Սոցիալ-քաղաքական, տնտեսական և  մշակութային փոխհարաբերակցությունները  կարևոր  դեր  են  խաղում  երկրից  երկիր  մարդկանցտեղաշարժերի  գործում՝  անկախ  երկրի  զարգացող  (զարգացած)  լինելուկամ  անցումային  տնտեսություն  ունենալու  փաստից։
   Բազմաբնույթլինելով՝  միգրացիան  կապված  է  նմանատիպ  փոխհարաբերակցությունների  հետ  և  ազդում  է  զարգացման  գործընթացների  վրա։
 Տնտեսական անհավասարակշռությունները, աղքատությունը և շրջակամիջավայրիև  խաղաղությանբացակայության,  մարդու  իրավունքների  ոտնահարման  հետ  մեկտեղ,ինչպես նաև անարդարության և դեմոկրատական հաստատություններիզարգացածության տատանվող աստճանները բոլոր այն գործոններն են,որոնք  ազդում  են  միգրացիայի  վրա։
   Գնահատված  է,  որ  միջազգայինմիգրանտների թիվն աշխարհում փախստականների հետ ներառյալ 125հետընթացը,  անվտանգությանմիլիոն  է  կազմում,  որի  կեսը  զարգացող  երկրներում  են  [5]։
   Վերջինտարիներին  աշխարհի  զարգացած  հիմնական  ընդունող  երկրներումտարեկան  կտրվածքով  գրանցվել  է  մոտավորապես  1.4  միլիոն  մարդուներհոսք,  որոնց  մոտ  երկու  երրորդը  եկել  է  զարգացող  երկրներից  [5]։
 Ընդհանուր  առմամբ  միգրացիան  կարող  է  դրական  ազդեցությունունենալ և՛ ելքի, և՛ ընդունող երկրների վրա՝ ելքի երկրին տրամադրելովդրամական  փոխանցումներ,  իսկ  ընդունող  երկրին  ապահովելանհրաժեշտ  մարդկային  ռեսուրսներով։
   Միգրացիան(հատկապեսմիջազգային  միգրացիան)  ապահովումէ  նաև  հմտություններիփոխանակում  և  նպաստում  է  մշակութային  հարստացմանը։
   Կայունտնտեսական  աճը,  ունենալով  զարգացման  ռազմավարություններ,որոնք համապատասխանում են այս նպատակին, անհրաժեշտ միջոց ենհանդիսանում  այս  խնդրի  լուծման  հարցում։
   Ի  լրումն,  կարելի  է  ավելիարդյունավետ  օգտագործել  էմիգրանտների  պոտենցիալ  ներդրումընրանց ելքի երկրի տնտեսական զարգացման գործում։
 թվաքանակիևփոփոխությանԻ  տարբերություն  բնական  շարժումների,  որոնք  հանդես  են  գալիսբնակչությանկառուցվածքիփոփոխությունների  ներքին  աղբյուր,  միգրացիան  արտաքին  հոսքն  է,որը  ցույց  է  տալիս  մարդկանց  որոշակի  ամբողջություն՝  այլամբողջությունների  հետ  փոխհարաբերությունների  արդյունքը։
   Այդփոխհարաբերությունների  արդյունքը  միգրացիոն  սալդոն  է  (աճ  կամնվազում) [3]։
 Միգրացիան,  որն  ուղեկցվում  է  բնակավայրից  տեղափոխությամբ,այսինքն՝ վերաբնակեցմամբ, ընդգրկում է երեք փուլ.  Նախապատրաստական  փուլը  բնակչության  տարածքայինշարժունության ձևավորման գործընթացն է։
   Հիմնական փուլը բնակչության վերաբնակեցման գործընթացն է։
   Ավարտական փուլը վերաբնակների հարմարվելն է նոր տեղում։
 «Միգրացիոն  շարժունակություն»  կամ  «շարժունություն»  (լատ.՝  mobilis)հասկացությունը  և  «տեղաշարժ»  («վերաբնակեցում»)  հասկացությունընույնական[1]։
   Գիտական  գրականության  մեջ  առկա  են«շարժունություն»  տերմինի  տարբեր  ըմբռնումներ,  որոնք  մեկնաբանվում են իբրև՝չեն  տեղափոխության տարբեր տեսակների ընդհանուրհասկացություն,   վերաբնակեցման հոմանիշ,  պոտենցիալ և իրական միգրացիայի ընդհանուր հասկացություն,  բնակչության՝ իրենց տարածքային կարգավիճակի փոփոխությանպոտենցիալ պատրաստություն։
 ինչ-որչափովՀՀ-ում  տիրող  սոցիալ-տնտեսական  ճգնաժամի  առկայությանպայմաններում  աշխատանքնիրհասարակական նշանակությունը, և մեծ մասամբ մարդիկ աշխատանքըդիտում  են  որպես  նյութական  պահանջների  բավարարման  միջոց։
 «Խորհրդային  Միության  փլուզումից  հետո  դադարեցին  գործարկվելարդյունաբերական  տասնյակ  ձեռնարկություններ,  աշխատանքիցզրկվեցին  տասնյակ  հազարավոր  աշխատավորներ։
   Այս  պատճառովվտանգավոր  աստիճանի  հասավ  գործազրկությունը,  որն  ունի  ոչ  միայնտնտեսական, այլև սոցիալական հետևանքներ» [1]։
 կորցրելէԵրբ  մարդը  գործազուրկ  է  երկար  տարիներ,  ապա  խախտվում  էնրա հոգեկան վիճակը, ինչը սպառնում է ողջ հասարակությանը։
 Մեր  կողմից  կատարված  ուսումնասիրությունները  ցույց  են  տալիս,  որմարդը,  աշխատանքը  կորցնելով,  սկզբում  չի  գիտակցում,  թե  ինչ  էպատահել  իր  հետ,  և  չի  հավատում,  որ  զրկվել  է  աշխատանքից։
   Սամարդու հոգեկան վիճակի փոփոխության առաջին փուլն է, որը տևում էմեկ  շաբաթ։
  Երկրորդ փուլում  նա  գործազրկությունն  ընդունում  է  իբրևժամանակավոր  երևույթ,  որը  տևում  է  մի  քանի  շաբաթ։
  Երրորդ փուլնարտահայտվում  է  մարդու  անհանգստությամբ,  տանջանքով  ուտառապանքով,  քանի  որ  վերջանում  են  ֆինանսական  միջոցները,  ևմարդը  երկարատև  որոնում  է  նոր  աշխատանք։
   Չորրորդ  փուլըբնութագրվում  է  այն  հանգամանքով,  որ  մարդը  հարմարվում  է  այդդժվարություններին։
   Աշխատանքի  որոնումն  ընթանում  է  առանց  որևէհույսի։
   Օրեցօրկարգավիճակիսոցիալական  հետևանքները,  և,  առաջին  հերթին,  աստիճանաբարվատթարանում  են  ընտանեկան  հարաբերություններն  ամուսիններիմիջև, ամուսինների և ծնողների միջև։
 գործազուրկիբազմանումենՄիաժամանակ,  էապես  ընդլայնվել  է  նաև  երկրում  բնակվողպոտենցիալ արտագաղթողների թվաքանակը, բնակչության հատկապեսերիտասարդ  և  աշխատունակ  շերտերի  շրջանում  ձևավորվել  ենհոռետեսական  սպասումներ  մարդկային  կապիտալում  կատարվողներդրումներիստանալուհնարավորությունների իրացման վերաբերյալ։
 հայրենիքումսեփականհատույցըՀՀ-ում  առաջացածբազմաբնույթ  սոցիալտնտեսական  հիմնախնդիրների  վերհանման  վերլուծության,  գիտականմեկնաբանման  և  լուծման  ուղիների  պարզորոշման  հարցում  ինչպեսբազմազան  ուէլտեսական-մեթոդաբանական,  այնպեսգործնական  առումով,առանցքային  նշանակություն  է  ձեռք  բերել  մարդկային  կապիտալիվերարտադրության  և  միգրացիայի  ռիսկերի  միջև  ձևավորվողփոխառնչություններիսոցիոլոգիականառումով  բոլորովին  նոր  չէ,  պարզապես  երկրում  սոցիալ-մշակութային,ժողովրդագրական  ու  քաղաքատնտեսական  որոշակի  պայմաններիձևավորման  պարագայում  այն  ձեռք  է  բերել  առանձնահատուկկարևորություն՝  հայտնվելով  ռազմավարական  նշանակության  գրեթեբոլոր հանգուցահարցերի խաչմերուկում։
 բացահայտումը։
   Խնդիրըեն,վկայումհարցումների  արդյունքներըՄեր  կողմից  սոցիալ-ժողովրդագրական  տարբեր  խմբերումորանցկացվածժամանակակից  պայմաններում  արդեն  իսկ  հանրապետությունումանհրաժեշտություն  է  առաջացել  մշակել  և  իրագործել  մարդկայիներիտասարդ  կապիտալի  վրա  միգրացիայի  ռիսկերի  բացասականներազդեցության  կանխարգելմանն  ուղղված  հատուկ  նպատակայինքաղաքականություն։
   Ինչպես  մեր,  այնպեսշարք  այլհետազոտողների  փաստմամբ,  այդ  ռիսկերը  կրթական,  շուկաներիգլոբալացման,շարժունությանակտիվացման  պայմաններումվերաճել  ազգայինանվտանգության խնդիրների։
 աշխատուժիկապիտալիէլ  միևկարողենՀարկ ենք համարում նշել, որ երիտասարդ մարդկային կապիտալի՝որպես  յուրատեսակ  սոցիալական,  տնտեսական  ռեսուրսի  վերաբերյալտեսական-մեթոդաբանական  հարցադրումներն  ու  հետազոտությունները  սկսել  են  իրականացվել  դեռևս  20-րդ  դարի  կեսերին՝  այնուհետևլրամշակվելով  կիրառական  առումով  առավել  կոնկրետացված  տարբերգիտական հայեցակետերով։
  Մասնավորապես, ֆիզիկական, մարդկայինև սոցիալական կապիտալների բնորոշման, դրանց սահմանազատման ևգնահատման  տեսամեթոդաբանական  մոտեցում-ները  մշակվել  ուհիմնավորվել  են  Ջ.  Քուլմանի,  Ջ.  Ուիլլիսի  և  այլ  հայտնիվերլուծաբանների աշխատություններում [10]։
 կապիտալիշարքումմեթոդաբանականՄարդկայինհիմնախնդիրներիոչդրակառուցվածքային  բաղադրիչների  արժևորումը,  այլ  նաև  քանակականչափումը։
   Համաշխարհային  տնտեսական  ֆորումի  կողմից  կիրառվողերիտասարդ մարդկային կապիտալի չափման համաթիվը ձևավորվում էչորս հիմնական ոլորտների ցուցիչներով.գնահատմանէկարևորվումմիայն  Կրթական  ոլորտի  ցուցիչները  ներկայացնում  են  տարրական,միջնակարգ և բարձրագույն ուսուցման քանակական և որակականասպեկտները՝  փոխկապակցված  աշխատաշուկայի  պահանջներիև աշխատուժի որակական հատկանիշների հետ։
   Առողջապահության  և  բարեկեցության  ոլորտի  ցուցանիշներըբնութագրում  են  բնակչության  ֆիզիկական  առողջության  ևինտելեկտուալ  ներուժի  հատկանիշները՝  մանկահասակներիցմինչև մեծահասակներ։
   Աշխատուժի  և  աշխատունակության  ոլորտի  ցուցանիշներըեն  աշխատուժի  աշխատանքային  փորձը,բնութագրումունակություններն ու կարողությունները։
 են  Հնարավորությունների  միջավայրի  ցուցիչներն  առավելապեսբնականոնվերաբերումկապիտալի(գործարարվերարտադրության  պայմանների  առկայությանըակտիվություն,  մտավոր  սեփականության  պաշտպանություն,կազմակերպաձեռնարկատիրական  կարողությունների  իրացմանհնարավորություն և այլն)։
 մարդկայինՈւշագրավն  այն  է,  որ  ձեռք  բերված  աշխատանքից  ու  եկամտիցավելի  մեծ  բավարարվածություն  ունենում  են  հենց  ոչ  ֆորմալաղբյուրներիցօգտված  երիտասարդները։
   Ընդ  որում՝  առավելարդյունավետ  են  ոչ  թե  հարազատների  և  բարեկամների  հետերիտասարդների  ունեցած  մտերիմ  կապերը,  այլ  ծանոթների  ևընկերների  հետ  ոչ  ազգակցական  բնույթի,  այսպես  կոչված,  հեռավորկապերը։
   Եթե  թույլ  կապերը  հնարավորություն  են  տալիս  զգալիորենընդլայնել  տեղեկատվության  շրջանակը,  ապա  ուժեղ  կապերն  առավելարդյունավետ  են  դառնում  ճգնաժամային  իրավիճակներում,  երբ  առկաէ ժամանակի խնդիրը։
 էմեծապես  պայմանավորվածԱյսպիսով,  երիտասարդների  աշխատանք  գտնելու  հարցումհաջողությունըերիտասարդի՝սոցիալական  կառուցվածքում    ունեցած  դիրքի  հետ։
   Այլ  կերպ  ասած՝բուն  մարդկային  կապիտալում  կատարվող  ներդրումներից  զատ,անհրաժեշտ  են  ներդրումներ  սեփական  հեղինակության  և  հանրայինկապերիցանցումերիտասարդի  ձևավորած  կապերի  կառուցվածքը,  մասնագիտականորակավորման  հետ  մեկտեղ,  դառնումէ  աշխատաշուկայումառաջխաղացման կարևորագույն տնտեսական գործոն։
 Սոցիալականուղղությամբ։
 զարգացմանուսումնականհաստատություններՀետխորհրդային  տարիներին  մեր  երկրում  նշանակալիորենդժվարացավավարտածերիտասարդներին  աշխատանքով  ապահովելու  խնդիրը։
   Այսինքն՝քաղաքական  նոր  իրավիճակում  մասնագետ-երիտասարդներին  ոչ  թեկենտրոնացված  կարգով  պետությունն  է  ուղարկում  համապատասխանաշխատանքի,  այլ  իրենք  պետք  է  փնտրեն  աշխատանք։
   Կարելի  է  նշել,դարձավոր  աշխատանքերիտասարդներինրանքդառնում  էին  կոմերսանտներ,  ձեռներեցներ  և  այլն,  ընդունումշուկայական տնտեսության զարգացման սկզբունքները։
 որոնելու  ամենատարածվածինքնազբաղվածությունը։
   ԱրդյունքումձևըԳործազրկության  երևույթի  ուսումնասիրությունները  ցույց  ենտալիս,  որ  գործազրկության  վախը  աշխատողներին  շահագրգռում  էաշխատանքիլինելարտադրողականությունը,ումակարդակը և այլն։
 մասնագիտականհմտություններնկարգապահ,բարձրացնելմշտապեսՀայաստանիերիտասարդությանգործազրկությունը  կարելի  է  բնորոշել  մի  քանի  առանձնահատկություններով.Հանրապետությունումվախենումհինգերորդըյուրաքանչյուր  Ամբողջովին դադարեցվում է արտադրությունը։
   Աշխատանքով  չապահովված  երիտասարդները  հիմնականում  1825  տարեկաններն  են։
   Եթե  յուրաքանչյուր  երկրորդ  երիտասարդըՀՀ-ում  չի  կարողանում  ապահովել  իր  նյութական  պահանջները,ապակորցնելաշխատանքը։
  Գործազրկության  վտանգը,  աշխատանք  չլինելու  հետևանքները,սոցիալ-տնտեսականՀայաստանիքաղաքականությունը  ևճգնաժամը,  պետության  վարած  թույլտնտեսության  մի  շարք  ճյուղերում  տիրող  անօրինակությունները  լուրջպատճառ  են,  որ  երիտասարդությունը  լքի  իր  ծննդավայրը,  հայրենիտունը,  մեկնի  օտար  երկրներ՝  որոնելու  աշխատանք  և  սոցիալականարդարություն։
   Բազմաթիվ  երիտասարդներ  էլ  տեղափոխվում  ենարտասահման,  որպեսզի  փորձեն  անկախանալ  իրենց  ծնողներից  ուձեռք բերեն ինքնուրույնություն։
 Հանրապետությունում  տիրողէ«Ներկա  ժամանակաշրջանում  Հայաստանի  Հանրապետությունումերիտասարդության  հոսունությունն  այնքան  սուր  չէ,  որքան  այն  զգալիէրսկզբներին։
   Այս  տարիներիներիտասարդության  հոսունության  պատճառներից  հատկապես  կարելիթվականների1990-ականէ  նշել  հայ-ադրբեջանական  կոնֆլիկտը,  1988  թվականի  երկրաշարժը  ևարդյունաբերականհետևանքովառաջացած գործազրկությունը [1]»։
 գործարաններիչաշխատելուԱյնուամենայնիվ,  ուսումնասիրությունների  արդյունքում  պետք  էհատուկ  ընդգծել,  որ  մեր  հանրապետությունում  արտագաղթնընդգրկում է չորս շրջան.Առաջին շրջան, երբ 1988 թվականի երկրաշարժից հետո Շիրակի ևԼոռու  մարզերից  շուրջ  30-40  հազար  ընտանիք  (130-160  հազար  մարդ),զրկվելովմոտակաժամանակաշրջանում  ձեռք  բերել  բնակարան,  ստիպված  հեռացանհանրապետությունից։
 բնակարաններիցչունենալովհույսուԵրկրորդ  շրջանն  ընդգրկում  է  1992-1995  թվականները,  երբ  միայնզինվորական  ծառայության  հասակ  ունեցող  կամ  դրան  մոտեցողպատանիները  շուրջ  70-80  հազար  ընտանիքով  (մոտ  290-320  հազարմարդ) հեռացան երկրից, որպեսզի խուսափեն պարտադիր զինվորականծառայությունից  ևչզոհվեն  պատերազմական  գործողություններիժամանակ։
   Նշված  ժամանակահատվածում  բազմաթիվ  երիտասարդներհանրապետությունիցպատճառներով,այլմասնավորապես՝ երկրում տիրող խավարի ու ցրտի։
 հեռացաննաևվիճակըտնտեսականԵրրորդ  շրջանը  վերաբերում  է  1995-1998  թվականներին,  երբհանրապետությունումորոշակիորենբարելավվեց։
   Նշված  տարիներին  արձանագրվեց  տնտեսությանմակարդակի վերելք առանձին բնագավառներում, հատկապես՝ առևտրիու  ծառայությունների  ոլորտներում։
   Սակայն  այդ  տարիներին  վարվողմաքսային  և  հարկային  ոչ  ճկուն  քաղաքականությունը  հանրապետության  դատաքննչական  մարմինների,  մաքսատների  և  հարկայինգերատեսչությունների  աշխատողների  անօրինական  գործողությունների  պատճառ  դարձան,  և  հազարավոր  փոքր  ու  միջին  գործարարներընտանիքներով հեռացան երկրից։
  Ակնհայտ է, որ հանրապետությունիցհեռացած  երիտասարդ  գործարարներն  իրենց  դրամական  միջոցներըփոխանցեցինհամապատասխանգործունեություն։
 ծավալելուերկրներ՝այլՀստակ է՝ երիտասարդ գործարարների արտագաղթը բացասաբարանդրադարձավ  ՀՀ  տնտեսության  զարգացման,  ուղղակի  կապիտալներդրումների  ծավալի  մեծացման  և  նոր  աշխատատեղերի  ստեղծմանգործընթացների  վրա։
     Դատաքննչական  մարմինների,  մաքսատների  ևհարկային  գերատեսչությունների  աշխատանքները  մասնակիորենկանոնակարգվեցին  միայն  այն  ժամանակ,  երբ  հանրապետությունիցարդեն արտագաղթել էին մեծ թվով երիտասարդներ։
 Չորրորդ  շրջանն  ընդգրկում  է  1998-2008  թվականները։
   Այստարիներին  հանրապետությունից  հեռացել  են  աղքատության  եզրինհասած,  աշխատանքչունեցող,  հուսահատ  և  պարզապես  սովիմատնված  մոտ  60-70  հազար  ընտանիք,  այսինքն՝  շուրջ  250-280  հազարմարդ։
   Ներկայում  էլ  մեծ  մասամբ  ՀՀ  տարբեր  մարզերից,  հատկապես՝լեռնային շրջաններից այն մարդիկ, որոնք կարողանում են բնակարանըվաճառել,  ֆինանսական  համապատասխան  միջոցներ  հայթայթել  ևկորցնելու ոչինչ չունեն, պատրաստ են լքել իրենց ծննդավայրը, հայրենիքաղաքը և հայրական հարազատ տունը։
 Համաձայն  «Հայաստանի  երիտասարդության  ազգային  զեկույցի»[3]՝  Հայաստանի  երիտասարդների  մոտ  կեսը  (49  տոկոս)  երբևէ  եղել  էարտասահմանում։
  Դա առավել բնորոշ է հատկապես տղամարդկանց ևպայմանավորված  է  բարձր  կենսամակարդակով,  ենթամշակութայինպատկանելությամբ  և  մայրաքաղաքաբնակ  լինելու  հանգամանքով։
   Իսկաշխարհի  մակարդակով  երիտասարդ  միգրանտները  կազմում  ենընդհանուր  232  միլիոն  (միջազգային  միգրանտների  ավելի  քան  10տոկոսը)  և  հանդիսանալով  շարժական  սոցիալական  խումբ`  կազմումեն  տարեկան  միգրացիոն  շարժումների  հիմնական  մասը։
   Միջազգայինմիգրացիան  երիտասարդության  համար  հնարավորություն  է  տալիսավելի  լավ  կյանք  ապահովել  իրենց  և  իրենց  ընտանիքների  համար,հետամուտ  լինել  կրթական  ձգտումներին,  կատարելագործել  իրենցմասնագիտական  հմտությունները  և  հեռանկարները  կամ  բավարարելանձնական  զարգացման  ցանկությունը`արտերկրում  ապրելու  հետկապված արկածների և մարտահրավերների միջոցով։
  Երիտասարդներիմոտ  առկա  է  բարձր  գործազրկություն`  հայրենիքում  չունենալովպատշաճ  աշխատանք։
   Գրեթե  բոլոր  երկրներում  երիտասարդությանշրջանում  գործազրկության  մակարդակը  առնվազն  երկու  անգամգերազանցումգործազրկության  ընդհանուր  մակարդակը,  ևգնահատվում  է,  որ  73  միլիոն  երիտասարդ  գործազուրկ  է[5]։
 Դժբախտաբար,  արդյունքումշատ  երիտասարդ  միգրանտներշարք  ռիսկերի.  հաճախ  թալանվում  են,հանդիպում  են  միշահագործվում,  ենթարկվում  բռնությունների`  ներառյալ  հարկադիրաշխատանքը։
   Եվ  շատ  հաճախ  նրանք,  ինչպես  մյուս  միգրանտները,դառնում  են  քավության  նոխազ՝  տնտեսական  և  սոցիալականհամակարգերի թերությունների պատճառով [5]։
 էԵրբ  երիտասարդները  գաղթում  են  ազատության,  արժանապատվության, արդարության և անվտանգության պայմաններում, նրանքկարող  են  խթանել  տնտեսական  և  սոցիալական  զարգացումը  ինչպեսծագման,  այնպես  էլ  ընդունող  երկրների  [4]։
   Հետևաբար,  ԱՄԿ-նաշխատում  է  բոլոր  համապատասխան  շահագրգիռ  կողմերի  հետ։
   Այդկողմերից  մեկը  հանդիսանում  են  նաև  իրենք՝  երիտասարդները։
   Լայնգործընկերություն, սոցիալական երկխոսության խթանում, լավ  փորձիփոխանակում  և  վերապատրաստում,  ապահովվում  է  ավելի  լավզբաղվածություն  և  մշակվում  աշխատանքային  միգրացիայիարդյունավետ  քաղաքականություն,  որը  ապահովում  է  պատշաճաշխատանք երիտասարդ միգրանտների համար [6]։
 վարկածը,Երիտասարդների  շրջանում  արտասահմանում  լինելու  փորձըմոտավորապես նույնն է և՛ ընդմիշտ արտագաղթելու հակում ունեցող, և՛արտագաղթելու  հակում  չունեցող  խմբերում,  ինչից  կարելի  է  առաջքաշել  այնենթադրելու,  թեերիտասարդության`  արտասահմանում  լինելու  փորձը  նպաստում  էնրանց  արտագաղթելու  դիրքորոշումների  աճին  (և  հակադարձաբարկարելի  է  առաջ  քաշել  այն  վարկածը,  որ  ընդմիշտ  արտագաղթելուդիրքորոշումներիառավելապեսներհայաստանյան են)։
 պատճառներնձևավորմանորհիմքերչկանՎերջին երեք տարիներին երիտասարդների՝ արտերկիր կատարածայցերի  76%-ը  վերաբերում  է  ընդամենը  երկու  երկրի`  Ռուսաստան(46%)  և  Վրաստան  (30%),  իսկ  ըստ  նպատակների՝  այցերի  80%-ըկազմում  են  հանգստանալը  (46%)  և  աշխատելը,  բիզնեսով  զբաղվելը(34%)։
  Ընդ որում՝ այդ երկու հիմնական նպատակով միայն Ռուսաստանև  Վրաստան  կատարած  այցերը  կազմում  են  երիտասարդների  բոլորայցերի  60%-ը  [3]։
   Երտասարդների  բարձր  տոկոսներով  հոսունությունըհիմնականում  բացատրվում  է  այն  իրողությունով,  որ  աշխատանքայինմիգրանտները  մյուս  հավասար  պայմանների  դեպքում  ավելի  մեծպարտավորություններիրենցհարազատների  նկատմամբ։
   Օրինակ՝  այն  երիտասարդը,  որը  միայնուսանող  է,  չնչին  հավանականությամբ  է  մասնակցում  ընտանիքիեկամուտների  կազմավորմանը.  նա  «ազատ  մարդ  է»  [3]։
   Իսկ  եթեերիտասարդը  մեկնել  է  արտագնա  աշխատանքի,  ապա  նա  Հայաստանում  մնացած  ընտանիքի  անդամների  «կերակրողների»  շարքում  է,եթե  ոչ  միակը։
   Ավելին`  հայտնի  է,  որ  սեզոնային աշխատանքայինմիգրացիայի վայրում  աշխատանքային  միգրանտները  (հիմնականումՀայաստանումգտնվողունենտղամարդիկ)  ունենում  են  արտամուսնական  կապեր։
   Այդ  կապերիառկայությունն  էլ  ինքնին  խոչընդոտում  է  միգրանտների՝  իրենցհարազատներինՀայաստանից  արտասահման  տեղափոխելուդիրքորոշմանը։
 ՀՀսոցիալ-տնտեսական  անվտանգությանհամատեքստումերիտասարդները  լուրջ  դերակատարում  ունեն  նաև  մասնագիտականկարողությունների արագընթաց փոփոխումների առումով։
  Աշխատուժիշուկայում  մրցակցային  բարենպաստ  դիրքերում  են  հայտնվումհիմնականում այն մասնագետները, որոնք արագորեն արձագանքում ենգործատուի  կողմից  ներկայացվող  նորանոր  պահանջներին։
   Իսկաշխատուժիշուկայում  ձևավորված  արդիական  պահանջներին,բնականաբար,  առավելապես  արագ  ու  ճկուն  արձագանքում  եներիտասարդ  կադրերը,  որոնք  անհամեմատ  ավելի  հեշտությամբ  ենընկալում  ինովացիոն  գաղափարները,չեն  խուսափում  անցնելհամապատասխան  վերապատրաստումներիյուրացնելովնորագույն տեխնոլոգիաները։
  Այս առումով, եթե մարդկային կապիտալիվերարտադրության  ամբողջական  գործընթացի  արգասիքը  դառնա  այդկապիտալի  «երիտասարդացումը»,  ապա  որոշակիորեն  կկրճատվենտնտեսապես  ակտիվ  մարդկային  ռեսուրսների  անարդյունավետօգտագործման ռիսկերը երկրի ներքին շուկայում։
 բովով`Ելնելով  այս  ամենից՝  ՀՀ  սոցիալ-տնտեսական  անվտանգությանհամատեքստումռիսկերիկառավարման  համար  գտնում  ենք,  որ  անհրաժեշտ  է  սլաքները  ուղղելներքոնշյալ հիմնահարցերի լուծմանը.կանխարգելվելուերիտասարդ  մասնագետներիերիտասարդացմանգործընթացի  ինչպե՞սէարտագաղթը երկրից,  ինչպե՞ս  է  մեղմվելու  գործազրկության  մակարդակը  երիտասարդմասնագետների շրջանում, երկուկողմերի  ինչպե՞ս  է  կարգավորվելու  «գործատու-երիտասարդ  մասնագետ»փոխադարձփոխհարաբերություններիակնկալիքների շրջանակը։
 Սույն  հետազոտության  շրջանակում  կատարված  տեսական  ևէ  միգործնական  ուղղվածության  վերլուծություններիցընդհանրական  եզրահանգում.  միգրացիոն  ավանդույթներ  ունեցողերկրներում,  ինչպիսին  Հայաստանի  Հանրապետությունն  է,  վաղուցհասունացել  է  ժամանակը՝  մշակելու  գիտական  չափանիշների  ևկոնկրետ  ցուցիչների  մեթոդաբանորեն  հիմնավորված  կուռ  համակարգ,բխումորը  կարտացոլի  երիտասարդների  հիմնախնդիրների  կարգավորում,մարդկային կապիտալի վերարտադրության և երիտասարդ աշխատուժիմիգրացիայի  ռիսկերի  իրական  փոխկապվածություն։
   Իհարկե,  դահետագա  ուսումնասիրությունների  առարկա  է։
   ՀՀ-ում  այդպիսիհամապարփակ  ուսումնասիրությունները  կնպաստեն  համեմատաբարերկարաժամկետ  և  արդյունավետ  միգրացիոն  քաղաքականությանմշակմանն  ու  իրագործմանը,  քաղաքականություն,  որը  երկրինհնարավորությունարտաքինաշխատանքային  միգրացիայի  առավելություններից,  ինչպես  նաև`փոխհատուցելու  դրա  թերությունները`  երիտասարդ  մարդկայինկապիտալի  կուտակման  և  նրա  ընդլայնված  վերարտադրությանապահովման առումով։

Սույն  հոդվածը  նվիրված  է  աշխատուժի  միգրացիային  և  երիտասարդների  հասունացման,  նրանց  կարգավիճակի  փոփոխության  փոխառնչությունների  տեսական  և  գործնական  հիմնախնդիրների  լուծմանն  ու  մեկնաբանմանը։
   Բնականաբար  չէինք  կարող  մեկ  հետազոտության մեջ «ընդգրկել անընդգրկելին»։
  Ուստի առանձնացվել և  առավելապես որակական ու քանակական վերլուծության են ենթարկվել  հետազոտության  առարկայի  շրջանակում  գտնվող  այն  հրատապ  հիմնախնդիրները, որոնք ծագել են հետերկրաշարժյան շրջանից ի վեր։
