ԱԶԳԱՅԻՆ ԵՎ ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹՆԵՐԻՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ՈԼՈՐՏՈՒՄՄշակույթ  հասկացության  բազմաշերտ  ուսումնասիրությունը  կապված  էերևույթի արժևորման բազմաթիվ տեսանկյունների առկայության և հասարակության ձևավորման գործում նրա կարևորությամբ։
  Մարդը ստեղծում է մշակույթը, սակայն մշակույթը, իր հերթին, ստեղծում է մարդուն ու մարդկայինը։
 Մշակույթը դառնում է գիտական հետազոտության առարկա, որպես մարդու  ստեղծած  ինքնատիպ  և  համընդհանուր  երևույթ։
   Մշակույթը`  գենետիկժառանգականության  և  էպիգենետիկ  հիշողության  շնորհիվ  տվյալ  ազգատեսակի  ինքնարտահայտումն  ու  կայացումն  է,  որն  իրագործվում  է  պատմականորոշակի  տարածքում,  դարերի  ընթացքում։
   Բազմաշերտ  մշակույթ  ստեղծումեն միայն ազգային միավորները (ընտանեկան հարաբերությունների և կենցաղային  մշակույթ,  հավատամքի  մշակույթ`  բարոյահոգևոր  արժեքային  համակարգ  և  աշխարհաճանաչողություն,  երաժշտություն,  դպրություն,  ճարտարապետություն, գիտությունև այլն) [9]։
 Մշակույթն  իր  կարգավորման  ձևերով  և  որոշ  առանձնահատկություններով  ազգային  երևույթ  է։
   Որքան  ազգային  մշակույթն  այլ  մշակույթներիհամեմատ բաց է, և առկա է մշակութային երկխոսության տարրը, այնքան այնհարուստ է, և բարձր։
  Ազգային մշակույթը միավորում է մարդկանց, ովքեր ապրում են մեծ տարածքներում և պարտադիր չէ, որպեսզի նրանք կապված լինենարյունակցական  կապերով։
   Ազգային  մշակույթի  գոյատևման  պայմանը  գրային  համակարգի  ստեղծումն  է։
   Հենց  գրային  համակարգն  է,  որ  նպաստում  էմտքերի  և  սիմվոլների  տարածմանը  բնակչության  գրագետ  մասի  շրջանում,որը ազգային միասնականությանը։
  Որպես կանոն, ազգային մշակույթը զերծ էպաշտամունքային  բնույթից  և  մեծամասամբ  անհատական  ստեղծարարության արդյունք է։
  Ազգային մշակույթն, ընդհանուր առմամբ, ստեղծվում է ոչ թեողջ էթնոսի, այլ հասարակության կիրթ մասսայի կողմից։
  Ազգային մշակույթըյուրացնելու հարցում բացի կրթությունից, այսօր կարևոր դեր են խաղում նաևզանգվածային  լրատվամիջոցները,  ինչպես  նաև  մշակութային  զանազան ինստիտուտներ։
  Ազգային մշակույթն իր հատկություններով` տնտեսական, քաղաքական, լեզվամտածողական, պատմաաշխարհագրական, իր կնիքն է թողնումնյութական, հոգևոր, տնտեսական մշակույթի ձևավորման վրա։
 Ինչպես  նշում  է  Տ.  Պ.  Գրիգորյան`  կապված  համաշխարհային  մշակույթիուսումնասիրության հետ. «Ժողովուրդը պարտավոր է պահպանել իր ազգայինհարստությունները,- գրում է նա, քանի որ միայն այդ դեպքում նա կկարողանաժողովուրդների ընդհանուր գանձարանը ներդնել իր սեփականը, անկրկնելին,առանց որի անհնար է համաշխարհային միասնությունը։
  Դա է նրա ինտերնացիոնալ պարտքը, այլ ոչ թե լինելն ինչպես բոլորը։
  Ով մոռանում է այդ մասին,ոչ  միայն  ոտնահարում  է  մեկ  այլ  ժողովրդի  ազգային  զգացումը,  այլև  վնաս  էհասցնում ինքն իրեն, քանի որ հրաժարվում է այն ամենից, ինչը պատկանում էբոլորին»։
  Ըստ  մշակութային  արժեքների  ստեղծման  ու  սպառման  առանձնահատկությունների՝  գոյություն  ունի  մշակույթի  սոցիալական  երկու  տիպ`  զանգվածային  և  էլիտար։
   Զանգվածային  մշակույթը, այսուհետ  ԶՄ, մշակութային արդյունքների այն տեսակն է, երբ ստեղծվում է մեծ չափերի և անընդհատ։
  (ԶՄ),նույն ինքը՝ ցածր մշակույթ։
  Անգլերենում օգտագործվում են երկու տերմիններ`«mass culture» և «popular culture», երբեմն որպես հոմանիշներ, երբեմն, հատկապես ՄՈՒ-ի տիրույթում, երկրորդը՝ որպես առաջինի այլընտրանք։
 Զանգվածային մշակույթի առաջացման վերաբերյալ կան մի շարք տեսակետներ.  Զանգվածային  մշակույթը  կապում  են  մարդկության  առաջացմանպատմության  հետ,  կամ  առնվազն  քրիստոնեական  քաղաքակրթության  զարգացման  սկզբնական  փուլի,  երբ  լսարանի  համար  պարզեցվում էին Սուրբ գրքերը։
   ԶՄ-ի զարգացման գործում մեծ դեր են խաղում 17-18 դդ. եվրոպականգրականության մեջ ստեղծված արկածային դեդեկտիվ վեպերը, որոնքմեծ  քանակությամբ տպում են  ընթերցողների  լայն  շրջանակների պահանջով։
   ԶՄ-ի  ստեղծման  վրա  մեծ  ազդեցություն  ունեցավ  1870  թվականինՄեծ  Բրիտանիայում  ընդունված  համընդհանուր  պարտադիր  կրթության վերաբերյալ օրենքը։
   ԶՄ-ի առաջացման իրական հիմքերը կապում են ամերիկյան քաղաքակրթության հետ։
  Այս առիթով ամերիկացի քաղաքագետ Զբիգնև Բժեզինսկին  գրում  է.  «Եթե  Հռոմն  աշխարհին  տվեց  իրավունք,  Անգլիան`պառլամենտական  գործունեություն,  Ֆրանսիան`  մշակույթ,  ապա  ժամանակակից  ԱՄՆ-ը`  գիտատեխնիկական  հեղափոխություն  և  զանգվածային մշակույթ» [7]։
 Ինչպես Ռայմոնդ Վիլյամսն է նկատում՝ «mass» («զանգված») բառը կարողէ  օգտագործվել  դրական  և  բացասական  իմաստով՝  կախված  այն  բանից,  թեինչպես  է  ընկալվում  զանգվածը՝  որպես  սուբյեկտ,  թե  որպես  օբյեկտ։
   Վերջինտասնամյակներում  գերակշռում  է  երկրորդ  գործածությունը։
   Մինչդեռ  Խորհրդային  Միությունում  երկար  ժամանակ  «զանգվածային»  բառն  ուներ  դրականնշանակություն՝  դասակարգային  բաժանարար  գծերից  զերծ  հավաքականության  միասնությունը։
   Հայերենում  զանգված  բառն  ունի  երկու  հոմանիշ․  բազմություն և ամբոխ, որոնք նույնպես հաճախ բացասական իմաստով են օգտագործվում, բայց կարող են ունենալ նաև դրական նշանակություն։
 Դիտարկելով  համաշխարհային  տնտեսության  մեջ  զբոսաշրջության  զարգացման  ժամանակակից  միտումները,  ակնհայտ  է,  որ  զբոսաշրջությունը  տնտեսության  կարևորագույն,  բարձր  եկամտաբեր  և  առավել  դինամիկ  զարգացող ճյուղերից մեկն է, միաժամանակ, իր կարևորությամբ ներառվում է այնպիսի գլոբալ համակարգերում, ինչպիսիք են կայուն զարգացումը և մշակութայինարժեքների փոխադարձ արժևորման համակարգերը։
  Մշակութային արժեքների համակարգում զբոսաշրջության ոլորտում բախվում են մշակութային երկուիրողություններ` ազգային մշակույթ, որի կարևորությունը, անկրկնելիությունը,յուրահատկությունը  զբոսաշրջության  ընկալման  և  ներգրավման  տեսանկյունից ակնհայտ է, սակայն այն չպետք է մնա ազգային կաղապարի, մտածողության  ու  մտահոգության  շրջանակներում,  և  նույնիսկ  զբոսաշրջությունը  դաթույլ  չի  տալիս,  քանի  որ  այն  որքան  որ  ազգային  է,  նույնքան  էլ  համամարդկային։
   Չնայած  անհրաժեշտ  է  շեշտել,  որ  ազգային  մշակույթում  համամարդկայինի  գոյությունը  չի  նշանակում  համաշխարհային  միասնական  մշակութային  համակարգի  ստեղծում  կամ  տվյալ  արժեքների  ստանդարտացում։
   Այսինքն` կարողությունները քաղաքակրթական ձևերի մեջ ծավալած, արդեն էլիտար մակարդակի բարձրացած մշակույթը հնարավորություն է տալիս մշակութային  երկխոսության,  փոխհարաբերության,  և  ի  վերջո  քաղաքակրթություններում իր ուրույն դիրքը գրավելուն, և զանգվածային մշակույթը, որ վերոնշյալհամամարդկայինի  արգասիքն  է։
   Ֆրանսիացի  մշակութաբան  Ժ.  Ֆրիդմանըձևակերպում է հետևյալ կերպ. «ԶՄ ասելով հասկանում ենք մշակութային արժեքների  ամբողջությունը,  որը  դրվում  է  հասարակության  տրամադրությանտակ զանգվածային լրատվամիջոցների կողմից» [2]։
  Զբոսաշրջությունն  այն  ոլորտն  է,  որտեղ  տեղի  է  ունենում  մարդկանցխմբի հոսք  մեկ  երկրից կամ  տարածաշրջանից  մեկ  այլ  երկիր  կամ  տարածաշրջան, և սովորաբար զբոսաշրջիկն իր հետ այդ երկիր է տանում ոչ միայն իրճամպրուկներն ու իրերը, այլ նաև այն սովորույթներն ու ավանդույթները, արժեքներն ու նորմերը, վարվելաձևերն ու կանոնները, որոնց կրողն է ինքը` հանձի իր երկրի մշակույթի։
  Եվ, ինչպես արդեն հասկանալի է, տեղի է ունենում երկու  տարբեր  մշակութային  առանձնահատկությունների  բախում,  հետևաբարսոցիալմշակութային  արժեքների  ու  նորմերի  տրանսֆորմացիա,  որը  կարող  էհասարակությունների  համար  աղետալի  հետևանք  ունենալ`  սկսած  ընտանեկան վարք ու բարքի ձևախեղումից։
 Վերոնշյալ  հանգամանքները  ակնառու  են  և  գերիշխող  հայ  ազգի  դեպքում։
  Մի կողմից ազգային մշակույթ, որ պետք է մատուցվի պատշաճ, միևնույնժամանակ մնալով յուրօրինակ, որը կտանի համամարդկայնացման, մյուս կողմից էլ նկատում ենք, որ այդ նույն համամարդկայինը կրում և բերում է զանգվածային  մշակույթ,  որը  վնասում  է  ազգային  ինքնությունը`  լինելով  ավելիհեշտ հասանելի և դյուրըմբռնելի։
 Հենց այս գործոններն էլ ամբողջացնում են սույն հետազոտության արդիականությունն ու հրատապությունը։
 Հետազոտական  նպատակից՝  ազգային  և  զանգվածային  մշակույթներիզբոսաշրջության  ոլորտում  փոխազդեցության  և  հետևանքների  առաջացմանհիմնախնդիրներից  ելնելով  առանձնացրել  ենք  հետևյալ  հետազոտականխնդիրները՝1.  Դիտարկել  մասնագիտական  գրականության  մեջ  երկու  հասկացությունների մեկնաբանման տարբեր մոտեցումները,2.  Բացահայտել ոլորտում վերջիններիս ազդեցության տեսանկյունը,3.  Գնահատել ազդեցության հետևանքները։
 Անդրադառնալով մեթոդական մոտեցումներին, նախ և առաջ տեսականվերլուծության  են  ենթարկվել  հասկացությունների  վերաբերյալ  մասնագիտական գրականության մեջ առկա մոտեցումները և հասարակական կյանքի ձևավորման գործում մշակույթ երևույթի կարևորությունը։
  Այնուհետև տեսականորեն գնահատվել  է  զբոսաշրջությունը, և ոլորտում եզրույթների  փոխազդեցության աստիճանը։
  Եվ գնահատման վերլուծության միջոցով ընդհանրացվել ենհամապատասխան առաջարկություններն ու եզրակացությունները։
 Զբոսաշրջության մշակութային ազդեցության լիարժեք ընկալման համարնախևառաջ  պետք  պատկերացնել,  որ  զբոսաշրջությունը  մշակութային  իրողություն  է։
   Զբոսաշրջության  կենսագործունեությունը  պայմանավորված  էմարդու հոգևոր և ֆիզիկական պահանջների բավարարմանը։
  Յուրաքանչյուրտարածք զբոսաշրջության զարգացման համար կարող է տալ նվազագույն ռեսուրսներ, սակայն  վերջինիս  զանգվածային  զարգացման համար  անհրաժեշտէ մշակութային ժառանգության կոնցենտրացիա։
 Զբոսաշրջությունն  ունի  մեծ  ազդեցությունը  պահպանելու  ազգի  էթնիկինքնատիպությունը` ստիպելով կառավարություններին, համայնքային կազմակերպություններին  և  ձեռնարկություններին  ակտիվորեն  մասնակցել  մշակութային ժառանգության պահպանմանը։
 Բայց  ուսումնասիրությունը  ցույց  է  տալիս,  որ  եթե  հակադիր  դիրքից  դիտարկենք  այն  էականորեն  իր  մեջ  կրում  է  բացասական  ազդեցություն։
   Զբոսաշրջությունը կերտել է իր արժեքային պահանջները և ուղղակիորեն ներմուծում  է,  քանի  որ  այլևս  հաղթահարելի  են  բոլոր  արգելքները`  ժամանակը  ևտարածությունը։
   Իսկ  մշակութային  հաղորդակցություն  ասվածը  ևս  միշտ  չէ,որ իր հաղորդակցության տիրույթում դրական հետևանքներ է ունենում։
  Օրինակ, օտար բարքերի անարգել թափանցումը հանգեցնում է կեղծ քաղաքակրթական, հակամշակութային արժեքների ու երևույթների, բարքերի մուտքը հասարակական ոլորտներ։
  Մինչ դեռ պատմական փորձը հաստատում է, այլ մշակութային  իրողությունների  հետ  հաղորդակցվելը,  համապատասխան  արժեքների յուրացումը պետք է լինի ոչ թե հանպատրաստից, այլ ընտրողաբար, ազգայինի կողմից վերառվելու շնորհիվ, և պետք է համապատասխանի ազգայինիմաստավորված համաշխարհայինին։
 Այսօր  գրեթե  բոլորն  են  կարծում,  որ  պետք  է  համակերպվել  զանգվածային մշակույթի  և  զանգվածային  հասարակության  գոյության  հետ  (ընդամենը մի քանի տարի առաջ այս նույն եզրերը դատապարտող իմաստ էին պարունակում, քանի որ դրանցից բխում էր, որ զանգվածային հասարակությունը հասարակության ապականված ձևն է, իսկ զանգվածային մշակույթն՝ ինքն իրենհակասող  եզր)  և  փորձել  գտնել  դրանց  դրական  կողմերը,  թեկուզ  միայն  այնպատճառով,  որ  զանգվածային  մշակույթը  զանգվածային  հասարակությանմշակույթն  է,  իսկ  զանգվածային  հասարակությունը  (մեզ  դա  դուր  գա,  թե  ոչ)կանխատեսելի ապագայում շարունակելու է կազմել մեր իրականության մաս։
 Զանգվածային  հասարակությունն  ու  զանգվածային  մշակույթն  անկասկածփոխկապակցված երևույթներ են։
  Զանգվածային հասարակությունն՝ ըստ Էդվարդ Շիլզի, ծագում է, երբ «բնակչության զանգվածը ներառվում է հասարակության մեջ»։
  Քանի որ հասարակություն կոչվածն ի սկզբանե բաղկացած էրհարստություն և ազատ ժամանակ ունեցողներից, զանգվածային հասարակությունն իսկապես մատնանշում է մի նոր կարգ, որտեղ զանգվածներն ազատվելեն ֆիզիկապես ուժասպառ անող աշխատանքի բեռից։
  [10]Ազգային  հասարակության  և  զանգվածային  հասարակության  միջև  հիմնական  տարբերությունը  այն  է,  որ  հասարակությունն  ուզում  է  ունենալ  մշակույթ,  գնահատում  է  և  արժեզրկում  մշակութային  առարկաները՝  դարձնելովդրանք հասարակական ապրանքներ, իր եսասիրական նպատակներով օգտագործում  և  չարաշահում  դրանք,  սակայն  չի  սպառում։
   Անգամ  ամենահնացածտեսքով,  դրանք  մնում  էին  առարկաներ,  չէին  սպառվում  կամ  կուլ  գնում,  այլպահպանում  էին  իրենց  աշխարհիկ  առարկայականությունը։
   Մինչդեռ  զանգվածային հասարակությունն ուզում է զվարճանք, այլ ոչ թե մշակույթ, և զվարճանքի  արդյունաբերության  արտադրանքն  իրոք  սպառվում  է  հասարակության  կողմից,  ինչպես  ցանկացած  այլ  սպառման  ապրանք։
   Զվարճանքի  համար անհրաժեշտ արտադրանքները ծառայում են հասարակության կյանքի ընթացքին, թեև գուցե կյանքի համար նույնքան անհրաժեշտ չեն։
  Դրանք ծառայում են, ինչպես ասում են, ժամանակ անցկացնելու համար և այդ պարապ ժամանակն ազատ ժամանակ չէ, այսինքն՝ այն ժամանակը, որի ընթացքում մենքիսկապես  ազատված  ենք  կյանքի  ընթացքի  պահանջներից  առաջացող  բոլորհոգսերից և գործերից ու հետևաբար ազատ ենք աշխարհի և դրա մշակույթիհամար։
   Պարապ  ժամանակը,  որը  ենթադրաբար  պետք  է  լցվի  զվարճանքով,կենսաբանորեն  պայմանավորված  աշխատանքի  բոլորաշրջանի  կամ,  ինչպեսՄարքսն էր ասում, մարդու և բնության միջև նյութափոխանակության մեջ դադար է։
  Արդի պայմաններում այս դադարը շարունակ երկարում է. պարապ ժամանակը,  որը  պետք  է  լցվի  զվարճանքով,  գնալով  ավելանում  է։
   Զվարճանքիարդյունաբերությունը  կանգնած  է  գարգանտյուական  ախորժակի  դիմաց,  ևքանի  որ  արդյունաբերության  ստեղծածը  սպառվելով  անհետանում  է,  այնպետք է անընդհատ նոր ապրանքներ առաջարկի։
  Այս բարդ կացության պայմաններում  զանգվածային միջավայրի համար արտադրողները հարմար նյութգտնելու  հույսով  ծայրեծայր  քրքրում  են  անցյալի  ու  ներկայի  մշակույթները։
 Սակայն նման նյութը չի կարելի հրամցնել ինչպես որ կա. այն պետք է նախապատրաստվի  և  փոփոխվի  զվարճալի  դառնալու  համար,  քանի  որ  այն  չիսպառվի ինչպես որ կա։
  Իրենց բոլոր տարբերություններով հանդերձ, սակայն,այս  երկու  մշակութային  գործընթացներն  ունեն  մեկ  ընդհանուր  բան՝  դրանքծագում են այն ժամանակ, երբ ներկայում կամ անցյալում արտադրված բոլորաշխարհի  բարիքները  դարձել  են  հասարակական,  այսինքն  կապված  են  հասարակության հետ և դիտարկվում են իրենց զուտ գործառնականությամբ։
  Միդեպքում  հասարակությունն  օգտագործում  և  փոխանակում,  գնահատում  ևարժեզրկում է դրանք, մյուս դեպքում այն դրանք կլանում և սպառում է։
  Հասարակության հիմնական վերաբերմունքն առարկաների հանդեպ, այսինքն՝ սպառողական  վերաբերմունքը,  ոչնչացնում  է  այն  ամենը,  ինչին  դիպչում  է։
   Եթեմենք  մշակույթի  տակ  հասկանանք  այն,  ինչ  բառը  սկզբնապես  է  նշանակել(հռոմեական  «cultura»-ն  ծագել  է  «colere»  բառից՝  հոգ  տանել,  պահպանել,մշակել), ապա կարող ենք առանց չափազանցության պնդել, որ սպառողականմոլուցքով  տառապող  հասարակությունը  չի  կարող  միևնույն  ժամանակ  լինելմշակված կամ ստեղծել մշակույթ։
 Ընդհանրացնելով հետազոտության արդյունքները՝ կարող ենք ներկայացնել ներքոհիշյալ եզրակացությունների միջոցով։
   Զբոսաշրջության  մշակութային  ազդեցության  լիարժեք  ընկալման  համար նախ և առաջ պետք է պատկերացնել, որ զբոսաշրջությունը մշակութային  իրողությունը  է։
   Զբոսաշրջության  կենսագործունեությունըպայմանավորված  է մարդու  հոգևոր  և ֆիզիկական  պահանջների  բավարարմանը։
   Յուրաքանչյուր  տարածք  զբոսաշրջության  զարգացմանհամար  կարող  է  տալ  նվազագույն  ռեսուրսներ,  սակայն  վերջինիսզանգվածային  զարգացման  համար  անհրաժեշտ  է  մշակութային  ժառանգության կոնցենտրացիա։
   Զբոսաշրջությունը ունի մեծ ազդեցությունը պահպանելու ազգի էթնիկինքնատիպությունը`  ստիպելով  կառավարություններին,  համայնքայինկազմակերպություններին  և  ձեռնարկություններին  ակտիվորեն  մասնակցել մշակութային ժառանգության պահպանմանը։
   Միևնույն ժամանակ զբոսաշրջության մշակութային տիրույթը գտնվումէ զանգվածային մշակույթի սահմաններում։
  Այն միաժամանակ հանդիսանում  է  զանգվածային  մշակույթի  և՛  ստեղծման,  և՛  սպառման  կարևոր օղակ։
  Հետևաբար՝ զբոսաշրջության արդյունքում ազգային և համամարդկային նշանակություն ունեցող շատ արժեքներ և ստեղծագործություններ  կոմերցիզացվում  են,  զրկվելով  իրենց  եզակիությունից,անկրկնելիությունից և բացառիկ նշանակությունից։
   ժամանակի  հրամայականն  ազգայինի  պահպանությունն  է.  վերջինիսպատճառով ազգերը կսկսեն կորցնել ազգային դեմքը ու մշակույթը։
   Մարդկությունը հարուստ է իր ազգերով ու այն ինչ ուղղված է ազգայինի  դեմ  ուղղված  է  նաև  մարդկության  դեմ,  hետևաբար  զբոսաշրջության  կառուցած  ռազմավարությունը  պետք  է  հիմնված  լինի  ազգայինարժեքների վերաարժևորման վրա։
   Զբոսաշրջությունը տալիս է մշակութային ժառանգության պահպանության  և  դրա  պատշաճ  ներկայացման  տնտեսական  բաղադրիչ,  միևնույն  ժամանակ  սպառնում  է  մշակութային  ժառանգությանը`  դարձնելով  դա  առևտրի  առարկա։
   Հայաստանի  նման  երկրի  համար  պետք  էգտնվի տարբերակված մշակութային զբոսաշրջության տեսակ, որպեսզի ապահովվի զբոսաշրջային քանակ` չնվազելով որակը։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ2.  Լ.  Մելքոնյան,  «Էթնիկական  մշակույթը  և  ավանդույթը»,  Փիլ.  գիտ.  թեկնածու  [էջ73-80]։
 3.  Գ.  Ա.  Մելքումյան,  Մշակութաբանություն/ուսումնական  ձեռնարկ,  Եր.,  «Վան  Արյան», 2001. -236 էջ [էջ37-41]։
 4.  Шилз  Э.,  Теория  массового  общества  //  Человек։
   образ  и  сущность,  МассоваяԻՆՏԵՐՆԵՏԱՅԻՆ ՊԱՇԱՐՆԵՐ5.  http։
 //www.bibliotekar.ru/culturologia (05.06-23։
 00)6.  http։
 //www.arteria.am/hy/1433253735 (05.06-23։
 00)7.  file։
 ///C։
 /Users/Matrix/Downloads/massovaya-kultura-i-massovaya-kommunikatsiya-v(04.06-23։
 30)8.  http։
 //cyberleninka.ru/article/n/massovaya-kultura-i-massovaya-kommunikatsiya-v23։
 30)9.  http։
 //animapsyclub.blogspot.am/2014/09/blog-post_34.html?m=1 (04.06-23։
 30)10. http։
 //www.arteria.am/hy/1433253735 (04.06-23։
 30)Լիլիթ ԱվետիսյանԱԶԳԱՅԻՆ ԵՎ ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹՆԵՐԻ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ՈԼՈՐՏՈՒՄԲանալի բառեր՝ մշակույթ, ազգային մշակույթ, զանգվածային մշակույթ, զբոսաշրջություն,արժեքներ, մշակութային փոխազդեցություն, համաշխարհային մշակույթ, էթնիկինքնատիպություն, ազգային հարստություն, սպառում։
 Ամփոփագիր։

Սույն հոդվածում գնահատվել է զբոսաշրջության ոլորտում ազգային և զանգվածային  մշակույթների  փոխազդեցության  հետևանքները`  ելնելով  ոլորտում  վերջիններիս  ազդեցությունից։
  Մշակույթը դառնում է գիտական հետազոտության առարկա որպես մարդու ստեղծած ինքնատիպ և համընդհանուր երևույթ։
  Զբոսաշրջության զարգացման ժամանակակից  միտումները  մշակութային  արժեքների  փոխադարձ  արժևորման  համակարգում  է,  որտեղ  տեղի  է  ունենում  երկու  մշակութային  իրողությունների  բախում։
   Զբոսաշրջության  մշակութային  տիրույթը  գտնվում  է  զանգվածային  մշակույթի  տիրույթում,  սակայն  ժամանակի  հրամայականն ազգայինի պահպանությունն է։
