ԽՈՍՔԻ ԱREԱՏՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ՄԻENԵՎ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԵՎ ՊԱՏՎԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՆԿԱՐՆԵՐԻ ՊԱՏՎԻ ՄԻԱԳԱՅԻՆ.   ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 162-րդ հոդվածի 1-ին կետը (այսուհետ `ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք) սահմանում է ոչ նյութական գույքի հասկացությունը` ներառյալ անձնական ոչ գույքային իրավունքները `որպես առանձին կատեգորիա:   Նշելով, որ վերջինս անօտարելի է, չփոխանցելի, օրենսդիրը առանձնացնում է այնպիսի հիմնական արժեքներ, ինչպիսիք են անձնական կյանքը, առողջությունը, արժանապատվությունը, գաղտնիությունը, անձնական անձեռնմխելիությունը, պատիվը, անվանումը, բիզնեսի հեղինակությունը և այլն: 1:   Այս շարքից մենք ուզում ենք առանձնացնել մարդու պատիվն ու արժանապատվությունը:  Վերջինիս հետ կապված հանրային կապերի իրավական կարգավորումը, ցավոք, իրավունքի ամենանուրբ հարցերից մեկն է:  Դրանք պաշտպանելու ակտիվ միջոցառումների անհրաժեշտությունն առավել հաճախ առաջանում է խոսքի ազատության չարաշահման հետ կապված:   Թե՛ անձի պատիվն ու արժանապատվությունը, և թե՛ խոսքի ազատության իրավունքը ունեն հստակ սահմանադրական դրույթ. դրանք ճանաչվում են ՀՀ կողմից վավերացված միջազգային իրավական ակտերով, բայց դրանց շրջանակը լայն է: Գործնականում խախտողի պատիվն ու արժանապատվությունը պաշտպանելու հարցում դժվարություններ կան: Սա է անձնական արժանապատվության և արժանապատվության պաշտպանության ինստիտուտի շուրջ ստեղծված իրավական մեկնաբանությունների և վիդեո քննարկումների բազմազանության պատճառը: Հատկանշական է, որ վերջին տասնամյակում ավելացել է պատվի և արժանապատվության պաշտպանության համար դատարան դիմող հասարակական-քաղաքական գործիչների և պաշտոնատար անձանց թիվը:  Դա են վկայում հայաստանյան կազմակերպությունների կողմից զրպարտության և զրպարտության վերաբերյալ դատավարությունների մոնիտորինգի արդյունքները, ըստ որոնց ՝ պետական ​​պաշտոնյաները, քաղաքական գործիչները և պետական ​​կազմակերպությունները պատվի և արժանապատվության պաշտպանության համար դատական ​​հայցեր ներկայացրածների մեջ միայն քաղաքացիներին են բաժանում ոչ պետական ​​կազմակերպություններին  Նույն միտումը նկատվել է նաև Ռուսաստանի Դաշնությունում 3:   Կարծում ենք, որ հասարակական և քաղաքական գործիչների շրջանում նման գործունեությունը չի կարող պայմանավորված լինել միայն իրավագիտակցության բարձրացմամբ կամ «իրավական ձև» թելադրելով:   Վերջինիս հետ մեկտեղ անհրաժեշտ են քաղաքական խնդիրները կամ expressionԼՄ-ների կողմից խոսքի ազատության իրավունքի հաճախակի չարաշահումները: 4 Հասարակական գործիչների պատվի և արժանապատվության դատական ​​պաշտպանության ոտնահարված իրավունքները վերականգնելու գործընթացում դատարանի առաջնահերթ խնդիրներից մեկն է պարզել ՝ կա՞ արդյոք անձի պատիվն ու արժանապատվությունը նվաստացնելու մտադրություն: Օրինակ ՝ ARPA 1998.08.10 / 17 (50), հոդված 162, կետ 1: 2 defրպարտության և վիրավորանքի հայցերի մոնիտորինգ, «Օրինաց երկիր» ՀԿ, Երևան, 2012: 3 Տե՛ս «Արդար տերությունների միություն», նորություններ:   Была бы честь »,« Новые արտ стия », 08.07.2010, հասանելի է http: //www.sps.ru/?id=235430: 4 Հաշվի առնելով այն փաստը, որ պաշտոնյաների, քաղաքական և հասարակական գործիչների պատվի, արժանապատվության և բարի համբավի պահպանումը բնույթով նույնական է, վերոհիշյալ սուբյեկտների միջև էական տարբերություններ չկան, և, վերջապես, նրանց ընդհանուր նպատակը (պետք է լինի) գործել ի շահ հասարակության: Մենք հասարակական գործիչների մեջ կդիտարկենք պաշտոնյաներին և քաղաքական գործիչներին: դրանք ուղղված են որևէ գործչի կամ պաշտոնատար անձի, որպես մասնավոր անձ կամ պետական ​​մարմին, և հստակորեն տարբերակում են, թե արդյոք վիճարկվող արտահայտությունը փաստ է (փաստացի տեղեկատվություն - ԼԴ) կամ գնահատող դատողություն: Ինչ վերաբերում է հանցագործի մտադրությանը ՝ նվաստացնել զոհի պատիվն ու արժանապատվությունը, ապա ՀՀ քաղ. Օրինակ ՝ «վիրավորելը բառի, պատկերի, ձայնի, նշանի կողմից կամայականորեն արված հասարակական արտահայտությունն է, որը նպատակ ունի աղտոտել օտարի պատիվը, արժանապատվությունը կամ գործարար համբավը», մինչդեռ «զրպարտությունը դա փաստացի տեղեկություններ է անձի մասին հանրային »(հրապարակայնորեն ներկայանում է LD- ն, որը չի համապատասխանում իրականությանը, կեղտոտում է նրա պատիվը, արժանապատվությունը կամ գործարար համբավը) 1:  Այսինքն ՝ օրենսդիրը բառացիորեն չի համարում հանցագործի դիտավորությունը կամ նպատակը արարքը զրպարտություն որակելու անհրաժեշտ նախապայման ՝ ի տարբերություն վիրավորանքի:   Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը (այսուհետ `ՀՀ Սահմանադրական դատարան) անհրաժեշտ համարեց դիտարկել« վիրավորանք »և« զրպարտություն »եզրույթները դիտավորյալ, դիտավորյալ համատեքստում: անձի անուն տալ:   Միաժամանակ, ՀՀ քաղ. Քրեական դատավարության օրենսգրքի 1087.1 հոդվածի 5-րդ կետի 2-րդ ենթակետը սահմանում է, որ «եթե անձը, ով հրապարակավ ներկայացրել է փաստական ​​տվյալները, ապացուցի, որ նա խելամիտ միջոցներ է ձեռնարկել` բարեխղճորեն պարզելու դրա ճշմարտացիությունը, հիմնավորումը, ինչպես նաև հավասարակշռված » ներկայացրեց այդ տվյալները: «այդ դեպքում դրանք զրպարտություն չեն համարվի:  Պրոֆեսոր. Ըստ Տ. Բարսեղյանի, արդար չէ մեղադրյալ կողմին պատասխանատվությունից ազատել նման հիմքերով, քանի որ, նույն կերպ, «արարքի դրդապատճառները և նպատակը չեն փոխվում»:   Այնուամենայնիվ, մենք կարծում ենք, որ նման օրենսդրական կարգավորումը պայմանավորված է ազատ խոսքի իրավունքի արդյունավետ իրականացումը ապահովելու անհրաժեշտությամբ: Մի դեպքում մեղադրյալը կարող է ունենալ ուղղակիորեն նպատակ ունենալով արատավորել անձի պատիվն ու արժանապատվությունը, մեկ այլ դեպքում `նա կարող է ունենալ ոչ թե պարզապես ցանկություն ներկայացնել հավաստի փաստական ​​տեղեկատվություն այս կամ այն ​​անձի, մասնավորապես` հասարակական գործչի վերաբերյալ:  Հետևաբար, վերոհիշյալ դեպքերի դրդապատճառներն ու նպատակները նույնը չեն, այլ միայն հետևանքները կարող են նույնական լինել (քննարկվող հայտարարությունը կարող է նույն ազդեցությունը ունենալ զոհի պատվի, արժանապատվության և բարի համբավի վրա ՝ անկախ դիտավորությունից կամ նպատակից մեղադրյալի):   Եթե ​​այս տեսանկյունից նայենք միջազգային իրավական համակարգին, ապա լավագույն օրինակներից մեկը ԱՄՆ-ն է:   Այն կօգտագործվի օրենսդրական ակտերի հսկայական բազա `կապված արժանապատվության պաշտպանության և ավելի մեծ փորձի հետ:  ԱՄՆ-ում դիտավորության ապացույցը պահանջվում է միայն այն դեպքերում, երբ հասարակական գործիչը զոհ է, մինչդեռ անհատների դեպքում հանցագործի դիտավորյալ ներկայությունը կամ բացակայությունը չի ազդում գործի արդյունքի վրա 4:  Սա, իհարկե, երաշխիք է քաղաքական բանավեճի ազատության, հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի շուրջ ազատ արտահայտվելու իրավունքի ապահովման երաշխիք ՝ առանց հեղինակության, բարի համբավի, խոսքի ազատության իրավունքին ստորադասելու: Մենք չենք գտնում, որ իրավաչափ է չնշանակել հստակ տարբերակում այն ​​անձանց պատասխանատվությունը, որոնք այդպիսի նպատակ ունեն անվանել, արատավորել անունը:   Այն, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային դատարանում առանձին հղում չի արվել վիրավորանքի, զրպարտության որակման իրավունքի օրինականության կամ նպատակի վրա, բայց այդ հանգամանքը հստակ կարգավորված չի եղել: օրինակ  Հնարավո՞ր է արդյոք Քրեական դատավարության օրենսգրքի 1087.1 հոդվածի 2-րդ կետի 2-րդ ենթակետի բովանդակությունից եզրակացնել, որ եթե փաստացի տվյալները ներկայացրած անձը հրապարակայնորեն միջոցներ է ձեռնարկում պարզելու համար դրանց ճշմարտացիությունը, հիմնավորումը, ինչպես նա է ներկայացրել: այդ տվյալները հավասարակշռված կերպով, նա անձի պատիվ չուներ: դիտել դիտավորյալ կամ դիտավորյալ արատավորող արժանապատվությունը:   Տրամաբանական-բարոյական տեսանկյունից սա հենց այն է, ինչ պետք է հասկանալ, քանի որ մարդու կողմից նման գործողությունները չեն կարող կատարվել բարեխղճորեն, միևնույն ժամանակ ենթադրելով «հասցեատիրոջ» պատիվն ու արժանապատվությունը նվաստացնելու մտադրություն: 1 ՀՀ քաղաք. Օրինակ ՝ ARPA 1998.08.10 / 17 (50), հոդված 1087.1, կետեր 2 և 3: 2 ՀՀ Սահմանադրական դատարանի SDO-997 որոշում, կետ 11, Երեւան, 15.11.2011 թ. 3 Բարսեղյան Թ., «Անձի պատվի, արժանապատվության, գործարար համբավի քաղաքացիական և իրավական պաշտպանություն», Բանբեր Երջանի համալսարան, Իրավագիտություն, 138.3, Երևան, 2012, էջ: 7 4 «Թեժ կետից դեպի արևմուտք», թերթի «Վզգլյադ» հատված, 16.07.2012; http: //vz.ru/politics/2012/7/16/588701.html. Ելնելով վերոգրյալից ՝ մենք գտնում ենք, որ արժե հաշվի առնել բոլոր փաստական ​​հանգամանքները, նպատակը նպատակը, այսինքն ՝ հանցագործի սուբյեկտիվ վերաբերմունքն ու գնահատումը վիրավոր վիրավորանքի և զրպարտության համար պատասխանատվություն որոշելիս: Ինչպես նշվեց, պետական ​​գործիչների պատվի և արժանապատվության դատական ​​պաշտպանության կարևորագույն խնդիրներից մեկը պարզելն է ՝ վիրավորանքը կամ զրպարտությունը ուղղված են այդ գործչի նկատմամբ որպես մասնավոր անձի կամ կատարվել է քաղաքական ենթատեքստում:  Մարդու իրավունքների պաշտպանության մասին. Հիմնարար ազատություններ, 1950 թ. Կոնվենցիայի 10 2 2-րդ հոդվածով նախատեսված պաշտպանությունը (այսուհետ `Կոնվենցիա) վերապահված է բոլոր անձանց, այդ թվում` քաղաքական գործիչներին և պաշտոնատար անձանց:  Ավելին, համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 14-րդ, 14.1-րդ հոդվածների `Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացված միջազգային միջազգային իրավական ակտերի, մասնավորապես` Կոնվենցիայի 11-րդ հոդվածի, պետությունը պարտավոր է հարգել: պաշտպանել բոլորի իրավունքներն ու ազատությունները:  Եվ այդ պաշտպանության իրականացման ընթացքում այն ​​փաստը, որ անձը հասարակական գործիչ է կամ պաշտոնատար անձ, չպետք է որևէ կերպ ազդի պաշտպանության ոլորտի վրա, եթե վիրավորանքը կամ զրպարտությունը ուղղված էր անհատի նկատմամբ որպես մասնավոր անձ, և «քննադատություն Կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածի 2-րդ մասի «կետի սահմանափակումները» 1-ի ամբողջ չափը:   Այնուամենայնիվ, իրավիճակը փոխվում է, երբ քննարկվող արտահայտությունը կամ գործողությունը հասցեագրված է անհատին ՝ որպես հասարակական գործչի, քննադատելով նրա գործողությունները, խոսքերը կամ տեսակետները:   Այս պարագայում հասարակական գործչի կշիռը դրվում է մեկ մասշտաբի վրա և քաղաքական կամ հասարակական հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի և «քաղաքական հարցերի բացահայտ քննարկման շահերի» քննարկման իրավունք: 2.  Թույլատրելի քննադատության սահմաններն ավելի լայն են: Սա թելադրված է քաղաքական գործունեության բնույթով. «մտքի ազատության», «սեփական կարծիք ունենալ առանց միջամտության», «խոսքի ազատության» իրավունք `պարունակվող Կոնվենցիայի 9-րդ և 10-րդ հոդվածներում և Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրի և 19-րդ հոդվածների 18-րդ հոդվածներում ինչպես 26-ը `ՀՀ Սահմանադրության 26-րդ և 27-րդ հոդվածներում:   Այս որոշումն անմիջականորեն կապված է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների հետ. «Թամերն ընդդեմ Էստոնիայի և Քարուվարան» և «Իլտելեհտն ընդդեմ Ֆինլանդիայի»:  Վերջինիս վերաբերյալ դատարանի եզրակացությունները կարելի է համարել նույն խնդրի երկու հակադիր բեռ:   Մի դեպքում ՄԻԵԴ-ը վճռեց, որ տեղի է ունեցել «քաղաքական գործչի մեկնաբանման թույլատրելի սահմանների խախտում», իսկ մյուս դեպքում `Կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածի խախտում 3:  Դատարանի կողմից գործի փաստական ​​հանգամանքները կարգավորող իրավական նորմերի մեկնաբանությունը որոշումների կայացման գործընթացում ավելի մեծ դեր է խաղում, քան փաստական ​​հանգամանքներն ու իրավական նորմերը:   Միևնույն ժամանակ, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ընդունված նախադեպերն ու ՄԻԵԴ-ի նախադեպային որոշումները շարունակում են մնալ առաջնային գծում այս ոլորտում ծագող քաղաքացիական իրավունքի հարաբերությունների պետական ​​կարգավորիչների շրջանում: Հարցը, որը իրավաբանորեն բաց է հասարակական գործիչների պատվի և արժանապատվության պաշտպանության ոլորտում, խոսքի ազատության իրավունքի սահմանափակումը, մեծ հայեցողություն է թողնում դատարաններին, դրա լուծումը օրենսդրական բարեփոխումների միջոցով այն դարձնում է արդիական:   Անհրաժեշտ է այս ինստիտուտը մանրակրկիտ կարգավորել, իհարկե, օրենքով:   Ավելին, այդպիսի կարգավորումը կարող է ընդունվել ինչպես առանձին իրավական ակտի ընդունմամբ, այնպես էլ գործող իրավական կարգավորման շրջանակներում նոր դրույթներ ավելացնելով, որն ավելի նախընտրելի է իրավական համակարգման տեսանկյունից:   Նման կարգավորումը կդարձնի նախադեպային իրավունքի դրույթներն ավելի մատչելի և հասանելի հասարակության լայն հատվածի համար:  Պաշտպանելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատավոր Գրիևի դիրքորոշումը, որ «ժողովրդավարական հասարակությունում, քաղաքական բանավեճի սկզբունքի համաձայն, զուտ անձնական ոտնձգության ենթարկված քաղաքական գործիչները չպետք է լինեն ավելի անբարենպաստ դիրքում, քան լրատվամիջոցները. Փոխարենը , նրանք պետք է օգտագործեն ազատության լայն շրջանակ ՝ քննադատություններին պատասխանելու համար »: Վճռաբեկ դատարան, «Քաղաքացիական-վարչական պալատ. Տարեկան զեկույց», «ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական-վարչական պալատի որոշումներում ամրագրված իրավական դիրքերը», «վնաս պատճառելուց բխող պարտավորություններ», «պաշտոնատար անձանց քննադատություն», Երևան , 2013, էջ. 67 2 Lingens ընդդեմ Ավստրիայի, ՄԻԵԴ 08.07.1986 վճիռ, կետ 42: 3 Մուբրի Էլ., «Դեպքեր և նյութեր. Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիա», հոդված 10 (1) Ազատ արտահայտվելու իրավունքի շրջանակը: Ազատ արտահայտվելու իրավունք քաղաքական հարցերի շուրջ », Երեւան, 2010, էջ 678: Մենք կարծում ենք, որ անհրաժեշտ է ստեղծել իրավական կառույցներ և երաշխիքներ, որոնք կապահովեն այդ ազատության շրջանակը: Հասարակական գործիչների պատվի և արժանապատվության քաղաքացիական պաշտպանության գործընթացում դժվարությունների հիմնական պատճառներից մեկն այն է, որ «հասարակական գործիչների ընդունելի քննադատության շրջանակն ավելի լայն է, քան անհատների դեպքում» 2:   Aողովրդավարական հասարակության կենսունակության հիմնական նախապայմաններից մեկը բազմակարծությունն է, որը կարող է երաշխավորվել քաղաքական բանավեճի իրավունքով 3:  Հասարակական գործիչների տեսակետներն ու մոտեցումները, նրանց արտահայտած տեսակետները և ձեռնարկված քայլերը գտնվում են հասարակության լայն շերտերի, հատկապես mediaԼՄ-ների ուշադրության կենտրոնում և ենթակա են դրանց ուսումնասիրության և քննադատության:   Հետևաբար, հասարակական-քաղաքական գործունեությամբ զբաղվողները պետք է հանդուրժող լինեն իրենց տեսակետների, գործունեության կամ իրենց պաշտոնական դիրքի գնահատման նկատմամբ 4:   Այնուամենայնիվ, պետք է պայմանավորվել, որ ներկայիս մամուլը, հատկապես առցանց տպագիր մամուլը, ողողված է արտահայտություններով, որոնք ոչ այնքան քննադատում են հասարակական գործիչները, որքան անձնական վիրավորանքները:   Եթե ​​ԼՄ-ները քննադատում են հասարակական գործչի տեսակետները, պահվածքը կամ խոսքերը, ապա դրանք պետք է բացառապես հիմնավորված լինեն լրագրողական էթիկայի սահմաններում ՝ հիմնականում այդ անձին որպես հասարակական գործիչ նշելով 5: Հսկայական mediaԼՄ-ների հոսքի պայմաններում ԱՄՆ Գերագույն դատարանը որոշում կայացրեց, որ հրապարակված տեղեկատվությունը պետք է համարվի կարծիք միայն այն դեպքում, երբ հոդվածի տեքստում կամ հրապարակային ելույթում դրան ուղղակի հղում կա 6 ՝ անհատների պատիվը պաշտպանելու համար: և արժանապատվությունը ոտնձգություններից:   Նման կարգավորումը Հայաստանում չի գործում:   Այնուամենայնիվ, քաղաքակիրթ ժողովրդավարական հասարակությունում մի կողմից պետք է որակյալ տեղեկատվություն տրամադրվի, իսկ մյուս կողմից ՝ հասարակական գործիչների պատիվն ու արժանապատվությունը պետք է պաշտպանվեն նրանց նկատմամբ ավելորդ ոտնձգություններից:   Ավելին, ԱՄՆ Գերագույն դատարանի վերը նշված որոշումը հիմնավորված է նրանով, որ մամուլը պետք է կատարի որոշակի կարևոր գործառույթ `հասարակությանը հավաստի տեղեկատվություն տրամադրելու և իրեն հուզող հարցերի վերաբերյալ հնարավորինս օբյեկտիվ մեկնաբանություն տալու համար:   Մինչդեռ «Massանգվածային լրատվության մասին» ՀՀ օրենքը որպես իր հիմնական նպատակ սահմանում է տեղեկատվություն և գաղափարներ ազատորեն որոնելու, ստանալու և տարածելու մարդու սահմանադրական իրավունքի դրույթը:  Կարծում ենք, որ վերոհիշյալ օրենքի այս մասում massԼՄ հասկացությունը թերի է:  Հարկ է նշել այն փաստը, որ վերոհիշյալ օրենքը, որը նախատեսում է լրատվության ոլորտում խոսքի ազատության սահմանափակումներ, չի նշում անհատի պատիվն ու արժանապատվությունը ոտնահարող տեղեկատվության տարածումը:  ՀՀ քաղաք. Ոչ նյութական ակտիվների հայեցակարգը սահմանելիս Քրեական դատավարության օրենսգիրքը հստակ տարբերակում է անձի անձնական կյանքի անձեռնմխելիությունը, անձնական և ընտանեկան կյանքի գաղտնիությունը, «պատիվն ու արժանապատվությունը», մինչդեռ «Massանգվածային լրատվության մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածը նշում է միայն վերոհիշյալներից առաջին երկուսը:   Այս օրենքն ընդունվեց 2004 թվականի հունվարի 14-ին, երբ վիրավորանքն ու զրպարտությունը դեռ քրեականացված էին (ապաքրեականացման օրենքն ընդունվեց 2010 թ. Մայիսի 18-ին):  Կարծում ենք, որ օրենսդրական ոլորտում այսպիսի հիմնարար փոփոխությունները պետք է իրենց արտահայտությունը գտնեին իրենց առնչվող իրավական ակտերում: Հասարակական գործչի սերտ գործչի կամ ընտանիքի անդամի վերաբերյալ արվում են անարդար դիտողություններ այդ գործչի, նրա գործողությունների կամ տեսակետների վերաբերյալ `հաշվի առնելով հասարակության տեղեկացված լինելու իրավունքի տեսանկյունից:   Այս հարցը շոշափվեց «Բելա և Սեդրակ Քոչարյաններն ընդդեմ» գործով: Skizb Media Center "LLC" (EKD / ​​2479/02/10):  Մասնավորապես, դատարանը վկայակոչեց «հասարակական շահը» քաղաքական գործչի մասին տեղեկատվության մեջ, բայց չհաշվեց գործի փաստական ​​հանգամանքը ՝ գտնելով, որ «գործն իր փաստական ​​հանգամանքներով էականորեն տարբերվում է քաղաքական գործչի մասին տեղեկատվությունից» 1 Moubray Էլ., Էջ 684: 2 «Incal v. Turkey» ՄԻԵԴ 09.06.1999 վճռի գործ 54-րդ գործով: 3 Moubray El., P. 675: 4 Նույն տեղում, էջ 683: 5 Sunday Times v UK, A.30 (1979) 2 EHHR, 245 Case Judgment Series A, No. 30, p. 40, պարբ. 65 6 «theերմության արեւմտյան կողմում», թերթի «Վզգլյադ» մասը, 16.07.2012 թ., Հասանելի է http: //vz.ru/politics/2012/7/16/588701.html. Տարածման ավելի լայն շրջանակի բնույթից, քանի որ այս դեպքում դա վերաբերում է ոչ թե քաղաքական գործչին, այլ ՀՀ երկրորդ նախագահի ընտանիքի անդամներին `օժտված ՀՀ Սահմանադրության 56.1-ին հոդվածով սահմանված անձեռնմխելիությամբ: Հայաստանի Հանրապետություն   Հատկանշական է, որ քննարկվող արտահայտությունը չի կարող պարունակել ուղղակի վիրավորանք կամ զրպարտություն քաղաքական գործչի հասցեին, բայց հանցագործը կարող է գիտակցաբար թույլ տալ, որ դա անուղղակիորեն ազդի անձի հեղինակության վրա ՝ ունենալով բացասական հետևանքներ:   Այս դեպքում, ցավոք, անհրաժեշտ է մանրամասնորեն ուսումնասիրել տվյալ փաստի ուղղակի կամ անուղղակի ազդեցությունը կամ գործչի պատվի և արժանապատվության վերաբերյալ գնահատական ​​դատողությունը:  Այնուամենայնիվ, սրանք հարցեր են, որոնց արդար և արդյունավետ լուծման հիմնական երաշխիքը օրենսդրական մակարդակով դրանց կարգավորումն է: ՀՀ քաղաք. Քրեական դատավարության օրենսգրքի 1087.1 հոդվածի հաջորդ օրենսդրական բացը վերաբերում է փաստահավաք դատավճիռների սահմանազատմանը:   ՄԻԵԴ-ը մեծ նշանակություն է տալիս վերջինիս:   Մասնավորապես, «Ուկրենիեն մեդիա խումբն ընդդեմ Ուկրաինայի» գործով դատարանը քննադատեց «amրպարտության մասին» Ուկրաինայի օրենքը փաստերի և սուբյեկտիվ գնահատականների միջև տարբերություն չնախատեսելու համար:   ՀՀ Սահմանադրական դատարանն իր որոշման մեջ շեշտեց, որ «զրպարտության հետ կապված իրավական կարգավորումը պետք է հստակ տարբերակի գնահատական ​​վճռի« փաստը »»:  Ենթադրվում է, որ այս տարանջատումը պետք է կատարվեր ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով: Քրեական օրենսգրքի 1087.1 հոդվածի 5-րդ կետը, որը նախատեսում է հանրությանը ներկայացնել այնպիսի փաստացի տվյալների, որոնք զրպարտություն չեն համարվում:   Այնուամենայնիվ, դա շարունակում է արվել նախադեպային մակարդակում:   ՀՀ ՍԴ-ն, հիմնվելով վիճահարույց նորմերում «զրպարտություն» (կամ) արարքը «զրպարտություն» որակելու մասին միջազգային իրավական ստանդարտների բովանդակության վրա, և դրանց ճշգրիտ կիրառման անհրաժեշտությունը, գտնում է, որ իրավապահ պրակտիկայում դատարանները վիրավորում են պատիվը և անձի արժանապատվությունը: Նորմատիվ մեկնաբանության որևէ հայեցողական ազատություն չպետք է իրականացվի քննվող յուրաքանչյուր դեպքում, որի արդյունքում կարծիքների չտարբերվելու և գնահատական ​​դատողությունների փաստը, հակառակ դեպքում `չի կարելի դիտարկել ազատ խոսքի յուրաքանչյուր սահմանափակում, որը կիրառում է վիճարկվող հոդվածի նորմերը: վիճելի հոդվածի տեսանկյունից իրավական:  Կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածի համատեքստում ՄԻԵԴ-ը հաստատել է հետևյալ սկզբունքը. «Եթե փաստերի առկայությունը հնարավոր է ապացուցել, ապա գնահատող դատողությունների ապացույցն անհնարին խնդիր է, և այդպիսի պահանջը խախտում է խոսքի ազատությունը…»: 5   Այսինքն, որքան էլ վիրավորական է տվյալ փաստը (փաստացի տեղեկատվությունը), այն օբյեկտիվորեն ընկալվում է որպես այդպիսին, եթե ունի փաստական ​​հիմքեր, այն կարող է որակվել որպես գնահատող դատողություն, կարծիք, որի համար պատասխանատվություն չի նախատեսվում ՝ վկայակոչելով հոդվածը: Կոնվենցիայի 10-ը: Այնուամենայնիվ, այս սկզբունքը հակասական է: Այն ՄԻԵԴ-ում վկայակոչվեց «Լիգենսնանդն ընդդեմ Ավստրիայի» և «Օբերշլիկն ընդդեմ Ավստրիայի» գործերի հետ կապված:   Վերջինիս հետ կապված ՝ դատավորներ Matscher իլ Վիլյաուլմսոնը կարծիք հայտնեց, որը չի հակասում դատարանի եզրակացությանը ՝ գտնելով, որ «վիրավորանքը երբեք չի կարող համարվել սուբյեկտիվ գնահատական, որը պաշտպանվում է 10-րդ հոդվածի դրույթներով»:   «Վոբլն ընդդեմ Ավստրիայի» գործով դատավոր ՄաքԲրայդը գտավ, որ «վիրավորանքը կարող է պաշտպանվել, բայց այդ դեպքում վիճահարույց կլիներ որոշել ՝ վիրավորանքն արդարացված է, թե ոչ»:  Հաշվի առնելով այս մոտեցումները ՝ մենք կարծում ենք, որ «հասկացությունները», «գնահատող դատողությունը», «դատարանի հայեցողությունը». Այդպիսի հասկացությունները պետք է օրինական ձևակերպվեն և ամրագրվեն:   Այնուամենայնիվ, ազգային մտածելակերպը, բարոյականությունը և այլ ազգային առանձնահատկությունները ազդում են առարկան որպես վիրավորանք կամ զրպարտություն որակելու վրա:  Մասնավորապես, ՄԻԵԴ-ը չի տարածում Կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածով նախատեսված պաշտպանության ոլորտը նացիստական ​​գաղափարախոսությանն աջակցող տեսակետների վրա:   Միևնույն ժամանակ, հայ ազգային մտածելակերպում հային «թուրք» անվանելը ենթադրվում է, որ վիրավորանք է, մինչդեռ ՄԻԵԴ-ը դա կարող է նույն կերպ չմեկնաբանել: 1 Defրպարտության և վիրավորանքի գործերով Հայաստանի դատական ​​պրակտիկայի վերլուծություն, Երևանի մամուլի ակումբ, Երևան, 2012, էջ: 7 2 Mowbray El., Էջ 679: 3 ՀՀ Սահմանադրական դատարանի SDO-997 որոշում, կետ 8, Երեւան, 15.11.2011 թ. 4 Նույն տեղում: 5 Moubray El., P. 676: 6 Նույն տեղում, էջ 677: Երկարակեցությունը հասարակական գործիչների պատվի և արժանապատվության պաշտպանության կարևոր հաստատություններից մեկն է:   ՀՀ քաղաք. Քրեական օրենսգրքի 1087.1 հոդվածի 13-րդ կետի համաձայն `պատվի, արժանապատվության և գործարար համբավի պաշտպանության հայցը կարող է դատարան ներկայացվել անձի (տուժողի) կողմից վիրավորանքի կամ զրպարտության մասին տեղեկանալուց հետո մեկ ամսվա ընթացքում, բայց ոչ ուշ, քան վիրավորանքից կամ զրպարտությունից վեց ամիս անց: ամսվա ընթացքում:   Ըստ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի, այս ժամանակահատվածը ներառում է նաև «Massանգվածային լրատվության մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված մեկամսյա ժամանակահատվածը, որի ընթացքում անձը իրավունք ունի պահանջել հերքել տարածված տեղեկատվության փաստացի անճշտությունները իրավախախտման տարածման օրվանից: տեղեկատվություն  Դատարանը նաև գտավ, որ 1087.1 հոդվածի 13-րդ հոդվածով նախատեսված ժամկետները ենթակա են վերականգնման: համաձայն Քրեական օրենսգրքի 1-ին մասի 342-րդ հոդվածի:   Մասնավորապես, «մեկամսյա ժամանակահատվածը, ընդգրկվելով վեցամսյա ժամանակահատվածում, ենթակա է վերականգնման… Մինչդեռ վեցամսյա ժամանակահատվածը բաց թողնելու դեպքում, այն վերականգնման ենթակա չէ» 2:  Դա բացատրվում է դատարանի մեկնաբանությամբ, որ ժամանակի ընթացքում վիրավորանքի և զրպարտության մակարդակը նվազում է ՝ կորցնելով դրա բացասական ազդեցությունը անձի հեղինակության վրա:   Հետեւաբար, նման հայցադիմումը դատարան ներկայացնելն անիմաստ է դառնում:  Հաշվի առնելով վերոգրյալը `հարկ է նշել, որ օրենսդիրը սահմանել է պատվի և արժանապատվության պաշտպանության վաղեմության ժամկետի երկամյա չափանիշներ, իսկ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը երկարացրել է վաղեմության ժամկետը վերականգնելու ընդհանուր կանոնակարգերը միայն մեկ ամսվա ժամանակահատված:  Այս դատարանի մեկնաբանությունից կարելի է ենթադրել, որ եթե ՀՀ քաղ. Քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածով նախատեսված բացառիկ հանգամանքներն առաջացել են մեկ ամսվա ընթացքում, երբ անձը տեղեկացել է իր իրավունքների ոտնահարման մասին, և միևնույն ժամանակ դա տեղի է ունեցել վերջին վեց ամիսների ընթացքում, այնուհետև պայմանավորված է այդ հարգելի հանգամանքների համար վեցամսյա վաղեմության ժամկետը:  Հատկանշական է նաեւ, որ ՀՀ քաղ. Օրինակ ՝ պատվի, արժանապատվության, բիզնեսի հեղինակության անձնական ոչ գույքային իրավունքներից ստացված վնասի հատուցման ժամկետները սահմանելիս օրենքը նախատեսում է վաղեմության ժամկետ:   Պրոֆեսոր Տ. Բարսեղյանի խոսքով ՝ «անձնական ոչ գույքային իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված պահանջների նկատմամբ վաղեմության ժամկետի երկարացումը ոչ միայն անօրինական է, այլև անբարոյական»:   Իրոք, անձնական ոչ գույքային իրավունքների վրա, ինչպիսիք են պատիվն ու արժանապատվությունը, վաղեմության ժամկետը զգալիորեն ավելի կարճ է, քան հնարավոր է արդարացնել միայն այն պատճառով, որ վիրավորանքի և զրպարտության մակարդակը ժամանակի ընթացքում սահմանափակ է կամ նվազում է:   Օրինակ ՝ հանրային գործչի հեղինակությունը արատավորող տեղեկատվության տարածման մակարդակը ժամանակի ընթացքում բարձրանում է, միևնույն ժամանակ, կան բացառիկ հիմնավոր պատճառներ, որոնք թույլատրված չեն դատարան դիմել առավելագույնը վեց ամսվա ընթացքում:  Արդյո՞ք այդ ցուցանիշը կմնա առանց խախտված իրավունքների պաշտպանության `օրենքի միասնական կիրառման անհրաժեշտության պատճառով:   Կարծում ենք, որ նման պարագայում անհրաժեշտ կլիներ վեցամսյա ժամանակահատվածի բացթողումը համարել հարգելի, իսկ համարվող տեղեկատվության վերջին հրապարակման օրը համարել վաղեմության ժամկետի սկիզբ: Բարոյական վնասի փոխհատուցումը հասարակական գործիչների պատիվն ու արժանապատվությունը պաշտպանելու ամենակարևոր կողմերից մեկն է:   Վերջինս նախատեսված է ՀՀ օրենսդրությամբ `պայմանական իրավունքների ոտնահարման, անարդար դատապարտման պատճառած ոչ նյութական վնասի դեպքերում 4:  Ոչ նյութական (բարոյական) վնասի հատուցման ինստիտուտը դեռ նորություն է ՀՀ իրավական համակարգում:   ՀՀ քաղաք. Քրեական դատավարության օրենսգրքի 1087.2 հոդվածն ամբողջությամբ նվիրված է դրա փոխհատուցման ժամկետների և պայմանների սահմանմանը:   Օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու համար հիմք է հանդիսացել «Հիմք ընդունելով Արթուր Խաչատրյանի դիմումը` ՀՀ քաղաք. ՀՀ Սահմանադրական դատարանի որոշումը ՀՀ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու հարցի վերաբերյալ, 17-րդ հոդվածի 2-րդ մաս ՀՀ քրեական օրենսգրքի:   Ըստ այդմ ՝ ՀՀ քաղ. Օրենսգիրքը լրացվում է 162.1 հոդվածով, որը հստակ սահմանում է ոչ նյութական վնասի հասկացությունը, այսինքն `« անձի ծնունդով կամ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանը չպատկանող անձի ֆիզիկական կամ հոգեկան տառապանք, հոդված Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 342-ը »: 2 «Թաթուլ Մանասերյանն ընդդեմ»: Skizb մեդիա կենտրոն «ՍՊԸ», քաղ. Գործ թիվ ԵԿԴ / 2293/02/10, 24.07.2012 թ. «Վանո Եղիազարյանն ընդդեմ Բորիս Աշրաֆյանի», քաղ. Գործ թիվ ԼԴ / 0749/02/10, 24.07.2012 թ. 3 Բարսեղյան Թ., Էջ 8: 4 ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք, հոդված 1087.2: խախտելով նյութական իրավունքները կամ խախտելով նրա անձնական ոչ գույքային իրավունքները ՝ արարքով կամ անգործությամբ »1:  Հատկանշական է, որ օրենսդիրը սույն հոդվածի 4-րդ կետով պատվի և արժանապատվությանը հասցված վնասը չի համարում ոչ նյութական (բարոյական) վնաս, որն ինքնին հակասում է օրենսգրքի 162.1 հոդվածի 1-ին կետի, 162 հոդվածի բովանդակությանը: ,  Ավելին, այս հիմքով ոչ նյութական վնասի հատուցման կարգը և պայմանները չեն տարածվում 1087.1 հոդվածով սահմանված պատիվին, արժանապատվությանը և գործարար համբավին պատճառված վնասի վրա:  Ակնհայտ է, որ պատվին արժանապատվությունը վնասելով `բարոյական տառապանքները պատճառվում են անձին 2 և ՀՀ քաղաքին: Նման բարոյական վնասի փոխհատուցման ինստիտուտը չի նախատեսվում օրենքով, բայց վիրավորանքի, զրպարտության դեպքում `համապատասխանաբար 1000-ապատիկի չափով, նվազագույն աշխատավարձի 2000-ապատիկի չափով, որը կատարում է բարոյականության կանխարգելիչ-փոխհատուցող հատուցող գործառույթներ: վնաս, բայց ՀՀ օրենսդրությամբ բարոյական չի համարվում: վնասի հատուցում:   Այսպիսով, օրենսդրական փոփոխությունները և լրացումները ոչ միայն, ինչպես նշվեց, հակասություն առաջացրեցին օրենսգրքի դրույթների միջև, այլ նաև դրանց ընդունմամբ չվերացվեց այն օրենսդրական բացը, որը ՄԻԵԴ-ը մատնանշեց Հայաստանի դեմ ընդունված մի շարք որոշումներում: արժանապատվությանը հասցված վնասի հատուցման դեպք: «Անձին պատճառված ոչ նյութական վնասի համար նյութական փոխհատուցում չտրամադրելը համարվել է Կոնվենցիայի համապատասխան դրույթների խախտում» 3: Ինչ վերաբերում է լրատվամիջոցների փոխհատուցմանը հասարակական գործիչների պատիվն ու արժանապատվությունը արատավորելու համար, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, նշելով, որ քննարկվող հարցի շրջանակներում գործ ունենք մի կողմից տեղեկատվության ՝ խոսքի ազատության, մյուս կողմից `պահանջել հարգել մարդու արժանապատվությունը: Երաշխավորված իրավունքներով փոխհատուցման չափը որոշելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել բռնարարի զրպարտողի ֆինանսական վիճակը և բացառել պատասխանատուի համար վճռական նշանակություն ունեցող գործող միջոցառումների սահմանումը, հատկապես եթե վերջինս լրատվամիջոց է: շարունակել իր գործունեությունը:  Դատարանը մատնանշեց փոխհատուցման և համաչափության ողջամտության անհրաժեշտությունը, բայց արդարացիորեն անհրաժեշտ համարեց հաշվի առնել կոնկրետ գործի հանգամանքներն ու առանձնահատկությունները 4:  Եթե ​​լրատվամիջոցներն ունեն մեծ հասարակական հեղինակություն, իրենց գործունեության մեջ չեն հանդիպել այնպիսի խնդիրների, որոնք հասարակությանը ներկայացնում են էթիկապես կարևոր և հուսալի տեղեկատվություն, ապա փոխհատուցման ավելի մեղմ չափ սահմանելը, իհարկե, օրինական է, ի տարբերություն այն դեպքերի, երբ լրատվամիջոցները հաճախ իր տեղեկատվության մեջ և շարունակաբար անվանում է հասարակական գործիչներ և զրպարտում նրանց պատիվն ու արժանապատվությունը:  Կարծում ենք, որ նման դեպքերում դատարանը չպետք է կաշկանդվի սնանկության կամ mediaԼՄ-ների գործունեությունը հարկադրաբար դադարեցնելու հանգամանքներով `բավարար չափով փոխհատուցում որոշելու համար:   Դա կապահովի հասարակական գործիչների հեղինակությունը անհարկի ոտնձգություններից, իսկ լրատվամիջոցներն ավելի հետեւողական և զգոն կլինեն տեղեկատվության հրապարակման հարցում: Այսպիսով, հարկ է նշել, որ հասարակական գործիչների պատվի և արժանապատվության պաշտպանության գործող իրավական կարգավորումները հիմնականում համահունչ են Հայաստանի միջազգային պարտավորություններին:   Ստեղծված իրավաբանական պրակտիկան կարճ ժամանակահատվածում շտկել է տարբեր մեկնաբանություններ, որոնք առաջացել են իրավական նորմերի ոչ միանշանակ ընկալումից:  Այնուամենայնիվ, միայն իրավական պրակտիկայի միջոցով հնարավոր չէ արդյունավետորեն հաղթահարել այն բացերը, որոնք առկա են գործող իրավական կարգավորումներում:  Մի կողմից ՝ հասարակական գործիչների պատվի և արժանապատվության պաշտպանությունը, մյուս կողմից ՝ խոսքի ազատության իրացումը պահանջում են, որ իրավական պրակտիկայի վրա հիմնված ընդհանրացումները ներառվեն գործող իրավական կարգավորումների մեջ ՝ վերջինները դարձնելով որոշակի և ամբողջական: 1 ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք, հոդված 162.1: 2 «Մեկնաբանություններ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության վերաբերյալ», խմբ. ՝ Գ. Հարությունյան, Ա. Վաղարշյան, Երեւան, 2010, էջ. 165 թ. 3 ՀՀ Սահմանադրական դատարանի SDO-1121 որոշում, Երեւան, 5.11.2013 թ. 4 ՀՀ վճռաբեկ դատարան, «Քաղաքացիական և վարչական պալատ. Տարեկան զեկույց», «ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական-վարչական պալատի որոշումներում ամրագրված իրավական դիրքեր», «վնաս պատճառելուց բխող պարտավորություններ», «վնասի փոխհատուցում վիրավորանքի, զրպարտության դեպք », Երեւան, 2013, էջ. 64 Լիլի Դրմեյան ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ ԽՈՍՔԻ ԱREԱՏՈՒԹՅԱՆ ՄԻԵՎ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԳՈՐCTՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՎԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՊԱՏՎԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ՄԻԵԼ , վիրավորական արտ զրպարտություն, ընդունելի քննադատություն հասարակական գործիչների հասցեին: ։

Մերօրյա  քաղաքական  ակտիվության և  տեղեկատվական հոսքի  պայմաններում  մեծ կարևորություն է  ներկայացնում  հասարակական  գործիչների  հեղինակության  պաշտպանության  հավասարակշռումը  խոսքի  ազատության իրավունքի հետ։
  Վերջին տասնամյակում աճեց պատվի և արժանապատվության պաշտպանության հայցով  դատարան դիմող հասարակական գործիչների թիվը։
  Դատաիրավական պրակտիկայի շրջանակներում դիտարկելով  ուշադրության  արժանի  այնպիսի  հարցեր,  ինչպիսիք  են՝  արդյո՞ք  հասարակական  գործչի  պատիվն  ու  արժանապատվությունն  արատավորելուն  ուղղված  դիտավորության  փաստն  ազդում  է  պատասխանատվության  չափի  վրա,  ի՞նչ  սկզբունքներով  պետք  է  առաջնորդվել  գործչի  իրավունքները  պաշտպանելիս,  երբ  վիրավորանքը  կամ  զրպարտությունն  ուղղված  է  նրան՝  որպես  մասնավոր  անձի  և  որպես  հասարակական  հեղինակության,  ինչպե՞ս  տարբերակել  փաստերն  ու  գնահատող  դատողությունները,  ինչպես  նաև  հայցային  վաղեմության  ժամկետների  որոշման  և  բարոյական  վնասի  հատուցման  առանձնահատկությունները՝  կարելի  է  գալ  այն  եզրահանգմանը,  որ  ներպետական օրենսդրությունն ունի հասարակական գործիչների պատվի և արժանապատվության պաշտպանության  իրավակարգավորման  էական  բացեր,  և  դրանց  հաղթահարումը  կարող  է  արդյունավետորեն  իրականցվել  միայն կուտակված իրավակիրառ փորձի նորմատիվացման և օրենսդրական ամրագրման միջոցով։
