ԻՐԱՎԱԿԱՐԳԻ ԵՎ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՔԵՐԻՆ ՀԱԿԱՍՈՂ ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐԻ ԱՆՎԱՎԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ«Գործարքը,  որը  գիտակցաբար  կատարվել  է  իրավակարգի  կամ  բարոյականության հիմքերին հակասելու նպատակով, առոչինչ է» (ՌԴ քաղ. օր., հոդվ. 169)։
  Իզուրչէ, որ ՌԴ քաղ. օրենսգրքում ամրագրված է այս նորմը, քանի որ գործարքները, որոնքհակասում են իրավակարգի և բարոյականության հիմքերին, գործող  օրենսդրությանլուրջ և վտանգավոր խախտումներ են, հակասոցիալական բնույթ են կրում և դիպչումպետական, հասարակական շահերին։
  Հակասոցիալական գործարքը մեղավոր կողմիհամար  առաջացնում  է  իրավական  պատասխանատվություն,  ուստիև  այս  նորմըպետք է նախատեսվի նաև մեր օրենսդրությամբ, քանի որ այդպիսի նորմ չնախատեսելը  հանգեցնում  է  իրավունքների  չարաշահման  դեմ  քաղաքացիաիրավական  եղանակներով պայքարելու հնարավորությունների սահմանափակման1։
 Հակաբարոյական և անթույլատրելի պայմանագրերի մասին նորմ նախատեսվածէ  նաև  Ֆրանսիայի  քաղ.  օր.  6-րդ  հոդվածում։
   Ղազախստանի  օրենսդրությունը  ևսլիովին պաշտպանում է իրավունքն այնպիսի գործարքներ կնքելիս, որոնց բովանդակությունը չի համընկնում օրենքի պահանջներին։
  Այսպես, համաձայն քաղ. օրենսգրքի158-րդ հոդվածի՝ անվավեր է այն գործարքը, որի բովանդակությունը չի համընկնումօրենսդրության  պահանջներին,  ինչպես  նաև  գործարքը,  որ  կատարվել  է  հակառակիրավակարգի և բարոյականության հիմքերին2։
 Հանրային  շահերը  խախտող  գործարքները  կարելի  է  որակել  որպես  հակասոցիալական,  բայց  կոնկրետ  «հակասոցիալական  գործարք»  տերմինը  մենք  չենք  հանդիպում ո՛չ ՌԴ քաղ. օրենսգրքում, և ո՛չ էլ այլ նորմատիվ իրավական ակտերում։
  ՄիայնՌԴ  Սահմանադրական  դատարանը  իր  2004  թ.  հուլիսի  8-ի  №  226-О  որոշման  մեջնշում  է,  որ  ՌԴ  քաղ.  օրենսգրքի  169-րդ  հոդվածը  հատուկ  առանձնացնում  է  հասարակության համար վտանգավոր անվավեր` հակասոցիալական գործարքները, որոնքհակասում են իրավակարգի և բարոյականության հիմքերին, առոչինչ են, և որոշում էդրանց անվավերության հետևանքները։
  Այսպիսով, ըստ ՌԴ քաղ. օրենսգրքի 169-րդհոդվածի՝  հակասոցիալական  է  այն  գործարքը,  որը  կատարված  է  իրավակարգի  ևբարոյականության  հիմքերին  հակասելու  նպատակով։
   Բացահայտ  է  հակասոցիալական  ուղղվածությունն  այն  գործարքների,  որոնք  վտանգ  են  ստեղծում  պետությանտնտեսական ապահովության համար, օրինակ՝ իրավաբանական անձանց արտաքինառևտրի այն գործարքները, երբ մեկ ապրանքի անվան տակ, որը նշված է լիցենզիայում (օր.՝ սև մետաղների անվան տակ), արտասահմանում վաճառվում է հազվագյուտ1  Տե՛ս  Բարսեղյան  Տ.,  Հայաստանի  Հանրապետության  քաղաքացիական  իրավունք,  մաս  Ա,  3-րդ  հրատ.,Երևան, 2006, էջ 235։
  Иоффе О., Советское гражданское право, т. 1, Ленинград, 1958, с. 223. Шахматов В.,ч. 1, учебник, под ред. Ю. Толстого, А. Сергеева, Санкт-Петербург, 1996, с. 215. “Недействительность сделок։
 2 Տե՛ս http։
 //akm.sud.kz/sites/default/files/page_docs/9d_.doc։
 մետաղ։
   Համանման  հակասոցիալական  ուղղվածություն  ունեն  գործարքները,  որոնցիրագործումը  վտանգ  է  ներկայացնում  հասարակության  անվտանգության  համար,օրինակ՝ մարտական զենքին, պայթուցիկ առարկաներին, զինտեխնիկային առևտրինառնչվող  գործարքները,  որոնք  իրականացվում  են  ոչ  լիազորված  անձի  կողմից։
   Հակասոցիալական  են  նաև  գործարքները,  որ  վտանգ  են  ներկայացնում  ազգի  բարոյական  նկարագրին  և  ուղղված  են  բարոյականության  պահանջների  խախտմանը,  օրինակ՝ գործարքները, որոնք նպատակ ունեն շուկայում տարածել ազգամիջյան, ռասայական թշնամանք քարոզող գրականություն1։
 Առաջին դժվարությունը, որ առաջ է գալու տվյալ նորմը մեր օրենսգրքով նախատեսելու դեպքում, պայմանավորված է «իրավակարգ» և «բարոյականություն» կատեգորիաների  անորոշությամբ,  որոնք  որոշիչ  նշանակություն  ունեն  այս  նորմի  կիրառման համար2։
  Նշված կատեգորիաները, ինչպես և «բանականությունը», «բարեխղճությունը»,  «արդարությունը»,  հանդիսանում  են  գնահատող  կատեգորիաներ  և  ամբողջանում են բովանդակությամբ` կախված նրանից, թե ինչպես են դրանք մեկնաբանումքաղաքացիական  շրջանառության  մասնակիցները  և  իրավակիրառ  պրակտիկան։
 Մերժելով հայցը` դատական ատյանները հիմնականում իրենց որոշումը հիմնավորումեն  նրանով,  որ  հայցվորները  չեն  նշում  հասարակական,  տնտեսական,  հասարակության սոցիալական կառուցվածքին վերաբերող ինչ նորմեր են խախտել կողմերը։
  Դատական  մարմիններն  իրենք  էլ  շատ  հազվադեպ  են  ձեռնարկում  փորձեր՝  իրենց  որոշումներում  «բարոյականություն»  և  «իրավակարգ»  կատեգորիաները  բացահայտելուհամար։
  Միևնույն ժամանակ ՌԴ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ դրանքհստակ  սահմանում  ունեն։
   ՌԴ  Սահմանադրական  դատարանի  2014  թ.  հունիսի  8-ի№226-О  սահմանման  մեջ  նշվում  են  «իրավակարգի  և  բարոյականության  հիմքեր»հասկացությունները,  ինչպես  նաև  գնահատվող  այլ  հասկացություններ։
   Ճիշտ  է,դրանք բովանդակալից են դառնում կախված նրանից, թե ինչպես են մեկնաբանվումքաղաքացիական  շրջանառության  և  իրավակիրառ  պրակտիկայի  մասնակիցներիկողմից,  բայց  դրանք  այնքան  էլ  անորոշ  չեն՝  համապատասխան  կանոնակարգերումմիատեսակ  ըմբռնում  և  կիրառում  չապահովելու  համար։
   Գործարքի  հակասոցիալականությունը,  որը  դատարանին  իրավունք  է  տալիս  կիրառել  ՌԴ  քաղաքացիականօրենսգրքի  համապատասխան  նորմը,  բացահայտվում  է  դատավարության  ընթացքում` բոլոր փաստացի հանգամանքները, կողմերի կողմից թույլ տրված իրավախախտումների բնույթը և դրանց հետևանքները հաշվի առնելու միջոցով։
 Գերագույն  արբիտրաժային  դատարանի  պլենումը  2008  թ.  ապրիլի  10-ի  22-րդորոշմամբ («Մի քանի հարցեր վեճերի ուսումնասիրման պրակտիկայից՝ կապված ՌԴքաղ․  օրենսգրքի  169-րդ  հոդվածի  կիրառման  հետ»)  բացատրում  է,  որ  նման  տիպիգործարքները  խախտում  են  իրավակարգի  և  հասարակության  հասարակական,  քաղաքական, տնտեսական  համակարգերի ու բարոյականության  հիմքերը։
  Որպես օրինակ՝ դատարանը որոշման մեջ նշում է այն գործարքները, որոնք ուղղված են քաղաքացիական  շրջանառության  մեջ  սահմանափակված  կամ  արգելված  որոշ  տեսակիօբյեկտների արտադրությանը կամ օտարմանը (զենքի համապատասխան տեսակներ,թմրանյութեր  կամ  քաղաքացիների  կյանքի  և  առողջության  համար  վտանգ  ներկայացնող այլ միջոցներ)։
 Այսպիսով,  «իրավակարգի  հիմքեր»  հասկացությունը  վերաբերում  է  օրենսդրությամբ  պահպանվող  հանրային  շահերի  ոլորտին,  որի  գործունեությունը  չպետք  էխախտվի  քաղաքացիաիրավական  գործարքով։
   Իրավակարգի  հիմքերը  պետության1 Տե՛ս “Гражданское право”, ч. 1, учебник, под ред. А. Калпина, А. Масляева, 2-е изд., Москва, 2002, էջ 199։
 2 Տե՛ս http։
 //www.urprofy.ru/node/364։
 կողմից սահմանված հիմանարար նորմեր են, որոնք վերաբերում են հասարակական,տնտեսական և հասարակության սոցիալական կառուցվածքին, ուղղված են այդպիսիկառուցվածքի  պահպանմանը  և  ապահովմանը,  քաղաքացիական  հիմնական  իրավունքների  և  ազատությունների  պահպանմանը։
   ՌԴ  իրավակարգին  վերաբերողդրույթները ներառված են քրեական օրենսգրքի նորմերում։
 «Բարոյականություն» կատեգորիան, ինչպես նշվեց, նույնպես կոնկրետ չէ, չնայածարբիտրաժային  դատարանի  կողմից  կատարված  մեկնաբանություններին։
   Տեսականորեն  բարոյականությանը  վերաբերող  գործարքների  հակասականությունը  բացատրվում է՝ որպես այնպիսի գործունեության իրականացում, որ չի համընկնում հասարակության  կողմից  ընդունված  պատկերացումներին,  որոնք  վերաբերում  են  բարուն և չարին, արդարացիությանը և պատշաճին։
  Բարոյականության պահանջները, իտարբերություն  իրավական  պահանջներին,  ամրակայված  չեն  գրված  նորմերում։
 Բարոյական  կատեգորիաների  վերաբերյալ  պատկերացումները  ազգաբնակչությանտարբեր խավերի կողմից մեկնաբանվում են տարբեր կերպ և կարող են չհամընկնել։
 Բացի  այդ՝  այս  կամ  այն  երևույթի  գնահատականը  փոփոխվում  է  հասարակությանգիտակցության փոփոխմանը, ինչպես նաև երկրում քաղաքական և տնտեսական փոփոխություններին զուգընթաց։
  Այդ պատճառով հակասոցիալական գործարքի ներառումն օրենսդրության մեջ միակողմանի չի գնահատվում։
  Ընդունելով, որ «բարոյականությունը» որակապես տարբերվող սոցիալական կարգավորիչ է, դժվար թե գործարքը կարող է համարվել առոչինչ, եթե այն չի համընկնում բարոյականության պահանջներին,  բայց  և  չի  խախտում  օրենսդրությունը։
   Ինչ  վերաբերում  է  բարոյականությանհիմնական նորմերին,  որ դարերի ընթացքում են ձևավորվել, դրանք արտացոլվել ենօրենսդրության  մեջ,  և  ներկայումս  դրանց  խախտումը  կարող  է  դիտվել  որպեսօրենսդրության  խախտում։
   Սույն  չափանիշը  պետք  է  դիտարկվի  օրինախախտմանհետ՝  որպես  գործարքի  վնասակարությունը  խորացնող  հանագամանք,  որը  տալիս  էհիմք՝  կիրառելու  կողմերի  համար  ավելի  խիստ  հետևանքներ,  քան  սովորական  ռեստիտուցիան։
   Այսպիսով,  որպես  «բարոյականության  հիմքեր»,  պետք  է  հասկանալսուբյեկտիվ  իրավունքի  իրականացման  համար  ձևավորված  սկզբունքները,  որոնքհիմնված են հանրության կողմից կարելիության մասին պատկերացումների վրա։
 Հակասոցիալական  գործարքի  կատարված  լինելու  ցուցիչ  է  համարվում  նրանպատակը1։
   Համաձայն  ՌԴ  քաղ.  օրենսգրքի  169-րդ  հոդվածի՝  գործարքը  պետք  էուղղված լինի արդյունքի ստացմանը, որը ոչ թե պարզապես չի համապատասխանումօրենքին, այլ իրավակարգը պահպանողների տեսակետից հակասում է իրավակարգիև բարոյականության հիմքերին։
  Այսպիսով, օրենսդիրը ենթադրում է այդպիսի դիտավորության առկայություն գոնե կողմերից որևէ մեկի մոտ, ընդ որում՝ դիտավորությունը  պետք  է  ընդգրկի  ոչ  միայն  գործարքի  ողջ  բովանդկությունը  (որը  կարող  է  համապատասխանել օրենսդրությանը), այլև ուղղվածությունը։
  Հարց է առաջանում` արդյոքկարելի՞  է  հակասոցիալական  ճանաչել  այն  գործարքները,  որոնք,  ըստ  էության,  չենհակասում օրենքին, թեև գիտակացաբար իրականացվում են իրավակարգի և բարոյականության  հիմքերին  հակասելու  նպատակով։
   Օրինակ,  կարելի՞  է  արդյոք  դրանցշարքը  դասել  այնպիսի  առարկաների  առուծախի  պայմանագիրը,  որոնց  օգնությամբպետք  է  կատարվի  հանցագործությունը,  կամ  բնակելի  տարածքի  վարձակալությանպայմանագիրը,  որը  պետք  է  օգտագործվի  որպես  գողոնը  թաքցնելու  վայր։
   Հաշվիառնելով, որ ա) օրենքը չի պահանջում գործարքի պարտադիր հակասությունը օրենքիպահանջներին,  բ)  գործարքը  կարող  է  169-րդ  հոդվածով  որակվել  հասարակության1 Տե՛ս “Учебник гражданского права”, ч. 1, под ред. Т. Илларионовой, Б. Гонгало, В. Плетнева, Москва, 1998,էջ 42-43։
  “Гражданское право”, учебник, т. 1, отв. ред. Е. Суханов, Москва, 1998, с. 331.բարոյական  հիմքերի  անգամ  մեկ  խախտմամբ,  գ)  բռնագրավող  հետևանքները  չենկիրառվում  գործարքի  այն  մասնակիցների  նկատմամբ,  որոնք  գործել  են  առանց  դիտավորության, ճիշտ է այն գիտնականների տեսակետը, որ  հնարավոր են համարում169-րդ  հոդվածի  կիրառումը  այն  դեպքում,  երբ  գործարքով  չեն  խախտվել  օրենքիպահանջները։
  Այլ կերպ ասած՝ գործարքը կարող է ճանաչվել հակասոցիալական թեկուզև  մեկ  նշանի  առկայության  դեպքում,  այն  է՝  իրավակարգի  և  բարոյականությանհիմքերին հակասող նպատակով կատարված լինելը։
  Նման մոտեցման ճշմարտացիությունը  հաստատում  է  այն  հանգամանքը,  որ  պրակտիկայում  հակաօրինական  նպատակին հասնելը (օրինակ՝ հարկերի մուծումից խուսափելը կամ դրամական միջոցների անօրինական տեղափոխումը արտասահման) հաճախ կատարվում է ոչ թե մեկ, այլմի շարք փոխկապակցված գործարքներով, որոնց մեծ մասը համապատասխանում էօրենքի  բոլոր  պահանջներին,  բայց  այլ  գործարքների  (շինծու  և  կեղծ)  հանրագումարում,  վերջիվերջո,  հանգեցնում  է  հակաօրինական  արդյունքի։
   Այսպիսով,  գործարքիսուբյեկտները  պետք  է  ցանկանան  կամ  նվազագույնը  ենթադրեն  իրավակարգի  կամբարոյականության հիմքերին հակասող հետևանքներին հասնելը, այսինքն՝ հայցվորըպետք է նշի՝ հասարակական, տնտեսական, սոցիալական ինչպիսի հիմնարար նորմերեն որոշել խախտել կողմերը գործարքը կատարելիս։
 Հակասոցիալական  գործարքի  սուբյեկտիվ  կողմն  էլ  հենց  բնորոշվում  է  մեկ  կամերկու  կողմերի  ուղղակի  կամ  անուղղակի  դիտավորությամբ։
   Հենց  սուբյեկտիվ  կողմով  էլ  հակասոցիալական  գործարքները  սահմանազատվում  են  այն  գործարքներից,որոնք  հակասում  են  օրենքին  (ՌԴ  քաղ․  օրենսգրքի  168-րդ  հոդված)։
   Քանի  որ  իրավակարգի  հիմքերն  ամրագրված  են  նորմատիվ  ակտերով,  դրանք  խախտել,  չանցնելով օրենքի սահմանները,  հնարավոր չէ։
  Բայց  ՌԴ քաղ. օրենսգրքի 168-րդ  հոդվածըսահմանում  է,  որ  առոչինչ  են  բոլոր  հակաօրինական  գործարքները`  անկախ  սուբյեկտիվ կողմից, թեկուզև այն կնքող կողմերը չեն ունեցել այդպիսի նպատակ։
  Այդ պատճառով էլ օրենսդրի նպատակն է ոչ թե պատժել այդպիսի գործարքի մասնակցին, այլվերադարձնել ամեն ինչ նախնական դրությանը, վերացնել գործարքի հետևանքները։
 Հակասոցիալական  գործարքների  օբյեկտիվ  կողմը  օրենքի  լուրջ  և  հատուկվտանգավոր  խախտումներն  են,  որ  շատ  հաճախ  հանդիսանում  են  հանցավոր  գործունեություն։
  Իրավակարգի և բարոյականության հիմքերին հակասող գործարքներիշրջանակը որոշվում է դատական պրակտիկայում` օրենքի և այլ իրավական ակտերիհամապատասխանությամբ։
 Հակասոցիալական  գործարքների  մասին  առավել  հստակ  պատկերացում  կազմելու և դրանք մեր օրենսդրությունում ներառելու նպատակով կարելի է առանձնացնել իրավակարգի և բարոյականության խախտումները բնորոշող հետևյալ հիմքերը1.- օրենքի իմպերատիվ պահանջների խախտումով կատարված հակաօրիանականգործողություններ,-  իրավունքի  չարաշահում,  որը  հակաօրիանական  նպատակով  գերազանցում  էքաղաքացիական  իրավունքով  նախատեսված`  լիազորությունների  իրականացմանթույլատրելի  սահմանը,  և  որն  էլ  իր  հերթին  հենց  առաջ  է  բերում  իրավակարգի  ևբարոյականության հիմքերի խախտում,- երկու կողմերի կամքով կատարվող գործողություն,- գործողություն, որը կատարվում է կանխամտածված, ինչպես ուղղակի, այնպեսէլ  անուղղակի  դիտավորությամբ,  և  այդ  դիտավորությունը  պետք  է  անպայմանուղղված  լինի  մի  նպատակի,  որը  հակասում  է  իրավակարգի  և  բարոյականությանհիմքերին,1 Տե՛ս “Гражданское право Российской Федерации”, в 2-х т., под ред. О. Садикова, Москва, 2006։
 -  անօրինական  բնույթը,  որը  բխում  է  գործարքի  կողմերի  սոցիալ-տնտեսականնպատակներից, որոնք հակասում են իրավակարգի և բարոյականության հիմքերին։
 Հակասոցիալական  գործարքը  մեղավոր  կողմի  համար  առաջացնում  է  իրավական պատասխանատվություն։
  Եթե գործարքի երկու կողմերի մոտ էլ առկա է դիտավորությունը, և երբ այդ գործարքը կատարել են երկու կողմերն էլ, գործարքով նրանցամբողջ ստացածը բռնագանձվում է հօգուտ պետության, իսկ երբ գործարքը կատարել  է  կողմերից  մեկը,  ապա  մյուս  կողմից  հօգուտ  պետության  բռնագանձվում  է  նրաամբողջ  ստացածը  և  այն  ամբողջ  հասանելիքը,  որ  ի  հատուցումն  կատարածի  նապետք է տար մյուս կողմին։
  Երբ առկա է մեկ կողմի դիտավորությունը, ապա գործարքով  նրա  ամբողջ  ստացածը  կամ  ի  հատուցումն  ստացածի  նրա  հասանելիքը  բռնագանձվում է հօգուտ պետության։
  Եթե գործարքը կնքվել է անզգուշորեն, այն ճանաչվում է անվավեր, և տեղի է ունենում երկկողմանի ռեստիտուցիա։
 Իրավապահպան մարմինների կողմից կատարված գործողությունների ճիշտ դասակարգման համար հակասոցիալական գործարքի կազմը, նրա առոչնչության օբյեկտիվ  չափանիշները`  «իրավակարգի»  և  «բարոյականության»  հիմքերին  հակասելը,անհրաժեշտ է  քննարկել փոխադարձ կապվածության մեջ, որպես մեկմեկու լրացնողպայմաններ,  որոնք  հակասոցիալական  գործարքի  վտանգավորությունը  էլ  ավելի  ենամրապնդում։
   Դրա  համար  առաջարկում  ենք  ՌԴ  քաղ.  օրենսգրքի  169-րդ  հոդվածընախատեսել  մեր  օրենսգրքում  և  դիսպոզիցիայում  կատարել  փոփոխություն՝  փոխարինել «կամ» տրոհող շաղկապը միասնության «և» շաղկապով ՝ շարադրելով հետևյալտեսքով.  «Գործարքը,  որը  գիտակցաբար  կատարվել  է  իրավակարգի  և  բարոյականության հիմքերին հակասելու նպատակով, առոչինչ է»։
 Իրավապահպան  մարմինների  կողմից  ՌԴ  քաղ.  օրենսգրքի  169-րդ  հոդվածովնախատեսված  բռնագրավող  պատժամիջոցի  կիրառումը,  կապված  քննչական  ստորաբաժանումների կողմից կատարված հետաքննությունների հետ, անհրաժեշտ է ինչպես այն դեպքերում, երբ հանցագործությունը չի ստանում համապատասխան պատժամիջոցով  նախատեսված  պատիժը,  այնպես  էլ  երբ  դրա  կիրառումը  դժվարություններ է պարունակում։
  Սրանով հանդերձ ՌԴ քաղ. օրեսգրքի 169-րդ հոդվածով նախատեսված  բռնագրավող  պատժամիջոցի  կիրառումը  պետք  է  կատարվի  որպես  քաղաքացիական  հայցի  ներկայացում  քրեական  դատավարությունում։
   Սրա  հետ  կապվածանհրաժեշտ  է  պարզաբանումներ  կատարել  նաև  մեր  քրեական  դատավարությանօրենսգրքում, որպեսզի քրեական գործի սահմաններում հնարավոր լինի 169-րդ հոդվածի  հետ  կապված  քաղաքացիական  հայցի  ներկայացումը։
   Քաղաքացիաիրավական  գործարքի  տեսքով  կատարված  հանցագործության  փաստի`  քրեական  գործինյութերով ապացուցվածությունը և դատարանի վճռով հաստատված լինելը կարող էընդամենը  նախորդել  169-րդ  հոդվածով  նախատեսված  գործարքի  անվավեր  ճանաչմանը։
 Այսպիսով,  իրավակարգի  և  բարոյականության  հիմքերին  հակասող  գործարքները  քաղաքացիական  իրավունքի  սուբյեկտների  կողմից  կատարվող  հակաօրինականգործողություններ են` ուղղված նորմատիվ ակտերով ամրագրված պետական, հասարակական  կարգի  և  սուբյեկտիվ  իրավունքի  իրականացման  սահմանափակումներիդեմ։
  ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով նման հոդված չնախատեսելը կհանգեցնի իրավունքների  չարաշահման  դեմ  քաղաքացիաիրավական  եղանակներով  պայքարելուհնարավորությունների սահմանափակման։
 Ելենա ԱլեքսանյանԻՐԱՎԱԿԱՐԳԻ ԵՎ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՔԵՐԻՆ ՀԱԿԱՍՈՂԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐԻ ԱՆՎԱՎԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸԲանալի բառեր՝ իրավակարգի և բարոյականության հիմքեր, հակասոցիալական գործարքներ,բռնագրավող սանկցիա, գործարքների անվավերություն, իրավախախտում, գործարքինպատակը, հակասոցիալական գործարքների սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ կողմեր։

Հոդվածում  քննարկվում  են  քաղաքացիական  հարաբերությունների  կարգավորման  որոշ  հիմնախնդիրներ, որոնք ծագում են հակասոցիալական գործարքներ կատարելիս։
  Վերջիններս  կատարվել են իրավակարգի և բարոյականության հիմքերին հակասելու նպատակով։
  Հիմնվելով արտասահմանյան դոկտրինի վրա՝ առաջարկվում է քննարկվող ոլորտի որոշ վիճելի հարցերի  հետ կապված  տեսակետ։
  Քննարկվում է  այս  նորմի  էությունն  ու  նշանակությունը,  դրա  կիրառման անհրաժեշտությունը։
  Հոդվածի նպատակն է քննարկվող խնդիրների ճիշտ ու արդյունավետ լուծման միջոցներ առաջարկելը՝ համապատասխան նորմի հստակ ներդրմամբ ու ճիշտ  կիրառմամբ։
