Genocideեղասպանությունը, նրա ուղղակի կամ անուղղակի գեղարվեստական ​​արձագանքները միշտ առկա են ոչ միայն ժամանակակից հայ գրականության մեջ, որոնք բերում են իրենց հատուկ տեղական նյութական և իմաստային գեղարվեստական ​​առանձնահատկությունները, այլև նկատելի կշիռ են ձեռք բերում համաշխարհային գրականության մեջ, անմիջականորեն կապված մարդկային խնդիրների հետ, դառնալով հատուկ արտահայտություն: Նրանք գտնում են բազմաթիվ փիլիսոփայական հարցեր, մասնավորապես մարդկության ճգնաժամը, դրա սպառումը արդեն 20-րդ դարի սկզբին:   Եթե ​​հանցագործությունը չի գտնում իր արդար հատուցումը, այն դառնում է շարունակական և շարունակական, այդ պատճառով այդ անցյալը հանկարծակի հայտնվում է մեր ներկայում, մենք հանկարծ հայտնվում ենք նույն գորդյան խնդիրների հանգույցում, ինչ դարասկզբին ՝ ամբողջ ստորջրյա այսբերգի մի մասը »կրկին օգտագործվում է: , որը սկզբում անտեսվեց կամ մոռացվեց: Ընդհանրապես, արվեստի յուրաքանչյուր պատերազմ թողնում է բռնի մահվան, ցածրորակ չարիքի և դաժանության իր կայուն ուղեծիրը (հատկապես ժողովրդի առավել անօգնական հատվածի ՝ ծերերի, կանանց և երեխաների համար) և մարդկության անսպառ դրսևորումներով, այդ իսկ պատճառով: հայկական ողբերգության արտացոլումներն անվերջ են և գեղարվեստորեն միանշանակ: ,   Առաջին ռուսական հեղափոխության ժամանակ, դեռ 1906-ին, Հովհ. Թումանյանը գրում է Ֆիլին: Վարդազարյան. «Իսկապես, այդքան տգեղ, այդքան ագահ, այնքան անարդար, հրեշավոր կռիվը, ինչ էլ լինի թուրքահայը, դժվար թե տեղի ունենա:  Գուցե նախապատմական ժամանակներում, երբ մարդիկ իրար էին ուտում »/ 1,15 /:  Փոխվող և հեռացող ժամանակները բարոյական նոր խնդիրներ են առաջ բերում, ընթերցողի տեղեկացվածությունն աճում է, գրական շուկան այսօր հարստանում է տարբեր գրողների գործերով, որոնք խոսուն ապացույց են այն բանի, որ հայերի ապրած մեծ ողբերգությունները վերջ չեն տալիս կամ տեղայնանում:  Մեր աշխատանքում մենք ներկայացրել ենք հիմնականում վերջերս լույս տեսած արտասահմանյան գրականության մի քանի նմուշներ, որոնք վերաբերում էին Մեծ Եղեռնին ՝ ճշմարտության համապարփակ բացահայտման և մարդասիրական հարցերի խորացման նպատակով:  Այս բոլոր աշխատանքների առանցքում հանկարծակի անօթեւան մնացած մի ամբողջ ժողովրդի և անհատի ճակատագիրն է, միջազգային դիվանագիտության անժամանակ ամենաթողությունը, որը վաղ թե ուշ կբացահայտվի մարդկության համար, ինչպես վկայում է իսպանացի գրող Գոնսալո Գուարչը իր «Սպիտակ լեռ «  Այս վեպերի մեծ մասը հիմնված է փաստերի, փաստաթղթերի վրա (Գուարչ, Այլիսլի, Վոնեգուտ, Յալչին և այլն), շատ հաճախ, ինչպես Գուարչում, այն հիշեցնում է գեղարվեստական-վավերագրական հիմքի վրա գրական մոնտաժ և երբեմն վեր է գալիս մերկ փաստից: , դառնում է ամբողջ պատմական ժամանակաշրջանի ընդհանրացումը `պայմանավորված ժամանակակից կյանքի ձևով և պատմական իմաստուն հեռավորությունից, բայց դեռ չի հաջողվում ձեռք բերել ծանրակշիռ գեղարվեստական ​​արժեք: Նույն մեծ ազնիվ մտքերն ու հույզերը ծնվում են աշխարհի մեծ գրողների մեջ` անխուսափելիորեն ստեղծելով նրանց մարդկային մեծ ընտանիքի արյունակիցները:  Կցանկանայինք առանձնացնել ռուս մեծ գրող Սերգեյ Գորոդեցկու վաստակը, ով մեր ցավը առաջինն էր, հայկական հարցի տարբեր փուլերում կշռեց եվրոպական «մարդասիրական» դիվանագիտության չարագուշակ սանդղակը:  Նա առաջին Հովհ. Թումանյանի հետ միասին նա նկատեց հայկական խնդրի համընդհանուրությունը, որի մասին ավելի ուշ կգրեր փորձագետ Դեմիրճյանը:  «Իմ հայ եղբայրները» պոեմում Գորոդեցկին գրել է. «Այնքան շատ բան կա քեզ սիրելու համար» / 2, 41 /:   1916-ի գարնանը Թիֆլիսում (Վրաստան) «Ռուսական խոսքի» թղթակից Գորոդեցկին, որը պատրաստվում էր մեկնել Վան տեղական նահանգապետության տակ, սկզբում պարզապես հավատաց, որ «դա պատերազմ է ռուս ժողովրդի կյանքի և պատվի համար»: (2,270):  Բեղմնավոր հանդիպում Հովհ. Այսուհետ, Թումանյանի հետ, դա դառնում է նրա ամբողջ կյանքի շրջադարձային պահը: Նա իր երիտասարդ ընկերոջը հրաժեշտ տալիս հորդորում է ձեզ հոգ տանել երեխաների մասին, ավելացնում է նա: «Մի մոռացեք քուրդ երեխաներին:  Դրանք նույնքան անիրական են, որքան մերը »/ 2, 281 /:   Տեսածի ու լսածի արձագանքը դառնում է ոչ միայն ռուս գրողի 10-ականներին: բանաստեղծություններ և հոդվածներ և այլն: Նա մտադիր է գրել «Արքելյան վիշապը» (հետագայում `« Շամիրամի այգիներ ») էպոսից, որը 1928 թվին լույս է տեսել միայն« Պայծառ կարմիր փոթորիկ »վեպը:   Գրողն անդրադարձել է «Շամիրամի այգիներ» վեպին իր կենդանության օրոք, և ստեղծագործության վերջին ամբողջական տարբերակը տպագրվել է 1970 թվականին: Այն հայտնաբերել և հրատարակել է Իրմա Սաֆրազբեկյանը նախ «Գրական Հայաստան» ամսագրում, ապա միայն վերջերս `2010 թվականին: , «Վերջին ճիչը» գրքում:  Այս զարմանալիորեն ժամանակակից ստեղծագործությունն առանձնանում է ոչ միայն կյանքի բանաստեղծական ընկալումներով, չնայած այն ամենի, ինչի մասին նա պետք է խոսի, ծայրահեղ հուզական հագեցվածությամբ, մենախոսությամբ, այլև հարուստ ենթատեքստային մեկնաբանությամբ, ինչը հանգեցնում է համընդհանուր արժեքների, գաղափարի պաշտպանության անհրաժեշտությանը: եղբայրության  Եղիշե Չարենցը և Սերգեյ Գորոդեցկին բաժանվել են ընդամենը 13 տարի, բայց տեղի ունեցածի ընկալումներն ու գնահատականները թույլ են տալիս ուշագրավ զուգահեռներ գտնել Չարենցի «Դանթեական առասպելի» և «Շամիրամի այգիների» միջև: Երկու նկարիչներն էլ սիրում էին այդ երկիրը, որն արդեն «բնակեցված էր» մեռելներով, բայց «լի էր հեքիաթներով ու չխանգարված գեղեցկություններով»:  Անդառնալի կորուստների զգացումը չի հետաձգվի: Իր առաջին վերադարձից հետո լույս տեսած «Քանդված դրախտը» (1916) հոդվածում Գորոդեցկին կգրի. «Սարսափելի է այն տառապանքների հիշողությունը, որոնք մարդն է պատճառում մարդուն:  Եվ ոչ պատերազմի մեջ:  Պատերազմում տառապելը սարսափելի չէ:  Անտանելի է, երբ մտածում ես, որ հարյուր հազարավոր խաղաղ, անպաշտպան մարդիկ դաժանորեն խոշտանգվել են անասելի մարդկանց կողմից ՝ մարմնի և հոգու նուրբ հարվածներով: Massacreարդի և ավերածության վայրում գտնվելու զգացողությունը ոչ մի բանի հետ չի կարող համեմատվել, բացի վշտի և ցավի ուժից: ,  Անուղղելի չարիք, անջնջելի խայտառակություն, անօգնական զայրույթ մարդկային հոգուն հասցված վիրավորանքի համար: Սրանք առաջին զգացմունքներն են, որոնք առաջացնում է Թուրքիան »/ 2.52 /:  Հուլիսի 18-ին, ռուսական զորքերի հերթական նահանջով, ավարտվում է վանի ջարդարարությունը:  Սխալ չի լինի ասել, որ Գորոդեցկին առաջին գրողն էր, ով ընդվզեց մեծ տերությունների, մասնավորապես ռուսական դիվանագիտության անարդար վարքի դեմ: դեպի բրիտանական երը Առանձին դրամայում գրված էջերը, որոնք պատմում են ցարիզմի երկկողմանի քաղաքականության մասին: Ռուսական հրամանատարությունը զենք էր բաժանել թշնամի քրդերին ՝ իր դաշնակից հայերին բնաջնջելու համար:  Մարդասեր գրողը խորանում է ցեղասպանությանը հաջորդած հոգեբանական խնդիրների մեջ: «Հոգնածությունն ու վիշտը նրանցից դուրս էին վանել իրենց ամբողջ ուժն ու ամենազորությունը:  Նրանք (վերապրածները) կորել էին կենդանի մահացածների մեջ:  Նրանք հիմա ոչինչ չգիտեին, չէին կարող, չէին ուզում »/ 2,458 /:   Անմարդկային տառապանքներից հետո հայերը հայտնվեցին «անմահության հորձանուտում», արմատախիլ արված, «լինելուց»: Քսաներորդ դարի երկրորդ կեսին աշխարհի մի շարք երկրներում ստեղծվեց ցեղասպանության նոր ճյուղ, որի անմիջական հետևանքներից մեկը Հայոց ցեղասպանության նկատմամբ օտար գրականության հանդեպ հետաքրքրության աճն էր:   Մյուս կողմից, առայժմ մեծ տերությունները պետք է «հիշեն» Հայկական հարցը, որպեսզի լուծեն իրենց խնդիրները, ինչպես դա եղավ 1987-ի հունիսին, որպեսզի արգելափակեն Թուրքիայի մուտքը Եվրոպայի խորհուրդ:  Վերջին երկու տասնամյակները հայերեն են թարգմանել ամերիկացի Քուրթ Կուրտ Վոնեգուտը, իսպանացիներ Մարիա Անգլադան, Գոնսալո Գուարչը, Խոսե Գուրիարանը, գերմանացի հրեա Էրիխ Հիլզենրատը, թուրք Քեմալ Յալչ ը n, Օրհան Փամուկը ՝ ադրբեջանցի Աքրամ Այլիսարի երազանքը: գործ Այլոց աշխատանքները:     Այդ ստեղծագործություններում, որպես կանոն, հայերի հետ կատարվածը դիտվում է որպես անձի անկառավարելի ընթացքի արտահայտումներից մեկը, որն անընդհատ «հարստանում» է իր բարոյալքման և նահանջի նոր փաստերով:   Այստեղից էլ գալիս են այնպիսի ստեղծագործությունների համընդհանուր արժեքը, որոնք լավ գիտակցում են համաշխարհային գրողները:  Անհատի, սոցիալական խմբի գոյությունը վտանգված է, քանի որ իրական կյանքը հեռանում է մարդասիրական իդեալներից, բացահայտորեն խրախուսվում է բռնությունը, դաժանությունը, և սպառնում է զոմբի դառնալու աղետը, որն արտահայտվում է նրա աչքերի դատարկության մեջ, ամեն ինչի նկատմամբ կատարյալ անտարբերության մեջ:  Թուրք գրող Օրհան Փամուկը փորձում է քննել այս իրողությունը մարդու և մարդկության արժեքային համակարգում ՝ անելով դա աննկատելի, առանց սուր շեշտադրումների, բայց մի պահ չմոռանալով, որ Կարսի կորցրած գեղեցկությունը «աղքատ և խունացած», «չափավոր կարիքի միջավայր» և բարեկեցությունը հիմնականում պայմանավորված էին հայերով: ներկայությամբ.   Հեռացման «աննկատելի» դիտողություն: «Մարդիկ կային, ովքեր այստեղ ապրում էին հայկական պետության ժամանակներից, նրանց 1000 տարի առաջ կառուցած վանքերից մի քանիսը դեռ կանգնած են իրենց ողջ փառքով» (3,27):   Այսպիսով, վեպի էջերում հայկական թեման շարունակում է անցնել ՝ «ուրվականների պես միայնակ, լքված և անմարդաբնակ հին տների», հայ դարբինների «Անի ուրվական քաղաք» վարպետության համր վկաների տեսքով:   Եվ ամբոխից մեկը հարց է տալիս ադրբեջանցի լրագրողին: «Ո՞ւր են Կարսի ու Անատոլիայի միլիոնավոր հայերը»: (3,264):  Գրողի ուշադրության կենտրոնում են կամայականությունները, իր հայրենակիցների ֆանատիզմն ու հետամնացությունը:  Դա են վկայում վեպի բնագետները, որոնցից մեկը, հղում անելով Բրաունինգին, հայտարարեց. «Մեր ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացած է տիեզերքի վտանգավոր ծայրահեղությունների վրա»:  Կենցաղային թվացյալ աննշան գործը կարող է այստեղ կյանքի ու մահվան իմաստ ստանալ:   Նախկին քաղաքապետը սպանվեց, քանի որ ապօրինի կառուցված պատշգամբը փլուզվեց:  Հատկանշական է, որ վեպի կենտրոնական հերոս Քերիմը պարզապես Canանն է, 12 տարի շարունակ քաղաքական աքսոր է եղել Գերմանիայում, կամ երբևէ չի զբաղվել քաղաքականությամբ:   Քաղաք ժամանող բոլորը պարտավոր են ոստիկանության բաժանմունք ներկայացնել ըստ 1940-ի: Քաղաքային լրատվամիջոցների 90% -ը տրամադրել են նահանգապետը և անվտանգության վարչությունը `հաղորդելով դեռ չկատարված միջադեպերի մասին:  Սարսափելին այն է, որ քաղաքում տեղի ունեցած սպանություններն ու ինքնասպանությունները ոչ ոքի չեն զարմացնում. դրանք տեղի են ունենում առանց ակնհայտ պատճառի, կարծես ինքնին հասկանալի երևույթներ, որոնք մտել են առօրյա կյանք և դարձել առօրյա կյանքի բաղկացուցիչ մասը:   Նրա որոշ բանաստեղծություններ մեկնաբանվել են որպես «Տեղ, որտեղ Ալլահ չկա»:  Կարսը ընդհանրացնում է երկրի շատ քաղաքների դժբախտ, հուսալքված, ձախողված, հուսահատ մարդկանց, որոնց դեմքերը պարտության հավերժական կնիքն են: Վեպում ինչ-որ տեղ խաղարկվում է Մարկեսի էպիկական-քաղաքական սցենարը, որն, ի դեպ, գեղարվեստական ​​հետևանքներ ունեցավ աշխարհի տարբեր գրականություններում ՝ ապացուցելով ալոգիզմը, հակաժողովրդական բովանդակությունը, «թատերական հեղափոխությունները», որոնք բնորոշ են պետական ​​կառավարման համակարգերին:  Գրողը համոզված է. «Մեր ողորմելի կյանքը դեր չունի մարդկության պատմության մեջ:  … Մենք կմնանք աննշան խմբի անդամներ ՝ խեղդվելով նրանց մանր, անիմաստ վեճերի մեջ, կծելով միմյանց կոկորդները, թե ինչ են քաշելու կանայք իրենց գլխին: Theանապարհները կբացվեն, «թատերական հեղափոխությունը» կավարտվի »/ 3, 272 /: Չեխովի, Շուկշինի, Այթմատովի և Մարկեսի ստեղծագործությունների թարգմանիչը Աքրամ Այլիսլին էր, որի «Քարե երազներ» վեպի հիմքում 1988-90թթ. Այն վերաբերում է հայ-ադրբեջանական «համակեցությանը», Սումգայիթում և Բաքվում հայկական ջարդերին ՝ ավելացնելով անցյալ դարի սկզբին Նախիջևանի հայերի ջարդերի խոր արմատները:  Վեպը ռուսերեն բնագրից վարպետորեն թարգմանել է Արտակ Վարդանյանը:  Բրիտանական «Անկախ» թերթին տված հարցազրույցում գրողն ասել է, որ իր գիրքը «հաշտեցման» մասին է:  Մեկ այլ հարցազրույցում գրողն ասում է, որ տարիներ առաջ գրված այս գիրքը հրատարակելու որոշումը պայմանավորված էր Ռամիլ Սաֆարովի հետ կապված միջադեպով, այնքան բնորոշ երկու հարևան ժողովուրդների տասնամյակների հարաբերություններին:   «Երբ ես տեսա հայերի և ադրբեջանցիների խենթ արձագանքը և կանխամտածված և կանխամտածված խելագարությունը, որոշեցի տպագրել իմ վեպը», - գրում է նա / 4,5 /:   Կարծում ենք, որ վեպը մեր օրերի լուրջ, անկողմնակալ և համարձակ գործերից մեկն է ՝ նվիրված հայրենակիցների ՝ Ագուլիսի հայերի «հիշողությանը անդառնալի ցավ թողած» հայրենակիցների հիշատակին:  Գրողի միկրոկոսմոսը Ագուլիսն է, որը «բռնությամբ կրոնափոխ է եղել և վտարվել Հայաստանից»:   Կատարված սարսափելի հանցագործություններից ավելի քան երկու տասնամյակ անց, գրողը զղջում է, «կարծես աստվածաշնչյան իմաստությանը հետևելով ՝ ճշմարտության խոստովանությունն իրեն ազատագրում է» (4: 8-9):  Վեպի բոլոր հերոսները իրենց տեսակով դժգոհ են ՝ դահիճներից մինչև զոհեր:  Անեծքի և դժբախտության խարանը ընդմիշտ դրոշմված է մարդկանց և նրանց սերունդների հոգիների ճակատին, ովքեր առաջնորդվել են կույր ատելությամբ և մոլեռանդությամբ, ոտնահարել են համակեցության և կրոնական հանդուրժողականության դարավոր համընդհանուր օրենքները:   Հեղինակի խոսքով ՝ Դոն Կիխոտի և Սանչո Պանցայի պատմության մեջ ամենատխուր էջը հիշեցնում է Սադայ Սադըղլին, որին դաժանորեն ծեծել են ՝ պաշտպանելով հայ ծերունու գլխատված դիակը և տեղափոխել հիվանդանոց: Հսկա քաղաքում յուրաքանչյուր հայ խոշտանգումների ու սպանության ժամանակ կարծես նրանց խոշտանգում էին ու սպանում:  Թույլատրելիության և հանցագործության այս մթնոլորտում «ցանկացած մարդ կարող է հեշտությամբ սրբվել երկրի երեսից, եթե նրա հետեւում ոչ ոք կանգնած չէ» / 4, 30 /:  Unfortunatelyավոք, մարդ արարածը հեշտությամբ հարմարվում է իր շուրջը տիրող մթնոլորտին, բայց Մոսկվայից վերադարձած բժիշկին հաջողվեց 3 տարվա ընթացքում փոխել իր վերաբերմունքը «կրոնի, հայրենիքի, ինքը ՝ մարգարեի» նկատմամբ, ինչը նրա անձնական ողբերգությունն էր առաջացրել:  Բնորոշ է, որ Այլիսլին ընդհանրապես տեսնում է մարդու անկումը: Մարդիկ ՝ հայեր կամ ադրբեջանցիներ, շրջում են այլ մոլեռանդ բազմությունների, նախիրների հետ միասին: «Եվ խոսելու, բղավելու, փառաբանելու լիակատար իրավունքը տրված էր միայն այդ բազմությանը:   Տարօրինակ էր, որ այս արարածների արտասանած բառերի քանակը հավասար էր բառերի քանակին, որոնք հավանաբար օգտագործվել են հնիների կողմից որսի ժամանակ »(4: 63-64):  Գիտակցությունը կորցնելուց ի վեր դերասան Սադայը, որի ընտանիքում ոչ ոք գոնե մի կաթիլ հայի արյուն չի ունեցել, կա՛մ Աուլիս-Այլիսում է, կա՛մ մտքերի մեջ ՝ վերցնելով Էջմիածին տանող ճանապարհը, պատրաստվում է ապաշխարել և դարձի գալ:  Դոկտոր Աբասալին նաև բարձր համամարդկային արժեքների հետևորդ է, որի համակրանքն ու հակակրանքը ոչ մի կապ չունեն ոչ հայերի, ոչ մահմեդականների հետ: «Դա, ավելի շուտ, ճշմարտության հանդեպ իմ հավատարմության յուրօրինակ« իսկական »դրսեւորում էր» / 4, 94 /:   Ելնելով իր երկարամյա դիտողություններից ՝ նա համոզված էր, որ սպանված հայերի հիշողությունը չի կարող հանգստանալ իրենց տներում ապրող թուրքերի վրա: «Մյուսների ընտանիքներում կան հոգեկան հիվանդներ, ովքեր հայկական տուն են զբաղեցրել:  «Այլիսում ոչ ոք, ով այդ ժամանակ մտադիր էր բարեփոխել իր կյանքը հայերի դեմ բռնության միջոցով, դեռ հանգիստ չունի» / 4, 85-86 /:  Հատկանշական է, որ Elif աֆ afak- ի կողմից Ստամբուլի ընկերը / 2006 / վեպի կողմից գրված բոլորովին այլ ոգով և ոճով գրված մեկ այլ վեպում սյուժետային հանգույցները հանգեցնում են նաև անխուսափելի հատուցման գաղափարի, մինչդեռ դրա կենտրոնական կերպարը `Մուստաֆան, օտարվել էր իր ընտանիքը ՝ փորձելով ազատվել անցյալի մղձավանջից: Ագուլիսի և նրա բնիկների կերպարը նկարվում է բարձր ոգեշնչմամբ. Մարդիկ, ովքեր երբեք չեն դադարել կառուցել իրենց հրաշագործ եկեղեցիները, գրել իրենց գրքերը, երկրպագել իրենց Աստծուն: Հեղինակը իր հերոսներից մեկի միջոցով գրում է, որ իսկական սերը սահմաններ չունի: «ՁԻԱՀ-ը մաքուր հայելի է, որտեղ արտացոլվում է միայն բարությունն ու ողորմությունը» / 4, 70 /:  Նման բարձր սիրով ու նվիրվածությամբ է գրվել «Քարե երազներ» վեպը: Այսպիսով, ժամանակակից ֆանտաստիկան ակտիվորեն ստանձնել է մեծ առաքելություն: Ականատես լինելով բարձր մշակույթի ոչնչացմանը, մարդկային գոյության հիմքերի խարխլմանը ՝ այն, որպես հակակշիռ, ընդգծված հակում ունի բացահայտելու հավերժական ճշմարտություններ, հավերժական արժեքներ:  Երբեմն այս աշխատանքներին բնորոշ քաղաքական հագեցվածությունը սկսում է գործել ի վնաս նրանց գեղարվեստական ​​ասպեկտների, ինչպես տեսնում են Գուարչի վեպերում (Հայկական կամք, Սպիտակ լեռ):  Այս պարագայում տեղին է հիշել Ստենդալի մեկնաբանությունը ՝ մեջբերելով Օրհան Փամուկին. «Գրականության մեջ քաղաքականությունը հնչում է նույնքան կոպիտ, որքան համերգի ընթացքում արձակված զենքը, բայց դա այն է, ինչը մենք չենք կարող անտեսել» / 3, 9 /: Ավելի ու ավելի ընդհանրանում է մի միտում, ըստ որի ՝ Հայոց ցեղասպանությունը, առավել քան երբևէ, աղերսանքներ է ստանում մարդու աղավաղված բնույթի հետ կապված, թույլ է տալիս մեզ ճանաչել մեզ «դրսից» գնահատված: Տեղի ունեցածը չի կարող անտեսվել, քանի որ մնում է «չբուժված վերքը», որը «հարստանում է» մարդու բարոյալքման ու նահանջի նոր փաստերով:  Անպատիժ և անպատիժ հանցագործությունը շարունակական է… Ուստի դրա համընդհանուր նշանակությունը, որը լավ գիտակցվում է աշխարհի գրողների կողմից. Յուրաքանչյուր անհատի, հասարակության գոյությունը վտանգված է, ժամանակն է կանգ առնել, քանի որ պայթող ականը հենց մեր կողքին է:  Մյուս կողմից, մարդուն սպառնում է զոմբի դառնալու աղետը, որն արտահայտվում է նրա աչքերի դատարկությամբ, ամեն ինչի նկատմամբ կատարյալ անտարբերությամբ:   Novelամանակակից վեպը, շրջվելով դեպի անցյալի վերաիմաստավորումը, դառնում է էլ ավելի բարդ և երկիմաստ, քանի որ ակնհայտ է հումանիստական ​​քաղաքակրթության սպառում, նույնիսկ նույն էթնիկական սահմաններում մարդու ըմբռնման անհնարինություն:  Տասնամյակների հեռավորությունը չի մեղմացնում կորուստների ցավը, և այժմ ավելի ու ավելի հրատապ է դառնում անհրաժեշտ բաները լրջորեն արտահայտելու ձգտումը: Անցյալը հանկարծ հայտնվում է մեր ներկայում, և մարդկությունը հաճախ հայտնվում է հարցերի նույն կախարդական շրջանակներում: Գրականություն 1. Թումանյան Հ., Ֆիլիպոս Վարդազարյանին // Երկերի ամբողջական ժողովածու, հ. 10, Երեւան, ՀՀ ԳԱԱ գիտություն, 1999 թ., Էջ 14-16: 2. Գորոդեցկի Ս., Վերջին ճիչը, Երեւան, «Էդիթ Պրինտ», 2010, 591 էջ: 3. Փամուկ Օրհան, Ձյուն, Երեւան, «Անտարես» հրտ., 2006, 406 էջ: 4. Այլիսլի Աքրամ, Քարե երազներ, Երեւան, «Գրաբեր», 2013, 192 էջ: Տեղեկատվություն հեղինակ Անահիտ Գուրգենի Հակոբյանի - բ.գ.թ., GSPI- ի օտար գրականության ամբիոնի դոցենտ, էլ. ։

Մեծ  եղեռնը    գրեթե  անմիջապես  արձագանքներ  ունեցավ  արտերկրի  գրականության մեջ, կապվեց համամարդկային խնդիրներին`տասնամյակների  ընթացքում լրացվելով  բարբարոսության նորանոր փաստերով, որոնք հրատապ  են դարձնում երևույթի քննության նոր մեկնակետեր։
  Դրանցից ամեն մեկը` ուղղակի թե միջնորդավորված, բերում է որոշակի հայեցակարգ` դիտված իր ազգային ու ժամանակային հեռավորությունից։
  Մեր հոդվածում փորձում ենք ներկայացնել արտասահմանյան որոշ վեպերի կարևոր էջեր, որոնք առանձնանում  են  հարցադրումների  լայնությամբ,  սկզբունքայնությամբ  ու  հղացման  ինքնատիպությամբ։
