Ալպ-ենթալպյան գոտու արոտավայրերը հատուկ նշանակություն ունեն Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության համար:  Արոտավայրերի պահպանման ռացիոնալ օգտագործումը քննարկելիս պետք է հաշվի առնել կլիմայի փոփոխության ընթացիկ երևույթները:   Արոտավայրերի մասնավորեցման և վարձակալության տարածման, անկանոն, անվերահսկելի շահագործումը նպաստում է դրանց արագ դեգրադացմանը:  Այս երեւույթը հատկապես աղետալի է ցածր եկամուտ ունեցող համայնքների համար, մասնավորապես նրանց շրջակայքում: Այս պատճառով, մեր ուսումնասիրության համար նախընտրեցինք Պեմզաշենի տարածքը, որը գտնվում է Արագած լեռան հյուսիս-արևմտյան լանջին, Պեմզաշեն համայնքին անմիջականորեն հարող մոտ 2,5 հա, որը վաղ գարնանային տարածքում: Պեմզաշեն համայնքը համարվում է Հայաստանի ամենաաղքատ համայնքներից մեկը, այն ունի ընդամենը 400 հա վարելահող, 1200 հա արոտավայր, մեկ շնչի հաշվով մոտ 100 քմ գյուղատնտեսական հող: Համայնքում կա մոտ 350 հա լքված քարհանք:  Բարձրացրեք համայնքում աղքատության մակարդակը: Գյուղին անմիջապես հարակից արոտավայրերը Արագածի լանջից վերև են, ունեն տարբեր լանջերի դիրքեր և լանջեր:  Այս շրջանում կան լանջերի բազային բազային ազդեցություններ:  Նշված տարածքը, որը Ալպյան գոտու ստորին սահմանն է, ծառայում է որպես արոտավայր: Հողի ծածկույթը հիմնականում սայթաքուն է, հիմնականում կավե ծածկով, որտեղ սայթաքման շերտը տատանվում է 10-15 սմ միջակայքում:  Տարածքի կլիման բարեխառն մայրցամաքային է ՝ մի շարք լավ արտահայտված եղանակներով:   Տեղումները հիմնականում ընկնում են գարնանը, ապրիլին և հունիսի կեսերին:  Ամառը շատ չոր է ՝ ժամանակ առ ժամանակ ցնցուղներով:  Տեղումների երկրորդ ռեժիմն ակտիվանում է աշնանը ՝ հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին:  Ձյան կայուն ծածկը հաստատվում է նոյեմբերից ապրիլի սկզբին:   Տարածքում գերակշռում են խոտաբույսային հացահատիկները, ներկայումս անկանոն գերարածեցման պատճառով օգտակար բույսերի բաժինը նվազել է:  Վերջին հինգ տարիների ընթացքում նշված տարածքի մոնիտորինգը նախանշում էր ոչ միայն բուսականության և լանջերի էրոզիայի զարգացումը, այլև սողանքների սողանքներին նպաստող հետևյալ պայմանների ակտիվացումը. - արոտավայրերի ռեժիմի խախտում վաղ գարնանը, ուշ աշնանը, հատկապես մանր եղջերավոր անասուններ, ակտիվ անասուններ գարնանը: Animalsառայելով որպես կենդանիների անընդհատ տեղաշարժի երթուղի ՝ ճանապարհի էրոզիան շրջանում ավելի է սրվել ՝ ժամանակի ընթացքում վերածվելով ակոսի:  Լանջերի ներքևում այն ​​արդեն տարածվել է մինչև մեկ մետր խորության կիրճեր:   Հորդառատ անձրևներն ու կարկուտը, որոնք ակտիվացրել են սելավները, նպաստել են կիրճերի խորացմանը և հետսառցադաշտային գործընթացին: Տարածքի նախնական դիտարկումը կատարվել է 30.06.2010 թ. ՀՊՄՀ աշխարհագրության ամբիոնի պրակտիկայի ընթացքում, ուսանողների անմիջական մասնակցությամբ:  Հետագա ուսումնասիրությունն իրականացվել է պարբերական դիտարկումների և հաշվարկների միջոցով:     Հետազոտության Մեթոդաբանություն.  Ընտրված տարածքը ՝ մոտ 2,5 հա, բաժանված է պայմանական հավասար հրապարակների ՝ 100x100 մ մակերեսով:  GPS Etexs 20 սարքի միջոցով բուսականության գոյություն ունեցող ակա բացակայող կի տարածքները չափվել են տարածքի յուրաքանչյուր քառակուսիում և հաշվարկվել որպես տոկոս:   Տարածքի աշխարհագրական կոորդինատները տրված են WGS 84 UTM zone 38 համակարգով (աղյուսակ 1): Նկար. 1 Կանաչապատում 14.07.2010 Ուսումնասիրվող տարածքի աշխարհագրական կոորդինատները Աղյուսակ 1. Ամսաթիվ Տարածքի սահմանային կետերի քանակը Աշխարհագրական կոորդինատներ Բարձր. ծովափող .1840.1 մ 1849.7 մ 1866.7 մ 1892.7 մ 1887,6 մ 1876.1 մ * Առաջին դիտարկումը կատարվել է 2010 թ. Հուլիսի 14-ին: Տարածքի առանձնացված հրապարակներում բուսականության առկա և բացակայող տարածքների առավելագույն արդյունքը կազմել է 78,4% (5 հրապարակ) և նվազագույնը `22,5% (10 հրապարակ), ընդհանուր Ուսումնասիրվող տարածքի բուսականության միջին արժեքը 68.2% է: Հետևյալ դիտարկումների արդյունքները համապատասխանաբար ներկայացված են: * Երկրորդ դիտարկումն արվել է 2010 թվականի օգոստոսի 14-ին: Առավելագույն արդյունքը ՝ 61% (2 հրապարակ), իսկ նվազագույնը ՝ 12,5% (8 հրապարակ), ըստ նախնական հաշվարկի, ընդհանուր միջին արժեքը 48,8% է: * Երրորդ դիտարկում. 12 սեպտեմբերի, 2010 թ. Առավելագույն արդյունքը ՝ 52% (2 հրապարակ) և նվազագույնը ՝ 2,5% (10 հրապարակ), ընդհանուր միջին արժեքը ՝ 32,2%: * Չորրորդ դիտարկում. 21 նոյեմբերի, 2010 թ. Գարնանային դիտարկումներն առավել էական դարձնելու համար, գնահատման ճշգրտությունը բարձրացնելու համար ընտրվել են 10 լրացուցիչ կետեր, որոնք նշվել են փայտե համարակալված ձողերով և գրանցվել են դրանց կոորդինատները (աղյուսակ 2): ) * Հինգերորդ դիտարկում 29.05.2011 թ. Դիտարկումներին կից որոշ ցուցանիշներ ՝ 5 ցուցանիշ գետնի ջրհեղեղով և սողանքներով, չեն գտնվել դիտարկման օրը:  Մնացած 5-ը պահպանվել են, և ըստ GPS ցուցումների համեմատության, գրանցվել է շարժում. 3 բևեռ (թիվ 1,5,6) մինչև 1 մ, և 2 (թիվ 3,10) 1 մ-ից ավելի:   Հինգերորդ դիտարկման արդյունքները ներկայացված են աղյուսակի փակագծերում:                        Դիտարկման համար կազմված ցուցանիշների կոորդինատների աղյուսակ Աղյուսակ 2. Ց ó³ÝÇß »ñ թվեր Աշխարհագրական աշխարհագրական կոորդինատներ BJ. Ներածություն  Բոլոր չափումները կատարվել են GARMIN Etrex 20, GPS + GLONASS ստացողի միջոցով, և դիտման օրերն ու ժամերն ընտրվել են արբանյակային կայանների լավագույն դիմադրության պայմաններում: Այս առումով չափումների ճշգրտությունը բավարար է հետազոտության արդյունքների համար: 2011-ին առանց բուսականության տարածքի միջին մասը կազմում էր նախորդ 2010-ի 60-75% -ը, ընդ որում `50-55% -ի փոխարեն, ընդ որում, լիովին զրկված բույսեր կան: Առաջին և հինգերորդ դիտարկումների արդյունքում մեկ տարվա ընթացքում գոյացած էրոզիայի խրամատներն ու կիրճերը խորացել են միջինը 15-20% -ով: Մոնիտորինգի դաշտային տվյալները մշակվել և քարտեզագրվել են: Դիտարկման արդյունքում գրանցվել է 52 մ լայնությամբ լանջից 20-50 սմ-ով երկարացված նոր հողի շերտի խախտում /29.05.2011/:  Այս հանգամանքը նպաստում է վերին լանջի էրոզիայի ակտիվացմանը մեկ տարվա ընթացքում: Տարածաշրջանում, հանրապետությունում այս ամենը սկսվեց մասնավորեցման գործընթացին զուգահեռ, ավելի ճիշտ ՝ պետական ​​վերահսկողության թուլացմանը զուգահեռ:  Բնական և տեխնածին ազդանշանների համատեղ ազդեցությամբ տարեցտարի բնական լանդշաֆտները դառնում են ավելի խոցելի, տիպիկ օրինակ է դիտարկվող տարածքը: Հանրապետության կանաչապատման ոլորտն աստիճանաբար ընդլայնվում է, ուժեղանում են դրանց խոցելիության բնույթն ու աստիճանը:   Միեւնույն ժամանակ, հայտնվում են նոր սելավներ, իսկ հներն ընդլայնվում են: Եզրակացություն • Ուսումնասիրված տարածքի արագ բուսականության հիմնական պատճառը չկարգավորված արածեցման ռեժիմն է:  Անտառահատումների միջին ինտենսիվությունը մեկ արոտավայրերի ընթացքում կազմել է 20-25%: • Լանջի էրոզիայի ակտիվությունը պայմանավորված է բուսականության սակավությամբ, որին նպաստում է կենդանիների արոտավայր տեղափոխումը, գարուն-աշուն ինտենսիվ տեղումները: • Ներկայումս վերը նկարագրված տարածքը լրիվ դեգրադացված, էրոզացված տարածք է, լանջին գրեթե բուսականություն չունի, նախորդ տարիների համեմատ ՝ ավելի ընդարձակ կիրճերով: Նման բնական աղետների ռիսկը նվազեցնելու լավագույն միջոցներից մեկը հասարակությանը իրազեկել իրավիճակի մասին:  Որպես դանդաղաշարժ բնական աղետ, մենք դիտում ենք այն երեւույթի մասին իրազեկության բարձրացման գործընթացը, որն արդյունավետ է հետևյալ հղումներով: Նախ ՝ համայնքի բնակչությանը իրազեկելը, դպրոցը ներգրավելը:   Տեղեկացվածության հաջորդ մակարդակը տեղական ինքնակառավարման մարմիններն են, քանի որ միջոցառումը կարող է ավելի լայնամասշտաբ դրսեւորումներ ստանալ: Այս երեւույթների ուսումնասիրությունը ներկայումս ներառված է Գլոբալ և տարածաշրջանային կլիմայական մոդելներում և կլիմայական ռիսկերի մեջ [1]: Նկար. 2 Տարածքի ներկա իրավիճակը 20.06.2014 Առաջարկներ: Արոտավայրերի կենդանիների տեղաշարժի կարգավորում:  Մշակել համայնքին հարակից վերոհիշյալ տարածքներում 25-30 հա ծառ տնկելու ծրագիր: սահմանված   Առաջարկություններ աղետի ռիսկի նվազեցման կանխման և հանրային գրականության վերաբերյալ 1. ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարություն, Հայ հիդրոօդերևութաբանական կետերի մոնիտորինգի ծառայություն, Հ. Մելքոնյան, Կլիմայական ծառայություններ, Երևան, 2012: Տեղեկատվություն հեղինակների մասին Աշոտ Գ. Աջամողլյան - երեխա: գիտնական թեկնածու, դոցենտ Աբովյանի անվան հայկական պետական ​​մանկավարժական համալսարան, աշխարհագրության ամբիոն, աշխատանքային մեթոդաբանություն: Տիգրան Հովիկ Բաբայան- Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական ​​մանկավարժական համալսարանի աշխարհագրության, աշխատանքի և մեթոդիկայի ամբիոնի համակարգչային քարտեզագիր: ։

Հոդվածում  հակիրճ  ներկայացվում  է  ՀՀ  գյուղատնտեսության  համար  առանձնակի  նշանակություն  ունեցող  ալպյան  և  ենթալպյան  գոտու  արոտավայրերի պահպանության և ռացիոնալ օգտագործման խնդիրները։
    Նմանատիպ երևույթների կանխման և հնարավոր լուծումները հիմնավորելու  համար  հեղինակները  կատարել  են  երկարաժամկետ  մշտադիտարկում՝  օգտագործելով  ժամանակակից  ԵՏՀ  և  GPS  սարքավորում։
   Ներկայացվում  է  մշտադիտարկման եղանակը, և  առաջարկվում են գործնական լուծումներ։
