Լեզվաբանականէ  աշխարհիուսումնասիրումտիպաբանություննուդասակարգումնրանցկառուցվածքային  ընդհանրությունների  ու  առանձնահատկություններիվրա։
   Տիպաբանական  դասակարգումներն  արվում  են  հնչույթի(հնչյունաբանական  և  հնչութաբանական  տիպաբանություն),  բառի(ձևաբանական  տիպաբանություն)  և  նախադասության(շարահյուսական տիպաբանություն) մակարդակներում։
 լեզուները՝հիմնվելովԺամանակակից  լեզվաբանության  մեջ  հաճախ  առանձնացնում  եննաև  վերշարահյուսական  մակարդակի՝  տեքստի  և  տրամասությանտիպաբանություն։
 որ  ավանդաբար  տիպաբանականՔանիդասակարգումները  կենտրոնացել  են  բառի  վրա,  ձևաբանականտիպաբանությունն  առավել  զարգացած  է  և  ունի  առավել  ամբողջականդասակարգումներ։
   Այսուհանդերձ,  ինչպես  իր«Լեզու.  խոսքիուսումնասիրության ներածություն» աշխատությունում ասում է ԷդվարդՍեպիրը.  «…անհնար  է  որոշել  տիպերի  սահմանափակ  քանակ,  որնարդարացված  կլինի  երկրի  երեսին  խոսվող  հազարավոր  լեզուների  ուբարբառների  առանձնահատկությունների  հանդեպ»1։
   Մեզ  մոտ,  ցավոք,դեռևսլեզուների  տիպաբանական  դասակարգման  մասինժամանակակից  գիտելիքի  ամբողջացման  փորձ։
   Այս  հոդվածումփորձելու  ենք  ներկայացնել  լեզուների  ձևաբանական  տիպաբանությանպատմական  զարգացման  ընդհանուր  ուղեծիրը,  ցույց  տալ  Է.Սեպիրիառաջարկածկարևորությունըլեզուների  տիպաբանական  դասակարգման  ոլորտում,  ինչպես  նաևդրան  հետևած  որոշ  տեսություններ  ու  մոտեցումներ՝  հասկացականտիպաբանության ունեցած նշանակության համատեքստում։
 հասկացական  տիպաբանությանչկաՁևաբանականդեռևսառաջինդասակարգումներումառանձնացվում էին թեքականության ու կցականության գաղափարները։
 Ֆրիդրիխ  Շլեգելը,  առաջին  անգամ  անդրադառնալով  այս  խնդրին,լեզուները  բաժանել  է  երկու  խմբի՝  թեքական  և  ոչ թեքական։
   Լինելովդասական  կրթությամբ  գերմանացի  մտավորական՝  Շլեգելը  թեքականլեզուները  համարել«օրգականական»,  իսկ  ոչթեքականները՝  անկատար  ու  «անօրգանական»։
   Ավգյուստ  Շլեգելըառանձնացրեց նաև անձև լեզուներ, իսկ թեքականների համար  մտցրեցնաև  համադրական  և  վերլուծական  կառույցների  տարբերությունը։
 իմաստներնՀամադրականարտահայտվումտարատեսակփոփոխությունների  միջոցով,  իսկ  վերլուծականի  դեպքում՝  օժանդակբառերի, բառերի դասավորության և հնչերանգի միջոցով։
 քերականականէ  կատարյալ,կառույցիդեպքումներսումձևիենբառիԻրենց  ժամանակակից  անվանումներով  այս  տարատեսակներնառանձնացրեց  Վ.  ֆոն  Հումբոլտը,  ընդ  որում՝  նա  առանձնացրեցբազմահամադրական լեզուները, որոնք համարում էր կցականի տեսակ։
 Հետագա  ուսումնասիրողները  ավելացրին  տիպերի  թիվը՝  ավելի  ուավելի  ճշգրիտ  պատկեր  ստանալու  համար։
   Սրանց  թվում  նշանակալի1  հմմտ. ―…we know in advance that it is impossible to set up a limited number of types thatE. Sapir, Language։
  An Introduction to the Study of Speech, NY, 1921, p. 59են Շտայնթալի, Շլայխերի, Միստելիի, Ֆորտունովի դասակարգումները։
 Շտայնթալը լեզուների տիպաբանության հիմքում վերցնում էր ոչ միայնբառը,  այլև  նախադասությունը։
   Նա  է  ձևային  և  անձև  լեզուներիտարաբաժանման հեղինակը։
  Բառի ներքին փոփոխություններ չունեցողլեզուները  նա  անվանում  էր  միավորող։
   Այսպիսի  լեզուների  շարքումանձև  էին  համարվում,  օրինակ,  ինդոնեզական  լեզուները,  ձևային՝չինարենը։
   Բառի  ներքին  փոփոխության  ձև  ունեցողլեզուներըՇտայնթալը  դասակարգում  էր  որպես  փոփոխական  անձև։
   Անձևփոփոխությունը,  ըստ  նրա,  տեղի  է  ունենում  կրկնությունների  ունախածանցների, ինչպես նաև ներմարմնավորման միջոցով։
  Փոփոխվողձևային  լեզուներում  քերականական  իմաստը  փոխվում  է  տարրերիավելացման միջոցով, ինչպես, օրինակ, եգիպտերենում։
 է  տարբերակել,Միստելին  զարգացրեց  Շտանթալի՝  ձևային  և  անձև  լեզուներիտարաբաժանումը,  ինչպես  նաև  տարբերակեց  անբառ,  կեղծ-բառային  ևճշմարիտբառային  լեզուներ։
   Անբառ  էին  համարվում  այն  լեզուները,որոնցում  չկան  հայտնի  իմաստով  բառեր.  այդպիսիք  են  եգիպտերենը,բանտուական  լեզուները  և  այլն  [4]։
   Կեղծ-բառային  լեզուներում  բառերկարելիչենհամապատասխանում  բառի  նկարագրին։
   Այդպիսի  լեզուներ  են  ուգրաֆիննական,  թյուրքական,  մոնղոլական  լեզուները։
   Ճշմարիտ  բառայինլեզուները,  որոնց  թվին  են  պատկանում  հնդեվրոպական  ու  սեմականլեզուները,  առանձնանում  ենբառերի  առկայությամբ։
 Բազմահամադրական  լեզուները  Միստելին  առանձնացնում  էր  որպեսանձև  լեզուներ,  քանի  որ  դրանցում  նախադասությունն  ու  բառը  մեկամբողջություն են։
 լիարժեքորենլիարժեքբայցդրանքԷ.  Սեպիրն  իր՝  1921  թվականին  լույս  տեսած  «Լեզու.  խոսքիուսումնասիրության ներածություն» աշխատության մեջ անդրադառնումէլեզվի  գրեթե  բոլոր  դիտանկյուններին՝  դրա  սահմանումից  ուհնչութաբանությունից մինչև կառուցվածքն ու տիպաբանությունը։
 պիտիարտահայտենԷ. Սեպիրը քննադատում է այն ըմբռնումը, ըստ որի՝ կան «ձևային»և «անձև» լեզուներ։
  Նա նշում է, որ աշխարհի բոլոր լեզուները կարող ենևշարահյուսականհարաբերություններ,  անգամ  եթե  դրանցում  նույնիսկ  մեկ  ածանց  չկա։
 Գոյություն  չունեն  իրապես  անձև  լեզուներ,  ու  թեև  կարելի  է  խոսելձևական  առումով«անձևության»  մասին,  սա  մնում  է  խիստմակերեսային  ըմբռնում։
   Սրանով  նա  մերժում  է  նաև  շտայնթալյանընկալումն  այն  մասին,  որ  գոյություն  ունի    «ներքին  ձև»  այնքանով,հիմնարարորքանով  այն  ենթադրումէ  դուալիստական  տարաբաժանում՝ընդունելով  «ներքին  անձևության»  հնարավորությունը։
   Նա  նշում  է,  որառավել  բնական  կլիներ  ֆորմալ  գործընթացների  վրա  հիմնվածտարաբաժանումը։
 Սեպիրը  չի  հրաժարվում  «վերլուծական»,  «համադրական»  և«բազմահամադրական»  հասկացություններից,  սակայն  առաջարկում  էդրանք  կիրառել  ոչ  թե  բացարձակ  կերպով,  այլ  հաշվի  առնելով  լեզունորպես ամբողջականություն և դիտարկելով այն բազմակողմանիորեն։
 Այսպես, վերլուծական են կոչվում այն լեզուները, որոնցում բառերըկապվում են ոչ թե բառափոխության, այլ սպասարկու բառերի և բառերիհերթականության շնորհիվ։
  Այսպիսի լեզուներում հասկացույթները կամչեն միավորվում մեկ բառի մեջ առհասարակ, ինչպես չինարենում է, կամէլ  շատ  քիչ  են  օգտվում  դրանից,  ինչպես  ֆրանսերենում  է։
 Համադրական  լեզուներում,  ընդհակառակը,  բառի  փոփոխություններնեն  քերականական իմաստ փոխում և կապում բառերն իրար։
  Այսպիսինեն,  օրինակ,լատիներենն  ու  արաբերենը։
   Բազմահամադրականլեզուները,  ինչպես  Է.  Սեպիրն  է  ձևակերպում,  էլ  ավելի  համադրականեն  [նույն  տեղում]։
   Դրանք  նույնքան  կապված  են  համադրականլեզուներին,  որքան  համադրական  լեզուներն  են  կապված  վերլուծականանգլերենին։
   Այս բոլոր նկատառումներից ելնելով՝ Է. Սեպիրը ստեղծումէ  ձևաբանական  տիպաբանության  մի  նոր  համակարգ,  որովկարողանում  է  միավորել  նախորդ  տիպաբանությունների  տարբերսկզբունքները  և  ցույց  տալ  այն  նրբությունները,  որոնք  այդբացարձակացնող  տարաբաժանումներով  համոզիչ  կերպովչենհամակարգվել։
 Է.  Սեպիրի  առաջարկած  ձևաբանական  դասակարգման  եղանակըկոչվում  է  հասկացական դասակարգում։
   Այս  դասակարգման  հիմքումնա դնում է երեք չափանիշ՝ ա) արտահայտված հասկացույթների տիպերը, բ) հարաբերությունների արտահայտման տեխնիկան, գ) սինթեզի աստիճանը քերականության մեջ։
  [4] Այսպիսով, հասկացույթների արտահայտման տեսանկյունիցՍեպիրն առանձնացնում է չորս տիպի լեզուներ.• Պարզ մաքուր-ռելյացիոն լեզուներ• Բարդ մաքուր-ռելյացիոն լեզուներ• Պարզ խառը-ռելյացիոն լեզուներ• Բարդ խառը-ռելյացիոն լեզուներՊարզ մաքուր ռելյացիոն են այն լեզուները, որոնցում առհասարակգոյություն  չունի  մասնիկավորում,  և  հիմնական  հասկացություններնարտահայտվում  են  առանձին  բառերով։
   Բարդ  մաքուր-ռելյացիոնլեզուներում,  ընդհակառակը,քերականական  փոփոխություններըկատարվում  են  մասնիկավորման  և  բառի  ներքին  փոփոխություններիմիջոցով։
   Պարզ  խառը-ռելյացիոն  լեզուներումշարահյուսականհարաբերություններն  արտահայտված  են  անհրաժետ  կապի  մեջայնպիսի  հասկացույթների  հետ,  որոնք  ամբողջովին  զուրկ  չեն  հստակնշանակությունից,  սակայն  որոնք  չեն  կարող  մասնիկների  կամ  ներքինփոփոխությունների  միջոցով  փոխել  իրենց  արմատական  տարրերինշանակությունը։
   Բարդ խառը-ռելյացիոն լեզուների  մեջ  են  մտնումամենից  հայտնի՝  թեքական  լեզուները,  ինչպես  նաև  մեծ  քանակությամբկցական  լեզուներ,  որոշ  համադրական,  որոշ  բազմահամադրականլեզուներ։
 Հարաբերությունների  արտահայտման  տեխնիկայի  տեսանկյունիցլեզվական  բոլոր  միջոցները  խմբավորվում  ենչորս  հիմնականկատեգորիաներում՝  անջատում,  կցում,  ֆուզիա  (ձուլում)/թեքում  ևխորհրդանշայնացում։
  Հասկացույթների արտահայտման տեսանկյունիցառանձնացված  չորս  տիպերից  յուրաքանչյուրը  բաժանվում  է  երեքհիմնական խմբի՝ թեքական, կցական և խորհրդանշային։
  Պարզ մաքուրռելյացիոն լեզուների պարագայում տարբերակվում է նաև անջատականխումբը։
 Ի վերջո, քերականության մեջ սինթեզի աստիճանի տեսանկյունիցևեն  վերլուծական,  համադրականլեզուներըբազմահամադրական տեսակների։
 բաժանվումՀարկ է նկատի առնել, որ այդ համակարգում հաշվի են առնվում ոչմիայն  այս  հիմանական  խմբերը,  այլև  դրանց  տարատեսակները.  միլեզուն,  օրինակ,  կարող  է  միաժամանակլինել  և՛  թեքական,  և՛խորհրդանշանային՝ առավել թեքական լինելով։
 Աղյուսակ 1. Սեպիրի՝ լեզուների տիպաբանական դասակարգումըՀիմնականտիպըՊարզմաքուրռելյացիոնՏեխնիկաՍինթեզՕրինակներանջատականվերլուծականչինարեն,աննամերենանջատական(թույլ կցական)վերլուծականէվե (Գվինեա)կցական(չափավորկցականթեքական)վերլուծականարդիտիբեթերենկցականանջատականվերլուծականպոլինեզիականլեզուներԲարդմաքուրռելյացիոնկցականանջատականթեքականանջատականբազմահամադրականհայիդավերլուծականկամբոջերենկցականհամադրականթուրքերենկցական(խորհրդանշային երանգ)թեքականկցական(խորհրդանշային երանգ)կցականթեքականբազմահամադրականյանա (Հս.Կալիֆոռնիա)համադրական(չափավոր)դասականտիբեթերենհամադրական(չափավորբազմահամադրական)սիութեքականհամադրականսալինանխորհրդանշայինկցականվերլուծականհամադրականվերլուծական(չափավորհամադրական)սիլլուկ (ՎերինՆեղոս)բանտուֆրանսերենթեքականկցական(խորհրդանշային երանգ)բազմահամադրականնուտկաթեքականկցականբազմահամադրական (չափավոր)չինուկթեքականբազմահամադրականալգոնկինթեքականվերլուծականանգլերենՊարզխառըռելյացիոնԲարդխառըռելյացիոնթեքական(խորհրդանշային երանգ)թեքական(խիստխորհրդանշային)Խորհրդանշայինթեքականհամադրականլատիներեն,հունարեն,սանսկրիտհամադրականտակելմահամադրականարաբերեն,եբրայերենԾԱՆՈԹՈՒԹՅՈՒՆ.  անջատման  գիծը  նշանակում  է,  որ  տվյալգործընթացը թույլ է զարգացած։
 Հարկ  է  նշել,  որ  a,  b,  c,  d  համապատասխանաբար  ցույց  են  տալիսանջատման,  կցման,  ֆուզիայի/թեքման  և  խորհրդանշայնացմանգործընթացները։
   Երբ  մեկից  ավելի  տեխնիկա  է  առկա,  աղյուսակումդրանք դասավորված են ըստ կարևորության աստիճանի։
 II, III, IV սյունակները հղվում են հետևյալ հասկացութային խմբերին.II - ածանցողական, օրինակ՝ նվազական ձևերըIII - խառը/կոնկրետ ռացիոնալ, օրինակ՝ թվի համաձայնությունըIV  -  մաքուր  ռելյացիոն,  օրինակ՝  ենթակայի  նշանակումըուղղական հոլովովՀասկացական  տիպաբանությունըներկայացնելով՝  Սեպիրըհաջողությամբ  դասակարգում  է  մի  շարք  լեզուներ,  ինչպես  նաևկարողանում  է  ցույց  տալ  քերականական  հատկանիշների  այնպիսիհատման  կետեր,  որոնք  անցյալում  չէին  նկատվել  լեզվաբաններիլավագույն  դեպքում,  պատշաճ  ուշադրության  չէինկողմից,  կամ,արժանացել։
   Այսքանով  հանդերձ՝  այս  դասակարգումը  զերծչէթերություններից։
   Սեպիրն  ինքն  է  սա  ընդունում  ՝  նշելով,  որ  որոշլեզուների դեպքում սահմանը դժվար է գծել տիպերի միջև, ինչպես նաևիրավացիորեն  նկատելով,  որ  լեզուները  բարդ  պատմական  կառույցներեն,  ուստի,  թերևս,  դրանց  դասակարգման  որևէ  փորձ  եթեդատապարտված  չէ  սխալվելու,  ապա  առնվազն  կանգնում  է  դրա  մեծվտանգի առաջ յուրաքանչյուր քայլափոխի։
 Է.  Սեպիրի  հասկացական  տիպաբանությունն  իր  ժամանակիամենաառաջադիմական  և  ամբողջական  դասակարգումն  է։
   Հետո  եկածգիտնականները  մեծապես  ազդվել  են  նրանից։
   Այս  համատեքստումհատկապես  կարևոր  է  հիշատակել  Ջ.  Գրինբերգին,  որի  տեսությունըհիմնվում  է  Սեպիրի  հասկացական  տիպաբանության  վրա։
   Գրինբերգիտիպաբանությունը  կոչվում  է  քանակական  տիպաբանություն  և  իրարտահայտությունն  է  գտել  գիտնականի  «Քանակական  մոտեցումլեզուների ձևաբանական դասակարգմանը» աշխատությունում։
 Ի  տարբերություն  Է.  Սեպիրի՝  Ջ.  Գրինբերգն  իր  դասակարգմանհիմքում դնում է հինգ չափանիշ և տալիս է մեկ կամ ավելի ինդեքսներիցբաղկացած շարք, որով որոշվում է լեզուների տեղն այդ չափանիշներիցյուրաքանչյուրի  համեմատ։
   Այս  մեթոդը,  անշուշտ,  առավել  ճշգրիտ  է,քանի որ քանակական հաշվարկների հետ գործ ունենալով՝ կարողանումէ առավել ստույգ ցույց տալ լեզուների տեղը։
  [7]Ինչպես  Նոամ  Չոմսկին,  Գրինբերգը  ևս  փորձում  էր  գտնել  այնհամընդհանուր կառույցները, որոնց վրա հիմնվում է մարդկային լեզուն,սակայն  ի  տարբերություն  ֆորմալիստական  մեթոդով  առաջնորդվողՉոմսկու՝  Գրինբերգը  մեթոդական  առումով  ֆունկցիոնալիստ  էր։
 Գրինբերգն  է  ձևակերպել  իմպլիկացիոն ունիվերսալների  գաղափարը,որը  մինչ  օրսլեզվական  ընդհանրույթների  որոշման  համարկենտրոնական նշանակություն ունի։
 Հենվելով Սեպիրի մոտեցումների  վրա՝ Գրինբերգը նաև խորապեսուսումնասիրում  ու  ներկայացնում  է  հնչութային  ընդհանրույթներըհամաժամանակյա տեսանկյունից, ինչպես նաև տեսական հիմք է տալիսընդհանրույթներիտարաժամանակյահայեցակարգերի համար [6]։
 համաժամանակյաևՀարկ  է  նշել,  որ  առաջարկվում  են  այլ  մոդելներ  ևս,  որոնքհիմնականում  հենվում  են  այն  քննադատության  վրա,  որ  վերըներկայացված  դասակարգումները  ցույց  չեն  տալիս  քերականականկատեգորիաների  միջև  այն  բոլոր  բարդ  տրամախաչումները,  որոնքգոյություն  ունեն  լեզվում։
     Այսպես,  Ջենիֆեր  Գարլանդը  բերում  էսինհալա  լեզվի  օրինակը՝  ցույց  տալով,  որ  թեև  դրա  ածանցները,կլիտիկներն  ու  հետադրությունները  պիտի,  ըստ  ավանդականընկալման,  ընդունվեին  որպես  կցման  դեպք,  դրանք  չափազանցսերտաճած  են  արմատին,  բայց  այդ  լեզվի  դասակարգումը  որպեսթեքական ևս խիստ սխալ է։
  [3]լեզուներըզարգանումդեպիՑիկլիկ  էվոլյուցիայի  տեսության  կողմնակիցները  կարծում  են,  որդեպիսովորաբարվերլուծականներ,ևկցականներից կրկին  թեքականներ։
  Ռ. Մ. Վ. Դիքսոնն այս գործընթացըհամեմատում  է  ժամացույցի  սլաքի  ընթացքի  հետ  և  նշում,  որ,  օրինակ,հին  չինարենը  մոտավորապես  կհամապասխաներ  ժամը  3։
 00-ին,են  թեքականներիցվերլուծականներիցկցականներայսինքն՝ կլիներ մեծ մասամբ վերլուծական՝ որոշ թեքական տարրերով։
 Եգիպտերենը,  լինելով  հազարամյակների  գրավոր  պատմությամբ  լեզու,ըստ Դիքսոնի, անցել է ամբողջ շրջանը [2]։
  Նմանատիպ տեսություններառաջարկվել  են  նաև  հետագայում։
   Այսպես,  Էլլի  վան  Գելդերենը  լեզվիփոփոխությունների  օրինաչափությունները  ներկայացնում  է  որպեսշրջապտույտ  [5]։
   Սրա  օրինակ  է  քերականացումը (grammaticalization)։
 Սա  այն  երևույթն  է,  երբ  բառային  միավորները  վերածվում  ենքերականական  նշանակիչների,  իսկ  հետագայում  նորլեզվականմիավորներ են գալիս դրանց փոխարինելու։
  Քարլթոն Հոջն առաջարկումէ եգիպտերենի զարգացման հետևյալ շրջապտույտը.       Աֆրասիական նախալեզու—վերլուծական        Հին եգիպտերեն—համադրական       Ուշ եգիպտերեն—վերլուծական       Ղպտիերեն—համադրական [8]նորհանդերձ,սակայն,ԻրթերություններովոլորտիիրապեսՍեպիրիտիպաբանությունը  հեղափոխական  նշանակություն  ունեցավ,  ևհետագա  դասակարգումներն  ու  ածանցվող  տեսական  ըմբռնումներըինչ-որ  կերպ  առնչվում  են  Սեպիրի  համակարգային  մոտեցմանը։
 Կարելի է ասել, որ թեև հետագա տեսությունները լրացրել ու ճշգրտել ենայն,  անդրադարձել  որոշ  լեզուների  սխալ  դասակարգումների  կամմատնանշելօրինաչափություններ,  Սեպիրի  առաջարկածդասակարգումը  սկզբունքորեն  ճիշտ  է  մնում,  իսկ  նրա  «Լեզուն»ձևաբանական  տիպաբանությանկապիտալաշխատություն  է։
   Սեպիրը  դասակարգման  հիմքում  դնում  է  բառերիքերականական  հարաբերությունները՝  դրանք  քննելով  երեք  տարբերտեսանկյուններից,  առանձնացնում  խմբեր,  որոնց  միջոցով  ստեղծում  էմի կառույց, որում լեզուները ոչ թե ուղղակիորեն դասակարգվում են այսկամ  այն  հատկանիշից  ելնելով,  այլ  այդ  խմբերի  ու  տիպերիհամադրմամբ.լեզվաբանականտիպաբանության  ընթացքը՝  ընդլայնելով  դրա  հնարավորությունները։
 Սեպիրը,  ընդ  որում,  կարողանում  է  ոչ  միայնլեզվաբանորենհիմնավորել  իր  դասակարգումը,  այլև  փիլիսոփայորեն  քննադատել  իրնախորդների  մոտեցումները  և  անդրադառնալ  քերականությանհոգեբանական ասպեկտներին՝ մի ամբողջ ոլորտի ճանապարհ բացելով։
 լեզուներ՝  որոշՍեպիրը  ճշգրտորեն  դասակարգում  է  մի  շարքպարագաներումդրանցքերականության  բազում  նրբությունների։
   Այս  ամենը  թույլ  է  տալիսուղղակիորեն  փոխելանդրադառնալովսաէմանրամասնորենՍեպիրի  հասկացական  տիպաբանությունն  արդարացիորեն  համարելայս ոլորտում ամենահիմնավոր ու կարևոր խոսքերից մեկը։
 արվողամբողջականխոսքնէժամանակակիցհետազոտություններիԼեզուների տիպաբանական դասակարգման պատմությանը գցվածհայացքը  ոչ  միայն  հնարավորություն  է  տալիս  համակարգված  կերպովներկայացնել  լեզուների  դասակարգման  հետ  կապված  հարցերը,  այլևցույց է տալիս դրանում հասկացական տիպաբանության կարևորագույնդերը։
   Սեպիրի  առաջարկած  համակարգը  հիմք  է  ծառայում  այսոլորտումևտեսությունների  համար։
   Ջ.  Գրինբերգի  դասակարգումն  այսօր,  թերևս,ամենահիմնավորտիպաբանական  Ժամանակի  հեռավորությունից  գնահատելովդասակարգման  մեջ։
 հասկացական տիպաբանությունն ու  դրա ազդեցությունը՝ տեսնում ենքդրալեզուների  տիպաբանականդասակարգման  հարցում։
   Ռ.  Մ.  Վ.  Դիքսոնի,  Ջ.  Գարլանդի  և  այլոցտեսական  համակարգերը,  ըստ  էության,  կառուցվում  են  սեպիրյանհամակողմանի  մոտեցման  վրա։
   Սրանց  կիրառումը  հայոցլեզվիուսումնասիրության  մեջ  կարող  է  մեզ  լեզվի  պատմության  ու  կառույցիմասինլիովին  նոր,  հիմնավոր  գիտելիք  տալ։
   Հասկացականմեծապեստիպաբանությաննվերաբերումդասակարգմանդժվարություններին  կամ  անհնարինությանը,  սակայն  այս  մոտեցմանհիմավոր, համակարգային քննադատություն, կարելի է ասել, այսօր չկա։

Սույն  հոդվածում  անդրադարձ  է  կատարվում  լեզուների  տիպաբանական  դասակարգմանը,  մասնավորապես՝  ձևաբանական  տիպաբանության  պատմական  զարգացմանը,  որի  համատեքստում  փորձ  է  արվում  արժևորել  Է.  Սեպիրի  առաջարկած  հասկացական  տիպաբանությունը  ինչպես  էլ  լեզվաբանության  զարգացման  վրա  ունեցած  մեծագույն  ազդեցության  տեսանկյունից,  ցույց  է  տրվում  հասկացական  տիպաբանության  արդիականությունը։
   Ներկայացվում  և  քննվում  են  Է.  Սեպիրի  տեսության  վրա  հիմնվող  որոշ  ժամանակակից  տեսություններ  լեզուների  տիպաբանական  և  պատմական  ձևաբանության ոլորտում։
