ՆԱՐԵԿԱSԻ-ՄԵHԱՐԵՆSԻ ԳՐԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ modernամանակակից գրականագիտության կարևորագույն առարկաների գրողների միջև գոյություն ունեցող գրական կապերն ու գրական ազգակցական կապը ծածկելու խնդիրը, որը հետազոտողին է մղում գրականության պատմության նոր որոնումների և ժամանակակից վերլուծական հայացքների ճանապարհ: Ո՞րն է այս գրական կապի աղբյուրը: Որտե՞ղ պետք է փնտրել գրական դպրոցների և խաչմերուկների ձևավորման աղբյուրը: «Գիտականորեն ճշգրիտ» ներդաշնակ վերլուծության համար մենք կարծում ենք, որ պետք է ուսումնասիրել, հստակեցնել այս գրողի դերը գրականության պատմության մեջ, հասկանալ, թե ինչ նորություններ է վերցրել հեղինակը նախորդներից, և որ ամենակարևորն է ՝ որն է հետագիծը: գրական մայրուղին, ո՞րն էր նրա հետագա գրական նվաճումների սկիզբը:  Այստեղ, այդ հարցերի պատասխանները որոնելիս, մեր աչքի առաջ է գալիս Նարեկացի-Մեծարենց կապը, որն առաջին հերթին նույն մարդկային, բանաստեղծական մտածողության, հումանիզմի, աստվածատուր հանճարի փայլուն դրսեւորումն է: Մենք ընդհանրապես հակված չենք այն գաղափարին, որ Նարեկի դպրոցը «չկառուցվեց» Մ. Մեծարենցից առաջ, ավելին ՝ վստահ ենք, որ շուրջ հազար տարվա ընթացքում այդ դպրոցի դասերը հարստացել են տասնյակ տաղանդավոր բանաստեղծների կողմից, և վերջիններս նրանք հասել են Մ. Մեծարենցին ՝ նվաճելով գրական բարձունքներ:  Այս բանաստեղծական մտածողությունը ենթադրում է անանձնական երջանկության, մարդասիրական նկրտումների, բնությունից ոգեշնչված պոեզիայի, անհատական ​​բանաստեղծի և ամբողջ մարդկության որոշակի նույնականացում, նույնիսկ Երկնային Տիրոջն ուղղված ուղիղ խոսք, որոշ խորհրդանշական պատկերներ (որոնք, ի դեպ, վերապահված չէ) գիտնականը նրանց խորհրդանշական բանաստեղծներ անվանելու համար), համահունչ և բաղաձայն, բանաստեղծական թագավորական տողեր և այլն, բացի այդ, նա և Մ. բացառիկ կապ ներշնչել են Մեծարենցին ՝ գրական և գրական հոդվածներում: Ոգեշնչում են Գրիգոր Նարեկացուն, որը, Մ Բացի Մեծարենցի համար ոգեշնչման ամենամեծ աղբյուր լինելուց, նա գեղագիտության իսկական ուսուցիչ էր: Հատկանշական է, որ Մեծարենցին նախորդած շատ հեղինակներ արդարացիորեն ընդվզեցին այն կարծիքի դեմ, որ Գրիգոր Նարեկացին սովորական կրոնավոր էր:  Իհարկե, դժվար է չհամաձայնել այն մտքի հետ, որ Գրիգոր Նարեկացին գրել է աղոթագիրք, բայց ակնհայտ է, որ այս աղոթագիրքը լի է կենսունակությամբ, բանաստեղծական մտածողությամբ, լի է թարմ և գրավիչ պատկերներով, այն լիովին արժանի է «գրական աշխատանք », ավելին, Լ. Շանթը, հիմնվելով« Գրքի »որոշ մասերի վրա, արդարացիորեն համարձակ հրատարակություն արեց, որտեղ ապացուցում է, որ« Նարեկը », մեղմ ասած, աղոթում է, գոնե դասական աղոթքի չափանիշներով Հայ առաքելական եկեղեցին ՝ գրելով այդ մասին: Եվ վերջապես, ո՞րն է այս աղոթքը, երբ դիմում ես քո սիրելիին և երկրպագում Աստծուն և ասում. «Բոլոր բարձր ու բարձր պաշտոններն ու պատիվները պահեցիր քեզ համար, պարտադրեցիր ամենատգեղ և ամենադժվար բաները և դրանք ինձ տվեցիր, պահեցիր բոլորին: ինքներդ ձեզ համար թանկարժեք իրավունքները և տատանվող պարտականություններ տվեք ինձ:  Սա արդեն աղոթք և փառաբանություն չէ: Սա արդեն պատերազմ է ՝ պահանջելով մարդու իրավունքներ: »1  Նշենք, որ այս գաղափարին կանգնած էր Գրիգոր Նարեկացու լավագույն մեկնաբաններից մեկը ՝ Արշակ Չոպանյանը, ով, ըստ տասերորդ դարի գրական հսկայի, վերջինիս արժանի շատ բարձր գիտական ​​գնահատական ​​տվեց, մասնավորապես, գրում է. «Եկեք այն հանենք աղոթող գրողի կրոնական գույնից, որտեղ այն սահմանափակ էր, և դրեցինք գրական մեծ հանճարների օդային բարձրության վրա: Էլ չենք ասում, որ մեր պոեզիան հսկա չունի:  «Հոմերոսի և Աստվածաշնչի հետ միասին թող մեր որդիները դիպչեն նրան և սովորեցնեն զարմանալ այդ մեծության վրա»:  Եթե ​​ուշադրություն դարձնենք մեր հայտնի վերլուծաբանների տեսակետներին, կտեսնենք, որ գրեթե բոլորը մեծապես գնահատում էին Նարեկացու ստեղծած պատկերագրական-քերականական համակարգերը, իրենց խորին համոզմամբ, Գրիգոր Նարեկացին հայ պոեզիայի բարձունքն է, գրական նորարար, ումից անընդհատ կարելի է սովորել:  Բայց Մ. Մեծարենցի դեպքում Գրիգոր Նարեկացու հետ կան շատ ավելի խոր գրական կապեր, որոնք բացահայտվել են ոչ միայն գրական հոդվածներում և ուսումնասիրություններում, այլև Մ. Մեծարենցի հեղինակած գեղարվեստական ​​պատկերներում, ասույթներում և բաղաձայններում, որոնք ապացուցում են, որ Մ.Մեծարենցը լավագույնս սովորել է Գրիգոր Նարեկացուդասերի մոտ, ավելի ստույգ `Մ.Մեծարենցը, բացի Գրիգոր Նարեկացու լավագույն մեկնաբաններից մեկը, նաև նրա արժանի հետնորդն է` հայ բանաստեղծության մեջ իր դերով և նշանակությամբ:   Համեմատության համար ասենք, որ, օրինակ, Պարույր Սյակը, Գրիգոր Նարեկացու մասին գրական արժեքավոր հոդված գրելով, նրա ստեղծագործությունները ժամանակակից հայերեն թարգմանելով, խորապես հասկանալով և բարձր գնահատելով Գրիգոր Նարեկացու դերը ազգայնականության մեջ, այնուամենայնիվ նրա պոեզիայում գրականություն չունի: հարաբերությունները Գրիգոր Նարեկացու հետ: Մեծարենցի մոտ:  Այո, հանճարեղ Ս. Սիակը, որը գրել է մասնավորապես Գրիգոր Նարեկացու մասին, որ «Միայն իր սեփական Նարեկացու մի քանի բանաստեղծություններով կդառնար մեր առաջին մեծ բանաստեղծը:   Բայց նա նաև ստեղծեց իր «Գիրքը», որը մեր պոեզիայի Աղթամարա վանքն է, միայն այն տարբերությամբ, որ «Գիրքը» հաստատ անխորտակելի է »3, այնուամենայնիվ նա իր պոեզիայում ցույց չտվեց Գրիգոր Նարեկացուն ուղղված գրական ազգակցական կապը որին նա կարող էր կանգնել: Մեծարենցի կողքին `Սիամանթո:  Նշված փաստը վկայում է, որ միամտություն կլինի ասել, որ Նարեկացու և Մեծարենցի գրական հարաբերությունները ուսումնասիրելու համար բավական է միայն Մ. Հետևաբար, Մեծարենցի «Նարեկացու հետ» հոդվածը մենք կքննարկենք այս հեղինակների կապը վերոհիշյալ այլ հոդվածների լայն շրջանակում, ինչպես նաև հեղինակների ստեղծած աշխատություններում: Մ. Մեծարենց Նարեկացի մեկնաբան:   1908 թ.-ին Մ. Մեծարենցի կողմից «Լույս» -ում լույս տեսած «Նարեկացու հետ» հոդվածը սկսվում է խորհրդավոր պատկերներով (բջիջիս սպիտակ վարագույրները դողում են կամ սկզբում 1 Shant L., Yerker, h. 9, Beirut, 1946 , էջ 117: 2 Չոպանյան Ա., Երկեր, Երեւան, 1988, էջ: 321: 3 Siag P., Works, հատ. 3, Երեւան, 1983, էջ 64: կարոտ, մի ձայն, որը վախից խունացած էր, հավերժության հեռավոր ձայն, կարծես խառնված լիներ քամու ահարկու ձայնին, ապա դրանից բաժանվեց, մնաց հոգուս մեջ), որոնք կարծես պատրաստում են ընթերցողին մեծի մեկնաբանության համար , աստվածային առեղծված:  Այդ աստվածային խորհուրդը Գրիգոր Նարեկացին է ՝ հայ գեղարվեստական ​​մտքի անձնագիրն աշխարհ:   Մ. «Մատյան ողբերգության» պոեմում Մեծարենցին, ըստ ամենայնի, գերված էր մեծ հումանիզմի և անկաշկանդ մտքերի առատ հոսքի, աստվածային կատարելության ձգտելու ցանկության, մարդուն երկու ոտքի վրա տեսնելու, ուղիղ մեջքով, որն այնքան թանկ էր Մ Մեծարենցին:  Բացի այդ, կար մեկ այլ հնարավոր հանգամանք: Մ.-ն, որը չկարողացավ վերականգնել դեղերի օգնությամբ և տարբեր բուժումներով: Մեծարենցը լիովին հույս ուներ «Նարեկ» -ի վրա, որն իսկական փարոս է հիվանդ հոգիների համար:  Մ. Մեծարենցի առաջին կենսագիրներից Թորոս Ազատյանը գրում է, որ ըստ իր ժամանակակիցների, Մ.Մեծարենցը միշտ իր հետ է ունեցել Գրիգոր Նարեկացու «Գիրքը», այս բանաստեղծական պոռթկումը նրա բարձից բացակայում է:   Տեղին է հիշել Պ. Այնուամենայնիվ, նույնիսկ այս օրինակով պնդումն ապացուցեց, որ ճիշտ է ՝ լինելով մեր հին գրականության ամենալայն տպագրվող գիրքը, ամենատարածվածը հայ ժողովրդի շրջանում ՝ անվանվելով պարզապես «Նարեկ» ՝ իր շատերի փոխարեն: վերնագրեր, բանաստեղծության այս արտասովոր, ցավալի հատորը շատ չի կարդացել: որքան պետք է համբուրել, դնել ոչ այնքան դարակի կամ գրիչի վրա, որքան հիվանդանոցի մահճակալի վրա կամ բարձի տակ: Հայ ժողովուրդը անմահացրեց այդ մեծին նույնքան արտասովոր, որքան ինքը ՝ այդ մեծ մարդը: Նրա գիրքը դարեր շարունակ համարվում է ՀՐԱՇՔ, իսկ դարերն ապացուցել են, որ այն իսկապես հրաշք է: »1 Մ. Մեծարենցին հաջողվում է ներթափանցել «Նարեկի» էությունը, նվաճել Նարեկը, մարդկանց համար դժվար ընկալելի անկյուններ, տեսնել լույսը, այն շողերը, որոնք «սահում են հոգու խորքում` կոտրված երազների ավերակի մեջ ընկնելու համար »: Հենց Մեծարենցն էր գնահատում Գրիգոր Նարեկացու կտավների «պատկերավոր ճշգրտությունը», ավելին ՝ նա ապացուցեց բովանդակության միասնության և ներդաշնակության առկայությունը, ներդաշնակությունը, որն այնքան անհաս է գրականության մեջ: Համեմատելով «Գիրքը» ալիքների հետ `Մ.Մեծարենցը հայտնաբերում է եզակի պատկերներ, կերպարներ, որոնց գոյությունը հատուկ հմայք է հաղորդում բանաստեղծությանը:   Խոսքն առաջին հերթին տառապող անհատի մասին է, որին Մ. Մեծարենցը համեմատում է այն փոթորկոտ ծովի նավակի հետ, նկատում է խեղդվող մարդու ակնհայտ նմանությունը, տառապող մարդու լուսավորված հոգին, կատարելության ձգտումը, կատարելությունը և տևական, այսինքն ՝ բանաստեղծը կարողանում է տեսնել «Նարեկը», այլապես հնարավոր չէր իրական վերլուծություն կատարել ինչպես արվեստի, այնպես էլ գիտության վերաբերյալ:  Եթե ​​որոշ գիտնականների համար «Գիրքը» սովորական աղոթագիրք է, ապա ավելի աշխատասեր գիտնականների համար ՝ բարձրագույն բանաստեղծական նվաճում, ապա Մ. Մեծարենցի համար դա առաջին հերթին զգացմունքների ամենամեծ պոռթկման վառ օրինակն է ՝ մարդկային- Աստծո երկխոսությունը, որի կարիքն այդքան շատ ուներ երիտասարդ մահը, ով արդեն անցել էր մահվան ուղին: Խռովությունը, որը տեսավ Մ. Մեծարենցը «Գրքի» էջերում ապացուցում է նրա հոգեկան տառապանքը, ներքին խառնաշփոթը, այսինքն կյանքի, ապրելու համար 1Sak P., p. 64 Դա ապրելու համար հարկադիր ներքին պայքարի վկայությունն է:   Վերը արդեն ասեցինք, որ որոշ գիտնականներ նկատել են Գրիգոր Նարեկացու ՝ Աստծուն ուղղված բանավեճի այն տողերը, որոնք ասվում են համամարդկային հումանիզմի դիրքերից: Իհարկե, նման մտքերը համակված էին նրանում: Մեծարենցի, ուստի ես մեղավոր էի, որ «խռովությունն» ու «փոթորիկը» «Նարեկում» այդքան տեսանելի էին նրա դիրքերից: Մի նախադասությամբ, Մ. Մեծարենցը, կարծես թե դառնար յուրօրինակ «խղճի խորան», գալիս է Աստծո առջև կանգնելու իրեն մարդկության տեղակալ համարող Գրիգոր Նարեկացու կողքին, որպես Նարեկացու տեղակալ ողջ մարդկության առջև: Գրիգոր Նարեկացու ավանդները Մ. Մեծարենցի պոեզիայում:   Երբ վերլուծական հայացք ենք նետում հայ գրականությանը, հայ պոեզիային, անվերապահորեն նկատում ենք գրական մեծ նորարարի ՝ տասներորդ դարի հանճարի, հայ գրականության սնուցման ամենամեծ աղբյուրի ՝ Գրիգոր Նարեկացու գերակշռող ազդեցությունը և նրա գրական հավատարմությունը Գրիգորին: Նարեկացի  Ասվածի խոսուն ապացույցը հայ դասական պոեզիայի հանճարն է: Գրական դպրոցն անցած Գրիգոր Նարեկացու ոգեշնչմամբ `Նարեկացի պարունակող դասականներն աչքի են ընկնում իրենց ուրույն բանաստեղծական մտածողությամբ, խոսքի շքեղությամբ, հանգավոր պոեզիայի կանոնավոր օգտագործմամբ, հնչյունով:   Այդպիսիք են Շնորհալին և Երզնկացին, Թումանյանը և Իսահակյանը, Չարենցն ու Տերյանը, Վարուժանն ու Սիամանթոն, այդպիսին էր Միսակ Մեծարենցը: Մենք արդեն նշել ենք, որ Նարեկացի-Մեծարենց կապը չի սահմանափակվում միայն վերոնշյալ հոդվածով:   Մեծարենցի քնարերգության մեջ Գրիգոր Նարեկացի Մ.-ի դերը պարզելու համար բավական է ուսումնասիրել նրա բանավեճի միայն հոդվածներից մեկը `« Հետամնաց կառնավալ »վերնագրով, որտեղ հանճարեղ քնարերգուն, արդարացիորեն պաշտպանվելով Փայլակի գռեհիկ և հակագիտական ​​քննադատությունից: նշում է, որ նրա բառապաշարը, որը խիստ քննադատության էր ենթարկվել Փայլակի նոր «Ես» քնարերգության համար խորթ չէի Դա առաջին հերթին Գրիգոր Նարեկացու լեզվամտածողության արդյունքներն էին:   «Տեսանելի է, որ Փայլակը, իբր, դատապարտել է բառերը անճաշակ են և հիմնականում օգտագործվում են հին գրականության մեջ: Նույն բառերի առատությունը ստիպում է« գեղեցիկ »պարոնին ասել այդ մասին: Երեկոն, էջ 56, տգեղ, անճաշակ գլուխգործոց է խառնաշփոթ բառեր »1. Մ. Մեծարենցը ընդհանրապես չի ժխտում, որ ստեղծագործելիս մտքում ունեցել է Գրիգոր Նարեկացին, նրա գործածած բառերը և ոճը զուտ հայկական են, ազգային, մասնավորապես գրում են այդ մասին: «Եթե Փայլակ Նարեկացին իմանար այս անհամաձայնությունը, միգուցե նա ինձ չծիծաղեր, որ ինքը հավակնություն չունի ինչ-որ հրաշալի բան լինելու, բայց ունի արժանապատվություն բողոքելու անճաշակ որակավորման դեմ» 2: Հաշվի առնելով հենց այս մեկնաբանությունը, մենք պետք է վերլուծենք Մ. Մեծ բանաստեղծի գեղագիտական ​​պատկերների աշխարհը: Դրանք արդեն գալիս են ապացուցելու, որ Մեծարենցի գեղարվեստական ​​պատկերների համակարգը, առանձնահատկությունը (մասնավորապես Գ – ների կուտակումները) սերտ ձեռք են տալիս դեպի Նարեկացու բանաստեղծական աշխարհը:  Հիշենք Մ.Մեծարենցի «Կայծեր» բանաստեղծությունը, որի գեղարվեստական ​​լուծումներն ակնհայտորեն կապված են Գրիգոր Նարեկացու գրելու ոճի հետ: 1 Մեծարենց Մ., Երկեր, Երչան, 1986, էջ. 199 2 Նույն տեղում, Պ. Հոգիս լի է ծիծաղով ու հարվածային գործիքներով: Այս երեկո ծիծաղն իջնում ​​է: Երեխաներս ծափահարությունների պես ուրախանում են: Բացի այդ, մենք կարող ենք բերել բազմաթիվ այլ բանաստեղծական տողեր, որոնք լի են վերոհիշյալ բաղաձայնի օրինակներով. Շողշողացող լույսի շողից («ayայգանքար») ծլող լույսի շողացող ծաղիկ, ցողով լի ցնցուղ («The twig is պայծառ »), ծաղկի ծուխը (« Խնկի արցունքներ »), կապույտ ծոպեր, ծիածան, ճռճռան հնչյուններ, միստիկ վարդ (« կիրակի »), ծայրահեղությունների ծայրահեղ ծաղիկների հոտով (« երեկո »), Claափ է տալիս, ծիծաղը ծիրանից ծլում է այտին), Գիշերը քաղցր է, գիշերը ՝ հեշտ («Սիրո երգ»): Ակամայից հիշում ես Մ. Մեծարենցի վերապատմումը Գրիգոր Նարեկացու մասին: «Նա գիտեր, թե ինչպես ծիծաղելի դարձնել բառերը»: Ինչ վերաբերում է Մեծարենցի պատկերագրական համակարգին, որն ակնհայտ է Գրիգոր Նարեկացու փայլուն շարադրանքի ստեղծած գեղագիտական ​​պատկերներում, ապա պետք է ասել, որ ժամանակին քննադատները ճիշտ են նշել, որ «Այն ժամանակ, երբ շատերը հիանում էին Վերլենով ՝ որպես« հայտնի նորարար » մեր բանաստեղծների հայացքից Նարեկացու հսկայական կերպարը բարձրանում է նրա ամբողջ հասակին:  Մեր առաջատար բանաստեղծները չէին կարող չնկատել, որ շատ դարեր առաջ շատ գովերգված Վերլենների կողմից պոեզիայի աշխարհ բերած «լուրերը» (հատկապես բանաստեղծության երաժշտությունը) արդեն հայտնաբերվել են Գրիգոր Նարեկացու կողմից և ոչ միայն նորից հայտնաբերվել, այլև ստեղծվել հարուստ, առողջ (նրանց նման չէ) շարք: դասական բանաստեղծական նմուշներ »1, այսպիսով ևս մեկ անգամ ապացուցելով, որ Մ. Նրանք, ովքեր մեղադրում են Մեծարենցին հայ գրականության օտարություն և օտարածին պատկերներ բերելու մեջ, գոնե անտեղյակ էին Նարեկացու ստեղծագործություններից, նրանց« գրական քննադատական ​​հայացքները »չեն անցնում անհեթեթության շեմը: Մ. Մեծարենցի ՝ Գրիգոր Նարեկացու հետ ունեցած իր գրական աղաչանքների փայլուն ապացույցներից մեկը հումանիզմն է ՝ հումանիզմը, որը կրկին կամրջում է հայ գրականության երկու հազարամյակները:   Մ. Մեծարենցի բանաստեղծությունները, որոնք ունեն մարդասիրական ուղղվածություն, իհարկե, Գրիգոր Նարեկացու դասերից մեկն են: Ի վերջո, տասներորդ դարի գրական հսկան փայլեց մարդկությունից, իր մեջ ամբողջ մարդկության մեղքերն ամփոփող բանաստեղծը, ով իրեն Աստծո առաջ համարում էր աշխարհի տեղակալ, ծառայեց որպես մարդկության հումանիզմի օրինակ, որը տասը տասնամյակ հետագայում կենդանի է գրական աշխատողների համար: Խորացնելով մարդասիրական հարցերի արտահայտությունը ՝ մենք չենք սխալվի, եթե ասենք, որ Գրիգոր Նարեկացու «Գրքում» օգտագործված բանաստեղծական մտածողության արդյունքներից ամենամեծը Աստծո հետ ուղղակիորեն խոսելու արվեստն է ՝ «սրտից» բառեր ասելու:   Մենք կարող ենք գտնել մի քանի բանաստեղծների, ովքեր իրենց գործերով իրենց գործերով բացել են իրենց բերանը Աստծուն ՝ պարզապես դիմելով Երկնային Տիրոջը հատուկ ասելով. «Տո՛ւր ինձ, Տեր, ուրախություն անանձնական», - աղաչում է Մեծարենցը, որը շատ անձնական խնդիրներ ունի: մարդկության բացառիկ օրինակ: է 1 Մկրյան Մ., Գործեր, հ. 2, Երեւան, 1988, էջ 28: ամբողջ մարդկության համար:   Հումանիզմի նման բացառիկ օրինակներ մենք գտնում ենք հատկապես «Երեկո», «Հուղ» և «Քամի» բանաստեղծություններում, բայց Մեծարենց հումանիզմի գագաթնակետը, մեր կարծիքով, «Տո՛ւր ինձ, Տեր» աշխատությունն է, որը կրում է «ՄԵՐ ՄԱՐԴՈՒ ՀԱՅՐ »: Այս բանաստեղծության վերաբերյալ Մեծարենցի ակադեմիայի լավագույն գնահատված գործերը Մ. Հ.Թամրազյանը զարմանալիորեն գրել է. «Հասկացողը հասկանում է, որ այս« աղոթքը »պարզապես փոխաբերություն է, այն կապված է միայն« Տերունական աղոթքի »հետ, որը խոսում է օրվա հացի, պարտքերի և մեղքերի ներման մասին» 1, ինչը, մեր խորին համոզմամբ, մի փոքր վիճաբանության առարկա, քանի որ գեղարվեստական ​​այսպիսի հզոր մտածողությամբ փայլուն Մ. Մեծարենցը չէր կարող գրել միջոցառման հետ կապված որևէ տեսակի կապի մասին:   Trueիշտ է, որ նույն հոդվածում Հ. Թամրազյանը, հասկանալով բանաստեղծության ոգին, գրում է, որ «անանձնական ուրախության երազում, այս ժամանակակից աղոթքում (շեշտադրումն ավելացված է.« Դրանք մերն են - Հ.Հ.) սերը տարածվում է »:   Մեծարենցի ուսումնասիրության մեջ լուրջ ներդրում ունեցած հետազոտող Է. Jրբաշյանը, կարծես, կարողացավ հասնել բանաստեղծության գաղափարական խորքին, ուստի մենք լիովին համաձայն ենք պնդման հետ: Հավակնությունները չպետք է տեղի ունենան վերացական կրոնական նկրտումների և ավանդական աղոթքների մեջ, այլ պայծառ ու անկաշկանդ հումանիտար իդեալների մեջ »: Այսօր, ազատվելով խորհրդային գաղափարախոսության ազդեցությունից, մենք վստահորեն արտահայտում ենք այն միտքը, որ այս բանաստեղծությունը դասական Տերունական աղոթքի վերանայում է ժամանակակից մարդու տեսանկյունից, որը լավագույնս է հասկացել ժամանակի ոգին, ձևերն ու միջոցները: բախվելով ժամանակակից մարտահրավերների:  Սա չի նշանակում բացասական վերաբերմունք քրիստոնեական դոկտրինի նկատմամբ (ի դեպ, բանաստեղծությունը նվիրված է եպիսկոպոս Դուրյանին), բայց առաջին հերթին բանաստեղծական մտածողություն, որն ունակ է ծառայել որպես հումանիզմի օրինակ, մեծ աղոթքի համար անձնազոհություն Գրիգոր Նարեկացին ու նրա հետնորդները: Անհրաժեշտ էին նոր մոտեցումներ և ժամանակակից լուծումներ:   Ավելի կոնկրետ ՝ քսաներորդ դարի քաղաքացին, զերծ լինելով տարբեր կրոնական և եկեղեցական սահմանափակումներից, համարձակորեն նայում է իր ժամանակակիցների առօրյա խնդիրները լուծելու ուղիներին:  Մեկ հնարավոր հանգամանք. Այս բանաստեղծությունը գրվել է 1908 թ. Հունվարի 1-ին, այսինքն `« Նարեկացու հետ »հոդվածից մի քանի օր առաջ, որը ապացուցում է, որ այդ ժամանակ Մ. Մեծարենցը, առավել քան երբևէ, իսկապես տարված էր քրիստոնեական գաղափարներով:   Հոդվածն ու բանաստեղծությունը ծնվել են նույն զգացմունքներից ու հույզերից: Այո, իրոք, դիմելով Երկնքի Տիրոջը առաջարկով. «Եվ մենք մեզ պարտական ​​ենք, ինչպես մեր պարտականներին» քսաներորդ դարում ծնվեց նրա մարդասիրական, մարդ-բանաստեղծական աղաչանքը Աստծուն, ինչը շատ ավելի հուսադրող է: կարող է լինել ճշմարիտ քրիստոնյայի համար, ով ուսումնասիրել է Աստվածաշնչի դասերը. 1 Թամրազյան Հ., Պոեզիայի հազարամյակի առեղծվածը, Երեւան, 1986, էջ: 286: 2 rրբաշյան Ե., Միսաք Մեծարենց, Երեւան, 1977, էջ: 116: Տո՛ւր ինձ, Տե՛ր, ուրախությունն անանձնական է, և չլինի ջրվեժում ողբալ ու ողբալ ուրիշների ձայնը: Եվ մի վերջին առանձնահատկություն, առանց որի Նարեկացի-Մեծարենցգար տոհմին նվիրված ուսումնասիրությունը լիարժեք չէր լինի: Այն վերաբերում է սնահավատ պոեզիային:   Ակնհայտ է, որ Գրիգոր Նարեկացու համար բնությունը ոգեշնչման ամենամեծ աղբյուրն էր, գեղարվեստական ​​պատկերագրական համակարգի ամենամեծ շտեմարանը, քանի որ հատկապես բանաստեղծություններում բնության պատկերներն այն սյունն են, որի վրա Գրիգոր Նարեկացին կարողացավ բարձրացնել գրական արժեքները:  Ասվածի ամենավառ օրինակը «Վարդավառի երգն» է: Գոհարը բարձր բարձրացավ բարձր մազերից դեպի տավիղ: Նրա մազերից ծովի ծաղիկ էր հոսում: Այդ ծաղկի գույնը ծփում էր ծովում, Պտուղը փայլում էր ճյուղում: Սա չի՞ կարող լինել ոգեշնչման ամենամեծ աղբյուրը Մ. Մեծարենցի էկոլոգիական պոեզիայի ստեղծման համար… Ամեն դեպքում, հատկապես «Ակացիաների փայլի տակ» բանաստեղծությունն իր գեղագիտական ​​կատարելությամբ շատ է հիշեցնում Գրիգոր Նարեկացու վերը նշված բանաստեղծությունը: Ակացիաներ, թեթև և տաք գինով, Նրանք օրորվում են և մաքուր շունչ շնչում: Մինչ ծաղիկը կթափեցնի նրանց բույրը, որը շտապում է գրկել քամին: Այստեղ, իհարկե, չենք կարող անտեսել այն փաստը, որ Գրիգոր Նարեկացին առեղծվածային բանաստեղծ է, այսինքն ՝ նրա վերջնական նպատակն է հասնել աստվածացվող մեծության, և Աստված, իր խորին համոզմամբ, աշխարհի բոլոր ակունքներում է, բոլոր երևույթները, հետեւաբար, բնության մեջ ՝ երգելու համար: բնություն նշանակում է փառաբանել Աստծուն: Գրիգոր Նարեկացին ստեղծեց բնության այլաբանական երգեր:   Մ.-ն այլ է: Մեծարենցի դեպքում: Երիտասարդ հանճարը կույս բնության մեջ փնտրում է իրական գեղեցկությունը, որը մնացել է մաքուր, այսինքն ՝ չի աղավաղել աստվածային արարչությունը:   Սրանք այն մաքուր պատկերներն էին, որոնց Մ. Մեծարենցին ուժ տրվեց ապրելու, «ստեղծելու», պաշտպանվելու իրեն անընդհատ հետապնդող թշնամիներից, հենց այդ հավերժ նոր բնությունն էր հիշեցնում կյանքից բազում հարվածներ ստացած բանաստեղծին: , իր գյուղական ծննդավայրը, կյանքի ուրախ ու երջանիկ օրերը:  Բնությունը պոեզիայի հիմք դարձած Մեծարենցն ամենա հանճարեղ կերպով բացատրեց իրական բանաստեղծի տարբերությունը գրական տարբեր միջակություններից: «Բանաստեղծը պետք է լինի բնության արտացոլումը. Որ նա իսկապես բանաստեղծ չէ: գծավորները պետք է ունենան տիրոջ ցնցում, թռչնի ծլվլոց, մարդկանց ձայն, դաշտի և լեռան կայուն ուժ: ,  Ստեղծողի ձայնը պետք է լինի տիեզերական հարաբերականության լար, տիեզերքների համակցված թրթիռով: »1  Պոեզիայի նման ընկալումը իսկապես բացառիկ երեւույթ է բոլոր ժամանակների գրական մտքի ձեռքում: Հայկ ՀովհաննիսյանՆԱՐԵԿԱSԻ-ՄԵHԱՐԵՆSԻ ԳՐԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ Հիմնաբառեր. Գրիգոր Նարեկացի, Մ. Մեծարենց, 20-րդ դարի հայ գրականություն, 10-րդ դարի գրականություն, գրական հարաբերություններ, գրական հոդված: ։

Նարեկացի-Մեծարենց  գրական  առնչությունները  արտահայտվում  են  Մ.  Մեծարենցի  հեղինակած  գրականագիտական  հոդվածներում  և  պոեզիայում։
   Հայ  գրականության  մեջ  սա  երկու  հեղինակների  միջև  առկա  հոգևոր,  բանաստեղծական  և  գենետիկ  կապերի  փայլուն  ապացույցն  է։
   Հոդվածը  երկու  մեծ  բանաստեղծների  կերտած  ստեղծագործությունների  լայն  տիրույթում  լուսաբանում  է  Մ.  Մեծարենցի՝  Գրիգոր  Նարեկացու  հետ  ունեցած  գրական  բազմաշերտ  առնչությունները՝  սկսած  բանաստեղծական  միևնույն  մտածողությունից  ընդհուպ  տաղաչափական համակարգեր։
   Մ.  Մեծարենցը  դառնում  է  Գրիգոր  Նարեկացու  գրական  աշակերտներից  մեկը՝  20-րդ  և  10-րդ դդ. հայ գրականությունը կամրջելով միմյանց։
