ՌՈՒՄԻՆԱՀԱՅՈՑ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ (1919-2015 ԹԹ.)Հայերն  այսօրվա  Ռումինիայի  տարածքում  հաստատվել  են  դեռևս  10-րդ  դարում  և  հետագայումմեծ դեր խաղացել նրա պատմական իշխանությունների՝ Մոլդովայի, Վալախիայի և Տրանսիլվանիայիքաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքում։
  Հայերի զանգվածային գաղթը դեպի Ռումինիասկսվեց  11-րդ  դարում  Բագրատունյաց  թագավորության  անկումից  հետո։
   Հայ  բնակչության  գաղթըդեպի  Արևելյան  Եվրոպա  մի  շարք  աղետների  հետևանք  էր  (պատերազմ,  երկրաշարժ,  սով),  որոնցպարբերաբար  դիմակայում  էին  հայերն  իրենց  պատմական  հայրենիքում  (մոնղոլ-թաթարական  արշավանքները  13-14-րդ  դարերում,  Անիի  երկրաշարժը  և  1319  թ.  սովը)։
   Ռումինացի  ականավոր  պատմաբան  Նիկոլաե  Յորգան  նշում  է.  «1330  թ.  Մոլդովայում  բավականին  շատ  հայեր  կային։
   Մոլդովայիիշխանությունն ստեղծվել է առևտրի միջոցով, և հենց առևտրականները համագործակցեցին՝ ստեղծելու Մոլդովայի իշխանությունը։
  Այսպիսով, հայերը Մոլդովայի, այսպես կոչված, հայրերն են»1։
 Ռումինիայի  մի  շարք  քաղաքների  հայ  համայնքների  մասին  հիմնական  հիշատակություններըհանդիպում  են  սկսած  15-րդ  դարից։
   Դարերի  ընթացքում  Ռումինիայի  պատմական  իշխանություններում հայ համայնքները եղել են ամենաազդեցիկ ազգային փոքրամասնություններից մեկը, սակայն, ինչպես մյուս գրեթե բոլոր քրիստոնյա երկրներում, կանգնած են եղել ձուլման լուրջ վտանգի առջև։
  ՄինչևՀայոց ցեղասպանությունը  միայն հաշված քաղաքներում էին հայ համայնքները քիչ թե շատ պահպանել  իրենց  ազգային  ինքնությունը։
   Հատկանշական  է,  որ  այդ  ընթացքում  Ռումինիայի  բոլոր  հայ  համայնքներին միավորող կառույց գոյություն  չուներ, ինչը կարող էր որոշակի առումով համախմբող դերունենալ և մասնակիորեն կանխել ձուլումը տեղացիների և Ռումինիայի այլ ազգությունների հետ։
 Իրավիճակը կտրուկ փոխվում է Ցեղասպանությունից հետո, երբ տասնյակ հազարավոր հայ գաղթականներ  Օսմանյան  կայսրությունից  փախչում  են  Ռումինիա,  որն  առաջին  երկրներից  մեկն  էր,  որբացեց  իր  դռները  հայ  գաղթականների  առջև։
   Ռումինահայերին  միավորող  մեկ  միասնական  մարմինառաջին  անգամ  ստեղծվեց  Ռումինիայի  ներքին  գործերի  նախարարության  1919  թ.  հունվարի  25-իթիվ 2124 հրամանով, իսկ կազմակերպությունը կոչվեց Ռումինահայոց միություն (ՌՀՄ)։
  ՌՀՄ առաջիննախագահ  է  դառնում  Գրիգորե  Տրանկու-Յաշը  (1919-1924  թթ.),  որին  հաջորդեցին  Արմենակ  Մանիսալյանը  (1924-1927  թթ.),  Դերենիկ  Դանիելյանը  (1928-1934  թթ.),  Արիս  Ֆեսճյանը  (1935-1937  թթ.)։
 Լևոն Զոհրապը, Լևոն Շահազիզյանը և Արտաշես Գասարճյանը ՌՀՄ վերջին նախագահներն էին մինչև 1948 թ., երբ կոմունիստական ռեժիմի կողմից կազմակերպության գործունեությունը կասեցվեց2։
 ՌՀՄ ստեղծումն անհրաժեշտություն էր գաղթականների նման հոսքից հետո՝ հաշվի առնելով այնփաստը,  որ  նրանց  ճնշող  մեծամասնությունն  ուներ  փաստաթղթային  և  սոցիալական  խնդիրներ,  իսկամբողջ  Ռումինիայով  սփռված  հայությանն  անհրաժեշտ  էր  համախմբել։
   ՌՀՄ-ն  կազմվեց  ազգայինընկերությունների և մարմինների ներկայացուցիչներից, թաղային խորհուրդների ատենապետերից, հետագայում կազմված թեմական խորհրդի երկու ներկայացուցիչներից, բարեգործական և մշակութայինկազմակերպություններից  և  այլն։
   ՌՀՄ  նպատակն  էր  կապ  հաստատել  հայ  ազգաբնակչության  ևկառավարության միջև՝ դյուրացնելու օտարահպատակ հայերի կամ Նանսենյան անձնագիր ունեցողների բնակությունը Ռումինիայում, նպաստել որբերի պաշտպանության գործին, օգնել հայկական եկեղեցիներին  և  դպրոցներին,  աղքատներին  և  աննեցուկ  մարդկանց,  ինչպես  նաև  մշակութային  հաստատություններին։
   ՌՀՄ-ն  ազգանվեր  ծառայություն  մատուցեց  ռումինահայ  գաղութին,  նեցուկ  եղավՆանսենյան անձնագիր ունեցող տասնյակ հազարավոր հայրենակիցներին և շնորհիվ Ռումինիայի կառավարության  մոտ  ունեցած  բարոյական  մեծ  վարկի՝  կարողացավ  գաղթականների  համար  աշխատանքի իրավունք ստանալու փաստաթղթերը ձեռք բերել3։
  Հատկանշական է, որ այդ շուրջ երեք տասնյակ  տարիների  ընթացքում  ՌՀՄ  ղեկավարությունը  կարողացավ  լուծել  իր  առջև  դրված  խնդիրների1 Յորգա Ն., Պատմական գրություններ հայերի մասին (ռումիներեն), Բուխարեստ, 1999, էջ 249։
 2 Գալփագեան Հ., Ռումանահայ գաղութը, Երուսաղեմ, 1979, էջ 166-167։
 3 Գալփագեան Հ., էջ 166-167։
 մեծ մասը, իսկ կազմակերպության գործունեությունը 1924-1942 թթ. լուսաբանվում էր Վարդան Մեստուջյանի կողմից ստեղծված Արարատ ամսագրի կողմից։
 Ռումինահայ համայնքի կարևոր ձեռքբերումներից էր 1927 թ. Հայկական կենտրոնական գրադարանի բացումը, որի հիմնական առաքելությունն էր պահպանել հին արժեքավոր գրքերը և արվեստինառնչվող տարբեր նյութեր, որոնք սփռված էին ողջ երկրով մեկ1։
  1944 թ. մարտին գրադարանը վերածվում  է  Հայ  մշակույթի  տան  և  կոչվում  նվիրատուների՝  Հովսեփ  և  Վիկտորյա  Դուդյանների  անունով։
 Դրա բացմանը ներկա էր Բուխարեստի այդ ժամանակվա քաղաքապետ Իոան Ռըշկանուն (1942-1944թթ.)2։
 Ռումինիայում կոմունիստական ռեժիմի հաստատումից հետո հայկական ազգային կյանքն աստիճանաբար  մարեց։
   Այդուհանդերձ,  շարունակվում  էին  իրականացվել  որոշ  մշակութային  միջոցառումներ,  բայց  ազգային  կազմակերպության  բացակայությունը  խոչընդոտում  էր  համախմբված  կերպովիրականացնել դրանք։
  Այս ամենին գումարվում էր հայ բնակչության զանգվածային արտագաղթը Ռումինիայից  դեպի  Արևմտյան  Եվրոպա,  ԱՄՆ,  Կանադա  և  այլ  երկրներ,  իսկ  որոշ  մասն  էլ  հայրենադարձության ծրագրով վերադարձավ Հայաստան։
  Հայ բնակչության ձուլումը ռումինացիների և Ռումինիայի  այլ  ազգությունների  հետ  ավելի  մեծ  չափերի  հասավ,  ինչում  մեծ  դեր  ուներ  ազգային  դպրոցներիփակումն ու հայոց լեզվով ուսուցման բացակայությունը։
  Եթե Հայոց ցեղասպանությունից հետո հայաշատ դարձած Բուխարեստում և Կոնստանցայում քիչ թե շատ պահպանվում էր հայոց լեզվի կիրառությունը, ապա մյուս քաղաքներում, որտեղ հայերը հարուստ պատմություն էին ունեցել և նույնիսկ մասնակցել դրանց մի մասի կառուցմանը, իրավիճակն ավելի օրհասական էր թվում։
  Դժվար է ասել, թե ինչկլիներ Ռումինիայի տարբեր քաղաքների հայկական  համայնքների հետ, եթե չլիներ 1989 թ. դեկտեմբերյան հեղափոխությունը։
  Հավանաբար, ևս մի քանի սերունդ հետո հայկականությունը լրիվ կվերանար այդ քաղաքներում՝ չնայած չպետք է մոռանալ, որ ի տարբերություն մինչև 21-րդ դարն ընկած ժամանակահատվածի՝ հատկապես վերջին մեկ-երկու տասնամյակներում բավականին զարգացան կապիմիջոցները, ամրապնդվեց համացանցի դերն երիտասարդների կյանքում, ինչը, մեծ դեր խաղաց ռումինահայ երիտասարդների համար ավելի ու ավելի շատ ծանոթանալու իրենց մայր հայրենիքի հետ և վերադառնալու  իրենց  արմատներին։
   1989  թ.  դեկտեմբերյան  հեղափոխությունը  և  կապի  միջոցներիզարգացումը  լուրջ  և  դրական  ազդեցություն  ունեցան  Ռումինիայի  ազգային  փոքրամասնություններիվրա։
 20-րդ դարի վերջում Արևելյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում տեղի ունեցած հեղափոխությունները  փոխեցին  քաղաքական  դրությունը  մի  շարք  երկրներում։
   Կոմունիստական  ռեժիմից  ազատվածՌումինիայի  ներքաղաքական  կյանքը  թևակոխեց  նոր  փուլ,  և  աստիճանաբար  ձևավորվեցին  ժողովրդավարական  ինստիտուտները,  իսկ  երկրի  արտաքին  քաղաքական  գլխավոր  ուղղությունը  դարձավ եվրոպական կառույցներին ինտեգրվելը։
  Այս ամենից մեծապես շահեցին ազգային փոքրամասնությունները, որոնք իրավունք ստացան ստեղծել կամ վերստեղծել իրենց ազգային կազմակերպությունները։
 1990 թ. ռումինահայ համայնքի բազմաթիվ անդամներ հավաքվում են՝ որոշելու ՌՀՄ  նոր  ղեկավար կազմը և կազմակերպության առաջնահերթությունները, սակայն ընդհանուր հայտարարի հասնելչի  հաջողվում,  քանի  որ  շատերն  սկսում  են  իրար  մեղադրել  կոմունիստական  իշխանությունների  հետհամագործակցելու,  նրանց  գաղտնի  գործակալը  լինելու  մեջ։
   Ի  վերջո,  գրեթե  միաձայն  որոշում  է  կայացվում մի կողմ դնել փոխմեղադրանքներն ու անձնական հավակնությունները և ՌՀՄ կառավարումըհանձնել երիտասարդ սերնդին3։
  Սա բավականին լուրջ և հաջողված քայլ էր, որի արդյունքում ռումինահայ համայնքը թարմ շունչ ստացավ։
  1990 թ. մարտի 11-ին ՌՀՄ առաջին կոնգրեսում 31-ամյա Վարուժան  Ոսկանյանն  ընտրվեց  ՌՀՄ  նախագահ  (պաշտոնավարում  է  մինչև  օրս),  փոխնախագահներդարձան  Վարուժան  Փամբուկչյանն  ու  Նշան  Բոգդան  Կըուշը,  իսկ  քարտուղար՝  Սեթին  Մագանյանը4։
 Երկրորդ կոնգրեսը տեղի ունեցավ 1992 թ. հունիսին, որին մասնակցեցին նաև Հունգարիայի, Բուլղարիայի և  Մոլդովայի հայ համայնքների ներկայացուցիչները։
   Կոնգրեսի արդյունքում ընդունվեց համատեղ հայտարարություն Հայաստանի Հանրապետության և հայկական սփյուռքի հետ ավելի խորը համագործակցության մասին5։
 ՌՀՄ հաջորդ կոնգրեսները տեղի ունեցան 1996, 2001, 2006  և 2011 թթ., որոնց ընթացքում ընդունվում  էին  կազմակերպության  գործունեության  և  ռումինահայ  համայնքի  վերաբերյալ  կարևոր1 Սիրունի Հ., Հայ մշակույթի տուն (ռումիներեն), Բուխարեստ, 1944, էջ 3։
 2 Նույնի, Ինքնակենսագրական նոթեր, Երևան, 2006, էջ 243։
 3 Հեղինակի հարցազրույցը ՌՀՄ նախագահ Վարուժան Ոսկանյանի հետ, 20154  Ստեփան-Կազազյան  Մ.,  Հայկական  համայնքի  ժամանակագրությունը  1989-2009  թթ.(ռումիներեն),  Ազգայինփոքրամասնությունների ուսումնասիրության ռումինական ինստիտուտ, http։
 //ispmn.gov.ro/node/cronologia-minoritii-armene-1989--2009։
 5 Հայ համայնքների համաժողով Բուխարեստում, Հայաստանի Հանրապետություն, թիվ 113 (458), 11.06.1992, էջ 1։
 որոշումներ։
   Վերջին  կոնգրեսի  արդյունքներով՝  Վ.  Փամբուկչյանին  զուգահեռ  փոխնախագահներընտրվեցին  Ռումինիայի  մի  քանի  պատմական  շրջանների  հայ  համայնքների  ներկայացուցիչներ.  Սիրուն Թերզյանը՝ Մունտենիայից, որը պատմական Վալախիայի մի մասն է, Զարեհ Նազարյանը՝ Մոլդովայից,  Խաչիկ  Կարապետը՝  Դոբրոջայից,  Իոան  Էստեգարը՝  Տրանսիլվանիայից։
   2015  թ.  Նախատեսված է, որ ուժի մեջ պետք է մտնի ՌՀՄ նոր կանոնադրությունը, որի համաձայն ամեն տարի կանցկացվի  ՌՀՄ  ընդհանուր  խորհրդի  համաժողովը,  որը  նաև  յուրաքանչյուր  չորս  տարին  մեկ  կընտրի  ՌՀՄնախագահ։
 1989  թ.  հեղափոխությունից  հետո  Ռումինիայի  ազգային  փոքրամասնությունների  ամենամեծձեռքբերումներից մեկը երկրի խորհրդարանում բավականին հեշտացված կարգով մեկական պատգամավոր  ունենալու  իրավունքն  էր։
   1990  թ.  խորհրդարանական  ընտրությունները  բացառություն  էինկազմում  այն  առումով,  որ  նախօրոք  Ազգային  միասնության  ժամանակավոր  խորհուրդը  (Ռումինիայիղեկավար  մարմինը  1990  թ.  փետրվար-մայիս  ամիսներին)  ընդունել  էր  մի  դեկրետ,  որով  տասներկուազգային  փոքրամասնություններ,  անկախ  ընտրությունների  արդյունքներից,  մեկական  տեղ  էինստանալու  խորհրդարանում։
   Դա  էր  հիմնական  պատճառը,  որ  1990  թ.  ընտրություններին  ՌՀՄ-նստացավ  ընդամենը  399  քվե1։
   Արդյունքում  ՌՀՄ  նախագահ  Վ.  Ոսկանյանը  դարձավ  Խորհրդարանիպատգամավորների պալատի անդամ (Ռումինիայի օրենսդրական մարմինը բաղկացած է սենատից ևպատգամավորների պալատից)։
 Նոր ընդունված սահմանադրության 59.2 հոդվածը վերաբերում էր ազգային փոքրամասնու-թյունների  կազմակերպությունների  կողմից  խորհրդարանական  ընտրություններին  մասնակցելուն։
   Ինչպեսնշվեց,  բավականին  հեշտացված  կարգ  սահմանվեց  այդ  կազմակերպությունների  համար  մեկականպատգամավոր  ունենալու  համար։
   Սահմանադրության  այդ  հոդվածով  (նոր  սահմանադրությամբ՝հոդված 62.2), ինչպես նաև ընտրական օրենսգրքով սահմանված է, որ խորհրդարան կարող էր անցնելայն  ազգային  փոքրամասնության  ներկայացուցիչը,  որն  ընդհանուր  հաշվարկով  կստանար  մեկ  պատգամավորի  ընտրության  համար  քվեարկված  ձայների  թվի  ամենաքիչը  5%-ը։
   Իսկ  մեկ  ազգային  փոքրամասնությունը  ներկայացնող  երկու  կազմակերպություններից  պատգամավոր  կարող  էր  ընտրվելավելի  շատ  քվե  ստացածը։
   Իհարկե,  5%-անոց  շեմն  (այսինքն՝  անցողիկ  թիվը)  այնքան  փոքր  թիվ  էրկազմում,  որ  այն  2004  թ.  բարձրացվում  է  մինչև  10%-ի,  բայց  դա  էլ  դեր  չի  խաղում,  քանի  որ  դեռ  չիգրանցվել  որևէ  դեպք,  որ  Ռումինիայում  պաշտոնապես  ճանաչված  19  ազգային  փոքրամասնությունների պատգամավորական թեկնածուն չընտրվի։
  Նրանցից 18-ը կազմում են Պատգամավորական պալատի ազգային փոքրամասնությունների խումբը, որի ղեկավարը 1992 թ. ի վեր ՌՀՄ ներկայացուցիչնէ  (1996  թ.  պատգամավորական  պալատում  Վ.  Փամբուկչյանը  փոխարինեց  Վ.  Ոսկանյանին  և  մինչևայսօր ինքն է ՌՀՄ պատգամավորը և այդ խմբակցության ղեկավարը, իսկ Վ. Ոսկանյանը շարունակեցիր քաղաքական գործունեությունն այլ ուժերի հետ և ընտրվեց սենատոր, 2006-2008 թթ. նշանակվեցէկոնոմիկայի  և  ֆինանսների,  իսկ  2012-2013  թթ.՝  էկոնոմիկայի  նախարար)։
   Հունգարացիներնընդգրկված չեն այս խմբում, քանի որ կազմում են Ռումինիայի բնակչության շուրջ 6.5%-ը և սեփականկուսակցությունով  ներկայացված  են  խորհրդարանում  (աղյուսակ  1-ում  ներկայացված  են  խորհրդարանական  ընտրություններին  ՌՀՄ  օգտին  քվեարկված  ձայների  և  ազգային  փոքրամասնություններիկազմակերպությունների համար նախատեսված ընտրական շեմի վերաբերյալ տվյալները2)։
 Հետաքրքիր  է,  որ  ըստ  մարդահամարի  պաշտոնական  տվյալների՝  Ռումինիայում  հայերի  թիվը1992 թ. կազմել է 1957, 2002 թ.՝ 1780, իսկ 2011 թ.՝ 13613։
  Բնականաբար, նկատելի է այն փաստը,որ  ՌՀՄ  ստացած  քվեների  քանակը  բոլոր  ընտրություններում  մի  քանի  անգամ  գերազանցել  է  անցողիկ շեմը։
 ՏարիՔվեներիքանակԱղյուսակ 1.Ընտրական շեմ1 Ստեփան-Կազազյան Մ.։
 2 Նույն տեղում։
 3 Ռումինիայի ազգային վիճակագրության ինստիտուտի կայքէջ (ռումիներեն), 1992, 2002 և 2011 թթ. մարդահամարների տվյալներն՝ ըստ ազգային պատկանելության, http։
 //www.insse.ro/cms/։
 Նույնը կարելի է ասել, անշուշտ, քվեների քանակը հայ բնակչության թվի հետ համեմատելիս, ինչըբացատրվում է ինչպես ռումինացիների՝ հայերի և անձամբ ՌՀՄ թեկնածուի հանդեպ ունեցած համակրանքով, այնպես էլ նրանով, որ իրականում հայկական արմատ ունեցողների թիվն անհամեմատ մեծ էպաշտոնական մարդահամարի տվյալներով ներկայացված թվից1։
 Ռումինիայի  խորհրդարանում  ներկայացված  ազգային  փոքրամասնությունների  կազմակերպությունների  կարևոր  ձեռքբերումներից  էր  պետական  բյուջեով  ամրագրված  տարեկան  աջակցությունը,ինչը պարբերաբար առաջացնում է որոշ ռումինացի քաղաքական գործիչների դժգոհությունը, քանի որՌումինիայի  ազգային  փոքրամասնություններին  տրվելիք  և  տարեցտարի  աճող  գումարը  մի  քանիանգամ  գերազանցում  է  ռումինական  սփյուռքին  տրվող  գումարը  (աղյուսակ  2-ում  ներկայացված  ենվերջին  չորս  տարիներին  պետական  բյուջեով  ազգային  փոքրամասնություններին  տրված  գումարիչափը ռումինական լեյով (1 եվրո = 4․4 լեյ) և ՌՀՄ մասնաբաժինը.ԸնդհանուրՌՀՄմասնաբաժինԱղյուսակ 2.ՏարիԲնականաբար,  ՌՀՄ-ն  չի  կարող  կամայականորենծախսել  իրեն  տրված  գումարը  և  ծախսված  յուրաքանչյուր լեյի դիմաց հաշվետու է կառավարությանը։
  ՉհաշվածՌՀՄ  անձնակազմի  աշխատավարձերը՝  գումարը  հիմնականում  ծախսվում  է  բազմաթիվ  մշակութային  միջոցառումներ կազմակերպելու վրա ինչպես Բուխարեստի մասնաճյուղում,  որտեղ  գտնվում  է  նաև  ՌՀՄ  կենտրոնականգրասենյակը, այնպես էլ մյուս 13 մասնաճյուղերում (Կոնստանցա,  Տուլչա,  Պիտեշտ,  Կլուժ,  Գեռլա,  Դումբրըվեն,  Սուչավա,  Բոտոշան,  Յաշ,  Ռոման,  Բակըու,Գալաց, Ֆոկշան)։
 գումարՌՀՄ-ն  նշում  է  ՀՀ  գրեթե  բոլոր  տոները,  կազմակերպում  տարբեր  միջոցառումներ,  մասնակցումեկեղեցական տոներին։
  Ամեն տարի օգոստոսի սկզբին Բուխարեստում կազմակերպվում է «Հայկականփողոց»  կոչվող  եռօրյա  բացօթյա  փառատոնը,  որին,  օրինակ,  2014  թ.  մասնակցեցին  շուրջ  15000ռումինացիներ  և  այլազգիներ։
   Ամեն  տարի  պատանիների  և  երիտասարդների  համար  կազմակերպվում  են  ճամբարներ  տարբեր  քաղաքներում։
   Բավականին  շատ  խրախուսվում  է  ՀՀ  սփյուռքի  նախարարության  կազմակերպած  ծրագրերին  (հատկապես՝  «Արի  տուն»  և  «Ամառային  դպրոց»)  մասնակցությունը, իսկ մասնակիցների ճանապարհածախսը ՌՀՄ-ն է կատարում։
  Ռումինահայերին հայկականտարբեր  հարցերին,  մշակույթին  ավելի  լավ  ծանոթացնելու  նպատակով  Հայաստանից  պարբերաբարհրավիրվում են քաղաքական և մշակութային գործիչներ, որոնք մասնակցում են տարբեր միջոցառումների, հանդես գալիս տարբեր դասախոսություններով։
  Ամեն տարի ապրիլի 24-ին Բուխարեստի կենտրոնում  ՌՀՄ-ն  կազմակերպում  է  Ցեղասպանության  ընթացքում  զոհվածների  հիշատակի  արարողություն, ինչպես նաև իրականացնում մի շարք ծրագրեր Ռումինիայում հայ համայնքի ձայնն ավելի լսելիդարձնելու համար՝ մանավանդ, որ այդ երկիրը դեռևս պաշտոնապես չի ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։
   ՌՀՄ-ն  և  Ռումինիայում  ՀՀ  դեսպանությունը  կազմել  են  Ցեղասպանության  հարյուրամյակիննվիրված միջոցառումների մեծ ցանկ, որն ընդգրկում է տարաբնույթ քաղաքական և մշակութային միջոցառումներ՝  նախատեսված  ոչ  միայն  Բուխարեստում,  այլև  տարբեր  քաղաքերում  իրականացնելուհամար։
 ՌՀՄ  գործունեությունը  և  ռումինահայ  համայնքին  վերաբերող  բոլոր  հարցերը  լուսաբանվում  ենհեղափոխությունից հետո կրկին հրատարակվող ռումինալեզու Արարատ ամսագրի, ինչպես նաև երկլեզու  (հայերեն  և  ռումիներեն)  Նոր  կյանք  ամսագրի  կողմից  (երկու  ամսագրերի  գլխավոր  խմբագիրըՄիհայ Ստեփան-Կազազյանն է)։
 ՌՀՄ ներկայացուցիչները մասնակցում են համահայկական բնույթ ունեցող միջոցառումներին ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ ամբողջ աշխարհում։
  Կազմակերպության առաջնահերթություններից էամուր կապ պահպանել հայկական մյուս համայնքների հետ, իսկ ապագայում նաև ինչ-որ ձևաչափովմիասնական  ցանց  ստեղծել,  թեկուզ  գոնե  տարածաշրջանային  մակարդակով։
   Դրա  համարնախադրյալներ  կան,  պարզապես  անհրաժեշտ  է  ավելի  հաճախ  հանդիպել  և  բանակցել  այդ  հարցիշուրջ  մյուս  համայնքների  ներկայացուցիչների  հետ։
   Այս  նախագծի  իրագործումը  հնարավորությունկտա հայկական համայնքներին ավելի համախմբված գործել սփյուռքին վերաբերող բոլոր հարցերում,ինչպես նաև ավելի բարձր մակարդակի հասցնել սփյուռք-ՀՀ կապը։
 Հաշվի առնելով պատմական փորձը և ներկա աշխարհաքաղաքական դրությունը՝ կարելի է եզրակացնել, որ հայկական համայնքները միայն համախմբվածության շնորհիվ կարող են նվազեցնել իրենցառջև  ծառացած  մարտահրավերները։
   Ռումինիայում  ՌՀՄ-ն  կարողացավ  լուրջ  հաջողություններ  արձանագրել այս 25 տարիների ընթացքում, բայց, այնուամենայնիվ, դեռ շատ բան կա անելու։
  Հայկական1  Արզումանյան  Ա.,  Ռումինահայ  համայնքը  1989  թ.  հեղափոխությունից  հետո, Բանբեր  Երևանի  Համալսարանի,  թիվ  3  (144),2014, էջ 59։
 համայնքների  պահպանման  հիմնական  երաշխիքներից  են  լեզուն  և  գրականությունը,  որոնց  օգտագործումը  և  տարածվածությունը  մեծ  խնդիր  են  հայ  համայնքների  համար  գրեթե  բոլոր  քրիստոնյաերկրներում։
  Համենայն դեպս, հայ գրողների աշխատությունները տվյալ երկրի լեզվով թարգմանել-տարածելով և հայոց լեզուն ճիշտ մոտեցմամբ դասավանդելով՝ կարելի է ունենալ լուրջ հաջողություններ ևսփյուռքի երիտասարդությանն ավելի ու ավելի կապել մայր հայրենիքի հետ։
 Արսեն ԱրզումանյանՌՈՒՄԻՆԱՀԱՅՈՑ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ (1919-2015 ԹԹ.)Բանալի բառեր՝ Ռումինահայոց միություն, սփյուռք, Ռումինիա, Արարատ ամսագիր, Վարուժան Ոսկանյան։

Հոդվածն  անդրադառնում  է  Ռումինիայի  հայերին  միավորող  մեկ  միասնական  մարմի՝  Ռումինահայոց  միության պատմության և ներկայի որոշ հիմնական ուրվագծերին։
  Ներկայացվում են միության ձևավորման, գործունեության վաղ շրջանի որոշ դրվագներ՝ շեշտադրում կատարելով 1989 թ. դեկտեմբերյան հեղաշրջումից հետո կազմակերպության վերածննդի և ներկայիս նպատակների վրա։
  Ուշադրություն է դարձվում նաև Ռումինիայի քաղաքական կյանքում ՌՀՄ դերակատարությանն ու երկրի համապետական ընտրություններում հայկական ներգրավվածությանը։
