ՎՐԱՍՏԱՆ-ՆԱՏՕ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ 2008 Թ. ՕԳՈՍՏՈՍՅԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՑ ՀԵՏՈՎրաստանում 2008 թ. օգոստոսյան պատերազմը շրջադարձային էր կովկասյան տարածաշրջանիհամար։
  Երկիրը  թատերաբեմ դարձավ երկու գերտերությունների` ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական  շահերի  համար։
   Որոշակի  հետաքրքրություն  է  ներկայացնում,  թե  ռուս-վրացական  պատերազմից  հետո  Վրաստանն  արտաքին  քաղաքականության  ինչ  ուղեգիծ  և  անվտանգության  ապահովման ինչ բլոկ ընտրեց։
  Թեմայի արդիականությունը կապված է Վրաստան-ՆԱՏՕ հարաբերություններիզարգացմամբ,  և  թե  ինչպես  կարող  է  այդ  համագործակցությունն  ազդել  տարածաշրջանի  կայունության վրա։
 «Վարդերի  հեղափոխությունը»  Վրաստանում։
   Վրաստանում  2003  թ.  նոյեմբերին  այն  ժամանակընդդիմադիր Միխեիլ Սաակաշվիլին և իր համախոհները պայքարում էին գործող նախագահ ԷդուարդՇեվարդնաձեի  հրաժարականի  համար։
   2003  թ.  նոյեմբերի  2-ին  կայացած  խորհրդարանական  ընտրությունների  արդյունքում  հաղթող  ճանաչվեց  Շեվարդնաձեն,  սակայն  ընտրությունները  միջազգայինկառույցներն  օրինական  չհամարեցին։
   Սաակաշվիլին  պահանջնեց  նոր  ընտրություններ  անել  և  կոչարեց մարդկանց դուրս գալ փողոց և սատարել իրեն։
  Արդեն նոյեմբերի կեսերից Թբիլիսիում  մասսայական ցույցեր էին, որոնք տարածվում էին նաև Վրաստանի մյուս քաղաքներում և շրջաններում։
 Նոյեմբերի  22-ին,  երբ  խորհրդարանն  առաջին  նիստն  էր  անում  ընտրություններից  հետո,  ցուցարարները`  Սաակաշվիլու  գլխավորությամբ,  վարդերը  ձեռքերին  մտան  խորհրդարան։
   Շեվարդնաձեներկրում արտակարգ դրություն հայտարարեց և օգնության կանչեց ոստիկանությանն ու զինված ուժերին։
   Բայց  նույնիսկ  էլիտար  ստորաբաժանումները  հրաժարվեցին  աջակցել  նրան։
   Նոյեմբերի  23-ինՌուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Իգոր Իվանովը համոզեց Շեվարդնաձեին լքել Վրաստանը`  արյունահեղությունից  խուսափելու  համար։
   2004  թ.  հունվարի  4-ին  նոր  ընտրություններ  եղան,  ևհաղթեց վարդերի հեղափոխության առաջնորդ Միխեիլ Սաակաշվիլին։
 2004  թ.  Սաակաշվիլին  հայտարարեց,  որ  Վրաստանի  քաղաքականությունը  լինելու  է  ամերիկամետ և եվրոպամետ։
  Երկրում սկսեցին մշակել արտաքին քաղաքականության ուղղություններ։
  Այսպիսով`  Վրաստանը  2005  թվականին  հրապարակեց  իր  Ազգային  անվտանգության  նոր  հայեցակարգը1,որտեղ նշում է, որ ԱՄՆ-ն  իր ռազմական դաշնակիցն է, և իրենք աշխատելու են ՆԱՏՕ և ԵՄ անդամդառնալու ուղղությամբ։
 Մակդոնելլայի  անվան  միջազգային  հետազոտությունների  ակադեմիայի  տնօրեն  Ջեյմս  Վերչն  իր«Վրաստանը Վարդերի հեղափոխությունից հետո» հոդվածում անդրադառնում է, թե հատկապես ինչուէր Վրաստանն այդքան հետաքրքրում Արևմուտքին։
  Պրոֆեսորն ամերիկյան հետաքրքրության համար2 կետ է առանձնացնում.2 1.  Վրաստանի դերը նավթի և գազի աշխարհաքաղաքականությունում։
 2.  Վրաստանի  հնարավորությունները  որպես  ժողովրդավարության  սկիզբ  առնող  և  քաղաքացիական հասարակություն դարձող երկրի մոդել։
 «Վրաստանի  դերի  հասկացման  բանալին  այսօրվա  աշխարհում  Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան  նավթամուղն է, որը նախաձեռնվել է դեռևս 1990-ական թվականներին, Շեվարդնաձեի հայտնվելու ժամանակաշրջանում»3։
 Հոդվածի  հեղինակը  «Վարդերի  հեղափոխության»  հաջողության  համար  առանձնացնում  է  նաևմի քանի կարևոր գործոն` 1. Վրաստանի հասարակությանը, 2. ազատ մամուլը։
 1 Վրաստանի ազգային անվտանգության ռազմավարության տեքստը տե՛ս երկրի խորհրդարանի պաշտոնական կայքում՝http։
 //www.parliament.ge/files/292_880_927746_concept_en.pdf։
 2 Джеймс В., Грузия после Революции Роз, Кавказ и глобализация, том 1, 2006, с. 62, http։
 //cyberleninka.ru/article/n/gruziyaՋեյմս  Վերչը  նշում  է,  որ  թեև  Վրաստանում  գործում  էին  ոչ  կառավարական  բազմաթիվ  կազմակերպություններ, բայց նրանք ակտիվորեն գործեցին միայն այդ ժամանակ և նպաստեցին հեղափոխությանը։
  Մյուս կարևոր գործոնը, ըստ հեղինակի, ազատ մամուլն էր։
 Պատերազմից առաջ և հետո։
  ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հարավային Կովկասում ազգամիջյան բախումների  շրջափուլ  սկսվեց`  մի  կողմից  հայ-ադրբեջանական,  մյուս  կողմից  էլ  վրաց-աբխազական,վրաց-օսական  պատերազմներն  էին։
   Արդյունքում  Հարավային  Կովկասի  քաղաքական  քարտեզի  վրահայտնվեցին երեք նոր չճանաչված կամ մասնակի ճանաչում ունեցող պետություններ։
  Սակայն Հարավային Կովկասը դարձավ նաև աշխարհաքաղաքական բախումների հարթակ, որտեղ մասնավորապեսիր  շահերն  է  փորձում  բավարարել  ԱՄՆ-ն։
   «Ռուսաստանի  ազդեցության  թուլացմանն  ուղղված  առաջին հարվածը Վրաստանում 2003 թ. նոյեմբերի «Վարդերի հեղափոխությունն» էր, երբ երկրում իշխանության եկան պրոամերիկյան ուժեր՝ Միխեիլ Սաակաշվիլիի ղեկավարությամբ։
  Նոր կառավարությունը  նաև  սկսեց  մեծացնել  երկրի  ռազմական  ներուժը։
   Պատերազմի  և  խաղաղության  խնդիրների  հետազոտման  Ստոկհոլմյան  ինստիտուտի  փորձագետների  տվյալներով՝  2004-2008  թթ.  ընթացքումՎրաստանի կողմից զենք-զինամթերքի ներկրման ծավալները մոտավորապես չորս անգամ գերազանցել են 1999-2004 թթ. ցուցանիշները»1։
 Վրաստանում  առկա  հիմնական  խնդիրներից  էին  այդ  երկրում  տեղակայված  ռուսական  ռազմակայանները, որոնց դուրսբերման ժամկետների հարցը դարձել էր միջազգային մակարդակի քննարկումների կարևորագույն թեմաներից մեկը։
  Այդ ռազմակայանների շուտափույթ դուրսբերման խնդրում շահագրգիռ էին թե՛ Միացյալ Նահանգները, և թե՛ ԵՄ-ն` մի քանի հիմնական պատճառներով։
  Ռազմակայանների դուրսբերումը նախ կթուլացներ Ռուսաստանի քաղաքական ու ռազմավարական դիրքերը ոչմիայն  Հարավային  Կովկասում,  այլև  կասկածի  տակ  կդներ  ընդհանրապես  ԱՊՀ  տարածքում  ռուսական  ազդեցության  հետագա  պահպանման  հարցը։
   Ռազմակայանների  դուրսբերումն  էլ  ավելի  կամրապնդեր  արևմտյան  և,  մասնավորապես,  ամերիկյան  դիրքերն  ինչպես  Հարավային  Կովկասում,  այնպես էլ Կենտրոնական Ասիայում։
  Տարածաշրջանը կարևորվում էր նաև կասպյան նավթային պաշարներն արևմտյան շուկաներ մատակարարելու ապահովության տեսանկյունից2։
 2003 թ.  իշխանափոխությունից  հետո  Վրաստանում  էապես  ակտիվացել  էին  վրաց-ամերիկյանռազմական հարաբերությունները։
  2005 թ. Վրաստանում արդեն իր ներկայացուցիչն ուներ ՆԱՏՕ-ն։
 Վրաստանում  տեղակայված  ռազմակայանների  դուրսբերման  խնդրի  շուրջ  Արևմուտքը  գնալովուժեղացնում  էր  ճնշումները  պաշտոնական  Մոսկվայի  նկատմամբ։
   Ռուսական  կողմը  ռազմակայանների դուրսբերման համար նախատեսում էր 9-11 տարի, վրացական կողմն առաջարկում էր 3 տարի։
 Սակայն  2005  թ.  մարտ-ապրիլ  ամիսներին  ռուսական  կողմի  փաստացի  զիջողական  դիրքորոշմանարդյունքում ՌԴ և Վրաստանի ԱԳ նախարարները 2005 թ. մայիսի 30-ի համատեղ հայտարարությունարեցին,  ըստ  որի`  Ախալքալաքի  ռուսական  ռազմակայանի  դուրսբերումն  իրականացվելու  էր  մինչև2007  թ.  հոկտեմբերի  1-ը,  իսկ  Բաթումի  ռազմակայանի  վերջնական  դուրսբերումը  նախատեսվում  էր2008 թ. ընթացքում։
 Ինչպես  և  ասվել  է  վերևում,  ԱՄՆ-ն  և  ՆԱՏՕ-ն  հնարավոր  բոլոր  միջոցներով  փորձում  էին  իրենցգերիշխանությունն ապահովել Վրաստանում, այսպիսով թատերաբեմից դուրս մղելով Ռուսաստանին։
 Վրաստանն ինքն էլ հնարավոր բոլոր աջակցություններում տեսնում էր ԱՄՆ-ին։
 2007 թ. հոկտեմբերի 3-4-ը Վրաստանում էր ՆԱՏՕ գլխավոր քարտուղար Յաապ դե Հոոպ Սխեֆերը3։
  Թբիլիսիում նա հայտարարեց, թե ՆԱՏՕ-Վրաստան հարաբերություններում մի երրորդ երկիր չիկարող ունենալ որոշիչ ձայն՝ ակնարկելով Ռուսաստանին։
  Այս ակնարկն ուժի մեջ է մինչ օրս։
 2008  թ․  օգոստոսի  8.՝  Հնգօրյա  պատերազմ։
   2008  թ  սկսվեց  վրաց-օսական,  այլ  կերպ  ասած՝վրաց-ռուսական  պատերազմը,  որ  հայտնի  է  նաև  որպես  «Оգոստոսյան  պատերազմ»  անունով։
   Այնտևեց 5 օր և ավարտվեց վրացական կողմի ռազմական պարտությամբ, ՌԴ և մի քանի այլ երկրներիկողմից  Հարավային  Օսիայի  և  Աբխազիայի  անկախության  ճանաչմամբ,  ինչպես  նաև  այդ  հանրապետություններում  ռուսական  ռազմական  ներկայության  ամրապնդմամբ4։
   Վրաստանը  ՀարավայինՕսիայի  վրա  հարձակումը  պատճառաբանեց  իրեն  պատկանող  տարածքում  վերահսկողություն  սահմանելու և այդտեղ սահմանադրական կարգը վերականգնելու անհրաժեշտությամբ։
 http։
 //books.sipri.org/files/FS/SIPRIFS0904.pdf.2 Ռուս-վրացական հնգօրյա պատերազմը և դրա աշխարհաքաղաքական հետևանքները Հարավային Կովկասում, Փաստ լրատվական, http։
 //fact.am/archives/4925։
 3 Генсек НАТО поддержал политику Грузии в отношении России, 4.10.2007, http։
 //newsru.com/world/04oct2007/cheffer.html.4 2008-ի օգոստոսի 8-ին սկսվեց ռուս-վրացական պատերազմը, Ռազմ.info, 08.08.2013, http։
 //razm.info/17366։
 Պատերազմն  սկսվեց  օգոստոսի  7-ի  լույս  8-ի  գիշերը,  երբ  Վրաստանի  նախագահ  Միխեիլ  Սաակաշվիլիի  հրամանով  հրետակոծման  ենթարկվեց  Հարավային  Օսիայի  մայրաքաղաք  Ցխինվալը,  ինչից  հետո  վրացական  զորքերն  անցան  ցամաքային  գրոհի։
   Հրետակոծման  ենթարկվեցին  նաև  Հարավային Օսիայի տարածքում տեղակայված ՌԴ խաղաղապահների զորանոցները։
  Օգոստոսի 8-ի կեսօրին ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը հրաման արձակեց սկսել ռազմական գործողություններ՝ «խաղաղության  հարկադրում»  ձևակերպմամբ։
   Մի  քանի  օրում  ռուսական  զորքը  մտավ  Փոթի,  Գորի,Սենակի և Զուգդիդի՝ մոտենալով մայրաքաղաք Թբիլիսիին։
  Չկարողանալով կասեցնել հակառակորդիառաջխաղացումը՝  վրացական  բանակը,  կորուստներ  կրելով,  նահանջում  էր։
   Այս  ամենի  հետևանքովպաշտոնական  Թբիլիսին  ստիպված  էր  մտածել  հրադադարի  մասին։
   Ռազմական  գործողություններըշարունակվեցին  մինչ  օգոստոսի  12-ը,  ինչից  հետո  Վրաստանի,  Աբխազիայի,  Հարավային  Օսիայի  ևՌուսաստանի  նախագահների  և  ներկայացուցիչների  միջև  կնքվեց  հակամարտության  խաղաղ  կարգավորման նախագիծը։
 Պատերազմի  արդյունքում  սկսվեց  մինչ  այդ  չճանաչված  Աբխազիայի  և  Հարավային  Օսիայի  միջազգային  ճանաչման  գործընթացը։
   Առաջինն  Աբխազիան  և  Հարավային  Օսիան  որպես  անկախ  պետություն  ճանաչեց  Ռուսաստանը,  որին  հետևեցին  նաև  Վենեսուելան,  Վանուատուն,  Նիկարագուան,Նաուրուն և Տուվալուն։
 Սեպտեմբերի  2-ին  Վրաստանը  հայտարարեց  Ռուսաստանի  հետ  դիվանագիտական  հարաբերությունները խզելու մասին՝ նրան մեղադրելով իր տարածքների բռնազավթման համար։
 Քաղաքականությունը  պատերազմից  հետո։
   2008  թ.  օգոստոսի  12-ին  ԱՄՆ  Սենատի  արտաքինհարաբերությունների  հանձնաժողովի  նախագահ  Ջոզեֆ  Բայդենը  կարծիք  հայտնեց.  «Ռուսաստանըկարող է դառնալ այն կողմը, որը կտուժվի բոլորից շատ, եթե պատերազմը շարունակվի»1։
  Սա հստակորեն շեշտում է հակամարտության տոտալ բնույթը, այսինքն ԱՄՆ-ն ամեն ձևաչափով ցույց էր տալիսիր բացասական դիրքորոշումը։
 Նույն  օրը  Վրաստանի  նախագահ  Միխեիլ  Սաակաշվիլին  հայտարարեց,  որ  Վրաստանը  դուրս  էգալիս ԱՊՀ կազմից, իսկ արդեն օգոստոսի 14-ին Վրաստանի կառավարությունը հաստատեց այդ որոշումը։
   Թեև  ԱՊՀ-ն  քաղաքական  իմաստով  առանձնապես  մեծ  կարևորություն  ու  ներուժ  ունեցող  կառույց  չէր,  սակայն  այն  նախևառաջ  խորհրդատվական  հարթակ  էր  նախկին  ԽՍՀՄ  երկրների  համար,իսկ տվյալ դեպքում Վրաստանը Ռուսաստանի հետ նման ձևաչափով բանակցելու կամ ինչ-որ պայմանավորվածությունների հանգելու հնարավորությունն էլ էր փակում։
 Արդեն օգոստոսի 20-ին Ռուսաստանի ԱԳ նախարար Ս. Լավրովը «Ուոլ Սթրիթ Ջորնալ» պարբերականում  հանդես  եկավ  կարևոր  հայտարարությամբ.  «ԱՄՆ-ն  ստիպված  է  ընտրություն  կատարելվիրտուալ վրացական նախագծի կամ Ռուսաստանի հետ ավելի ընդգրկուն գործընկերության միջև»2։
 ՆԱՏՕ-ի  կոնկրետ  շահն  էր  թելադրված  նաև  Վրաստանում։
   Դեռ  2008  թ.  օգստոսի  17-ին  ԳԴՀկանցլեր Անգելա Մերկելը, գտնվելով Թբիլիսիում, հայտարարեց. «Եթե Վրաստանը ցանկություն ունենա, ապա ՆԱՏՕ-ի Բուխարեստյան գագաթնաժողովի որոշումը չի փոփոխվի և ՆԱՏՕ-ի դռները Վրաստանի  համար  կբացվեն»3։
   Սեպտեմբերի  4-ին  արդեն  Սպիտակ  տան  պաշտոնական  ներկայացուցիչըհայտարարեց, որ Ուկրաինան և Վրաստանը կատարում էին անհրաժեշտ պահանջները ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու համար, ու անդամակցելու որոշումը կընդունվի դեկտեմբերին։
 Սեպտեմբերի  15-16-ին  Թբիլիսիում  անցկացվեց  ՆԱՏՕ-ի  համաժողով,  որի  բացումն  արեցինՎրաստանի  նախագահ  Մ.  Սաակաշվիլին  և  ՆԱՏՕ-ի  գլխավոր  քարտուղար  Յապ  դը  Հուպ  Սխեֆերը։
 Համաժողովի ժամանակ գլխավոր քարտուղարը հայտարարեց, որ վերջին ամսվա իրադարձությունները կարող էին Վրաստանին հետ գցել ՆԱՏՕ-ին միանալու գործից, այնուամենայնիվ, Դաշինքի դռներնառաջվա պես բաց են Վրաստանի համար, և որ ոչ մի այլ երկիր վետոյի իրավունք չունի այս հարցում։
 2008 թ․ սեպտեմբերի 19-ին ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Ռոբերտ Գեյթսը հայտարարեց, որՌուսաստանը կստանա ուժային պատասխան ԱՄՆ-ի կողմից, եթե հարձակվի Վրաստանի վրա ՆԱՏՕին միանալուց հետո։
 Վրացական  երազանքն  ու  դեռևս  անհասանելի  ՆԱՏՕ-ն։
   2008  թ.  Բուխարեստում  ՆԱՏՕ-ի  գագաթնաժողովում սկսվեց Վրաստանին անդամակցության պատրաստելու գործընթացը։
  Դրանից հետոՎրաստան-ՆԱՏՕ  համագործակցությունն  ավելի  ընդլայնվեց։
   Վրաստանը  ՆԱՏՕ-ի  չափանիշներին1 Russia has the most to lose in this costly conflict, Financial Times, 12.08.2008,  https։
 //next.ft.com/content/8eb68046-6898-11dd http։
 //www.wsj.com/articles/SB121919150258855111.3 Меркель в Тбилиси։
  Двери НАТО по-прежнему открыты для Грузии, 17.08.2008. http։
 //www.newsru.com/world/17aug2008/merkel.html.հասնելու համար բարեփոխումներ պիտի աներ պաշտպանական համակարգում։
  ՆԱՏՕ-ին հնարավորանդամակցության  գործընթացին  Վրաստանում  մեծ  լրջությամբ  են  վերաբերում։
   Այս  տարիների  ընթացքում  հատկապես  2012  թ.  իշխանափոխությունից  հետո  (Սաակաշվիլիին  խաղից  հանեց  «Վրացական երազանք» կուսակցության հիմնադիր Բիձինա Իվանիշվիլին) ՆԱՏՕ-ի չափանիշներին հասնելըդարձել է արտաքին քաղաքականության գլխավոր ուղղություններից մեկը։
 2014  թ.  հունիսի  25-ին  Բրյուսելում  ՆԱՏՕ-ի  նիստի  բացմանը  ՆԱՏՕ-ի  գլխավոր  քարտուղարԱնդերս Ֆոգ Ռասմուսենը նշել էր, որ Վրաստանին առաջարկում են Հյուսիսատլանտյան դաշինքի հետհամագործակցության  նոր  բազային  փաթեթ,  որը  հնարավորություն  կտա  ավելի  մոտենալ  ՆԱՏՕ-ին։
 Ըստ նրա՝ բաց դռների քաղաքականությամբ պայմանավորված ՆԱՏՕ-ի սկզբունքները նույնն են մնացել,  և  ոչ  մի  երկիր  չի  կարող  կանգնեցնել  այդ  գործընթացը։
   «Ուզում  եմ  մեկ  անգամ  ևս  ընդգծել  բացդռների քաղաքականությունը, քանի որ այն օգուտ կտա ոչ միայն ՆԱՏՕ-ին անդամագրվել ցանկացողերկրներին, այլ նաև հենց Դաշինքին։
  Մեր հիմնական սկզբունքներն անփոփոխ են։
  Այս առումով հարկէ նշել Վրաստանին, որին մենք առաջարկել ենք դաշինքի հետ համագործակցության նոր բազային փաթեթ։
  Դա կօգնի Վրաստանին ավելի մոտենալ ՆԱՏՕ-ին»1։
  Վերջին շրջանում լայնորեն քննարկվում էր,թե  արդյոք  Վրաստանն  առաջիկա՝  Ուելսի  գագաթնաժողովում  կանդամակցի՞  ՆԱՏՕ-ին,  թե՝  ոչ։
   Ենթադրվում  է,  որ  նման  խոսակցությունների  առիթ  է  դարձել  վերջին  շրջանում  Վրաստանի  ակտիվ  քաղաքականությունը, մասնավորապես՝ այն հայտարարությունը, որ 2015 թվականից Վրաստանը ՆԱՏՕի արագ արձագանքման ուժերի մաս կդառնա, իսկ հովանավոր երկիր կլինի ԱՄՆ-ն։
 Սեպտեմբերի 4-5-ին Ուելսում կայացած ՆԱՏՕ գագաթնաժողովի ժամանակ Դաշինքի կազմի մեջմտնելու՝  Վրաստանի  քայլերին  ի  պատասխան,  վերջինիս  առաջարկվեց  համագործակցության  նորփաթեթ։
   Այն  ենթադրում  էր  Վրաստանում  ուսումնական  բազայի  հիմնադրում,  ռազմական  դպրոցի  ևլոգիստիկ  կենտրոնի  բացում։
   Այս  մասին  2014  թ.  հոկտեմբերի  9-ին  լրագրողներին  տեղեկացրել  էՎրաստանի  պաշտպանության  նախարար  Իրակլի  Ալասանիան.  «Վրաստան-ՆԱՏՕ  համագործակցության փաթեթը ենթադրում է ոչ միայն  համատեղ  ուսումնական բազայի, այլ նաև ռազմական դպրոցիհիմնադրում,  որտեղ  պատրաստություն  կստանան  տարբեր  երկրների  զինծառայողները։
   ՆԱՏՕ-ի  փաթեթի  կետերի  իրականացմանը  հետևելու  են  հատուկ  մասնագետներ,  ովքեր  աշխատելու  են  Վրաստանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբում»2։
  Ալասանիայի հավաստմամբ, պաշտպանական գերատեսչությունը ՆԱՏՕ-ին արդեն ուղարկել է իր նկատառումները, թե ինչպիսին պիտի լինի ուսումնական բազան և սպասում է Դաշինքի անդամ պետությունների արձագանքին։
 Իրակլի  Ալասանիան  անդրադարձել  է  նաև  հոկտեմբերի  8-ին  ՌԴ  արտաքին  գործերի  նախարարության  հայտարարությանը,  թե  «այդպիսի  գործընթացները  (ՆԱՏՕ-ի  ենթակառուցվածքի  ստեղծումըՎրաստանում) կարող են կովկասյան տարածաշրջանում վտանգ դառնալ հավասարակշռության պահպանման  համար»3։
   Ալասանիան  հակադարձել  է՝  նշելով,  որ  տարածաշրջանի  համար  «ամենամեծսպառնալիքը» հենց Ռուսաստանն է, և որ ուժեղ Վրաստանը կնշանակի ուժեղ աջակից տարածաշրջանում հավասարակշռության պահպանման համար4։
 Հոկտեմբերի  9-ին  իր  հերթին  Վրաստանի  վարչապետի  ՌԴ  հետ  հարաբերությունների  գծովհատուկ ներկայացուցիչ Զուրաբ Աբաշվիձեն հայտարարել է. «ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցությունը ոչմի  վտանգ  չի  ներկայացնում  տարածաշրջանի  համար,  վերջինիս  անվտանգությունը  խախտում  ենչկարգավորված  հարցերը»։
   Նա  հավելել  է,  որ  պատրաստվում  է  Պրահայում  այս  հարցը  քննարկելռուսաստանյան իր գործընկերոջ հետ5։
 Ռուսաստանում,  սակայն,  այլ  կարծիքի  են։
  «Ազատություն»  ռադիոկայանի  կովկասյան  բաժնիլրագրողը զրուցել է ռուսաստանյան ռազմական  փորձագետ, պահեստազորի գնդապետ Վիկտոր Բարանեցի  հետ,  որի  հավաստմամբ՝  Ռուսաստանի  պատասխան  քայլերը  երկար  չեն  սպասեցնի.  «Ես  չեմբացառում,  որ  մեր,  կամ,  եթե  ուզում  եք՝  մեր  համատեղ  սահմանապահների  խմբի  ուժեղացում  կլինիսահմանին։
   Ես  չեմ  բացառում  նաև,  որ  այնտեղ  կարող  են  հայտնվել  զենիթահրթիռային  համալիրներ,հակատանկային  միջոցներ,  հրետանի։
   Կարծում  ենք՝  Աբխազիայում  և  Հարավային  Օսիա1 ՆԱՏՕ-ն Վրաստանին առաջարկել է համագործակցության նոր բազային փաթեթ, Ռազմ.info,26.06.2014, http։
 //razm.info/47171։
 2 Irakli Alasania։
  threat for the religion is aggression of Rusiia, but not location of NATO infrastructure in Georgia, GHN News Agency,09.10.2014, http։
 //eng.ghn.ge/news-8980.html.3 МИД РФ։
  инфраструктура НАТО в Грузии создаст угрозу стабильности, РИА Новости, 08.10.2014, http։
 //ria.ru/world/20141008/1027487037.html. http։
 //www.apsny.ge/2014/mil/1412887864.php.http։
 //www.apsny.ge/2014/pol/1412878585.php.յում տեղակայված մեր ռազմաբազաները կարող են ուժեղացվել նույն կերպ, ինչպես անում է ՆԱՏՕ-նԵվրոպայում»1։
   Ռուսաստանյան  քաղաքագետ  Նիկոլայ  Սիլաևն  էլ  փաստում  է,  որ  այս  խնդրում  բախվում  են  միանգամից  մի  քանի  մակարդակի  փոխհարաբերություններ.  «Կան  ՌԴ-ՆԱՏՕ,  ռուս-ամերիկյան,  ռուս-վրացական,  վրաց-հարավօսական  կամ  վրաց-աբխազական  մակարդակի  փոխհարաբերություններ և գոյություն ունի այս համատեքստում ևս մեկ մեծ խնդիր` վրացական համայնքներն Աբխազիայում և Հարավային Օսիայում։
  Սուխումի կամ Ցխինվալի քայլերն ընդհանուր առմամբ կարող են ևկապ  չունենալ  նրա  հետ,  թե  ինչ  է  կատարվում  Ռուսաստանի  և  ՆԱՏՕ-ի  կամ  Մոսկվայի  և  Թբիլիսիիմիջև»2։
 Վրաստանում ՆԱՏՕ-ի հարցերով գրասենյակի ղեկավար Ուիլյամ Լահյուն հոկտեմբերի 10-ին հերքել է լրատվամիջոցների տարածած այն տեղեկությունները, թե ՆԱՏՕ-ն ուսումնական բազա է հիմնելու  Վրաստանում,  հայտնելով.  «Քննարկվող  հարցն  առնչվում  է  Վրաստանի  պաշտպանության  նախարարության  նոր  ուսումնական  բազային,  և  ՆԱՏՕ-ն  իր  աջակցությունը  կունենա  այդ  գործում։
   Մերխորհրդատու մասնագետները նույնպես կօգնեն»3։
 Գրասենյակի ղեկավարը ներկայացրել է, որ Վրաստանը նմանատիպ ևս մեկ ուսումնական բազաարդեն ունի, որտեղ պատրաստում են ՆԱՏՕ-ի գործընկեր երկրներից լեռնային  հրաձիգների։
  Այդ իսկպատճառով  նոր  բազան  չի  կարելի  համարել  ՆԱՏՕ-ի  բազա  կամ  ՆԱՏՕ-ի  ուսումնական  կենտրոն։
 Ավելի ուշ հաստատվեց, որ ամեն դեպքում ՆԱՏՕ-ն Վրաստանում ենթակառուցվածք կունենա ուսումնական կենտրոնի տեսքով։
  Այն լինելու է համատեղ, քանի որ ՆԱՏՕ-ն իր մասնագետներին գործուղելուէ  Վրաստան  աշխատանքներին  մասնակցելու  համար։
   Ուելսում  ՆԱՏՕ-ի  գագաթնաժողովի  ժամանակՎրաստանին  տրված  համագործակցության  նոր  փաթեթի  բովանդակությունը,  սակայն,  հասանելի  չէրհասարակությանը։
   Մոսկվայի  կարծիքով  այդ  փաթեթը  սպառնում  է  խախտել  հավասարակշռությունըտարածաշրջանում, ինչին ի պատասխան Վրաստանի պաշտպանության նախարարը խոսեց փաթեթիորոշ մանրամասների մասին։
 Ենթադրաբար ՆԱՏՕ-ն որոշեց հրապարակել փաթեթի ներածական մասը՝ այս բանավեճում որոշակի  հստակություն  մտցնելու  համար։
   Ըստ  տարածված  հաղորդագրության՝  փաթեթի  ներածականմասում  հայտարարված  են  փաթեթի  նպատակները,  ինչպես  նաև  Վրաստանի  կարգավիճակը՝  որպեսՀյուսիսատլանտյան  դաշինքում  անդամության  հավակնորդ-երկիր։
   Հաղորդագրության  մեջ  ասվում  է,որ փաթեթի գլխավոր նպատակը Վրաստանին ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու գործում նախապատրաստելնէ.1. Դաշինքի երկրների արտաքին գործերի նախարարները 2014 թ. հունիսի 25-ին համաձայնեցինՎրաստանի  համար  համագործակցության  նոր  փաթեթ  մշակել։
   Փաթեթի  նպատակն  է  բարձրացնելՎրաստանի պաշտպանունակությունը, ինչը կօգնի այդ երկրին անդամակցության հարցում։
 2. Նշված փաթեթը մշակվել և իրականացվել է Վրաստան-ՆԱՏՕ հանձնաժողովի շրջանակներում։
 Այն  կենտրոնական  դեր  ունի  Բուխարեստի  գագաթնաժողովից  (խոսքը  2008  թ.  գագաթաժողովիմասին  է)  հետո  Վրաստանին  անդամակցության  պատրաստելու  գործընթացի  վերահսկման  համար։
 Վրաստանը որպես հավակնորդ երկիր կներկայացնի այդ փաթեթի մասերն իր տարեկան ծրագրերում։
 3.  Խրախուսվում  է,  որ  Դաշինքի  երկրները  Վրաստանի  հետ  երկկողմ  համագործակցությանդեպքում հաշվի առնեն փաթեթի դրույթները4։
 «Վրաստանն անպայման ՆԱՏՕ-ի անդամ կդառնա, երբ կատարի Դաշինքի տված բոլոր չափանիշները»։
  Սրանք արդեն ՆԱՏՕ նոր գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգի խոսքերն են. «Վրաստանը վերջին տարիներին բավական մոտեցել է ՆԱՏՕ-ին։
  Մենք շարունակում ենք առաջ գնալ Բուխարեստում  ՆԱՏՕ-ի  2008  թ.  գագաթնաժողովում  ընդունած  որոշմամբ,  որում  փաստվել  է,  որ  ՎրաստանըՆԱՏՕ-ի  անդամ  կդառնա,  երբ  համապատասխանի  բոլոր  չափանիշներին։
   Մենք  աջակցելու  ենք  ձեզայդ ուղղությամբ»։
  Իր խոսքերով՝ Վրաստանը Հյուսիսատլանտյան Դաշինքին ամենանվիրված գործընկերներից է և խաղաղապահ առաքելություններում մեծ դեր է խաղում։
  Այդ իսկ պատճառով շարունակելու են օգնել Վրաստանին հետագա բարեփոխումների համար5։
 1 Что должна сказать Москва?, Эхо Кавказа, 09.10.2014, http։
 //www.ekhokavkaza.com/a/26629632.html.2 Николай Силаев, Андрей Сушенцов։
  Грузия после выборов и перспективы российско-грузинских отношений, Регнум Информационное агенство, http։
 //regnum.ru/news/1620583.html.3 НАТО опровергло сообщения о строительстве базы в Грузии, Лента, 10.10.2014, https։
 //lenta.ru/news/2014/10/10/base/.4  ՆԱՏՕ-ն  հրապարակել  է  Վրաստանին  տրված  համագործակցության  նոր  փաթեթի  ներածությունը,  Ռազմ.info,  31.10.2014,http։
 //razm.info/55637։
 5 Столтенберг։
  Грузия - один из самых верных партнеров НАТО, Спутник, 18.11.2014, http։
 //sputnikՏարիներ  շարունակ  Վրաստանը  ձգտել  և  ձգտում  է  անդամակցության,  սակայն  ՆԱՏՕ-ն  դեռևսպատրաստ չէ դրան։
  Վրաստանը շատ լավ խաղաթուղթ է ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի համար Ռուսաստանի դեմշահարկելու առումով։
  Թե ինչպիսի զարգացում կունենան Վրաստան-ՆԱՏՕ, Վրաստան-ԱՄՆ և Վրաստան-Ռուսաստան  հարաբերությունները,  դժվար  է  հստակ  ասել,  բայց  որ  այդ  սառը  հակամարտությունը լարվածություն է կովկասյան տարածաշրջանի համար, ակնհայտ է։
 Կարծում ենք, որ բոլոր կողմերին էլ ստեղծված իրավիճակը ձեռք է տալիս։
  Մեծ տերություններնիրենց  շահերն  են  հետապնդում։
   Հաճախակի  այդ  շահերի  բախման  հետևանքով  տարածաշրջանումսրվում է հավասարակշռություն պահպանելու խնդիրը՝ երբեմն փոխադարձ սպառնալիքներով, երբեմնէլ որոշ գործնական քայլերի ձեռնարկմամբ (օրինակ՝ ուսումնական կենտրոնի բացումը Վրաստանում)իսկ  Վրաստանն  իր  հասարակությանը  հավատացրել  է,  թե  եվրոպական  ստանդարտներին  համապատասխանող երկիր է և մի օր ՆԱՏՕ-ի անդամ կդառնա։
  Սա են վկայում նաև ԱՄՆ-ի Միջազգային հանրապետական  ինստիտուտի  (IRI)  կատարած  սոցիոլոգիական  հետազոտության  տվյալները,  որտեղՎրաստանի հասարակության հարցվածների 79 տոկոսն աջակցում է երկրի՝ ՆԱՏՕ-ին անդամակցելուգործընթացին։
 Հասմիկ ՄելիքսեթյանՎՐԱՍՏԱՆ-ՆԱՏՕ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ2008 Թ. ՕԳՈՍՏՈՍՅԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՑ ՀԵՏՈԲանալի բառեր՝ Վրաստան, Ռուսաստան, ԱՄՆ, Օգոստոսյան պատերազմ, Կովկաս։

Վրաստանում  հնգօրյա  պատերազմը  (2008  թ.  օգոստոս)  լուրջ  հետևանքներ  ունեցավ  կովկասյան  տարածաշրջանի համար։
  Վրաստանը վերածվեց ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի Դաշնության ռազմաքաղքական շահերի բախման թատերաբեմի։
  Հոդվածում փորձ է կատարվել ցույց տալ, թե ինչպես Վրաստանը պատերազմից հետո իր համար  ընտրեց  անվտանգության  դաշինք  և  թե  ներկայումս  դա  ինչպես  է  ազդում  տարածաշրջանի  կայունության  վրա։
