ՁԵՐԲԱԿԱԼՈՒՄՆԵՐԸ ՝ որպես ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ՄԻՈԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼՄԱՆ ՄԻURՈՆԵՐ   Այսպիսով, օրինակ, անձի իրավունքները էապես սահմանափակվում են օրենքով նախատեսված դատական ​​հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ:   Դատական ​​հարկադրանք նշանակում է `օրենքով նախատեսված միջոցներ` ուղղված քրեական դատավարության սուբյեկտների հարկադիր կանխարգելմանը և նախազգուշացմանը, որոնք քրեական ոլորտում օգտագործվում են «դրա համար պետական ​​մարմինների լիազորված պաշտոնյաների կողմից, եթե կան համապատասխան հիմքեր և ընթացակարգին համապատասխան »` բոլոր ընթացակարգային երաշխիքներով: գործի մեջ ճշմարտության գիտակցումն ու բացահայտումը 1:  Պարտադրանքի ցանկացած միջոց քրեական դատավարության սուբյեկտին պարտավորեցնում է կատարել օրենքի պահանջները և գործել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով: Նախազգուշական միջոցները կազմում են առանձին խումբ դատական ​​հարկադրանքի միջոցների համակարգում:   Դրանց առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք երկար ժամանակ սահմանափակում են կասկածյալի և մեղադրյալի անձնական ազատությունը, ուստի դրանք պահանջում են մանրամասն օրենսդրական և վիճահարույց կարգավորում:   ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ գլուխը ամբողջությամբ նվիրված է խափանման միջոցներին, որոնք բացահայտում են խափանման միջոցների հայեցակարգը և տեսակները:  Մասնավորապես, Քրեական դատավարության օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն, «նախազգուշական միջոցները հարկադրանքի միջոցներն են, որոնք օգտագործվում են քրեական վարույթի ընթացքում կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու և պատժի կատարումն ապահովելու համար»:  Այլ կերպ ասած, կանխարգելիչ միջոցառումներն ուղղված են կասկածյալի մեղադրյալի հանցավոր գործունեությունը կանխելուն, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը նրանց պատշաճ մասնակցությունն ապահովելուն: Նախնական կալանքի համակարգում կալանքը եղել և շարունակում է մնալ ամենախիստը:  Theեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասով `կալանավորումն անձ է օրենքով նախատեսված վայրերում` պայմաններով: պայմանները  Իսկ 135-րդ հոդվածը սահմանում է կալանքի հիմքերը: Կալանքը և դրա այլընտրանքային խափանման միջոցը կարող են կիրառվել մեղադրյալի նկատմամբ միայն այն հանցագործության համար, որի համար ազատազրկման առավելագույն ժամկետը մեկ տարուց ավելի է, կամ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է 1) թաքնվել քրեական հետապնդման մարմնից, կամ 2) անօրինական ազդեցություն ունենալ քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա, թաքցնել կամ կեղծել գործին առնչվող նյութերը, առանց հիմնավոր պատճառի կամ որևէ այլ կերպ չներկայանալ քրեական դատավարության կանչերին, 3) կատարել քրեական օրենսդրությամբ չթույլատրված արարք. Լինելով խափանման ամենադաժան միջոցը ՝ կալանքը առավելագույնս սահմանափակում է անձի սահմանադրական իրավունքներն ու ազատությունները, ներառյալ այնպիսի իրավունքներ, ինչպիսիք են ազատության և անվտանգության իրավունքը, ուստի այն պետք է բացառիկ լինի: 1 Տե՛ս ՀՀ քրեական դատավարություն, ընդհանուր մաս, դասագիրք համալսարանների համար, Երևան, 2006, ԵՊՀ հրատարակչություն, էջ 342: Այսպիսով, մարդու ազատությունը որպես գերագույն արժեք երաշխավորված է ինչպես ներքին օրենսդրությամբ, այնպես էլ միջազգային պայմանագրերով:  Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձի անվտանգության իրավունք:  Անձը կարող է ազատությունից զրկվել օրենքով սահմանված դեպքերում ` պատվեր.  Ոչ ոք չի կարող մեղավոր լինել որևէ քրեական իրավախախտման համար ՝ կատարման պահին կատարված որևէ արարքի կամ բացթողման համար, որը ազգային հանցագործություն չի համարել ազգային կամ միջազգային օրենսդրությունը: Մարդու իրավունքների պաշտպանության և հիմնարար ազատությունների եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ ՝ Եվրոպական կոնվենցիա) և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ ՝ ՄԻԵԴ) նախնական վճիռները պարզեցնում են, որ ազգային դատարանները պետք է հաշվի առնեն բոլոր հանգամանքները, որոնք անհրաժեշտ են հանրային շահի, պատշաճ և բավարար պատճառի որոշման համար, ինչը, հաշվի առնելով անմեղության կանխավարկածը, արդարացնում է ազատության իրավունքի հարգումից նահանջը:  Մարդուն ազատությունից զրկելու համար անհրաժեշտ հիմքերը պետք է հիմնավորվեն կոնկրետ փաստական ​​նյութերով և տվյալներով:   Մասնավորապես, ՄԻԵԴ-ը որոշել է. «Վախը, որ մեղադրյալը կխոչընդոտի մեղադրյալի գործունեությանը, օրինական է:  Դատարանը պետք է հաստատի սա որպես օրինական մտահոգություն, հատկապես մեղադրյալի գործով, և ոչ թե անորոշ վերացական (Clutte ընդդեմ Բելգիայի գործով). «Գործում ճշմարտությունը բացահայտելու գործընթացին միջամտելու հնարավորությունը (մինչդատական ​​վարույթում խոչընդոտելը խոչընդոտելը) չպետք է բացառվի »: «Պետք է լինեն կոնկրետ փաստական ​​հանգամանքներ, որոնք ապացուցում են, որ կալանավորը կարող է դրանք օգտագործել» (Trzaska v. Polish), «Պետք է լինի ողջամիտ ռիսկ, որ ազատ արձակվելու դեպքում, ամբաստանյալը կձեռնարկի արդարադատությանը խոչընդոտող քայլեր» (Wemhoff v. Germany) «Մեղադրյալի գործով կրկին հանցագործություն կատարելու ռիսկը պետք է իրական լինի» (Ringeisen v. Austria): ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր հերթին նշել է 30.08.2007 թ.-ին կայացված ՎԲ -132 / 07 նախադեպային որոշման մեջ: «... կալանքի օգտագործման հիմքերը կանխատեսող, մոտավոր բնույթ ունեն, քանի որ դրանք ենթադրում են հետագա իրադարձություններ:  Միևնույն ժամանակ, կանխատեսված այս գործողությունները պետք է հիմնավորվեն քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որոնք, ի վերջո, որոշում են կալանքի օգտագործման արդարացումը: » Մեղադրյալի հնարավոր գործողությունների հետաքննությունը պետք է հիմնված լինի գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա:   Սա նշանակում է, որ բոլոր դեպքերում որոշ փաստական ​​տվյալներ պետք է օգտագործվեն որպես հիմք կալանքի կիրառման համար: Նույն նախադեպային որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը նշել է. «Քրեական գործի քննության ընթացքում օգտագործված խափանման միջոցներից ամենախիստը կալանավորումն է:   Այն պետք է ընտրվի միայն այն դեպքում, երբ խափանման այլ միջոցներ չեն կարող ապահովել անձի պատշաճ վարքը քրեական դատավարության ընթացքում:   ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը սահմանել է կալանքի կիրառման օրինականությունն ու արդարացումը ապահովող մի շարք երաշխիքներ, որոնցից առաջին հերթին առանձնացվում և առանձնացվում են կալանքի հիմքերը: «Սրանք օրենքով նախատեսված հանգամանքներն են, որոնք հաստատվում են որոշակի ապացույցներով, թույլ են տալիս ողջամիտ ենթադրություններ այն մասին, որ անձը, առանց բերման ենթարկվելու, կարող է անօրինական գործողություններ կատարել, խոչընդոտել քրեական դատավարության ընթացքին»: ՄԻԵԴ-ի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ՝ կալանքի վերաբերյալ որոշումների, ազգային իրավունքի և Եվրոպական կոնվենցիայի դրույթների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը, մարդու այլ հիմնարար իրավունքների հետ մեկտեղ, անքակտելի է: և բարձրագույն արժեք:   Ուստի պետք է ավելի զգույշ լինել նշված իրավունքի սահմանափակման օրինականությունը որոշելու հարցում. պետք է բացառել մարդու իրավունքների հարգանքի անթույլատրելիության սկզբունքներից, մարդու իրավունքները սահմանափակելու միջոցով հիմնարար իրավունքից զրկելը 1: Դեռ անցյալ դարի սկզբին Ն.Պոլյանսկին նշել էր. «Հարցը, թե ինչ տեսակի խափանման միջոցներ կարող են կիրառվել, ինչ պայմաններում են դրանք թույլատրելի, ինչից է կախված նրանց ընտրությունը, քրեական դատավարության ամենակարևոր հարցերից մեկն է:   Հեշտ է պատկերացնել, թե որքանով է վտանգվում քաղաքացու անձնական ազատությունը, երբ օրենսդրության մեջ նման բան չկա: 1 Տե՛ս Մադոյան Ա., Կալանքի կիրառումը որպես խափանման միջոց Հայաստանի Հանրապետությունում, Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների կատարում, Փաստաբանների պալատի երիտասարդական խորհրդի հանդես: Թիվ 3, 2014 թվականի դեկտեմբեր: հարցի պատասխանը »1:  Այս մոտեցումն արդիական է նաև այսօր:  Հետևաբար, օրենքում դրանց կիրառման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծումը մարդու իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության կարևորագույն և առաջնային պահանջն է: Հայաստանի Հանրապետությունում ընթացիկ դատական ​​բարեփոխումները կոչված են ապահովելու ամբողջ իրավական համակարգը, մասնավորապես `քրեական արդարադատության ժողովրդավարացումը, անհատական ​​իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը:  Անվիճելի է, որ օրենքի գերակայության առանձնահատկություններից մեկը պետական ​​հարկադրանքի սահմանափակումն է միայն այն դեպքերում, երբ իսկապես անհրաժեշտ է պաշտպանել հասարակության և այլ անձանց շահերը: Հարկադրական միջոցառումների կարգավորման հիմքում ընկած է անձանց ազատության իրավունքը երաշխավորող հստակ օրենսդրական մեխանիզմների ստեղծման անհրաժեշտությունը `Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծով (այսուհետ` Նախագիծ):   Հաշվի առնելով այն փաստը, որ հարկադրանքի միջոցների կիրառումը համապատասխանում է մարդու իրավունքների միջազգային չափանիշներին, հիմնովին փոխվել է նախնական կալանքի ինստիտուտը, մասնավորապես ՝ կալանավորումը: Այսպիսով, նախագիծն առաջին անգամ սահմանում է, որ կալանքը քրեական հետապնդման մեջ ծայրաստիճան զսպվածության միջոց է, որով մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, եթե անձի պատշաճ վարքը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:  Այլ կերպ ասած, յուրաքանչյուր դեպքում հետապնդող մարմինները պետք է դնեն ազատազրկման հետ կապ չունեցող խափանման միջոց կիրառելու կամ նրա ազատությունը հնարավորինս քիչ սահմանափակելու նպատակահարմարության հարցը նախքան կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելը:  Միայն այն դեպքերում, երբ տվյալ նախազգուշական միջոցները ի վիճակի չեն ապահովել դատավարության բնականոն ընթացքը, դատավարության որոշակի մասնակցի պատշաճ վարքագիծը, կառաջանա վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքը կիրառելու հարցը:   Նման մոտեցումը բխում է ՄԻԵԴ-ի նախադեպային իրավունքից:   Վերջինս Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի խախտում գտավ միայն այն պատճառով, որ իշխանությունները դիմումատուին կիրառել են կալանք ՝ առանց երբևէ խափանման միջոց ընտրելու համար համեմատաբար մեղմ խափանման միջոց կիրառելով ՝ նրան հնարավորություն տալով ներկայանալ: Նախագիծը հստակեցնում է կալանքի հիմքերը և պայմանները:   Եվրոպական կոնվենցիայի 5 1 1 (գ) հոդվածը սահմանում է ազատությունից զրկելու հիմքերի սպառիչ ցուցակ, ըստ որի անձի օրինական կալանքը կամ ձերբակալումը օրինական է, որպեսզի նրան իրավասու իրավական մարմին տանեն, եթե այդտեղ կա իրավախախտման ողջամիտ կասկած է: համարվում է նրան հանցագործություն թույլ չտալը կամ կատարելուց հետո փախուստի դիմելը:   Ելնելով դրանից ՝ ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է. «Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձի անվտանգության իրավունք:  «Օրենքով սահմանված դեպքերում անձը կարող է զրկվել ազատությունից»:  Նույն հոդվածի 3-ից 4-րդ կետերը սահմանում են, որ քրեական վարույթի շրջանակներում կալանքը թույլատրվում է. 1) օրենքով սահմանված որոշակի պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար, 2) առկա է հանցագործության կատարման հիմնավոր կասկած, կամ 3) երբ անձը անհրաժեշտ է կանխել հանցագործության կատարումը կամ դրա կատարումից հետո դրա փախուստը: Անդրադառնալով իրավական գրականության մեջ ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածի վերլուծությանը `մասնավորապես նշվում է.« Անձի անձնական ազատության և անձեռնմխելիության իրավունքի ամենաուժեղ երաշխիքը Սահմանադրությունը համարում է օրենքը, համաձայն որի ազատությունից զրկելու կարգը պետք է իրականացվի »կարգը:  Սակայն պատմական փորձը ցույց է տվել, որ օրենքը կարող է լինել օրենքի խախտում, այսինքն ՝ ազատությունից զրկելու դեպքերը կարող են անհիմն ընդլայնվել օրենքով:   Նման անօրինական օրենքի ընդունումն ու կիրառումը կանխելու համար Սահմանադրությունը փակ շրջանակում թվարկում է այն դեպքերը, որոնց հիման վրա օրենքը կարող է նախատեսել ազատությունից զրկում:  Հիմքերի սպառիչ շրջանակը և հստակ իրավական ձևակերպումները բացառում են դրանց տարածական մեկնաբանությունը »: 2. 1 Տե՛ս Polish N., դերի գործընթացները: Վերաքննիչ դատարանը, դրա կառուցվածքը և գործունեությունը, Մոսկվա, 1911, էջ. 136: 2 Տե՛ս Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության վերաբերյալ մեկնաբանություններ, հ. Խմբագիր ՝ Գ.Հարությունյան Ա.Վաղարշյան, Երեւան, 2010, էջ 190: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն, նախքան դատապարտումը ազատությունից զրկելը արդարացված կլինի միայն այն դեպքերում, երբ կա հավանականություն, որ մեղադրյալը խուսափում է դատավարությունից, խոչընդոտում է արդարադատությանը 2, կատարում նոր հանցագործություն 3 կամ մնում կալանքի տակ 4: Հ. Ghուկասյանի խոսքով, ՀՀ քրեական դատավարության գործող օրենսգիրքը, սակայն, չի ցուցաբերել անհրաժեշտ հետևողականություն կալանքի հիմքերը նախանշելու հարցում 5:  ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված խափանման միջոցների առնվազն երկու հիմքերը, ներառյալ `կալանքի օգտագործումը (քրեական գործին մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու համար խափանում նախաքննական կամ դատական ​​վարույթներին), Գործին վերաբերող նյութերը թաքցնելը կամ կեղծելը, հանցագործը `առանց հիմնավոր պատճառի դատարանի վճռի կատարումը խոչընդոտելու կամ դատարանի վճռի կատարումը խոչընդոտող այլ միջոցներով) դուրս են Եվրոպական կոնվենցիայով ամրագրված հիմքերի շրջանակից, որոնք սպառիչ թվարկում են ազատությունից զրկելու հիմքերը տարածական մեկնաբանության ենթակա չեն, այսինքն `հակասահմանադրական են. հետևաբար, ձերբակալությունները չեն կարող իրականացվել այդ հիմքերով:  Փաստորեն, գործող օրենսգրքով կալանքի կիրառման հիմքերը չեն բխում ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածից `Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածից: Ի տարբերություն գործող օրենսգրքի, Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքում ներկայացված կալանքի հիմքերի սպառիչ ցուցակը լիովին համապատասխանում է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածում նշված պայմաններին:   Մասնավորապես, Նախագծի 116 2 2 հոդվածի համաձայն, անհրաժեշտության դեպքում կարող է կիրառվել խափանման միջոց ՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելը, 2) մեղադրյալը հանցագործություն թույլ չտալը, 3) օրենքով կամ դատարանի որոշմամբ իրեն պարտադրված: ապահովել պարտականությունների կատարումը: Նշենք, որ ներկայիս Քրեական դատավարության օրենսգիրքը պարունակում է մեկ բացթողում `խափանման միջոցներ կիրառելու հիմքերի մասով:   Անհասկանալի է, թե ինչու են այդ հիմքերը տարածվում բոլոր կանխարգելիչ միջոցների վրա:  Եվ Եվրոպական կոնվենցիան և Սահմանադրությունը սահմանում են անձի ազատության և անվտանգության իրավունքը երաշխավորելու հիմքերը, սակայն այլ միջոցներ չեն սահմանափակում անձի ազատության իրավունքը, ուստի նույն հիմքերը էապես կսահմանափակվեն, եթե կիրառվեն այլ անձանց նկատմամբ: զսպող պատվերներ:   Ստացվում է, որ այլ խափանման միջոցների կիրառումը ուղղակիորեն կախված է կալանքից, այսինքն, եթե այդ հիմքերը գոյություն ունեն, ապա, բնականաբար, քննարկվում է կալանքի հարցը, ապա մյուս խափանման միջոցներից մեկի կիրառման հարցը: , Հարկ է նշել, որ ոչ բոլոր կանխարգելիչ միջոցները կարող են կիրառվել Քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված հիմքերով:  Օրինակ ՝ դժվար է պատկերացնել, որ չհեռանալու մասին ստորագրությունը կարող է օգտագործվել քրեական օրենսդրությամբ թույլատրելի արարք կանխելու կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու համար, կամ, օրինակ, գրավը կարող է օգտագործվել հանցագործությունները կանխելու համար:  Կարծում ենք, որ խափանման միջոց յուրաքանչյուր միջոց պետք է կիրառվի ինքնուրույն ՝ անկախ որևէ այլ միջոցի կիրառումից, իհարկե, բացառությամբ կալանքի, որի կիրառումը, ըստ Նախագծի, թույլատրվում է միայն այն դեպքում, երբ հնարավոր չէ խափանման այլ միջոց գտնել: Այս հարցը կարծես կարգավորվել է Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծում, որը, համաձայն 116-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, չի պահանջում նույն հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների արդարացում. 1) կիրառման դեպքում օրենսգրքով նախատեսված առանձին այլընտրանքային կանխարգելիչ միջոցներ. ) ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի նախնական կալանքի կամ այլընտրանքային նախնական կալանքի դեպքում: Վերոգրյալից պարզ է դառնում, որ Նախագծով սահմանված կանոնակարգի համաձայն ՝ հանցագործության ծանրությունը բավարար է անձին ի սկզբանե կալանավորելու համար:   Նշենք, որ այս մոտեցումը տեսականորեն միանշանակ չի ընդունվում:  Որոշ տեսաբաններ նման են 1 Տե՛ս «Stögmüller v. Austria», 10 նոյեմբերի 1969, § 15, A շարք, No. 9 2 Տե՛ս «Վեմհոֆն ընդդեմ Գերմանիայի», 1968 թ. Հունիսի 27, Series 14, շարք A No. 7 3 Տե՛ս «Matznetter v. Austria», 10 նոյեմբերի 1969,, 9, շարք A No. 10 4 Տե՛ս «Letellier v. France», 26 հունիսի 1991 թ., 151, շարք A No. 207 թ. 5 Տե՛ս Ghուկասյան Հ., Ազատության իրավունքի միջազգային ներքին երաշխիքները (համեմատական ​​վերլուծություն), ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի 75-ամյակին նվիրված գիտաժողովի նյութեր, Երևան, 2008, էջ 246-247: կարգավորում, բայց մյուսներն ասում են, որ դա անընդունելի է:   Չհամաձայնելով այն մոտեցմանը, որ հանցագործության ծանրությունը բավարար է հանցագործությունը կիրառելու համար, տեսությունը բերվում է տարբեր փաստեր `այն հերքելու համար: Դուք Ըստ Մելնիկովի, եթե կալանքի կիրառումը պայմանավորված է միայն հանցագործության ծանրությամբ, այն կորցնում է իր մասնավոր դերը և ստանում պատժիչ բնույթ: անձը կալանավորված է ոչ թե նրա ոչ պատշաճ վարքը կանխելու, արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտելու նպատակով, այլ այն բանի համար, որ նա մեղադրվում է ծանր կամ հատկապես ծանր հանցագործություն կատարելու մեջ 1:  Դուք Ստեցովսկին գտնում է, որ կալանքի որպես խափանման միջոց ընտրելը բացառապես հանցագործության վտանգի հիմքով հակասում է Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի պահանջին, որը թույլ է տալիս կալանավորել կամ ձերբակալել միայն հետևյալ երկու դեպքերում ՝ 1) զեկուցեք նրան իրավասու մարմնին, եթե կա ողջամիտ կասկած 2) երբ ողջամտորեն անհրաժեշտ է կանխել նրան հանցագործություն կատարելուց կամ կատարելուց հետո փախուստի դիմել 2: Այնուամենայնիվ, հանցագործության ծանրությունը որպես ձերբակալման հիմք համարելու գաղափարը իր կողմնակիցներն ունի: Հ. Վերլուծելով Եվրոպական կոնվենցիայի 5 1 1 (գ) հոդվածի բովանդակությունը ՝ ukուկասյանը նշում է, որ պետության միջազգային պարտավորությունները ոչ մի կերպ չեն խոչընդոտում կատարված հանցագործության ծանրությունը կալանքի կիրառման համար անկախ հիմք հանդիսանալը:   Ըստ հեղինակի, չի հերքվում այն ​​փաստը, որ մեղադրյալի համար մեղադրվող հրապարակավ վտանգավոր արարքը և դրա կատարման հանգամանքները կարող են վկայել անձի սոցիալական մեծ վտանգի մասին:   Եթե ​​անձին մեղադրում են (իհարկե, բավարար ապացույցների համակցությամբ) քաղաքացիների հանցավոր կազմակերպություն (խումբ) ստեղծելու մեջ (ընդհանուր առմամբ, հասարակական անվտանգության, ահաբեկչության, ավազակապետության և այլնի դեմ ուղղված մի շարք ծանր հանցագործություններ կատարելու մեջ), փաստը Առևանգումն ինքնին հիմք է տալիս ենթադրելու, որ մեղադրյալը մնացել է ազատության մեջ, կարող է շարունակել իր հանցավոր գործունեությունը, թաքնվել գործի քննությունն իրականացնող իրավասու մարմիններից կամ օգտագործել բոլոր հնարավոր միջոցները գործի քննությանը հակառակվելու համար:   Եվրոպական կոնվենցիայի դրույթները (մասնավորապես, 5 1 1 (գ) հոդվածը) չպետք է կիրառվեն կամ մեկնաբանվեն այնպես, որ պետության համար անհարկի դժվարություններ ստեղծվեն կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարում արդյունավետ միջոցներ կիրառելու համար:  Միևնույն ժամանակ, վերոհիշյալ ծանր հանցագործությունների դեպքում կալանքի չափանիշները չպետք է ավտոմատ կերպով տարածվեն հանրային վտանգավոր այլ գործողությունների վրա:  Միայն արարքի ծանրության հիմքով կալանքի դեպքում պետք է անվերապահորեն ապահովվեն բոլոր երաշխիքները `խափանման միջոցը կիրառելու օրինականությունն ու արդարացումը ապահովելու համար (անձի կապը հանցագործության հետ պետք է ակնհայտ լինի, կալանքի դատավարության արդարացումը և այլն) պետք է ապահովվի 3): I. Վերլուծելով կալանքի հիմքերը ՝ Պետրուխինը գտնում է, որ հանցագործության ծանրությունը և իրեն սպառնացող պատժի լրջությունը կարող են դրդել նրան թաքնվել կամ խանգարել նրան ճշմարտությունը բացահայտելուն:   Այլ կերպ ասած, ըստ հեղինակի, հանցագործության ծանրությունը ներառում է ամբաստանյալի ոչ պատշաճ վարքի հավանականության ռիսկը: Հարկ է նշել, որ միջազգային իրավունքում արդեն իսկ ուղղակիորեն նշվում է, որ միայն այդ հիմքը բավարար է մինչդատական ​​կալանքի համար, և դա միայն շարունակական կալանքի պայմաններից մեկն է:   Այսպիսով, ԵԽ Նախարարների կոմիտեի 1980 թվականի հունիսի 27-ի Նախաքննական կալանքի հրամանի R (80) 11-ի 4-րդ պարբերության 1980 թ. Որոշումը նախատեսում է, որ բացառիկ դեպքերում նախնական կալանքը կարող է արդարացված լինել, եթե հանցագործությունը կատարվի: հատկապես լուրջ: Այս մոտեցումը արտացոլվել է նաև Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքում:   Մասնավորապես, ՄԻԵԴ-ը «Պանչենկոն ընդդեմ Ռուսաստանի» գործով իր որոշման մեջ նշում է, որ ՄԻԵԴ-ը թույլ է տալիս կասկածել, որ դիմումատուն ծանր հանցագործություն է կատարել, կարող է հիմք հանդիսանալ նախնական կալանքի համար:   Այնուամենայնիվ, ՄԻԵԴ-ը միևնույն ժամանակ գտնում է, որ առաջադրված մեղադրանքը 1 Տե՛ս Melyanikov V., Right քաղաքացի քաղաքացու իմպիչմենթ կամայական արտադրության գործով: Մոսկվա, 2006, էջ. 223: 2 Տե՛ս Stecovski ,., Ազատության իրավունք և անձնական անձեռնմխելիություն, նորմեր և զգայունություն: Մոսկվա, 2000, էջ. 167 թ. 3 Տե՛ս Ghուկասյան Հ., ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համաձայն կալանքի և դատավարական ընթացակարգի օգտագործման հիմքերը, ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի 70-ամյակին նվիրված գիտական ​​աշխատությունների ժողովածու, Երևան, 2003, էջ 214-217: 4 Տե՛ս Petrukhin I., Անձանց անձեռնմխելիություն և նախազգուշացում առաջատար գործընթացում: Մոսկվա, 1989, էջ. 107: Միայն պատժի խստությունը չի կարող արդարացնել երկարաժամկետ կալանքը:  Դատարանի այս դիրքորոշումից բխում է, որ քննության սկզբնական շրջանում նախնական կալանքի համար բավարար է համարվում միայն հանցանքի ծանրությունը, բայց դա կարող է չբավարարել հետագա կամ երկարաժամկետ կալանքի համար: Հարկ է նշել, որ հանցագործության ծանրությունը և պատժի սպառնալիքը `որպես կալանքի հիմք, նախատեսված են արտասահմանյան շատ երկրների, մասնավորապես` Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Ավստրիայի, Բելառուսի, Ուկրաինայի քրեական դատավարության օրենսգրքերում: Այսպիսով, նախնական կալանքի դեպքում միայն հանցանքի ծանրության հիման վրա օրինական է, դա չի հակասում միջազգային չափանիշներին: Անհրաժեշտ ենք համարում նշել, որ ՀՀ քրեական դատավարության գործող օրենսգիրքը չի տարբերակում կալանքի կիրառումը և դրա երկարացման հիմքերը:  ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում թվարկված հիմքերը հավասարապես կիրառվում են ինչպես առաջին անգամ կալանքի, այնպես էլ դրա երկարացման դեպքում: Այլ կերպ ասած, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը չի պարունակում կալանքի ժամկետի երկարացումը կարգավորող նորմ 1:  Մինչդեռ նախագիծը տարանջատում է նախնական կալանքի հիմքերը, արդեն իսկ օգտագործված կալանքի ժամկետի երկարացումը:   Մասնավորապես, Նախագծի 118 4 4 հոդվածի համաձայն ՝ «Դատարանում կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս անհրաժեշտ է հիմնավորել հետապնդող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը ՝ դատավարությանը վերաբերող հանգամանքները պարզելու, ինչպես նաև անհրաժեշտությունը շարունակել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը »: »   Նման կարգավորումը համահունչ է ՄԻԵԴ-ի պրակտիկային:   Վերջինս, բազմաթիվ վճիռներով, այդ թվում `մի շարք ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության, հստակ տարբերակում է նախնական կալանքի օգտագործման հիմքերը և կալանքի ժամկետը երկարաձգելը 2: Այսպիսով, ՀՀ գործող օրենսգրքի և նոր օրենսգրքի նախագծի համեմատական ​​վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ, ի տարբերություն գործող Քրեական դատավարության օրենսգրքի, Նախագիծը սահմանել է արդյունավետ երաշխիքների համակարգ `խափանման միջոցների կամայական կիրառման դեպքերը սահմանափակելու համար:  Հարկադիր միջոցների մասին օրենսդրական կարգավորումները համապատասխանեցվել են ՀՀ Սահմանադրությանը, Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիային և դրա հիման վրա իրականացվող իրավական պրակտիկային: Հովհաննես Հովհաննիսյան ՁԵՐԲԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՝ ԻՆՉՊԵՍ կանխարգելման միջոց, համաձայն Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության և նոր օրենսգրքի նախագծի Հիմնաբառեր. Կալանավորում, նախնական կալանք, դատական ​​հարկադրանքի միջոցներ: ։

Հոդվածում  քննարկվում  են  ՀՀ  քրեական  դատավարության  գործող  և  նոր  օրենսգրքի  նախագծով  նախատեսված`  կալանավորման  ինստիտուտի  կարգավորման  առանձնահատկությունները,  դրա  կիրառման  իրավաչափությունը,  հիմքերն  ու  պայմանները։
   Ներկայացվում  են  Մարդու  իրավունքների  և  հիմնարար  ազատությունների  պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիայով նախատեսված մարդուն ազատությունից զրկելու հիմքերը,  կալանավորման վերաբերյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի պրակտիկան, և վերլուծվում է գործող  օրենսգրքով  և  Նախագծով  նախատեսված  կարգավորումների  համապատասխանությունը  դրանց։
   Քննարկվում  է  նաև  կալանավորման  հիմքերի  համապատասխանությունը  ՀՀ  սահմանադրությանը։
   Առանձին  ուշադրություն է դարձվում հանցանքի ծանրությունը կալանավորման հիմք դիտարկելու խնդրին։
