ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ ԳԱՂՏՆԻՔԻ ՌԵԺԻՄԻ ԽԱԽՏՄԱՆ ՀԱՄԱՐՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇ ՀԱՐՑԵՐԱռևտրային գաղտնիքի ռեժիմը տեղեկատվության գաղտնիության ռեժիմ է, որըթույլ է տալիս տեղեկությանն օրինաչափ տիրապետողին կամ իրավատիրոջն առկակամ հնարավոր հանգամանքներում ավելացնելու եկամուտները, խուսափելու չարդարացված  ծախսերից,  պահպանելու  դիրքն  ապրանքների,  աշխատանքների,  ծառայությունների շուկայում, կամ՝ ստանալու այլ առևտրային օգուտ։
  Երրորդ անձանց կողմից այս ռեժիմի խախտման պարագայում խախտողը ենթակա է քաղաքացիաիրավական  պատասխանատվության։
   Ելնելով  պաշտպանվող  օբյեկտի  առանձնահատկություններից` քննարկվող պատասխանատվությունն ունի որոշակի առանձնահատկություններ, որոնք կքննարկվեն ստորև։
 Առևտրային գաղտնիքի իրավատիրոջ իրավունքների պաշտպանությունը գործող օրենսդրության համաձայն իրականացվում է քաղաքացիական, աշխատանքային, վարչական և քրեական իրավունքի նորմերի հիման վրա։
  Պետք է նշել, որ քաղաքացիաիրավական  պատասխանատվությունը,  սակայն,  շատ  ավելի  «տարածուն»  է։
 Բանն այն է, որ առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության հրապարակմանհամար  հանցակազմի  տարրեր  պարունակող  արարք  կատարած  անձին  քրեականպատասխանատվության ենթարկելուց բացի չի բացառվում, միաժամանակ, քաղաքացիական  օրենսդրության  հիման  վրա  նշված  տեղեկատվության  իրավատիրոջվնասների փոխհատուցման հնարավորությունը։
  Քաղաքացիաիրավական պատասխանատվությունը  կարող  է  վրա  հասնել  կարգապահական,  վարչաիրավական  կամքրեական պատասխանատվության հետ միաժամանակ։
 Դիտարկենք  քաղաքացիական  իրավունքի  նորմերի  հիման  վրա  առևտրայինգաղտնիքի իրավատիրոջ իրավունքների պաշտպանության որոշ հիմնահարցեր։
 ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 141-րդ հոդվածի 3-րդ մասը սահմանում է, որառևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվությունը պաշտպանվում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով և այլ օրենքներով նախատեսված եղանակներով։
  ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 14-րդ հոդվածը սահմանում է իրավունքների պաշտպանությանքաղաքացիաիրավական ընդհանուր եղանակները։
  Սակայն չի կարելի չհամաձայնելԼ. Ա. Կրիկունի հետ այն առումով, որ նշված եղանակներից ոչ բոլորը կարող են կիրառելի լինել առևտրային գաղտնիքի պաշտպանության համար [1]։
   Տվյալ տեսակետըհիմնավորող գիտնականների շարքում կարելի է նշել նաև Գ. Օտնյուկովային, ով կարծում է, թե առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության քաղաքացիաիրավականպաշտպանությունը  կարող  է  իրականացվել  միայն  տեղեկատվության  նկատմամբիրավունքի ճանաչման և մինչև իրավունքի խախտումը եղած դրությունը վերականգնելու ճանապարհով, տեղեկատվության նկատմամբ իրավունքը խախտող կամ դրախախտման համար վտանգ ստեղծող գործողությունները կանխելով, պետական կամտեղական ինքնակառավարման մարմնի ակտն անվավեր ճանաչելով, վնասները հատուցելով,  պայմանագրով  նախատեսված  տուժանք  բռնագանձելով,  ով  խախտել  էպայմանագրի  կատարման  ընթացքում  հայտնի  դարձած  առևտրային  գաղտնիքըչհրապարակելու  պարտականությունը  (եթե  տուժանքը  նախատեսված  էր  պայմանագրով) [2]։
  Լ. Ա. Կրիկունը և Գ. Օտնյուկովան լիովին իրավաչափ են համարում, որքաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության բոլոր եղանակների` առևտրայինգաղտնիքի  իրավատիրոջ  իրավունքների  պաշտպանության  համար  կիրառությանանհնարինությունը կապված է տեղեկատվության` որպես քաղաքացիական իրավունքի օբյեկտի առանձնահատկությունների հետ։
  Անտարակույս, առևտրային գաղտնիքկազմող տեղեկատվության իրավատերն իր իրավունքների պաշտպանության համարչի կարող կիրառել այնպիսի եղանակներ, ինչպիսիք են իրավունքի ճանաչումը, վիճահարույց  գործարքն  անվավեր  ճանաչելը  կամ  դրա  անվավերության  հետևանքներիկիրառելը, առոչինչ գործարքի անվավերության հետևանքների կիրառումը, պարտականությունը  բնեղենով  կատարելուն  հարկադրելը  և  այլն։
   Միաժամանակ  հարկ  էընդգծել, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 14-րդ հոդվածով նախատեսված ցանկըսպառիչ  համարվել  չի  կարող։
   Առևտրային  գաղտնիք  կազմող  տեղեկատվությանիրավատիրոջ իրավունքների պաշտպանության համար կարող են կիրառվել օրենքովնախատեսված այլ միջոցներ։
  Առևտրային գաղտնիքի իրավատիրոջ իրավունքներիխախտման համար քաղաքացիաիրավական պատասխանատվությունն առաջին հերթին  ուղղված  է  առևտրային  գաղտնիք  կազմող  տեղեկատվության  իրավատիրոջվնասների հատուցմանը, որոնք նա կրել է տեղեկատվության հրապարակման կամչլիազորված անձանց կողմից օգտագործման արդյունքում։
 Ըստ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 141-րդ հոդվածի 4-րդ մասի՝ առևտրայինգաղտնիք  կազմող  տեղեկատվությունն  ապօրինի  եղանակներով  ստացած  անձինքպարտավոր  են  հատուցելու  պատճառված  վնասները։
   Նման  պարտականություն  էդրվում  նաև  քաղաքացիաիրավական  կամ  աշխատանքային  պայմանագրի  խախտմամբ ծառայողական, առևտրային կամ բանկային տեղեկատվություն հրապարակածև (կամ) օգտագործած պայմանադիր կողմերի վրա։
  Նույն օրենսգրքի 1165-րդ հոդվածը, սահմանելով չբացահայտված տեղեկատվության ապօրինի օգտագործման համար պատասխանատվության կանոնները, ամրագրում է.- Չբացահայտված տեղեկատվությունն ապօրինի հիմքերով ստացած, տարածածկամ  օգտագործած  անձը  պարտավոր  է  այդ  տեղեկատվության  օրինական  տիրոջըհատուցել դրա ապօրինի օգտագործմամբ պատճառված վնասները։
 -  Եթե  չբացահայտված  տեղեկատվությունն  ապօրինի  օգտագործող  անձն  այնստացել է տարածելու իրավունք չունեցող անձից, որի մասին չգիտեր և պարտավորչէր իմանալ (բարեխիղճ ձեռք բերող), ապա չբացահայտված տեղեկատվության օրինական տիրապետողն իրավունք ունի բարեխիղճ ձեռք բերողից պահանջել չբացահայտված  տեղեկատվության  օգտագործմամբ  պատճառված  վնասների  հատուցում՝սկսած այն պահից, երբ բարեխիղճ ձեռք բերողն իմացել է, որ դրա օգտագործումնապօրինի է։
 - Չբացահայտված տեղեկատվությանն օրինաչափ տիրապետող անձն իրավունքունի ապօրինի օգտագործողից պահանջել անհապաղ դադարեցնելու դրա օգտագործումը։
   Սակայն  դատարանը,  հաշվի  առնելով  չբացահայտված  տեղեկատվությանօգտագործման վրա բարեխիղճ ձեռքբերողի կատարած ծախսերը, կարող է դրա հետագա օգտագործումը թույլատրել հատուցելի ոչ բացառիկ լիցենզիայի պայմաններով։
 - Չբացահայտված տեղեկատվության բովանդակություն ունեցող տեղեկություններն ինքնուրույն և օրինաչափ ստացած անձն իրավունք ունի այդ տեղեկություններնօգտագործել` անկախ համապատասխան չբացահայտված տեղեկատվության տիրապետողի  իրավունքներից,  ու  վերջինիս  հանդեպ  պատասխանատվություն  չի  կրումդրա օգտագործման համար։
 Հիշյալ դրույթները իրենց իրավական ամրագրումն են գտել նաև «Տնտեսականմրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածում։
  Ինչպես գիտենք, օրենսդրությունը պատասխանատվություն է նախատեսում առևտրային գաղտնքի հրապարակման մեջ մեղավոր անձանց գործողությունների hամար, սակայն անձը կարող է լրիվ պատահականորեն կամ սխալմամբ ստանալ առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվություն։
 Այսպես, օրենսգրքի 1165-րդ հոդվածի 3-րդ մասը ներկայումս դատարանին իրավունք  է  վերապահում  չբացահայտված  տեղեկատվությունն  ապօրինի  օգտագործողբարեխիղճ  ձեռք  բերողին  թույլատրելու  հետագա  օգտագործումը՝  հաշվի  առնելովօգտագործման  վրա  կատարված  ծախսերը։
   Սակայն,  ըստ  ՀՀ  քաղաքացիականօրենսգրքի տասներորդ բաժնում փոփոխություններ կատարելու հայեցակարգի հեղինակների` ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում ամրագրված չէ չբացահայտված տեղեկատվությունը տնօրինողի իրավունքը, այն է՝ պահանջելու դադարեցնել չբացահայտված տեղեկատվության օգտագործումը նաև բարեխիղճ ձեռքբերողից։
  Միջազգայինփորձն այլ բան է հուշում, և իրավախախտի կատարած ծախսերն՝ անկախ չափից,էական պայման չէ հետագա օգտագործումը թույլատրելու համար, քանզի այն հնարավորություն է ստեղծում չարաշահումների համար։
  Առաջարկվում է համապատասխան փոփոխություններ կատարել նաև «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում։
  Մասնավորապես, օրենքի 16-րդ հոդվածով կարգավորվումէ չբացահայտված տեղեկատվության նկատմամբ անբարեխիղճ մրցակցության հետկապված  հարաբերությունները,  որոնք  համահունչ  չեն  Օրենսգրքի  կարգավորումներին [3]։
  Քանի որ առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվությունն իրավատիրոջհամար առևտրային արժեք է հենց անհայտ լինելու ուժով, իրավատիրոջ կողմից չթույլատրված  ցանկացած  մուտք  նրա  նկատմամբ,  առավել  ևս`  հրապարակումը  կամօգտագործումը, կարող են պատճառել էական վնասներ։
  Ինչպես նշում են մասնագետները, հրապարակված առևտրային գաղտնիքը կորսվում է մեկընդմիշտ։
  Այդ իսկպատճառով հարկ է ավելի շատ ուշադրություն դարձնել առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության հրապարակմամբ իրավատիրոջը պատճառված վնասներիհատուցման հարցին։
 Հեղինակների մի մասը կարծում է, որ առևտրային գաղտնիքի իրավատիրոջըպատճառված վնասները հատուցվում են միայն մեղքի առկայության դեպքում [4],այլ հեղինակներ նշում են այն մասին, որ օրենսդրության համաձայն մեղքը առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության ապօրինի օգտագործման կամ հրապարակման համար պատասխանատվության անհրաժեշտ պայման չէ [5]։
  Չնայած այդմասին ուղղակիորեն նշված չէ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1165-րդ հոդվածում,կարծում ենք, որ առանց մեղքի պատասխանատվության վրա հասնելը նախատեսվածէ  միայն  առևտրային  գաղտնիք  կազմող  տեղեկատվությունը  բացահայտած  այնաշխատակիցների համար, որի իրավատերը գործատուն է և նրա կոնտրագենտները։
 Ուստի,  անձի  գործողություններում  դիտավորությամբ  կամ  անզգուշությամբ  մեղքիբացակայության  պայմաններում  առևտրային  գաղտնիք  կազմող  տեղեկատվությանհրապարակման կամ ապօրինի օգտագործման համար պատասխանատվություն վրահասնել չի կարող։
  Նման եզրակացությունը բխում է նաև ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 417-րդ հոդվածի այն դրույթի վերլուծությունից, համաձայն որի` «պարտապանըպարտավորությունը չկատարելու և (կամ) անպատշաճ կատարելու համար պատասխանատու է մեղքի առկայության դեպքում, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքովկամ պայմանագրով»։
  Ի տարբերություն քրեաիրավական պատասխանատվության`ՀՀ  քաղաքացիական  օրենսգրքի  1165-րդ  հոդվածով  նախատեսված  քաղաքացիաիրավական պատասխանատվությունն, ըստ էության, ներառում է նաև անզգույշ գործողությունների  հետևանքով  առևտրային  գաղտնիքի  իրավատիրոջը  վնասներիպատճառումը։
 ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1165-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որչբացահայտված տեղեկատվությունն ապօրինի հիմքերով ստացած, տարածած կամօգտագործած  անձը  պարտավոր  է  այդ  տեղեկատվության  օրինական  տիրոջըհատուցել  դրա  ապօրինի  օգտագործմամբ  պատճառված  վնասները։
   «Տնտեսականմրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ ձեռնարկատիրական գործունեության ցանկացած գործողություն կամվարքագիծ,  որը  հանգեցնում  է  չբացահայտված  տեղեկատվության  ձեռքբերմանը,օգտագործմանը  կամ  բացահայտմանը`  առանց  դրա  օրինաչափ  տիրապետողիհամաձայնության  կամ  գործարար  շրջանառության  սովորույթներին  հակասող  ձևերով, համարվում է անբարեխիղճ մրցակցության գործողություն։
  Այստեղից կարելի էեզրակացնել,  որ  չբացահայտված  տեղեկատվության  իրավատերն  իրավունք  ունիվնասների  փոխհատուցում  պահանջելուչբացահայտված  տեղեկատվություննապօրինի հիմքերով - ստացած, - տարածած (բացահայտած),- օգտագործած անձից։
 Տվյալ  պարագայում  տեղեկատվություն  տարածած  «անձ»-ի  ներքո  կարող  են«կարգվել» տարբեր կատեգորիայի սուբյեկտներ։
  Մի դեպքում կարող են լինել աշխատանքային պայմանագիրը խախտած աշխատակիցներ, մյուս դեպքում` պայմանագիրը խախտած կոնտրագենտներ։
  Իսկ օրինակ պաշտոնատար անձինք, պետական իշխանության, տեղական ինքնակառավարման մարմինների պետական կամ համայնքային աշխատակիցները, որոնց առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվությունըհասանելի է դարձել իրենց կողմից ծառայողական պարտականությունների կատարման  կապակցությամբ,  կարող  են  լինել  առևտրային  գաղտնիք  կազմող  տեղեկատվության ինչպես տարածողներ, այնպես էլ՝ ապօրինի օգտագործողներ [6]։
 Այսպիսով,  քաղաքացիաիրավական  պատասխանատվությունը  վրա  է  հասնում առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության հրապարակման, ապօրինի օգտագործման կամ այն ապօրինի մեթոդներով ստանալու համար, և պայմանավորված է նրա իրավատիրոջը պատճառված վնասների հատուցմամբ։
 Առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության տարածման (ապօրինի եղանակներով ստացման, ապօրինի օգտագործման) հետևանքով կրած վնասների հատուցման հարցերի լուծումը հիմնականում տրվում է վնասների հատուցման` ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով նախատեսված կանոններով (17-րդ հոդված)։
  Այսպես`- Անձը, ում իրավունքը խախտվել է, կարող է պահանջել պատճառած վնասներիլրիվ հատուցում, եթե վնասների հատուցման ավելի պակաս չափ նախատեսված չէօրենքով կամ պայմանագրով։
 - Վնասներ են իրավունքը խախտված անձի ծախսերը, որ նա կատարել է կամպետք  է  կատարի  խախտված  իրավունքը  վերականգնելու  համար,  նրա  գույքի  կորուստը կամ վնասվածքը (իրական վնաս), չստացված եկամուտները, որոնք այդ անձըկստանար քաղաքացիական շրջանառության սովորական պայմաններում, եթե նրաիրավունքը չխախտվեր (բաց թողնված օգուտ), ինչպես նաև ոչ նյութական վնասը։
 -  Եթե  իրավունքը  խախտած  անձը  դրա  հետևանքով  ստացել  է  եկամուտներ,ապա անձը, ում իրավունքը խախտվել է, մյուս վնասների հետ միասին բաց թողնվածօգուտի հատուցման պահանջի իրավունք ունի` այդ եկամուտներից ոչ պակաս չափով։
 - Ոչ նյութական վնասը ենթակա է հատուցման միայն օրենքով նախատեսվածդեպքերում։
  Դատավարական տեսանկյունից առևտրային գաղտնիքի իրավատերը դատավարական  իրավունքի  կանոններով  պետք  է  հիմնավորի  նրանց  առկայությունն  ուիրական չափը։
  Միաժամանակ չի կարելի չհամաձայնել այն մտքի հետ, որ առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության հրապարակմամբ պատճառված վնասների չափը որոշելը դժվար է [7]։
  Հիմնվելով արտասահմանյան երկրների փորձի վրա`Է.  Սոլովևը,  օրինակ,  առաջարկում  է  առևտրային  գաղտնիք  կազմող  տեղեկատվության  ցանկի  կազմման  ժամանակ  նշել  տեղեկությունների  արժեքը`  դրամականհամարժեքով [8]։
  Նա գտնում է, որ չնայած նման գնահատականը բավականին սուբյեկտիվ է, դատարանը պատճառված վնասի չափը որոշելիս պետք է ելնի ոչ միայնծախսերից, որոնք արվել են նրա ստացման համար, այլև՝ նշված գումարից։
  Մ. Մասլեննիկովը տեղեկատվության հրապարակմամբ պատճառված վնասի չափի որոշմանխնդիրներից խուսափելու համար առաջարկում է տեղեկատվության հասանելիությունունեցող անձանց հետ կնքել ստացված տեղեկատվության չհրապարակման վերաբերյալ քաղաքացիաիրավական պայմանագրեր, որոնցով պատասխանատվությունկնախատեսվի տվյալ պարտականության չկատարման համար, այն է՝ տուգանքայինտուժանքի` ֆիքսված գումարի տեսքով։
  Այդ ժամանակ առևտրային գաղտնիք կազմողտեղեկատվության  իրավատերը  ՀՀ  քաղաքացիական  օրենսգրքի  369-րդ  հոդվածիուժով նրա հրապարակման դեպքում իրավունք կստանա մեղավոր անձից պահանջելու  պայմանագրով  նախատեսված  տուգանքային  տուժանք`  առանց  ապացուցելուիրեն պատճառված վնասի չափը [9]։
 Հարկ  է,  սակայն,  նշել  խնդրի  լուծման՝  Մ.  Մասլեննիկովի  առաջարկած  տարբերակի էական թերությունները։
  Այսպես`կիրառելիության սահմանափակ բնույթը` կապված պայմանագրային հարաբերությունների բացակայության հետ` ինչպես օրինական, այնպես էլ` ապօրինի մեթոդներով  առևտրային  գաղտնիք  կազմող  տեղեկատվության  հրապարակման,  օգտագործման կամ այն ստանալու համար, դատարանի իրավունքը` պակասեցնելու պայմանագրով նախատեսված տուժանքը` որպես պարտավորության հետևանքներին ակնհայտորեն անհամաչափ` ՀՀքաղաքացիական օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի համաձայն։
 Առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության հրապարակմամբ պատճառված վնասի չափի ապացուցման խնդրի լուծման տարաբնույթ մոտեցումներ վերլուծելով` կարծում ենք, որ առևտրային գաղտնիքի իրավատիրոջ կողմից տեղեկատվությունն  առևտրային  գաղտնիք  որակելիս  տեղեկատվության`  իրավատիրոջ  նշած  արժեքի մեջ վնասի հատուցման երաշխիքները (պայմանագրով նախատեսված տուժանքի գանձում) չեն տալիս ո´չ այս, ո´չ այն մեթոդը, միաժամանակ երկուսն էլ պարզապես հեշտացնում են պատճառված վնասի չափի ապացուցումը։
  Ընդ որում, առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության իրավատերը կարող է այս երկու մեթոդներն էլ միաժամանակ կիրառել։
 Անցում  կատարենք  առևտրային  գաղտնիքի  իրավատիրոջ  մոտ  վնասներիառաջացման պահի հարցին։
  Առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության հրապարակման  դեպքում  նման  պահի  որոշումը  բարդ  չէ.  վնասներն  առաջանում  ենտեղեկատվության հրապարակման պահին։
  Խնդիր է ծագում, երբ հարկ է լինում որոշելու  վնասների  ծագման  պահը՝  ապօրինի  եղանակներով  առևտրային  գաղտնիքնստանալու  դեպքում։
   Մ.  Էպշտեյնը  կարծում  է,  որ  վնասների  հատուցումը  նախատեսված է ՌԴ քաղաքացիական օրենսգրքի 139-րդ հոդվածով, այն է` պատասխանատվությունն առաջանում է միայն առևտրային գաղտնիքի կամ նոու-հաուի օգտագործման պարագայում, քանի որ ինքնին առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության ստացումը` անգամ ապօրինի մեթոդներով, իրավատիրոջ համար կորուստների չի հանգեցնում։
  Այսպիսով, հիմնական հակաօրինական գործողությունն առևտրային գաղտնիքի օգտագործումն է [10]։
  Համանման տեսակետ է արտահայտում նաևԷ. Պ. Գավրիլովը` հիմնավորելով նրանով, որ այն վնասները, որոնք պատճառել ենապօրինի եղանակներով առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվություն ստացածանձինք, հանգեցնում են առևտրային գաղտնիքի իրային կրիչի արժեքի կորստին, ևայդ  իրային  կրիչի  ապօրինի  տիրապետման  արդյունքում  առևտրային  գաղտնիքիիրավատիրոջ  այլ  գույքին  պատճառված  վնասի  [11]։
   Ներկայացված  տեսակետինդժվար է համաձայնել, քանզի, կապված տեղեկատվության առանձնահատկությունների հետ, հնարավոր չէ հետևել, թե արդյոք ապօրինի եղանակներով տեղեկատվությունը  ստացած  անձն  է  այն  օգտագործել,  թե  ոչ։
   Բացի  այդ,  առևտրային  գաղտնիքկազմող  տեղեկատվության  իրավատերը  զրկվում  է  այն  եկամուտներից,  որն  ինքըկստանար,  եթե  անձը  տվյալ  տեղեկատվությունն  իրենից  ձեռք  բերեր։
   Առավելհիմնավոր է թվում Ա. Պ. Սերգեևի և Լ. Ա. Կրիկունի արտահայտած տեսակետը, ըստորի, տեղեկատվության ապօրինի օգտագործումը, հետևաբար և ապօրինի եղանակներով ձեռքբերած տեղեկատվությունից ստացած եկամուտները, պատճառված վնասի չափի հիմնավորման դեպքում միայն հեշտացնում են խախտված իրավունքի իրավատիրոջ խնդիրը, քանի որ այս դեպքում տեղեկատվության իրավատերը իրավունքունի այլ վնասների հետ պահանջելու նաև բաց թողնված օգուտը` ոչ պակաս չափով,քան այդ շահույթը [12]։
  Այդպիսով, եթե անգամ ապօրինի մեթոդներով առևտրայինգաղտնիք կազմող տեղեկատվություն ստացած անձը չի օգտագործել այն, այնուամենայնիվ, նման տեղեկատվության իրավատիրոջն արդեն իսկ վնաս է պատճառվել այնչափով,  որչափ  փոխհատուցում  նա  կարող  էր  ստանալ  նման  տեղեկատվությունըպայմանագրի հիման վրա փոխանցելու պարագայում։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[3] Հայեցակարգ ՔՕ տասներորդ բաժնում փոփոխություններ կատարելու, URL։
 http։
 //www.moj.am/storage/files/legal_acts/legal_acts_1656450483731_tasnerord.pdf։
 Коммерческая  тайна  в  предпринимательской  деятельности։
   сравнительно-правовое[6] Հայրապետյան Ա., «Առևտրային գաղտնիքի կապակցությամբ առաջացող հարաբերությունների սուբյեկտային կազմի յուրահատկությունները», «Օրինականություն»,№ 91, 2016, էջ 48-57, URL։
  http։
 //www.prosecutor.am/myfiles/files/magazine/91.pdf։
 Հայրապետյան ԱրուսԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ ԳԱՂՏՆԻՔԻ ՌԵԺԻՄԻ ԽԱԽՏՄԱՆ ՀԱՄԱՐՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇ ՀԱՐՑԵՐԲանալի բառեր` առևտրային գաղտնիք, նոու-հաու, պատասխանատվություն,պաշտպանություն, տեղեկատվություն, տեղեկություն, քաղաքացիական օրենսգիրք,մեղք։

Հոդվածում  ուսումնասիրվում  են  առևտրային  գաղտնիքի  ռեժիմի  խախտման  համար պատասխանատվության հետ կապված որոշ հարցեր, ի մասնավորի` տեսական  խնդիրները,  օրենսդրական  կարգավորման  բացերն  ու  առկա  հակասությունները։
   Ըստ  հեղինակի`  քաղաքացիաիրավական  պատասխանատվությունը  վրա  է  հասնում առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության հրապարակման, ապօրինի օգտագործման կամ այն ապօրինի մեթոդներով ստանալու համար, և պայմանավորված է նրա իրավատիրոջը պատճառված վնասների հատուցմամբ։
