Վերջին տասը տարիների ընթացքում իրավակիրառների, ինչպես նաեւ մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում գործունեություն ծավալող իրավաբանների կողմից առավել հաճախ սկսվել են արձանագրվել անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտումներ, որն ամենեւին այն պատճառով չէ, որ մյուս բոլոր խախտումների համեմատ առավել են նման խախտումների դեպքերը, այլ պայմանավորված է եզրույթի բովանդակային ընդգրկուն բնույթով։
   Սույն հոդվածի շրջանակներում քննարկման առարկա է դարձել արդար դատաքննության իրավունքի միայն մեկ բաղադրիչ, որն ունի պարզ եւ ընկալելի թվացող արտահայտչաձեւ, սակայն իրավական վերլուծությունների շրջանակում այն շարունակ ենթարկվում է տարաբնույթ հղկումների, որոնք գնալով առավել լայն են դարձնում եզրույթի իմաստային շրջանակը, որով էլ պայմանավորված է Հոդվածի արդիականությունը։
   Խոսքը դատարանում գործի քննության հրապարակայնության մասին է։
   Սույն հոդվածը նպատակ է հետապնդում հստակեցնել գործի քննության հրապարա93ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ կայնության այն սահմանները, որոնք ընդգծվել են Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ՝ Եվրոպական դատարան կամ Բարձր դատարան) նախադեպային որոշումներում եզրույթի իրական կիրառմանգործընթացներում՝ յուրաքանչյուր դեպքում հիմք ընդունելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքները։
   Որպես խնդիր է առաջադրվել պարզել՝ արդյո՞ք ՀՀ օրենսդրությունը գործող իրավական նորմերով ապահովում է գործի քննության հրապարակայնության չափանիշի կիրառումը որպես անձի արդար դատաքննության իրավունքի ապահովման երաշխիք։
  Գործերի քննության հրապարակայնության պահանջը ամրագրված է 26.04.2002թ.ՀՀ կողմից վավերացված Մարդու իրավունքների եւ հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին Եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ՝ Կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածում համաձայն որի՝ յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի եւ հրապարակային դատաքննության իրավունք։
   Դատավճիռը հրապարակվում է դռնբաց նիստում, սակայն մամուլի ներկայացուցիչների եւ հանրության ներկայությունը կարող է չթույլատրվել ամբողջ դատաքննության կամ նրա մի մասի ընթացքում՝ ժողովրդավարական հասարակության մեջ բարոյականության, հասարակական կարգի կամ պետական անվտանգության շահերից ելնելով, երբ դա են պահանջում անչափահասների շահերը կամ կողմերի մասնավոր կյանքի պաշտպանությունը, կամ՝ այնքանով, որքանով դա, դատարանի կարծիքով, հատուկ հանգամանքների բերումով խիստ անհրաժեշտ է, եթե հրապարակայնությունը կխախտեր արդարադատության շահերը։
  Տեսությունից հայտնի է, որ ցանկացած կանոն ունի իր բացառությունը։
   Վերոգրյալից կարող ենք հետեւություն անել, որ հրապարակային, այլ կերպ ասած, դռնբաց դատավարության ապահովումը հանդիսանում է կանոնը, իսկ դրանից զատ ամենը կանոնի բացառություններն են։
  ՀՀ ներպետական իրավական համակարգում հրապարակայնության երաշխիքը ամրագրված է եղել ՀՀ սահմանադրության բոլոր խմբագրություններում՝ 2015թ. խմբագրությամբ՝ հոդված 63, 2005թ. խմբագրությամբ՝ հոդված 19 եւ 1995թ. խմբագրությամբ՝ հոդված 39։
  94ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Որպես արդար դատաքննության իրավունքի երաշխիք ՀՀ սահմանադրությունն (2015թ.) ամրագրում է՝ յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ եւ անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային եւ ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք։
  Հրապարակայնության սկզբունքը, թերեւս, արդար դատաքննության իրավունքի այն չափանիշն է, որի անմիջական ազդեցության համար ճյուղային օրենսդրությունները տվել են մասնավոր կարգավորումներ՝ դրանով իսկ ապահովելով սահմանադրական երաշխիքի իրավակիրառ գործողությունը։
   Ճյուղային օրենսդրությունների համար որպես ուղենիշ է ծառայում «ՀՀ դատական օրենսգիրք» ՀՀ սահմանադրական օրենքի հոդվածի 11-ի (դատական վարույթի հրապարակայնությունը) կարգավորումները։
   Հրապարակայնության ապահովման ճյուղային իրավանորմերը ամրագրված են ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ, ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 17րդ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ հոդվածներում։
  Չնայած իրավանորմերի նման շրջանակի առկայության, գործնականում առաջանում են մի շարք խնդիրներ, որոնց մի մասն առնչվում է բուն հրապարակայնության չափանիշի գնահատմանը, իսկ մյուս մասը՝ ըստ յուրաքանչյուր դեպքի իրավական պահանջի բացառությունների գնահատմանը։
  Սակայն, մինչ ՀՀ դատական պրակտիկայում առաջացող հարցերը քննարկելը, անդրադառնանք Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքին, որը տարիների արդյունքում ձեւավորել է գործի քննության հրապարակայնության իրավունքի ապահովման չափորոշիչներ։
  Չնայած Եվրոպական դատարանը հաստատել է մի շարք որոշումներով, որ գործի հրապարակայնությունը հիմնարար իրավունք է, որը կոչված է ապահովել հանրային վերահսկողությունը, որի միջոցով ձեւավորվում է հասարակության վստահությունը դատարանների նկատմամբ, այդուհանդերձ, Եվրոպական Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը սահմանել է նաեւ որոշ սահմանափակումներ։
  Բարձր դատարանը նշել է, որ քրեական գործերով դատավարությունների ընթացքում կարող է առաջանալ քննության հրապարակայնության սահմանափակման անհրաժեշտություն, օրինակ՝ վկայի անվտանգությունն ու գաղտնիությունը ապահովելու համար [16, p. 22]կամ, 95ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ելնելով արդարադատության արդյունավետությունից, որոշ տեղեկատվություն եւ կարծիքներ ազատորեն փոխանակելու համար [20, p. 30]։
  Եվրոպական դատարանը ընդգծել է նաեւ այն մոտեցումը, որ ներպետական դատարանները պետք է փորձեն հավասարակշռել շահերի բախումը՝ ապահովելով գաղտնիությունը, բաց արդարադատությունը եւ մամուլի ազատությունը [1, pg. 326]։
  Որոշումներից մեկով Եվրոպական դատարանը սահմանել է մեկ այլ գնահատման ենթակա հանգամանք, ըստ որի դատաքննության համապատասխանությունը հրապարակայնության կոնվենցիոն պահանջներին հաստատելու համար անհրաժեշտ է, որ վարույթի առանձին դրվագները դիտարկվեն մեկ ամբողջության մեջ վերցված [13, p. Եվրոպական դատարանը գործերից մեկով, երբ ըստ փաստակազմի դատական նիստերը տեղի էին ունեցել քրեակատարողական հիմնարկի տարածքում, նշել է, որ Եվրոպական դատարանը միտված է երաշխավորել ոչ թե տեսական կամ պատրանքի նմանվող իրավունքներ, այլ իրավունքներ, որոնք իրագործելի են եւ արդյունավետ։
   Դատարանն արձանագրել է, որ հրապարակայնության պայմանը պահպանված կլինի, երբ հանրությունը հնարավորություն ունենա ձեռք բերել տեղեկատվություն դատական նիստի վայրի, ժամի մասին եւ կարողանա ազատորեն ներկա գտնվել տվյալ նիստին։
   Դատարանը գտել է, որ շատ գործերով այս պահանջը պահպանվում է միայն այն պարզ պատճառով, որ նիստերը կայանում են բավարար մեծությամբ դատական նիստերի դահլիճում։
   Դատարանը նկատել է, որ դատական նիստը դատարանի շենքի տարածքից դուրս անցկացնելը եւ այն էլ քրեակատարողական հիմնարկի տարածքում, որը, որպես կանոն, հանրության համար հասանելի չէ, հանդիսանում է էական խոչընդոտ գործի հրապարակայնության առումով [26, p. 29]։
   Ուստի, Բարձր դատարանը էական է համարում նաեւ տեսականորեն եւ փաստացի դատական նիստի կայացման վայրին հասանելիություն ունենալը, որը եւս հրապարակայնության պահանջի պահպանման գնահատման չափորոշիչ է հանդիսանում։
  Եվրոպական դատարանը, որպես հրապարակայնության սկզբունքի էական չափորոշիչներ դիտարկել է գործի քննության եղանակը (գրավոր կամ բանավոր քննություն), դատական ակտերի հրապարակման կարգը, որը ուղղակիորեն ամրագրված է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդ96ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ վածում, ինչպես նաեւ զանգվածային լրատվության միջոցների հասանելիությունը գործերի քննությանը։
  ԴԱՏԱԿԱՆ ԼՍՈՒՄՆԵՐԸ Եվրոպական դատարանը նշել է, որ առաջին եւ միակ ատյանում վարույթի «հրապարակային լսումների» իրավունքը ենթադրում է «բանավոր լսումների» իրավունք [19, p. 21]։
   Միաժամանակ, մեկ այլ որոշմամբ նշվել է, որ «բանավոր լսումների» պահանջը կարող է չպահպանվել պայմանավորված որոշ բացառիկ հանգամանքներով, որոնցով արդարացվում է այդպիսի լսումներ չանցկացնելը [22, p. 29]։
  Եվրոպական դատարանը սահմանել է նաեւ դեպքեր, որոնց պայմաններում «բանավոր լսումների» չապահովելը չի կարող հանգեցնել Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի խախտման։
   Մասնավորապես, «բանավոր լսումների» ապահովման պարտականությունը բացարձակ չէ եւ այն կարող է չկիրառվել այնպիսի գործերի դեպքում, երբ օրինակ առկա չեն փաստերի կամ իրավունքի վերաբերյալայնպիսի հարցեր, որոնք չեն կարող չլուծվել դատարանի կողմից գործի նյութերի եւ կողմերի փաստարկների ուսումնասիրման հիման վրա [17, p. 37]։
   Նշվածին զուգահեռ Եվրոպական դատարանը նշել է նաեւ ճիշտ հակառակ իրավիճակը, երբ անկախ ամեն բանից դատարանը պարտավոր է ապահովել «բանավոր լսումներ» օրենքի հիմքով ներկայացվող եւ այլ փաստական հանգամանքներին վերաբերող հարցեր պարզելու համար [18, p. 44]կամ էլ երբ կարիք է առաջանում լսել կողմի բացատրություններն իրեն վերաբերող իրավիճակի մասին՝ անձամբ կամ ներկայացուցչի միջոցով հանդես գալու եղանակով [22, p. 34]։
  Այսպես, «բանավոր լսումներ»-ի անցկացման պահանջը որպես գործի հրապարակային քննության բաղադրիչ, բացարձակ չէ, այն կարող է կիրառվել սահմանափակումների պայմանավորված որոշ հանգամանքներով, ինչպիսիք են օրինակ՝ գործի «պարզ» հանգամանքները, որոնց առնչությամբ, ինչպես նաեւ կիրառելի իրավունքի հետ կապված հարցեր, դատարանի համար չեն առաջանում։
  ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ԼՐԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը չի բացարձակացնում դատական քննության հրապարակայնության սկզբունքը եւ նախատեսում է որոշա97ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ կի սահմանափակումներ, որոնցից հետեւում է, որ ամեն մի գործով դատական նիստն ամբողջությամբ կամ դրա մի մասը ոչ հրապարակային անցկացնելու հարցի լուծումը թողնվում է դատարանին։
   Վերջինս որոշում կայացնելիս պետք է հաշվի առնի պաշտպանվող սոցիալական արժեքների կարեւորությունը՝ ինչպես անհատի, այնպես էլ հասարակության եւ պետության համար։
   Ամեն դեպքում, այդ որոշումը պետք է լինի պատճառաբանված։
   Ոչ հրապարակային դատավարություն անցկացնելու միակ հիմքը հանգում է նրան, որ հրապարակայնությունը կարող է վնասել բարոյականությանը. հասարակական կարգին, ազգային անվտանգությանը, անչափահասների շահերին, մասնավոր կյանքին եւ արդարադատության շահերին։
   Այս հիմքերն ունեն գնահատողական բնույթ, եւ հետեւաբար, պետությունները ունեն որոշակի հայեցողության դրսեւորման հնարավորություն [3, էջ 298]։
  Կոնվենցիան զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչների եւ հանրության ներկայությունը գործի քննությանը սահմանափակելիս տվել է դեպքերի շրջանակ, որոնք ունեն նախապատվություն հրապարակայնության իրավունքի նկատմամբ, մասնավորապես 1)ժողովրդավարական հասարակության մեջ բարոյականությունը, 2) հասարակական կարգը, 3) պետական անվտանգության շահը, 4) անչափահասների շահերը (օրինակ՝ երեխայի բնակության վայրին կամ խնամքին վերաբերող գործեր [14, p. 38],5) կողմերի մասնավոր կյանքի պաշտպանությունը (օրինակ՝ մասնագիտական գաղտնիքին եւ դրանով իսկ այլ անձի կյանքին առնչվող գործեր[15, p. 34], 6) արդարադատության շահերը։
  Ցանկացած դեպքում, երբ որեւէ հիմքով սահմանափակվում է գործի քննության հրապարակայնությունը, պետք է լինի հստակ եւ պատճառաբանված հիմնավորում, հակառակ դեպքում տվյալ իրավիճակը չի կարող դիտարկվել Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի հետ համատեղելի։
  Ռուսաստանի դեմ գործերից մեկով, որի փաստական հանգամանքների համաձայն գործի քննությունն ունեցել է հանրային մեծ հետաքրքրություն եւ նիստերին ներկա գտնվողների քանակը մեծ է եղել, ներպետական դատարանում խոչընդոտվել է նիստերի դահլիճ անձանց մուտքը՝ պատճառաբանելով, որ ներկա գտնվել ցանկացողները ծանուցագրեր չունեն նիստին մասնակցելու համար կամ չունեն անձը հաստատող փաստաթղթեր։
   Նման հիմնավորումները Եվրոպական 98ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ դատարանը համարել է ոչ բավարար եւ արձանագրել Կոնվենցիայի 6րդ հոդվածի խախտում [27, p. 26]։
  Բարձր դատարանն անդրադառնալով «արդարադատության շահին» արձանագրել է, որ անգամ քրեական գործերով, որտեղ հրապարակայնության ավելի մեծ ակնկալիք կա, Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի իմաստով կարող է առաջանալ բաց եւ հրապարակային վարույթի սահմանափակման անհրաժեշտություն,օրինակ՝ պաշտպանելու համար վկայի անվտանգությունն ու գաղտնիությունը կամ արդարադատության անհրաժեշտությունից ելնելով ապահովելու համար տեղեկությունների եւ կարծիքների ազատ փոխանակումը [24, p. 45]։
  Եվրոպական դատարանը անդրադարձել է նաեւ հրապարակային լսումների իրավունքից հրաժարվելու հնարավորությանը՝ ամրագրելով, որ 6-րդ հոդվածը չի խոչընդոտում անձին իր կամքով հրաժարվել հրապարակային լսումներից [21, p. 59]։
  ՎՃՌԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄԸ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի պարզ ընթերցման արդյունքում իսկ ակնհայտ է դառնում, որ դատական ակտերի հրապարկման պահանջն ունի բացարձակ ձեւակերպում՝ «...Դատավճիռը հրապարակվում է դռնբաց նիստում,...»։
  Ըստ էության Կոնվենցիան չի նախատեսել վճռի հրապարակման բացառություններ, ավելին՝ եվրոպական դատարանը եւս նախադեպային իրավունքով չի սահմանել որեւէ կոնկրետ բացառություն։
  Չնայած նման ձեւակերպման հստակությանը Եվրոպական դատարանը չի բացառել, բացի ընթերցելով դատական նիստում վճիռը հրապարակելուց, նաեւ հրապարակման այլ եղանակների համատեղելիության փաստը Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի հետ [23, p. 101]։
   Միաժամանակ, անդրադառնալով վճռի հրապարակման տարբեր եղանակների՝ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի հետ համատեղելիությանը, Եվրոպական դատարանը նշել է, որ յուրաքանչյուր դեպքում, ներպետական օրենսդրության համաձայն, նախատեսված հրապարակման ձեւերը պետք է գնահատվեն վարույթի որոշակի առանձնահատկությունների լույսի ներքո՝ հղում կատարելով 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի առարկային ու նպատակին [25, p. 26]։
  99ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Եվրոպական դատարանի դատավորներից Լուկաս Լուսաիդեսը (լիազորության ժամկետը՝ 1998-2008, երկիրը՝ Կիպրոս) իր հեղինակած գրքում բարձրացրել է մի հարց, որը վերաբերում է դռնփակ դատավարությունների արդյունքում կայացվող վճիռների հրապարակմանը։
   Այս առումով վերջինս անդրադարձել է դռնփակ դատական նիստերի ընթացքում ներկայացված ապացույցներին՝ ընդգծելով դրանց Վճռում արտացոլված լինելու արդյունքում հրապարակային դառնալու խնդիրը։
  Հեղինակը համեմատական է անցկացրել «Քաղաքացիական եւ քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի հետ (հոդված 14), որում հստակ նշվել է վճռի հրապարակումը բացառող հանգամանքները 1 ։
   Այս առնչությամբ հեղինակը կարծիք է հայտնել, որ դռնփակ դատական նիստերի արդյունքում կայացված վճռում չպետք է ներառվի ամբողջական տեղեկատվություն, մասնավորապես անուններ, այլ տեղեկատվություն, որով հնարավոր է կատարել անձի նույնականացում, պետք է խուսափել ներառել վճռում անձի ընտանեկան կյանքի մասին տեղեկատվություն, սակայն այնպես, որ այն չանդրադառնա Դատարանի կայացրած վերլուծությունների եւ եզրակացությունների վրա, որը ենթակա է հրապարակման եւ որը, ըստ էության, պետք է դառնա հանրային վերահսկողության առարկա [2, pg. 220-221]։
  Նշված հեղինակի կողմից բարձրացված խնդիրը ՀՀ օրենսդրությամբ կարգավորված է, սակայն ոչ դատավարական օրենսդրությամբ, այլ ՀՀ բարձրագույն դատական խորհրդի որոշմամբ, որի առնչությամբ ավելի մանրամասն կարծիք ներկայացված է հաջորդիվ։
  Վերոգրյալում վկայակոչված նախադեպային որոշումերի քննարկման արդյունքում պարզ է դառնում, որ գործի քննության հրապարակայնության իրավական նորմը պարզ ըմբռնելի, սակայն կիրառման գործընթացում տարբերվող եւ նաեւ հակադրվող մոտեցումների հանգեցնող իրավական կարգավորում է։
  Ամփոփելով Եվրոպական դատարանի վերոշարադրյալ իրավական մեկնաբանություններն ու անդրադառնալով «բանավոր լսումներ»ի անցկացման պահանջի պահպանմանը եւ այն որպես գործի հրապաՀատված նշված հոդվածին՝ «...սակայն քրեական կամ քաղաքացիական գործի վերաբերյալ ցանկացած դատական որոշում պետք է հրապարակային լինի, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ անչափահասների շահերը պահանջում են այլ բան կամ գործը վերաբերվում է ամուսնական վեճերին կամ երեխաների խնամակալությանը»։
  100ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ րակայնության գնահատման չափորոշիչ դիտարկելուն՝ հարկ ենք համարում քննարկել ՀՀ իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող խնդիրները։
  ՀՀ սահմանադրական դատարանը 11.04.2012թ. թիվ 1020 որոշմամբ անդրադառնալով դեռեւս նախկին խմբագրությամբ ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 138-րդ հոդվածի իրավակարգավորմանը, եզրակացրել է, որ «գրավոր ընթացակարգով գործերի քննության պարագայում էլ դատավարության մասնակիցները (այդ թվում՝ կողմերը) կաշկանդված չեն իրացնելու իրենց դատավարական իրավունքները եւ կրում են համապատասխան պարտականություններ, որպիսիք կարող են իրացվել՝ հաշվի առնելով գրավոր քննության առանձնահատկությունները, մասնավորապես այն դեպքերում, երբ խնդիրն առնչվում է դատավարական գործողությունների կատարմանը ու դրան առնչվող մասնակիցների իրավունքներին ու պարտականություններին։
  Հետեւաբար, սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ այդ առանձնահատկությունների կիրառմամբ էլ մասնակիցների իրավունքների եւ պարտականությունների հիմնական նորմատիվ էությունը չի փոխվում։
   Այլ կերպ, ինչպես հետեւում է վերոհիշյալ վերլուծությունից, գրավոր ընթացակարգի դեպքում էլ օրենսդիրը երաշխավորել է մրցակցային դատաքննության կանոնների պահպանում։
   Իսկ այդպիսի ընթացակարգով կայացված դատական ակտերը, ինչպես հետեւում է վերոհիշյալ նորմերի բովանդակությունից, անվերապահ ենթակա են ինչպես հրապարակման, այնպես էլ պաշտոնական հրապարակման։
   Այսինքն՝ այդ ակտերի ամբողջական տեքստերն սկզբունքորեն մատչելի են դարձվում նույն կերպ, ինչպես կներկայացվեին բանավոր լսումների արդյունքում։
   Միաժամանակ, գրավոր ընթացակարգով դատաքննության արդյունքում ակտերի կայացմանը եւ հրապարակմանը հաջորդում են օրենքով նախատեսված անհրաժեշտ իրավական հետեւանքներ, որոնք հասանելի եւ գնահատելի են ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ հանրության համար, եւայդ ակտերը վերանայման ենթակա են օրենսգրքի ... նախատեսված կանոններով սահմանված կարգով»։
  Նույն որոշմամբ Սահմանադրական դատարանը կատարել է մեկ այլ դիպուկ եզրահանգում, ըստ որի «դատավարության հրապարակայնությունն առաջին հերթին նշանակում է հասարակական վերահսկո101ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ղության իրականացման հնարավորություն՝ դատավարության եւ դատարանի ընդունած ակտերի նկատմամբ»։
  Գտնում ենք, որ վերոգրյալ հետեւությունն արդարացված է եւ այն կարող է մեկնաբանվել անդամ պետության հայեցողության սահմանների (margin of appreciation) համատեքստում, ուստի եւ համատեղելի է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն գործի հրապարակայնության պահանջի հետ։
  Միեւնույն ժամանակ կարեւոր ենք համարում նշել 2018թ. խմբագրությամբ ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումները, որոնց համաձայն նախատեսվեց գրավոր քննության կարգը ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանում, կամ 21.12.2017թ. ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում կատարված փոփոխությունը (գլուխ 19.1), որը հետագայում պահպանվեց նաեւ 2018թ. խմբագրությամբ օրենսգրքում (գլուխ 41) կապված գործերի քննության պարզեցված վարույթի հետ, որի կարգավորումների համաձայն օրենսգրքով սահմանված որոշակի պահանջների բավարարման դեպքում դատարան կարող է որոշում կայացնել գործի պարզեցված վարույթի կարգով քննելու մասին, ինչպիսի պարագայում դատական նիստ չի հրավիրվում, սակայն դատավորության կողմը լիարժեքորեն ունակ է իրացնել իր իրավունքների պաշտպանությունը ներկայացնելով ապացույցներ, դիրքորոշումներ, այդ թվում ըստ օրենսգրքով սահմանված դեպքերի հանդես գալ գործի քննությունը պարզեցված վարույթի կարգով դադարեցնելու վերաբերյալ միջնորդությամբ։
  Սույն հոդվածի մշակման պահին շրջանառության մեջ է «ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը [12], որը նախատեսում է պարզեցված վարույթի կիրառման կարգավորումներ։
   Այս նախագծի ընդունման դեպքում ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգիրքը կհամալրվի եւս մեկ իրավական գործիքով՝ գործը գրավոր ընթացակարգով քննելու համար, առանց դատական նիստ հրավիրելու։
  Նշվածից հետեւում է, որ ՀՀ օրենսդրությամբ առկա ներկայիս կարգավորումները, համաձայն որոնց նախատեսվում են դատավարությունների ընթացքում գրավոր քննության կարգեր, չեն հանդիսանում «բանավոր լսումների» իրավունքի չարաշահում, այլ ճիշտ հակառակը, դրանց գոյությամբ պայմանավորված ապահովվում է անձի արդար դա102ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ տաքննության իրավունքի մեկ այլ չափորոշիչի «ողջամիտ ժամկետներում» գործի քննության պահանջի ապահովումը։
  Այսինքն՝ վերոգրյալից հետեւում է, որ «բանավոր լսումների» փոխարինումը գործի գրավոր քննությամբ չի հակադրվում գործի հրապարակային քննության պահանջի հետ, քանի որ ինչպես ՀՀ սահմանադրական դատարանն է նշել, նման «բախումը կարծեցյալ է», իսկ ըստ էության նորմերի փաստացի բախում առկա չէ, քանի որ, եթե գրավոր քննության պայմաններում պահպանվում են հրապարակայնության սկզբունքի այլ հատկանիշները, ապա սկզբունքը չի դադարում գործել։
  Իսկ այլ հատկանիշներ ասելով պետք է ի նկատի ունենալ նախ դատավարության կողմերի՝ մրցակցության սկզբունքի շրջանակներում իրենց իրավունքների պաշտպանությունն անխոչընդոտ իրականացնելը, որը հանդիսանում է գործի արդարացի քննության երաշխիք, ինչպես նաեւ դատական ակտի հրապարակումը, դրան ծանոթացումը կողմերի կողմից եւ դրա հասանելիությունը հանրության համար։
   Այս առումով, սակայն, հարկ ենք համարում նաեւ անդրադառնալ «ՀՀ դատական օրենսգիրք» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 11-րդհոդվածի 10-րդ մասին, որի հիման վրա ՀՀ բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից 27.09.2019թ. ընդունվել է թիվ ԲԴԽ-40-Ո-105 որոշումը դատական իշխանության պաշտոնական կայքում հրապարակվող դատական ակտերում անձնական տվյալների ապանձնավորման կարգի վերաբերյալ, որն արդեն համադրվում է Եվրոպական կոնվենցիայի 8-րդ հոդվածի (անձնական եւ ընտանեկան կյանքը հարգելու իրավունք) կարգավորումների հետ եւ իրավացիորեն սահմանափակում է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի բացարձակ կիրառումը։
   Ուստի, այս առնչությամբ կարող ենք ասել, որ ՀՀ գործող իրավակարգավորումները բավարար հստակ են եւ սպառիչ իրավական գործիքակազմի ամբողջությամբ տեսանկյունից։
  Այսպիսով, հոդվածի ուսումնասիրման արդյունքում հանգում ենք այն եզրակացության, որ չնայած այն հանգամանքին, որ Եվրոպական դատարանը սահմանել է հրապարակայնության պահանջի գնահատման չափորոշիչներ, որոնք պետք է ուշադրության արժանանան յուրաքանչյուր գործով, այդուհանդերձ,քննարկված իրավական նորմերի, ինչպես նաեւ մեկնաբանությունների փաստացի կիրառումը յուրաքանչյուր դատական գործով առկախված է պետության հայեցողության սահմաններից (margin of appreciation), քանի որ իրավական նորմի գործի103ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ քակազմի եւ/կամ կիրառման համատեքստում դատարանները այն ինստիտուցիոնալ կառույցն են, որ իրավասու են յուրաքանչյուր գործով որոշել հրապարակայնության հարցի գնահատման սահմանները, նորմի պահանջի հնարավոր բացառությունների շրջանակը, դրանով իսկ դառնալով գործիհրապարակայնության վերաբերյալ պետության հայեցողության սահմանները որոշող մարմին։

Հոդվածում, հիմնվելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային որոշումների վրա, անդրադարձ է կատարվել գործի քննության հրապարակայնության գնահատմանը՝ որպես արդար դատաքննության իրավունքի բաղադրիչի։
  Հոդվածում քննարկման առարկա են դարձվել ոչ միայն Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից տրված մեկնաբանությունները, այլեւ փորձ է արվել դրանք դիտարկել ՀՀ գործող օրենսդրության համատեքստում՝ վերլուծելով առկա իրավական նորմերը եւ դիտարկելով իրավակիրառ պրակտիկայում դրանց մեկնաբանությունների շրջանակը։
