Իրական  բյուրեղները  իդեալականից  տարբերվում  են  առաջին  հերթիննրանով,  որ  նրանցում  առկա  են  պինդ  նյութի  բյուրեղական  ցանցի  ատոմներիկանոնավոր դասավորության բազմաթիվ խախտումներ։
  Ցանցային այդ արատները կապված են  ինչպես բյուրեղների աճեցման տեխնիկական պայմանների,այնպես  էլ  հետագա  տեխնոլոգիական  գործընթացների  հետ։
   Սակայն  բյուրեղում կառուցվածքային արատներ կարող են առաջանալ նաև նրա վրա տարբերարտաքին  ազդեցությունների`  տաքացման,  պլաստիկ  դեֆորմացիայի,  իմպլանտացիայի,էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի ազդեցության ժամանակ։
 Ապացուցված է [1,2], որ բյուրեղական ցանցի մեջ շատ մեծ արագությամբ(էներգիայով)  ներթափանցած  իոնները  §վնասում¦  են  ցանցը՝  առաջացնելովցանցային արատներ։
 Հայտնի  է  [3,4],  որ  ռենտգենադիֆրակցիոն  մուարի  մեթոդը  բավականիննուրբ  և  ճշգրիտ  մեթոդ  է  գրեթե  կատարյալ  բյուրեղներում  առկա  կառուցվածքային  խախտումների  և  արտաքին  տարբեր  ներգործությունների  ենթարկվածկատարյալ  բյուրեղներում  առաջացած  կառուցվածքային  արատների  հետազոտման  համար։
   Այսպես,  աշխատանք  [5]–ում  ռենտգենյան  ինտերֆերաչափիօգնությամբ  փորձնականորեն  ցույց  է  տրված,  որ  իոնային  իմպլանտացիայիժամանակ  ճառագայթման  հոսքի  աստիճանաբար  մեծացումը  բերում  է  առաջնային  կետային  արատների  կուտակման,  մասնավորապես  դիսլոկացիաներիառաջացման։
   Աշխատանք  [6]–ում  երկպատիկ  ռենտգենյան  ինտերֆերաչափիօգնությամբ փորձնականորեն հետազոտվել են իոններով իմպլանտացված սիլիցիումի բյուրեղի (ինտերֆերաչափի բլոկի) մակերևութային շերտում առաջացած  լայնական  դեֆորմացիաները։
   Փորձի  արդյունքների  հիման  վրա  որոշվելեն  հարաբերական  դեֆորմացիաները  և  ինտեգրալային  լարումները՝  կախվածճառագայթման  դոզայից։
   Աշխատանք  [7]–ում  մշակվել  է  ռենտգենաինտերֆերաչափական հետազոտությունների մեթոդիկա սիլիցիումի բյուրեղների իոնային իմպլանտացիայի ենթարկված մակերևութային շերտերի նանոկառուցվածքի հետազոտության  համար,  ստացվել  են այդ  շերտերի  §փքվածության¦  գնահատման  առնչություններ։
   Աշխատանք  [8]–ում  հատուկ  կառուցվածք  ունեցողռենտգենյան  եռաբլոկ  ինտերֆերաչափի  օգնությամբ  որոշվել  են  բյուրեղի  (ինտերֆերաչափի բլոկի) մեջ իոնների իմպլանտացիայի հետևանքով առաջացածդեֆորմացիոն  դաշտերի  գնահատման  ժամանակ  մուարի  պատկերների  պարբերության  հաշվման  համար  օգտագործվող  արտահայտության  կիրառմանպայմանները։
  Աշխատանք [9]–ում ռենտգենյան եռաբլոկ ինտերֆերաչափի միջոցով նախ ցույց է տրված, որ բյուրեղական թիթեղի (ինտերֆերաչափի բլոկի)վրա  կիրառված  ջերմաստիճանային  գրադիենտը  կարող  է  առաջացնել  բյուրեղական  ցանցի  դիլատացիաներ  (միջհարթությունային  հեռավորություններիփոփոխություն),  այնուհետև  կապ  է  հաստատված  մուարի  պատկերի  պարբերության  և  ջերմաստիճանի  միջև։
   Աշխատանք  [10]–ում  ուսումնասիրված  էէլեկտրական  դաշտի  ազդեցությունը  բևեռային  բյուրեղների,  մասնավորապեսպյեզոէլեկտրիկների և սեգնետոէլեկտրիկների կառուցվածքի վրա։
  Աշխատանք11-ում  ռենտգենաինտերֆերաչափական  մեթոդով  ուսումնասիրվել  են  սիլիցիումի  կիսահաղորդչային  բյուրեղներում  արտաքին  հաստատուն  մագնիսական դաշտի ազդեցության տակ առաջացած կառուցվածքային խախտումները։
 Փորձերի ժամանակ հեղինակներն ստացել են ռենտգենյան տեղագրեր մագնիսական դաշտի ինդուկցիայի վեկտորի մոդուլի տարբեր արժեքների դեպքում ևցույց են տվել, որ ինտերֆերաչափի բլոկի վրա մագնիսական դաշտի ազդեցությունը  բերում  է  մուարի  շերտերի  պարբերության  փոփոխության,  այնուհետևփորձնական  տվյալների  օգնությամբ  հաշվել  հարաբերական  դեֆորմացիանմագնիսական ինդուկցիայի տարբեր արժեքների դեպքում, պարզել, որ ինդուկցիայի 1500 Գաուս արժեքի դեպքում Մուարի պատկերը անհետանում է։
   Ելնելով վերոհիշյալից՝ բյուրեղներում արտաքին տարբեր ազդեցությունների առաջացրած  կառուցվածքային  արատների  ռենտգենաինտերֆերաչափական  հետազոտությունն  ընդհանրապես,  իսկ  արտաքին  հաստատուն  մագնիսականդաշտերի  առաջացրած  լայնական  դեֆորմացիաների  ուսումնասիրությունըմասնավորապես հանդիսանում  է  պինդ մարմնի  ֆիզիկայի  արդի  խնդիրներիցմեկը,  ինչին էլ նվիրված է այս աշխատանքը։
 Քանի  որ  ռենտգենաինտերֆերաչափական  մեթոդը  ծայրաստիճան  զգայուն է կառուցվածքային խախտումների նկատմամբ և ունի մեծ լուծողունակություն,  ուստի  այս  աշխատանքում  մենք  նույնպես  կիրարկել  ենք  սիլիցիումիբյուրեղում արտաքին հաստատուն մագնիսական դաշտերի ազդեցության տակառաջացած կառուցվածքային արատների հետազոտման այդ մեթոդը։
 Աշխատանքում  բերված  են  սիլիցիումի  կիսահաղորդչային  բյուրեղներիվրա  հաստատուն  մագնիսական  դաշտերի  ազդեցությունների  ռենտգենադիֆրակցիոն  մուարի  մեթոդով  կատարված  տեսական  հետազոտությունների  արդյունքները,  որտեղ  բյուրեղների  դեֆորմացիոն  դաշտերի  տեսական  նկարագրության համար օգտագործվել է մեր կողմից առաջարկված նոր ռենտգենյանինտերֆերաչափ։
  Նպատակը իրականացվում է կրկնակի (մեկ ինտերֆերաչափը  կարող  է  աշխատել  որպես  երկու  ինտերֆերաչափեր`  համապատասխանաբար անդրադարձումներով)  ինտերֆերաչափերի  օգնությամբ(նկ.1), քանզի կիսահաղորդչային բյուրեղներում կառուցվածքային արատներիհետազոտությունն  այդպիսի  ինտերֆերաչափերով  հնարավորություն  կտաբյուրեղում դեֆորմացիոն դաշտերի ավելի ամբողջական պատկերի ստացմանհամար։
  Այդ նպատակով էլ աշխատանքում բերված է բյուրեղներում դեֆորմացիոն  դաշտերի  հետազոտությունների  տեսական  արդյունքները  կրկնակի  ինտերֆերաչափի (նկ.1) դեպքում։
  ևԱշխատանքում պարզաբանված են արտաքին հաստատուն մագնիսականդաշտի  ազդեցության  տակ  ռենտգենյան  ինտերֆերաչափի  բլոկ-բյուրեղումմիջհարթությունային  հեռավորության  փոփոխության  (դիլատացիա)  և  դիսլոկացիաների  շարժման  մեխանիզմները,  հետևաբար  և  Մուարի  պատկերի  փոփոխման  պատճառները,  ինչի  հիման  վրա  էլ  ընտրվել  է   -ից   -ի  անցումը-ն  ջերմային  ընդարձակման  գործակիցն  է,  T-ն  ջերմաստիճանը, (որտեղ -ն մագնիսական դաշտի ինդուկցիայի վեկտորի մոդուլն է), քանզի համանմանություն կա ջերմաստիճանային գրադիենտի և մագնիսական դաշտի`բյուրեղի  վրա  թողած  ազդեցությունների  միջև.  մագնիսական  դաշտը  բյուրեղում առաջացնում է այնպիսի լարված վիճակ, ինչ որ ջերմային ընդարձակմանժամանակ։
  Առաջին անգամ հաշվի է առնվել մագնիսական թափանցելիությանփոփոխությունը մագնիսական դաշտի և նրան ուղղահայաց ուղղություններով։
 Կապ  է  հաստատվել  վերջինիս,  մագնիսական  դաշտի  ինդուկցիայի  վեկտորիմոդուլի,  բյուրեղի  դեֆորմացիոն  դաշտի  հարաբերական  դեֆորմացիաների  ևինտեգրալային լարումների բաղադրիչների ու Մուարի պարբերության միջև։
 Հայտնի է  [12],  որ  իմպլանտացիայի  ժամանակ  բյուրեղում  առաջանում էլարված  վիճակ,  որի  ուսումնասիրությունը  կարելի  է  կատարել  ճիշտ  այնպես,ինչպես  ջերմային  ընդարձակման  դեպքում,  այսինքն՝  համանմանություն  կա`ջերմային  ընդարձակման  և  իմպլանտացիայի  ժամանակ  ծագած  լարումների022220  BB-ով, որտեղ -ն փոխարինել միջև։
   Նման    համանմանություն  առաջարկվել  է  Պրուսսինի  [13]  կողմից,  երբկատարվել  է  դիֆուզիոն  լեգերացման  ճանապարհով  բյուրեղում  առաջացածլարումների  ուսումնասիրություն։
   Այդպիսի  համանմանություն  անցկացնելուժամանակ նա -ն ճառագայթման դոզան է,-ն  ընդարձակման  ցանցային  գործակիցը։
   Նման  մոտեցմամբ  մենք  [6]  ստացել  ենք  հարաբերական  դեֆորմացիաների  և  լայնական  լարումների  բաղադրիչների  համար  հետևյալ  արտահայտությունները`    Նկ.1. Բյուրեղագիտական ուղղությունները ևճառագայթների ընթացքը կրկնակի եռաբլոկինտերֆերաչափումորտեղևՅույգի  մոդուլի  բաղադրիչներն  են,  իսկ  բացատրվում է ինտերֆերաչափի հատուկ կառուցվածքով։
  Այն պատրաստվածէ  այնպես,  որ  նրա  բլոկների  մեծ  մակերեսը  զուգահեռ  է և երկուհամարժեք փոխուղղահայաց բյուրեղագիտական ուղղություններին (նկ.1), և-ը Պուասոնի գործակիցներն են համապատասխանաբար  և  ուղղությունների  համար,-  բյուրեղի  (ինտերֆերաչափի  բլոկի)  հաստությունն  է,ենթադրվում  է,  որառաջանում,  այսինքն՝  գործ  ունենք ների հետ։
  ուղղությամբ  (բյուրեղի  հաստությամբ)  լարումներ  չեն հարթության  մեջ  առաջացած  լարումԱյս աշխատանքում սիլիցիումի միաբյուրեղից պատրաստված ռենտգենյան  ինտերֆերաչափի  բլոկում  հաստատուն  մագնիսական  դաշտի  ազդեցության տակ առաջացած  լարումների և հարաբերական դեֆորմացիայի որոշմանհամար  մենք  Պրուսսինի  [13]  համանմանության  փոխարեն,  որտեղ -ն  փոխարինվել է-ն փոխարինվելէգործակիցը  համաձայն  [14]-ի  արտահայտվում  է  հետևյալբանաձևով` -ով, կիրառել ենք նոր համանմանություն` -ով,  որտեղTDD  (1)    , 11120yxxxtD(2)    , 11120xyyytD)3(,111)1(20xyxxxxEt)4(,111)1(20yxyyyyEtyxEEExEyEyxEE011110xyxy0t0ZzxoyT  DT  ]011[որտեղ -ն մագնիսական թափանցելիությունն է,  և-ը հաստատուններ են,որոնք ենթակա են հաշվման ( համապատասխանաբար դաշտի և նրան ուղղահայաց ուղղություններով)։
 -ը արտահատում են-ի փոփոխությունը և Այնուհետև,  (1)  և  (2)-ի  մեջ-ի  փոխարեն  տեղադրելով և  հաշվիառնելով (5)-ը, կունենաք`իսկ ինտեգրալային լարումների համար`։
 Նկատի  ունենալով  [5],  որ,  որտեղ և -  համապատասխանաբար և  բյուրեղագիտական  ուղղու ևթյուններով  ցանցի  հաստատուններն  են մինչ  մագնիսական դաշտի  կիրառելը,-ը նույն հաստատուններն են ինտերֆերաչափի բյուրեղական բլոիսկկի  վրա  հաստատուն  մագնիսական  դաշտ  կիրառելուց  հետո,  -անդրադարձնող  հարթությունների  պարբերության  (տվյալ  ուղղությամբ  ցանցային-  զուգահեռ  (դիլատահաստատունի) բացարձակ  փոփոխությունն  է,  և ցիոն)  մուարի  շերտերի  պարբերություններն  են  համապատասխանաբարևանդրադարձումների ժամանակ, հետևաբար (6)-ից և (7)-ից կստանանք`։
   Քանի որ ինտերֆերաչափը երկպատիկ է և, ուստի երկու դեպքերի  համար  համապատասխանաբար  կունենանք ևհետևաբար (8)-ից և (9)-ից կունենանք` որտեղից                   (14)։
 Ինչպես երևում է (14)-ից դիլատացիոն մուարի պատկերի պարբերությունը հակադարձ համեմատական է մագնիսական դաշտի ինդուկցիայի վեկտորիմոդուլին։
 Արդյունքների վերլուծություն. Վերոհիշյալ տեսական դատողությունների իրավացիությունը հաստատելու համար նախ ներկայացնենք բյուրեղի վրա մագնիսական  դաշտի ազդեցության  մեխանիզմի  ֆիզիկական  բացատրությունը։
   Այսպես՝ մեր կողմից կատարված փորձերի արդյունքներից հետևում է, որ ինտերֆերաչափի  բլոկներից  մեկում  առկա  են  կառուցվածքային  խախտումներ(նկ.2ա), քանզի մուարի պատկերը իզոփուլային գծերի հանրույթ է և պայմանավորված է հենց այդ խախտումներով։
  Եթե ինտերֆերաչափի բլոկներից  մեկումառաջանում  է  որևէ  տեսակի  նոր  արատ  (օրինակ՝  դիսլոկացիա),  ապա  այդարատի շուրջն առաջացած մեխանիկական լարումների դաշտը կբերի անալիզատորի (3-րդ բլոկի) մուտքի մոտ վերադրվող  ալիքների  միջև  փուլերի  վերաբաշխման,  հետևաբար  և  Մուարի  պատկերի փոփոխության։
 ա) մինչև մագնիսական դաշտ կիրառելըբ) դաշտ կիրառելուց հետո                      ա)        Նկ.2        բ)  Նկ.2 Ռենտգենյան Մուարի սեկցիոն պատկերը Մյուս կողմից՝ հայտնի է 15,16, որդիսլոկացիայի  մերձակայքում  ատոմական հարթությունների շարժումը կարողէ  տեղի  ունենալ  կրիտիկական  դարսող(складывающее) լարումից փոքր լարմանազդեցության  տակ։
   Օրինակ՝  համարյակատարյալ  բյուրեղներում  (ինտերֆերաչափը  պատրաստված  է  հենց  այդպիսիմիաբյուրեղից)  առաձգականության  սահմանի  մեծությունը  կազմում  է  սահքիմոդուլի             մասը,  ուստի  մեր  կողմից  ինտերֆերաչափի  վրա  կիրառված արտաքին մագնիսական դաշտերը  (B=0,075Տլ-0,225Տլ) լրիվ բավարար են,որպեսզի  ազդելով  ատոմական  հարթությունների  վրա  առաջացնեն  միջհարթությունային  հեռավորությունների  փոփոխություն  (դիլատացիա)։
   Ավելին,հաստատվել է 17, որ արտաքին մագնիսական դաշտի ազդեցության տակ փոփոխվում  է  դիսլոկացիաների  համակարգի  վիճակը.  դիսլոկացիաները  շարժվում են սահքի հարթության երկայնքով։
  Այդպիսի փոքր տեղաշարժերի պատճառով առաջանում է լրացուցիչ հարաբերական դեֆորմացիա, ինչն էլ բերում էՄուարի պատկերի փոփոխության (նկ.2բ)։
 (12),1)(1011DxxdBbE(13)    ,1)(2022DyydBbE)()1(1011bBdxD)()1(2022bBdyDԱյժմ,  օգտվելով  վերոհիշյալ  տեսական  հաշվումներից,  կատարենք  որոշգնահատումներ։
   Այսպես՝  ընդունելով,  որ  մագնիսական  դաշտի  ինդուկցիայիվեկտորը  ուղղահայաց  է  անդրադարձնող  հարթություններին  (փորձերը  կատարվում են այդ դեպքի համար) և առանցքը զուգահեռ է բյուրեղագիտական  ուղղությանը,  իսկ-ը`-ին,  (տես  նկ.1),  ապա  համաձայն  [18]-ի  (սիլիցիումի համար)։
 Մյուս կողմից՝ եթե մագնիսական դաշտն ուղղահայաց է անդրադարձնողհարթությանը, ապա, իսկ այն դեպքում, երբ դաշտնուղղահայաց է-ին, ապա։
 Օգտվելով վերոհիշյալ փաստերից՝ գնահատենք պարամետրը անդրադարձնող հարթությունների  դեպքում։
   Ի  նկատի  ունենալով,  որ,  և  վերցնելով  B-ի  որևէ  կոնկրետ  արժեք  (ասենք,  օրինակ,),  իսկ  հարաբերական  դեֆորմացիայի  համար  փորձից  ստացվածորևէ  արժեք  (ասենք,  օրինակ, ),  (12)-ից  կհաշվենք -ը(վերը նշված տվյալների դեպքում ստացվում է`  )։
 Ունենալով-ը՝ կարելի է (12)-ի օգնությամբ հաշվել  հարաբերական դեֆորմացիայի համապատասխան բաղադրիչը` –ը ինդուկցիայի վեկտորի մոդուլի որևէ կոնկրետ արժեքի համար։
  Այսպես, օրինակ, եթե  (12)-ի մեջտեղադրենքիսկ  ինդուկցիայի  վեկտորի  մոդուլի  համար  վերցնենք –  ի  համար  վերևում  ստացված  արժեքը  ( ,  ապա  հարաբերական դեֆորմացիայի համար կստանանք։
  Համանման ձևով կարելի է գնահատել պարամետրը և տեսականորենհաշվել-  ը  B  ինդուկցիայի  համապատասխան  արժեքի  համար  (այսդեպքում  պետք  է  օգտվելցիոն պատկերներից)։
  հարթություններից  ստացված  ինտերֆերենԵզրահանգում. Գնահատման արդյունքները ցույց են տալիս, որ հարաբերական  դեֆորմացիայի  համար  ստացված  տեսական  և  փորձարարական  արդյունքները  բավականին  լավ  համընկնում  են,  ինչն  էլ  երաշխիք  է  ստեղծումվերը  ներկայացված  տեսական  հաշվումների  փորձարարական  հետազոտությունների համար։
  Ի դեպ, խնդրի փորձարարական հետազոտությունները շարունակվում են, և արդյունքները կհրապարակվեն ավարտից հետո։
 x011y110211/10689.1ÙÜyxEEE,262.0011x,0624.0110y,92013.19201291.101d00.200032.202d)011(x0zy)110(y0zx1b)011(ÙÐÝ/1047îÉ075.0B711015.4экxdd1bÙÐÝ/103257.261b1b1ddx1bÙÐÝ/103257.261bîÉ125.0B711037.4ddx2b2ddy)110(Այսպիսով, կարող ենք հաստատել, որ բյուրեղներում տարբեր արտաքինազդեցությունների  առաջացրած  կառուցվածքային  արատների  հետազոտությունը  ռենտգենաինտերֆերաչափական  մեթոդներով  խիստ  արդյունավետ  է։
 Այն հնարավորություն է տալիս արտաքին հաստատուն մագնիսական դաշտիազդեցությամբ  ոչ  բևեռային  բյուրեղներում  առաջացած  կառուցվածքային  արատների  դեֆորմացիոն  դաշտերի  մեխանիկական  լարումների  տեսական  հետազոտության համար և հիմք է ստեղծում լուծելու հակադարձ խնդիրը, այն է`ինտերֆերաչափի բյուրեղական բլոկում մեխանիկական լարումների դաշտերիվերականգնում  մուարի  պատկերների  վերծանման  օգնությամբ։
   Կիրառվածմագնիսական  դաշտի  ինդուկցիայի  փոփոխությունից  մուարի  պարբերությանփոփոխման  կախման  փաստը  կարելի  է  օգտագործել  ինտերֆերաչափի  բյուրեղական բլոկում մեխանիկական լարման փոփոխության հաշվման համար։
 Գ ր ա կ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն 3.  Иверенова  В.И.,  Ревкевич  Г.П.  Теория  рассеяния  рентгеновских  лучей.  М.։
   Изд-во14.  Стреттон Дж.А. //Теория электрамагнетизма. М.։
  Изд-во ГИТЛ. 1948. 539с.16.  Киттель Ч. Введение в физику твердого тела.-М.։
  Наука,1978.Տեղեկություններ հեղինակի մասինՀենրիկ Ռուբենի Դրմեյան - տ.գ.դ., պրոֆեսոր, ԳՊՄԻ, Ֆիզիկայի, տեխնոլոգիայի եւ նրանցդասավանդման մեթոդիկաների ամբիոնի վարիչ, e-mail։

Աշխատանքում  բերված  են  սիլիցիումի  կիսահաղորդչային  բյուրեղների  վրա  հաստատուն  մագնիսական  դաշտերի  ազդեցությունների  ռենտգենադիֆրակցիոն  մուարի  մեթոդով  կատարված  տեսական  հետազոտությունների  արդյունքները։
  Մշակվել է բյուրեղներում դեֆորմացիոն դաշտերի տեսական նկարագրության  նոր  ռենտգենաինտերֆերաչափական  մեթոդ։
   Որոշվել  են ինտերֆերաչափի  բլոկում  հաստատուն  մագնիսական  դաշտի  ազդեցության  տակ  առաջացած լարումներն ու հարաբերական դեֆորմացիաները։
