20-րդ դարի հայ գրականության հայ գրողի կառուցվածքային և բովանդակային առանձնահատկությունները ՎԻԼԻԱՄ ՍԱՐՈՅԱՆԻ «ՀԱՅ ԵՎ ՀԱՅԿԱԿԱՆ» ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ  Նրա պատմություններում հայրենիքի գաղափարը ունի մարդկանց պատկերներ, ովքեր պահպանել են դարավոր ավանդույթներ ՝ ի տարբերություն կենսամակարդակի:  Առանձնանում են հերոսների բարոյահոգեբանական ներաշխարհը ներկայացնելու նրա եզակի միջոցները, որոնք ավելի մանրամասն կարելի է ուսումնասիրել «Հայը և հայը» պատմվածքում: Կառուցվածքային առումով աշխատանքը տարբերվում է վերնագրից:  Այն հատուկ վերնագրելով «Հայ և հայկական», ոչ թե «Երկու հայ», «Հայերի անակնկալ հանդիպում» կամ մեկ այլ այլընտրանք ՝ հեղինակը միաժամանակ առանձնացնում և համատեղում է «հայի» գաղափարը:   Նա նպաստում է շրջակա միջավայրի պայմաններին հարմարվելու գաղափարին, նույնիսկ ինքն իրեն նույնացնում է, բայց միևնույն ժամանակ չի կորցնում հայության հայկականությունը:  Նա հեռու զգալու միտումը վերագրում է իր հայրենակցին `հայկական տեսակին:   Սարոյանը ցույց է տալիս, որ հայը անհասկանալիորեն տարբերում և ճանաչում է հային բարձր և ծուռ քիթով, լայն աչքերով, խիտ գանգուրներով բոլոր մարդկանցից, նույնիսկ եթե նրանց մեկի հագուստը ամերիկյան է, և դեմքին նա ունի ամբողջ Ամերիկա: Հայերեն նկարագրի երկակիությունը նկատվում է նաև պատմության մեջ, երբ Սարոյանը նկարագրում է «մեր զարմանալի ցեղը» միայն արտաքինով, կարծես ցույց տալով մեր արտաքին «թերությունները». Ուռած դեմք, բարձր ու ծուռ քիթ, խիտ ու խիտ գանգուր, խոր աչքեր  Բայց այս նկարագրության կողքին, պատմության մյուս մասում, նա նաև արտահայտում է հայ կյանքով լի կյանքին կառչելու բնույթը: «Եվ մեր հայկական շարժումը», որն այնքան շատ բան է ասում ՝ հարվածելով ծնկներին ու ծիծաղից պայթելով: ծաղիկ Կյանքի ծաղրը և մեծ գաղափարները: և Հայերեն բառը, նայիր, ժպտա: Պատմության մեջ Սարոյանը, զարգացնելով և հարստացնելով պատմության ձուն, նկարագրելով երկու հայրենակիցների անսովոր հանդիպումը, բարձրաձայնում է իր ներքին մենախոսության մասին `միևնույն ժամանակ այդ մենախոսությունը վերածելով ընթերցողի հետ զրույցի, և վերջում` այս զրույցը: դառնում է կոչ ամբողջ աշխարհին, հիշեցում Հայոց ցեղասպանության մասին: Այստեղ հեղինակը հրահանգ է տալիս վերացնել հայերին, ինչը ոչ այլ ինչ է, քան բառախաղ, ցույց տալ, ավելի շատ ընդգծել հայերի ամբողջական բնաջնջման գաղափարի անհնարինությունը, որը պատմության հիմնական նպատակն է: Ընթերցողի հետ զրույցում, երբ նա անկեղծանում է, ասելով, որ ձեռնամուխ է եղել Հայաստանին գտնելու գործին, Սարոյանը սկզբում ցավով խոստովանում է և հայտարարում, որ, այնուամենայնիվ, Հայաստան գոյություն չունի:  Ընթերցողը, ակամա ընդունելով այս տեսակետը, համոզված է, որ իսկապես: «Փոքր Ասիայում մի փոքր հողակտոր կա, կան հովիտներ, լեռներ, լճեր և քաղաքներ, որոնք լավ լեռներ և քաղաքներ են, դրանք պակաս չեն, քան աշխարհի այլ վայրերը, բայց Հայաստանն այն չէ, որ չկա: Հայաստան   Կան միայն մարդիկ, ովքեր ապրում են այս աշխարհում ՝ որպես իրենց երկիր: »  Եվ հեղինակը համընդհանուրացնում է իր իսկական ճշմարտացիությունը ՝ հայրենիքների գոյությունը վերագրելով այլ երկրների: «Եվ չկա Ամերիկա, չկա Անգլիա, չկա Ֆրանսիա, չկա Իտալիա, կա միայն ժողովրդի երկիրը, պարոնայք»:  Այս փոքր համեմատության նշանը դնելով Հայաստանի «մեծ պետությունների» միջև ՝ նա կարծես հանգստություն և վստահություն է ներշնչում հայ ընթերցողին, որպեսզի վերջինս իրեն անօթեւան և անօթեւան չզգա, բայց վստահ է, որ մնացած բոլոր երկրներն ու ազգերն իրեն նման են: , Եվ քանի դեռ հայերը հանդիպում են աշխարհի մի ծայրում, այդ դեպքում ցանկացած երկրում կարող է հայրենիք ստեղծվել: Շարունակելով համեմատությունների շարքը ՝ Սարոյանը նույնիսկ անդրադառնում է թվացյալ չնչին երեւույթներին ՝ դրանց մեջ գտնելով նույնիսկ հայկական էության արտահայտությունը:   Օրինակ, երբ անճաշակ գարեջուրը մատուցվում է պանդոկում, նա նշում է, որ նույնիսկ գարեջրի համն իր համար նույնն է: «Դուք չեք էլ կարող պատկերացնել, թե որքան լավ է հայի համար մեկ այլ հայի հանդիպելը աշխարհի կորած անկյունում, պանդոկում, այն վայրում, որտեղ մարդիկ խմում են:  Ի՞նչ գարեջրի համն է մեզ համար, ո՞րն է բռնապետությունը:  Նրանք այդպիսին են, և այդպիսին էլ պետք է լինեն:  «Աշխարհում կան բաներ, որոնք անհնար է փոխել»: Մենք հակված ենք ենթադրել, որ հեղինակը կատարում է այս համեմատությունը ՝ հակադրելով ռուսաստանցիների (քանի որ հանդիպումը Ռուսաստանում էր) կամ ամերիկացի անհոգ ամերիկացի սովորությունները օրվա հաճույքներին ՝ բնորոշ հայ մարդու հոգատար բնույթով:   Այլ կերպ ասած, հեղինակը պատմության յուրաքանչյուր մասում փոխաբերությունների միջոցով ներկայացնում է հայկականության տարբեր ենթաշերտերը: Մյուս կողմից, Սարոյանը պատմության մեջ իրեն բացահայտում է ոչ միայն որպես հայրենասերի հերոս, այլև որպես անհատ Ուիլյամ Սարոյան, ով ամբողջ կյանքում ապրել է Ամերիկայում, բայց իրեն համարում է «օտար օտար աշխարհում»:  Այս տեսանկյունից հեղինակի կերպարը, որն իրականում համապատասխանում էր Ուիլյամ Սարոյանի մարդկային տեսակին, ձևավորվեց ամերիկյան կյանքի և կենցաղի խառնաշփոթի մեջ:  Նա ամերիկահայ տղամարդն է, ով սիրում է Մուշը ՝ իր հայրական պատանության քաղաքը, որտեղ նա երբեք չի եղել և չի էլ տեսել:   Միայն արյան կանչն էր, որ ստիպեց նրան սիրել այդքան հեռավոր, չտեսնված, բայց հոգու համար այդքան հարազատ: Նույնիսկ նրանք, ովքեր չեն ուսումնասիրել Սարոյանի աշխատանքը, կարող են ծանոթ լինել պատմության վերջին տողերին, երբ հեղինակը ասում է. «Ես կցանկանայի աշխարհիս դեմքին տեսնել մի աշխարհ, որը կարող էր խաթարել այս ցեղը, այս կոդն ու ցեղը: հպարտ մարդիկ, որոնց պատմությունը պատմվում է, բոլոր մարտերն ընթանում և պարտվում են, որոնց շենքերը քանդվում են, գրքերը չեն կարդացվում և երգերը լուռ են »:  Եվս մեկ անգամ դիմելով համեմատության մեթոդին `զուգորդելով հայերի կորուստներն ու զրկանքները, նրանց հետևանքները և ապրելու ունակության հպարտությունը` Սարոյանը աշխարհի առջև բարձրաձայնում է, որ այս ցեղը չի խանգարում: Genocideեղասպանության ձայնը բարձրացնելու գաղափարը արտացոլված է պատմության հենց սկզբից: Ընթերցողը մտովի հասկանում է, որի արդյունքում հեղինակը հայտնվել է օտար երկրում, թե ինչպես է Սարոյանը չի տեսել իր երկրի քաղաքներից մեկը, բայց ուզում է գոնե լսել դրա մասին:  Այնուամենայնիվ, 1915 թվականին նա այդ մասին վկայում է պատմության վերջին մասում: Հեղինակը կրկին կոչ անելով վերացնել հայերին `հակասելով իր իրական ցանկությունների խոսքերին` հեղինակը ցանկանում է էլ ավելի ընդգծել այն միտքը, որ վատագույն դեպքում հայերը ուժ կգտնեն գոյատևելու նույնիսկ այս Genocideեղասպանությունից:  Հենց իր խոսքերի, դրանց տակ թաքնված իրական մտքերի և ցանկությունների հակադրության միջոցով է, որ գրողը շեշտում է մեր երկրի անցյալի կորուստների ամբողջականությունը, այժմ ունեցած նրա կարոտը, ապագայի երազանքները: Պատմության բովանդակության մեջ Սարոյանը շեշտը դնում է հայի կենսուրախ բնույթի վրա, որի շնորհիվ twentyեղասպանությունից քսան տարի անց երկու հայեր, երբ նրանք հանդիպեցին միմյանց արտասահմանյան երկրներում թափառելիս, ծիծաղում էին միմյանց հանդիպելու գերագույն երջանկության վրա: Այսպիսով, Ուիլյամ Սարոյանը, հարստացնելով իր ստեղծագործություններում պատմվածքի ժանրային-սոցիալ-հոգեբանական հիմնահարցերը, ապրելով իր ողջ կյանքի ընթացքում, ստեղծելով հայրենիքից հեռու, մանավանդ ոչ թե հայոց լեզվով, այլ անգլերենով, կարողացավ ներկայացնել հայրենասիրական գաղափարները հայ ժողովուրդը: Կառուցվածքայինորեն հարստացնելով պատմության հերոսներին ՝ նա կարողացավ արտահայտել մի ամբողջ ժողովրդի նկարագիրն ու ոգին հերոսի կյանքի պարզ նկարագրությամբ, փոքր թվացող պատմության մեջ թվացյալ սովորական միջադեպով, խոսել Հայոց ցեղասպանության մասին, ցույց տալ ուժը հայ ազգի հպարտության:  Պատմության ժանրային տեսանկյունից արտացոլվում են գեղարվեստական ​​հերոսի կյանքի էական կողմերը, որոնք պատմության մեջ հիմնականում կարոտի և հայրենիքի հանդեպ սիրո արտահայտությունն են: Լիլիթ Հարությունյան ՎԻԼՅԱՄ ՍԱՐՈՅԱՆ «ՀԱՅ ԵՎ ՀԱՅԿԱԿԱՆ» ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌՈՒURALՎԱՔԱՅԻՆ ԵՎ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ցանկությունների հակադրություն: ։

Սույն հոդվածում հեղինակը դիտարկում է Վիլյամ Սարոյանի ստեղծագործության կառուցվածքային և բովանդակային  առանձնահատկությունները։
   «Հայը  և  հայը»  պատմվածքում  առանձնացվում  է  կառուցվածքային  հետևյալ դրվագները՝ պատմվածքի գաղափարական արտահայտման խտացումը վերնագրում, անհայրենիք մնացած  հայի  կյանքի  պատկերների  կերտում,  կերպարների  հոգեկերտվածքի  ամբողջացում։
  Առանձին  հետազոտություն է  կատարվել բնագրի ուսումնասիրման գործում, քանզի կարևոր է բնագրի և թարգմանության փոխադարձ կախվածությունը, բառաիմաստային տարբերությունների դիտարկումը։
   Հեղինակը  եզրահանգում  է,  որ  Վիլյամ  Սարոյանի  պատմվածքում  առկա  են  պատկերային  համադրումները,  խորը հոգեբանականությունը և գեղարվեստական մտածողության ռեալիստական բնույթը։
