ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՄԻԳՐԱԻԱՅԻ ՔԱOLԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՆՀՐԱԵՇՏ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐԸ Շուկայական տնտեսության ներկա պայմաններում ՀՀ միգրացիոն քաղաքականության մոնիտորինգի հրատապությունը պայմանավորված է հասարակական կյանքի և ենթակառուցվածքների վրա միգրացիոն գործընթացների ուղղակի ազդեցությամբ:   Միգրացիայի բացասական ազդեցության համեմատական ​​ուսումնասիրությունները 16 հնարավորություն կտան գնահատել միգրացիոն գործընթացների արդյունավետ կառավարման միտումները: Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵՏՄ) Հայաստանի անդամակցության շնորհիվ ակնկալվում է, որ երկրի աշխատուժի շարժը դեպի Ռուսաստան և ԵԱՏՄ երկրներ կհասնի ավելի մեծ ծավալների 17:  Այս առումով, ներգաղթային արդյունավետ քաղաքականության մշակումը և իրականացումը կենսական նշանակություն ունի հայ հասարակության համար:   Վերահսկելով միգրացիայի կառավարման կառույցները `հնարավոր կլինի խուսափել միգրացիայի բացասական հետևանքներից և օգտագործել միգրանտների ներուժը:  Միգրացիոն քաղաքականության ներկայիս մարտահրավերները հիմնականում պայմանավորված են բացասական միգրացիոն ռիսկերի պետական ​​կարգավորման թերություններով: Ներկայիս պայմաններում միգրացիոն քաղաքականության կարգավորման խնդիրները հայտնվել են միջազգային - եվրոպական կազմակերպությունների, պետությունների, հետազոտական ​​կենտրոնների, գիտնականների ուշադրության կենտրոնում:   Սա հատկապես պայմանավորված է սիրիական ճգնաժամով, փախստականների հոսքով դեպի ԵՄ անդամ երկրներ 16 Տե՛ս «Միգրացիա» զարգացումը: «Հայաստանում առկա իրավիճակի ուսումնասիրություն», Երևան, ԱՄԿ, 2009, Ալեքսանյան Ա., Հայերի աշխատանքային միգրացիան Ռուսաստան:   Խնդիրներ և հեռանկարներ, // «Միր Ռոսսիի» հանդես, 2015, էջ. 24, № 2, էջ 105-128, Tad և osyan Z. և ուրիշներ, Արտագնա աշխատանքային միգրացիա: գնահատումներ և մտորումներ:  Երեւան, 2014, Թորոսյան Գ., Վերամիավորում:  Հին երեւույթ, նոր մոտեցումներ:  Երեւան, 2014, Գալստյան Մ., Միգրացիա և մշակութային վերափոխումներ, // «Հասարակական գիտությունների հանդես», 2013, № 2, էջ 184-193 և այլն: 17 Տե՛ս Եվրասիական տնտեսական միության պայմանագիրը 2014 թվականի մայիսի 29-ին // https: //docs.eaeunion.org/hy-am/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3aaf5d6e0d169&EntityID=3610: անկառավարելի հոսքերով:   Դրանք իսկական սպառնալիք են դարձել ԵՄ միասնական տնտեսական համակարգի, մշակութային տարածքի և եվրոպական ինքնության համար 18:   Հայ հասարակությունն իր հերթին, գտնվելով «ոչ պատերազմական, ոչ խաղաղության» պայմաններում, ունի «անցանկալի միգրացիայի ցուցանիշներ» 19: Միգրացիան ՝ որպես սոցիալական երեւույթ, նույնքան հին է, որքան մարդկությունն ընդհանրապես:   Միևնույն ժամանակ, միգրացիայի վերաբերյալ հետազոտությունները սկսվել են 1920-ականների վերջին, երբ միգրացիան դիտվում էր որպես անհատի, անհատի կամ սոցիալական խմբի ժամանակավոր կամ մշտական ​​տեղաշարժ մի աշխարհագրական վայրից մյուսը:   Միգրացիան մշտական ​​բնակության վայրի փոփոխության գործընթաց է, որի դրդապատճառները կարելի է բաժանել երկու տեսակի. Հարկադիր կամավոր:  Առաջին դեպքում մարդիկ փոխում են իրենց մշտական ​​բնակության վայրը `սոցիալ-տնտեսական անբավարար պայմանների, պատերազմների, բնական աղետների, քաղաքական հետապնդումների, կրոնական համոզմունքների, այս կամ այն ​​փոքրամասնությանը պատկանելու և այլ նմանատիպ այլ պատճառներով:   Երկրորդ դեպքում մարդիկ ինքնաբավ կյանք են վարում և առանց պլանավորման տեղափոխվում են այլ բնակության վայր:   Անհրաժեշտ է արձանագրել, որ երկու դրդապատճառներն էլ քիչ թե շատ իրենց ազդեցությունն ունեցան ներկայիս սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշների վրա:   Մասնավորապես, 20-րդ դարի վերջին հայ իրականության մեջ տեղի ունեցան արմատական ​​սոցիալ-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական փոփոխություններ, որոնք էապես ազդեցին հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտների վրա:   Նոր սոցիալական իրողությունների արդյունքում ծնելիության մակարդակը սկսեց արագորեն նվազել, մահացությունն աճեց, բնակչությունը սկսեց մասսայաբար լքել երկիրը ՝ աշխատանք փնտրելու համար, բնակչության բնական աճի տեմպը նվազեց, և արդյունքում ՝ բնակչությունը: սկսեց արագ ծերանալ 21:  Այլ կերպ ասած, Հայաստանում փոխվել է ժողովրդագրական իրավիճակը, ինչը լուրջ սպառնալիք է ազգային անվտանգության համար: 18 Տե՛ս «Դմիտրի Մեդվեդևի ելույթը վահանակի քննարկմանը» (2016 թ. Փետրվարի 13, Մյունխեն, Գերմանիա) // Մյունխենի անվտանգության համաժողով, http: //government.ru/hy/news/21784: 19 «Միգրացիոն տեղեկագրեր» // ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարության միգրացիոն պետական ​​ծառայություն. Http: //smsmta.am/?menu_id=140, «ՀՀ արտաքին-ներքին միգրացիայի նմուշի հետազոտության հաշվետվություն» // http: //www.armstat.am/file/article/rep_migr_08a.pdf: 20 Տե՛ս Vasilenko P. В., Зарубежные теории миграции безления // http: //izd.pskgu.ru/projects/pgu/storage/prj/prj_16/prj_16_05.pdf, Юдина Т. Ն., Միգրացիայի սոցիոլոգիա:   Учебное пособие для вузов. М., 2006, Воробьева О. Դ., Միգրացիոն քաղաքականություն // Միգրացիոն բնակչություն: Выпуск 6. Ներդրում «Միգրացիան Ռուսաստանում» ամսագրում, Մ., 2001: 21 Տե՛ս Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդագրական քաղաքականության ռազմավարությունը, // http: //www.unfpa.am/sites/default/files/RA-Demography-Strategy-Arm.pdf Անկախություն ձեռք բերելուց ի վեր `ինչպես Հայաստանի հետ կապված միգրացիոն գործընթացները, դրանց հիմքում ընկած պատճառները, այնպես էլ պետության միջոցով խնդրի ընկալումը կանոնակարգում:   Նշված փոփոխությունները, բնականաբար, ազդեցին նաև միգրացիոն խնդիրների լուծմանն ուղղված ՀՀ պետական ​​կառավարման համակարգի կողմից իրականացվող միգրացիոն քաղաքականության վրա:  Եթե ​​սկզբնական փուլում այս քաղաքականությունն ուղղված էր հիմնականում Ադրբեջանից, Լեռնային Karabakhարաբաղից և նախկին ԽՍՀՄ այլ տարածքներից փախստականների մեծ թվով խնդիրների լուծմանը, ապա հաջորդ ժամանակահատվածում դրվեցին միգրացիայի ոլորտում ազգային օրենսդրության հիմքերը ,   Ինստիտուցիոնալ մակարդակում ստեղծվեց միգրացիոն քաղաքականություն մշակելու և իրականացնելու իրավասություն ունեցող պետական ​​կառավարման մարմին `Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր փախստականների վարչություն: Վերակազմավորվել է ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության (այժմ ՝ ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարություն) կառուցվածքում գործող գործակալությունը 22: Վերջին տարիներին, համաշխարհայնացման, միջազգային ինտեգրման գործընթացների, տնտեսական և աշխարհաքաղաքական նոր իրողությունների ազդեցության տակ, ՀՀ միգրացիայի կարգավորման պետական ​​համակարգը բախվել է մի շարք հրամայականների, որոնք անհրաժեշտ են համարում անդրադառնալ այդ հրամայականների կարգավորման խնդրին ամենակարևոր պետությունում: փաստաթղթեր Այսպիսով, դեռ 2007 թ. ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարությունը ազգային անվտանգության սպառնալիք համարեց երկրում ծնելիության ցածր մակարդակը, անվերահսկելի անօրինական միգրացիան, ինչպես նաև կրթական, գիտական ​​և մշակութային ներուժի արտահոսքը 23: 2010 ՀՀ կառավարության որոշմամբ սահմանվել են միգրացիայի պետական ​​կարգավորման հիմնական քաղաքական ուղենիշներն ու թիրախները, ներգաղթի կանխարգելումը և ներգաղթի խթանումը ճանաչվել են որպես Կառավարության հիմնական գերակայություններից մեկը 24:  ՀՀ կառավարությունը պարտավորվում է հետապնդել միգրանտների հարցը ՄԱԿ-ի, Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության (ԱՄԿ) և ԱՊՀ-ի շրջանակներում: 22 Տե՛ս Միգրացիայի պետական ​​կարգավորման հայեցակարգ (30 դեկտեմբերի, 2010 թ.): 51 որոշում) // http: //www.smsmta.am/?id=948: 23 Տե՛ս ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարությունը (ՀՀ Նախագահի հրամանագիր NH-37-N, 25-02-2007) // http: //www.mil.am/media/2015/07/827.pdf. 24 Տե՛ս ՀՀ միգրացիայի պետական ​​կարգավորման քաղաքականության հայեցակարգը (ՀՀ կառավարության 2010 թ. Դեկտեմբերի 30-ի 151 որոշում) // http: //www.smsmta.am/?id=948: սոցիալական պաշտպանության հարցերում համագործակցությանը վերաբերող կոնվենցիաների և համաձայնագրերի պահանջների կատարում 25 Ներկայումս Հայաստանի միգրացիոն քաղաքականության վրա ազդում է ԵՏՄ-ին անդամակցությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս «ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժ, ինչպես նաև տնտեսության ոլորտում համակարգված, համաձայնեցված կամ ընդհանուր քաղաքականության վարում» 26: ,   Ավելին, փետրվարի 18-ին տեղի ունեցավ Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի (ԵՏՀ) հերթական նիստը, որտեղ, ի թիվս այլ հարցերի, քննարկվեց Միության ընդհանուր միգրացիոն քաղաքականության պարզեցման հարցը:  Մասնավորապես, որոշվեց ազգային պաշտպանության միջոցներ չկիրառել միության այն քաղաքացիների նկատմամբ, ովքեր կարող են ակնկալել նույն իրավունքներն ու արտոնությունները, ինչ ընդունող երկրի քաղաքացիները: 27 Հաշվի առնելով, որ Ռուսաստանի տնտեսությունը կարևոր դեր է խաղում Միության ներսում էժան աշխատուժի անհրաժեշտության հարցում, ԵՏՀ միգրացիոն քաղաքականության պարզեցումը կարող է խառը ազդեցություն ունենալ Հայաստանի վրա:   Եթե ​​առաջիկայում ռուբլու որոշակի արժեզրկում լինի, այս դեպքում արդեն պետք է ակնկալել, որ Ռուսաստանի աշխատանքային շուկա շտապող հայ միգրանտներն ակնհայտորեն կակտիվանան:   Դա մի կողմից կմեղմի ներքին աշխատաշուկայի բեռը, կապիտալի որոշակի ներհոսք կապահովի երկիր, մյուս կողմից ՝ կարող է լուրջ սպառնալիք հանդիսանալ երկրի ազգային անվտանգության համար:   Գաղտնիք չէ, որ մարդկային ռեսուրսները Հայաստանի համար ունեն ռազմավարական նշանակություն, որոնցից զրկելը երկրի բնականոն զարգացման հեռանկարի հարց է առաջացնելու:   Ռազմավարական և անվտանգության երաշխիքների տրամադրման տեսանկյունից `մեր երկրում մարդկային կապիտալի կորստի« համարժեքը »չպետք է համարվի միգրանտների հայրենիք փոխանցումները:  Մոտ ապագայում այս բանաձևի կիրառումը կարող է հանգեցնել մարդկային ռեսուրսների անբավարար մակարդակի:   Մասնավորապես, անհրաժեշտ է մշակել և ներդնել ազգային կառույցներ, որոնք հնարավորություն կտան վերահսկել արտագաղթի տեմպերը, ունենալ հստակ, ճշգրիտ վիճակագրություն ոչ թե եռամսյակների, այլ յուրաքանչյուր ամսվա համար:  Նպատակ ունենալով բարձրացնել հասարակության իրազեկությունը ապօրինի միգրացիայի վտանգների, ինչպես նաև իրավական աշխատանքի վերաբերյալ 25 Տե՛ս նույն տեղում: 26 Տե՛ս Եվրասիական տնտեսական միության պաշտոնական կայք ՝ http: //www.eaeunion.org/?lang=am#about-info. 27 Տե՛ս http: //www.eurasiancommission.org/hy/nae/news/Pages/18-02-2016-4.aspx միգրացիոն հնարավորությունների վերաբերյալ, անհրաժեշտ է նաև հիմնել անվճար խորհրդատվական կենտրոններ: 21-րդ դարում կրթական միգրացիան «փափուկ» միգրացիայի տեսակ է, որը պայմանավորված է հետևյալ գործոններով. 1) զարգացած երկրում ժամանակավոր կացության կարգավիճակ ստանալ, 2) զարգացած երկրում որակյալ կրթություն ստանալու ձգտում: Անկախացումից ի վեր կրթական համակարգի բարեփոխումների արդյունքում Հայաստանի Հանրապետությունը դարձել է օտարերկրյա քաղաքացիների համար բարձրագույն կրթությանը մատչելի երկիր 28:   ՀՀ միգրացիոն քաղաքականության ժամանակակից գործիքներից մեկը պետք է լինի օտարերկրյա քաղաքացիների ՀՀ բուհեր ընդունելու խրախուսումը, ինչը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ գիտահետազոտական ​​ոլորտի առաջընթացի վրա, բայց վերջին տարիներին կա միտում նվազեցնել օտարերկրյա ուսանողների ընդհանուր թիվը: Այսպիսով, Հայաստանի Հանրապետությունում ներկայումս միգրացիոն իրավիճակն ընդհանուր առմամբ խնդրահարույց է, որի պատճառը կարելի է համարել միգրացիայի պետական ​​կարգավորման քաղաքականության թերությունները `համաձայն մարդու կայուն զարգացման և ազգային անվտանգության պահանջների:   Անհերքելի է, որ Հայաստանի Հանրապետության միգրացիոն համակարգի մարտահրավերների մեծ մասը վերջին քսանհինգ տարվա միգրացիոն իրավիճակից բխող խնդիրներ են, որոնք, նախկինում լուծված չլինելով, տեղափոխվել են ներկա փուլ:  Այս խնդիրները հաջորդ սերունդներին չփոխանցելու համար, այս փուլում ՀՀ միգրացիոն քաղաքականության հիմնական շեշտադրումները պետք է համարվեն միգրացիոն բացասական ռիսկերի մեղմացումը, միգրացիոն հոսքերի և արդյունավետ գործոնների կառավարումը: 28 «Հայաստանի կայուն մարդկային զարգացման ինդեքսը.   Մեթոդաբանության զարգացման նկատառումներ (ՄԱԿ-ի ներկայիս մեթոդաբանությունը բարելավելու առաջարկներ) "// http: //www.armstat.am/file/article/eco_11_16.pdf: 29 Տե՛ս «Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք 2015», http: //www.armstat.am/am/?nid=191&year=2015. Նարեկ Գրիգորյան ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՄԻԳՐԱԻԱՅԻ ՔԱOLԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԸՆԹԱԻԿ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐ Հիմնաբառեր. Միգրացիոն քաղաքականություն, միգրացիոն կանոններ, միգրանտներ, օտարերկրյա քաղաքացիներ ։

Շուկայական տնտեսության ժամանակակից պայմաններում ՀՀ միգրացիոն քաղաքականության  դիտարկման  արդիականությունը  պայմանավորված  է  հասարակական  կյանքի  և  ենթակառուցվածքների  վրա  միգրացիոն  գործընթացների  ուղղակի  ներգործությամբ։
   Միգրացիայի  բացասական  հետևանքների  համեմատական  ուսումնասիրությունները  հնարավորություն  կտան  գնահատելու  միգրացիոն  գործընթացների  արդյունավետ  կառավարման միտումները։
  Կարևորելով օտարերկրյա ներդրումների նշանակությունը տնտեսության  զարգացման գործում՝ պետք է խթանել նաև օտարերկրյա ուսանողների մուտքը ՀՀ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ։
  Այս առումով միգրացիոն արդյունավետ քաղաքականության մշակումն ու իրականացումը կենսական նշանակություն ունեն հայ հասարակության համար։
