Շահոկրամ):   Այն գեղեցիկ, բազմազան ծաղիկ է, որի մի մասը վայրի է: Theիրանի բազմազանությունը «Dianthus Armenia» է, իսկ սպիտակ բազմազանությունը ՝ ճաքած թերթիկներով ՝ «D. Carthusianorum»:  Բառը թուրքերեն է: փոխառվածը ծաղիկների հարազատ է: Կապն անհայտ է: 31. Մատիֆա.  Թուրքական փոխառել է «Թավշը», այլ տեղեկություններ չկան: 32. Մաշկ (Լաշգին, համեղ, համեղ):  Բառն ունի phlv. ծագումը, այլ տեղեկություններ չկան: 33. Մոս (Gortnburd, Lori, Khoz, Khozkhot, Grimur, Kari Shang, Karapartar, Kanachkhot, Kamarkaptsin և անձեռնմխելի արմատ):  Այս մակաբույծը աճում է ամենուր:  Փխռ. Դա ռուսերեն «մորեյ» բառից է, պատկանում է պարմելագացիների դասին: 34. Մեղրիկ (տանձի փոքր տեսակ):   Խոտրջուրի բարբառով ասում են Մեղրիկ կամ Մեղրուկ: Այն ծագել է (հայերեն) մեղր + իկ բաղադրիչներից, պատկանում է Գագտրիկազգիների դասին: 35. Մոշ (Մոշա, Մոշեպայտ, Մոշավաղ, Գազը վայրի, անտառային ծառատեսակ է):  Օգտագործվում է բժշկության մեջ:  Դրանք շատ լավ հայտնի են Հեր (Խոյ) նահանգում:  Հասարակ բառը hyk- ն է: ծագում, պատկանում է վարդերի դասին (վարդի ծաղիկներ): 1 Նույն տեղում, Պ. 2 Նույն տեղում, էջ 132: 36. Մուրտ (Mrteni, Mrti, Antaram):   Վարպետները աճում են միմյանց դիմաց, ծաղիկները սպիտակ են, բուրավետ, իսկ պտուղները ՝ սպիտակ:   Բառն ունի phlv. ծագումը, այլ տեղեկություններ: 37. Մոր (Ֆորոտ, Մոշ):   Այս ծաղիկը աճում է Գեղարքունիքում:   Մասնաճյուղերը պատռված են, այն արմատական ​​է:   Սա կարմիր է.   Բառն ունի հիք: ծագում է, պատկանում է Մորմազգին դասին: 38. Նաֆն (Նաֆնաֆ, Ֆաֆ):  Պրսկ. ծագումը, ծաղիկների հարազատությունը անհայտ է: 39. Նունուֆար (Nonophor, Nilufar, Water Lily):  Նրանք աճում են ջրի մակերեսին, տերերը ցրված են ջրի մակերեսին, ճակատները շատ են:   Այն կարող է լինել կապույտ, սպիտակ, կարմիր, դեղին: Theաղիկն անվանվել է Եգիպտոսում ՝ Նեղոս գետի անունով:  Omsաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին:  Բառն ունի արաբերեն: ծագում, նկ. հարսնաքույրերի (ջրաշուշաններ) դասում է: 40. Երիցուկ (շոշափուկ):   Պսակը վրանի տեսք ունի, այն վառ կարմիր է ՝ «սպիտակ կանաչի հետ միասին»:   Թուրքական փոխառությունը պատկանում է patutagazins դասին: 41. Chiktam (Chikitam, Chitam, Chikitam, Chivteon, Chkitam, Turmeric):   Փոքր սոխով բարակ բույս ​​է, ունի երկար թելանման տերեր, կարմիր-սպիտակ է:  Կան աշնանային և գարնանային հավեր:  Գարնան արմատը կուտվի, այն աճում է Brեյթունում, Բրգնիկում, իսկ աշնանային արմատը աճում է զույգերով:  Բառի ծագումը թուրքերեն է:  Հղում իրիկազգիներին: 42. Պտվակ (պտուտակ):  Հյ Դա բառ է. Դրիր + ուակ, ազգակցական կապն անհայտ է: 43. pեփամածիկ (Putեփամածիկ, կապույտ շուշան, Ձիթապտղի ծաղիկ, Սասն. Բր. Խակակուտ, վայրի բանջարեղեն, որը կոչվում է նաև «Յաղվաններ են դնում»):  Այն ունի կարմրավուն ծաղիկներ:  Հյկ Բազոտների դասին պատկանող բառ է: 44. Թուղթ (Թուղթ):  Այն որթատունկ կ է ՝ բաղկացած է 5 տերևից, սպիտակավուն ծաղիկ է:  Բառը համընդհանուր է: Փոխառված, այն պատկանում է մոլոսացիների, պիպրերի, հալածողների դասին: VԱERSԻԿՆԵՐ ՝ ՏԱՐԲԵՐՆԵՐՈՎ Մենք ներկայացնում ենք հովտում հայտնաբերված ծաղիկների մի քանի անուններ, որոնք ունեն ձեռագիր տարբերակներ: անշնորհակալ, շախրուն, խաչխաչմատուտիկ - լուսան, երեխա, մարուխ, մարախ, մետնիկմոր - մորի, մորմենի, մորմիկ, մորմինոսկետաղաղ - քիմիա, արև մայր, ոսկե մայր, զվարճալի խոտ ֆեսիլքից: Ամփոփելով, պետք է ասել, որ ծաղիկների անուններից շատերը հնացել են, օրինակ ՝ Գուզել, apափկոտրուկ, Չիկթամ և այլն:  Պահպանվել են վերոնշյալ ծաղիկների անուններից մի փոքր քանակ ՝ Անտառամ, Ձնծաղիկ, Կակաչ, Շուշան, Վարդ և այլն:   Վիճակագրության միջոցով մենք հայտնաբերեցինք, որ Ալիշան «Հայբուսակ» -ում կա Հր. 62 ծաղիկների անուն: Աճառյանի «Հայերենի արմատական ​​բառարանում» ՝ 77, Ռ. Hazազարյանի «Հայ-լատինական բառարանում» ՝ 53, և Կ. Գաբիկյանի «Հայկական բուսական աշխարհում» ՝ 41:   Մենք որոշ տեղեկություններ ենք ստանում վերոնշյալ ծաղիկների անունների մասին, բայց մենք հանդիպեցինք ծաղիկների 10 անունների, որոնք գրանցված չեն վերոնշյալ բառարաններում. Դիանա Հակոբյան LԱOWԿԻ ԱՆՎԱՆՈՒՄՆԵՐ ԵՎ FLԱԿԻ ԱՆՎԱՆՈՒՄՆԵՐ ԴԱՎԻԹ ՍԱԼԱՁՈՐTSԻ «OWԱERSԻԿՆԵՐԻ ՓԱՌՔ» ԵՐԳ Հիմնաբառեր. Ծաղիկ, բույս, երգ, դասակարգում, վիճակագրություն, բառերի կազմություն, բնույթ: ։

17-րդ  դարի  հայ  բանաստեղծ  Դավիթ  Սալաձորեցին  իր  «Գովասանք  ծաղկանց»  երկում  գործածել  է  բազմաթիվ բուսանուններ և ծաղկանուններ, որոնք այլ աղբյուրներում չեն հիշատակվել։
  Այդպիսի անուններից են, օրինակ՝  ղարանֆիլ,  մեղրիկ,  մաշկին,  շարուրիկ,  չատրծաղիկ,  ոսկեծաղիկ,  տուղտ  և  այլն։
   Բացի  այդ՝  կան  այնպիսի  ծաղկանուններ և  բուսանուններ,  որոնց  մասին  տվյալներ  այլ  բառարաններում  և  աղբյուրներում  չենք  հանդիպել,  օրինակ՝ զաֆրան, լեզվակ, խազալ, խասթութիա, ցինկ, ֆենահ և այլն։
  Կան նան այնպիսինները, որոնք մեզ քաջ  ծանոթ  են  և  այսօր  էլ  առկա  մեր  ակտիվ  բառապաշարում,  օրինակ՝  վարդ,  բալասան,  չինար,  լօշտակ,  կակաչ,  շուշան, մոշսինձ, սուսամ և այլն։
  Դ. Սալաձորցու ոտանավորից դուրս ենք գրել այդ ծաղկանունները և բուսանունները,  նաև  ենթարկել  վերլուծության՝  ըստ  ծագման,  բառի  կազմության,  ծաղիկների  ցեղային  պատկանելության,  վերջում ներկայացրել համառոտ վիճակագրություն։
