ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԸ ՀՀ ԲՈՒՀԵՐՈՒՄԱշխատանքում անդրադարձել ենք ՀՀ մի քանի բուհերում գործող գնահատման համակարգերին՝նպատակ  ունենալավ  հակիրճ  կերպով  ներկայացնել  ՀՀ  բուհերում  գործարկվող  գնահատման  համակարգերը և մեր տեսակետն առանձնահատկությունների վերաբերյալ։
 Նշենք,  որ  Հայաստանի  Հանրապետության  բուհերում  ուսանողների  գիտելիքների  ստուգման  ևգնահատման համակարգերը բազմատեսակ են։
  Գնահատումը միջոց է, որը հավաստում է ուսանողների  առաջադիմությունը,  յուրացրած  գիտելիքների  մակարդակը,  ստացված  վերջնարդյունքը,  ինչպեսնաև վերջինիս համապատասխանությունը կրթական նպատակներին։
  Գնահատման համակարգերումփոփոխությունները  կապված  են  նաև  Բոլոնիայի  գործընթացի՝  մասնավորապես  կրեդիտային  համակարգի  ներդրման  հետ։
   Եթե  նախորդ  համակարգերի  դեպքում  գնահատվում  էր  ուսանողների  տարեվերջյան  քննությունը,  և  գումարվում  էին  միջանկյալ  քննություների  արդյունքները,  ապա  կրեդիտայինհամակարգի  դեպքում  հաշվի  է  առնվում  նաև  ողջ  կիսամյակի  ընթացքում  ուսանողի  ծանրաբեռնվածությունը։
  Վերջինս դասախոսություններին, սեմինար և լաբորատոր պարապմունքներին հաճախելու,ինքնուրույն  աշխատանք  կատարելու,  ինչպես  նաև  քննությունների  հանձման  գործընթացի  գնահատումն է։
 Յուրաքանչյուր  բուհ  իրավասության  սահմաններում  ընտրել  է  իր  կրթական  ծրագրերին  համապատասխան գնահատման համակարգ։
 Մեր  դիտարկած  բուհերը  հիմնականում  օգտագործում  են  գնահատման  20  և  100  միավորայինհամակարգերը, կան նաև բուհեր, որոնք որդեգրել են 10 միավորային համակարգ։
 Ներկայացնենք գնահատման այդ համակարգերն առանձին-առանձին։
 Գիտելիքների  ստուգման  և  գնահատման  20  միավորային  համակարգ  օգտագործող  բուհերիցմենք  դիտարկել  ենք  Երևանի  պետական  համալսարանը,  Ճարտարապետության  և  շինարարությանՀայաստանի ազգային համալսարանը, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, Հայաստանի  ազգային  ագրարային  համալսարանը։
   Չնայած  վերը  թվարկված  բուհերում  կիրառվում  էգնահատման  միևնույն՝  20  միավորային  համակարգը՝  կան  էական  տարբերություններ  դրանց  կիրառման մանրամասներում։
 Երևանի  պետական  համալսարանում  գիտելիքների  գնահատումը  (ստուգումը)  ներառում  էհետևյալ բաղադրիչները.ա)  դասընթացին  ուսանողի  մասնակցության  գնահատում  դասահաճախումների  հաշվառման  օգնությամբ,բ)  դասընթացի  (ուսումնական  մոդուլի)  ենթաբաժինների  և  ծրագրով  նախատեսված  անհատական առաջադրանքների կատարման, յուրացման ընթացիկ ստուգում, գնահատում կիսամյակի ընթացքում (ընթացիկ քննություններ և ստուգումներ),գ)  ամբողջ  դասընթացի  կամ  ուսումնական  մոդուլի  եզրափակիչ  գնահատում  քննաշրջանում,  որըենթադրում է դասընթացի կամ կրթական մոդուլի համար սահմանված կրթական վերջնարդյունքներիձեռքբերման մակարդակի գնահատում,դ) ստուգման արդյունքների ինտեգրում` ըստ ուսանողի՝ դասընթացին մասնակցության աստիճանի, ընթացիկ և եզրափակիչ գնահատումների հիման վրա դասընթացի (ուսումնական մոդուլի) արդյունարար գնահատականի ձևավորում1։
 Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանը գնահատումնիրականացնում  է  այլ  մեխանիզմով։
   Սա  բուհի  կողմից  իրականացվող  մասնագիտական  կրթության1 Առավել մանրամասն տե՛ս http։
 //ysu.am/main/։
 ոլորտային  ուղղվածությունից  բխող  առանձնահատկություն  է։
   Այս  բուհում  դասընթացի  որակը  գնահատվում է միմյանցից անկախ երկու գնահատականների միջոցով, որոնցից առաջինը կիսամյակի ընթացքում  ուսանողի  կատարած  աշխատանքի  գնահատականն  է,  իսկ  երկրորդը՝  քննության  կամստուգարքի արդյունքում ստացած գնահատականը։
 Կիսամյակի ընթացքում կատարած աշխատանքի համար ուսանողի հավաքած միավորը ձևավորվում է հետևյալ բաղադրիչներից՝ •  ինքնուրույն աշխատանքներ (հաշվեգրաֆիկական աշխատանքներ, տնային առաջադրանքներ,ստուգողական աշխատանքներ, ռեֆերատներ և այլն) կատարելուց և հանձնելուց,լաբորատոր աշխատանքներ կատարելուց և հանձնելուց1։
 Երևանի  Կոմիտասի  անվան  պետական  կոնսերվատորիայում  գիտելիքների  գնահատումնիրականացվում է երկու ձևով՝•  ընթացիկ ստուգումներ,•  միջանկյալ ստուգումներ։
 Ընթացիկ ստուգման ժամանակ դասախոսը դիտարկում է գործնական պարապմունքներին ուսանողի պատրաստվածության մակարդակը, ուսանողի  կատարած ինքնուրույն աշխատանքը, ուսումնական նյութի յուրացման աստիճանը, լսարանային աշխատանքներին մասնակցության մակարդակը։
 Միջանկյալ  ստուգումն  ուսանողների  գիտելիքների  և  կարողությունների  ստուգման  պարտադիրձև է, որի նպատակն է ուսանողի կողմից դասընթացի հատվածի յուրացման ստուգումը՝ ըստ ամբիոնիկողմից մշակված վերջնարդյունքների ձեռքբերման գնահատման չափանիշների։
  Միջանկյալ ստուգմանձևերն  են  գրավոր  աշխատանքները,  ռեֆերատները,  ակադեմիական  համերգները,  տեխնիկականստուգարքները2։
 Այլ  է  Հայաստանի  ազգային  ագրարային  համալսարանի  մոտեցումը։
   Մյուս  բուհերի  նմանայստեղ ևս ուսանողների գիտելիքների ստուգումներն անցկացվում են կիսամյակի ընթացքում առարկայի  առանձին  մասերից,  բաժիններից  կամ  թեմաներից  ստուգումների,  ընթացիկ  և  կիսամյակայինեզրափակիչ  քննությունների  ձևով։
   Սակայն  կիսամյակում  ընթացիկ  (միջանկյալ)  քննություններիքանակը սահմանվում է առարկայի՝ տվյալ կիսամյակի դասախոսությունների ժամածավալով, այսինքն՝•  շաբաթական 1 ժամ դասախոսություն ունեցող առարկայ(ներ)ի համար կիսամյակում սահմանվում է մեկ ընթացիկ քննություն,•  շաբաթական  2-3  ժամ  դասախոսություն  ունեցող  առարկայ(ներ)ի  համար`  երկու  ընթացիկքննություն,•  շաբաթական  4  և  ավելի  ժամ  դասախոսություն  ունեցող  առարկայ(ներ)ի  համար`  երեք  ընթացիկ քննություն3։
 Հետաքրքիր է այն հանգամանքը, որ վերը թվարկված 4 բուհերից յուրաքանչյուրում գնահատմանձևերը տարբերվում էին միմյանցից՝ չնայած գնահատման համակարգը միևնույն՝ 20 միավորային համակարգն է։
  Սա կարելի է բացատրել հետևյալով՝ բացի Երևանի պետական համալսարանից՝ մնացածբոլոր  բուհերը  մասնագետներ  են  պատրաստում  որոշակի  նեղ  ոլորտի  համար  և  գիտելիքների  գնահատման ձևը հարմարեցված է հենց տվյալ ոլորտին։
  Օրինակ՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետականկոնսերվատորիայում  առանց  ընթացիկ  գործնական  ստուգումների  անհնար  կլիներ  իրականացնելգնահատման որևէ գործընթաց։
  Սա, իհարկե, վերաբերում է ընդհանուր կամ հատուկ մասնագիտականկրթամասի դասընթացներին։
 Գնահատման 100 միավորային համակարգ օգտագործող բուհերից մենք ուսումնասիրել ենք Հայաստանի  պետական  տնտեսագիտական  համալսարանի,  Հայաստանի  ազգային  պոլիտեխնիկականհամալսարանի,  Խաչատուր  Աբովյանի  անվան  հայկական  պետական  մանկավարժական  համալսարանի  և  Երևանի  թատրոնի  և  կինոյի  պետական  ինստիտուտի  կողմից  որդեգրված  գնահատմանսկզբունքները։
 Հայաստանի  պետական  տնտեսագիտական  համալսարանում  ներդրված  է  գնահատման  բազմագործոնային  համակարգ։
   Ըստ  այդ  համակարգի՝  ուսանողի  ամփոփ  գնահատականը  որոշակիառարկայի գծով ձևավորվում է կիսամյակի ընթացքում, գնահատման գործոնների և դրանց կշիռներիհիման վրա՝ հաշվի առնելով հաճախումները և նրանց ընթացիկ ակտիվությունը, անհատական աշխատանքը  և  գիտելիքների  ստուգման  1-ին  և  2-րդ  միջանկյալ  փուլերը4։
   Գնահատման  համակարգի  գործոնները և հատկացվող միավորները ներկայացնում ենք ստորև.1 Առավել մանրամասն տե՛ս http։
 //www.ysuac.am/։
 2 Առավել մանրամասն տե՛ս http։
 //www.conservatory.am/։
 3 Առավել մանրամասն տե՛ս http։
 //www.anau.am/։
 4 Առավել մանրամասն տե՛ս www.asue.am։
 Գործոններ (տարբերակված գնահատումով (քննությամբԱղյուսակ 1․ավարտվող), անհատական աշխատանքով մոդուլների համար) Հաճախումներ և ընթացիկ ակտիվություն Ուսանողի անհատական աշխատանք Միջանկյալ ստուգում 1 Միջանկյալ ստուգում 2ՄիավորներԱղյուսակ 1.1․Գործոններ (տարբերակված գնահատումով (քննությամբ ավարտվող), անհատական աշխատանք չպարունակող մոդուլների համար)Միավորներ Հաճախումներ և ընթացիկ ակտիվություն Միջանկյալ ստուգում 1 Միջանկյալ ստուգում 2Գործոններ (ստուգարքով ավարտվող մոդուլների համար)ՄիավորներԱղյուսակ 1.2․ Հաճախումներ և ընթացիկ ակտիվություն Ամփոփիչ ստուգումԻնչպես արդեն պարզ դարձավ վերը ներկայացված երեք աղյուսակներից, ըստ գնահատման ձևի՝դասընթացները լինում են երկու տեսակ՝•  տարբերակված  գնահատումով,  որի  դեպքում  գնահատումները  կատարվում  են  թվային  ևտառային նշագրումով տարբերակված գնահատականներով, •  ստուգարքով  գնահատվող,  որի  դեպքում  դասընթացը  գնահատվում  է  «ստուգված»/«չստուգված» սկզբունքով։
 Հայաստանի  ազգային  պոլիտեխնիկական  համալսարանում  մասնագիտության  ուսումնականպլանում ընդգրկված դասընթացներն ըստ գնահատման ձևի կազմում են 2 խումբ`•  քննական,•  ստուգարքային։
  Կիսամյակի  ընթացքում  քննական  առարկայից,  կուրսային  նախագծից,  կուրսային  աշխատանքից,  պրակտիկայից,  ամփոփիչ  ատեստավորման  քննությունից,  ավարտական  աշխատանքի  և  մագիստրոսական  ատենախոսության  պաշտպանությունից  ուսանողի  հավաքած  միավորների  առավելագույն գումարը (չափորոշիչ ռեյթինգը) կազմում է 100 միավոր։
 Առարկայի չափորոշիչ ռեյթինգը ներառում է հետևյալ բաղադրիչները.•  դասընթացին  ուսանողի  մասնակցության  գնահատում  դասահաճախումների  հաշվառմանմիջոցով,•  գիտելիքների  յուրացման  միջանկյալ  ստուգումներ  դասընթացի  վերջնարդյունքների  ձեռքբերման գնահատման չափանիշների միջոցով (լաբորատոր, գործնական, ստուգողական և հաշվեգրաֆիկական աշխատանքների, տնային առաջադրանքների, ռեֆերատների, սեմինաների, մոդուլների կատարման և յուրացման ստուգում և գնահատում),•  գիտելիքների յուրացման ստուգում ամփոփիչ քննությունների միջոցով1։
 Վերը  նշված  երկու  բուհերի  գնահատման  100  միավորային  համակարգն  ավանդական  գնահատականի  հետ  համեմատելիս  նկատվում  են  հստակ  տարբերություններ  սահմանազատումների  մեջ։
 Դրանք երևում են ստորև տեղադրված աղյուսակում՝1 Առավել մանրամասն տե՛ս www.seua.am։
 Գնահատականը 100 միավորայինԱվանդականգնահատականըհամակարգում (Հայաստանիպետական տնտեսագիտականԱղյուսակ 2․գերազանցլավբավարարհամալսարան)Գնահատականը 100 միավորայինհամակարգում (Հայաստանի ազգայինպոլիտեխնիկական համալսարան)անբավարարփոքր է 40-իցփոքր է 40-իցԱղյուսակ 2-ից պարզ է դառնում, որ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանում100 միավորային սանդղակի բաժանումն արված է ավելի հստակ սահմանված սկզբունքով։
  Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում գիտելիքներիգնահատումը կարող է ներառել հետևյալ բաղադրիչները.•  դասընթացին  ուսանողի  մասնակցության  գնահատում  դասահաճախումների  հաշվառմանօգնությամբ,•  դասընթացի  (ուսումնական  մոդուլի)  ենթաբաժինների  և  ծրագրով  նախատեսված  անհատական առաջադրանքների  կատարման և յուրացման  ընթացիկ ստուգում և գնահատում կիսամյակի ընթացքում (ընթացիկ և միջանկյալ ստուգումներ),•  ամբողջ  դասընթացի  կամ  ուսումնական  մոդուլի  հանրագումարային  եզրափակիչ  գնահատումքննաշրջանում,  ինչը  ենթադրում  է  դասընթացի  կամ  կրթական  մոդուլի  համար  սահմանվածկրթական վերջնարդյունքների ձեռքբերման մակարդակի գնահատում,•  ստուգման  արդյունքների  ինտեգրում`  դասընթացին  ուսանողի  մասնակցության  աստիճանի,ընթացիկ, միջանկյալ և հանրագումարային եզրափակիչ գնահատումների հիման վրա դասընթացի (ուսումնական մոդուլի) արդյունարար գնահատականի ձևավորում։
 Դասընթացներից, որոնցից ուսանողը վաստակել է 60-ից ցածր վարկանիշային միավոր, կրեդիտներ չեն տրվում, որը համարվում է անբավարար1։
 Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում ևս գործում է գիտելիքների գնահատմանև  ստուգման  բազմագործոն  համակարգ2։
   Գնահատման  համակարգի  գործոնները  և  համապատասխան միավորներն են՝ Աղյուսակ 3․Գնահատման գործոններ Հաճախումներ Միջանկյալ ստուգում Եզրափակիչ ստուգում Հանրագումարային ամփոփումԱղյուսակ 3.2․Գնահատման գործոններ Հաճախումներ Եզրափակիչ ստուգում Հանրագումարային ամփոփումԱղյուսակ 3.1․Գնահատման գործոններ  Հաճախումներ  Միջանկյալ ստուգում 1  Միջանկյալ ստուգում 2  Եզրափակիչ ստուգում  Հանրագումարային ամփոփումԱղյուսակ 3.3․Գնահատման գործոններ Հաճախումներ Միջանկյալ ստուգում 1 Միջանկյալ ստուգում 2 Հանրագումարային ամփոփումՆերկայացվածից պարզ է դառնում, որ մեր ուսումնասիրած բուհերի հիմնական մասը միավորներտալիս է միայն հաճախումների համար՝ այդպիսով գնահատելով ուսանողների մասնակցության աստիճանը։
  Ի տարբերություն այդ բուհերի՝ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանը հաշ1 Առավել մանրամասն տե՛ս www.armspu.am։
 2 Առավել մանրամասն տե՛ս www.ysitc.am։
 վի  է  առնում  ոչ  միայն  հաճախումները,  այլ  նաև  ընթացիկ  ակտիվությունը։
   Սա  առավել  օբյեկտիվություն է հաղորդում գնահատականին։
 Բացի  20  և  100  միավորային  համակարգերից՝  ՀՀ  մի  քանի  բուհեր՝  մասնավորապես  ԵրևանիՄխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանը և Երևանի գեղարվեստի պետականակադեմիան, կիրառում են գնահատման 10 միավորային համակարգը։
 Երևանի  գեղարվեստի  պետական  ակադեմիայում  կիսամյակի  ավարտին  ուսանողիգնահատումը կատարվում է հետևյալ կերպով՝ԲալԱղյուսակ 4․ՄեկնաբանությունԱնցողիկ գնահատականներՈՉ ԲԱՎԱՐԱՐ (ուսանողը որոշակի աշխատանքներկատարելու և վերահանձնելու հնարավորություն ունի)5-ից ցածրԱՆԲԱՎԱՐԱՐ ենթակա է դասընթացը կրկնելու)Այս բուհում ուսանողին գնահատելիս հաշվի են առնվում հետևյալ չափանիշները՝•  գիտելիք և ըմբռնողություն (կազմում է գնահատականի 15%-ը),•  մասնագիտական գիտելիք (կազմում է գնահատականի 15%-ը),•  մասնագիտական կիրառական կարողություններ (կազմում է գնահատականի 60%-ը),•  փոխանցելի և փոխկիրառելի կարողություններ (կազմում է գնահատականի 10%-ը)1։
 Երևանի  Մխիթար  Հերացու  անվան  պետական  բժշկական  համալսարանի  գնահատմանհամակարգը ևս բաղկացած է հետևյալ բաղադրիչներից՝•  դասերի մասնակցություն (հաճախումների հաշվառմամբ), •  ընթացիկ առաջադիմություն,•  թեստային հարցում,•  հետազոտական աշխատանք,•  բանավոր քննություն2։
 Ըստ այս մեթոդի՝ գիտելիքների գնահատման սանդղակում ներկայացված բաղադրիչների համամասնությունը կազմում է՝Աղյուսակ 5․ԲաղադրիչՄիավոր Հաճախում Ընթացիկ առաջադիմություն Թեստային հարցում Հետազոտական աշխատանք Բանավոր քննություն10% (պետք է լինի 60%-ից ոչ ցածր)Հանրագումարային գնահատականԱնցողիկ,  ոչ  բավարար  և  անբավարար  գնահատականների  շեմը  համընկնում  է  աղյուսակ  4-ումներկայացվածին։
 Արծվիկ ՍարգսյանԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԸ ՀՀ ԲՈՒՀԵՐՈՒՄԲանալի բառեր՝ ՀՀ կրթական համակարգ, գնահատման համակարգեր, 20, 100 և 10 միավորային գնահատման համակարգեր, գնահատման համակարգերի առանձնահատկություններ։

Տասը բուհի օրինակով ուսումնասիրելով ՀՀ բուհերի գնահատման համակարգերը՝ հանգեցինք այն եզրակացության, որ բուհերը հիմնականում օգտագործում են 20 և 100 միավորային համակարգեր։
  Մեր կարծիքով` նպատակահարմար  է  օգտագործել  20  միավորային համակարգը,  քանի  որ գնահատման  համակարգը  հանրակրթությունից մինչև մասնագիտական կրթություն պիտի ունենա տրամաբանական կառուցվածք։
  Հարկ է նշել, որ բուհ ընդունվելիս  ապագա  ուսանողն  արդեն  առնչվում  և  ծանոթանում  է  գնահատման  հենց  20  միավորային  համակարգին։
