Հոդվածի նպատակային նկարազարդումներով բացահայտել կենաց ծառի պատկերի գաղափարական նշանակությունն ու սիմվոլիկան:  Թեման արդիական է, ինչպես նաև կենաց ծառերի պատկերների մանրակրկիտ վերլուծական աշխատանքներ, որոնք հաճախ հանդիպում են ուղղագրության գեղարվեստական ​​կոմպոզիցիաներում:   Հետևաբար, այս ուսումնասիրության շրջանակներում փորձ է կատարվել խնդիրը ներկայացնել գեղարվեստորեն և տալ որոշակի պարզաբանումներ: Դաշտի բացակայության պայմաններում, արվեստի տարբեր ճյուղերում հայտնաբերված տոստի ոճավորված մոտիվը ձեւավորվել է Միջագետքում մ.թ.ա. Հայտնվել է 4-րդ հազարամյակում, իսկ 2-րդ հազարամյակում ՝ այլ հին եգիպտական ​​մշակույթներում [21, p. 161]:  Կենաց ծառի դեկորատիվ խորհրդանիշը հայտնի է հին Միջագետքի կնիքներից (մի ծառ, որի հիմքը պսակված է պատառաքաղով կամ կիսալուսնով, կենաց ծառ ՝ խաչաձեւ ճյուղերով, որն ավարտվում է մրգերով):  Այս պարզ պատկերը հաճախ ծառից դառնում է պտուղ, թուփ և այլն:   Ասորական մ.թ.ա. 10-րդ դարի հուշարձաններում: հետագայում հուշարձաններում կենդանի ծառի պատկերը դառնում է ավելի բարդ և խորհրդանիշ ՝ երկու կողմերից հայելային դիրքով մարդու նման պատկերներով [22, էջ. 6]: Հազարամյակի Վանի թագավորության արվեստում ծառի կառուցվածքը, ոճը և պատկերման եղանակները տարբեր են:   Կենաց ծառերի երեք մասից բաղկացած կառուցվածքն ավելի տարածված է. Օրիգինալ, բնականորեն առաջացող ճյուղեր, ճյուղեր կամ բույսեր պսակող պտուղներ: Երկրորդ հազարամյակի կեսերից ծառի այս տեսակը ՝ կոնաձև ծաղկեպսակներով, նռան պտուղներով կամ արմավենու տերևներով, բնութագրվում է որպես ասորական ուշ շրջանի մոտիվ [21, p. 163]:   Նեո-ասորական թագավորության ամրապնդմանը զուգընթաց այն տարածվեց ամբողջ Մերձավոր Արևելքում և արվեստում պահպանվեց մինչև մ.թ.ա. 1 դյույմ նկարի գաղափարական նշանակության մասին տվյալները չեն պահպանվել Միջագետքի գրավոր աղբյուրներում: Ուրարտական ​​արվեստի տարբեր ծառերը ներկայացված են կամ ամբողջական ծառերով, կամ աստվածների ձեռքում պատկերված ծառի ճյուղերի պատկերներով:   Էրեբունի-պալատական ​​կոմպոզիցիաներում ներկայացված են մրգատու ճյուղերով ավարտվող արխետիպերը (նկ. 1, 2):   Էրեբունիում հայտնաբերվել է մի բեկոր, կապույտ գույնով պատկերված է բույնից դուրս եկող ճյուղերով իրատեսական ծառ (նկ. 3): Սովորական նկարչություն սովորական նկարչական թագավորության ճյուղերում:   Վանիհամալիորից բխող ճյուղերով ծառի սխեմատիկ պարզունակ պատկերներ օգտագործվել են ուրարտական ​​բնական հիերոգլիֆային խորհրդանիշներում [5, p. 8]:  Հայկական լեռնաշխարհում այս տոստի ծառի նախատիպը մշտադալար նկարներում [5, էջ. 50, աղ: 16, նկ. 1]   Տեսեք ժայռափոր կենացը Գեղամաքարելիի այս պարզունակ ձին կրկնվում է նաև Կարմիր բլուրում հայտնաբերված ուրարտական ​​կնիքում [14, p. 57, նկ. 43]: Նկար 1 Նկար 2 Նկար 3 Որմնանկարներում պատկերված ոճավորված դեկորատիվ դեկորատիվ ծառերն ու բույսերը հստակ պատկերացում են տալիս ուրարտացիների երեւակայության և գունային մտածողության մասին:   Արվեստի ծառերի պատկերավոր տեսակները ձեւավորվել են հին ժամանակներում ծառերի մասին մարդկանց գիտելիքներից և տեսողական էմպիրիկ փորձի արդյունքում:   Հին արեւելյան արվեստում ծառերի տարբեր ոճական առանձնահատկությունները պայմանավորված էին խորհրդանշական գործառույթներով:   Հին Միջագետքի պատկերացումների փաստաթուղթը հանդիպում է «Գիլգամեշ և Խուլուպպու ծառ» էպիկական պոեմում «Գիլգամեշ» էպոսական վեպում [10, էջ: 174], որտեղ մաքուր Եփրատի ափին աճող աստվածուհի Ինանան արմատախիլ արեց ու տարավ տուն:   Հայտնի է, որ Հին Միջագետքը հայկական Տավրոսի լեռներից բարձրահարկ փայտանյութ էր ներմուծում հավանաբար անտառածածկ ծառերի բարձր բարձրության տարածաշրջան:   Հարավային Միջագետքի ժողովուրդները ծանոթ էին միայն մեկ տեսակի `արմավենու ծառին [15, p. 65], փյունիկյան տեսակը լինելով Միջագետքի կենաց ծառի նախատիպը [11, p. 47]:  Դրա վկայությունն են Միջագետքի արմավենու ճյուղերի կենացները [23, p. 154], և հավանաբար նրանց ազդեցության տակ արմավենու կերպարը ներկայացվեց Վանի թագավորություններին:   Հայկական լեռնաշխարհում ծառերի պաշտամունքի ապացույցը սուրբ ծառերի օգտագործումն է կրոնական շենքերի կանաչապատման մեջ [1, p. 510]:  Հին Հայաստանում ծառապաշտության կարևորությունը վկայում է Արմավիրի սուրբ եղնիկի պուրակը, որտեղ ծառի տերերի տերը զբաղվում էր գուշակությամբ [8, Books A, I]:     Treesառերի պաշտամունքը անքակտելիորեն կապված էր աստվածությունների հետ, քանի որ Ուրարտական ​​պատկերագրության մեջ Խալդի աստծո խորհրդանիշներից մեկը համարվում էր կյանքի ծառի ճյուղը կամ տիրակալը [12, p. 194], «գուցե այդ ծառերի տերերի կողմից գուշակության ավանդույթը տեղափոխվեց Եվրոպա»: Հատկանշական է, որ գերմանական ցեղերի մեջ տաճար նշող բառերը, ըստ գերմանացի հայտնի բանասեր, լեզվաբան Յ. Ըստ Գրիմիենթի, դրանք կապված էին անտառները սրբավայրեր համարելու հնագույն ավանդույթի հետ [17, p. 111]:   Եվրոպական որոշ ժողովուրդներ ծառեր էին երկրպագում, և սրբավայր բառը սկզբնապես համարժեք էր լատինական «nemus» բառին: Սրբազան զբոսայգիների և ծառերի երկրպագուները անհետացան գերմանացիներից իրենց սերունդների շրջանում [17, p. 111]:  Օրինակ ՝ Ուպսալայում կար սուրբ պարկ, որտեղ ծառերը համարվում էին աստվածային [17, p. 111]:  Treesառերի պաշտամունքը գոյություն ուներ սլավոնական հեթանոսների շրջանում, որտեղ նույնիսկ ծառի ճյուղը սուրբ էր համարվում, որը արգելվում էր կտրել:   Greeceառերի պաշտամունքը տարածված էր Հունաստանում և Իտալիայում:  Հին եվրոպական ցեղերում կար քահանայական ծիսակատարությունների և զոհաբերությունների սովորություն սուրբ ծառի մոտ:  Առերի արմատները ծառայում էին որպես ամբիոն ծիսական ու ծիսական համակարգի համար: ծառերի պուրակների միջոցով աստվածներին երկրպագելու համար:   Չի բացառվում, որ նման իրադարձություն տեղի է ունեցել Վանի թագավորությունում:   Ուրարտական ​​ստեղծագործություններում մասունքներով շրջապատված ծառը ներկայացված է բեղմնավորման խորհրդանշական ծեսում:   Treeառը, որպես պտղաբեր արարած, ինչպես կինն ու մայրը, երկրպագում են Արևմտյան Աֆրիկայի Վանիկա եղ-տեգ քաղաքում, որտեղ արգելվում է ծառերի հատումը, քանի որ ծառը կապված է մայրության հետ `նրանց կյանք և սնունդ ապահովող արարած: [17, էջ. 112]: Vanառի «կանանց պտղաբերության» այս խորհրդանշական կապը Վանի Թագավորությունում հաստատում են Կարմիր բլուրում հայտնաբերված նախաուրարտական ​​իգական արձաններ, որոնց մակերեսը զարդարված է սխեմատիկ ծաղկային զարդանախշերով [13, p. 115]: Այս երեւույթը խորհրդանշական հիմքում է գտնվում Ուրուբայինինի աստվածուհու ձեռքում գտնվող Թոփրաք-կաղամբում հայտնաբերված ոսկե մեդալիոնի ճյուղի պատկերին (նկ. 4): գեղարվեստական ​​ձևավորման մեջ. Նկար 4-ին վերաբերող և elyanH: Ըստ Մարտիրոսյանի, Ուարուբաինին մեծ տատիկ էր, նախաստվածուհի, Խալդի և Թեյշեբայի մայրը, ինչպես երկնային ինքնաբուխ աստվածուհիները [4, էջ. 77]:   Տարբեր հին մշակույթներում բերրիության և բուսականության աստվածուհիների արձանիկները զարդարված էին բուսական մոտիվներով, տեղադրված էին հացահատիկային ջրհորների կամ ջրավազանների մոտ, որոնք օգտագործվում էին գյուղատնտեսական, բնական զարթոնքի արարողություններում: Ըստ որոշ պահպանված տեղեկությունների ՝ հեթանոս հայերը Անահիտ աստվածուհուն նվիրել են ծառի ճյուղեր [2, էջ 35-36], որոնք համեմատելի են Ուրուբայինի ձեռքում ուրարտական ​​արվեստում պատկերված ճյուղերի հետ: Դրանից բխում է, որ որոշ կոմպոզիցիաներում ծառի գաղափարը կապված է իգական սեռի բեղմնավոր ֆունկցիայի հետ, կարելի է եզրակացնել, որ ուրարտական ​​պատկերապատման մեջտեղում դա ծառի բեղմնավորման խորհրդանշական գործողությունն է, որը կատարվում է արական կերպարների կողմից: խաղողի վազով: Ըստ որոշ ուսումնասիրությունների, Ասորեստանի Բաբելոնում սուրբ ծառի պաշտամունքը կապված էր գերբնական աստվածության, իսկ աքքադական մշակույթում ՝ Աստվածության սրբազան մայրու ծառի հետ, որի մեջ միջուկում գրված էր աստծու անունը [22, էջ 6]: -7]:   Օրինակ ՝ հին եգիպտական ​​դիցաբանության մեջ Օսիրիսի պաշտամունքը կապված էր ծառի հետ, իսկ հունարենում ՝ Դիոնիսիուսի ունայնության թագավորությունում, որմնանկար էր, որը պատկերում էր որմնանկար Էրեբունու ծաղկամանի մեջ պահպանված խաղողի ողկույզներով 65]: Ուրարտուի բնակիչների խաղողագործական վերաբերմունքն արտացոլվում է նաև գյուղատնտեսական որոշ ծեսերի `խաղողի աճեցման, խաղողի չորացման և խաղողի բերքի հղումներում [3, էջ 76-78]:   Այս առումով հատկանշական է, որ դեկորատիվ արվեստում կենաց ծառի գաղափարը կարող է արտահայտվել ոչ միայն ծառի պատկերով, այլ նաև ոճավորված ծաղկային նախշերի տեսքով [4, p. 2]:   Կարելի է եզրակացնել, որ ծառը, որը համարվում է գյուղատնտեսության գլխավոր խորհրդանիշը, մեռնելու և հարության կամ սիրո և պտղաբերության աստվածությունների խորհրդանիշն էր [7, p. 212] ՝ մարմնավորելով բնության կարեւոր երեւույթները:   Ոճավորված կենաց ծառերը կամ պարզապես ծաղկային զարդանախշերը միշտ կապված են եղել աճի գաղափարի հետ, քանի որ ծաղկազարդերը (Վարսանդա-մրգատու օրգաններ) մարդիկ ակնկալում էին տարբեր դարերում ծաղիկից սպասվող պտուղները [6, p. 5]:   Դա է վկայում կյանքի զարգացող գիծը, որն ակնհայտ է ոճավորված ծառերի նկարներում. Ծնունդ, աճ, պտղաբերություն [16, p. 396]:  Կարմիր բլուրում հայտնաբերված բրոնզե գոտի (ընդգծված սերմ): Գծապատկեր 5 Այսպիսով, ստացվում է, որ ուրարտական ​​արվեստում կենաց կենդանի ծիսական բեղմնավորման ավանդույթը և այլն և կարող են կապված լինել դիցաբանության հիմնական աստվածների հետ:  Դրա վառությունը Աալանի տաճարում Խալդի աստծուն նվիրատվություն կատարելու ծեսերի ավանդույթն է [19, p. 65]: Փաստորեն, ուրարտական ​​մշակույթում կյանքի ծառի ճյուղին տրվել է ծիսական նշանակություն; գեղարվեստական ​​կոմպոզիցիաներում այն ​​պատկերված էր ինչպես արական, այնպես էլ իգական աստվածությունների ձեռքում: Այսպիսով, պտղաբերության գաղափարը կապված է կյանքի չորս փուլերի ՝ կյանքի, աճի, դեգրադացիայի, մահվան հետ [13, p. 396]:   Առասպելական «կրոնական համակարգերում» կյանքի աճը շեշտը դնում է ծառի ծաղկման, պտղի հասունացման, կյանքի ու անմահության գաղտնիքի վրա:  Որոշ մշակույթներում կենաց ծառը հաճախ օգտագործվում է ձիասպորտի հետ միասին ՝ որպես պտղաբերություն կրող [16, p. 397]: Ուրարտական ​​պատկերագրության մեջ այս պտղաբեր ուժի կրողները արական աստվածներն են, որոնք հավանաբար այն սրբերն են, ովքեր կազմում են կնոջ և ծառի ծննդյան ընդհանուր գաղափարը: ։

Զեկուցումը  նվիրված  է  Վանի  թագավորության  (Ուրարտու)  արվեստում    մեծ  տարածում  գտած  կենաց  ծառի  պատկերագրության  ու  խորհրդաբանության վերլուծությանը։
  Վանի թագավորության արվեստի  տարբեր ճյուղերում ներկայացված կենաց ծառերի կառուցվածքը, ոճն ու  պատկերման  միայն  ժամանակաշրջանի  գեղարվեստական  կանոններով,  այլև  հորինվածքների  պաշտամունքային  գործառույթներով։
   Վանի  թագավորությունում,  ինչպես  հին  արևելյան  այլ  մշակույթներում,  կենաց  ծառն  ունեցելէ կարևոր ծիսական նշանակություն։
  Կենաց ծառապատկերների  խորհրդաբանության  գաղափարաբանության  պարզաբանմամբ  հնարավոր է որոշակի պատկերացում կազմել ուրարտական կրոնական  հավատալիքների վերաբերյալ։
