Ամբաստանյալի կեղծ վկայություն տալու հնարավորությունը մեղադրյալի համար սուտ ցուցմունք տալու կամ «ստի իրավունք» տալու հնարավորությունը, որպես այդպիսին, նախատեսված է ՀՀ գործող դատավարության օրենսգրքում (այսուհետ `օրենսգիրք):  Այս «իրավունքի» գոյությունը բխում է այն փաստից, որ, ի տարբերություն վկայի տուժողի տուժողի, որը ենթակա է քրեական պատասխանատվության կեղծ ցուցմունք տալու համար (ՀՀ քրեական օրենսգիրք, հոդված 338), մեղադրյալը (կասկածյալ) ենթակա չէ:  Տեսականորեն նման հնարավորության էությունը որոշելու համար կան տարբեր մոտեցումներ:  Կարծիք է հայտնվում, որ օրենսդիրը կասկածյալին կամ մեղադրյալին կեղծ ցուցմունք տալու հնարավորությունը համարել է լռելու իրավունքի բաղկացուցիչ 1:  ՀՀ օրենսդրությունը չի նախատեսում մեղադրյալի կողմից կեղծ ցուցմունք տալու պատասխանատվության մասին դրույթ, սակայն մեղադրյալի կեղծ ցուցմունք տալու հնարավորությունը ոչ մի կերպ չի պայմանավորված անմեղության կանխավարկածի սահմանադրական իրավունքով 2:   Մեր կարծիքով, մեղադրյալին ստելու հնարավորությունը, օրենսգրքի տրամաբանության համաձայն, պետք է դիտարկվի որպես մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի բաղկացուցիչ, քանի որ ըստ 65 1-ին հոդվածի 1. «Մեղադրյալն իրավունք ունի պաշտպանություն  Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը մեղադրյալին հնարավորություն է տալիս օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը: »   Այսինքն, ըստ էության, օրենսդիր մարմինը մեղադրյալին հնարավորություն է տալիս իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը, քանի որ մեղադրյալը չունի ճիշտ ցուցմունք տալու պարտավորություն: Ինչպես արդեն նշվեց, մեղադրյալի «ստի իրավունքը» իրավաբանական գրականության մեջ հաճախ դիտարկվում է որպես լռելու իրավունքի տարր:  Ոչ ՀՀ Սահմանադրությունը, ոչ էլ Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիան (այսուհետ `Եվրոպական կոնվենցիա), ոչ էլ օրենսգիրքն ուղղակիորեն չի նախատեսում« լռության իրավունք »հասկացությունը:  Մասնավորապես, համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 22-րդ հոդվածի, ոչ ոք պարտավոր չէ ցուցմունք տալ իր, ամուսնու կամ մերձավոր ազգականների մասին:   Համաձայն այս սահմանադրական դրույթի ՝ օրենսգիրքը քրեական դատավարության սկզբունքների շարքում ամրագրում է ցուցմունք տալու պարտավորությունից ազատելը (օրենսգրքի 20-րդ հոդված): Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) իր նախադեպային պրակտիկայում բազմիցս նշել է, որ չնայած լռելու և դրա դեմ ցուցմունք չտալու իրավունքը ամրագրված չէ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածում, այնուամենայնիվ, այն դիտվում է որպես համընդհանուր ճանաչում: հիմք ընդունելով հոդված 6 միջազգային ստանդարտները 3:  Այլ կերպ ասած, մեղադրյալի լռելու իրավունքը ասելով ՝ պետք է հասկանալ վերջինիս իրավունքը ՝ ցուցմունք չտալու իր, իր ամուսնու կամ մերձավոր ազգականների մասին, և օրենսգրքի 20-րդ հոդվածի իմաստով ՝ նա չպետք է տրամադրի նյութերը հիմնավորող իր, իր ամուսնու կամ մերձավոր ազգականների մեղքը:  Ըստ ամենայնի, մեղադրելու «իրավունքը» ընդհանրապես լռելու իրավունքի բաղկացուցիչ մաս չէ, մեղադրյալին ցուցմունք տալուց հրաժարվելու իրավունքի տրամադրումը, լռելը, ինքնին չի նշանակում որ նստել Truthշմարիտ ցուցմունք տալու պարտավորությունը անքակտելիորեն կապված է լռելու իրավունքի հետ:  Ինչպես նշվեց, գործող օրենսդրությունը նման պարտավորություն է նախատեսում միայն 1 Տե՛ս Մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնարար ազատությունների եվրոպական ստանդարտների կիրառումը ՀՀ քրեական դատավարություններում, խմբագր. ՝ zinազինյան Գ.Ս., Երևան, 2010, էջ: 159 թ. 2 Տե՛ս Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության վերաբերյալ մեկնաբանություններ, հ. Խմբագիր ՝ Գ.Հարությունյան, Ա.Վաղարշյան, Երեւան, 2010, էջ 257: 3 Տե՛ս ՄԻԵԴ, Murոն Մյուրին ընդդեմ Միացյալ Թագավորության, 1996 թվականի փետրվարի 8-ի վճիռ: եկույցներ, 1996-I, պար .45: 4 Տե՛ս Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական ստանդարտների կիրառումը ՀՀ քրեական դատավարությունում, էջ: 158 թ. Վկան ողի զոհի համար:  Նման պարտավորությունը մեղադրյալի համար նախատեսված չէ, ուստի նա չի կարող պատասխանատվություն կրել կեղծ ցուցմունք տալու համար:   Օրենսգիրքը նախատեսում է մեկ բացառություն այս ընդհանուր կանոնից:  Այսպիսով, Օրենսգրքի 65 3 3-րդ հոդվածի համաձայն ՝ «… Մեղադրյալը չի ​​կարող« պատասխանատվություն կրել »իր ցուցմունքի բացատրության համար և, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նա հայտարարել է, որ հանցագործություն է կատարել անձի կողմից, որը ակնհայտորեն հանցագործության հետ կապ չունեն »:   Ավելին, այս դեպքում նա պետք է պատասխանատվություն կրի ոչ թե կեղծ ցուցմունք տալու, այլ ստախոսության հանցանքի համար (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 333-րդ հոդված): Ի տարբերություն գործող օրենսդրական կարգավորումների, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի նախագծի 228-րդ հոդվածը (այսուհետ ՝ Նախագիծ) սահմանում է. «... Քննիչը մեղադրյալին բացատրում է լռելու իր իրավունքը, պարզաբանում է, որ Այդ իրավունքի իրականացումը չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս իրեն, քանի որ նա հայտնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում իր ցուցմունքը կարող է օգտագործվել որպես ապացույց:  Եթե ​​մեղադրյալը ցուցմունք տալու ցանկություն է հայտնում, քննիչը նրան տեղեկացնում է ճիշտ ցուցմունք տալու պարտավորության մասին. զգուշացնում է սուտ ցուցմունք տալու պատասխանատվության մասին:  Այս փաստը հաստատվում է մեղադրյալի ստորագրությամբ: «   Սակայն օրենսդրական այս նորամուծությունը միանշանակ չեն ընկալվում տեսաբանների և գործնականների կողմից:   Վեճերը բերում են մի շարք կողմ և դեմ կողմեր ​​գործնական փաստաբանների կողմից:  Այս հոդվածում կքննարկվեն այդ դիրքորոշումները, և փորձ է արվելու պատասխանել այն հարցերին, թե ինչ խնդիրներ կարող են լուծվել Նախագծով առաջարկվող կանոնակարգով, և արդյո՞ք նպատակահարմար է մեղադրյալին պատասխանատվության ենթարկել կեղծ ցուցմունք տալու համար: Նախ, հարկ է նշել, որ գործող օրենսգրքում առկա իրավական կարգավորումը գործնականում լուրջ խնդիրներ է առաջացրել 1:   Նախևառաջ, պրակտիկանտների մեծ մասը, ելնելով այն բանից, որ մեղադրյալն իրականում հնարավորություն ունի ստելու, առանց վախենալու համար դրա համար քրեական պատասխանատվություն կրելուց, ի սկզբանե իր ցուցմունքը գնահատում է որպես ոչ հավաստի:   Երկրորդ ՝ մեղադրյալն ինքը, գիտակցելով, որ ստելու դեպքում պետական ​​հարկադրանքի սպառնալիք չկա, հաճախ մոլորության մեջ է գցում վարույթն իրականացնող մարմիններին ՝ այդպիսով խոչընդոտելով հետաքննությունը:  Վերոնշյալը հիմք է տալիս եզրակացնելու, որ Նախագիծն արդեն փորձում է լուծել այդ խնդիրները արդեն նշված 228-րդ հոդվածում առաջարկվող իրավական կարգավորմամբ:  Եկեք այժմ դիտարկենք դրանք առանձին: Այսպիսով, Դ.Խաչատրյանը, վերլուծելով ապացույցների ընդունելիության մասին ՄԻԵԴ նախադեպային իրավունքը, կարծիք հայտնեց, որ. «Սուտ ցուցմունք տալու ընթացակարգային իրավունքի պատճառով մեղադրյալը զրկվում է հավասար պայմաններով ցուցմունք տալու իրավունքից` ընդդեմ իր ցուցմունք տված «նախազգուշացված» վկաների: Արդյունքում, երբ մեղադրյալը դատարանում ցուցմունք է տալիս, դրանով իսկ փաստորեն իրեն որպես պաշտպանական վկա հրավիրելով, խախտվում է Կոնվենցիայի 6 3 3 (դ) հոդվածի պահանջը, որ նա իրավունք ունի «հարցաքննել» իր վկաները: նույն պայմաններում, ինչ վկաները, որոնք վկայություն են տալիս նրա դեմ: »  Արդյունքում, փաստորեն, այս ապացույցի տեսակը գրեթե չի գնահատվում. մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս պարզապես ասվում է, որ այն «չի համապատասխանում իրականությանը, հետապնդում է քրեական պատասխանատվություն, նպատակ ունի խուսափել պատժից» 2: Այս խնդրի ավելի խորը բացատրության համար, կարծում ենք, որ անհրաժեշտ է քննարկել մեկ այլ հարց:  Դատավորների մեծամասնությունը, առանց երկմտելու, մեղադրում է մեղադրյալի ՝ օրենքով չսահմանափակված ստի իրավունքը որպես իր իրավունքը:   Այնուամենայնիվ, այստեղ հարց է առաջանում ՝ արդյո՞ք դա «իրավունք» է մեղադրյալի համար ՝ բառի ամբողջական իմաստով:  Այս կապակցությամբ Մ.Ստրոգովիչը նշում է. «Եթե կասկածյալը կամ մեղադրյալն իրավունք ունենային ակնհայտ կեղծ ցուցմունքներ տալու, քննիչը կամ դատարանը պարտավոր կլինեին ոչ միայն հստակեցնել նրանց իրավունքը, այլև նպաստել դրա իրականացմանը:   Խոսքը ոչ թե փորձարկման իրավունքի, այլ ստի համար քրեական պատասխանատվության բացակայության մասին է, որոնք, իհարկե, նույնը չեն »3:   Կարծում ենք, որ մեղադրյալն իսկապես նման իրավունք չունի: Գողությունը անբարոյականություն է, և բնական է, որ սուտը օրենսդիրը չի կարող օրինականացնել:   Այն 1 Տե՛ս «Մեղադրյալը պատասխանատվություն է կրելու կեղծ ցուցմունք տալու համար» հասանելի է www.armversion.am/2012/10/23 կայքում: 2 Տե՛ս Դ. Խաչատրյան, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի հիմնական նախադեպային դիրքորոշումները ապացույցների ընդունելիության վերաբերյալ, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի հանդես, Երևան (3), էջ: 11 3 Տե՛ս fateակատագրական էթիկայի խնդիրները, խմբ. Strogovich M., Moscow, 1974, p. 138-139 Արդյո՞ք այն փաստը, որ մեղադրյալն իրավունք ունի պաշտպանել իր իրավունքները օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով (և սուտը չի արգելվում), չի՞ նշանակում, որ վերջինս ստելու իրավունք ունի: Կարծում ենք, որ օրենսդրական կարգավորման նման մեկնաբանությունը, արդյունքում տարածված պրակտիկան, ընդունելի չէ:  Գոյություն ունեցող պրակտիկան նման մեկնաբանության արդյունք է:  Այլ կերպ ասած, խնդիրն այն է, որ չպետք է առաջնորդվել մեղադրյալի ցուցմունքը կեղծ ենթադրությամբ:   Անդրադառնալով Դ. Խաչատրյանի դիրքորոշմանը, մենք կարծում ենք, որ գործող օրենսդրական կարգավորումը ընդհանրապես չի հակասի պայմանական պահանջներին, այն է ՝ մեղադրյալի իրավունքը իր վկաներին կանչել (այդ թվում և իրեն) նույն պայմաններով, ինչ վկաները, որոնք դեմ են ցուցմունք տվել: նրան, եթե գործնականում մեղադրյալը քրեական պատասխանատվություն է կրում: Այն փաստը, որ նրան չեն նախազգուշացրել, չի ընդունվի որպես արդարացում այն ​​ենթադրության, որ նրա ցուցմունքը կեղծ է:   ՄԻԵԴ նախադեպային իրավունքի որոշ ուսումնասիրություններ ենթադրում են, որ ՄԻԵԴ-ը նախադեպ չունի այդպիսի «իրավունքը» Եվրոպական կոնվենցիային հակասելու մասին, մինչդեռ Կոնվենցիայի մասնակից շատ երկրներում կա նմանատիպ իրավական կարգավորում:   Մասնավորապես, օրինակ, Ֆրանսիայում մեղադրյալը չի ​​կարող հարցաքննվել իր գործով որպես «սովորական» վկա:  Ըստ Ֆրանսիական քրեական դատավարության օրենսգրքի, գործով ցուցմունք տվող մեղադրյալը կոչվում է օգնական վկա, նրան արգելվում է երդման տակ հարցաքննել, այսինքն ՝ չի կարող հետապնդվել իր կեղծ ցուցմունքի համար 1:   Գերմանիայի քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանում է, որ արգելվում է մեղադրյալի հարցաքննությունը երդմամբ: այսպիսով, փաստորեն, նա չի նախազգուշացվում սուտ ցուցմունք տալու համար քրեական հետապնդման ենթարկվելու մասին 2:  Հարց է առաջանում. Նման իրավական կարգավորմամբ այս երկրները բախվե՞լ են նույն խնդրի հետ, ինչ ունենք:   Կարծում ենք, որ խնդիրն առաջին հերթին մեր իրավագիտակցության մեջ է, օրենքի սխալ մեկնաբանություն, այլ ոչ թե հենց օրենքի մեջ: Բացի այդ, չպետք է մոռանալ մեկ կարեւոր հանգամանք: Մեղադրյալը, տուժողը, վկան չունեն նույն դատական ​​կարգավիճակը:  Եթե ​​վկայի մասնակցությունը քրեական դատավարությանը նպատակ ունի օգնելու արդարադատության իրականացմանը, իսկ զոհը նա է, ով փնտրում է այդ արդարությունը, ով պետք է օգնի արդարադատության իրականացմանը (ի վերջո, նրա համար ցուցմունք տալը պարտականություն ունի): բացի իրավունք լինելուց): մեղադրյալի համար:   Ի վերջո, մեղադրյալը մասնակցում է քրեական դատավարությանը առաջին հերթին ինքն իրեն պաշտպանելու համար, ոչ թե արդարադատության իրականացումը խթանելու համար:  Իհարկե, դա չի նշանակում, որ նա իրավունք ունի խոչընդոտել արդարադատության իրականացմանը:   Այսպիսով, անդրադառնալով բարձրացված երկրորդ խնդրին, այն է ՝ մեղադրյալի կողմից վարույթ իրականացնող մարմինների ապակողմնորոշմանը և ապակողմնորոշմանը, հարկ է նշել, որ որսը բխում է հասարակության տեղեկացվածության մակարդակից, օրենքի ոչ ճիշտ կիրառությունից: Այսպիսով, ՀՀ Սահմանադրության 18-րդ հոդվածի 2-րդ պարբերության համաձայն `յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի պաշտպանել իր իրավունքներն ու ազատությունները օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով, իսկ 42-րդ հոդվածի 2-րդ կետը սահմանում է, որ յուրաքանչյուր ոք ազատ է անելու այն, ինչ օրենքով չի արգելվում: և չի խախտում այլոց և ազատությունների իրավունքները: Վերոհիշյալ սահմանադրական դրույթների վերլուծությունից հետեւում է, որ անձի ՝ իր իրավունքներն ու ազատությունները օրենքով չարգելված միջոցներով պաշտպանելու իրավունքը «սահմանափակվում է ուրիշների իրավունքներով և ազատություններով»:  Եթե ​​այս լույսի ներքո մեկնաբանենք գործող օրենսդրությունը, ապա կարող ենք փաստել, որ մեղադրյալի իրավունքները օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով պաշտպանելու իրավունքը (ներառյալ կեղծ ցուցմունք տալը) անսահմանափակ չէ, եթե մեղադրյալը բացահայտորեն չարաշահում է իր իրավունքները, ներառյալ նրա պաշտպանության իրավունքը: , իհարկե, նրա համար պետք է որ լինեն որոշ բացասական հետևանքներ:   Օրինակ, եթե մեղադրյալը բազմիցս տվել է կեղծ ցուցմունքներ, որոնք քննության արդյունքում պարզվել է, որ չեն համապատասխանում իրականությանը, ապացույցները գնահատելիս այս իրավիճակում գտնվող համապատասխան սուբյեկտները կարող են ներքին համոզմունք կազմել, որ դրանք անվստահելի են: Ինչպես արդեն նշվեց, Projectրագիրը առաջարկվող կանոնակարգով փորձում է գործնականում լուծել խնդիրները:  Չենք կարող չհամաձայնել, որ եթե մեղադրյալը հետապնդվեր կեղծ ցուցմունք տալու համար, բարձրացված հարցերը չէին առաջանա:   Այնուամենայնիվ, պետք է նաև հաշվի առնել, որ ցանկացած նոր իրավական կարգավորում նոր խնդիրներ է առաջացնում 1 Տե՛ս Ֆրանսիայի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգիրք, հոդ. 113-7-ին: 2 Տե՛ս Քրեական դատավարության գերմանական օրենսգիրքը (Strafprozessordnung), պարբ. 60 պարունակում է այն առաջացնելու վտանգ:   Գաղտնիք չէ, որ օրենսգրքով արտահայտված մոտեցումը պայմանավորված է հանցագործություն կատարելու մեջ կասկածվող կամ մեղադրվող անձի հոգեբանությամբ, վերջինիս հետապնդած հետաքրքրությամբ, իրեն չվնասելու բնական ցանկությամբ:  Եթե ​​մեղադրյալին նախազգուշացնում են կեղծ ցուցմունք տալու համար քրեական պատասխանատվության ենթարկելու մասին, բնական է, որ այս դեպքում նա արդեն իրեն կաշկանդված կզգա:  Նման իրավիճակում նա կա՛մ ստիպված կլինի օգտագործել իրեն վերապահված այդ իրավունքը, կա՛մ ստիպված կլինի ճշմարտությունն ասել: Որոշ փաստաբաններ գտնում են, որ այս դեպքում մեղադրյալի կողմից տրամադրված ցանկացած ապատեղեկատվություն, որը կարևոր է գործի լուծման համար, և վերաբերում է ապացույցների առարկային, կհանգեցնի նրան քրեական հետապնդմանը:   Այնուամենայնիվ, կարծում ենք, որ այս մոտեցումն «անընդունելի է», ըստ էության, Նախագծի առաջարկած դրույթը չպետք է մեկնաբանվի այդ կերպ:  Կարծում ենք, որ Նախագծով առաջարկված լուծումը վերաբերում է այն դեպքերին, երբ մեղադրյալը տալիս է այդպիսի կեղծ ցուցմունք, որը նպատակ ունի ապակողմնորոշել հետաքննությունը, մոլորեցնել վարույթն իրականացնող մարմիններին ՝ դատարանին: Նախագծի այս դրույթը կարող է այլ խնդիր առաջացնել:  Հաշվի առնելով մեղադրյալի հոգեբանությունը ՝ կարելի է ասել, որ սուտ ցուցմունքների համար քրեական հետապնդման ենթարկվելու կամ պատժվելու վախը կարող է ստիպել նրան լռել:  Այլ կերպ ասած, կստացվի, որ նրան «ստիպելու են» օգտագործել այդ իրավունքը:  Ի վերջո, մեղադրյալի իրավունքն է ազատորեն ցուցմունք տալ կամ լռել: Եվ հոգեբանորեն, մեղադրյալը գիտակցում է, որ իր լռությունը կարող է ամրապնդել իրեն առաջադրված մեղադրանքը կամ կասկածը:  Լռելու իրավունքի իրացումը, իհարկե, չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս մեղադրյալի:  Մեղադրյալի իրավունքների պաշտպանության նման երաշխիք նախատեսված է նաև նախագծով:  Այնուամենայնիվ, չպետք է մոռանանք, որ այդ իրավունքը բացարձակ չէ:  Չի կարելի բացառել, որ լռելու իրավունքի իրացումը այն դեպքերում, երբ ակնհայտ էր կասկածյալի կամ մեղադրյալի բացատրության անհրաժեշտությունը, դատարանը կարող էր հաշվի առնել մեղադրող կողմի ապացույցները գնահատելիս 1:   Անդրադառնալով «Moors ընդդեմ Միացյալ Թագավորության» գործով այս հարցին `ՄԻԵԴ-ը մասնավորապես նշել է.« Չի կարելի պահանջել, որ մեղադրյալի կողմից ցուցմունք տալուց հրաժարվելը դատարանը հաշվի առնի նրա մեղավորությունը ապացուցող ապացույցները:  Հարցը, թե ցուցմունք տալուց հրաժարվելու իրավունքի իրացման դեպքում մեղադրյալի վերաբերյալ անբարենպաստ կարծիքի գործադրումը 6-րդ հոդվածի խախտում է: Կոնվենցիայի 1-ը պետք է լուծվի գործի բոլոր փաստական ​​հանգամանքների համատեքստում ... »2:  Այսինքն ՝ որոշ դեպքերում լռությունը դեռ կարող է վկայել մեղադրյալի դեմ:  Ստացվում է, որ նման իրավիճակում նա կա՛մ պետք է լռի ՝ այդպիսով ցուցմունք տալով իր դեմ, կա՛մ պետք է խոստովանական ցուցմունք տա, քանի որ հակառակ դեպքում քրեական պատասխանատվության կենթարկվի ցուցմունք տալու համար: Որոշ գործնական փաստաբաններ նշում են, որ վկային կամ տուժողին սուտ տալու համար քրեական պատասխանատվություն կրելը սովորաբար գործնականում չի կիրառվում:   Վճռաբեկ դատարանը նույնպես անդրադարձավ այս խնդրին ՝ արտահայտելով իրավական դիրքորոշում, որ. «Եթե որևէ ցուցմունք գնահատվի որպես« կեղծ », նախքան տվյալ ցուցմունքը տվյալ գործի վերջնական դատական ​​ակտով գնահատելը, դա կխաթարի Սահմանադրական գործառույթի էությունը: արդարադատության   Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 338-րդ հոդվածով նախատեսված սուտ ցուցմունք տալու հանցանքի առկայությունը կամ բացակայությունը հնարավոր կլինի պարզել միայն համապատասխան արարքի կատարումից հետո 3:  Բացի այդ, ինչպես արդեն նշվեց, ցանկացած սուտ ցուցմունք չի կարող գնահատվել որպես այս հանցագործության օբյեկտիվ կողմ: Ամփոփելով վերը նշվածը, մենք եզրակացնում ենք, որ քննարկվող հարցի վերաբերյալ գործող օրենսդրական կարգավորումը չի հակասում ՄԻԵԴ-ի նախադեպային դիրքորոշումներին:   Կարծում ենք, որ ընդունելի չէ այն դիրքը, ըստ որի կեղծ ցուցմունք տալու համար պատասխանատվության բացակայությունը համարժեք է ստի իրավունքին:   Մեր կարծիքով, նախագծով առաջարկված կարգավորումն իրոք կարող է լուծել առկա խնդիրները, բայց միևնույն ժամանակ կարող է առաջացնել այլ խնդիրներ, որոնց, դժվարանում ենք պատասխանել, պակաս կարևոր կլինեն, քան առկա խնդիրները կամ հակառակը:  Ուստի կարծում ենք, որ ավելի նպատակահարմար է շտկել առկա պրակտիկան ՝ մեղադրյալի ցուցմունքը գնահատելիս վարույթ իրականացնող մարմիններին պարտավորեցնելով հիմնավորել իրենց կեղծիքը (չառաջնորդվել նրանց կեղծիքի կանխավարկածով), և միայն համապատասխան արդարացում 1 Հարությունյան Գ. , Վաղարշյան Ա., Մեկնաբանություններ ՀՀ Սահմանադրության վերաբերյալ, Երեւան, 2010, էջ 262: 2 Տե՛ս ՄԻԵԴ, Murոն Մյուրին ընդդեմ Միացյալ Թագավորության: 3 Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի թիվ LD / 0301/01/09, 27.08.2010 թ. Քրեական գործում: այս դեպքում գնահատել դրանք որպես անվստահելի:   Ինչ վերաբերում է մեղադրյալին, որը ապակողմնորոշում է հետաքննությունը, նրա իրավունքների չարաշահումը պետք է բացասական հետևանքներ ունենա նրա համար, մասնավորապես վերջինիս ցուցմունքները կեղծ են կամ անվստահելի: Քրիստինե Գալստյան Կեղծ ցուցմունք տալու մեղադրյալի հավանականությունը Հիմնաբառեր. Լռության իրավունք, պաշտպանության իրավունք, կեղծ ցուցմունք տալու հնարավորություն, «ստի իրավունք», ապակողմնորոշել հետաքննությունը, գնահատել վկայությունը որպես անվստահելի: ։

Հոդվածում  քննարկվել  է  գործող  օրենսդրական  կարգավորման  պայմաններում  մեղադրյալի  կողմից  սուտ  ցուցմունքներ  տալու  փաստացի  հնարավորությունը,  պրակտիկայում  դրա  հետևանքով  առաջացած  խնդիրները,  ՀՀ  քրեական  դատավարության  նոր  օրենսգրքի  նախագծով  առաջարկված  կարգավորումը`  մեղադրյալի  կողմից  ցուցմունքներ տալու դեպքում սուտ ցուցմունքներ տալու համար քրեական պատասխանատվության ենթարկվելու  մասին նախազգուշացվելը, և այսպիսի կարգավորման դեպքում հնարավոր խնդիրները։
   Հոդվածում  նշված  պրակտիկ  խնդիրների  արդյունավետ  լուծումը  կարելի  է  ապահովել  ինչպես  նախագծով  առաջարկված կարգավորմամբ, այնպես էլ գոյություն ունեցող պրակտիկայի շտկմամբ։
