ՍԻՐԻԱ-ՀԱՅԵՐԻ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԵՎ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐՆԵՐ: ՍԻՐԻԱՅԻ ՀԱՅԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄՀայերը հաստատվել են Սիրիայում հնագույն ժամանակներից:   Սիրիայում հայ համայնքը վերակազմավորվեց Հայոց ցեղասպանությունից և Կիլիկիայում տեղի ունեցած հայկական ջարդերից հետո:  Սիրիայի տարածքն առաջին ապաստանն էր, որտեղ հասնում էին հայ բռնադատվածների զանգվածները:  Timeամանակի ընթացքում հայերը սկսեցին ինքնակազմակերպվել որպես համայնք ՝ ցույց տալով քաղաքական կազմակերպություն ՝ ինտեգրվելով Սիրիայի հասարակական կյանքին:   Աստիճանաբար տեղահանվածների զանգվածը վերաճեց կազմակերպված, աշխույժ համայնքի, որը ձգտում էր պահպանել իր ազգային ինքնությունը: Քաղաքացիության ձեռքբերումը նշանակալի իրադարձություն էր ոչ միայն հայ համայնքի `որպես ինստիտուցիոնալ կառույցի ձևավորման, այլ նաև հայ-արաբական տարատեսակ հարաբերությունների զարգացման տեսանկյունից:  Հետագա տարիներին հայերը, որպես քաղաքացի, ակտիվորեն մասնակցում էին Սիրիայի ազգային-ազատագրական շարժումներին: Ավելի բարենպաստ պայմաններ ստեղծվեցին հայերի համար ազգային շահավետ գործունեություն ծավալելու համար, երբ Հաֆեզ Ալ Ասադը եկավ իշխանության (1971-2000):   Նրա օրոք հանդուրժողական քաղաքականություն էր վարվում փոքրամասնությունների նկատմամբ:   Հաֆեզ ալ-Ասադի օրոք հայերի ձեռք բերած պայմանավորվածությունները պետության հետ ամրագրվեցին:   Տասնյակ հայկական մարզամշակութային միություններ, բարեգործական հաստատություններ-դպրոցներ սկսեցին գործել էլ ավելի բարենպաստ պայմաններում:  Հայաստանի հետ կապերն ավելի սերտացան:  Միևնույն ժամանակ, հայերն ակտիվ դերակատարություն են ունեցել Սիրիայի սոցիալ-տնտեսական և մշակութային կյանքում:  Արաբա-իսրայելական պատերազմից հետո 1967-ին սահմանված սահմանափակումները վերացվեցին: Հաֆեզի քաղաքականությունը փոքրամասնությունների նկատմամբ հնարավորություն տվեց սիրիահայերին տեղում կազմակերպել համայնքային կյանքը ՝ առանց ազգայնական սահմանափակումների: Սիրիայի զարգացման գործում իրենց ներդրման բարի անվան շնորհիվ հայերը կարողացան վայելել ինչպես հասարակության, այնպես էլ իշխանությունների համակրանքը:  Որպես երկրի լիիրավ քաղաքացիներ ՝ նրանք էապես նպաստեցին Սիրիայի, մասնավորապես `սոցիալ-տնտեսական և մշակութային կյանքի աշխուժացմանը:   Սիրիայի հայ համայնքի ազգային կյանքը կազմակերպվել է հայկական կազմակերպությունների և միությունների ակտիվ գործունեության միջոցով:   Սիրիայի երեք հայկական համայնքները ՝ առաքելական, կաթոլիկ, ավետարանական, իրենց կրոնական-աշխարհիկ կառույցների միջոցով, նշանակալի դեր խաղացին նյութական արժեքների ստեղծման, պահպանման, ինչպես նաև համայնքային խնդիրների կարգավորման գործում: Հաֆեզ Ասադից ի վեր, չնայած հայերը դժվարությամբ էին մասնակցում երկրի քաղաքական զարգացումներին `կենտրոնանալով հայապահպանության վրա, նրանք ներգրավված էին Սիրիայի սոցիալական և մշակութային գործընթացներում` իրենց գիտակցելով որպես Սիրիայի լիարժեք և արժեքավոր քաղաքացիներ: 2011-ի մարտից Սիրիան բաժանված է երկու հակամարտության ճամբարի:   Այդ համատեքստում տեղի ունեցող ռազմաքաղաքական գործողությունները հիմնականում մեկնաբանվում են ներքին լրատվական լրահոսում ՝ հայկական համայնքների անվտանգության տեսանկյունից:  Սիրիայում ընթացիկ քաղաքական և ռազմական զարգացումները մեծապես կախված են արտաքին միջամտությունից:  Խոսքը մասնավորապես վերաբերում է Թուրքիային, որը փորձում է իր քաղաքական խաղերը խաղալ այս պատերազմում:  Հենց այստեղ է հայերի մտահոգությունը: այս փաստն իր հերթին ստիպեց հայերին լքել Սիրիան: 2012-ի ամռանը հայերը ներգաղթեցին Հայաստան:  Ըստ Սփյուռքի նախարարության տվյալների ՝ մինչ այժմ Հայաստան է ներգաղթել 15,000-16,000 հայ, որոնց 1/3-ը մեկնել է երրորդ երկիր:   Անցած 10 ամիսների ընթացքում Հայաստան է մուտք գործել շուրջ 5000 սիրիահայ:   Այս մասին հայտարարեց Սփյուռքի նախարար Հ. Հակոբյանը 1:  Միևնույն ժամանակ, հարկ է նշել, որ մեկ այլ աղբյուր նշում է, որ նրանցից 3248-ը պաշտոնապես դիմել են քաղաքացիություն ստանալու համար 2:  Սիրիայի հյուսիսային Հալեպ քաղաքում գտնվող Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան կուսակցության վարչական մարմնի անդամ Վազգեն Մեսրոպյանը լրագրողների հետ զրույցում ասաց, որ շուրջ 5,000,6000 սիրիահայեր գաղթել են Հայաստան, քանի որ ՀՀ կառավարությունը մեծ աջակցություն է ցույց տվել նրանց 3:  Սիրիահայերի հիմնախնդիրները համակարգող հանձնաժողովի նախագահ Լենա Հալաջյանն ասում է, որ այսօր Հայաստանում կա 10 000 սիրիահայ, «ամեն ինչ արվում է նրանց կարիքները բավարարելու համար»: //news.am/arm/news/123553.html, հասանելի է 12.05.15 թ. 2 http: //www.tert.am/hy/news/2012/07/29/syrian-armenians/556088, հասանելի է 05.06.15 թ. 3 http: //m.lurer.com/?p=42215&l=am, հասանելի է 07.06.15: Հայաստանում պահելու համար, որից 5000-ը անհրաժեշտ են:   Այսօր նրանց հոսքը դեպի Հայաստան շարունակվում է 4:   Ինչպես «Արմենպրես» -ին տեղեկացրեց ՀՀ սփյուռքի նախարարության աշխատակազմի ղեկավար, սիրիահայերի հարցերով զբաղվող խմբի ղեկավար Ֆիրդուս Zakաքարյանը, ավելացել է Հայաստանում բնակվող սիրիահայերի թիվը `կազմելով շուրջ 6500: Նա ասաց, որ տարեսկզբից նրանց թիվը 10 500 է, որից 4000-ը վերադարձել են Սիրիա, իսկ 50-60 ընտանիք մեկնել է այլ երկրներ:  Նրանց մտքում հարցն այն է, թե երբ և ինչպես կավարտվի այս հակամարտությունը:   Սակայն հարցի բարդությունն այն է, որ այս երկու տարվա ընթացքում Սիրիան թափանցել է այնպիսի ուժեր, որոնք անվերահսկելի են, հարցի լուծումն արդեն նրանցից է կախված, քան Ռուսաստան-ԱՄՆ հնարավոր համաձայնագիրը, իշխանություն-ընդդիմություն հակամարտության վերացումը և այլն: , Ինչ վերաբերում է հայերին, ապա նրանք Սիրիայում բնակվող միակ փոքրամասնությունն են, ովքեր իրենց թիկունքում ունեն ազգային պետություն: Սիրիահայերը մասամբ զգացին պետության գոյությունը, երբ Հայաստանը պայմաններ ստեղծեց հայրենիքում ապաստան գտնել ցանկացող սիրիահայերի համար:   Հայաստանում հնարավորինս քայլեր են ձեռնարկվում կրթության, խնամքի, մշակույթի և այլ արտոնությունների առումով նրանց մտահոգությունները մեղմելու համար:   Խնդիրն այն է, սակայն, որ հայ համայնքի մեծ մասը մնում է Սիրիայում, օրեցօր կասկածի տակ է դրվում դրա գոյությունը:  Այստեղ է, որ Հայաստանը լուրջ անելիքներ ունի. այն արդեն պետք է օգտագործեր իր դիվանագիտական ​​լծակները ՝ Սիրիայի ներսում իր հայրենակիցների իրավիճակը մեղմելու համար: Սիրիայում ապրող ընտանիքների ճնշող մեծամասնությունը, եթե ոչ բոլորը, արևմտահայ ներգաղթյալների հետնորդներ են, ովքեր սերունդներով ապրել են Սիրիայում և լավ ինտեգրվել և հարմարվել մահմեդական միջավայրին: Հալեպում հայերը հիմնականում զբաղվում էին առևտրով, արհեստներով, մասնավորապես ոսկերչությամբ, իսկ արդեն Քեսաբի շրջակայքում հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ, ընդ որում այստեղ մեծ քրդախոս տարածք էր:  Առևտուրը, սիրիահայերի բիզնեսը, որը զգալիորեն տարբերվում էր արևմտյան բիզնեսից, որոշ չափով ազդվեց Արևելքի կողմից, այնուամենայնիվ, դա ապահովեց սիրիահայերի սոցիալական ապահովության միջինից միջինից բարձր մակարդակը: 54 http: //ankakh.com/article/619/%C2%ABnvor-halyep%C2%BB, հասանելի է 08.05.15 թ. 5 Ա. Հակոբյան, / MPI /, Երեւան, 2015 թ., Հարցազրույց ազգագրագետ Ա. Հակոբյանի հետ: Ամենատարածված զբաղմունքներից մեկը մեքենաների առանձին մասերի նորոգումն էր:  Շատ ընտանիքներ ասեղնագործություն էին վաճառում, ինչը եկամտի աղբյուր էր:  Այս գործունեությունից բացի, Սիրիայում շատ ընտանիքներ ունեին փոքրիկ ռեստորաններ և պանդոկներ:   Տեղափոխվելով Հայաստան ՝ նրանք փորձեցին վերաբացել դրանք հայրենիքում, իհարկե, որոշ սահմանափակումներով, քանի որ հայկական միջավայրը փոքր-ինչ տարբերվում էր հարկային և ֆինանսական առումով:   Դժվարությունները պայմանավորված էին նրանով, որ Հայաստանը չուներ այն աշխատանքները, որոնցում կարող էին ներգրավվել սիրիահայերը:  Հայաստանում ինտեգրման ճանապարհին կան բազմաթիվ խոչընդոտներ. Հարկային, ֆինանսական, լեզվական, սոցիալական, տնտեսական, հոգեբանական և այլն: Հարկային քաղաքականությունը Սիրիայում ավելի մեղմ էր, քան Հայաստանում; սոցիալական ապահովության տեսանկյունից, Սիրիայում հայ ընտանիքներն ավելի բարձր կենսամակարդակ ունեին, քան Հայաստանում 6: Նշենք, որ այսօր սիրիահայ երիտասարդ սերնդի մի փոքր մասը զբաղվում է ավանդական, ընտանեկան գործունեությամբ:  Նրանց մեծ մասն այժմ փնտրում է բարձրագույն համալսարանական կրթություն: Ըստ միջին տվյալների ՝ ընտանիքը բաղկացած էր 4 անդամից:  Եվ նույնիսկ եթե ընտանիքի մի անդամ աշխատեր, ընտանիքը կարող էր ապահովել միջին կենսաթոշակ 7:   Այս մոդելը Հայաստան գալուց հետո մի փոքր փչացավ:   Հայաստանում ստեղծված պայմանները ընտանիքի մյուս անդամներին ստիպում էին աշխատել: Լեզվական ինտեգրման տեսանկյունից նշենք, որ սիրիահայերը վարժ տիրապետելով հայերին, հայերի հետ շփվելու որոշակի խնդիրներ ունեն, քանի որ շատ դեպքերում կա փոխըմբռնման խնդիր, որի արդյունքում որոշակի նկատվում են լեզվական փոփոխություններ: Աշխատանքի և կրթության ոլորտում ռուսերենի անբավարարությունը որոշակի դժվարություն է ներկայացնում, քանի որ ի տարբերություն Հայաստանի ժողովրդի, որի համար ռուսերենի իմացությունը, եթե ոչ պարտադիր է, պահանջվում է, սիրիահայը ռուսերեն սովորելու կարիք չուներ: , ռուսերենի իմացությունը սիրողական էր:  Նշենք, որ այս ուղղությամբ տարվում են որոշակի աշխատանքներ, կազմակերպվում են ռուսաց լեզվի դասընթացներ և այլն: 6 Նույն տեղում: 7 Ա. Հակովյան, / MPI /, հարցազրույց Ավ. Քեշիշյանի հետ, Երեւան, 2015: Հայաստանում սիրիահայերի ինտեգրման մասին խոսելիս պետք է օգտագործել ոչ այնքան մշակութային, որքան տնտեսական գործոնները:   Անկախ նրանից, թե որքան բարձր է ինտեգրված հատվածի մշակութային մակարդակը, բավարար տնտեսական պայմաններ չկան, ինտեգրման խնդիրը շատ ավելի է բարդանում 8:  Ուստի դժվար ինտեգրման հետ կապված խնդիրները պետք է որոնել տնտեսական գործոնների մեջ:  Այլ կերպ ասած, եթե սիրիահայը դժվարանում է հարմարվել նոր միջավայրին, դա նշանակում է, որ ֆինանսատնտեսական մակարդակում ամեն ինչ հարթ չէ:  Այս դժվարությունները, ինչպես նաև Հայաստանում նախկին ավանդական զբաղմունքների շահութաբերության բացակայությունը սիրիահայերին, հատկապես երիտասարդներին, ստիպում է հրաժարվել դրանցից և ներգրավվել այլ ոլորտներում, հիմնականում սպասարկման ոլորտում:  Այս հարցում նրանց օգնում է լեզուների, հատկապես անգլերենի իմացությունը: Ինտեգրման տեսանկյունից հավելենք, որ հարցի հոգեբանական կողմը պակաս դեր չի խաղում:   Առաջին հերթին, հոգեբանական և սոցիալական տեսանկյունից, պետք է նշենք, որ սիրիահայը երբեք իրեն փախստական ​​չի համարել, շատ դեպքերում դա վիրավորում է նրանց արժանապատվությունը:  Բազմաթիվ ընտանիքներ ժամանեցին Հայաստան ՝ անվտանգության որոշակի պայմաններում Սիրիա վերադառնալու ակնկալիքով: շատ դեպքերում նրանք մտադիր չէին մշտապես ապրել: Սիրիահայ Մեղրիկ Գիվերյանն ապրում էր Հալեպի Նոր Գյուղ թաղամասում:  Խոսելով իր ծանոթ ընտանիքների մասին ՝ նա նրանց տեղեկացրեց նրանց ընտանեկան հարաբերությունների, վարքի, ավանդական զբաղմունքների, նույնիսկ խոհանոցի մասին: Բանախոսի հետ հարցազրույցի ընթացքում մենք արձանագրել ենք մի փաստ. Հայաստան ժամանող սիրիահայերը բախվում են Հայաստանում ապրող հայերի հիասթափեցուցիչ վերաբերմունքի:   Այլ կերպ ասած, երկար տարիներ օտար երկրում ապրած հայը գալիս է Հայաստան հայրենիքի կարոտով, որտեղ հանդիպում է հայերի, ովքեր մտածում են, թե ինչպես լքել երկիրը և մեկնել արտերկիր, և ավելին, նրանք նույնն են խորհուրդ տալիս Սիրիահայեր.  Այնուամենայնիվ, սիրիահայ երիտասարդները բավականին լավ են ընդունվում երիտասարդության շրջանում և արժանի են նրանց ջերմ վերաբերմունքին: Սիրիահայ բանախոսը նշեց, որ նույնիսկ Սիրիայում պատերազմի ավարտից հետո ինքը մտադիր չէ վերադառնալ Սիրիա:   Եվ քանի որ նրանք ապահովագրված չեն պատերազմից, եթե ընտանիքի այս սերունդը, վերադառնալով Հայաստան, կարողացավ փրկվել, ապա այո: 8 Նույն տեղում: Նրանք համոզված չեն, որ Սիրիա վերադառնալուց հետո կկարողանան փրկել հաջորդ սերնդին: Այսպիսով, Սիրիայում սկսված քաղաքացիական պատերազմը հանգեցրեց Սիրիայի բարգավաճ «ուժեղ համայնքի» կազմալուծմանը և կազմալուծմանը: Մի ամբողջ կյանք թողնելով ՝ սիրիահայերը ապաստան գտան հայրենիքում, իսկ ոմանք գնացին երրորդ երկիր ՝ բախվելով ինտեգրման հետ կապված մի շարք դժվարությունների:  Վերջիններս, իրենց հերթին, փոխեցին սիրիահայերի սոցիալ-նորմատիվ մշակույթը: Անի Հակոբյան ՍԻՐԻԱ-ՀԱՅԵՐԻ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԵՎ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐՆԵՐԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ ՍԻՐԻԱՅԻ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔ: ՍԻՐԻԱ-ՀԱՅԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ Հիմնաբառեր. Սիրիա, քաղաքացիական պատերազմ, ինտեգրում, սփյուռք, խնդիրներ, սիրիահայեր, մշակութային առանձնահատկություններ Ամփոփում: ։

2011թ.-ի մարտից սկսած Սիրիայում ընթացող քաղաքացիական պատերազմը հայրենական  տեղեկատվական  լրահոսում  նախևառաջ  մեկնաբանվում  է  հայ  համայնքների  անվտանգության տեսանկյունից, քանզի այստեղ իր քաղաքական խաղերն է փորձում խաղալ  Թուրքիան։
  Վերջին իրադարձությունների հետևանքով, 2011թ-ից սկսած, սիրիահայերի մեծ  ներհոսք  կատարվեց  դեպի  Հայաստան։
   Սակայն  Հայաստանում  սիրիահայերը  բախվեցին  տնտեսական,  սոցիալ-մշակութային,  բարոյահոգեբանական  բազմաթիվ  խնդիրների՝  որոշ  չափով կարողանալով ինտեգրվել Հայաստանի պայմաններին։
