Educationalամանակակից կրթական համակարգը ուսանողին դարձնում է հասարակական-քաղաքական գործընթացների սուբյեկտ, որոնք սերտորեն համատեղում են «ազգային քաղաքացու» և «ազատ քաղաքացու» շահերը: «Նոր աշխարհակարգի» հաստատման ներկա փուլում արևմտյան լիբերալիզմի շատ արժեքներ թափանցում են հայկական իրականության ոլորտը ՝ էապես փոխելով հայերի սոցիալ-մշակութային գաղափարները:  Միևնույն ժամանակ, Հայաստանում տեղի են ունենում համակարգային բարդ փոփոխություններ, ժողովրդավարական և ինտեգրման գործընթացներ, մասնավորապես, Հայաստանի անդամակցությունը ԵՏՄ-ին:  Բացի այդ, կա Լ NKՀ անկախության միջազգային ճանաչման հարցը:  Այդ պատճառով այժմ հրատապ է դառնում հայ ուսանողի էթնոքաղաքական մշակույթի ռացիոնալ ձևավորումը, ինչը նրան թույլ կտա ոչ միայն հասկանալ հասարակա-քաղաքական բարդ գործընթացները, այլև զարգացնել ռացիոնալ մոտեցումներ `անկողմնակալ գիտականորեն բարդ խնդիրները լուծելու համար: դիրք. Հետազոտության նպատակն է բացահայտել հայ ուսանողների էթնոքաղաքական մշակույթի էությունը, նրանց առանձնահատկությունները, դրա ձևավորման ձևերն ու միջոցները: Հետազոտության թիրախը համալսարանի ուսանողն է, իսկ թեման `նրա էթնոքաղաքական մշակույթի տեսակետը: Աշխատանքում բարձրացվել են հետևյալ խնդիրները .1. բացահայտել աշակերտի էթնոքաղաքական մշակույթի վրա ազդող բացասական գործոնները, 2. լուսաբանել ժողովրդավարական հաստատությունների, էթնոմշակութային բաղադրիչների փոխազդեցությունը, քաղաքացիական և ազգային ինքնության տարբերակումը, 3. Բացատրել ուսանողների էթնոքաղաքական մշակույթի ձևավորումը կրթական բարեփոխումների համատեքստը: Studentամանակակից ուսանողի էթնոքաղաքական մշակույթի բաղադրիչներն են `ինքնագիտակցությունը, լեզուն, կրոնը, սովորույթներն ու ավանդույթները, ազգային մտածելակերպը, մտածելակերպը, բարոյական նորմերը, քաղաքական գիտելիքներն ու արժեքները, քաղաքական վարքը, կյանքի փորձը, քաղաքական կողմնորոշումը:  Սրանք են քաղաքական գործունեության բնույթի և մակարդակի պատճառները, հատկապես, երբ դրանք դառնում են համոզմունք:  Ուսանողը, որպես հայ էթնոսի ներկայացուցիչ, ունի ոչ միայն եզակի անհատական ​​մտածելակերպ, այլև էթնիկ հավաքական արժեքային կողմնորոշումներ, ուստի նա պատասխանատու է իր գործողությունների համար:  Տեղական բարոյականության համաձայն, Գ. Նժդեհը խորհուրդ է տալիս երիտասարդ երիտասարդներին մշտապես հավատարիմ մնալ ազգի հավերժական արժեքներին և աշխարհայացքն ուղղել «իր ազգի և պետության նպատակներին, նրա երջանկությունը միայն մեկ արդարացում ունի ՝ իրեն ծառայելը իր ազգի երջանկության համար »[1, p. 151]:  Նողների արյունակցական հատկությունները և ապրելակերպը առաջին հերթին ազդում են սերունդների էթնոքաղաքական մշակույթի ձևավորման վրա:  Բացի այդ, նրանք ժառանգում և ձուլում են իրենց հավաքական ազգային գծերը ՝ ջերմություն, խելք, հյուրընկալություն, աշխատասիրություն, ազգայնականություն, այլատյացություն, ընտանեկան երկրպագություն: Հայ ուսանողը, մտնելով փոխկապակցվածություն այլ էթնոսների հետ, հասկանում է իր անհատականության առանձնահատկությունը, որոշակի էթնոսոցիային պատկանելությունը:   Ուստի անհատի ինքնաարտահայտումը սոցիալական գործընթացներում անհնար է առանց ազգային ինքնագիտակցության: Ազգությունը որոշիչ էր հայերի համար, քանի որ նրանք մշակութային կենտրոն են սեփական պետության բացակայության պայմաններում ՝ ի դեմս մշակույթի, եկեղեցու, ընտանիքի, ազգային կապերի, նրանք պահպանեցին իրենց ազգային ինքնությունը: Ներկայիս սոցիալական միջավայրը ՝ ուսանողական լսարանը, փոխում է երիտասարդության կենսաբանական գեները ՝ «մենք» -ին տալով մշակութային ուղղվածություն, որն ավելի քիչ «շարժուն է և փոփոխվող, քան քաղաքական և տնտեսական» [2, p. 90]: Երիտասարդը, ով օտարված է քաղաքական կյանքից և չունի հստակ նպատակ և քաղաքական դիրքորոշում, չի կարող ակտիվորեն մասնակցել քաղաքական խայտաբղետ գործընթացներին:   Դասախոսի խնդիրն է պատրաստել տեսապրակտիկ հմտություններ և բարոյական հատկանիշներ ունեցող մասնագետներ ապագա քաղաքացիական հասարակություն կերտելու համար:   Դասախոսի ելույթը «շրթունքների խոսքից առաջ սրտի պոռթկումներ են» [3, էջ. 9]: Ներկայումս նկատելի է ուսանողների վստահության կորուստը քաղաքական ինստիտուտների նկատմամբ, ինչը բացատրում է նրանց պասիվ ցանկությունը ՝ անդամակցել կուսակցություններին և հասարակական կազմակերպություններին:  Նախագահական, խորհրդարանական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների ժամանակ ուսանողները հատուկ ակտիվություն չեն ցուցաբերում PR- ի օգտագործման (ընտրակեղծիքներ) պատճառով, քանի որ ընտրողը չի կարող արտահայտել իր կամքը, որի արդյունքում հայտնվում են ոչ լեգիտիմ պետական ​​այրեր: ՍԴ տեխնոլոգիայով իշխանության եկած ղեկավարը դժվար թե կատարի ժողովրդի խոստումները, իրականացնի հայանպաստ գործունեություն, վերագտնի վստահությունը, ավելացնի դժգոհությունն ու վախի մթնոլորտը:   Կոռուպցիան, սոցիալական լարվածությունը, պետական ​​գործիչների օլիգարխների հետ մերձեցումը, կուսակցությունների կազմալուծումը, ոչ իշխանամետ ընդդիմադիր կուսակցությունների վրա ճնշումը, փողերի լվացումը, քրեական տարրերի ակտիվացումը և ընտրակեղծիքները նպաստում են ավտորիտար պետություններում իշխանությունների օրինականության անկմանը: Այս ամենը բացասաբար է ազդում ուսանողի քաղաքական վարքի և հոգատար արժեքների գնահատման վրա:   Նա սոցիալական բացառման պատճառով օտարվում է հայրենիքից:   Մարդը լքում է իր հարազատ երկիրը, դադարում երկրպագել այդ աշխարհագրական, սոցիալ-մշակութային տարածքին, որտեղ նա զրկվել է տարբեր իրավունքներից ՝ հասարակական-քաղաքական, մշակութային կյանքին մասնակցելու հեռանկարից:  Հայրենասիրությունը վերացական զգացողություն է դառնում իրեն անպաշտպան մնացած երկրի նկատմամբ: Այն փաստը, որ ուսանողը օտարված է քաղաքական կյանքից, պայմանավորված է քաղաքական լուծումների վրա նրա օբյեկտիվ ազդեցության հնարավորությամբ: Ուսանողը դադարում է լինել սուբյեկտ, որը հասկանում է իր պարտականություններն ու իրավունքները, երբ դասախոսը լռեցնում է իր քննադատական ​​խոսքը, դատապարտում է կոնֆորմիզմը, ինքնաբերությունն ու ինքնամեկուսացումը:   Այդ դեպքում ուսանողի մտածելակերպը, Դոստոեւսկու խոսքով, չի հակադրվում «արյան մեջ բարոյական զգացմունքներին»: Եթե ​​ավագ սերունդը կառչում է հին կարծրատիպերից, դժվարանում է հարմարվել նոր սոցիալ-մշակութային արժեքներին, ապա երիտասարդությունը, լինելով ավելի ընկալունակ ինստիտուցիոնալ խումբ, ավելի արագ է հարմարվում կյանքի նոր պայմաններին և ֆանատիկորեն հակված է ընդունելու արևմտյան մշակութային արժեքները, հատկապես լիբերալիզմ  Ուսանողները վերաիմաստավորում են հին արժեքները և դրանք համատեղում նոր արժեքների հետ: Studentամանակակից ուսանողը մասնատված, հակասական արժեքային համակարգերի դաշտում է, որտեղ կան «ազատական ​​մշակույթի» և «ավանդական մշակույթի» արժեքներ: Ուսանողը, չունենալով հարուստ կենսափորձ, յուրացնում է երբեմնի կեղծ արժեքները քաոսային քաղաքական իրավիճակների ազդեցության տակ, անբարոյական նորմերը չեն գտնում իրենց լիարժեք մարմնացումը, ուստի նրա մեջ հոռետեսական, բացասական տրամադրություն է առաջանում:   Որքան ավելի բանիմաց ուսանողները տիրապետում են արեւմտյան տեղեկատվական տեխնոլոգիաների քաղաքակրթությանը, այնքան ավելի ու ավելի են նրանք գիտակցում մեր ազգային մշակույթի որակական առանձնահատկությունները պահպանելու խնդիրները: Արևմտյան կրթական մոդելների հապճեպ հաստատումը մեր դպրոցներում հանգեցրել է սոցիալ-մշակութային աղավաղումների, էթնիկական աղավաղումների և ինքնության կորստի:  Արևմտյան լիբերալ արժեքները չեն վնասում հայ էթնիկական ինքնությանը, եթե համակեցության «ավանդական ազգային-սոցիալական հարաբերությունների ինստիտուտները» լրացնում են ողջ սոցիալ-մշակութային հայեցակարգը դառնում են գործունեության ուղեցույց: Սոցիալական-կրթական հաստատությունների մարգինալացումը, ազգային գաղափարների արժեզրկումը, օտար հայացքների ներթափանցումը մեծապես խորացնում են ազգամիջյան հակասությունները սոցիալական տարբեր խավերի միջև: Բուրժուական սպառողական հասարակության կործանարար միտումները, համասեռամոլությունը, հակազգային կրոնական և գլոբալիզացիան խորթ են ողջամիտ ուսանողի ազգային մտածելակերպին և հոգեկերտվածքին: Հայկական սոցիալ-միջավայրը, ներկայիս սոցիալական հարաբերությունները ուսանողի յուրօրինակ վարքի ձեւավորման արդյունք են:  Հետևաբար, ըստ հարցումների, մեր ուսանողների 24% -ը դեմ չէ «ուղեղի արտահոսքին» այն երկրներում, որտեղ բարձր կրթություն ունեցող աշխատողները լավ վարձատրվում են:   Արտերկրում սպասարկվում է էթնիկական ինքնության պահպանման խնդիրը, հայրենիքը տեղափոխվում է ավելի կարևոր ներքին ոլորտ ՝ ազգային լեզու, բարքեր, ընտանեկան ավանդական հարաբերություններ, կրոն, պատմական հիշողություն: Ռացիոնալ-իրավական առաջնորդի կերպարը դրականորեն է ազդում ուսանողի քաղաքական մշակույթի ձևավորման վրա, որը առաջնորդվում է անցողիկ իրավունքներով և նպատակաուղղված գործունեություն է ծավալում ի շահ ժողովրդի: Հայաստանում դեռ չկա քաղաքակիրթ ժողովրդավարություններին բնորոշ մշակույթ, որը կնպաստի ժողովրդի ազատ քաղաքական պրակտիկային:   Էթնոմշակութային բաղադրիչները հաճախ դեմ են ժողովրդավարական ինստիտուտների կայացմանը:   Ենթամշակույթներով զանազան էթնոմշակութային խմբերի `որպես էթնիկ ամբողջություն, դպրոցներում ակտիվ և նպատակային գաղափարախոսական և կրթական աշխատանքի անհրաժեշտություն կա` մեղմելով նրանց սոցիալ-մշակութային եզակի տարբերությունները: Առանց ազգային արժանապատվության զգացողության ՝ ուսանողը բարոյապես սնանկ է:   Հայ ուսանողին ներարկվում է ոչ թե էթնոկենտրոն վերաբերմունքը, այլ ազգայնականությունը:   «Ազգայնականությունը ազնվական է, քանի որ այն պայմանավորված է ոչ միայն իր սեփական ցեղի մաքրության պահպանմամբ, այլ նաև այն փաստով, որ այն հասարակության կառուցվածքը հիմնում է պետական, դասակարգային և ուկրաինական սկզբունքների նկատմամբ ազգային շահերի գերակայության սկզբունքի վրա»: [4, էջ. 103]: Ազգայնականությունը բացառում է օտարերկրացիների նվաստացումը, արմատական ​​ազգ նախընտրելու փորձերը, էթնիկական բախումները: Սեփական ազգի հետ ինքնանույնացման միտումը մեծանում է հայ ուսանողի ինքնագիտակցության ներքին ձգտումներով:   Անկախ ազգային պետության քաղաքացի լինելը էթնիկական նույնականացման հզոր գործոն է: Այսօր հայ ուսանողն առաջին պլան է մղում ազգային ինքնությունը, ոչ թե քաղաքացիական ինքնությունը, մանավանդ որ պատմական Հայրենիքն ու հայ ժողովրդի պետությունը պատմական հանգամանքներից ելնելով `չեն համընկնում ծավալով և բովանդակությամբ:  Ներկայիս Հայաստանը հազիվ մեկ տասներկուերորդն է մեր պատմական Հայրենիքում: Պետությունը ենթակա է հասարակության քաղաքական կառավարման, ենթարկվում է ժամանակի քաղաքական պահանջներին, իսկ հայրենիքը զգուշավոր զգացողություն է, որը վերաբերում է արյան կանչին ՝ քաղաքական ժամանակի տիրույթից դուրս:  Հայերի պետական ​​մտածողությունը մեծ չէ, քանի որ այն կորցրել է իր անկախությունը շուրջ 10 դար: Որքան շատ է հայ հպարտության նույնացումը հայ էթնոսի հետ իր էթնոսի հետ, որպես ընդհանուր ծագմամբ և մտավոր կառուցվածքով եզակի սոցիալ-հոգեբանական խումբ, այնքան ավելի խորթ չեն իր ազգի խմբային նպատակներն ու նորմերը:  Ազգը ուժեղ կլինի, եթե ունենա էթնիկական դրական ինքնություն ունեցող անհատների զգալի մեծամասնություն:  Ուսանողներին ուղղված ժամանակակից կրթական մոդելը նպատակ ունի ապահովել ուսանողների ուսման արդյունավետ արդյունք, որը թույլ կտա ուսանողին հասկանալ քաղաքական երևույթների բնույթը, նավարկել քաղաքական իրավիճակների բարդ հորձանուտում, վերլուծել հրատապ քաղաքական խնդիրներ և առաջարկել քաղաքական բախումների բանական լուծումներ: Այլ կերպ ասած, ուսանողը դառնում է առարկա, որը ակտիվորեն հասկանում է իր պարտականություններն ու իրավունքները և մասնակցում է երկրի բարեփոխումներին: Educationalամանակակից կրթական բարեփոխումները ավելի են սերտացրել համալսարան-դասախոս, ուսանող-դեկան հարաբերությունները, ուսանողների անմիջական մասնակցությունը կառավարման կյանքին, և նրանց գիտելիքների գնահատումը դարձել է թափանցիկ:   Արդյունքը մեծ է դասարանում, որտեղ ուսանող-դասախոս հարաբերությունները դառնում են անմիջական, ստեղծվում է ջերմ ու առողջ բարոյահոգեբանական մթնոլորտ: Ավագ դպրոցը կրթական (ավտորիտար) հին մոդելից անցնում է ուսանողակենտրոն կրթական համակարգ, որը թույլ է տալիս ուսանողին դառնալ ուսումնական գործընթացի առարկա: Ինտերակտիվ մեթոդներով ուսանողները ներգրավվում են գործնական աշխատանքի մեջ ՝ զարգացնելով վերլուծական-հետաքննող մտածողություն:  Աշակերտն ազատորեն արտահայտում է իր տեսակետը քննադատական ​​մոտեցմամբ, ուշադիր լսում է դասընկերոջ կողմից ներքին կարծիք արտահայտող, երկխոսության մեջ:   Դրան մեծապես նպաստում է հարց ու պատասխանի ինստիտուտի կազմակերպումը:   Ուսանողը քաղաքական առարկայի իր դերը կատարում է ոչ միայն ուսանողական խորհրդի, ՀԿ-ների միջոցով, ունենալով որոշակի խնդիրներ և իրավասություններ, այլև անհատապես որպես քաղաքացի և անհատականություն ՝ իր բնորոշ աշխարհայացքով, համոզմունքներով, խառնվածքով և պրակտիկայով:   Ուսանողական խորհուրդը սկսում է դառնալ ուսանողի «ականջը, աչքը և ձայնը»: Մշակութային դասընթացները նպաստում են ուսանողների էթնոքաղաքական մշակույթի ձևավորմանը, որը մասնավորապես հարստացնում է էթնոմշակութային գիտելիքները և զարգացնում սոցիալ-հոգեբանական ձեռնարկատիրությունը: Որքան էլ որ Արեւմուտքը փորձի աջակցել մեզ կրթական համակարգի բարեփոխումներում, միևնույն է, սկզբունքորեն ի վիճակի չէ լուծել ազգային կրթական խնդիրները:  Բանն այն է, որ կրթական ծրագրերում մեծապես նվազել են սոցիալական-էթնիկական բովանդակությամբ թեմաները և հայեցի դաստիարակության բարդ մոտեցումը:  Նմանատիպ պայմաններում որոշ ուսանողներ կարծում են, որ որքան հեռու ենք ազգայինից, այնքան ավելի կմոտենանք համընդհանուրին: Հ.Շիրազը, դատապարտելով այս մոտեցումը, տաղանդի մեծ ուժով արտահայտեց ազգայինից համընդհանուր տեղափոխվելու գաղափարը: Իսկապես, իմ ազգ, ձեր պատվաստանյութով: Միայն նման մոտեցումը թույլ կտա համատեղել «ազգային քաղաքացու» շահերը «ազատ քաղաքացու» հետ [6, p. 46] ՝ հաղթահարելով նրանց միջեւ առկա բացը: Յուրաքանչյուր ժողովուրդ դառնում է համընդհանուր միայն կատարելության ճանապարհով:  Ազգային գործով փակված ՝ անհնար է ինքնահաստատվել որպես լիարժեք ազգային պետություն: Համընդհանուր և ազգային շահերը միշտ հնարամիտ կերպով զուգորդվել են մեր ինքնության մեջ:  Օտար արժեքները ստեղծագործորեն յուրացնելու կարողությունը մեր կենսունակության հիմքերից մեկն է եղել, որի շնորհիվ մենք գոյություն ենք ունեցել դարեր շարունակ:  Սակայն հայկական ոգին կուրանում է օտարերկրացու հանդեպ կույր հավատով:  Անկախ հայկական պետականության շահերը հրամայականորեն պահանջում են, որ համալսարանական կրթությունը կազմակերպվի այնպես, որպեսզի պահպանվի ուսանողի ազգային դիմագիծը, ձևավորվի ժողովրդավարական հասարակության լիարժեք քաղաքացի:   Եվ դա հնարավոր կլինի այն դեպքում, երբ Արեւմուտքից բերված «քաղաքացիական հասարակություն» հասկացությունը ստեղծագործորեն յուրացվի և հարմարեցվի մեր ազգայինին: Այսպիսով, մոնո-էթնիկ Հայաստանում պետք է գործի այնպիսի կրթական համակարգ, որը համատեղելու է բոլոր ժամանակակից միջոցները ուսումնական գործընթացում, կազմավորելու է ուսանողի էթնո-քաղաքական մշակույթը: Վերջինս ունի երկու կողմ `տեսական և գործնական:  Դա թույլ կտա պահպանել էթնիկական ինքնությունը համաշխարհայնացման պայմաններում `բացառելով էթնոցենտրիզմը, մշակութային ինքնամեկուսացումը, ազգամիջյան շփումներում դրական փորձի յուրացումը: Գրականություն 1. Նժդեհ Գ., Ընտիր, Երեւան, «Հայաստան» հրատարակչություն, 2001, 405 էջ: 2. Շիրինյան Լ., Նոր աշխարհակարգ և Հայաստան, Երևան, «Լուսակն» հրատարակչություն, 2006, 208 էջ: 3. Նժդեհ Գ., Ասույթներ, Երեւան, «Նախիջեւան» հրատարակչություն, 2002, 96 էջ: 5. Շիրազ Հ., Բանաստեղծությունների ժողովածու 5 հատորով, Երեւան, «Սովետական ​​գրող» հրատ., Հ. 2, 1982, 352 էջ: 6. Հարությունյան Ե., Ազգային ինքնության մշակույթ Կյանքի մշակույթ (հատուկ դասընթաց. Ուսումնական ձեռնարկ), Երևան, «Մակմիլան-Արմենի» հրատարակչություն, 2004, 152 էջ: Տեղեկություններ հեղինակ փիլիսոփայական գիտնական Վարդան Տաճատի Հախվերդյանի մասին: Թեկնածու, դոցենտ, Գյումրու Մ.Նալբանդյանի անվան պետական ​​մանկավարժական ինստիտուտի դասախոս: ։

Աշխատանքում դիտարկվում է ուսանողի էթնոքաղաքական մշակույթի ձևավորումը, որի ընթացքում տեղի է ունենում ավանդական և ազատական արժեքների  ներգործություն։
   Էթնիկական ինքնության պահպանման  համար  կարևոր  գործոններն ավանդական ազգային սոցիալական կապերի ինստիտուտներն են։
   Հայկական  բուհերի  խնդիրն  է՝  ձևավորել  ուսանողի  մեջ  ոչ  թե  էթնոցենտրիզմ,  այլ  ազգային  մտածողություն,  որը  զարգացնում  է  սեփական  ազգի  հետ  նույնականացման ձգտումը, ավելին՝ խթանելով նրա կենսունակությունը։
