ՕՍՄԱՆՅԱՆ ՎԵՐASTԻՆ ԽԱԼԱՅՖ ԱԲԴՈՒԼ ՄԱIDԻԴԻ 2 ԳՈՐCTՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ ՕՍՏԱՆԱԿԱՆ ԿԱMPՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ INԱՄԿԵՏՈՒՄ Աբդուլ Մեջիդ Երկրորդին վիճակված էր դառնալ Օսմանյան կայսրության վերջին խալիֆան: Այս հոդվածը ներկայացնում է Մ Աբդուլ Մեջիդի կյանքի մի քանի կարևոր դրվագներ, բացահայտում է Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի, այնուհետև խալիֆ Մ Աբդուլ Մեջիդ Աբ ուլ Մ Մ դի դի Մ. .։
   Ներկայացվում է աքսորի տարիներին Աբդուլ Մեջիդի կողմից գրված մի հոդված, որում Օսմանյան տոհմի անդամ խալիֆը խոսում է օսմանյան սուլթան-խալիֆաների, նրանց գործունեության խայտառակ քայլերի մասին, որոնք ամենախայտառակ դիրքը չեն բերում նրանց դիրքը: Աբդուլ Մաջիդ Երկրորդը ծնվել է 1868 թվականին: ornնվել է մայիսի 29-ին Ստամբուլում:  Նա սուլթան Աբդուլազիզի (1861-1876) և սուլթան Հայրանդիլի որդին էր 1:  Աբդուլ Մաջիդը յոթ տարեկան էր, երբ սպանվեց նրա հայրը:  Ապագա խալիֆան կրթություն է ստացել Յըլդըզ պալատի Շեհզեդան դպրոցում ՝ նորանշանակ սուլթան Աբդուլ Համիդի հովանու ներքո: Աբդուլ Մեջիդը շատ հետաքրքրված էր արվեստով:   Նա ուսումնասիրել է գրականություն, պատմություն և լեզվական մեծ հմտություններ:  Տիրապետում էր արաբերենին, պարսկերենին, ֆրանսերենին և գերմաներենին:  Մեջիդը եզակի տեղ ունի թուրք նկարիչների շրջանում:  1909 թվականն էր: Օսմանյան նկարիչների միության պատվավոր նախագահ:  Նա իր աշխատանքները ներկայացրել է ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ արտերկրում կազմակերպված տարբեր ցուցահանդեսներում: Աբդուլ Մաջիդը շատ հետաքրքրված էր նաև երաժշտությամբ:  Նա տիրապետում էր ջութակի, դաշնամուրի, թավջութակի, տավիղ 1 Türkiye Diyanet Vakfı (cid): 31) սլամ հանրագիտարան, Ստամբուլ, 1988, էջ. 263: լարը 2  Մեջիդն ուներ բավականին հարուստ գրադարան, որը պարունակում էր արեւմտյան գրականության ականավոր գործիչների գրքերը: Այսպիսով, կարելի է փաստել, որ Աբդուլ Մեջիդ Երկրորդը բազմակողմանի, բարձր խելացի անհատ էր, որը հետաքրքրված էր ոչ միայն թուրքական, այլև արևմտյան գրականությամբ, երաժշտությամբ, կերպարվեստով և ուսումնասիրում էր պատմություն և գրականություն: Թվում էր, թե Օսմանյան կայսրությունում ընդդիմադիր տրամադրությունները ամբողջովին ճնշվել են «Zuluուլուի» դարաշրջանի ահաբեկչությունից և հետապնդումներից:  Բայց դա այդպես չէր 3:  Երիտթուրքական «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցությունը պետական ​​հեղաշրջում է կազմակերպում:   1909 թ. Ապրիլի 27-ին Պատգամավորների պալատի Սենատի համատեղ նստաշրջանում ընթերցվեց Շեյխ-ուլ-Իսլամի ավանդական ֆեթվան, որը պարունակում էր սուլթան Աբդուլ Համիդին գահընկեց անելու և խալիֆայությունից զրկելու արդարացումը:   Գահ բարձրացավ դժկամ սուլթան Մեհմեդ V Ռեշադը (1909-1918) 4:  Գահաժառանգ Յուսուֆ Իզեդդինից կասկածելի հանգամանքներում ինքնասպանություն գործելուց հետո գահաժառանգ է դառնում Աբդուլ Մեջիդ I- ի որդին ՝ Վահիդեդդինը:  Մեհմեդ Ռեշադի մահից հետո գահ բարձրացավ Մեհմեդ VI Վահիդինը, որին վիճակված էր դառնալ օսմանյան վերջին սուլթանը:  Գահաժառանգը դառնում է ապագա խալիֆ Աբդուլ Մաջիդը ՝ սուլթան Վահիդ ալ-Դինի զարմիկը: Առաջին համաշխարհային պատերազմում կրած պարտությունից հետո Օսմանյան կայսրությունը հայտնվել է շատ ծանր իրավիճակում:   Մայրաքաղաք Ստամբուլը գրավվեց բրիտանական զորքերի կողմից, իսկ սուլթանը դարձավ հաղթանակած պետությունների խամաճիկը:   Ի տարբերություն դժկամ սուլթան Մեհմեդ VI- ի, գահաժառանգ Աբդուլ Մեջիդը փորձեց երկիրը դուրս հանել օկուպացիայից և փրկել այն: Այս ընթացքում Օսմանյան կայսրությունում ստեղծվեց քեմալական շարժումը, որը թուրքական տեսակետից որակվեց որպես «ազատագրական պատերազմ», բայց իրականում ուներ ազգայնական բնույթ:  Աբդուլ Մաջիդը կապեր հաստատեց շարժման անդամների հետ, անձամբ Մուստաֆա Քեմալի գլխավորությամբ, որպես Օսմանյան տոհմի ներկայացուցիչ, որը ձգտում էր ղեկավարել շարժումը, դառնալ սուլթան:  Քեմալ և Մեջիդի հիմնական նպատակն էր երկիրը ազատել արտաքին ուժերի ազդեցությունից և ապահովել իր 2 Eroğlu N., Bestekâr:   Հալիֆե Աբդուլմեցիդ, Տես http: //sanatatak.com/view/Bestekr-Halife3 Bayburdyan V ,, Օսմանյան կայսրության պատմություն, Երեւան, 2011, էջ. 583 թ. 4 Հասրաթյան Մ., Օրեշկովա Ս., Պետրոսյան Յու., Թուրքիայի պատմության ուրվագծեր, Երեւան, 1986, էջ: 211: անկախ գործընթացը:  Այնուամենայնիվ, եթե Մեջիդը դա տեսնում էր սուլթանության ինստիտուտը պահպանելու միջոցով Օսմանյան տոհմի նախկին փառքը վերականգնելու համատեքստում, ապա Քեմալը գնում էր Առաջին աշխարհամարտից հետո մի շարք երկրների կողմից ընտրված ուղիով ՝ միապետության վերացում և հանրապետության կազմավորում: Մուստաֆա Քեմալը մի քանի անգամ Ստամբուլում հանդիպեց Մեհմեդ VI- ին, բայց չնկատելով, որ նա փորձում է փրկել հայրենիքը, նա անմիջապես համոզվեց, որ սուլթանը պարզապես երկիրը գրավող ուժերի կատարող է:   Այս առումով սուլթանի գահաժառանգ Աբդուլ Մաջիդի տեսակետները բավականին տարբեր էին: Դամադ Ֆերիդ փաշայի և սուլթան Մեհմեդ VI- ի դեմ պայքարում Մեջիդը փորձեց օգտագործել քեմալական շարժումը, և Քեմալը, իր հերթին, փորձեց օգտվել Դամադ Ֆերիդ փաշայի հակասական գահաժառանգ Աբդուլ Մեջիդից: Աբդուլ Մեջիդը մի քանի անգամ փորձեց ցույց տալ սուլթանի Դամադ Ֆերիդփաշայի անգործունակությունը:   Այդ նպատակով 1919 թ. 1945 թ. Հուլիսի 16-ին Մեջիդը հուշագիր է ստորագրել, որում ասվում է, որ Դամադ Ֆերիդ փաշայի կառավարությունը չի կարող կառուցողական գործողություններ իրականացնել Անատոլիայի Կուվա-ի Միլիե (Ազգային ուժեր) շարժման դեմ ՝ նշելով, որ Կուվա-ի Միլիե շարժումը հիշեցնում էր Սելադդինը: Դարաշրջանի ավազակները, իսկ Դամադ Ֆերիդ փաշան ոչինչ չի կարող անել:  Քննադատելով Դամադ փաշայի դիրքորոշումը Փարիզի խաղաղության համաժողովի կապակցությամբ, հատկապես խորհրդաժողովին ներկայացված հուշագիրը, նա կարծիք հայտնեց, որ դա հակասում է ազգային պետության շահերին:   Հուշագրի վերջում նա ներկայացրեց այն հիմնական միջոցառումները, որոնք անհրաժեշտ էր ձեռնարկել յոթ կետով:  Առաջին կետում նա պահանջեց խալիֆայությունը և սուլթանությունը անկողմնակալ վերաբերվել այստեղի տարբեր քաղաքական խմբերի կարծիքներին (այստեղ նա ակնարկում է Մեհմեդ VI- ի կապը «Ազատություն և համաձայնություն» կազմակերպության հետ): Հինգերորդ կետը կոչ էր անում համաներում հայտարարել երկրում, իսկ վեցերորդ կետը վերաբերում էր Անատոլիայի համայնքների պահանջների քննարկմանը և ընդհանուր շահերից բխող համայնքների ընդունմանը:  Յոթերորդ կետը ամբողջ իսլամական աշխարհը միավորելն էր `մի ժողովուրդ, որը աշխարհին ներկայանում է որպես իր վերջնական նպատակ 5:   Այս հուշագիրը երկար ժամանակ գաղտնի էր պահվում:   Այնուամենայնիվ, քեմալականները դա տպագրեցին մի շարք թերթերում ՝ ցույց տալով ամբողջ երկիրը Աբդուլ Մեջիդին և Սուլթանին ու Տես http: //www.atam.gov.tr/dergi/sayi-61/veliaht-abdulmecitin-ankaraya-davet-edilmesi- Burmeselesi: Հակասություններ Դամադ Ֆերիդ փաշայի միջեւ:  Քեմալականները գնացին այս քայլին ՝ նպատակ ունենալով խռովություն առաջացնել սուլթանական պալատի «կառավարության» միջեւ ՝ ցույց տալով ժողովրդին, որ սուլթանի պալատի նույնիսկ ներկայացուցչական ժառանգը Դամադ փաշայի հակառակորդների մեջ է:   Օսմանյան կառավարության թուլությունը և սուլթանական համակարգը երկրի արդիականացման և արդիականացման ճանապարհին ցույց տալը քեմալականների համար հիանալի հնարավորություն էր սուլթանության վերացման համար հող նախապատրաստելու համար:  Այս քաղաքականությունը արդյունք տվեց: Դամադ Ֆերիդ փաշայի կառավարությունը փոխարինվեց Ալի Ռեզա փաշայի կառավարությամբ: 1919 Հուլիսի 16-ի հուշագիրն իր տեսակի մեջ միակը չէր:  Ավելի վաղ ՝ 1918 թ. Նոյեմբերի 14-ին, Անտանտի զորքերի կողմից Ստամբուլը գրավելու հաջորդ օրը, Մեջիդը նամակ գրեց Մեհմեդ VI- ին ՝ առաջարկելով ուժեղ կառավարություն կազմել, որպեսզի հնարավորինս շուտ դադարեցվի օկուպացիան, սուլթանական խորհրդի գումարմամբ և որոշումներ կայացնելով երկրի ապագայի համար `ի պատիվ Օսմանյան տոհմի:   Վահիդեդդինին ներկայացված մեկ այլ հուշագրում `Մեջիդը մատնանշեց ներկայիս կառավարության թույլ կողմերը: Աբխուլ Մեջիդը 1945 թվականի մայիսի 31-ին գրված հուշագրում բացատրեց, թե ինչպես պետք է Օսմանյան կայսրությունը ներկայանա Խաղաղության համաժողովին:  1919 թ. Հունիսի 12-ին Աբդուլ Մեջիդը կրկին նամակ ուղարկեց Վահիդեդին, որտեղ հայտարարեց, որ Անտանտի երկրների կողմից Օսմանյան կայսրության վրա դրված պայմանները հավասար են Ստամբուլի բնական սահմանները կախելուն 6: Կարելի է ասել, որ Մեջիդն այս հարցում համաձայն էր քեմալականների ազգայնական գաղափարների հետ:  Նա սուլթանից պահանջեց Անտանտի երկրներին տեղեկացնել, որ նման պայմաններում խալիֆայությունը և սուլթանությունը չեն կարող կատարել իրենց գործառույթները:   Նա առաջարկեց վերջ դնել անատոլիական «ազգայնականների» պայքարին «Ստամբուլի» միջեւ (այն իրականում հրահրում էր Անգլիան, իսկ սուլթանը կատարում էր միայն իր կամքը), տոհմերից մեկի գլխավորած պատվիրակությանը Անթալիա ուղարկել փորձեք միավորել երկու կողմերին:   Այս իրավիճակում սա կլինի ամենախելամիտ քայլը ամենախելամիտ երկրի համար:  Բայց Մեծ Բրիտանիան ընդհանրապես չէր սպասում նման զարգացումների, դա չէր կարող թույլ տալ:  Օսմանյան տոհմի ներկայացուցիչ Աբդուլ Մեջիդի դիրքը ՝ որպես Սուլթանական պալատի անդամ: Տե՛ս http: //www.atam.gov.tr/dergi/sayi-61/veliaht-abdulmecitin-ankaraya-davet-edilmesi- Burmeselesi: Նա անհանգստացած էր Մեծ Բրիտանիայից:   Սուլթանը նրանց համախոհն էր, և Աբդուլ Մաջիդն իր ըմբոստ կեցվածքով կարող էր խառնել քարտերը:  Բրիտանացիների գործակալը փորձում է մինչև վերջ պարզել իր կողմնորոշումը նրանց համար այդքան վտանգավոր մարդու հետ տարատեսակ շփումների միջոցով, հասկանալու, թե ով էր սուլթանական պալատից բրիտանացիների կողմնակիցը, իսկ ով ոչ:  Գործակալը Մեծ Բրիտանիային տեղեկացրեց, որ գահաժառանգը ցանկանում է իր որդի Օմեր Ֆարուկի հետ մեկնել Անատոլիա ՝ միանալու քեմալականներին:   Բրիտանացիներն էլ իրենց հերթին այդ մասին տեղեկացրին Մեհմեդ VI- ին ՝ հորդորելով նրանց կանխել այդ որոշման իրականացումը:  Մեհմեդ VI- ի հրամանով Աբդուլ Մեջիդին կալանավորեցին երեսունութ օր, իսկ Դամադ Ֆերիդ փաշային հանձնարարվեց վերահսկել նրան: Այնուամենայնիվ, Մեջիդը շարունակում էր իր գաղտնի կապերն ու նամակագրությունը քեմալականների հետ: Այս ժամանակահատվածում քեմալականները ծայրաստիճան անհանգստացած էին այն փաստով, որ Անտանտի ուժերը, օգտագործելով խալիֆայի զգույշ հեղինակությունը, փորձում էին ժողովրդին ուղղել Անկարայի դեմ ՝ ներկայացնելով այն որպես թշնամի:   Քեմալը որոշեց Մեջիդին հրավիրել Անկարա ՝ որպես խալիֆի տեղակալ, օգտագործելով խալիֆի լիազորությունները ՝ վերջ տալու Անկարայի մարտերին, որոնք խթանում էին Ստամբուլի կրոնական քարոզչությունը:   Այլ կերպ ասած, Քեմալի նպատակն էր ժողովրդին միավորել Մեջիդի միջոցով:  Աբդուլ Մաջիդի նպատակը, սակայն, այլ էր, որպես Օսմանյան տոհմի ներկայացուցիչ, ղեկավարել առանց այդ էլ տարածված «ազգային-ազատագրական» (իրականում ազգայնական) շարժումը և դառնալ սուլթան:  Սակայն Քեմալը մերժվելով Մեջիդի կողմից, միանգամից նրան նամակ ուղարկեց ՝ առաջարկելով դառնալ սուլթան:   Մեջիդը, գիտակցելով, որ սուլթանական գահի վրա խորհրդանշական դեր կունենա, կօգտագործվի որպես գործիք իր վերոհիշյալ նպատակների համար, մի անգամ մերժեց, բայց փոխարենը իր որդուն ՝ Օմեր Ֆարուքին ուղարկեց Անկարա ՝ շարժումը ղեկավարելու որպես տոհմի ներկայացուցիչ:   Իհարկե, Օմերին շատ կոպիտ ասացին, որ ինքը այնտեղ անելիք չունի, և նրան հետ ուղարկեցին Ստամբուլ ՝ թույլ չտալով անցնել Անկարա:   Քեմալը ղեկավարում էր մի շարժում, որն արդեն մեծ հաջողությունների էր հասել, փաստորեն նա էր ստանձնել երկրի ղեկը, նա ոչ մի հիմք չուներ զիջելու իր դիրքերը որեւէ մեկին:  Բացի այդ, նրա շուրջը ձեւավորվել էր քեմալական շարժումը, բնականաբար, ոմն Օմեր, որը փափուկ կյանք էր վարում պալատում, չէր կարող ղեկավարել այն:  Նշված հանգամանքներից բացի, կար մեկ այլ ՝ այս անգամ արդեն անձնական հանգամանք:  Ըստ երիտթուրքերի շրջանում դեռ տարածված ավանդույթի, ինչպես Էնվեր փաշայի ժամանակ, Մուստաֆա Քեմալը փորձում էր ամուսնանալ սուլթանական դինաստիայի մի կնոջ հետ 7:  Քեմալի ընտրյալը, որի հետ նա որոշակի կապեր ուներ, Սաբիհան էր ՝ սուլթան Մեհմեդ VI- ի դուստրը:  Սակայն Քեմալին թույլ չտվեցին ամուսնանալ Սաբիհայի հետ, վերջինս ամուսնացած էր Աբդուլ Մեջիդի որդու ՝ Օմարի հետ:  Աբդուլ Մեջին փորձեց ցույց տալ, որ ինքը մերժում է Օսմանյան պալատի հակադրությունը Վահիդինին, ցանկանում է հաշտություն հաստատել նրա հետ և վերջ տալ սուլթանական կառավարության հետ բախմանը նրա ընդդիմության պատճառով:  Այսպիսով, պարզվում է, որ Քեմալ և Մերս թշնամական հարաբերություններում, բացի քաղաքական և գաղափարական հանգամանքներից, դեր է խաղացել նաև անձնական դրվագը: Օմարի հետ ուղարկվելուց հետո Մեջիդը շատ կոպիտ նամակ գրեց Քեմալին ՝ հայտնելով, որ ոչ ոք իրավունք չունի սուլթանական դինաստիայի որևէ ներկայացուցչի թելադրել նրա կամքը:   Բողոքի այս նամակով Մեջիդը դեմ է արտահայտվել Անկարայի որոշմանը, համաձայն որի ՝ Սուլթանության տոհմի ոչ մի ներկայացուցիչ չպետք է ոտք դներ Անատոլիա:  Դա նշանակում էր, որ թուրք ժողովրդի և օսմանյան տոհմի ուղիները հստակ բաժանված էին: Քեմալը հայտարարեց, որ ինքը անձամբ ճանաչում է Օմարին և գիտի խալիֆա-սուլթան դառնալու իր մտադրության մասին:  Նա նշեց, որ ինքը Օմերին ասել էր իր անկարողության անհնարինության և աննպատակահարմարության մասին:  Հնարավոր չէր Օմերին բերել Անկարա և դարձնել սուլթան-խալիֆ, քանի որ այդ շարժումը, ըստ Քեմալի, այն էր, որ Անատոլիայի ազատագրման շարժումը սահմանափակվեր միայն դրանով 8: Այսպիսով, 1922 թ.-ին սուլթանական ապարատի անունով կոչվելուց հետո երկրում դե ֆակտո մեծ իշխանության հասած և արտաքին քաղաքականության մեջ հաջողության հասած քեմալականները տարբեր փորձեր արեցին վարկաբեկել նրան: Նոյեմբերի 1-ի գիշերը, առավոտյան ժամը 3-ին, Թուրքիայի Ազգային ժողովը երկու կետից բաղկացած օրենք ընդունեց սուլթանությունը վերացնելու մասին:   Առաջին կետում նշվում էր, որ Ազգային դաշնագրի շրջանակներում (Misak-I milliye), բացի TAM կառավարությունից, այլ կառավարություն չի ճանաչվել:   Եվ երկրորդ Մուստաֆա Քեմալը մրցում էր ընդհանրապես Էնվեր փաշայի հետ, նա ամեն ինչում փորձում էր հետեւել նրա օրինակին:  Ամուսնության հարցը, որն առաջին հայացքից շատ անձնական է թվում, բայց իրականում քաղաքական նպատակներ է հետապնդում, բացառություն չէր: Տես http! //www.atam.gov.tr/dergi/sayi-61/veliaht-abdulmecitin-ankaraya-davet-edilmesi- Burmeselesi: Այս կետի համաձայն ՝ թուրքական պետությունը հայտարարվեց խալիֆայության ինստիտուտի հենասյուն: Փաստորեն, սուլթանությունը վերացվեց, բայց խալիֆայությունը պահպանվեց:  Խալիֆայության բարդ ինստիտուտը, որը խորապես ձեւավորվել է Մուհամեդ մարգարեի մահից հետո, դարեր շարունակ միավորել է ոչ միայն Օսմանյան կայսրության, այլև ամբողջ աշխարհի մահմեդականներին:   Օսմանյան կայսրության մահմեդական քաղաքացիները գաղափար ունեին, որ նրանք խալիֆայության քաղաքացիներ են, մի պետության քաղաքացիներ, որոնք ղեկավարվում են ամբողջ մահմեդական աշխարհի առաջնորդի կողմից », բնական է, որ Մուստաֆա Քեմալը, գիտակցելով, որ չի կարող վերացնել այդպիսի խորը - մեկ օրում արմատախիլ արեց մարդկանց »: Ազդեցիկ համակարգը, սկզբում, խուսափում էր բացահայտորեն, կտրականապես, քայլ առ քայլ դրա դեմ և հետագայում վարկաբեկեց այն, ինչպես դա արեց սուլթանության պարագայում:   Բացի այդ, Քեմալը անմիջապես չգնաց խալիֆայության վերացմանը ՝ հաշվի առնելով այն փաստը, որ Լոզանի համաժողովի ժամանակ Թուրքիան կարող էր օգտագործել այն փաստը, որ իսլամական աշխարհի կենտրոնն էր ճնշում գործադրել Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի վրա, քանի որ նրանց մեծամասնությունը գաղութները մահմեդականացան: Դեպքից հետո սուլթանը գահին մնալու որոշ անհույս փորձերից հետո նամակ է գրել Ստամբուլի օկուպացիոն ուժերի գլխավոր հրամանատար Չարլզ Հարինգթոնին ՝ նշելով, որ իրեն վտանգ է սպառնում և ցանկանում է շուտափույթ լքել Ստամբուլը: հնարավոր է   1922 թ. Նոյեմբերի 17-ին, ժամը 6-ին, ինը հոգանոց երթով նրան նախ տարան Թոփանե նավահանգիստ, ապա անգլիական նավով տեղափոխեցին Մալթա:   Հետագայում նրան տեղափոխեցին edիդդա, ապա Կիպրոս, իսկ այնտեղից ՝ Սան Ռեմո, որտեղ նա ապրեց մինչ կյանքի վերջը: Օսմանյան սուլթանը կյանքի վերջին շրջանում հայտնվել է ծայրահեղ աղքատության մեջ: Նա ապրում էր վարձով ՝ կուտակելով այնքան պարտքեր, որ նույնիսկ մահվանից հետո չէր կարող հանգստանալ:  Սուլթանին թույլ չեն տվել թաղել, քանի դեռ նրա դուստրը չի վճարել պարտքերը: 9 Hür A., ​​A Time of Caliphate vardı, Տես http: //arsiv.taraf.com.tr/yazilar/ayse-hur/bir-zamanlar10 Տե՛ս «Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն», համալսարանական դասագիրք, Երեւան, 2014, էջ 49: 11 Տե՛ս Hür A., ​​A Time of խալիֆայության ժամանակ, տե՛ս http: //arsiv.taraf.com.tr/yazilar/ayse-hur/bir-zamanlar Օսմանյան կայսրության ղեկավարը միավորեց ինչպես աշխարհիկ, այնպես էլ աշխարհիկ իշխանությունը, և Քեմալը, հաշվի առնելով արդեն նշված հանգամանքները, չկարողացավ անմիջապես վերացնել խալիֆայության ինստիտուտը: , այնպես որ նորը Խալիֆա ընտրելու անհրաժեշտություն կար: 1922 թ. Խալիֆի ընտրությունը տեղի ունեցավ Ազգային ժողովի նոյեմբերի 18-ի նիստում ընտրված խալիֆին հավատարմության երդման նպատակահարմարության քննարկումից հետո, Բուրսայում կամ Անկարայում բնակվելու նպատակահարմարությունը:   Աբդուլ Մեջիդին կողմ քվեարկեցին ընտրություններին մասնակցած պատգամավորներից 148-ը:   Ինը ձեռնպահ է մնացել, և 2 ձայն ստացել է Աբդուլ Համիդ Երկրորդի որդիները ՝ Սելիմ-Աբդուրահիմին, 12:  Այսպիսով, Աբդուլ Մաջիդը դարձավ խալիֆ Աբդուլ Մաջիդ Երկրորդի անունով: Խալիֆայության ինստիտուտը պահպանվեց, բայց այն արդեն ուներ խորհրդանշական նշանակություն:  Այն այլեւս չէր կարող ունենալ նախկին ազդեցիկ դիրքը: Դա պարզապես ձկան կառույց է ՝ զուտ հոգատար գործառույթներով:  Քեմալի որոշմամբ խալիֆայի օծումը պետք է տեղի ունենար պարզ ձիու վրա:  Աբդուլ Մաջիդը, սակայն, որոշ պահանջներ ներկայացրեց: Ի թիվս այլ պահանջների, Քեմալը մերժեց Աբդուլ Մաջիդին ՝ ցանկանալով հանդուրժվել Մալաթով և 6 «ալ եմ ես եմ, որ ես եմ ալ-ալ-ալ-ալ-ալ-ալ»: Մեքքա և Մադինա քաղաքների ») վերնագրերը:  Աբդուլ Մեջիդը երազում էր վերադարձնել հին օրերը, և Քեմալը, տրամաբանորեն, չէր կարող իրեն թույլ տալ մի բան, որը կունենար ռազմական խորհուրդ ՝ խալիֆին օժտելով խնամքի այլ գործառույթներով:  Քեմալը Աբդուլ Մեջիդին հասկացրեց, որ իր խալիֆայությունը չի ենթադրում որևէ միջամտություն պետական ​​կամ ռազմական գործերին:   Theամանակները, երբ սուլթան խալիֆը իր ձեռքում էր պահում ինչպես աշխարհիկ, այնպես էլ երկրի ինքնիշխան իշխանությունը, մնացին պատմության մեջ:   Օծման արարողության հետ կապված հետեւյալ մանրամասները վկայում են դրա մասին:   Արարողության ընթացքում ուրբաթօրյա աղոթքն ընթերցվեց նախ Անկարայում, Հաջըբայրամ վելի մզկիթում, ապա միայն Ստամբուլում:   Երբ արարողության մասնակիցները գնացին Ֆաթիհ մզկիթ, ուրբաթօրյա աղոթքից առաջ, բանախոսը չասաց Նորին Սրբություն խալիֆին (ի դեպ, կոչումը նրան շնորհեց TAMJ- ն), բայց պատվիրակության ղեկավար Մուֆիդ էֆենդին և օրհներգը հնչեց մզկիթի բակում 13:  Սրանով քեմալականները շեշտում են, 12 Տե՛ս նույն տեղում: 13 Նույն տեղում այդ իշխանությունն այժմ գտնվում է Անկարայի ձեռքում, որ նրանք շարժվում են դեպի երկրի աշխարհիկացում, ինչը տվյալ դեպքում նշանակում էր ոչ միայն իշխանության տարանջատում աշխարհիկից, այլև եկեղեցու նկատմամբ պետական ​​վերահսկողություն: Խալիֆայի սրբադասումից անմիջապես հետո պետության նորընտիր խալիֆ Աբդուլ Մեջիդի հակասությունները սկսեցին խորանալ:  Առաջին անախորժությունը սկսվեց այն ժամանակ, երբ Աբդուլ Մեջիդը արարողությունից հետո շնորհակալագիր ուղարկեց ոչ թե TAMJ նախագահությանը, այլ «Անկարայի Մեծ Ազգային ժողովի նախագահ, Գերաշնորհ Մարշալ Մուստաֆա Քեմալին» և ստորագրեց «HalifeyiResullulah Hadimül Haremeyn Աբդելիզ խալիֆի տեղակալ, Հարեմեյնի ծառա Նորինգեքսադուլ Աբդուլմեջիդ ») ՝ արգելված ժամկետով:   Ստացվում է, որ Աբդուլ Մաջիդը չէր ճանաչում TAMJ- ը որպես երկրի գերագույն տերություն, ավելին ՝ նա չէր ընդունում սուլթանության վերացման հանգամանքները ՝ լինելով միայն խալիֆ, օժտված զուտ հոգատար գործառույթներով: Որոշ ժամանակ անց Աբդուլ Մեջիդը թույլտվություն խնդրեց իսլամական պետությունների ղեկավարներին Թուրքիա հրավիրելու համար, որպեսզի իսլամական աշխարհը կարողանա ծանոթանալ խալիֆայությանը:  Եվ հանրապետության հռչակումից հետո Քայազիմ Կարաբեքիրը և մի շարք այլ հայտնի մարդիկ սկսեցին այցելել խալիֆային և վստահություն հայտնել նրան:  Խալիֆան Ռեֆեթ փաշայից ստացավ Կոնիա անունով սպիտակ ձի 14: Փաստորեն, այս քայլերով Մեջիդը փորձում էր ստանձնել բոլոր մահմեդականների ղեկավարի դերը նախորդ խալիֆաների նման, ինչը կբարձրացներ նրա հեղինակությունը ամբողջ մահմեդական աշխարհի առջև, աջակցություն կստանար քեմալականների դեմ պայքարում, կապեր հաստատելու երկրի ազդեցիկ մարդկանց հետ, ովքեր կարող են դժգոհ լինել Քեմալից: լինել նրա հետ ճամբարում:  Բացի այդ, Մեջիդը բարձրացրեց խալիֆայության բյուջեն ավելացնելու հարցը:   Քեմալը խալիֆայի այս պահանջները օգտագործեց իր դեմ:   Նա հայտարարեց, որ խալիֆայությունն այսուհետ պատմական պահ է, և անդրադառնալով խալիֆայի խնդրանքին `հրավիրել օտարերկրյա պետությունների պատվիրակություններ, նա նշեց, որ նման քաղաքական հարաբերություններ հաստատելու ցանկությունը պարունակում է պետության դեմ ագրեսիա և վտանգում երկիրը: 14 Տես Հուրր Ա., Խալիֆայության ժամանակը, տե՛ս http: //arsiv.taraf.com.tr/yazilar/ayse-hur/bir-zamanlar Հեռագիրն ավարտվեց հիշեցնելով, որ խալիֆային տրված միջոցները ոչ թե շքեղ կյանք ունենալն է, այլ դրա գոյությունը պահպանելը 15: 1923 թ. Հոկտեմբերի 29-ին Թուրքիայի Հանրապետության հռչակումից հետո Մուստաֆա Քեմալը ձեռնամուխ եղավ որոշ բարեփոխումների, որոնք շարունակությունն էին արդիացված արդիականացման գործընթացի:   Այս բարեփոխումներից աշխարհայնությունը համարվում էր առաջընթացի չափանիշ:   Սա նշանակում էր պետության անջատում կրոնից, կրթության տարանջատում կրոնից:  Թուրքիայի Հանրապետությունը պետք է լիներ աշխարհիկ:  Քեմալը խոսեց երկրում ժողովրդավարության արդիականացման, ռացիոնալացման և հաստատման մասին:   Նախատեսվում էր հռչակել սահմանադրություն, ձևավորել տեղական ինքնակառավարման մարմիններ, այդպիսի համատեքստում հին խալիֆայության մնացորդներ հիշեցնող ինստիտուտը ոչ մի կերպ չէր տեղավորվում:   Ինչպես սուլթանական իշխանության վերացման համար բարենպաստ իրավիճակն աստիճանաբար ավելացավ, այնպես էլ խալիֆայության դեպքում:  Քեմալը հայտարարեց, որ խալիֆը խառնվում է երկրի ներքին գործերին ՝ փորձելով քաղաքական հարաբերություններ հաստատել այլ պետությունների հետ, ավելացնել իր բյուջեն առանց պետական ​​բյուջեի, դուրս գալ իր հոգատար գործառույթների շրջանակից:   Ըստ Քեմալի, խալիֆայության ինստիտուտը մեծ խոչընդոտ էր 1922 թվականից սկսած բարեփոխումների միջոցով նոր պետության ստեղծմանը: Այսպիսով, 1924 թ. 1945 թ. Մարտի 3-ին 157 կողմ, 16 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ ընդունվեց օրենքը խալիֆայության վերացման և Օսմանյան տոհմի վտարման մասին:   Արգելված էր տոհմի ցանկացած անդամի մուտքը Թուրքիա:  Նրանք պետք է հեռանային ՝ թողնելով իրենց ունեցվածքը ՝ օսմանյան գանձարանը: Աբդուլ Մեջիդը նախ հաստատվեց Շվեյցարիայում, ապա տեղափոխվեց Ֆրանսիայի Նիս քաղաք:   1939 Նա տեղափոխվեց Փարիզ ՝ պատերազմի վտանգի և առողջական խնդիրների պատճառով:  1944 Օսմանյան վերջին խալիֆը մահացավ օգոստոսի 23-ին, 17-ին: Իր կտակում խալիֆը ցանկանում էր չթաղվել օսմանյան տխրահռչակ սուլթան Մեհմեդ VI Վահիդեդինի կողքին և թաղվել Ստամբուլում:   Նրա մարմինը սառեցվել էր, որը 10 տարի պահվում էր Փարիզի մզկիթում: Դուստր Դուրրուշեհվարը, 1945 և 1953 թվականներին ՝ հորը թաղելու Ստամբուլում 15 Տե՛ս նույն տեղում: 16 Տե՛ս նույն տեղում: 17 Տե՛ս Son ifelmü sürgünde sürgünde sürgünde (cid. 31) tü, Տես http: //www.dunyabulteni.net/haber/271851/son- ը դիմումներ ներկայացրեց, բայց նրա ջանքերն ապարդյուն էին, հուսահատեցան Դուրրուշեհվարը 1954 թ.-ին: 1945 թ. մարտի 30-ին նրա հոր մարմինը թաղվեց Մադինայում և թաղվեց Բաքվի գերեզմանոցում 18:  Ի դեպ, օսմանյան սուլթան-խալիֆաներից ոչ մեկին բախտ չի վիճակվել թաղվել մահմեդականների սուրբ քաղաքում: Աբդուլ Մեջիդը Փարիզում բնակվելիս հոդված է գրել օսմանյան սուլթանների մասին:  Օսմանյան վերջին խալիֆը նշված հոդվածը նկարագրել է Օսմանյան կայսրությունում ժամանակին գահ բարձրացած երեսունվեց սուլթաններին, ներկայացնելով նրանց լավ ու վատ կողմերը, թերություններն ու արժանիքները:  Խալիֆան հայտարարեց, որ Օսմանյան տոհմի փլուզման պատճառը ալկոհոլային խմիչքն էր, ինչը իսլամը արգելում էր հարմարեցնել երկրի աշխարհիկ և հոգատար առաջնորդին:  Թուրք լրագրող Մուրատ Բարդաքչին հրապարակել է այդ գրառումներից մի քանիսը: «Ալկոհոլը օսմանյան պետության անկման հիմնական պատճառներից մեկն է: Ալկոհոլը արգելված է կրոնի և հարամի կողմից:  Խալիֆայի որդիները, գահաժառանգները, երբեք չպետք է մոռանային դա, երբ նրանք մոռացան կամ ընդդիմանալ Բարձրյալի հրամաններին կամ դավաճանել խալիֆայությանը և սուլթանությանը, որը վստահված էր օսմանյան տոհմին:   Նրանք, ովքեր ալկոհոլ էին օգտագործում, չէին կարող խալիֆայության և սուլթանության նկատմամբ իրավունք ունենալ: »19 Այս խոսքերով խալիֆան սկսում է իր գրությունները: Մեջիդը մեղադրեց օսմանյան սուլթաններից շատերին հիվանդանալու և ալկոհոլիզմից մահանալու մեջ և երկիրը օգուտ չտալու մեջ:  Մեջիդը գրել է, որ Սուլեյման Շքեղի նման փառավոր սուլթանի միակ սխալն այն է, որ նա զոհաբերեց իր որդիներից մեկին ՝ խելացի ու խոհեմ Մուստաֆային, և իշխանության ղեկը հանձնում է Սելիմ Երկրորդի նման ու ագահ հարբեցողին:  Նրա օրոք էր, որ նախկինում ոչ մի պարտություն կրած օսմանցիները ջախջախվեցին խաչակիրներից, նա ամբողջ Եվրոպայում էր, իսկ այդ ժամանակ Սելիմ Բ-ն հարբած էր, ինչը ոչ մի օգուտ չէր բերում պետության գործերին:  Մի օր, Կիպրոսից բերված գինով հարբած, նա ընկավ պալատի բաղնիքում, վնասեց գլուխը և մահացավ որպես բարոյական պատիժ իր արարքների համար:  Աբդուլ Մեջիդը Մուրադ III- ի և Մեհմեդ III- ի սուլթաններին նկարագրել է որպես «Օսմանյան պետության անողոք դահիճներ»:   Իսկ Ահմեդ Գ-ն իր կյանքն անցկացրեց հաճույքների ու հաճույքների մեջ «Կակաչների դար» կոչվող շրջանում:  «Padi 18 Տե՛ս Hür A., ​​A Time of Caliphate vardı, Տե՛ս http: //arsiv.taraf.com.tr/yazilar/ayse-hur/bir-zamanlar19 Տե՛ս Bardakçı M., Օսմանյան կայսրության համար, տե՛ս http: //www.haberturk.com/polemik/haber/841565-osmanliyi-dedelerimin-ickisi-yikti. Հաճույքներից գլուխը կորցրած հետաքրքրությունը ժամանակ չուներ տեսնելու պետության հորիզոնը:  Նույնիսկ եթե նայեր, նամակագրություն չէր լինի տեսնել:  Հաճույքները նրան ամբողջովին գերել էին… »20: Մեջիդը գրել է իր հոր ՝ Աբդուլազիզի մասին: «Հայրս ՝ Նորին Սրբություն Աբդուլազիզ Խալիֆան, փառք Աստծո, չի տրվել որևէ նման թույլ կողմերի:  Նա իր ամբողջ կյանքի ընթացքում ոչ մի կաթիլ ալկոհոլ չի խմել, չի ծխել և հազվադեպ է սուրճ խմել:  Այս ամենի շնորհիվ նա բավականին ուժեղ էր:  Նա երբեք չի հիվանդացել սուլթանության տասնհինգ տարվա ընթացքում:   Բայց քանի որ ոչ ոք չկար նրան օգնելու իր սկսած մեծ գործերում, նրան գահընկեց արեցին ու սպանեցին: ”21 Անդրադառնալով Աբդուլ Մաջիդ I- ի որդիներին (Մուրադ V, Աբդուլ Համիդ Երկրորդ, Սուլթան Ռեշադ, Սուլթան Մեհմեդ VI Վահիդ), նա նշեց, որ դրանք ավստրիական սահմանից Պարսից ծոց ձգվող հսկայական պետության փլուզման պատճառն են: «Ես այս չորս առաջնորդներին թողնում եմ պատմության ամենադաժան դատավարությանը»:   Աբդուլ Մաջիդն իր գրություններում նշում է, որ 1916 թվականից ի վեր օսմանյան սուլթան-խալիֆաներից ոչ ոք չի գնացել Հաջի: Ինչպես տեսանք, Աբդուլ Մեջիդին վիճակված էր ապրել և աշխատել անցումային շրջանում, երբ Օսմանյան կայսրությունը փոխարինվեց Թուրքիայի Հանրապետությամբ:   Աբդուլ Մեջիդը հակադրվում է սուլթանական դինաստիայի շատ անդամների իրենց մտավոր ունակություններով, և ոչ միայն իրենց ճակատագրով, այլև երկրի փրկության, տոհմի արժանապատիվ ապագայի և սուլթանի նախկին փառքի վերադարձի մտահոգություններով:  Correctlyիշտ գնահատելով իրավիճակը ՝ նա կապ էր հաստատել երկրում իրականում իշխանության եկած ուժերի հետ, որոնք փորձում էին միավորվել:  Քեմալ և Մեջիդների ընդհանուր նպատակն էր թույլ չտալ երկիրը խաղալիք դառնալ օտարերկրյա պետությունների համար:  Այնուամենայնիվ, եթե Մեջիդը դա պատկերացներ որպես սուլթանությունը վերականգնելու և նրա սուլթան դառնալու միջոց, Քեմալը կձգտեր ստեղծել աշխարհիկ հանրապետություն, որի նախագահն ինքը կլիներ: Այնուամենայնիվ, խալիֆայության ինստիտուտի վերացումը, որը հաստատվել էր Մուհամեդ մարգարեի մահից հետո և խորապես արմատավորված էր մահմեդականների ենթագիտակցության մեջ, աշխարհիկ որոշմամբ, չափազանց հակասական էր:   Քեմալին, իհարկե, հաջողվեց փոխել երկրի զարգացման ուղին, շրջադարձ կատարել դեպի աշխարհիկ, բայց ինչպես ցույց է տրված 20 Տե՛ս նույն տեղում: 21 Տե՛ս նույն տեղում: 22 Տե՛ս նույն տեղում: Հետագա զարգացումների ընթացքում հասարակության կրոնական հենքը շարունակում էր ազդեցիկ դեր ունենալ:  Փաստորեն, բնակչության որոշ շերտերում (հատկապես գյուղացիներում) laicist- ի ընկալումները խոր արմատներ չեն տվել:  Հատկապես գավառական շրջաններում կրոնականամետները մեծամասնություն էին կազմում, ուստի հաջողության հասնելու համար երկրի քաղաքական ուժերը ստիպված էին մեծ տեղ տալ կրոնին իրենց նախընտրական արշավում:   People'sողովրդական կուսակցությունը սկսեց օգտագործել իսլամը միջկուսակցական պայքարում ՝ ընտրողներին գրավելու համար:   People'sողովրդական կուսակցությունը որոշ զիջումների գնաց կրոնի վերաբերյալ, որոնցից ամենակարևորը, փորձագետների կարծիքով, դպրոցներում և համալսարաններում կրոնի ուսուցման թույլտվությունն է 23:  Եվ yearsողովրդական կուսակցության 27-ամյա միակուսակցական կառավարումից հետո երկրում իշխանության եկած People'sԿ-ն էլ ավելի հեռու դարձավ ՝ կատարելով քայլեր, որոնք հակասում են Աթաթուրքի laicist բարեփոխումներին:   Բավական է ասել, որ 1950 թ. 1944 թ. Հունիսի 17-ին աղոթքը պաշտոնապես թույլատրվեց արաբերեն երգել:  Սկսվեցին մզկիթների կառուցման ակտիվ աշխատանքները, իսկ Քեմալի կողմից արգելված կրոնական համայնքների ու աղանդների գործունեությունը թույլատրվեց:   Այսպիսով, կարծես թե կոտրվել են Աթաթուրքի բարեփոխումների անձեռնմխելիության կարծրատիպերը: Դրանք սկսեցին օգտագործել ընտրովի, իշխանությունների կողմից ներկայացվեց «ժողովրդի կողմից յուրացված և ընկալվող բարեփոխումներ, ժողովրդի կողմից յուրացված և անհասկանալի բարեփոխումներ» ձևակերպումը:  Կրոնական գործոնի վրա հույս դնող ուժերը դեռ հաջողակ են Թուրքիայում:  Նրանք խոսում են այդ մասին 2015-ին: Հունիսի 7-ին Թուրքիայում տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրությունները հաղթեց «Արդարություն և զարգացում» կրոնականամետ կուսակցությունը, ոչ թե Քեմալի հիմնադրած Հանրապետական ​​ժողովրդական կուսակցությունը: Այսպիսով, կարելի է փաստել, որ կրոնական գործոնը շարունակում է պահպանել իր մեծ ազդեցությունն ու նշանակալի դերը Թուրքիայի հասարակական-քաղաքական կյանքում: 23 Տե՛ս «Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն» համալսարանի դասագիրք, Երեւան, 2014, էջ: 24 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 153: Աստղիկ Պողոսյան ՕՍՄԱՆՅԱՆ ՎԵՐ LԻՆ ԽԱԼԱՅՖ ԱԲԴՈՒԼ ՄԱIDԻԴ II- Ի ԳՈՐCTՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ ՕՍՄԱՆՅԱՆ ԿԱMPՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԱՐԵՎԵԼՅՔՈՒՄ: ։

Օսմանյան  վերջին  խալիֆ  Աբդուլ  Մեջիդ  2-րդին  վիճակված  էր  գործունեություն  ծավալել Օսմանյան կայսրության մայրամուտի շրջանում, որին հաջորդեց Թուրքիայի Հանրապետության  ձևավորումը։
   Ի  տարբերություն  սուլթանի  և  Օսմանյան  դինաստիայի  մյուս  անդամների՝  Մեջիդը  փորձում  էր  անել  ամեն  ինչ՝  հանուն  իր  երկրի  փրկության։
   Սակայն,  տարբեր էին այն ուղիները, որով գնում էին երկրում փաստացի իշխանության հասած Մուստաֆա  Քեմալն  ու  վերջին  խալիֆ  Աբդուլ  Մեջիդը։
   Հակամարտությունն  ավարտվում  է  հնի  պարտությամբ և նորի հաղթանակով։
  Սուլթանության ու խալիֆայության վերացմամբ, սակայն, չխարխլվեց հասարակության կրոնական հենքը։
  Թուրքիայի քաղաքական ուժերի համար կրոնական գործոնը մինչ օրս էլ մնում է հասարակության վրա ազդելու և հաջողության  հասնելու կարևոր բանալի։
