ԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ. ԾԱԳՈՒՄԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՄԵՐ ՕՐԵՐԸ1Դրամավարկային  քաղաքականությունը  տնտեսության  պետական  կարգավորման  կարևորագույն  բաղադրատարրերից  է,  և  դրա  արդյունավետությունը  որոշիչ  էտնտեսության կայուն զարգացման գործում։
  Այս տարի լրանում է Հայաստանում դրամավարկային  քաղաքականության  իրականացման  20-ամյակը։
   Շուկայական  տնտեսությամբ  այլ  երկրների  տևական  փորձի  համեմատ  երկու  տասնամյակը  երկար  ժամանակ չէ, սակայն այդ ժամանակաշրջանը Հայաստանում եղել է բավական հարուստև  բազմաբովանդակ։
   1994  թ.  դրամավարկային  քաղաքականության  առաջին  ծրագրի  իրականացումից  սկսած  հաջողվեց  կարճ  ժամանակում  սանձել  գերգնաճի  բարձրտեմպերը`  թույլ  չտալով  աղետալի  հետևանքների  խորացումը։
   Հետագա  տարիներինՀՀ Կենտրոնական բանկին հաջողվեց ստեղծել կայացած դրամավարկային քաղաքականության համակարգ և տնտեսական աճին զուգընթաց ապահովել մակրոտնտեսական  կայունություն։
   Վերջին  տարիներին  ՀՀ  դրամավարկային  քաղաքականությունըմտել է զարգացման փուլ, ինչը պետք է շարունակական լինի։
 ՀՀ  դրամավարկային  քաղաքականության  իրականացման  ընթացքը  կարելի  էբաժանել չորս հիմնական փուլերի։
  Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի առանձնահատկություններ,  ձեռքբերումներ  ու  մարտահրավերներ։
   Անդրադառնանք  դրանցից  յուրաքանչյուրին առանձին-առանձին։
 Առաջին  փուլ.  դրամավարկային  քաղաքականության  իրականացման  նախադրյալների ձևավորման ժամանակաշրջան (մինչև 1993 թ.)։
  1991 թ. ՀՀ անկախացմամբ սկսվեց պլանայինից շուկայական տնտեսության անցման գործընթացը, որի ընթացքում  տեղի  ունեցավ  գնաճի՝  որպես  տնտեսագիտական  կատեգորիայի  վերաիմաստավորում։
  Գնաճը պլանային տնտեսությանը բնորոշ երևույթ չէր, ուստի և պլանային  տնտեսության  պայմաններում  հակագնաճային  և  դրամավարկային  քաղաքականության  իրականացման  անհրաժեշտություն  չկար։
   Դրա  վառ  վկայությունն  է  այնփաստը,  որ  1950  թ.  բազային  տարվա  համեմատ  1990  թ.  Հայաստանում  ոչ  միայնառկա չի եղել գնաճ, այլև տեղի է ունեցել գնանկում 10,8 %-ով (տե՛ս գծ. 1)։
 Մյուս  կողմից,  գնաճը  շուկայական  տնտեսության  մշտական  ուղեկիցն  է  և  դրանբնորոշ  բաղադրատարր։
   Այդ  իսկ  պատճառով  շուկայական  հարաբերություններինանցում կատարելիս տեղի ունեցավ գնաճի նշանակության շրջադարձային փոփոխություն, ինչը պահանջում էր  դրա նկատմամբ սկզբունքորեն նոր մոտեցում և դրա դեմպայքարի արդյունավետ կառուցակարգերի ներդրում։
 Հենց անցումային սկզբնական ժամանակահատվածում Հայաստանում գնաճն ընդունեց հնարավոր ամենածանր տեսքը։
  Դա պայմանավորված էր երկու կարևոր հանգամանքներով,  որոնցից  առաջինը  ազգային  արժույթի  ուշ  ներդրումն  էր։
   1991-19931 Նվիրվում է Հայաստանում դրամավարկային քաղաքականության իրականացման 20-ամյակին։
 թթ. սկսվեց ռուբլու գոտու փլուզումը, և ԱՊՀ երկրներն սկսեցին իրենց ազգային արժույթի ներդրման գործընթացը։
  Դրան զուգահեռ տվյալ երկրների շրջանառությունիցդուրս  մղվող  խորհրդային  ռուբլին  սկսեց  հոսել  այն  երկրներ,  որոնցում  ռուբլին  դեռհանդիսանում էր օրինական վճարելամիջոց, այդ թվում` ՀՀ, որը նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններից վերջինն էր, որ ներդրեց իր ազգային արժույթը։
  Դա հանգեցրեցՀայաստանում  կանխիկ  ռուբլու  զգալի  կուտակման։
   Երկրորդ  հանգամանքը  գներիազատականացումն  էր,  որն  առաջին  հանգամանքի  հետ  մեկտեղ  աննախադեպ  գերգնաճի (հիպերինֆլյացիայի) առաջացման առիթ հանդիսացավ1։
  Գնաճի գագաթնակետը  դարձավ  1993  թ.,  երբ  գներն  աճեցին  շուրջ  110  անգամ  (տե՛ս  գծ.  2),  ինչը  հետխորհրդային տարածքում ամենաբարձր ցուցանիշներից էր։
 Գծապատկեր 1. Գնաճի դինամիկան Հայաստանում 1950-1990 թթ.2Գծապատկեր 2. Սպառողական գների ինդեքսը Հայաստանում (%) 1991-1994 թթ.3Գերգնաճը բացասական ազդեցություն ունեցավ ՀՀ սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վրա։
  Արժեզրկվեցին բնակչության՝ միլիարդավոր դոլարների խնայողությունները, 1990-1994 թթ. անվանական եկամուտներն աճեցին 1367, սպառողական գները`22111  անգամ`  հանգեցնելով  բնակչության  գնողունակության  16  անգամ  անկման4։
 1  Տե՛ս  Մխիթարյան  Ա.,  Անցումային  ժամանակաշրջանում  բանկային  համակարգի  վերակառուցմանանհրաժեշտությունը և իրականացման փուլերը, Երևան, 1998, էջ 11-12։
 2  Տե՛ս  «Գները  և  գների  ինդեքսները  Հայաստանի  Հանրապետությունում,  1992-2002»,  ՀՀ  ԱՎԾ,  Երևան,2003, էջ 32-33։
 3 Տե՛ս «Տնտեսական բարեփոխումների առանձնահատկություններն ու փուլերը Հայաստանում 1991-1998թթ.», ԱՎԾ, Երևան, 1999, էջ 27։
 4 Տե՛ս «Հայաստանի սոցիալական պատկերը և աղքատությունը 2001 թ.», ՀՀ ԱՎԾ, Երևան, 2002, էջ 10։
 Բացի  այդ,  գերգնաճը  պայմանավորեց  նաև  սեփականաշնորհման  գործընթացի  անարդար  ընթացքը,  երբ  սեփականաշնորհված  ձեռնարկությունների  նոր  սեփականատերերը խոշոր օբյեկտները, թանկարժեք սարքավորումները և կառույցները ձեռք բերեցին հաշվեկշռային արժեքով արտացոլվող խորհրդանշական գներով1։
 Այսպիսի  պայմաններում  դրամավարկային  քաղաքականության  իրականացումըդարձավ  պատմական  անհրաժեշտություն։
   Վերջինս  առաջին  անգամ  ամրագրվեց1993  թ.  ապրիլի  27-ին  Գերագույն  խորհրդի  կողմից  ընդունված  «ՀՀ  Կենտրոնականբանկի մասին» ՀՀ օրենքում, որի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ դրամավարկային քաղաքականությունը դարձավ  Կենտրոնական  բանկի հիմնական գործառույթներից մեկը2։
 Սակայն Հայաստանում դեռևս շրջանառվում էր խորհրդային ռուբլին, ինչը հնարավորություն չէր տալիս իրականացնել դրամավարկային անկախ քաղաքականություն։
 1993 թ. նոյեմբերի 19-ին «ՀՀ դրամաշրջանառության կարգավորման պետականհանձնաժողովի»  թիվ  15  որոշմամբ  ՀՀ  տարածքում  շրջանառության  մեջ  դրվեց  հայկական դրամը3։
  Ազգային արժույթի ներդրումով Հայաստանի պատմության մեջ առաջին անգամ իրական հիմքեր ստեղծվեցին ինքնուրույն դրամավարկային քաղաքականության իրականացման համար։
 Երկրորդ  փուլ.  դրամավարկային  քաղաքականության  սկզբնավորման  ժամանակաշրջան (1994-1995 թթ.)։
   Գնաճի  կառավարումը  դարձավ  տնտեսական  քաղաքականության գերակայություններից մեկը։
  1994 թ. ՀՀ  ԿԲ-ը  մշակեց դրամավարկային  քաղաքականության  անդրանիկ  ծրագիրը,  որի  համաձայն  դրամավարկային  քաղաքականության գլխավոր նպատակն էր հանդիսանում դրամի կայունության և տընտեսության  արդյունավետ  գործունեությանը  նպաստող  դրամավարկային  և  ֆինանսական պայմանների ստեղծումը4։
 Դրամավարկային  քաղաքականության  իրականացումը  պահանջում  էր  հստակսահմանված  ռազմավարության  առկայություն,  քանզի  շուկայական  տնտեսությանպայմաններում  կենտրոնական  բանկերը,  ունենալով  նախանշված  վերջնական  նպատակներ,  չունեն  դրանց  վրա  ազդեցության  ուղղակի  լծակներ։
   Այդ  իսկ  պատճառովընդունվում  է  դրամավարկային  քաղաքականության  ռազմավարություն,  որի  ընթացքը  ներկայացված  է  գծ.  3-ում։
   Վերջնական  նպատակի  ընտրությունից  հետո  ԿԲ-նընտրում  է  որոշակի  ցուցանիշներ`  միջանկյալ  նպատակներ  (անվանական  խարիսխ),որոնք  ուղղակիորեն  ազդում  են  վերջնական  նպատակի  վրա  և  նպաստում  նրաիրականացմանը։
   Սակայն  նույնիսկ  միջանկյալ  նպատակները  չեն  կրում  ԿԲ  դրամավարկային քաղաքականության գործիքների ուղղակի ազդեցությունը։
  Այդ իսկ պատճառով  ԿԲ-ն  ընտրում  է  ցուցանիշների  մեկ  այլ  խումբ`  գործառնական  նպատակներ,որոնք  ավելի  զգայուն  են  դրամավարկային  քաղաքականության  գործիքների  նկատմամբ և սերտ կապի մեջ են միջանկյալ նպատակների հետ5։
  Որպես դրամավարկայինքաղաքականության միջանկյալ նպատակ՝ կարող են հանդես գալ փոխարժեքը, փողիագրեգատները և կանխատեսվող գնաճը։
  Ըստ այդմ` տարբերում են դրամավարկայինքաղաքականության  երեք  հիմնական  ռազմավարություններ`  փոխարժեքի  նպատակադրման, փողի ագրեգատների նպատակադրման և գնաճի նպատակադրման։
 1  Տե՛ս  «Կապիտալի  նախասկզբնական  կուտակման,  հարստության  ու  եկամուտների  բևեռացման  առանձնահատկությունները  և  կարգավորման  հիմնախնդիրները  ՀՀ  անցումային  տնտեսությունում»,  Երևան,2011, էջ 14։
 2 Տե՛ս «ՀՀ Կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքը, 1993 թ.։
 3 Տե՛ս ՀՀ Կենտրոնական բանկի մասին, Պատմություն, Հայաստանի ֆինանսավարկային համակարգի զարգացումները. https։
 //www.cba.am/am/SitePages/achfinancialbankingsystem.aspx 22.03.2014 թ.։
 4 Տե՛ս Հայաստանի Հանրապետության 1994 թ. դրամավարկային քաղաքականության ծրագիր։
 5  Տե՛ս  Mishkin  F.,  The  Economics  of  Money,  Banking,  and  Financial  Markets,  7th  ed.,  Prentice  Hall,  2004,               էջ 414-416։
 Գծապատկեր 3. Դրամավարկային քաղաքականության ռազմավարությունը1994  թ.  Հայաստանում,  որպես  դրամավարկային  քաղաքականության  ռազմավարություն,  ընդունվեց  փողի  ագրեգատների  նպատակադրման  ռազմավարությունը։
 Սրա ներքո, որպես միջանկյալ նպատակ, հանդես է գալիս փողի զանգվածը, որը ԿԲ-ըկառավարում է գործառնական նպատակի` փողի բազայի միջոցով։
  Այս ռազմավարության  ընդունումը  ՀՀ-ում  այլընտրանք  չուներ,  քանզի  միակ  հնարավոր  այլընտրանքըհանդիսացող  փոխարժեքի  նպատակադրման  քաղաքականությունը  չէր  կարող  կիրառվել երկրում արտարժութային պահուստների բացակայության պատճառով։
 Փողի  ագրեգատների  նպատակադրման  ռազմավարության  կիրառությունը  Հայաստանում ունեցավ բավական բարձր արդյունավետություն և թույլ տվեց արագորենզսպել  գնաճի  գերբարձր  տեմպերը։
   Արդեն  1995  թ.  Հայաստանը  դարձավ  երկրորդամենացածր  (32,2%),  իսկ  1996  թ.՝  ամենացածր  գնաճ  (5,7%)  արձանագրած  երկիրըԱՊՀ երկրների շարքում (տե՛ս գծ. 4)։
 Գծապատկեր 4. Սպառողական գների ինդեքսը ԱՊՀ երկրներում (%) 1995-1996 թթ.1Երրորդ  փուլ.  դրամավարկային  քաղաքականության  կայացման  ժամանակաշրջան (1996-2005 թթ.)։
  1996 թ. ընդունվեց «ՀՀ Կենտրոնական բանկի մասին» երկրորդ  օրենքը,  որի  համաձայն  «ՀՀ  ԿԲ-ի  հիմնական  խնդիրը  ՀՀ-ում  գների  կայունություն  ապահովելն  է  և…  եթե  ԿԲ-ի  մյուս  խնդիրները  հակասում  են  հիմնականխնդրին,  ԿԲ-ն  առաջնություն  է  տալիս  հիմնական  խնդրին  և  ղեկավարվում  է  դրաիրագործման անհրաժեշտությամբ»2։
  Այդպիսով սահմանվեց ՀՀ-ում դրամավարկայինքաղաքականության  վերջնական  նպատակը,  այն  է`  գների  կայունության  ապահովումը, որը 2005 թ. տեղի ունեցած սահմանադրական փոփոխություններով բարձրացվեցմինչև սահմանադրական մակարդակ3։
 1 Կառուցվել է ԱՄՀ տվյալների բազայի հիման վրա, տե՛ս՝ http։
 //www.imf.org/։
 2 Տե՛ս «ՀՀ Կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքը, 1996 թ.։
 3 Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրություն, hոդված 83.3, կետ 1։
 Կարևոր  առաջընթաց  էր  նաև  այն,  որ  դրամավարկային  քաղաքականությունըայսուհետև պետք է իրականացվեր միմիայն անուղղակի գործիքների կիրառությամբ,մինչդեռ  առաջին  օրենքը  նախատեսում  էր  նաև  բավական  կոպիտ  ուղղակի  գործիքների  կիրառման  հնարավորություն,  որոնք  էին  վարկավորման  ծավալների,  տոկոսադրույքների  և  միջնորդավճարների  սահմանափակումները1։
   Վարկավորման  ծավալների նկատմամբ սահմանափակումներն իրագործվեցին՝ տոկոսադրույքների նվազագույն  չափը  360  %  սահմանելով։
   Չնայած  նաև  այս  գործիքների  շնորհիվ  հնարավորեղավ  զսպել  գնաճի  բարձր  տեմպերը,  դրանց  կիրառումը  չէր  կարող  անցավ  լինել2։
 Բաց  շուկայական  գործառնությունների  և  մշտական  հնարավորության  գործիքներիմիջոցով դրամավարկային քաղաքականության իրականացումը լուրջ քայլ էր Հայաստանում դրամավարկային քաղաքականության կայացման ճանապարհին3։
 ՀՀ ԿԲ վարչության 1996 թ. հուլիսի 19-ի «ՀՀ ԿԲ-ի արժութային քաղաքականության  սկզբունքների  մասին»  թիվ  122  որոշմամբ՝  դրամը  սահմանվեց,  որպես  ազատլողացող արժույթ։
  Հենց այդ պահից սկսած կարելի է համարել, որ Հայաստանում լիարժեքորեն  ներդրվեց  փողի  ագրեգատների  նպատակադրման  ռազմավարությունը4։
 1998-2006 թթ. տվյալ ռազմավարության ներքո Հայաստանում միջին գնաճը կազմեց2,4 % (տե՛ս գծ. 5)։
  Այսպիսով, կայացած դրամավարկային քաղաքականության շնորհիվ երկնիշ տնտեսական աճի հետ մեկտեղ կայուն գները ապահովեցին մակրոտնտեսական կայունություն և տնտեսական զարգացում։
 Գծապատկեր 5. Սպառողական գների ինդեքսը Հայաստանում (%) 1998-2006 թթ.5Դրամավարկային  քաղաքականության  իրականացման  ընթացքում  փողի  ագրեգատների  նպատակադրման  ռազմավարությունը  շարունակաբար  խնդիրներ  էր  հարուցում։
   Այս  ռազմավարության  առանցքն  այն  է,  որ  ԿԲ-ն  իր  գլխավոր  նպատակին`գների  կայունությանը  պետք  է  հասնի  մեկ  ճանապարհով`  նպատակադրելով  փողիագրեգատները և ապահովելով վերջիններիս ծրագրային ցուցանիշները։
  Սակայն, մի1 Տե՛ս «ՀՀ Կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքը, 1993 թ.։
 2 Տե՛ս «Բանկային գործ», գլխ. խմբ.` Բ. Ասատրյան, Երևան, 2004, էջ 160-161։
 3 Հայաստանում դրամավարկային քաղաքականության իրականացման համար կիրառվում է նաև պարտադիր պահուստավորման մեթոդը, որը, սակայն, ձևակերպված է ոչ թե որպես դրամավարկային քաղաքականության գործիք, այլ` տնտեսական նորմատիվ։
 4  Տե՛ս  «Հայաստանի  Հանրապետության  Կենտրոնական  բանկի  կանխատեսման  և  քաղաքականությանվերլուծության համակարգը», ՀՀ ԿԲ, 2010, էջ 9։
 5  Կառուցվել  է ԿԲ  վիճակագրական  տվյալների  բազայի  հիման  վրա,  տե՛ս՝  https։
 //www.cba.am/Storage/AM/downloads/stat_data_arm/6.CPI_monthly-armenian.xls։
 շարք գործոններով (փողի պահանջարկի տատանողական վարքագիծը, բարձր դոլարայնացման պայմաններում փողի զանգվածում տեղի ունեցող կառուցվածքային փոփոխությունները, գնաճի վրա ոչ մոնետար գործոնների ազդեցությունը` արտաքին շոկերը, և այլն1) պայմանավորված, փողի ագրեգատների ծրագրային ցուցանիշների ապահովումը  խիստ  դժվարանում  էր։
   Գլխավոր  գործոնը  փողի  պահանջարկի  տատանողականությունն  էր,  ինչը  պայմանավորված  էր  ՀՀ  բանկային  համակարգում  տեղիունեցող  կառուցվածքային  տեղաշարժերով,  վարկավորման  ծավալների  աճի  բարձրտեմպերով,  դրամի  արժևորմանը  զուգընթաց  դոլարայնացման  մակարդակի  նվազմամբ, ստացվող տրանսֆերտների աճի բարձր տեմպերով և այլն2։
  Արդյունքում փողիպահանջարկը  դառնում  էր  խիստ  տատանվող,  հետևաբար՝  նաև  դժվար  կանխատեսելի։
  Եվ քանի որ 1997 թ. սկսած ՀՀ Ազգային ժողովը ամեն տարի «Պետական բյուջեի  մասին»  օրենքի  4-րդ  հոդվածում  ամրագրում  էր  գնաճի  այն  մակարդակը,  որինԿԲ-ը  պետք  է  հասներ  դրամավարկային  քաղաքականության  իրականացման  արդյունքում,  ԿԲ-ն  անընդհատ  դիմում  էր  հայեցողականության`  նախապատվությունըտալով գնաճի ծրագրային մակարդակի ապահովմանը` ի հաշիվ փողի ագրեգատներինպատակային ցուցանիշների ապահովման։
  Արդյունքում առաջանում էր վերջիններիսհաճախ վերանայման անհրաժեշտություն ԿԲ կողմից, ինչն էապես ազդում էր իրականացվող դրամավարկային քաղաքականության նկատմամբ ֆինանսական համակարգի, տնտեսվարող սուբյեկտների և հասարակության վստահության վրա։
 Գծապատկեր 6. Փողի զանգվածի ծրագրային և փաստացի աճի տեմպերը տարեվերջինկատմամբ (%) 1997-2005 թթ.3Ինչպես  երևում  է  գծ.  6-ից,  փողի  զանգվածի  աճի  փաստացի  ցուցանիշները  մեծամասամբ դուրս էին գալիս ծրագրային ցուցանիշների սահմաններից։
  Մասնավորապես, 1997-2005 թթ. ընթացքում այդ ցուցանիշների միջև շեղումը կազմել է միջինում12,6%։
 Այսպիսով, փողի զանգվածը անհրաժեշտ կերպով չէր բավարարում դրամավարկային  քաղաքականության  միջանկյալ  նպատակի  երկու  կարևոր  չափանիշներին`վերջնական նպատակի հետ սերտ կապի առկայությանը և ԿԲ-ի կողմից լիարժեք կա1  Տե՛ս  «ՀՀ  Կենտրոնական  բանկի  կողմից  գնաճի  նպատակադրման  ռազմավարության  ընդունման  վերաբերյալ հայտարարություն». https։
 //www.cba.am/Storage/AM/downloads/kanon/1_gnach_haytarar.pdf։
 2  Տե՛ս  «ՀՀ  Կենտրոնական  բանկի  կողմից  գնաճի  նպատակադրման  ռազմավարության  ընդունման  հիմնավորում». https։
 //www.cba.am/Storage/AM/downloads/DVQ/npatakadrum%20hajeren.pdf։
 3  Տե՛ս  «Հայաստանի  Հանրապետության  Կենտրոնական  բանկի  կանխատեսման  և  քաղաքականությանվերլուծության համակարգը», ՀՀ ԿԲ, 2010, էջ 11։
 ռավարելիությանը։
  Նման պայմաններում առաջանում էր դրամավարկային քաղաքականության զարգացման օբյեկտիվ պահանջ։
 Չորրորդ  փուլ.  դրամավարկային  քաղաքականության  զարգացման  ժամանակաշրջան  (2006  թ.  մինչ  օրս)։
   Համակարգի  զարգացման  առումով  այլընտրանք  կարող  էին  ծառայել  կա՛մ  փոխարժեքի,  կա՛մ  գնաճի  նպատակադրման  ռազմավարությունները։
   Անցումը  փոխարժեքի  նպատակադրման  ռազմավարությանը  Հայաստանում աննպատակահարմար էր` պայմանավորված հետևյալ գործոններով1.•  Անկախ դրամավարկային քաղաքականության իրականացումը կդառնար անհնար, ինչը ՀՀ տնտեսությունը խոցելի կդարձներ արտաքին ցնցումների նկատմամբ։
 •  Այս ռազմավարության կարևոր առավելությունը գնաճային սպասումների չեզոքացումն է, ինչը ՀՀ պարագայում նշանակալի խնդիր չէ։
 •  Առկա չէ արդյունավետ ամրակցելի արժույթ։
  Որպես այդպիսին չի կարող ծառայել ԱՄՆ դոլարը, քանի որ ՀՀ հիմնական տնտեսական գործընկերներն են Ռուսաստանը և Եվրոպական Միությունը, իսկ եթե դոլարն սկսի արժևորվել ռուբլու կամ եվրոյի  նկատմամբ,  Հայաստանը  կհայտնվի  լուրջ  տնտեսական  դժվարությունների  մեջ`չկարողանալով  տալ  համարժեք  պատասխան։
   Դրամը  աննպատակահարմար  է  ամրակցել  նաև  ռուբլուն`  հաշվի  առնելով  ռուբլու  տատանողականությունը  (օրինակ`նավթի գների տատանման հետևանքով), ինչպես նաև Ռուսաստանում Հայաստանիցավելի բարձր գնաճային միջավայրի առկայությունը։
 •  Քանի որ դրամավարկային քաղաքականության մշակումն ու իրականացումըորոշվում է «անհնարին երրորդությամբ», որի համաձայն երկիրը կարող է ապահովելկապիտալի ազատ հոսքերից, գների և փոխարժեքի կայունությունից երկուսի համակցությունը  միայն,  ՀՀ  պարագայում  ընտրությունը  հանգում  է  գնաճ-փոխարժեք  երկընտրանքին։
  Պարզ է, որ կապիտալի հոսքերի սահմանափակումը կործանարար կլինիտնտեսության զարգացման տեսանկյունից և նույնիսկ պրակտիկորեն անհնար է իրականացնել  (օրինակ`  անհնար  է  պատկերացնել  արտերկրից  ստացվող  մասնավորտրանսֆերտների նկատմամբ հարկի սահմանումը)։
  Եվ քանի որ գների կայունությանզոհաբերումը  կլինի  անօրինական  և  նույնիսկ  հակասահմանադրական,  ուստի  այստեսանկյունից փոխարժեքը չի կարող օգտագործվել որպես դրամավարկային քաղաքականության ռազմավարության անվանական խարիսխ։
 Այսպիսով,  դրամավարկային  քաղաքականության  զարգացման  առումով  միակարդյունավետ լուծումը հանգում էր գնաճի նպատակադրման ռազմավարության անցմանը։
   Ստեղծված  պայմաններում  ՀՀ  ԿԲ-ը  հայտարարեց  2006  թ.  հունվարի  1-իցգնաճի նպատակադրման անցումային ռեժիմ ընդունելու մասին, որի վերջնարդյունքըպետք է լինի անցումը գնաճի լիարժեք նպատակադրման քաղաքականությանը։
 Տվյալ  ռազմավարության  ներքո,  որպես  դրամավարկային  քաղաքականությանմիջանկյալ նպատակ, հանդես է գալիս գնաճի կանխատեսված մակարդակը, որը կառավարվում  է  գործառնական  նպատակի`  կարճաժամկետ  տոկոսադրույքի  միջոցով։
 Բացի  այդ,  որպես  երկրորդական  գործառնական  նպատակ՝  դեռևս  պահպանվում  էփողի  բազան։
   Այսպիսով,  նոր  ռազմավարության  ներքո  դրամավարկային  քաղաքականությունն ուղղվում է գնաճի կանխատեսված և ծրագրային մակարդակների միջևշեղումների  վերացմանը։
   Որպես  դրամավարկային  քաղաքականության  հիմնականգործիք՝ սահմանվեց վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը, իսկ գնաճի ծրագրայինմակարդակ` 4±1,5 % միջակայքը (3 %` 2006 թ.)։
 Գնաճի նպատակադրման ռազմավարությանն անցումը դրամավարկային քաղաքականության զարգացման առումով  բարենպաստ ազդեցություն ունեցավ ՀՀ-ում մի1  Տե՛ս  «ՀՀ  Կենտրոնական  բանկի  կողմից  գնաճի  նպատակադրման  ռազմավարության  ընդունման  հիմնավորում». https։
 //www.cba.am/Storage/AM/downloads/DVQ/npatakadrum%20hajeren.pdf։
 շարք  ուղղություններով։
   Ի  տարբերություն  նախորդ  ռազմավարության,  որի  առանցքը  Մ.  Ֆրիդմանի  «Գնաճը  միշտ  և  ամենուր  դրամական  երևույթ  է»  սկզբունքն  էր,ապա  այժմ  դիտարկվում  է  գնաճը  պայմանավորող  գործոնների  լայն  շրջանակ,  լուծվում է  «ժամանակային անհամապատասխանության» խնդիրը,  ինչպես  նաև զգալիորեն  նվազում  են  գնաճային  սպասումները։
   Բացի  այդ,  անցումը  գնաճի  նպատակադրման  ռազմավարությանը  նպաստեց  դրամավարկային  քաղաքականության  վերաբերյալ  որոշումների  կայացման  նոր  ընթացակարգի  ներդրմանը,  վերլուծությունների  և  կանխատեսման  համակարգի  զգալի  կատարելագործմանը,  ԿԲ  հաշվետվելիության  և  թափանցիկության  մեծացմանը,  հրապարակայնության  մակարդակի  բարձրացմանը։
  Վերոնշյալ գործոնները մեծ դերակատարություն ունեն ԿԲ նկատմամբ հասարակության  վստահության  բարձրացման  գործում,  ինչը  դրամավարկային  քաղաքականության արդյունավետության կարևորագույն երաշխիքներից է։
 Գնաճի  նպատակադրման  ռազմավարության  անցումն  ու  դրա  իրականացումըՀայաստանում զերծ չէր նաև հիմնախնդիրներից։
  Գլխավոր հիմնախնդիրը ֆինանսական շուկայի թերզարգացածությունն է։
  Ոչ պակաս կարևոր են նաև փոխանցման մեխանիզմների  անկատարությունները,  հարկաբյուջետային  որոշ  գերակայության  առկայությունը,  գնաճի  ամբողջական  մոդելի  բացակայությունը,  ակտիվների  գների  անվերահսկելիությունը և այլն։
 Դրամավարկային  քաղաքականության  հետագա  զարգացումը  շարունակականգործընթաց  պետք  է  լինի։
   Այն  հատկապես  պետք  է  ուղղված  լինի  գնաճի  նպատակադրման  ռազմավարությանն  առնչվող  հիմնախնդիրների  լուծմանը,  ինչպես  նաևգնաճի  վրա  ոչ  մոնետար  գործոնների  ազդեցության  մակարդակի  կրճատմանը։
   Վերջինիս  իրականացումը  շատ  դեպքերում  դուրս  է  ԿԲ  լիազորությունների  շրջանակից,ինչը  նշանակում  է,  որ  գնաճի  արդյունավետ  կառավարման  համար  անհրաժեշտ  էնաև պետական այլ մարմինների գործուն մասնակցությունն այդ գործընթացին։
 Ժիրայր ՄխիթարյանԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ. ԾԱԳՈՒՄԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՄԵՐ ՕՐԵՐԸԲանալի բառեր` գնաճ, դրամավարկային քաղաքականություն, գնաճի նպատակադրում, փողի ագրեգատների նպատակադրում։

Վերլուծվել է ՀՀ-ում դրամավարկային քաղաքականության զարգացման փուլային ընթացքը։
  Այս տարի լրանում է Հայաստանում դրամավարկային քաղաքականության իրականացման  20-ամյակը։
  Շուկայական տնտեսությամբ այլ երկրների համեմատ 20 տարին այնքան էլ երկար  ժամանակ չէ, սակայն Հայաստանում այն բավական հարուստ և բովանդակ եղավ։
  Հայաստանին հաջողվեց ստեղծել կայացած դրամավարկային քաղաքականության համակարգ, որը վերջին  տարիներին  մտել  է  զարգացման  փուլ։
   Բացահայտվել  են  ՀՀ-ում  դրամավարկային  քաղաքականության փուլերը, դրանց առանձնահատկությունները, ձեռքբերումներն ու հիմնախնդիրները։
