ԱԶԳԱՅԻՆ ԻՆՔՆՈՒԹՅԱՆ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ ԼԻԲԱՆԱՆԱՀԱՅ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄ1960-ԱԿԱՆ ԹԹ. Ազգային ինքնության պահպանումն ամենօրյա խնդիր է հայկական Սփյուռքում․մի  կողմից  պետք  է  պահպանել  հայի  տեսակն  այլ  բարքերով  ապրող  օտար  միջավայրում և համակերպվել սոցիալական մեկուսացմանը, մյուս կողմից՝ մոռանալ ազգայինը, ընդունել նոր մշակույթը և ինտեգրվել հասարակությանը։
  Երրորդ տարբերակևս կարող է լինել․ համաձայն Զեքիյանի՝ կանոններով խաղը [1]։
  Ի վերջո, էթնիկականայլ  հանրույթների  հետ  շփումն  ազգի  մտահայեցողության  ակունքն  է,  որի  միջոցովմշակութային ավանդույթների, սովորույթների և գաղափարների վերաարժևորում էկատարվում [2]։
  Տեղի են ունենում ինքնության տատանումներ․ ըստ Գ. Պլտյանի՝ ինչըհարազատ է, դառնում է օտար՝ հետո վերստին հարազատ դառնալու համար [3]։
 Հարց է ծագում. արդյոք անհրաժեշտ չէ՞ ազգային ընդհանրացված ինքնությանփոխարեն տարբերակել Սփյուռքում ապրողի սփյուռքյան ինքնությունը։
  Այն իր տեսակով հիբրիդ է, քարացած չէ, փոփոխվում և ընդլայնվում է, ներառում նոր արժեքներ,որոնք,  սակայն,  ինքնությանը  համահունչ  են  ու  համալրում  են  այն։
   Ըստ  Ս.  Հոլլի՝ինքնությունը թե´ նախկինում որոշակի լինելու, և թե´ հետագայում մեկ ուրիշը դառնալու արդյունք է [4]։
 Հայ տեսաբան Խ. Թոլոլյանը «սփյուռք» երևույթի մասին խոսելիս առանձնացնում է «multilocal»-ի՝ բազմաթիվ վայրերում ապրելու կամ դրանց հետ կապ ունենալուգաղափարը, երբ սփյուռքի ներկայացուցիչը գիտակցում է, որ ևս մեկ վայր կա, որըկարևոր է, որի հետ ոչ թե ֆիզիկապես, այլ մտովի է կապված [5]։
 Վ. Սահակյանի դիտարկմամբ՝ ինքնությունն իրավիճակային է. որոշակի հանգամանքներում մեկն է դրսևորվում, այլ միջավայրում՝ մյուսը [6]։
  Բերենք օրինակ. Լիբանան պետության՝ իր քաղաքացիների համար կազմակերպած ցանկացած միջոցառման (լինի ընտրություն, թե ժողով) հայը մասնակցում է որպես լիբանանցի, քանի որընդունված  որոշումներն  անդրադառնալու  են  իր  քաղաքացիական  գործունեությանվրա։
  Իսկ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակի ոգեկոչման միջոցառումների կազմակերպմանը նա մասնակցում է իբրև հայ։
  Այսպիսով, Սփյուռքում ապրողի կերպարի երկփեղկումն անխուսափելի է դառնում։
 Լիբանանի հայ համայնքի օրինակով դիտարկենք ինքնության խնդիրը և դրաարտացոլումը կուսակցական պարբերականներում 1960-ական թվականներին։
 1960-ական թվականներին Լիբանանի հայ համայնքը համարվում էր Սփյուռքիկենտրոն,  որն  ուներ  ինքնակազմակերպման  հստակ  կառույցներ՝  դպրոցից  մինչևկուսակցական ակումբ, որոնք ապագա հոգևորական, ուսուցիչ, բժիշկ ու կուսակցական  գործիչ  էր  պատրաստում  մյուս  գաղութների  համար։
   Այդուհանդերձ,  նույնիսկԼիբանանում  դժվար  է  խոսել  միասնական  ինքնության  կամ  լիբանանահայի  ինքնության  մասին։
   Բաժանվածությունը  կուսակցական  պատկանելության,  քրիստոնեության ճյուղերի հետևորդության, դաշնակցական, ռամկավար կամ հնչակյան թաղամասերի, մշակութային, կրթական ու հասարակական հաստատությունների տարբերակումը՝ ըստ քաղաքական կողմնորոշման, մղում է ենթադրելու, որ լիբանանահայիինքնության  պարագայում  ևս  գործ  ունենք  հատվածային  ինքնությունների  հետ։
 Առաջին շերտին՝ էթնիկ ինքնությանը, կյանքի բոլոր ոլորտներում հաջորդում է քաղաքական-գաղափարական տարաբևեռ կողմնորոշումը, որը պայմանականորեն կարելիէ  կոչել  «կուսակցական»  ինքնություն։
   Ավելացնելով  արաբական  աշխարհում  ամենօրյա կենսագործունեությունը՝ ստացվում է, որ արաբական և հայկական ինքնությունները Լիբանանի հայի մեջ անբաժանելի են։
 Դիտարկենք շղթայի հաջորդ օղակը. Լիբանանում հայտնվածի համար ազգայինինքնությունը մեկ բան է, ԱՄՆ-ում հայտնվածի համար՝ մեկ այլ՝ շնորհիվ այն օտարի,որն  անպայման  առկա  է  իր  մեջ,  և  օտարի  հետ  ազգայինի  փոխհարաբերությանտեսակի։
   Բացի  այդ,  ԽՍՀՄ-ում  կերտվում  էր  խորհրդահայի  ինքնությունը,  որըհետևողականորեն տարածվում էր Սփյուռքում՝ հակակշիռ դառնալով միջավայրի հետարժեքների  փոխանակմանը  զուգահեռ  ազգային  տեսակի  պահպանմանը  ձգտողսփյուռքյան ինքնությանը։
  Վերջինի համար առանցքային էր լեզուն, մշակույթը, Հայդատը, ազգային տեսակը, իսկ «ամեն հայի հայրենիքը Խորհրդային Հայաստանն է»գաղափարը բոլորի դեպքում չէր, որ միանշանակ էր ընկալվում։
 Լիբանանահայի  ինքնության  խմորումները  չէին  կարող  չարտացոլվել  տեղիհայկական  մամուլում։
   Սփյուռքահայի՝  տվյալ  դեպքում՝  Լիբանանում  ապրող  հայիինքնության բազմաշերտության արտահայտումը նույնպես կարելի է տեսնել թերթերիհրապարակումներում։
  Փոխադարձ առնչությամբ նկատելի են նաև մամուլի ուղղակիկամ անուղղակի ջանքերը՝ ազդելու բազմաշերտ ինքնությունների ձևավորման վրակամ երանգ հաղորդելու ինքնության մասին պատկերացումներին։
 Տարբերակումներից մեկը կատարվում է՝ ելնելով կուսակցական պատկանելությունից  կամ  գաղափարական  կողմնորոշումներից,  ինչը  հաջորդաբար  թելադրում  էտարբերակում՝  ըստ  տվյալ  կուսակցության  կրթական,  մշակութային,  կրոնական,պատանեկան, երիտասարդական, անգամ մարզական կառույցների հաճախելիության։
   «Ազդակը»  Լիբանանի  հայ  համայնքի  կյանքը  ներկայացնում  է  առավելապեսՀՅԴ,  «Զարթոնքը»՝  ՌԱԿ,  իսկ  «Արարատը»՝  Հնչակյան  կուսակցության  դպրոցի,մարզական ակումբի, կանանց միության և նման կառույցների նախաձեռնություններիմիջոցով։
   Ստացվում  է՝յուրաքանչյուր  կուսակցության  գաղափարախոսությանհետևորդները  տարաձև  արժեքներով  կազմավորվող  ինքնության  կրողներ  են։
 Կուսակցական թերթերն ասես թելադրում են համապատասխան կենսակերպ՝ հրապարակումների  օգնությամբ  ասելիքը  հասցնելով  ընթերցողին։
   Արտացոլելով  «կուսակցական» ինքնության կրողների իրական կյանքը՝ թերթերն այդպիսով կերտում ենինքնության օրինակելի ձևանմուշ։
 Մեկ այլ տարբերակում ծագում է Խորհրդային Հայաստանի ընկալման տարաձայնությունից։
   Հնչակյաններն  ու  ռամկավարներն  իրենց  պարբերականներովԽորհրդային  Հայաստանը  հայրենիք  էին  համարում,  հայության  կենտրոն,  իսկԼիբանանի  ու  Սփյուռքի  հայերին՝  այնտեղ  կատարվող  իրադարձությունների  անմիջական  հետևող։
   «Արարատում»  ու  «Զարթոնքում»  խոսվում  է  անգամ  խորհրդայինմարդու  ինքնության  մասին՝  ընթերցողի  ինքնությունը  փորձելով  նույն  հարթությանվրա դնել Հայաստանում ապրող սոցիալիզմի գաղափարակրի կամ սոցիալիստականհանրապետությունների  քաղաքացու  ինքնության  հետ՝  չեղարկելով  տարածքայինանջրպետը [7]։
  Խորհրդային Հայաստանը ներկայացվում է որպես խաղաղության ևճնշված ազգերի հույսերի մարմնավորում [8], ինչը դարձյալ բոլշևիկյան գաղափարախոսության  արգասիք  է։
   Դաշնակցական  «Ազդակը»,  չժխտելով  հայրենիքի  գոյությունը,  այդուհանդերձ,  կենտրոնում  դնում  էր  միացյալ,  ազատ,  անկախ  հայ  ազգիգաղափարը,  Սփյուռքի  հայությանն  ու  վարչակարգով  չտարված  ազգակիցներին։
 Թերթը սուր քննադատում է համայնավար գաղափարախոսության հետևորդ սփյուռքահայերին՝ նշելով, որ նրանք նույնպես հրաժարվել են հայրենիքից, հողից, ազգից,պատմությունից.  նրանց  համար  միևնույնն  է՝  Արցախը  հայկական  հող  է,  թեխորհրդային, քանի որ պատկանում է «սովետական հայրենիք ընտանիքին» [9]։
 «Ազդակը» հայ ժողովրդի ներկան ու ապագան չի կապում Խորհրդային Միության հետ և խստորեն քննադատում է նրանց, ովքեր ընդունում են մեկ կայսրությանմասնիկ դառնալու գաղափարը [10]։
 Անցյալի, պատմության հանդեպ վերաբերմունքի, ընկալման տարբերությունիցևս  ծնվում  է  սփյուռքահայի  հատվածային  ինքնությունների  և  պարբերականներումդրանց արտացոլմանը նրբերանգներ հաղորդելու խնդիրը։
  Օրինակ՝ հնչակյան պարբերականում  անտեսվում  էր  Առաջին  հանրապետության  դերը.  «Հոկտեմբերը  մեզիտուաւ  պետականութիւն»  [7],  «1918էն  1920  Հայաստան  անսահման,  ողբերգականչափերով ունէր թշուառութիւն, համաճարակ, սով, անիշխանութիւն, եւ ահաբեկչականբռնակալութիւն։
  Բայց չունէր տարրական «ազատութիւն»…» [11]։
  Ռուսամետ դիրքորոշմանը  համահունչ  խեղաթյուրվում  էին  Սարդարապատի  և  պատմական  այլիրադարձությունները՝ հաղթանակի փառքը վերագրելով բոլշևիկյան բանակին, մյուսկողմից՝ ինքնապաշտպանական կռիվների հռչակը վերագրվում էր ՀՅԴ-ին՝ քողարկելով այդ կուսակցության առանձին գործիչների ապիկարությունները [12]։
 Հայ մշակույթի, հայեցի կրթության, դաստիարակության սերման հարցում պարբերականներն  ընդգծված  անջատողականություն  չէին  ցուցաբերում։
   Մի  կողմիցներկայացնում էին ազգային արժեքներն ու հայ մեծերին, մյուս կողմից՝ նպաստումայդ ժառանգության գիտակցության, ազգային հպարտության ձևավորմանը։
 Ընդհանուր  առմամբ,  երեք  թերթերում  էլ  միացյալ  ազգի,  հայրենիքի,  հայիինքնության գաղափարն է շրջանառվում։
  Պարզապես թերթերից երկուսն այդ միացյալ հայրենիքի կենսագործումը տեսնում են խորհրդային վարչակարգի հաստատման,իսկ մյուսը՝ պայքարի միջոցով։
  Արդյունքում սփյուռքահայերի դիրքորոշումների, արժեքային  կողմնորոշումների  երկփեղկվածությունը  հանգեցնում  է  նաև  ԽորհրդայինՀայաստան-հայրենիք տարանջատման։
 Միջավայրի ներգործությունը, այլ մշակույթի հետ միջնորդավորված շփումը անխուսափելի  կնիք  են  թողնում  անհատի  ինքնության  վրա։
   Սփյուռքյան  ինքնությունըճկուն է, իրավիճակային, կարող է յուրաքանչյուր պահ դրսևորվել մեկ կամ մյուս կողմով։
 Քաղաքական կուսակցությունների և համապատասխան կրթամշակութային կառույցների կազմակերպված գործունեությունը մի կողմից նպաստում էր հայեցի դաստիարակմանը, ազգային արմատների պահպանմանը, մյուս կողմից՝ ընդգծված տարաձայնությունների  պատճառով  հանգեցնում  համայնքի  ներսում  խմբավորում-ներիձևավորմանը։
   Գաղափարական  այս  տարասևեռումները  կուսակցությունների  պաշտոնաթերթերում վերածվում էին բանավեճերի, որոնց ակամայից ներգրավվում էիննաև  ընթերցողները։
   Յուրաքանչյուրի  լսարանի  համար  ընդունելի  էր  տվյալ  թերթիդիրքորոշումը,  ինչը,  ի  վերջո,  ինքնության  բազմաշերտ  դրսևորումների  առիթդարձավ։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1] Զէքիեան Պ. Լ., Հայ ինքնութիւն, «Ինքնության հարցեր» տարեգիրք, Երևան, 2002,էջ 42։
 [2] Մարգարյան Մ., Ազգային մտահայեցողություն և ինքնակառավարում, «Ինքնության հարցեր» տարեգիրք, Երևան, 2002, էջ 58։
 [3] Պըլտեան Գ., Ինքնութեան փորձառութիւնը Սփիւռքի մէջ, «Ինքնության հարցեր»տարեգիրք, Երևան, 2002, էջ 104։
 [4] Hall S., Cultural Identity and Diaspora, Identity։
  Community, Culture and Difference.[5] Թոլոլյան Խ., մաս 1, URL։
  https։
 //www.youtube.com/watch?v=xvZ74kGxA5w(դասախոսության ձայնագրություն, հղումը կատարվել է՝ 16․05․2018)։
 [6]  Սահակյան  Վ.,  «Փոփոխվող  սփյուռքները.  հայեցակարգեր  և  մոտեցումներ»ամառային  ծրագիր,  Հայկական  բարձրագույն  կրթության  նախաձեռնություն,  ՀԱՀ,Երևան, հուլիսի 10-21, 2017։
 [7]  Վանիկ,  Հոկտեմբերեան  Յեղափոխութեան  Յիսնամեակին՝  Անտոն  Քոչինեանիճառին առթիւ, «Արարատ», թիվ 8, նոյեմբերի 24, 1967 թ․։
 [8] Վանիկ, Հին ժողովուրդի նոր վերելքը, «Արարատ», հուլիսի 8, թիվ 201, 1967 թ.։
 [9] Արմէն Ազատ, Հայաստանի եւ սփիւռքի հայութեան փոխարաբերութեան մասին,«Ազդակ», թիվ 117, հուլիսի 22, 1963 թ.։
 [10] Փափազեան Բ.,  Հ.Յ.Դ.ի 75ամեակին առիթով», «Ազդակ», թիվ 244, դեկտեմբերի 18, 1965 թ.։
 [11]  Անդրէասեան  Ա.,  Հայկական  դատին  նոր  հանգրուանը,  «Զարթոնք»,  թիվ  275,օգոստոսի 25, 1967 թ.։
 [12] Ջաղեթեան Գ., Դաշնակցական շէֆերի Հայաստանէն փախցուցած գումարներըեւ հաշուետուութիւնը, «Զարթոնք», թիվ 122, փետրվարի 20, 1968 թ., Աղան Տարօնեցի, «Պատասխանատուները Տարօնի եղեռնին», «Զարթոնք», թիվ 151, մարտի 26,1968։
   Թորգոմ  Վեզիրեան,  Մի  քանի  փաստեր  խմբապետ  Սեպուհի  ազգադաւգործունէութիւնից, «Զարթոնք», թիվ 78, դեկտեմբերի 27, 1968։
 Ավագյան ԳայանեԱԶԳԱՅԻՆ ԻՆՔՆՈՒԹՅԱՆ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ ԼԻԲԱՆԱՆԱՀԱՅ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄ1960-ԱԿԱՆ ԹԹ.Բանալի բառեր՝ մամուլ, ինքնություն, Սփյուռք, Խորհրդային Հայաստան, Լիբանան,սփյուռքյան ինքնություն, «Ազդակ», «Զարթոնք», «Արարատ», կուսակցականպարբերականներ, հայ համայնք։

Հոդվածում  ներկայացվում  է  ազգային  ինքնության  կողքին  սփյուռքյան  ինքնություն տարանջատելու անհրաժեշտությունը։
  1960-ական թվականներին Լիբանանում  տպագրվող  հայկական  պարբերականների  («Արարատ»,  «Զարթոնք»  ու  «Ազդակ») ուսումնասիրությունը վերհանում է սփյուռքյան ինքնության հատվածայնության  խնդիրը։
  Բացահայտվում են նաև մամուլի ջանքերը՝ երանգ հաղորդելու ինքնության  մասին  պատկերացումներին։
   Լիբանանի  հայ  համայնքի  գաղափարական  տարասևեռումները  կուսակցությունների  պաշտոնաթերթերում  1960-ականներին  վերածվում էին բանավեճերի՝ ինքնության բազմաշերտ դրսևորումների առիթ դառնալով։
