ՈՍԿԱՆ ԵՐԵՎԱՆՑՈՒ «ԱՅԲԲԵՆԱՐԱՆ ԵՎ ՔՐԻՍՏՈՆԵԱԿԱՆ» ԱՇԽԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ2014 թ. լրացել է հայ գրահրատարակչության և առհասարակ գրավոր մշակույթի մեծ երախտավոր Ոսկան Երևանցու ծննդյան 400-ամյակը։
  Եվ մեր հրապարակումը նվիրված է այդ հիշարժան տարելիցին։
 Ոսկան  Վարդապետը  հայ  տպագրիչ-գրահրատարակիչ,  մշակութային  գործիչ,  լեզվաբան,  Հայաստանյաց եկեղեցու արքեպիսկոս է1։
  Նա ծնվել է Նոր Ջուղայում։
  Ծնողները եղել են երևանցի, Նոր Ջուղայում  հաստատվել  Շահ  Աբասի  բռնագաղթի  ժամանակ։
   Սովորել  է  տեղի  ծխատեր  քահանայի  մոտ,ապա՝  Նոր  Ջուղայի  Ս.  Ամենափրկիչ  վանքում  (Խաչատուր  Կեսարացու  դպրոցում)։
   1629-ին  եկել  էԷջմիածին, ապա՝ Երևան, որոշ ուսումնառությունից (Մելիքսեթ Վժանեցու մոտ) հետո վերադարձել ՆորՋուղա։
   1634  թ.  Փիլիպոս  Աղբակեցի  կաթողիկոսի  հրավերով  կրկին  եկել  է  Էջմիածին,  մտերմացելդոմինիկյան վանական, գիտնական Պաուլո Փիրոմալիի հետ, նրա մոտ առել լատիներենի, փիլիսոփայության,  երկրաչափության,  աստղաբաշխության  դասեր,  միաժամանակ  նրան  հայերեն  է  սովորեցրել,թարգմանություններ  է  կատարել  լատիներենից։
   Հետագայում  նշանակվել  է  վանահայր  Ուշիի  Ս.  Սարգիս  վանքում։
   Ամստերդամում  գտնվող  վաճառական  եղբորից՝  Ավետիս  Ղլիճենցից  հրավեր  է  ստացելստանձնելու  այդ  քաղաքում  1660-ին  Մատթեոս  Ծարեցու  հիմնած  հայկական  տպարան-հրատարակչության տնօրինությունը։
 1662  թ.  սեպտեմբերի  27-ին  Հակոբ  Ջուղայեցի  կաթողիկոսիհանձնարարականով  մեկնել  է  Եվրոպա՝  Աստվածաշունչը  հայերենհրատարակելու։
   1664  թ.  աշնանը  ստանձնել  է  Ամստերդամի  Ս.Էջմիածնի  և  Ս.  Սարգսի  անվան  տպարանի  տնօրինությունը  և1666  թ.  մարտի  11-ին  իր  աշակերտների՝  Կարապետ  Անդրիանացու և Օհան Երևանցու հետ սկսել և 1668 թ. ավարտել է հայերենամբողջական  Աստվածաշնչի  առաջին  տպագրությունը։
   Ամստերդամում  Ոսկան  Երևանցին  հրատարակել  է  14  անուն  այլ  գրքեր,այդ  թվում՝  «Գիրք  այբուբենից  յաղագս  նորեկ  տղայոց  և  մանկանց….»  (1666),  իր  հեղինակած  «Քերականութեան  գիրք.…»-ը(գրաբարի քերականություն), Նոր կտակարան (1668), Մովսես Խորենացուն  վերագրվող  «Գիրք  աշխարաց»-ը՝  միջնադարյան  հայառակների  ժողովածուի  («Գիրք  աշխարհաց  և  առասպելաբանութեան,  որ  է  Աղուէսագիրք»)  հետ  (1668),  Առաքել  Դավրիժեցու«Գիրք պատմութեանց»-ը, «Տօնացոյց» (1669), Շարականոց (1665,1669)։
  1669 թ. տպարանը փոխադրել է Լիվոռնո, ապա ստանալովՖրանսիայի Լյուդովիկոս XIV թագավորի համաձայնությունը՝ հաստատվել է Մարսելում (1672), հրատարակել ևս 8 անուն գիրք, այդթվում  առաջին  անգամ  Գրիգոր  Նարեկացու  Մատյանը՝  «Գիրքաղօթից» (մնացել է անավարտ)։
  Գոյության 26 տարվա ընթացքում(գործել  է  մինչև  1686  թ.)  երեք  քաղաքներում  40  անուն  հայերեն  գրքեր  հրատարակած  տպարանըՈսկան Երևանցու պատվին կոչվել է Ոսկանյան։
 Ոսկան  Երևանցին  հայ  հին  տպագրության  ամենախոշոր  դեմքն  է  Հակոբ  Մեղապարտից  հետո։
 Հիմնել  է  շարունակաբար  գործող  հայկական  գրահրատարակչություն,  պատրաստել  հայ  տպագրիչ1 Ոսկանի մասին կենսագրական տվյալները քաղել ենք մի քանի աշխատություններից, տողատակերը չծանրաբեռնելու համարներկայացնենք  միասին.  Գալայճեան  Ա.,  Ոսկան  Երեւանցի  հայ  տպագրութեան  մեծ  երախտաւորը,-  «Սիոն»,  1966,  թիւ  2-3,  էջ89-104։
  Անանեան Պ., Ոսկան Վարդապետի նամականին, «Բազմավէպ», 1967, էջ 298։
  Սահակ Ճեմճեմեան Հ., Հայ տպագրութիւնը  և  Հռոմ  (ԺԷ  դար),  Վենետիկ-Սբ.  Ղազար,  1989։
   Պողոսյան  Ն.,  Ոսկան  Երևանցու  ձեռագիր  և  տպագիր  թարգմանականերկերի համեմատական վերլուծության փորձ, «Բանբեր Երևանի համալսարանի», հայագիտություն, թ. 138.1, էջ 46-58։
  Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Երևան, 2003, հտ. 4, էջ 99-100։
 հրատարակիչներ։
   Ոսկանյան  հրատարակություններն  այնքան  բարձրորակ  են  եղել,  որ  բազմիցս  նույնությամբ արտատպել են հետագա տպագրիչները։
 Ոսկանի  գրքերի  շարքում  ուրույն  տեղ  են  զբաղեցնում  քերականական  աշխատությունները։
   Ձեռագիր  մատյաններում  պահպանվել  է  լատիներենից  նրա  (Թովմա  Իտալացու)  թարգմանած  քերականությունը  մեկնաբանություններով,  ավելի  ուշ  տպագրել  է  քերականական  երկու  աշխատություններևս1։
 Այս շրջանի քերականական աշխատություններն ուսումնասիրելիս Գևորգ Ջահուկյանը տեսակետէ հայտնում, որ XVII դ. քերականների մոտ գոյություն ուներ քերականության նկատմամբ ռացիոնալիստական վերաբերմունք. քերականությունը դիտվում էր իբրև քերականների կողմից հաստատվող կանոնների ժողովածու։
  Այս վերաբերմունքը հիմք է ստեղծում քերականության մեջ սեփական հայեցողությամբ  «բարեփոխումներ»  մտցնելու։
   Տարբեր  փոփոխություններ  կատարելիս  քերականներն  առաջնորդվում են կամ «բանական» անհրաժեշտությամբ կամ ավելի բանական համարվող լեզուների, հատկապես լատիներենի, քերականական առանձնահատկությունները հայերենին վերագրելու սկզբունքով։
 XVII դ. քերականության մեջ ռացիոնալիզմն ընթանում է լատինաբանության հետ գիրկընդխառն.ծանոթությունը  լատիներենի  և  լատիներեն  լեզվով  գրված  զանազան  երկերի  հետ,  լատիներենից  կատարվող  թարգմանությունների  նշանակալից  թիվը,  կաթոլիկ  քարոզչության,  հայերենի  քերականության`  օտարազգի  հեղինակների  կողմից  գրված  լատիներեն  ձեռնարկները,-  այս  բոլորը  նպաստում  ենլատիներենի  նկատմամբ  այնպիսի  վերաբերմունք  մշակելուն,  ինչպիսին  մի  ժամանակ  ունեին  հունաբան  հայ  հեղինակները  հունարենի  նկատմամբ,  մանավանդ  որ  լատինաբան  հեղինակներն  անքննադատ կերպով են ընդունում հունաբան դպրոցի շատ դրույթներ, հաճախ դիմում նրանց իբրև պատրաստի նյութի։
 Այս դարում սկսում են հայերենի քերականության մեջ լատիներենի քերականությունների օրինակով  «բարեփոխումներ»  մտցնելու,  քերականական  նոր  ըմբռնումներ,  նոր  անվանումներ  ներմուծելուփորձերը։
  Գրվում են քերականություններ լատիներենի օրինակով, երբեմն էլ լատինական քերականությունները  փոխադրվում  և  հարմարեցվում  եմ  հայերենին.  որոշ  հեղինակներ  էլ  յուրահատուկ  ձևովզուգորդում են Թրակացու մեկնիչների և լատինական քերականության ավանդույթները։
 Այս  կարգի  քերականություններից  մեկը  պատկանում  է  Ոսկան  Երևանցուն։
   Հայ  տպագրությանգրքերի լեզուն Ոսկանն աշխատում է «ուղղել» հայերենի կատարելության մասին ունեցած գաղափարիհամաձայն։
  Այդ նույն ոգով էլ նա 1666 թ. հրապարակում է «Քերականութեան գիրքը», որը, ինչպես հեղինակն  է  նշում,  թարգմանել  է  «դաղմատերենից»  և  հարմարեցրել  հայերենին.  «Տէր  Ոսկան  բանիսպասաւոր յիշել աղերսեմ,- գրում է նա գրքի հիշատակարանում,- զի աշխատեալ թարգմանեցի ի բարբառոյ դաղմատացւոցն ի հայս և անտի ևս ծաղկաքաղ արարեալ կարճառօտիւք ի զբօսանս ուսումնասիրաց զյաւետ պիտանացուն և զկարևորն հաւաքեցի։
  Նաև առընթեր բնաբանին կացուցեալ զհոլովսանուանց և դերանուանց և զխոնարհմունս բայից, կարգաւորեալ կանօնիւք և գլխակարգութեամբ»։
 Բացի  այս  քերականությունից՝  Մաշտոցի  անվան  մատենադարանի  թ.  2295  ձեռագրում  (նաև  միքանի  այլ  ձեռագրերում)  պահպանվել  է  նաև  այդ  քերականության  մեկնությունը,  որը  նույնպես  պատկանում է Ոսկանի գրչին, ինչպես համոզմունք են հայտնում ուսումնասիրողները։
  Տպագիր քերականությունն  իր  ընդհանուր  բնույթով  ներկայացնում  է  ավելի  լատինականացված  մի  երկ։
   Բացի  սրանցից՝Ոսկան  Երևանցին  1671  թ.  հրատարակում  է  «Գիրք  այբուբենից»  դասագիրքը,  որտեղ  տալիս  է  որոշքերականական  տեղեկություններ  (տառերը,  նրանց  տեսակներն  ու  դասակարգումը,  վանկերի  և  միավանկ,  երկվանկ  ու  բազմավանկ  բառերի  օրինակներ,  «բանի»  տեսակները,  ուղղագրական  կանոներ),իտալերենի մի քերականություն՝ իտալերեն զրույցներով հանդերձ՝ «Սկզբունք իտալականի լեզուի համառօտապէս շարադրեցեալք» վերնագրով2։
 Բացի Գ. Ջահուկյանից՝ Ոսկանի քերականական գործերին անդրադարձել են Հ. Մխիթարյանը, Ն.Պողոսյանը, Հ. Ներսէս Տէր-Ներսէսեանը և այլ ուսումնասիրողներ3։
  Վերջինս մեծ ներդրում ունի մեր ուսումնասիրվելիք գրքի մանրաժապավենի պահպանության գործում։
 «Այբբենարան  և  քրիստոնեական»։
   Վերը  նշեցինք  Ոսկանի  հայտնի  և  բազմիցս  օգտագործվողգրքերը։
   Ցանկանում  ենք  ուշադրությունը  կենտրոնացնել  մեկ  այլ,  գիտական  շրջանառության  մեջ  ոչհաճախ մտած և սակավադեպ հիշատակվող գրքին` «Այբբենարան և քրիստոնէական»-ին։
 Այն բաղկացած է 64 էջից։
  Ութածալ է, մամուլանիշերը հայատառ են։
  Գրքի մեծությունը 12,5X10սմ է։
  2  փորագիր պատկերներ կան 2 և 33 էջերում։
  Բնագիրը բոլորագրով է,  օգտագործված են նաևգլխագրեր և նոտրգիր։
 1 Այդ մասին առավել մանրամասն տե՛ս Պողոսյան Ն., էջ 46-58։
 2 Ջահուկյան Գ., Գրաբարի քերականության պատմություն, Եր., 1974, էջ 63-67։
 3 Տես Մխիթարյան Հ., Ոսկան Երևանցին իբրև քերականագետ, «Էջմիածին», 1966, էջ 210-217։
  Տէր-Ներսէսեան Հ. Ն., Ոսկանվարդապետի քերականական ըմբռնումները, «Բազմավէպ», 1966, թ. 11-12, էջ 310-321։
  Պողոսյան Ն., էջ 54-68։
 Նկարագրությունը կատարել ենք գրքի մանրաժապավենից, որն Ազգային գրադարանին է ուղարկել Հայր Ներսես Տեր-Ներսեսյանը։
  Ա. Ղազիկյանի («Հայկական նոր մատենագիտություն», էջ 131) տեսած օրինակը կազմված է եղել նույն՝ 1666 թ․ տպագրված Ոսկան Երևանցու «Քերականութեան» հետմեկտեղ։
   Գ.  Զարբհանալյանն  իր  մատենագիտության  մեջ  «Քրիստոնէական»-ը  նշել  է  երկու  անգամ՝Այբբենարանի հետ (էջ 26) և առանձին (էջ 714) 1։
 Տիտղոսաթերթին գրված է՝ ՀԱՆԴԵՐՁ ԱՍՏՈՒԾՈՎ։
  Գիրք այբուբենից՝ յաղագս նորեկ տղայոց՝ ևմանկանց  անկրթից.  նաև  արանց  դեռևս  ոչ  ուսելոց,  որոց  լիցի  օժանդակ  հասանիլ  ի  կատարումնկրթութեան և ի վարժումն ճահապէս ընթերցողութեան։
 Յօրինեալ  ներ  տպարանում  սրբոյ  Էջմիածնի,  և  սրբոյն  Սարգսի  զօրավարի.  Յամսդէրտամ  քաղաքի։
  Ի ներ թուում փրկչին, 1666. Իսկ Հայոց, ՌՃԺԵ. յունվարի Գ։
 Հատկանշական է, որ հենց առաջին իսկ էջից հեղինակը նշում է, թե իր գիրքն ուղղված է դեռահասակ  մանուկներին,  բայց  դա  կարծես  դեռ  բավական  չէ։
   Ոսկանը  նաև  իր  խոսքն  է  ուղղում  հենցանմիջապես ընթերցողին։
  Թերթելով մեկ էջ՝ տեսնում ենք հետևյալ տողերը.Ով դու մանուկ բարի և դեռահասակհայեաց ուշիմ մտօք եքո նըպատակ։
 Ջանա մեծաւ բաղձմամբ և մըշտադիտակկրթմամբ տառից շինիլ հոգւոյն ընդունակ։
 Քանզի մանուկն Յիսուս աստուածտեսակիհասակս մանկութեան քոյ քեզ օրինակ։
 Գրքի  վերնագրից  կարելի  է  նկատել,  որ  այն  ոչ  միայն  կրթական,  այլ  նաև  դաստիարակչականբնույթ ունի։
  Հենց միայն հիմնական վերնագրերը դա են մատնանշում՝•  Յաղագս վարժման մանկանց նորագունից դեռևս եկելոց յուսումն տառակրթութեան։
 •  Նախկին աստիճան տառից. որք արտաբերին միով հնչմամբ։
 •  Յաղագս վանկի։
 •  Յաղագս բառի։
 •  Համարողութիւն թուականութիւն ըստ հայոց և ըստ հռօմայեցւոց։
 •  Յաղագս մանկանց. առ ի կրթութիւն և վարժումն ի կրօնս քրիստոնէութեան։
 •  Գլուխ երկրորդ վասն հաւատոյ։
 •  Մինչև ցաստեն հաւատոյ բանք։
 •  Ի սրբոյ լուսաւորչէն մերմէ Գրիգորէ ասացեալ։
 •  Գլուխ երրորդ վասն տերունական աղօթից։
 •  Գլուխ չորրորդ վասն տասանց բանից օրինացն։
 •  Գլուխ հինգերորդ յաղագս եօթանց խորհրդոց եկեղեցւոյ։
 •  Գլուխ վեցերորդ յաղագս աստուածայնոց առաքինութեանց։
 •  Գլուխ եօթներորդ վասն սկզբնականաց և ներգործականաց մեղաց։
 •  Գլուխ ութերորդ յաղագս Առաքինութեանց։
 •  Իններորդ յաղագս դիտաւորութեան ողջոյն քեզ Մարիամին։
 •  Տասներորդ.  Յաղագս  պատւիրանաց  և  ինն  երանութեանց  սրբոյ  աւետարանին  և  մասանցհոգւոյ։
 •  Շարադրեցաւ բանս… հիշատակարան։
 Ուսուցանվում է նյութը հարց ու պատասխանի ձևով, որն էլ կենդանի երկխոսության է նմանվումսովորեցնողի և սովորողի միջև։
  Առաջին հինգ կետերում ուսուցանվում է այբուբենը, հետո արդեն անցում է կատարվում բարոյական դաստիարակությանը։
 Այբուբենը սովորելիս քննվում են հետևյալ հարցերը.•  Քանիք են տառք։
 •  Քանիք են Տառք ձայնաւորք։
 •  Որքան են բաղաձայնք։
 Ուսուցանվող  նյութին  տրվող  պատասխանները  հստակ  են.  տառերն  երեսունութն  են,  որոնցիցութը  ձայնավոր  են,  իսկ  երեսունը`  բաղաձայն։
   Առանձին-առանձին  նշված  են  տառերը։
   Սակայն  ի՞նչըգրավեց  մեր  հետաքրքրությունը.  բաղաձայններն  ամբողջությամբ  նշված  են,  իսկ  ներկայացված  ութձայնավորներից  նշված  է  միայն  յոթը`  ա,  ե,  է,  ը,  ի,  ո,  օ։
   Իսկ  ո՞ւր  է  ՈՒ  ձայնավորը։
   Արդյո՞ք  նկատիառնելով ւ-վ հերթագայությունը՝ այն դուրս է թողել ուսումնառությունից։
  Մեկ հետաքրքրական փաստ1 Ոսկանյան Ն., Կորկոտյան Ք., Սավալյան Ա., Հայ գիրքը 1512-1800 թվականներին, Եր., 1988, էջ 43-44։
 էլ  պետք  է  արձանագրել.  իր  «Քերականություն»  գրքում  Ոսկանը  նշում  է  ութ  ձայնավոր,  սակայն,  իտարբերություն այս գրքի, այնտեղ նշված է նաև ւ տառը՝ որպես ձայնավոր։
 Այնուհետև անցում է կատարվում բառագիտությանը` քննելով հետևյալ հարցերը.•  Զինչ է վանկ։
 •  Զինչ է բառ։
 Նախ տալով վանկի և բառի սահմանումը` հեղինակը մանրամասն բացատրում է վանկերն ու բառերն իրենց աստիճաններով։
  Այստեղ նույնպես բաց է թողնված ՈՒ ձայնավորը, ինչն էլ վկայում է այնմասին, որ նախորդ դեպքում ուղղակի վրիպակ տեղի չի ունեցել։
 Նշենք վանկերի օրինակներն իրենց աստիճաններով.•  երկրորդ աստիճան վանկից. բա, բե, բէ, բը, բի, բո, բօ,•  երրորդ աստիճան վանկից. բաբ, բեբ, բէբ, բըբ, բիբ, բոբ, բօբ,•  չորրորդ աստիճան վանկից. բաւ, բեւ, բէւ, բիւ, բու։
 Եւս  մեկ  հարց,  որ  առաջացավ  ուսումնասիրելիս.  վանկի  չորրորդ  աստիճանը  կազմվում  է  ւ  տառով, այսինքն՝ այդ տառը և´ ձայնավոր է, և´ բաղաձայն, այդ պատճառո՞վ է համարվում չորրորդ աստիճանի վանկ։
 Անդրադառնալով բառին՝ կարող ենք ասել, որ հեղինակը նշել է առաջներորդ աստիճան, երկրորդաստիճան,  երրորդ  աստիճան,  չորրորդ  աստիճան,  հինգերորդ  աստիճան,  վեցերորդ  աստիճան,  որոնքհամապատասխանաբար միավանկ, երկվանկ, եռավանկ, քառավանկ, հնգավանկ և վեցվանկ բառերնեն։
  Բերենք մի քանի օրինակ` •  առաջներորդ աստիճան բառից՝ ազգ, ահ, այր, աչք, աստղ, բանտ, բլուր, բուք,•  երկրորդ աստիճան բառից՝ ըմբիշ, ժառանգ, իմաստ, լեզու, խաւար, ծաղիկ, •  երրորդ աստիճան բառից՝ հեղինակ, ձայնաւոր, ղեկավար, ճառագայթ, •  չորրորդ աստիճան բառից՝ աշխարհական, ընդունարան, թելադրութիւն, •  հինգերորդ աստիճան բառից՝ երկրաչափական, ճարտասանական, •  վեցերորդ աստիճան բառից՝ աստեղաբաշխական, փիլիսոփայութիւն։
 Մենք նշեցինք միայն հասարակ անունները, բայց հեղինակը դրանց զուգահեռ նշել է նաև անձնանուններ։
  Հավելենք, որ միավանկ, հնգավանկ ու վեցվանկ անձնանուններ հեղինակը չի նշում, մնացածներից բերենք մի քանի օրինակ.•  երկրորդ աստիճան բառից՝ Ադամ, Դաւիթ, Մաշտոց, Նարեկ, Վարդան, Ռուբէն, •  երրորդ աստիճան բառից՝ Բաղդասար, Կոմիտաս, Մարիամ, Միքայել,•  չորրորդ աստիճան բառից՝ Աբիսողոմ, Արամանեակ, Գրիգորիոս, Եղիազար։
 Հեղինակը  դրանք  գրել  է  փոքրատառ  և  ներկայացրել  հասարակ  անունների  հետ  միևնույն  շարքում։
  Այստեղ հանդիպում ենք նաև մի քանի աշխարհագրական տեղանունների, որոնցից են՝ Կիպրոս,Սոդօմ,  Բաբիլօն,  Բիւրական,  Լիբանան,  Իսրայէլ,  Հայաստան,  Երուսաղէմ,  որոնք  նույնպես  բնագրումնշվում են փոքրատառ։
 Ոսկանն իր տպագիր «Քերականության» գրքում նույնպես անում է վերը նշված հարցադրումներնու տալիս դրանց պատասխանները, բայց ոչ այնպես մանրամասն, ինչպես մեր ուսումնասիրած գրքումէ։
  «Քերականություն»-ում բերում է մեկ-երկու օրինակ, երբեմն նաև բաց է թողնում օրինակները։
 Հեղինակի  ուշադրությունից  չեն  վրիպել  նաև  թվականները,  որոնք  մանրամասնորեն  ներկայացված են։
  Թվանշանների կողքին բերված են հայկական այբուբենի տառերը։
  Մեկից մինչև հարյուր տասը թիվը, առանց բացթողման, նշված են բոլոր թվականներն և՛ թվերով, և՛ տառերով ու դրանց զուգահեռ՝ թվերին համապատասխան տառերը, նշված են կլոր թվականներն ու բերված են մի քանի օրինակներ, որպեսզի ուղղորդեն ընթերցողին։
  Բերենք մի քանի օրինակ.ա-մէկ-1,  բ-երկու-2,  գ-երեք-3,  դ-չորս-4,  ե-հինգ-  5,  զ-վեց-6,  է-եօթն-7,  ը-ութն-8,  թ-ինն-9,  ժ-տասն10, ի-քսան-20, ճ-հարիւր-100, ռ-հազար-1000, ժռ-10000, մռ-200000, ռռ-1000000 և այլն։
 Վերը նշվածը կազմում է գրքույկի գրեթե կեսից ավելին, սակայն, քերականական գիտելիքներ մատուցելուց  բացի,  հեղինակի  նպատակը  մարդուն  քրիստոնյա  դարձնելն  է`  իր  բոլոր  արժանի  որակներով։
   Բովանդակությունում  նշված  մնացյալ  կետերն  ուղղված  են  հենց  այդ  նպատակին։
   Մեր  խոսքնավելի ակնառու դարձնելու համար նշենք, թե այդ կետերով հեղինակն ինչ հարցադրումներ է արել. •  Զինչ նշանակէ ասելն քրիստոնեայ։
 •  Զիարդ է Քրիստոս Աստուած։
 •  Որքան է աստիճան հաւատոյ։
 •  Գիտես զհայր մեր որ յերկինս։
 •  Քանիք են օրինացն բանք զորս ետ և կամ ի ձեռն որոյ ես զնա Աստուած։
 •  Քանիք են խորհուրդք եկեղեցւոյ կամ զինչ զօրութիւն ունին։
 •  Որքանք են աստուածայինք առաքինութիւնք։
 •  Որքանք են զօրութիւնք որք շարժեն զյոյսն։
 •  Որքանք են պարգևք Հոգւոյն սրբոյ։
 Ոսկանի այս փոքրիկ գրքույկն իրենից մեծ կարևորություն ունի ոչ միայն գիտելիքների փոխանցման, այլ նաև իսկական քրիստոնյա ձևավորելու գործում։
  Այն ծավալով փոքր, բայց բովանդակությամբմեծ գործ է։
  Կարևորելով իսկական մարդ դառնալու հանգամանքը՝ Ոսկանը երկու կարևոր արժանիքներ՝  կրթությունն  ու  դաստիարակությունը,  դնում  է  կողք  կողքի  ու  միաժամանակ  զարգացնում։
 Այսինքն՝  Ոսկան  Երևանցու  համար  այս  դեպքում  քերականական  գիտելիքներն  ինքնանպատակ  չեն,այլ ծառայում են հոգևոր, քրիստոնեական վերելքին։
 Հռիփսիմե ԿոստանյանՈՍԿԱՆ ԵՐԵՎԱՆՑՈՒ «ԱՅԲԲԵՆԱՐԱՆ ԵՎ ՔՐԻՍՏՈՆԵԱԿԱՆ» ԱՇԽԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸԲանալի բառեր՝ Ոսկան Երևանցի, «Այբբենարան և քրիստոնեական», գրքույկ, քերականական և քրիստոնեական գիտելիքներ։

2014 թ. լրանում է հայ գրահրատարակչության և առհասարակ գրավոր մշակույթի մեծ երախտավոր Ոսկան  Երևանցու ծննդյան 400-ամյակը։
  Եվ մեր հրապարակումը նվիրված է այդ հիշարժան տարելիցին։
  Ոսկան Վարդապետը հայ տպագրիչ-գրահրատարակիչ, մշակութային գործիչ, լեզվաբան, Հայաստանյաց եկեղեցու արքեպիսկոս է։
   Ոսկանի այս փոքրիկ գրքույկը շատ կարևոր է ոչ միայն գիտելիքների փոխանցման, այլ նաև իսկական քրիստոնյա  ձևավորելու հարցում։
  Այն ծավալով փոքր, բայց բովանդակությամբ շատ մեծ գործ է։
  Կարևորելով իսկական մարդ  դառնալու  հանգամանքը՝  Ոսկանը  կրթությունն  ու  դաստիարակությունը  դնում  է  կողք  կողքի  ու  միաժամանակ  զարգացնում։
  Ոսկան Երևանցու համար այս դեպքում քերականական գիտելիքներն ինքնանպատակ չեն, այլ ծառայում են հոգևոր, քրիստոնեական վերելքին։
