ԿԱԴԱՍՏՐԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄԿադաստրն օբյեկտների վերաբերյալ տվյալների դասակարգված համահավաքէ։
  Զբոսաշրջության ոլորտում ռեսուրսների հաշվառման,  գնահատման,  դրանց կառավարման ու արդունավետ օտագործման համար անհրաժեշտ է ներդնել այնպիսիհամակարգ, որն այդ տվյալների անընդհատության հիման վրա կապահովի ոլորտիանխաթար գործունեությունը։
  Այդպիսի համակարգի մոդել է զբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստրը։
 Զբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստրը տեղեկությունների համահավաք է, որըներառում է զբոսաշրջային նշանակության բնական ու սոցիալ-մշակութային օբյեկտների ու երևույթների վերաբերյալ քանակական և որակական բնութագրեր [1]։
 Զբոսաշրջային  ռեսուրսների  կադաստրի  ստեղծման  առանցքային  նպատակըզբոսաշրջային ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանն ուղղված ճանապարհների  բացահայտումն  է։
   Դրա  համար  կադաստրում  պետք  է  տվյալներ  լինենզբոսաշրջային ռեսուրսների համալիր բնութագրերի, այդ թվում՝ դրանց մանրամասնհաշվառման ու դասակարգման, յուրացման տնտեսական արդյունավետության  որակական  և  քանակական  գնահատականի,  օգտագործման  վերլուծության  ու  հեռանկարների, ինչպես նաև դրանց պահպանմանն ուղղված կարևորագույն միջոցառումների վերաբերյալ։
 Համակարգում տվյալների մուտքն ապահովելու համար անհրաժեշտ են նորագույն տեխնոլոգիաներ ու ծրագրային ապահովման փաթեթներ,  ինչպիսիք են ArcGISը և GPS-ը։
  Տեղանքում տվյալների ստացման համար նպատակահարմար է կիրառելGPS սարքավորումներ, որոնք ապահովում են տվյալների բարձր ճշտություն։
  Ստացված տվյալները ArcGIS ծրագրային ապահովման միջավայրում մշակելու արդյունքումկստեղծվեն տեղանքի թեմատիկ քարտեզներ և տվյալների բազաներ։
 GIS-ը մեծ թվով քարտեզագրական և թեմատիկ տվյալների բազաներ ունեցողավտոմատացված համակարգ է, որը կապված է մոդելների և հաշվարկային գործառույթների հետ` վերամշակելու և տարածական քարտեզագրական տեղեկատվությանփոխարկելու համար` տարատեսակ կառավարման որոշումներ կայացնելու համար։
 Ընդհանուր նշանակության GIS-ը,  սովորաբար,  տվյալների հետ հինգ գործառույթ է կատարում` 1.  Մուտքագրում,2.  Վերամշակում,3.  Վերահսկողություն,4.  Հարցում և վերլուծություն,5.  Արտացոլում [3]։
 ՀՀ տարածքում ունենալով այս համակարգը վարող մարմին,  կարելի է ինչպեսվերլուծել զբոսաշրջության գրանցած ցուցանիշները, այնպես էլ իրականացնել զբոսաշրջային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործում ու կայուն կառավարում։
   Համակարգը վարող մարմին կարող է հանդիսանալ Զբոսաշրջության զարգացման հիմնադրամը,  որի  գործունեության  հիմնական  նպատակը  զբոսաշրջային  ռեսուրսներիհաշվառումն ու գնահատումն է, ինչպես նաև տեղեկատվական կենտրոններն ու զբոսաշրջության զարգացմանը խթանող այլ  կազմակերպությունները։
 Զբոսաշրջային  ռեսուրսների  մասին  հավաքագրված  տեղեկատվությունը  հնարավորություն կտա գնահատել զբոսաշրջության զարգացման միտումներն ու ռազմավարություն մշակել հետագա առաջընթացն ապահովելու համար։
 Թեմայի արդիականությունը։
  Զբոսաշրջային ռեսուրսները ցանկացած տարածքում զբոսաշրջության զարացման հիմքն են։
  Այս ռեսուրսները ձևավորվում են ինչպեսբնական  երևույթների  ազդեցությամբ  (բնության  տեսարժան  վայրեր),  այնպես  էլ՝մարդկանց նպատակային գործունեության արդյունքում։
  Երկու դեպքերում էլ դրանքանհրաժեշտ  է  համակարգել՝  նպատակ  ունենալով  գնահատել  տարածքի  զբոսաշրջային  ներուժն  ու  իրականացնել  զբոսաշրջային  ռեսուրսների  օգտագործմանարդյունավետ պլանավորում։
 ՀՀ-ում այս ուղղությամբ քայլեր դեռևս չեն իրականացվել, որի պատճառը նորմատիվ-իրավական  բազայի  անկատարությունն  ու  մի  շարք  զբոսաշրջային  տարածաշրջանների նկատմամբ պետական մակարդակով ուշադրության պակասն է։
 Համայնքների Տարածաշրջանի  Տուրիստականօբյեկտների GISԶբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստրի ստեղծումը։
  Զբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստրի ստեղծումը պետք է իրականացնել հետևյալ աստիճանակարգությամբ՝Զբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստրի ստեղծման ժամանակ պետք է օգտագործել տեղեկատվական տարբեր աղբյուրների տվյալնեըր՝ կապված դրանց առկայության ու վիճակի հետ, ինչպես նաև փորձագիտական գնահատման արդյունքներնու զբոսաշրջային ռեսուրսի գրավչության գնահատականը, որոնք ստացվում են հարցումների ու սոցիալ-տնտեսական մշտադիտարկումների միջոցով։
  Զբոսաշրջային ռեսուրսների  կադաստրի  ստեղծման  ժամանակ  պետք  է  հաշվի  առնել  մի  շարք  հիմնական սկզունքներ՝  օբյեկտիվություն (տվյալների իսկությունը և հիմնավորվածությունը),Պետության 2.  անընդհատություն (տվյալների համակարգված թարմացումը, հստակեցումն ուճշգրտումը),3.  թափանցելիություն (տվյալների համակարգում, դրանց ձևավորում)։
 զբոսաշրջային ռեսուրսների գնահատման իրականացում,  զբոսաշրջային ռեսուրսների  դասակարգում,Այս կերպ զբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստրի ստեղծումը հնարավորությունկտա մասնագիտական տեսանկյունից բացահայտել տարածաշրջանի զբոսաշրջության ուժեղ և թույլ կողմերը՝ մշակելով զարգացման ռազմավարություն։
  Զբոսաշրջայինռեսուրսների  կադաստրի  ստեղծման  համար  անհրաժեշտ  է  լուծել  հետևյալ  խնդիրները՝3.  տվյալների բազայի ստեղծում։
 Զբոսաշրջային ռեսուրսների գնահատումն ու դասակարումը։
  Զբոսաշրջայինռեսուրսների գնահարման ժամանակ կարելի է առանձնացնել գնահատման հետևյալերեք տեսակները՝  ռեսուրսների քանակական գնահատական,ռեսուրսների որակական գնահատական,ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունների վերլուծություն։
 Ռեսուրսների քանակական գնահատականը հնարավորություն է տալիս քանակապես գնահատել զբոսաշրջային ռեսուրսները, այսինքն՝ որոշել դրանց ծավալներնու  պաշարները։
   Որակական  գնահատումը  թույլ  է  տալիս  օպտիմալացնել  զբոսաշրջային ռեսուրսների օգտագործման ուղիները, իսկ օգտագործման ներուժի գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշել ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման  շրջանակներն  ու  ռեսուրսների  օգտագործման  տնտեսական,  սոցիալական  ուբնապահպանական հետևանքները [2]։
 Տվյալների բազաների ստեղծման ու կառավարման համար նախ և առաջ պետքէ իրականացնել զբոսաշրջային ռեսուրսների դասակարգում, որը հնարավորությունկտա միևնույն հատկանիշներ ունեցող մի շարք ռեսուրսներ խմբավորելով, խմբին տալնկարագրողական տվյալների այնպիսի հավաքածու, որը բնորոշ է միայն այդ խմբին։
 Այս  գործընթացը  կապահովի  տվյալների  արդյունավետ  մուտքագրումն  ու  հետագայում դրանց որոնումը, քանի որ հստակեցված կլինի, թե տվյալ բնույթի օբյեկտը որխմբին է պատկանում, ինչ տվյալներ են անրաժեշտ այդ օբյեկտը նկարագրելու և դրահետագա  օգտագործումն  ապահովելու  համար։
     Սա  նշանակում  է,  որ  օբյեկտընկարարող  տվյալներն  ընդհանուր  են  լինելու  այդ  խմբում  ընդգրկված  բոլորօբյեկտների համար, և տվյալների բազան համալրելու նպատակով հավաքագրվելու էմիևնույն  տեղեկատվությունը։
   Օրինակ՝  հյուրանոցների,  կացարանների  և  այս  խմբում  ընդգրկված  մյուս  բոլոր  օբյեկտների  համար  հավաքագրվելու է միևնունույն տեղեկատվությունը՝ կոորդինատները,  գտնվելու վայրը, աշխարհագրական դիրքը,  մակերեսը,  հանգստի տրամադրվող ու  ազատ սենյակ  հյուրատների,ների թիվը,  լողավազանի,  կից պուրակի,  խաղասենյակների,  դալիճների առկայությունը, սեփականատիրոջ անունը, անվանումը և այլն։
   Ըստ այդմ զբոսաշրջայինռեսուրսները կարելի է դասակարգել հետևյալ խմբերի՝բնական ռեսուրսներ,մարդածին ռեսուրսներ [4]։
 Բնական ռեսուրսները բնական միջավայրի օբյեկտներ և երևույթներ են,  որոնքզբոսաշրջիկների շրջանում հետաքրքրություն են առաջացնում։
  Մարդածին կամ անթրոպոգեն ռեսուրսները մարդու գործունեության արգասիքներն են։
 Տվյալների բազայի օպտիմալացման, այսինքն՝ տվյալների մուտքը,  որոնումը ևհետագա տրամադրումը հեշտացնելու նպատակով այս երկու խմբերը նույնպես կարելի է բաժանել կատեգորիաների՝Բնական ռեսուրսներ՝1.  Ռելիեֆով պայմանավորված՝ լեռներ, դահուկների լանջեր, կիրճեր, ձորեր,  քարանձավներ,  ժայռապատկերներ,  լողափեր,  հրաբուխներ,  գագաթներ  և  քարեպատեր։
 2.  Կլիմայով պայմանավորված՝ արևային ճառագայթում, ջերմաստիճան,  տարափ,ձնածածկույթ, քամի։
 3.  Ջրեր՝ մակընթացություն ու տեղատվություն, լճեր, հանքային ջրեր, կարստայինաղբյուրներ, գետեր, ջրվեժներ, սառցադաշտեր, գեյզերներ, ճահիճներ։
 4.  Բուսականություն ՝ ծաղիկներ, ծառեր ու անտառներ, խոտաբույսեր, սունկ ու հատապտուղներ։
 5.  Կենդանական աշխարհ՝ թիթեռներ, ձկներ ու երկկենցաղենր, թռչուններ,  գիշատիչներ, ընտանի կենդանիներ։
 Մարդածին ռեսուրսներ՝1.  Պատմական՝  հնագիտական  պեղումների  արդյունքներ,  բերդեր  և  աշտարակներ, պալատներ, հուշարձաններ, վայրեր, որտեղ մարտեր են տեղի ունեցել։
 2.  Ճարտարապետական՝  շատրվաններ,  կամուրջներ,  աքվեդուկներ,  փողոցներ,հրապարակներ, պատմական ամրություններ, աշտարակներ, արձաններ։
 3.  Կրոնական՝ եկեղեցիներ, վանքեր, դամբարաններ։
 4.  Ազգային՝  հագուստ,  կենցաղային  իրեր,  արհեստանոցներ,  ֆերմաներ,  ժողովըրդական տոներ, խոհանոց։
 5.  Մշակութային  և  ճանաչողական՝  թանգարաններ,  ցուցահանդեսներ,    պատկերասրահներ,  գանձարաններ,  համալսարաններ  և  գիտական  կենտրոններ, գրադարաններ։
 6.  Ժամանցային՝ ժամանցի զբոսայգիներ, ջրային զբոսայգիներ, գիտական և տեխնոլոգիական զբոսայգիներ, հանգստի կենտրոններ, դիսկոտեկներ, խաղատներ,գիշերային ակումբներ, բարեր, սրճարաններ, ռեստորաններ։
 7.  Սպորտային՝ մրցաշարային դաշտեր, մարզադաշտեր, արենաներ, լողավազաններ, թիավարման բազաներ, սահադաշտեր։
 8.  Բիզնեսի՝  մոլեր,  տոնավաճառներ,  շուկաներ,  ցուցահանդեսներ,  մասնագիտացված սրահներ։
 Ռեսուրսների  այսպիսի  դասակարգումը  հնարավորություն  կտա  նաև  լուծելուտարաբնույթ ֆինանսական հարցեր՝ կապված տվյալ ռեսուրսի օգտագործման տրամադրման հետ։
 Տվյալների բազայի ստեղծումը։
   Ռեսուրսների գնահատմանն ու դասակարգմանը հաջորդում է տվյալների բազայի ստեղծման և վարման փուլը։
   Տվյալների բազան ArcGIS ծրագրային ապահովմանը կից աղյուսակ է,  որտեղ ծրագրային միջավայրներմուծված  յուրաքանչյուր  օբյեկտի  վերաբերյալ  տեղեկատվություն  է  հավաքագըրվում։
 ArcGIS-ում ռեսուրսների դասակարգման համաձայն առանձնացվում են շերտեր՝բաղկացած իրենց բնորոշ տեղեկատվությունից։
  Յուրաքանչյուր շերտին կից վարվումէ բազա,  որում ներառվում է շերտը բնորոշող տեղեկատվություն։
  Այսպես,  օրինակ՝Իջևան քաղաքում գտվող Պատմաերկրագիտության թանգարանի վերաբերյալ կհավաքագրվի մշակութային և ճանաչողական խմբին պատկանող օբյեկտներին հատուկնկարագրողական հետևյալ տեղեկատվությունը (Նկար 1)։
 Նկար 1.Նման կերպկարելի է բնութագրել նաև ինչպես մարդածին, այնպես էլ՝ բնականռեսուրսների  կատեգորիայում  ներառված  բոլոր  օբյեկտները։
   Օրինակ՝  ջրային  ռեսուրսների խմբի համար կհավաքագրվի հետևյալ տեղեկատվությունը՝Տեսակը,կոորդինատները (գտնվելու վայրը),հեռավորությունը մոտակա ավտոճանապարհից, ծավալը,գործողության ժամկետը։
 Նման կերպ անհրաժեշտ է վարվել մնացած բոլոր զբոսաշրջային ռեսուրսներիբնութագրերի մուտքագրման հետ։
   Եզրակացություն։
   Զբոսաշրջային  ռեսուրսների  հաշվառման,  գնահատման, դրանց կառավարման ու արդունավետ օտագործման համար անհրաժեշտ է ներդնելայնպիսի կադաստրային համակարգ, որը տվյալների համակարգման միջոցով կապահովի այս ոլորտի համակարգված աշխատանքը։
  Զբոսաշրջության ոլորտում զբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստրի ներդրումնունի մի շարք առավելություններ։
   Այս համակարգըկապահովի զբոսաշրջային ռեսուրսների վերաբերյալ տեղեկատվության մուտքագրումը, վերամշակումը, վերահսկողությունը, հարցումների իրականացումնու այդ տվյալների արտացոլումը։
 Կսահմանի այս կամ այն զբոսաշրջային ռեսուրսի օգտագործման ռեժիմը։
 Պետական  մակարդակով  կիրականացնի  վերահսկողություն՝  կապված  զբոսաշրջային ռեսուրսների՝ տարբեր հարաբերություններում օգտագործման հետ։
 Հնարավորություն կտա գնահատել ոլորտի զարգացման միտումներն ու դրահիման վրա մշակել հետագա զարգացման ռազմավարություն։
 Կապահովի զբոսաշրջային ռեսուրսների կայուն կառավարում և արդյունավետօգտագործում։
 Նորագույն տեխնոլոգիաների և ծրագրային փաթեթների օգտագործումը կապահովի տվյալների բարձր ճշտություն։
 Կդառնա  պետական  բյուջեի  համալրման  նախադրյալ՝  որպես  զբոսաշրջայինռեսուրսների  օգտագործման  դիմաց  ձևավորված  և  պետական  բյուջե  մուտքագրվող հարկ ու տուրք։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1]  Характеристики  туристских  ресурсов,  URL։
   www.studopedia.su/9_40279_kadastrturistskih-resursov.html (дата обращения։
  22.08.2017).[3]  Гохман  В.,  Андрианов  В.,  ГИС  среди  информационных  технологий,  URL։
 https։
 //www.dataplus.ru/concept_arkgisa/press/friendgis.php (14.08.2017).[4]  Кадастр  туристских  ресурсов,  URL։
   www.studopedia.org/1-101286.html  (датаобращения։
  17.09.2017). Մնացականյան ՆառաԿԱԴԱՍՏՐԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄԲանալի բառեր՝ զբոսաշրջային ռեսուրսներ, կադաստր, ArcGIS, GPS, տվյալներիբազա, զբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստր։

Հոդվածում  ներկայացված  է  ՀՀ-ում  զբոսաշրջային  ռեսուրսների  կադաստր  ներդնելու  անհրաժեշտությունը`  որպես  բնագավառը  համակարգող  և  վերահսկող  մարմին, որի հիմնական նպատակը ՀՀ զբոսաշրության զարգացման խթանումն է։
   Համակարգի  ներդրումը  հետապնդում  է  նաև  զբոսաշրջային  ռեսուրսների  արդյունավետ  օգտագործման  և  կայուն  կառավարման  խնդիրների  լուծում,  պետական  բյուջեի համալրման միջոց, պետական մակարդակով այդ ռեսուրսների հետ կապված  հարաբերությունների վերահսկողություն։
