ՀԱՆՑԱԿԻՑՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ ՕՐԵՆՍԴՐԱԿԱՆԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸՀանցագործության  կատարումը  հնարավոր  է  և՛  առանձին  անձի  կողմից,և՛ մեկից ավելի անձանց համատեղ ջանքերով։
  Վերջին դեպքում, երբ միաժամանակ  առկա  են  լինում  մի  շարք  լրացուցիչ  հանգամանքներ,  որոնց  մասինկխոսվի ստորև, առաջանում է հանցակցության ինստիտուտը։
 Հանցակցության ինստիտուտը համարվում է քրեական իրավունքի առավել բարդ, հետաքրքիր, վիճահարույց և միաժամանակ պրակտիկայում դժվարություններ առաջացնող ինստիտուտներից մեկը։
 Հանցակցության` իբրև քրեական իրավունքի առանձին ինստիտուտի կայացումն ու զարգացումն սկսել է վաղ անցյալից։
  Դեռևս վաղ անցյալում հաշվիէր  առնում  այն  հանգամանքը,  որ  հանցագործությունը  կարող  է  կատարվել  ոչմիայն  մեկ,  այլև  երկու  և  ավելի  անձանց  կողմից։
   Խմբային  հանցավորությանդեմ  պայքարն իր արդիականություն  է  ձեռք  բերել դեռևս  այն  պահից,  երբ հռչակվել  է.  «Մի՛  հետևիր  չարի  մեծամասնությանը»  աստվածաշնչյան  պատվիրանը,  որը,  դառնալով  համատեղ  ջանքերով  «չար»  արարք  կատարելու  յուրահատուկ  արգելք,  իր  հետագա  զարգացումն  ստացավ  բոլոր  ժողովուրդների  ևժամանակների օրենսդրական ակտերում1։
 ՀՀ քրեական օրենսգրքում հանցակցություն ինստիտուտը ներկայացվածէ 7-րդ գլխում (37-41-րդ հոդվածներ)։
  Հանցակցության օրենսդրական կարգավորումը  սկսվում  է՝  այդ  ինստիտուտի  հասկացությունը  սահմանելով։
   Այսպես՝Քրեական օրենսգրքի  37-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցակցություն է համարվում երկու կամ ավելի անձանց դիտավորյալ համատեղ մասնակցությունը դիտավորյալ հանցագործությանը։
  Լինելով  հանցանքի  կատարման  հատուկ  ձև՝  հանցակցությունը  բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներով։
  Օբյեկտիվ հատկանիշներնեն.1. հանցագործությանը երկու կամ ավելի անձանց մասնակցությունը,2. հանցավոր գործունեության համատեղությունը,3. պատճառական կապը։
 1 Տե՛ս Иванов Н. Г., Парадоксы уголовного закона // Государство и право, 1998, №3, էջ 54։
 Երկու  կամ  ավելի  անձանց  մասնակցությունը  մեկ  հանցագործությանընշանակում  է,  որ  հանցագործության  իրականացմանը  մասնակցում  են  երկուկամ  ավելի  այնպիսի  ֆիզիկական  անձինք,  որոնք  մեղսունակ  են  և  հասել  ենքրեական  օրենքով  սահմանված  տարիքի։
   Ընդ  որում՝ այդ  անձինք  նույն  հանցագործությանը մասնակցում  են  կա՛մ  որպես համակատարողներ,  կա՛մ  մեկը՝որպես  կատարող,  իսկ  մյուսները՝  որպես  կազմակերպիչ,  դրդիչ  կամ  օժանդակող։
 Վերոգրյալից  երևում  է,  որ  հանցակցությունը  բացակայում  է  այն  դեպքերում,  երբ  անձը  քրեական  օրենքով  նախատեսված  արարքի  կատարմանն  էներգրավում  քրեական  պատասխանատվության  ոչ  ենթակա  անձի։
   Այս  դեպքում ներգրավողը դիտվում է որպես հանցանք կատարող, իսկ քրեական պատասխանատվության  ոչ  ենթակա  անձը՝  որպես  հանցագործության  գործիք։
 Օրինակ՝  Ս.-ն,  10  տարեկան  անչափահասին  խոստանալով  նվիրել  խաղալիքներ, համոզում է գաղտնի հափշտակել իր ծնողների ոսկեղենը. այս պարագայում  Ս.-ն  դիտվում  է  որպես  հանցանք  կատարող,  իսկ  անչափահասը՝  հանցագործության գործիք։
  Այսինքն՝ անձը կարող է մասնակցել հանցագործությանըորպես հանցակից միայն այն դեպքում, երբ նա հանցագործության սուբյեկտ է(այստեղ խոսքը ընդհանուր սուբյեկտի մասին է)։
  Սակայն անհրաժեշտ ենք համարում այս հարցին անդրադառնալ առավել մանրամասնորեն։
 Իրավաբանական գրականության մեջ արտահայտվել է նաև այն տեսակետը,  որ  ՀՀ քրեական օրենսգրքում առկա  կարգավորումների համաձայն՝  հանցակցություն պետք  է  համարել նաև այն  դեպքը,  երբ քրեական  օրենքով սահմանված տարիքի հասած մեղսունակ ֆիզիկական անձը հանցագործություն էկատարում  քրեական  պատասխանատվության  տարիքի  չհասած  անչափահասի  հետ։
   Այս  տեսակետի  կողմնակիցների  համաձայն՝  ՀՀ  քրեական  օրենսգիրքը չի նախատեսում այնպիսի տարիք, որին հասնելու դեպքում միայն անձըկարող  է  հանցանք  գործել։
   ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  հոդված  3-ի  համաձայն՝«քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն, այնպիսի արարք կատարելն է, որը պարունակում է հանցակազմի բոլոր հատկանիշները»։
   Իսկ  օրենքով  ոչ  մի  տեղ  չի  բացատրվում  «հանցակազմի»  հասկացությունը։
  ՀՀ քրեական օրենսգրքի  18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «հանցագործություն  է  համարվում  մեղավորությամբ կատարված,  հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքում», այստեղ  նույնպես  ոչ  մի  խոսք  չի  ասվում  հանցագործության  սուբյեկտի  մասին։
 Իսկ ինչ վերաբերում է  24-րդ հոդվածին, ապա այդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «քրեական պատասխանատվության ենթակա է այն անձը, որի տասնվեցտարին լրացել է նախքան հանցանք կատարելը»։
  Այստեղ, ինչպես երևում է, օրենսդիրը  սահմանում  է  ոչ  թե  հանցագործության  սուբյեկտի,  այլ  քրեականպատասխանատվության ենթակա սուբյեկտի տարիքը։
  Օրինակ՝ տասը տարեկան անձը մեղավորությամբ կատարում է հանրության համար վտանգավոր արարք, որը նախատեսված է քրեական օրենսգրքում։
  Նա կատարում է այնպիսի արարք, որը 18-րդ հոդվածի համաձայն, համարվում է հանցագործություն,սակայն    24-րդ  հոդվածի  ուժով  պարզապես  չի  ենթարկվում  քրեական  պատասխանատվության։
   Ասվածից  բխում  է,  որ  օրենքով  չի  նախատեսվում  տարիքային  այնպիսի  սահման,  որից  ցածր  լինելու  դեպքում  անձը  չի  կարող  համարվել  հանցագործության  կատարող։
   Սա  թողնում  է  իր  իրավաբանականհետևանքը։
  Ստացվում է այնպես, որ, երբ հանցանքը կատարվում է երկու անձանց կողմից, թեկուզ  և  նրանցից  մեկը չի հասել քրեական օրենքով սահմանված  տարիքի,  առկա  է  հանցակցություն։
   Օրինակ՝  16  տարեկան  և  12  տարեկան  անձինք,  նախապես  պայմանավորվելով,  կատարում  են  ուրիշի  գույքիգաղտնի  հափշտակություն։
   Այստեղ  16  տարին  լրացած  անձը  պատասխանատվության  պետք  է  ենթարկվի  արդեն  մի  խումբ  անձանց  կողմից  նախնական  համաձայնությամբ  կատարված  գողության  համար  (ՀՀ  քր.  օր.  177-րդհոդվածի  2-րդ  մասի  1-ին  կետ),  իսկ  12  տարեկան  անձը  չի  ենթարկվի  քրեական պատասխանատվության  24-րդ հոդվածի ուժով2։
 Սակայն,  մեր  կարծիքով,  այսպիսի  պնդումը  այդքան  էլ  հիմնավորված  չէ։
 Այսպես, ինչպես հայտնի է քրեական իրավունքի տեսությունից, հանցակազմ էկոչվում  հանրորեն  վտանգավոր  արարքի՝  քրեական  օրենքով  սահմանվածհատկանիշների  համակցությունը։
   Փաստորեն՝  հանցակազմը  հանցագործության օրենսդրական կեցության ձևն է։
  Հանրորեն վտանգավոր արարք կատարած  անձին  քրեական  պատասխանատվության  ենթարկելու  համար,  անհրաժեշտ է հավաստել, որ նրա կատարած արարքում առկա են քրեական օրենքովնախատեսված  արարքի  բոլոր  հատկանիշները  (օբյեկտ,  օբյեկտիվ  կողմ,սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ)։
  Միայն այդ դեպքում կարելի է ասել, որ անձը հանցանք է կատարել։
 Այս  մասին  է  վկայում  նաև  ՀՀ  քրեական  դատավարության  օրենսգրքի   35-րդ հոդվածի առաջին մասը, որի համաձայն՝ քրեական գործ չի կարող հարուցվել,  և  քրեական  հետապնդում  չի  կարող  իրականացվել,  իսկ  հարուցվածքրեական  գործի  վարույթը  ենթակա  է  կարճման,  եթե  արարքի  մեջ  հանցակազմ չկա։
  Ստացվում է, որ վերը նշված օրինակում անչափահասի կատարածարարքը չենք կարող որակել որպես հանցագործություն, ուստիև բացակայումէ նաև հանցակցությունը։
 Սույն  հարցի  վերաբերյալ  իրավական  դիրքորոշում  է  հայտնել  նաև  ՀՀՎճռաբեկ  դատարանը։
   Մասնավորապես  իր՝  նախադեպային  նշանակությունունեցող  իրավական  դիրքորոշումներից  մեկում  Վճռաբեկ  դատարանը  արձանագրել է, որ հանցակցության առաջին օբյեկտիվ հատկանիշը՝ հանցագործության  կատարումը  երկու  կամ  ավելի  անձանց  կողմից,  արտահայտվում  էնրանում,  որ  հանցագործությունը  պետք  է  կատարեն  հանցագործության2 Տե՛ս Լ. Սահակյան, Հանցակցություն, «ՎԱՆ ԱՐՅԱՆ», Երևան, 2005, էջ 6։
 սուբյեկտ հանդիսացող երկու կամ մի քանի անձինք։
  Հանցակիցներ կարող ենլինել քրեական պատասխանատվության ենթարկելու տարիքի հասած մեղսունակ ֆիզիկական անձինք։
  Հանցակցության համար անհրաժեշտ է հանցագործության  սուբյեկտի  բոլոր  հատկանիշներով  օժտված  ոչ  պակաս  երկու  անձիառկայություն3։
 Այսպիսի  տարակարծիք  մեկնաբանություններին  և  թյուրըմբռնումներինվերջ  տալու  համար  առաջարկում  ենք  Քրեական  օրենսգրքի    37-րդ  հոդվածըձևակերպել հետևյալ կերպ. «Հանցակցություն է համարվում երկու կամ ավելիհանցագործության  սուբյեկտների  դիտավորյալ  համատեղ  մասնակցությունըդիտավորյալ հանցագործությանը»4։
 Ինչպես  նշեցինք,  երկու  կամ  ավելի  անձանց  մասնակցությունը  մեկ  հանցագործությանը  նշանակում  է,  որ  հանցագործության  իրականացմանը  մասնակցում են երկու կամ ավելի այնպիսի ֆիզիկական անձինք, որոնք մեղսունակեն և հասել են քրեական օրենքով սահմանված տարիքի։
  Այսինքն՝ այն դեպքերում, երբ անձը հանցագործության կատարմանը ներգրավում է անմեղսունակի կամ քրեական պատասխանատվության տարիքի չհասած անձի, սակայն չիգիտակցում այդ հանգամանքը՝ կարծելով, թե հանցագործություն է կատարումհանցագործության  սուբյեկտ  հանդիսացող  անձի  հետ,  հանցակցությունը  բացակայում  է։
   Ստացվում  է,  որ  հանցակիցների  գործողությունները՝  ուղղվածհանցագործությունը համատեղ կատարելուն, չեն հաջողվում իրենցից անկախհանգամանքներում,  ուստի  առկա  է  չհաջողված  հանցակցություն  և  հանցակիցները  պատասխանատվություն  պետք  է  կրեն  հանցագործության  նախապատրաստության  համար։
   Գործող  օրենսգրքում  առկա  կարգավորումներիհամաձայն՝  նման  դեպքում  հանցակիցները  հանցագործության  նախապատրաստության  համար  պետք  է  պատասխանատվության  ենթարկվեն  նույնիսկ,եթե հանցավոր մտադրությունը իրականացվել է։
  Օրինակ՝ Ա.-ն Ս.-ին դրդում էԴ.-ի  սպանությանը՝  չիմանալով,  որ  Ս.-ն  անմեղսունակ  է։
   Արդյունքում  հանցավոր մտադրությունը իրականացվելու դեպքում Ս.-ն չի ենթարկվի պատասխանատվության, իսկ Ա.-ն էլ պատասխան կտա միայն հանցագործության նախապատրաստության  համար։
   Իսկ  հանցագործության  նախապատրաստությանհամար ազատազրկման ձևով պատժի ժամկետը չի կարող գերազանցել քրեական  օրենսգրքի  հատուկ  մասի  համապատասխան  հոդվածով  կամ  հոդվածիմասով որոշակի ժամկետով ազատազրկման ձևով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի կեսը (Քր. օր., 65-րդ հոդված, 2-րդ մաս)։
  Այնինչ, եթե Ս.3  Տե՛ս  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանի  թիվ  ՎԲ-48/08  քրեական  գործով  2008  թվականի  հուլիսի  25-իորոշումը,  համանման  իրավական  դիրքորոշում  Վճռաբեկ  դատարանն  արտահայտել  է  նաև  թիվԵԷԴ/0125/01/09  քրեական  գործով  2010  թվականի  դեկտեմբերի  23-ի,  թիվ  ՏԴ/0053/01/12քրեական գործով 2013 թվականի ապրիլի 18-ի, թիվ ԵԱՔԴ/0174/01/11 քրեական գործով 2012թվականի դեկտեմբերի 5-ի որոշումներում։
 4  «Հանցակցություն»  հասկացությունը  այսպես  է  սահմանված,  օրինակ,  Ուկրաինայի  քրեականօրենսգրքում (տե՛ս Ուկրաինայի քրեական օրենսգիրք, www.legislationline.org)։
 ն հանցագործության սուբյեկտ լիներ, Ա.-ի արարքը կորակվեր որպես սպանության  դրդչություն,  և  նա  պատասխանատվության  կենթարկվեր  սպանությանհամար նախատեսված սանկցիայի շրջանակներում։
  Այսպիսի կարգավորումը,մեր կարծիքով, արդարացի չէ, ուստի առաջարկում ենք քրեական օրենսգրքի39-րդ հոդվածի 5-րդ մասը լրացնել հետևյալ դրույթով. «Չհաջողված հանցակցության այն դեպքերում, երբ հանցակիցները չեն գիտակցել կատարողի հանցագործության  սուբյեկտ  չլինելու  հանգամանքը,  պատասխանատվության  ենենթակա  հանցագործության  նախապատրաստության  համար։
   Այս  դեպքում,եթե  նրանց  հանցավոր  մտադրությունը  իրականացվել  է,  ապա  նրանց  նկատմամբ պատիժ է նշանակվում ավարտված հանցագործության համար պատիժնշանակելու կանոններով»։
  Այսպիսի կարգավորումը, մեր կարծիքով, արդարացի  կլինի  և  թույլ  կտա  խուսափել  պատասխանատվության  անհարկի  մեղմացումից։
 Երկու  կամ  ավելի  անձինք  կարող  են  մասնակցել  հանցագործության  կատարմանը երկու եղանակով՝ որպես համակատարողներ կամ մեկը՝ որպես կատարող, իսկ մյուսը (մյուսները)՝ որպես կազմակերպիչ, դրդիչ կամ օժանդակող։
 Սակայն հնարավոր է նաև երրորդ այսպես կոչված, խառը եղանակը, երբ անձըմասնակցում  է  հանցագործության  իրականացմանը  և՛  որպես  համակատարող,  և՛  որպես  կազմակերպիչ,  դրդիչ  կամ  օժանդակող։
   Օրինակ՝  քաղաքացիԱ.-ն քաղաքացի Բ.-ին սպառնալիքի միջոցով դրդում է իր հետ համատեղ մասնակցել  քաղաքացի  Գ.-ին  պատկանող  ավտոմեքենայի  գաղտնի  հափշտակությանը՝  կազմակերպելով  ամբողջ  հանցագործությունը  և  նախապես  ձեռք  բերելով տուժողի ավտոտնակի բանալիները։
  Այս դեպքում քաղաքացի Ա.-ն հանդես է գալիս միաժամանակ և՛ որպես համակատարող, և՛ որպես դրդիչ, և՛ որպես կազմակերպիչ, և՛ որպես օժանդակող։
  Այլ բան է, որ նրան քրեական պատասխանատվության  ենթարկելիս  այլևս  38-րդ  հոդվածին  հղում  չի  կատարվում (39-րդ հոդվածի 2-րդ մաս)։
 Երկու  կամ  ավելի  անձանց  մասնակցությունը  հանցագործությանը  հանցակցություն չի կարող համարվել, եթե բացակայում է մասնակցության համատեղությունը, ինչն էլ հանցակցության օբյեկտիվ կողմի հաջորդ հատկանիշն է։
 Հանցավոր գործունեության համատեղությունը արտահայտվում է նրանում, որնախ՝  հանցանքը  կատարվում  է  մասնակիցների  փոխպայմանավորված  ևփոխկապակցված  գործողություններով  (անգործությամբ),  երկրորդ՝  բոլորհանցակիցների համար հանցավոր արդյունքը միասնական է, այսինքն՝ բոլորըձգտել  են  դրան,  և  երրորդ՝  հանցակիցներից  յուրաքանչյուրի  գործողության(անգործության)  և  ընդհանուր  հանցավոր  արդյունքի  միջև  գոյություն  ունիպատճառական կապ։
 Հանցակցության  երրորդ օբյեկտիվ  հատկանիշը  պատճառական կապն  է։
 Պատճառը փիլիսոփայական կատեգորիա է, մի երևույթ է, որն անհրաժեշտաբար առաջացնում է որպես հետևանք դիտարկվող մեկ այլ երևույթ՝ նախորդելով վերջինիս։
 Քրեաիրավական  իմաստով  պատճառահետևանքային  կապն  քրեականօրենքով  նախատեսված արարքի  և հանրորեն վտանգավոր հետևանքի  միջևգոյություն  ունեցող  օբյեկտիվ  այնպիսի  կախվածություն  է,  ըստ  որի՝  հետևանքը արարքի արդյունք է և պայմանավորվում է վերջինիս գոյությամբ։
 Ինչպես  արդեն  ասեցինք,  հանցակցությունը  ունի  նաև  իր  սուբյեկտիվհատկանիշները՝1. դիտավորություն՝ համատեղության կապակցությամբ,2. դիտավորություն՝ հանցագործության կապակցությամբ։
 ՀՀ քրեական օրենսգիրքը առանձնացնում է հանցակիցների չորս տեսակներ։
  Նրա 38-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն՝ կատարողի հետ մեկտեղհանցակիցներ են համարվում կազմակերպիչը, դրդիչը և օժանդակողը։
  Նրանքմիմյանցից  տարբերվում  են  հանցագործությանը  մասնակցելու  ձևով  և  բնույթով։
 Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի  38-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ «կատարող է համարվում այն անձը, ով անմիջականորեն կատարել է հանցանքը կամդրա  կատարմանն  անմիջականորեն  մասնակցել  է  այլ  անձանց  (համակատարողների)  հետ  համատեղ,  ինչպես  նաև  հանցանքը  կատարել  է  այլ  այնպիսիանձանց օգտագործելու միջոցով, ովքեր օրենքի ուժով ենթակա չեն քրեականպատասխանատվության կամ հանցանքը կատարել են անզգուշությամբ»։
 ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սահմանումից երևումէ, որ կատարողն ամենից առաջ այն անձն է, որն անմիջականորեն կատարել էհանցանքը,  այսինքն՝  նա,  ով  առանց  որևէ  միջնորդավորվածության  իրականացնում է քրեական օրենսգրքի հատուկ մասում նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը։
  Ըստ որում՝ սա կատարողի ամենատարածված տեսակն է։
 Կատարողի  երկրորդ  տեսակը  անձի  կողմից  անմիջականորեն  մասնակցելն է տվյալ հանցանքի կատարմանը այլ անձանց (համակատարողների) հետհամատեղ։
   Եթե  կատարողները  երկու  կամ  ավելի  անձիք  են,  ապա  այդպիսիհանցագործությունը  կոչվում  է  համակատարում։
   Ընդ  որում՝  հանցագործության  մասնակիցներից  յուրաքանչյուրը  պետք  է  կատարի  հանցագործությանօբյեկտիվ կողմը։
  Սակայն համակատարողներից յուրաքանչյուրը կարող է կատարել հանցագործության օբյեկտիվ կողմի մի մասը։
  Այսինքն՝ համակատարողպետք  է  համարել  այն  անձին,  որը  հանցագործության  ընթացքում  օգնում  էմյուս կատարողին (համակատարողին) հանցանքը հաջողությամբ մինչև վերջհասցնելու համար5։
 5  Տե՛ս  ՀՀ  քրեական  իրավունք,  Ընդհանուր  մաս,  դասագիրք  բուհերի  համար,  ԵՊՀ  հրատ.,Երևան, 2012, էջ 267։
 Համակատարման համար կարևոր է շեշտել համակատարողների արարքների համատեղությունը։
  Նյութական հանցակազմերով հանցագործությունների դեպքում  համատեղությունը  պայմանավորված  է  նրանով,  որ համակատարողների արարքները համաձայնեցված են, հանրորեն վտանգավոր հետևանքըընդհանուր է բոլորի համար և պատճառական կապի մեջ է գտնվում համակատարողներից  յուրաքանչյուրի  արարքի  հետ։
   Ձևական  հանցակազմերով  հանցագործությունների դեպքում համատեղությունը արտահայտվում է համակատարողների արարքների համաձայնեցվածության մեջ6։
 Կարծում ենք, որ համակատարումը առկա է նաև այն դեպքում, երբ հանցագործության  սուբյեկտ  համարվող  անձը  հանցագործությունը  մասամբ  կամամբողջությամբ իրականացնում է այնպիսի անձի հետ, որը տվյալ հանցագործությանը  մասնակցում  է  միջնորդավորված  ձևով։
   Այս  իրավիճակում  որպեսհամակատարողներ հանդես են գալիս միջնորդավորված կատարողը և որպեսգործիք  հանդիսացող  անձի  հետ  հանցանք  կատարած  անձը։
   Այսինքն՝  անձըկարող  է  համարվել  հանցանքի  համակատարող  ոչ  միայն  այն  դեպքում,  երբանմիջականորեն մասնակցել է հանցանքի կատարմանը այլ անձանց հետ համատեղ,  այլ  նաև  այն  դեպքում,  երբ  օգտագործել  է  այնպիսի  անձանց,  որոնքօրենքի  ուժով  ենթակա  չեն  քրեական  պատասխանատվության։
   Օրինակ  Ա.-ն13  տարեկան  Բ.-ին  օգտագործում  է՝  վերջինիս  մղելով  Գ.-ի  հետ  համատեղուրիշի  գույքի  գաղտնի հափշտակությանը։
  Այս դեպքում  Ա.-ն  հանդես  է  գալիսորպես գողության համակատարող։
 Սակայն  քրեական  օրենսգրքում  առկա  կատարողի  հասկացության  ձևակերպումից  ստացվում  է  այնպես,  որ  երկու  կամ  ավելի  անձանց  արարքներըկարող են համակատարում որակվել միայն այն դեպքում, երբ նրանք անմիջականորեն  մասնակցում  են  հանցանքի  կատարմանը։
   Այսպես՝  քրեականօրենսգրքի  38-րդ  հոդվածի  2-րդ  մասի  համաձայն՝  «կատարող  է  համարվումայն  անձը,  ով  (….)  դրա  (հանցանքի)  կատարմանն  անմիջականորեն  մասնակցել  է  այլ  անձանց  (համակատարողների)  հետ  համատեղ»։
   Այս  պարագայումստացվում է այնպես, որ եթե անձը միջնորդավորված է հանցանքը կատարում,ապա նա համակատարող չի կարող համարվել։
  Ուստի առաջարկում ենք օրենքում տեղ գտած «հանցանքի կատարմանն անմիջականորեն մասնակցել» արտահայտությունը փոխարինել «հանցանքի  կատարմանը մասնակցել» արտահայտությամբ։
  Այս  դեպքում  նույնիսկ,  եթե անձը  միջնորդավորված  ձևով  մասնակցի  հանցանքի  կատարմանը  այլ  անձանց  հետ  համատեղ,  ապա  նրա  արարքը կորակվի որպես համակատարում։
 Եվ վերջապես կատարող կարող է հանդիսանալ նաև այն անձը, որը հանցանքը կատարել է այլ այնպիսի անձանց օգտագործելու միջոցով, որոնք օրեն6  Տե՛ս  Д.  В.  Савельев,  Преступная  группа։
   вопросы  уголовно-правовой  интерпретации  и  ответственноцти, Монография, Екатеринбрг, 2002, էջ 37-38։
 քի  ուժով  ենթակա  չեն  քրեական  պատասխանատվության  կամ  հանցանքըկատարել են անզգուշությամբ (միջնորդավորված կատարում)։
 Որոշ  հեղինակների  կարծիքով՝  «հանցանքը  կատարել  են  անզգուշությամբ» արտահայտությունը թերի է, քանի որ կատարողը կարող է օգտագործել այնպիսի անձի, որի արարքը հանցավոր չէ7։
  Օրինակ՝ Ա.-ն խաբեության միջոցով դրդում է Բ.-ին ավտոմեքենայի մեջից իրեն բերել թանկարժեք ապրանքներով լեցուն ճամպրուկը՝ հավաստիացնելով, որ այն պատկանում է իրեն։
  Բ.-նցուցաբերում է անզգուշություն (չէր գիտակցում, սակայն կարող էր և պարտավոր էր գիտակցել) և հավատալով Ա.-ին՝ նրան է բերում ճամպրուկը, որը իրականում պատկանում էր Գ.-ին։
  Այս հեղինակների կարծիքով՝ նման պայմաններում Ա.-ն, փաստորեն, չի ենթարկվի քրեական պատասխանատվության, քանիոր  չի  օգտագործում  այնպիսի  անձի,  որը  հանցանքը  կատարել  է  անզգուշությամբ,  քանի  որ անզգուշությամբ  կատարված  արարքը  հանցագործություն  է,եթե հատկապես  նախատեսված  է քրեական  օրենսգրքի  հատուկ  մասում  (Քր.օր.,  28-րդ  հոդված,    2-րդ  մաս)։
   Սակայն,  մեր  կարծիքով,  այսպիսի  պնդումըճիշտ չե, քանի որ, ինչպես նշեցինք, քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 2-րդմասը կատարող է համարում նաև այն անձին, որը հանցանքը կատարել է այնպիսի անձանց օգտագործելու միջոցով, որոնք օրենքի ուժով ենթակա չեն քրեական  պատասխանատվության։
   Մեր  կարծիքով՝  «օրենքի  ուժով  ենթակա  չենքրեական  պատասխանատվության»  արտահայտությունը  վերաբերում  է  ինչպես անմեղսունակներին և  քրեական պատասխանատվության տարիքի  չհասած անձանց, այնպես էլ այն անձանց, որոնք արարքը կատարել են անզգուշությամբ, որի համար քրեական օրենսգրքով պատիժ նախատեսված չէ։
  Այսինքն՝վերը  բերված  օրինակում,  այնուամենայնիվ,  միջնորդավորված  կատարումըառկա կլինի, քանի որ կատարողը օգտագործել է անձի, որը օրենքի ուժով ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության։
  Ավելացնենք, որ վիճակը նույնն էնաև  այն  դեպքերում,  երբ  հատուկ  սուբյեկտի  կողմից  կատարվող  հանցանքիժամանակ տվյալ հանցագործության օբյեկտիվ կողմը հատուկ սուբյեկտի դրդմամբ իրականացնում է հատուկ սուբյեկտի հատկանիշներով չօժտված անձը։
 Վերջինս ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության տվյալ հանցագործության  համար  որպես  կատարող։
   Ուստի  նման  դեպքերում  որպես  հանցանքըկատարող պատասխանատվության է ենթարկում հատուկ սուբյեկտի հատկանիշներով օժտված և տվյալ հանցագործության սուբյեկտ համարվող այն անձը,որը դրդել է նրան կատարելու հանցանքը8։
 7 Տե՛ս, օրինակ, Լ. Սահակյան, Հանցակցություն, «ՎԱՆ ԱՐՅԱՆ», Երևան, 2005, էջ 14։
 8 Տե՛ս ՀՀ քրեական իրավունք, Ընդհանուր մաս, դասագիրք բուհերի համար, ԵՊՀ հրատ., Երևան2012, էջ 268։
 Խորհրդային  քրեական  իրավունքում  կազմակերպիչը՝  որպես  հանցակցիառանձին տեսակ,  ոչ միշտ  է առանձնացվել9։
   Միայն  1961  թվականին ընդունված քրեական օրենսգիրքը նախատեսեց հանցակցի այս տեսակը։
 Ժամանակակից  հանցավորության  վերլուծությունը  ցույց  է  տալիս,  որ«կազմակերպված  հանցավորություն»10  ընդհանուր  վերտառությամբ  միավորված  տարբեր  կազմակերպություններում  գլխավոր  մեղավորների  մեջ պետք  էառանձնացնել նրանց, ում դերը չի սահմանափակվում միայն հանցակազմն առաջացնող գործողությունները կատարելով։
  Այդ հանգամանքը քրեական իրավունքի տեսությանը և օրենսդրին ստիպել է քրեական օրենսգրքում նախատեսել խմբային հանցավորության ևս մեկ մասնակցի՝ կազմակերպչին։
 Կազմակերպիչը քրեական իրավունքի գիտության մեջ բնութագրվում է ոչմիանշանակ։
   Քրեագետների  մի  մասի  կարծիքով՝  կազմակերպիչ  է  միայն  այնանձը, որը ստեղծել կամ ղեկավարել է կազմակերպված խումբ կամ հանցավորհամագործակցություն11,  իսկ  մյուսների  կարծիքով՝  կազմակերպիչն  այն  անձնէ, որն իրականացնում է հետևյալ 4 գործողություններից որևէ մեկը ՝ 1. հանցագործության կատարման կազմակերպչական աշխատանքներ,2.  գործողություններ,  որոնք  ուղղված  են՝  ստեղծելու  կազմակերպվածխումբ  կամ  հանցավոր  համագործակցություն  (հանցավոր  կազմակերպություն),3. հանցագործության կատարման ղեկավարում,4. կազմակերպված խմբի կամ հանցավոր համագործակցության (հանցավոր կազմակերպության) ղեկավարում12։
 ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ «կազմակերպիչ  է  համարվում  այն  անձը,  որը  կազմակերպել  կամ  ղեկավարել  է  հանցանքի կատարումը, ինչպես նաև ստեղծել է կազմակերպված խումբ կամ հանցավոր համագործակցություն կամ ղեկավարել է դրանք»։
  Կազմակերպիչը հանցակիցներից ամենավտանգավորն է։
  Նա է ղեկավարում  մյուսների, այդ  թվում՝  նաև  կատարողի գործողությունները։
  Նա  ոչ միայնայլ  անձանց  մեջ  սերմանում  է  հանցանք  կատարելու  դիտավորություն,  այլևպայմաններ  է  ստեղծում  հանցանքի  կատարման  համար.  միավորում  է  մյուսհանցակիցների  ուժերը,  համակարգում  նրանց  գործողությունները,  նախա9 Կազմակերպիչը՝ որպես հանցակցի առանձին տեսակ, նախատեսված չէ նաև մի շարք արտասահմանյան  երկրների  քրեական  իրավունքում  (օր.՝  Գերմանիայի,  Անգլիայի,  Ֆրանսիայի,Հնդկաստանի (տե՛ս Уголовное право зарубежных стран (Англии, США, Франции, Германии), М.,Зерцало, 1998, էջ 114-115, 120-121; Уголовное право буржуазных стран։
  Общая часть։
  Сборник Законодательных актов, М., Изд-во Ун-та Дружбы народов, 1990, էջ 231։
 10  Կազմակերպված  հանցավորությունը  քրեաիրավական  իմաստով  համատեղ  հանցավոր  գործունեությունն է, որն իրականացվում է այս կամ այն կազմակերպչական ձևի մեջ։
 11 Տե՛ս В. Д. Меньшагин, З. А. Вышинская, Советское уголовное право, М., Юриздат, 1950, էջ1958, էջ 63։
 12 Տե՛ս Уголовное право. Общая часть, М., Новый Юрист, КноРус. 1997, էջ 336։
 պատրաստում  է  հանցագործությունը,  պլանավորում  է  հանցանքի  կամ  հանցանքների  կատարումը,  նպատակամղում  է  հանցակիցներին,  ղեկավարում  էնրանց գործողությունները անմիջապես կամ այլ անձանց միջոցով, ցուցումներտալիս, հանցագործության իրականացմանը ներգրավում է այլ անձանց, ձեռքէ բերում միջոցներ, գործիքներ և այլն։
 ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  38-րդ  հոդվածի  4-րդ  մասի  համաձայն՝  դրդիչ  էհամարվում այն անձը, որը մեկ ուրիշ անձի դրդել է հանցանք կատարելու՝ համոզելու, նյութապես շահագրգռելու, սպառնալիքի միջոցով կամ այլ եղանակով։
 Դատական  պրակտիկայում  մաքուր  տեսքով  դրդչությունը  հազվադեպ  էհանդիպում։
  Առավել հաճախ այն վերաճում է հանցագործության կազմակերպման։
   Դրդիչը,  որպես  կանոն,  հանցագործության  կազմակերպչի  է  վերածվում,երբ,  բացի  հանցագործություն  կատարելուն  հակելուց,  մասնակցում  է  դրա  իրականացմանը,  այսինքն՝  հանդես  է  գալիս  որպես  համակատարող։
   Ինչպեսարդեն նշել ենք, եթե անձը, բացի մեկ ուրիշին հանցանք կատարելուն դրդելուց,նաև օժանդակում է նրան կամ կազմակերպչական բնույթի օգնություն ցուցաբերում,  ապա  նա  հանդիսանում  է  ոչ  թե  դրդիչ,  այլ  կազմակերպիչ։
   Նկատիպետք  է  ունենալ  նաև,  որ  առանձին  դեպքերում  այս  հանցակցի  գործունեությունը կարող է նմանվել կազմակերպչի գործունեությանը։
  Սակայն կա մի հիմնական  տարբերություն.  դրդիչը  հանցագործության  կատարման  գործը  չիկազմակերպում և չի էլ ղեկավարում, այլ միայն ուրիշին հակում, թեքում է դեպիհանցագործություն։
 Առանձին կարգով պետք է խոսել թաքնված (քողարկված) դրդչության մասին,  երբ  դրդիչի  գործողությունները  արտաքուստ  չեն  հակել  հանցագործության, բայց իրականում գիտակցաբար դրան են ուղղված։
  Հենց այդ եղանակովէր  գործում  Վ.  Շեքսպիրի  «Հուլիոս  Կեսար»  նշանավոր  ողբերգության  հերոսԱնտոնիոսը, որը, ցանկանալով վրեժ լուծել Կեսարին սպանողներից, հանդես էեկել  պրովոկացիոն  ճառով  և  ակնարկներով  ամբոխի  զայրույթն  է  բորբոքելԲրուտոսի ու դավադրությամ մյուս մասնակիցների նկատմամբ13։
 Բոլոր դեպքերում պետք է պարզել՝ արդյոք դրդիչն է իր գործողություններով հանցանքի կատարման դիտավորություն առաջացրել կատարողի մոտ, թեոչ։
   Եղանակները  ու  միջոցները,  որոնցից  օգտվել  է  նա,  ինքնին  միայն  երկրորդական  նշանակություն  ունեն։
   Այսպես՝  1994  թվականին  ՌԴ  գերագույն  դատարանը անձին մեղավոր է ճանաչել գողության դրդելու համար, քանի որ վերջինս  տուժողի  տանը,  բարձրացնելով  և  տեղը  դնելով  վերջինիս  փողերը,  հասկացնել է տվել կատարողին այդ փողերը գողանալու մասին, այնուհետև տուժողի հետ հեռացել է մյուս սենյակ։
  Այդ քայլից դրդված կատարողը գողացել է փողերը։
 13  Տե՛ս  Уголовное  право,  общая часть,  отв.  ред.  И.  Я.  Козанченко,  4-е  издание, ИздательстваНОРМА, Москва, 2008, էջ 344։
 Օժանդակությունը հանցակցության առավել տարածված տեսակն է։
  Հանցավորության  ընդհանուր  զանգվածում  օժանդակությանը  բաժին  է  ընկնումմոտ երեք տոկոսը14։
 Համաձայն  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  38-րդ  հոդվածի  5-րդ  մասի՝  «օժանդակող  է  համարվում  այն  անձը,  ով  հանցագործությանը  օժանդակել  է  խորհուրդներով,  ցուցումներով,  տեղեկատվություն  կամ  միջոցներ,  գործիքներտրամադրելով  կամ  խոչընդոտները  վերացնելով,  ինչպես  նաև  այն  անձը,  ովնախապես  խոստացել  է  պարտակել  հանցագործին,  հանցագործության  միջոցները  կամ  գործիքները,  հանցագործության  հետքերը  կամ  հանցավոր  ճանապարհով ձեռք բերված առարկաները, ինչպես նաև այն անձը, ով նախապեսխոստացել է ձեռք բերել կամ իրացնել այդպիսի առարկաները»15։
 Օժանդակությունը,  որպես  կանոն,  արտահայտվում  է  ակտիվ  գործողությամբ,  թեև  բացառված  չեն առանձին  դեպքեր,  երբ  այն  դրսևորվի անգործությամբ։
   Անգործությամբ  կատարված  օժանդակություն  կառաջանա,  երբ,  օրինակ, պաշտոնատար անձը, որի վրա պարտականություն է դրված գործելու ևխափանելու  հանցագործությունը,  դիտավորյալ  կերպով  նախնական  համաձայնությամբ  չի  գործում  և  դրանով  իսկ  նպաստում  է  հանցագործության  կատարմանը։
  Բոլոր դեպքերում օժանդակողի գործողության կամ անգործությանև առաջացած հանցավոր հետևանքների միջև պետք է պատճառական կապլինի։
 ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 5-րդ մասը սահմանում է այն բոլոր  եղանակները  և  միջոցները,  որոնցով  հնարավոր  է  մասնակցել  հանցագործությանը  որպես  օժանդակող։
   Այդ  եղանակներն  ու  միջոցները  սպառիչ  են,  ևմեկ այլ եղանակով հանցագործությանը մասնակցելը չի կարող դիտվել որպեսօժանդակություն։
  Քրեական  իրավունքի  գիտության  մեջ  ընդունված  է  դիտարկել  օժանդակության երկու տեսակ՝ ինտելեկտուալ (գիտակցական) և ֆիզիկական։
 Ինտելեկտուալ օժանդակությունը, ՀՀ քր. օր.-ի 38-րդ հոդվածի 5-րդ մասիհամաձայն,  ընդգրկում  է  խորհուրդներ,  ցուցումներ  կամ  տեղեկատվությունտալը, ինչպես նաև՝ հանցագործին, հանցագործության միջոցներն ու գործիքները,  հանցագործության  հետքերը  կամ  հանցավոր  ճանապարհով  ձեռք  բերված  առարկաները  պարտակելու,  այդպիսի  առարկաները  ձեռք  բերելու  կամիրացնելու խոստումը16։
 14 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 346։
 15 Հանցակցի այս տեսակը նախատեսված է նաև արտասահմանյան երկրների քրեական օրենսգրքերում։
   Օրինակ՝  Գերմանիայի  քրեական  օրենսգրքի  §  27-ի  համաձայն՝  «որպես  օժանդակողպատժվում է նա, ով դիտավորյալ օգնում է ուրիշին դիտավորյալ հանցանք կատարելու համար»(տե՛ս http։
 //constitutions.ru/?p=5854, 12.03.2016 թ. դրությամբ)։
 16 Որոշ հեղինակների կարծիքով (տե՛ս, օրինակ, Ա. Թ. Թովմասյան, Սովետական քրեական իրավունք,  Ընդհանուր  մաս  (Քրեական  օրենքի  տեսություն։
   Ուսմունք  հացագործության  մասին),Երևան, ԵՊՀ հրատ., 1971, էջ 410, Уголовное право, общая часть, отв. ред.  И. Я. Козанченко,Հետաքրքրության է արժանի անդրադառնալ այնպիսի հարցի, ինչպիսին էանձի  կողմից  հանցագործության  վրա  ազդելը,  այսպես  կոչված,  «բարի»  խորհուրդներով կամ  ցուցումներով։
   Օրինակ՝  Ա.-ն խանդի  հողի վրա  ցանկանում  էսպանել  իր  հղի  կնոջը։
   Բ.-ն,  իմանալով  այդ  մասին,  խորհուրդ  է  տալիս  կնոջըսպանել  երեխային  ծվելուց  հետո։
   Ա.-ն,  հետևելով  Բ.-ի  խորհուրդին,  իր  կնոջըսպանում  է  մեկ  ամիս  հետո,  երբ  երեխան  արդեն  ծնվել  էր։
   Այս  պարագայում,ճիշտ  է,  Բ.-ն  իր  խորհուրդներով,  առնչություն  ունեցավ  հանցագործությանը, սակայն, Ա.-ի հանցագործությանը օժանդակություն ցույց չտվեց, այս պատճառով էլ նա ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության՝ որպես հանցագործության  օժանդակող  (այս  դեպքում  նա  պատասխանատվության  կենթարկվիմիայն  հաստատապես  հայտնի  նախապատրաստվող  առանձնապես  ծանրհանցագործության մասին չհայտնելու համար (Քր. օր.-ի 335-րդ հոդված))։
 Ֆիզիկական  օժանդակությունը  աջակցություն  է  կատարողին  ֆիզիկական  օգնություն  ցուցաբերելու  ճանապարհով  հանցագործությունը  նախապատրաստելիս  կամ  կատարելիս,  եթե  այդ  օգնությունը  հանցակազմի  օբյեկտիվ  կողմի  բաղադրամասը  չէ։
   Ֆիզիկական  օժանդակությունը  արտահայտվում  է  նրանում,  որ  օժանդակողը  հանցանք  կատարելու  համար  անձին  տրամադրում է միջոցներ կամ գործիքներ, վերացնում է այն խոչընդոտները, որոնքկխանգարեն հանցանքի կատարմանը։
  Այսինքն՝ ֆիզիկական օժանդակությունը դրսևորվում  է  երկու  եղանակով.  առաջին՝ միջոցներ կամ  գործիքներ տրամադրելով,  երկրորդ՝  խոչընդոտները  վերացնելով։
   Սրանք  այն  գործողություններն  են,  որոնք  հեշտացնում  են  հանցանք  կատարելը  կամ  այն  ավարտինհասցնելը։
  Ֆիզիկական օժանդակությունը (ինչպես նաև ինտելեկտուալ օժանդակությունը) պետք է հանցագործության կատարման անհրաժեշտ պայման լինի։
  Եթե  կատարողը  չի  օգտվել  ֆիզիկական  օժանդակողի  ծառայություններից  (ինտելեկտուալ  օժանդակության  դեպքում՝  օժանդակողի  տրամադրած  խորհուրդներից,  ցուցումներից  կամ  տեղեկատվությունից),  ապա  վերջինս  չի  կարող  հանցակից  համարվել,  քանի  որ  նա,  փաստորեն,  հանցագործությանը  չիմասնակցել։
  Այս դեպքում  բացակայում  է  պատճառական  կապը,  ուստի  և  բացակայում  է  նաև  պատասխանատվության  օբյեկտիվ  պայմանը17։
   Նման  պարագայում  օժանդակողի  արարքները  կորակվեն  որպես  հանցագործությաննախապատրաստություն՝ չհաջողված հանցանկցության կանոններից ելնելով։
 4-е  издание,  Издательства  НОРМА,  Москва,  2008,  էջ  347),  այստեղ  պետք  է  ընդգրկել  նաևկատարված հանցագործության մասին չհայտնելու կամ դրա կատարմանը չխոչընդոտելու վերաբերյալ նախապես տրված խոստումը, եթե անձը պարտավոր էր խոչընդոտել հանցագործությանկատարմանը։
   Նրանց  կարծիքով՝  սա  նույնպես  պարտակում  է  և  պետք  է  դիտվի  որպես  օժանդակություն։
   Սակայն  նման  մոտեցումը  ճիշտ  համարել  չի  կարելի,  քանի  որ  «օժանդակություն»հասկացությունը նախապես խոստացված չհայտնելը չի ընդգրկում։
 17  Տե՛ս  Уголовное  право,  общая часть,  отв.  ред.  И.  Я.  Козанченко,  4-е  издание, ИздательстваНОРМА, Москва, 2008, էջ 349։
 Այստեղ ցանկանում ենք ավելացնել, որ օժանդակողն իր վարքագծով կարող  է  աջակցել  ոչ  միայն  կատարողին,  այլև  մյուս  հանցակիցներին՝  կազմակերպչին, դրդիչին։
  Անկախ նրանից, թե օժանդակությունը ում է ցուցաբերվում,օժանդակողի  արարքը  որակվում  է  կատարված  հանցագործության  համարպատասխանատվություն  նախատեսող  հոդվածով՝  հղում  կատարելով  38-րդհոդվածի համապատասխան մասի վրա։
 Մեր կարծիքով՝ օժանդակություն կարող է իրականացվել նաև միջնորդավորված  ձևով։
   Այսինքն՝  օժանդակող  պետք  է  համարել  նաև  այն  անձին,  որընպաստել  է  հանցագործությանը  այնպիսի  անձի  միջոցով,  որն  օրենքի  ուժովենթակա  չէ  քրեական  պատասխանատվության  կամ  գործել  է  անզգուշությամբ։
  Սակայն գործող քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 5-րդ մասում տրված «օժանդակություն» հասկացության մեջ միջնորդավորված ձևով օժանդակություն  իրականացնելու  հնարավորությունը  նախատեսված  չէ,  ինչը,  մերկարծիքով,  անհրաժեշտ  է  լրացնել։
   ՀՀ  քրեական  նոր  օրենսգրքի  նախագիծնարդեն  լուծել  է այդ  հարցը՝  նախատեսելով համապատասխան  կարգավորումներ18։
 Հովհաննես ՀովհաննիսյանՀԱՆՑԱԿԻՑՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ ՕՐԵՆՍԴՐԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸԲանալի բառեր՝ հանցակցություն, «հանցակցություն» հասկացություն, հանցակիցներ,հանցակիցների տեսակներ, հանցագործության կատարող, համակատարող,հանցագործության կազմակերպիչ, հանցագործության դրդիչ, հանցագործությանօժանդակողԱմփոփում։

Հոդվածում  քննարկվում  են  «հանցակցություն»  հասկացությանը  և  հատկանիշները,  հիմնավորվում  է  հանցակցության  օրենսդրորեն  տրված  հասկացությունը  ճշգրտելու  անհրաժեշտությունը՝  տարակարծիք  մեկնաբանություններին  և  թյուրըմբռնումներին  վերջ  տալու  համար։
   Ուսումնասիրվում  են  հանցակիցների  տեսակների  օրենսդրական  կարգավորման խնդիրները, ներկայացվում են առկա կարգավորումների թերությունները։
  Հատկապես  ուշադրություն  է  դարձվում  հանցագործություն  կատարողի  օրենսդրական  սահմանմանը  և  հիմնավորվում  համապատասխան  փոփոխությունների  կատարման  անհրաժեշտությունը։
  Անդրադարձ է կատարվում նաև չհաջողված հանցակցության դեպքում հանցակիցների  պատասխանատվության  ոլորտում  առաջացող  խնդիրներին։
   Այստեղ  առկա  օրենսդրական  բացերը  լրացնելու  համար  նույնպես  առաջարկվում  են  համապատասխան  օրենսդրական փոփոխություններ։
