Տարածքի բնակելի կլիման բնական ռեսուրս է, որից կախված են մարդու հարմարավետությունն ու բարեկեցությունը, աշխատունակությունն ու առողջական վիճակը:   Հարմար եղանակը, օդերևութաբանական տարրերի (ջերմաստիճան, խոնավություն, մթնոլորտային ճնշում, քամիներ) համադրություն այնպիսին է, որ մարդն իրեն լավ է զգում, հոգնած չէ: [5, 6,7] Կլիմայի բարդ գնահատման ամենատարածված մեթոդը ԵՏՀ-ն է (համարժեք արդյունավետ ջերմաստիճանը `ըստ Ա. Միսենարդի): EEJ = 37— (37— տ) / (0,68—0,0014 զ + տ / (1,76 + 1,4 վ 0,75)) - 0,29 տ (1 - զ / 100), այն արտահայտվում է եղանակի երեք տարրերով. օդի ջերմաստիճանը ՝ t ° C, խոնավությունը ՝ f%, շարժվող օդի շարժը ՝ vm / վ:  Քամու և 100% հարաբերական խոնավության պայմաններում անձի ջերմաստիճանը կախված է միայն օդի ջերմաստիճանից:   Նույն ջերմաստիճանում, բայց քամու ավելացման և խոնավության նվազման հետ մեկտեղ, մարդը զգում է նույնը, ինչ ցածր ջերմաստիճանի դեպքում: ԵՏՀ-ն հաշվի է առնում մարդու ջերմության զգացումը, բայց ԵՏՄ-ն (նորմալ համարժեք արդյունավետ ջերմաստիճան, ըստ I. Butt) NEE = 7 ° C + 0.8 EE հաշվարկվում է մինչ գոտկատեղ հագած անձի ջերմաստիճանի սենսացիայի համար: Դրա բացասական արժեքը բացասաբար է ազդում անձի բարեկեցության վրա (Սինիցին Ի., Գեորգիցա Մ. Եվ այլն): [6, էջ. 280] NES- ը (կենսաբանորեն ակտիվ ջերմաստիճանը) հաշվարկվում է NEE- ի կողմից: ՈՒRՈՒԹՅՈՒՆ = 9 ° C + 0,8 NE, ինչը գնահատում է շրջակա միջավայրի ջերմաստիճանի, խոնավության, քամու արագության, ընդհանուր և երկարաժամկետ ճառագայթման ազդեցությունը մարդու վրա:  Հարմարավետության կամ հարմարավետության գոտի համարվում է + 10 ° C- ից + 20 ° C:  [4, էջ 222-228] Սեզոնային եղանակի գնահատման համար կան տարբեր մեթոդներ, ինչպիսիք են Բոդմանի «Եղանակի ծանրությունը» S = (1-0,04 տ) (1 + 0,27 վ), Saipley և Passel »- ը ցուրտ եղանակային պայմանների համար: տարի. սառը սթրեսի ինդեքս »:  [7, էջ. 288] Մարդու մարմնի համար սթրեսները ցածր ջերմաստիճանն է, բարձր խոնավությունը, մառախուղը, ուժեղ քամին, վերջինս էլ ավելի է նվազեցնում ջերմության զգացումը:  Ձմռան խստությունն ու երկարակեցությունն ուղղակիորեն ազդում են բնակչության նյութական անվտանգության վրա, մեծանում են սպառողական զամբյուղի ջեռուցման, տաք հագուստի, դեղորայքի ծախսերը: Հյուսիսային Հայաստանի Շիրակի, Լոռու և Տավուշի մարզերի քաղաքների ընտրությունը պատահական չէ: դրանք 1988 թվականն են: Աղետալի երկրաշարժը, տնտեսական և սոցիալական խոր ճգնաժամը, գործազրկության բարձր մակարդակը, արտագաղթի համեմատաբար մեծ մասը, ժամանակավոր կացարանները, աղքատության բարձր մակարդակները `շատ այլ խնդիրներ ունեցող քաղաքներ: Յուրաքանչյուր մարզից ընտրվեց երկու քաղաք. Շրջկենտրոն, քաղաք, որը համեմատաբար մեծ բնակչություն ունի:   Հետևյալ նկարը քննարկվում է քաղաքներում բնակչության կենտրոնացման հետ կապված: Աղյուսակ 1. Հյուսիսային Հայաստանի քաղաքային բնակչությունԳյումրի ԱրթիկՎանաձոր Ստեփանավան ijիջան Դիլիջան 2015-ի ընդհանուր բաշխումը [2] Բնակչության%% Բնակչության% -ը Աղյուսակ 1-ում նշված քաղաքներում կենտրոնացած բնակչության բաժինը տարածաշրջանի քաղաքային բնակչության 44.9% -ն է, իսկ հետկլիմայական ազդեցության գնահատումը կարևոր է դառնում կենսակլիմայական և սոցիալ-տնտեսական տեսանկյունից:   Կլիմայի խստությունը հանգեցնում է բնակչության հիվանդացության բարձրացմանը, ջեռուցման ծախսերի ավելացմանը, բացօթյա աշխատանքի սահմանափակումին և բազմաթիվ համայնքային և կենցաղային խնդիրների ի հայտ գալուն: Ձմռան անձրևի ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է Գյումրիում `124 օր, իսկ ամենացածրը` Իջջանում `21 օր:  Քննարկվող մյուս քաղաքներից 123 օր Արթիկում, 102 Ստեփանավանում, 92 Վանաձորում և 74 օր Դիլիջանում:  Ձմեռն ավելի ծանր է Շիրակում, այն բնութագրվում է նաև կայուն և խիտ ձյան ծածկով, ինչը բնակչության տեղաշարժն ավելի ռիսկային է դարձնում:  Ձյան ամենաբարձր տեղումները Արթիկում են ՝ 100 օր, երկրորդը ՝ Գյումրիում ՝ 94 օր, իսկ ամենափոքրը Իջանջանում է ՝ 37 օր:  [3, էջ 13-19] Որպես կանոն, կոտրվածքների դեպքեր գրանցվում են բնակչության շրջանում ձմռանը, բայց դրա պատճառը ոչ թե միանշանակ ձյան ծածկույթն է, այլև մարմնի մեջ կալցիումի բացակայությունը, որը առկա է բոլոր տարիքային խմբերը: Աղյուսակ 2, Հյուսիսային Հայաստանի քաղաքների ավիացիոն բնութագրերը ձմռանը [3, էջ.] Դեկտեմբեր ՔաղաքներԳյումրիԱրտիկՎանաձորՍտեփանավանJիջանԴիլիջան f.  Ամենացուրտ ամիսը հունվարն է, ոչ միայն միջին ամսական ջերմաստիճանը, այլև բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը: Նվազագույն ջերմաստիճանը դիտվել է Գյումրիում `-36 ° C, իսկ այլ վայրերում` համեմատաբար բարձր, Ստեփանավանում `-31 ° C, Վանաձորում` -30 ° C: Ձմռանը դրական ջերմաստիճան է նկատվում միայն Իջջանում:  Peratերմաստիճանը կենսաքիմիական ամենակարևոր բնութագիրն է ՝ կախված դրա մեծությունից, այլ բնութագրերը փոխվում են, և դրա մեծությունը կախված է բնակավայրի բացարձակ բարձրությունից, տեղակայությունից, մթնոլորտային շրջանառությունից և մի շարք այլ երեւույթներից:  Չնայած քննարկվող բնակավայրերից ամենաբարձրը Արթիկն է ՝ 1724 մ, բայց Գյումրիում ջերմաստիճանի ցուցանիշները չափազանց ցածր են (1528 մ): Հունվարյան ցուրտ եղանակը ուժեղանում է ուժեղ քամու պատճառով: Դա հանգեցնում է մարդու զգայունության նվազմանը:  Հունվարին միջին քամու միջին արագությունից ամենաբարձրն ուղղություններով Վանաձորում 4,0 մ / վ է, Ստեփանավան-Արթիկում ՝ 3,9 մ / վ, Իջջանում ՝ 3,4 մ / վ, Դիլիջանում ՝ 2,8 մ / վ:  [3, էջ 39-42] Ուժեղ քամին առաջացնում է ձնաբուք, ճանապարհների անանցանելիություն, մարդու ջերմաստիճանի նվազում, ձմռան եղանակային սթրեսների խորացում: Խոնավությունը պակաս ազդեցություն չունի օրգանիզմի վրա: Բնակավայրերի մեծ մասում հարաբերական խոնավությունը տատանվում է մոտ 7084%, այսինքն ՝ ձմեռը միջին խոնավ է:  Չափավոր խոնավ օդում մարդու մաշկը և շնչառական տրակտի լորձաթաղանթները բավարար չափով խոնավանում են:  Lowածր ջերմաստիճանը և բարձր խոնավությունը նաև մարմինը սառեցնելու վտանգ են ներկայացնում, քանի որ ջրի գոլորշին ավելի բարձր ջերմային հզորություն ունի, քան օդը, ուստի ավելի շատ ջերմություն է անհրաժեշտ սառը, խոնավ օդը տաքացնելու համար: Խոնավության խտացման հետ մեկտեղ մարդու մաշկի հյուսվածքներն ու հագուստը դառնում են ավելի խոնավ: ջերմափոխանակիչ:   Եթե ​​նա երկար ժամանակ մնա նման պայմաններում, օրգանիզմը կորցնում է իր դիմադրությունը ցրտերի և վարակիչ հիվանդությունների նկատմամբ: Այս օդերևութաբանական տարրերի և արդեն հայտնի մեթոդների (Միսենարդ, Բուտի և Բոդման, Բոկշա, Օսոկին ևն) համադրություններով հաշվարկվել են Հյուսիսային Հայաստանի վեց քաղաքների կենսաքիմիական բնութագրերը ՝ EEJ, NEE Է Ջ «Եղանակի խստություն»: Աղյուսակ 3. հյուսիսային Հայաստան և Իջևան «Շատ ցուրտ»:   Հունվարի պայմաններն ավելի ծանր են Արթիկում ՝ «շատ ցուրտ», Ստեփանավանում ՝ «ցուրտ», իսկ մյուսներում դեկտեմբերյան պայմանները շարունակվում են մինչ ձմռան վերջ: Ակնհայտ է, որ նման եղանակային պայմանները բացասաբար են ազդում բնակչության առողջության վրա: Աղյուսակ 3-ից պարզ է դառնում, որ NEE ինդեքսը զգալիորեն բարձր է EEE- ից, դա պայմանավորված է նրանով, որ հաշվի է առնում այն ​​կրող անձի ջերմային սենսացիան, այն ավելի տեղեկատվական է:   Հունվար ամսվա NEE բացասական է բոլոր մյուս բնակավայրերում, բացառությամբ Իջջանի և այն գտնվում է «ցուրտ տհաճության», «միջին ցրտի անհարմարության» պայմաններում:  Սա բացատրում է, թե ինչու է ձմռանը անհրաժեշտ է հագնել ոչ միայն տաք, այլ նաև դրսից խոնավամեկուսացնող հագուստ, որը հիմնականում համարժեք է կաշվե գոտիին: Բոդմանի «Եղանակի սրության ինդեքսի» համաձայն, դեկտեմբերյան պայմանները համարվում են «թույլ ուժեղ եղանակ» 2-ից (Ստեփանավան) մինչև 1,2 (Իջան):  Հունվարին և փետրվարին ձմեռը վատթարանում է, հատկապես Ստեփանավանում, հասնելով 2.2-2.4 կետի, այսինքն ՝ «չափավոր խիստ» եղանակ:   Ինդեքսի հաշվարկը հաշվի չի առնում տեղի բացարձակ բարձրությունը, ռելիեֆի պայմանները, խոնավությունը, օրական ջերմաստիճանի միջակայքը, դրանք մեր պայմաններում կարող են պատկերի բավականին մեծ փոփոխություններ առաջացնել: Եղանակային պայմանների խստությունը հավասարակշռված է տաք հագուստով:   3.0-3.5 կգ հաստ ձմեռային հագուստի անհրաժեշտությունը միջինը 120 օր է:  Այս տեսակի հագուստի անհրաժեշտությունը տարածաշրջանի հյուսիս-արևելքում գրեթե չկա: փոխարենը օգտագործվում են 2.5-3.0 կգ ձմեռային հագուստ: [5] Ձմեռային հագուստի հավաքածուն մեծահասակի համար կարժենա 60-100 հազար դրամ:  Հասկանալի է, որ մեր սոցիալ-տնտեսական պայմաններում մարդիկ ամեն տարի չեն գնում տաք ձմեռային հագուստ ՝ այդպիսով կրճատելով ձմռան ծախսերը:  Ձմեռը հիվանդ է: Temperatureածր ջերմաստիճանը հանգեցնում է վերջույթների արյան անոթների սեղմմանը, արյան շրջանառության դանդաղեցմանը, նյարդային համակարգի, մաշկի գրգռմանը և այլն:  Դա բերում է ինքնագնահատականի վատթարացման և աշխատելու անկարողության: Ձմեռը մեծապես ազդում է բնակչության նյութական անվտանգության վրա:  Սպառողական զամբյուղում կտրուկ աճում են ջեռուցման, տաք հագուստի, դեղորայքի ձեռքբերման ծախսերը:  Հայաստանում նվազագույն սպառողական զամբյուղի արժեքը 2016 թ. Առաջին եռամսյակի գներով այն կազմել է 60397 դրամ (ամսական կտրվածքով):   Այս ցուցանիշը ներկայացնում է ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայությունը, որը հաշվարկել է ՀՀ ԱՎSS-ն `ըստ ՀՀ առողջապահության նախարարության կողմից մշակված սննդամթերքի կազմի, կառուցվածքի և էներգիայի:  Նույն մեթոդաբանության համաձայն, պարենային զամբյուղի գինը կազմել է 34123 դրամ ՝ կազմելով 56,5%, իսկ ծառայությունների բաժինը ՝ 43,5%, իսկ արժեքը ՝ 26274 դրամ մեկ անձի համար: Պաշտոնական հաշվարկների համաձայն, մարդը ապրուստի համար օրական վաստակում է շուրջ 1050 դրամ ՝ օգտագործելով 11 սննդամթերք, որն ապահովում է օրական 2412,1 կկալ էներգիա: [8] Տեսականորեն, դիետան ոչ միայն անիրատեսական է, և դրան հետեւող մարդիկ քչերն են, բայց սպառված սնունդը դժվար է բաժանել գրամի մեջ, կամ ընդունել բոլոր սննդամթերքները, որոնք նշված են ամենօրյա սննդակարգում: Օրական էներգիայի ընդունման մոտ 41% -ը կազմում է հացը (0,25 կգ հաց, 0,02 կգ ալյուր, 0,015 կգ մակարոնեղեն և այլն), որին հաջորդում են կաթնամթերքը 15,1% (կաթ - 0,2 լ, կաթնաշոռ) 0,01 կգ, կենդանական ճարպ ՝ 0,02 կգ, պանիր (0,025 կգ), իսկ երրորդ տեղում մսամթերքն է ՝ 10% (տավարի միս ՝ 0,1 կգ, ձուկ ՝ 0,03 կգ), իսկ մնացած 34% -ը ՝ այլ ապրանքների բաժնեմասից: [8] Ձմռան ցուրտ եղանակին մարմնի էներգիայի ծախսը մեծանում է: Անհրաժեշտ է օգտագործել կենդանական ճարպեր, վիտամիններ (հատկապես A, մ.թ.ա.) սպիտակուցներ, բայց մարդը կարող է գնել 1 կգ կարտոֆիլ չորս օրը մեկ, 1 կգ ձուկ միայն ամիսը մեկ անգամ 1 կգ միս 10 օրը մեկ և մեկ անգամ յուրաքանչյուր հինգ օրվա ընթացքում 1 կգ պտուղը 600 ՀՀ դրամի սահմաններում, մեկ շիշ յուղը պետք է բավարար լինի 50 օրվա համար, 1 կգ կարագը ՝ 50 օրվա համար:  [8] Սպառողական զամբյուղում ոչ պարենային ապրանքներից հագուստի արժեքը նույնպես շատ նշանակալի է, հատկապես վերևից, որի համար տրամադրվում է 5000 դրամ, իսկ կոշիկները `5000 դրամ:  Շատ լավ կլիներ, եթե բնակչությունն ընդհանրապես կարիք չունենար դեղեր օգտագործել, բայց դրա համար հատկացված է 1000 դրամ:   Հասկանալի է, որ ձմռան պայմաններում կտրուկ աճում է վերոհիշյալ ապրանքների ծախսերի հատկացումների տեսակարար կշիռը, նույնը վերաբերում է էներգիայի ծախսերին (ըստ հատկացման ՝ 4000 դրամ գազի սպառում, 4000 դրամ էլեկտրաէներգիա): Կարո՞ղ է մեկ անձի համար հաշվարկված սպառողական զամբյուղների նվազագույն չափը, հետևաբար սննդի զամբյուղները տրամադրել քաղաքի բնակիչները, կամ հաշվի առնել սննդամթերքի գների տատանումները, գործազրկությունը, ընտանիքի միջին չափը և շատ այլ հանգամանքներ:  Օրինակ, եթե ընտանիքի միջին չափը չորսից հինգ մարդ է, երեք մեծահասակ, մեկ կամ երկու անչափահաս, ապա ընտանիքի սպառողական զամբյուղը պետք է լինի մոտ 240 հազար: դրամ, որը այս տարածաշրջանի բնակչության համար անհասանելի է համարվում, նման ընտանիքում ընտանիքի կեսը բյուջեն հազիվ բավարարի:   Գործազրկության խնդիրը նույնպես շատ լուրջ է: Հայաստանում 2016 թ. Ըստ տվյալների ՝ աշխատանք փնտրողների թիվը կազմել է 93 510, որից 16201-ը ՝ Շիրակում, իսկ 11,858-ը ՝ Լոռիում:  Գործազուրկների թիվը քաղաքային բնակավայրերում կրկնակի բարձր է, քան գյուղական բնակավայրերում: [8] Եվ եթե ընտանիքում միայն թոշակառուներ կան, անվտանգության պատկերը հեռու է նվազագույնից:  Հետևաբար, ձմռան ծանր պայմաններում և տաք այսպիսի երկար սեզոնի դեպքում, Վանաձորում, Ստեփանավանում, Արթիկում, հոկտեմբերի երկրորդ տասնօրյակից մինչև ապրիլի երրորդ տասնօրյակ, Գյումրիում, հոկտեմբերի երրորդ տասնօրյակից մինչև ապրիլի երրորդ տասնօրյակում բնակչության սոցիալ-տնտեսական խնդիրներն են:   Dilեռուցման շրջանը Դիլիջանում և Իջջանում համեմատաբար կարճ է: [1] Հյուսիսային Հայաստանի քաղաքային բնակավայրերում տարվա ցուրտ սեզոնը բերում է բազմաթիվ խնդիրների, որոնց լուծումը պետք է լինի տարածքային կառավարման մարմինների ուշադրության կենտրոնում: Եզրակացություն .1. Դա կենդանի կլիմայի պոտենցիալ ռեսուրսներից մեկն է, այն ոչ միայն բնակարանային նպաստի գործոն է, այլև բնակչության կյանքի աջակցության գործոն, բայց ունի անմիջական սոցիալ-տնտեսական ազդեցություն: 2. Տարածքի կլիմայական պայմանների գնահատման համար արդեն մշակված մեթոդներից ամենակիրառականն ու արդիականը ԵՏՀ-ն, ԲԷ-ն և «Եղանակի խստության ինդեքսն» են, որոնք լրացնում են միմյանց: 3. Հյուսիսային Հայաստանի վեց քաղաքային բնակավայրերում ձմռան պայմանների կենսաքիմիական գնահատումը կարող է հիմք հանդիսանալ այլ մարզերում նմանատիպ ուսումնասիրությունների և տարածքային կառավարման ռազմավարության ծրագրերի մշակման համար: 4. Սպառողների զամբյուղի վերլուծությունը բժշկական-աշխարհագրական տեսանկյունից, հաշվի առնելով բնակավայրերի ձմեռային կլիմայական պայմանները, իրականացվում է առաջին անգամ անհրաժեշտության դեպքում: 5. Ձմռան երկարությունն ու խստությունը պահանջում են բարձրացնել տաք հագուստի, ինչպես նաև անհրաժեշտության դեպքում `դեղորայքի, որը սպառողական զամբյուղում քիչ է: 6. Անհրաժեշտ է վերանայել սպառողական զամբյուղի չափը: Դա չի համապատասխանում բնակչության ֆինանսական անվտանգությանը: Կլիմայի բժշկական-աշխարհագրական գնահատումը բազմաբնույթ է:   выяснить շեղ տարբեր նպատակներ:  պարզելու համար, թե որքանով է բարենպաստ կարգավորումը, որո՞նք են գրականության հնարավորությունները 1. Հայաստանի ազգային ատլաս, Ե., «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն»:  Հատոր Ա.  2007 թ.  Էջ 62: 2. Հայաստանի Հանրապետության ազգային վիճակագրական ծառայություն: 2015 թ. 3. Շինարարական կլիմատոլոգիա:  Է.  ՀՀՇՆ II-7.01-2011:  Էջեր 5-17, 39-42: Խմբագրված է 17. 09. 20188. https. ։

Բնակավայրի  կլիմայի  բժշկաաշխարհագրական  գնահատումը  բազմանպատակ է. պարզել բնակեցման նպաստավորության աստիճանը, առողջարանային  գործի,  հանգստի  ու  զբոսաշրջության  կազմակերպման  հնարավորությունները,  ազդեցությունը բնակչության առողջության, աշխատունակության  և  այլնի վրա։
  Կա մեկ այլ կողմ ևս՝ ձմռան խստության սոցիալ-տնտեսական հետևանքները, որն էլ կփորձենք վերլուծել ու գնահատել։
