ՀԱԿԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԻԱՍՆՈՒԹՅԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆ ՈՒԻԼՅԱՄ ԲԼԵՅՔԻ«ԴՐԱԽՏԻ ԵՎ ԴԺՈԽՔԻ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ» ՊՈԵՄՈՒՄՈւիլյամ Բլեյքը 18-րդ դարի վերջում սկսում է գրել «Մարգարեական պոեմներ»-իշարքը։
  Առաջիններից, հավանաբար նաև, ամենահայտնիներից էր «Դրախտի ամուսնությունը» պոեմը։
  Ինչպես հեղինակը հայտնում է, պոեմը սկսել է գրել երեսուներեքտարեկան  հասակում  և  աշխատել  մոտ  երեք  տարի  [1]։
   Ստեղծագործությունն  իսկզբանե միտված էր ծաղրելու կրոնափիլիսոփա Էմանուել Սվեդենբորգի՝ դժոխքի ևդրախտի  մասին  աշխատությունն  ու,  առհասարակ,  վերջինիս՝  դրանց  վերաբերողհամոզմունքները։
   Ուիլյամ  Բլեյքն  ու  իր  կինը՝  Քեթրինը,  սկսում  են  հաճախել  ՆորԵրուսաղեմի կամ Սվեդեմբորգյան եկեղեցին, բայց շուտով Բլեյքի մոտ կասկածներ ենառաջանում  մի  շարք  գաղափարների  նկատմամբ,  որոնք,  ըստ  Բլեյքի,  մարդկանցխաբեության են տանում, և նա ի վերջո հրաժարվում է հետևել Սվեդենբորգի համոզմունքերին  «սեփական  պատճառներով»  [2]։
   Այս  ծաղրի  հետ  մեկտեղ  անհնար  էչնկատել  Բլեյքի  ինքնուրույն  գաղափարները։
   Պոետը  տասնմեկ  էջի  սահմաններումտալիս  է  միավորում  այն  ծայրահեղություններին,  որոնց  մինչ  այդ  դիտարկում  էինիրարից անջատ։
  Անջատումը տեղի էր ունենում անգլիական եկեղեցու գլխավորությամբ, և հենց այդ եկեղեցու դեմ են ուղղված Բլեյքի հիմնական սկզբունքները։
  Բլեյքնիր  ստեղծագործություններում  քննարկում  է  միասնության  թեման,  որը  կարելի  էբաժանել  երեք  հիմնական  խմբի՝  հոգու  (բանականության)  և  մարմնի  (էներգիայի)միասնութ-յուն,  եռամիասնություն՝  Հայր,  Որդի,  Սուրբ  Հոգի,  և  համընդհանուրմիասնություն՝ Աստվածային մարդկության տեսքով։
  Նա հրաժարվում է առանձնացնելԴժոխքն ու Դրախտը, այնպես, ինչպես հոգին ու մարմինը, ու պահանջում է դրանցմիավորումն ամեն օր [3]։
  Զարգացնելով իր միտքը Վերին ու Ստորին աշխարհներիմասին,  Բլեյքը  հանգում  է  դրանց  ամուսնությանը։
   Բլեյքյան  միտքն  աշխատում  էօրինաչափ տրա-մաբանությամբ. նրա համար չկան տարբեր բացարձակ տիրույթներ,չկան առանձին երևույթներ։
  Բլեյքը գրում է.  «Աստվածաշունչն ու այլ սուրբ գրերը միշարք սխալների աղբյուր են դարձել» [4]։
  Այն, ինչն ամենաշատն է գրավում Բլեյքի ուշադրությունը, փաստերի հետևյալշարքն է՝1.  մարդուն բաժանում են երկու մասի՝ Հոգի և Մարմին։
 2.  Կենսահյութ 1  մարմինց  անջատ  է  ու  կոչվում  է  Չարիք։
   Բանականություննանջատ է հոգուց և կոչվում է Բարիք։
 3.  Աստված  մարդուն  հավերժական  կտտանքների  կենթարկի  իր  ցանկություններին հետևելու համար։
 Միևնույն ժամանակ ճշմարիտ են հետևյալ հակադրությունները՝1.  մարդը Հոգուց առանձին Մարմին չունի, քանի որ այն, ինչ կոչվում է Մարմին,Հոգու մասնիկն է, որն ընկալվում է հինգ Զգայարանների օգնությամբ, որոնք Հոգումուտքի գլխավոր միջոցն են այս oրերին։
 2.  Կենսահյութը  միակ  գոյությունն  է  և  Մարմնից  է,  իսկ  ԲանականությունըԿենսահյութի սահմանագիծն է կամ արտաքին շրջանակը3.  Կենսահյութը Հավերժական Բերկրանք է [4]։
 Մարմինն  այն  նույն  էներգիայի  կրողն  է,  որը  կենսարար  է  մարդու  գոյությանհամար. առանց դրա մարդու միակ ուղղորդողը դառնում է բանականությունը, ինչըտանում է զսպվածության։
  Բլեյքը համարում էր, որ զսպելով ցանկությունները բանականության միջոցով, մարմինը միևնույն է, թելադրում է իր պահանջները, և ի վերջոդրանք բավարարվում են անցանկալի միջոցներով։
  Կրոնավորները, ինչպես պնդումէ  Բլեյքը,  ստույգ  գծեր  են  քաշել  Բարու  և  Չարի  միջև,  սակայն  իրենք  էլ  են  դարձելչանբավարարված և ոչ լիակատար կյանք վարելու զոհերը. «Լավ է սպանել նորածնինիր օրորոցում, քան բավարարել զսպած ցանկությունները» [4]։
 «Դժոխքի  և  Դրախտի  Ամուսնություն»-ում  Բլեյքը  տարբեր  ուղեկիցներ  ունի։
 Դրանց շարքում է Հրեշտակը, իսկ ավելի ուշ՝ Դևը։
  Հրեշտակն Աստվածային բանականության կրողն է, Աստծո կամակատարը, որի առաքելությունն է սովորեցնել մարդուն՝ հետևելու Աստվածային օրենքներին։
  Այնինչ Բլեյքի Դևն անհնազանդության ուկենսարար  էներգիայի  կրողն  է,  որը  դատապարտում  էր  համակարգված  կրոնը։
 Հանդիպելով իրար՝ բանականությունն ու կենսահյութը փոձում են բացատրել իրենցհամոզմունքները, ու Հրեշտակը դոգմատիկ կերպով արտահայտում է հետրյալ միտքը. «- Դու՛, Կռապաշտ, արդյո՞ք Աստված Մեկը չէ։
  Եվ արդյո՞ք նա չի պատկերվումՀիսուս Քրիստոսի մեջ, չի՞ տվել իր հավանությունը տասը պատվիրանների օրենքին»[4]։
 Սակայն  Հիսուսին,  ում  մասին  այդքան  մեծ  համոզվածությամբ  խոսում  էՀրեշտակը, առավել մոտ է Դևը։
  Նրանք երկուսն էլ հրաժարվել են հնազանդվել գրվածօրենքներին ու Հին Ուխտի կանոններին։
  Դևն ուզում է իր ազատությունը և այսպիսովազատագրվում է Աստծուց։
  Հիսուսը խախտում է պատվիրանները ու վստահում իրներքին էներգիային. «Ասում եմ ձեզ, առաքինությունը չի կարող գոյություն ունենալառանց այդ տասը պատվիրանները խախտելու։
  Հիսուսն ամբողջությամբ առաքինիէր և գործում էր համաձայն իր մղումների և ոչ կանոնների» [4]։
 1  Բնագրում՝ Էներգիա (Energy)։
  Բլեյքը նկատի ունի սեռական էներգիան։
 Ի  վերջո  Հրեշտակը  բոցավառվում  է՝  կլանվելով  ու  տրվելով  այն  էներգիային,որից  զուրկ  էր՝  վերածնված  բարձրանալով  վեր։
   Էներգիայի  ու  բանականությանսինթեզի  շնորհիվ  Հրեշտակի  մոտ  տեղի  է  ունենում  մարդկայնացում,  որը  նրանդարձնում  է  լիակատար  ու  ինքնաբավ  [5]։
   Բլեյքը,  գրելով  միսանության  թեմայիմասին,  նշում  է  իր  ամենասիրելի  գրողներից  մեկին՝  Միլթընին։
   Նա  Միլթընինհամարում էր մարգարե, ում հաջողվել էր տեսնել շատ ավելին, քան այլ պոետներին։
 Նա, անդրադառնալով Միլթընի «Կորուսյալ Դրախտ»-ին, հետևյալ միտքն է արտահայտում.  «Բայց  Միլթընի  գործում  Հայրը  Ճակատագիր  է,  Որդին՝  հինգ  զգայությունների հարաբերակցություն, և Սուրբ Հոգին՝ Դատարկություն» [14]։
 Բլեյքի ստեղծագործություններում ներքին ձգողականության միջոցով ամեն միհակադրություն  դեպի  միավորում  է  շարժվում։
   Նա,  հատկապես  կարևորելով  Սբ.Հոգու գործառույթը պոետի համար, այն կոչում է Պոետական Հանճար։
  Սա այն միակու գերագույն աղբյուրն է, որից սերում է ոգեշնչանքն ու ստեղծարար էներգիան։
  Նաչի համաձայնում Միլթընի՝ Աստծո մոդելի հետ, որը միայն բանականության ներկայացուցիչն  է,  ինչպես  նաև  Հիսուսի,  որը  սահմանափակ  է  գործում։
   Հինգ  զգայարանները ոչ թե օգնում են մարդուն, ով հավասար է Հիսուսին Բլեյքի աչքում, այլ միայնխանգարում  են  տեսնել  նրան  այն  հավերժությունը,  որը  կարող  է  հասանելի  լինելմարդուն ամեն վայրկյան։
  Բլեյքը մեզ տանում է այդ հինգ զգայարանների հաղթահարման։
  Հենց այդպիսի ճանապարհով է գնում նրա Հիսուսը և միավորման մեջ էմտնում բոլորի ու ամեն ինչի հետ։
  Նա շարունակում է. «Նկատի ունեցեք. պատճառը,թե ինչու էր Միլթընը կաշկանդված գրում Հրեշտակների և Աստծո մասին, և ազատ,երբ գրում էր Դևի և Դժոխքի մասին, այն էր, որ նա իրական Պոետ էր ու Սատանայիկողմնակից՝ առանց դա իմանալու» [4]։
 Ակտիվ  հատվածը,  որը  Բլեյքի  համաձայն  Միլթոնյան  ստեղծագործությանառաձին մաս է կազմում, ամբողջովին նվիրված է Սատանային ու նրա կողմնակիցներին, լի է հուզմունքով ու էներգիայով, այնինչ Հոր կերպարի մուտք գործելուն պեսգործողություններն այլևս չեն ստանում այդ դինամիկան։
  Ստացվում է, որ Միլթըննառանց հասկանալու բռնել է Սատանայական էներգիայի կողմը և շփոթել է, թե ումնա պետք է դարձներ իր ստեղծագործության գլխավոր կերպարը։
  Այս թեմային Բլեյքըանդրադառնում  է  և  լուծում  է  տալիս  «Միլթըն»  մարգարեական  պոեմում,  որտեղարդեն  Միլթընին  զղջման  ու  ներման  ուղիներով  երկնային  կյանք  է  տանում։
   Այսփրկությունը տեղի է ունենում էմանացիաների միավորման շնորհիվ, որոնց մասին նա«Դժոխքի  և  Դրախտի  Ամուսնություն»-ում  դեռ  չի  գրում։
   Այստեղ  նա  տալիս  էընդարձակման  թեման,  երբ  հակադրությունները  միավորվելով  ամբողջություն  ենդառնում  մեկ  մարդու  մեջ։
   Հաջորդ  քայլը  միասնական  մարդկություն  է.  պետք  էմիավորվեն  մարդիկ,  որից  հետո  միայն  հնարավոր  կլինի  միանալ  Աստվածայինէներգիային ու դառնալ աստվածային ամբողջական պատկեր։
  Աստված միասնությանմեջ է մարդու հետ, մարդու երևակայությունը սնում է այդ պաշտամունքն ու օգնում էկառուցել  ներքին  հոգևոր  տաճարը.  «Մարդիկ  մոռացել  էին,  որ  բոլոր  աստվածություննեը բնակվում են մարդու կրծքում» [14]։
 Բլեյքը հավատացած է, որ բոլոր մարդիկ միանում են ու միաձուլվում մեկ Մարդումեջ։
   Մարդու  զգացմունքների  պատճառով  նա  բաժանվում  է  ամբողջից  ու  դառնումառանձին, իսկ միանալով՝ Համընդհանուր Ընտանքի մեջ դառնում Մեկ մարդ, որինհամապատասխանում է նաև Բլեյքի Հիսուսը։
  Նա մարդկանց մեջ է, մարդիկ՝ Նրա.այս  դեպքում  մարդիկ  ապրում  են  ներդաշնակության  մեջ՝  Եդեմում,  որտեղ  թագավորում են ներողամտությունը, գթասրտությունն ու սերը. «Արդյո՞ք Աստված մեկը չէ,և արդյո՞ք նա չի երևում Հիսուս Քրիստոսի մեջ» [14]։
 Մարդու՝  աստված  դառնալու  ներսուժն,  ըստ  Բլեյքի,  նրա  մեջ  ներդրված  էարարելու  ունակության  տեսքով։
   Ստեղծարար  մարդը  վայելում  է  աստվածայինստեղծարարությունը, ինչը նաև Բլեյքի համար երևակայական ստեղծարարություն է։
 Միասնությունը  հնարավոր  է  միայն  օրգանական  զգայարանների  հաղթահարմանմիջոցով.  միայն  այդ  դեպքում  կբացվի  դուռը  դեպի  ամբողջականություն.  «Ի՞նչիմանաս, միգուցե ամեն մի Թռչուն, որ սուրում է՝ կտրելով օդը, բերկրանքի մի վիթխարի աշխարհ է՝ մեզ համար սահմանափակված մեր հինգ զգայարաններով» [14]։
 Մի  անգամ  Բլեյքն  իր  նամակում  նշում  է,  «Հիսուսն  Աստված  է,  ինչպես  և  ես,ինչպես  և  դու»  [6]։
   Այն,  ինչ  նա  նկատի  ուներ,  ամենևին  չէր  համապատասխանումեկեղեցու  ավանդական  հավատալիքներին։
   Նա  գտնում  էր,  թե  յուրաքանչյուրս  մերԱստվածն ունենք, և մեր Աստվածը հենց մենք ենք, նրա կերպարը մեր կերպարն է։
 Յուրաքանչյուրս, կրելով մեր մեջ մեր Աստծուն, կարող ենք տեսնել այդ էներգիան նաևմեր  կողքի  մարդու  մեջ՝  դրանով  իսկ  հաղորդակից  լինել  այն  աստվածայինին,  որըկապ  է  ստեղծում  երկու  և  ավելի  մարդկանց  միջև։
   Իրենց  զրույցներից  մեկումՍատանան  հուշում  է  Բլեյքին,  որ  Աստված  ուզում  է  մարդկանց  սերը,  իսկ  մարդիկչունեն ավելի լավ եղանակ տալու նրան այդ սերը, քան իրենց կողքի մարդուն սիրելով։
 Նա իր Դժոխքի ասույթների շարքում գրում է. «Ամենավեհ քայլը ուրիշին քո անձիցառաջ դասելն է» [14]։
 Բլեյքի  Դևը  դառնում  է  նրա  ամենամոտ  ընկերը,  ու  նրանք  հաճախ  Աստվածաշունչը միասին են կարդում։
  Հակադրությունները շարունակվում են նաև այստեղ.Բլեյքը  տալիս  է  մեզ  Սև  Աստվածաշնչի  գաղափարը,  որն  իր  սուբյեկտիվ  պատկերացումների  ու  վերլուծությունների  հետևանքով  ստացված  Աստվածաշունչն  է։
 Աստվածաշունչը  սեփական  երևակայությունը  խաղացնելու  ամենամեծ  հարթակն  էտրամադրում,  և  սրա  վրա  է  հիմնված  Բլեյքի  ամբողջ  ստեղծագործական  կյանքը։
 Օգտվելով այդ խաղից՝ Բլեյքը տալիս է մեզ նաև Դժոխքի գաղափարը, որը նույնպեսնյութական  և  օբյեկտիվ  չէ։
   Այն,  ինչպես  յուրաքանյուր  այլ  բան,  ենթակա  է  մերերևակայությանը,  ու  մենք  ինքներս  ենք  կերտում  մեր  դժոխքն  ու  դրախտը։
 Երևակայական  ճանապարհորդությունների  ժամանակ  Հրեշտակը  որոշում  է  ցույցտալ Բլեյքին նրա դժոխքը, որը լի էր սարսափելի տեսարաններով, սարդերով ու սևարևով, որտեղ ի վերջո հայտնվում է Լևիաթանի կերպարը։
  Այն տարածք չէ, որտեղմարդիկ  կրում  են  իրենց  պատիժը։
   Բլեյքի  համար  դժոխքը  տարածական  չէ,  այնէներգիայի ու զգայությունների կուտակում է՝ անձնական ու հոգևոր զարգացմանն ուստեղծարարությանը սերտորեն կապված [7]։
  Սակայն հրեշտակի գնալուն պես Բլեյքըհայտնվում է մի հովտում՝ տավղահարին լսելիս. «Այն ամենն, ինչ մենք տեսանք, քոմետաֆիզիակայի արդյունքն էր, քանի որ երբ դու փախար, ես հայտնվեցի ափին՝տավղահարին լսելիս, լուսնի լույսի ներքո» [4]։
 Բլեյքի Աստվածային Մարդկության գաղափարը փաստացիորեն ծագում  է այնհամոզմունքից, թե մարդիկ իրենց երևակայության միջոցով մասնակցում են Ասվածային  դիզայնին,  նրա ընտրություններին.  «Երևակայությունն  ունի  ուժ  փոփոխելուաշխարհը, տեղադրելու թե՛ դժոխքը, թե՛ դրախտը այն ճաքի մեջ, որը առաջացել էբաժանման հետևանքով» [3]։
 Բլեյքի  Հիսուսն,  այսպիսով,  մարդ-աստված  սինթեզի   գերագույն  ներկայացուցիչն  է,  ում  Հարոլդ  Բլումն  անվանում  է  տիեզերքի  կենտրոն,  ճշմարտություն,  ովինքնուրույն  գոյատևում  է  իր  էության  մեջ։
   Բլեյքը,  մարդուն  պատկերելով  որպեսԱստծո տապան, իր նամակներից մեկում նշում է, որ  մենք բոլորս գոյություն ունենքԱստծո հետ միասնության մեջ, մենք ասվածային մարմնի անդամներն ենք։
  ըստ այդմ,մենք  աստվածային  բնության  մասնակիցներ  ենք։
   Ըստ  Բլեյքի՝  այս  գործընթացըերկկողմանի է. ոչ միայն մարդիկ են մասնակից աստվածայինին, այլև Աստվածն էմասնակից մարդկային կենսաընթացքին [8]։
 Այսպիսով,  Ուիլյամ  Բլեյքն  ստեղծում  է  միասնության  սեփական՝  բազմաթիվհակադրությունների  վերամիավարման  մոդելը։
   Նա  ցույց  է  տալիս,  որ  հակադրվելդեռևս  չի  նշանակում  բացառել  մյուսի  գոյությունը,  իսկ  միավորվել  չի  նշանակումկորցնել սուբյեկտիվ որակները։
  Ամուսնացնելով դժոխքն ու դրախտը՝ Բլեյքը տալիս էայն  հավասարակշռությունը,  որն  անհրաժեշտ  է  յուրաքանչյուր  մարդու՝  հաղթահարելու երկրային սահմանները։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՈՒՆURL։
  http։
 //www.bartleby.com/200/sw13.html (Accessed։
  07.05.2018). [3] Henderson J., Böhme & Blake։
  The Marriage (and Realization) of Heaven and Hell,[5] Suter D., Of the Devil’s Party։
  The Marriage of Heaven and Hell in Satanic Verses,URL։
 https։
 //www.academia.edu/15880386/Of_the_Devil_s_Party_The_Marriage_of_Heav en_and_Hell_in_Satanic_Verses- (Accessed։
  08.05.2018).Heaven and Hell, URL։
 https։
 //www.academia.edu/21410510/The_Visual_and_the_Verbal_in_Blakes_The_Marriag e_of_Heaven_and_Hell (Accessed։
  04.05.2018).URL։
  https։
 //m.grin.com/doc (Accessed։
  02.05.2018).[8] Searle J, The Divine-Human Imagination։
  William Blake’s Vision of Theosis and theՍահակյան Անահիտ ՀԱԿԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԻԱՍՆՈՒԹՅԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆ ՈՒԻԼՅԱՄ ԲԼԵՅՔԻ«ԴՐԱԽՏԻ ԵՎ ԴԺՈԽՔԻ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ» ՊՈԵՄՈՒՄԲանալի բառեր` հակադրություն, միասնություն, դժոխք, դրախտ, հոգի, մարմին,կենսահյութ, բանականություն, Աստված, Հիսուս, հրեշտակ, դև, սատանա,երևակայություն։

Սույն  զեկույցում  փորձ  է  արվում  քննելու  անգլիացի  պոետ  Ուիլյամ  Բլեյքի  կենտրոնական գաղափարներից մեկը՝ հակադրությունների միասնությունը «Դրախտի և Դժոխքի ամուսնությունը» պոեմում։
  Ստեղծագործության բարդ կառուցվածքում  նկատելի  են  դառնում  Բլեյքի`  տարբեր  միասնություններին  վերաբերվող  համոզմունքները, իսկ վերլուծության ընթացքում դուրս է բերվում եռաչափ մոդել՝ մարմնի և  հոգու միասնություն, եռամիասնություն՝ Հոր, Որդու և Սուրբ Հոգու, և համընդհանուր  միասնություն՝ Ասվածային Մարդկության տեսքով։
