ԳՊՄԻ-ում կազմակերպվում է բուհական երկաստիճան ուսուցում` բակալավրիատի և մագիստրատուրայի, ինչպես նաև հետբուհական` ասպիրանտուրայի  ուսումնառության  ծրագրով։
   Առաջին  աստիճանում  ուսուցման  ևուսումնառության  բազմաթիվ  ձևերից  ամենահիմնականներն  են  դասախոսությունը,  ինտերակտիվ  ուսուցումը,  լաբորատոր,  գործնական,  սեմինար  պարապմունքները,  մանկավարժական  և  ուսումնական  պրակտիկաները,  ռեֆերատները,  թղթապանակները,  թեստավորումն  ու  ստուգողական  աշխատանքները, անհատական, ինքնուրույն և հետազոտական աշխատանքները [1]։
 Ուսումնառության ընթացքում մեկ-երկու հետազոտական աշխատանքիկատարումը,  այն  էլ  համաինստիտուտային  հստակ  պահանջների  բացակայության պայմաններում, չի կարող ապահովել սովորողի հմտությունների ձեռքբերման  անհրաժեշտ  մակարդակ։
   Փորձը  ցույց  է  տալիս,  որ  կրթության    մագիստրոսական փուլում  հետազոտական  աշխատանքների  կատարման  որակընկատելիորեն տուժում է՝ պահանջվող հմտությունների բացակայության պատճառով։
   Ուստի,  կարծում  ենք,  թե  սովորողների  հետազոտական  աշխատանքներ կատարելու պատրաստվածության աստիճանը բարձրացնելու հարցը արժանի է ուշադրության։
 Ձեռնարկված  աշխատանքում  մեր  կողմից  փորձ  է  արվում  առաջարկելհարցի  լուծման  հաջորդական  քայլեր  և  անդրադառնալ  դրանցից  մի  քանիսիքննարկմանը։
  Դրանք են՝•  ուսանողի  կողմից  հետազոտական  աշխատանքի  իրականացման  համարտարբեր հմտությունների իմացության չափանիշների և դրանց իմացությանտարբեր  մակարդակների    պահանջների  ու  միավորային  արժեքների  մշակում  և  օգտագործում  արդեն  կատարված  աշխատանքի  գնահատմանհամար, •  պահանջների  իմացության  աստիճանը  ստուգող  հարցաշարի  կամ  թեստիստեղծում,•  հարցաշարով կամ թեստով անցկացվող ստուգման արդյունքների գնահատման սանդղակի ստեղծում,•  կախված  նպատակից՝  իմացության  ստուգում  հարցախույզի  կամ  թեստավորման միջոցով,•  գնահատման  արդյունքների  օգտագործում  համապատասխան  հմտություններ  սովորեցնող առարկայի ծրագրի մշակման համար,•  ուսումնական պլանի մեջ առարկայի ներմուծում։
            Մեր  աշխատանքում  չենք  անդրադառնա  վերջին  երկու  կետերի  վերլուծությանը և չափանիշների տարբեր մակարդակների պահանջների մշակմանը,բայց կներկայացնենք նմուշ մի չափանիշի համար։
 Բուհական  ուսումնառության  ընթացքում  սովորողի  կողմից  իրականացվող  հետազոտական  աշխատանքներից  ընտրել  ենք  ավարտական  աշխատանքը։
   Այդ  աշխատանքի  ինքնուրույն  և  հաջող  իրականացման  և  ներկայացման  համար,  բացի  ակադեմիական  գիտելիքներից,  սովորողից    պահանջվում  են  տարբեր  կարողություններ  ու  հմտություններ։
   Պայմանավորվենք  այդհմտություններն անվանել ուսանողի պատրաստվածության չափանիշներ կամպահանջներ և դրանք ներկայացնել հետևյալ խմբերով՝• ընդհանուր գրագիտության հմտություններ` ԳՀ,• հետազոտական աշխատանք կատարելու հմտություններ` ՀՀ, • տեխնիկական  ձևակերպման  և  տեղեկատվական  տեխնոլոգիաների  կիրառման հմտություններ` ՏՀ ,• ներկայացման հմտություններ` ՆՀ։
 Վերջիններս  թեստի  կամ  հարցաշարի  միջոցով  չեն  ստուգվում,  այլբացահայտվում  են  աշխատանքի  ներկայացման  ընթացքում  և  որոշակի  ներգործություն են ունենում ընդհանուր գնահատականի ձևավորման վրա։
 Պահանջների  մշակումից  հետո  ստեղծել  ենք  այդ  պահանջների  իմացությունն  ստուգող  հարցաշար  և առաջարկել ենք  այն օգտագործել  ստուգմանտարբեր  ձևերով,  օրինակ,  հարցախույզ  անցկացնելով  կամ  թեստավորումով։
 Հարցախույզով  ստուգման  ժամանակ  սովորողից  կպահանջվի  հարցերին  տալընդարձակ պատասխան, իսկ թեստավորման ժամանակ ընտրել առաջարկվողպատասխաններից մեկը կամ մի քանիսը։
  Ստուգման ձևերից  յուրաքանչյուրը՝կախված նպատակից, ունի առավելություններ և թերություններ։
  Հարցախույզիարդյունքները պատկերացում կտան  ուսանողի զարգացածության ընդհանուրմակարդակի,  մայրենի  լեզվին  տիրապետելու,  կապակցված,  տրամաբանվածգրավոր  խոսք  կառուցելու,  վերլուծելու  ընդունակությունների  մասին,  հետևաբար ստուգման այս ձևը  առավել  նպատակահարմար կլինի հատկապես հումանիտար մասնագիտությունների ուսանողների շրջանում։
  Սակայն, դժվարություններ  կառաջանան  այն  պատճառով,  որ  պատասխանները  տեխնոլոգիապես  ստուգելի  չեն,   միարժեք  լինել  չեն  կարող,  և  մեծ  դերակատարությանդաշտ  կստեղծվի  սուբյեկտիվ  գործոնների  համար,  չի  ապահովի  գնահատականի  օբյեկտիվությունը  ինչպես  այն  դեպքում,  երբ  ստուգողը  ուսանողին  չիճանաչում, այնպես էլ հակառակ պարագայում։
  Իսկ թեստավորման համար անհրաժեշտ է հարցաշարի յուրաքանչյուրհարց  դարձնել  թեստային  առաջադրանք՝  սովորողին  առաջարկելով  ընտրովիմեկ կամ մի քանի ճիշտ պատասխաններ՝ այդ մասին հուշելով առաջադրանքիմեջ։
  Պարզության համար մեր կողմից կազմված թեստում ընդգրկել ենք միայնմեկ  ճիշտ  պատասխանով  առաջադրանքներ։
   Թեստավորումը  կապահովիստուգման  տեխնոլոգիական  բնույթը,  սակայն  գնահատականի  օբյեկտիվությունը դարձյալ միանշանակ չի լինի, քանի որ այդպիսի առաջադրանքները մեծացնում են պատահականության հավանականությունը, բացի այդ, տեսանելիչեն դարձնում լեզվական գրագիտության մակարդակը, վերլուծական կարողությունները և այլն, որոնք հարցախույզով ստուգման առավելություններն էին [2]։
 Որոշակիորեն  կտարբերվեն  նաև  ստուգման  երկու ձևերի  գնահատմանմեթոդիկաները։
   Թեստային  յուրաքանչյուր  առաջադրանք  գնահատվում  է  0կամ  անբավարար  և  կոնկրետ  դրական  միավորով  կամ  գերազանց։
   Իսկ  եթեստուգումը  կատարվի  հարցաթերթով,  ապա  յուրաքանչյուր  չափանիշի  գնահատման  համար  պետք է մշակել տարբեր մակարդակների պահանջներ (ինչըայս  աշխատանքի  խնդիրը  չենք  համարել,  սակայն,  որպես  օրինակ,  մեր  տրամաբանությունը  պարզաբանելու  նպատակով  ներկայացնում  ենք  հմտություններից  մեկի  տարբեր  պահանջների  նմուշ)՝  համապատասխան  միավորայինարժեքներով։
   Օրինակ,  Աղյուսակ  1-ում  «Թեմայի  ընտրություն»  չափանիշիգնահատականը  0-8  միավոր  է։
   Տարբեր  միավորային  արժեք  ունեցող  պահանջները կարող են պայմանականորեն լինել այսպիսին.  սովորողը- պատկերացում չի  ունեցել, որ թեմայի ընտրության մեջ դերակատարությունունի – 0 միավոր,- թեմայի ընտրությունը համարել է միայն ղեկավարի գործը -1 միավոր,- ընտրել է շատ «ծեծված, չարչրկված», նորույթ չպարունակող թեմա- 2 միավոր,-  պատահական  ընտրություն  է  կատարել  ղեկավարի  առաջարկած  տարբերթեմաների միջև- 2 միավոր (փորձել է դրսևորել ընտրելու հատկություն),-  հիմնավորել  է  ղեկավարի  առաջարկած  թեմաներից  իր  ընտրությունը    -    3միավոր (ցուցաբերել է ընտրելու կարողություն),-  առաջարկել  է  թեմա,  բայց ընտրված  պատահականության սկզբունքով  –    4-5միավոր  (կախված թեմայի կարևորությունից),-  թեմայի  ընտրությունը  հիմնավորել  է  անհրաժեշտ  գրականության  հասանելիությամբ - 6 միավոր,-  թեմայի  ընտրությունը  հիմնավորել  է  խնդիրների  նկատմամբ  սեփական  հետաքրքրությամբ  -  7 միավոր,- առաջարկել է թեմա՝ հիմնավորելով դրա արդիականությունը - 8 միավոր։
 Կիրառելով  նշված  սկզբունքը՝  բոլոր  պահանջների    գնահատումովստացված  ընդհանուր  միավորային  արժեքի  հիման  վրա  կարելի  է    որոշելսովորողիգիտելիքների  իմացության  աստիճանը։
   Իսկ  գնահատմանսանդղակում  սովորողի  հավաքած  միավորը  կլինի  անբավարար,  բավարար,լավ  թե  գերազանց,  կորոշվի  ինչպես  թեստի,  այնպես  էլ  հարցաթերթիընդհանուր  միավորի  համեմատ    որոշակի  տոկոսային  հարաբերությամբ։
 Օրինակ,•  0 - 39 %    -  անբավարար•  40 - 69 %  -  բավարար•  70 – 89%   - լավ•  90 - 100 % - գերազանցԱյս  սանդղակը  ևս  պայմանական  է,  քանի  որ  սանդղակ  կազմելու  անհրաժեշտությունը  տեսնելու  դեպքում  յուրաքանչյուր  կառույց  կարող է  մշակելիր սանդղակը։
 Ստուգումների  երկու  եղանակների  դեպքում էլ,  բացի ընդհանուր  միավորը  որոշելուց,  կարելի  է  առանձնացնել  նաև  տարբեր  հմտություններից  հավաքած  գումարային  միավորները  և  որոշելով  դրանցից  յուրաքանչյուրի  տոկոսային  արժեքը  այդ  հմտությունների  համար  նախատեսված  առավելագույնարժեքի  համեմատ՝    ստանալ  հստակ  պատկեր  այն  մասին,  թե  հարցման  ենթարկվողը  պահանջվող  հմտություններից  յուրաքանչյուրին  ինչ  մակարդակովէ տիրապետում։
 Աղյուսակ  1-ում    ներկայացնում  ենք  անհրաժեշտ  հմտությունների  անվանումները,  դրանց  իմացության  չափանիշները  կամ  պահանջները,  պայմանական  համեմատական  միավորները,  դրանց  ստուգման  արդյունքները  և  աշխատանքը գնահատելու մեթոդիկայի մի քանի հարցեր։
   [3]։
  Մեր աշխատանքիծավալը անտեղի չմեծացնելու համար առաջարկում ենք նախ ստուգման նպատակով ծառայող «Թեստ»-ի նմուշը, իսկ թեստային առաջադրանքների հարցադրումները առանձնացնելով՝ կստացվի նաև «Հարցաթերթիկ»-ի հարցաշարը։
  Իդեպ,  թեստի  դիսկրետորները  կարող  են  նաև  ուղեցույց  լինել  հարցաշարովստուգման    չափանիշներ  կազմելու  համար  (ինչը  արդեն  նշել  ենք,  որ  մեր  աշխատանքի խնդիրը չէ)։
 Եթե  չափանիշի  պահանջները  գնահատվում  են  0-1  միավորներով,ուրեմն  կարժևորվեն որպես  անբավարար-գերազանց մակարդակներ, իսկ եթեգնահատելու  համար  առաջարկված  են  միավորների  միջակայք,  ապա  սովորողի  իմացությունը  որևէ  կոնկրետ  միավորով  գնահատելու  համար,  ինչպեսարդեն  նշել  ենք,    պետք  է  լինեն  տարբեր  արժեքներով    գնահատվող  պահանջներ՝  համապատասխան  միավորներով  և  գնահատման  սանդղակ,  ինչովկորոշվի, թե սովորողի հավաքած միավորը իմացության ինչպիսի մակարդակ էապահովում՝ անբավարար, բավարար, լավ կամ գերազանց։
 ՀմտություններիխմբերԳՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀետազոտական աշխատանքի կատարման ևձևակերպման պահանջներՊատկերացումներ հետազոտականաշխատանքների տեսակների մասին։
 Թեմայի ընտրություն։
 Աշխատանքային պլանի կազմում։
 Աշխատանքի անհրաժեշտության հիմնավորում,նպատակների ու խնդիրների շարադրում։
 Թեմային վերաբերող գրականության աղբյուրներիուսումնասիրություն։
 Գրականության աղբյուրների ինֆորմացիայիմշակում` ըստ ընտրված թեմայի խնդիրների հետունեցած առնչությունների։
 Տարբեր նյութերի մեջ տրամաբանական կապիբացահայտում և ներկայացում։
 Սեփական հետազոտության մեթոդիկայի, նյութիշարադրում։
 Հետազոտության արդյունքների վերլուծում ոչ միայնդրական,  այլև  թերի  մնացած  արդյունքների  վերաբերյալ`  նշելով  դրանց  կատարելագործման  ուղիները։
 Եզրակացությունների  ձևակերպում,  որոնք  վերաբերվեն աշխատանքում  առկա յուրաքանչյուր խնդրիԱղյուսակ 1Պահանջներինտրվող միավորները(ընդ.`100)կատարմանը,  պարունակեն  խնդրի  լուծման  հետագա  բարելավմանը  ուղղված  հստակ  առաջարկություններ,  ինչպես  նաև  աշխատանքի  արդյունքերըկիրառելու ոլորտների նշում։
 Աշխատանքն  ունենա  հաստատության  կողմից  ընդունված տվյալ տեսակի աշխատանքի ձևակերպմանպարտադիր  պահանջները  բավարարող  բաժիններ`օրինակ,  բովանդակություն,  ներածություն,  գրականակնարկ, սեփական հետազոտության նյութ և մեթոդներ, հետազոտության արդյունքների վերլուծություն,եզրակացություններ  և  առաջարկություններ,  գրականության  ցանկ,  հավելված։
   Հաշվի  առնված  լինենընդդիմախոսների(գրախոսների) դիտողությունները։
 Գրականության  ցանկը  դասավորել,  օրինակ,  այբբենական  կարգով`  որի  դեպքում  նույն  հեղինակներիաշխատանքները  դասավորել  ըստ  տարեթվերի  աճման  կարգի  կամ  ըստ  շարադրանքի  մեջ  հղումներիհերթականության  կամ  մեկ  այլ  ձևով,  ինչպես  հաստատված  է  գիտության  տվյալ  բնագավառի  կամտվյալ ուսումնական հաստատության կամ միավորիպարտադիր  նորմերով։
   Գրել  աշխատանքի  լրիվ  անունը,  դնել  բաժանիչ`//նշանը,  բերել  հրատարակման  տեղը,  տարեթիվը,  էջերի  ընդհանուր  թիվը  կամհղումի էջը։
 Շարադրանքի  մեջ  հղումների  համար  ուղիղ  փակագծերում նշել գրականության ցանկում ներկայացվածաշխատանքի համարը, անհրաժեշտության դեպքումհամարից  հետո  դնել  ստորակետ  և  նշել  էջը,  որիցարված է հղումը։
  Տիտղոսաթերթի առկայություն ձևակերպված աշխատանքում, որը չի համարակալվում։
 Համարակալումն  սկսել  բովանդակության  էջից`որպես 2-րդ էջ։
 Աշխատանքը  կարող  է  ունենալ  նաև  հավելված,  որիէջերը  շարունակաբար  համարակալում  են։
   Այդտեղկարող  են  լինել  աշխատանքը  կատարելու  համարօգտագործված  հրամաններ,  նորմատիվ  փաստաթղթեր, ձևաթղթեր, աղյուսակներ։
 Պահպանված  լինեն  տվյալ  տեսակի  աշխատանքիհամար  ուսումնական  հաստատության  նորմերումարտահայտված էջերի թիվը, տեխնիկական այլ  պահանջներ։
 ՏՀՏՀՏՀՀՀՏՀՏՀՏՀՏՀՆՀՆՀԳՀԳՀԳՀՏՀԳՀՆյութին տիրապետում, ունկնդիրների հետ հաղորդակցվելու հմտություն, հարցերին հիմնավորպատասխանելու կարողություն։
 Գրագետ,  հստակ,  հակիրճ,  ամբողջական,  հիմնավորումներով զեկույցի նախապատրաստում ու բանավոր մատուցման կարողություն։
 Որևէ  օտարկարողություն։
  Հասկանալի  և  պարզ  գրավոր  կամ  բանավոր  արտահայտվելու կարողություն։
 Բառարաններից ճիշտ օգտվելու կարողություն։
 ՏՏ-երից ճիշտ օգտվելու կարողություն։
  Գրագողության մասին տեղեկացվածություն։
 լեզվով  հաղորդակցվելու  որոշակիՍտուգվող  ուսանողի  պատրաստվածության  թույլ  և  ուժեղ  կողմերիգնահատականը  ավելի  տեսանելի  դարձնելու  համար  արդյունքները  ներկայացրել  ենք  նաև  հմտությունները  խմբավորած՝  դրանց  ընդհանուր  միավորներով և գնահատման սանդղակով՝ Աղյուսակ 2-ում։
 Հետազոտականաշխատանքիպատրաստվածության հմտությունների/ պահանջների /անուններըՀետազոտականաշխատանքիհմտություններ- ՀՀ Տեխնիկականհմտություններ – ՏՀ Ներկայացմանհմտություններ – ՆՀ Ընդհանուրգրագիտությանհմտություններ – ԳՀ`Հմտություններիհամարներըաղյուսակ 1-ումՀմտություններից  յուրաքանչյուրիընդհանուրմիավորըԱղյուսակ 2ԳնահատմանսանդղակԲավարար՝ 40- 41,4Լավ՝            42-53,4 Գերազանց՝ 54 - 60                  Բավարար՝ 4,4-7,59                Լավ՝           7,7- 9,79Գերազանց՝  9,9 -11Բավարար՝ 5,6-9,66Լավ՝          9,8-12,46Գերազանց՝ 12,6-14               Բավարար՝  6-10,35Լավ՝        10,5-13,35Գերազանց՝13,5-15                 Աղյուսակ  2-ում  յուրաքանչյուր  տեսակի  հմտության  համար  կոնկրետմիավորներն  ստացվել  են  Աղյուսակ  1-ում  բերված  տվյալ  հմտությունը  ներկայացնող  յուրաքանչյուր  պահանջի  համար  նախատեսված  առավելագույնմիավորների գումարով։
  Իսկ հարցման ենթարկված սովորողի այդ հմտությունների իմացության մակարդակները որոշվում են առավելագույնի համեմատ սովորողի  ստացած  միավորի  տոկոսային  բաժնով՝  ըստ  աշխատանքում  առաջարկված սանդղակի։
  Օրինակ, եթե ՀՀ-ի բոլոր պահանջների առավելագույն 60միավորի  փոխարեն  ուսանողը  հավաքել  է  25  միավոր,  ըստ  գնահատմանմեթոդիկայի մեջ առաջարկված  սանդղակի՝ այն կկազմի առավելագույնի մոտ41,7%-ը, այսինքն՝ կհամարվի բավարար գնահատական։
 Նույն  սկզբունքով  մնացած  հմտությունների  միավորները  առանձինառանձին որոշելուց հետո կստացվի հստակ պատկեր այն մասին, թե հարցմանենթարկվողը  պահանջվող  հմտություններից  յուրաքանչյուրին  ինչ  մակարդակով  է  տիրապետում։
   Իսկ  եթե  անհրաժեշտ  է  մեկ  միավորով  արտահայտելիմացության  նախնական  աստիճանը,  ապա  կատարվում  է  բոլոր  հմտությունների  միավորների  գումարի  միջինացում։
   Օրինակ,  եթե  ստուգվողն  ստացել  էՀՀ-ից- 25,  ՏՀ-ից -6, ԳՀ-ից- 6, ապա բոլոր միավորների գումարի միջինը կլինի37 միավոր, որը կհամարվի անբավարար մակարդակի պատրաստվածություն։
 Իսկ  աշխատանքի  կատարման  արդյունքում  նշված  երեք  հմտություններինկավելացվի  նաև  ներկայացման  հմտության  միավորը,  ու  կձևավորվի  վերջնական գնահատականը։
 Կատարված  և  ներկայացված    աշխատանքի  վերջնական  գնահատականն ի օգուտ ուսանողի կլորացման համար ցուցանիշ կարող են ծառայել նաևայլ հանգամանքներ, օրինակ՝ •  օգտագործած գրականության աղբյուրների թիվը, •  վերջին տարիների հրատարակումների հարաբերական քանակը,•  բովանդակության  և  գրականության  ցանկի  համապատասխանությունըաշխատանքին և այլն։
 Եթե  հաստատությունում  ընդունված  է  գնահատման  այլ  միավորայինհամակարգ,  ապա  համապատասխան  գործակցով  կարելի  է  կատարել  միավորների համապատասխանեցում։
 Իմացության  աստիճանի  ճշգրտումը,  ինչպես  արդեն  նշել  ենք  վերևում,կարող  է  օգտագործվել  ուսումնական  պլանների  մեջ  համապատասխանհմտություններ  ուսուցանող  առարկա  մտցնելու  անհրաժեշտության  հիմնավորման, ապա առարկայի ծրագրի մշակման  ժամանակ։
 Աշխատանքի  ծավալը  ավելորդ  չմեծացնելու  համար,    առանձին  հարցաշար  և  թեստ  կազմելու  փոխարեն,  ներկայացնում  ենք  ստուգման  համարծառայող  «Թեստ»-ի  նմուշը,  իսկ  թեստային  առաջադրանքների  հարցադրումներն առանձնացնելով՝ կստացվի նաև «Հարցաթերթիկ»-ի հարցաշարը։
  Ի դեպ,թեստի  դիսկրետորները  կարող  են  նաև  ուղեցույց  լինել  հարցաշարով  ստուգման  չափանիշներ կազմելու համար (ինչը արդեն նշել ենք, որ մեր աշխատանքի խնդիրը չէ)։
  Թեստի մեջ ստուգվող հմտություններից յուրաքանչյուրի համարնախատեսված հարցերի թիվը հարաբերականորեն համարժեք է աղյուսակումբերված  դրանց  պահանջների  թվին,  ուստի,  անկախ  առաջադրանքին  տրվողմիավորից  (պայմանականորեն  ընտրել  ենք  5  միավոր),  հմտության  տեսակարար կշիռն ընդհանուր միավորի մեջ կմնա նույնը։
  Յուրաքանչյուր  հմտությանվերաբերյալ առաջադրանքները խմբավորվել են ըստ համարների՝ նշելով նաևտվյալ հմտությանը բաժին ընկնող ընդհանուր միավորները։

Աշխատանքում առաջարկվում են   1)  ուսանողների  հետազոտական  աշխատանքներ  կատարելու  պատրաստվածության աստիճանի բացահայտման չափանիշները,  2) պատրաստվածության աստիճանը ստուգող թեստ կամ հարցաշար,   3) ստուգման արդյունքների գնահատման սանդղակ,   4) հետազոտական աշխատանքի  գնահատման մեթոդիկա։
