Նախաբան   Վերջին տարիներին էական փոփոխություններ են տեղի ունեցել ՀՀ կրթական համակարգում: Այնուամենայնիվ, բարեփոխումների իրականացումը շատ դանդաղ է ընթանում, ինչը հանգեցրել է առաջնահերթ լուծումներ պահանջող բազմաթիվ խնդիրների կուտակմանը:  Դրանցից մեկը հիմնական կրթության ոլորտում վերջին տարիներին նկատվող «Ֆիզիկա» առարկայի ուսանողների հետաքրքրության պակասն է:   Այս հանգամանքը բացատրվում է մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով:  Այնուամենայնիվ, մենք կենտրոնանալու ենք միայն օբյեկտիվ պատճառներից մեկի վրա, այսինքն `հանրակրթական դպրոցում ուշադրություն է դարձվում ուսանողի ստացած գիտելիքների գործնական նշանակությանը, օգտագործման կարողությունների զարգացմանը:   Ի դեպ, հանրակրթության ոլորտի պատասխանատուները չեն հերքում այս փաստը: Գործնական կյանքում մենք անդրադարձել ենք այս խնդրին [1-3] արկելը առաջարկել է մի շարք լուծումներ, որոնք, մեր կարծիքով, արդյունավետ են:   Այս հոդվածում մենք առաջարկում ենք այս խնդրի մեկ լուծում:   Այսպիսով, մեր կարծիքով, ուսանողների հետաքրքրությունների բարձրացման մեկ այլ տարբերակ է `ֆիզիկական դասարաններում հետաքրքիր ուսումնական նյութի օգտագործումը ճիշտ ժամանակին, ճիշտ ժամանակին: 11-րդ դասարանում մեխանիկական ֆիզիկան և էլեկտրամագնիսական տատանումներն ուսումնասիրվում են 10-րդ դասարանի մոտակայքում գտնվող «Ֆիզիկա» առարկայի ֆիզիկայի ուսումնական ծրագրում:   Իմ կարծիքով, ճիշտ կլինի այս երկուսը միավորել մեկ բաժնի մեջ, մի համակարգ, որը ենթադրաբար փոխկապակցված է գիտամեթոդական տեսանկյունից: Նման համադրությունը միանգամայն ճիշտ է և նպատակահարմար, քանի որ նմանությունները խորացնում են սովորողները միայն այն դեպքում, երբ ուսումնասիրվող խնդիրները կապված են որոշակի համակարգի հետ:   Ավելին, տարբեր ֆիզիկական ուսումնասիրություններ նպաստում են այնպիսի բարդ հասկացությունների յուրացմանը, ինչպիսիք են էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը, օպտիկական սպեկտրները, լույսի ալիքի հատկությունները և այլն: Բնության մեջ տեղի ունեցող տարատեսակ տատանումներից ամենապարզը ներդաշնակ տատանողական շարժումն է:  Բեռի տատանվող ուրվագծի տատանումները, կախված աղբյուրից և մաթեմատիկական ճոճանակից, քննարկվում են որպես բնորոշ այդպիսի շարժմանը: Դասընթացի օրինակներ Հաշվի առնելով պլազմայի գործնական կարևորությունը ժամանակակից գիտության մեջ, հատկապես տեխնոլոգիական ոլորտում, մենք գտնում ենք, որ նպատակահարմար է «Տատանումներ. Ալիքներ» բաժնում, որպես ներդաշնակ տատանումների օրինակ, պլազմայում էլեկտրոնային տատանումների քննարկումը:   Ավագ դպրոցում այս քննարկումն ինքնանպատակ չէ, այլ բխում է ուսումնական պլանի պահանջներից, ըստ որի `ժամանակակից ֆիզիկայի արդյունքները, որոնք ունեն մեծ գործնական նշանակություն, պետք է ներառվեն դպրոցական ծրագրում, որի նպատակն է այս աշխատանքը. Տեսական վերլուծությունը կարտացոլվի հնարավորինս:  Փորձենք հակիրճ ներկայացնել որոշակի նյութ, որը թույլ է տալիս ուսուցչին կոտրել ուսուցման տրամաբանական գործընթացը, ուսանողներին ծանոթացնել պլազմայում էլեկտրոնային տատանումների երևույթին `տեսական վերլուծություն կատարելու համար: Պլազմայի տատանումների բնույթը որոշելու համար պլազմայի շերտի էլեկտրոնները հետաքրքրված չեն շեղման պատճառով, որը կարելի է ենթադրել, որ պատահական տատանումների պատճառով փոքր-ինչ տեղափոխվել է `տրված տեսանկյունից խնդիր Նման տեղահանման արդյունքում պլազմայի շերտը կչեզոքացվի և կստեղծվեն բացասական լիցքեր: Արդյունքում, պլազման կսահմանափակվի դրական և բացասական պիտակավորված շերտերով, հարթ կոնդենսատորի տեսքով: Ինվերտորների դերն այստեղ կատարում են այն շերտերի մակերեսները, որոնցում գտնվում է չեզոք պլազմա: մեղադրանքները (նկ. 1): Նկար. 1 Չեզոքացված դրական «Բացասական լիցքի առաջացումը պլազմայի շերտի վրա, որը սահմանափակված է մակերեսով» Պլազմայի շերտում կստեղծվի էլեկտրական դաշտ, քանի որ կլիներ հարթ կոնդենսատոր շղթաների միջև: Էլեկտրական դաշտը, չնայած ազդում է էլեկտրոնների իոնների վրա, ձգտում է վերականգնել պլազմայի հավասարակշռությունը: Հաշվի առնելով, որ իոնի զանգվածն անհամեմատ մեծ է էլեկտրոնների զանգվածից, կարելի է ենթադրել, որ իոնները կմնան  x: xxE- ը անհավասարակշռված է, և էլեկտրոնները կշարժվեն դաշտի հակառակ ուղղությամբ: Հավասարակշռության պայմաններում էլեկտրոնները կանգ են առնում և իներցիայով շարժվում հակառակ ուղղությամբ:   Այնուհետեւ նկարը կկրկնվի:  Արդյունքն այն է, որ էլեկտրական ուժերի ազդեցության տակ էլեկտրոնները տատանվեն իոնների դեմ, այսինքն ՝ պլազմայում տեղի կունենան էլեկտրոնների ազատ տատանումներ: Եկեք ցույց տանք, որ այդ տատանումները ներդաշնակ են: Ինչպես գիտենք, միատարր էլեկտրական դաշտի էլեկտրոնները ազդում են դաշտի կողմից, որտեղ գտնվում է մոդուլը: Կոնդենսատորի դաշտի ուժը որոշվում է էլեկտրոնի լիցքով, իսկ միավորների միջազգային միավորը մակերեսի վրա գանձումների քանակն է, որը բանաձև է, որով կարող ենք որոշել պլազմային շերտի դաշտային ուժը:   Քանի որ պլազմայի շերտում էլեկտրոնները ցրվում են լիցքի պատճառով զանգվածով, դրանց ընդհանուր թիվը այդ շերտը սահմանափակող մակերեսներից մեկի վրա որոշվելու է էլեկտրոնների խտության արտահայտությամբ:  Այդ դեպքում մենք կարող ենք գրել մակերեսի վրա գանձվող քանակի համար. (2) -ի հավասարության մեջ տեղադրելով (2) –ի արժեքը ՝ մենք կստանանք. Այս դեպքում, համաձայն (1) –ի, դաշտի կողմից էլեկտրոնի վրա գործադրվող ուժի համար մենք ստանում ենք, որտեղից, և ստացվում է, որ էլեկտրական դաշտը էլեկտրոնի վրա գործում է միայն հավասարակշռությանը ուղիղ համեմատական ​​ուժով: Ex0exnEexenFe02kxF02enke դիրքից շեղումն ունի շեղման հակառակ ուղղությունը: Նման ուժը, ինչպես հայտնի է, ներդաշնակեցման պատճառ կդառնա: Պարզելով պլազմայում էլեկտրոնների վրա գործող ուժի բնույթը, մենք կարող ենք որոշել դրա տատանումների հաճախականությունը `օգտագործելով բանաձևը, որտեղ հաճախականությունը գործակից է, որի մեծությունը որոշվում է տատանումների հաճախականության արտահայտությամբ համակարգի սեփական տատանումների հարաբերակցությունը:   (3) –ի արժեքը դնելով (4) –ում ՝ էլեկտրոնները տատանվող մարմնի զանգվածն են, և այս հաճախականությունը կոչվում է պլազմայի հաճախականություն: Թե ինչպես է էլեկտրոնների հաճախականությունը տատանվում, կախված է պլազմայում դրանց խտությունից: (5) Այս տեսական վերլուծությունից հետո մենք կանգ կառնենք պլազմայի տատանումների կիրառման վրա, քանի որ այն կդառնա արդյունավետ միջոց ուսանողների համար ուսումնական շարժառիթներ ձևակերպելու համար միայն այն դեպքում, եթե տեսնեն այս երեւույթի կիրառումը գործնական կյանքում, այսինքն ՝ բացահայտեն գործնական նշանակությունը և դերը գիտության և տեխնոլոգիայի մեջ: Ավագ դպրոցում պլազմայի տատանումների քննարկումը հնարավորություն է տալիս իմանալ պլազմայի հաճախականության հավանական օգտագործման մասին:   Այս հավելվածը վերաբերում է ռադիոալիքների տարածմանը, որոնք տրված են ընթացիկ ֆիզիկայի դասագրքում ՝ ռադիոալիքների արտացոլման (տարածման) մասին: եր. Ներկայումս ռադիոյի և հեռուստատեսության հաղորդակցությունը շատ բազմազան է. այն լայնորեն օգտագործվում է գիտության և տեխնոլոգիայի տարբեր ոլորտներում: mk00mkxF / keeemen020 Վերջերս շատ կարևոր է դարձել տիեզերական-ռադիո-ռադիոհեռուստատեսային կապը, ինչը թույլ է տալիս սահմանել հեռավորություններ, որոնք չափվում են միլիոնավոր կիլոմետրերով:   Նման հսկայական հեռավորությունների վրա ռադիոյի և հեռուստատեսության բնութագրերը հասկանալու համար անհրաժեշտ է իմանալ Երկրի մթնոլորտի կառուցվածքը, դրա հատկությունները: Մթնոլորտային ճառագայթման գազը ալիքների ալիքային ֆոտոններից Հայտնի է, որ Երկրի շուրջ մթնոլորտը տարածվում է մինչև մոտ 3000 կմ բարձրության վրա:   Իոնացվում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման շնորհիվ ՝ Երկրի մակերեսից 60-400 կմ բարձրությունից:   Մթնոլորտի այդ մասը ՝ իոնոսֆերան, էլեկտրոնների և իոնների և չեզոք մոլեկուլների խառնուրդ է:  Մթնոլորտի իոնացման աստիճանը անհավասարաչափ է բաշխված ըստ բարձրության, որի հետ իոնոլորտում հիմնականում առանձնացված են չորս իոնացված շերտեր:   Այս շերտերից ամենաքիչն իոնացված է 60-80 կմ բարձրության վրա գտնվող շերտը, իսկ 250-400 կմ բարձրության վրա գտնվող շերտը ՝ ամենաիոնացվածը:   Երկրի շուրջ իոնոսֆերան կայուն չէ, դրա բնույթը փոխվում է ՝ կախված մի շարք արտաքին գործոններից, որոնցից հիմնականը արևի ինտենսիվության փոփոխություններն են, տարվա օրը կամ ժամանակը: Լանդշաֆտ Երկրի իոնոսֆերան որոշակի ազդեցություն ունի ռադիոալիքների տարածման վրա:  Երկրի վրա գտնվող երկու կետերի միջեւ, որոնք ուղղակիորեն կապված չեն միմյանց հետ, ռադիոկապն իրականացվում է երկար ալիքների դիֆրակցիայի միջոցով (1-10 կմ):   Երկար ալիքները համեմատաբար հեշտ են շրջանցել Երկրի մակերևույթի կորությունը, դրանք ավելի քիչ են կլանվում մթնոլորտի կողմից և Երկրի մակերևույթից:   Փոխանցման կայանի բավարար հզորության դեպքում (100-200 կՎտ) հնարավոր է երկար կապուղիների հետ կապ հաստատել շուրջ 1000 կմ հեռավորության վրա, ընդ որում տարվա և տարվա փոփոխությունները որոշակի ազդեցություն ունեն դրանց տարածման վրա:   Միջին և կարճ ալիքի միջակայքում (100-1000 մ) և (10-100 մ) ռադիոալիքները մեծապես ազդում են օրվա ժամանակի եղանակների վրա:   Միջին ալիքի երկարությունները, Երկրի մակերեսը նույնքան շրջանցելով, որքան երկար ալիքի երկարությունները, հիմնականում կլանված են:   Այդ պատճառով Երկրի մակերեսի երկայնքով փոխանցող կայանի կողմից ուղարկված ալիքները (մակերեսային ճառագայթները) բավականին արագ թուլանում են:  Եվ վերահղված ճառագայթները (տարածական ճառագայթներ) կարող են բեկվել իոնոսֆերայում և վերադառնալ Երկրի մակերես: Հիմա եկեք պարզենք բեկման պատճառը:   Հայտնի է, որ իոնոսֆերայում տարածվող ռադիոալիքների արագությունները տարբեր են:   Իոնոսֆերայում ռադիոալիքների փուլային արագությունը որոշվում է իոնոսֆերայի ռադիոալիքի բանաձևով, որտեղ ռադիոալիքների վակուումը և արագությունը, համապատասխանաբար, պլազմային են `ցանկանում են ռադիոալիքների տատանումների հաճախականությունները: Հաշվի առնելով, որ հաճախականությունը համեմատելի է էլեկտրոնների խտության հետ, մենք կարող ենք պլազման գրել որպես փուլային արագություն:                                             (7) Ինչպես երեւում է (7) հավասարումից, ռադիոհաճախականության տվյալների դեպքում ռադիոալիքների տարածման արագությունն աճում է իոնոսֆերայում էլեկտրոնների խտության ավելացման հետ մեկտեղ:  Երբ իոնոսֆերայում էլեկտրոնի խտությունը բարձրանում է, ռադիոալիքների տարածման արագությունը կմեծանա շերտից շերտ անցնելիս (նկ. 2):   Ռադիոալիքների տարածման արագության բարձրացումը ՝ կախված բարձրությունից, նշանակում է, որ բեկման ինդեքսը շերտից շերտ նվազում է, քանի որ բեկման ինդեքսը հետևյալ արտահայտությամբ կապված է փուլային արագության հետ.                              (8) Նկ. Նկար 2-ը ցույց է տալիս Երկրի շրջապատող իոնոսֆերային գործակալները և այլն:   Ենթադրենք, առաջին հերթին ընկնում են Երկրի անկյունում թեքված ռադիոալիքները: 2 Ռեֆրակցիայի ժամանակ իոնոսֆերայում ռադիոալիքների տարածումը (D, E, F և այլն), որի շերտերը համապատասխանում են շերտի թեքության նորմալ անկյունին (D) (նկ. 2):  Ռադիոալիքները, անցնելով օպտիկական տարբեր միջավայրերով, ենթակա են բեկման:   Առաջին իոնացված շերտի իոնի բեկված ռադիոալիքները բեկվում են երկրորդ իոնացված շերտի շարունակությունից և այլն: Գրեք իոնացված շերտերի բեկման օրենքը. Հաշվի առնելով, որ բեկման ինդեքսը բարձունքի հետ մեկտեղ նվազում է, մենք կարող ենք գրել, թե որտեղ է օդի բեկման ինդեքսը, որը գործնականում հավասար է մեկին:   Յուրաքանչյուր շերտի բեկման ինդեքսի նվազումը հանգեցնում է արտացոլման անկյունների մեծացմանը անկման անկյուններով, հետևաբար. Հետեւաբար, շերտերից մեկում բեկման ինդեքսը կարող է այնպիսի արժեք ունենալ, որ լրիվ ներքին արտացոլումը, այսինքն ՝ բեկման անկյունը, նշվի դրանով:   Եթե ​​տվյալ շերտից վերագտնված հաջորդ շերտի իոնացումը աննշանորեն մեծ է, ռադիոալիքները, հղում կատարելով իոնոսֆերայի այդ շերտին, կուղղվեն, հավասար է 1 n, 2n3n00iinnnn equalsin- ին: .. sinsinsin221100innnn ... 2100ni ... 210io90 դեպի Երկիր, որից հետագա շարժման ընթացքում նրանք կարող են հասնել համապատասխան շերտի իոնոսֆերայի վերադառնալը վերադառնում է Երկրի մակերևույթ և այլն:  Արդյունքն այն է, որ ռադիոալիքները, բազմիցս հասնելով Երկրի իոնոսֆերա, կարող են հասնել Երկրի ցանկացած կետի: Իոնոսֆերան պատասխանատու է փոքր ալիքի ռադիոալիքների անկյան տակ արտացոլման համար:  Ակնհայտ է, որ որքան բարձր է անկյունը, այնքան մեծ է առաջին շերտի վրա ընկած ռադիոալիքների անկման անկյունը, այնքան ավելի արագ է անկյունը հասնելու ռադիոալիքների ամբողջական ներքին արտացոլմանը: Եթե ​​ռադիոալիքները ընկնում են իոնոսֆերայի վրա, ուղղահայացը հավասար է 0-ի, ապա, ըստ օրենքի, ռադիոալիքների արտացոլումը կկոտրվի այն դեպքում, երբ շերտերից որևէ մեկի բեկման ցուցանիշը զրո է:   Եվ դա, ըստ (8) –ի, տեղի կունենա այն ժամանակ, երբ ռադիոալիքների տատանման հաճախականությունը հավասար է –պլազմայի հաճախությանը: Ռադիոալիքների արտացոլումը տեղի կունենա այն դեպքում, երբ, որի ընթացքում բեկման ինդեքսը կեղծ կլինի: Եթե ​​ռադիոալիքները անցնեն իոնոսֆերայի ամբողջ շերտի միջով, դրանք տարածվելու են տարածության մեջ: Երկրի արբանյակային հաղորդակցությունը պահպանելու համար տիեզերանավերն օգտագործում են մետրային ալիքներ, որոնք կարող են թափանցել Երկրի մթնոլորտ և տարածվել տարածության մեջ:   Օրինակ, արբանյակները հաճախ ունեն 19,995 ՄՀց հաճախականությամբ աշխատող ռադիոհաղորդիչ:   Սա համապատասխանում է շուրջ 15 մ ալիքի երկարությանը: որի հաճախականությունը գտնվում է մոտավորապես (48-222) ՄՀց հաճախականության տիրույթում, դրանք նաև ներթափանցում են իոնոսֆերա: Ապահովում է հեռուստատեսային հաղորդակցություն տիեզերանավի հետ: Հեռուստատեսային ազդանշանները Եզրարանգում:   Գիտական-մեթոդական հետազոտություններ, որոնք կատարվել են ավագ Շիրակի պետական ​​համալսարանի ավագ 0 պետական ​​0) 90 (00 oio90), 90 (0o02 / sinsin00inni) (in0) (0 0, 0 են դպրոցում կատարված փորձերի արդյունքները ենթադրում են, որ. 1. Պլազմայում ազատ էլեկտրոնային տատանումները ներդաշնակ են: 2. Էլեկտրոնային տատանումների հաճախականությունը `կախված դրանց խտությունից պլազմայում: 3. Ռադիոալիքները կհասնեն մի կետի, երբ բեկման ինդեքսը բավարար կլինի լիարժեք արտացոլման համար: տարածվելով իոնոսֆերայում, 4. Գործնական կյանքում պլազմայում էլեկտրոնների տատանումների վերաբերյալ ուսանողների ընկալման քննարկումը նպաստում է նրանց գիտելիքների հարստացմանը և համախմբմանը: ընդլայնում 5. Ֆիզիկայի դպրոցի դասընթացի ընթացքում ուսուցչի կողմից նյութի ճիշտ տեղում մշակումը, ճիշտ ժամանակին ներառելու դեպքում, կարող է մեծացնել ուսանողների հետաքրքրությունը «Ֆիզիկա» առարկայի նկատմամբ, և հետևաբար `դասավանդման աճ: արդյունավետություն Հետազոտությունն իրականացվել է Համալսարանի կողմից տրամադրված ֆինանսական աջակցության շնորհիվ `№01-ShSU-2018 ծածկագրի թեմայի շրջանակներում: ։

Աշխատանքը  նվիրված  է  «Ֆիզիկա»  առարկայի  նկատմամբ  սովորողների  հետաքրքրությունների    նվազման  հետ  կապված  որոշ  խնդիրների պարզաբանմանը։
  Ֆիզիկայի ուսուցչի համար առաջարկված  է կոնկրետ նյութի մեթոդական մշակում, ինչը՝ որպես տեղեկատվության  լրացուցիչ  աղբյուր,  պետք  է  նպաստի  աշակերտների  ճանաչողական  հետաքրքրությունների  ստեղծագործական  գործունեության  ակտիվացմանը։
   Առաջարկված  է  «Տատանումներ  և  ալիքներ»  բաժնում,  իբրև  ներդաշնակ  տատանումների  օրինակ,  քննարկել  էլեկտրոնային  տատանումները։
   Պարզաբանված  է  պլազմայում  առաջացող  տատանումների  բնույթը։
   Որոշված  է  պլազմայում  էլեկտրոնների  տատանման  հաճախությունը։
   Ցույց  է  տրված,  որ  էլեկտրոնների  տատանման  հաճախականությունը  կախված  է  պլազմայում  նրանց  ռադիոալիքների  խտությունից։
   Քննարկված  տարածման  մեխանիզմը։
   իոնոսֆերայում  ռադիոալիքների բեկման պատճառը։
