Գիտության եւ կրթության ոլորտում իրականացվող բարեփոխումների հիմնական նպատակը գիտելիքի վրա հիմնված տնտեսության եւ հասարակության ստեղծումն է։
   Այդ գործընթացում վճռորոշ դերակատարում ունի պետությունը։
   ՀՀ ում գիտության ոլորտը կարեւորվում է որպես երկրի անվտանգության ապահովման կրթության, տնտեսության, մշակույթի եւ հասարակության առաջընթացի զարգացման բացառիկ գործոն։
   Գիտության ոլորտում կրթության կառավարման հիմնախնդիրներից են՝ գիտատեխնիկական ներուժի զարգացումը, գիտության եւ տեխնիկայի նվաճումների տնտեսության մեջ ներդրման խրախուսումը, գիտության, կրթության եւ արտադրության ինտեգրումը, հայագիտության զարգացման նպաստելը եւ այլն։
   Գիտության ոլորտի զարգացման վերոգրյալ հիմնախնդիրների լուծման համար ՀՀ-ում կատարվել են մի շարք փոփոխություններ։
   Բայց ոլորտի կառավարումը ունի բացթողումներ որոնք պետք է լուծվեն առաջնահերթ։
   Այդ կոնտեքստում առաջարկում ենք մի քանի ուղիներ։
  1. Գիտության, կրթության եւ տեխնիկայի բնագավառի բարձր որակավորում ունեցող երիտասարդ կադրերի թվաքանակի աճի ապահովում, ինչպես նաեւ գիտության ոլորտի ենթակառուցվածքների եւ նյութատեխնիկական բազայի արդիականացում։
  Ըստ ԲՈՀ-ի 1 հրապարակված արդյունքների 2010-2016թթ ընթացքում հանրապետությունում գիտական աստիճանի վկայագիր են ստացել 3348 հոգի, որոնցից 263ը գիտության դոկտոր եւ 3085ը գիտության թեքնածու,իսկ 2000-2009թթ.-ի ընթացքում հանրապետությունում գիտական աստիճանի վկայական ստացել են 4567 հոգի, որից 452 գիտության դոկտոր, 4057ը գիտության թեկնածուի աստիճան։
   Վիճակագրության դինամիկան ցույց է տալիս, որ վերջին 6 տարիներին գիտությամբ զբաղվողների թիվը կրճատվել է 12.19% ով (1219 մարդ)։
  ԲՈՀ-http։
  //boh.am/ 179ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Գիտության աստիճան ունեցող անհատների միջին տարիքը կազմում է 56տ, գիտությունների թեկնածուների միջին տարիքը 52տ.-ը իսկ դոկտորներինը 66տ։
   Ընդ որում զգալի է միջին սերնդի պակասը՝ 27-35 տարեկանները կազմում են ընդհամենը 15%, 36-50 տարեկանները 16%, իսկ 60ից բարձր տարիք ունեցողները 47%։
   Պետք է նկատել որ չկա երիտասարդների մոտ գիտությամբ զբաղվելու ցանկություն, իսկ դա պայմանավորված է ոլորտում հայտնի մի շարք բացթողումներով։
  ա) Շարունակվում է բարձր որակավորում ունեցող կադրերի արտահոսքը ինչպես գիտության ոլորտից, այնպես էլ երկրից բացակայում է երիտասարդ կադրերի ներգրավման եւ հաստատման պետական նպատակային քաղաքականությունը եւ համապատասխան ռազմավարությունը։
  բ) Նյութատեխնիկական բազան եւ ենթակառուցվածքները չեն համապատասխանում ժամանակակից գիտության պահանջներն։
  գ) Ոչ լիարժեք են հետազոտությունների գիտատեղեկատվական հենքը, բացակայում է էլեկտրոնային գրադարանների ցանցը։
   Գիտական հրատարակչական գործունեությունը չի բավարարում միջազգային չափանիշներին։
   Բացի վերոգրյալներից անհրաժեշտ է ուշադրությունը հրավիրել հետեւյալ հարցերի լուծմանը։
   Գիտության պետական ֆինանսավորման անբավարար մակարդակը  Գիտության ֆինանսավորման մեջ տնտեսության մասնավոր հատվածի մասնակցության ցածր մակարդակը  Գիտության եւ տեխնոլոգիաների ոլորտի կառավարման համակարգի անհամապատասխանությունը ժամանակակաից չափանիշներին  Գիտության որոշ բնագավառներում բարձր որակավորում ունեցող կադրերի ոչ բավարար թվաքանակը  Գիտաշխատողների բարձր տարիքային կազմը, գիտական կադրերի պատրաստման եւ վերապատրաստման արդյունավետ համակարգի բացակայությունը  Գիտական կազմակերպությունների մեծամասնության զարգացման ռազմավարական ծրագրերի բացակայությունը  Գիտական ենթակառուցվածքների արտադրանքի մեծամասնության անհամապատասխանությունն արդի չափանիշներին 180ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ  Տնտեսության եւ արդյունաբերության կողմից գիտական հետազոտությունների իրականացման պատվերների անբավարար մակարդակը  Գիտություն-արտադրություն կապի խրախուսման մեխանիզմների բացակայությունը  Կիրառական եւ նորարական հետազոտությունների փոքրաթիվ քանակը  Միջդիսցիպլինար հետազոտությունների համակարգման ոչ բավարար մակարդակը  Գիտնականների ինչպես նաեւ ասպիրանտների Միջազգային փորձի ուսումնասիրության արդյունքները 2 ցույց են տալիս, որ առկա խնդիրների լուծումը եւ ՀՀ-ում գիտության ոլորտում երիտասարդ կադրերի ներգրավումը տեսնում ենք հետեւյալ միջոցների իրականացման մեջ։
  ա) Մշակել եւ ներդնել գիտական կադրերի պատրաստման նորարական մեխանիզմ։
   Գիտական եւ բարձր մասնագիտական որակավորում ունեցող կադրերի պատրաստման նոր եղանակների կիրառում։
  Կազմել ՀՀ տնտեսության առանձնահատկությունների հայեցակարգ որը ուղղված կլինի ասպիրանտական ուսուցման բովանդակային բարեփոխումներին ու ատենախոսությունների գիտական մակարդակի բարձրացմանը։
   Պետք է անցում կատարել ժամանակակից գիտական, կրթական եւ ասպիրանտական եվրոպական չափանիշներին։
  Մասնավորապես, կիրառել հեռահար ուսուցման նոր մեթոդները, նոր ուսուցման ծրագրերը եւ էլեկտրոնային միջոցները։
  բ) Ստեղծել այնպիսի միջավայր, որում ներգրավված կլինեն երտասարդ կադրերը։
   Դրամաշնորհային ծրագրերով աջակցել երտասարդ գիտական աշխատողներին, խթանել երիտասարդների մուտքը դեպի գիտություն։
   Երիտասարդ կադրերի համար մեծ նշանակություն ունի կարիերայի բարձրացումը, ուստի պետք է մշակել եւ ներդնել բարձր արդյունավետությամբ աշխատող գիտական աշխատողների խրախուսման մեխանիզմները, բարելավվել գիտական աշխատողների աշխատանքային եւ սոցիալական պայմանները, ինչպես նաեւ բարձր կենսաթոշակ՝ կենսաթոշակի անցնելու դեպքում։
  Այսօր քննիչի 181ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ կամ դատավորի կենսաթոշակը մոտ տասը անգամ բարձր է պրոֆեսորի կենսաթոշակից, որն անընդունելի է։
  գ) Գիտական ներուժի վերարտադրության արդյունավետության բարձրացումը, գիտության ոլորտում երիտասարդ կադրերի ամրապնդման ապահովում։
   ՀՀ-ում գիտության ոլորտի առաջընթաց զարգացման համար սկզբունքային նշանակություն ունի գիտական կադրերի արդյունավետ վերարտադրության եւ սահուն սերնդափոխության ապահովման հարցը։
  ՀՀ-ում ոչ լիարժեք են հետազոտությունների գիտահետազոտական հենքը, բացակայում են էլեկտրոնային կրթական շտեմարանների եւ գրադարանների, բուհական հաստատությունների ցանցը։
   Գիտահրատարակչական գործունեությունը չի բավարարում միջազգային չափանիշներին։
   Գրեթե անհնար է երիտասարդ գիտնականի մենագրության հրապարակումը կամ միջազգային կոնֆերանսների մասնակցությունը։
  Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տալիս, որ գիտական հրապարակումների քանակը նախորդ տարիների ընթացքում կազմել է` 1) ըստ պետական գիտական կազմակերպությունների եւ բուհերի անձնագրավորման տվյալների 2011-2014 թվականներին հրապարակվել է տարեկան միջինում 4 464 գիտական հոդված` 3 Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի կողմից ատենախոսությունների հիմնական արդյունքների եւ դրույթների հրատարակման համար ընդունելի գիտական պարբերականներում, ինչպես նաեւ 332 գիրք ու մենագրություն։
   Այդ ցուցանիշները 2011 թվականին կազմել են 4 362 եւ 273, իսկ 2014 թվականին՝ 4 619 եւ 437։
   Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ գիտական հոդվածների քանակն աճել է մոտ 6 տոկոսով, իսկ գրքերինը եւ մենագրություններինը՝ 60 տոկոսով. 2) ըստ ԷսՋեյԱր-Սիմագո Ջըրնըլ էնդ Քանթրի Ռենք (SJRSCImago Journal & Country Rank) 4 կայքի 2016 թվականի հուլիսի 30-ի տվյալների` Սկոպուս (Scopus) գիտատեղեկատվական շտեմարանում ընդգրկված գիտական պարբերականներում Հայաստանի գիտահետազոտական կազմակերպությունների եւ բուհերի կողմից հրապարակված փաստաթղթերի քանակը 2011-2015 թվականներին կազմել է 5 201, ինչը նախորդ հինգ տարիների համեմատ աճել է 56 տոկոսով` 182ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 2006-2010 թվականներին հրապարակվել է 3 323։
   Այդպիսի աճը մոտ 1.75 անգամ գերազանցում է Սկոպուս (Scopus) շտեմարանում ընդգրկված 231 երկրների 2011-2015 թվականների գումարային հրապարակումների քանակի աճը 2006-2010 թվականների նկատմամբ, ինչը կազմում է մոտ 32 տոկոս։
   Հայաստանի գիտական աշխատությունների քանակը 2013-2015 թվականներին եղել է համապատասխանաբար 1 034, 1 066 եւ 953։
   Վերոդրյալ ցուցանիշները վկայում են, որ մարդկային կապիտալի պոտենցիալը ՀՀ-ում բավականին բարձր է, սակային արդյունավետ չի կառավարվում գիտության ոլորտում։
  2011-2015 թվականներին ավելացել է նաեւ միջազգային համագործակցությունների շրջանակներում Հայաստանի գիտաշխատողների համահեղինակությամբ հրապարակված գիտական աշխատությունների մասնաբաժինը` տարեկան միջին արժեքը 2011-2015 թվականներին կազմել է 57.5 տոկոս, իսկ 2006-2010 թվականներին՝ 54.0 տոկոս։
   Այդ ցուցանիշը 2013-2015 թվականներին եղել է համապատասխանաբար 56.4, 58.4 եւ 63.0։
  2) Հայաստանի գիտահետազոտական կազմակերպությունների եւ բուհերի կողմից 2006-2015 թվականներին հրապարակած գիտական աշխատությունների (փաստաթղթերի) քանակը եւ միջազգային համագործակցության շրջանակներում հրապարակվածների մասնաբաժինն ըստ ԷսՋեյԱր-Սիմագո Ջըրնըլ էնդ Քանթրի Ռենք (SJR-SCImago Journal & Country Rank)-ի տվյալների (2016 թվականի հուլիսի 30-ի դրությամբ)։
  3) ըստ Վեբ օֆ Սայնս (Web of Science)-ի ԻնՍայտես (InCites) շտեմարանի տվյալների Հայաստանի Հանրապետության գիտահետազոտական կազմակերպությունների եւ բուհերի կողմից հրապարակած եւ Վեբ օֆ Սայնս (Web of Science)-ում ընդգրկված գիտական հոդվածների քանակը 2011-2015 թվականներին եղել է 3 827, իսկ 20062010 թվականներին` 2 549, աճը կազմել է մոտ 50 տոկոս (ըստ 2016 թվականի օգոստոսի 8-ի տվյալների)։
   Գիտական հոդվածների թիվը 2011-2015 թվականներին կազմել է համապատասխանաբար 713, 837, 744, 727 եւ 806։
  Ստորեւ ներկայացվում է աղյուսակ ՀՀ-ում բուհերի կառավարման մեխանիզմը 2014-2015-2016 թվերի հաշվետվության հիման վրա կատարված հետազոտության արդյունքները, որոնք հաստատում են վերոգրյալ խնդիրների առկա եւ դրանց լուծման անհրաժեշտությունը։

Գիտության եւ կրթության ոլորտում իրականացող բարեփոխումների հիմնական նպատակը գիտելիքի վրա հիմնված տնտեսության եւ հասարակության ստեղծումն է։
  Գիտության ոլորտում կրթությաան կառավարման հիմնախնդիրներից են՝ գիտատեխնիկական ներուժի զարգացումը, գիտության եւ տեխնիկայի նվաճումների տնտեսության մեջ ներդրման խրախուսումը, գիտության, կրթության եւ արտադրության ինտեգրումը, հայագիտության զարգացման նպաստելը եւ այլն։
  Միջազգային փորձի ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տալիս, որ առկա խնդիրների լուծումը եւ ՀՀ-ում գիտության ոլորտում երիտասարդ կադրերի ներգրավվումը տեսնեւմ եմ մի քանի բարեփոխումների կայանալու մեջ։
  Մշակել եւ ներդնել գիտական կադրերի պատրաստման նորարական մեխանիզմ, ստեղծել այնպիսի միջավայր որում ներգրավված կլինեն երտասարդ կադրերը, ինչպես նաեւ Բարձրացնել գիտական ներուժի վերարտադրության արդյունավետության, գիտության ոլորտում երիտասարդ կադրերի ամրապնդման ապահովում։
