«LOCKERBIE»-Ի ՆԱԽԱԴԵՊԸ՝ ՈՐՊԵՍ AUT DEDERE AUT JUDICAREՍԿԶԲՈՒՆՔԻ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՆԱԽԱԴՐՅԱԼԴատական  նախադեպը  պատմականորեն  ծագել  է  Հին  Հռոմում,  որտեղ  դատական  իրավադրույթը  ճանաչվում  էր  որպես  նորմ,  եթե  այն  հաստատվում  էր  մի  քանիդատական  որոշումներով.  հռոմեական  իրավունքում  որպես  նախադեպ  հանդես  էինգալիս  պրետորների  և  այլ  մագիստրոսների  էդիկտները  (բանավոր  հայտարարությունները)  և  որոշումները։
   Ժամանակը  հանդիսանում  էր  դատական  իրավանորմիներդրման  հիմնավորվածության  և՛  ապացույցը,  և՛  վերջինիս  կայունության  երաշխիքը։
   Արդյունքում  առաջացավ  «ձևավորված  դատական  պրակտիկա»  հասկացությունը (settled jurisprudence, jurisprudence constante)։
  Դատական նախադեպը հանդես էգալիս  որպես  դատարանի  իրավաստեղծման  ակտ։
   Իրավունքի  տեսության  մեջ  դատական  նախադեպը  բնորոշվում  է  որպես  կոնկրետ  գործով  դատարանի  կայացրածորոշում,  որի  հիմնավորումները  պարտադիր  են  նույն  ատյանի  համար  նմանատիպգործերով որոշումներ կայացնելիս։
  Այսպիսով, դատական նախադեպը կոնկրետ գործով դատարանի կայացրած որոշումն է1։
 Ի  տարբերություն  պառլամենտական  իրավաստեղծման՝  դատական  իրավաստեղծումը կանխորոշվում է նրանով, որ՝ •  դատական իրավաստեղծումը միշտ արդարադատության կողմնակի արդյունքնէ. այն ինքնուրույն գործողություն չէ այն իմաստով, որ պայմանավորված է դատական  իշխանության  հիմնական  գործառույթի՝  արդարադատության  իրականացմամբ, •  այն  իրականացվում  է  օրենսդիր  իշխանության  կողմից  ընդունված  օրենքիհիման վրա և օրենքի շրջանակներում, •  դատական  իրավադրույթները,  կապված  մեկնաբանության  և  իրավական  բացերի լրացման հետ, դատավորների կողմից մշակվում են միայն առկա նորմերիև  իրավական  սկզբունքների  հիման  վրա,  այլ  ոչ  թե  դատավորի  սուբյեկտիվկամարտահայտությամբ։
   Վերոգրյալ  իրավադրույթները  չպետք  է  հակասենգործող,  առաջին  հերթին՝  սահմանադրաիրավական  դրույթներին,  դրանք  ինքնին չեն կարող փոփոխել կամ վերացնել օրենքը2։
 Դատական  նախադեպի  սկզբունքն  ամրապնդեց  դատական  որոշումների  պարտադիրությունը  ոչ  միայն  գործի  կողմերի  համար՝  դրանով  իսկ  հրաժարվելով  resjudicata սկզբունքից։
  Ձևավորվեց stare decisis սկզբունքը, ինչը նշանակում է պահպանել նախորդ գործերի որոշումները և հիմնավորումները։
  Անհրաժեշտ է ուշադրությունդարձնել նաև դատարանի նախադեպային որոշման  տարբեր մասերի պարտադիրու1 Տե՛ս Cross R., Harris J., Precedent in English Law, Oxford, 1991, էջ 100։
 2 Տե՛ս Сорокин В.,  Судебная  практика  как  источник  права։
   за и  против,  “Сибирский  юридический вестник”,2002, № 3, էջ 37։
 թյան  հարցին։
   Այսպես,  կարևոր  է՝  դատարանի  որոշման  հատկապես  որ  հատվածն  էպարունակում  նախադեպային  նշանակություն  ունեցող  տարրը՝  պատճառաբանությունների  մա՞սը  (motifs),  թե՞  եզրահանգումը  (dispositifs)։
   Այս  հարցի  վերաբերյալ  իրտեսակետն  է  արտահայտել  ՄԱԿ  միջազգային  դատարանը՝  նշելով,  որ  դատարանիորոշման  ոչ  բոլոր  մասերն  են  օժտված  նախադեպային  պարտադիր  ուժով։
   ՄԱԿ  միջազգային  դատարանի  դատավոր  Անզիլոտտիի  կարծիքով  պարտադիր  նշանակություն  ունեն  միայն  որոշման  եզրահանգումային  մասերը,  այլ  ոչ  թե  պատճառաբանությունները1։
 Անհրաժեշտ է փաստել, որ նախադեպ հասկացությունը նույնական չէ ներպետական  և  միջազգային  իրավական  համակարգերի  համար։
   Միջազգային  իրավունքումնախադեպ եզրույթն ունի իր մեկնաբանությունը, մասնավորապես՝ յուրովի մեկնաբանությունը պայմանավորված է միջազգային իրավունքի սուբյեկտների կազմով, նրանցյուրահատկություններով,  միջազգային  իրավունքի՝  որպես  ինքնուրույն  իրավականհամակարգի  առանձնահատկություններով։
   Պետությունները՝  որպես  միջազգայինիրավունքի  սուբյեկտներ,  մեծ  դերակատարություն  ունեն  միջազգային  պրակտիկայիձևավորման և միջազգային իրավունքի նորմերի ստեղծման գործում։
 ՄԱԿ միջազգային դատարանի (այսուհետ՝ Դատարան) Ստատուտի 38-րդ հոդվածի  համաձայն՝  «Դատարանն  իրեն  հանձնված  հարցերը  լուծելիս  կիրառում  է  ...  դատական  որոշումները  և  հանրային  իրավունքի  բնագավառոմ  առավել  հայտնի  տարբեր  ազգերի  մասնագետների  դոկտրինաները՝  որպես  իրավական  նորմերի  որոշակիացման երկրորդական միջոց»2։
 Այսպիսով,  Դատարանի  ստատուտը  միջազգային  իրավունքի  աղբյուրների  շարքում ընդգրկում է նաև իր որոշումները։
 1992  թ.  մարտի  3-ին  Լիբիան  դիմել  է  Դատարան  ԱՄՆ  դեմ`  «Քաղաքացիականավիացիայի  անվտանգության  դեմ  ուղղված  անօրինական  գործողությունների  դեմպայքարի»  23.03.1971  թ.  Մոնրեալի  կոնվենցիայի  մեկնաբանման  և  կիրառմանկապակցությամբ կողմերի միջև առաջացած վեճի կապակցությամբ3։
 21.12.1988  թ.  Լոքերբիում  (Շոտլանդիա)  «Պան  Ամերիքն»  ավիաընկերությանըպատկանող  թիվ  103  թռիչքը  իրականացվում  էր  Լոնդոնի  Հիթրոու  օդանավակայանից  դեպի  Նյու  Յորքի  «Ջոն  Քենեդու»  անվան  օդանավակայան։
   Օդանավի  վթարիառթիվ  ԱՄՆ  շրջանային  դատարանի  կողմից  1991  թ.  Լիբիայի  2  քաղաքացիներինառաջադրվել է մեղադրանք, ըստ որի` նրանք ինքնաթիռում տեղադրել են պայթուցիկ,որի պայթելու արդյունքում էլ ինքնաթիռը խորտակվել է։
 Լիբիայի  Դատարանին  ուղղված  պահանջը  հիմնվում  է  Մոնրեալի  կոնվենցիայի14-րդ հոդվածի 1-ին կետի վրա։
 Դատարանը  նախ  և  առաջ  քննության  առավ  ÈÇµÇ³ÛÇ  å³Ñ³ÝçÇ  ¹»Ù  áõÕÕí³ÍԱՄՆ  առարկությունը  Դատարանի  իրավասության  վերաբերյալ  և  Լիբիայի  դիրքորոշումն  այս  հարցի  կապակցությամբ,  որը  հիմնվում  է  Կոնվենցիայի  14-րդ  հոդվածի  1ին կետի վրա. «Կոնվենցիայի կիրառման և մեկնաբանման կապակցությամբ կողմերիմիջև  առաջացած  ցանկացած  վեճ  պետք  է  լուծվի  բանակցությունների  միջոցով,  իսկդրա  անհնարինության  դեպքում`  արբիտրաժային  կարգով։
   Եթե  արբիտրաժի  վերաբերյալ  կողմերից  մեկի  խնդրանքից  հետո  6-ամսյա  ժամկետում  կողմերը  չեն  կարողանում  համաձայնության  գալ  արբիտրաժի  կազմավորման  հարցում,  ապա  կողմի1 Տե՛ս Bederman D., International Law Frameworks. Foundation Press, 2001, էջ 45։
 2 Տե՛ս Ковалева А., Черниченко С., Международное право, Москва, 2006, էջ 98-102։
 3 Տե՛ս Questions of application of the 1971 Montreal Convention arising from the aerial incident at Lockerbie 14 april,1992, ICJ Reports at 114։
 խնդրանքով  գործը  կարող  է  քննվել  Միջազգային  դատարանում՝  դրա  ստատուտինհամաձայն»։
 Կողմերն  ընդունում  են,  որ  իրենց  հարաբերությունների  վրա  տարածվում  ենՄոնրեալի  կոնվենցիայի  դրույթները,  որոնք  գործել  են  և´  ինքնաթիռի  պայթյունի,  և´Լիբիայի  կողմից  դատարան  դիմելու  ժամանակ։
   Սակայն  ԱՄՆ  գտնում  է,  որ  գործիքննությունը  դատարանի  իրավասությանը  չի  պատկանում,  քանի  որ  Մոնրեալի  կոնվենցիայի 14-րդ հոդվածի 1-ին կետի ոչ բոլոր պայմաններն են պահպանվել։
  Մասնավորապես,  ԱՄՆ  ներկայացուցիչը  նշեց,  որ  Լիբիան  չի  ապացուցել,  որ  կողմերի  միջևառկա է իրավական վեճ, բացի այդ, եթե նույնիսկ առկա է վեճ, ապա Լիբիան չի ապացուցել, որ այն վերաբերում է Կոնվենցիայի կիրառմանն ու մեկնաբանմանը, ուստի ևչի կարող գործել Կոնվենցիայի 14-րդ հոդվածը։
  Հետագայում ամերիկյան կողմը նշեցնաև,  որ  ապացուցված  չեն  բանակցություններ  վարելու,  արբիտրաժ  պահանջելու  ևդրա  հետ  կապված  6-ամսյա  ժամկետը  պահպանելու  հանգամանքները։
   Այս  կապակցությամբ  Դատարանը  գտավ,  որ  կողմերի  միջև  առկա  վեճը  չէր  կարող  լուծվել  բանակցությունների  միջոցով,  իսկ  պատասխանողի  կողմից  արբիտրաժ  ձևավորելուցհրաժարվելը  Լիբիային  ազատում  է  Կոնվենցիայով  սահմանված  6-ամսյա  ժամկետըպահպանելու պարտականությունից։
 Լիբիան  իր  դիրքորոշման  մեջ  նշել  է,  որ  սույն  վեճի  նկատմամբ  կիրառելի  միակիրավական  փաստաթուղթը  Մոնրեալի  կոնվենցիան  է։
   Ամերիկյան  կողմը  հայտնել  է,որ Մոնրեալի կոնվենցիան տվյալ գործի նկատմամբ կիրառելի չէ, քանի որ խոսքը վերաբերում  է  ոչ  թե  «երկկողմ  տարաձայնություններին»,  այլ  «միջազգային  խաղաղության ու անվտանգության դեմ ուղղված սպառնալիքին, որն առաջ է եկել պետությանկողմից ահաբեկչությանն աջակցելու հետևանքով»։
 Դատարանի կարծիքով վեճը վերաբերում է Մոնրեալի կոնվենցիայի կիրառմաննու մեկնաբանմանը, ուստի  պետք է առաջնորդվել Կոնվենցիայի 14-րդ հոդվածի  1-ինկետով։
 Դատարանը գտնուÙ ¿ Ý³¨, որ կողմերի միջև առկա է Կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի մեկնաբանման և կիրառման հետ կապված վեճ։
  Կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝  «Պայմանավորվող  պետությունը,  որի  տարածքում  գտնվում  է  ենթադրյալհանցագործը,  վերջինիս  չհանձնելու  դեպքում  (առանց  որևէ  բացառության,  անկախայն հանգամանքից կատարվել է հանցագործությունը նրա տարածքում, թե ոչ) պարտավոր  է  գործը  հանձնել  իր  պետության  իրավասու  մարմիններին՝  քրեական  հետապնդում իրականացնելու համար»։
 Դատարանը նշեց, որ սույն գործով կողմերի միջև ծագած վեճի նկատմամբ կիրառելի  են  Կոնվենցիայի  11-րդ  հոդվածի  պահանջները.  «Պայմանավորվող  կողմերըպարտավորվում են իրավական օգնություն տրամադրել միմյանց՝ քրեադատավարական գործողություններ իրականացնելիս։
  Բոլոր դեպքերում կիրառվում է այն պետության  օրենսդրությունը,  որին  ուղղված  է  իրավական  օգնություն  տրամադրելու  միջնորդությունը։
 Սույն  հոդվածի  1-ին  մասի  կանոնները  չեն  տարածվում  կողմերի  միջև  առկա՝քրեական  գործերով  իրավական  օգնություն  ցույց  տալու  երկկողմ  կամ  բազմակողմհամաձայնագրերի վրա»։
 Միացյալ  Թագավորությունը  և  ԱՄՆ-ն  Լիբիայից  պահանջում  էին  հանձնել  հանցանքի  մեջ  մեղադրվող  անձանց  և  քրեական  պատասխանատվության  ենթարկելլիբիացի համապատասխան պաշտոնյաներին, հայտնաբերել հանցանքին վերաբերողբոլոր  նյութերը,  ներկայացնել  բոլոր  փաստաթղթերը  և  իրեղեն  ապացույցները,  ինչպես նաև համապատասխան փոխհատուցում վճարել տուժածների հարազատներին։
 Իր  հատուկ  չհամընկնող  կարծիքի  սկզբում  դատավոր  Օդան  հայտարարեց,  որ  միջազգային  դատարանի  կողմից  քննվող  գործի  էությունն  այն  է,  որ  երկու  կողմերըհակառակ  դիրքեր  են  գրավում  երկու  լիբիացիների  հանձնման  հարցում,  որոնք  այժմգտնվում են Լիբիայի տարածքում և մեղադրվում «Պան Ամերիքն» ավիաընկերությանN  103  չվերթով  ուղևորվող  ինքնաթիռի՝  Միացյալ  Թագավորության  տարածքումոչնչացման մեջ1։
 Իրականում Միացյալ Թագավորության և Լիբիայի հարաբերություններում տեղիէ  ունեցել  հետևյալը.  Միացյալ  Թագավորությունը  միջնորդել  է  Լիբիայի  տարածքումգտնվող մեղադրյալներին հանձնելու մասին, իսկ Լիբիան հրաժարվել է կատարել այդխնդրանքը։
  Լիբիայի և Միացյալ Թագավորության միջև առկա չէ որևէ վեճ Մոնրեալիկոնվենցիայի կիրառման և մեկնաբանման վերաբերյալ այն հարցում, որը վերաբերումէ  մեղադրյալներին  հանձնելու  խնդրանքի  և  այդ  խնդրանքը  մերժելու  հարցին,  որըհանդիսանում  է  սույն  գործով  գլխավոր  հարցը։
   Հենց  միայն  այդ  պատճառով  Մոնրեալի  կոնվենցիայի  14-րդ  հոդվածի  1-ին  կետի  հիման  վրա  Լիբիայի  կողմից  ներկայացված հայտարարությունն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության պետք է մերժվի։
 ²ÛëåÇëáí,  Ùիջազգային  իրավունքում  ձևավորվեց  նոր  սկզբունք`  aut  dedere  autjudicare  (հանձնել  Ï³Ù  դատական  կարգով  ùñ»³Ï³Ý  պատասխանատվության  ենթարկել Ñ³Ýó³Ýù Ï³ï³ñ³Í ³ÝÓÇÝ)2։
 Անվտանգության  խորհրդի  բանաձևերի  իրավական  նշանակությունը։
   ԱՄՆհատուկ  ուշադրություն  է  դարձնում  այն  հանգամանքին,  որ  այն  միջոցառումները,որոնց դեմ առարկում է Լիբիան, Անվտանգության խորհրդի կողմից 731 (1992), 748(1992) և 883 (1993) արձանագրություններին համապատասխան կիրառվող միջոցառումներ  են։
   Անվտանգության  խորհրդի  կողմից  731  (1992)  որոշմամբ  կոչ  էր  արվումԼիբիային անհապաղ և արդյունավետ կերպով պատասխանել Միացյալ Թագավորության և ԱՄՆ միջնորդություններին, իսկ ԱԽ 748 (1992) որոշմամբ նախատեսվում էրկիրառել տնտեսական միջոցներ Լիբիայում3։
 ԱՄՆ  դիրքորոշման  համաձայն՝  Լիբիան,  դիմելով  Դատարան,  փորձ  է  կատարելչեղյալ ճանաչել ԱԽ որոշումները։
  ԱՄՆ պնդում է, որ նույնիսկ եթե Լիբիան իրավունքունի  ներկայացնելու  պահանջ`  հիմնված  Մոնրեալի  կոնվենցիայի  դրույթների  վրա,ապա  այդ  պահանջները  փոխարինվել  են  Կանոնադրության  7-րդ  գլխի  հիման  վրաընդունված  և  այլ  բնույթի  պարտավորություններ  սահմանող  ԱԽ  համապատասխանորոշումներով։
  Այստեղից հետևում է, որ Լիբիայի և ԱՄՆ միջև  Í³·³Í  վեճը կարգավորվում է վերոնշյալ որոշումների հիման վրա ձևավորված նորմերով։
 Լիբիան պնդում է, որ 731/1992/, 748/1992/ և 883/1993/ արձանագրություններիկոնկրետ ձևակերպումներից ակնհայտորեն երևում է, որ ԱԽ  երբեք պահանջ չի ներկայացրել  առ  այն,  որ  Լիբիան  իր  քաղաքացիներին  հանձնի  ԱՄՆ  կամ  Միացյալ  Թագավորությանը։
   Դատական  լսումների  ընթացքում  Լիբիան  հայտարարում  էր,  որ  այդկետը միշտ եղել է իր գլխավոր փաստարկը։
  Բացի դրանից, Լիբիայի համոզմամբ Դատարանը  պետք  է  նշված  արձանագրությունները  մեկնաբանի  «դրանց  իրավականուժը որոշող Կանոնադրությանը համապատասխան», իսկ Կանոնադրությունն  արգելում  է  Խորհրդին  Լիբիայից  պահանջել  իր  քաղաքացիներին  հանձնել  ԱՄՆ-ին  կամՄիացյալ  Թագավորությանը։
   Լիբիան  եզրակացնում  է,  որ  իր  հայտարարությունը  ընդունելի է, «քանի որ  Դատարանը կարող է առանց գործին վնասելու որոշում կայացնել  Մոնրեալի  կոնվենցիայի  կիրառման  և  մեկնաբանության  վերաբերյալ  ...  անկախ748  (1992)  և  883  (1993)  արձանագրությունների  իրավական  նշանակությունից»։
 1 Տե՛ս http։
 //www.aviation.am/index.php/hy/aboutus/internatorg։
 2 Տե՛ս Мартынчик Е., Колоколова Э., Прецедентное право, “Российская юстиция”, 1994, № 12, էջ 22։
 3 Տե՛ս Plachta M., The Role of the Security counsil in enforcing the Principle aut dedere aut judicare, EJIL, 2001, Vol.12, № 1, էջ 125-140։
 Բացի  այդ՝  Լիբիան  Դատարանի  ուշադրությունը  հրավիրում  է  այն  սկզբունքի  վրա,որի համաձայն «որևէ հայտարարության ընդունելիության որոշման համար որոշիչամսաթիվ է հանդիսանում դրա ներկայացման օրը»։
 Դատարանը գտնում է, որ Լիբիայի վերջին նկատառումը պետք է ընդունել։
  1992թ. մարտի 3-ին, երբ Լիբիան ներկայացրել է իր դիմումը, փաստացի հանդիսանում էմիակ  ամսաթիվը,  որը  որոշիչ  նշանակություն  ունի  այդ  դիմումի  ընդունելիությանհարցի  որոշման  համար։
   Այդ  պատճառով  չի  կարելի  ղեկավարվել  ԱԽ  748  (1992)  և883  (1993)  արձանագրություններով,  քանի  որ  դրանք  ընդունվել  են  ավելի  ուշ։
   Ինչվերաբերում  է  ԱԽ  731  (1992)  արձանագրությանը,  որն  ընդունվել  է  մինչև  դիմումիներկայացման  օրը,  ապա  այն  չի  կարող  իրավական  խոչընդոտ  լինել  տվյալ  դիմումիընդունելիության  վերաբերյալ,  քանի  որ  կրում  է  խորհրդատվական  բնույթ  և  չունիիրավական պարտադիր ուժ։
  Դա նշանակում է, որ նշված հիմքերով Լիբիայի դիմումըչի կարող ճանաչվել անընդունելի։
 Ամերիկյան  կողմը  իր  առարկության  մեջ  նշել  է,  որ  նույնիսկ  եթե  Մոնրեալի  կոնվենցիան ճանաչում է այն իրավունքները, որոնց հավակնում է Լիբիան, սույն գործովկիրառելի չէ՝ համաձայն ՄԱԿ ԱԽ կողմից ընդունված բանաձևերի (1992 թ. N 748 և1993 թ. N 883)։
  Պատասխանողի կարծիքով, վեճը ծագել է Լիբիայի և ՄԱԿ ԱԽ միջև,և  դրա  վրա  չեն  տարածվում  Մոնրեալի  կոնվենցիայի  14-րդ  հոդվածի  1-ին  կետիդրույթները, ուստի և վեճը ամեն դեպքում չի կարող քննվել Դատարանի կողմից1։
 Իր հայտարարության մեջ դատավոր Հերցեգը գտնում է, որ Լիբիայի պահանջների վրա տարածվում է ԱԽ պարտադիր որոշումների ազդեցությունը, որը Լիբիայի դիմումը զրկում է առարկայական հիմքից։
 Իր  հատուկ  կարծիքում  Կոյմանս  դատավորը  գտնում  է,  որ  Դատարանի  միակխնդիրը քննարկման ենթակա վեճի առկայության կամ բացակայության պարզումն է։
 Այն փաստը, որ սույն խնդիրը առաջադրվել է ԱԽ ուսումնասիրությանը, և Խորհուրդըդրա կապակցությամբ կայացրել է համապատասխան որոշում, որևէ կերպ չի ազդումվեճի  առկայության  կամ  բացակայության  վերաբերյալ  օբյեկտիվ  իրականության  բացահայտման՝ Դատարանի իրավասության և պարտականության վրա։
 Առարկության վերաբերյալ, որի համաձայն 748 (1992) և 883 (1993) բանաձևերըԼիբիայի պահանջը զրկել են առարկայական և բովանդակային հիմքից, Կոյմանս դատավորը  կիսում  է  Դատարանի  տեսակետը,  որ  այդ  առարկությունը  չի  կրում  բացարձակապես  նախնական  բնույթ։
   Այնուամենայնիվ,  նա  նույնպես  գտնում  է,  որ  այդ  բանաձևերը, որքան էլ հեղինակավոր լինեն, վերջնական և որոշիչ  բնույթ չեն կրում, հետևաբար գործը վարույթ ընդունելու որոշումը չի կարող կասկածի տակ դրվել։
 Դատավոր  Ռեզեկը  գտնում  է,  որ  կողմերի  առաջադրած  փաստարկների  տրամաբանությունն  արտացոլված  կլիներ  Դատարանի  որոշման  մեջ  ավելի  ընդգրկուն,եթե  այդ  որոշման  մեջ  ùÝÝ³ñÏí»ñ  Կազմակերպության  քաղաքական  մարմիններինկատմամբ Դատարանի իրավասության հիմնախնդիրը։
 Նա  գտնում  է,  որ  Դատարանն  իրավունքը  այս  կամ  այն  վիճելի  դեպքում  մեկնաբանելու  և  կիրառելու  լիարժեք  իրավասություն  ունի,  նույնիսկ  եթե  նման  իրավասության իրականացումը կարող է հանգեցնել ՄԱԿ որևէ այլ մարմնի որոշման քննադատական դիտարկմանը։
  Դատարանը չի ներկայացնում ՄԱԿ անդամ որևէ պետության,սակայն հենց քանի որ Դատարանը չի ենթարկվում որևէ քաղաքական ազդեցության,այն  հանդիսանում  է  իրավունքը  մեկնաբանող  раг  ехсеllence  ատյան,  ինչը  չափանիշ  էհանդիսանում ցանկացած ժողովրդավարական ընթացակարգի դեպքում2։
 1 Տե՛ս Convention for the Suppression of unlawful Acts against the safety of Civil Aviation, 23 September 1971, 974UNTS։
 2 Տե՛ս Спектор Е., Судебный прецедент как источник права, “Журнал российского права”, 2003, № 5,  էջ 51։
 Դատավոր Շվեբելի կարծիքով այն փաստը, որ ԱԽ 748 (1992) և 883 (1993) արձանագրություններն  ընդունվել  են  Լիբիայի  կողմից  դիմումը  ներկայացնելուց  հետո,որոշիչ նշանակություն  չունի։
  Չնայած այն հանգամանքին, որ  իրավասությունը սովորաբար  սահմանվում  է  դիմումի  ներկայացման  օրվանից,  այստեղ  կարող  են  առկալինել որոշակի բացառություններ։
  Գործերը, որոնց վրա հղում է կատարում Դատարանը, սույն գործի հետ որևէ առնչություն չունեն։
 Հարց  է  ծագում՝  Դատարանի  նման  որոշումը  խոչընդոտո՞ւմ  է  ահաբեկչությանդեմ  պայքարին  ԱԽ  ուղղած  ջանքերին  և  անհնազանդ  պետություններին  տրամադրո՞ւմ է միջոց, որը թույլ է տալիս նրանց խուսափել Խորհրդի որոշումների կատարումից՝  Դատարան  դիմելու  միջոցով,  արդյոք  Դատարանը  ԱԽ  որոշումների  նկատմամբդատական վերահսկողության իրավասություն ունի՞1։
 Դատավոր  Շվեբելը  գտնում  է,  որ  Դատարանը,  ընդհանուր  առմամբ,  նման  իրավասություններ  չունի  և,  մասնավորապես,  այն  իրավունք  չունի  վերացնել  կամ  նվազեցնել  ԱԽ  այն  որոշումների  նշանակությունը,  որոնցում  հաստատվում  է  խաղաղությանը  ցանկացած  սպառնալիքի  առկայությունը,  և  որոշվում  են  միջոցները,  որոնքպետք  է  ձեռնարկվեն  նման  վտանգի  վերացման  համար։
   Դատարանը  սույն  խնդրիկապակցությամբ  բազմաթիվ  անգամ  հայտարարել  է,  որ  դատական  վերահսկողություն իրականացնելու իրավասություն չունի։
  Կանոնադրության մեջ առկա չէ ակնարկառ այն, որ Դատարանն ունի նման իրավունք։
  Կանոնադրությունից հետևում է հակառակը,  քանի  որ  եթե  Դատարանն  իրավասու  լիներ  վերացնել  ԱԽ  որոշումները,  ապահենց  Դատարանն  էլ  կիրականացներ  վարչական  և  ղեկավարող  իրավասություններըայն ոլորտներում, որտեղ, ըստ Կանոնադրության, նման իրավասություններով և գործառույթներով է օժտված Խորհուրդը։
 Կանոնադրության դրույթները և դրա ստեղծման պատմությունը վկայում են այնմասին,  որ  ԱԽ  ենթարկվում  է  իրավունքի  գերակայության  սկզբունքին,  սակայն  միաժամանակ  այն  օժտված  է  իրավասությամբ  հեռանալու  միջազգային  իրավունքի  նորմերից, եթե դա անհրաժեշտ է միջազգային խաղաղության ապահովման համար։
  Այնհանգամանքը, որ Խորհուրդը պարտավոր է հետևել այդ սկզբունքին, իսկ Դատարանը հանդիսանում է ՄԱԿ գլխավոր դատական մարմինը, չի հետևում, որ Դատարաննիրավասու  է  ապահովելու,  որպեսզի  Խորհրդի  որոշումները  համապատասխանենիրավունքին։
   Սան  Ֆրանցիսկոյում  ընթացող  բանակցությունների  բնույթը  վկայում  է,որ  Կանոնադրության  հեղինակները  մտադրություն  չեն  ունեցել  Դատարանին  վերապահելու դատական վերահսկողության իրավունք։
 Դատարանը նման դիրքորոշման հետ ևս չի կարող համաձայն լինել այն պատճառով,  որ  նշված  բանաձևերն  ընդունվել  են  Լիբիայի  կողմից  դիմումը  ներկայացնելուցհետո,  իսկ  Դատարանի  գործունեության  ընթացքում  ձևավորված  պրակտիկայիհամաձայն՝  ԱԽ  բանաձևերի  ընդունումը  չի  սահմանափակում  Դատարանի  իրավասությունը որևէ իրավական վեճի նկատմամբ։
 Ելնելով  վերոգրյալից՝  Դատարանը  գտնում  է,  որ  պատասխանողի  կողմից  հիշատակված  փաստարկները՝  կապված  Դատարանի՝  գործը  քննելու  իրավասությանբացակայության  հետ,  անհիմն  են,  և  Դատարանն  իրավասու  է  քննել  կողմերի  միջևառկա վեճը՝ կապված Մոնրեալի կոնվենցիայի մեկնաբանման և կիրառման հետ։
 Այսպիսով,  ՄԱԿ  միջազգային  դատարանի  որոշումների  իրավական  նշանակությունն այն է, որ նախադեպի միջոցով միջազգային իրավունքում հստակեցվում, կոնկրետացվում են միջազգային իրավունքի նորմերը՝ հետագայում կիրառվելով միջազգային  հարաբերությունների  պրակտիկայում,  իսկ  «Lockerbie»-ի  նախադեպը  հիմք  հան1 Տե՛ս Бордунов В., Международное воздушное право, Москва, 2007, էջ 88-90։
 դիսացավ  հանցագործություն  կատարած  անձին  հանձնելու  կամ  դատական  կարգովքրեական  պատասխանատվության  ենթարկելու`  Aut  Dedere  Aut  Judicare  սկզբունքիձևավորման համար։
 Անի Խլղաթյան«LOCKERBIE»-Ի ՆԱԽԱԴԵՊԸ՝ ՈՐՊԵՍ AUT DEDERE AUT JUDICARE ՍԿԶԲՈՒՆՔԻՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՆԱԽԱԴՐՅԱԼԲանալի բառեր՝ «Lockerbie»-ի նախադեպ, 23.03.1971 թ. Մոնրեալի կոնվենցիա, Aut Dedere Aut Judicare սկզբունք, Անվտանգության խորհրդի բանաձևեր։

Հոդվածում ներկայացված են միջազգային նախադեպային իրավունքի առանձնահատկությունները։
   Ներկայացված  է  «Lockerbie»-ի  նախադեպը՝  որպես  Aut  Dedere  Aut  Judicare  սկզբունքի ձևավորման նախադրյալ։
    Միաժամանակ  անդրադարձ  է  կատարվում  «Քաղաքացիական  ավիացիայի  անվտանգության դեմ ուղղված անօրինական գործողությունների դեմ պայքարի» 23.03.1971 թ. Մոնրեալի  կոնվենցիայի  կիրառման  և  մեկնաբանման  կապակցությամբ  Ամերիկայի  Միացյալ  Նահանգների,  Միացյալ  Թագավորության  և  Լիբիայի  միջև  ծագած  վեճերի  իրավական  կարգավորմանը՝  ներկայացնելով  սույն  ոլորտում  ՄԱԿ  միջազգային  դատարանի  և  անվտանգության  խորհրդի  իրավասությունների հարաբերակցությունը։
