Գիտ. Ղեկավար ՝ տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ա. Սարգսյան Հայաստանում գինեգործության պատմությունը գրեթե նույնքան հին է, որքան խաղողագործությունը:   «Գինի» բառն առաջացել է հնդեվրոպական նախալեզվից:   Ի սկզբանե այս բառը օգտագործվում էր խաղողի հյութից պատրաստված ըմպելիքը նկարագրելու համար: 1 Հայաստանում գինու արտադրության հիմնական մարզերն են Արարատի, Արմավիրի, Արագածոտնի, Սյունիքի և Վայոց Ձորի մարզերը:  Արարատյան դաշտը գինեգործության ամենամեծ մարզն է: Այստեղ աճեցվում է երկրի խաղողի 60% -ը:   Այս շրջանում աճեցված խաղողը պարունակում է անուշաբույր աքար շաքար, որը որոշում է խաղողի անսովոր համը:   Արարատյան դաշտում կա շուրջ 30 հողի տեսակ, որի արդյունքում տարբեր հողերում աճեցված խաղողի նույն բազմազանությունը տարբեր համային տեսականի ունի: Ներկայումս Հայաստանում գործում է 43 գինու գործարան:  Հայկական գինու 70% -ն արտահանվում է ԱՊՀ երկրներ, իսկ մնացած մասը ՝ ԱՄՆ-ԵՄ երկրներ:  Ձեռնարկատիրության զարգացումը ՀՀ գինու շուկայում հանդիսանում է երկրի պարենային ապրանքների արտաքին առևտրի շրջանառության մնացորդի, հանրապետության մակրոտնտեսական ցուցանիշների բարելավման, գյուղական բնակավայրերում աղքատության հաղթահարման կարևոր գործոններից մեկը:   Վերջինս պահանջում է գինու շուկայի զարգացման խոչընդոտների հայտնաբերում, մրցունակության բարձրացում, խաղողագործության լուծման քաղաքական ուղղությունների, խաղողագործության ոլորտի ավանդույթների, համապարփակ իրավիճակի և քաղաքականության ուղղությունների ներդրում: դրանց լուծումը: Ալկոհոլային խմիչքների շուկայում արտադրության ծավալների փոփոխությունը հստակ արտացոլված է ստորև բերված աղյուսակում: 1 Հարությունյան Ս., Քալանթարյան Ա., Պետրոսյան Հ. Եվ ուրիշներ, «Գինին հայկական ավանդական մշակույթում», Երևան, 2005, էջ. 19 Աղյուսակ 1. Հայաստանի Հանրապետությունում ալկոհոլային խմիչքների արտադրության ծավալի փոփոխություն 2010-2014 թվականներին 1 (հազար լիտր) Ապրանքի անվանումը Խաղողի գինու շամպայն կոնյակ օղի-օղի-լիկյոր գարեջուր:  2010-2014 թվականներին արտադրվել է 30,723 հազար լիտր խաղողի գինի:   2015-ը հունվար-նոյեմբեր ամիսներին Հայաստանում արտադրվել է 2022,3 հազար լիտր ՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի 5127,8 հազար լիտրի փոխարեն: Հայաստանը գինի սպառող 70 երկրների ցուցակում 68-րդն է:   Սա շատ ցածր ցուցանիշ է, եթե հաշվի առնենք, որ գինեգործության հնագույն օրրաններից մեկը ՝ Արենին, գտնվում է Հայաստանում:  Մինչդեռ ալկոհոլ օգտագործող երկրների ցանկում Հայաստանը գտնվում է լավագույն եռյակում:   Հայաստանում մեկ շնչի հաշվով 16 լիտր ալկոհոլ:  Ըստ պաշտոնական վիճակագրության, տարեկան մեկ շնչի հաշվով օգտագործվում է 1,25 լիտր գինի և 220 գրամ կոնյակ և 5,8 լիտր օղի:   Նշենք, որ գինու մեծ արտադրություն ունեցող երկրներում իրավիճակը ճիշտ հակառակն է: Ավելի շատ գինի է սպառվում (մեկ շնչի հաշվով ավելի քան 50 լիտր), քան օղին:   Համեմատության համար նշենք, որ Ռուսաստանում տարեկան սպառվում է 5,5 լիտր գինի, Սկանդինավյան երկրներում ՝ 15, Ֆիլիպիններում ՝ 21,5, Սինգապուրում ՝ 23,5 լիտր գինի:  Այսպիսով, հենց այն պատճառով, որ մենք ՝ հայերս, գերադասում ենք գինին օղուց, մենք կարող ենք գինու արտադրության և սպառման նկատելի աճ ունենալ: 2015-ին Հայաստանում գինու սպառման աճը `2014-ի համեմատ, 2000-ի 31% -ի համեմատ` 12% -ի համեմատ:   Վերջին 10 տարվա ընթացքում սպառման ծավալներն աճել են 2,3 անգամ: Գինու արտադրանքի վաճառքի հիմնական շուկաները ԱՊՀ երկրներն են, առաջին հերթին Ռուսաստանի Դաշնությունը, ապա Բելառուսի և Ուկրաինայի Հանրապետությունները, իսկ այլ երկրներից գինին համեմատաբար սպառվում է ԱՄՆ-ում:   2-րդ և 3-րդ աղյուսակներում ներկայացված են գինու արտահանման և ներմուծման ծավալները 2013-2014թթ. 1 Տվյալների համար հիմք են ծառայել հետևյալ աղբյուրները. Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 թվականներին: հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին:   ՀՀ ԱՎSS, Երեւան, 2010; 2012; 2013; 2014; 2015; Աղյուսակ 2. Խաղողի գինու արտահանման-ներմուծման ծավալները Հայաստանում (հազար լիտր) 1 Քանակի արժեք / հազար դոլար / Քանակի արժեք / հազար դոլար / Ներմուծում Արտահանման աղյուսակ 3. Վերմուտի այլ խաղողի բնական գինու արտահանում `խոտաբույսերով կամ բուրավետ ներմուծումներով (արտահանում) ) Քանակ Գին / հազար դոլար / Քանակ Գին / հազար դոլար / ՆերմուծումԱրտահանում 2013 թ.-ին 1 լիտր ներմուծված խաղողի գինու մաքսային արժեքը 2013 թ.-ին 1 լիտր արտահանված գինու մաքսային արժեքը $ 5.7 էր, իսկ 2014-ին `$ 4.7: 3 դոլար էր, իսկ 2014-ին ՝ 25,98 դոլար:  2013 թվականին ներմուծված վերմուտ գինու մաքսային արժեքը 2013 թվականին 1 լիտր արտահանված գինու մաքսային արժեքը 2013-ին կազմել է 3,4 դոլար, իսկ 2014-ին ՝ 3,3 դոլար: Դա $ 3 էր, իսկ 2014-ին ՝ $ 0,004: 2015 թվականի առաջին կիսամյակի ընթացքում արտահանվել է 628.9 հազար լիտր `1657.7 հազար դոլար արժեքով, իսկ 75.6 հազար լիտր ներմուծվել` 360 հազար դոլար մաքսային արժեքով: Վերջին տարիներին ընդլայնվել է գինու արտահանման շուկաների աշխարհագրությունը, մասնավորապես `փոքր քանակությամբ ապրանքներ են արտահանվում Եվրոպա (հատկապես Ֆրանսիա, Գերմանիա, Բելգիա, Ավստրիա, Չեխիա, Լեհաստան, Շվեյցարիա), Ավստրալիա և այլն: Ավստրալիա / լ / Գերմանիա / ժամ լ / Իսպանիա / ժամ լ / Իտալիա / ժամ լ / Աղյուսակ 4. Ներմուծման ծավալներն ըստ երկրների 2013-2014 Մաքսային արժեք / հազար դոլար / ՔանակԱնհատական ​​արժեք / հազար դոլար / Քանակ 1 ՀՀ արտաքին առևտուր FEZ World ապրանքախմբերի հետ, http: //customs.am/Shared/Documents/_CI/Customs_Statistics/Import_Statistics/2014/vt_artar_imp _apr_2013_2014.pdf: Լեհաստան / հազար լ / Լիբանան / հազար լ / Մոլդովայի Հանրապետություն / հազար լ / Ուկրաինա / հազար լ / Չիլի / հազար լ / Ռուսաստան / հազար լ / Վրաստան / հազար լ / Ֆրանսիա / հազար լ / Միացյալ Թագավորություն / լ / Ստացվում է դուրս, 2015 թ. Ավստրալիայից ներմուծումն աճեց 157,5 լիտրով և սկսեց ներմուծվել Լեհաստանից, Լիբանանից և Միացյալ Թագավորությունից: Աղյուսակ. Արտահանման ծավալներն ըստ երկրների 2013-2014թթ. Ավստրալիա / լ / Բելգիա / լ / Գերմանիա / հազար լ / Բրազիլիա / լ / Թայվան (Չինաստանի նահանգ) / լ / Լիտվա լ. Կանադա / հզ լ / Կուբա / լ / Kazakhազախստան / հզ լ / ԱՄՆ / հզ լ / Նիդեռլանդներ լ Չինաստան / լ / Չեխիա / հզ լ / ՌԴ հազար Վրաստան / հազար լ / Քանակ Մաքսային արժեք / հազար դոլար / Մաքսային արժեք / հազար դոլար / Քանակ Ինչպես թվում է, 2014 թ. Վրաստանը նվազել է 6 հազար լիտրով, Ռուսաստանը ՝ 485,2 հազար լիտրով, Չինաստանը ՝ 44532,3 հազար լիտրով: ՀՀ գինու շուկան բնութագրվում է կատաղի մրցակցությամբ, որտեղ կազմակերպությունների մրցակցային դիրքը գնահատելու համար հարմար է գնահատել դրանց ձեռքբերումների (խաղողի մթերման) ծավալը և փոփոխությունը: Համաձայն ՀՀ օրենսդրության, Հայաստանի Հանրապետությունում գործող գինեգործական ընկերություններից ոչ մեկը չի ունեցել մենաշնորհային դիրք, սակայն որոշ ընկերություններ ունեն գերիշխող դիրք:   Այսպիսով, «Երեւանի կոնյակի գործարան» ՓԲԸ-ն և «Գրեյթ-վելլի» ՓԲԸ-ն ունեին գերիշխող դիրք:   Սակայն նշված ընկերությունների հետ միասին առաջատարն էր նաեւ «Երեւանի կոնյակի-գինու-օղու կոմբինատ Արարատ» ԲԲԸ-ն:  Հումքի գնումների շուկայում առաջատար դիրքեր են ունեցել նաև «Գրեյթ Վելլի» ՍՊԸ-ն (4,16%), Պռոշյանի կոնյակի գործարան ՍՊԸ-ն (11,07%), «ՄԱՊ» ՓԲԸ-ն (4,16%), «Սամկոն»: ՍՊԸ (4.07%), «Քաղցրաշենի գինու գործարան» ՍՊԸ (4.27%): Գինու արդյունաբերության զարգացումն ունի ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական գործոններ:   Դրական էֆեկտներ. 1. ՀՀ գինեգործության լավագույն ավանդույթ, լավագույն պայմաններ, տարբեր ապրանքների համար նախկինում ձեռք բերված հեղինակություն: Խաղողի հում աճեցման ավանդույթը, ջրի լավ որակը: 3. Խաղողի վերամշակման ձեռնարկությունների առկայությունը, դրանց զարգացման հնարավորությունները: 4. Գինիների մեծ տեսականի առկայություն, որոնք արտադրվում են գինեգործության ոլորտում գործող կազմակերպությունների կողմից: 1 Բացասական ազդեցություն ունեն. 1. Խաղողի սորտի կառուցվածքում տեղական ավանդական սորտերի կրճատում, որը գինեգործության հումքային հիմքն է: Որոշ տարիներին խաղողագործության համար անբարենպաստ կլիմայական պայմանները: 3. Գինեգործական ընկերությունների կարողությունների օգտագործման ցածր մակարդակ: 4. Շուկայավարման և գովազդային գործունեության անարդյունավետություն: Գինեգործության ոլորտում գինեգործական ընկերությունների տեխնոլոգիական արդիականացման անհրաժեշտությունը: Developmentարգացման հիմնական ուղիներն են. 1. Խաղողի ընտրության ագրոտեխնիկական կատարելագործում, պարտեզի մշակություն: 2. Վիրուսազերծ տնկանյութի արտադրություն ներդրում Հիվանդությունների վերահսկման արդյունավետ տեխնիկայի ներդրում, բարձրորակ սորտերի փորձարկում: 3. Արարատյան դաշտում բաց Վայոց Ձորի մարզում խաղողի այգիների հիվանդության բացառումը: 1 Հայկական խմիչքների ընտրություն, Երեւան, 2002, էջ: 150 2 hazազարյան Ա., ՀՀ գինեգործական ընկերությունների մրցունակություն և այդ պայմանավորող գործունեություն:  Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ և կառավարում 2.  Երեւան, հանրագիտարան-Հայաստան հրատարակչություն: 2010, էջ 102-121: Քնարիկ Խաչատրյան Գինու ոլորտի ՎԵՐԼՈՒՈՒԹՅՈՒՆ ՀՀ-ում Հիմնաբառեր. Գինեգործություն, արտահանում, ներմուծում, մաքսային արժեք: ։

19-րդ  դարի  վերջին  Հայաստանում  արդեն  ձևավորվել  էր  գինու  և  կոնյակի  խոշոր  արդյունաբերական  արտադրություն։
   Գինեգործության  ճյուղի  տեսակարար  կշիռը  հանրապետության  սննդարդյունաբերության  եկամուտների  մեջ  կազմում  է  37.4%,  իսկ  վերջինիս  տեսակարար  կշիռը  հանրապետության  արդյունաբերական  արտադրանքի  կառուցվածքում  հասնում  է  16.7%-ի։
   Ոլորտն  ունի  զարգացմանն  խոչընդոտող  որոշակի  գործոններ,  որոնց  համար  անհրաժեշտ  է  իրականացնել  մի  շարք  միջոցառումներ  (խաղողի  սելեկցիայի զարգացում,  առավել  բարձրորակ սորտերի  փորձարկում,  բերքահավաքի  ժամկետների  և  հավաքագրման  պարբերականության պահանջների ապահովում և այլն)։
