ՎՐԱՍՏԱՆԻ ՔԱITԱՔԱԿԱՆ ԴԻՐՔՈՐՈՇՈՒՄԸ 18-ՐԴ ԴԱՐԻ ԱՌԱԻՆ ԿԵՍՈՒՄ: ՎՐԱG-ՌՈՒՍԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐ.  1722-23 Ռուսաստանի կասպյան արշավանքը առաջին գործողություններից մեկն էր `ամրապնդելու Ռուսաստանի դիրքերը Արևելքում և գրավելու ափամերձ տարածքները:   Կասպյան տարածաշրջանը կարող էր դառնալ ցարական Ռուսաստանի հումքի աղբյուր ՝ նախ մետաքսի, ապա մեծ եկամուտներ ապահովելու տեսանկյունից:   Կասպյան տարածաշրջանների բռնակցումը Ռուսաստանին թույլ կտա ընդլայնել առևտրային կապերը Արևելքում:   Ռուսաստանը նպատակ ուներ շատ ավելի ամուր առևտրային կապեր հաստատել Իրանի, Կովկասի, Կենտրոնական Ասիայի և Հնդկաստանի հետ, դառնալ միջնորդ Արևելքի և Եվրոպայի միջև տարանցիկ առևտրում: 17-րդ դարի վերջին Սաֆավյանները տնտեսական և քաղաքական ճգնաժամ էին ապրում, և սկսվեցին աֆղանական ցեղերի ապստամբությունները:   Հաշվի առնելով Իրանում Վահանի վրացական բանակի վրա հույս դնելու ցանկության անկարգությունները, Վախթանգը 1712 թ.   Վախթանգը ազատագրման ձգտում է 1632 թվականին: Վրաց կառավարիչներին իսլամ ընդունելու պահանջից:  1715 Արտեմ Վոլինսկին նշանակվեց Իրանում Ռուսաստանի դեսպան. Աստիճանաբար սկսվեց ռուս-վրացական հարաբերությունների կարգավորման ծրագրի իրականացումը:  Ռուսբանականին հանձնարարվել է կապվել Վախթանգ VI- ի հետ:  Սկսվեցին ստվերային բանակցությունները նրա «Վոլինսկու» միջեւ, որի արդյունքում ստորագրվեց ռուս-վրացական գաղտնի պայմանագիր:   Սակայն Քարթլիի (Դարբազ) թագավորական խորհրդի ոչ բոլոր անդամներն էին համաձայն, որ Վրաստանի ազատագրման համար բարենպաստ պայման է ստեղծվել:  Նրանք մտահոգված էին և կարծիք հայտնեցին, որ մինչ ռուսական զորքերի ժամանումը, Վրաստանի թշնամիները կարող են օգտվել այս իրավիճակից և մեծ վնաս հասցնել երկրին: Այնուամենայնիվ, Վրաստանը ազատագրելու վճռականորեն իր մարտական ​​ընկեր Վախթանգը շարունակում էր գաղտնի բանակցություններ վարել Պետրոս Մեծի հետ: 1722 Սկսվեց կասպյան արշավանքը Պետրոս Մեծ կայսրին:   Ըստ նախնական պայմանավորվածության ՝ 1722 թ. Օգոստոսի 19-ին, Վախթանգ VI- ի վրացական գլխավոր շտաբը և հայկական զորքերը հավաքվեցին Գանձակում ՝ կատարելու համար Պետրոս I- ի հրամանը ՝ մտնել Շիրվան և միավորվել ռուսական դաշնակից զորքերի հետ:   Երբ ռուսները հասան Դերբենդ, Ռուսաստանի կայսրը, ինչպես հայտնի է, հանկարծ դադարեցրեց արշավանքը և վերադարձավ Աստրախան ՝ վախենալով սրել ռուս-թուրքական հարաբերությունները:  Պետրոսը ցանկանում էր, որ Վախթանգ VI- ը միջնորդ լինի Ռուսաստանի և Իրանի միջև բանակցություններում:  1722-ին, 1945-ի սեպտեմբերին, Պետրոս I- ը իր անձնական բանագնաց Իվան Տոլստոյին ուղարկեց առաքելություն ՝ մշտապես մնալու Վախթանգ VI- ի մոտ:   Իրանական կողմը, ավաղ, այլեւս չէր վստահում վրաց թագավորին:  Շահի հրամանով Վախթանգ VI- ը զրկվեց ամբողջ իշխանությունից: Աֆղանստանների կործանարար արշավանքները, որոնք Սաֆավի պետությունը հասցրեցին փլուզման եզրին, գրավեցին Օսմանյան Թուրքիայի ուշադրությունը:   Օսմանյան կառավարությունը հնարավորություն գտավ գրավել ողջ Կովկասը Այսը գրավելու Պարսկաստանը ՝ իր վաղեմի մտադրություններն իրականացնելու համար:  1723-ի հունիսին թուրքական զորքերը ներխուժեցին Թբիլիսի:   Այս ճակատագրական իրավիճակում Վախթանգ VI- ը Պետրոս I- ին խնդրեց անհապաղ ռուսական զորքեր ուղարկել Վրաստան:  Այնուամենայնիվ, ի պատասխան վրաց տիրակալի խնդրանքին, անհնար էր զորամիավորումներ ուղարկել Վրաստան, քանի դեռ նրանք չհզորացվեցին Կասպից ծովի ափին և գրավեցին Բաքուն: Գրավելով Արևելյան Վրաստանը ՝ թուրքերը նպատակ ունեին Քարթլին և Կախեթին դարձնել իրենց փաշա:  12-ամյա թուրքական լուծը (1723-35թթ., Օսմանյան կայսրություն) բացասաբար է ազդել Վրաստանի տնտեսական և քաղաքական կյանքի վրա:   1725-1726 թվականներին Ռուսաստանի վերաբերմունքը փոխվեց Վրաստանի նկատմամբ:  Ռուսաստանը կրկին խուսափեց վերջին բանակցությունների ղեկավարների հետ բաց բանակցություններից:  Պատճառը 1724 թվականն է: Դա 1945 թ. Հուլիսի 12-ին Կոստանդնուպոլսում կնքված ռուս-թուրքական պայմանագիրն էր, համաձայն որի `Թուրքիան Կասպյան տարածաշրջանները ճանաչեց որպես Ռուսաստանի ազդեցության գոտի, քանի որ հրաժարվեց ամբողջությամբ գրավել Իրանը:  Ռուսաստանն իր հերթին ճանաչեց Թուրքիայի գերակայությունը Վրաստանում և Հայաստանում ՝ Իրանի հյուսիս-արևմուտքում:  Եթե ​​Ռուսաստանը խուսափում էր վրացիների հետ հարաբերություններից, ապա Վախթանգը և ոչ միայն չհերքեցին դաշինքը, այլև մեկնեցին Ռուսաստան:  Գաղտնի հարցաքննությունների ժամանակ պարզվեց, որ ռուսական դատարանը փորձում է օգտագործել Վախթանգը ՝ իրանիշ Թահմասպի հետ իր հարաբերությունները կարգավորելու համար:   Այդ նպատակով 1726 թ. 1945-ի օգոստոսին Վախթանգը ժամանեց Աստրախան:  Շուտով նամակագրություն հաստատվեց նրա «հետաքրքրության» միջեւ:  Հանդիպման վայր ընտրվեց Ռուչթիմոտում գտնվող Կուչ-Սպահանը:   Վրաց թագավորը մեկնեց Գիլան ՝ բանակցելու Թահմասբի հետ:   Վախթանգը ձգտում է վրացական հարցը քննարկման առարկա դարձնել:  Հատկապես արծարծվեցին Վրաստանի լծից թուրքական ազատության եւ Վախթանգի ՝ Քարթլին գահին վերադարձնելու խնդիրները:   Այնուամենայնիվ, բանակցությունները ձախողվեցին առանց դրական արդյունքի [2]:   Ռուսական կողմն առավել շահեկան համարեց համաձայնագիր կնքել աֆղանական առաջնորդ Աշրաֆի հետ, որն իրականում իրանցի տիրակալն էր:   1728 Ռուսաստանը ստորագրած պայմանագրով մեղմացրեց իր հավակնությունները:  Աշրաֆը, այնուամենայնիվ, ճանաչեց Ռուսաստանի իրավունքները Դերբենտից մինչ Ռաշտ ափամերձ շրջանների նկատմամբ:  1729, 1945-ի նոյեմբերին Սպահանի մոտ գեներալ Նադիրը ջախջախեց Աշրաֆին:   1730 Աֆղանստանցիները վերջնականապես վտարվեցին Իրանից:   1730 Հունվարին Ռուսաստանում գահ բարձրացավ Աննա Իվանովնան:  Նրա կառավարությունը հետաքրքրված չէ մերձկասպյան տարածքներով. Jet- ն ի սկզբանե նպատակ ուներ այդ տարածքները վերադարձնել Իրան:  1730 Հոկտեմբերին Աննա Իվանովնան տեղեկացրեց Թահմասպին իր որոշման մասին: նրա հետ պայմանագիր կնքել ջ կասպյան տարածքները Կուր գետին զիջելու համար:  1732 Ռաշտում Ռուսաստանի բանագնացներ Լաշով և Շաֆիրովը պայմանագիր ստորագրեցին, համաձայն որի ՝ Գիլանը վերադարձվեց Իրան ՝ այլ պետությանը չզիջելու պայմանով:   Ռուսական կողմը, սակայն, կրկին չաջակցեց Վախթանգին:   Արդյունքում, այն կորցրեց իր տիրույթները: Ռուսները, փաստորեն, չնայած տարածաշրջանի ժողովուրդների ջանքերին, վճռական քայլեր չէին ձեռնարկում թուրք նվաճողների լծից ազատվելու համար: Փոխարենը նրանք ձգտում էին ուժեղացնել Ռուսաստանի դիրքերը Կասպից ծովի ափին Կովկասի մերձակայքում, բայց, այնուամենայնիվ, չկարողացան տիրել այդ տարածքներին: Ռուս-իրանական վերջին պայմանագիրը ստորագրվեց 1735 թվականին: Մարտի 10-ին Գանձակում [5]:  Ռուսաստանը վերադարձավ Իրան Կասպից ծովի բոլոր տարածքները:   Իրանը, որը Ռուսաստանը ճանաչեց որպես հավերժ բարեկամ, պարտավորվեց այդ տարածքները չզիջել որևէ այլ պետության:  Իրանական կողմը խոստացավ առանձին պայմանագիր չկնքել Թուրքիայի հետ:  Այլ կերպ ասած, Ռուսաստանի նպատակն էր շահել Իրանին ու դաշինք կազմել թուրքերի դեմ:  Այդ պատճառով նա հրաժարվեց իր դիրքերը Սառցե Կովկասում:   Արեւելյան Վրաստանում, ուրեմն, թուրք նվաճողներին փոխարինեցին իրանցիները:  Նադիրի ՝ իրենց երկրում գտնվելու ժամանակ 1735-47թթ. Վրացիները իրանական իշխանության վերահաստատումը անվանեցին Ghզլբաշոբայի ժամանակաշրջան:  1735 թ. Մայիսին Վախթանգը հաստատվեց Աստրախանում և Աննա Իվանովնային հայտնեց, որ չի մեկնի Իրան հետագա բանակցությունների համար:  Նա իր որդուն ՝ Բաքարին հանձնարարեց զբաղվել վրացական գործերով:  Վախթանգը մահացավ 1737 թ. 1736 Նադիր շահը գահ բարձրացավ Իրանի գահին:   Նա նպատակ ուներ դառնալ Կովկասում միակ իշխող ուժը և 1741-42: ներխուժեց Դաղստան:   Այնուամենայնիվ, լեռնագնացները կոտորեցին Նադիրի բանակի մեծ մասը [6, 7]:  Նադիրը ստիպված էր փոխել իր վերաբերմունքը Վրաստանի նկատմամբ:   Նա սկսեց սատարել Քարթլիի նահանգապետ Թեյմուրազին և որոշ զիջումների գնաց:   1744 Թեյմուրազն իրեն հռչակեց Քարթլիի թագավոր, իսկ Հերակլը ՝ Կախեթի:  Նադրին թույլ տվեց, որ Թեյմուրազ Երկրորդը պսակվի քրիստոնեական ծեսով Սվետիցխովելի տաճարում:  Դա առաջին դեպքն էր 1632 թվականին:  Թեյմուրազը վերահաստատեց Քարթլիի գերակայությունը Լոռի-Տաշիրում, որը նվաճել էր թափառական Բորչալի ցեղը 17-րդ դարում Շահ Աբասի օրոք: Այսպիսով, 18-րդ դարի 20-ականներին: Վրաց կառավարիչ Վախթանգ VI- ը ճակատագրական քայլ կատարեց: Ռուսաստանի հետ դաշինք կազմվեց:   Թշնամաբար տրամադրված և՛ Թուրքիան, և՛ Իրանը ձեռնարկեցին հակաքայլեր ՝ խոչընդոտելով Վախթանգի արտաքին քաղաքական ցանկացած նախաձեռնության և դաժան դիրքորոշում ընդունելով Վրաստանի նկատմամբ:  Նա հույս ուներ ազատվել Ռուսաստանի հետ թուրք-իրանական զավթիչներից ՝ համարելով այն ամենաիրական դաշնակիցը:  Սակայն այս պատրանքները չիրականացան: Վախթանգի արտաքին քաղաքականությունը ձախողվեց, քանի որ նա հավատացյալ էր ՝ կուրորեն վստահելով Ռուսաստանի բոլոր կեղծ խոստումներին: Չնայած բազմիցս մերժումներին և անհաջող բանակցություններին ՝ Վախթանգը չփոխեց իր կողմնորոշումը և արտաքին քաղաքական վեկտորը:   Ռուսաստանի կայսրություն, 1722 Կասպյան արշավանքը պայմանավորված էր Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական-տնտեսական շահերով:   Ուստի Ռուսաստանը իր հիմնական նպատակը համարեց ոչ թե Վրաստանը ազատագրելը, այլ սեփական ինքնիշխանության ազդեցությունը հաստատելը:   Վրաստանը միայն կցորդ և աջակցող միջոց էր այդ ծրագրերի իրականացման համար:  Ռուսաստանը երբեք չէր բախվի իր հակառակորդների ՝ Թուրքիայի կամ Իրանի հետ, առանց վրաց ժողովրդի ազատագրման համար պայքարելու շահագրգռվածության:   Այնուամենայնիվ, վրացիները չէին կարող ճիշտ քաղաքական դասեր քաղել տվյալ պատմական փուլում տեղի ունեցած իրադարձություններից, որոնք կործանարար էին վրացական պետականության համար: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [3] Մարտիրոսյան Վ.Մ., Հայ-վրացական ժողովուրդների համագործակցությունը ազատագրական պայքարում (XVIII դարի 1920-ական թվականներ), Երեւան, 1971, էջ 92-3, 132: Կովկասի քաղաքականություն Ռուսաստան-Ադիգեայի համալսարանի հանդես, սերիա 1:  Շրջան   Սարգսյան Տաթևիկ ՎՐԱՍՏԱՆԻ քաղաքական իրավիճակը 18-րդ դարի Կեսին քաղաքում: HIMNAKAN- ը մարտահրավեր է նետում վրացական-ռուսաստանյան-ռուսաստանյան-վրացական, ռուս-վրացական, ռազմանական, ռազմանական, ռումինական ։

Հոդվածի նպատակն է լուսաբանել 18-րդ դարի առաջին կեսին վրաց-ռուսական  հարաբերություններում առաջ եկած հիմնական մարտահրավերները։
  Հոդվածն անդրադառնում  է  վրաց  տիրակալ  Վախթանգ  VI-ի  արտաքին  քաղաքականության՝  հետաքրքրություն շարժող որոշ մութ և ստվերային կողմերին։
  Վրաց վերնախավի ներկայացուցիչները  լուրջ  պահանջների  առջև  էին  կանգնած.  վարել  ճկուն  քաղաքականություն՝ սեփական հայրենիքի անվտանգությունն ու միասնականությունն ապահովելու համար։
  Այս համատեքստում իր ուրույն հետքը թողած Վախթանգ VI-ի ռուսամետ քաղաքականությունը, սակայն, դատապարտված էր ձախողման, քանի որ հենվում  էր  Պետրոս  I-ի՝  լոկ  սին  խոստումների  վրա,  հետևաբար,  չուներ  իրական  հեռանկար և ժամանակավրեպ էր։
