ՀԱՅՈ GԵOCԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ RԱՆԱՉՄԱՆ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԱՅԻՆ ՎԵՐԼՈՒՈՒԹՅՈՒՆ Արգենտինայի և կանադական խորհրդարանների միջև:   Սակայն նույնիսկ 100 տարի անց Հայոց ցեղասպանությունը դեռ չի ստացել համապատասխան պաշտոնական միջազգային ճանաչում, և թուրքական ժխտողական քաղաքականության արդյունքում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը դարձել է քաղաքական շահարկման առարկա: Genocideեղասպանության պաշտոնական ճանաչումը ցեղասպանության փաստի ճանաչումն ու ամրագրումն է պետության բարձրագույն պետական ​​կառավարման մարմինների (գործադիր, օրենսդիր-դատական), միջազգային կազմակերպությունների համապատասխան մարմինների կամ համապատասխան միջազգային դատարանների կողմից: Genocideեղասպանության պաշտոնական ճանաչումը կարող են լինել պետությունները, միջազգային միջկառավարական կազմակերպությունները, միջազգային հասարակական կազմակերպությունները, պետական ​​ինքնակառավարման մարմինները, քաղաքային խորհուրդների համապատասխան մարմինները 1: Մինչ օրս Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչվել է 23 նահանգների օրենսդիր մարմինների կողմից (ճանաչվել է ՄԱԿ-ի կողմից) խորհրդարանների կողմից ընդունված բանաձևի միջոցով 2: Պաշտոնապես ճանաչված պետություններից երեքը (Ֆրանսիա 2001 թ., Ուրուգվայ 2004 թ., Արգենտինա 2006 թ.) Օրենքով ամրագրել են Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը, իսկ մնացածը `խորհրդարանական բանաձեւերով:  Հարկ է նշել, որ պետության օրենսդիր մարմնի կողմից ընդունված օրենքները պարտադիր են իրականացման համար, իսկ Խորհրդարանական ճանաչման մեջ `http: //www.mfa.am/hy/recognition/: 2 Recանաչում- http: //www.genocide-museum.am, տես նաև http: //armeniangenocide100.org/states/. Անձինք ունեն միայն խորհրդատվական բնույթ և չունեն պարտադիր կիրառություն: Որպեսզի որոշվի բանաձևի ամբողջականությունը դրա բովանդակության տեսանկյունից, թե որքանով է բանաձևի բանաձևը համապատասխանում ցեղասպանության զոհ դարձած մարդկանց շահերին, անհրաժեշտ է հատուկ ուշադրություն դարձնել բովանդակության հանցանք. խնդրին:   Եթե ​​բանաձևում կա այնպիսի տեղեկատվություն, որն օբյեկտիվ է, արտացոլում է պատմական իրողությունը, ապա բանաձևն ունի բովանդակային արժեք, այն ոչ միայն փոխաբերական բնույթի է: Արգենտինան Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ 5 բանաձեւ է ընդունել:  Առաջին բանաձևն ընդունվել է 1993 թ., Որտեղ ասվում է, որ Արգենտինայի ժողովուրդը համակրում է հայ ժողովրդին 1915-1917թթ. Տեղի ունեցած ողբերգության համար, և ուղիղ 10 տարի անց `2003 թ., Արգենտինայի Սենատը բանաձև է ընդունել, որը տարբերվում է բարենպաստ նախորդից էր:  Այստեղ արդեն հստակ նշված է, որ հանցագործությունը ցեղասպանություն է հայ ժողովրդի նկատմամբ:  2004 թ. Արգենտինան ապրիլի 24-ին օրենքով ճանաչում է Հայոց ցեղասպանությունը `որպես Հայոց ցեղասպանության անմեղ զոհերի հիշատակի օր:  2005 և 2006 բանաձևերն ընդունվում են, և 2007 թվականին Արգենտինան ընդունում է օրենք, որով «Ապրիլի 24-ը հայտարարում է հանդուրժողականության և փոխադարձ հարգանքի օր»: Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ քննարկումները Կանադայում սկսվել են 1980-ականներին ՝ պետական ​​մակարդակով:   Այնուամենայնիվ, երկար քննարկումներից հետո ՝ արդեն 1996 թ.-ին: 1915 թ. Ապրիլի 23-ին Կանադայի խորհրդարանի Համայնքների պալատը որոշում ընդունեց, որում ասվում էր. «Պալատը կորոշի. Գրաված հայերի ողբերգության 81-ամյակի կապակցությամբ ապրիլի 24-ին 1.5 միլիոն մարդու կյանք, ինչպես նաև մարդկության դեմ կատարված այլ հանցագործություններ, յուրաքանչյուր տարվա ապրիլի 20-27-ը հայտարարվեց ի հիշատակ իրենց սիրելիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի շաբաթվա: 3 Տե՛ս Քոչարյան Վ., Հայոց ցեղասպանությունը միջազգային իրավական փաստաթղթերում, Եր., 2014, էջ: 45 http: //www.armenian-genocide.org/Affirmation.149/current_category.7/affirmation_detail.html: Ինչպես տեսնում ենք, այս բանաձևում ոչինչ չի ասվում հայերի հետ կատարվածի մասին, այլ պարզապես ասվում է, որ տեղի ունեցածը ողբերգություն է:  Այն մասին, թե որտեղ է կատարվել հանցագործությունը, խոսք չկա:   Այնուամենայնիվ, այս բանաձևը վերջնական չէր. մի քանի տարի անց ՝ 2002 թ.-ին: 1945 թ. հունիսի 13-ին Կանադայի Սենատը որոշում կայացրեց «Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին», որն իր բովանդակությամբ շատ ավելի ամբողջական է: 2004 Կանադայի Համայնքների պալատում կրկին քննարկվեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը:  Ապրիլի 21-ին 153 կողմ, 68 դեմ ձայներով ընդունվեց բանաձեւ, որում «պալատը ճանաչում է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունը և դատապարտում մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունը»: Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձեւերում մենք հատկապես շեշտը դնում ենք ցեղասպանության ժամանակի վրա:  Այս առումով պետությունները հակասական մոտեցումներ են ցուցաբերել:   «Հայոց ցեղասպանության ընթացքում Կանադայի բանաձեւն ընդունեց 1915-1918 թվականները, մինչդեռ Արգենտինայի Սենատի բանաձեւը վերաբերում էր 1915-1923 թվականներին»:  Մեզ համար որոշումը կարող է արտացոլել հանցագործության շարունակականությունը:  Եթե ​​հանցագործությունը սահմանափակվում է երիտթուրքական ռեժիմով, նշանակում է, որ քեմալականների կատարած հանցագործությունները չեն դիտվում որպես ցեղասպանության շարունակություն. ,   Հանցագործության կատարման համար հստակ ժամկետի բացակայությունը որոշ չափով թուլացնում է բանաձևի ուժը, այս առումով Արգենտինայի կողմից ընդունված բանաձեւն ավելի ամբողջական է, քան Կանադայի կողմից ընդունված բանաձեւը: Երկրորդ հնարավոր հանգամանքը զոհի շեշտադրումն է:  Արգենտինայի և Կանադայի կողմից ընդունված բանաձևերն ընդգծում են, որ հանցագործությունը կատարողը Թուրքիայի կառավարությունն է: 5 Քոչարյան Վ., Հայոց ցեղասպանությունը միջազգային իրավական փաստաթղթերում, Երեւան, 2014, էջ: 35 6 Քոչարյան Վ., Նշվ. Աշխ., Էջ 31: Մեջբերում արգենտինական բանաձեւից. «Ապրիլի 24-ը քսաներորդ դարի առաջին ցեղասպանության ոգեկոչման տարելիցն է, որը պլանավորված էր Թուրքիայի կառավարության կողմից»: Կանադական բանաձևում նշվում է. «... Օսմանյան Թուրքիայի իշխանությունները հրամայել են, իրականացրել են հայերի կոտորածները, այդ տարածքներում հայերի ներկայությունն ամբողջությամբ ոչնչացնելու փորձ»: Երկու երկրներն էլ հայ բնակչությանը համարում են հանցագործության զոհ ՝ զոհերի թիվը նշելով 1,5 միլիոն: Հաջորդ հնարավոր հանգամանքը հանցագործության վայրն է: Արգենտինայի Սենատի բանաձևում կարդում ենք. «1,5 միլիոն հայեր դարձել են թուրքերի կողմից իրականացված բարբարոսության, սարսափելի ջարդերի և բռնի տեղահանությունների զոհ:  Նրանք գրավել են հողերը, ոտնահարել են հայերի ՝ իրենց պատմական հայրենիքում ապրելու իրավունքը »9: Կանադայի Սենատի բանաձևում ասվում է. «Առաջին համաշխարհային պատերազմը որպես իր գործողությունների ծածկոց օգտագործելով ՝ Օսմանյան Թուրքիայի իշխանությունները հրամայել են կոտորել Հարավային Անատոլիայի և Կիլիկիայի վեց նահանգներում ապրող հայերին, հայերի ներկայությունն ամբողջությամբ ոչնչացնելու փորձ: այդ տարածքներում ... Օսմանյան Թուրքիայի իշխանությունները տեղահանեցին տեղահանվածներին, ... պատմական փաստերը հստակ ապացուցում են, որ 1915-1918թթ. տեղի ունեցած իրադարձությունները, որոնք հանգեցրին Արևելյան Անատոլիայի, Կիլիկիայի, հայ բնակչության կոտորածներին և տեղահանություններին: կազմում են ցեղասպանություն, ինչպես ամրագրված է միջազգային սովորույթներում, ցեղասպանության հանցագործության կանխարգելման համար պատիժ `ՄԱԿ-ի 1948 թ. դեկտեմբերի 11-ի կոնվենցիայում» 10: Նշված բանաձեւերում հստակ նշված է, որ հայերը տեղահանվել են իրենց հայրենիքից:  Փաստորեն, շեշտադրվում է հայրենիքից զրկելու գաղափարը: Եթե ​​Արգենտինայի բանաձևում հստակ նշվում է հայերի պատմական հայրենիքը որպես ցեղասպանություն տեղի ունեցած վայրը, ապա Կանադայի բանաձևում նշվում են տեղանունները, ասվում է, որ Հայոց ցեղասպանությունը տեղի է ունեցել «Անատոլիայի և Կիլիկիայի վեց նահանգներում», որտեղ հայերը ապրել է  Այս ձեւակերպումը բավականին անհաջող է:  A7 Նույն տեղում: 8 Քոչարյան Վ., Նշվ. Աշխ., Էջ 29: 9 Քոչարյան Վ., Նշվ. Աշխ., Էջ 31: 10 Քոչարյան Վ., Հայոց ցեղասպանությունը միջազգային իրավական փաստաթղթերում, Երեւան, 2014, էջ 29-30: Առաջին հերթին անհասկանալի է «Կիլիկիայի վեց նահանգ» արտահայտությունը, և, բացի այդ, բանաձևում նշվում է «Արևելյան Անատոլիա» տերմինը, որը թուլացնում է բանաձևի բովանդակությունը:  Արեւմտյան Հայաստանի կամ գոնե Օսմանյան կայսրության մասին հիշատակում չկա, մինչդեռ մեզ համար հնարավոր է, որ ցեղասպանությունը տեղի է ունեցել ժողովրդի պատմական հայրենիքում, նպատակը հայրենիքից զրկելն է, իսկ վերջնական նպատակը ՝ իրավունքների վերականգնումը: հայրենիքին:   «Արևելյան Անատոլիան» ոչ միայն աշխարհագրական տերմինաբանության սխալ է, այլև կանխամտածված քայլ `ցույց տալու համար, որ հայերը բնիկ ժողովուրդ չեն, դա պարզապես մի շրջան է, որտեղ հայեր են ապրել, բացի նրանցից` այլ ժողովուրդներ:  Եթե ​​կեղծ տերմինաբանությամբ ապացուցվի, որ Արեւմտյան Հայաստանը հայերի հայրենիքը չէր, ապա հայերը չեն կարող պահանջել հայրենիքի փոխհատուցում: Անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել այն կետին, երբ ասվում է, որ հայ բնակչության կոտորածներն ու տեղահանությունները որակվում են որպես ցեղասպանություն, ոչ միայն համաձայն «Crimeեղասպանության հանցագործության կանխարգելման մասին» Քրեական օրենսգրքի 1948 թ. ՄԱԿ-ի կոնվենցիա, բայց «միջազգային սովորական սովորություն»:  Փաստորեն, բանաձևում փորձ է արվում արձանագրել, որ Օսմանյան կայսրությունում կատարված ոճրագործությունները համարվում էին մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ `այդ ժամանակ գոյություն ունեցող միջազգային իրավական նորմերին համապատասխան, ինչը համապատասխանում է ցեղասպանության հանցագործության ժամանակակից ընկալմանը: Պակաս կարևոր չէ այն փաստը, որ այս բանաձևերը դատապարտում են Թուրքիայի ժխտողական կեցվածքը, անկախ նրանից `պետությունները Թուրքիային համարում են մեղավոր իր ժխտողական քաղաքականության մեջ: Այս մասին ասվում է արգենտինական բանաձևում: «Բնաջնջման քաղաքականությամբ, մի ազգի ամբողջովին բնաջնջելու մտադրությամբ, ապագայում անցյալի հիշողությունները ջնջելու նախանձախնդրությամբ, Թուրքիայի կառավարությունը չափազանց հեռու գնաց ժխտելու ցեղասպանությունը ՝« Հայկական հարցը »: Կանադայի Սենատի բանաձևում նշված է. «Թուրքիայի Հանրապետության Կառավարությունը խեղաթյուրում է պատմական փաստերը և հերքում Հայոց ցեղասպանության փաստը» 12: 11 Քոչարյան Վ., Նշվ. Աշխ., Էջ 31: 12 Քոչարյան Վ., Նշվ. Աշխ., Էջ 30:  Հետաքրքիր փաստ է, որ Կանադայի ընդունած բանաձևում նշվում է, որ հանցագործությունը կատարվել է Արևելյան Անատոլիայում, բայց միևնույն ժամանակ նրանք շեշտում են, որ դատապարտում են Թուրքիայի ժխտողական քաղաքականությունը:  Հակասությունը հետեւյալն է. Նշվում է «Արևելյան Անատոլիա» սխալ աշխարհագրական տերմինը, հերքումը դատապարտվում է, մինչդեռ Արևելյան Անատոլիան ինքնին արդեն մերժման հատկանիշներից մեկն է:  Ստացվում է, որ բանաձեւը որոշակիորեն կոմպրոմատային է, կարելի է ենթադրել, որ այս որոշումը կայացնելու պահին կար ինչպես հայկական, այնպես էլ թուրքական համայնքների ազդեցությունը: Մեզ համար շատ կարևոր է `կա՞ արդյոք Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու կոչ, թե՞ շեշտված է Թուրքիայի պատասխանատվության փոխհատուցման հարցը:   Նման կոչեր մենք տեսնում ենք Արգենտինայի Սենատի կողմից ընդունված բանաձևում: «Միջազգային հանրությունը պարտավոր է մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկել իրենց արարքների համար, քանի որ դա միջազգային հանցագործություն է, մարդու իրավունքների ոտնահարում:  Եվրախորհրդարանը, ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնաժողովը, մի քանի երկրներ ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու անհրաժեշտությունը `համարելով դա անհերքելի պատմական ճշմարտություն:   Պարոն Նախագահ, արդարությունը մարդկային արժանապատվության միակ երաշխիքն է, ուստի խնդրում եմ մեր համատեղ հաստատումը այս օրինագծի վրա: »13 Կանադայի ընդունած բանաձեւը Կանադայի կառավարությանը կոչ է անում դատապարտել Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու, հերքելու կամ աղավաղելու փորձը: «... Պալատը Կանադայի կառավարությանը կոչ է անում ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը» ՝ դատապարտելու պատմական ճշմարտությունը աղավաղելու կամ ժխտելու ցանկացած փորձ, երբ այն ներկայացվում է որպես ցեղասպանությունից պակաս մեղմ ՝ որպես մարդկության դեմ ուղղված ոճիր: «  Այստեղ նաև ընդգծվում է, որ «Հայոց ցեղասպանության հարցի կարգավորումը կարող է օգնել Հարավային Կովկասում մի շարք հնագույն հակամարտությունների խաղաղ կարգավորմանը»: Ընդհանուր առմամբ, հարկ է նշել, որ Լատինական Ամերիկայի երկրներն իրենց ձևակերպումներում համեմատաբար ավելի ազատ են, և շատ ավելի հանգիստ են իրերն իրենց անուններով կոչել, քան որոշ եվրոպականներ: 14 Քոչարյան Վ., Նշվ. Աշխ., 30-31: 15 Քոչարյան Վ., Նշվ. Աշխ., Էջ 30: րկրներ.   Դա պայմանավորված է նրանով, որ նրանք աշխարհագրորեն հեռու են Թուրքիայից և զգալի տնտեսական կամ քաղաքական կախվածություն ունեն դրանից: Unfortunatelyավոք, նահանգների խորհրդարանների կողմից Հայոց ցեղասպանության փաստի ճանաչումը իր հետ որևէ իրավական պարտավորություն չի առաջացնում Թուրքիայի Հանրապետության համար, դա միայն փաստի ճանաչման և ամրագրման բնույթ ունի:  Իսկ այն պետություններում, որտեղ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման փաստն ամրագրված է օրենքով, կամ դրա ժխտման փորձերը քրեականացված են, ստեղծվել են ոչ թե միջազգային, այլ ներքին իրավական նորմեր, այսինքն ՝ այդ օրենքներով սահմանված նորմերը կիրառվում են միայն տարածքում: այդ պետության: Մինչ այժմ Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչվել է միայն նահանգների օրենսդիր մարմինների կողմից ընդունված բանաձևի միջոցով:  Նման ճանաչումների հիմնական «թերությունն» այն է, որ ճանաչումը հաճախ իրականացվում է միայն մեկ մարմնի համաձայնությամբ, իսկ պետական ​​կառավարման այլ մարմիններ ՝ գործադիր, դատական, երբեմն ոչ միայն չեն ընդունում, այլ նաև համարում են, որ այդ ճանաչումները սխալ են, ինչը բերում է լուրջ խնդիրներ և տարաձայնություններ այդ մարմինների միջև: Recանաչումը դառնում է թերի և անարդյունավետ: Soովինար Յոլչյան ՀԱՅՈ G ԵOCԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ RԱՆԱՉՄԱՆ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՄԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԲԱՆԱՁԵՎԵՐԻ ԱՐԳԱՆՅԱՆ ԵՎ ԿԱՆԱԴԱՅԻ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆՆԵՐԻ Համեմատական ​​վերլուծություն Հիմնաբառեր. Ցեղասպանություն, Հայոց ցեղասպանություն Հանցագործություն մարդկության դեմ, ժխտում, ճանաչում , ։

Հայոց  ցեղասպանության  պաշտոնական  ճանաչումը  տեղի  է  ունենում  հիմնականում  պետությունների խորհրդարանական բանաձևերի միջոցով։
  Որոշելու համար, թե բանաձևը  արդյոք արտահայտում է պատմական իրողությունը, և նրանում տեղ գտած ձևակերպումները որքանով են բխում ցեղասպանության զոհ դարձած ժողովրդի շահերից, սույն հոդվածում համեմատական վերլուծության են ենթարկվել Արգենտինայի և Կանադայի խորհրդարանային  բանաձևերի  բովանդակության  մեջ  առավել  կարևոր  հանգամանքները՝  հանցագործի և զոհի, հանցագործության կատարման ժամանակի, վայրի, ժխտողականության դատապարտման,  կատարածի  համար  պատասխանատվության  հարցը  և  հատուցման  խնդիրը։
