ՄԻERNԱԳԱՅԻՆ ՌԱITՄԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ՝ ՈՐՊԵՍ ՌԱITՄԱԿԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԲԱ COMPՆԻ, ռազմական անվտանգությունը ավանդաբար եղել է պետությունների ազգային անվտանգության առաջնային բաղադրիչներից մեկը:   Այն հանդես է գալիս որպես պետության տարածքը, բնակչությունը արտաքին ռազմական սպառնալիքներից և վտանգներից պաշտպանելու հնարավորություն:   Համաշխարհայնացման գործընթացների, աշխարհի փոխկապակցվածության խորացման, անվտանգության աճող համամասնական սպառնալիքների շնորհիվ այսօր պետությունները միջազգային ռազմական համագործակցությունը համարում են իրենց ռազմական անվտանգության կարևորագույն տարր:   Պաշտպանության ոլորտը կարգավորող ռազմավարական փաստաթղթերում ավելի ու ավելի է մեծ նշանակություն տրվում ռազմական դիվանագիտությանը:  Ավելին, այս երեւույթը բնորոշ է պետություններին, որոնք էապես տարբերվում են աշխարհաքաղաքական դիրքով, քաղաքական, ռազմական և տնտեսական հնարավորություններով: Այսպիսով, դաշնակիցների համար բարեկամական համագործակցության զարգացումը կարևոր նշանակություն ունի ԱՄՆ պաշտպանության ռազմավարության մեջ 2: 2010 թ. Ընդունված Ռուսաստանի ռազմական դոկտրինի հիմնական խնդիրներից են `միջազգային անվտանգության կազմակերպությունների շրջանակներում համագործակցության խորացումը, տարբեր պետությունների հետ փոխշահավետ համագործակցության ձևավորումը 3:  Երկկողմ և բազմակողմ ռազմական և ռազմատեխնիկական համագործակցության ընդլայնումը առանցքային դեր կխաղա Kazakhազախստանի ռազմական անվտանգության ապահովման գործում 4:   ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում գործընթացների զարգացումը և իր դաշնակիցների հետ կապերի զարգացումը Էստոնիայի պաշտպանական քաղաքականության երկու ուղղություններից մեկն է 5:  Վրաստանի զինված ուժերի կողմից առաջադրված խնդիրների թվում է միջազգային պարտավորությունների կատարումը, միջազգային ռազմական համագործակցությանը մասնակցելը 6: 1 Տե՛ս Շահգելդյան Մ., Ազգային անվտանգություն: Հայեցակարգը, էությունը, ձևավորումը, առաջնահերթությունները, Երևան, 2002, էջ 13: 2 Տե՛ս Միացյալ Նահանգների ազգային պաշտպանության ռազմավարություն, Պաշտպանության նախարարություն, http: //www.defense.gov/news/2008%20national%20defense%20strategy.pdf, էջ. 15 3 Տե՛ս «Ռուսաստանի Դաշնության պատերազմի դոկտրինը», 2010, http: // www. //news.kremlin.ru/ref_notes/461, գլուխ 3, կետ 28: 4 Տե՛ս «Kazakhազախստանի Հանրապետության ռազմական դոկտրինների ստեղծման մասին», http: // www. //www.unesco.kz/cgi-bin/library?e=d5 Տե՛ս Էստոնիայի ազգային պաշտպանության ռազմավարություն, 2011, http: // www. //www.kaitseministeerium.ee/files/kmin/img/files/KM_riigikaitse_strateegia_eng(2).pdf, էջ. 6 «Վրաստանի ազգային ռազմական ռազմավարությունը», Վրաստանի պաշտպանության նախարարություն, 2014, http: //www.mod.gov.ge/docu Այսպիսով, կախված իրենց արտաքին և անվտանգության քաղաքականության առաջնահերթություններից, պետությունները կարող են տարբեր ձևերով սահմանել միջազգային ռազմական համագործակցությունը, բայց ժամանակակից պետությունների պաշտպանական քաղաքականության օրակարգում դրա առանցքային տեղն անվիճելի է:   Դա չի նշանակում, որ ռազմական դիվանագիտությունը փոխարինելու համար պաշտպանական դիվանագիտություն ռազմական անվտանգությունն ապահովելու համար, հատկապես այն տարածաշրջանում, որտեղ կա ռազմաքաղաքական բարդ միջավայր, ինչպիսին է Հարավային Կովկասը:   Ռազմական դիվանագիտությունը ռազմական անվտանգության հիմնական բաղադրիչն է, որի կողմից ստեղծված երաշխիքների համակարգը լրացնում և ավարտում է պետության ռազմական անվտանգության ապահովումը: Անկախություն ձեռք բերելու հենց սկզբից միջազգային ռազմական համագործակցությունը Հայաստանի արտաքին անվտանգության քաղաքականությունը մշակողների և իրականացնողների կողմից ընկալվում է որպես հնարավոր գործոն:   Անվտանգության ոլորտում գործող միջազգային կազմակերպություններում ներգրավվածությունը համարվում է Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության ապահովման միջոցներից մեկը 1:   Մասնավորապես, Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունը (ՀԱՊԿ) համարվում է Հայաստանի անվտանգության իրական երաշխիք 2: Հայաստանի Հանրապետության ռազմական անվտանգության համակարգում միջազգային ռազմական համագործակցության տեղն ու դերը հետագայում որոշվել է ազգային անվտանգության և պաշտպանության ոլորտները կարգավորող հիմնական փաստաթղթերի ընդունմամբ, ինչպես, օրինակ, ՀՀ Ազգային անվտանգության ռազմավարության 2007 թ. փետրվարի 7-ին `նույն թվականի դեկտեմբերի 25-ին ընդունված Հայաստանի Հանրապետության ռազմական դոկտրինը: Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարությունը փաստաթուղթ է, որը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ապահովման հիմնական ուղղությունները 3:  Ազգային անվտանգության ռազմավարության կողմից սահմանված գերակայությունների համաձայն ՝ Հայաստանը, լինելով շահագրգիռ մասնակից միջազգային անվտանգության համակարգի, առաջին հերթին իր եվրոպական-տարածաշրջանային հատվածների մշակման, ձգտում է իրականացնել արտաքին անվտանգության ռազմավարությունը բազմավեկտորի սկզբունքների վրա: ինտեգրում 4:   Հայաստանի Հանրապետությունը մասնակցում է տարածաշրջանում և աշխարհում խաղաղության և անվտանգության ապահովմանը ՝ մասնակցելով անդրազգային հանցագործությունների, այդ թվում ՝ միջազգային ահաբեկչության և զանգվածային ոչնչացման զենքի տարածման դեմ միջազգային պայքարին և ձգտում է մեծացնել իր ներգրավվածությունը միջազգային խաղաղության և անվտանգության ջանքերում: խաղաղապահ գործողությունների միջոցով:  «Հասկանալով մեկ պետության սահմանափակ կարողությունները ներկայիս մարտահրավերների պայմաններում, Հայաստանի Հանրապետությունն օգտագործում է ակտիվ ռազմական ուժ: 1 Տե՛ս Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթը Միացյալ Նահանգներում, 1994, http: //www.ilur.am/news/view/29128.html. 2 Տե՛ս Նախագահ Սերժ Սարգսյանի ելույթը ՀՀ ՊՆ-ում տեղի ունեցած ընդլայնված նիստում, 15.01.2013 թ., Http: //www.president.am/hy/statements-and-messages/item/2013/01/15/ Նախագահ-Սերժ-Սարգսյան-ելույթի-նիստ-Պաշտպանության նախարարություն /. 3 Տե՛ս «ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարություն», http: //www.mil.am/1298095835. 4 Տե՛ս Հ. Քոթանջյան, ՀՀ ազգային շահերի ապահովման հեռանկարները ընդհանուր անվտանգության համակարգի արդիականացման համատեքստում, ՀՀ ՊՆ Դ. Կանայանյան ԱՐՀԻ «Հայոց բանակ» ռազմագիտության հանդես, 4 (62), 2009 , էջ 46: 5 Տե՛ս «Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարություն» (հաստատված է ՀՀ Նախագահին առընթեր ազգային անվտանգության խորհրդի 2007 թվականի հունվարի 26-ին), http: //www.mfa.am/u_files/file/doctrine/Doctrinearm.pdf: Քաղաքական համագործակցություն ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ արտատարածաշրջանային պետությունների հետ:   ՀՀ զինված ուժերը մասնակցում են միջազգային խաղաղության և անվտանգության գործողություններին ... Հայաստանի ռազմական ոլորտում համագործակցությունը առանձին երկրների հետ, ինչպես նաև անդամակցություն միջազգային և տարածաշրջանային անվտանգության կազմակերպություններին, դրանց շրջանակներում իրականացվող միջազգային ծրագրերին մասնակցություն: ուղղված են ազգային անվտանգության ապահովմանը: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի միջազգային ռազմական համագործակցության տարբեր ուղղություններին, ապա ռազմավարությունը ներառում է ՀԱՊԿ անդամակցությունը Հայաստանի անվտանգության բաղադրիչներից, որն ապահովվում է անդամ պետությունների միջև բազմակողմ կապերով, հաշվի առնելով, որ Պայմանագրի ռազմական բաղադրիչը արտոնյալ պայմաններ է նախատեսում ռազմատեխնիկական համար: անդամ պետություններին մատակարարումները: ինչը առաջնային նշանակություն ունի Հայաստանի համար 2:   Հայաստանի անվտանգության համակարգի հիմնասյուներից են ՀԱՊԿ շրջանակներում Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը, երկու երկրների միջեւ ստորագրված «Բարեկամության, համագործակցության» և «Փոխադարձ օգնության» մասին համաձայնագրերը, «Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության 21-րդ դարի դաշնակցային համագործակցության մասին» համաձայնագրերը: «, սերտ պաշտպանական համագործակցություն և Ռուսաստանի ռազմական ներկայություն Կովկասում տարածաշրջանում Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության ապահովման հնարավոր գործոն է 3 ռազմաքաղաքական հավասարակշռություն 3: Ընդգծվում է նաև ՆԱՏՕ-ի հետ գործընկերությունը `շեշտելով, որ Հայաստան-ՆԱՏՕ Անհատական ​​գործընկերության գործողությունների ծրագրի (IPAP) արդյունավետ իրականացումը կնպաստի պաշտպանական համակարգի կատարելագործմանը և արդիականացմանը, կբարձրացնի դրա արդյունավետությունը և կապահովի համատեղելիություն զարգացած պաշտպանական համակարգերի հետ: երկրներ, այդ թվում ՝ theինված ուժերի հետ »4: Հայաստանի Հանրապետության ռազմական դոկտրինը պաշտոնական հասկացությունների ամբողջություն է `ներառյալ ՀՀ ռազմական անվտանգության ապահովման ռազմաքաղաքական, ռազմավարական, ռազմատնտեսական և ռազմատեխնիկական հիմքերը 5: Ըստ դոկտրինի `Հայաստանն ապահովում է ռազմական անվտանգության ոլորտում համապարփակ միջազգային համագործակցության խորացումը, միջազգային առաջատար փորձի ձեռքբերումը` ի նպաստ Հայաստանի Հանրապետության ռազմաքաղաքական և ռազմական հզորացման `ռազմական անվտանգության սպառնալիքները նվազեցնող գործոնները համարելով բարենպաստ պայմաններ: ռազմական համագործակցության համար: Միջազգային ինտեգրման գործընթացներ 6.  Ըստ Վարդապետության, ՀՀ և Լ NKՀ բազմակողմ երկկողմ հավասարակշռված ռազմական համագործակցության զարգացումը, ՀՀ և Լ NKՀ 1 Տե՛ս «Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարություն»: 2 Տե՛ս նույն տեղում: 3 Տեսեք նույն տեղում: 4 Տե՛ս նույն տեղում: 5 Տե՛ս http: //www.mil.am/1298096344. 6 Տե՛ս «ՀՀ ռազմական դոկտրինա», բաժին 1, գլուխ 2, կետ 9, http: //www.mil.am/files/mil-doctrine-arm.pdf: Բնակչության ֆիզիկական անվտանգության համար անհրաժեշտ պաշտպանական ուժերի ապահովման ռազմական նպատակներից մեկը 1 է: Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերը հետապնդելու են ռազմական անվտանգության միջազգային երաշխիքներ, որոնք ներառում են կոլեկտիվ անվտանգության համակարգերի շրջանակներում դաշնակցային-գործընկերային հարաբերությունների հաստատում և շարունակական զարգացում, ինչպես նաև միջազգային ռազմական անվտանգության ստանձնում, ուստի հիմնական գործառույթները ofինված ուժերը կատարում են միջազգային պայմանագրերով նախատեսված պարտավորությունները: Մասնակցություն միջազգային մարդասիրական «փրկարարական, խաղաղապահական» կայունացման գործողություններին 2:   Ըստ դոկտրինի ՝ միջազգային անվտանգության ապահովման նպատակով ռազմական ներգրավվածությունը միջազգային ուժերի գործողություններին անվտանգության տարբեր կառույցների մասնակցության ընդլայնումն է, որի նպատակն է միջազգային անվտանգության մեջ ՀՀ մասնաբաժնի ամբողջական ստանձնումը ներառյալ միջազգային անվտանգության համակարգեր 3. Միջազգային ռազմական համագործակցությունը նշված է ՀՀ ռազմավարական վերանայման արդյունքների մասին հանրային իրազեկման փաստաթղթում: «Հայաստանը կմնա՞ միջազգային անվտանգության կայուն կողմնակից»:   Այն կիրականացվի ԵԱՀԿ-ի, ՀԱՊԿ-ի, ՆԱՏՕ-ի և այլ առաքելությունների և ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կողմից լիազորված բազմազգ ուժերի շրջանակներում »4: Վերոնշյալ փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ միջազգային ռազմական համագործակցությունը մի քանի ուղղություններով ազդում է Հայաստանի Հանրապետության ռազմական անվտանգության վրա: 1. Ռազմական դիվանագիտությունը նպաստում է պաշտպանական համակարգի զարգացման գործում Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության գլխավոր երաշխավոր զինված ուժերի արդյունավետության բարձրացմանը: Անդրադառնալով ՀԱՊԿ ՆԱՏՕ-ի ծրագրերում ՀՀ դերին ՝ ՀՀ Պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանն ընդգծում է, որ այսպիսով ոչ միայն մեծանում է հայկական բանակի միջազգային հեղինակությունը, այլև հանրապետության զինված ուժերը: Հայաստանում ծանոթացեք ժամանակակից բանակների առաջավոր փորձին:  ՀԱՊԿ-ին անդամակցությունը ոչ միայն Հայաստանի անվտանգության կարևոր բաղադրիչն է, այլ նաև արտոնյալ պայմաններ է ապահովում ռազմատեխնիկական մատակարարումների համար `տարեկան համատեղ զորավարժությունների միջոցով բարձրացնելով բանակի մարտունակությունը 6:  ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցությունը նպաստում է պաշտպանության ոլորտի արդիականացմանը `միջազգային փորձի վրա հիմնված բարեփոխումների միջոցով 7:   ՀՀ զինված ուժերի մարտունակությունը բարձրացնելու համար անհրաժեշտ է նաև երկկողմ ռազմական համագործակցություն Ռուսաստանի Դաշնության, ԱՄՆ-ի, Հունաստանի և շուրջ երկու տասնյակ այլ երկրների հետ: 2. Ռազմական դիվանագիտության իրականացման միջոցով ապահովվում են ռազմական անվտանգության միջազգային երաշխիքները: 1 Տե՛ս «ՀՀ ռազմական դոկտրինա», բաժին 2, գլուխ 4, 16-րդ կետ: 2 Տե՛ս նույն տեղում: 3 Տե՛ս նույն տեղում, Բաժին 1, գլուխ 4, 20-րդ կետ: 4 Տե՛ս «Հանրային իրազեկման փաստաթուղթ` Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության ռազմավարական վերանայման արդյունքների մասին », էջ: 5 Տե՛ս Ս. Օհանյան, Հայոց բանակի 20-ամյա տարեգրությունը, Երևան, 2012, էջ: 208 թ. 6 Տե՛ս Ե. Մինասյան, Հայաստանի երրորդ հանրապետության պատմություն, Երեւան, 2014, էջ: 535 թ. 7 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 535: Modernամանակակից աշխարհում անհնար է ապահովել երկրի ռազմական անվտանգությունը միայն սեփական զինված ուժերի ուժով:   Հ.Քոթանջյանն ասում է. «Talkingամանակակից պետությունների ռազմական անվտանգության ամրապնդման մասին խոսելիս (հաշվի առնելով դրա արտաքին կողմը) բնական է եզրակացնել, որ նրանց պաշտպանական և ռազմաքաղաքական իրավիճակի ամրապնդումը հնարավոր է ոչ թե ռազմական հզորության բարձրացմամբ, որի ապակառուցողականությունը գրեթե կասկածելի, բայց միջազգային, տարածաշրջանային և անվտանգության երկկողմ համակարգերի ստեղծում »: 1 3. Ռազմական դիվանագիտության միջոցով Հայաստանը ստանձնում է միջազգային անվտանգության իր մասնաբաժինը, ինչը թույլ է տալիս որոշակի ազդեցություն ունենալ անվտանգության միջավայրի զարգացման վրա: Սառը պատերազմի դարաշրջանի աշխարհակարգի փլուզման արդյունքը ներքին և արտաքին անվտանգության պարզ սահմանազատման վերացումն էր 2:   Պետությունների ռազմական անվտանգությանն ուղղված նոր սպառնալիքները (ահաբեկչություն, այլ անդրազգային հանցագործությունների թվի աճ և այլն) հրամայական են դարձել երկկողմ «բազմակողմ համագործակցության» խորացման դեմ արդյունավետ պայքարի համար:   ՀՀ զինված ուժերը փորձում են ակտիվացնել իրենց ներգրավվածությունը այդ սպառնալիքների դեմ միջազգային հանրության համատեղ ջանքերում:  Այս կերպ լրացվում է ՀՀ ռազմական անվտանգության միջազգային բաղադրիչը, ինչպես Հայաստանն է իր մասնաբաժինը ստանձնում միջազգային անվտանգության ապահովման գործում:  ՀՀ պաշտպանության նախարար Ս.Օհանյանը նշում է. «Մենք իրավունք չունենք պարզապես պասիվ որոնող լինել անվտանգության ոլորտում, մենք պարտավոր ենք մեր հնարավորությունների սահմաններում մասնակցել միջազգային անվտանգության ապահովման գործընթացներին:   Այդ ամենի խորացումը, միջազգային համագործակցության խորացումը մեր երկրի անվտանգությունն ավելի անխոցելի է դարձնում »3: Վերոնշյալ երեք ուղղությունները հիմնականում միահյուսված են երկկողմ և բազմակողմ ոլորտներում Հայաստանի Հանրապետության կողմից իրականացվող միջազգային ռազմական համագործակցության չափումներին:   Հայ-ռուսական դաշնակցային գործընկերությունը, բացի ՀՀ զինված ուժերի ռազմատեխնիկական կարիքները լուծելուց, նպաստում է նաև տարածաշրջանում ռազմաքաղաքական հավասարակշռության պահպանմանը, Հայաստանի համար ստեղծում է ռազմական անվտանգության միջազգային երաշխիքներ:   Իր հերթին, ակտիվորեն մասնակցելով ՀԱՊԿ գործընթացներին, փորձելով նպաստել կազմակերպության արդյունավետությանը, Հայաստանն անընդհատ ջանքեր է գործադրում, առաջին հերթին, հնարավոր ագրեսիայի սպառնալիքի դեպքում կատարել Պայմանագրի 4-րդ հոդվածով նախատեսված անդամ պետությունների պարտավորությունները: ընդդեմ Հայաստանի:   Վերջին տարիներին ՆԱՏՕ-ի կողմից իրականացված ՆԱՏՕ-ի խաղաղապահ առաքելություններին ակտիվ ներգրավվածությունը ոչ միայն թույլ է տալիս մեր երկրին դեր խաղալ միջազգային անվտանգության ապահովման գործում, այլ նաև նպաստում է ՀՀ զինված ուժերի կողմից հակամարտության էթնոպոլիտիկայի նոր Կոտանջյան Հ.   Հայաստանի ռազմական քաղաքականության և ազգային անվտանգության հիմունքները, Երևան, 2010, էջ. 552 թ. 2 Տե՛ս Աբրահամյան Ս., Անվտանգության և պաշտպանության հարցերի որոշ ասպեկտներ, «Հայոց բանակ», 2008. 2-3, էջ 59: 3 Տե՛ս S. Ohanyan, p. 263: 4 Տե՛ս http: //mfa.am/hy/international-organisations/CSTO/: Հմտությունների ձեռքբերում, մասնավորապես ՝ խաղաղապահ գործողությունների ոլորտում, որի դերը, կարծում ենք, չի կարելի թերագնահատել modernինված ուժերի ՝ ժամանակակից անվտանգության սպառնալիքներին արագ և արդյունավետ արձագանքելու կարողության զարգացման համար: Անդրանիկ Գրիգորյան ՄԻERNԱԳԱՅԻՆ ՌԱITՄԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ՝ որպես ՀՀ ՌԱITՄԱԿԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԲԱONՆԻ Բանալի բառեր. Ազգային անվտանգություն, ռազմական անվտանգություն, միջազգային ռազմական համագործակցություն, ռազմական / պաշտպանական դիվանագիտություն ։

Հոդվածում  ուսումնասիրության  են  ենթարկվում  ՀՀ  ռազմական  անվտանգության  ապահովման  գործում  միջազգային  ռազմական  համագործակցության  տեղը  և  դերակատարությունը։
  Տարբեր երկրների փորձի վերլուծության, մեր երկրի արտաքին և անվտանգության ոլորտի  գերակայությունների,  ինչպես  նաև  պաշտպանական  ոլորտի  առանձնահատկությունները  հաշվի առնելով՝ փորձ է կատարվում վերհանել բազմակողմ և երկկողմ հարթություններում ՀՀ կողմից իրականացվող միջազգային ռազմական համագործակցության դերակատարությունը ռազմական անվտանգության ապահովման տեսանկյունից։
   Թեև ժամանակակից աշխարհում զինված ուժերը շարունակում են հանդիսանալ ռազմական  անվտանգության  ապահովման  առաջնային  դերակատարները,  տարբեր  պետությունների  համապատասխան  փաստաթղթերի  վերլուծությունն  ու  միջազգային  պրակտիկան  ցույց  են  տալիս,  որ  այս գործում գնալով  էլ  ավելի  մեծ  առաքելություն է  ստանձնում  ռազմական դիվանագիտությունը։
  Բացառություն չէ նաև Հայաստանի Հանրապետությունը, որը ռազմական անվտանգության ամրապնդման վրա պաշտպանական դիվանագիտությունն ազդում է երեք ուղղություններով`  բարձրացնելով  զինված  ուժերի  մարտունակությունը,  ստեղծելով  անվտանգության  ապահովման  միջազգային  երաշխիքներ  և  նպաստելով  միջազգային  անվտանգության  ապահովման ջանքերին երկրի զինված ուժերի ներգրավմանը։
