ՏԱՎՈՒՇԻ ՄԱՐԶԻ ՍԵՎՔԱՐ ԳՅՈՒՂԻ ԵՎ ՀԱՐԱԿԻՑ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻԶԲՈՍԱՇՐՋԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ՎԵՐՀԱՆՈՒՄ, ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ԵՎՔԱՐՏԵԶԱԳՐՈՒՄՀոդվածում ներկայացվում են հնամենի Սևքար գյուղի և հարակից տարածքներիզբոսաշրջային ռեսուրսները։
  Ի հայտ են բերվել, հաշվառվել և քարտեզագրվել Սևքարգյուղի և հարակից տարածքների գողտրիկ բնաշխարհի գեղատեսիլ վայրերը, որոնքկարող  են  ծառայել  զբոսաշրջային,  արշավային  և  էքսկուրսիոն  նպատակներով։
 Աշխատանքում ներկայացվել են այն հիմնական տվյալները, որոնք անհրաժեշտ ենտվյալ վայրերի համար տեղեկատվական բազա ստեղծելու և կառավարելու համար։
 Ձեռքբերված  տվյալների  և  հստակ  տեղեկությունների  միջոցով  կատարվել  է  մշտադիտարկում։
   Կատարվել  է  զբոսաշրջային,  արշավային,  էքսկուրսիոն  վայրերիտեղադիրքի որոշում՝ քարտեզների, սխեմաների, գծապատկերների, դիագրամներիկազմում  և  խմբագրում։
   Տեղեկատվությունը  հավաստի  է,  լիարժեք  և  ամբողջովինբնութագրում  է  տվյալ  վայրը։
   Զբոսաշրջային,  արշավային  և  էքսկուրսիոն  վայրերիվերաբերյալ  տվյալների  ստացման  համար  կիրառվել  են  ժամանակակից  սարքավորումներ (Google Earth, GPS, ArcGIS)։
  Համաշխարհային տեղորոշման համակարգի՝(GPS)-ից  ստացած  տվյալները,  ձերքբերած  տեղեկատվության  հետ  միասին  մուտքագրվում են համապատասխան ծրագիր՝ (ArcGIS)։
  GIS-ը թույլ է տալիս կատարելուտվյալների թարմացում և արդիականացում։
  ArcGIS ծրագրային միջավայրում վայրիհամար հավաքված տվյալների հետ կատարվում են հետևյալ աշխատանքները՝1.  տվյալների մուտքագրում,2. տվյալների վերամշակում,3. տվյալների նկատմամբ վերահսկողություն,4. հարցում, 5. տվյալների վերլուծություն,6. քարտեզների կամ սխեմաների ստացում, 7. տվյալների տրամադրում։
 Զբոսաշրջային  վայրերի  վերաբերյալ  տվյալները  հավաքվում  են  այդ  վայրերիվերաբերյալ  հստակ  տեղեկատվություն  ունենալու  նպատակով։
   Աշխատանքներըկատարվում են փուլ առ փուլ․ նախ ֆիլտրվում է ինֆորմացիան, ապա ստեղծվում էտեղեկատվական  բազա՝  տուրիստական  վայրի  համապատասխան  բազայի  հետաշխատանքի համար։
  Հավաքագրվող տեղեկատվությունը զբոսաշրջային, արշավային և էքսկուրսիոնվայրերի վերաբերյալ ենթադրում է՝ 1.  վայրի հայտնաբերում, 2. կոորդինատների որոշում,3. նկարագրություն,4. տեղեկատվության հավաքում, 5. տեղեկատվական բազայի ստեղծում,6. քարտեզագրում,7. բազայի թարմացում, մշտադիտարկում,8. վայրի տարածքի բարելավում և հետևողականություն։
 Տեղեկատվական բազայի ստեղծումը և կառավարումը։
  Զբոսաշրջային, արշավային  և  էքսկուրսիոն  վայրերի  վերաբերաբերյալ  հավաքագրված  ինֆորմացիայինհաջորդում  է  տեղեկատվական  բազայի  ստեղծման  և  վարման  փուլը։
   Տեղեկատվական  բազան  վայրերի  վերաբերյալ  համահավաք  ինֆորմացիա  է,  որը  մուտքագրվում է «ArcGIS» ծրագրային ապահովմանը կից աղյուսակում, որտեղ ծրագրայինմիջավայր  ներմուծված  յուրաքանչյուր  օբյեկտի  վերաբերյալ  կարող  ենք  ստանալթեմատիկ քարտեզներ՝ կառավարելով տվյալների բազան։
 «ArcGIS» ծրագրային ապահովման միջավայրում ռեսուրսների դասակարգմանհամար առանձնացվում են շերտեր (յուրաքանչյուր շերտում ամփոփված է համապատասխան  տեղեկատվությունը)։
   Ստեղծված  յուրաքանչյուր  շերտին  կից  վարվում  էտվյալների բազա, որում լրացվում են վայրին բնորոշող տվյալները։
  Օրինակ է Սևքարհամայնքում Դարպաս աղբյուրի և տաղավարների վերաբերյալ կհավաքագրվի նկարագրողական  հետևյալ  տեղեկատվությունը՝  անվանումը,  գտնվելու  վայրը,  կառուցման տարեթիվը, հիմնադիրները (ովքեր են կառուցել այս աղբյուրը), տարածքը (մ2)։
 Զբոսաշրջային  ռեսուրսները  ցանկացած  տարածքի  տուրիզմի  զարգացմանգլխավոր նախադրյալն են։
  Զբոսաշրջային, արշավային և էքսկուրսիոն վայրի մասինհավաքագրված  տեղեկատվությունը  և  առկա  տվյալները  մեզ  հնարավորությունկընձեռեն գնահատելու զբոսաշրջության զարգացման ուղղությունները, ինչպես նաևմշակելու  ռազմավարություն՝  հետագա  առաջընթացն  ապահովելու  համար։
   Զբոսաշրջային, արշավային և էքսկուրսիոն վայրերն անհրաժեշտ է համակարգել։
  Սրանպատակն  այն  է,  որ  գնահատենք  տարածքի  զբոսաշրջային  ներուժն  ու  իրականացնենք  զբոսաշրջային  ռեսուրսների  օգտագործման  արդյունավետ  պլանավորում՝հետևողականորեն մեծացնելով վերոնշյալ վայրերի գրավչությունը։
 Սևքարի աշխարհագրական դիրքը և բնական պայմանները․ Տավուշի մարզիՍևքար համայնքը գտնվում է ՀՀ հյուսիսարևելյան շրջանի արևմտյան մասում, «Դարպաս»-«Դհանակ»-ի անտառափեշին՝ Սևքար գետի հովտում։
  Սևքարը հիմնադրվել էմոտավորապես  900-1000  տարի  առաջ։
   Ծովի  մակերևույթից  ունի  800-1600  մբարձրություն (գյուղին հարող տարածքում), իսկ սարամասերում (ամառանոցների ևձմեռանոցների մոտ) հասնում է 1900-2400 մետրի։
  Գերակշռում են լեռնատափաստանային և լեռնաանտառային լանդշաֆտները։
  Համայնքն Իջևանից 20 կմ հյուսիս– արևմուտք է, իսկ Երևանից՝ 150 կմ հյուսիս–արևելք։
  Ունի մասնատված ռելիեֆ և մեղմկլիմա, օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը +16 աստիճան է, գարունը կարճատև է,բուռն անձրևային, ամառը երկարատև է, համեմատաբար զով, շրջակա անտառներիշնորհիվ  մշտապես  առկա  է  թարմ  օդը։
   Այստեղ  մեղմ  է  նաև  աշունը,  տարեկանտեղումների  միջին  քանակը  կազմում  է  350-620  մմ։
   Սևքար  համայնքի  վարչականտարածքը 8180.5 հա է, մշտական բնակչությունը՝ 2037 մարդ։
  Համայնքը ԱդրբեջանիՀանրապետության Ղազախի շրջանի հետ ունի 4 կմ սահմանագիծ։
  Սահմանակից էՏավուշի  մարզի  Սարիգյուղ,  Աչաջուր,  Ն.  Ծաղկավան,  Այգեհովիտ,  Ազատամուտ,Լուսաձոր,  Ենոքավան  և  Հաղարծին,  համայնքներին։
   Սևքար  գյուղի  գյուղամիջյանպուրակում  տեղադրված  են  ֆիդայի  Սևքարեցի  Սաքոյի  և  ցարական  գեներալՎարշամովի կիսանդրիները, ինչպես նաև Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրվածհուշարձան  և  հուշաղբյուր։
   Համայնքում  կան  զբոսաշրջային  արժեք  ներկայացնողվայրեր՝ հանգստի, անտառային գոտիներ, սառնորակ աղբյուրներ։
  Սևքար համայնքիբնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ, բուսաբուծությամբ,մեղվապահությամբ։
   Հարուստ  է  Սևքարի  բնաշխարհը.  կան  արժեքավոր  ծառատեսակներ,  ինչպիսիք  են`  կաղնին,  լորենին,  հաճարենին։
   Կան  հանգստի  վայրեր,սառնորակ աղբյուներ՝ Դարպասի, Դհանակի, Մամռուտի, Քարա Նովի և այլն։
 Այստեղի  անապական  մաքուր  օդը  և  հանքային  բուժիչ  ջրերը,  դեղաբույսերովհարուստ  բնաշխարհը  նպաստավոր  են  բնակչության  հանգստի  կազմակերպման,առողջության  վերականգնման  և  զբոսաշրջության  զարգացման  համար։
   «Սևքար»տեղանվան ծագումը կապված է սերնդեսերունդ փոխանցված ավանդազրույցի հետ,ըստ որի՝ գյուղն անվանակոչվել է «Քարա նովի» աղբյուրի պատվին, որտեղ գտնվելեն գյուղացիների կորած անասունները։
 Իսկ  հին  գյուղատեղի  տարածքը  ձգվել  է  Դարպաս  և  Եղեցա  յալ  կոչվողվայրերում։
  Ժամանակին խիստ անտառածածկ ու բարձր են եղել (1000 մ), այդ իսկպատճառով  գյուղացիներն  արոտավայրերի  համար  մշտապես  կանգնել  են  խնդրիառջև։
  Սևքարեցիներն անասուններին արոտի համար մոտ երեք կմ ներքև են իջելգյուղից՝ աղբյուրներն ու առատ արոտավայրերը հավանելուց հետո տեղափոխվելովԴավթյանների բլուր (տեղի բարբառով՝ Տավթանց յալ), Քոչարյանների բլուր (տեղիբառբառով՝  Քոչարանց  յալ)  և  այլն։
   900-1000  տարի  առաջ  գյուղն  աստիճանաբարիջնում է հին գյուղատեղից ներքև և ձևավորվում է ներկայիս Սևքար գյուղը։
  Սևքար համայնքն ունի ամառանոցներ և ձմեռանոցներ, որտեղ բնակչությունըզբաղվում է անասնապահությամբ, բուսաբուծությամբ, մեղվապահությամբ և գյուղատնտեսական այլ աշխատանքներով։
  Ամառանոցները և ձմեռանոցները ստեղծվել ենդեռևս 1830-ական թվականներին և գտնվում են գյուղից 45-50 կմ հեռավորությանվրա։
   Սևքար  գյուղի  ամառանոցներն  ու  ձմեռանոցները  ներկայացվում  են  ըստսևքարեցիների խոսվածքի՝ 1.   Աղբղա2.    Էվլիկյոմեր3.    Հարամոլա4.    Կառնուտ5.    Կյոճաքար6.    Փոշտիկյոմեր7.    Բերձեններ (Տանձուտ)8.    Օկոն («Օկոն» բերդ)9.    Խաչբուլաղ(համանուն  գետինՁմեռանոցներ Ամառանոցներ (Սանգյար  կոչվողԳարգյատուկ (Օխտնախպյուր)ՂասմաուրթՍանգյարբերդատեղի մոտ)հարող բնակավայրը)10.   ՋլղուրթԿարմիր  քարի  քարայր․  Սևքար  գյուղից  դեպի  հյուսիս-արևելք  3  կմ  հեռավորության վրա է գտնվում Կարմիր քար կոչվող լեռը, քարայրը լեռան գագաթից 4 մներքև  է։
   Այն  ծովի  մակարդակից  ունի  788-900  մ  բարձրություն։
   Լեռան  հարավահայաց  լանջը  խիստ  մասնատված  է,  և  լեռը  կարող  է  օգտագործվել  էքստրեմալզբոսաշրջության նպատակով։
  Լեռան գագաթին տեղակայված է գեոդեզիական կետ։
 Քարայրի պարամետրերը՝ մուտքի բարձրությունը՝ 2 մ, լանությունը՝ 3 մ, խորությունը՝3  մ։
   Քարայրն  առանձնանում  է  բարձրությամբ։
   Այստեղից  բացվում  է  գեղատեսիլտեսարան։
   Քարայրը  գարնանը  այցելուների,  բայց  առավել  հաճախ  տեղացիձկնորսների  և  ձնեբեկ  (ծնեփակ)  հավաքողների  համար  վերածվում  է  հավաքույթիհրաշալի վայրի։
 Դարպաս կոչող տեղանքը Սևքար գյուղի արևմտյան մասում է։
  Գտնվում է 3.78կմ  հեռավորության  վրա։
   Դարպասում  առու  (առաջացնում  է  փոքրիկ  լճակներ՝հաղորդելով յուրահատուկ տեսք), սառնորակ աղբյուր և տաղավարներ (հուշաղբյուրներ) կան։
  Տեղանքում առկա են նաև բնակավայրի ավերակների մեծ քարեր, խորըփորված փոսեր, որոնք ժամանակ անվանել են «պակեր», այսինքն՝ տնատեղեր։
 Արխաջաքարի ժայռեր քարայր․ Արխաջաքար կոչվող տեղանքը Սևքար գյուղիհարավարևմտյան  մասում  է՝  4  կմ  հեռավորության  վրա։
   Տեղանքում  առկա  են  մեծքարեր, ժայռեր և մի քանի քարայր (մուտքի բարձրությունը 2 մ է, լանությունը՝ 10 մ,խորությունը՝ 2 մ)։
  Քարայրը որպես բնակատեղի է ծառայել Սևքարի հին գյուղատեղիբնակիչների  համար։
   Ստուգաբանենք  «Արխաջաքար»  տեղանունը։
   Սևքարի  հինգյուղատեղի  բնակիչների  համար  այս  տեղանքը  ծառայել  է  իբրև  անասուններիհավաքատեղի։
  Գյուղացիների ոչխարների հոտը մշտապես կանգ է մեծ քարի մոտ։
 Բարբառային  տարբերակով  ոչխարների  կանգառի  վայրն  անվանում  էին  «Արխաջատեղ»։
  Այստեղից էլ ծագել է «Արխաջաքար» անվանումը։
 Կարմրալանջ (Ճանջաքար) լեռ․ Կարմրալանջ (Ճանջաքար) լեռը Սևքար գյուղիհարավարևմտյան  մասում  է՝  4.60  կմ  հեռավորության  վրա։
   Լեռն  ունի  1376  մբարձրություն։
  Պայմանավորված տեղադիրքով՝ կանաչապատ է և ծառապատ։
  Լեռանարևմտյան մասը ժայտապատ է։
 Պայտաթափ  լեռ  (Կապ)․  Պայտաթափ  լեռը  Սևքար  գյուղի  հարավարևմտյանմասում է՝ 10.22 կմ հեռավորության վրա (հեռավորությունն Աչաջուր գյուղից՝ 6.20 կմ)։
 Պայտաթափ լեռը Մթնասար լեռնաշղթայի ամենաբարձր լեռն է (1979 մ)։
 Քարտեզ 1. Տավուշի մարզի Սևքար գյուղը և հարակից տարածքներըԱղյուսակ 1. Տավուշի մարզի Սևքար գյուղի և հարակից տարածքների զբոսաշրջայինռեսուրսների հաշվառման թերթիկ Բնակավայր(համայնք)Վայրի անվանումըծրագրիքարտեզում`պայմանականնշաններիԱշխարհագրականկոորդինատները(«Google Map»-իհամաձայն)Կարմիր քարիքարայրԽաչի բլուր(յալ)Սևքարի հինգյուղատեղիԱրխաջաքարիՍևքարժայռեր և քարայրՍևքար ևԱչաջուրԿարմրալանջ լեռ(Ճանջաքար)Երկնահայաց լեռՕղզաքարի ժայռերՎանի կապի առվակև հուշարձանԿապի առվակ ևջրվազներՊայտաթափ լեռանստորոտի եղևնուտԿապի տակի աղբյուրև հուշարձանԿապի տակիՍևքարեցիներիհուշարձանՊայտաթափ լեռ(Կապ)Կապի ժայռԿապի ժայռուտՔարտեզ 2.ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1] Աղասարյան Վ., Սևքար տոհմածառ. Գիրք-ալբոմ, 1984-2006։
 [2] Ճաղարյան Ս. Ա., Սևքար տեղեկություններ, Իրադարձություններ, Երևան, 1992։
 Դավթյան Հակոբ ՏԱՎՈՒՇԻ ՄԱՐԶԻ ՍԵՎՔԱՐ ԳՅՈՒՂԻ ԵՎ ՀԱՐԱԿԻՑ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻԶԲՈՍԱՇՐՋԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ՎԵՐՀԱՆՈՒՄ, ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ԵՎՔԱՐՏԵԶԱԳՐՈՒՄԲանալի բառեր՝ տեղեկատվական բազա, քարտեզ, դիագրամ, GPS, ArcGIS,աշխարհագրական կոորդինատներ, քարանձավ, տեղադիրք, չափագրություն։

Հոդվածում  ներկայացվել  են  Տավուշի  մարզի  Սևքար  գյուղի  և  հարակից  տարածքների  զբոսաշրջային  ռեսուրսների  տեղանքների  ու  վայրերի  պատկերումը  համաշխարհային  տեղորոշման  համակարգի՝  «GIS»-ի  միջոցով։
   Ձեռք  են  բերվել  տեղեկատվական տվյալներ, որոնք մուտքագրվել են «ArcGIS» ծրագրի մեջ։
  «ArcGIS»  ծրագրային  ապահովման  միջավայրում  տվյալների  մշակման  արդյունքում  զբոսաշրջային ռեսուրսների համար ստացվել են թեմատիկ նոր քարտեզներ, որոնք թույլ  են տալիս սխեմատիկորեն պատկերել տեղանքը, օգտվել և թարմացնել տեղեկատվական  բազան,  կատարել  մշտադիտարկում  և  տվյալները  մուտքագրել  «GIS»  միջավայր։
   «GIS»-ը  ճկուն  համակարգ  է  և  թույլ  է  տալիս  կատարել  տվյալների  թարմացում,  արդիականացում՝  քարտեզներն  օգտագործելով  զբոսաշրջային  նպատակներով։
  Աշխատանքը արդիական է այնքանով, որ ուսումնասիրվել է նախկինում  գրեթե չհետազոտված տարածք։
