Ֆինանսական կայունության գնահատումը ենթադրում է փոխկապակցված ցուցանիշների խորը վերլուծություն `հաշվի առնելով տվյալ երկրի տնտեսական զարգացումը և արտաքին ազդեցությունները: Հայտնի է, որ ՀՀ ֆինանսական շուկայի ամենամեծ մասնակիցը էլեկտրոնային բանկային համակարգն է, որին բաժին է ընկնում ֆինանսական համակարգի ակտիվների շուրջ 89% -ը, այնպես որ համակարգի կայունությունն ավելի շատ ոլորտային է, քան կայունությունը: Արժույթի միջազգային հիմնադրամը ֆինանսական կայունությունը սահմանում է որպես պայման, որի ընթացքում տնտեսական ակտիվությունը խթանելու համար գործում են գնագոյացման, ֆինանսական ռիսկի բաշխման և կառավարման տնտեսական մեխանիզմներ [3]: Ֆինանսական կայունության ապահովումը, ինչպես սահմանված է ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից, կանխում է ֆինանսական համակարգի փլուզումը կամ ձախողումը այնպես, որ համակարգը շարունակի ապահովել իրացվելիության անհրաժեշտ մակարդակ, սահուն գործարքներ և փոխանցումներ, ինչպես նաև կարողություն: ներդրումներ կատարել տնտեսության մեջ:   Այս սահմանումը արդարացնում է ընտրված թեմայի արդիականությունը: Աշխատանքի շրջանակներում նպատակն է ուսումնասիրել ՀՀ բանկային համակարգի ֆինանսական կայունության ցուցանիշների դինամիկան ՝ կատարելով համապատասխան վերլուծություններ ՝ առաջարկելով բարելավող լուծումներ: Ֆինանսական կայունության ապահովումը մի շարք երկրների կենտրոնական բանկերի առաջնային խնդիրներից մեկն է: Դա պայմանավորված է նրանով, որ ցածր գնաճը, գործազրկությունը, բարձր տնտեսական աճը, որպես դրամական և այլ պետական ​​մարմինների խնդիրներ, չեն կարող ապահովվել ժամանակակից տնտեսություններում առանց զարգացած, կայուն ֆինանսական համակարգի միջնորդության, որի միջոցով արդյունավետորեն փոխանցվում են դրամավարկային քաղաքականության միջոցառումները: տնտեսության այլ ոլորտներին: Ֆինանսական ՀՀ-ում կայունության ապահովման համար պատասխանատու մարմինը Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկն է, ինչպես սահմանված է «Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով: Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 200-րդ հոդվածի 2-րդ կետի `Կենտրոնական բանկի հիմնական նպատակը երկրում գների ֆինանսական կայունության ապահովումն է:   Այս փոփոխությունից առաջ ֆինանսական կայունությունը, համաձայն «Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքի, համարվում էր Կենտրոնական բանկի խնդիրներից մեկը, բայց այնուհետև այն դարձավ սահմանադրական դրույթ ՝ «հավասար գնի նպատակին կայունություն." Ֆինանսական կայունության գնահատման ինդեքսը (ԱՄՀ) Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից մշակված ֆինանսական կայունության ցուցանիշների համակարգ է:  Ֆինանսական կայունության ցուցանիշները բնութագրում են երկրի ֆինանսական համակարգը, տնային տնտեսությունների ֆինանսական առողջությունը: Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից կորպորատիվ հատվածում մշակված ցուցանիշները համեմատելի են միջազգային մակարդակում, ինչպես նաև մատչելիություն են ապահովում ոլորտի հետազոտողների համար: Աղյուսակ 1. Ֆինանսական կայունությունը բանկային համակարգ [2] bnutagroghtsutsanishneri դինամիկայի (%) StandartihamareTsutsanishnerHaraberakansheghume (+ TK) H amematNormativayinendhanurkapitaliharaberutyuneriskov kshrvatsaktivnerinNormativayinhimnakan kapitaliharaberutyuneriskov kshrvatsaktivnerinChashkhatogh varkeriharaberutyunnendhanur varkerinShahutaberutyune է aktivneriShahutaberutyune հիման վրա սեփական կապիտալի (ROE) Բարձր iratsveliaktivneriharaberutyunnendhanuraktivnerinBardzr iratsveliaktivneriharaberutyunetspahanjpartavorutyunnerinEst 30.12.2014 Կենտրոնական բանկի թ. որոշում 2017 թ Ֆինանսական կայունության ցուցանիշների դինամիկան ներկայացված է առավել գրաֆիկորեն: Գծապատկեր 1. Հայաստանի բանկային համակարգի ֆինանսական կայունության ցուցանիշների դինամիկան 2015-2019թթ. [4] Բազել, որը պահանջում է համակարգի կապիտալի հարաբերակցություն `8% -ից ոչ պակաս:   Աղյուսակ 1-ը և Գծապատկեր 1-ը ցույց են տալիս, որ ՀՀ-ում և այլ ֆինանսական հաստատություններում բանկային համակարգը բավարարել է Հայաստանի Հանրապետության չափը, մասնավորապես `ընդհանուր կարգավորող կապիտալի և ռիսկով կշռված ակտիվների կապիտալի համարժեքության գործակից (RWA) բավականին բարձր, չնայած 2019-ին համեմատած նվազել է 0,7 տոկոսային կետով 2018-ին այն 18,6% -ից աճել է 17,7%, որի հիմնական պատճառը վարկային պորտֆելի աճն է, ինչպես նաև ներգրավված երկարաժամկետ վարկերի կրճատումը: Ստանդարտի Բազել III- ի փաստացի պահանջի համաձայն, բաժնետիրական կապիտալի գործակիցը պետք է լինի 6% -ից ոչ պակաս:   Վեց տոկոս պար Բարձր նորմատիվային կապիտալ ունենալու դեպքում համակարգը համարվում է լավ կապիտալացված:   Ուսումնասիրվող հինգ տարվա ընթացքում այն ​​14-16,4% -ի սահմաններում էր: Theուցանիշը նույնպես բավականաչափ աճում է. 2019 թ.-ին վարկային պորտֆելում չաշխատող վարկերի մասնաբաժինը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 14,7% -ով:   Ըստ տնտեսության ճյուղերի բաշխման, չաշխատող վարկերի տեսակարար կշիռը համեմատաբար բարձր է: Սպառողների, հանրային սննդի, այլ ծառայությունների, տրանսպորտի և մայրաքաղաքների համար տրամադրվող վարկային պորտֆելի որակի անկումը կարող է վերագրվել վարկի գնահատման փափուկ գործիքների օգտագործմանը վերջին տարիներին: վարկերի մեջ:   ROA- ն, որը ցույց է տալիս շահույթի չափը ակտիվների միավորի վերաբերյալ, ժամանակի ընթացքում տատանվել է: Վերջին տարում գրանցվել է 1,5% շահութաբերություն, որն ակտիվների փոխհատուցման առումով ավելի ցածր է, բայց համակարգի որակը հաշվի առնելով `այն առնվազն 0,5% -ով գերազանցում է պահանջվող պարտավորությունների տարեկան արժեքը, ուստի կարելի է դրական համարել: ROE- ը կապիտալի վերադարձի առումով համեմատաբար ավելի բարձր է, քան բանկային համակարգում ներդրումների վերադարձը:   2015 թ.-ին ցուցանիշի կտրուկ անկում է տեղի ունեցել, որը կազմել է 4.85% (2014 թ. - 4,5%), ինչը պայմանավորված է 2015 թ.-ի էլեկտրոնային բանկային համակարգով: 20.7 մլրդ դրամ զուտ վնասով, չնայած վերջում 2019-ին գրանցվել է 10.3% շահույթ, ինչը բավականին գրավիչ ցուցանիշ է: Այնուամենայնիվ, հետաքրքիր է նշել, որ 2015 թ.-ին բանկային համակարգի շահութաբերության ցուցանիշները թերակատարել են: Ըստ կապիտալի, շահութաբերությունը նախատեսվածից ցածր էր 9.9 տոկոսային եկամտաբերությամբ, իսկ ըստ ակտիվների ՝ կանխատեսման համեմատ ցուցանիշը թերակատարվեց տոկոսային կետով: 2015 թվականն է Ռուսաստանում բանկային գործունեության վրա մեծապես ազդել են Ռուսաստանում առկա տնտեսական խնդիրները, ներառյալ ԱՄՆ-ի կողմից Ռուսաստանի նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցները, Ուկրաինայի շուրջ աշխարհաքաղաքական լարվածությունը, պարտքերի վճարների աճը, Ռուսաստանի վարկանիշի իջեցումը երկրում, ռուբլու արժեզրկումը: , աճ ամբողջ ընթացքում: Դիտարկվող ժամանակահատվածում իրացվելիության ընդհանուր գործակիցներն ավելի աննշան էին, ինչը դրական երեւույթ չէ, բայց, ընդհանուր առմամբ, տատանումները մեղմ էին: ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից դիտարկված հնարավոր վատթար սցենարներում, բոլոր բանկերում հավաքագրված ակտիվները լիովին բավարար են միջոցների նմանակված արտահոսքը ծածկելու համար: Theուցանիշների փոփոխություններ Բանկային համակարգի կայունությունը գնահատելու համար ՀՀ կենտրոնական բանկը պատկերավոր կերպով ներկայացնում է այն կայունության քարտեզի միջոցով, որն արտացոլում է տվյալ ժամանակահատվածում բանկերին բնորոշ ռիսկերը:   Բանկային գործի ընդհանուր պատկերը տալիս են տոկոսադրույքի ռիսկի, արտարժույթի ռիսկի, կապիտալի համարժեքության, ակտիվների որակի, շահութաբերության և իրացվելիության գործակիցների դինամիկ փոփոխությունը: Գծապատկեր 2. ՀՀ ֆինանսական համակարգի կայունության քարտեզը [4] Քարտեզի կենտրոնի նկատմամբ արժեքների մոտեցումը ցույց է տալիս ռիսկի նվազում, իսկ կենտրոնից հեռանալը `ռիսկի աճ: Բանկային համակարգի կայունության քարտեզի 2019-ի բաղադրիչները Նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի վերջին դրանք կտրուկ փոխվել են:   Դրական փոփոխություններ են գրանցվել արտարժույթի, տոկոսադրույքների ռիսկերի, ինչպես նաև ակտիվների որակի և շահութաբերության ենթաինդեքսներում:   Իրացվելիության ռիսկի ենթաինդեքսը նվազել է:   Կապիտալի համարժեքության ենթաինդեքսում որոշակի փոփոխություն կլինի, որը պայմանականորեն կրճատվում է: Կապիտալի համարժեքություն Օգտվելով բարենպաստ մակրոտնտեսական միջավայրի հեռանկարից և իրացվելի ակտիվների առկայությունից ՝ վերջին տարիներին բանկային համակարգը հնարավորություն է ունեցել ընդլայնելու իր վարկային պորտֆելը ՝ ավելի մատչելի դարձնելով վարկային ռեսուրսները:   Վարկային շուկայում մրցակցության աճ Ուսումնասիրելով ՀՀ բանկային համակարգը `ֆինանսական կայունության ցուցանիշների վերլուծության համատեքստում, կարելի է առանձնացնել բանկային ոլորտի որոշ մրցակցային առավելություններ, այդ թվում` ճկունություն, խստորեն կարգավորվող վերահսկողություն, թափանցիկություն, կորպորատիվ կառավարման կայուն հիմքեր, իրացվելիություն, ինչպես նաև կայուն մակրոտնտեսական նախաբանկային ակտիվների ցուցանիշներ: Չնայած վերը նշված առավելություններին, ՀՀ-ում ֆինանսական կայունության պահպանման և ամրապնդման հարցերի մոնիտորինգը, բարձր մակարդակը, գնաճի թիրախը, բանկերում չվաճառված գույքի վերագնահատումը, բանկերի վարկավորման պայմանները սեփական միջոցներով հրատապ են: Մասնավորապես, դոլարիզացիայի արդյունքում գործող հայկական առևտրային բանկերը և վարկային կազմակերպությունները շարունակում են միջոցներ ներգրավել դրսից, ուստի արտարժույթի ռիսկից խուսափելու համար նրանք փորձում են դրանք տեղադրել իրենց ներգրաված արժույթով: Կենտրոնական բանկի կողմից վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի իջեցումը հետևողական ազդեցություն ունեցավ ինչպես միջբանկային արժեթղթերի շուկաների, այնպես էլ վարկային և ավանդային շուկաների վրա: Վերջին շրջանում նվազել են ինչպես սպառողական, այնպես էլ հիփոթեքային վարկավորման տոկոսադրույքները: տոկոսադրույքի իջեցում: Ֆինանսական կայունության տեսանկյունից, անշարժ գույքի շուկայում անշարժ գույքի գործարքների քանակի աճը դրական ազդեցություն է ունեցել անշարժ գույքի շուկայից բխող ռիսկերի վրա, սակայն ֆինանսական հաստատություններից անշարժ գույքի գրավադրման հնարավորությունները մնում են սահմանափակ , Ֆինանսական անկախություն ձեռք բերելու համար Հայաստանի բանկային համակարգը պետք է պայքարի դոլարիզացիայի դեմ, քանի որ դրամավարկային մակարդակի իջեցումը երկրին ապահովում է ավելի կայուն արտաքին ֆինանսական ցնցումներ, Կենտրոնական բանկին հնարավորություն է տալիս վարել դրամավարկային քաղաքականությունն ավելի արդյունավետ ՝ արդյունավետորեն կառավարելով գնաճը: Քանի որ ՀՀ առևտրային բանկերի ակտիվները հիմնականում բաշխվում են վարկերի տեսքով, ինչը կարող է խաթարել բանկային համակարգի ներդրումային պորտֆելը `արժեթղթերում ներդրումների ծավալը դիվերսիֆիկացնելով: Կայունություն, առաջարկվող Ֆինանսական Ինչ վերաբերում է միջոցներ ներգրավելուն, ապա հնարավոր է ոչ միայն ներգրավել ավանդների տեսքով, այլ նաև հաճախորդներին առաջարկել իրենց անվճար գումարով պարտատոմսեր գնել, քանի որ բանկերի տեսանկյունից դա ավելի քիչ ծախսատար է: Կիբերհարձակումները վերջին տարիներին աճել են, և հնարավոր է դրանք դիտարկել որպես ֆինանսական կայունության ռիսկ:   Կիբերհարձակումները կարող են իրականացվել ինչպես ֆինանսական նպատակներով, այնպես էլ տեխնիկական համակարգերից տեղեկատվությունը ոչնչացնելու համար: Եզրակացություն   Ամփոփելով, կարելի է փաստել, որ Հայաստանի բանկային համակարգը շարունակում է պահպանել կայունությունն ու բավարար ճկունությունը, սակայն ներքին և արտաքին ազդակները պահանջում են մշտական ​​հետամնացություն և կարգավորման հայեցակարգային մոտեցումներ: Բանկային կայունության ամրապնդման համատեքստում առաջնային խնդիրն է ապահովել չաշխատող ֆինանսական համակարգերի վերադարձը, որն առնչվում է օրինական սնանկություններին: Բանկերի ֆինանսական կայունությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ է հատուկ ուշադրություն դարձնել բանկերի հաճախորդների վարքագծի փոփոխություններին: Արտակարգ դրության պայմաններում բանկի հաճախորդները հաճախ խուճապահար վարք են դրսեւորում, ինչը կարող է ազդել ֆինանսական կայունության վրա:   Վերոհիշյալ խնդրի համար խիստ բանկային համակարգում տեղեկատվական կապուղիների և հաղորդակցությունների արդյունավետ կառավարում ՝ անկախ ընթացիկ ֆինանսական կայունության ցուցանիշներից: https: //www.cba.am/hy/SitePages/fsindicators_FSI.aspx, (04.08.2020) 3. Արժույթի միջազգային հիմնադրամի պաշտոնական կայք https. //www.imf.org/hy/Countries/ARM (04.08.2020) բանկի էջ 4. ՀՀԿ կենտրոնական պաշտոնյա https. ։

Հոդվածում  ներկայացվել  է  ֆինանսական  կայունության  էությունը  և դրա անհրաժեշտությունը տնտեսության հեռանկարային զարգացման  գործընթացում։
   Կատարվել  է  ՀՀ  բանկային  համակարգի  ֆինանսական  կայունության  ցուցանիշների  վերլուծություն,  ինչպես  նաև  բանկային  համակարգի  մրցակցային  առավելություններին  զուգահեռ  դիտարկվել  են  ֆինանսական  կայունության  հետ  կապված  խնդիրները  և  դրանց  հնարավոր լուծումները։
