ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ Էլ. Առևտրի իրավաբանական կարգավորում  Ուսումնասիրելով էլեկտրոնային առևտրի և ՀՀ օրենսդրական դաշտի իրականացման շուրջ ծագող հասարակական կապերը `մենք տեսնում ենք, որ իրավահարաբերությունները պետք է լրացնեն օրենսդրական բացերը, շտկեն թերությունները:  Էլեկտրոնային առևտրի հետ կապված հասարակական հարաբերությունների իրավական կարգավորման բացերը. Թերությունները բազմաթիվ խնդիրներ կառաջացնեն այդպիսի իրավական հարաբերությունների մեջ մտնող սուբյեկտների համար: Էլեկտրոնային եղանակով իրականացվող առևտրի շուրջ ծագող հասարակայնության հետ կապերը, մասնավորապես `պայմանագիր կնքելու ընդհանուր դրույթները, կարգավորվում են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով:  Հարկ է նշել, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը կարգավորում է էլեկտրոնային եղանակով իրականացված գործարքի ընթացքում բանակցություններ վարելիս (պայմանագիր կնքելու առաջարկ ներկայացնելը `առաջարկ) առաջարկող հասարակական կապերը:   Համաձայն ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի `առաջարկը առաջարկ է` ուղղված մեկ կամ մի քանի կոնկրետ անձանց, որոնք որոշ չափով արտահայտում են հայտատուի մտադրությունը դիտարկել առաջարկն ընդունած հասցեատիրոջ հետ կնքված պայմանագիրը: Երբ վաճառողի կողմից էլեկտրոնային առևտրի նպատակով վաճառվող ապրանքների մասին տեղեկատվությունը տեղադրվում է համապատասխան կայքում, վաճառողը առաջարկում է գնորդի հետ էլեկտրոնային պայմանագիր կնքել, այսինքն `վաճառողը որոշ չափով արտահայտում է պայմանագրի կարգավիճակը նրա հետ: ստացողը, ով ընդունել է առաջարկը:   Համապատասխան առաջարկին (առաջարկին) գնորդի պատասխանը ընդունումն է, որը սահմանված է նաև Քաղաքացիական օրենսգրքով: Էլեկտրոնային առևտրում ընդհանուր առմամբ ընդունումն իրականացվում է էլեկտրոնային ստորագրությամբ, որը կարող է արտահայտվել էլեկտրոնային ստորագրության ցանկացած ձևով:  Եթե ​​Ա-ն ցանկանում է վաճառել իր արտադրանքը amazon.com կայքի միջոցով, ապա այդ ապրանքի վերաբերյալ տեղեկատվություն է տեղադրում amazon.com կայքում:  Այսպիսով, մենք տեսնում ենք, որ կան համապատասխան իրավաբանական անձանցից երկուսը ՝ վաճառողը կամ նույնպես: Առևտրի մասին օրինագծում նշվում է «տվյալների հաղորդագրության ստեղծող» և «Amazon.com, Inc» ընկերությունը, որը հանդիսանում է «տվյալների միջնորդ»:  Վաճառողը առաջարկում է առաջարկ (առաջարկ) համապատասխան տեղեկատվության հետ պայմանագիր կնքելու գնորդին ՝ «տվյալների հաղորդագրության հասցեատիրոջը», որը հանդիսանում է համապատասխան իրավական հարաբերությունների սուբյեկտներից մեկը:   Անձը, տեսնելով համապատասխան տեղեկատվություն, ցանկություն է հայտնում ձեռք բերել համապատասխան ապրանքը պատասխանը արձագանքում է առաջարկի ընդունմանը, այսինքն `ընդունմանը, որն արտահայտվում է էլեկտրոնային ստորագրությամբ, այս դեպքում` էլեկտրոնային պայմանագիր կնքելով `մուտքագրելով գաղտնագրային էլեկտրոնային ստորագրություն Այս գործողությունները կատարելով ՝ այդ անձը (արդեն գնորդը) դառնում է իրավահարաբերության երրորդ սուբյեկտ: Առաջարկը պետք է պարունակի պայմանագրի էական պայմանները:   Առաջնորդին առաջարկում է հասցեատիրոջ կողմից այն ստանալու պահից:   ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 448-րդ հոդվածի 2-րդ կետը սահմանում է, որ պայմանագիրը կնքվում է կողմերից մեկին առաջարկ (պայմանագիր կնքելու առաջարկ) ուղարկելով և մյուս կողմի կողմից այն ընդունելով (առաջարկն ընդունելով):   Իսկ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 449-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ պայմանագիրը համարվում է այդ պահից առաջարկ ուղարկած անձի կողմից կնքված: Հայտերի ներկայացման հրավերը կարող է կատարվել էլեկտրոնային եղանակով կամ հրապարակային: Համաձայն ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 453-րդ հոդվածի 1-ին կետի `Գանձանցի անորոշ շրջանին ուղղված այլ առաջարկներ գովազդելը համարվում է հայտի հրավեր, եթե այլ բան հստակ նշված չէ, և նույն հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն` բոլոր անհրաժեշտ առաջարկները պայմանագրի պայմանները, որոնցից յուրաքանչյուր պատասխանողի հետ վերը նշված պայմաններով պայմանագիր կնքելու հայտատուի առաջարկը համարվում է հանրային առաջարկ: Նշենք, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 31-րդ գլխում սահմանված նորմերը («Առևտուր») տարածվում են էլեկտրոնային եղանակով իրականացվող ժամանակավոր առևտրային պայմանագրի վրա, իսկ վճարովի ծառայությունների կամ պայմանագրի կնքման դեպքում, Կիրառվում են 37 և 39 հոդվածները: գլուխներում սահմանված նորմերը: Որոշ տեսաբաններ կարծում են, որ էլեկտրոնային առևտրի հետ կապված հանրային կապերը լիովին կարգավորվում են Քաղաքացիական օրենսգրքով, այլ իրավական ակտ ընդունելու անհրաժեշտություն չկա, բայց դրանք սխալ են, քանի որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը չի պարունակում էլեկտրոնային եղանակով հանրային առևտրի համար անհրաժեշտ որոշակի նորմեր: առևտուր լիովին կարգավորել հարաբերությունները: ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը չի պարունակում. • էլեկտրոնային առևտրի հասկացություն. • էլեկտրոնային առևտրի շուրջ ծագող հանրային կապերի սուբյեկտների հասկացությունները. • նրանց իրավունքները և պարտականությունները. • պայմանները, էլեկտրոնային առևտրի համար պայմանագիր կնքելու պայմանները: Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությունն ուսումնասիրելիս մենք տեսնում ենք, որ կա միայն մեկ ակտ, որը որոշ չափով կարգավորում է էլեկտրոնային առևտրից բխող հասարակայնության հետ կապերը ՝ «Էլեկտրոնային փաստաթղթերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենք - էլեկտրոնային ստորագրություն »:   Սույն օրենքը կարգավորում է էլեկտրոնային փաստաթղթերի և էլեկտրոնային թվային ստորագրությունների օգտագործման ընթացքում ծագող հասարակայնության հետ կապերը:   Սույն օրենքը չի կարգավորում ձեռագիր ստորագրությունների էլեկտրոնային փոխարկման, օրինակ `դրանց միջոցով ստորագրված փաստաթղթերի օգտագործման միջև կապը: «Էլեկտրոնային թվային ստորագրության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում էլեկտրոնային փաստաթղթերի հետևյալ սահմանումները տրված են. • էլեկտրոնային փաստաթուղթ, • էլեկտրոնային թվային ստորագրություն, • էլեկտրոնային փաստաթուղթ ստորագրող անձ, • էլեկտրոնային թվային ստորագրության ստեղծման տվյալներ, • էլեկտրոնային թվային ստորագրության ստուգում տվյալներ, • էլեկտրոնային թվային ստորագրության ստեղծում էլեկտրոնային թվային ստորագրության ստուգման գործիքներ, • էլեկտրոնային թվային ստորագրության ստեղծման գործիքներ, • էլեկտրոնային թվային ստորագրության վավերացում, • էլեկտրոնային թվային ստորագրության սերտիֆիկացում, • էլեկտրոնային թվային ստորագրության սերտիֆիկացման կենտրոն, • էլեկտրոնային թվային ստորագրության հավաստագրման տեղեկատվական կենտրոն, • էլեկտրոնային թվային ստորագրության սերտիֆիկացման համակարգ, • • էլեկտրոնային լրատվամիջոցներ • շահագրգիռ անձ 3. Գոյություն ունեն էլեկտրոնային ստորագրության երեք հիմնական տեսակներ. Էլեկտրոնային ստորագրություն, էլեկտրոնային կենսաչափական ստորագրություն և էլեկտրոնային գաղտնագրության ստորագրություն:   Այնուամենայնիվ, համաձայն «Էլեկտրոնային փաստաթղթերի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի տրոն թվային ստորագրության, օրենքը կարգավորում է էլեկտրոնային փաստաթղթերի և էլեկտրոնային թվային ստորագրությունների կիրառման ընթացքում ծագած հարաբերությունները:   Այսինքն ՝ էլեկտրոնային ծածկագրագրական-էլեկտրոնային կենսաչափական ստորագրությունների շուրջ ծագող հասարակայնության հետ կապերը չեն կարգավորվում ՀՀ օրենսդրությամբ:  Այստեղից եզրակացնում ենք, որ եթե կա էլեկտրոնային առևտուր էլեկտրոնային ծածկագրության կամ էլեկտրոնային կենսաչափական ստորագրությունների հետ, այդ հարաբերությունները չեն ենթարկվի իրավական կարգավորման:  Բացի այդ, «Էլեկտրոնային փաստաթղթի էլեկտրոնային ստորագրության մասին» ՀՀ օրենքը հարմարեցված չէ էլեկտրոնային առևտրի ընթացքում օգտագործվող էլեկտրոնային թվային ստորագրության շուրջ հասարակական կապերը պատշաճ կարգավորելու համար:   Դրա համար անհրաժեշտ են մի շարք բարդ փոփոխություններ և լրացումներ: ՀՀ օրենսդրության մեջ կա մեկ իրավական ակտ ՝ «Էլեկտրոնային հաղորդակցության մասին» ՀՀ օրենքը, որը որոշ չափով պետք է պարունակի նորմեր, որոնք կկարգավորեն էլեկտրոնային առևտուրը, բայց օրենքի 3-րդ հոդվածում 1 Տե՛ս «Էլեկտրոնային փաստաթղթերի և թվային ստորագրության մասին» ՀՀ օրենք, հոդված 1 2 Տե՛ս նույն տեղում: 3 Տե՛ս նույն տեղում, հոդված 2: Նշվում է, որ օրենքը սահմանում է վերջնական օգտագործողների, հանրային էլեկտրոնային հաղորդակցության ցանցի օպերատորների, հանրային էլեկտրոնային հաղորդակցության ծառայություններ մատուցողների, մասնավոր էլեկտրոնային հաղորդակցության ցանցի օպերատորների, էլեկտրոնային հաղորդակցության կարգավորման, ստեղծման, զարգացման և շահագործման պետական ​​մարմինների իրավունքներն ու պարտականությունները: էլեկտրոնային հաղորդակցության ծառայություններ դրույթի հետ կապված, ինչպիսիք են պետական ​​հսկողությունը և վերահսկողությունը տրամադրման նկատմամբ և այնպիսի սահմանափակ ռեսուրսների օգտագործման, ինչպիսիք են ռադիոհաճախականությունները, արբանյակային ուղեծիրը և համարները:  Այլ կերպ ասած, օրենքը ոչ մի կերպ չի կարգավորում էլեկտրոնային առևտուրը: Գործնականում շատ դեպքեր կան, երբ էլեկտրոնային առևտրի շրջապատում գտնվող հանրային կապերում առկա է էլեկտրոնային օտարերկրյա տարր:   Այսինքն ՝ երբեմն տվյալ հանրային կապը կարող է լինել մասնավոր միջազգային իրավունքի օբյեկտ, քանի որ տվյալ իրավահարաբերությունը կողմերի հավասարության վրա հիմնված գույքային հարաբերություն է, որում կա օտար տարր 1:  ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1253-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն `օտարերկրյա քաղաքացիների, այդ թվում` անհատ ձեռնարկատերերի, օտարերկրյա իրավաբանական անձանց, օտարերկրյա օրենսդրությանը համապատասխան իրավաբանական անձ չհամարվող կազմակերպությունների, քաղաքացիություն չունեցող անձանց, ինչպես նաև այն դեպքերում, երբ քաղաքացիական իրավունքը օտար է: Դատարանի կողմից հարաբերությունների առնչությամբ իրականացման իրավունքը որոշվում է սույն օրենսգրքի, Հայաստանի Հանրապետության այլ օրենքների, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերի և Հայաստանի Հանրապետության կողմից ճանաչված միջազգային սովորույթների հիման վրա: Ըստ 2-րդ մասի, եթե իրականացման իրավունքը հնարավոր չէ որոշել սույն հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն, ապա կիրառվում է օտարերկրյա անձանց մասնակցությամբ քաղաքացիական-իրավական հարաբերությունների հետ առավել սերտորեն կապված իրավունքը:   Այսինքն, այն դեպքերում, երբ անհնար է որոշել գործող օրենքը 1253-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն, քաղաքացիաիրավական հարաբերությունները օտարերկրյա անձանց մասնակցությամբ (օտարերկրյա տարրով) ավելի սերտորեն կապված են ՀՀ օրենսդրության հետ, ապա իրավական հարաբերությունները պետք է կարգավորվեն ՀՀ օրենսդրությամբ:  Սակայն, ինչպես տեսնում ենք, դա հնարավոր չէ անել, քանի որ ՀՀ օրենսդրության մեջ էլեկտրոնային առևտուրը կարգավորող բավարար նորմեր չկան: Ինչպես նշեցինք, «Թվային ստորագրություն» էլեկտրոնային փաստաթղթերի մասին ՀՀ օրենքը կարգավորում է միայն էլեկտրոնային ստորագրությունից բխող հասարակայնության հետ կապերը միայն էլեկտրոնային թվային ստորագրության շուրջ, այսինքն `այլ էլեկտրոնային ստորագրություններից բխող հասարակայնության հետ կապերը (էլեկտրոնային գաղտնի ստորագրություն, էլեկտրոնային կենսաչափական ստորագրություն) չի կարգավորվում այդ օրենքով: ,  Այս օրենքը հարմարեցված չէ էլեկտրոնային առևտրի շուրջ ծագող հասարակական կապերը կարգավորելու համար: Երկու կողմերի միջև որևէ գործարք չի կարող կնքվել էլեկտրոնային եղանակով, եթե կողմերից մեկը տիրապետում է ՀՀ սերտիֆիկացման կենտրոնի կողմից տրամադրված գործարքին: 1 Տե՛ս Հայկյանց Ա., Մասնավոր միջազգային իրավունք, Երևան, 2003, էջ: 9 էլեկտրոնային ստորագրության վկայականը, բայց ոչ մյուս կողմը:   Այս դեպքերը կարող են առաջանալ, երբ գործարքի մի կողմը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի է, իսկ մյուս կողմը ՝ այլ երկրի քաղաքացի:  Օրինակ ՝ կա երկու կուսակցություն, որոնցից մեկը ՀՀ քաղաքացի է, իսկ մյուսը ՝ ԳԴՀ քաղաքացի:   Նրանք ցանկանում են կատարել էլեկտրոնային գործարք, որի ընթացքում ցանկանում են օգտագործել էլեկտրոնային թվային ստորագրություն:   ՀՀ քաղաքացին ունի ՀՀ սերտիֆիկացման կենտրոնի կողմից տրված էլեկտրոնային ստորագրության սերտիֆիկատ, իսկ Գերմանիայի քաղաքացին `ոչ: Այս դեպքում նրանք չեն կարող ուղղակիորեն վավերացնել գործարքը էլեկտրոնային ստորագրությամբ, քանի որ դրա իրականացման համար անհրաժեշտ է, որ ԳԴՀ քաղաքացին ունենա ՀՀ սերտիֆիկացման կենտրոնի կողմից տրված էլեկտրոնային ստորագրության վկայագիր:   Հարկ է նշել, որ Գերմանիայի քաղաքացին կարող է ձեռք բերել ՀՀ սերտիֆիկացման կենտրոնի կողմից տրված էլեկտրոնային ստորագրության վկայագիր միայն այն դեպքում, եթե նա կացության քարտ, սոցիալական քարտ կամ հանրային ծառայության համարանիշի վկայագիր ներկայացնի 1: Այսպիսով, մենք տեսնում ենք, որ այս հանգամանքը խոչընդոտում է ՀՀ «օտարերկրյա իրավաբանական անձանց» էլեկտրոնային առևտրին, քանի որ օրինակում նշված Գերմանիայի քաղաքացին, եթե չունի վերը նշված փաստաթղթեր, չի կարող ունենալ ՀՀ հավատարմագրման կողմից տրված էլեկտրոնային ստորագրության սերտիֆիկատ: Կենտրոն լինել գործարքի կողմ:  Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ էլ. Առևտրի դիրեկտիվի 2-րդ հոդվածի 7-րդ մասը («Միջազգային հասկացություններ») նախատեսում է, որ անդամ պետությունները պետք է ապահովեն, որ երրորդ երկրում հաստատված սերտիֆիկացման վրա հիմնված ծառայություններ մատուցողի կողմից հասարակությանը տրված սերտիֆիկացված վկայագրերը ունենան նույն իրավական ուժը, ինչ համայնքային հիմքով սերտիֆիկացումը ծառայության մատակարար. ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենքի 54-րդ հոդվածի 1-ին կետը («Գրավոր ապացույցներ») սահմանում է, որ գրավոր ապացույցները պարունակում են ակտեր, պայմանագրեր, տեղեկանքներ, գործարար նամակագրություն, գործի հանգամանքներին վերաբերող տեղեկություններ պարունակող այլ փաստաթղթեր, այդ թվում ` էլեկտրոնային կամ կապի այլ միջոցներ կամ փաստաթղթերի իսկությունը ստուգելու այլ միջոցներ:   Այնուամենայնիվ, մշակված չէ էլեկտրոնային փաստաթղթերը դատարաններին որպես ապացույց ներկայացնելու մեխանիզմը, ինչը խոչընդոտ է, մասնավորապես, էլեկտրոնային փաստաթղթերի փոխանակմամբ պայմանագրեր կնքելու համար: Էլ. Փոստ Ստորագրության դիրեկտիվը սահմանում է, որ անդամ պետությունները պետք է ապահովեն դատական ​​գործընթացում էլեկտրոնային ստորագրությունների իրավական նշանակությունը, քանի որ հրաժարվել են հրաժարվել դրանք որպես ապացույց օգտագործել հետևյալ հիմքերից մեկի հիման վրա. • ունի էլեկտրոնային մասշտաբ, • չի հիմնված վավերացված սերտիֆիկատ, • հիմնված չէ սերտիֆիկացված սերտիֆիկացման ծառայություններ մատուցողի վրա • չի ստեղծվել ապահով ստորագրության ստեղծման միջոցով 3: 1 Տե՛ս http: //www.ekeng.am/?page_id=73&lang=am: 3 Տե՛ս Եվրոպական խորհրդարանի և Խորհրդի 1999/93 / ԵՀ հրահանգը, հոդված 5: Այսպիսով, մենք առաջարկում ենք ընդունել օրենք «Էլեկտրոնային փաստաթղթերի էլեկտրոնային թվային ստորագրության մասին» ՀՀ օրենքն անվավեր ճանաչելու մասին և ընդունել «Էլեկտրոնային ստորագրության մասին» ՀՀ նոր օրենք:   Այս նոր իրավական ակտը մշակելիս օրենսդիրը պետք է առաջնորդվի էլ. ստորագրության օրինակելի օրենքով, ե. ստորագրության դիրեկտիվով, էլ. փոստ ՝ առևտրի դիրեկտիվով, էլեկտրոնային առևտրի օրինակելի օրենքով, օտարերկրյա պետությունների օրենսդրական կարգավորման փորձով:   «Էլեկտրոնային ստորագրության մասին» ՀՀ օրենքը պետք է բաղկացած լինի երկու մասից `ընդհանուր և հատուկ:   Ընդհանուր մասը պետք է պարունակի հասկացություններ, սկզբունքներ, հիմնական ելակետեր, իսկ հատուկ մասը պետք է լինի հանրային կապերը կարգավորող նորմերը, որոնք բխում են էլեկտրոնային առևտրի ընթացքում կնքված գործարքներից: Ընդհանուր մասը պետք է պարունակի հետևյալ հասկացությունները .1. «Էլեկտրոնային ստորագրություն» նշանակում է `էլեկտրոնային ձևաչափով տվյալներ, որոնք կցված են կամ տրամաբանորեն զուգորդվում են այլ էլեկտրոնային տվյալների հետ և ծառայում են որպես նույնականացման տվյալներ և: 2. «Բարելավված էլեկտրոնային ստորագրություն» նշանակում է էլեկտրոնային ստորագրություն, որը բավարարում է հետևյալ պահանջները. • կապված է բացառապես ստորագրողի հետ. վերաբերում է այն տվյալներին, որոնց վերաբերում է այնպես, որ հետագա ցանկացած փոփոխություն հնարավոր լինի որոնել: 3. «Ստորագրող» - այն անձը, ով տիրապետում է ստորագրություն ստեղծելու միջոցներին, գործում է կամ իր անունից, կամ այն ​​ֆիզիկական / իրավաբանական անձի անունից, որին նա ներկայացնում է: 4. «Ստորագրության ստեղծման տվյալներ» նշանակում է այն եզակի տվյալները, ինչպիսիք են ստորագրությունները կամ գաղտնաբառի անձնական ստեղները, որոնք ստորագրողն օգտագործում է էլեկտրոնային ստորագրությունը ստեղծելու համար: 5. «Ստորագրության ստեղծման միջոց» նշանակում է ծրագրային ապահովման կամ ապարատային միջոց, որն օգտագործվում է ստորագրության ստեղծման տվյալների կատարման համար: 6. «Ապահով ստորագրության ստեղծման միջոց». Ստորագրություն ստեղծելու միջոց, որը համապատասխանում է N 3 հավելվածում նշված պահանջներին: 7. «Ստորագրության ստուգման տվյալներ» ՝ էլեկտրոնային ստորագրությունը ստուգելու համար օգտագործվող տվյալներ (խորհրդանիշներ կամ հանրային գաղտնաբառի ստեղներ): 8. «Ստորագրության ստուգման գործիքներ» նշանակում է ծրագրային ապահովման կամ ապարատային գործիքներ, որոնք օգտագործվում են ստորագրության ստուգման տվյալները կատարելու համար: 9. «Վկայական» `էլեկտրոնային սերտիֆիկացում, որը ստորագրության ստուգման տվյալները կապում է անձի հետ և հաստատում է անձի ինքնությունը: 10. «Վավերացված սերտիֆիկատ» նշանակում է սերտիֆիկատ, որը բավարարում է Հավելված 1-ում նշված պահանջները և տրամադրվում է սերտիֆիկացման ծառայություններ մատուցողի կողմից, որը համապատասխանում է Հավելված 2-ում նշված պահանջներին: 11. «Հավաստագրման ծառայություններ մատուցող» նշանակում է `ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ / ֆիզիկական անձ, որը տրամադրում է սերտիֆիկատներ կամ էլեկտրոնային ստորագրությունների հետ կապված այլ ծառայություններ: 12. «Էլեկտրոնային ստորագրության արտադրանք» նշանակում է `ծրագրակազմ, սարքավորում և հարակից բաղադրիչներ, որոնք նախատեսված են սերտիֆիկացման ծառայություններ մատուցողի կողմից` էլեկտրոնային ստորագրության ծառայություններ տրամադրելու, էլեկտրոնային ստորագրությունների ստեղծման կամ ստուգման համար: «Կամավոր հավատարմագրում» նշանակում է ցանկացած թույլտվություն, իրավունքների, պարտավորությունների սահմանում, որոնք հատուկ են սերտիֆիկացման ծառայությունների մատուցմանը: Ինչպես տեսանք, մեր առաջարկած նոր օրենքը նույնիսկ «էլեկտրոնային ստորագրություն» վերնագրի մեջ չի պարունակում «էլեկտրոնային թվային ստորագրություն» արտահայտությունը:   Օրենքը պետք է կարգավորի ոչ միայն էլեկտրոնային թվային ստորագրությունը, այլ նաև էլեկտրոնային ստորագրության շուրջ ծագող հանրային մյուս կապերը:  ՀՀ նոր օրենքը պետք է պարունակի նորմեր, որոնք օտարերկրյա քաղաքացիներին հնարավորություն կտան ձեռք բերել ՀՀ հավատարմագրման կենտրոնի կողմից տրված էլեկտրոնային ստորագրության վկայագիր `առանց կացության քարտի, սոցիալական քարտի կամ հանրային ծառայության համարանիշի վկայականի:   Այս դեպքում այն ​​օտարերկրյա այն քաղաքացիները, ովքեր չունեն կացության քարտ, սոցիալական քարտ կամ հանրային ծառայության համարի վկայական, հնարավորություն կունենան Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների հետ գործարքներ կնքել էլեկտրոնային եղանակով (որի ընթացքում օգտագործվում է էլեկտրոնային ստորագրություն): «Էլեկտրոնային ստորագրությունների մասին» ՀՀ օրենքը, ի տարբերություն «Էլեկտրոնային փաստաթղթերի մասին» ՀՀ գործող օրենքի `էլեկտրոնային թվային ստորագրությունների, կկարգավորի էլեկտրոնային պայմանագրերի ընթացքում օգտագործվող էլեկտրոնային ստորագրությունների հետ կապված հասարակական կապերը: «Էլեկտրոնային առևտրի մասին» ՀՀ օրենքը պետք է կարգավորի էլեկտրոնային առևտրի շուրջ ծագող հասարակական կապերը:   Այս իրավական ակտը մշակելիս պետք է առաջնորդվեք էլ. համաձայն առևտրի օրինակելի օրենքի, ե. առևտրի դիրեկտիվով, ստանդարտ ակտով, օտարերկրյա պետությունների օրենսդրական կարգավորման փորձով:   Այլ երկրների օրենսդրական փորձի կիրառումը կնպաստի էլեկտրոնային առևտրի պատշաճ կարգավորմանը: Ությունում Հայաստանի Հանրապետությունում քաղաքացիական իրավահարաբերությունների սուբյեկտները չեն բախվի այն խնդիրների, որոնց նրանք նախկինում բախվել են օտար երկրներում: Առաջարկում ենք լրացում կատարել ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում:   Այս նորմերը կկարգավորեն էլեկտրոնային ստորագրությունը դատարան որպես ապացույց ներկայացնելու մեխանիզմը:  Սա նաև կպաշտպանի գործարքի կողմերի իրավունքները էլեկտրոնային ստորագրությամբ, ինչը կօգնի խուսափել որոշակի ռիսկերից: Վարդան Խաչատրյան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ԱՌԵՎՏՐԻ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ Բանալի բառեր. Էլեկտրոնային առևտուր, էլեկտրոնային ստորագրություն, էլեկտրոնային թվային ստորագրություն, էլ. ։

Աշխատանքը նվիրված է ներկայումս բուռն զարգացում ապրող ոլորտներց մեկի` էլեկտրոնային  առևտրի  իրավական  կարգավորմանը  Հայաստանի  Հանրապետությունում։
   Հեղինակը  ուսումնասիրել է նաև էլեկտրոնային ստորագրության իրավական կարգավորումը։
  Վերհանվել  են էլեկտրոնային առևտրի և էլեկտրոնային ստորագրության հետ կապված իրավական խնդիրները  և  առաջարկվել  են  հնարավոր  լուծումներ։
   Հեղինակն  առաջարկում  է  ընդունել  ՀՀ  օրենք  «Էլեկտրոնային առևտրի մասին», որը կկարգավորի էլեկտրոնային առևտրի հետ կապված հասարակական  հարաբերությունները։
   Միևնույն  ժամանակ,  առաջարկվում  է  ուժը  կորցրած  ճանաչել ՀՀ օրենքը  «Էլեկտրոնային փաստաթղթի և էլեկտրոնային թվային ստորագրության մասին»  և  ընդունել  նոր  օրենք  «Էլեկտրոնային  փաստաթղթի  և  էլեկտրոնային  ստորագրության  մասին», որը կկարգավորի ոչ միայն էլեկտրոնային թվային ստորագրության, այլև էլեկտրոնային ստորագրության այլ ձևերի հետ կապված հասարակական հարաբերությունները։
