Օտարլեզվով  ընթերցանության  նպատակն  այսպես  կոչված«հասուն  ընթերցանության»  մինիմալ  մակարդակ  ապահովելն  է,  որըհետագայում  հնարավորություն  է  ընձեռում  ցանկության  դեպքումզբաղվելու  ինքնակրթությամբ,  գիտելիքների  կատարելագործմամբ,ազատ օգտվելու օտարալեզու գրականությունից [1]։
 Ընթերցանությանիրագործումըմասնակիորեն  պայմանավորված  է  այն  հանգամանքով,  թե  կոնկրետդեպքում ընթերցանության որ տեսակներն են ուսուցման գործընթացումիրականացվում։
 նպատակիուսուցմանՄեթոդական  գրականության  մեջ  ընթերցանության  տեսակներիդասակարգումը  մինչև  այժմ  կատարվում  էր,  ինչպես  նշում  է  Ս.  Կ.Ֆոլոմկինան,  տեքստի շուրջ տարվող աշխատանքի կազմակերպմանհիման վրա [2]։
 Ս.  Կ.  Ֆոլոմկինան  իրավացիորեն  նշում  է,  որ  ընթերցանությանգործընթացի վրա ազդող բազմաթիվ գործոններից վճռորոշ են երկուսը՝ա) տեքստում կողմնորոշվելու կարողությունը,բ) ստացած տեղեկատվության լիակատարության, խորության ևճշգրտության աստիճանի որոշումը [2]։
 Վերոհիշյալ չափանիշերին համապատասխան՝ առանձնացվում ենընթերցանության  հետևյալ  տեսակները՝  թռուցիկ (skimming, scanning),մանրակրկիտ  (detailed),  որոնողական  (selective),  ընդհանուրբովանդակությանը  ծանոթանալու  (reading  for  gist)։
   Հոդվածումվերլուծվում  է  ընթերցանության  յուրաքանչյուր  տեսակն  առանձինառանձին  և  առաջարկվում  են  մի  շարք  ռազմավարություններ,  որոնքնպաստում  են  ընթերցանության  տվյալ  տեսակի  համար  անհրաժեշտկարողությունների զարգացմանը։
 Ընթերցանության  տեսակներիդասակարգումըհամահունչ  է  ԼԻԻՀ-ում  ներկայացված  ընթերցանության  տեսակներիհետ,դասակարգմանառավելությունն  այն  է,  որ  այստեղ  ընթերցանության  յուրաքանչյուրտեսակի համար մշակված են համապատասխան չափորոշիչներ [3]։
 այնուամենայնիվվերոհիշյալԼԻԻՀ-ումտրվածևԹռուցիկընդհանուրծանոթանալուընթերցանության  տեսակները կարելի  է  հարաբերակցել  համադրական,իսկ մանրակրկիտը՝ վերլուծական ընթերցանությանը։
 1.  Ընդհանուր  բովանդակությանը  ծանոթանալու  ընթերցանությունբովանդակությանըՏեքստի  ընդհանուր  բովանդակությանը  ծանոթանալու  ժամանակընթերցողի  նպատակն  է  ծանոթանալ  տարբեր  ժանրերի  տեքստերիբովանդակությանը։
   Նման  դեպքում  ուշադրությունը  կենտրոնացվում  էգործողությունների զարգացմանը և հիմնական տեղեկատվությանը։
 Հասուն  ընթերցանության  նվազագույն  մակարդակի  դեպքումդպրոցականների համար այս տեսակի ընթերցանության արագությունըրոպեում 180-190 բառ է։
 Տեքստիընդհանուրբովանդակությանըընթերցանությանառաջադրանքներ.համար  առաջարկումենքծանոթանալուհետևյալ  տիպի• Կարելի  է  նկարները  ցուցադրել՝  աշակերտներին  առաջարկելովդասավորել  դրանք  այնպիսի  հերթականությամբ,  որ  արտահայտենտեքստիհետագազարգացումը։
 (իրադարձությունների)գործողությունների• Վերնագիրը  և  թեման  քննարկելուց  հետո  սովորողներինառաջարկվում  է  կարդալ  առաջին  և  վերջին  պարբերությունները՝յուրաքանչյուր  պարբերության  առաջին  նախադասությունը՝  տեքստիընդհանուր  թեման  պարզելու  նպատակով։
   Այս  առաջադրանքըկատարելուն հատկացվում է սահմանափակ ժամանակ։
  Այս քայլը մղումէ սովորողներին տեքստն ավելի մանրամասնորեն ուսումնասիրել։
 • Վերոհիշյալ  խմբին  է  դասվում  այսպես  կոչված  “KWL”  (ԳՈՒՍ)ռազմավարությունը,  որի  բնույթը,  կառուցվածքը  և  բովանդակությունըարտահայտվում է հետևյալ կերպ [4].Աղյուսակ 1.•  Պատկերային  ներկայացումը  (visualizing)  այնպիսի  գործընթաց  է,որի  շնորհիվ,  զարգացնելով  երևակայությունը,  աշակերտը  փորձում  էմտովի  պատկերացնել  տեքստում  նկարագրված  իրադարձությունը,հերոսին,  գործողությունը  և  այլն։
   Այս  հմտությունը  ձևավորելու  համարկարելի է կիրառել հետևյալ քայլերը.ա) Տեքստի մի հատված բարձրաձայն ընթերցելուց հետո ուսուցիչընրանքինչհանձնարարում  աշակերտներին  ասել,պատկերացնում։
 թեենբ)  Ուսուցիչը  բարձրաձայն  կարդում  է  տեքստից  մի  հատված,  այդընթացքում  սովորողները  փակում  են  աչքերը  և  փորձում  մտովիպատկերացնելԱյնուհետևեն  պատկերացրածը։
 աշակերտներըբովանդակությունը։
 նկարումկարդացածիգրումկամՆպատակահարմար է սկսել պարզ նկարագրությունից՝ աստիճանաբարանցնելով առավել բարդի։
 գ) Ընթերցանության  ընթացքում  ուսուցիչը  հանձնարարում  էաշակերտներին  քարտեզի  վրա  նշել  այն  տեսարժան  վայրերը,  որոնցմասին  հեղինակը  պատմում  է։
   Սա  օգնում  է  սովորողներինպատկերավոր ձևով մտապահելու նոր տեղեկատվությունը։
 դ)  Մի  այլ  դեպքում  աշակերտներին  հանձնարարվում  է  խառընկարներից առանձնացնել կարդացածին համապատասխանող նկար։
 2. Թռուցիկ ընթերցանություն (skimming, scanning)Թռուցիկ  ընթերցանության  նպատակն  ամենաընդհանուր  գծերովբովանդակության  մասին  պատկերացում  կազմելն  է,  ինչի  հիման  վրակարդացողը  որոշում  է,  թե  արդյոք  իրեն  պետք  է,  հետաքրքրում  է/չիհետաքրքրում  տեքստում  պարունակվող  տեղեկատվությունը։
   Դրաանհրաժեշտությունը որոշելու համար բավական է կարդալ վերնագրերըկամ ենթավերնագրերը, նախադասությունները, առանձին հատվածներըև այլն։
  Ըստ էության՝ տեղի է ունենում ընտրովի ընթերցանություն։
 Ընթերցանության  այս  տեսակի  համար  արագության  չափանիշերըդեռևս  վերջնականապես  որոշված  չեն։
   Ընդունված  է  րոպեում  500-600բառի սահմանը։
 Թռուցիկ  ընթերցանությունը  զարգացնելու  համար  առաջարկումենք հետևյալ առաջադրանքները.•  Սովորողներին  առաջարկվում  է  առանձնացնել  ճիշտ  և  սխալհաստատումները  (true-‎false  technique)։
   Սխալ  հաստատումներն  ըստէությանբովանդակությանը։
 Նախադասությունները  կազմելիս  ուսուցիչը  պետք  է  հաշվի  առնի  այնհանգամանքը,  որ  հաստատումներում/պնդումներում  պետք  է  ընդգրկելընթերցվող տեքստի հիմնական և ոչ թե երկրորդական փաստերը։
 չեն  համապատասխանում  տեքստի•  Մի  այլ  դեպքում  տեքստն  ամբողջությամբ  ներկայացվում  էանավարտ  պարբերությունների  տեսքով։
   Աշակերտներն  ընտրում  ենյուրաքանչյուր  պարբերության  շարունակությունը  (երկուսից  մեկը)։
 Նույն  կերպ  նրանք  ընթերցում  են  երկրորդ  պարբերությունը՝  ընտրելովճիշտ պատասխանը։
 Աղյուսակ 2.3. Մանրակրկիտ/մանրազնին ընթերցանություն (detailed reading)Ընթերցանության  այս  տեսակի  իրականացումը  ենթադրում  էԱյստեղբովանդակությանհատկանաշական  է  նաև  ընթերցանության  արագության  նվազագույնմակարդակը (1 րոպեում 50-60 բառի սահմաններում)։
 ամբողջականընկալում(100%)։
 Մանրակրկիտընթերցանութունըզարգացնելուհամարառաջարկում ենք հետևյալ առաջադրանքները.•  Իմաստային  քարտեզագրման  (mind  mapping)  դեպքում  ուսուցիչնաշակերտների  օգնությամբ  կառուցում  է  իմաստաբանական  քարտեզ,որը գծագրի տեսքով, աստիճանական կարգով ներկայացնում է տեքստիբովանդակությունը։
   Ուսուցիչը  Power  Point  ծրագրով  ցույց  է  տալիսընդհանուր թեման։
 Քայլ 1.  Այնուհետև հարցնում է աշակերտներին, թե ինչի մասին է տեքստը։
 Հարցերի  բնույթը  պետք  է  կազմել  այնպես,  որ  աշակերտներիուշադրությունըբառայինմիավորների  վրա։
   Մինչ  սովորողներն  արտահայտում  են  իրենցկարծիքները,  ուսուցիչը  կամ  աշակերտներից  մեկը  կազմում  էիմաստաբանական  քարտեզ՝  սովորողների  առաջարկած  վարկածներըխմբավորելով  ըստ  ընդհանուր  կարգերի,  որոնք  արտացոլում  են  տվյալԳծապատկեր 1.կենտրոնանահատկապեսբանալիտեքստի կառուցվածքն ու բովանդակությունը։
 Քայլ 2.Գծապատկեր 2.Այնուհետև  սովորողներին  ցուցադրվում  են  տեքստի  առանձինհատվածներ (վերնագիր, ենթավերնագրեր, ...)՝ որոշ փաստեր ճշգրտելունպատակով։
 Աշակերտները  փորձում  են  շարունակել  իմաստային  քարտեզիկառուցումը,  ինչի  շնորհիվ  տեքստի  թեման  ավելի  հստակ  էպատկերվում։
 Գծապատկեր 3.Քայլ 3.։
 Իմաստային  քարտեզագրման  շնորհիվ  առանձին  բառերն  ուհասկացությունները  միաձուլվում,  ամբողջական  տեսք  են  ստանում,ինչն  օգնում  է  աշակերտին  հասկանալու,  ամփոփելու  և  գնահատելուտեղեկատվությունը՝  տեսանելի  դարձնելով  տեքստի  հասկացականհիմքը  [6]։
   Այս  ամենն  օժանդակում  է  սովորողին  գաղափար  կազմելտեքստի մասին։
 • Մանրակրկիտ  ընթերցանությունը  զարգացնելու  մի  հետաքրքիրձև է հարցումը կամ ինքնահարցումը (self questioning)Ինքնահարցման  շնորհիվ  աշակերտները  կարդալու  ընթացքումփորձում  են  պատասխանել  տեքստին  վերաբերող  հարցերին։
   Այսհարցերը և խառը տրվող պատասխաններն օգնում են նրանց ավելի լավհամատեղելտեքստումպարունակվող  նոր  տեղեկատվության  հետ։
   Առավել  արդյունավետ  էհարցերի հետևյալ տեսակների կիրառումը.գիտելիքներընախկինումունեցածա) Բազմակողմ հարցադրում (multiple questions)Բազմակողմ  հարցադրումներն  օգտագործվում  են  և՛  տեքստըհասկանալու  կարողությունների  ձևավորման,  և՛  ստուգման  համար։
 Վերջիններս  առնչվում  են  ոչ  միայն  բուն  տեքստում  զետեղվածտեղեկատվությանը,  այլ  նաև  մղում  սովորողներին  կարդալ  «տողերիմիջև»։
   Դրանք  կարող  են  ուղղվել  կոնկրետ  բառին,  արտահայտությանը,նախադասությանը, պարբերությանը, ինչպես նաև ամբողջ տեքստին։
 Բազմակողմ  հարցադրումները  կիրառվում  են  որպես  «բանալի»՝օգնելով  սովորողին  հասկանալու  տեքստի  այս  կամ  այն  լեզվականմիավորը, նախադասությունը կամ պարբերությունը [5]։
 բ) Այսպես կոչված «Wh հարցեր»-ի կիրառում«Wh  հարցեր»-ը  հիմնականում  վերաբերումեն  տեքստումպարունակվող փաստերին։
  Այնուամենայնիվ, դրանք կարելի է ձևակերպելնաև այնպես, որ աշակերտներին մղեն խորհելու։
 Այս  տիպի  հարցերին  պատասխանելը  ոչ  միայն  սովորեցնում  էաշակերտներին  ինքնուրույն  մեկնաբանել,  այլ  նաև  նպաստում  էաշակերտ-աշակերտհարաբերություններիզարգացմանը,  քանի  որ  նրանք  միմյանց  հետ  հաղորդակցվում,արտահայտում, բացատրում ու քննարկում են իրենց տեսակետները։
 համագործակցայինՊետք  է  նշել,  որ  առաջադրվող  հարցերի  բովանդակությունըպայմանավորված է նաև տեքստի կառուցվածքով, ոճով և ժանրով։
 Ուսուցիչը  պետք  է  մղի  աշակերտներին  ինքնուրույն  կազմածհարցեր  միմյանց  տալ՝  տարբերակելով  F,  I,  V,  E  հապավումներովարտահայտված հարցադրումների տեսակները. F – Factual questions, I –Inference question, V – Vocabulary questions, E – Experience questions։
 և•  Վերընթերցումը(rereading)  համարվումէ  կարևորագույնռազմավարություններից  մեկը,  որի  միջոցով  սովորողները  փորձում  ենհստակեցնելպարունակվողտեղեկատվությունը։
   Ուսուցիչը  պետք  է  սովորեցնի  աշակերտներիննպաստելովտեքստըդժվարություններիկարելիէզուգակցել հետևյալ աշխատանքների հետ.հաղթահարմանը։
   Վերընթերցումըհատվածներով՝կարդալիմաստայինլավըմբռնելտեքստումա)  տվյալ  պարբերությունից  գտնել  այն նախադասությունը,  որտեղխոսվում է ... մասին,բ) տեքստը բաժանել իմաստային խմբերի,գ) վերնագրել յուրաքանչյուր պարբերություն,դ)յուրաքանչյուրընդգծելպարբերությանկարևորնախադասությունը/միտքը,զ) փնտրել  օրինակներ,  բացատրություններ՝  պարբերություննառավել մանրամասնելու նպատակով,է) փորձել հակիրճ ներկայացնել տվյալ պարբերության իմաստը,ը) առանձնացնել տեքստի կարևորագույն հատվածները։
 Քանի  որ  ընթերցանության  միջոցով  հաղորդվում  է  ոչ  միայն  նորտեղեկատվություն, այլև ներմուծվում է նոր բառապաշար, անհրաժեշտ էվերընթերցմանիրականացնելբառիմաստիբացահայտման տարբեր ռազմավարություններ։
 ընթացքումնաև4. Որոնողական ընթերցանություն (selective reading) Որոնողական  ընթերցանության նպատակն  է  անծանոթ  տեքստումգտնել կոնկրետ տեղեկատվություն, փաստեր և այլն։
 Այս  տիպի  ընթերցանությունն  ուղղված  է  տեքստում  կոնկրետտեղեկատվություն գտնելուն։
  Այդ պատճառով էլ առաջադրանքը պետք էճիշտ արտացոլի լուծման ենթակա խնդիրները։
 Այս  դեպքում  առաջարկվում  է  տեքստը  կարդալ  ոչ  թե  ամենայնմանրամասնությամբ,  այլ  աչքի  անցկացնել  և  կողմնորոշվել՝  գտնելովանհրաժեշտ  տեղեկատվությունը։
   Այս  աշխատանքը  Լ.  Զուկովաննմանեցնում«հանրագիտարանից  կոնկրետ  տեղեկատվությունփնտրելուն, որի դեպքում կարիք չկա հանրագիտարանը ամբողջությամբկարդալ»է  առաջարկել  հետևյալառաջադրանքները.[7]։
   Այս  դեպքում  կարելիէ• Ուսուցիչը  նախապես  առաջարկում  է  թեմային  վերաբերողորոշակի  հարցեր,  որոնց  պատասխանն  աշակերտները  պետք  է  գտնենտեքստից։
   Աշխատանքը  կարելի  է  սկսել  փոքր  պարբերություններից՝աստիճանաբար  անցնելով  ավելի  մեծ  հատվածների։
   Տրամադրվածժամանակը  պետք  է  խիստ  սահմանափակ  լինի,  որպեսզի  սովորողներըտեքստն աչքի անցկացնեն և ոչ թե ամբողջությամբ կարդան։
 Այսվարժությանմիջոցով  աշակերտներըսովորումենընդհանրացնել ձեռք բերած գիտելիքներն ու լեզվական փորձը։
 •  «Նշումներ  անելու»taking)  ռազմավարությունը  ևսնպաստում է որոնողական ընթերցանության զարգացմանը։
 Այս  աշխատանքն  օգնում  է  աշակերտներին  կարդալու  ընթացքումստացվածհամակարգելուհասկանալունորընկալելու,տեղեկատվությունը։
 ևա.  Այս  հմտությունը  ձևավորելու  համար  սկզբնական  շրջանումուսուցիչը  նախապես  կազմում  է  աղյուսակներ,  որոնք  ընթերցանությանընթացքում լրացվում են աշակերտների կողմից։
 ձախգրումբ.  Մի  այլ  դեպքում  նախադասությունը  բաժանվում  է  մասերի։
 հիմնականՈւսուցիչընախադասությունները,  աշակերտները  աջ  մասումլրացնում  ենվերջիններիս  շարունակություններն  այնպես,  որ  վերջում  ստացվիհամառոտ, ամբողջական տեքստ։
 է  անավարտկողմումԻնչևէ,  այս  կամ  այն  ընթերցանության  տեսակի  իրականացմամբ  էպայմանավորված  վարժությունների,  ռազմավարությունների,  ինչպեսնաև  ստուգման  եղանակների  ընտրությունը։
   Ընդ  որում  պետք  է  հաշվիառնել  հետևյալը.  քանի  որ  ընթերցանության  տեսակները  տարբերվումեն  ըստ  գործունեության  արդյունքի,  այսինքն՝  ըստ  տեքստի  բովանդակության  ընկալման  աստիճանի,  տեղեկատվության  ըմբռնման  ևհիմնական  իմաստի  ընկալման  աստիճանը  հնարավոր  է  սահմանել՝համակցելովայնամբողջականտեղեկատվությանը։
 պարունակվողտեքստումчтения։

Օտար  լեզվով  ընթերցանության  ուսուցման  նպատակը  «հասուն  ընթերցանության»  նվազագույն  մակարդակ  ապահովելն  է,  որը  թույլ  է  տալիս  սովորողներին  ստանալ  անհրաժեշտ  տեղեկատվություն  անծանոթ  տեքստ կարդալիս։
   Ըստ  ԼԻԻՀ-ի՝  օտար  լեզվի  դասավանդման  ընթացքում տարբերակվում են ընթերցանության հետևյալ տեսակները.  •  թռուցիկ ընթերցանություն,  •  մանրակրկիտ ընթերցանություն,  •  որոնողական  ընթերցանություն,  •  տեքստի  ընդհանուր  բովանդակությանը  ծանոթանալու  ընթերցանություն։
    Հոդվածում  փորձ  է  արվում  լուսաբանել  ոչ  միայն  օտար  լեզվով  ընթերցանության  ուսուցման  ընդհանուր  նպատակը,  այլ  նաև  անդրադարձ  է  կատարվում  ընթերցանության  յուրաքանչյուր  տեսակի  նպատակին և առանձնահատկություններին։
