ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿԱANՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎԻԱԿԸ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո փաստացի կրոնական կազմակերպությունները ստացան իրավական կարգավիճակ, և տարբեր օտարերկրյա կրոնական հոսանքներ թափանցեցին հանրապետության տարածք:   Հաշվի առնելով երկրի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը ՝ այս նոր կազմակերպությունները կարճ ժամանակահատվածում կարողացան ունենալ մեծ թվով հետեւորդներ:   Ըստ պաշտոնական տվյալների, ՀՀ բնակչության 98% -ը Հայ առաքելական եկեղեցու հետնորդներ են, իսկ մնացած բնակչությունը պատկանում է այլ կրոնական կազմակերպություններին 1, սակայն վերջիններս պնդում են, որ այդ թվերը չեն համապատասխանում իրականությանը:   Բացի այդ, հարկ է նշել, որ բնակչության մի զգալի մասը, անկախ այն բանից, որ նրանք չեն պատկանում այլ դավանանքների, դեռ սխալ կլինի նրանց համարել Հայ Առաքելական եկեղեցու հետևորդներ, քանի որ նրանք ոչ միայն չեն պահպանում դրա կողմից սահմանված կանոնները: , բայց ինչպես հարկն է չեն մկրտվել: Հայաստանի Հանրապետության անկախության մասին հռչակագրի 9-րդ կետում նշված է. «Հայաստանի Հանրապետությունն իր տարածքում ապահովում է ... խղճի ազատություն ...»:  Խղճի ազատություն նշանակում է սեփական կամքի համաձայն ռացիոնալ գործելու ունակություն ՝ ազատություն 2:  Այս իրավունքի հիման վրա ՀՀ Գերագույն խորհուրդը 1991 թ. Ընդունեց «Խղճի ազատության մասին - կրոնական կազմակերպությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը (այսուհետ `Օրենք):   Այս իրավունքն ամրագրված էր նաև ՀՀ Սահմանադրության մեջ:   Կրոնի ազատության իրավունքը սերտորեն կապված է սահմանադրական օրենքի հետ:  Ինչպես սահմանված է ՀՀ Սահմանադրության 41-րդ հոդվածում: «Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի ... դավանանքի կամ դավանանքի ... կա՛մ մենակ, կա՛մ ուրիշների հետ համագործակցություն, հրապարակային կամ մասնավոր, հանրային կամ մասնավոր: //armstat.am/file/doc/99478603.pdf: 2 Տե՛ս Մարդու իրավունքներ / V. Ն. Այվազյան.  Խմբագիր ՝ Ա NA Այվազյան:  - Երրորդ վերանայված հրատարակություն:  -Ս ..  ԵՊՀ հրատարակչություն, 2014, էջ 137: Խոսքի, երկրպագության, երկրպագության կամ երկրպագության այլ ձևերի ազատություն: »  Սահմանադրության այս հոդվածից կարելի է եզրակացնել, որ յուրաքանչյուր ոք ունի ցանկացած դավանանք, որին պետք է հավատա անձամբ կամ այլ մարդկանց հետ կամ չհավատա որևէ դավանանքի:   Նմանատիպ կանոնակարգ նախատեսված է նաև «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքով:  Սակայն, մեր կարծիքով, Սահմանադրության «Օրենքի» միջեւ որոշակի հակասություն կա:   Եթե, ըստ Սահմանադրության, պետությունը յուրաքանչյուրի համար ապահովում է դավանանքի և դավանանքի ազատության իրավունքը, ապա օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն `« Հայաստանի Հանրապետությունն ապահովում է դավանանքի և քաղաքացիների խղճի ազատությունը ... »:   Կարծում ենք, որ այստեղ օրենսդրական բաց կա, քանի որ օրենսդիր մարմինն անհարկի նեղացրել է այն անձանց շրջանակը, որոնց իրավունքները Հայաստանի Հանրապետությունը պարտավոր է պաշտպանել Սահմանադրությամբ:   Այս դեպքում դավանանքի ազատության իրավունքը պետք է սահմանվի կրոնական կազմակերպություններին անդամակցելու իրավունքից: Վերը նշված սահմանադրական իրավունքի իրացման ամենատարածված ձևը կրոնական կազմակերպությունների ստեղծումն ու անդամակցությունն է:   Օրենքի 4-րդ հոդվածի համաձայն. «Կրոնական կազմակերպությունը քաղաքացիների միություն է, որը ստեղծվել է հավատքի ընդհանուր դավանանքի, ինչպես նաև այլ կրոնական կարիքների բավարարման համար»: Նրանց ՝ որպես հասարակական կազմակերպությունների նկատմամբ տարածվում են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի նորմերը:  Դրանց ձևավորման, գործունեության և լուծարման կարգը սահմանված է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում: օրենքով ով Օրենքով:  Վերջինիս համաձայն ՝ 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի «դ» կետը ՝ «կրոնական կազմակերպությունները զերծ են նյութապաշտությունից, դրանք ուղղված են դեպի ավելի խորը ոլորտներ»:   Այնուամենայնիվ, յուրաքանչյուր կազմակերպություն որոշակի ռեսուրսների կարիք ունի:   Օրենքի 12-րդ հոդվածի համաձայն. «Կրոնական կազմակերպությունները կարող են դիմել հավատացյալներին կամավոր դրամական և այլ նվիրատվությունների խնդրանքով ՝ դրանք ստանալու և կառավարելու համար»:   Այնուամենայնիվ, 13-րդ հոդվածն արգելում է կազմակերպություններին, որոնց կենտրոնները գտնվում են Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից դուրս, ֆինանսավորել այդ կենտրոնները:  Կարծում ենք, որ այս մոտեցումն արդարացված չէ, քանի որ Հայաստանում կան կրոնական կազմակերպություններ, որոնց անդամները բացառապես ազգային փոքրամասնություններ են, և այդ կազմակերպությունների կենտրոնները գտնվում են Հայաստանից դուրս:   Այս կերպ նրանք կորցնում են կապը իրենց մտքի կենտրոնների հետ, ուստի կարծում ենք, որ նպատակահարմար կլինի բացառել այս նորմը վերազգային փոքրամասնությունների կրոնական կազմակերպությունների համար: Բացի այդ, նրանց ՝ որպես կրոնական կազմակերպությունների կարգավիճակը ոչ մի կապ չունի պետական ​​քաղաքականության հետ, ուստի արտաքին ֆինանսավորման արգելքն այս դեպքում անիմաստ է: Կրոնական կազմակերպությունների կարգավիճակի կարևոր պայմանը պետություն-եկեղեցի կապն է:   Պետության և եկեղեցու հարաբերությունների հիման վրա ընդունված է դասակարգել պետությունները աշխարհիկ և ոչ աշխարհիկ պետությունների:  Այս դասակարգման համար նպատակահարմար է հաշվի առնել հետևյալ չափանիշները. 1) պետության ազդեցության բնույթը հավատացյալների վարքի վրա, 2) պետության և կրոնական կազմակերպությունների համագործակցության ուղիները, 3) պետության մերձեցման աստիճանը և կրոնական գաղափարախոսություններ, 4) պետության և կրոնական իրավական համակարգերի փոխհարաբերությունները. 5) պետական-կրոնական հաստատությունների միավորման աստիճանը: Չնայած Սահմանադրության մեջ ուղղակիորեն նշված չէ, որ Հայաստանի Հանրապետությունը աշխարհիկ պետություն է, այնուամենայնիվ, Սահմանադրության 17-րդ հոդվածն ասում է. «Կրոնական կազմակերպությունները պետք է առանձնացվեն պետությունից»:   Վերոնշյալ սկզբունքներն արտացոլված են Օրենքի 17-րդ հոդվածում, համաձայն որի `պետությունը.« Ա) իրավունք չունի քաղաքացուն ստիպել հավատալ այս կամ այն ​​կրոնին. Բ) չի միջամտում եկեղեցա-կրոնական օրինական գործունեությանը: կազմակերպություններ, ներքին կյանք, արգելում է եկեղեցիներ-կրոնական կազմակերպությունները. գ) արգելում է եկեղեցու մասնակցությունը պետական ​​կառավարման մարմիններին, եկեղեցական-կրոնական կազմակերպություններին չի պարտադրում որևէ պետական ​​գործառույթ: Հայ առաքելական եկեղեցին հեռու է բացառությամբ կրոնական կազմակերպությունների հավասարության սկզբունքից:  Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 18-րդ հոդվածի: «Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչում է Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու ՝ որպես ազգային եկեղեցու բացառիկ առաքելությունը հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքում, նրա ազգային մշակույթի զարգացման, իր ազգային ինքնության պահպանման գործում»:   Այս հոդվածի հիման վրա Հայ Առաքելական եկեղեցին, ի տարբերություն այլ կրոնական կազմակերպությունների, ունի, իհարկե, որոշակի արտոնություններ:   Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը և Օրենքը ճանաչում են Հայաստանում Սուրբ Առաքելական եկեղեցին որպես ազգային եկեղեցի, Օրենքի 17-րդ հոդվածը սահմանում է այն ոլորտները, որտեղ այն ունի կարգավիճակի մենաշնորհ այլ կազմակերպությունների նկատմամբ:   Այս ոլորտներն առավել մանրամասն նշված են «Հայ առաքելական եկեղեցու հետ հարաբերությունների մասին» ՀՀ օրենքում: Կրոնական այլ շինությունները ՝ որպես ազգային արժեքներ, գտնվում են պետության հոգածության ներքո:   Համաձայն «Կրթության մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի `Հայաստանի Հանրապետության կրթական համակարգը միտված է հայ ժողովրդի հոգևոր և մտավոր ներուժի ամրապնդմանը, ազգային և համամարդկային արժեքների պահպանմանը և զարգացմանը:   Հայ եկեղեցին իր ներդրումն ունի այդ աշխատանքին: »  Վերջինիս արտահայտման եղանակներից մեկը «Հայ եկեղեցու պատմություն» դասընթացն է, որն ընդգրկված է հանրակրթական դպրոցների 5-12-րդ դասարանների ուսումնական ծրագրերում:   Աշխարհիկ պետության այս մոդելի համար I. Ponkin- ն այն անվանում է նույնականացման մոդել 3:  Այս մոդելի առանձնահատկություններն են. 1) պետությունը համագործակցում է ավանդական կրոնական կազմակերպությունների հետ տարբեր հարցերի շուրջ, 2) եկեղեցու և պետության տարանջատումը սահմանադրորեն ամրագրված է, սակայն ցանկացած կրոնական կազմակերպության առանձնահատկությունը ամրագրված է նույն կամ ցածր մակարդակի վրա, հաշվի առնելով կազմակերպության պատմական դերը: 3) պետության կողմից չի հայտարարվում որևէ կրոնական կամ ոչ կրոնական (ներառյալ աթեիզմ) գաղափարախոսություն. 4) պետությունը երաշխավորում է մտքի, խղճի և դավանանքի ազատությունը, իսկ դրանց սահմանափակումն օրենքով նախատեսված է պետական ​​անվտանգության, հասարակական կարգի, առողջության, բարոյականության համար: կամ այլոց: հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության համար. 5) պետությունը երաշխավորում է անձանց հավասարությունը օրենքի առջև ՝ անկախ նրանց կրոնական պատկանելությունից կամ վերաբերմունքից դեպի կրոնը. 6) պետությունը երաշխավորում է կրոնական ծեսերի և արարողությունների ազատությունը. 3 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 244: 7) պետությունը չի միջամտում կրոնական նորմերի, ծեսերի, ներքին կառույցների և կազմակերպությունների կանոնադրության ձևավորմանը: Այնուամենայնիվ, հասարակական շրջանակներում Հայ Առաքելական եկեղեցուն տրված արտոնությունները երբեմն բուռն քննարկումների առիթ են դառնում:  Կարծիքներ կան, որ այդ արտոնությունների շրջանակը չափազանցված է, դա հակասում է կրոնական կազմակերպությունների հավասարության սկզբունքին:  Այս կարծիքները մասամբ արդարացված են, քանի որ դրանց օգուտներն ազդում են հասարակական կարծիքի վրա:  Կամ ՝ օրենքը սահմանում է օրենքի առաջ անձանց հավասարությունը ՝ անկախ նրանց կրոնական պատկանելությունից և կրոնի նկատմամբ վերաբերմունքից, այնուամենայնիվ, հասարակության մեջ կա ներքին խտրականություն նրանց նկատմամբ, ովքեր չեն պատկանում Հայ Առաքելական եկեղեցուն:   Նման մարդկանց անվանում են աղանդավորներ ՝ վերապահելով բառը բացասական իմաստով:   Սակայն «աղանդ» տերմինի տակ, ըստ Ի. Ըստ Վորոբյովայի, բացասական իմաստ փնտրելու կարիք չկա: Այն միավորում է անհատներին, որոնք համախմբված են մի դոկտրինի շուրջ, որն առանձին է կրոնական ուսմունքներից կամ հիմնված է անհատական ​​գաղափարների և փորձի վրա:  Այսօր մեր հասարակության մեջ «աղանդ» տերմինը սերտորեն կապված է որսի հետ:  Օրենքի 8-րդ հոդվածի համաձայն `Հայաստանի Հանրապետության տարածքում որսը արգելվում է:  Ներկայումս կան բազմաթիվ հաղորդումներ իրավապահ մարմինների կողմից տարբեր կրոնական կազմակերպությունների կողմից հոգևոր որսորդություն կատարելու մասին, սակայն այդ մարմինները չեն կարողանում պատշաճ կերպով մշակել այդ զեկույցները, քանի որ չկա որս հասկացության հստակ իրավական սահմանում և վարչական կամ քրեական պատասխանատվություն:   Մեր կարծիքով ՝ նպատակահարմար կլիներ օրենքում «որս» եզրույթին ավելացնել «ապօրինի» բառը, տալ հետեւյալ սահմանումը. «Այլ կրոնական կամ դավանանքի մեկ այլ անձ փոխակերպելու նպատակով անօրինական որսը կրոնական արարք է, որն արտահայտվում է այդ անձի կամ նրա հարևանի նկատմամբ կրոնական բնույթի անօրինական գործողություն կատարելով»:   Այս դեպքում «անօրինական» տերմինը պետք է նշանակի խաբեություն կամ վստահության չարաշահում, ֆիզիկական կամ հոգեբանական բռնություն: 4 Տե՛ս Воробьёва И. Բ., «Աղանդ» տերմինը և դրա օգտագործումը դիսերտացիաներում // Вестник Саратовской государственной академии право.  գիտական ​​հանդես - 2010, N 3 (73), էջ 163: Տարբեր կարծիքներ են հնչում հանրակրթական դպրոցներում «Հայոց եկեղեցու պատմություն» առարկայի դասավանդման խնդրի վերաբերյալ:  Նշվում է, որ դա հակասում է Օրենքի 3-րդ հոդվածին, ըստ որի. , «Կրթության մասին» ՀՀ օրենքի 5-րդ հոդվածի 6-րդ կետը, համաձայն որի `ուսումնական հաստատություններում կրթությունը աշխարհիկ բնույթ ունի:   Թեմայի կողմնակիցները նշում են, որ պետք է հաշվի առնել այն փաստը, որ Հանրապետության բնակչության 98% -ը Հայ առաքելական եկեղեցու հետնորդներ են:   Համաձայն ՀՀ ընտանեկան օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի: «Areնողները, հաշվի առնելով իրենց երեխաների կարծիքը, իրավունք ունեն ընտրելու իրենց երեխաների ուսումնական հաստատությունը ...»:  Այն ներառում է կրոնական կրթություն և դաստիարակություն:  Եվ եթե հաշվի առնվի, որ հանրակրթական դպրոցների երեխաների ճնշող մեծամասնությունը Հայ Առաքելական եկեղեցու հետևորդներ են այդպիսի ընտանիքներից, ապա այս դեպքում, նրանց կարծիքով, իրավունքի ոտնահարման մասին խոսելը արդարացված չէ:   Բացի այդ, նրանք նշում են, որ Հայ Առաքելական եկեղեցուն չպատկանող քաղաքացիների մեծ մասը պատկանում է տարբեր ազգային փոքրամասնությունների, որոնք հիմնականում կենտրոնացած են տարբեր մարզերում, ունեն իրենց ազգային դպրոցները, որտեղ դասավանդում են նախարարության կողմից հաստատված ուսումնական ծրագրի համաձայն: կրթության և գիտության, և այլ կրոնական կազմակերպությունների: Նրանք ունեն իրենց սեփական կիրակնօրյա դպրոցները, որտեղ իրենց անդամների երեխաները հաճախում են և կրոնական դաստիարակություն ստանում ՝ համապատասխան դավանանքի:  Այնուամենայնիվ, այս հիմնավորումը ունի իր թերությունը:  Պետք չէ մոռանալ, որ էթնիկ փոքրամասնությունների մի մասն այլ վայրերում է ապրում և հնարավորություն չունի հաճախելու ազգային դպրոցներ:  Նրանք ՀՀ քաղաքացիներ են, օրենքի առաջ հավասար են, ինչպես մյուս քաղաքացիները:   Ուստի նպատակահարմար կլինի «Հայ եկեղեցու պատմություն» առարկայական ծրագրում ներառել Հայաստանի Հանրապետությունում գործող այլ կրոնական կազմակերպությունների վերաբերյալ թեմաներ: Ֆրանսիական փորձը հատկապես ուսանելի է հանրակրթական դպրոցներում կրոնական առարկաների դասավանդման համար:   Դարի սկզբին Ֆրանսիայի կառավարությունը փորձեց կրոնական առարկաներ ներմուծել հանրային դպրոցների ուսումնական ծրագրերում:  Սա բողոքի ալիք բարձրացրեց հասարակության մի ստվար մասում:   Նրանք նշեցին, որ դա խախտում է այդ դպրոցների աշխարհիկության սկզբունքը:   Ի պատասխան այս բողոքների ՝ Ֆրանսիայի կրթության նախարարությունը հրապարակեց զեկույց ՝ «Կրոնական ուսումնասիրությունների դասավանդումը աշխարհիկ դպրոցներում» վերնագրով, որը հայտնի է նաև որպես Debray Report5:  Դա այս խնդրի մշակութային-փիլիսոփայական վերլուծությունն էր, որում հեղինակը տրամադրում էր տվյալներ, համաձայն որոնց ՝ կրոնական հակում ունեցող դպրոցներ հաճախող երեխաներն ավելի հեշտությամբ են ինտեգրվում հասարակության մեջ, քան աշխարհիկ դպրոցների աշակերտները.  Հեղինակը նշում է, որ պատճառն այն է, որ երեխաները, ովքեր ուսումնասիրել են կրոնական առարկաներ, սկսում են համագործակցել տարբեր կրոններում գոյություն ունեցող մարդասիրական գաղափարների հետ `զարգացնելով իրենց եսը:  Theեկույցում նշվում է, որ այս առարկաների դասավանդումը ուղղված չէ երեխային այս կամ այն ​​կերպ քարոզել, որ դա վարդապետություն է, այլ նպատակ ունի երեխայի մեջ սերմանել բարու, բարության, գեղեցկության և լավագույնի արժեքները: հասարակության մեջ ապրելու պայմանները:  Theեկույցի վերջում հեղինակը գրում է. «Եկել է ժամանակը հասուն աշխարհիկությունից (« կրոնը մեզ չի վերաբերում ») դեպի գիտակցված աշխարհիկություն (« մեր խնդիրն է դա հասկանալը »)» 6: Նշենք, որ հանրակրթական դպրոցներում կրոնի վերաբերյալ առանձին առարկա չի ստեղծվել, այնուամենայնիվ, «Պատմություն» առարկայական ծրագիրը զգալի փոփոխությունների է ենթարկվել, ներառյալ Հին աշխարհի մշակույթին, ժամանակակից կրոնների պատմությանը և գաղափարներին վերաբերող թեմաներ: Որոշ կրոնական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ նշում են, որ խտրական է նաև պետության կողմից Հայ Առաքելական եկեղեցու և այլ շենքերի պետական ​​հոգածությունը:  Հակառակ այս կարծիքի, հարկ է նշել, որ այդ կառույցների մեծ մասը մշակութային արժեք ունեն, ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում, համարվում են տուրիստական ​​կենտրոններ, նրանց խնամքը երկրում զբոսաշրջության զարգացման հիմնական պայմանն է:  Բացի այդ, Հայաստանի անկախացումից հետո Հայ առաքելական եկեղեցու գանձերը հետ չեն վերադարձվել. Այն միջոցները, որոնք ապօրինի կերպով առգրավվել են Խորհրդային Միություններ և դրվել են թանգարաններում:   Ուստի կարելի է ասել, որ այդ արտոնությունները թելադրված են ոչ միայն այն փաստով, որ Հայ Առաքելական եկեղեցին ազգային եկեղեցի է, այլև այդ արժեքների եզակի փոխհատուցում: 5 Տե՛ս Ponkin I. В., Правовые основы светскости государства и услуги. - Մ.  Pro-Press, 2003, էջ: 421 թ. 6 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 431: Այսպիսով, աշխատանքներն ամփոփելով ՝ կարող ենք հանգել հետևյալ եզրակացությունների. խղճի և դավանանքի ազատությանը:   Խղճի և դավանանքի ազատության իրավունքը պետք է սահմանափակվի կրոնական կազմակերպություններին անդամակցելու իրավունքից: Օրենքը կարող է հստակ կարգավորել կրոնական կազմակերպությունների ֆինանսավորման աղբյուրները ՝ մատնանշելով բացառությունները: 3. Նպատակահարմար է ավելի հստակ սահմանել «որս» տերմինը `հիմնվելով այդ սահմանման վրա` Քրեական օրենսգիրք, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգիրք `դրա համար համապատասխան պատժամիջոց սահմանելու համար: Անհրաժեշտ է հստակեցնել Հայ Առաքելական Առաքելական եկեղեցու դերը կրթության ոլորտում, վերանայել «Հայ եկեղեցու պատմություն» առարկայի ծրագիրը: Կրոնական կազմակերպությունների սահմանադրական օրենսդրությունը Միհրան Բուլղադարյան Հիմնաբառեր. Դավանանքի ազատություն ։

Սույն  աշխատության  մեջ  փորձ  է  արվում  քննարկել  Հայաստանի  Հանրապետությունում  գործող  կրոնական  կազմակերպությունների  սահմանադրաիրավական  կարգավիճակի  հետ  կապված  հիմնահարցերը,  վեր  հանել  առկա  խնդիրները,  գտնել  դրանց  լուծումները`  պետության  և  կրոնական  կազամակերպությունների  միջև  հակասությունները  հնարավորինս  հարթելու  համար։
   Հաշվի  են  առվնել  ոլորտը  կարգավորող  օրենսդրական  հիմքերը,  Հանրապետության  պատմաքաղաքական  զարգացմամբ  պայմանավորված  առանձնահատկությունները, միջազագային փորձը։
