ՄՆՁՈՒՐԻ ԳՅՈՒԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ «20-րդ դարի սկիզբը նշանավորվեց անհուն և ցնցող ողբերգությամբ հայ ժողովրդի կյանքում:  Պատմական աղետալի հանգամանքների պատճառով ավերվեց մի բարեկեցիկ երկիր, սպանվեց մի ամբողջ տաղանդավոր ժողովուրդ:   Հայագիտության էջերը ներկված էին արյունով »[1]: Հակոբ Մնձուրիի գրական ստեղծագործությունները կապված են այս պատմական ժամանակաշրջանի հետ:   Նրա աշխատություններում Արևմտյան Հայաստանի երկիրը և Արևմտյան Հայաստանի ժողովուրդը ինտեգրվել են իրենց պատմա-ազգագրական նկարագրի էական ասպեկտների հետ: «Կապույտ լույս», «Արմթան», «Կռունկ, ինչու ես գալիս» հավաքածուները: Պարզապես նոր էջ են բացել հայ գրականության մեջ ՝ հասարակ մարդկանց գեղարվեստական ​​կենսագրությունը վերածելով արձակի բառի, որը նախկինում չի եղել: Մենք գիտենք Գ. Zոհրաբի հոգեբանական վեպերը արձակ պատմվածքի գծերով, զուսպ քնարական տողերով:  Հակոբ Օշականի պատմությունների հերոսները աղքատ են ու խոնարհ, բայց գրողը հերոսներից հետապնդում է ռասայական, սեռային և ենթագիտակցական հատկություններ:   Համաստեղությունը գրում է հայ-հայկական գյուղի կյանքի մասին, հատկապես նախ ցեղասպանության ժամանակներից:  Նրա հիշատակին հայրենի գյուղը մնաց բյուրեղային պարզ: Մնձուրին եզակի է իր բացառիկ ստեղծագործական ջերմությամբ և անմիջականությամբ, մարդու հոգեբանության թափանցիկությամբ և քնարականությամբ: Մնձուրին մարդուն մոտեցնում է իր խելքին, համայնքում նրա ոչ բռնի դերին:  Խնձորի հերոսը «բեռնաթափվում է» գրողի ընդգծված հակումներից: Նա իր բնական կոչման մեջ է, ինչպես, ինչ-որ տեղ, Թումանյանի արձակի հերոսները: Կերպարներն առանձնանում են մանրամասների ունակությամբ և անփոխարինելիությամբ, ունեն ազգային և անհատական ​​գույներ, ինտեգրված են միջավայրին, կրում են գույնի ազդեցությունը: Հակոբ Մնձուրին կարեւոր տեղ է գրավում հայ գրականության մեջ:   Նա Naarmt Armenian- ի աշխարհագրության վերջին կարկառուն ներկայացուցիչն է. Համաստեղիհաթ Թլկատինցի, Մուշո Գեղամ, Հրանտ և Ռ. Ardարդարյանի գործի իրավահաջորդը: Մի շարք գրականագետներ ուսումնասիրել են Մնձուրիի աշխատանքը:  Հետաքրքիր ուսումնասիրություններ են արվել:  Միայն մեկ նամակ: Գեղամ Շոնը, տուրք տալով ժամանակի գաղափարախոսությանը, փորձում է ընդլայնել սոցիալական տեսակետը, մինչդեռ Մնձուրիի հերոսները մարդկային հարաբերությունների մեջ են: Նրա պատմությունները ծավալով մեծ չեն:  Կարճ պատմվածք, երկու-երեք հերոս, հեղինակը ստեղծում է տպավորիչ կերպարներ, կենդանի հերոսներ:  Մի քանի երկխոսություն, մի քանի լանդշաֆտ, մի փոքր սյուժե, ամբողջ ձևավորված է ամբողջ միջավայրը:  Մնձուրին չի գայթակղում ընթերցողին հետաքրքիր պատմություններով, չի հորինում բախումներ և լուծումներ, չի խտացնում գույները դրական և բացասական պատկերներ ստեղծելու համար, պարզապես հանգիստ և խաղաղ ոճով պատմում է, թե ինչ են անում մարդիկ, ինչպես են նրանք ուրախ և տխուր, ինչն է անհանգստացնում: նրանք ունեին  Ամեն ինչ, որ նրանց կյանքն էր:  Այն հաճախ ավելի շատ ներկայացնում է միջավայրը, քան հերոսը:   Նրա հերոսները «փոքր» մարդիկ են: Մնձուրիի գրականության մեջ գյուղացին իր կենդանու հետ խոսում է հարազատի պես ՝ նրա վրա շռայլելով նույն կամ ավելի շատ քնքշության և սիրո խոսքեր, ինչպես, ասենք, նա պետք է ասեր իր որդուն կամ կնոջը:  «Դուք չեք զարմանում կամ ծիծաղում, եթե երբեք գյուղի երեխա չեք եղել, քանի որ գիտեք, լսել ու կարդացել եք, որ կենդանին գյուղացու ՝ ազգականի առաջին օգնականն էր: Ընթերցելով Մնձուրին ՝ դուք ավելի լավ եք հասկանում միայն մեծն Կոմիտասին, չի՞ կարող հուզվել ձեզ համար եղած մարդկանց հուզական խորությունից, եթե դու դուհա եք, ով երգում և փորում էր եզը և ասում. «Սիրելի աղբ»: [2] «Մեր կարմիր եզը» պատմվածքում պապը երազում է գիշերը սարում իրենց կարմիր եզի մասին ու անհանգստացած արթնանում: «Թույլ մի տվեք, որ դժվարությունը ձեզ վրա գա»:  Նա թոռնուհուն և հարսին խնդրում է վաղ առավոտյան գնալ եզների մոտ ՝ եզը տեսնելու:  «Երազի համար եկեք գնանք Եզնոց մեկ դար առաջ Ghaարա-Սրտից», - բողոքում է թոռը:   Բայց պապը բարձրացնում է ձայնը: «Ակոբ, դու ողորմություն չունես գազանի հանդեպ, դու սեր չունես, սեր չունես տավարի մսից, նրանք կորել են, գլորվել, ինչ-որ տեղ կոտրվել են, հիվանդ են, քեզ չի հետաքրքրում, ծովը մերն է, եթե եզ չլինի, եզն այն վաստակն է, որը մենք ուտում ենք. «Եթե կովեր ու ոչխարներ չլինեն, որտե՞ղ կգտնենք կաթն ու մածունը»: Այնքան շատ, և մեզանից առաջ կյանքը կյանքի է կոչում հող ու կենդանիներ սիրող հին գյուղացին:  Մայր ու որդի, ամբողջ օրը չափելով տարբեր գյուղերի դաշտերն ու եզները, վերջապես գտնում են կարմիր եզը, որը գեղեցկացրեց և պայծառացրեց լեռները:  Եվ պապի սերը եզի հանդեպ կարծես նրան է փոխանցվել: «Դա մեր եզն էր:   Ի՞նչ էր սա ՝ սարը, շողացող թարթիչներով փայլող ճակատն ու աչքերը փոխված ինչ եզ, պայծառ էր:   Եթե ​​ամենահայտնի անունով քանդակագործը եզան արձանը կառուցեր, նա չէր կարողանա այս գեղեցկությունը պարգեւել այս մարդուն, որը սեղմում էր աչքերս:   Երազում պապս տզրուկի պես շփում էր դեմքս… »[3]: Խնձորի պատմությունները, պատկերները, հեքիաթները մի քանի էջից այն կողմ չեն անցնում:  Այս փոքրիկ պատմությունները, որոնք առանձին փոքրիկ «մոդելներ» են, պատմություններ են նույն գյուղից, նույն նահանգից եկած մարդկանց կյանքի մասին, կարծես միանան իրար, լրացնեն, լրացնեն, և Մնձուրիի ամբողջ ստեղծագործությունը դառնում է մեծ եզակի վեպ, հոյակապ կյանքի պատմություն `շատ հերոսների հետ, ընդգծված միջավայրով: Մնձուրիի գրեթե բոլոր աշխատությունները, որոնք հիմնված են հողի, մարդու, գործի և մարդու անքակտելի միասնության առեղծվածի վրա, այս հարցում անդրադարձել է Համաստեղին և Բակունցի հոգևոր եղբորը: Նա նայում է շուրջը, պատմում իր տեսածի մասին, ավելի ճիշտ ՝ հիշում է իրադարձություններն ու դեմքերը, վերապատմում դրանք:   Նրա պատմությունն այնքան բնական է, այնքան պարզ և ճշգրիտ, որ թվում է, որ նա խոսում է բացառապես իրական մարդկանց, իր ծանոթների, հարազատների, նույն անուններով մարդկանց մասին, պատմում է տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին:  Միգուցե հենց այդպիսին էր, միգուցե հեղինակը ոչինչ չի հորինել:  Բայց այս իրական պատմությունները փաստաթղթեր չեն, Մնձուրին, նկարչի խորաթափանց հայացքով, դրանք ենթարկել է գեղարվեստական ​​մշակման, նույնիսկ հեքիաթներում հմուտ կառույցներ ստեղծելու համար, գործողությունների ընթացքի այնպիսի զարգացում, որը թույլ է տալիս հերոսի զարգացումը:  Մնձուրին հիմնականում ձգտում է լրացնել դրվագը, պատկերը, բայց նրա շատ գործեր գործողության զարգացման տեսանկյունից վարպետորեն կառուցված պատմություններ են, վեպեր, որոնք ենթադրում են, որ հեղինակը դրանք ստեղծել է նաև գրողի պատկերացմամբ կամ, եթե դրանք իրական դեպքեր են, ապա կատարելագործել, մշակել և տալ նպատակային ուղղություն: նրանց «Մնձուրիի ստեղծագործությունները նման են օրհներգերի, շարականների, որոնք խառնվել են արևի և երկրի հետ, որոնք հյուսում են ազնիվ և արդար աշխատանքի փառաբանությունը, հայրենիքի մաքուր կյանքը» [4]: Հեղինակի պատմություններին բնորոշ է էպիկական հանգստությունը, պատկերների գրաֆիկական պարզությունն ու մատչելիությունը:  «Կորած հայրենիքի կարոտ ու վշտահար ցավը, որը բազմիցս սրբվել և հարգվել է նախագրողի պատկերացմամբ, սկիզբն է անհայտ ողբերգության անհատի և մարդու, ով իրեն լավ է զգում սեփական հայրենիքում, սաղմնային սփյուռքում, երբևէ անհայտ առեղծված »: Նրա խոսքերով ՝ «ողբերգություն, գրածիս մեջ դրամա չկա», Մնձուրին նկարագրեց, թե ուր է գնացել այդ օրը, ինչ է արել:  Մնձուրին կարող էր իր պատմություններում տեղադրել «ողբերգություն, դրամա», բայց նա դա չարեց: Իմ կարծիքով, նա դա չի արել, նյութի նկատմամբ խոր հարգանքի պատճառով կամ դրա համար:   Նա լավ գիտի երկիրը, իր ժողովրդին, նրանցից մեկն է, որպես գյուղացի իր խիղճը թույլ է տալիս ուռճացնել իր համագյուղացիների նկարագրությունները, լավ գեղագետի խիղճն արգելում է նրան ողբերգություն դնել այնտեղ, որտեղ այդ ողբերգությունը որպես օտար մարմինը, չէր հանդուրժվի: Հակոբ Մնձուրին իր ոճով տարբերվում է նախորդներից:  Բացարձակապես անկախ ոճը նախադեպ չունի:  Մնձուրիի գյուղատնտեսությունը «կարապի երգ» է, «կարոտի գրականություն»:   Այս յուրօրինակ ոճը նույնքան անկախ է, որքան իր պատկերացրած ու նկարած աշխարհը, որը միայն նրա համար էր ՝ իր հայրենի գյուղը:  Եթե ​​Համաստեղի «Չալոն» նույնքան կենդանի «հերոս» է, ապա այն սահմանում է ամբողջական, ամբողջական հերոսական պատմություն, քանի որ Համստեղի աշխարհագրությունը կազմող «Գյուղ» և «Անձրև» ժողովածուների պատմություններից յուրաքանչյուրի հերոսներն են հակառակ Հակոբ Մնձուրիի համար:  Սակայն դա չի նշանակում, որ Հակոբ Մնձուրին չունի ամբողջական, ամբողջական պատմություններ:  Բայց եթե ավարտելը Համաստեղության ստեղծագործություններում որոշակի պատմության համար ոճի և արվեստի ըմբռնում է, Մնձուրին կարող է սկսել ինչ-որ բանի մասին պատմել, այնուհետև բաց թողնել այն, անցնել մեկ այլի, մեկ այլ պատմության մեջ `կիսատ թողած հարցերը վերադարձնելու համար հերոսները »:   Եվ նրա արվեստի յուրահատկությունը կայանում է այդ տիպիկ կիսաթխված, թերի, համով հոտառություն ունեցող պատմվածքի մեջ: Խնձորի պատմությունը ներքին ջերմություն է հաղորդում նույնիսկ ամենաչոր նյութին, օրինակ `սովորական հացի կամ լավաշի մասին խոսելիս, ընթերցողը զգում է դրա բույրն ու համը և ավելին: Նա կարդում է «սովից»:  Գոնե բերենք մի օրինակ, որը գրողի նկարագրության ունակության լավագույն ապացույցն է: «Մեր հացերը բարակ սավաններ էին, առանց միջուկի:  Մենք խմորի գնդիկները գլորում էինք, տարածում դրանք ռեփատի վրա, թոնիրը կպցնում կողիկներին, հունցում դրանք և շագանակագույն տալիս:  Ակիշի հետ հանում էինք:  Մենք կվերցնեինք հացաբուլկեղենը, և մի պարան կախեցինք մի պատից մյուսը, կկախեինք պարաններից, նրանց ախորժելի հոտը տուն առ տուն կանցներ մինչև երկու փողոց հեռու:  Դրանք այնքան սպիտակ չէին, որքան քաղաքի հացը, այսինքն ՝ ջուր կավելացնեինք… »[6]: Մնձուրին իր պատմվածքներում ստեղծել է բազմաթիվ հերոսների, որոնք վառ, ընդգծված կերպարներ են, մեր գրականության ականավոր գրական հերոսներ, մարդկային որոշ անհատականություններ, որոնք միևնույն ժամանակ տիպեր են, հայ գյուղացու տարբեր շերտերի բնորոշ գծերը խտացնող կերպարներ ,  Նրանք իրենց մտածողությամբ, վարքով, կյանքով, աշխատանքով և մարդկային կենդանիների հանդեպ մեծ սիրով լրացնում են հայ գյուղացու կերպարը, որը տեղայնացնում և կոնկրետացնում է բնության և ժամանակի համատեքստում: կատարյալ, ամբողջական: Մնձուրիի հերոսները մարդիկ են ՝ կապված իրենց հողին ու ջրին, նրանց դարավոր պատմությանը, ավանդույթներին, նրանց յուրաքանչյուր շարժմանը, գործողությանը, բառին բնիկ տարրի արտահայտություն են:  Հերոսների արտասանած յուրաքանչյուր նախադասություն կրում է ժողովրդի կյանքի ու առօրյայի խորը դրոշմը:   Բայց տագնապալի ու տարօրինակն այն է, որ այդ ամենից հետո, մեր մեջ արտացոլվածից հետո, մնում է անբացատրելի կարոտը:  Այդ կարոտը պատկանում է հեղինակին, ով իր հերոսների կողքին է:  Եվ ամենակարևորն այն է, որ նույնիսկ ամենաբացասական հերոսի մեջ հեղինակը կարող է ցույց տալ նույնիսկ չնչին լավը, դրականը `ասել, պնդել, ապացուցել, հաստատել մարդկայինը, որ չի կարելի հիասթափվել նույնիսկ ամենավատ մարդուց, եթե նրա մեջ ինչ-որ բան կա: լավ է, մարդկային սաղմը, մասնիկը:  Հանգամանք, որը չի կարող գոյություն ունենալ, բայց գոյություն չունի ից «Այստեղից էլ Հակոբ Մնձուրիի առողջ հայրենասիրության, նրա աշխարհագրության, նրա գրականության կառուցողական աղբյուրի դրական» [2]: Իհարկե, գրականության մեջ շատ չեն մարդիկ, ովքեր պայքարում են բացասական, վատ, այլասերվածության դեմ, բայց եթե նկատի ունենք միջավայրը, Մնձուրիի համակրանքը բնականաբար արդար և բարի մարդկանց կողմն է, գյուղի, գավառի, գյուղի կողմը: բարի, հասարակ, հասարակ և աշխատասեր, և այդպիսի հերոսները կազմում են աշխատանքի մեծ մասը:   Եվ այդուհանդերձ, նրանց խաբված, սրտաբաց, անմիջական հավատը դրսևորվում է մարդկային գիտակցության մեջ, չնայած պասիվ ընդվզում երբեմն «աստծու» դեմ, որը ենթադրաբար պետք է լինի գերագույն արդարադատություն («Սուրբ Գեորգի»):  Մնձուրիի աշխատանքում կան աշխատողներ, և´ հարուստ գյուղացիներ, բայց չկա ընդգծված սոցիալական հակասություն:  Բոլորն էլ ֆերմերներ են, մեկը աղքատ է, մյուսը ՝ հարուստ, գյուղացիներն իրենց հոգսերով, ցավերով ու վշտերով:  Մնձուրին չի փորձում առանձնապես բացասական կերպարներ ստեղծել երկու պատճառով:  Նախ, Մնձուրիի պատկերած գյուղը իրականում սոցիալական ընդգծված հակասությունների տեղ չէր: Դա ինչ-որ չափով նահապետական ​​գյուղ էր, ապա կա սուբյեկտիվ հանգամանք:  Մնձուրին խոսում է այն մարդկանց մասին, ովքեր հիմնականում իրական մարդիկ են, ովքեր այլևս գոյություն չունեն: Խոսելով ողբերգական կյանքից հեռացած իր մտերիմ ընկերների և ծանոթների մասին ՝ որպես հիշատակի և հարգանքի տուրք, Մնձուրին խոսում է մեղմ երանգներով, կարոտով և բարի, անկողմնակալ սիրով:  Գրողը պատմում է իր կորած բնույթի, իր սիրելիների ողբերգական կորստի մասին: Մնձուրին տուրք չի տալիս ժամանակի գրականության ամենատարածված ձգտմանը `գեղարվեստական ​​վիճակին, պայմանական միջավայրին և կերպարներին:  Գրողը գեղարվեստորեն չի աղավաղել իրողությունները, նրա հերոսները մտացածին կամ հորինված չեն, դրանք իրական են ՝ կյանքի ու իրականության հետ համահունչ: Հր. Հետաքրքիր եզրակացություն է գրել Մնձուրիի «Երկերը» (1986): Մաթոսյան. Նա նշում է, որ արմանդցիները «իրենց համայնքում, իրենց գյուղում տեսան իրենց հայրենիքը, իրենց երկիրը, իրենց պետականությունը»:   Կարծում ենք, որ նույնը բնորոշ է Մաթոսյանի «mմակուտ» հերոսներին, իհարկե, նոր ժամանակներում:  «Բեռնաձիները» Մնձուրիի հերոսուհիներն են, ինչպես Աղունը:  Սա պետք է դիտարկել որպես նոր և հետաքրքիր մոտեցում:  Իհարկե, Մնձուրիի հերոսուհիները լուռ են, հարմարվող, խոնարհ, իսկ Աղունը ՝ ըմբոստ:  Մնձուրի հերոսուհիների համեմատությունը Աղունի հետ նպատակ ունի ընդգծել ընտանիքում հայ կնոջ պատասխանատվությունը:  Կինը կատարում է իր պարտականությունները առանց երկմտելու, քանի որ նա ոչինչ չգիտի, բայց ոչինչ չի ձգտում: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Դարբինյան Գ., Հայահայերը խնձորի արձակում, Երեւան, 1994, էջ 3, 25: [2] Սան Գ., Հակոբ Մնձուրի, Երեւան, 1981, էջ 52, 61, 63: [3] Mndzuri H., Works, Երեւան, 1986, էջ 236, 238, 533: [4] Գիսակ Վ., «Արմթանի երգիչ», «Լրաբեր», 22-47, Նյու Յորք, 1977: [5] Մաթոսյան Հ., «Հակոբ Մնձուրիի աշխարհը», «Գարուն», հ. 7, Երեւան, 1971, էջ 54-56: [6] Մնձուրի Հ., «Կռունկ, ինչու ես գալիս», Ստամբուլ, 1974, էջ: 219: Գրիգորյան ԱլվինաՄՈՒՆՁՈՒՐԻ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ Հիմնաբառեր. Մնձուրի, գյուղի գրող, առանձնահատկություն, հայ-հայ գյուղացիների նկարագրություն: ։

Հոդվածում  քննվում  են  Հակոբ  Մնձուրու  գյուղագրության  առանձնահատկությունները։
  Նա իր ստեղծագործությունների մեջ ամբողջացրել է Արևմտահայաստանը,  արևմտահայ ժողովրդին` պատմական-ազգագրական նկարագրի էական կողմերով։
   Հեղինակի  «Կապույտ լույս», «Արմտան», «Կռունկ ուս՞տի կուգաս» ժողովածուները նոր էջ բացեցին հայ գրականության մեջ` հասարակ մարդկանց գեղարվեստական կենսապատումը դարձնելով մինչ այդ նմանը չունեցող արձակ խոսք։
