NG-ՀԻԴՐՕՔՍԻ-ՆՈՐ-L-ԱՐԳԻՆԻՆԻ ՀԱԿԱՈՒՌՈՒՑՔԱՅԻՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ 7․12-ԴԻՄԵԹԻԼԲԵՆԶԱՆՏՐԱՑԵՆՈՎ ԽԹԱՆՎԱԾ ԱՌՆԵՏՆԵՐԻ ԿՐԾՔԱԳԵՂՁԻՔԱՂՑԿԵՂԻ ՓՈՐՁԱՐԱՐԱԿԱՆ ՄՈԴԵԼՈՒՄ Վաղուց արդեն հայտնի է, որ չարորակ նորագոյացությունների առաջացումը ևզարգացումն  ուղեկցվում  են  մետաբոլիկ  մի  շարք  փոփոխություններով,  որոնքնպաստավոր  պայմաններ  են  ստեղծում  ուռուցքային  բջիջների  աճի  համար։
   Ուստիկատարվում  է  մետաբոլիկ  մի  շարք  ուղիների  մանրակրկիտ  ուսումնասիրություննորմայում  և  պաթոլոգիայում,  որը  հնարավորություն  կտա  պատկերացում  կազմելքաղցկեղի  զարգացմանը  նպաստող  գործոնների  և  մեխանիզմների  մասին։
   Այստեսանկյունից շատ կարևոր միացություն է արգինին ամինաթթուն, որի մետաբոլիզմնուռուցքների զարգացման ժամանակ որոշակի փոփոխությունների է ենթարկվում [12]։
 Արգինազի  նկատմամբ  հետաքրքրությունը  վերջին  տարիներին  ավելի  է  մեծացել,քանի  որ  մի  շարք  հետազոտություններ  փաստում  են,  որ  արգինազ  ֆերմենտիակտիվությունը  բարձրանում  է  տարբեր  տեսակի  քաղցկեղների,  մասնավորապես՝կրծքագեղձի  քաղցկեղի  ժամանակ  [2,  3,  11]։
   Վերջին  տասնամյակների  հետազոտությունները  հաղորդում  են,  որ  արգինազը  գրավիչ  թիրախ  է  քաղցկեղի  բուժմանհամար, իսկ արգինազի արգելակումը կարող է քաղցկեղի բուժման խոստումնալիցմիջոց լինել։
  Տարբերում են արգինազի բնական և սինթետիկ արգելակիչներ։
  Առավելմեծ  հետաքրքրության  է  արժանի  NG-հիդրօքսի-նոր-L-արգինինը  (nor-NOHA),  որըարգինազի  հզոր  արգելակիչ  է։
   Հետազոտությունները,  որոնք  իրականացվել  ենվերջին  տարիների  ընթացքում,  համոզիչ  կերպով  ցույց  են  տվել  արգինազիկարևորագույն  դերն  ուռուցքի  իմունոկենսաբանությունում[4,  9]։
   Ներկայումսբացահայտվել է պոլիամինների (սպերմին, սպերմիդին, պուտրեսցին) քանակությանկտրուկ աճ չարորակ նորագոյացությունների ժամանակ [2, 5]։
  Պոլիամինները փոքրմոլեկուլային զանգվածով ալիֆատիկ ամիններ են, որոնք առաջանում են L-արգինինիկատաբոլիզմում։
   Արգինազ  ֆերմենտը  կատալիզում  է  L-արգինինի  հիդրոլիզը  Lօրնիթինի  և  միզանյութի։
   Արգինազային  ռեակցիայի  արդյունքում  առաջացած  Lօրնիթինից  օրնիթին  դեկարբօքսիլազ  ֆերմենտի  միջոցով  սինթեզվում  են  պոլիամինները [6, 10]։
  Պոլիամինները տարածված են էուկարիոտիկ բոլոր բջիջներում և միշարք  պրոկարիոտներում։
   Սույն  աշխատանքի  նպատակն  էր  ուսումնասիրել  արգի(պոլիամինների  կենսասինթեզի  առաջնային  ֆերմենտ)  արգելակիչ  NGնազիհիդրօքսի-նոր-L-արգինինի(nor-NOHA)  հակաուռուցքային  ազդեցությունը  7․12դիմեթիլբենզանտրացենով (ԴՄԲԱ) խթանված առնետների կրծքագեղձի քաղցկեղիփորձարարական  մոդելում,  ինչպես  նաև  հետազոտել  պոլիամինների  քանակականփոփոխություններն  առնետի  արյան  պլազմայում  7․12-դիմեթիլբենզանտրացենիներարկումից  հետո  5-րդ  և  13-րդ  շաբաթվա  ընթացքում  հետազոտական  բոլորխմբերում։
 Նյութեր  և  մեթոդներ։
   Կենդանիներ.  Հետազոտության  օբյեկտ  են  ծառայել  8շաբաթական,  90-120  գ  Wistar  ցեղատեսակի  35  էգ  առնետներ։
   Ուսումնասիրություններն իրականացվել են բիոէթիկայի հանձնաժողովի կանոններին համապատասխան։
  Կատարվել է առնետների բաժանում 5 տարբեր խմբի՝ յուրաքանչյուր խմբում 7առնետ՝  ստուգիչ,  ֆիզ.  լուծույթ-ստուգիչ,  ԴՄԲԱ  ստուգիչ,  nor-NOHA  ստուգիչ  ևԴՄԲԱ+nor-NOHA։
   Կրծքագեղձի  քաղցկեղի  խթանումն  իրականացվել  է  1  մլ  20  մգ7․12-դիմեթիլբենզանտրացենի  (ԴՄԲԱ)  (լուծված  ձիթապտղի  ձեթում)  մեկանգամյաներստամոքսային ներարկմամբ` ներարկիչ-զոնդի օգնությամբ՝ էգ առնետների 45-60օրական հասակում։
  Արգելակիչը՝ NG-հիդրօքսի-նոր-L-արգինինը (nor-NOHA), լուծվելէ  ֆիզիոլոգիական  լուծույթում։
   Այս  արգելակիչի  ներորովայնային  ներարկումըկատարվել  է  3  մգ/կգ/օր  (nor-NOHA),  5  շաբաթ  կիրառմամբ`  12  ներարկում,  յուրաքանչյուր  3-րդ  օրը՝  առնետի  55-65  օրականից  սկսած,  ԴՄԲԱ-ի  ներստամոքսայիններարկումից անմիջապես հետո։
  Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ԴՄԲԱ-իներարկումից  13  շաբաթ  անց  արյան  պլազմայում  պուտրեսցինի,  սպերմիդինի  ևսպերմինի գումարային քանակությունը ստուգիչ խմբերի համեմատ ԴՄԲԱ-ստուգիչխմբում  աճում  է  11.5  %-ով։
   ԴՄԲԱ+nor-NOHA  փորձարարական  խմբի  առնետներիարյան պլազմայի պոլիամինների գումարային քանակությունը ԴՄԲԱ-ստուգիչ խմբիհամեմատ  նվազում  է  26.2  %-ով։
   ԴՄԲԱ  ազդեցությունից  13  շաբաթ  անց  ԴՄԲԱստուգիչ  խմբի  առնետների  կրծքագեղձերում  հյուսվածքաախտաբանական  վերլուծությունը (1-3 ուռուցքներ, 0.2-0.5 սմ) վկայում է ինվազիվ ներծորանային և բլթակայինքաղցկեղների  զարգացման  մասին։
   ԴՄԲԱ+nor-NOHA  խմբի  առնետների  մոտ  (0-1ուռուցք,  0.1-0.2  սմ)  նույն  ժամանակահատվածում  նկատվում  է  միայն  բլթակայինկարցինոմա in situ։
 Ռեակտիվներ. Փորձի ընթացքում օգտագործվել է HClO4, դենսիլքլորիդ, պրոլին,էթիլացետատ,  քրոմատոգրաֆիկ  թիթեղիկներ,  քլորոֆորմ/տրիէթիլամին  շարժունֆազ։
  Նշված նյութերը գնվել են «Sigma-Aldrich Chemie GmbH» ընկերությունից։
 Առնետի  կրծքագեղձերի  նրբասեղ  ասպիրացիոն  բիոպսիս.  Հյուսվածքներինմուշառումն  իրականացվել  է  համապատասխան  Զբինդենի  մեթոդի`  կրծքագեղձիհամար կատարելով որոշ փոփոխություններ [14]։
 Հյուսվածքապաթոլոգիական  հետազոտություն.  Հետազոտվող  հյուսվածքները  ներկվել  են  հեմատոքսիլին  և  էոզին  ներկանյութերով  (Sigma-Aldrich  Co.  Ltd,HEMATOXYLIN STAINS, Procedure No. GHS)։
  Ներկված հյուսվածքներն ուսամնասիրվել  են  օպտիկական  մանրադիտակով  և  նկարահանվել  են։
   Հյուսվածքապաթոլոգիական, միկորոսկոպիկ հետազոտությունները և ուռուցքի տիպը որոշվել է համաձայն ոչ վաղ հրատարակված հոդվածների [1, 7]։
 Պոլիամինների ԴԷՆՍԻԼացում և նրբաշերտ քրոմատոգրաֆիա. Կիրառվել էՄորգանի մեթոդը որոշ մոդիֆիկացիաներով [8]։
 Արդյունքների մշակում Statistica 10 (StatSoft) ծրագրով. Ստացված արդյունքները ներկայացված են միջին±ստանդարտ շեղում (M±SD) արժեքներով։
  Մշակվել էStatistica 10 ծրագրի օգնությամբ։
  Արդյունքները վերլուծվել են Student t-test-ի (singlesample) միջոցով։
 Արդյունքներ  և  քննարկում.  Աշխատանքի  նպատակն  է  ուսումնասիրել  NGհիդրօքսի-նոր-L-արգինինի(Նկար  1)  հակաուռուցքային  ազդեցությունը   7․12դիմեթիլ-բենզանտրացենով  (Նկար  2)  խթանված  առնետի  կրծքագեղձի  քաղցկեղիփորձարա-րական մոդելում` արգելակելով արգինազի ակտիվությունը։
 Նկար 1. Կրծքագեղձի քաղցկեղի խթանումն իրականացվել է 1 մլ 20 մգ  7․12դիմեթիլբենզանտրացենի (ԴՄԲԱ) (լուծված ձիթապտղի ձեթում) մեկանգամյաներստամոքսային ներարկմամբ` ներարկիչ-զոնդի օգնությամբ՝ էգ առնետների 45-60օրական հասակում։
 Նկար 2. Արգելակիչը՝ NG-հիդրօքսի-նոր-L-արգինինը (nor-NOHA) լուծվել է ֆիզիոլոգիականլուծույթում։
  Այս արգելակիչի ներորովայնային ներարկումը կատարվել է 3 մգ/կգ/օր (norNOHA), 5 շաբաթ կիրառմամբ` 12 ներարկում, յուրաքանչյուր 3-րդ օրը՝ առնետի 55-65օրականից սկսած։
  Փորձնական աշխատանքի ընթացքում իրականացվել է պոլիամիններիքանակական փոփոխության ուսումնասիրություն առնետների արյան պլազմայում ԴՄԲԱ-իներարկումից հետո 5-րդ (արգելակչով բուժման ավարտ) և 13-րդ (առաջին ուռուցքիգոյացում) շաբաթվա ընթացքում հետազոտական բոլոր խմբերում։
  Պոլիամիններիքանակական (նմոլ/մլ արյուն)  փոփոխություններն առնետների կրծքագեղձի քաղցկեղիժամանակ ներկայացված են  Աղյուսակ 1-ում։
 Աղյուսակ 1. Պոլիամինների քանակական փոփոխություններն առնետների արյանպլազմայում փորձարարական բոլոր խմբերում ԴՄԲԱ-ի ներակումից 5 և 13 (x) շաբաթ անց(յուրաքանչյուր պոլիամինի որոշման կրկնությունների թիվը 3, առնետի տարիք = x+8, n=7,Փորձարարական ԴՄԲԱ-ի ներարկմանը հաջորդած խումբՍտուգիչՖիզ. լուծույթԴՄԲԱ ստուգիչnor-NOHA ստուգիչԴՄԲԱ+nor-NOHAՍտուգիչՖիզ. լուծույթԴՄԲԱ ստուգիչnor-NOHA ստուգիչԴՄԲԱ+nor-NOHAՍտուգիչՖիզ. լուծույթԴՄԲԱ ստուգիչnor-NOHA ստուգիչԴՄԲԱ+nor-NOHAշաբաթների քանակըՊոլիամին նմոլ/1մլ արյունՊուտրեսցինՍպերմիդինՍպերմինԴՄԲԱ+nor-NOHA  փորձարարական  խմբի  առնետների  արյան  պլազմայիպուտրեսցինի քանակությունը ԴՄԲԱ-ստուգիչ խմբի համեմատ նվազում է 21.5 % և17.23  %՝  5-րդ  և  13-րդ  և  շաբաթում  համապատասխանաբար։
   Սպերմիդինի  քանակությունը նվազում է   7.77 % և 14.49 % -ով, իսկ սպերմինի քանակությունը՝ 26.2 % և27.08 %-ով՝  5 և 13 շաբաթ անց համապատասխանաբար։
  Այսպիսով, 5-րդ և 13-րդշաբաթում  nor-NOHA-ի  ազդեցությամբ  ԴՄԲԱ-ստուգիչ  խմբի  համեմատ  պոլիամինների քանակությունը նվազում է։
 Իրականացվել է նաև կրծքագեղձի հյուսվածքաախտաբանական հետազոտություն հյուսվածքի նմուշառումներում ԴՄԲԱ-ի ներարկումից հետո 13-րդ, 16-րդ և 20-րդշաբաթում  բոլոր  հետազոտական  խմբերում,  ինչպես  նաև  կշռի  կորուստի,  մահացության, առաջացած ուռուցքի քանակների և չափերի վերահսկում փորձարարականբոլոր խմբերում։
  ԴՄԲԱ-ի ազդեցությունից 13 (1-3 ուռուցքներ, 0.2-0.5 սմ) և 16 (3-4ուռուցք, 0.4-0.6 սմ) շաբաթ անց ԴՄԲԱ ստուգիչ խմբի առնետների կրծքագեղձերիհյուսվածքաախտաբանական վերլուծությունը վկայում է ինվազիվ ներծորանային կամբլթակային քաղցկեղների զարգացման մասին (Նկար 3)։
 Ա Բ Գ Նկար 3. ԴՄԲԱ խմբի առնետների կրծքագեղձի հյուսվածքաախտաբանականուսումնասիրություն։
  ԴՄԲԱ-ի ներակումից 13 (Ա) և 16 (Բ և Գ) շաբաթ անց (առնետիտարիքը 21 և 24 շաբաթական)։
  Ներկումը՝ հեմատոքսիլինով և էոզինով։
  Խոշորացումը՝x400։
 ԴՄԲԱ+nor-NOHA խմբի առնետների մոտ 13 (0-1 ուռուցք, 0.1-0.2 սմ) և 16 (1-2ուռուցք,  0.2-0.3  սմ)  շաբաթ  անց  նույն  ժամանակահատվածում  նկատվում  է  միայնբլթակային կարցինոմա in situ (Նկար 4)։
 ԴՄԲԱ+nor-NOHA                                                             Նկար 4. ԴՄԲԱ+nor-NOHA խմբի առնետների կրծքագեղձի հյուսվածքաախտաբանականուսումնասիրություն։
  ԴՄԲԱ-ի ներակումից 16 շաբաթ անց (առնետի տարիքը 24շաբաթական)։
  Ներկումը՝ հեմատոքսիլինով և էոզինով։
  Խոշորացումը՝ x400։
 Իրականացվել է նաև ուռուցքների քանակների և չափերի գնահատում ԴՄԲԱստուգիչ  և  ԴՄԲԱ+nor-NOHA  փորձարարական  խմբերում`  քաղցկեղածնի  ներարկումից 20 շաբաթ անց (Աղյուսակ 2)։
 Աղյուսակ 2. Առնետներում առկա ուռուցքների քանակի և չափերի գնահատում ԴՄԲԱ-իներարկումից 20 շաբաթ անց (առնետի տարիքը 28 շաբաթական) ԴՄԲԱ ստուգիչ ևԴՄԲԱ+nor-NOHA խմբերումԴՄԲԱ-ի ներարկումից 20 շաբաթ անց, առնետներում առկա Փորձ. խումբուռուցքի քանակ(հատ)/չափ(սմ)1-ին, 2րդ, 5րդ և 6րդզույգ2-րդ և6-րդզույգ2-րդ, 3րդ և 4րդ զույգ2-րդ զույգ4-րդզույգ0/թույլարտահայ տվածանգիոգենե զ2-րդև 4րդզույգ2-րդև 4րդզույգ2-րդզույգ4-րդ զույգիերկուկողմերում4-րդզույգ3-րդ զույգԴՄԲԱստուգիչԴՄԲԱ+norԱռնետներում առաջացած  ուռուցքների   քանակական  վերլուծությունը  ցույց  էտվել, որ ԴՄԲԱ+nor-NOHA փորձարարական խմբում ԴՄԲԱ ստուգիչ խմբի համեմատնկատվում  է  ուռուցքի  չափերի  և  քանակի  նվազում։
   Մասնավորապես՝  ԴՄԲԱ-իներարկումից 20 շաբաթ անց ԴՄԲԱ+nor-NOHA խմբի մոտ ուռուցքի քանակությունըԴՄԲԱ  ստուգիչ  խմբի  համեմատ  առաջին  առնետի  մոտ  նվազել  է  երկու  անգամ։
 ԴՄԲԱ+nor-NOHA խմբից 1 առնետի մոտ ուռուցք չի  հայտնաբերվել․ նկատվել է  թույլարտահայտված անգիոգենեզ (Նկար 3)։
  Մենք եզրակացնում ենք, որ պոլիամիններիքանակության  նվազումն  արգինազի  ակտիվության  արգելակման  ճանապարհովկարող է ունենալ հակաուռուցքային ազդեցություն քաղցկեղի զարգացման գործընթացներում, մասնավորապես՝ անգիոգենեզի և մետաստազի գործընթացներում։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[9] Munder M., (2009) Arginase։
  an Emerging Key Player in the Mammalian ImmuneCells and Tolerance in Cancer։
  Mechanisms and Therapeutic Perspectives. Immunol Rev.,Ավթանդիլյան Էլմիրա, Թովմասյան Մարիամ, Մամիկոնյան Անահիտ, Ջավրուշյան ՀայարփիNG-ՀԻԴՐՕՔՍԻ-ՆՈՐ-L-ԱՐԳԻՆԻՆԻ ՀԱԿԱՈՒՌՈՒՑՔԱՅԻՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ 7.12-ԴԻՄԵԹԻԼԲԵՆԶԱՆՏՐԱՑԵՆՈՎ ԽԹԱՆՎԱԾ ԱՌՆԵՏՆԵՐԻ ԿՐԾՔԱԳԵՂՁԻՔԱՂՑԿԵՂԻ ՓՈՐՁԱՐԱՐԱԿԱՆ ՄՈԴԵԼՈՒՄԲանալի բառեր՝ կրծքագեղձի քաղցկեղ, պոլիամին, արգինազ, ԴՄԲԱ,հակաքաղցկեղային ազդեցություն։

Ցույց է տրվել արգինազի արգելակիչ NG-հիդրօքսի-նոր-L-արգինինի հակաքաղցկեղային  արդյունավետ  և  երկարաժամկետ  ազդեցությունը  7.12-դիմեթիլբենզանտրացենով  խթանված  առնետների  փորձարարական  մոդելում,  որը  գլխավորապես  դրսևորվել  է  ուռուցքների  չափերի  և  քանակի,  քաղցկեղի  հյուսվածքա-ախտաբանական պատկերների, պոլիամինների կոնցենտրացիաների փոփոխությամբ` առողջ  առնետներին բնորոշ կենսաքիմիական չափորոշիչներով։
