Անհերքելի ճշմարտություն է, որ ցանկացած կազմակերպության շարժիչ ուժը այդ կազմակերպությունում աշխատող անձն է, որի աշխատանքից կախված են ինչպես կազմակերպության հաջողությունները, այնպես էլ կազմակերպության կառավարման արդյունավետությունը:  Ավելին, կազմակերպության իմիջը և հեղինակությունը սկսում են ձևավորվել այն կարծիքից, թե ով է այդ կազմակերպությունում աշխատող անձը և ինչպիսին է նրա սոցիալ-մշակութային միջավայրը:   Այլ կերպ ասած, կազմակերպության իմիջը որոշվում է դրանում աշխատող մարդկանց վարքագծով, որի ձևավորման գործում կարևոր դեր է խաղում կազմակերպության ղեկավար վարքը:   Կառավարչական վարքագիծը նույնպես կարևոր գործոն է հարկային մարմնի կառավարման համակարգում:   Դա կախված է կառավարման վարքագծի մոդելից, թե հարկատու մարմնի «աչքում» ինչպիսին է հարկային մարմնի պատկերը, ինչը հարկ է վճարում նրանց պատրաստակամության համար:  ՀՀ հարկային համակարգում կառավարման վարքագծի մոդելի ուսումնասիրությունը և արդյունավետ մոդելի ներդրումը կարևոր խնդիր է, քանի որ հարկային մարմնի կերպարը կախված է վարքագծի մոդելից, և հետևաբար `հարկերի հավաքագրման արդյունավետությունից: գործառույթները:   Այդ պատճառով խնդրի լուծումների որոնումը գերակա խնդիր է, ինչը հանդիսանում է խնդրի հրատապության և հրատապության պատճառը:  Հասկանալի է, որ հարկային եկամուտների ապահովման գաղտնիքը հարկային մարմնի կերպարի մեջ է:   Պատկեր, որն ուղղակիորեն կախված է հարկային մարմնի կառավարման համակարգում կառավարման վարքի մոդելից:   Եվ որպեսզի կառավարման վարքագծի մոդելը արդյունավետ լինի, որը հաշվի է առնում հարկային պաշտոնյաների բոլոր կարծրատիպերը, անհրաժեշտ է իրականացնել հարկային մարմնի գործառույթների օբյեկտիվ և արդարացի գնահատում:   Գործառույթների գնահատման արդյունքում հնարավոր կլինի պարզել դրանց կատարման արդյունքում առաջացած թերությունները և մշակել վարքի կանոններ, որոնք արդյունավետ կդարձնեն կառավարման վարքագծի մոդելը:  Ընդհանրապես, ղեկավար վարք ասելիս նախ պետք է հասկանալ կազմակերպության մեջ ձևավորված սոցիալական նորմերը, արժեքային կողմնորոշումները, բարոյական հայացքները, սոցիալական սպասումներն ու գնահատականները, վարքի ձևերն ու օրինաչափությունները, ստեղծագործական մթնոլորտը, աշխատողների կարողությունները, մենեջերի անձնական ոճերը և այլն ,   Աշխատող անձի համար կարևոր է իմանալ, թե կազմակերպությունն ինչպիսի սոցիալական-մշակութային վարքագծի օրինակներ է առաջ քաշում `լուծելով կազմակերպության աշխատողների համար կարևոր համարվող այլընտրանքը` անձը աշխատանքի համար կամ աշխատանքը անձի համար:   Առաջին դեպքում կատարողը կարևոր է կազմակերպության համար, իսկ երկրորդ դեպքում `նախաձեռնողը:   Կախված կազմակերպության կողմից ընտրված այլընտրանքներից `այն ստանում է իր համապատասխան դրսևորումը աշխատակիցների կողմից նրանց գործառույթների իրականացման գործում:  Այս համատեքստում, եթե դիտարկենք հարկային մարմինը, որի ամենակարևոր առաքելություններից մեկը հարկային եկամուտների ապահովումն է, ապա պարզ է դառնում, որ դրա կառավարման վարքագիծը որոշիչ դեր է խաղում հարկային մարմնի կառավարման համակարգում:   Հարկային մարմնի կառավարման վարքագիծը որոշում է հարկահավաքի գործառույթն իրականացնող հարկային սպայի դերը, հետեւաբար `վերջինիս կատարած աշխատանքի արդյունավետությունը:   Մասնավորապես, կախված այն բանից, թե հարկային աշխատողը համարվում է կատարող կամ նախաձեռնող, այն իր համապատասխան արձագանքն է գտնում ինչպես հարկային ծառայողի գործառույթների իրականացման, այնպես էլ հարկային մարմնի կերպարի ձևավորման մեջ:   Պատկեր, որն առաջին հերթին ամփոփում է հարկ վճարողների պատկերացումները հարկային մարմնի վերաբերյալ, և որից հարկ վճարողն արտահայտում է իր պահվածքը և ցույց տալիս հարկային համապատասխան կարգապահություն:   Սա անվերջ շղթա է, որի կապող օղակը հարկային մարմնի կառավարման համակարգում օգտագործվող կառավարման վարքն է:   Այդ պատճառով հարկային մարմինը, որը զբաղվում է հարկային եկամուտների ապահովմամբ, պետք է առաջին հերթին ուշադրություն դարձնի կառավարման վարքագծի մոդելին:  Վարքի տեսակետից ՀՀ հարկային համակարգում ձևավորվում են հարկային ծառայողների վարքագծի կանոնները, որոնք հաստատվում են Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի որոշմամբ 12:   Ըստ այդ որոշման, վարքագծի կանոնները հարկային ծառայության համար պարտադիր են իրենց պարտականությունների կատարման ընթացքում, նրանք կոչված են ուղղորդելու հարկային ծառայողներին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2002 թվականի հոկտեմբերի 10-ի N 1624-Ն որոշման մեջ: ,  125 ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ, ինչպես նաև հարկ վճարողների տեղեկատվություն այն մասին, թե ինչպիսի վարք պետք է ակնկալել հարկային պաշտոնյաներից իրենց աշխատանքի ընթացքում:   Մասնավորապես, վերոհիշյալ որոշումը սահմանում է հարկային ծառայողների վարքագծի հետևյալ կանոնները.  Անպայման հավատարմություն և նվիրվածություն ցուցաբերել Հայաստանի Հանրապետությանը, հարգել Հայաստանի Հանրապետության պետական ​​խորհրդանիշը (դրոշ, զինանշան, հիմն) և պետական ​​լեզուն:  համապատասխանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության, օրենքների և այլ իրավական ակտերի պահանջներին: Չհրապարակել պետական ​​մարմինների և պաշտոնատար անձանց կողմից վարվող քաղաքականությանը: Ձեռնպահ մնալ գործողություններից, որոնք կարող են խոչընդոտել պետական ​​մարմնի աշխատանքին կամ վարկաբեկել և վարկաբեկել վերջինիս կամ հարկային ծառայության վարկանիշը, հարկային ծառայողի կոչումն ու հեղինակությունը.  առաջնորդվել բարոյական նորմերով ՝ հիմնված մարդկության, արդարության և ազնվության սկզբունքների վրա:  Հարգել մարդու արժանապատվությունը ՝ անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, լեզվից, դավանանքից, քաղաքական կամ այլ տեսակետներից, սոցիալական ծագումից, պաշտոնական դիրքը, գույքը կամ այլ կարգավիճակ; Be Լինել անկողմնակալ, անկողմնակալ, զուսպ ու օրինակելի: Արկին անհարկի շեշտեց իր պաշտոնական դիրքը: Չ ցույց տալ վախկոտություն կամ անհարկի զգայունություն ոչ ստանդարտ կամ արտակարգ իրավիճակներում, եղեք հավասարակշռված:  լինել կարգապահ, ճշտապահ, հասարակության և պետության շահերը վեր դասել անձնականից, ամբողջովին նվիրված լինել գործին: Նպաստ Նպաստել հասարակության համոզմունքի ձևավորմանը և պահպանմանը, որ հարկային ծառայությունը հիմնված է անաչառության, ազնվության և արդյունավետության գաղափարի վրա:  Քաղաքավարի լինել հարկատուների, գործընկերների, ենթակաների և կառավարման նկատմամբ:  Խուսափեք ցանկացած տեսակի հովանավորությունից, միջնորդությունից, աջակցությունից, խորհրդատվությունից; որի արդյունքում հարկային օրենսդրության պահանջների կատարումը կարող է խոչընդոտվել `ծառայության ընթացքում օգտագործել միայն բարոյական միջոցներ` նպատակին հասնելու համար. Չեք ձեր վարքով կախվածության մեջ դնում որևէ անձի: Էլ խուսափել ավելորդ խոստումներից, գիտակցել իր խոսքի արժեքն ու կարևորությունը, տվյալ խոստման հնարավոր բացասական հետևանքները:  Ապահովել մարդու և քաղաքացու իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունը: Իր իրավասության սահմաններում և Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ժամանակին և պատշաճ կերպով ուսումնասիրել հարկ վճարողների (քաղաքացիների) առաջարկությունները, դիմումները և բողոքները: Կազմակերպել Կազմակերպել իր իրավասության շրջանակներում քաղաքացիների ընդունելությունը և տրամադրել անհրաժեշտ տեղեկատվություն, տալ ցուցումներ և պարզաբանումներ:  Ապահովել մարդու և քաղաքացու իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունը: Իր իրավասության սահմաններում և Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ժամանակին և պատշաճ կերպով ուսումնասիրել հարկ վճարողների (քաղաքացիների) առաջարկները, դիմումները և բողոքները: Կազմակերպել Կազմակերպել իր իրավասության շրջանակներում քաղաքացիների ընդունելությունը և տրամադրել անհրաժեշտ տեղեկատվություն, տալ ցուցումներ և պարզաբանումներ:  Ապահովել մարդու և քաղաքացու իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունը: Իր իրավասության սահմաններում և Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ժամանակին և պատշաճ կերպով ուսումնասիրել հարկ վճարողների (քաղաքացիների) առաջարկները, դիմումները և բողոքները: Կազմակերպել Կազմակերպել իր իրավասության շրջանակներում քաղաքացիների ընդունելությունը և տրամադրել անհրաժեշտ տեղեկատվություն, տալ ցուցումներ և պարզաբանումներ:  Հարկային աշխատողի վարքի վերոնշյալ կանոնները, որոնք առաջին հայացքից կատարյալ են թվում, չեն լրացնում հարկային մարմնի կառավարման վարքագիծը և հստակ պատկերացում չեն տալիս հարկային մարմնի կառավարման վարքագծի մոդելի մասին:  Նախևառաջ, չնայած այն բանին, որ վարվելակերպի այս կանոնները հրապարակվում են հարկային մարմնի պաշտոնական կայքում, վստահորեն կարելի է ասել, որ 127 Կառավարության շատ հարկատուներ ավելի քիչ տեղեկացված են վարվելակարգի մասին:   Դա հիմնականում բացատրվում է նրանով, որ Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվառված հարկ վճարողների մեծ մասը փոքր և միջին հարկատուներ են, ովքեր ընդհանրապես հետաքրքրված չեն հարկային աշխատողի վարքագծի կանոններով:   Այս տեսանկյունից փաստ է, որ հարկ վճարողների ընկալումները հարկային մարմնի կերպարի վրա հիմնված չեն վերոնշյալ վարքագծի կանոնների վրա, հատկապես, երբ վարվելակերպի սահմանված կանոնները հաճախ չեն համապատասխանում իրականությանը:  Երկրորդ, հարկային պաշտոնատար անձանց վարքի վերոնշյալ կանոնները առավել զսպող մեխանիզմներ են, որոնց միջոցով հարկային մարմինը խիստ տեխնիկական հսկողություն է սահմանում հարկային պաշտոնատար անձանց նկատմամբ:   Արդյունքում, հարկային ծառայողն ավտոմատ կերպով բարձրանում է կատարող, որի պահանջները և վարքի խիստ կանոնները աշխատողին ստիպում են պաշտոնապես ձեւակերպել ինչպես գործառույթների կատարումը, այնպես էլ գործառույթների կատարումից բխող աշխատանքի արդյունքները:   Ընդհանուր առմամբ, ստեղծված իրավիճակում հարկային ծառայողը, որպես կատարող, զարգացնում է վարքագիծ, որը խեղաթյուրում է հարկատուի կերպարը հարկատու-հարկային սպա հարաբերությունների արդյունքում:   Արդյունքում, հարկ վճարողը նախընտրում է մնալ ստվերում, հատկապես, երբ օրենսդրության մեջ կան սխալ մեկնաբանություններ և բացեր:  Երրորդ, հարկային պաշտոնատար անձանց վարքի վերոնշյալ կանոնները գաղափար չեն տալիս հարկային համակարգում աշխատող մարդկանց կարծրատիպերի մասին:   Մասնավորապես, հարկային ծառայության վարքագծի կանոնները ոչ մի ընդհանուր բան չունեն կառավարման վարքագծի 4 հիմնական կարծրատիպերի `տնտեսական-մարդկային, տեխնիկական-մարդկային, հոգեբանական-մարդկային և բարոյական-մարդկային:  Ավելին, հարկային մարմնի կառավարման համակարգում գոյություն չունի կառավարման վարքի հստակ սահմանված մոդել, որը կսահմանի վարքի նորմեր այդ համակարգում աշխատող մարդկանց տարբեր կարծրատիպերի համար:  Տնտեսական-մարդկային կարծրատիպը մարդու վարքի դրսեւորում է, որը սերտորեն կապված է տնտեսական շահերի հետ:   Այլ կերպ ասած, մարդկանց վարքագիծը աշխատավարձերում, տնտեսական 128 ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ այլ դրդապատճառների և շահերի առկայության դեպքում, որոնց միջոցով մարդիկ վճռական են աշխատել:  Այնուամենայնիվ, քանի որ աշխատավարձերը հարկային համակարգում համեմատաբար ցածր են, պարգևատրման համակարգը անհամաչափ է, մի կողմից ՝ հարկային պաշտոնատար անձանց գործառույթները գնահատելու արդար և օբյեկտիվ համակարգի բացակայություն, մյուս կողմից ՝ լրացուցիչ և անկանխատեսելի ծախսեր, որոնք կրում են հարկային մարմինները թուլացնում են տնտեսական կարծրատիպի դերը: ,   Արդյունքում աշխատանքը կատարելու պատրաստակամությունը նվազում է: «Չկա տնտեսական շահ, չկա աշխատանք կատարելու պատրաստակամություն»:   Հետեւաբար, այս պայմաններում անիմաստ է խոսել նույնիսկ աշխատանքի արտադրողականության և կառավարման արդյունավետության մասին:   Աշխատանքի տրամադրությունն էլ ավելի է նվազում, հատկապես տեխնիկական-մարդկային կարծրատիպի շրջանակներում վարքի կանոնների խստացման արդյունքում:   Անկասկած, հարկային աշխատողի վարվելակերպի վերոնշյալ կանոնները տեխնիկական հսկողության գործիքներ են, որոնց գումարվում են աշխատանքի կատարման խիստ վերահսկողությունը, աշխատանքը սահմանված ձևերով և ժամկետներում ներկայացնելու պահանջը, տույժերը չկատարված աշխատանք   Այս դեպքում, հատկապես հաշվի առնելով այն փաստը, որ աշխատանքում թերություններն անխուսափելի են, և աշխատողը կարող է ենթարկվել կարգապահական պատասխանատվության ՝ թերության համար, որի դեպքում աշխատողը կարող է ամիսներով զրկվել տնտեսական խթանից, կարելի է հստակ պնդել, որ աշխատանքի նկատմամբ տրամադրությունը նվազում է: միտում ունի.   Ավելին, նման իրավիճակում հարկայինի վարքագիծը ամբողջությամբ տեղափոխվում է ճնշող հատված, որը լի է հոգեբանական խնդիրներով, որի առավել ցայտուն դրսևորումն այն է, որ հարկայինը դառնում է «կատարող ռոբոտ», որը կարող է պարգևատրվել լավ գործ է.   Այս պարագայում հոգեբանական-մարդկային և բարոյական-մարդկային կարծրատիպերը լիովին անտեսվում են, քանի որ չկան վարքագծի նորմեր, որոնք հաշվի կառնեն հարկային սպայի հոգեբանությունը և բարոյական կառավարման արժեքները:   Հատկապես, բացառությամբ շատ քիչ հատուկ դեպքերի, չկան վարքագծի ստանդարտներ և կանոններ, որոնք հուսահատության դաշտ կստեղծեն հարկային ծառայողների համար և նրանց թույլ կտան օգտագործել բարոյական-մարդկային կարծրատիպը ՝ որպես նախաձեռնող հանդես գալու համար:   Դրա ապացույցը հարկային մարմնի կառավարման համակարգում մի շարք ստորաբաժանումների առկայությունն է, ինչպիսիք են Ներքին անվտանգության վարչությունը, Ներքին աուդիտի վարչությունը, Կազմակերպության և վերահսկողության վարչությունը:   Սա վկայում է այն մասին, որ հարկային աշխատողի աշխատանքն այնքան անվստահելի է, որ մի քանի ստորաբաժանումներ վերահսկում են նրա աշխատանքը:   Ուստի հարկ չկա հարկայինի աշխատակցի նախաձեռնության մասին խոսել:   Արդյունքում, հարկային աշխատակցին այլ բան չի մնում, քան կատարել որպես կատարող:   Այս դեպքում շատ հաճախ աշխատուժի ցուցանիշների ապահովմամբ տարված հարկային աշխատակիցը ինքնաբերաբար վարվում է այնպես, որ ոչ միայն չի նպատակաուղղվում ստվերային տնտեսության կրճատմանը, այլ նաև ստեղծում է ստվերային տնտեսության աճի նախադրյալներ:  Organizationանկացած կազմակերպության, ինչպես նաև հարկային մարմնի գործունեության արդյունավետությունն անմիջականորեն կապված է նրա պատկերի հետ:   Այդ պատճառով, կարևորելով կառավարման վարքի դերը հարկային մարմնի կերպարի ձևավորման գործում, ուսումնասիրվել է ՀՀ հարկային համակարգում գործող վարքագծային մոդելը:   Մասնավորապես, նրանք ուսումնասիրել են ՀՀ հարկային համակարգում սահմանված վարքագծի կանոնները և թե ինչ ազդեցություն են ունենում այդ կանոնները հարկային ծառայողների կարծրատիպերի ձևավորման վրա:   Եվ չնայած հարկային ծառայողի վարքագծի կանոնները սահմանված են Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգում, կառավարման վարքագծի մոդելի դերը քիչ թե շատ անտեսվում է:   Դրա ապացույցն այն փաստն է, որ հարկային ծառայողը շատ հաճախ իր գործառույթների կատարման ժամանակ հանդես է գալիս որպես կատարող:   Նման պայմաններում, որպես արդյունք, հարկերի հավաքագրման գործառույթների իրականացումը հաճախ ձևակերպվում է, որակական արդյունքների փոխարեն կարևոր են քանակական ցուցանիշները, իսկ գործունեության արդյունավետությունը ՝ իջեցված:  , ։

Ինչպես ցանկացած կազմակերպության, այնպես էլ հարկային մարմնի, գործունեության արդյունավետությունը ուղղակիորեն կապված է նրա կերպարի հետ։
  Ահա թե ինչու, կարեւորելով կառավարչական վարքագծի դերը հարկային մարմնի կերպարի ձեւավորման գործում, ուսումնասիրվել է ՀՀ հարկային համակարգում գործող վարքագծային մոդելը։
  Մասնավորապես ուսումնասիրվել են, թե ինչպիսի վարքագծի կանոններ են սահմանված ՀՀ հարկային համակարգում եւ ինչպիսի ազդեցություն ունեն այդ կանոնները հարկային ծառայողների ստերիոտիպերի ձեւավորման գործում։
  Եվ չնայած, որ ՀՀ հարկային համակարգում սահմանված են հարկային ծառայողի վարքագծի կանոններ, սակայն կառավարչական վարքագծի մոդելի դերը քիչ թե շատ անտեսված է։
  Դրա վառ ապացույցը այն է, որ հարկային ծառայողը իր գործառույթների կատարման ժամանակ շատ հաճախ հանդես է գալիս որպես կատարող։
  Նման պայմաններում որպես արդյունք հարկահավաքման գործառույթների իրականացումը շատ հաճախ ձեւականացվում է, որակական արդյունքների փոխարեն կարեւորություն են ստանում քանակական ցուցանիշները, իսկ գործունեության արդյունավետությունը՝ նվազում։
