ՀՀ ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ ԿԱՅՈՒՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԻ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑԶբոսաշրջությունը  համաշխարհային  տնտեսության  ոչ  արտադրական  ոլորտի  ճյուղերից  ամենիցդինամիկ  զարգացող  և  մեծ  տարածականություն  ընդգրկողն  է։
   Այն  զարգացնելու  լավագույն  տարբերակը զարգացման կայունությունն ապահովելն է, որը հնարավոր է իրագործել առաջին հերթին պետական  քաղաքականության  միջոցով։
   Կայուն  զարգացումն  ապահովում  է  ներկա  սերունդների  պահանջների  բավարարումը՝  միաժամանակ  չվտանգելով  ապագա  սերունդների  պահանջների  բավարարմանհնարավորությունները և ուղեկցվում է հասարակական կյանքի տնտեսական, սոցիալական, բնապահպանական բաղադրիչների ներդաշնակ զարգացմամբ։
 ՀՀ զբոսաշրջության իրավական կարգավորումների վերաբերյալ համալիր ուսումնասիրություններև վերլուծություններ կատարված չեն․ կայուն զարգացման հայեցակարգի տեսանկյունից գնահատվածչեն  ՀՀ  զբոսաշրջության  ոլորտը  կարգավորող  իրավական  ակտերը։
   Հետևաբար,  արդիական  է  նմանթեմայի ուսումնասիրումը գիտական շրջանակներում։
 Աշխատանքի նպատակն է՝ ուսումնասիրել ՀՀ զբոսաշրջության ոլորտին առնչվող իրավական ակտերը և պետական քաղաքականության ծրագրերը («Զբոսաշրջության և զբոսաշրջային գործունեության մասին» ՀՀ օրենք [5], ՀՀ զբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգ [2]), ցույց տալ դրանց համապատասխանությունը  կայուն  զարգացման  հայեցակարգին  և  դրա  գաղափարախոսությանը։
   Աշխատանքում  համեմատական  անդրադարձ  է  կատարվել  նաև  Զբոսաշրջության  համաշխարհային  վարքագծի կանոնակարգին։
 ՀՀ կառավարությունն զբոսաշրջության ոլորտում պետական քաղաքականության գլխավոր ըսկզբունք  է  հռչակել  վերջինս  տնտեսության  գերակա  ճյուղ  դարձնելը  [5,  հոդված  4]։
   Այս  նպատակով  էլոլորտում  առկա  խնդիրների  արդյունավետ  լուծման  և  ոլորտի  զարգացումն  ապահովելու  համար  պետությունն իրականացրել է իրավական կարգավորում` նորմատիվ իրավական ակտերի ընդունման, պետական քաղաքականության ծրագրերի մշակման և դրանց օրինականությունը ապահովելու միջոցով։
 Հասարակության  զարգացման  որոշակի  մակարդակում  հասարակական  հարաբերություններիկարգավորումը իրականացվում է ոչ թե անհատական և նորմատիվ (սոցիալական նորմեր՝ սովորույթներ,  ավանդույթներ,  բարոյական  և  կրոնական  նորմեր)  կարգավորման  միջոցով,  այլ  պետության  կողմից իրավունքի նորմեր սահմանելով։
  Իրավական նորմերը որոշակի իրադրության համար նախատեսված ընդհանուր բնույթի վարքագծի օրինակելի կանոններ են, որի պահանջները հասցեագրված են յուրաքանչյուրին, ով կհայտնվի տվյալ իրադրության մեջ [7, 18]։
 Զբոսաշրջության  ոլորտը  կարգավորող  նորմատիվ  իրավական  ակտերն  իրենց  բնույթով  ընդհանուր գործողության իրավական ակտեր են, որոնք ներառում են պետության տարածքում որոշակի տեսակի հասարակական հարաբերությունների ամբողջությունը (տվյալ դեպքում մարդկանց ժամանակավոր տեղաշարժը և դրա հետ կապված խնդիրները) և տարածվում են այն անձանց վրա, ովքեր զբաղվում  են  զբոսաշրջությամբ  կամ  զբոսաշրջային  գործունեություն  են  ծավալում։
   Ըստ  այդ  նորմատիվիրավական ակտերն ընդունող սուբյեկտների` առանձնացնում ենք զբոսաշրջության ոլորտը կարգավորող  հանրային  իշխանության  մարմինների  կողմից  ընդունված՝  օրենսդիր  իշխանության  ակտեր  ևգործադիր իշխանության՝ ենթաօրենսդրական ակտեր։
 Զբոսաշրջության  ոլորտը  կարգավորելու  նպատակով  2003  թ.  դեկտեմբերի  17-ին  ընդունվեց  ՀՀօրենքը  «Զբոսաշրջության  և  զբոսաշրջային  գործունեության  մասին»,  որը  կարգավորում  է  զբոսաշըրջային  բնագավառին  առնչվող  և  զբոսաշրջային  գործունեության  բնագավառում  ծագող  այն  հարաբերությունները, որոնք ի հայտ են գալիս քաղաքացիների հանգստի, շրջագայության, ազատ տեղաշարժման իրավունքների իրականացման գործընթացում [5, հոդված 1]։
 «Զբոսաշրջության և զբոսաշրջային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքը սահմանում է զբոսաշըրջության  ոլորտում  կիրառվող  հիմնական  հասկացություններն  ու  տերմինները,  տալիս  դրանց  բացատրությունը, սահմանում է պետական քաղաքականության հիմնական սկզբունքները, ոլորտի կարգավորման  միջոցները,  նպատակները,  գերակա  ուղղությունները։
   Կարգավորում  է  ծառայությունների  կազմակերպումը և տրամադրումը, հյուրանոցային և այլ տեղավորման միջոցների որակավորման պայմանները,  զբոսաշրջային  գործակալների  ու  գործակալությունների  պարտավորությունները,  զբոսաշրջիկիիրավունքներն  ու  պարտականությունները,  ինչպես  նաև  զբոսաշրջիկների  անվտանգության  ապահովումն զբոսաշրջային գործունեության ընթացքում։
 Զբոսաշրջային հետաքրքրություն ներկայացնող պատմամշակութային օբյեկտների և շրջակա միջավայրի պահպանությունն ապահովելու, դրանք մաքուր պահելու, ոչնչացումից ու վնասումից փրկելուհամար  «Բնության  հատուկ  պահպանվող  տարածքների  մասին  [3]»,  «Պատմության  և  մշակույթի  անշարժ  հուշարձանների  ու  պատմական  միջավայրի  պահպանության  և  օգտագործման  մասին  [6]»  և«Բնապահպանական  վերահսկողության  մասին  [4]»  օրենքները  սահմանում  են  պատասխանատվություն օրենքի  խախտման դեպքում, սակայն պետք է  հետևողականություն դրսևորել և խստացնել կիրառվող  տուգանքները,  վերահսկողություն  սահմանել  հայտնի  և  ամենաշատ  այցելվող  զբոսաշրջայինօբյեկտներում։
 Կայուն զարգացման հայեցակարգը կայունությունը տեսնում է տնտեսական արդյունավետության,բնապահպանական  անաղարտության  և  սոցիալական  բարեկեցության  հասնելու  մեջ։
   Ուստի,  անհրաժեշտ  է,  որ  զբոսաշրջային  ինդուստրիայի  կազմակերպման  ժամանակ  հաշվի  առնվեն  տնտեսական,էկոլոգիական և սոցիալական տարբեր ցուցանիշներ՝ հատկապես ռացիոնալ բնօգտագործում, բնականև  մշակութային  հուշարձանների  պահպանություն,  բնության  հատուկ  պահպանվող  տարածքներինկատմամբ  վերահսկողություն,  տեղի  բնակչության  ներգրավվածությունն  զբոսաշրջության  ոլորտ,զբոսաշրջությունից  ստացվող  եկամուտների  հավասարաչափ  բաշխում  տարբեր  շրջանների  միջև  ևայլն։
   Զբոսաշրջության  մասին  օրենքը  պետք  է  համալիր  բնույթ  կրի,  իր  մեջ  ներառելով  մի  շարք  այլոլորտների իրավական կարգավորումներ, որոնք անուղղակի կարող են նպաստել կայուն զբոսաշրջության զարգացմանը։
 Զբոսաշրջության և դրա հետ անմիջականորեն առնչվող ոլորտները (հյուրանոցային ոլորտ, մուտքի  և  ելքի  թույլտվություն,  էքսկուրսավարների  լիցենզավորում)  կարգավորելու  նպատակով  ընդունվելեն համապատասխան ենթաօրենսդրական ակտեր, ինչպես նաև մշակվել և 2007 թ. Կառավարությանկողմից  հաստատվել  է  ՀՀ  զբոսաշրջության  զարգացման  հայեցակարգը։
   Այն  նպատակ  ունի  համալիրկերպով ուսումնասիրել և վերլուծել ՀՀ զբոսաշրջային ռեսուրսային բազան, զբոսաշրջության զարգացման միտումներն ու հեռանկարները, սահմանել զբոսաշրջության ոլորտում պետական քաղաքականության ուղղությունները, բացահայտել խնդիրները, մարտահրավերներն ու խոչընդոտները։
  Հայեցակարգում անդրադարձ է կատարվել նաև կայուն զարգացմանը, որին հասնելու լավագույն միջոցը բոլոր շահագրգիռ կողմերի՝ պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, մասնավոր հատվածի և բնակչության ակտիվ ու արդյունավետ համագործակցությունն է։
  Ըստ հայեցակարգի՝կայուն  զարգացման  անհրաժեշտությունը  պայմանավորված  է  այն  հանգամանքով,  որ  Հայաստանումզբոսաշրջային ուղղությունները զարգանում են մեծամասամբ զբոսաշրջային ռեսուրսների հիման վրա,և  առանց  այդ  ռեսուրսների  պահպանության  և  վերարտադրության  կայուն  զարգացում  հնարավոր  չէապահովել։
   Ուստի,  հայեցակարգում  փորձ  է  կատարվել  սահմանել  այն  ցուցանիշները,  որոնց  օգնությամբ  հնարավոր  է  զբոսաշրջությունը  դարձնել  կայուն։
   Այնուամենայնիվ,  հայեցակարգը  մշակվածլինելով ավելի վաղ, իր մեջ համալիր կերպով չի ներառում կայուն զարգացումը և նրա գաղափարախոսությունը։
 Զբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգն ունի որոշ թերի կողմեր, այդ թվում՝ չհամակարգվածև  ոչ  համալիր  տեղեկատվություն  ՀՀ  զբոսաշրջության  զարգացման  նախադրյալների  և  ռեսուրսներիվերաբերյալ,  վիճակագրական  տվյալների  և  քանակական  ցուցանիշների  սակավություն,  ինչը  պայմանավորված  է  միասնական  վիճակագրական  համակարգի  բացակայությամբ։
   ՀՀ  զբոսաշրջության  քանակական ցուցանիշները ներկայացված են շատ ընդհանրացված կերպով, ինչն էլ հնարավորություն չիտալիս հասկանալ զբոսաշրջության զարգացման տեմպերն ու կատարել համեմատություններ։
  Հայեցակարգում  ներկայացված  գործողությունների  ծրագիրը  չի  հստակեցնում  կատարման  հիմքերը  և  պատասխանատու օղակները, ովքեր իրենց լիազորության շրջանակներում պետք  է հետևեն հայեցակարգի  առանձին  կետերի  կատարմանը։
   Այն  կրում  է  դեկլարատիվ  բնույթ։
   Զբոսաշրջության  զարգացմանհայեցակարգում  քննարկվում  են  նաև  ոլորտի  զարգացման  մարտահրավերներն  ու  խոչընդոտները,առանձին խնդիրները, ինչպես նաև իրականացվել է զբոսաշրջային ոլորտի կանխատեսում մինչև 2030թ., սակայն դրանք հետազոտական կամ գիտական հիմանավորում չունեն։
  Ուստի, կայուն զարգացմանգաղափարախոսության  համատեքստում  անհրաժեշտություն  է  առաջանում  զարգացման  ծրագրերումփոփոխություններ  և  լրացումներ  կատարել,  հաշվի  առնելով  այն  հանգամանքը,  որ  դինամիկ  զարգացող ոլորտի դեպքում գրեթե 10 տարվա վաղեմության տվյալներն արդեն արդիական չեն։
 Ի  տարբերություն  վերջինիս՝  1999  թ.  ընդունված  Զբոսաշրջության  համաշխարհային  վարքագծիկանոնակարգը  [1],  որն  ընդգրկում  է  10  հոդված,  սահմանում  է  զբոսաշրջության  ուղղությունների,զբոսաշըրջային գործունեության սուբյեկտների և զբոսաշրջիկների համար «խաղի կանոններ» [8. 302]։
 Զբոսաշրջության  համաշխարհային  վարքագծի  կանոնակարգը  հիմնված  է  կայուն  զարգացմանհայեցակարգի վրա, և խրախուսում է զբոսաշրջային այնպիսի գործունեության ծավալում, որը կնպաստի համաշխարհային և ազգային մշակութային ժառանգության պահպանմանը և ապագա սերունդներին  դրանց  փոխանցմանը,  այնպիսի  գործունեություն,  որը  չխախտի  շրջակա  բնական  միջավայրի  հավասարակշռությունը և զարգացման հնարավորությունները` միաժամանակ այդ գործընթացում ապահովելով տեղի բնակչության ներգրավվածությունը։
 Զբոսաշրջության  համաշխարհային  վարքագծի  կանոնակարգն  անդրադառնում  է  զբոսաշրջիկների և ճանապարհորդների կողմից շրջակա միջավայրի նկատմամբ պատասխանատվությանը։
  Մասնավորապես՝  կանոնակարգի  3-րդ  հոդվածի  3-րդ  կետն  անդրադառնում  է  զբոսաշրջային  դեստինացիայիծանրաբեռնվածությանը,  որի  լուծման  համար  նպատակահարմար  է  համարում  համակարգել  զբոսաշըրջիկների և այցելուների հոսքերը ժամանակի կտրվածքով։
  Նույն հոդվածի 4-րդ կետը սահմանում էզբոսաշրջային  այնպիսի  տեսակների  և  ենթակառուցվածքների  այնպիսի  տիպերի  ատեղծում,  որոնքկապահովեն  բնական  ժառանգության  պահպանությունը։
   ՀՀ  զբոսաշրջության  ոլորտը  կարգավորողօրենքը պետք է անդրադառնա նաև զբոսաշրջիկների կողմից բնական միջավայրի պահպանման հարցերին` հետևելով սույն կանոնակարգի որոշ կետերի։
 Զբոսաշրջությունը  մարդկային  անհատների  և  խմբերի  ինքնակրթության  ու  ինքնազարգացմանյուրատեսակ  միջոց  է,  ուստի,  պետք  է  միջազգային  և  ազգային  իրավական  նորմերով  ևս  սահմանափակվի մարդկանց շահագործումը, որը ներկայումս լուրջ խնդիր է զբոսաշրջային ոլորտի համար։
 Պետական լիազոր մարմնի կողմից զբոսաշրջային գերակա ուղղություններ սահմանելիս ցանկալիէ  այդ  ցանկում  ընդգրկել  կրոնական,  առողջավերականգնողական,  կրթական,  մշակութային,  գյուղական և էկոլոգիական զբոսաշրջության տեսակները, որոնք առանձնանում են իրենց անվնաս ազդեցությամբ  դեպի  հասարակությունը  և  բնական  միջավայրը։
   Հայաստանում  զբոսաշրջային  առանձին  դեստինացիաներ Կառավարության կողմից հայտարարվել են զբոսաշրջության զարգացման համար գերակա  շրջաններ  և  համապատասխանաբար  հեռանկարային  զարգացման  ծրագրեր  են  մշակվել։
   Առայժմայդպիսի զարգացման ծրագրեր ունեն Ջերմուկ, Ծաղկաձոր, Գորիս քաղաքները և Տաթև քաղաքն իրհարակից  գյուղական  համայնքներով։
   Չնայած  դրան,  դեռևս  այս  շրջաններում  զբոսաշրջության  զարգացման  ճանապարհին  բազմաթիվ  խնդիրներ  մնում  են  չլուծված,  և  լուծման  լավագույն  տարբերակներից մեկն էլ կլինի այդ ծրագրերում կայուն զարգացման գաղափարախոսության ներդրումը, ինչպեսնաև այդ սկզբունքների իրագործումը։
 Զբոսաշրջիկների և այցելուների իրավունքներն ու պարտականությունները ևս պետք է պատշաճկերպով  ամրագրվեն  օրենքով,  հաշվի  առնելով,  որ  ճանապարհորդության  ժամանակ  այցելուներն  ուզբոսաշրջիկները  չպետք  է  թույլ  տան  հանցագործություններ  կամ  այլ  վնասող  գործողություններ,  ինչպես  նաև  այնպիսի  վարքագիծ,  որը  վիրավորական  կարող  է  համարվել  տեղի  բնակչության  համար։
 Զբոսաշրջության համաշխարհային վարքագծի կանոնակարգում այցելուների և զբոսաշրջիկների իրավունքների  ու  պարտականությունների  հստակեցում  է  կատարվել,  մասնավորապես  արգելվում  է  վերջիններիս  ներգրավվածությունն  ապօրինի  զենք–զինամթերքի,  թմրանյութերի,  ոչնչացման  վտանգիտակ գտնվող կենդանիների, հնատիպ իրերի առք ու վաճառքի մեջ [8, 302]։
  Վերոնշյալը հաշվի առնելով՝ կարևոր է, նաև երկրների օրենսդրությամբ պատասխանատվության սահմանների հստակեցումը։
 Զբոսաշրջության  մասին  օրենքով  պետք  է  սահմանվի  նաև  բնակչության  բոլոր  շերտերի  համարզբոսաշրջային-վերականգնողական ծառայությունների հասանելիությունը՝ կաբոտաժային գնի սահմանում`  երկրի  քաղաքացիների  համար  ներքին  զբոսաշրջությամբ  զբաղվելու  դեպքում  ավելի  ցածր  գին։
 Նման քայլը թույլ կտա ավելացնել ներքին զբոսաշրջիկների այցելությունների թիվը։
 Այսպիսով, զբոսաշրջային ոլորտի իրավական կարգավորումն ամբողջությամբ չի ներառում կայունզարգացման հայեցակարգի սկզբունքները և գաղափարախոսությունը, ուստի, զբոսաշրջության կայունզարգացմանը հասնելու համար անհրաժեշտ է մշակել համալիր օրենքի նախագիծ, զբոսաշրջիկների ևայցելուների վարքագծի կանոնակարգ (էթիկայի կոդեքս)։
  2012 թ. հոկտեմբերի 19-ին Երևանում կայացած կոնֆերանսի ժամանակ ստորագրվեց Երևանյան հռչակագիրը, որն Զբոսաշրջության համաշխարհային էթիկայի կանոնակարգի կիրառման փորձ էր։
 Կայուն զարգացում ապահովելու համար զբոսաշրջության ոլորտի պետական լիազոր մարմինն իրիրավասության  սահմաններում  պետք  է  հետևի  ընդունված  իրավական  ակտերի  օրինականությանապահովմանը։
  Ցանկալի է մշակել զարգացման հայեցակարգեր զբոսաշրջության այն ուղղություններիհամար,  որոնք  առաձնանում  են  բնական  և  հասարակական  միջավայրի  վրա  առավելագույն  դրականազդեցությամբ։
  Ուսումնասիրելով՝ կարելի է առաջարկել զբոսաշրջության կայուն զարգացման հասնելու մի քանի ուղղություններ.1.  կարգավորել  զբոսաշրջության  առանձին  ուղղություններ։
   Մասնավորապես`  երկրում  էկոտուրիզմի  զարգացման  լայն  հնարավորությունները  հաշվի  առնելով,  ինչպես  նաև  ընդունելով,  որէկոտուրիզմը  կայուն  զարգացման  հայեցակարգի  լավագույն  դրսևորումն  է  զբոսաշրջությանմեջ,  ընդունել  այն  կարգավորող  օրենքներ`  սահմանել  բնության  հատուկ  պահպանվող  տարածքներում  էկոտուրիզմով  զբաղվելու  պայմանները,  նաև  այդ  պայմանները  խախտելու  դեպքում զբոսաշրջիկների և ռեզիդենտների նկատմամբ կիրառվող սանկցիաները,2.  զբոսաշրջային առանձին ծառայությունների լիցենզավորում և որակավորում, որն էլ հնարավորություն կտա միջազգային չափանիշներին համապատասխան և էկոլոգիապես անվտանգ ծառայություններ  առաջարկել։
   Իրավական  հարթությամբ  կարգավորման  անհրաժեշտությունունեն  հյուրանոցային,  տրանսպորտային,  գիդ-էքսկուրսավարների,  մուտքի  և  ելքի  թույլտվության և այլ ծառայություններ,3.  զբոսաշրջիկների  և  ճանապարհորդողների,  ինչպես  նաև  զբոսաշրջային  գործունեության  սուբյեկտների իրավունքների ու պարտականությունների հստակեցում զբոսաշրջային գործունեության ընթացքում, նրանց անվտանգության ապահովմանն ուղղված միջոցառումների մշակում,հանցագործությունների  և  այլ  իրավախախտումների  դեպքում  պատասխանատվության  սահմանում երկրի օրենսդրությամբ,4.  ոլորտը վերահսկող պետական լիազոր մարմնի կողմից խրախուսվեն զբոսաշրջության բնագավառի  երկարաժամկետ  զարգացման  ծրագրերը,  որոնցում  ցանկալի  է  ներառել  նաև  կայունզարգացման սկզբունքները,5.  ապահովել  օրենսդրական  այնպիսի  կարգավորում,  որը  կնպաստի  էկոլոգիապես  անվտանգ,տնտեսապես շահավետ և սոցիալապես արդարացված գործունեությունների աճին։
  Այդ թվումինստիտուցիոնալ մակարդակով սահմանել արտոնություններ, ինչպես օրինակ՝ հարկային արտոնություններ տալ գյուղական բնակավայրերի զբոսաշրջային տների գործունեության մասով։
 Գրականություն1.  «Զբոսաշրջության  համաշխարհային  վարքագծի  կանոնակարգ»,  ընդունվել  է  1999  թ.  ՄԱԿ  գլխավորԱսամբլեայի կողմից, 1999.2.  «ՀՀ  զբոսաշրջության  զարգացման  հայեցակարգ»,  hաստատվել  է  ՀՀ  Կառավարության  2007  թ.  սեպտեմբերի 13-ի N 1126-Ն որոշմամբ, հասանելի է` http։
 //www.mineconomy.am/up/files/Turism-consept-196.pdf։
 3.  ՀՀ  օրենք  «Բնության  հատուկ  պահպանվող  տարածքների  մասին»,  Երևան,  2006,  հասանելի  է`http։
 //www.parliament.am/legislation.php?sel=show&ID=2781։
 4.  ՀՀօրենք«Բնապահպանական  վերահսկողությանմասին»,  Երևան,  2005,հասանելիէ`http։
 //www.parliament.am/legislation.php?sel=show&ID=2286։
 5.  ՀՀ օրենք «Զբոսաշրջության և զբոսաշրջային գործունեության մասին», ընդունվել է 17.12.2003։
 6.  ՀՀ  օրենք  «Պատմության  և  մշակույթի  անշարժ  հուշարձանների  ու  պատմական  միջավայրիէ`պահպանությանhttp։
 //www.parliament.am/legislation.php?sel=show&ID=1641&lang=arm։
 հասանելիևօգտագործմանմասին»,Երևան,7.  Վաղարշյան Ա., Պետության և իրավունքի տեսություն - 2, Դասախոսություններ, ԵՊՀ, Երևան, 2011։
 8.  Долженко Г., Основы туризма։
  Учебное пособие, Ростов на Дону, 2008.Ամալյա ՆավասարդյանՀՀ ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ ԿԱՅՈՒՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԻ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑԲանալի բառեր՝ իրավական կարգավորում, օրենք, ենթաօրենսդրական ակտ, զբոսաշրջություն, կայուն զարգացում, տուրիզմի համաշխարհային էթիկայի կոդեքս։

Զբոսաշրջության ոլորտի զարգացումն ապահովելու համար պետությունն իրականացրել է իրավական կարգավորում՝ օրենքների, կառավարական որոշումների և հայեցակարգերի մշակման ու ընդունման միջոցով։
  Կայուն  զարգացում ապահովելու համար անհրաժեշտ է նորմատիվ իրավական ակտերով ամրագրել կայուն զարգացման  հայեցակարգի սկզբունքները և հետևել դրանց օրինականացմանը։
    Միայն պետությունը կամ հասարակությունը չեն կարող հասնել երկրում կայուն զբոսաշրջության զարգացմանը։
  Դրա համար անհրաժեշտ է պետության, մասնավոր հատվածի և բնակչության համագործակցությունը, տնտեսության մյուս ճյուղերի զարգացումը և զբոսաշրջության արդյունավետ փոխգործակցությունը դրանց հետ։
  Միայն  այսքանից հետո կարելի է ասել, որ Հայաստանում զբոսաշրջությունը կարող է կայուն զարգանալ։
