ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ՍԱՆJԱԿԻ ԽՆԴԻՐԸ ԹՈՒՐՔ-ՍԻՐԻԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ 1936-1939թթ. Առաջին աշխարհամարտում (1914-1918թթ.) Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո Օսմանյան կայսրությունը ստորագրվեց 1918 թ .: Մուդրոսի զինադադարը 1:  Ըստ այդ հրադադարի, Սիրիան և Լիբանանը հայտնվել են France 2 – ի մանդատի տակ, բայց, ինչպես ցույց տվեց Սիրիայի տարածք համարվող Ալեքսանդրեթի սանջակի շուրջ իրադարձությունները, Թուրքիան, նույն կերպ, շարունակեց հավակնություններ արտահայտել ՝ գրավելով հարեւան երկրների տարածքները: 1936-1939թթ. Սիրիայի նկատմամբ Ֆրանսիայի և Բրիտանիայի անջատողական քաղաքականության պատճառով Սիրիայի մաս կազմող Ալեքսանդրեթի սանջակը բռնակցվեց Թուրքիային:   Ալեքսանդրետ Սանջակի հարցը Առաջին համաշխարհային պատերազմին հաջորդող տարիներին միջազգային դիվանագիտության ուշադրության կենտրոնում էր:  1921 թվականը կարող է հիմք հանդիսանալ այդ հարցի համար: Անկարայի համաձայնագիր, 1923 թ. Լոզանի պայմանագիր 3, բայց այս հարցն ավելի ակտիվացավ 1936 թ .: Ալեքսանդրեթի սանջակը գտնվում է Հալեպից արևմուտք ՝ Լաթաքիայի հյուսիսային մասում:  Այն զբաղեցնում էր 4805 կմ 2 տարածք և ուներ բազմազգ բնակչություն, որի ընդհանուր թիվը 1937 էր: մինչ այդ այն հասել էր 240,0004-ի:  Այստեղ ապրում էին արաբներ, թուրքեր, հայեր, թուրքմեններ 1 Մուդրոսի համաձայնագիր:  Withինադադար Թուրքիայի հետ (1918, հոկտեմբերի 30), հատոր 6. Վեյմարի Գերմանիա, 1918 / 19–1933թթ. //germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/arm/armistice_turk_eng.pdf (հասանելի է 10.03.2016): 2 Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատ, http: //www.saylor.org/site/wpcontent/uploads/2011/06/ Սիրիայի-և-Լիբանանի-ֆրանսիական-մանդատ.pdf (հասանելի է 15.03.2016): Խաղաղություն 1919-1923, հատ. II (Նյու Յորք)  Քարնեգիի հիմնադրամը միջազգային խաղաղության համար, 1924 թ.) Http: //wwi.lib.byu.edu/index.php/Lausanne_- ի պայմանագիրը (հասանելի է 10.03.2016-ին): 4 Բայրամյան Ա., Ալեքսանդրետի և միջազգային դիվանագիտության հարցը (1936-1939), Երևան, 1998, էջ. 18 Քրդեր, չերքեզներ և այլ փոքրամասնություններ:  Ալեքսանդրեթի շրջանը, ինչպես ամբողջ Սիրիան, մնաց օսմանյան տիրապետության տակ 1516 թվականից մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը:  Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքում Ալեքսանդրետ Սանջակը պաշարվեց բրիտանացիների կողմից, և Մուդրոսիզինադայի զինադադարից հետո Կիլիկիայի հետ միասին այն ընկավ ֆրանսիացիների ձեռքը: 1921 թ. Հոկտեմբերի 20-ին Անկարայում ստորագրվեց ֆրանս-թուրքական պայմանագիր 5, որով Ալեքսանդրեթ Սանջակը մնաց ֆրանսիական տիրապետության տակ, բայց հաստատվեց «հատուկ վարչական ռեժիմ»:  1922 Ձևավորվեց «Սիրիական պետությունների ֆեդերացիա»: Ալեքսանդրետիսանջակը, որպես Հալեպ պետության մաս, միացավ ֆեդերացիային վերջինիս հետ 6:   Հատկանշական է, որ ֆեդերացիայի նախագահ է նշանակվել մեծ թուրքացված արաբ ֆեոդալ Սուբհի բեյ Բարաքաթը: 1924 թ. Դեկտեմբերին Գերագույն հանձնակատարի հրամանով վերացվեց «Սիրիայի ֆեդերացիան» և ստեղծվեց «Սիրիայի պետությունը» ՝ Հալեպի և Դամասկոսի միավորմամբ:   Ալեքսանդրետի սանջակը, միանալով «սիրիական պետությանը», պահպանեց իր «հատուկ ռեժիմը» ​​7:  «Հատուկ ռեժիմը» ​​երբեք սանջակին չի տվել անկախ պետական-քաղաքական միավորի կարգավիճակ սիրիական պետության սահմաններից դուրս, բայց միայն վերջինիս դեպքում `վարչական-ֆինանսական ինքնավարության արտոնություններ:   Ազգային ազատագրական խարտիայի և մանդատի դրույթների համաձայն, մանդատային պետությունը պետք է հանդես գա միայն որպես «պահապան» ՝ փորձելով ուղղություն տալ մանդատին ենթակա պետությունների ղեկավարներին, մինչև նրանք կկարողանան ինքնուրույն կառավարել:   Սակայն այս «խնամակալությունը» իրականում այլ կերպ էր ընկալվում հենց սանջակում:  Այստեղ մանդատային իշխանության ներկայացուցիչը, Սիրիայում և Լիբանանում Ֆրանսիայի Գերագույն հանձնակատարի տեղակալը, իր ենթակա տեսուչների միջոցով անձամբ իրականացնում էր պետական-պետական ​​իշխանության բոլոր գործառույթները, չնայած սանջակի կառավարման մարմինները միայն մի քանիսն էին:  Պատվիրակի տեղակալի լիազորությունները որոշվել են Գերագույն հանձնակատարի կողմից 1924 թվականին: 1930 թվականի դեկտեմբերի 12-ին մայիսի 14-ի հրամանագրերով: Փոխադարձ պատվիրակն իրավունք ուներ վերահսկելու սանջակի, ինչպես նաև ներքին և պետական ​​անվտանգության մարմինների բոլոր պետական ​​գերատեսչությունների գործերը: 5 ֆրանս-թուրքական 1921 թ. Համաձայնագիր, http: //www.hri.org/docs/FT1921/Franco-Turkish_Pact_1921.pdf (հասանելի է 10.03.2016): 6 Աղաձանյան Մ., Ալեքսանդրեցկի սանձակ:  потерянная родина армян, http: //www.noravank.am/rus/issues/detail.php?ELEMENT_ID=3056 (հասանելի է 10.03.2016): 7 Բայրամյան Ա., Գրավոր աշխատանք., Էջ 21: 8 Նույն տեղում, Պ. ծնունդ   1924-1937 թվականներին Պիեռ Դուրիոնը, ով երկար տարիներ եղել է Թուրքիայում Ֆրանսիայի հյուպատոսը, ծառայել է որպես փոխդեսպան: Ինչ վերաբերում է Սանջակի տեղական իշխանություններին, ապա հարկ է նշել, որ Սանջակի տիրակալ Մութասարիֆը նշանակվել է սիրիական պետության ղեկավարի կողմից:  Մութասարիֆի պարտականությունները ներառում են օրենքների, կանոնադրությունների և սանջակի ֆինանսների վարման վերահսկողությունը:  Մութասարիֆի բոլոր որոշումները ենթակա էին պատվիրակի տեղակալի գրավոր հաստատման: Ալեքսանդրեթի օրոք ֆրանսիացիները տարանջատողական քաղաքականություն էին վարում Սիրիայի նկատմամբ ՝ հիմնականում համագործակցելով Թուրքիայի ներկայացուցիչների հետ տարբեր հարցերի շուրջ:   Նրանք ամեն կերպ փորձում էին իշխանությունից հեռու պահել բնակչության մեծամասնությունը կազմող արաբահայերին:   Պարտադրված կառավարության թուրքամետ քաղաքականության մասին վկայում էր այն փաստը, որ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում առաջատար դիրքերը հիմնականում թուրքերի ձեռքում էին, Սանջակում տարածքային փոփոխություններ և զիջումներ հաճախ էին արվում ՝ ի վնաս արաբների: Կրթական և մշակութային ոլորտներում Սանջակի թուրքական փոքրամասնությունը միշտ հատուկ ուշադրության էր արժանանում:  Այն փաստը, որ Թուրքիայի դպրոցներում ուսումը, որն անցկացվում էր պետության հաշվին, իրականացվում էր թուրքերենով և արգելվում էր արաբերենի դասավանդումը, խոսում է ֆրանսիական թուրքամետ քաղաքականության կրթության ոլորտում: Ֆրանսիացիների պրոթուրքական քաղաքականության վառ արտացոլումը Օսմանյան տիրապետությունից ժառանգած ազգային-կրոնական համայնքների իրավական կարգավիճակի պահպանումն էր ՝ «կորեկները», ինչը հիմք ստեղծեց արհեստականորեն ավելացնելու համար թվի և քաշի Թուրքերը սանջակում: Ալեքսանդրետ Սանջակում քաղաքական իրավիճակը միշտ լարված էր:  Սրա պատճառները մի կողմից Սիրիայի կենտրոնական կառավարության սահմանափակ իշխանությունն էր, մյուս կողմից ՝ Անկարայի կողմից սահմանների խախտումները, զինված 9 միլլետները Օսմանյան կայսրությունում ինքնակառավարվող կրոնական համայնքներ էին, որոնք ունեին իրենց սեփական օրենքներ, որոնք ղեկավարում են կրոնական փոքրամասնությունների առաջնորդը: Դա համակարգ էր, բայց ուներ եկեղեցական-կրթական ինքնավարություն ՝ առանց քաղաքական իրավունքների. Համակարգը ստեղծվել է Մեհմեդ Երկրորդ Ֆաթիհ Սուլթան Կ.-ի կողմից Պոլիսը նվաճելուց հետո:   Ստեղծվել է 3 կորեկ ՝ հայեր, հույներ և հրեաներ:   Ըստ էության, այն պահպանվել է Թուրքիայի Հանրապետությունում, ինչպես 1923 թվականին: Լոզանի պայմանագրի համաձայն, Թուրքիան ճանաչում է միայն հայերի, հույների և հրեաների կրոնական և կրթական իրավունքները: ավազակային հարձակումներ, բաց տարածքային-քաղաքական պահանջներ:  Այս կապակցությամբ, 1923 թ. Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը, մարտի 15-ին Ադանայում իր ելույթի ժամանակ, անդրադառնալով Ալեքսանդրեթ-Անտիոքի շրջանին, ասաց. «Քառասուն դարերի թուրքական տարածք երբեք չի կարող ստրուկ մնալ» Քաղաքական իրավիճակը մնում էր հանդարտ մինչև 1934 թվականը, երբ Այնթապի նահանգապետի Սանջակ կատարած այցի արդյունքում թուրքերի անջատողական գործունեությունը նոր թափ ստացավ:   Այնթապի նահանգապետը եկել էր Հալեպ ՝ բանակցելու սահմանային հարցերի շուրջ:   Անտեսելով պետական ​​անվտանգության բարձրաստիճան պաշտոնյաների կարծիքը ՝ պատվիրակի տեղակալ Դուրիոնը մարզպետին հրավիրեց սանջակ:  Նման իրավիճակը հանգեցրեց թուրք-արաբական հարաբերությունների լարվածությանը:  1934 թ. Մայիսի 5-ին արաբաբնակ քաղաքներում և գյուղերում տեղի ունեցան անջատողականների գործողությունները դատապարտող համաժողովրդական ցույցեր, որոնք շարունակվեցին նաև հաջորդ օրերին, և, ի վերջո, բողոքի ալիք տարածվեց ամբողջ երկրով մեկ:  Սիրիական մամուլը և հասարակական կարծիքը պահանջում էին, որ Ֆրանսիան հստակեցնի սանջակի հետ կապված իր մտադրությունները:  Շուտով թուրքական մամուլը սկսեց կատաղի հակասիրիական և հակաֆրանսիական արշավ:  Նրանք մեղադրեցին Ֆրանսիային սանջակի թուրքերին «ճնշելու» կամ «հետապնդելու» մեջ ՝ շարունակելով, որ սանջակը բռնազավթված է:   1936 թ. Սեպտեմբերի 9-ին, երբ ստորագրվեց ֆրանս-սիրիական պայմանագիրը, Թուրքիայի կառավարությունը գտավ, որ ժամանակն է «Ալեքսանդրեթի հարցը» միջազգային դիվանագիտության սեղանին դնել: 1936 Ըստ ֆրանս-սիրիական դաշնագրի, նախատեսվում է մանդատի աստիճանական վերացում և Սիրիայի լիակատար անկախության ճանաչում 12:   Այս դաշնագրի վերաբերյալ Թուրքիայի արտգործնախարար Թ.Ռ. Արասը հայտարարեց, որ Թուրքիայի կառավարությունը շատ գոհ է այդ պակտի ստորագրումից:  Ինչ վերաբերում է Ալեքսանդրեթ Սանջակի խնդրին, ապա թուրքերը վստահ էին, որ կկարողանան կարգավորել այն սիրիական պատվիրակության հետ բանակցությունների միջոցով:   Թուրքիայի այն ժամանակվա վարչապետը ցանկություն հայտնեց, որ սիրիական պատվիրակությունը 10 Gülseren Akalın, Adana'nın Gazi'li Günleri, http: //turkoloji.cu.edu.tr/CUKUROVA/makaleler/2.php (հասանելի է 15.03.2016): 11 ֆրանս-սիրիական պայմանագիր, 936 թ. Սեպտեմբերի 9, http: //www.britannica.com/topic/NationalBloc#ref1079716 (հասանելի է 15.03.2016): 12 Աղաձանյան Մ., Ալեքսանդրեցկի սանձակ:  потерянная родина армян, http: //www.noravank.am/rus/issues/detail.php?ELEMENT_ID=3056 (հասանելի է 15.03.2016): Arամանում Թուրքիա հանդիպումների:   Փարիզից վերադառնալով սիրիական պատվիրակությունը, անցնելով Թուրքիայով, 1936 թ.-ին որոշում կայացրեց. Սեպտեմբերի 22-23-ը մնալ Ստամբուլում `Արասի հետ քննարկելու Ալեքսանդրեթի հարցը: Թուրքերը, ովքեր հույս ունեին լուծել սանջակի հարցը սիրիական պատվիրակության հետ բանակցությունների միջոցով, ձախողվեցին:  Փաստորեն, պատվիրակությունը այլ բան չէր կարող անել, քանի որ իրավասու չէր բանակցել Թուրքիայի հետ; Բացի այդ, Սիրիան դեռ գտնվում էր ֆրանսիական մանդատի տակ, ուստի Սիրիայի արտաքին կապերը գտնվում էին պետության, այսինքն ՝ Ֆրանսիայի մանդատի տակ:   Ենթադրվում է, որ Թուրքիան միտումնավոր բարձրացրեց սանջակի հարցը հենց այն ժամանակ, երբ Սիրիան ամբողջովին չէր ազատագրվել ֆրանսիական գաղութից, քանի որ այդ դեպքում Սիրիան ի վիճակի չէր լինի վարել անկախ քաղաքականություն այս հարցը լուծելու համար: 1936 թ. Թուրքական մամուլի կատաղի հակասիրիական և հակաֆրանսիական արշավը սկսվեց 2010 թ. Սեպտեմբերի 24-ին, և սիրիաբաբական մամուլն իր հերթին սկսեց բողոքներ տարածել ընդդեմ սադրիչ հակասիրիական ելույթների և թուրքական անհիմն մեղադրանքների: մամուլ   Թուրքական մամուլի արշավին անմիջապես հաջորդեցին դիվանագիտական ​​գործողությունները:  Թուրքիայի արտգործնախարար Արասը 1936 թ. Սեպտեմբերի 26-ին, Ազգերի լիգայի 93-րդ նստաշրջանում, նա առաջին անգամ բարձրացրեց «Ալեքսանդրետ Սանջակի հարցը» ՝ հույս հայտնելով, որ Սանջակի բնակչությունը կորոշի իր ճակատագիրը:   Թուրքիայի և Ֆրանսիայի միջև բանակցությունները սկսվել են 1936 թ.-ին: 1945 թ. Հոկտեմբերի 10-ին Փարիզում Թուրքիայի դեսպան Սուադ Դավազը Ֆրանսիայի կառավարությանը սանջակի խնդրի վերաբերյալ հուշագիր ներկայացրեց `պահանջելով Ալեքսանդրետին և Անտիոքի շրջանից անկախություն, և նրա հետ դաշինք կստեղծվի, ինչպես ֆրանս-սիրիական դաշինքը: Մինչ Ֆրանսիայի կառավարությունը կուսումնասիրեր Թուրքիայի հուշագիրը, 1936 թ. Նոյեմբերի 1-ին, Թուրքիայի նախագահ Մ.Ք. Աթաթուրքը (1923-1938), իր ելույթում Թուրքիայի Հինգերորդ գումարման Ազգային մեծ ժողովի երկրորդ նստաշրջանի բացման ժամանակ, խոսելով մի շարք խնդիրները, հատկապես շեշտեցին Ալեքսանդրետ Սանջակի հարցը ՝ ասելով. «Այս օրերին մեր ազգին օր ու գիշեր անհանգստացնող հիմնական հարցը Իսքենդերուն-Անթաքիայի և հարակից տարածքի ճակատագրի խնդիրն է, որի իրական տերը թուրքերն են:  Մենք ստիպված ենք մեր ձեռքը վերցնել այս հարցի լուծումը »13: Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարը պատասխան հուշագրում նշել է, որ անհնար է սանկի հետ ֆակտո-սիրիական դաշնագրի պես պայմանագիր կնքել, քանի որ դա հակասում է մանդատին և Ֆրանսիայի միջազգային պարտավորություններին: Որոշում կայացվեց հրավիրել Ազգերի լիգայի արտահերթ նստաշրջան ՝ Սանջակի հարցը քննարկելու համար:  1936 թ. Դեկտեմբերի 14-ին բացվեց Ազգերի լիգայի 95-րդ նստաշրջանը: Օրակարգում ներառված էր Թուրքիայի կողմից առաջադրված «Ալեսանդրա և Անտիոքի հարցը»:  Թուրքիայի ներկայացուցիչ Արասը, նշելով Թուրքիայի կառավարության դիրքորոշումն այս հարցում, պնդում էր Սանջակին անկախություն տալու գաղափարը և նրա հետ ֆրանս-սիրիական դաշնագրին կնքված դաշնագիր կնքելու գաղափարը ՝ նշելով, որ Սանջակում ապրող թուրք բնակչությունը գտնվում է « ողբալի պետություն »: Ֆրանսիայի ներկայացուցիչ Պոլ Վիենոն նախ մերժեց Թուրքիայի կառավարության տեսակետը, որ սանջակը պայմանականորեն զիջել են ՝ նշելով, որ Թուրքիան դա պաշտոնապես ընդունել է: Սահմանված սահմանից հարավ երկիրն իսկապես Սիրիան է:  Պոլ Վիենոն, հերքելով Թուրքիայի ներկայացուցչի անհիմն պնդումները, թե վերջին ամիսներին «արտառազմական միջոցներ» են ձեռնարկվել սանջակի բնակչությունը ճնշելու համար, առաջարկել է, որ Լիգան դիտորդներ ուղարկի Սանջակ ՝ իրավիճակի վերաբերյալ ճշգրիտ տեղեկություններ հավաքելու և Լիգա ներկայացնելու համար: Ազգերի   1936 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Ազգերի լիգայի չեզոք դիտորդների լիգան ժամանեց Ալեքսանդրեթի Սանջակ և այցելեց Սանջակի տարբեր հատվածներ:  Այցերի արդյունքում պարզ դարձավ, որ բնակչության մեծ մասը ցանկանում է մնալ Սիրիայի հայրենիքում: Նշված ժամանակահատվածում միջազգային դիվանագիտության և դիվանագիտական ​​հարաբերությունները բարենպաստ էին «ուժի դիրքերից» դիմելու համար `« կտրուկ և վճռական »քայլեր ձեռնարկելու համար:   1930-ականների կեսերից `Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեին (1939-1945), պայքար էր ընթանում անգլո-ֆրանսիական և գերմանա-իտալական դաշինքների միջև` Թուրքիան իրենց դաշինքում ընդգրկելու կամ գոնե դրա չեզոքությունը պահպանելու համար:  Այդ ժամանակ նացիստական ​​Իտալիան ձգտում էր մեծ http: //www.tbmm.gov.tr/tarihce/ataturk_konusma/5d2yy.htm (հասանելի է 15.03.2016): Նրա ազդեցությունը Միջերկրական ծովում, ինչը ստիպեց Ֆրանսիային մերձենալ Թուրքիային և զիջումներ կատարել դրան: Լարված միջազգային պայմաններում Ֆրանսիայի կառավարությունը, վարչապետ Լեոն Բլումի նախաձեռնությամբ, մշակել է Սանջակի հակամարտության լուծման փոխզիջումային ծրագիր 14, որում ներառված էին ինչպես Թուրքիայի, այնպես էլ Ֆրանսիայի տեսակետները Սանջակ կարգավորման վերաբերյալ:   Համաձայն այս ծրագրի, նախատեսվում էր, որ սանջակը կդառնա քաղաքական անկախ միավոր: Ազգերի լիգայի հերթական նստաշրջանը բացվեց 1937 թ. Հունվարի 21-ին: Սանջակի հարցը մնաց օրակարգում:  Ֆրանսիացիները ներկայացրեցին խնդրի լուծման իրենց պահանջներն ու առաջարկները, բայց այս երկու կողմերի թեզերը մերձեցնելու համար անհրաժեշտ էր դիմել բրիտանական պատվիրակության ղեկավար Անտոն Իդենի միջնորդությանը:   Առանցքի տերությունների (Գերմանիա, Իտալիա) վտանգավոր առաջխաղացման պայմաններում Մեծ Բրիտանիան շահագրգռված էր կանխել իր դաշնակից Ֆրանսիայի և Թուրքիայի միջև վեճի այնքան սրումը, որ վերջիններս դեմ լինեին Առանցքի կողմին 15:   Այսպիսով, Թուրքիայի ճնշման և Թուրքիայի առանցքի խարդավանքների սպառնալիքների ներքո, Ֆրանսիան Ալեքսանդրեթ Սանջակը զիջեց Թուրքիային:   թ Սանջակի նոր կարգավիճակի մասին օրենքի նախագիծը ներկայացվել է Ազգերի խորհրդին քննարկման և հաստատման համար 2010 թ. Մայիսի 29-ին, բայց խորհրդի անդամները նույնիսկ չեն քննարկել, քանի որ Թուրքիայի և Ֆրանսիայի ներկայացուցիչները հայտարարեցին, որ իրենց կառավարությունները հաստատեցին նախագծերը:   Արդյունքում, Ալեքսանդրետ Սանջակը դարձավ անկախ քաղաքական սուբյեկտ, որն իր ներքին գործերում վայելում էր լիակատար անկախություն:  Սանջակը պետք է ունենար Սիրիայից անկախ օրենսդիր իշխանություն, սանջակի ժողով-խորհրդարան, անկախ գործադիր իշխանություն, որը ղեկավարում էր պետության ղեկավարը, ինչպես նաև դատական ​​համակարգը:  Սանջակը անվանականորեն կապված էր Սիրիայի հետ արտաքին հարաբերությունների, մաքսային և արժութային համակարգերի ոլորտներում:  Թուրք-ֆրանսիական կառավարությունները իրավունք ունեին խառնվել սանջակի ներքին գործերին:   Սանջակը դեպի Թուրքիա և սիրիական կարա 14 Bayramyan A., note work., Էջ 70: 15 Bayramyan A., note work., Էջ 73: Իշխանություններին տրվել են հավասար իրավունքներ Ալեքսանդրետ 16 նավահանգիստն օգտագործելու համար: 1937 թ.-ի մայիսի 29-ին, երբ ստորագրվեց Accնևյան համաձայնագրերը, Անտիոքի շրջակայքում գտնվող մարդիկ, արաբները, հայերը և սիրիամետ թուրքերը հայտարարեցին decisionնևի համաձայնագրերը մերժելու իրենց որոշման մասին, քանի որ դա, իրենց կամքին հակառակ, բաժանում էր նրանց իրենց Սիրիական հայրենիք:   Սիրիայի կառավարությունը հրաժարվեց ճանաչել Սանջակում նոր ռեժիմի օգտագործումը, մինչդեռ Թուրքիան, իր հերթին, իր զորքերը կենտրոնացրեց սիրիական սահմանին:  Իրավիճակը Եվրոպայում մնաց լարված; Նման իրավիճակում Ֆրանսիան գիտակցում էր Թուրքիայի հետ համաձայնության գալու հնարավորությունը, ուստի 1938 թ.-ի հուլիսի 5-ին, Ֆրանսիայի իշխանությունների համաձայնությամբ, թուրքական զորքերը մտան սանջակ 17: 1938 Հուլիսի 22-ին Սանջակում տեղի ունեցան տեղական օրենսդիր մարմնի ընտրություններ:   Արդյունքում, թուրքական համայնքը հավաքեց ընդհանուր ձայների 63% -ը, բայց այս ընտրությունները ակնհայտորեն կեղծված էին, քանի որ թուրքական համայնքն իրականում կազմում էր բնակչության միայն 23% -ը:  Թուրքիայի ներկայացուցիչները Օրենսդիր ժողովի 40 տեղերից 22-ը զբաղեցրին 18:  Արաբներին, հայերին, որոնք կազմում են Սանջակի բնակչության շուրջ 75 տոկոսը, 19 խմբում տրվել է ընդամենը 18 տեղ (արաբա-ալավիական համայնք ՝ 9, արաբ-սունի ՝ 2, հույն-ուղղափառ ՝ 2, հայ ՝ 5):  1938 թ. Սեպտեմբերի 2-ին կայացած առաջին նստաշրջանի ընթացքում Ալեքսանդրիայի ժողովի սանջակը վերանվանվեց «Հաթայի նահանգ»: Նշենք, որ ըստ վարկածներից մեկի, Հաթայ անունը ստեղծվել է Աթաթուրքի կողմից «հիթիտ էթի» և «ata» բառերի միաձուլումից, իսկ մեկ այլ վարկածի համաձայն ՝ այսպես կոչված «խեթական թուրքեր» բառերից (Hitay turkleri) ) 20  Հարկ է նշել, որ թուրքերը ակտիվորեն տարածում էին այն կարծիքը, որ 16 Sarah D. Shields, Fezzes- ը Հաթայի անունով գետում:  Ինքնության քաղաքականություն և եվրոպական դիվանագիտություն Մերձավոր Արևելքում //books.google.am/books?id=9UcoWVKG3GoC&pg=PA235&lpg=PA235&dq= Հիմնարար+ 29% 2C% 201937 & f = false (մատչելի է 15.03.2016): 17 Ռ. Սաֆրաստյան, Ռ. Մելքոնյան, Թուրքիայի պատմության դասագիրք, Երևան, 2014, էջ 97: 18 Աղաձանյան Մ., Ալեքսանդրեցկի սանձակ:  потерянная родина армян, http: //www.noravank.am/rus/issues/detail.php?ELEMENT_ID=3056 (հասանելի է 15.03.2016): 19 Bayramyan A., note work., P. 114: 20 Այ (սիդ. 31) e Hür, Atatürk diplomasisinin ba (սիդ. 31) arı .yküsü.  Hatay'ın ilhakı, http: //www.radikal.com.tr/yazarlar/ayse-hur/ataturk-diplomasisinin-basari-oykusu-hatayin-ilhaki1103985/ (հասանելի է 15.03.2016): Մեկը կապված է խեթերի հետ 21:  Թուրքիան օգտագործում է նման հայտարարություններ ՝ հիմնավորելու այն անհիմն տեսակետները, թե Մերձավոր Արևելքի հին ժողովուրդները, ինչպիսիք են խեթերը և շումերները, թուրք ժողովրդի նախնիներն են:   Սիրիան, սակայն, երբեք չի ընդունել սանջակի այս անունը, մինչև 2000-ականները մի շարք քարտեզներ ցույց էին տալիս Ալեքսանդրեթի սանջակը որպես սիրիական տարածք: Հաթայ նահանգի հռչակումը հակասահմանադրական էր. դա համարվեց հասարակական իրավունքի խախտում, քանի որ պետության հռչակումը ներկայացուցչական չէր, չի ընտրվել սանջակի բնակչության կողմից ազատ ժողովրդավարական ընտրությունների միջոցով, այլ նշանակվել է օտարերկրյա պետությունների ներկայացուցիչների կողմից:  Սիրիայի կառավարությունը երբեք չի ճանաչել Լիգայի կողմից սանջակին տրված նոր կարգավիճակը, ոչ էլ Հաթայ նահանգի հռչակումը և գոյությունը: Միջազգային բարդ հարաբերությունների և ներքաղաքական իրավիճակի պայմաններում Հաթայի կառավարությունն իրականացրեց Ալեքսանդրեթի սանջակի թուրքացումը:  Տարածաշրջանի միացումը Թուրքիային արդեն լավ պատրաստված էր, մնում էր միայն այն օրինականացնել դիվանագիտական ​​ակտերով: 1939 թ.-ին Անկարայի և Փարիզի միջեւ չորս ամիս տևած բանակցություններից հետո: 2006 թվականի հունիսի 23-ին Փարիզում ստորագրվեց ֆրանս-թուրքական «Փոխօգնության համատեղ հռչակագիրը»:  Նույն օրը Անկարայում ստորագրվեց Թուրքիայի «Սիրիա» տարածքային վեճի վերջնական կարգավորման մասին համաձայնագիր:  Այս գործողություններով Ֆրանսիան Ալեքսանդրեթ Սանջակը հանձնում էր Թուրքիային, իսկ վերջինս պատրաստվում էր ապահովել իր մասնակցությունը անգլո-ֆրանսիական ռազմական խմբում 22:   Սակայն Թուրքիան հավատարիմ չեղավ այս պայմանագրին. Փոխանակ ցույց տալու իր խոստացած օգնությունը Բրիտանիային և Ֆրանսիային, շտապեց օգնություն ցուցաբերել Հիտլերի Գերմանիային, որպեսզի վերջինս հասնի իր հավակնոտ նպատակներին: Հազարավոր տեղացիներ, այդ թվում ՝ 40,000 հայեր, Թուրքիայի կողմից Թուրքիայի բռնազավթումից հետո փախան Սանջակ և հաստատվեցին Սիրիայի և Լիբանանի այլ շրջաններում:   Թուրքիայի տարածքում մնացել է միայն մեկ հայկական գյուղ ՝ Vak ֆ fl ,, որը միակ հայկական Հաթայ նահանգն է Թուրքիայում, http //encyclopedia.thefreedictionary.com/Hatay+Province (հասանելի է 15.03.2016): 22 Բայրամյան Ա., Նշվ. Cit., P. 146: 150 բնակիչ ունեցող գյուղ է:   Քեսաբի հայերը համաձայն չէին սանջակի գրավման հետ; նրանք բողոքի բազմաթիվ նամակներ են գրել Ֆրանսիայի կառավարությանը, անգամ բախումներ են տեղի ունեցել, մեծ թվով քեսաբցիներ գաղթել են Բեյրութ կամ ապաստանել լեռներում:  Այս ընթացքում Քեսաբ էին այցելել հայ-ֆրանսիացի գործիչներ, այդ թվում ՝ հայրապետական ​​արքեպիսկոպոս Ռեմի Լեֆրեթր 23:   Վերջինս, տեսնելով հայերի ծանր վիճակը, դիմեց Հռոմի պապին և Ֆրանսիայի կառավարությանը ՝ խնդրելով Քեսաբի շրջանը վերադարձնել Սիրիա:   Հայ կաթողիկե եկեղեցու կաթողիկոս, պատրիարք, կարդինալ Գրիգոր-Պետրոս XVI Աղաջանյանը մեծ ջանքեր գործադրեց Սիրիայում այդ տարածքները պահելու համար ՝ Վատիկանի անունից միջնորդելով Ֆրանսիայի կառավարությանը: Վերջինս Սիրիայի նախագահի կողմից պարգեւատրվել է երկրի բարձրագույն շքանշանով `« Շուքրի Քուաթլի »:  Այսպիսով, Քեսաբի համար պայքարը հաջողությամբ ավարտվեց, Քեսաբի շրջանի մոտ 2/3-ը անջատվեց Հաթայից և վերադարձավ Սիրիա 24: Սիրիայի ժողովուրդը և կառավարությունը, ամբողջ արաբական աշխարհը խոր ընդվզմամբ և զայրույթով ընդունեցին սիրիական սանջակի միացումը Թուրքիային:  Բողոքի հուշագիր է ուղարկվել Փարիզ:  Հուշագրում նշվում էր, որ Սիրիան չի ճանաչում և չի կարող երբեք ճանաչել այդ անօրինական համաձայնագիրը առանց դրա համաձայնության և մասնակցության: Սիրիայի նախագահ Աթասն իր հերթին բողոքի նամակներ է հղել Ֆրանսիայի նախագահին և վարչապետին, որում նա հայտարարել է, որ Ֆրանսիան խախտել է իր ՝ որպես մանդատային պետություն ստանձնած պարտավորությունները:  Ինչ վերաբերում է ժողովրդի բողոքներին, դրանք հիմնականում արտահայտվում էին զանգվածային ցույցերի, գործադուլների ու մասշտաբային արտագաղթի միջոցով: Չնայած այս բողոքներին, 1939 թ. Հուլիսի 23-ին Անտիոքի ֆրանսիական զորանոցից իջեցվեց Ֆրանսիայի դրոշը, և ֆրանսիացի զինվորները և գեներալ Մոլայը դուրս եկան սանջակից:   Այսպիսով, շուրջ երեք տարվա պայքարից հետո Թուրքիան, օգտվելով այդ ժամանակաշրջանի միջազգային բարենպաստ իրավիճակից, կարողացավ իր օգտին լուծել Ալեքսանդրեթ Սանջակի հարցը: Թուրքիայում Ալեքսանդրեթ Սանջակի «Սիրիա» խնդրի շուրջ բարդ և երկարատև դիվանագիտական ​​պայքարի արդյունքում պարզվեց, որ հարցը անարդարացիորեն լուծվում է, և փոխզիջումը կարգավորվում է: 23 Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն, Համալսարանական դասագիրք, Երեւան, 2014, էջ: 98 թ. 24 Ենգիբարյան Հ.Կ., Քեսաբի հայ կաթոլիկ համայնքի պատմությունից, http: //lraber.asjoa.am/6125/1/2012-4_%2851%29.pdf (հասանելի է 15.03.2016): հետ:   Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան մեծ դեր խաղացին անարդար կարգավորման գործընթացում, ինչը, ելնելով անգլո-ֆրանսիական դիվանագիտության ընդհանուր շահերից, հակամարտությունը տեղափոխեց ամուր իրավական հիմքից քաղաքական:  Ֆրանսիան, որպես Սիրիայի անկախություն խոստացող մանդատային պետություն, հարցը լուծեց իր շահերից ելնելով, բայց իր «խնամակալության» տակ գտնվող երկրի ՝ Սիրիայի հաշվին, առանց հաշվի առնելու վերջինիս կարծիքը: Սոնա Սուքիասյան ԱԼԵՔՍԱՆԴՐԵՏ ՍԱՆJԱԿԻ ԽՆԴԻՐԸ ԹՈՒՐՔ-ՍԻՐԻԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ 1936-1939 Հիմնաբառեր. Թուրք-սիրիական հարաբերություններ, Թուրքիա, Սիրիա, Ալեքսանդրեցանջակ, Քեմալ Աթաթուրք, Մեծ Հաթայ, Ֆրանսիա ։

Բրիտանիա  Ամփոփում  Այս հոդվածում ներկայացրել ենք Թուրքիայի վարած անջատողական քաղաքականությունը իր հարևան պետության՝ Սիրիայի նկատմամբ։
  1939 թ. Սիրիայի տարածքային մասը  հանդիսացող  Ալեքսանդրեթի  սանջաքը  բռնակցվեց  Թուրքիային։
   Այս  հարցում  Թուրքիան  աջակցություն  ստացավ  Ֆրանսիայից  և  Մեծ  Բրիտանիայից,  որոնք  Երկրորդ  համաշխարհային  պատերազմում  Թուրքիայի  աջակցությունը  ստանալու  համար  զիջեցին  Ալեքսանդրեթի  սանջաքը  Թուրքիային։
   Հոդվածում  ներկայացված  են  Թուրքիայի  պանթյուրքիստական  արտաքին  քաղաքական  հայեցակարգին  հավատարիմ  մնալու  ձգտումները,  քեմալական  Թուրքիայի  բացահայտ  կամ  քողարկված  ծավալապաշտական  քաղաքականության  դրսևորումները տարածաշրջանում։
