Բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում առկա խնդիրները հանգեցնում են համալսարանական շրջանավարտների բացասական արդյունքների աշխատանքի տեղավորման հարցազրույցներին՝ չբավարարելով աշխատաշուկայի պահանջները։
   Հիմնական խնդիր է հանդիսանում տարբեր աղբյուրների ստացած մասնագիտական տեղեկատվության ոչ ճիշտ ներկայացումը, պրակտիկ գիտելիքների ու փորձի պակասը։
   Ըստ [1] հոդվածի ՀՀ-ում համալսարանն ավարտելուց մեկ տարի անց ուսանողների աշխատանքի տեղավորման ցուցանիշը բավական շատ երկրների համեմատ ցածր է (տես գծապատկեր 1)։
  203ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Ինչպես երեւում է գծապատկեր 1-ից համալսարանն ավարտելուց հետո ՀՀ-ում շրջանավարտների 40%-ից ավեին մնում է գործազուրկ։
  Գծապատկեր 1։
   Համալսարանական շրջանավարտների գործազրկության մակարդակը ԲՈՒՀն ավարտելուց մեկ տարի անց (%) (2018-2019)թ ՀՀ-ում համալսարանական շրջանավարտների 42%-ը գործազուրկ է, ինչը բավականին վատ ցուցանիշ է, որն էլ խիստ բացասաբար է անդրադառնում տնտեսության զարգացման վրա։
   Հարց է առաջանում՝ որո՞նք են համալսարանի կողմից շուկային չբավարարող կադրերի տրամադրման հիմնական պատճառները։
   ՀՀ մի շարք ԲՈՒՀ-երում կատարված հարցումների արդյունքում պարզ դարձավ, որ անակախ մասնագիտությունից ուսանողը հարց ունենալու դեպքում առաջինը դիմում է համացանցին, փորձելով հարցի պատասխանն ու առավել ռացիոնալ լուծումը գտնել վիրտուալ որոնման համակարգերում(տես աղյուսակ 1)։
  Աղյուսակ 1 ՀՀ-ում գործող ԲՈՒՀ-երում անցկացված հարցման արդյունքները Համալսարան ԵՊՀ ԵՊԲՀ ՀՊՏՀ ԵՀ ՀԱՀ Ուս. քանակ 20 18 23 40 10 Դասախոս 3 7 5 11 5 Համացանց 18 11 18 29 5 204ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ ԵՊՀ  Երեւանի պետական համալսարան ԵՊԲՀ  Երեւանի պետական բժշկական համալսարան ՀՊՏՀ  Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան ԵՀ  Եվրոպական համալսարան ՀԱՀ  Հայաստանում ամերիկյան համալսարան Ինչպես երեւում է աղյուսակ 1-ից հարցմանը մասնակցած 111 ուսանողներից 31-ն է (28%) միայն դիմում դասախոսի օգնությանը հետեւաբար փորձի փոխանակումն ու պրակտիկ գիտելիքների ստացումը ցածր մակարդակի վրա է։
   ՈՒսանողը որոշակի տեղեկատվություն ստանալով փորձում է ինքնազարգացմամբ զբաղվել հայտնվելով համացանցային խառնաշփոթի եւ շատ հաճախ սխալ ու ոչ ամբողջական նյութով կայքերի ու գրքերի ծուղակում, ինչն էլ հանգեցնում է ոչ ճիշտ ուղղությամբ շարժվելուն եւ ոչ մրցակցային մակարդակ ունեցող ու ցածր կարգի մասնագետ դառնալուն։
   Խնդիրը իհարկե գալիս է համալսարանական ուսուցման ոչ ակտուալ եւ հստակ չմշակված մոդելից (տես գծապատկեր 2)։
  1. Դասապրոցեսի ընթացքում դասախոսի կողմից ինֆորմացիայի փոխանցում 2. Ինքնազարգացման փորձ՝ օգտվելով համացանցից 3. Քննության համար անգիր արված տեղեկատվության փոխանցում դասախոսին 4. Համալսարանական շրջանավարտ առանց պրակտիկ գիտելիքի Գծապատկեր 2։
   ՀՀ ԲՈՒՀ-երում գործող ուսումնական գործընթացը 205ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Ինչպես երեւում գծապատկեր 2-ից՝ ԲՈՒՀ-երում բացակայում է կայուն հետադարձ կապը ուսանողի եւ դասախոսի միջեւ։
  Փաստորեն ուսանղ-դասախոս կապի բացակայությունը ՀՀ ԲՈՒՀերում արդիական է եւ անհարժեշտ է գտնել նոր մոտեցում կամ նոր մոդել վերոհիշյալ անհարմարությունը վերացնելու համար։
   Միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ ցանկալի արդյունքին հասնելու համար պետք է օգտվել վիրտուալ կապի ընձեռած հնարավորություններից, ինչպես օրինակ՝ Մուդլ(mudle) [2] կամ wpi canvas [3] համակարգերը։
   Վերջիններում եւ առհասարակ միջազգային բարձր վարկանիշ ունեցող համալսարաններում կապն ուսանողի ու դասախոսի միջեւ անմիջական չի լինում, այսինքն հազվադեպ հանդիպող դեպքերում եւ միայն հրատապ հարցեր ունելալիս ուսանողը հնարավորութուն ունի անձնական կապ ունենալ դասախոսի հետ։
   Ընհանուր առմամբ կապը հաստատվում է էլեկտրոնային փոստի միջոցով։
   Վերոնշյան համակարգերն առանձին բաժիններ ունեն, որտեղ ուսանողը դիմելով դասախոսին հնարավորություն է ստանում դսասապրոցեսից դուրս հանդիպել դասախոսին ուղղելով առաջացած հարցերը։
   Հարցի պատասխանը ստանալուց հետո նույն համակարգում ուսանողը հնարավորություն ունի գնահատել դասախոսին, թե՛ մասնագիտական, թե՛ որպես դասախոս պրոֆեսիոնալիզմի մակարդակով։
   Դասախոսի գնահատման համակարգը ներկայումս գործում է նաեւ ՀՀ ԲՈՒՀ-երում կրելով ֆորմալ բնույթ։
   Որոշ ԲՈՒՀ-երում՝ ԵՊՀ, ՀՊՏՀ, ԵՀ, ուսանողի կողմից դասախոսի գնահատման արդյունքների հիման վրա կիրառվում է դասախոսների խրախուսման եւ տույժերի կիրառման եւ որակավորման համար։
  Մեր կողմից առաջարկվում է ուսանող-դասախոս կապի նոր մոդել ՀՀ ԲՈՒՀ-երի համար, կիրառելով միջազգային փորձը։
   Առաջարկվող մոդելի սխեմատիկական ներկայացումը (գծապատկեր 3)։
  206ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ 1. Դասապրոցես 7. Շուկային համապատասխան շրջանավարտ 2. Էլ.հարթակ կապի համար 6. Դասախոսի ճիշտ որակավորում 3. Կապ ուսանողի եւ դասախոսի միջեւ 5. Ուսանողի որակավորում 4. Դասախոսի գնահատում ուսանողի կողմից Գծապատկեր 3. Առաջարկվող դասախոս-ուսանող կապի նոր մոդել Ինչպես երեւում է գծապատկեր 3-ից կապն ուսանողի եւ դասախոսի միջեւ ակնառու ու շահավետ է երկու կողմերի համար, ուսանողը հնարավորություն է ստանում բարձրակարգ կրթություն ստանալ, վերցնելով դասախոսի փորձն ու գիտելիքները, իսկ դասախոսը ճիշտ որակավորում, որն էլ կարելի է օգտագործել համալսարան-դսախոս կապը ճիշտ ձեւավորելու համար, կրկին օգտագործելով միջազգային փորձը։
   Գծապատկեր 3-ում ի տարբերություն գծապատկեր 2-իգծային մեթոդի առաջարկվող մեթոդը դինամիկ է, որն իրենից ենթադրում է հետադարձ կապի առկայություն ուսանողի, դասախոսի եւ դասապրոցեսի միջեւ։
   Դասապրոցեսի ընթացքում դասախոսի կողմից ուսանողին մատուցված ինֆորմացիայի մշակումն ու կիրռումը գծապատկեր 2-ում ներկայացված մոդելի հիմնական խնդիրն է, քանի որ բացակայում է հետադարձ կապը ուսանողի եւ դասախոսի միջեւ։
   Մեր առաջարկած նոր մոդելում կապը հաստատվում է ժամանակակակից, պարզ աշխատանքային միջավայրով էլեկտրոնային հարթակի միջոցով։
   Կապի հաստատումից եւ անհրաժեշտ հարցեի քննարկումից հետո ուսանողների կողմից կատարվում է դսաախոսների մակարդակի գնահատում, նույն էլեկտրոնային հարթա207ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ կի միջոցով։
   Դասախոսների գնահատումը հնարավորություն է տալիս դասախոսական անձնակազմի ճիշտ որակավորման, իսկ ուսանողների որակավորումը կատարվում է՝ [1] հոդվածում առաջարկվող տարբերակով։
   Վերոնշյալ մոդելի ճիշտ կիրառման դեպքում համալսարանական շրջանավարտները ստանում են բավարար գիտելիք ու փորրձ շուկային պիտանի կադրեր դառնալու համար։
   Մեր առաջարկած տարբերակում առանցքային դեր է խաղում հետադարձ կապը շուկայի եւ դասապրոցեսի միջեւ, այսինքն շուկայական պահանջների փոփոխմանը համապատասխան, պետք է փոխվի մատուցված տեղեկատվությունը, ինչը հնարավոր կլինի միայն աշխատաշուկայի մշտադիտարկման եւ մոնիտորինգի դեպքում։
   Այսպիսով, գլխավոր տարբերությունը ներկայումս գործող մոդելի եւ մեր մոդելի միջեւ՝ ապահովվող հետադարձ կապն է ուսանողի ու դասախոսի եւ շուկայի ու դասապրոցեսի միջեւ։
  Եզրակացություն Սույն հոդվածում ներկայացված է ուսումնական նոր մոդել՝ ուսանողի եւ դասախոսի միջեւ կապն ամրապնդելու եւ շուկայի համար մրցունակ կադրեր պատրաստելու համար։
   Խնդիրն առկա է ՀՀ գրեթե ԲՈՒՀ-երում։
   Կատարված ուսումնասիրություններն ու հարցումները դրա վառ ապացույցն են։
   Հոդվածում ներակայցված մոդելը, հիմնվելով միջազգային փորձի, վրա հնարավորություն է ընձեռում Հայաստանյան ԲՈՒՀ-երում արդյունավետ եւ փոխշահավետ դարձնել ուսանող-դասախոս կապը։

Աշխատաշուկային մրցունակ մասնագետներ պատրաստելու եւ տրամադրելու համար Բարձրագույն ուսումնական հաստատություններին (ԲՈՒՀ) անհրաժեշտ է լուծել մի քանի հիմնահարցեր։
  Վերլուծվել է ՀՀ բուհական համակարգը։
  Հոդվածում բացահայտվել է բուհական հիմնախնդիրներից մեկը՝ ուսանող-դասախոս ինտերակտիվ կապի բացակայությունը։
  Այս հիմնախնդրի լուծման նպատակով առաջարկվել է ԲՈՒՀ-երում ուսուցման նոր մոդել, որն իրավամբ ուղղված է պարզեցնելու, հեշտացնելու կապն ուսանողի եւ դասախոսի միջեւ փոխշահավետ պայմաններով։
