Քրեական դատավարության օրենսգրքի և քրեական օրենսգրքի նախագծի օրենսգրքի համաձայն `մեղադրանքի ընթացակարգը փոխելու կարգը  Դատաքննության ընթացքում մեղադրանքը փոխելու ինստիտուտի հնարավոր հստակ կարգավորումը կարևոր է քրեական դատավարությունում կողմերի իրական հավասարությունը երաշխավորելու, մեղադրյալի պաշտպանության, ինչպես նաև արդարադատության իրականացման իրավունքի տեսանկյունից: անկախ դատարանի կողմից: Այս գիտական ​​հոդվածի շրջանակներում փորձ է արվել ուսումնասիրել գործնական խնդիրները, որոնք ծագում են այս դատական ​​ինստիտուտի հետ կապված ինչպես տեսական, այնպես էլ առկա օրենսդրական կարգավորումների կիրառման հետ կապված:  Այդ նպատակով ուսումնասիրվել են դատավարության ընթացքում մեղադրանքը փոխելու ինստիտուտի վերաբերյալ ներքին և օտարերկրյա առանձին աղբյուրներ, ինչպիսիք են Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, ՀՀ սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի դատական ​​ակտերը: Հայաստանի Հանրապետություն Առանց խորանալու ինստիտուտի էության մեջ, հոդվածի այս մասում հակիրճ կներկայացնենք այն խնդիրները, որոնք նախատեսվում է ուսումնասիրել:   Մեր կարծիքով, դատարանի կողմից մեղադրանքը փոխելիս ամենակարևոր հարցերից մեկը մեղադրյալի ինքնապաշտպանության իրավունքի ապահովումն է:   Այն չի կարող խախտվել, եթե մեղադրանքը չի պարունակում փաստական ​​հանգամանքներ, որոնք չեն հանդիսացել դատախազի կողմից առաջադրված մեղադրական եզրակացության հիմքը. և մեղադրանքի իրավական գնահատումը փոխելիս և երբ դա:  Հաշվի առնելով այն փաստը, որ դատարանը արդարադատություն իրականացնող մարմին է, ճիշտ նյութական նորմը կիրառելը դատավորի համար պարտավորություն է, ապա, մեր կարծիքով, ՀՀ քրեական դատավարությունում անհրաժեշտ է սահմանել առաջին ատյանի դատարանի լիազորությունները: ատյան `մեղադրյալին վերագրված արարքի իրավական գնահատումը փոխելու համար: Այնուամենայնիվ, նույն իրավական մեխանիզմը նախատեսում է, որ մեղադրյալը կարողանա կանխատեսել դատարանի կողմից մեղադրանքի փոփոխման հնարավորությունը, ունենալ բավարար ժամանակ, հնարավորություն, պաշտպանվելու իրավունք, մյուս կողմից ՝ դատարանն ունի մի շարք լիազորություններ: մնալ անկախ, անկողմնակալ և չդառնալ մեղադրողի օժանդակ մարմին: Թվում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծում մի շարք այլ հարցեր որոշ չափով լուծված են, բայց կարծում ենք, որ դեռ կան չլուծված խնդիրներ, որոնց չկարգավորումը կարող է բերել իրավական, ինչու ոչ թե բարոյական խնդիրներ:  Թե՛ դատախազի, թե՛ դատարանի կողմից մեղադրանքի փոփոխման հարցերը հավասարապես կարևոր են, բայց այս աշխատանքի շրջանակներում մենք կսահմանափակվենք նրանով, որ դատախազի կողմից մեղադրանքի փոփոխության խնդիրները քննարկման առարկա կդառնան: Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1 հոդվածի, եթե առաջին ատյանի դատարանում դատաքննության ընթացքում մեղադրողը գտնում է, որ մեղադրանքը ենթակա է լրացման կամ փոփոխման ՝ խստացման կամ մեղմացման տեսանկյունից, քանի որ հայտնի չէին հանգամանքներ, չէր կարող հայտնի լինել դատավարությունից առաջ: և եթե գործի փաստական ​​հանգամանքները թույլ չեն տալիս մեղադրանքը լրացնել կամ փոփոխվել առանց դատաքննությունը հետաձգելու, նա դատարանին է ներկայացնում միջնորդություն հետաձգել կամ փոփոխել մեղադրանքը, որը փոխվել է դատաքննությունը:   Մեղադրողը կարող է փոխել մեղադրանքը, այդ թվում `ծանրացման առումով, երբ դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված ապացույցները անվիճելիորեն ապացուցում են, որ մեղադրյալը կատարել է այլ հանցագործություն, քան իր համար մեղադրվողը: Ավելին, առաջին ատյանի դատարանում մեղադրանքը փոխելու իր իրավունքը չօգտագործելով ՝ մեղադրողը զրկվում է քրեական գործի հետագա քննության ընթացքում նման նախաձեռնությամբ հանդես գալու հնարավորությունից 1: 1 Տե՛ս Արմեն ivիվանի Բաբայանը Սուրեն Ռազմիկի Թումանյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ EED / 0044/01/11 որոշման 23-րդ կետը: Նշված նորմերի վերլուծության համաձայն ՝ Քրեական դատավարության օրենսգիրքը դատավարության ընթացքում մեղադրանքը փոխելու համար դատախազի համար նախատեսում է հետևյալ տարբերակները. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1): Մինչև 2010 թվականը նույն հոդվածի 5-րդ մասը նախատեսում էր, որ դատարանը կարող է հետաձգել նիստը մինչև 10 օր ՝ առաջարկելով, որ գլխավոր դատախազը կամ նրա տեղակալը վերահաստատեն մեղադրական եզրակացությունը:   Այս իրավական դրույթը, սակայն, որոշվել է ՀՀ Սահմանադրական դատարանի կողմից 2010 թվականին: 2005 թվականի ապրիլի 2-ի N 872 որոշմամբ ՀՀ բյուջեն օրինականորեն ճանաչվել է: և անվավեր ակաս Հակասում է Սահմանադրության 19-րդ հոդվածին:   Իսկ մինչ այդ ՝ 24.07.2007 թ. N 710 որոշմամբ, ՀՀ Սահմանադրական դատարանը անվավեր է ճանաչել Սահմանադրությանը հակասող գործը լրացուցիչ նախաքննության ուղարկելու ինստիտուտը նախատեսող մի քանի հոդված: Փաստորեն, դատախազի նախաձեռնությամբ մեղադրանքը փոխելու համար այլ քննչական գործողություններ իրականացնող քննիչի ռեժիմը լրացուցիչ նախաքննության ինստիտուտից մի քանի քայլ առաջ է, բայց սկզբունքորեն չի համապատասխանում օրենքի գերակայության չափանիշներին: ,  Այս ռեժիմի կիրառման դեպքում քրեական գործը դեռ դատարանում է, քննիչը որոշում չի կայացնում այն ​​ընդունելու մասին, բայց փաստորեն այն վերադառնում է քննիչին, որը կարող է ազատորեն իրականացնել ՀՀ կողմից տրամադրված քննչական և դատավարական այլ գործողություններ: Քրեական դատավարության օրենսգիրք:   Ստացվում է, որ փաստացի քրեական գործը դուրս է եկել դատական ​​վերահսկողությունից, նույնիսկ եթե այն ավարտվել է սահմանափակ ժամկետով, կամ քրեական գործը շարունակում է մնալ դատարանում 2: Հաշվի առնելով օրենսդրական կարգավորման նշված թերությունները ՝ ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի հայեցակարգը (այսուհետ ՝ Հայեցակարգ) ամրապնդեց այն միտքը, որ մեղադրանքի փոփոխությունը չի եղել 2 Տե՛ս Հ. Սարգսյան, Դատախազի կողմից մեղադրանքի փոփոխման հարցերը `համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծի // ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի նախագծի հարցերին նվիրված գիտական ​​հոդվածների ժողովածու, Երեւան, 2014, էջ. 307 թ. դա հիմք կամ պատճառ պետք է հանդիսանա նոր քննչական կամ այլ դատական ​​գործողություն կատարելու համար, բայց պետք է լինի գործի այլ ապացույցների համապարփակ վերլուծության արդյունք, քանի որ մեղադրանքի փոփոխությունը նոր քննչական կամ դատական ​​գործողությունից հետո նշանակում է վերականգնել / վերականգնել լրացուցիչ հետաքննության ինստիտուտ: քողարկվել այլ անունով:  Սա է պատճառը, որ Հայեցակարգը ընդունելի է համարում իրականացնել միայն մեղադրանքը փոխելու գործողություններ, որոնք կարող են օգտագործվել գործի դատաքննության ընթացքում առկա դատական ​​միջոցներից, ինչպիսիք են վկաներ կանչելը, փորձագետներ նշանակելը և այլն:  Այս գործողությունների կատարումը դուրս չի գա դատարանի իրավասությունից 3: Հայեցակարգի հիման վրա մշակված ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագիծը չի ամրագրել հայեցակարգից տարբերվող մոտեցում այս կոնկրետ հարցի վերաբերյալ:  Այսպիսով, քրեական դատավարության օրենսգրքի նախագծով նախատեսված մեղադրանքի փոփոխման միակ եղանակը գոյություն ունեցող երկու ռեժիմների հիբրիդն է 4:   Մասնավորապես, Նախագծի 283-րդ հոդվածի դրույթներից բխում է, որ դատախազությունը չունի օրենսդրական հնարավորություն դատարանում քննվող քրեական գործով նոր քննչական գործողություններ իրականացնելու համար:  Այսպիսով, նոր հանգամանքների դեպքում բացառվում էր քննվող քրեական գործը քննիչին վերադարձնելու հնարավորությունը:  Կարծում ենք, որ սա դատական ​​կենտրոնացված քրեական դատավարության գաղափարի իրականացման փորձ է, բացի այդ, դա ՀՀ Սահմանադրական դատարանի N 710 և N 934 որոշումներում արտահայտված դիրքորոշումների արդյունք է, ըստ որի, եթե քրեական գործը վարույթ է ընդունվում դատական ​​կարգով, այն պետք է լուծվի դատարանում: նիստում:  Մյուս կողմից, ՍԴ-ն նշել է, որ գործող իրավական կարգավորման պարագայում մեղադրող կողմը հնարավորություն ունի փոխելու արդեն ձախողված մեղադրանքը հանրային դատավարության շրջանակներից դուրս ՝ կատարելով փաստական ​​ճշգրտումներ, ինչը էապես խախտում է հավասարության սկզբունքը, որի հիմքում ընկած է դատավարություն  Դատաքննության փուլում մեղադրանքը փոխելու համար քննչական գործողությունների արգելումը նաև ապահովում է գործի հանրային ընթացքը և հնարավոր 3 Տե՛ս ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի հայեցակարգի նախագծի 8.13 կետը: 4 Տե՛ս Գ. Բաղդասարյան, Դատարանում առաջադրված մեղադրանքի փոփոխման սահմանները և դրա նկատմամբ դատական ​​վերահսկողությունը, // Պետություն և իրավունք, Երևան, 2015, էջ: 21 հնարավորություն է տալիս դատարանին մեղադրանքի փոփոխման գործընթացը պահել իր վերահսկողության տակ: Քննարկվող իրավական դրույթների մասով պետք է պարզաբանվի, որ ըստ Նախագծի, դատաքննության ընթացքում փաստական ​​հանգամանքների մեղադրանքը կարող է փոխվել հետևյալ երկու պայմանների միաժամանակ գոյության դեպքում. 1. Լսումների ընթացքում քննված ապացույցները հաստատել են փաստական անհայտ հանգամանքները չեն կարող հայտնի լինել մինչդատական ​​վարույթում. 2. Այս փաստական ​​հանգամանքներն իրենք կամ այլ փաստական ​​հանգամանքների հետ միասին անհրաժեշտ են դարձնում նոր մեղադրանք առաջադրել մեղադրյալին: Յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում դատարանը պետք է քննարկի ՝ արդյո՞ք նախաքննության ընթացքում հայտնի էին մեղադրանքի տևողության վրա ազդող փաստական ​​հանգամանքները, թե՞ դրանք կարող էին հայտնի լինել դատախազի կողմից նոր մեղադրանք առաջադրելու մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու ժամանակ:  Կարծում ենք, որ «փաստական ​​հանգամանքները, որոնք հայտնի չէին, չեն կարող հայտնի լինել մինչդատական ​​վարույթում» արտահայտությունը ինքնին ենթադրում է, որ վարույթ իրականացնողները հայտնի չեն եղել օբյեկտիվորեն, բայց ոչ սուբյեկտիվորեն ՝ պատճառաբանությամբ, օրինակ ՝ նրանք կարող էին իմացել են, արդյոք նրանք պատշաճ ջանասիրություն ունեին պարզելու հարցում:  Բացի այդ, մենք կարծում ենք, որ և՛ գործող օրենսգրքի, և՛ նախագծի համաձայն ՝ «լրացնել գանձումը» ձեւակերպումը նշանակում է գանձման փոփոխություն ՝ դրա շրջանակն ընդլայնելով, այսինքն ՝ դա պարզապես լիցքի փոփոխության մի տեսակ է:   Դա է վկայում այն ​​փաստը, որ մեղադրանքը լրացնելու ռեժիմը հատուկ կարգավորված չէ, այլ կերպ ասած ՝ իրականացվում են և՛ մեղադրանքի փոփոխություններ, և՛ լրացումներ: Նախագծից պարզ է դառնում, որ դրանք պետք է իրականացվեն նույն իրավական մեխանիզմների միջոցով: Այն ինքնին ոչ մի խնդիր չի լուծում, կարելի է եզրակացնել, որ դրա ամրագրումն օրենքով չունի նորմատիվային անհրաժեշտություն 5: Նախագծի 284-րդ հոդվածի կապակցությամբ նշենք, որ միանշանակ տրվեց այն հարցի պատասխանը, որ մեղադրանքը փոխելու դեպքում դատախազը պարտավոր է որոշում կայացնել մեղադրանք առաջադրելու մասին: Սարգսյան, Դատաքննության ընթացքում մեղադրանքը փոխելու տեսական եւ գործնական խնդիրները, Երեւան, 2015, էջ. 169 թ. կամ ոչ.  Այս հարցի շուրջ վեճը դեռ շարունակվում է իրավական պրակտիկայում, քանի որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը և սահմանադրական դատարանները միմյանցից անկախ հակասական եզրակացությունների են հանգել: Այսպիսով, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ HYKRD2 / 0144/01 / 09S քրեական գործով: Նալբանդյանի վերաբերյալ կայացված որոշման մեջ նա նշեց, որ դատարանում մեղադրանքը փոխելիս մեղադրողը պետք է որոշում կայացնի մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու մասին, ինչպես նաև նոր մեղադրական եզրակացություն:  Իսկ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը N 872 որոշմամբ որոշել է, որ չի կարող կազմվել նոր մեղադրական եզրակացություն, քանի որ ՀՀ գործող դատավարության օրենսգրքի նորմերը չեն նախատեսում նման իրավական կարգավորում:   Նախագիծը վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումն ավելի ընդունելի համարեց, ինչը միանշանակ արդարացված է, քանի որ մեղադրական եզրակացությունը դատավարության սահմանները որոշող փաստաթուղթն է, որը մեղադրյալին հնարավորություն է տալիս արդյունավետորեն կազմակերպել իր պաշտպանությունը: Ասվածի լույսի ներքո անհրաժեշտ է անդրադառնալ Projectրագրի միակողմանի ձևակերպմանը:  Խոսքը 284-րդ հոդվածի 4-րդ մասի դրույթի մասին է. «Նոր մեղադրանք ներկայացնելու որոշումը տրվում է դատարանին ՝ դատական ​​գործընթացների մասնակիցներին»:   Կարծում ենք, որ «տրված» ձեւակերպումն արդարացված չէ:   Որպեսզի նոր ներկայացված մեղադրանքը կողմերի համար ավելի մատչելի լինի և հասարակության համար ավելի մատչելի, այն ոչ միայն պետք է փաստորեն ներկայացվի դատարան, դատավարության մասնակիցներին, այլև պատշաճ կերպով ներկայացվի դատարանում, ինչպես որ բնօրինակը մեղադրանքն է:  Իսկ Նախագծի 330-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն ՝ հանրային դատախազը բացման խոսքում ներկայացնում է մեղադրանքի փաստացի հիմքը, ինչպես նաև մեղադրյալին վերագրված արարքի իրավական գնահատումը:   Այսինքն ՝ մեղադրանքը ներկայացվում է բանավոր ՝ դատական ​​նիստի ընթացքում: Անդրադառնալով պաշտպանության իրավունքի երաշխավորման համատեքստում մեղադրանքի փոփոխման օրենսդրական դրույթներին, ապացույցները պետք է դիտարկվեն Մարդու իրավունքների պաշտպանության կոնվենցիայի 6 3 3-րդ հոդվածով սահմանված նվազագույն իրավունքների ապահովման տեսանկյունից և Հիմնարար ազատություններ:   Այսպիսով, 3-րդ կետի «բ» ենթակետում նշվում է, որ մեղադրյալը պետք է ունենա «բավարար ժամանակ և հնարավորություն իր պաշտպանությունը պատրաստելու համար»:  Այս դրույթը տրամաբանորեն կապված է նույն հոդվածի «ա» ենթակետի հետ, որը վերաբերում է մեղադրանքին `իրավական ներկայացուցչություն ստանալուն, տեղյակ լինելուն:   Այս կապակցությամբ ՄԻԵԴ-ը եզրակացրեց, որ պաշտպանության համար բավարար ժամանակ սահմանելիս պետք է հաշվի առնել գործի բոլոր հանգամանքները, գործի բարդությունը, ինչպես նաև հետաքննության փուլը:  Բացի այդ, ՄԻԵԴ-ը նաև նշել է, որ ցանկացած դեպքում, երբ մեղադրյալի փաստաբանը պնդում է, որ իրենց չեն տրվել պաշտպանության պաշտպանության իրավունքի իրացման համար անհրաժեշտ միջոցներ, դատարանը պետք է հիշի, որ մեղադրյալի օմբուդսմենի հետ ազատ շփվելու իրավունքը համարվում է արդար դատավարության հայեցակարգի կենտրոնական տարրը:   Ուստի նոր մեղադրանքին ծանոթանալու համար դատարանի կողմից սահմանված ժամկետում պետք է ապահովվի մեղադրյալի `նրա հետ փաստաբանի խորհրդատվություն ունենալու իրավունքը 6: Կարծում ենք, որ առարկա համարվող իրավական կարգավորման շրջանակներում առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ տուժողի շահերի պաշտպանության հարցը:   Դատավորների խորհուրդը կարծում է, որ մեղադրողի կողմից մեղադրանքի քննությունը որևէ կերպ չի խախտում տուժողի իրավունքները, քանի որ մեղադրանքը հաստատելու և ամբաստանյալի օգտին փաստարկները հերքելու պատասխանատվությունն ամբողջությամբ կրում է մեղադրողը:  Մյուս մասը գտնում է, որ մեղադրողի կողմից մեղադրանքը մերժելու կամ մեղադրանքը փոխելու դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել տուժողի դիրքը, քանի որ հակառակ դեպքում տուժողը զրկված է արդարադատության մատչելիության իրավունքից, և տուժողն իրավունք ունի: շարունակել պաշտպանել մեղադրանքը այս գործով 7:  Նշենք, որ վերոհիշյալ կարծիքներից երկրորդը մեզ համար ավելի ընդունելի է: Պատահական չէ, որ Հայեցակարգը դեռ նախանշում էր գաղափարներ, որոնք նպատակաուղղված էին դուստր դատախազի ինստիտուտի ներդրմանը:  Մասնավորապես, Հայեցակարգի 8.27-րդ կետը նախատեսում էր, որ դատախազի կողմից սկզբնական մեղադրանքի մեղմ փոփոխության դեպքում, դուստր դատախազը, տուժողը, կարող են շարունակել պաշտպանել նախնական մեղադրանքը, ինչը կարող է հիմք հանդիսանալ դատարանի կողմից նախնական մեղադրական եզրակացություն:  Միևնույն ժամանակ, տուժողի կողմից մեղադրանքը ստանձնելու դեպքում, իր պաշտպանությունն ավելի պրոֆեսիոնալ կազմակերպելու համար, Հայեցակարգը անհրաժեշտ է համարում ներգրավել տուժողի ներկայացուցչին: 6 Տե՛ս G. Ս. Zinազինյան և ուրիշներ, Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական ստանդարտների կիրառումը ՀՀ քրեական դատավարություններում, Երևան, 2010, էջ 227-238: 7 Տե՛ս Հ. Սարգսյան, Դատաքննության ընթացքում մեղադրանքը փոխելու տեսական և գործնական հարցեր, Երևան, 2015, էջ: 103: Ստացվում է, որ եթե տուժողն իրապես օգտվի այդ իրավունքից նման իրավական կարգավորման շրջանակներում, ապա մեղադրյալը ստիպված կլինի պաշտպանվել երկու մեղադրանքներից, որի դեպքում նա էապես սահմանափակում է վերջինիս բաժանման հնարավորությունը, դատաքննության ընթացքում հաշվեկշիռը հավասարությունը ակնհայտորեն հենվում է հօգուտ մեղադրանքի 8:   Չնայած այս տեսլականները տեղ չեն գտել նախագծում, այնուամենայնիվ, դրանք մասամբ ընդունելի են մեզ համար:  Կարծում ենք, որ բոլոր դեպքերում անընդունելի է մեղադրանքի շրջանակներում հաշվի չառնել տուժողի կարծիքը: ՀՀ գլխավոր դատախազությունը արդարացիորեն առարկեց օժանդակ դատախազի ինստիտուտի ներդրման դեմ ՝ պատճառաբանելով, որ ըստ Սահմանադրության ՝ մեղադրանքի պաշտպանությունը դատախազի բացառիկ իրավասությունն է 9:  Մենք կողմ ենք Գլխավոր դատախազության ներկայացրած առարկությանը, բայց կարծում ենք, որ կարելի է նախատեսել նման մեխանիզմներ, որպեսզի մի կողմից տուժողը չդառնա մեղադրանքը պաշտպանող սուբյեկտ, մյուս կողմից ՝ իր տեսակետը չի անտեսվում:  Ավելի կոնկրետ, մենք կարծում ենք, որ երբ դատախազը մեղադրանքը մեղմացնելու միջնորդություն է ներկայացնում դատարան, տուժողը պետք է հնարավորություն ունենա առարկելու այդ միջնորդությանը որոշակի պատճառով:  Որ տուժողի առարկությունը չի խոչընդոտի դատարանին միջնորդությունը քննելու հարցում, բայց նոր մեղադրանքի ներկայացումից հետո դատարանի կողմից տրված ողջամիտ ժամկետում տուժողը և նրա ներկայացուցիչը հնարավորություն կունենան ծանոթանալու նոր մեղադրանքին և կրկին արտահայտել իր դիրքորոշումը:  Ավելին, տուժողի և նրա ներկայացուցչի կողմից նոր մեղադրանքի վերաբերյալ հաստատված դիրքորոշումը պետք է գրավոր ներկայացվի դատարան մինչ դատական ​​վարույթի վերսկսումը: Օրինակ, կարելի է նախատեսել, որ տուժողն իր դիրքորոշումը դատարան ներկայացնի նոր մեղադրանքի համար տվյալ ժամկետի ավարտից առնվազն 10 օր առաջ:  Ելնելով այս դիրքորոշումից ՝ դատարանը իրավունք կունենա մերժել մեղադրանքը և շարունակել վարույթը նախնական մեղադրանքով:   Եվ եթե դատարանն այնուամենայնիվ ընդունի նոր մեղադրանքը, ապա վերջինս պարտավոր կլինի վերջնական դատական ​​ակտում վկայակոչել տուժողի դիրքը: Նախկին դիրքորոշումը հիմնավորելու համար, կարծում ենք, որ անհրաժեշտ է զուգահեռներ անցկացնել օրենքի նախագծի 284-րդ հոդվածի 6-րդ և 7-րդ մասերով նախատեսված մեղադրողի կողմից առաջադրված մեղադրանքի հետ: 9 Տե՛ս ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի հայեցակարգի նախագծի 8.13 կետը: կանոնակարգերից մասնակի կամ մասնակի հրաժարումով:   Հատուկ ուշադրություն է դարձվել այն կանոնակարգին, որ այս դեպքում Նախագիծը հստակ ամրագրում է դատարանի պարտականությունը `լսելու դատավարության մյուս մասնակիցների, այդ թվում` տուժողի կարծիքը, մինչդեռ մեղադրանքի փոփոխության դեպքում այդպիսի հնարավորություն ուղղակիորեն չի տրվում զոհը:   Այս առումով պետք է նշել, որ Նախագծի 50-րդ հոդվածը տուժողին իրավունք է վերապահում կարծիք հայտնել դատական ​​նիստի այլ մասնակիցների միջնորդությունների և հայտարարությունների վերաբերյալ, բայց մենք կարծում ենք, որ դա ավելի վերացական նորմ է. Մենք կարծում ենք, որ չենք սխալվի, եթե ապացուցենք, որ տուժողի օրինական շահերը էապես սահմանափակվում են ոչ միայն մեղադրողը մերժելու մեղադրանքը, այլ նաև դրա փոփոխման դեպքում:   Ուստի ընդունելի չէ տուժողին այս գործընթացում իր դիրքորոշումն արտահայտելու հնարավորություն չտալը: Մեղադրանքը փոխելու հարցը լուծելիս դատարանում տուժողի դիրքորոշումը հաշվի առնելը նախ տուժողին երաշխավորում է ապահովել իր գործի քննությունը «արդարադատության բոլոր պահանջներին համապատասխան»: մյուս կողմից, մեղադրողն ամեն դեպքում կաշկանդված կլինի լսել տուժողի դիրքը: Ամփոփելով վերը նշվածը ՝ մենք առաջարկում ենք additionրագրում հետևյալ լրացումներն ու փոփոխությունները .1. Նախագծից հանեք «մեղադրանքը լրացնելու» ձևակերպումը, քանի որ դա ոչ այլ ինչ է, քան լիցքավորման մի տեսակ փոփոխություն `դրա շրջանակն ընդլայնելով: 2. Նախագծի 284-րդ հոդվածի 4-րդ մասում «« Դատական ​​գործընթացների մասնակիցներին նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշումը տրվում է դատարանի մասնակիցներին »սահմանման մեջ` «տրված» արտահայտությունը փոխարինել «ներկայացված» արտահայտությամբ: « 3. Նախագծի 284-րդ հոդվածի 1-ին մասը լրացնել հետևյալ նոր նախադասությամբ. «Դատարանը տուժողին հնարավորություն է տալիս արտահայտել իր դիրքորոշումը ներկայացված միջնորդության վերաբերյալ», 4-րդ մասը լրացնել հետևյալ նախադասությամբ. «Առնվազն 10 տուժողի `մեղադրանքին ծանոթանալու վերջնաժամկետը լրանալուց օրեր առաջ. ներկայացնում է պատճառաբանված գրավոր համաձայնություն կամ անհամաձայնություն` հաստատված տուժողի կամ նրա ներկայացուցչի կողմից: »: 4. 5-րդ մասից հետո նույն հոդվածը լրացնել հետևյալ բովանդակությամբ 5.1-ին մասով. «Դատարանը պարտավոր է վերջնական դատական ​​ակտում դիտարկել տուժողի կողմից ներկայացված գրավոր դիրքորոշումը փոփոխված մեղադրանքի վերաբերյալ»: Աննա Հակոբյան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱԽԱՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԳԻՐԻ ԸՆԴԴԵՄ ԴԱՏԱԽԱՈՒ ԳԻԸ ՓՈԽԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ։

Դատական  քննության  ընթացքում  մեղադրանքը  փոխելու  ինստիտուտի  հնարավորինս հստակ կարգավորումը  կարևոր նշանակություն ունի քրեական դատավարությունում  կողմերի  իրական  հավասարության  երաշխավորման,  մեղադրյալի  պաշտպանության  իրավունքի  ապահովման,  ինչպես  նաև  անկախ  և  դատախազի  դիրքորոշմամբ  չկաշկանդված  դատարանի  կողմից  արդարադատության  իրականացման  տեսանկյունից։
   Թեև  մի  շարք  հարցեր  ինչ-որ  չափով  իրենց  լուծումը  գտել  են  ՀՀ  քրեական  դատավարության  նոր  օրենսգրքի  նախագծում,  սակայն  կարծում  ենք,  որ  կան  դեռևս  չկարգավորված  հարցեր,  որոնց  լուծում  չտալը  կարող  է  հանգեցնել  իրավական  որոշ  խնդիրների։
   Հոդվածում  քննարկվել  են  առավել  խնդրահարույց  հարցերը։
   Մասնավորապես  քննարկվել  է  ինչպես  մեղադրյալի,  այնպես  էլ  տուժողի  իրավունքների  պաշտպանության  հարցը  մեղադրանքի  փոփոխման ընթացքում։
