Եկեղեցում Հայաստանի պատկերագրական շարժման պատմության ուսումնասիրության բազմաշերտ ակտիվացումը հատուկ առանձնահատկություն ունի ՝ մանրակրկիտ համապարփակ քննությամբ:   Timeամանակի ընթացքում քրիստոնեական եկեղեցու պատմության մեջ առաջացել են բազմաթիվ շարժումներ, որոնց ծագումը պատահական չի եղել:   Հայ առաքելական եկեղեցին, որպես տիեզերական եկեղեցու մաս, անմասն չի մնացել նման շարժումներից:   Նման իրադարձությունները ակտիվացնում էին նրանց գործունեությունը, հասարակության հետ կապեր էին, ճնշումներ հասարակ մարդկանց վրա `ոտնձգություններ:   Առաջին երեք դարերում քրիստոնյաները իրենց պատկերացումներն արտահայտելու համար օգտագործում էին տարբեր պատկերներ. Ձուկ, նավակ, տավիղ, աղավնի, խարիսխ, հատկապես խաչ:   Վերջինս, ի տարբերություն մի շարք ժամանակակից ուղղափառ կեղծ քրիստոնեական ուսմունքների, որոնք մերժում են խաչը, ունի աստվածաշնչային հիմք (Հմտ. Մատթեոս 16:24, Մարկոս ​​5:34, 5ուկաս 5:23):  Սուրբ Աստվածաշնչում կան նաև բազմաթիվ վկայություններ պատկերների մասին, որոնք պարունակում են կռապաշտության գաղափարական արմատներ (տես Ելից 11:31, 3 Թագավորներ 23-24, Եզեկիել 10: 18-20): Սառը պատերազմի ընթացքում քրիստոնյաները դատապարտում էին քրիստոնյաներին ՝ մեղադրելով նյութապաշտության մեջ: Հրեաները հավատում էին, որ քրիստոնյաները պաշտում են Աստծո ՝ որպես Աստծո կերպարը:   Նրանք ծաղրում էին քրիստոնյաներին սրբերի մասունքները հարգելու համար:  Այս հարցում նրանք տեսնում էին միայն ոսկորների նկատմամբ հարգանքը:   Բոլոր նրանք, ովքեր համբուրում էին Քրիստոսի և Տիրամոր կերպարը կամ որևէ այլ սրբի, կոչվում էին կռապաշտներ [8]:  Ամանակի ընթացքում պատկերներին ուժ է վերագրվում, և նյութը, որով պատրաստվել է պատկերը, դառնում է երկրպագության առարկա: Այնուամենայնիվ, ամբողջ քրիստոնեական աշխարհում նկարներին տրված հարգանքի աստիճանը միանշանակ էր: Մարտերը ընթանում էին ավետարանական նկարների դեմ:   Ըստ նրանց, դա կռապաշտություն էր ՝ պատկերելով Քրիստոսին, նրա աշակերտներին և առհասարակ սրբերին: Պատկերապատկերի հակում ունեցող շարժում է ձեւավորվում 1-ին դարերից: Այս շարժումը, որն առաջացավ Բյուզանդական կայսր Լեոն Իսավրացու (717-741) անձնական ցանկությունից, որպես հեթանոսական աշխարհայացքի վերածնունդ, իր արտացոլումը գտավ նաև Հայաստանի աշխարհում:   Հայ եկեղեցին չափավոր մոտեցում է որդեգրել պատկերների նկատմամբ:   Այս զուսպ մոտեցումը բնորոշ է Հայաստանում: Մարտական ​​շարժումը տարածվում է ամենատաղանդավորների մեջ:   Նման աղանդներից էին մծղնեացիները, պավլիկյանները և թոնդրակյանները: հայրերին: Ամենայն հայոց պատկերագրության եկեղեցին բացառապես գիտական ​​եղանակով Հայաստանում ծնվում է հայ-բյուզանդական եկեղեցիների համատեքստում:   Նման երեւույթների ներդրումը տեղին է [7]:   Նշենք, որ հայկական եկեղեցին, այնուամենայնիվ, չի գնացել: Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է պահպանել ծայրահեղականության զգացումը:   Պատկերներին մոտենալով նա ավելի մոտ էր պատկերավորությանը:   Կռապաշտություն, նախկինում խաչի պաշտամունքի ազդեցության տակ:   Սրբապատկերների հարցում հայկական եկեղեցու զուսպ դիրքորոշման պատճառը, ըստ ժողովրդական ընկալման, «կռապաշտությունը» խորթ երեւույթ է, այն բնորոշ է միայն քաղկեդոնականներին:   Սա է պատճառը, որ Հայ եկեղեցին գոհ է սրբապատկերների կանխարգելմամբ, քանի որ պատկերների քարոզչությունն է կանխագուշակում, նրանց երկրպագության խրախուսումը: Ըստ մի քանի աղբյուրների, մենք տեղեկացված ենք Հայաստանում պատկերապատկերային շարժման դրսեւորումների մասին: Դրանցից մեկը Վրթանես Քերթողի հայտնի «Յաղագների պատկերային մարտից» աշխատությունն է:   Վրթանես Քերթողը հայկական եկեղեցու պատմական դեմքերից է:   Մաղաքիա Օրմանյանը, հիմնվելով «մերկապարուհի» անվանման վրա, նրան համարում է Սյունիքի հայտնի վանական դպրոցի սան: [13]   Երվանդ Մելքոնյանը «ՎրթանեսԿերտող և պատկերապատում» աշխատության մեջ նշում է, որ իր կրթական ունակությունների պատճառով նկարագրել են որպես «մերկապարուհի»:  Մովսես Բ Եղիվարդցի կաթողիկոսի օրոք (574-604) Վրթանեսը նրա օգնականն էր, և երբ Սրբազան հայրը մահացավ, նա նշանակվեց կաթողիկոսական փոխանորդ մինչև պառակտումը:   Վերոհիշյալ նամակի համաձայն `Կերտողյեի խաչը պահվում էր Վրթանեշարգում, 604-607 թվականներին, երբ պատրիարքական գահը թափուր էր, նա վարում էր եկեղեցական գործեր:  Եվ ավելի ուշ, երբ հաստատվեց Աբրահամ I կաթողիկոսությունը, Աղբաթանցի Վրթանես կաթողիկոսը շարունակում է ակտիվ գործունեություն ծավալել Հայ եկեղեցում:  Դա այն ժամանակաշրջանն էր, երբ վեճ էր տեղի ունենում հայկական և վրացական եկեղեցիների միջև, որն էր պատճառը, որ երկու եկեղեցիների պուրակները նախատեսված էին «Աստվածության փառքի երկրպագության» համար [5]:   Ինչպես գիտենք, պատկերային մարտերը թշնամական էին ոչ միայն սրբերի պատկերների և մասունքների, այլև խաչի, երկրպագության մեջ նշված պատկերների նկատմամբ: Ուշագրավ են եկեղեցիներում պատկերված նկարների թեմաները:   Սրբերի հիշատակը բնորոշ էր հայերին:   Քրիստոսը, Խաչը և Մարիամ Աստվածածինը հաճախ պատկերվում էին ՝ ունենալով որմնանկարչական եկեղեցիներ առանձին վայրերում:   Որպես այդպիսի եկեղեցիներ նշվում են Տիրամոր Հոգյաց վանքի պատկերը եւ Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցին: Պատկերների արտացոլումը նկատելի է գերեզմանաքարերի վրա: Օգտագործվել են գունային ստանդարտները ՝ կարմիր, կանաչ, կապույտ, որոնք խորհրդանշում էին երկրի չորս տարրերը ՝ լույս, երկիր, ջուր և օդ:   Ըստ Գրիգոր Թաթացու, ոսկին օգտագործվում է նաև որպես գույնի վարդապետություն:   Այն համարվում է «երկնքի հինգերորդ էությունը», որը վեր է ամեն ինչից: Ընդհանրապես, մեր միջնադարյան եկեղեցիները, հատկապես 7-րդ դարում կառուցվածները, հիմնականում որմնանկարչության էին ենթարկվում, ինչը կխախտվեր Հայաստանում արաբական իշխանության հաստատմամբ: Iconoclasm- ը, որպես կրոնական վեճ, սերտ կապ ունի արվեստի զարգացման պատմության հետ, քանի որ այն իր բնույթով դեմ էր նկարչությանը: [7], Մրեն, Անի Ս. Գրիգոր Լուսավորիչը գրկում է ժողովրդին: HayPictures, եղել են: Պատկերների միջոցով նրանք փորձում էին հավատացյալին հասկացնել աստվածայինը, անհասկանալին ու անտեսանելիը: Կռապաշտության աննպատակությունը կարող է մասամբ պայմանավորված լինել հեթանոսական կրոնի ազդեցությամբ:   Պետք է նշել, որ նման երեւույթներ տեղի չէին ունենա, եթե պահպանվեր կռապաշտության բուն, չխեղաթյուրված իմաստը: Տեղեկատվություն կա պատկերագրության մասին, որը պահպանվել է Հովհան Մայրագոմեցու `Մեծ կուսակցությունների եպիսկոպոսին ուղղված նամակում` Մովսես Կաղանկատվացու «Աղվանիցի պատմություն» աշխատության մեջ [1]:   Ըստ Կ. Մելիքյանի «Մայրագոմեցի» ածական էր, որը ծագել է Մայրոց Գոմից:   Դա Մայրավանք տեղանվան արհամարհականորեն օգտագործված տարբերակն էր ՝ Եզր Ա Փարաժնակերտցի կաթողիկոսի կողմից (630-641):   Հ.Կենդերյանը միակողմանի լուսաբանում է տալիս «Մայրագոմ» տեղանվան մասին, և նա նշում է, և ճշգրտող հեղինակի ՝ բյուզանդագետ Հ.Բարտիկյանի անունը:   Նա նշում է, որ Mayragom- ը նման է հունական «Metrocome» բառին, որը նշանակում է «Mayravan», չի հիշեցնում գոմի ժամանակակից իմաստը: 7-րդ դարում հայկական սփյուռքը կեղծ պատմություններ հորինեց հակաքաղկեդոնական Հովհան Մայրավանեցու մասին, ըստ որի Հովհան Մայրագոմեցին հետագայում հակադրվեց Հայոց կաթողիկոսին, որի պատճառը նախ և առաջ իր հերետիկոսական հայացքներն էին, իսկ հետո `հայի օգնությամբ: Կաթողիկոս:  Նա աքսորվեց Կովկասյան լեռներ, համաձայն վեհաժողովի կայացրած որոշման, որի ճակատին խարանվում է «աղվեսի դրոշմը»: Սակայն հետագայում նա վերադարձավ հայրենիք և մահացավ Գարդման շրջանում ՝ ծերությունից:   Փաստորեն, 633-ին Կարին Հովհաննեսի Մայրավանեցի Եզր Ա-ն դիմեց Փարաժնակերտցի կաթողիկոսին `ասելով, որ նա տապալեց հայ առաքելական դավանանքը:  Եպիսկոպոսի կողմից հետապնդվելով ՝ նա ժամանակավորապես քաշվեց Կոտայքի Մայրավանք, որի պատճառով Եզրը արհամարհեց նրան Մայրագոմեցում:   Քանի որ Մայրավանքը մոտ էր, և Հովհաննիսյանը անընդհատ հետապնդվում էր Եզրիի կողմից, ուստի նա հեռացավ հայրենի Գարդման նահանգից:   Նրա հայրենիք վերադառնալու վերաբերյալ տարբեր կարծիքներ կան:   Այնուամենայնիվ, (նկատի ունենք Հովհան Օձնեցուն) Մայրագոմեցցի Դավիթ եպիսկոպոսը դիմել էր Դավիթ եպիսկոպոսին: Այս փաստի մասին է վկայում այն ​​փաստը, որ Հովհան Օձնեցին քաջատեղյակ էր աղանդներից. Հայ-բյուզանդական համատեղ հանդիպումից հետո Հովհաննես Վարդապետի նամակագրությունը, որը պարունակում է տեղեկություններ սրբապատկերների մասին, բաղկացած է երկու մասից: Առաջին մասը ներկայացնում է ժամանակակից իրադարձությունները, որոնք անհանգստացրել են Մեծկվենից Դավիթ եպիսկոպոսին, իսկ մյուս մասերը ներկայացնում են Jոշուա, Թադեոս և Գրիգոր անուններով մարդկանց քարոզչությունը Հայաստանում:   Թղթում ասվում է. «Ոմանք կռապաշտություն են ընդունում, ոմանք չեն մկրտվում, աղով չեն օրհնում, ոչ էլ հարսնացու են ամուսնանում: սա, եթե քահանայությունը բարձրացվի երկրի վրա»: [1] Դավիթ եպիսկոպոսը Johnոնին հայտնում է այդպիսի մարդկանց գործունեության մասին և խնդրում նրանց խոսքը հասկանալի դարձնել: Հայտնի է, որ oshոշուան, Թադեոսը և Գրիգորը բաժանվել են եկեղեցուց [5] և լքել մայրաքաղաք Դվինը [10] ՝ քարոզչական նպատակներով հասնելու Սյունիքի Սոթք գավառ:   Հայոց կաթողիկոս Մովսես Եղիվարդեցին վերադարձավ իր մայրաքաղաք, բայց նրանք մերժեցին կաթողիկոսի պահանջը: Հետո նրանք կրկին տեղափոխվեցին Արցախ ՝ քարոզչական նպատակներով, իսկ հարեւան Աղվաններում անկարգություններ սկսվեցին: Ապա, Աբրահամ Ա Աղբատանցի կաթողիկոսի խնդրանքով, լորդ Գարդմանան նրանց ձերբակալեց և ուղարկեց Դվին, որտեղ նրանք «համոզեցին» աղանդավորներին:  Գարդմանի սեփականատիրոջ կողմից ձերբակալումը խոսում է այն մասին, որ Արցախում արշավ իրականացնելուց հետո նրանք տեղափոխվեցին ավելի հյուսիս ՝ Ուտիք: «Հայկական օրենսգիրք» ժողովածուում կան մեզ հուզող խնդրի բեկորներ:   «Լորդ Հովհաննեսի հայոց կաթողիկոսի կանոնները» The. Սահմանումը խոսում է մկրտության մասին: «Պարտադիր է մկրտության պահին մեկ առ մեկ մկրտության յուղով օրհնել քահանային, մկրտվածին միաժամանակ մերձեցնելով, օրհնյալը սպառել, իսկ օրհնյալը միանգամից բազում անգամներ չկառավարել: և ավազանում օծել նորածինին և մկրտությամբ մկրտվածը, և ոչ թե նրան օծման այլ հաղորդություն տալ »: [2]   Այստեղից կարելի է եզրակացնել, որ Արցախի աղանդավորները հրաժարվեցին մկրտությունից: «Հայերի օրենսգրքի» նույն կանոնի IE կանոնում հստակ ասվում է, որ ժողովրդի կողմից խաչի իշխանության օգտագործման հիմնական և հիմնական պայմանը խաչը մյուռոնով օծելը և օրհնելն էր:   Սահմանման մեջ մասնավորապես կարդում ենք. «Եթե մարդը փայտե խաչ է պատրաստում կամ ինչ էլ որ լինի, և թույլ չի տալիս, որ քահանան օրհնի և օծի նրան մյուռոնով, այլ ոչ թե նրան պատվով ընդունի կամ երկրպագի նրան, նա դատարկ ու դատարկ եկեղեցու առաքելական և առաքելական մաքրությունից »: [2]  Եվ այս ծեսը կատարելուց հետո արժե երկրպագել: Որպես Թադեոս ՝ Հայաստանում պատկերապատկերաբանության քարոզիչ, նրա մասին հիշատակվում է Հովհան Վարդապետի նամակում, որը գրել է Վրթանես Կերտողը:   Եսային կարելի է նույնացնել Հեսուի հետ:   Այս երկու անունները հաճախ շփոթված էին հայկական տեքստերում:  Այնուամենայնիվ, պարզ է, որ երկու հեղինակները խոսում են նույն շարժման մասին: «Ընդդեմ Պավլիկյանների» իր խոսքում `Հովհան Օձնեցին, ով գործունեություն էր ծավալում Պավլիկյանների դեմ` Հայաստանում պատկերապաշտական ​​շարժման գաղափարական կրողներ, խոսեց նաև Հայաստանում լայն տարածում գտած մի շարժման մասին, որում գաղափարական գաղափարական հակումներն ուղղակիորեն պատվաստվում էին պատկերապատկերի գետինը:   Այս աղանդի տարածման հիմքը ոչ միայն գաղափարական շարժումն էր, այլ նաև իսլամի սպառնալիքը:   Եվ բնական է, որ Հայ եկեղեցին, իր Գարդաբանի ոչ ազգային խնդիրների պատճառով, նույն կերպ կարողացավ տարբերակել քրիստոնեական աստվածաբանությունն ու հեթանոսական բազմազանությունը:   Խաչի նկարին է անդրադառնում նաեւ Օձնեցին:   Օձնեցին ասում է, որ իրենք չեն ընդունում պատկերը և դեմ են խաչին: [10]   Խաչի պաշտամունքը ազգայնացվել է 7-8-րդ դարերում, որն ունեցել է առաջադեմ զարգացում:   Այս շրջանում պայքար է սկսվում խաչակրաց արշավանքի և «կռապաշտության» միջև: Խաչի պաշտամունքը, որն իր նախնական ձևը ունեցել է 6-րդ դարում `հասնելով 8-րդ դար, դառնում է ավելի ժողովրդականություն:  Եվ պատկերների պաշտամունքի հարցը հայտնվեց այս նույն ժամանակահատվածում, բնական է, որ ժողովրդի պայքարը դրական արդյունքի կհասնի:   Մենք դեմ էինք դրան:   Դրանք ավելի լայն տարածում ունեին, Հովհաննես Օձնեցին, տարածաշրջանային խաչակրությունը, ուղղափառությունը, բավարարում էին հասարակության նույն տեսակի պահանջարկը, ունեին նույն նպատակը: Երրորդությունը ՝ որպես պատկերապատկերի կրող, գնոստիկական երեւույթ էր, և նրա ջերմեռանդ հետևորդները պատրաստ էին մոլորության մեջ գցել տգետներին: Նշենք, որ «Հայոց օրենսգրքում» ներկայացված խաչի օրհնության մասին տեղեկությունները «բազմազան» են ՝ «երկրպագության» տեսքով: Դրանով բացատրված ցածր մակարդակի հանգամանքները:   Պատկերը, թեման: Կրթության կռապաշտության տարածման և զարգացման աշխատանքը նպատակ ուներ ներկայացնելու Քրիստոսի կյանքի պատմությունը և հասանելի էր լայն զանգվածներին:   Այլ կերպ ասած, կարիք չկար մեծ ջանքեր գործադրել պատկերային խորհուրդը հասկանալու համար:   Սա հասարակության բոլոր անդամներին, անկախ իրենց կրթական մակարդակից, հնարավորություն տվեց հասկանալ պատկերը: Պատկերի արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ թե դրա իրատեսությամբ, այլ խորհուրդներով: Այն ունեցող հասարակության անդամները նույնպես նախընտրում էին իրատեսությունը: Ընդունելով, որ նկարչական որոշ մասեր մեզ են հասել հեթանոսությունից, այնուամենայնիվ, մանրանկարչությունն արդեն օգտագործվել և դրսևորվել է քրիստոնեության մեջ:   Նա մեկ այլ նպատակ դրեց ՝ բովանդակությունը մատչելի դարձնել քրիստոնեական միջավայրի հավատացյալներին: Գեղեցիկ զարդարեք գիրքը:   Պատկերների տեսքով ներկայացվել են նաև հայկական եկեղեցում գտնվող խորանները:   Այս միտքն ուներ երկու նախապայման: Առաջինը ՝ զգայական, կարծես դրական զգացողություն է, իսկ երկրորդը ՝ խորաններում պատկերված նկարների թաքնված իմաստն է, որը նկարների խորհրդավոր էությունն է:   Պատկերների հանդեպ իր յուրահատուկ մոտեցմամբ `Հայ եկեղեցին կրկին ոչ կռապաշտություն էր, ոչ էլ պատկերապատկեր, այլ կռապաշտություն:   Սրբապատկերը եկեղեցու և դավանանքի կարևոր մասն էր, հետագայում մնաց անսասան: ։

Հոդվածը  վերաբերոմ  է  Հայաստանում   պատկերամարտական  որպես  շարժման  իր  Բյուզանդական  արտացոլումը  գտավ  Հայաստանում,  որի  վերաբերյալ,  սակայն,  Հայ  առաքելական  եկեղեցին  որդեգրեց  զուսպ  մոտեցում։
   Այն  տարածվեց  մասնավորապես  աղանդավորների  մոտ,  որոնցից  էին  մծղնեականները,  պավլիկյանները,  թոնդրակյանները։
   Հայ  եկեղեցու  դավանանքը  կազմեց  պատկերահարգությունը,  ըստ  որի՝  ոչ  թե  պատկերի  մասը  բուն նյութին  էին  երկրպագում,  այլ  խորհրդին։
   Իսկ  հայերի  մեջ  առավել  տարածում  գտավ  խաչապաշտությունը,  որն  իր  ողջ  էությամբ  դրսևորվում  է  նաև  այսօր։
    Քանի  որ  8-9-րդ  դարերում  խաչի  պաշտամունքը  դարձել  էր  համազգային  և  ունեցել  էր  զարգացման  նախընթաց  շրջան,  և  պատկերների  պաշտամունքի  հարցը  հայտնվել  էր  համազգայնացման  շրջանում,  պարզ  է  դառնում,  որ  ժողովրդի  մոտ  տարածոմ  կգտներ  այն  երևույթը,  որն  առավել  տարածված  էր։
   Ե՛վ  խաչապաշտությունը,  և՛  պատկերապաշտությունը  հասարակության  նույն  պահանջն  էին  բավարարում,  ունեին  նույն  նպատակը։
   Հայ  եկեղեցու  պաշտամունքի  մասը  կազմեց  խաչապաշտությունը,  որը  հետագայում  էլ  մնաց  անսասան։
