Ժամանակակից արձակի ներհուն դեմքերից է Դիանա Համբարձումյանը,հայ  և  օտարազգի  ընթերցողին  վաղուց  ծանոթ  ինքնատիպ  արձակագիր,  հրապարակախոս,  գրականագետ,  լավագույնս  գնահատված  մշակութային  գործիչնաև  իր  անզուգական  թարգմանչական  գործունեությամբ։
   Կյանքի  կնճռոտխնդիրները  քննարկող,  անհաշտ  գրչով,  հավակնոտ  մտքերից  հեռու՝  գրողըվիճում  է  ճշմարիտի,  գեղեցիկի  և  հոգևոր  արժեքների  համար  ո՛չ  որպես  անպտուղ ժամավաճառություն և ո՛չ էլ վստահ, որ ինքն անգերազանցելի է։
  Անհնազանդ ու պարականոն մտքեր ունի արձակագիրը։
  Մեր ժամանակի խնդիրներնու արատները վեր հանող, երկրային ցավն ու դարդը տեսանելի դարձնող, ծախումտքի սնանկությունն ի ցույց դնող գրիչ՝ ճշմարիտ խոսքի ուժին կռթնած։
  Նրայուրաքանչյուր  ստեղծագործություն  երևակում  է  մերօրյա  սոցիալ-հասարակական  խնդիրներն  ու  բացահայտում  մարդկային  հարաբերությունների  նորանոր շերտեր։
  Գրելը դարձնելով ինքնարտահայտման միջոց՝ Դիանա Համբարձումյանը տարբեր տարիների գեղարվեստական գործերում ու հոդվածներում,հարցազրույցներում  ու  ակնարկներում  բազմիցս  անդրադարձել  է  այդ  խնդիրներին  ու  հիմնահարցերին։
   Հարցազրույցներում  առկա  նրա  պատասխաններըլրացնում  են  իրար՝  ներկայացնելով  ոչ  միայն  արձակի,  այլև  գեղագիտությանշարժվող-զարգացող բնույթը։
 «Ժամանակի հավերժական  հոլովույթի  մեջ  միայն  մի  ակնթարթ  ծննդյանու մահվան արանքում հայտնվող մարդը …ուզում է գեղեցկությանը հաղորդվելու գեղեցկության հետ անմահանալ», - արդի արձակի խնդիրները քննարկելիսգրում է գրականագետ Ժենյա Քալանթարյանը[1,218]։
   Գեղեցիկի ու կատարյալի ձգտումով Դիանա Համբարձումյանն էլ ձգտումէ  բացահայտել  մարդկային  հոգսն  ու  ճշմարտությունը,  կյանքի  իր  փորձն  ուճանաչողությունն արտացոլել գեղարվեստական գործերում, մարդու և սերնդիկարոտների հունով հասնել ճշմարիտի եզրին` մերժելով սարքած-սվաղած գրականությունը, խաչաձևելով գրողի գեղագիտական, բարոյական ու սոցիալականըմբռնումները, ազգայինի ու համամարդկայինի իր ընկալումները։
 Մոդեռնացված, անասելի բարդություններով լի իրականության հասարակական  ու  հոգևոր  շերտեր  թերթելիս  Դիանա  Համբարձումյանը  սովորականնարտասովոր  հնչեցնելու  կարողությամբ  անդրադառնում  է  մարդկային  ու  ազգային գոյության հիմքերի բացահայտմանը՝ ասելիքն ու նշանակետը հայտարարի  բերող  իր  ցավատանջ  մտորումները  հնչեցնելով  մերթ  ընտանեկան  սրբասուրբ բարքերի աղարտման, մերթ մարդու բնույթի և նրա՝ խավարով պատվածհոգու  դռների,  մերթ  էլ  իրականի  ու  երևակայականի  միջև  ընկած  պատնեշիերևակումով։
  Ընտանիքը բնության գլուխգործոցներից է. հայ ժողովրդի համարայն սրբություն է, ավանդույթների, սովորույթների, բազմաթիվ այլ հատկանիշների կրողն ու փոխանցողը, իրավունքների ու պարտականությունների օջախ,փոխադարձ պատասխանատվությամբ դարբնված միասնություն՝ իր անվերապահ օրենքներով ու կանոններով։
  Այն ազգային դիմագծի ու պատկերի կրողն է։
 Սիրով,  երջանկությամբ  ողողված  ընտանիքում  այր  և  կին  անփոխարինելի  ենմեկմեկու հանդեպ ունեցած պարտքի ու պատասխանատվության զգացումով ևիրենց սիրով աշխարհի հավասարակշռության նժարը չխախտողներն են։
 Ամուսնական  պարտականության  ու  բարոյական  հանձնառության  առջևմեղանչած  կերպար  է  Դիանա  Համբարձումյանի  «Արամբի»  խորագիրը  կրողպատմվածքի  համանուն  հերոսը[2]։
   Երկը,  կուռ  ստեղծագործություն  լինելովհանդերձ, առանձնանում է հոգեբանական հիմնավորվածությամբ, ուրույն կառուցվածքով,  հոգեվերլուծական  համոզիչ  բնութագրումներով։
   «Գրողն  ուշադրություն է հրավիրում մարդկանց բարոյական վարքագծի, նրանց արատների ումեղքերի  վրա,  ինչի  պատճառով  էլ  պատմությունը  ճակատագիր  է  դառնում  ևԱստծո կողմից սահմանված պատիժ»[3]։
  Այս առանձնահատկություններից բացի` երկն աչքի է ընկնում քրոնոտոպային հետաքրքիր անցումներով։
  Պատմվածքի  ներկան  սկսվում  է  ապաշավանք  ապրող  Արամբիի՝  սիրելի  մարդուփնտրտուքով, և նա, դռնեդուռ ընկած, առանց պարկեշտության ու ամոթխածության  մասին  մտածելու,  շրջում  է  տուն  առ  տուն,  անվարան  թակում  օտարդռները` հույս ունենալով, որ կգտնի նրան, ում սիրել է ու անմտորեն կորցրել։
 Ինչպես նշում է ռուս գրականագետ Ա.Բ. Եսինը. «Խնդիրն այն է, թե ինչու ևհանուն  ինչի  է  մարդը  հասնում  ինքնանվաստացման.  այն  ունի  սոցիալ-մշակութային  ենթատեքստ,  որն  արտահայտվում  է  պատիվն  ու  ներքին  արժանապատվությունը  հաստատելու  և  կամավոր  սպասավորությունը  չընդունելու,մերժելու գաղափարով» [4,41]։
   Տներից  մեկում  ապրող  Արշոյի  հարցին՝  ո՞վ  ես,  ի՞նչ  ես  ուզում,պատմվածքի հերոսը պատասխանում է՝ ես արամբի եմ. ասել է՝ ամուսնավոր,մարդու գնացած կին (Ա. Ն.)։
   - Անուն չունե՞ս։
  - Արշոյի այս հարցին հետևում է արդեն որոշյալ հոդով,որպես անձնանուն հնչած պատասխանը.    - Ես Արամբին եմ [2]։
 Այնուհետև  համապարփակ,  տիպական  գործողություններ  ներկայացնելով՝  գրողն  անդրադառնում  է  այնպիսի  հարցերի,  խնդիրների  կերտմանը,ինչպիսիք  են  տիպարները,  գործողությունը,  հոգեբանությունը,  գաղափարագրությունը,  ոճի  խնդիրները,  արվեստը։
   Երկի  սյուժեն  հեռու  է  սովորականպատում լինելուց։
  Սա մարդու մութ ու անտեսանելի խորքերում տեղի ունեցածիհայտնագործումն  է,  որի  «պեղումները»  գրողին  հասցնում  են  հերոսի  վարքիդրսևորման անդրադարձներին։
 Դիանա  Համբարձումյանն  ստեղծում  է  գեղարվեստական  պատկերիկառուցման  ինքնատիպ  օրինաչափություններ.  «Որ  իմանամ  ներողությունխնդրեմ՝  կներես, վազեվազ  կգամ,  կչոքեմ պատկերիդ  առաջ ու ձեռքերս  պարզած՝ կաղաչեմ, բայց գիտեմ՝ արածս խոզություն էր, որ դու ինձ ներես, ես ինձ չեմների» [2]։
  Ժողովրդական իմաստությունների գիրքը՝ «Աստվածաշունչ»-ն ասումէ. «Եվ եթե կինը քո ետևից գալ չուզէ, այն ժամանակ դու… անպարտ ես…» [5,25]։
 Գեղարվեստական  խոսքի  իրացման  ինքնատիպ  սկզբունքով  Դ.  Համբարձումյանը  մարդկային  գոյությանը  բնորոշ  հավերժական  խնդիրների  քննությամբհայտնաբերում  է  տիեզերական  հոգու  արտացոլքը,  հավերժի  մեջ  ամեն  ինչիսկիզբը պայմանավորելով սիրով, որը աշխարհը փրկելու առեղծվածի բանալինէ։
  Գրողի աշխարհընկալման շրջագիծը բացահայտում է նյութի գեղարվեստական  իմաստավորման  տարակերպ  զուգորդումներ՝  ներկայացնելով  դեպքերիհերթական  զարգացումը  և  այն  դիտարկելով    շարժանկարի  մեջ՝  իրական  ուշոշափելի,  որը  գեղագիտական  ու  բարոյաբանական  ուրույն  ազդեցություն  էգործում  ընթերցողի  վրա։
   Մարդկային  զգացողություններով  կյանքի  բնույթըկշռելու միտումը հանգեցնում է արձակագրի փիլիսոփայական այն ըմբռնմանը,որ յուրաքանչյուրի հոգում տրոփում է աշխարհը հավասարակշռող ոգին՝ սերը.«…ծանոթ  խլրտյուն…Ինչո՞ւ…ո՞վ  կարող  է  բացատրել՝  ինչպես  է  սկսվում  այդամենը։
  Դրան ինչ անուն ասես կարող են տալ. տռփանք, գորով, գութ, նվիրում,ինքնամոռացում, կամ էլ ասում են՝ սեր, երևի, որովհետև դրանցից ոչ մեկը չէ ուբոլորն  իրար  հետ  է…    կամ  էլ  ինչ-որ  գրողի  տարած  ցավ  է,  որից  բուժվելնանհնար է, մարդկությունը դրա հարուցիչը սպանող ոչինչ չի մոգոնել, որ խմեսու  ապահովագրվես  բոլոր  գալիք  վարակներից,  իմունիտետ  ձեռք  բերես  ուփրկվես…»[2]։
 Պատմվածքի  վավերական  դեպքերի  տիրույթում  գրողը  կերտում  էկերպարի  պահվածքի  որոշակի  դրսևորումներ,  որոնք  պարզում  են  նրաներաշխարհային ապրումները։
 « - Արամբի՛ աղջիկ, - շշուկով խոսեց ինքն իր հետ, - էս մթանն ու ցրտինի՞նչ ես կորցրել էս անծանոթ դռներին։
  Հիմա շունը բնից դուրս չի գալիս, դու էդքանի՞ գլխանի ես, որ ճամփա ես ընկել ու գնում ես՝ ուր աչքդ կտրի…հը՞, ե՛տդարձիր, հենց ոտքդ կախ գցես, մի փորձանք կգա գլխիդ, շու՛տ արա, շու~տ» [2]։
 Հերոսի  բարոյահոգեբանական  նկարագիրը,  գիտակցական  խոսքի  միջոցով կատարած ներսուզումները փաստական-վավերական հիմքով կերտում ենգեղարվեստական  համոզիչ  ու  տեսանելի  միջավայր,  չնայած  ընթերցողին  անհայտ  են  մնում  արամբիի  ամուսնական  փոխհարաբերությունների  բարդությունը, նրա՝ ընտանեկան հարկում երջանիկ կամ դժբախտ լինելու փաստը, բայցսիրելի մարդուն փնտրելու ելած կնոջ անհանգստության վերապրումները շոշափելիորեն զգալի են (նաև խանդը, որ սիրո դրսևորման ձև է. «Տեսնես հիմա ու՞մէ ծուղակը գցում իր իմաստուն մտքերով» [2]։
  Տեսլական է դառնում անկշռելին՝սերն  ու  նվիրվածությունը  փաստող  եզրագծային  հավատամքի  շարժառիթը)։
 Ընթերցողը  զգում  է  գլխավոր  հերոսի՝  Արամբիի  տառապանքի,  ցավի  ու  սիրոշղթայական զարգացումը։
  Բարոյաէթիկական ու հոգեբանական, փիլիսոփայական ու գեղագիտական կնճռապատ հարցադրումները Դիանա Համբարձումյանի պատմվածքում սերտորեն ներհյուսված են իրար, ինչպես իրական կյանքում։
 Կյանքի և սիրո մասին խոհերը կարծես հոսում են ինքնակա, այնուամենայնիվ,դրանց  ծավալման  զսպանակը  Դիանա  Համբարձումյանը  ամուր  պահում  է  իրձեռքում և այն գործադրում աշխարհընկալման ու մարդկայինի իր՛ տեսանկյունով, գրականության դերի իր՛ ըմբռնմամբ։
  Խղճի ու բանականության պայքարումարամբին գոհանում է, որ հնարավորություն ունի գտնելու սիրելի մարդուն, որիհանդեպ ունեցած նրա կարեկցանքի ու զղջման միջոցով գրողը երևակում է կնոջհոգու  տառապանքը՝  «…աստիճանաբար  տեսանելի  դարձնելով  գրական  նորսերնդի մտածողության նոր որակը» [2,195]։
 Կինն է արարողն ու սկզբնավորողը ոչ միայն իբրև մայր, իբրև ցեղի գենետիկ  կոդի  պահպանողն  ու  փոխանցողը,  այլև  ազգի  պահպանման  հիմքը՝  ընտանիք  ստեղծող առաքյալը, հանուն որի երբեմն  զոհաբերվում է  սերը։
  Ընտանիքի գոյությունը կարևորելու առումով չափազանց խոսուն է Արշոյի՝ ՎաչագանԲարիքյանին ուղղած խոսքը. «Էն կնի՞կն էր, որ քո տնից դուրս եկավ, ես էլ ասի՝խելքի ես եկել, կնիկ կբերես, էս տունը կարգի գցի, որ մի տան հոտ գա»[2]։
     Կնոջ  հոգեբանության  վերլուծության,  ինքնատեսության  բոլորովին  այլդրսևորում է Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Արամբին» ստեղծագործությունը [7]։
    Թե՛  ծավալով,  թե՛  բովանդակությամբ  երկու  տարբեր  երկերում,  որոնքունեն նույնանուն խորագրերը, քննվում են բոլորովին այլ դարաշրջաններում ուժամանակներում  գոյություն  ունեցող  այլակերպ  խնդիրներ,  որոնք  երկուգրողների  այլատեսակ  դիտարկումներ  են,  հայացքների  այլ  ըմբռնումներով  ևկորուստների յուրօրինակ մեկնաբանություններով։
    Շիրվանզադեի վիպակում դեպքերը տեղի են ունենում 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, երբ գոյություն ունեին դաժան պարտականություններ, որոնց կատարումը խստորեն պարտադիր էր ամեն մարդու համար։
  Պատիվը ենթադրումէ շահից ավելի բարձր մի զգացողություն. այն անհատի գործունեությունը, հասարակության  մեջ  ունեցած  դիրքը  կապում  է  հասարակականորեն  ընդունելիբարոյականության բարձր ոլորտներին և նրա հասարակական արժեքի ցուցիչնէ։
  Պատվի մեջ արտահայտվում է անձի սոցիալական հոգեբանությունը։
  Ամուսնության  խնդիրը  հասարակական  ու  բարոյական  կարգ  է,  հետևաբար  ունիքննության ու գնահատության ուրույն չափանիշներ։
  Վիպակի սյուժեից պարզ էդառնում,  որ  Վարվառեն  օրիորդ  չէ,  այլ  ամուսնացած  կին  է,  արամբի,  որըհամարձակորեն  լքել  է  անբարոյական,  անառակ  կյանքով  ապրող  ամուսնուն։
 «Ի՞նչ անի խեղճ Վարվառեն, վերցրել են, ուժով պսակել են մի անպիտանի, միփչացած  մարդու  հետ  ու  ասում  են.  «Տանջվի՛ր  նրա  ձեռքում,  ուզում  ես,  չեսուզում,  տանջվի՛ր»  [7,  246]։
   Ամուսինը  միայն  առերևույթ  է  կապված  եղել  կնոջհետ։
  Նրա և Վարվառեի միջև հոգեկան կապ չի եղել։
  Ընտանիք կազմվել է, ըստէության, արտաքին դրդիչների ու նախապայմանների հիման վրա (հոր կամքը,հարստության  նկատառում,  կրքի  ջահել  շրջան  և  այլն)։
   Զգացմունքների,ապրումների հոգեկան աշխարհն ամայացել է հոր հորդորներին տեղի տալով՝առանց  սիրելու  կամ  ատելու։
   Անբարո  վարքի  տեր  փեսացուն  խորամանկ  է,երկդիմի  և  ամուսնացել  է հանուն  շահի։
  Նա  հորեղբոր միակ  ժառանգորդն է ևնրա ժառանգությունը ձեռք բերելուց հետո տրվում է անառակ վայելքներին և միդերասանուհու հետ  փախչում  է Օդեսա՝ դժբախտացնելով  ջահել  կնոջը։
   Մյուսկողմից,  ի  չարը  գործ  դնելով  դստեր  անձնուրացության  ու  հարգանքի  զգացմունքները`  բռնակալ  հայրը  եսասիրաբար  կործանում  է  դստեր  երիտասարդկյանքը։
   Համեստությունն  ու  գեղեցկությունը  հանձնվում  են  ժամանակակիցանարգանքին։
   Բայց  ի՞նչ  կարող  է  անել  Ռոստոմյանը,  երբ  ականջին  պարզհնչում  է  հոր  անհողդողդ  ձայնը,  երբ  նա  կարդում  էր  աստվածաշնչի  ոգևորիչհատվածները. «Ընդ առնակնոջ ամենևին մի՛ նստեր, - ... կամ, - Կին արամբիիկենդանի այր յուր կապյալ է օրինոք» [7, 282, 283]։
  Սա է դարավոր ավանդույթի ևօրենքի անքակտելի կապանքը։
  Այսպիսով, երկու զորեղ սպառնալիքներ դամոկլեսյան սրի պես կախված են Վարվառեի գլխին՝ հասարակություն ու կրոն։
  Եվանքուն, վշտալի արտասուքով ողողված գիշերները ի զորու չէին ներկայացնելուայն անելանելի վիճակը, որը նրան անկողին է գցում և տանում է ի մահ։
  Սառը,անսիրտ կանոններով, սնահավատությամբ շնչող հասարակության պատճառովՎարվառեն այլևս իրավունք չունի սիրելու, ավելին, զրկված է այդ իրավունքից,և  հասարակության  սարսափելի  խստության,  կամայականության  պատճառովնրանից խլում են անհատական ազատությունը և ստիպում ընդունել այն, ինչըգարշ  է  և  երջանկությունը  խաթարող։
   Եվ  մի՞թե  հասարակությունն  իրավունքունի  նաշի  բեռը  գցելու  մի  դեռատի,  փթթուն  կնոջ  ուսերին,    որը  լի  է  սիրով,ապրելու  և  արարելու  անսահման  գորովով։
   «Ռոստոմյանի  և  Վարվառեիզգացումը  հայտնիբամբասասեր  հասարակությանսեփականություն  է  դարձնում  բարեսիրտ  տանտիրուհու  աղջիկը՝  ամուսնունթաքուն  դավաճանող,  չարասիրտ,  նախանձ  ու  գոռոզ  Կատոն,  «մեկին  հինգավելացնելով»» [8, 355]։
 է  դառնում,  այն   Ալ.  Շիրվանզադեի  երկում  Մինաս  Կիրիլիչը  հասկանալով,  որ  աղջկաուժերից  վեր են  հաշտվելն ու վերստին ապրելը ատելի ամուսնու հետ,  հոգումներհակ զգացումների կռիվը անթեղելով, հասարակական կարծիքին ընդառաջգնալով՝  աղջկանից  պահանջում  է  ապրել  եկեղեցական  կարգով  պսակվածամուսնու հետ. ահա թե որքան ազդեցիկ է հասարակական կարծիքի ազդեցությունը անհատի սոցիալական հոգեբանության վրա. «…Վարվառեն, հոր փեշերըգրկած,  աղերսալի  հայացքով  նայում  էր…  նրա  կատաղի  դեմքին…  Հայրըհողաթափի  ծայրով  խփելով  աղջկա  կրծքին…  գոռում  էր…  գնա՛,  ես  աղջիկչունիմ… Նա մեռավ ինձ համար, ա՜խ, եթե մեռներ մյուսների հասակում» [7, 273]։
 Հասարակական  բռնակալ  կարծիքը  անհատի  մեջ  ջնջում,  ոչնչացնում  է  ամենինքնուրույնություն,  և  հոգու  մեջ  փոթորկվող  երկընտրանքն  աղջիկը  լուծում  էհանուն հոր պատվասիրության՝ զոհաբերելով անձնական երջանկությունը։
    Ալ. Շիրվանզադեի՝ ժամանակի բարքերի ազդեցությամբ ստեղծված անձնական ողբերգության պատկերագրումը դառնում է հասարակական մի ամբողջխավի  բազմանիստ  բարոյահոգեբանական  տիրույթի  նկարագրություն  և  ունիմշակութային  առաքելություն՝  հիմնված  դրապաշտական  իմաստասիրությանվրա։
    Երկերի  բովանդակային  քննությունն  ավարտին  բերելով՝  անկարելի  էչխոսել  Դիանա  Համբարձումյանի  «Արամբի»  պատմվածքի  լեզվական  առանձնահատկությունների մասին։
 Դիանա  Համբարձումյանի  պատմվածքում  բառը  կարևոր  տարողությունունի։
   Գործողությունների  զարգացմանը  հետևում  ենք  նրա  նուրբ  լեզվազգացությամբ ընտրած, երբեմն նաև` կերտած առածներով, ասացվածքներով, դարձվածքներով  ու  բազմիմաստ  բառերով,  լեզվական  տարբեր  շերտերի  տեղինկիրառությամբ։
  Առանձին լեզվական միավորներ դառնում են պատմվածքի այսկամ այն հատվածն ամբողջացնող, հայտարարի բերող յուրատեսակ միջոցներ։
 Հեղինակի  նպատակը  սոսկ  եղածը  նկարագրելն  ու  պատկերելը  չէ,  այլ  իբրևարվեստագետ՝ մարդկային դրաման ներկայացնելը, հոգեվիճակների հարազատությունն  ու  գործողությունների  ճշտությունը  պատկերելովլեզվականմիջոցների ինքնահնար ստեղծումով։
  Իմաստասիրական խորհրդածություններներկայացնող  դարձվածները,  կենցաղին  ու  ապրելակերպին  ներհատուկհոգեբանական առօրյա, ժողովրդախոսակցական ոճին բնորոշ ասացվածքներըստեղծում են կերպարի,  միջավայրի ու դեպքերի բնորոշ պատկերավորումներ՝հուզական  երանգավորում  տալով  խոսքին,  միաժամանակ  նպաստելով  մտքիսեղմությանն ու հակիրճությանը։
    Քիչ չեն նաև այն բանահյուսական առածները, որոնք մարդկային մտքերնու  գաղափարներն  արտահայտում  են  այլաբանորեն,  ինչպես,  օրինակ՝  ձինստած՝  ձի  եմ  ման  գալիս,  է՜հ,  էշ  մի՛  սատկի,  գարուն  կգա,  յոնջա  կուտես,  էսմթանն ու ցրտին ի՞նչ ես կորցրել էս անծանոթ դռներին, հիմա շունը բնից դուրսչի գալիս, դու էդ քանի՞ գլխանի ես, որ ճամփա ես ընկել ու գնում ես՝ ուր աչքդկտրի, հիմա ու՞ր է աճապարում մերօրյա Հեղնարը, փրկչի միսիան վաղուց իրենսպառած  տարբերակ  է,  թախտին  նստեք,  որպեսզի  բախտը  ձեզ  շուտ-շուտայցելի,  բոլորն  էլ  մի  սանդի  կտավ  են,  կյանքդ  զարդարում  են,  որ  միանգամիցդժոխք դարձնեն ու չքվեն, լացի ժամն էլ կգա, հիմա քեզ հավաքի, ուրեմն, փեշիդքարերը  թափ  տուր,  ձեռք  քաշի,  է՜հ,  անտեր  կյանք  է,  թե  ում  է  պետք,բարեգործությունը ձեր հիմնական աշխատանքն է, թե ձեռքի հետ էս գործն եքգլուխ բերում։
    Կան իրականությունը, մարդկային մտորումներն ու պատկերացումներըուղղակի  և  անմիջապես,  առանց  այլաբանական  միջնորդության  պատկերողասացվածքներ.  ա՛յ,  խլանաս  դու,  որ  խուլ  ես,  ուրեմն  փասափուսեդ  հավաքի,նախշուն  երազներդ  փակի  տակ  առ  ու  չքվի՛ր,  տղա  ես՝  դեմքդ  ցույց  տուր,ասելիքդ ասա, թե չէ թիկունքից խփում ես, ո՞վ չի կարող։
  Էդ տղամարդավարի չի(խրատական ասացվածք), մարդու ամենաչնչին պարտականությունը երջանիկլինելն է, որը չկատարելու դեպքում ոչ մի պատիժ չի սահմանված, տեսնես հիմաու՞մ է ծուղակը գցում իր իմաստուն մտքերով, չմեռա, մուրացիկ էլ դարձա, փրկչիմիսիան  վաղուց  իրեն  սպառած  տարբերակ  է,  իսկ  ինքն  արամբի  է  (բարդհամադասական նախադասություն է, առաջին բաղադրիչը առած է, սովորականնախադասությունը  հակադրություն  է  ստեղծում  առածին,  ունի  փոխանունության իմաստ. բառը կամ բառակապակցությունն օգտագործվում է այլ բառի կամկապակցության  փոխարեն,  որի  հետ  ունի  տրամաբանական,  պատճառահետևանքային  առնչություն),  չնայած  էս  բոզ  ու  գողի  աշխարհում  լավը  գնալն  է(խոհ,  խրատական  բնույթի)։
   Քիչ  չեն  առօրյա,  ժողովրդախոսակցական  ոճինբնորոշ բառային միավորները՝ դարձվածները, որոնք ազգային մտածողությանդրսևորման  լեզվական  միավորներ  են,  շնորհիվ  որոնց  արտահայտվում  ենտվյալ ժողովրդի բարքերն ու սովորույթը, կենցաղն ու ապրելակերպը, ինչպեսնաև նրան բնորոշ հոգեկան, հոգեբանական խառնվածքն ու կենսափիլիսոփայությունը։
  Դրանք յուրաքանչյուր անհատի ազգային մտածողությունն են արտահայտում  և  այս  առումով  էլ  նպաստում  են  լեզվի  ժողովրդայնությանը։
   Բերենքօրինակներ՝ հիմա եկել՝ դեղ ու դարման է առաջարկում, վաղը էնպես կչքվի, որկանչես, գլխիդ վայ տաս՝  ծպտուն չի հանի, ոնց որ էս օրվա ոտ ու ձեռ ընկնողնինքը չէր. բարեգործականի սնանկացած տիրոջ պես խույս են տալիս գթությանսովոր  հաճախորդից    (փոխաբերական  պատկեր),  քանի  որ  բարեգործությունըվճարովի  է  դարձել։
   Լացի  ժամն  էլ  կգա,  հիմա  քեզ  հավաքի  (փոխաբերականպատկերի հիմքի վրա դարձվածք)։
  Տեքստում կա նաև օքսիմորոնի կամ հականշության օրինակ՝ վճարովի բարեգործություն։
  Ըստ պրոֆ. Լ. Եզեկյանի` դրանք«Տարբեր  բառերով  կազմված  և  տրամաբանորեն  անհամատեղելի  հասկացություններ  արտահայտող  ու  հակադրական  տարրեր  պարունակող  շարահյուսական կառույցներ» են [9, 238]։
    Այսպիսով, անդրադառնալով Ալեքսանդր Շիրվանզադեի և Դիանա Համբարձումյանի  նույն  խորագիրն  ունեցող  երկու  երկերին,  փորձեցինք  ներկայացնել  արամբիի  բարոյահոգեբանական  տարբեր  եզրույթներ,  երկու  գրողներիայլատեսակ  հայացքների  պրիզմայով  բացահայտել  կորուստների  յուրօրինակմեկնաբանություններ,  որոնք  տարբեր  աշխարհընկալումներ  են`  բոլորովինտարբեր կշռույթով։
         Այնուամենայնիվ, թե՛ Ալ. Շիրվանզադեն, թե՛ Դ. Համբարձումյանը տեսանելի են դարձնում անկշռելին՝ սերն ու նվիրվածությունը, որը դրվում է համոզմունքների  նժարին  ու  դառնում  աշխարհիմացություն,  իրենց  ժամանակի  սոցիալ-կենցաղային  հանգամանքներին  հարմարվելու  և  չհարմարվելու  կենսատիպ։
 Գ Ր Ա Կ Ա Ն Ո Ւ Թ Յ Ո Ւ Ն 1.  Քալանթարյան Ժ.Ա. Անդրադարձներ։
  Երևան։
  «Զանգակ-97» հրատ.։
  2002։
  231էջ։
 2.  Գրական թերթ։
  12 մարտի, 2004։
  (2746) 5 էջ ։
 3.  Քալանթարյան  Ժ.  Ա.  Ուրվագծեր  արդի  հայ  գրականության։
   Երևան։
 «Զանգակ-97» հրատ.։
   2006։
  208 էջ։
 5.  «Աստվածաշունչ» Մատեան հին ու նոր կտակարանների։
 Կոստանդնուպոլիս։
  Ա. Յակոբ Պօյաճեանի տպարան։
  1896։
  4424 էջ։
 6.  Շիրվանզադե Ալեքսանդր։
  Հատոր երկրորդ։
  Երևան։
  «Սովետական գրող»։
 1986։
  309 էջ։
 7.  Հայ վեպի պատմություն (19-րդ դար)։
  Երևան։
  ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.։
 2005։
  593 էջ։
 8.  Եզեկյան Լ. Կ.  Հայոց լեզվի ոճագիտություն (ուսումնական ձեռնարկ)։
 Երևան։
  Երևանի պետական համալսարանի հրատարակչություն։
   2003։
   375էջ։

Թե՛ ծավալով, թե՛ բովանդակությամբ երկու տարբեր երկերում քննվում են  Ալ.  Շիրվանզադեի  ու  Դիանա  Համբարձումյանի  նույնանուն  «Արամբի»  խորագիրը  կրող  գործերը  (վիպակ,  պատմվածք)։
   Բացահայտվում  են  բոլորովին  այլ  դարաշրջաններում ու ժամանակներում գոյություն ունեցող այլակերպ խնդիրներ, որոնք  երկու  գրողների այլատեսակ դիտարկումներն են,  հայացքների այլ  ըմբռնումներով և կորուստների յուրօրինակ մեկնաբանումներով։
   Ինչպես  Ալ.  Շիրվանզադեն,  այնպես  էլ  Դ.  Համբարձումյանը  անասելի  բարդություններով  լի  տարբեր  իրականություններում  կարևորում  են  սերն  ու  նվիրումը, որոնք հաճախ զոհաբերվում են ընտանիքում ամուսնական պարտականության ու բարոյական հանձնառության կատարմանը։
  Դ. Համբարձումյանի  պատմվածքն  աչքի  է  ընկնում  նորաստեղծ  առածներով,  ասացվածքներով  ու  դարձվածներով։
