ՈՐՈՇ ՆԿԱՏԱՌՈՒՄՆԵՐ «ԿԱՇԱՌՔ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ԿԱՄ ԿԱՇԱՌՔՏԱԼՈՒ ՆՄԱՆԱԿՈՒՄ» ՕՊԵՐԱՏԻՎ ՀԵՏԱԽՈՒԶԱԿԱՆՄԻՋՈՑԱՌՄԱՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԻՐԱՎԱՉԱՓՈՒԹՅԱՆՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ21-րդ դարի սկզբին կոռուպցիան լայն ծավալ ստացավ և դարձավ համաշխարհային հիմնախնդիր։
  Այն հանդես եկավ բազմաթիվ դրսևորումներով, ընդգրկեց  պետական  ապարատի  բոլոր  ճյուղերը`  ներառելով  ամենատարբեր  հասարակական  հարաբերություններ։
   Ավանդաբար  կոռուպցիոն  առավել  բարձրհանրային  վտանգավորություն  ունեցող  հանցագործությունները,  որոնց  ամբողջությունը  կազմում  է  կաշառակերությունը,  կաշառք  ստանալը  և  կաշառքտալն է, որոնցից ածանցվում է նաև կաշառքի միջնորդությունը։
 Իրավակիրառ պրակտիկայի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է դառնում,որ ներկա պայմաններում կաշառակերության բացահայտման լավագույն եղանակն  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառում,  այն  է`  կաշառք  տալու  կամկաշառք  ստանալու  նմանակում  իրականացնելն  է։
   Այն  փաստացիորեն  կոռուպցիայի  դեմ  պայքարի  միակ  միջոցն  է,  որը  չի պահանջում  լայնածավալ  օրենսդրական  միջոցառումներ1։
   Սակայն  անհրաժեշտ  է  ընդգծել,  որ  իրավապահ մարմիններին կամովին հայտնած և նրանց հետ համագործակցող անձըպետք է դրսևորի պասիվ վարքագիծ, հակառակ դեպքում այն կլինի «կաշառքիպրովոկացիա»2։
 Կաշառակերության  փաստի  հաստատումը  առավել  բարդ  ապացուցվողհանգամանքներից է։
  Նշված դիտարկումը պայմանավորված է նրանով, որ այն,ի տարբերություն մյուս հանցագործությունների, կատարվում է երկու կողմերի`կաշառատուի և կաշառք ստացողի փոխադարձ համաձայնությամբ, որոնք ձգտում  են  թաքցնել  հանցագործությունը։
   «Կաշառք  ստանալու  կամ  կաշառքտալու  նմանակում»  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառման  կարևորությունն այն  է,  որ ոչ միայն հնարավորություն  է  ընձեռվում «հետևելու»  կաշառքստացողի  կամ  կաշառք  տվողի  գործողություններին,  այլ  նաև  ղեկավարելուհանցագործության  ողջ  ընթացքը,  ամրագրելու  հանցագործության  կատարման,  մասնավորապես  կաշառքի  փոխանցման  փաստը,  որը  կարող  է  օգտա1  Տե՛ս  Яни  П.,  В.борьбе  с  коррупцией  эффективны  только  репрессии//  Российская  юстиция.2001, N 7, էջ 43։
 2  Տե՛ս  Мусаткин  А.  Н.,  Об  использовании  результатов  оперативных  мероприятий  по  делам  овзятках, 1998, Владивосток, էջ 408։
 գործվել  քրեական  դատավարությունում`  ապացուցելու  հանցավորի  մեղավորությունը։
 Սույն օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման արդյունքների ապացուցողական նշանակությունը կարևորվում է նաև նրանով, որ այն տրամադրում էանհերքելի  տեղեկատվություն  հանցագործության  կատարման  վերաբերյալ։
 Ուստի հաշվի առնելով նշված հանգամանքը` անհրաժեշտ ենք համարում բազմակողմանի ուսումնասիրել քննարկվող ՕՀՄ-ի կատարման իրավաչափությանպայմանները  և  վեր  հանել  օրենսդրության  մեջ  առկա  բացթողումները`  առաջարկելով դրանց համարժեք լուծումներ։
 «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 14-րդհոդվածի  1-ին  մասի  16-րդ  կետի  համաձայն`  օպերատիվ-հետախուզականգործունեության ընթացքում կարող է անցկացվել կաշառք ստանալու կամ կաշառք  տալու  նմանակում  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումը։
   Նույնօրենքի  30-րդ  հոդվածը  սահմանում  է,  որ  քննարկվող  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումը  կարող  է  իրականացվել  միայն  կաշառք  ստանալու  կամկաշառք  տալու  հանցագործության  բացահայտման  համար  բացառապես  կաշառք  ստանալու  կամ  կաշառք  տալու  առաջարկ  ստացած  անձի  գրավոր  հայտարարության հիման վրա։
  Իսկ ինչ վերաբերում է «կաշառք ստանալ» և «կաշառք տալ» հասկացություններին, ապա դրանք պետք է մեկնաբանվեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի իմաստով։
 Վերոնշյալ  դրույթի  համակարգային  վերլուծությունից  ակնհայտ  է  դառնում,  որ  նշված  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառման  կատարման  համար անհրաժեշտ է հետևյալ պայմանների համաժամանակյա առկայությունը.1.  Եթե  այն  ուղղված  է  կաշառք  ստանալու  կամ  կաշառք  տալու  հանցագործության բացահայտմանը, որպիսի հասկացությունները մեկնաբանվում ենՀՀ քրեական օրենսգրքի իմաստով։
 2.  Եթե առկա է կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու առաջարկ ստացած անձի գրավոր հայտարարությունը։
 Անդրադառնանք  դրանցից  յուրաքանչյուրին  և  վեր  հանենք  գործող  ձևակերպումների պայմաններում իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող հնարավոր խնդիրները։
 Նախևառաջ վերոշարադրյալից բխում է, որ «կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու նմանակում» ՕՀՄ-ն չի կարող իրականացվել այնպիսի ենթադրյալհանցավոր արարքների բացահայտման նպատակով, որոնք կաշառք ստանալու  կամ  կաշառք  տալու  հանցագործություն  չեն  համարվում։
   Այլ  կերպ  ասած`համապատասխան  դեպքերում  քննարկման  առարկա  օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումն իրականացնելը չի կարող համարվել իրավաչափ։
 Ասվածը  բխում  է  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանի  ձևավորած նախադեպային պրակտիկայից առ այն, որ գաղտնի բնույթի վերահսկողական միջոցառումներ իրականացնելիս իշխանության  չարաշահումը բացառելու համար որպես նվազագույն երաշխիք պետք է ապահովվի, ի թիվս այլնի,օրենքում այն հանցագործությունների բնույթը հստակ սահմանելը, որոնք կարող  են  հիմք  ծառայել  միջամտության  թույլտվություն  ստանալու  համար3։
    Հետևաբար  հանցագործությունների  շրջանակի  տարածական  մեկնաբանումը  կհանգեցնի  նաև  «Մարդու  իրավունքների  և  հիմնարար  ազատությունների  պաշտպանության  մասին»  եվրոպական  կոնվենցիայով  երաշխավորված անձի իրավունքների և օրինական շահերի խախտման։
 Վերոգրյալի  համատեքստում  հարց  է  ծագում,  թե  արդյոք  «կաշառք  ստանալու կամ կաշառք տալու նմանակում» ՕՀՄ-ն, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311րդ  և  312-րդ  հոդվածներով  նախատեսված  հանցագործություններից  բացի,կարող է կատարվել այլ, օրինակ՝ հանրային ծառայողի կողմից ապօրինի վարձատրություն  ստանալու,  ընտրողի  կամքի  ազատ  իրականացմանը  խոչընդոտելու հանցագործություների բացահայտման նպատակով։
 Վերոնշյալ հարցի կապակցությամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել  ՀՀ  Վճռաբեկ դատարանը Կ.  Ժաժոյանի վերաբերյալ  որոշման  մեջ՝ արձանագրելով, որ «կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու նմանակում» ՕՀՄ-ն չիկարող իրականացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3111-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշների առկայությունը բացահայտելու նպատակով։
   Նշված  դիրքորոշումը հիմնավորվում  է  նրանով,  որ հակառակ պարագայում «ապօրինի վարձատրություն  ստանալ»  և «կաշառք ստանալ»  եզրույթները կնույնանան, մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 2-րդ մասիհամաձայն՝ քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է4։
 Գործող  իրավակարգավորման  պայմաններում,  երբ  ՀՀ  քրեականօրենսգրքում  օրենսդիրն  օգտագործում  է  տարբեր  հասկացություններ՝  «կաշառք  ստանալ»  և  «ապօրինի  վարձատրություն  ստանալ»,  համամիտ  ենք  ՀՀՎճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշման հետ։
 Բացի այդ՝ կարծում ենք, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքում «կաշառք ստանալու»  և  «կաշառք  տալու»  եզրույթների  միասնական  հասկացություն  առկա  չէ,որը հանգեցնում  է  տարընթերցումների։
  Ասվածը  հիմնավորվում  է  նրանով, որՀՀ  քրեական  օրենսգրքում  նախատեսված  մի  շարք  հանցակազմերումկիրառված  «կաշառք  ստանալ»  և  «կաշառք  տալ»  հասկացություններնկիրառվել  են  տարբեր  իմաստներով,  որը  չի  բխում  «Իրավական  ակտերի  մասին»  ՀՀ  օրենքի  36-րդ  հոդվածի  4-րդ  մասի  պահանջներից,  որի  համաձայն՝նորմատիվ  իրավական  ակտում  միևնույն  հասկացությունը  սահմանելիս  կամմիևնույն  միտքն  արտահայտելիս  պետք  է  կիրառվեն  միևնույն  բառերը,եզրույթները կամ  բառակապակցությունները`  որոշակի հերթականությամբ, ի3 Տե՛ս, օրինակ, Սեֆիլյանն ընդդեմ Հայաստանի, գանգատ թիվ 22491/08, կետ 125։
 4  Տե՛ս  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանի՝  Կ.  Ժաժոյանի  վերաբերյալ  2015  թվականի  փետրվարի  27-իՇԴ2/0004/01/14 որոշում, կետ 16։
 նչպես  նաև  տարբեր  հասկացությունները  չեն  կարող  կիրառվել  միևնույնեզրույթով։
 ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, վերոնշյալ որոշմամբ անդրադառնալով օրենսդրության մեջ առկա որոշ խնդիրների` կապված հանրային ծառայողի կողմից ապօրինի  վարձատրություն  ստանալու  հանցագործության  բացահայտմաննպատակով  քննարկվող  ՕՀՄ-ի  կատարման  հնարավորության  հետ,  չի  անդրադարձել ոչ պակաս կարևոր մեկ այլ հարցի, մասնավորապես, թե ՀՀ քրեական  օրենսգրքի  որ  հոդվածների  բացահայտման  նպատակով  կարող  է  կատարվել «կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու» նմանակում ՕՀՄ-ն։
 Այլ կերպ ասած` արդյո՞ք այն կարող է կատարվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի1542-րդ, 200-րդ, 201-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործությունների բացահայտման նպատակով։
  Հարցի վիճահարույց լինելը պայմանավորվածէ  նրանով,  որ,  ի  տարբերություն  հանրային  ծառայողի  կողմից  ապօրինի  վարձատրություն  ստանալուն,  քննարկվող  հանցակազմերում  օրենսդիրն  օգտագործել  է  «կաշառք  ստանալ»  և  «կաշառք  տալ»  հասկացությունները։
   Մասնավորապես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի 1-ին մասը քրեական պատասխանատվություն  է  սահմանում  առևտրային  կամ  այլ  կազմակերպությանծառայողին,  արբիտրին,  այդ  թվում՝  օտարերկրյա  պետության՝  արբիտրաժիմասին  օրենսդրությանը  համապատասխան՝  գործառույթներ  իրականացնողարբիտրին,  աուդիտորին  կամ  փաստաբանին՝  կաշառք  տալու  համար,  այսինքն՝  ապօրինաբար  այդ  անձանց  անձամբ  կամ  միջնորդի  միջոցով  նրանցկամ այլ անձի  համար  դրամ,  գույք,  գույքի  նկատմամբ իրավունք, արժեթղթերկամ որևէ այլ առավելություն խոստանալու կամ առաջարկելու կամ տրամադրելու համար՝ կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձի օգտին գործողություններ  կատարելու  կամ  չկատարելու  նպատակով։
   Իսկ  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  1542-րդ  հոդվածով  օրենսդիրը  հանցագործություն  է  համարել  թեկնածուներից  որևէ  մեկի  օգտին  կողմ  կամ  դեմ  քվեարկելու,  ընտրություններինմասնակցելու կամ ընտրություններին մասնակցելուց հրաժարվելու պայմանովթեկնածուներից անձամբ կամ միջնորդի միջոցով կաշառք ստանալը։
 Կ.  Ժաժոյանի  վերաբերյալ  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանի  վերոնշյալ  որոշմամբարտահայտված  իրավական  դիրքորոշումների  համատեքստում  հնարավոր չէմիանշանակ  պատասխան  տալ  քննարկվող  հարցին,  քանի  որ  չնայած  մատնանշված  հանցակազմերում  կիրառված  են  «կաշառք  ստանալ»  և  «կաշառքտալ»  հասկացությունները,  սակայն  իրենց  բովանդակությամբ  էականորենտարբերվում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ և 312-րդ հոդվածներում կիրառված  հասկացություններից։
   Ասվածը  հիմնավորելու  համար  բերենք  ընդամենը  մեկ  ակնհայտ  օրինակ.  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  1542-րդ  հոդվածի  1-ինմասում օգտագործված «կաշառք ստանալ» հասկացության մեջ ընդգրկված էմիայն կաշառքի առարկան կաշառք ստացողին փոխանցելը, քանի որ հոդվածի դիսպոզիցիայում հստակորեն նշված են այն գործողությունները, որոնց կատարման դիմաց տրվում է կաշառքը, այն է` թեկնածուներից որևէ մեկի օգտինկողմ կամ դեմ քվեարկելու, ընտրություններին մասնակցելու կամ ընտրություններին  մասնակցելուց  հրաժարվելու  պայմանը։
   Այսինքն՝  կաշառք  ստանալուհասկացությունը չի ներառում դրա կատարման նպատակը, ինչպես նաև պահանջելը, ստանալու խոստումը և տալու առաջարկն ընդունելը։
 Ի  տարբերություն  դրա`  օրենսդիրը,  ՀՀ քրեական  օրենսգրքի 311-րդ  հոդվածի 1-ին մասում սահմանելով «կաշառք ստանալու» հասկացությունը, ներառել է նաև կատարման նպատակը, այն է` կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած  անձի  օգտին  պաշտոնատար  անձի  կողմից  իր  լիազորությունների  շրջանակում որևէ գործողություն կատարելը կամ չկատարելը կամ իր պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով այդպիսի գործողություն կատարելուն կամ չկատարելուն  նպաստելը  կամ  ծառայության  գծով  հովանավորչությունը  կամ  թողտվությունը։
 Ստացվում է, որ օրենսդիրը, չնայած կիրառել է միևնույն եզրույթները, այնէ` «կաշաք ստանալը» և «կաշառք տալը», սակայն տարբեր հանցակազմերումնկատի է ունեցել տարբեր իմաստներ, որն «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի համատեքստում անընդունելի է։
 Հաշվի  առնելով  նշված  հանգամանքը`  գտնում  ենք,  որ  անհրաժեշտ  է  «Օպերատիվ-հետախուզական  գործունեության  մասին»  ՀՀ  օրենքում  կատարելհամապատասխան  փոփոխություններ  և  «կաշառք  ստանալու  կամ  կաշառքտալու նմանակում» ՕՀՄ-ի կատարման հնարավորությունը ոչ թե կապել «կաշառք ստանալու» կամ «կաշառք տալու», այլ ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկմասով նախատեսված կոնկրետ հանցագործությունների բացահայտման հետ։
 Այլ  կերպ  ասած`  առաջարկում  ենք  ուղղակիորեն  թվարկել  այն  բոլոր  հանցակազմերը,  որոնցով  նախատեսված  հանցագործությունների  բացահայտմանհամար իրավաչափ կհամարվի կատարել քննարկվող ՕՀՄ-ն։
 Դեռ  ավելին՝  ուշադրություն  դարձնենք,  որ  օրենսդիրը  որևէ  կերպ  չի  անդրադարձել կաշառքի միջնորդության բացահայտման նպատակով քննարկվողՕՀՄ-ի կատարման հնարավորությանը։
 Հարցի կարևորությունն առավել տեսանելի դարձնելու նպատակով վերլուծենք հետևյալ իրավիճակը և պարզենք կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու  նմանակում  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառման  կատարման  իրավաչափությունը։
 Իրավիճակ  1.  Պաշտոնատար  անձ  Ա.-ն,  իր  քարտուղարուհուց  նախապեստեղեկանալով,  որ  իր  հարևան  Գ.-ն  հանդիպում  է  նշանակել  իր  հետ  և  ցանկանում է օգնություն խնդրել իրենից՝ կապված իր պաշտոնական լիազորությունների կատարման հետ, հասկանում է, որ Գ.-ն պատրաստվում է կաշառք առաջարկել իրեն և որոշում է դրա մասին հայտնել իրավապահ մարմիններին և գրավորհայտարարություն  է  տալիս։
   Իրավապահ  մարմինները,  օրենքով  սահմանվածկարգով իրականացնելով «կաշառք ստանալու նմանակում» ՕՀՄ, կաշառքը փոխանցելու պահին ձերբակալում են Գ.-ին։
  Գործի քննության ընթացքում պարզվում  է,  որ  Գ.-ի  արարքում  առկա  են  կաշառքի  միջնորդության  հատկանիշներ,քանի որ ոմն Դ.-ն գումար է տվել Գ.-ին և խնդրել գտնել պաշտոնատար անձ, որըկարող է լուծել իրեն հուզող խնդիրը։
 Վերոնշյալ  խնդրի  տվյալներից  բխում  է,  որ  «կաշառք  ստանալու  նմանակում» ՕՀՄ-ն կատարվել է ոչ թե կաշառք տալու, այլ կաշառքի միջնորդությանբացահայտման  նպատակով,  իհարկե,  որպես  հեռակա  նպատակ  ունենալովնաև  կաշառք  տվողին  բացահայտելն  ու  քրեական  պատասխանատվությանենթարկելը։
   Գտնում  ենք,  որ  քննարկվող  իրավիճակում  կատարված  ՕՀՄ-ն  չիկարող համարվել իրավաչափ, և դրա արդյունքները չեն կարող օգտագործվելորպես  թույլատրելի  ապացույց,  քանի  որ  այն  կատարվել  է  կաշառքի  միջնորդության  բացահայտման  նպատակով,  որպիսի  հնարավորություն  օրենսդիրըչի նախատեսել։
  Ստացվում է, որ դրա արդյունքները չեն կարող օգտագործվելԳ.-ի` միջնորդի մեղավորությունը հաստատելու նպատակով։
 Բացի  այդ՝  հարց  է  ծագում,  թե  արդյոք  ներկայացված  իրավիճակոմ  կատարված  ՕՀՄ-ի  արդյունքները  կարող  են  օգտագործվել  Դ.-ի  կողմից  կաշառքտալու փաստի հաստատման նպատակով, թե ոչ, քանի որ օրենսդիրը նախատեսել  է  կաշառք  տալու  հանցագործության  բացահայտման  նպատակով  դրակատարման հնարավորությունը։
  Գտնում ենք, որ այս դեպքում ևս հարցի պատասխանը բացասական է հետևյալ պատճառաբանությամբ.1.  Կատարված  ՕՀՄ-ի  արդյունքում  ուղղակիորեն  հաստատվել  է  ոչ  թեկաշառք տվողի, այլ կաշառքի միջնորդի կողմից կաշառքի փոխանցման փաստը։
  Կաշառք տալու փաստի հաստատման համար նախևառաջ անհրաժեշտ էապացուցել կաշառք տվողի և կաշառքի միջնորդի միջև համաձայնության առկայությունը։
 2.  Բացի  այդ՝ քննարկվող ՕՀՄ-ի  արդյունքները չեն  կարող օգտագործվելորպես թույլատրելի ապացույց կաշառք տվողի մեղավորության հաստատմաննպատակով` «թունավոր ծառի պտուղները թունավոր են» կանոնից ելնելով։
  «Թունավոր  ծառի  պտուղները  թունավոր  են»  տեսության  համաձայն`  օրենքիխախտմամբ ձեռք բերված փաստական տվյալների հիման վրա ստացված ապացույցները նույնպես անթույլատրելի են։
  Նշված հարցի վերաբերյալ իրավական  դիրքորոշում  է  ձևավորել  նաև  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանը  Ա.  Սարգսյանիվերաբերյալ  որոշմամբ,  որի  համաձայն`  օրենքի  խախտմամբ  կատարված  դատավարական  գործողության  արդյունքում  ստացված  փաստական  տվյալը,անկախ  գործի  համար ունեցած նշանակությունից,  կորցնում  է իր իրավականուժը, ապացուցողական նշանակությունը և չի կարող ընդգրկվել կոնկրետ քրեական  գործով ապացույցների  համակցության  մեջ  և  դրվել  մեղադրանքի  հիմքում5։
 Քննարկվող հարցի վերաբերյալ կարևոր նշանակություն ունի նաև Ժ. Սեֆիլյանի  վերաբերյալ  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանի  որոշումը,  որով  հստակեցվեց«թունավոր  ծառի  պտուղները  թունավոր  են»  տեսության  որոշ  չափանիշներ,մասնավորապես  արձանագրվեց,  որ  անգամ  անօրինական  ճանապարհովստացված տվյալի վրա ամբողջությամբ հիմնված (դրանից բխած) ապացույցնանթույլատրելի  ճանաչելու  համար  անհրաժեշտ  է,  որ  բացակայի  ողջամիտջանքերով այդ  ապացույցը  ստանալու  հնարավորությունը։
   Այլ  կերպ`  «բխելու»չափանիշի  հետ  մեկտեղ  առկա  է  նաև  «պատճառական  կապի  բացակայության»  չափանիշը,  որի  էությունը  հետևյալն  է.  ապացույցը  կարող  է  ճանաչվելթույլատրելի, եթե պետությունը կարող էր ողջամիտ ջանքերով ձեռք բերել այդտվյալը6։
 Վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումների համատեքստում կարող ենք արձանագրել, որ «կաշառք ստանալու նմանակում» ՕՀՄ-ի արդյունքում ձեռք բերված  փաստական  տվյալը,  այն  է`  կաշառքը  փոխանցելու  փաստը,  չէր  կարողհաստատվել  այլ  ճանապարհով։
   Ստացվում  է,  որ  իրավապահ  մարմիններըզրկված  էին  տվյալ  ապացույցը  ողջամիտ  ջանքերով  ստանալու  հնարավորությունից։
  Ուստի դրանից բխող ապացույցները պետք է ճանաչվեն անթույլատրելի։
 Այսպիսով՝ կարող ենք արձանագրել, որ սույն դեպքում կատարված ՕՀՄ-իարդյունքները չեն կարող օգտագործվել որպես թույլատրելի ապացույց, դեռ ավելին`  դրանից  բխող  մյուս  ապացույցները  ևս  պետք  է  ճանաչվեն անթույլատրելի, ուստի չեն կարող դրվել ո´չ կաշառք տվողի, ո´չ կաշառքի միջնորդի մեղավորության հաստատման հիմքում։
 Այժմ  անդրադառնանք  «կաշառք  ստանալու  կամ  կաշառք  տալու  նմանակում»  ՕՀՄ-ի  կատարման  երկրորդ  պայմանին,  որի  համաձայն՝  գրավոր  հայտարարությունը պետք է տրվի բացառապես կաշառք ստանալու կամ կաշառքտալու առաջարկ ստացած անձ կողմից։
 Նշված  իրավակարգավորումների  պայմաններում  բարեխիղճ  պաշտոնատար անձը որևէ կերպ չի կարող գրավոր հայտարարություն տալ իրավապահմարմիններին` առանց ենթարկվելու քրեական պատասխանատվության։
 Ընդգծենք,  որ կաշառք ստանալու  բարձր  հանրային վտանգավորությամբպայմանավորված` այժմ  հանցագործության  ավարտման պահը տեղափոխվելէ  ավելի  վաղ  փուլ`  քրեական  պատասխանատվություն  նախատեսելով  ոչ  միայն կաշառքի առարկան փաստացի ստանալու համար, այլ նաև պահանջելու,5 Տե՛ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ Ա.Սարգսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի սեպտեմբերի 16-իԵՔՐԴ/0295/01/08 որոշում, կետ 15։
 6  Տե՛ս  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանի՝  Ժ.Սեֆիլյանի  վերաբերյալ  2014  թվականի  մայիսի  31-ի  ՎԲ07/13 որոշում, կետ 35։
 ստանալու խոստման կամ առաջարկն ընդունելու պահից։
  Նշենք, որ վերոնշյալիրավակարգավորումը սահմանվել է 2012 թվականի փետրվարի 9-ին ընդունված «ՀՀ քրեական օրենսգրքում կատարված փոփոխություններով ու լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքով, որի ընդունումը պայմանավորված էր Հայաստանի  Հանրապետության  ստանձնած  միջազգային  պարտավորություններով և կաշառակերության դեմ արդյունավետ միջոցներով պայքարելու անհրաժեշտությամբ։
 Բացի  այդ,  ի  տարբերություն  կաշառք  տալու  համար  քրեական  պատասխանատվություն  սահմանող  նորմի,  կաշառք  ստանալու  դեպքում  օրենսդիրըչի  նախատեսել  խրախուսական,  այն  է`  հանցագործության  մասին  կամովինհայտնելու  հիմքով  քրեական  պատասխանատվությունից  ազատելու  հնարավորություն  սահմանող  նորմ։
   Արդյունքում  ստեղծվում  է  փակուղային  իրավիճակ  այն  պաշտոնատար  անձի  համար,  որը  ցանկանում  է  բարեխղճորեն  կատարել իր պարտականությունները և նպաստել կոռուպցիայի դեմ պայքարին,քանի որ մի դեպքում, երբ իրեն դեռևս չի առաջարկվել կաշառք, սակայն իրենհաստատապես  հայտնի  է  նման  տեղեկատվությունը,  նա  չի  կարող  գրավորհայտարարություն տալ և նպաստել հանցագործության կանխմանը, իսկ մյուսդեպքում,  երբ  ինքն  ընդունել  է  կաշառք  ստանալու  առաջարկը,  այսինքն`  կաշառք  ստանալու  հանցագործությունն  ավարտվել  է,  սակայն  դիմել  է  իրավապահ  մարմիններին`  տալով  գրավոր  հայտարարություն,  չի  ազատվում  քրեական  պատասխանատվությունից`  խրախուսական  նորմի  բացակայությանպատճառով։
 Գտնում ենք, որ նման իրավիճակն անընդունելի է և խոչընդոտում է կաշառակերության դեմ արդյունավետ պայքարի կազմակերպմանը, քանի որ օբյեկտիվորեն զրկում է իրավապահ մարմինների հետ համագործակցել ցանկացողպաշտոնատար  անձանց՝  գործելու  ի  շահ  օրինականության։
   Ուստի  առաջարկում ենք «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքումկատարել  համապատասխան  փոփոխություններ  և  գրավոր  հայտարարություն  տալու  հնարավորություն  ընձեռել  ոչ  միայն  կաշառք  ստանալու  կամ  կաշառք  տալու  առաջարկն ընդունած  անձին,  այլև  այն  անձանց,  որոնց  հաստատապես հայտնի է ապագայում իրենց նման առաջարկ անելու կոնկրետ դեպքիմասին։
 Գործող  իրավակարգավորումների  պայմաններում  առկա  է  մեկ  այլ  իրավական  բաց,  մասնավորապես  կաշառակերության  շղթայի  առանցքային  մասնակից  կաշառքի  միջնորդը  զրկված  է  գրավոր հայտարարություն  տալու  հնարավորությունից,  որի  հիման  վրա  իրավապահ  մարմինները  կարող  են  կատարել  համապատասխան  ՕՀՄ-ն,  այն  է`  կաշառքի  միջնորդության  նմանակումը։
 Անհրաժեշտ  ենք  համարում  ընդգծել,  որ  կաշառքի  միջնորդության  նմանակման բացակայությունը օրենսդրական լուրջ բացթողում է, որը բացառում է կաշառքի միջնորդի և իրավապահ մարմնի համագործակցությունը։
 Իրավական  հարցն  առավել  տեսանելի  ներկայացնելու  համար  բերենքհետևյալ օրինակը.Իրավիճակ 2. Ա.-ն ցանկանում է ապօրինի ճանապարհով աշխատանքի ընդունվել և խնդրում է իր հարևան Բ.-ին օգնել իրեն այդ հարցում։
  Բ.-ն, որը պաշտոնատար  անձ  Գ.-ի  հետ  գտնվում  էր  բարիդրացիական  հարաբերություններիմեջ,  ստանձնում  միջնորդական  առաքելություն։
   Սակայն  իր համաձայնությունըտալուց հետո  Բ.-ն  մտքափոխվում  է և  ցանկանում է  դրա  մասին  հայտնել իրավապահ մարմիններին` հանցանք կատարած անձանց բռնելու և քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար։
 Մեջբերված խնդրում ներկայացված իրավիճակում Բ.-ն զրկված է իրավապահ  մարմինների  հետ  համագործակցելու  հնարավորությունից,  քանի  որօրենսդիրը  չի  նախատեսել  «Կաշառքի  միջնորդության  նմանակում»  ՕՀՄ-ն։
 Ընդգծենք,  որ  քննարկվող  ՕՀՄ-ի  առկայության  կարևորությունը  պայմանավորված է նրանով, որ այն ունի երկբևեռ ուղղվածություն. այն մի դեպքում ուղղված է կաշառք ստացողին, իսկ մյուս դեպքում` կաշառք տվողին բացահայտելուն։
 Անհրաժեշտ  ենք  համարում  ընդգծել,  որ  նույնիսկ  այն  դեպքում,  երբ  կաշառքի  միջնորդը  կաշառքի  առարկան  փոխանցում  է  պաշտոնատար  անձին`կաշառք  ստացողին,  իրավաչափ  չէ  կատարել  «կաշառք  տալու  նմանակում»օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում, քանի որ կաշառքը փոխանցողը ոչթե կաշառք տվողն է, այլ կաշառքի միջնորդը։
  ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` Կ.Ժաժոյանի  վերաբերյալ  որոշմամբ  արտահայտված  իրավական  դիրքորոշումներիհամատեքստում  կաշառքի  միջնորդի  գրավոր  հայտարարության  հիման  վրակատարված «Կաշառք տալու նմանակում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման արդյունքները ևս կճանաչվեն անթույլատրելի։
 Ելնելով  վերոգրյալից`  առաջարկում  ենք  «Օպերատիվ-հետախուզականգործունեության մասին» ՀՀ օրենքում նախատեսել «Կաշառքի միջնորդությաննմանակում» ՕՀՄ-ի կատարման հնարավորությունը, որը կլուծի իրավակիրառպրակտիկայում առկա բացը։
 Տիգրան ՂազարյանՈՐՈՇ ՆԿԱՏԱՌՈՒՄՆԵՐ «ԿԱՇԱՌՔ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ԿԱՄ ԿԱՇԱՌՔ ՏԱԼՈՒ ՆՄԱՆԱԿՈՒՄ»ՕՊԵՐԱՏԻՎ ՀԵՏԱԽՈՒԶԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՄԱՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԻՐԱՎԱՉԱՓՈՒԹՅԱՆԲանալի բառեր` Կոռուպցիա, կաշառակերություն, կաշառք, կաշառք ստանալ, կաշառք տալ,կաշառքի միջնորդություն, նմանակում, օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում։
 ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ։

21-րդ  դարի  սկզբին  կոռուպցիան  լայն  ծավալ  ստացավ  և  դարձավ  համաշխարհային  հիմնախնդիր։
   Ավանդաբար  կոռուպցիոն  առավել  բարձր  հանրային  վտանգավորություն  ունեցող  հանցագործությունները,  որոնց  ամբողջությունը  կոչվում  է  կաշառակերություն,  կաշառք  ստանալը  և  կաշառք  տալն  են,  որոնցից  ածանցվում  է  նաև  կաշառքի  միջնորդությունը։
   Իրավակիրառ  պրակտիկայի  ուսումնասիրությունից  ակնհայտ  է  դառնում,  որ  արդի  ժամանակաշրջանում  կաշառակերության  բացահայտման  լավագույն  եղանակը  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառում,  այն  է`  կաշառք  ստանալու  կամ  կաշառք  տալու  նմանակում իրականացնելն է։
   Սույն  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառման  արդյունքների  հիման  վրա  ստացված  տվյալների  ապացուցողական  նշանակությունը  կարևորվում  է  նրանով,  որ  այն  տրամադրում է անհերքելի տեղեկատվություն հանցագործության կատարման վերաբերյալ։
   Ուստի  հաշվի  առնելով  նշված  հանգամանքը`  անհրաժեշտ  ենք  համարում  բազմակողմանի  ուսումնասիրել  քննարկվող  ՕՀՄ-ի  կատարման  իրավաչափության  պայմանները  և  վեր  հանել  օրենսդրության  մեջ  առկա  բացթողումները`  առաջարկելով  դրանց  համարժեք  լուծումներ։
