ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՍՆԱՆԿՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ՀՀ-ՈՒՄՎերջին  ժամանակներում  միջազգային  մասնավոր  իրավունքի  գիտության  մեջմիջազգային սնանկությանն առավել լուրջ ուշադրություն է հատկացվում։
  Ցավոք, ՀՀօրենսդրության  մեջ  իրավիճակը  սկզբունքորեն  այլ  է.  «Սնանկության  մասին»  ՀՀօրենքն  (այսուհետ՝  Օրենք)  չի  պարունակում  անգամ  «միջազգային  սնանկություն»հասկացությունը։
  Նման իրավիճակը շատ լուրջ թերություն է հայրենական կարգավորման մեջ, քանի որ միջազգային սնանկության իրավական կարգավորումը ժամանակակից և բարդ իրավական երևույթներից է և ունի չափազանց կարևոր իրավաբանական և տնտեսական հետևանքներ [1]։
  Ինչպես նշում է ՀՀ Սահմանադրականդատարանը՝ «Սնանկության հետ կապված հարաբերությունների իրավական կարգավորումը յուրաքանչյուր պետության տնտեսության կայունության ապահովման երաշխիքներից է» [2]։
 Որպես  կանոն,  միջազգային  սնանկության  մասին  կարելի  է  խոսել  այն  դեպքերում, երբ անվճարունակ պարտապանը և պարտատերերն ունեն ազգային տարբերպատկանելիություն,  կամ  անվճարունակ  պարտապանի  գույքը  գտնվում  է  տարբերպետությունների տարածքում [1, 3, 4]։
  Միջազգային մասնավոր իրավունքի դոկտրինում օտարերկրյա տարրով սնանկությունը (cross-border insolvency) բնութագրելու համար գործածվում են տարբեր եզրեր՝ «միջազգային մրցակցային իրավունք», «միջազգային սնանկություն», «անդրազգային անվճարունակություն» (Трансграничная несостоятельность),  «անդրազգային  սնանկություն»  [4,  5]։
   «Միջազգային  սնանկություն»կամ «անդրազգային անվճարունակություն» եզրույթներն ավելի հակիրճ ու ընդունելիհասկացություններ են, և հստակորեն ցույց են տալիս, որ մեկ ազգային իրավականհամակարգի  շրջանակներում  ընթացող  սնանկության  վարույթն  ունի  ազդեցություննաև տվյալ պետության սահմաններից դուրս [5]։
 Զարգացած երկրներում բացակայում է միջազգային սնանկության՝ իրավունքիորևէ  կոնկրետ  ճյուղի  պատկանելիության  վերաբերյալ  միասնական  մոտեցումը։
 Գերմանիայում, Անգլիայում և Ֆրանսիայում, օրինակ, այն համարվում է միջազգայինմասնավոր իրավունքի ոլորտ, իսկ Նիդերլանդներում՝ ոչ [4]։
  Միջազգային մասնավորիրավունքի  ռուսական  գրականության  մեջ  այս  հարցն  առավել  մանրամասն  ներկայացված է Լ. Պ. Անուֆրիևայի [4], Վ. Վ. Ստեպանովի [6], Ս. Ս. Տրուշնիկովի [7]աշխատանքներում։
   Ըստ  Լ.  Պ.  Անուֆրիևայի՝  միջազգային  սնանկությունը  հատուկոլորտ է, որն ունի ինչպես նյութաիրավական, այնպես էլ դատավարական հատկանիշներ, ինչն այն դարձնում է sui generis կարգավորման ոլորտ [4]։
 Ընդունելի  ենք  համարում  միջազգային  սնանկության  ներառումը  միջազգայինմասնավոր իրավունք՝ որպես նյութադատավարական նորմերի ամբողջություն, որոնքկարգավորում են միջազգային սնանկությունը, և այն բնորոշել որպես միջազգայինմասնավոր  իրավունքի  ինքնուրույն  բնագավառ։
   «Միջազգային  սնանկության  իրավունք»  տերմինն  (International  Insolvency  Law,  International  Bankruptcy  Law)  վաղուցարդեն գործածվում է արևմտյան դոկտրինում։
 Միջազգային  սնանկության  նյութաիրավական  կարգավորման  հիմնախնդիրները։
  ՀՀ-ում առկա է միջազգային սնանկության ոլորտի իրավական կարգավորման վակուում, քանի որ չկա միջազգային սնանկության ոլորտի նյութաիրավական կարգավորում նախատեսող իրավական որևէ ակտ։
  ՌԴ «Անդրազգային անվճարունակության մասին» դաշնային օրենքի նախագծի վերաբերյալ մեկնաբանողականգրությունում  նշվում  է.  «Սնանկության  մասին  գործող  օրենսդրությունը  չի  պարունակում դրույթներ, որոնք կկարգավորեն օտարերկրյա տարրով սնանկության հարաբերությունները (օտարերկրյա պարտատերեր, պարտապանի գույքի գտնվելը օտարերկրյա պետությունում)… Պրակտիկայում առաջանում է իրավական անորոշություն,երբ պարտապանի նկատմամբ, ով իր գործունեությունն իրականացնում է մի քանիպետություններում կամ ակտիվներ ունի մի քանի պետությունների տարածքում, պետություններից մեկի տարածքում կամ միանգամից մի քանի պետություններում հարուցվում է սնանկության վարույթ» [8]։
  Ասվածը հավասարապես վերաբերում է նաևՀՀ-ին, հատկապես, երբ օտարերկրյա ներդրումների ներգրավումը երկրի տնտեսական քաղաքականության հիմնական ուղղություններից է։
 Միջազգային  սնանկության  հետ  կապված  գործերի  թվի  աճն  արտացոլում  էհամաշխարհային մասշտաբով առևտրային և ներդրումային գործունեության մշտական ընդլայնումը։
  Պարզապես, որոշ երկրների սնանկության մասին օրենսդրությունները հետ են մնում այդ միտումից, քանի որ դրանք շատ հաճախ միջազգային բնույթիգործերը  կարգավորելու  համար  բավականաչափ  մշակված  չեն։
   Սա  հաճախ  հանգեցնում է ոչ համապատասխան և չունիֆիկացված իրավական մոտեցումների կիրառմանը, ինչը խոչընդոտում է ֆինանսական ծանր դրության մեջ  գտնվող ձեռնարկության  պահպանումը,  չի  օժանդակում  միջազգային  սնանկության  արդարացի  և  արդյունավետ  կարգավորմանը,  խոչընդոտում  է  անվճարունակ  պարտապանի  ակտիվների  պաշտպանությունը  փոշիացումից  և  խանգարում  է  այդ  ակտիվների  արժեքիառավելագույն ավելացմանը։
  Բացի այդ, միջազգային սնանկության գործերի կարգավորման մեջ կանխատեսելիության բացակայությունը խոչընդոտում է կապիտալի տեղաշարժը և խանգարող ազդեցություն ունենում օտարերկրյա ներդրումների համար։
 Անվճարունակ  պարտապանի  կողմից  խարդախությունների  իրականացումը,մասնավորապես՝ գույքը թաքցնելու կամ դրանք այլ պետության տարածք տեղափոխելու միջոցով, ահագնացող խնդիր է ինչպես հաճախակիանալու, այնպես էլ՝ մասշտաբների  տեսանկունից։
   Ժամանակակից  փոխկապված  աշխարհը  հեշտացնում  էնման խարդախությունների իրականացումը։
 Մոտեցումները, որոնք հիմնված են բացառապես միջազգային քաղաքավարության դոկտրինի կամ էկզեկվատուրաների կոնցեպցիայի վրա, ի վիճակի չեն միջազգային սնանկության ոլորտում ապահովելու այն աստիճան  կանխատեսելիություն ևհուսալիություն, որը կարող է ապահովել հատուկ օրենսդրությունը [9]։
 Այս համատեքստում կարևորում ենք ՀՀ-ում միջազգային սնանկության ոլորտըկարգավորող առանձին իրավական ակտի ընդունումը՝ հաշվի առնելով նաև այն հանգամանքը, որ միջազգային պրակտիկայում մշակվել են այս ոլորտն արդյունավետորեն կարգավորող իրավական փաստաթղթեր, որոնք արդեն տասնամյակից ավելի է՝ապացուցել  են  իրենց  պրակտիկ  նշանակությունը։
   Այդպիսի  փաստաթղթեր  ենԵվրոպական Միության 2000 թ. մայիսի 29-ի սնանկության գործով վարույթի մասինN  1346/2000  Ռեգլամենտը  [10]  (այսուհետ՝  ԵՄ  ռեգլամենտ),  Սնանկության  որոշմիջազգային հիմնախնդիրների մասին եվրոպական կոնվենցիան (1990 թ.) [11], Միջազգային  առևտրային  իրավունքի  մասին  Մոնտեվիդեոյի  պայմանագիրը  (1889  և1940 թթ.), Միջազգային մասնավոր իրավունքի մասին կոնվենցիան («Բուստամանտեի օրենսգիրքը», 1928 թ.) [12]։
 Այս ոլորտը կարգավորող միջազգային փաստաթղթերի շրջանակում կցանկանայինք հատկապես կարևորել ՅՈՒՆՍԻՏՐԱԼ-ի մշակած Անդրազգային անվճարունակության մասին տիպային օրենքը (այսուհետ՝ Տիպային օրենք) [13]։
  Ինչպես նշվումէ Միջազգային սնանկության մասին ՅՈՒՆՍԻՏՐԱԼ-ի Տիպային օրենքի ընդունման ևկիրառման մասին Ուղեցույցում, Տիպային օրենքը կոչված է օգնել պետություններին՝ապահովելու սնանկության մասին իրենց օրենսդրությունը ժամանակակից, ունիֆիկացված  և  արդարացի  շրջանակներում,  առավել  արդյունավետորեն  կարգավորելումիջազգային սնանկության գործերը, որոնք վերաբերում են անվճարունակ կամ ծանրնյութական դրության մեջ գտնվող պարտապաններին [9]։
 Տիպային  օրենքում  նախ  և  առաջ  քննարկվում  են  իրավական  համակարգերիհամագործակցության շրջանակները, և առաջարկվում են լուծումներ, որոնք կարողեն  օգնել  լուծելու  մի  շարք  պարզ,  բայց  միևնույն  ժամանակ  շատ  կարևոր  հարցեր,ինչպես  նաև  օժանդակել՝  ունիֆիկացված  մոտեցում  կիրառելու  միջազգային  սնանկության նկատմամբ։
  Տիպային օրենքը ներառում է կարգավորման չորս հիմնականոլորտ, որոնցից յուրաքանչյուրն արդյունավետորեն լուծում է վերոնշյալ խնդիրները,մասնավորապես՝ 1. Հասանելիություն։
  Հասանելիության մասին դրույթները սնանկության գործովկառավարչին հնարավորություն կտան ՀՀ օրենսդրությանը համապատասխան որոշակի  գործողություններ  կատարել  այլ  երկրներում  տեղական  վարույթի  անունից։
 Մյուս  կողմից՝  այլ  պետությունում  ընթացող  վարույթի  (այսուհետ՝  օտարերկրյա  վարույթ)  կառավարիչը  (այսուհետ՝  օտարերկրյա  կառավարիչ)  իրավունք  կունենա  դիմելու ՀՀ դատարաններ, օտարերկրյա այն վարույթի ճանաչման դիմում ներկայացնելու, որում նա նշանակվել է որպես կառավարիչ։
  Ճանաչումից հետո օտարերկրյակառավարիչը  հնարավորություն  կունենա  մասնակցելու  նույն  պարտապանի  նկատմամբ ՀՀ-ում ընթացող սնանկության վարույթին, պահանջելու այնպիսի միջոցներիկիրառում, որոնք թույլ չեն տա վնաս պատճառել պարտատերերին։
 2.  Ճանաչում։
   Ճանաչման  մասին  դրույթները  հնարավորություն  կտան  ՀՀ-ումճանաչելու այլ պետության տարածքում ընթացող սնանկության վարույթը։
  Ճանաչմանհիմնական նպատակն այլ պետությունում ընթացող վարույթին օգնության տրամադրումն է, սակայն, որպես հավելում, օտարերկրյա կառավարիչը, ինչպես արդեն նշվեց,հնարավորություն  կստանա  մասնակցելու  ցանկացած  վարույթի,  որին  որպես  կողմմասնակցում է պարտապանը։
 3. Դատական օգնություն։
  Դատական օգնության առանցքային տարրն օտարերկրյա վարույթի ճանաչումից հետո պարտապանի նկատմամբ հայցերի կամ պարտապանի  գույքի  նկատմամբ  կատարողական  վարույթի  հարուցման,  ինչպես  նաևպարտապանի՝ իր գույքի օտարման կամ ծանրաբեռնման իրավունքի կասեցումն է։
 Ընդ որում, նման մորատորիումի գործողությունը սկսվում է մեխանիկորեն՝ անմիջապես  օտարերկրյա  վարույթի  ճանաչման  պահից։
   Հայցային  և  կատարողական  վարույթների կասեցումը նպատակ ունի պարտապանին «շունչ քաշելու» հնարավորություն տալ, իսկ ժամանակակից տնտեսական համակարգի գլոբալիզացիայի պայմաններում  գույքի  օտարման  կասեցումը՝  կանխել  դրամական  միջոցներն  ու  գույքը  այլպետության տարածք տեղափոխումը։
 4. Համագործակցություն և կոորդինացիա։
  Տիպային օրենքի իմաստով համագործակցությունն իրականացվում է ինչպես դատարանների, այնպես էլ սնանկությանգործով կառավարիչների միջև, և դրա իրականացման համար ճանաչումը պարտադիր չէ։
  Ինչ վերաբերում է կոորդինացիային, ապա սա վերաբերում է այն դեպքերին,երբ  միևնույն  պարտապանի  նկատմամբ  երկու  պետությունների  տարածքում  իրականացվում  է  սնանկության  վարույթ։
   Այս  առումով  Տիպային  օրենքը  սահմանում  է«hotchpot» կանոնը, որը թույլ չի տալիս պարտատերերից մեկին առավելություն ստանալ այլ պարտատերերի նկատմամբ՝ տարբեր պետությունների տարածքում ընթացողվարույթներում պահանջ ներկայացնելու և իր պահանջների բավարարում ստանալումիջոցով։
 Միջազգային  սնանկության  ոլորտի  նյութաիրավական  և  կոլիզիոն-իրավականկարգավորման արդյունավետ փաստաթուղթ է նաև ԵՄ ռեգլամենտը, որի նպատակներից է «…ներքին շուկայի պատշաճ գործողությունը՝ խուսափելու կողմերի այնպիսիգործողություններից, որոնք ուղղված են ակտիվները կամ դատական ընթացակարգերը տեղափոխել անդամ Պետությունից մեկ այլ անդամ Պետություն՝ նպատակ ունենալով ձեռք բերել ավելի ձեռնտու իրավական կարգավիճակ (forum shopping)» (4-րդկետ)։
 Պետք  է  նշել,  որ  վերոնշյալ  երկու  իրավական  փաստաթղթերը  կարգավորումներով  բավականին  նման  են  և  կարող  են  կարևոր  ուղենիշ  լինել  զարգացողերկրների համար միջազգային սնանկության ոլորտի ավելի արդյունավետ և արդարացի կարգավորման համար։
  Միջազգային այս երկու փաստաթղթերի կարևոր ընդհանրություններից մեկն այն է, որ թույլ է տրվում միևնույն պարտապանի նկատմամբտարբեր պետությունների տարածքում իրականացնել սնանկության  գործով  զուգահեռ  վարույթներ՝  նախատեսելով  այդ  վարույթների  միջև  համագործակցության  ևփոխօգնության  լայն  շրջանակներ։
   Գործող  եվրոպական  փորձը  ցույց  է  տալիս,  որզուգընթաց վարույթների սկզբունքը կարող է բավականին արդյունավետորեն օգտագործվել, եթե ապահովվեն համագործակցության համար սահմանված պայմաններնինչպես պետությունների ու դատարանների, այնպես էլ՝ սնանկության գործով կառավարիչների միջև։
 Այս առումով խիստ կարևորում ենք ՀՀ-ում միջազգային սնանկության ոլորտըկարգավորող  օրենքի  ընդունումը,  որի  համար  հիմք  կարող  է  լինել  հենց  Տիպայինօրենքի և ԵՄ ռեգլամենտի կարգավորումները։
  ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան իր 1997թ. դեկտեմբերի 15-ի 52/158 բանաձևում, հիմնավորելով ՅՈՒՆՍԻՏՐԱԼ-ի Տիպայինօրենքի ընդունումը, ուղղակիորեն հայտարարել է այդ տեքստի ընդունման անհրաժեշտությունը։
  Պատահական չէ, որ ՅՈՒՆՍԻՏՐԱԼ-ը կարևորում է այն հանգամանքը,որ  պետությունները  միջազգային  սնանկության  ոլորտը  կարգավորող  օրենք  ընդունելիս հնարավորինս չփոփոխեն Տիպային օրենքի դրույթները։
  Տիպային օրենքի կարգավորումները  ներկայումս  գործում  են  աշխարհի  43  երկրներում,  այդ  թվում՝  Ավստրալիայում, Կանադայում, Հունաստանում, ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում, Նիդերլանդներում և այլ պետություններում [13]։
  Տիպային օրենքի հիման վրա նախագիծըմշակվել է նաև Ռուսաստանում [8]։
 Միջազգային  սնանկության  կոլիզիոն-իրավական  կարգավորման  հիմ-նախնդիրները.  Այն  դեպքերում,  երբ  սնանկության  գործով  վարույթում  ներառված  ենտարբեր  պետությունների  տարածքում  գտնվող  կողմեր  կամ  ակտիվներ,  կարող  ենբարդ հարցեր առաջանալ՝ կապված այդ ակտիվների, իրավունքների կամ այլ պահանջների վավերության կամ իրավաբանական ուժի, ինչպես նաև նման ակտիվներիռեժիմի և սնանկության գործով վարույթի նկատմամբ կիրառման ենթակա իրավունքիհետ։
  Նման վարույթի դեպքում դատարանը, որպես կանոն, պետք է կիրառի միջազգային մասնավոր իրավունքի նորմերը (կամ կոլիզիոն նորմերը)՝ հստակեցնելու, թեինչ  իրավունք  պետք  է  կիրառվի  իրավունքի  կամ  պահանջի  իրավաբանական  ուժըկամ վավերությունը որոշելու համար, դրանց ռեժիմի կամ սնանկության գործով վարույթի նկատմամբ։
  Պետք է նշել, որ  ՀՀ գործող օրենսդրությամբ միջազգային սնանկության  կոլիզիոն-իրավական  կարգավորումն  ամբողջությամբ  բացակայում  է։
   Չկաորևէ միանշանակ կոլիզիոն նորմ, որը կսահմանի միջազգային սնանկության կարգավիճակը և այն կտարբերակի կոլիզիոն մյուս կապերից։
  Միակ կոլիզիոն նորմը, որըինչ-որ չափով կարելի է բնորոշել որպես միջազգային սնանկության կարգավիճակըորոշող  կոլիզիոն  նորմ,  Քաղաքացիական  օրենսգրքի  1272-րդ  հոդվածն  է,  որի  համաձայն  իրավաբանական  անձի  դադարման  հարցերը  որոշվում  են  վերջինիս  անձնական օրենքով, իսկ սնանկության վարույթը որոշ առումով կարելի է համարել իրավաբանական անձի դադարման (լուծարման դեպքում) գործընթաց։
  Պարզապես այսկոլիզիոն  նորմը  չի  կարող  լուծել  այն  բազմաթիվ  հարցերը,  որոնք  կապված  ենօտարերկրյա տարրով սնանկության հարաբերությունների հետ, և որոնք առաջանումեն պարտապանի սնանկության վարույթի շրջանակներում։
 Պետք է նշել, որ ՅՈՒՆՍԻՏՐԱԼ-ի միջազգային սնանկության մասին Տիպայինօրենքը չի պարունակում ունիֆիկացված կոլիզիոն-իրավական նորմեր այն պետությունների համար, որոնք ընդունել են այդ Տիպային օրենքը, և նման պարագայում այդհարցերը  թողնվել  են  գործող  կանոնների  և  պրակտիկայի  լուծմանը։
   Միջազգայինսնանկության  ոլորտի  կոլիզիոն-իրավական  կարգավորում  նախատեսում  է  ԵՄռեգլամենտը(4-րդ  հոդված)։
   Կոլիզիոն-իրավական  կարգավորմանը  նվիրվածառանձին հոդված կա նաև ՌԴ «Անդրազգային անվճարունակության մասին» օրենքինախագծում  (հոդված  7)։
   Ներկայումս  միջազգային  սնանկության  կոլիզիոն-իրավական կարգավորման հարցերն առավել մանրամասն ներկայացված են ՅՈՒՆՍԻՏՐԱԼի՝ 2004 թվականին ընդունած Օրենսդիր մարմինների համար անվճարունակությանմասին օրենսդրության հարցերով Ուղեցույցում [14], ընդ որում, վերջինիս և ԵՄ ռեգլամենտի կոլիզիոն-իրավական կարգավորման մոտեցումները գրեթե նույնական են։
 Առավել ընդունված մոտեցման համաձայն՝ սնանկության գործով վարույթը կարգավորվում է այն պետության օրենքով, որում այն հարուցվել է (lex fori concursus)։
 Իրավունքների և պահանջների վավերության նկատմամբ կիրառման ենթակա  իրավունք.  Սնանկության  մասին  օրենսդրության  դրույթները  հստակ  չեն«ստեղծում» իրավունքներ (անձնական կամ գույքային) կամ պահանջներ, այլ ապահովում են այն իրավունքների և պահանջների պահպանումը, որոնք պարտապանինկատմամբ ձեռք են բերվել այլ իրավունքի նորմերին համապատասխան՝ լինի քաղաքացիական, թե հանրային։
  Սնանկության մասին օրենսդրության հետաքրքրությանառարկան սնանկության գործի հարուցումից հետո այդ պահանջներից և իրավունքներից յուրաքանչյուրի կարգավիճակի որոշումն է, իսկ անհրաժեշտ դեպքերում՝ այնպիսի  սահմանափակումների  և  փոփոխությունների  իրականացումը,  որոնք  սնանկության գործով վարույթի մեջ կներառեն այդ պահանջներն ու իրավունքները՝ վարույթի կոլեկտիվ նպատակներին հասնելու համար։
  Այդ սահմաններն ու սահմանափակումները «սնանկության հետևանք» են, քանի որ ծագում են պարտապանի նկատմամբ սնանկության վարույթի հարուցման փաստի ուժով։
 Միջազգային սնանկության համատեքստում անհրաժեշտ է տարբերակում մտցնել  դատարանի  կողմից  կոլիզիոն  նորմին  համապատասխան  կիրառման  ենթակաօրենքի ուժով իրավունքների և պահանջների ծագման և նման պահանջների ու իրավունքների համար սնանկության հետևանքների միջև։
  Քանի որ, ինչպես արդեն նշվելէ, սնանկության մասին օրենսդրությունը չի ստեղծում իրավունքներ և պահանջներ,այն հարցերի լուծումը, թե վավեր է արդյոք այս կամ այն կոնկրետ իրավունքը կամպահանջը,  և  նման  պահանջի  կամ  իրավունքի  բովանդակությունը,  վերաբերում  ենընդհանուր  կոլիզիոն  նորմերի  կարգավորման  ոլորտին։
   Օրինակ,  ընդհանուր  կոլիզիոն նորմերը սովորաբար նախատեսում են, որ lex rei sitae-ն պետք է որոշի այս կամայն պարտատիրոջ օգտին անշարժ գույքի նկատմամբ ապահովված իրավունքի գոյության փաստը և այլն։
  Այս ոլորտում  դատարանը պետք է կիրառի սեփական կոլիզիոն նորմերը, ներառյալ՝ միջազգային ցանկացած գործող պայմանագրի դրույթները։
 Սնանկության գործով վարույթի դեպքում դատարանը, որպես կանոն, պետք է կիրառի սեփական կոլիզիոն նորմերը՝ որոշելու համար՝ ինչ իրավունք պետք է կարգավորիիրավունքի  կամ  պահանջի  վավերությունը  կամ  իրավաբանական  ուժը՝  նախքանսնանկության  գործով  վարույթի  շրջանակներում  այդ  պահանջի  կամ  իրավունքիռեժիմին անդրադառնալը։
  Կարևոր է շեշտել, որ վավերության կամ իրավաբանականուժի որոշումը սնանկության ոլորտի խնդիր չէ. այն կարգավորվում է կիրառման ենթակա այլ իրավունքի նորմերով։
 Սնանկության գործով վարույթի նկատմամբ կիրառման ենթակա իրավունքը՝ Lex fori concursus.  Այն բանից հետո, երբ որոշվում է կոնկրետ պահանջի կամիրավունքի վավերությունը և իրավաբանական ուժն այն իրավունքին համապատասխան, որը սահմանված է որպես կիրառման ենթակա՝ դատարանի վայրի կոլիզիոննորմերին  համապատասխան,  մնում  է  երկրորդ  հարցը,  որը  վերաբերում  է  սնանկության  գործով  վարույթի՝  նման  պահանջի  կամ  իրավունքի  համար  առաջացրածհետևանքներին, այսինքն՝ այն հարցը, թե արդյոք տվյալ իրավունքը կամ պահանջըկճանաչվի և կներառվի վարույթի շրջանակ, և եթե այո, ապա ինչ կարգավիճակով։
 Այս հարցը վերաբերում է սնանկության ոլորտին։
  Կոլիզիոն իրավունքի տեսանկյունիցերկրորդ փուլում առաջացող հարցը ենթադրում է այն իրավունքի որոշումը, որը պետքէ  կիրառվի  սնանկության  նկատմամբ։
   Տիպային  է  այն  իրավիճակը,  երբ  նմանվարույթի հարուցման, իրականացման և ավարտի, ինչպես նաև կառավարման հարցերը կարգավորվում են այն պետության օրենքով, որում հարուցվել է սնանկությանվարույթը, այսինքն՝ lex fori concursus-ը։
  Այդ հարցերը, որպես կանոն, ներառում ենպարտապանների  շրջանակի  որոշումը,  որոնց  նկատմամբ  կարող  են  կիրառվելսնանկության մասին օրենսդրության նորմերը, կողմերը, որոնց նախաձեռնությամբկարող է հարուցվել սնանկության գործով վարույթը, վարույթի հարուցման հետևանքները, ներառյալ մորատորիումի կիրառման շրջանակը, գույքային զանգվածի կառավարման  շրջանակը,  մասնակիցների  իրավասությունները  և  գործառույթները,  պահանջների առաջնությունը և բավարարման հերթականությունը, բավարարման կանոնները։
   Համապատասխանաբար,  այդ  օրենքը  կկարգավորի  սնանկության  հետևանքներն իրավունքի և պահանջի համար, այդ թվում նաև նրանք, որոնք ձեռք ենբերվել օտարերկրյա իրավունքին համապատասխան, օրինակ այն հարցը, թե հաշվիառնելով  բնույթն  ու  պայմանները,  արդյոք  այս  իրավունքը  կամ  պահանջը,  ինչպեսնաև  դրա  բավարարման  հնարավոր  հերթականությունը  կարող  են  ներառվել  պարտապանի սնանկության գործով վարույթի շրջանակներում։
 Խնդիրներ  կարող  են  առաջանալ  այն  դեպքերում,  երբ  իրավունքը,  որը  կարգավորում է պահանջների հերթականությունը, և կիրառման ենթակա իրավունքը (ոչսնանկության  մասին  օրենսդրությունը),  որը  կարգավորում  է  պահանջների  հետկապված հարցերը, տարբերվում են։
  Պահանջների առաջնահերթությունների և արտոնությունների  գործող  կատեգորիաները  (օրինակ՝  ապահովված  պարտատերերիհամար  Օրենքը  սահմանում  է  որոշակի  արտոնություններ,  ֆինանսական  առողջացման  ծրագրի  շրջանակներում  որպես  ֆինանսավորող  հանդես  եկող  անձիպահանջները բավարարվում են առաջնահերթորեն), ինչպես նաև դրանց բավարարման հերթականությունը միշտ որոշվում են lex fori concursus-ով։
  Որպես կանոն, նմանկատեգորիաների  և  հերթականության  հաստատման  համար  սնանկության  մասինօրենսդրությունը  հնարավորություն  է  տալիս  այդ  պահանջը  ներկայացնելու  ներպետական  օրենսդրությանը  համապատասխան։
   Միևնույն  ժամանակ  պարտատիրոջպահանջը  կարող  է  ծագել  օտարերկրյա  իրավունքին  համապատասխան։
   Նմանպարագայում անհրաժեշտություն է առաջանում որոշելու՝ օտարերկրյա իրավունքինհամապատասխան  առաջացած  որ  պահանջները  կարող  են  համարվել  համարժեքպահանջներ  այն  պահանջներին,  որոնց  համար  ներպետական  օրենսդրությանըհամապատասխան սահմանված են որոշակի արտոնություններ և առաջնահերթություն։
  Այլ կերպ ասած՝ անհրաժեշտ է որոշել՝ արդյոք օտարերկրյա իրավունքին համապատասխան  առաջացած  իրավունքն  իրավունքի  այնպիսի  տեսակ  է,  որի  համարսնանկության գործով վարույթի շրջանակներում lex fori concursus-ը սահմանում է հատուկ կարգավիճակ։
  Այս հարցի լուծման համար կիրառվող չափանիշները հետևյալնեն.  երկու  պահանջները  (հաշվի  առնելով  դրանց  հիմնական  բովանդակությունը  ևգործառույթները) համապատասխանու՞մ են միմյանց այն աստիճան` «գործառութային  առումով  միմյանց  փոխարինող»  համարվելու  համար։
   Եթե  այս  հարցին  տրվիդրական պատասխան, ապա պահանջները պետք է համարվեն համարժեք, և սնանկության  գործով  վարույթի  ընթացքում  օգտագործվեն  միևնույն  ռեժիմով։
   Այն  դեպքերում, երբ նման համարժեքությունը հաստատել հնարավոր չէ, պահանջը, որպեսկանոն, ընդունվում է իբրև սովորական պահանջ [14]։
 Lex fori concursus-ից բացառություն կարելի է թույլատրել ֆինանսական շուկաների համար, որոնք, ինչպես արտահայտված է շատ պետությունների օրենսդրություններում, պետք է բացառվեն  lex fori concursus-ի կիրառման ոլորտից։
  Համակարգիկամ շուկայի նկատմամբ կիրառման ենթակա իրավունքին վերադառնալու դեպքումկարելի  է  խուսափել  մասնակիցներից  մեկի  սնանկության  դեպքում  կարգավորվողշուկայում միջամտությունից, ինչը թույլ կտա պահպանել ընդհանուր որոշակիություննու  վստահության  միջավայրը  շուկայում,  ինչպես  նաև  խուսափել  համակարգայինռիսկերի առաջացումից (ԵՄ կանոնների 27-րդ կետ, ՌԴ «Անդրազգային անվճարունակության մասին» օրենքի նախագծի 7-րդ հոդվածի, 4-րդ մաս)։
 Սնանկության մասին մի շարք օրենսդրություններ lex fori concursus-ից բացառություններ են նախատեսում սնանկության վարույթում ապահովված իրավունքներիկարգավորման համար։
  Այս մոտեցումը ենթադրում է, որ իրավունքը, որը որոշում էգույքային  իրավունքները,  պետք  է  որոշի  ոչ  միայն  դրանց  ծագումն  ու  ընդհանուրվավերությունը, այլև վարույթի ընթացքում սնանկության գործով դրանց իրավաբանական ուժը։
  Այլ կերպ ասած՝ այլ պետության տարածքում հարուցված սնանկությանգործով  վարույթի  ընթացքում  ապահովված  գույքային  իրավունքի  կարգավիճակըպետք է որոշվի ոչ թե lex fori concursus-ով, այլ ապահովված իրավունքի նկատմամբկիրառման  ենթակա  իրավունքի  սնանկության  մասին  օրենսդրությամբ։
   Հակառակդեպքում lex fori concursus-ի կիրառումը կարող է վնասել ապահովմամբ վարկավորման իրավաբանական բազան, ինչը կարող է հանգեցնել անկայունության գործոնիաճի, ինչն էլ իր հերթին կարող է հանգեցնել ներքին շուկայում ֆինանսավորման արժեքի աճի։
  Եթե օտարերկրյա վարույթը շոշափում է տեղական ապահովված շահերը,ապա նման ապահովված շահերի արժեքը կարող է լրջորեն խախտվել։
  Համանմանկերպով, պարտապանի գործարարական շահերի կենտրոնի տեղափոխումն այլ պետություն կարող է հանգեցնել ապահովված կողմի կարգավիճակի արմատական փոփոխության։
 Ամփոփելով վերոնշյալը՝ կարող ենք եզրակացնել, որ միջազգային սնանկությանոլորտի  իրավական  կարգավորումը  ՀՀ-ի  համար  օբյեկտիվ  անհրաժեշտություն  է,հատկապես, երբ այժմ ընթանում են սնանկության մասին օրենսդրության բարեփոխման  աշխատանքներ։
   Գտնում  ենք,  որ  ոլորտի  իրավական  կարգավորում  նախատեսելիս անհրաժեշտ է լայնորեն հիմնվել միջազգային պրակտիկայում մշակված, այսոլորտը արդյունավետորեն կարգավորող իրավական փաստաթղթերի վրա։
 Ընդհանուր  առմամբ,  միջազգային  առևտրի  և  ներդրումների  պահանջներինպատշաճորեն օժանդակող և համապատասխանող օրենսդրական դաշտ գոյությունունի միայն սահմանափակ թվով պետություններում։
  Ներկայումս ՀՀ-ում ակտիվորենխրախուսվում է օտարերկրյա կապիտալի ներդրումը, ուստի ազգային օրենսդրությունում միջազգային սնանկության ոլորտի արդյունավետ կարգավորման նախատեսումըհնարավորություն կտա ընդունելու այնպիսի որոշումներ, որոնք առավել կհամապատասխանեն  պարտատերերի  և  պարտապանների  շահերին,  կապահովեն  պետությունների միջև սնանկության գործերով դատական համագործակցության իրականացումը։
     Նման  մեխանիզմների  առկայությունը  որևէ  պետության  իրավունքում  գնահատվում  է  որպես  բարենպաստ  գործոն  տվյալ  պետությունում  օտարերկրյա  ներդրումների և առևտրի համար։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[2] ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 2008 թ. փետրվարի 25-ի ՍԴՈ-735 որոշում։
 11, 2016, сс. 3266–3270, URL։
  http։
 //e-koncept.ru/2016/86689.htm.  URL։
 http։
 //economy.gov.ru/minec/activity/sections/corpmanagment/bankruptcy/doc20110 225_04 (дата обращения։
  15.08.2017). Official  Journal  of  the  European  Communities,  30.6.2000,  L  160/1,  URL։
 http։
 //eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ։
 L։
 2000։
 160։
 0001։
 0018։
 en։
 PDF.URL։
  http։
 //www.uncitral.org/uncitral/ru/uncitral_texts/insolvency/1997Model.html.Ալեքսանյան ՔրիստինեՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՍՆԱՆԿՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ՀՀ-ՈՒՄԲանալի բառեր` միջազգային սնանկություն, ՅՈՒՆՍԻՏՐԱԼ-ի Տիպային օրենք,սնանկության վարույթի կոլիզիոն-իրավական կարգավորում, սնանկության վարույթինյութաիրավական կարգավորում, lex loci concursus։

Հոդվածը  նվիրված  է  միջազգային  սնանկության  իրավական  կարգավորման  վերաբերյալ  ՀՀ-ում  առկա  հիմնախնդիրների  ուսումնասիրությանը։
   Աշխատանքում  հիմնավորվում  է  ոլորտի  նյութաիրավական  և  կոլիզիոն-իրավական  կարգավորում  նախատեսող առանձին իրավական ակտի ընդունումը, և որպես ուղենիշ ներկայացվում  են  միջազգային  հեղինակավոր  կառույցների  ընդունած  իրավական  փաստաթղթերի հիմնական դրույթները։
