2012-ին «Նաիրի» հրատարակչությունը տպագրեց Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» ֆրանսերեն թարգմանությունը Անի Jeanան-Պիեռ Մահերի թարգմանությամբ ՝ նախաբանում և տողատակում: Մահացածները տարիներ շարունակ զբաղվել են Գրիգոր Նարեկացու ամբողջ ստեղծագործությամբ:   Նրանց հետազոտության գագաթնակետը 2002 թվականին Փարիզում լույս տեսած «Գրիգոր Նարեկացի և նրա ողբերգության գիրքն» լայնածավալ աշխատությունն էր, որը հայերեն թարգմանվեց 2004 թվականին [8]: Բացի 2012-ին Երեւանում լույս տեսած «Մատյան ողբերգության» ներածությունից, այն ունի շատ հակիրճ նախաբան, որը հարուստ է փաստերով:   Երջանյանի հրատարակությունը հիմնված է Լահվենում Մահեների կողմից թարգմանված «Մատյան ողբերգության գրքի» երկհատորյակի վրա, որը տպագրվել է փոքրիկ գրպանի գրքում, ամփոփվել է, և բանասիրական և մասնագիտական ​​դիտարկումները հանվել են:  Ամբողջությամբ պահպանված Գր. Նարեկացու ստեղծագործության բնօրինակը, որը թարգմանվում է ըստ Պողոս Խաչատրյանի և Արշալույս zinազինյանի կազմած 1985 թ. Երևանում լույս տեսած «Մատյան» քննության բնագրի [1]:  Գրքի 34, 75, 92 և 95 գլուխները բաժանված են ըստ Գարեգին Տրապիզոնեցու, որը լույս է տեսել Բուենոս Այրեսում 1948 թվականին: Հատուկ ուշադրություն է դարձվել բանաստեղծության կառուցվածքին, պահպանվել է Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործության գլուխների կարճ վերնագիրը ՝ «Սրտից մի բառ սրտից»: Գրիգոր Նարեկացու «Գրքի» մասին շատ մարդիկ են գրել:   Հանճարեղ բանաստեղծի ստեղծագործության գիտական ​​մատենագիտությունն այժմ հասանելի է:  Այնուամենայնիվ, այն, ինչ գրում է Մահեները և՛ այս նախաբանում, և՛ նրանց հատուկ ուսումնասիրության մեջ ներկայացնում է բոլորովին այլ մոտեցումներ և գնահատականներ:   Ըստ նրանց, սա գրգռիչ է, միևնույն ժամանակ մարդուն արթուն պահող գիրք, որը գրվել է 1002 թվին միայնակ վանականի կողմից, ով խոստովանում է իր մեղքերը: Խոստովանելով այդքան շատ ու անհավատալի մեղքեր ՝ նա իր գրքում հիշեցնում է Հիերոնիմոս Բոշի պատկերած մղձավանջները: Երկրորդ հազարամյակի վերջին քրիստոնեական աշխարհը սպասում էր Աստծու դատաստանին:   Սա մարդկության ամենամեծ մխիթարիչների ձայնն է, ինչպիսիք են Բուդդան և Ֆրանսուա Ասիսը, և Նարեկացու գիրքը մինչ այժմ եզակի տեղ ունի հայ գրականության մեջ: Հայ գրականության մեջ ոչ մի բանաստեղծություն չունի այդ մտքի թափը. «Այդպիսի անհատական ​​դաշտում քնարականություն երբեք չի գտնվել»: Հայ մատենագիտությունը միաձայն ճանաչում է այս պոեզիան:  Գրիգոր Նարեկացին ապրել ու աշխատել է Նարեկավանքում, հայերը նրան անվանել են «Գիրքը» «Նարեկ», որն անմիջականորեն կապված է հեղինակի անվան հետ: Այս նամակը հնչում է ձայնիս մեջ, կարծես բղավում էր ինձ վրա, թաքնվածը կտարածվի, ձայնը կլսվի, զգացողությունը կլսվի: Ակնհայտ, թող բարբառով խոսվի ... [10-88-3] Ավելի քան հազար տարի Գրիգոր Նարեկացու գիրքն ուղեկցում էր հայերին նրանց կյանքի տարբեր հանգամանքներում:   Այն հոմանիշ է Ավետարանին, այն կարդում են հիվանդների համար, տարվում երկար ճանապարհորդությունների, գրքի մասերը դարձել են հմայքի խոսքեր:   Teacherան-Պիեռ Մահենշնշտը ծանոթ է իր ուսուցչի ՝ Ֆրեդերիկ Ֆայդիի ՝ «Հայաստանի քրիստոնեական հմայքները» աշխատությանը, որում կան բազմաթիվ փաստեր, որոնք վկայում են Նարեկացու «Գրքի» մասերի հմայքների վերածվելու մասին:  [4-65] Ըստ Մահեների, նա հայերի մեջ բացի Աստվածաշնչից ոչ մի գիրք չի ունեցել:   Այս բանաստեղծության յուրահատկությունը նման է: [2-5]   Ամենատոնական ժամանակահատվածում այն ​​կարող է ունենալ իր դարի մարդկային բացատրությունը:   Դիմելով աշխարհի անթիվ քրիստոնյաներին ՝ նա խոստովանում է մարդու բոլոր մեղքերը ՝ սկսած Ադամից մինչև իր վերջին սերունդները, քանի որ բոլոր մարդիկ ՝ մահացած կամ կենդանի, գտնվում են Աստծո հայացքի տակ:   Միևնույն ժամանակ, երբ Գրիգորը հուշագրության վերջում դնում է իր ճշգրիտ խոստովանությունները, նա դնում է «Գիրքը» գրելու ճշգրիտ ամսաթիվը և հանգամանքները: Բազիլ Մեծը կայսր էր Բյուզանդիայում, Հայաստանը խաղաղ էր, բայց հայ եկեղեցին անհանգստացրեց աղանդավորներից: Հայկի Բագրատունյաց առաջաբանում առանձին անդրադարձ կա Գրիգոր Նարեկացու կյանքում Նարեկի դպրոցի դերին:   2005-ին Փարիզում լույս տեսած «Հայաստանյան դարերի ապացույց» գրքում Մահեները խոսեց Մեծ Վասպուրականի Սուրբ Խաչի և վերջինիս կառուցած Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցու մասին:   [9-64-65] Այս հատվածում հաղորդվում է, որ Գրիգոր Նարեկացին ծնվել է 940 թվականին, նրա հայրը Խոսրով Անձացին էր, նա ուներ երկու եղբայրներ: Ավագը Սահակն է, մեջտեղը ՝ Հովհաննեսը:   Նա շատ շուտ կորցրեց մորը:  Նա այդ մասին խոստովանում է «Մատյան» -ի 51-րդ սերիայում: Մայրս գնաց երկինք, եթե նահանջելիս դադարեցնեին բարեգործությունը:  [10-308] Նրա հայրը ՝ Խոսրով Ինդացինը, կնոջ մահից հետո եպիսկոպոս դարձավ ՝ լինելով ժառանգական իշխան:   Նարեկացիոլոգ Հրաչյա Թամրազյան Գրիգոր Նարեկացուտականներ Պ.Խաչատրյան [5-10]: Իր ծնունդը դնելով Մ. Շրջակայքում, Աբեղյան մբ Սմբատ շարժում: Այս նախաբանում ուսումնասիրվում է areարեհավանցի Թոնդրակյան աղանդը և այլն:  Հովհաննես Դ. Օվայեթների օրոք (833-855) հիմնադիր դարձավ mbաղկոտնագավառի areարեհավան գյուղի Սմբատը: Թոնդրակի բնակիչները մտադրություն չունեին տապալել եկեղեցական կառավարությունը, նրանք ցանկանում էին ամբողջովին արմատախիլ անել եկեղեցին: Գրիգոր Նարեկացին ուներ երկու ուսուցիչ ՝ Խոսրով Անձացին, նրա հայրը, Անի Անանիան, Նարեկի վանքի վանահայրը և Նարեկի դպրոցի ղեկավարը:  Թե հայրը, թե Անանիա Նարեկացին ունեցել են աստվածաբանական և փիլիսոփայական աշխատություններ:   Անանիա «Նարեկացուխրաց» -ը իրական մարզումային վարժություններ են, որոնք պահանջում են բուռն մրցակցություն Հիսուսի շարունակական հանդիմանության ժամանակ:   Նարեկա վանքի վանականները, իրենց աստվածաբանական հետազոտություններին զուգահեռ, աջակցում էին աղանդավորներին: դեմ պայքարել:   Տեղին է հիշել պատմող Պողոս Խաչատրյանի հետ հետևյալ դիտողությունը այս հարցի վերաբերյալ: Նարեկացին աններելի է համարում նույնիսկ կճավցիների համար, համակրելի վերաբերմունքը տենդրակացցիների նկատմամբ, քանի որ աղանդավորների մասին նրանք հայտարարել են, որ «նրանք հավատուրաց դավանանքի չեն», նրանք նույնիսկ ուզում էին վերադառնալ նրանց, ովքեր « սիրահարվեց նրանց, ովքեր փափագում էին նրանց »: սրից »[7-99-100]: Նախաբանում Մահեները խոսում է Նարեկացու ՝ 977 թվականին գրված «Երգ երգոցը» մեկնաբանության մասին, որը պատվիրել է Արծրունյաց թագավոր Գուրգեն Արծրունին:   Այդ մեկնաբանության մեջ հարսը ՝ եկեղեցին, կատարելագործվում է փեսայի ՝ Հիսուսի խոսքով:  Իր ուսուցչուհի Անանիայի հրամանով Նարեկացին գրել է բանաստեղծություններ, գանձեր, մեղեդիներ, որոնք երգում էին եկեղեցական արարողությունների ժամանակ:  Նարեկացին գրել է Նաբերբոգյաններին, որոնցից ամենահայտնին է «Պատմությունը Ապարանից մինչև խաչ» [11-913] և «Հազարբազմի հանգամանքները« Ողբերի գիրքը », որտեղ նա հավաքում է իր ողջ կյանքի արտացոլումները» [ 2-11]: Նրա ամենահայտնի գործը կազմելու համար `պատմական Մահվան շեմին, նրանք հակիրճ ներկայացնում են, որ Նարեկացու կյանքը գոյություն ունի« Գրքում »:   Բյուզանդական կայսրության մատույցներում հայերն ու հույները շարունակում էին խորը աստվածաբանական վեճերի մեջ ընկնել:   Թոնդրակ աղանդավորական շարժումը անհանգստացրեց ոչ միայն Հայ եկեղեցուն, այլ նաև Բյուզանդական կայսրությանը:   1000 թվականին Բյուզանդիայի կայսր Վասիլ II- ը (957-1025, մակեդոնական հայ հարստությունից) ձմեռում է Տարսուսում, երբ լսում է իր երբեմնի կանգնած Դավիթ Կյուրապաղատի հանկարծակի մահվան մասին: Կայսրն իր մեծ զորքով անմիջապես անցավ Մելիտենը, վերցրեց այն և վերադարձավ Պոլիս:   Իր քարոզարշավի ընթացքում նա հանդիպեց Հարքի կամ Մանազկերտի թոնդրակներին, որոնք եկեղեցու թշնամիներն էին: «Մատյան ողբերգության» պոեմի երկու գլուխներում, 34 և 75, փառավորվում է գավառը, փառավորվում եկեղեցու քրիստոնեությունը և մատնանշվում աղանդավորների սխալները:   Մահերը շեշտում են, որ առաջին անգամ Նարեկացին իր աշխատանքները ներկայացնում է ոչ թե թագավորի կամ եպիսկոպոսի հրամանով, այլ սեփական նախաձեռնությամբ: Գրքի որոշ հատվածներ ներկայացնում են բանաստեղծի ամենօրյա մտքերը, բայց, անկասկած, կան մտքեր, որոնք նա չի պահել իր գրքում:  Աստծո և մարդու միջև երկխոսությունը հանդիպում է սուրբ գրություններում: Ընթերցող Նկատի ունեցեք, որ զրադաշտական ​​դավանանքի «Ավեստա» սուրբ գրքի շատ էջերում araրադաշտը հարց է տալիս Ահուրա Մազդային, իսկ վերջինս պատասխանում է.   Նույնը տեսնում ենք XI դարի հայտնի բյուզանդական միստիկ Սիմեոնում: Իր խոսքում Գրիգորը ընտրում է մարգարեների սաղմոսների ապաշխարող ձուն:  Երբեմն Աստծուն ուղղված նրա խոսքերը անձնական խոստովանություն են ստանում: «Բանաստեղծ և Աստվածաշունչ» բաժնում մատնանշված են քրիստոնեական սուրբ գրությունների օրինակները:   Նարեկացին յուրացրեց Հին Կտակարանում Սողոմոնին վերագրված գրքերը: [2-15] Սա է Սողոմոնի հույսի աղերսանքը իմ օրինակում. Որովհետև ոչ ոք ավելի մեղավոր չէ, քան նա ինձ համար:  [10-283] 61-62 գլուխները պարզապես գալիս են աստվածաշնչյան սաղմոսներից:   Նարեկացին ուժեղ այլաբանություն ունի:   Գրեգորի մտքերը թափանցում են մարդու ներաշխարհ:  Մեծ տարածություն է առաջանում մարդկային «ուրիշների» մեջ:   Uthշմարտությունը մարդուն ասում է, թե ինչպես բարձրանալ այդ անդունդը: Հետաքրքիր է նաև «Աստվածաշնչի պատկերներ» անգիտակից նախատիպերի նախաբանի բաժինը:  Բանաստեղծը գրում է. Ինչպիսի՞ օրինակ է սա ձեզ համար առավել հարմար: Ես դա պարտական ​​եմ քեզ: Իմ պատիժը Սոդոմն է, Նինվեի ապստամբ դատախազը, Անարի բարբարոսը, հարավի կինը.  [10-11] Այս ինքնախոշորացման օրինակները աճում են հոգատար ձվով:  Եվան հարցնում է Հիսուսին. Եթե հանկարծ անարդարության հորձանուտ փչի: Միսից պատրաստված մարդու երկրային ծովը, Վերևից հանդարտ եղիր, ղեկավարում է քեզ պատկանող այս թևը:  [10-26] Մարդու մարմինը նավակ է, որը լողում է կենացներում, իսկ Հիսուսը նավաստի է:   Այս գաղափարը առկա է նաև Մեսրոպ Մաշտոցի ապաշխարության շարականներում:   Անանուն հեղինակը, որը բացատրում է Մաշտոցի անվան Մատենադարանի միջնադարյան խորհրդանիշները, ունի նաև հետևյալը. «Արևը Քրիստոս է, ծովն իմ աշխարհն է, նավը ՝ բացատրությունը: Նարեկացին թարմացնում է աստվածաշնչյան պատվիրանները: Մահացածները լիովին նորարար են, երբ խոսում են «Մատյան» աղոթքների ճարտարապետական ​​ձիու մասին:   Նրանք «Գիրքը» դիտում են որպես սիմֆոնիա, որում երաժշտությունը բարձրանում և ընկնում է: Ըստ Մահեների, Գրիգոր Նարեկացին իր գրքով օգտագործել է քրիստոնեական տաճար ՝ հիանալի կառույց կառուցելու համար:  Ոճային դրվագը կարող է ուղեցույց լինել:   Նարեկացի տաճարն ունի նույն պարզությունը, ինչ հայկական եկեղեցին ՝ ձի, որը հաստատում է VIII դարի նկարագիրը:   Եկեղեցին այլաբանորեն համեմատվում է Նոյի հետ:   [2-26] Դա նույնն է, ինչ տապանը ՝ բաղկացած երեք խորշերից:   Եկեղեցին բաղկացած է երեք մասից ՝ գավիթ, տաճար և խորան:  Նրանք, ովքեր մտան Նոյի տապան, փրկվեցին, ինչպես նաև նրանք, ովքեր եկեղեցում իսկական հավատացյալներ են, կփրկվեն խեղդվելուց կամ խեղդվելուց: Մահերի առաջաբանն ավարտվում է անմոռանալի եզրակացությամբ, վերջին բաժնի վերնագիրն է `« Գրիգոր »նրա գիրքը: միանվագ ուսուցիչ և մեռած հավերժական կյանք: » Նախաբանն ավարտվում է ճշգրիտ եզրակացությամբ, համաձայն որի ՝ Գրիգոր Նարեկացին հավատում է, որ իր գիրքը կլսվի անթիվ ամբոխի շուրթերին ՝ իր անունից աղոթելով Աստծուն մինչ վերջին դատաստանը:   Ինչ վերաբերում է իր հայրենակիցներին, ապա նրա ուխտն ամբողջությամբ լսվում է:  Հայերը չեն դարձել գրականագետ, բայց կապ ունեն նրա հետ, որը հրահանգում է բնապահպանությանը, պայծառատեսությանը, նա հոգատար ուսուցիչ է, ով զորացնում է հայերին, առաջնորդում է նրանց ՝ հասկանալու Ավետարանի իրական շնորհը:   «Նարեկը» իսկական գագաթ է ՝ ներթափանցելու հայերի առավել մտերիմ, ամենայուրահատուկ խնամքը: ։

2012-ին  «Նաիրի»  հրատարակչությունը  լույս  աշխարհ  բերեց  Գրիգոր  Նարեկացու  «Մատեան  ողբերգութեան»  ֆրանսերեն  նոր  թարգմանությունը  Աննի  և  Ժան-Պիեռ  Մահեների  թարգմանությամբ,  առաջաբանով ու ծանոթագրություններով [2]։
    Մահեները  երկար  տարիներ  զբաղվել  են  Գրիգոր  Նարեկացու  ողջ  ստեղծագործությամբ։
   Նրանց  հետազոտական  աշխատանքի  ամփոփումը  դարձավ  2002-ին  Փարիզում  լույս  տեսած  «Գրիգոր Նարեկացին և նրա «Մատեան ողբերգութեան» երկը» ծավալուն  աշխատությունը, որը 2004-ին թարգմանվեց հայերեն [8]։
    Առաջաբանն ավարտվում է դիպուկ մի եզրահանգումով, ըստ որի՝  Գրիգոր  Նարեկացին  հավատացած  է՝  իրենից  հետո  իր  գիրքը  հնչելու  է  անհամար  բազմության  շուրթերին՝  մինչև  վերջին  դատաստանը  Աստծուն  աղոթելով  իր  անունից։
   Ինչ  վերաբերում  նրա  հայրենակիցներին, ապա նրա ուխտը լիովին լսելի է։
  Հայերը չեն դարձել  նրա  գրաքննադատը,  այլ  նրանով  ունեն  կապ,  որը  հրահանգում  է  կորովամտություն, պայծառատեսություն, նա հոգևոր մի ուսուցիչ է, որը  զորացնում  է  հայերին  և  նրանց  առաջնորդում  հասկանալու  Ավետարանի  ճշմարիտ  շնորհը։
   «Նարեկը»  իսկական  գագաթ  է,  մի  բանալի՝  թափանցելու  հայերի  ամենաինտիմ  և  ամենաեզակի  հոգևորի  մեջ։
