Ժամանակակից զբոսաշրջային շուկայի զարգացման կարեւոր միտումներից է շուկայի հիմնական մասնակիցների` զբոսաշրջային արդյունք ստեղծողների եւ սպառողների միջեւ փոխհարաբերությունների ձեւաչափի փոփոխությունը, որը պայմանավորված է զբոսաշրջային ծառայությունների պահանջարկի բարդացման գործընթացով։
   Եթե 20-րդ դարի վերջին զբոսաշրջային պահանջարկը դեռ ձեւավորվում էր 381ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ զբոսաշրջային առաջարկի ազդեցության ներքո, ապա 21-րդ դարի սկզբից անցած գրեթե երկու տասնամյակների ընթացքում իրավիճակի զարգացումը «թեքվեց» հակառակ ուղղությամբ։
   Ակնհայտ դարձավ սպառողական պահանջմունքների թե՛ կազմակերպական, թե՛ բովանդակային դիֆերենցման խորացումը, որի հիմքում ընկած է առաջին հերթին մարդկանց տեղեկատվական եւ նյութական հնարավորությունների ընդլայնումը։
   Amadeus IT Group ընկերության փործագետների պատրաստած` «Future Traveller Tribes-2020» զեկույցում զբոսաշրջային ընկերությունների արդի զարգացման կայուն միտում է ճանաչվել «տեխնոլոգիաների հումանիզացումը», որի տակ պետք է հասկանալ «ինտուիտիվ փոխգործակցություն ճանապարհորդող անձանց եւ նրանց սպասարկողների միջեւ» [1]։
   Ավելին` փորձագետների կարծիքով, ապագա ճանապարհորդները, դառնալով ավելի ու ավելի տեղեկացված, առավել պահանջկոտ ու ընտրողական վարքագիծ են դրսեւորելու, ուստի եւ տուրիստական ընկերությունները պետք է պատրաստ լինեն բավարարելու պահանջմունքների աճող բազմազանությունը։
   Այսպիսով, զբոսաշրջության զարգացման արդի պայմաններում ծառայությունների առաջարկը լիովին պայմանավորված է պահանջարկով, քանի որ զբոսաշրջիկները ոչ միայն ակտիվորեն մասնակցում են տուրապրանքի ստեղծման գործընթացին (կազմակերպված զբոսաշրջության շրջանակներում), այլեւ, օգտագործելով տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նորանոր նվաճումները, կարող են ինքնուրույն ձեւավորել իրենց սեփական տուրարդյունքը (չկազմակերպված զբոսաշրջության շրջանակներում 1 )։
  Սպառողի կողմից տուրապրանքի ընկալումն ու համապատասխան պահանջարկի ձեւավորումը ենթադրում են մեր կողմից «զբոսաշրջային արդյունք» եւ «զբոսաշրջային արդյունքի արժեք» հասկացությունների ճշտում։
   Զբոսաշրջային արդյունքը դա ծառայությունների ամբողջական համալիր է, որը կարող է վաճառվել զբոսաշրջային փաթեթի ձեւաչափով։
   Վերջինն, իր հերթին, ընդգրկում է ծառայությունների մատուցման առնվազն երկու գործառույթ` կապված տրանսպորտային (եւ դրա հետ առնչվող), հյուրանոցային (եւ դրա հետ առընչվող) ծառայությունների հետ, ինչպես նաեւ այն ծառայությունների Երբ զբոսաշրջիկն ինքնուրույն է ծրագրում եւ կազմակերպում իր ուղեւորությունը` առանց զբոսաշրջային գործակալության միջնորդության։
  382ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ հետ, որոնք կապված չեն տրանսպորտային եւ հյուրանոցային ծառայությունների հետ եւ զբոսաշրջային արդյունքի էական մասն են կազմում [2]։
   Տվյալ մեկնաբանության շրջանակներում հասկացությունը սահմանվում է առաջին հերթին արտադրողի տեսանկյունից։
   Սակայն զբոսաշրջիկն զբոսաշրջային արդյունքն ավելի լայն է ընկալում, քանի որ նրա համար դա ոչ թե պարզապես ծառայությունների համալիր է, այլեւ` տարաբնույթ տպավորությունների ամբողջություն։
   Այդ իսկ պատճառով, խոսելով զբոսաշրջային արդյունքի մասին պահանջարկի կտրվածքով, ավելի նպատակահարմար է օգտագործել «զբոսաշրջային արդյունքի արժեք» եզրույթը։
  Անհրաժեշտ է նշել, որ զբոսաշրջային արդյունքի արժեքի համընդհանուր բնութագիր դեռեւս չի մշակվել։
   Լայն իմաստով այն իրենից կարող է ներկայացնել իրարից անկախ արժեքների տարբեր համադրություններ, որոնց առանձին բաղադրիչների ազդեցության աստիճանը սպառողի որոշման վրա կարող է միանգամայն տարբեր լինել (Շեթ - Նյուման - Գրոսի հինգ արժեքների հայեցակարգը) [3]։
   Նեղ իմաստով զբոսաշրջային արդյունքի արժեքը հանդես է գալիս իբրեւ որոշակի սպառողական օգուտ, որը բավականաչափ անհատականացված է կոնկրետ զբոսաշրջիկի համար։
   Անհատականացված զբոսաշըրջային պահանջարկի պայմաններում առաջ է գալիս զբոսապրանքի արժեշղթայի ստեղծման գաղափարը, որը հիմնված է այն դրույթի վրա, որ ամեն մի արդյունք (ծառայություն) պահանջում է արժեք ստեղծող գործողությունների որոշակի ալգորիթմ, որն իրականացվում է որոշակի թվով կատարողների կողմից` ձեւավորելով արժեքի ստեղծման ամբողջական համակարգ (value-creating system) [4]։
   Իսկ «զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթա» հասկացությունը սահմանվում է որպես երկարաժամկետ կողմնորոշմամբ ստեղծված կայուն կառուցվածք, որը կազմված է բիզնեսի իրացման տեսանկյունից հավասար իրավունքներով օժտված եւ յուրահատուկ շուկաներ սպասարկող գործընկեր-կազմակերպություններից [5]։
   Ի տարբերություն Մ.Պորտերի կողմից ավելի վաղ առաջարկված մոտեցման 2 , արժեշղթայի ստեղծման ժամանակակից հայեցակարգը ենթադրում է շղթայի մոդելում ընդգրկել մասնակից ընկերության համար ոչ միայն ներքին, այլեւ բոԻ սկզբանե Պորտերը ենթադրում էր, որ արժեշղթայի ստեղծումն իրականացվում է միայն առանձին ձեռնարկության շրջանակներում [6]։
  383ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ լոր արտաքին գործընթացները` այնպես, որ շղթան հանդիսանում է ընկերությունների մի ամբողջ ցանցի բազմամակարդակ փոխգործակցության արդյունք (value nets)։
   Այս դրույթի ճշմարիտ ապացույցները կարող ենք գտնել զբոսաշրջային բիզնեսի արդի զարգացումներում. թեեւ համալիր տուրապրանքի առանձին բաղադրիչները տարբեր դերակատարություն ունեն պահանջարկի գեներացման հարցում, բայցեւայնպես, զբոսաշրջային արդյունքի սպառողական ընդհանուր արժեքը ձեւավորվում է արժեշղթայի ստեղծմանը մասնակցող բոլոր կառույցների համատեղ աշխատանքի շնորհիվ։
  Զբոսաշրջության ոլորտում արժեշղթաների ստեղծման ֆենոմենը հետազոտողների կողմից դիտարկվում է գիտելիքային տարբեր տեսանկյուններից` տնտեսագիտության եւ մենեջմենթի, մարքեթինգի եւ լոգիստիկայի, ռեկրեացիոն աշխարհագրության եւ տարածքների կայուն զարգացման կառավարման եւ այլն։
   Ընդ որում, ինչպես դա հաճախ պատահում է միջգիտակարգային երեւույթների հետ, միասնական գիտական մոտեցումը բացակայում է։
   Այս թեմայի բացահայտմանն ուղղված մի շարք աշխատությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս պնդել, որ դրանց մեծ մասը հիմնված է այսպես կոչված SCM (Supply Chain Management) մոտեցման, կամ մատակարարման շղթայի հայեցակարգի վրա։
   Արեւմտյան հեղինակներն ավելի հաճախ կիրառում են նեղ բնագավառային TSC (Tourism Supply Chain) մոտեցումը։
   Մի շարք գիտական ուսումնասիրություններում դիտարկված «զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթա» հասկացության համեմատական վերլուծությունը ներկայացված է Աղյուսակ 1-ում։
  384ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ Աղյուսակ 1. Զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթայի հայեցակարգը մի շարք գիտական աշխատություններում (ժամանակագրական հաջորդականությամբ) Զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթայի հասկացության մեկնաբանություն Զբոսաշրջային արդյունքի տիպիկ արժեշղթան կազմված է չորս տարրերից` զբոսաշրջային ծառայության մատակարարից, տուրօպերատորից, տուրգործակալից եւ հաճախորդից [7] Շղթա, որը ներառում է բոլոր ապրանք եւ ծառայություն արտադրողներին, ովքեր կարող են համարվել զբոսաշրջային համալիր արդյունքի մատակարարներ [8] Արժեշղթան ներկայացված է հետեւյալ տարրերով` մատակարարներ (կոնտրգործակալներ` սպասարկող պրովայդերներ), ֆինանսական միջնորդներ (տուրիպերատորներ եւ տուրգործակալներ) եւ զբոսաշրջիկներ [9] Զբոսաշրջային-ռեկրեացիոն գոտու լոգիստիկ համալիր` միասնական համակարգ, որն ինտեգրացնում է զբոսաշրջային գործունեության բոլոր տեսակները եւ նվազագույն ժամանակատարությամբ իրականացնում է տեղեկատվական, ֆինանսական, կադրային եւ զբոսաշրջային հոսքերի առավել օպտիմալ կառավարում [10] Զբոսաշրջային արժեքի կուտակման համակարգ, որը ներառում է չորս տիպի մատակարարման շղթաներ. 1) տրանսպորտային ծառայություններ, 2) տեղավորման եւ ժամանցի ծառայություններ, 3) տուրապրանքի իրացման ցանց` տուրօպերատորներ եւ տուրգործակալներ, 4) զբոսաշրջիկներ [11] Շղթան ներառում է արտադրական գործունեության հինգ հատված` տեղավորում, հանրային սնունդ, ուղեւորությունների կազմակերպում, տրանսպորտ եւ հանրային Տ/թ Հեղինակ J.DenmanԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ առեւտուր։
   Ընդգծված է, որ ամեն մի հատվածի շրջանակներում կարելի է մի քանի մատակարարման շղթա ձեւավորել [12] Զբոսաշրջային ծառայությունների մատուցման լոգիստիկ շղթա` որպես տնտեսական միավորների (իրավաբանական եւ ֆիզիկական անձանց) միավորում, որոնք անմիջականորեն մասնակցում են հիմնական եւ լրացուցիչ ծառայությունների իրացմանը, ինչպես նաեւ դրանց ձեւավորման համար անհրաժեշտ տեղեկատվական, ֆինանսական եւ կադրային ռեսուրսները։
  Առաջնային դերը տրվում է ԶՏԼԿ-ին (զբոսաշրջային տեղեկատվական լոգիստիկ կենտրոն) [13] TSC-րը` զբոսաշրջային մատակարարման շղթաները սահմանվում են իբրեւ զբոսաշրջության ոլորտի կազմակերպությունների ցանցեր, որոնք վերջնական արժեքը ձեւավորում են կոնկրետ դեստինացիայում մատուցվող տարաբնույթ ծառայությունների օգնությամբ եւ ընդգրկում են մասնակիցների լայն շրջանակներ մասնավոր եւ պետական հատվածներից [14] Շղթայի տարրերը միավորված են տուրապրանքի ստեղծման հետ կապված լոգիստիկ գործողությունների կիրառման գործառույթային օղակներում. մատակարարում (ծառայությունների մատակարարներն ու նրանց միջնորդները), արտադրություն (տուրօպերատորներ), իրացում (տուրգործակալներ եւ սպառողներ) [15] Զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթան իրենից ներկայացնում է զբոսաշրջային ոլորտի միջկազմակերպական ցանցային փոխհարաբերությունների ձեւ, որն ունի կայուն կառուցվածք, երկարաժամկետ համագործակցության կողմնորոշում եւ կազմված է տուրծառայությունների մատակարարներից, միջնորդներից եւ սպառողներից [16] 2015 Н.В.РубцоваԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ Բոլոր դեպքերում, զբոսաշրջության ոլորտին բնորոշ են բարդ արժեշղթաները, որոնց ամեն մի գործառույթային օղակում կարող են մեծ թվով գործողներ լինել։
   Հետեւաբար, այն դեպքերում, երբ արժեքի ստեղծման փուլը ներկայացված է մասնակիցների խմբով, գործ ունենք զբոսաշրջային արդյունքի արժեքի ստեղծման ցանցի հետ (tourism value chain network)։
   Այնուամենայնիվ, նմանատիպ համագործակցության առանցքային բնութագիրը դա արժեքի ստեղծման «հորիզոնական» շղթան է։
   Այս առումով նպատակահարմար ենք գտնում փոքր ինչ վերաիմաստավորել մատակարարման ավանդական միակողմանի ուղղված շղթան, եւ այն ներկայացնել հետեւյալ կերպ. նախ համադրել S (supply) եւ D (demand) շղթաների փոխադարձաբար ուղղված հորիզոնականները, ինչպես նաեւ ավելացնել երրորդ` միջնորդի երկկողմանի-հակառակ ուղղված R (reselling) հորիզոնականը։
   Առաջարկված գաղափարը պատկերված է Նկար 1-ում։
  Մատակարարի գերիշխում / Supply dominant Ծ ԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ Շ ՈՒԿԱՅԱԿԱՆ ՄԱՏԱԿԱՐԱՐՆԵՐ ՄԻՋՆՈՐԴՆԵՐ (սերվիսային պրովայդերներ)  Փոխադրում  Տեղավորում  Սնունդ  Էքսկուրսիոն սպասարկում  Ժամանց  Լրացուցիչ ծառայություններ 1. Տուրօպերատորներ 2. Տուրգործակալներ, Բրոքերներ 3. Ամրագրման թվային հարթակներ Զ ԲՈՍԱՇՐՋԱՅԻՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔԻ ՍՊԱՌՈՂՆԵՐ ` ԶԲՈՍԱՇՐՋԻԿՆԵՐ Միջնորդի գերիշխում / Reselling dominant Սպառողի գերիշխում / Demand dominant Նկար 1. Զբոսաշրջային արդյունքի արժեքի ստեղծման համակարգը` տարբեր շղթաների համադրման արդյունքում 387ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ Նկարում պատկերված համակարգը ենթադրում է, որ զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթայում կարող է գերիշխել այս կամ օղակը` կախված համակարգի գործման կոնկրետ պայմաններից։
   Ինչպես երեւում է նկարից, զբոսաշրջության ոլորտում դա կարող է դրսեւորվել երեք տարբերակով. 1. Երբ շուկային առաջարկվում են միանմանեցված պատրաստի տուրփաթեթներ, այսինքն` արդյունքն ի սկզբանե կանխորոշված է, եւ գոյություն ունեն դրա մատուցման լիովին ստանդարտացված ընթացակարգեր։
   Այս դեպքում գերիշխում է մատակարարման օղակը 3 ։
  2. Հատուկ, էքսկլյուզիվ զբոսաշրջային պատվերների դեպքում (անհատական կամ VIP-տուրեր) աճում է ընդգծված ուշադրությունը պահանջարկի նկատմամբ` ձեւավորելով այնպիսի արժեշղթա, որում գերիշխում է սպառողի օղակը։
  3. Զարգացած մրցակցային զբոսաշրջային շուկայում առավել տարածված` երրորդ տարբերակը դրսեւորվում է, երբ սպառողն ունի տուրփաթեթի բաղադրիչ-ծառայությունների տարբերակման լայն հնարավորություններ եւ կարող է ընտրել նույն դեստինացիայի համար կազմված տասնյակ պատրաստի փաթեթներից այն մեկը, որը լավագույնս կհամապատասխանի իր պահանջմունքներին։
   Այս դեպքում տեղի է ունենում պահանջարկի եւ առաջարկի առավել ակտիվ փոխգործակցություն հատկապես տուրի կազմակերպման մակարդակում, այսինքն` միջնորդի օղակի գերիշխման իրավիճակում, որի դեպքում էլ, մեր կարծիքով, ձեւավորվում է զբոսաշրջային արդյունքի արժեքի ամենաարդյունավետ շղթան։
  Միջնորդի օղակի գերիշխումը, որպես կանոն, ավելի հաճախ արտահայտված է զբոսաշրջային արդյունքի արժեքի ստեղծման միջազԱնհրաժեշտ է ասել, որ մատակարարման օղակում գերիշխող կարող է լինել ցանկացած սերվիսային պրովայդեր կամ կոնտրգործակալ (հյուրանոց, տրանսպորտային ընկերություն, ՀՍՍՕ, ժամանցի կազմակերպություն եւ այլն)։
   Երբեմն էլ առկա են իրավիճակներ, երբ որեւէ մեկ պրովայդերի մենաշնորհային դիրքի պատճառով նրան պետք է ենթարկվեն շղթայի այլ մասնակիցները։
   Օրինակ, Բայկալ լճի հանրահայտ Օլխոն կղզին մայր ցամաքի հետ կապվում է միայն ջրային տրանսպորտի օգնությամբ։
   Փոխադրումն իրականացնում է միակ մոնոպոլիստ-ընկերությունը, որի աշխատանքային գրաֆիկին պետք է հարմարվեն տվյալ զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթայի մնացած մասնակիցները` այլ ծառայությունների մատակարարները, միջնորդներն ու սպառողները։
   Նմանատիպ դեպքերի կարելի է հանդիպել աշխարհի տարբեր դեստինացիաներում։
  388ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ գային շղթաներում` ներգնա եւ արտագնա տուրերի կազմակերպման գործընթացներում։
   Մինչդեռ աշխարհագրական տարածքների ավելի նեղ ընդգրկումով տուրերի կազմակերպման դեպքում (ասենք` անցագրային սահմանափակումներ չունեցող հարեւան երկրների տարածքներում, կամ որոշակի տարածաշրջանային միավորման շրջանակներում սերտ համագործակցակցող երկրների տարածքներում, ու առավել եւս` ներքին տուրերի շրջանակներում) զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթայում դոմինանտ դերը կարող է ստանձնել մատակարարման օղակի մասնակիցներից որեւէ մեկը։
  Պետք է շեշտել, որ արժեշղթայի միջնորդի օղակն այսօր կարող է ներկայանալ բնավ ոչ միայն տուրօպերատորական եւ տուրգործակալական ընկերություններով։
   Զբոսաշրջային արդյունաբերության զարգացման թերեւս ամենաարդիական միտումը արտահայտված է համացանցային կայքերի եւ մասնագիտացված պորտալների տարեցտարի աճող դերով։
   Վերջինները հանդես են գալիս որպես միջնորդներ` սպառողների եւ զբոսաշրջության ոլորտի ծառայությունների մատակարարների միջեւ, «զինված» են անհրաժեշտ ինֆորմացիայի որոնման մեխանիզմներով եւ ծառայությունների ու տուրապրանքների լայն սպեկտր են առաջարկում։
   Այնպիսի հանրահայտ ինտերնետ-հարթակները, ինչպես օրինակ` Expedia-ն, TripAdvisor-ը, Booking.com-ը, Yahoo Travel-ը, Priceline-ը, Travelocity-ն, EnglandNet-ը, Skyscanner-ը, Kayakը, Jizo-ն, Momondo-ն եւ այլն, իրենցից ներկայացնում են հզորագույն մետա-որոնողական համակարգեր, որոնց առավելությունը` սպառողին տրամադրվող արժեքավոր տեղեկությունների վիթխարի ծավալն է։
   Ի լրացումն կոմերցիոն տեղեկատվության, այս հարթակները ներառում են օգտակար խորհուրդներ ճանապարհորդներին, զբոսաշրջային կենտրոնների եւ տեսարժան վայրերի նկարագրություններով հագեցած ուղեցույցներ, զանազան ինտերակտիվ քարտեզներ, եղանակի տեսություն, արտարժույթի փոխանակման կուրսեր եւ այլն։
   Հարթակներից օգտվողները գրեթե ազատվում են այլ աղբյուրներից ինֆորմացիա հայթայթելու անհրաժեշտությունից։
   Բացի դրանից, օնլայն ամրագրումներ իրականացնող խոշոր հարթակների հաջողության գրավականներ են հանդիսանում այնպիսի առավելությունները, որոնցով այդ ինտերնետային ռեսուրսները շահավետ կերպով տարբերվում են 389ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ տուրօպերատորներից եւ տուրգործակալներից։
   Այդ առավելություններից են`  ամրագրումների շուրջօրյա հասանելիությունը,  ամրագրման արագ փոփոխության կամ չեղարկման հնարավորությունը,  մայրենի կամ այլ մատչելի լեզվով հաճախորդների աջակցման ծառայությունը,  հատուկ մոտիվացնող ակցիաների մշտական անցկացումը,  ամբողջ աշխարհով սփռված հյուրանոցների եւ տրանսպորտային ընկերությունների հսկայական բազաները,  ինտերնետ միացման կանալների պաշտպանվածությունը,  սեփական փորձով կիսվող հարյուրավոր մարդկանց կարծիքների եւ ակնարկների առկայությունը,  օպերատիվ հետադարձ կապի հնարավորությունը։
  Հետաքրքրական է նաեւ այն փաստը, որ այսօր աշխարհում զբոսաշրջային ընկերությունների ծառայություններից հիմնականում օգտվում են ավելի ցածր եկամուտներ եւ համեմատաբար ցածր կրթական մակարդակ ունեցող մարդիկ, ովքեր ապրում են փոքր բնակավայրերում, երբեմն` անհրաժեշտ կոմունիկացիաների բացակայության պայմաններում, հաճախ` համապատասխան գիտելիքների եւ ֆինանսական միջոցների անբավարարությամբ։
   Այս գործոնները մարդկանց տվյալ կատեգորիայի մոտ ամրագրումներ կատարելու հարցում անհաղթահարելի դժվարություններ են առաջացնում, ուստի եւ, որպես ճանապարհորդելու առավել մատչելի եւ ապահով տարբերակ, մնում է զբոսաշրջային ընկերության ծառայություններից օգտվելը։
   Դրան հակառակ` «ինքնուրույն» (չկազմակերպված) զբոսաշրջիկներն աչքի են ընկնում բարձր կրթական մակարդակով, առնվազը մեկ օտար լեզվի իմացությամբ եւ ՏՏ բարձր իրազեկությամբ, բնակվում են, որպես կանոն, խոշոր քաղաքներում եւ ունեն միջինից բարձր եկամուտներ [17]։
  Զբոսաշրջության ոլորտի որոշ փորձագետներ գտնում են, որ օնլայն միջնորդության վերջին տարիների աննախադեպ զարգացումը եւ երիտասարդ սպառողների աճող իրազեկությունը թվային տեխնոլոգիաների ասպարեզում աստիճանաբար կհանգեցնեն զբոսաշրջային բիզնեսի օֆլայն միջնորդների` տուրօպերատորների եւ տուրգործակալների հետզհետե անհետացմանը։
   Դա, իր հերթին, անվերադարձ 390ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ կփոխի զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթայի կառուցվածքը, որում այլեւս կբացակայեն համալիր տուրապրանք ստեղծող եւ վաճառող կազմակերպությունները։
   Եվ, քանի որ աշխարհի հիմնական ուղարկող տարածաշրջաններում այդ ծառայությունների պահանջարկն իսկապես նվազում է, ապա կարելի է ենթադրել, որ տուրօպերատորական եւ տուրգործակալական գործունեություն իրականցնող ընկերություններն աստիճանաբար կդիրքավորվեն էքսկլյուզիվ, անհատականացված տուրերի կազմակերպման սեգմենտում, որն այսօր բավական հեռանկարային է եւ կարող է համաշխարհային զբոսաշրջային բիզնեսի հետագա զարգացման վեկտորային ուղղությունը դառնալ։
  Նման զարգացման դեպքում, զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթայում վերջնականապես կհաստատվի սպառողի գերիշխանությունը, եւ ամենամեծ տարածումը կգտնեն պահանջարկի շղթաները։

Հոդվածը նվիրված է զբոսաշրջային արդյունքի արժեշղթայի ֆենոմենի բացահայտմանը եւ ժամանակակից զբոսաշրջային շուկայում արժեքի ստեղծման տարբեր շղթաների ձեւավորման սկզբունքների վերլուծությանը։
  Այսօր զբոսաշրջության դինամիկ զարգացման կարեւոր միտումներից է սպառողի վարքագծի այնպիսի փոփոխությունը, որի արդյունքում իրենց կառուցվածքն են փոխում զբոսաշրջային արդյունքի արժեքի ստեղծման ավանդական մատակարարման շղթաները` զիջելով պահանջարկի շղթաներին։
  Զբոսաշրջային արժեշղթայի գաղափարի դիտարկմանը նվիրված մի շարք գիտական աշխատությունների ուսումնասիորթյունը թույլ է տալիս առանձնացնել շղթաների երեք հիմնական տեսակներ` ըստ մատակարարի, միջնորդի եւ սպառողի գերակայության։
  Հոդվածում առաջարկվել է արժեշղթայի ձեւավորման մեկ այլ կառուցվածք` փոխադարձ եւ հակառակ ուղղվածության երեք հորիզոնականների համադրման սկզբունքով։
  Հատուկ ուշադրություն է դարձվել շղթայում միջնորդների օղակի կառուցվածքին, որի արդի զարգացումներն ապագայում կարող են հանգեցնել զբոսաշրջային բիզնեսի օֆլայն միջնորդների հետզհետե անհետացմանը եւ օնլայն միջնորդության ծավալների աննախադեպ աճին։
