Մերձավոր Արևելքը աշխարհի ամենաթեժ աշխարհաքաղաքական կենտրոններից մեկն է:   Համաշխարհային ուժային կենտրոնների քաղաքակրթական և տնտեսական շահերը, որոնք սպասարկվում էին տեղական դերակատարների կողմից, գրեթե միշտ հակադրվում էին այստեղ և պարբերաբար հանգեցնում էին տարածաշրջանի քաղաքական քարտեզի արմատական ​​փոփոխության:   Այստեղ մենք պետք է հիմնովին ընդունենք այն փաստը, որ այդ փոփոխությունների արդյունքում գրեթե միշտ շահած տարածաշրջանի սուբյեկտները հստակորեն սահմանել են իրենց շահերը, դրանց իրականացման առաջնահերթությունների համակարգը `լավագույն զուգորդումը Երկրի աշխարհաքաղաքական նկրտումների հետ: ,   Հետևաբար, տարածաշրջանում յուրաքանչյուր սուբյեկտ (քաղաքակիրթ, քաղաքական, էթնիկ) կամա թե ակամա ներգրավված է աշխարհաքաղաքական մեծ խաղի մեջ:   Ամբողջ խնդիրն այն է, թե արդյոք նրանք հանդես են գալիս որպես ակտիվ սուբյեկտ, գիտակցելով իրենց սեփական աշխարհաքաղաքական գերակայությունները, կամ որպես պասիվ նպատակ ծառայելով այլոց շահերին: Կենտրոնների ժամանակակից զարգացման շնորհիվ Մերձավոր Արևելքը մտնում է աշխարհաքաղաքական բուռն գործընթացների փուլ ՝ ռազմական բախումների սրմամբ, նոր թեժ կետերի առաջացմամբ, բնակչության շարժի լայնածավալ ինտենսիվ հաշվեկշիռների փոփոխությամբ, որի արդյունքում նոր քաղաքական քարտեզագրում: Վերոնշյալ իրողությունները վիճարկելով է, որ ավարտվում են այս հետազոտության ներկայության և արդիականության պահանջները, որոնք, ընդհանուր առմամբ, կարող են քաղաքական շրջանակների համար ձեւակերպել սոցիալական պատվեր, այսինքն `արտահայտել սպասվող աշխարհաքաղաքական և աշխարհաքաղաքական զարգացումները: տարածաշրջանը Այս ուսումնասիրության նպատակն է բացահայտել և գնահատել հայկական աշխարհաքաղաքականության ներուժը ՝ Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական կառուցվածքում տեղի ունեցող փոփոխությունների համատեքստում: Բովանդակություն Հետազոտության նպատակի հիման վրա առաջարկվել են հետևյալ հետազոտական ​​խնդիրները. • Լուծել առկա աշխարհաքաղաքական նախագծերի բովանդակությունը Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանում, • Քննարկել տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական կառուցվածքի բովանդակության փոփոխման օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնները, բացահայտել հնարավորություններ, Հետազոտությունը հիմնված է մեթոդաբանության բացառապես տեսական բաղադրիչի վրա, որտեղ հիմնական խնդիրն է ապահովել գիտական ​​կանխատեսման օբյեկտիվությունը:  Օրինակ ՝ նախնական վերլուծության և համեմատության մեթոդների կիրառմամբ հայտնի դարձան կանխատեսվող աշխարհաքաղաքական օբյեկտների տարրերի զարգացման օրինաչափությունները և դրանց արդեն արտաշնչված (արտահանված) մեթոդների օգնությամբ:   Բացի այդ, հետազոտության մեջ օգտագործվել են գիտական ​​մոդելավորման գիտական ​​մեթոդներ: Բացահայտվել է ինտերպոլացիայի (ինտերպոլացիայի) վիճակը: Առաջին երկու հետազոտական ​​խնդիրների լուծման համար մենք հիմք ենք վերցրել «Մերձավոր Արևելքը` հյուսիսաֆրիկյան տարածաշրջանային ճարտարապետությունը »: Աշխարհաքաղաքական ռիսկերի, տարածաշրջանային կարգի և ներքին վերափոխումների մասշտաբային ուսումնասիրության արդյունքները [13, 14] 2016-2019 թվականներին անցկացրել են Եվրոպայում համալսարանների միջազգային կոնսորցիումի ՝ Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Եվրոպայի առաջատար հետազոտական ​​կենտրոնները: Վերջինիս հիմնական արդյունքներն արտացոլված են «Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի ապագայի ընտրանքներ» համապարփակ զեկույցում: Եվ այսպես, Մեծ Մերձավոր Արևելքի համար առանձնանում են զարգացման երկու սցենար ՝ «Հորիզոն -2025» և «Հորիզոն -2050» հեռանկարներ:   Առաջինը գնահատվում է տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական և ռազմական ոլորտներում ժամանակակից միտումների մոդելավորման տեսանկյունից:   Երկրորդ սցենարը դիտարկվում է որպես թիրախ ՝ «մեգատենդ» [13], այսինքն ՝ ներկայացնում է Մեծ Մերձավոր Արևելքի ցանկալի ապագան:   Ուստի, որպես համակարգի զարգացման նպատակային արդյունք, այն մաքրվում է համակարգի ոչնչացման ժամանակակից գործոններից, անցանկալի գործընթացներից: Այսպիսով, երկու սցենարները տարբեր են, և երկրորդը առաջինի տրամաբանական շարունակությունը չէ: Այս հետազոտության շրջանակներում մենք կդիտարկենք միայն առաջին «Հորիզոն -2025» -ի արդյունքները, քանի որ կանխատեսումներն ավելի իրատեսական են կարճաժամկետ հեռանկարում, ինչը թույլ կտա մեզ վիճարկել ավելի ճշգրիտ նպատակներ մեր սեփական աշխարհաքաղաքականության զարգացման գործում:   Դրանից հետո միայն հնարավոր է առանձնացնել սեփական աշխարհաքաղաքական հավակնությունները, առաջնահերթությունները և գործողությունները երկարաժամկետ հեռանկարում, ինչը արդեն հետազոտական ​​խնդիր է: Եվ այսպես, «Հորիզոն -2025» միջազգային զեկույցի համաձայն [13, 14], կանխատեսումներն առավել քան հոռետեսական են, քանի որ տարածաշրջանում բացասական միտումները կենսունակ կլինեն առաջիկա հինգ տարիներին: Մասնագետներն այս համատեքստում առանձնացնում են հետևյալ խնդիրները.   Առաջինը ռեսուրսների դեֆիցիտի խորացումն է: Մինչև 2025 թվականը միջտարածաշրջանի բնակչությունը կգերազանցի կես միլիարդը, ինչը իր հերթին կբարձրացնի բնական միջավայրի վրա մարդածին բեռը:   Եթե ​​դրան գումարենք կլիմայի փոփոխության ներկայիս միտումների խորացումը, ակնհայտ կդառնա, որ խմելու ջրի և հողային ռեսուրսների պակասը, որոնք անհրաժեշտ են բնակչության գոյատևման համար, կխթանվի:   Դա կհանգեցնի աշխարհաքաղաքական գործընթացների վերափոխումների: է   Ըստ կանխատեսումների ՝ հաջորդ ամենակարևոր հանգամանքը նավթի դարաշրջանն է:   Այս միտումները նախ կանդրադառնան տարածաշրջանի շրջանավարտ երկրների էներգետիկ գերակայությունների վրա, քանի որ վերականգնվող էներգիայի ռեսուրսների տեսակարար կշիռը կավելանա ՝ համահունչ համաշխարհային միտումներին:   Եվ դա լուրջ ազդեցություն կունենա տարածաշրջանի երկրների սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշների վրա:   Ֆինանսական ռեսուրսների լուրջ պակասորդներ կհայտնվեն նավթով հարուստ երկրներում:  Բացի այդ, այսօր նկատվող խորացման միտումների արդյունքում տեղի կունենա փոփոխություն նավթի արտահանման աշխարհագրության մեջ ՝ հօգուտ Արևելյան Ասիայի և Հարավային Ասիայի:   Եվրոպական արժույթը կտրուկ կնվազի, և Միացյալ Նահանգները աստիճանաբար կդառնան նավթ արտահանող երկրների հիմնական մրցակիցը ՝ Սաուդյան Արաբիային փոխարինելով առաջնահերթ վերադասավորություններով, ինչը կտրուկ կփոխի աշխարհի աշխարհաքաղաքական հարաբերությունները տարածաշրջանի հետ և, համապատասխանաբար, նրա վարքը: շուկաներում, դերը:   Արտանետումների ավելացմանը զուգահեռ խորանում են տարածաշրջանում էներգետիկ էներգետիկայի միջազգային հասարակության հասարակության տարածաշրջանում գործընթացների պայթյունավտանգությունը:   Վերջինիս պատճառը սոցիալ-տնտեսական հակասությունների խորացումն է, ինչպես նաև անհատների սերտ էթնիկական և կրոնական նույնականացման «խստացումը»:   Ավելին, այդ հակասությունները կարտահայտվեն ոչ միայն պետությունների, ժողովուրդների «կրոնական խմբերի», այլ նաև վերջիններիս միջև:   Օրինակ, տարածաշրջանի հարստության ռեսուրսների 61% -ը կենտրոնացած է բնակչության 10% -ի ձեռքում:  Մինչև 2025 թվականը այս բեռը խորանում է:   Այդ է պատճառը, որ ոչ միայն պետությունների միջև հակասությունները կսրվեն, այլ նաև դրանց շրջանակներում:   Իրատեսական է համարվում «Արաբական գարնան» երկրորդ ալիքի հավանականությունը, որն արդեն կարող է ներառել տարածաշրջանի անվտանգ երկրները, քանի որ, ինչպես վերը նշվեց, նավթի ու դոլարի եկամուտները կնվազեն:   Հատկանշական է, որ փորձագետները տեսնում են հարևան Թուրքիայում սոցիալական հողի վրա հակասությունների հավանականություն: Բացի այդ, տնտեսական անհավասարության աճին զուգընթաց, խորացման (նույնականացման) ՝ էթնիկական, կրոնական, սոցիալական և այլն   Ավելին, այդ միտումները նկատելի էին նույնիսկ Լիբիայում և Սիրիայում «արաբական գարնան» առաջին ալիքի ժամանակ, երբ հիմնական ենթաէթնիկական միավորների միջև հակամարտությունները հանգեցրին երկարատև քաղաքացիական պատերազմների:   Փորձագետների կարծիքով, «բաժանման» միտումները, ինչպիսիք են Թուրքիան և Իսրայելը, որոնք 2025 թվականին իսլամում առանձնացված են պետական ​​հզոր կառույցներով, կարող են դառնալ հասարակությունների հասարակական-քաղաքական «մասնատման» զոհեր: Եկույցի հեղինակները դա ավելի վտանգավոր են համարում «նրանք կշարունակեն քաղաքականապես առաջիկա տարիներին:  Ավելին, այստեղ բառը չի վերաբերում շիիզմ-սունիզմի հակադրությանը, այլ սուննիական աշխարհում Թուրքիայի և Սաուդյան Արաբիայի հակասության խորացմանը:   Բացի այդ, ապագայում իսլամի «չափավոր» և «ծայրահեղական» կողմերի հակասությունները կսրվեն:   Ըստ նրա, գործողությունների ծայրահեղականությունը կնկատվի ոչ միայն ենթաէթնիկական կամ կրոնական խմբերի քաղաքական համատեքստում, այլ նաև պետությունների քաղաքական համատեքստում, հատկապես Թուրքիա-Իսրայել օրինակ, որտեղ աջ ծայրահեղականները մնալ իշխանության մեջ նույնիսկ 5 տարի անց: իշխանությունների կողմից:   Այս տարածաշրջանի կայունությանը հաջորդ սպառնալիքը, ըստ փորձագետների, կհայտնվի 2025 թվականին, երբ Պարսից ծոցի երկրներում ծագեն ժառանգական հեգեմոնիայի խնդիրները. Իրանի ժամանակավոր առաջնորդի փոխարինումը Եգիպտոսում ՝ Ալ-Սիսիում: Փորձագետների կարծիքով, քաղաքական իշխանության փոխանցման խնդիրները, անշուշտ, կբավարարեն հեղաշրջումները, քաղաքական-քաղաքացիական պատերազմները: Այս ամենի արդյունքում տարածաշրջանը կմնա Երկիր-աշխարհաքաղաքական կառուցվածքի առավել ռազմականացված գոտին, որտեղ տեղական բախումները պարբերաբար հանգեցնում են ռազմական բախումների: Ակնհայտ է, որ այս համատեքստում տեղի կունենան առաջնահերթությունների Համաշխարհային էներգետիկ կենտրոնների հավակնությունների ակտիվ վերադասավորումներ, որոնք կարտահայտվեն վերջիններիս կողմից վարվող ակտիվ քաղաքականության միջոցով: Օրինակ, տարածաշրջանում ամենաակտիվ արտասահմանյան դերակատարը կշարունակի մնալ ԱՄՆ-ն, որի աշխարհաքաղաքական առաջնահերթությունն ավելի վերահսկելի է տարածաշրջանում: 1 Դա փաստերի ստեղծումն է:   Պատճառն, ընդհանուր առմամբ, տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի նոր աշխարհաքաղաքական հավակնություններն են, որոնք զարգանում են ԱՄՆ-ի կողմից և արդեն իրականացվում են տվյալ տարածաշրջանի «Մեծ Մերձավոր Արևելք» աշխարհաքաղաքական ծրագրում, որը մեկնաբանվում է որպես պայքար ընդդեմ իսլամական աշխարհի «չար առանցքը»:  Ըստ այդմ, «ժողովրդավարացման» և «արևմտյան արժեքների արտահանման» գործընթացով այն կապահովի կապիտալի և էներգիայի աղբյուրների վերահսկողությունը:   Արևելքում ամերիկյան վարչակազմի փոփոխությունը ծրագրի մի մասն է:   Միացյալ Նահանգները հրաժարվել է այս տարածաշրջանում տասնամյակներ շարունակ կիրառվող վարդապետությունից: այսինքն ՝ աջակցել մահմեդական-ավտորիտար ռեժիմներին ՝ իսլամիստական ​​շարժումները և նրանց հավակնությունները զսպելու համար: Պատճառն այն է, որ համաշխարհային ուժի կենտրոնը ակնհայտորեն շարժվում է Եվրատլանտյան տարածաշրջանից դեպի Խաղաղ օվկիանոսի ավազան:   Հետևաբար, Արևելյան Ասիայի տերությունների տնտեսական վերելքին կհաջորդի Արևմուտքի քաղաքական ղեկավարությունը մարտահրավեր նետող նոր ուժի ի հայտ գալը:   Այս ուժը նպատակաուղղված կլինի ստեղծել հակաարևմտյան դաշինք, առաջին հերթին Արևմուտքի ՝ Իսլամական Արևելքի կրոնական-գաղափարական թշնամու հետ:   Նման աշխարհաքաղաքական արագացումը մատնանշում է նաև Ս. Հանթինգթոնի տեսության մեջ: Այդ պատճառով հնարավոր վտանգները հնարավոր է չեզոքացնել վերահսկելի քաոսի միջոցով: Երկրի ռազմական բեռներից մեկը ՝ Չինաստանը կարճ ժամանակահատվածում կշարունակի օգտագործել «փափուկ ուժը»:  Այն ենթադրում է 1 «Մեծ Մերձավոր Արևելք» տերմինը ստեղծվել է ԱՄՆ-ի կողմից. Ջ Ջ Բուշ: Նախագահության ընթացքում:   Ըստ այդմ, ամերիկյան աշխարհաքաղաքական հասկացություններում «Մեծ Արևելքը» ներկայացվում է որպես գերշրջան, որը ձգվում է դեպի Հյուսիս: Էլեկտրաէներգիայի կենտրոնների սահմանները Աֆրիկայից դեպի Արևելք ՝ Հնդկաստան, Չինաստան և Ռուսաստան:   Projectրագիրն առավել արդիական դարձավ Մոնադլիզմի և Հանթինգթոնի քաղաքակրթությունների վերաբերյալ գաղափարական դրույթների թուլացման համար: Փորձագետների կարծիքով, եթե 2001-ին Աֆղանստանում պատերազմն ուղղված էր Մեծ Մերձավոր Արևելքի արևելյան մասի կառուցմանը, ապա այժմ հերթը հարավի արևմտյան մասերինն է:   Որպես ապացույց նշվում են 2011-ի արաբական հեղափոխությունները:   Բացիդրանից կանխատեսվում է «արբանյակային աղբյուրի» նոր ալիք:  Տե՛ս մանրամասները [5, էջ 242-250]: «Կապիտալիզացիայի տեսության բախման» հիմքը:   Հնարավորությունները ամենաակնհայտ պայմաններում ներմուծում են ճգնաժամից հետո սպասվող զարգացումները: Կարճաժամկետ հեռանկարում Պեկինը կկարողանա ժամանակավորապես չեզոքացնել սեփական խնդիրները: Տարածաշրջանի հիմնական հավակնությունները մահմեդական աշխարհի հետ ընդհանուր նկրտումներն են: Այնուամենայնիվ, այստեղ պետք է նշել, որ երկարաժամկետ հեռանկարում Պեկին-Անկարա հակամարտությունն անխուսափելի է Չինաստանում էթնիկ թուրքական տարրերի վրա ազդելու համար:   ԱՄՆ կողմից ակտիվ հակամարտություն, որը կարող է պայմանավորված լինել Թուրքիայի կողմից պանթուրքական տրամադրությունների ակտիվացմամբ: Այս համատեքստում ոչ երկրորդական դեր կարող է տրվել Ադրբեջանին: Իսլամական Սինցզյանի իրավիճակից հնարավոր է, որ այն «կարգավորում» չունենա, քանի որ տարածաշրջանում Ռուսաստանի հավակնություններն ու իրական գործողությունները կարտահայտվեն հակասական երանգներով:   Այս կերպ, օտարերկրյա հիմնական դերակատարը, ընդհանուր առմամբ, կպահպանի իր ռազմական դիրքերը և անմիջական մասնակցություն կունենա հարցերում:   Սակայն աշխարհատնտեսական ոլորտում Մոսկվան կարող է մոտ ժամանակներս ներդրումներ կատարել ակտիվ դերակատարի ռեսուրսների վերադարձման գործում:   Հետևաբար, նրա վարքագծում նկատվում են հակասական նրբերանգներ ինչպես տարածաշրջանային պետությունների հետ հարաբերությունների, այնպես էլ կոնկրետ ռազմական գործողությունների առումով, չնայած V. Պուտինի կառավարման շարունակականությունն ապահովելու համար Կրեմլը կփորձի ֆոն ստեղծել: գերակտիվ խաղացողի:   Նշված հակասություններն արդեն նկատելի են սիրիական հակամարտության համատեքստում դրսեւորված Թուրքիա-Ռուսաստան հարաբերություններում: Եվրամիության դերը տարածաշրջանում կշարունակի նվազել: Դա պայմանավորված է համատեղ աշխարհաքաղաքական հավակնությունների և ծրագրերի բացակայությամբ, ինչպես նաև սեփական խնդիրների աճով: Փորձագետները վաղուց էին կանխատեսել, որ Եվրոպան կհայտնվի տնտեսական ճգնաժամի մեկ այլ ցիկլի մեջ 2020 թվականին: Տարօրինակ զուգադիպությամբ դա արդեն արտահայտվում է «COVD19» համաճարակով:   Բացի այդ, Եվրոպան ունի լուրջ միգրացիոն և անվտանգության խնդիրներ, որոնց պատճառով տարածաշրջանային աստիճանական զարգացումների պայմաններում նա կստանա պաշտպանված անձի կարգավիճակ: Այսպիսով, մեր տարածաշրջանը մտնում է աշխարհաքաղաքական գործընթացների նոր փուլ:   Մեծ Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող աշխարհաքաղաքական գործընթացներն էլ ավելի են սրվում: Հետևաբար, տարածաշրջանի քաղաքական քարտեզի վրա որևէ միավոր չի կարող մնալ այդ գործընթացների մի մասը:   Այլ կերպ ասած, յուրաքանչյուր միավոր ՝ քաղաքակիրթ, քաղաքական կամ էթնիկ, պետք է հստակեցնի իր աշխարհաքաղաքական գաղափարները և փորձի դրանք կյանքի կոչել Realpolitik– ի միջոցով: բովանդակության խորությունը: Այս տրամաբանությամբ պարտադրված գաղափարներից անհրաժեշտ է հստակեցնել տարածաշրջանի նկատմամբ աշխարհաքաղաքական գաղափարներն ու առաջնահերթությունները:   Ակնհայտ է, որ վերջինս պետք է բխի հայկական աշխարհաքաղաքականության ընդհանուր բովանդակությունից, այսինքն `ընդհանուր ոլորտների գործունեության ընդհանուր նպատակից, առաջնահերթություններից, ենթակայությունից:   Փաստենք, որ նախորդ աշխատություններում մենք արդեն անդրադարձել ենք վերոնշյալ ընդհանուր խնդիրներին [3, 4, 5 էջ 316-320, 6, 8, 9]:   Հետեւաբար, այս պարագայում միայն տարածաշրջանին վերաբերող մոտեցումներն են, որոնք, ըստ էության, լրացնում են այս հետազոտության ներկա առաջարկությունների մասը:   Ավելին, վերջինիս պետք է ներկայացվի նպատակների, գերակայությունների, ռիսկերի գնահատման ընդհանուր փաթեթ, հավասարակշռելով, որը կբացահայտվի պրագմատիկ քաղաքականության էությունը:  Եւ այսպես. Նպատակի ապացույց:   Երջանը պետք է ձգտի տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական «դարպասի» կարգավիճակին, ինչը ենթադրում է ակտիվ սուբյեկտիվ դեր իր սեփական աշխարհաքաղաքական շահերը շոշափող բոլոր հակասական հնարավորությունների դիտարկման գործում:   Նման նպատակի հաստատումը բխում է ոչ միայն տարածաշրջանում մեր զարգացումից, այլև առհասարակ տվյալ պարագայում գոյության այլընտրանքի բացակայությունից: անհրաժեշտ աշխարհաքաղաքական գաղափարները գործի են դնում դրանք կյանքի կոչելու գործիքակազմը:   Ըստ այդմ, մենք առանձնացնում ենք երեք հարթություն. Առաջնահերթություններ, հնարավորություններ և ռիսկեր: Առաջնահերթությունները հստակեցնելու համար. Հայաստանը պետք է խաղա բնական ներկայացուցչի, տարածաշրջանում քրիստոնեական աշխարհի հովանավորի դերը:   Դա ենթադրում է քրիստոնեական գաղափարների մշակողի և իրագործողի առաջնային դերը հակամարտությունների կարգավորման գործընթացում քրիստոնեական շահերի զարգացման գործում:   Այսօր Մերձավոր Արևելքում կա ավելի քան 15 միլիոն քրիստոնյա, որոնք պատկանում են մոտ 28 քրիստոնեական դավանանքների [10, 15]:   Ակնհայտ է, որ վերջինիս ամենամոտ միասնությունը, այնքան ավելի դատարկ է պաշտպանական ուժի կենտրոնի տեղը, որի ուժը անընդհատ սրվում է քրիստոնեական այս կարևոր տարբեր հակամարտությունների կառուցվածքների պատճառով, այս համատեքստում կարող է խաղալ ակտիվ դեր և բարեփոխում ամենակարևորը (ոչ աշխարհային) ժամանակը Հայկական եկեղեցի, ցուցահանդես • Հայաստանին անհրաժեշտ է միջազգային իրավունքի դիրքորոշում onեղասպանության հետևանքների վերացման վերաբերյալ:   Այս դեպքում, իրավական հիմքերով, ներտարածքային նյութական փոխհատուցման հայցերը պետք է սահմանվեն որպես միջազգային իրավունքի իրացման բաղկացուցիչ մաս, որպես տարբերակ, որն այլընտրանք չունի ցեղասպանության հետևանքների վերացմանը: • Հայաստանը պետք է ակտիվորեն ներգրավված լինի տարածաշրջանային վերաբաշխում-վերաբաշխում գործընթացներում `առկա ամբողջ ռեսուրսների բաժին ունենալու կամ ունենալու հեռանկարով:   Խմելու ջրի գործոնն այստեղ առանձնահատուկ դեր ունի:   Յուղի դարաշրջանը փոխարինվում է «ջրի դարաշրջանով»:   Հայաստանի կողմից տրամադրված ռեսուրսը նման գաղափարների իրականացման ամենակարևոր գործիքն է: դառնալ աշխարհաքաղաքական: Սա կբացառի տարածաշրջանային հարցը: • Հայաստանն իր ակտիվ դերակատարմամբ պետք է կարողանա զարգացնել զարգացումների աշխարհաքաղաքական «զոհասեղանին» Արցախի տարբեր օրակարգերից, որի փորձը, ցավոք, չափազանց շատ է դարձել:  «Միավորման» գործընթացը պետք է արագ ավարտվի, բացի «դե ֆակտո» բնույթից, կան «դե յուրե» հիմքեր ՝ Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակագրով:   Այսպիսով, բացառվում է երկու կարևոր խնդիր: Ազգայնացման հնարավոր գործընթացն իր ապակառուցողական բնույթի պատճառով, նարավոր Ուժային կենտրոնների միջամտության հնարավորություն:   Ռազմական ճակատում հարցի լուծումը մեզ լիարժեք լիազորություն է տալիս և ուժային տեսանկյունից մոտենալու հարցին: Հնարավորություններ Սփյուռքում հայկական սփյուռքում Հնարավորություն Ա / Հայկական աշխարհաքաղաքական ներուժի հանրային բաղադրիչ: Նշանակության վերագնահատում:   12 երկրներում այստեղ ստեղծվում են հայկական սփյուռքի հզոր կենտրոններ ՝ շուրջ 800 հազ. Հայերը հզոր համահայկական կառույցների ներկայությամբ [7 էջ 98-130]: Հայկական սփյուռքը ազդեցիկ տնտեսական, քաղաքական և մշակութային դեր ունի տարածաշրջանի գրեթե բոլոր առանցքային երկրներում: Իսկ որոշ երկրներում ՝ Լիբանանում, Իրանում, հայերը պաշտոնական մասնակցություն ունեն երկրի քաղաքական կյանքում:   Ըստ այդմ, նպատակը պետք է լինի տարածաշրջանային և գլոբալ աշխարհաքաղաքական գործընթացներում հայկական գործոնի պասիվ սուբյեկտից վերափոխումը ակտիվի:   Որպես օրինակ, մենք կարող ենք բերել Իրանին կամ Թուրքիային, որոնք համապատասխանաբար շիական համայնքների և թուրքալեզու տարրերի միջոցով ակտիվ դեր են խաղում գրեթե բոլոր զարգացումներում ՝ համարյա միշտ ստանալով իրենց բաժինը: Մենք պետք է ազատվենք այն բարդույթից, որ, ըստ Սփյուռքի մեր հայրենակիցների, այդ երկրներում գերիներ ու պատանդներ ունենք:  Ընդհակառակը, մեկ կենտրոնի ցանցային կառույցները մեկ նպատակի համար կարող են հզոր գործիք լինել տարածաշրջանային զարգացման ցանկացած սցենարում: հզոր ցանց ստանձնող կառույցներ ՝ հայ / հայկական աշխարհաքաղաքական ներուժի բնական բաղադրիչ: Այս հարթությունում մենք դիտարկում ենք երկու հնարավոր գործոն: Առաջինը `Հայաստանի Հանրապետության տարածքի աշխարհաքաղաքական պահանջարկն է, իսկ երկրորդը` քաղցրահամ ջրի աշխարհաքաղաքական (հատկապես տարածաշրջանային) նշանակությունը:  Երկու գործոններին էլ մենք մանրամասնորեն անդրադարձել ենք մինչ [5, 285-297], հետևաբար, ծավալային սահմանափակումները, մենք միայն շեշտը կդնենք վերջինիս էական հանգամանքների վրա:   Եվ այսպես, միաժամանակ թույլ տալով, որ Հայաստանի Հանրապետության աշխարհագրական դիրքը տարածաշրջանում պահանջի կապի հանգույցի կարգավիճակ:   Ակնհայտ է, որ մինչ այժմ բոլոր տարածաշրջանային գերածրագրերը մեզ շրջանցել են:   Հետևաբար, այս առումով մեր առաջնահերթությունները պետք է ամբողջությամբ վերագնահատվեն ՝ ապագա բոլոր նախագծերում առանցքային դիրք զբաղեցնել ՝ պարտադրելով հայկական գործոնները:  Սա, մասնավորապես, վերաբերում է Իրանի միջոցով (ճանապարհային, երկաթուղային) Իրանը, Հարավային, Արևելյան և Հարավային Ասիան միացնելու և վերջինները Սևծովյան ավազանին և Ռուսաստանին միացնելու հեռանկարին: Քաղցր ջրի կարևորության վերաբերյալ պետք է փաստենք, որ այն հետագայում կդառնա աշխարհաքաղաքական գործընթացների բովանդակությունը որոշող հիմնական ռեսուրսը, այն բնական ռեսուրսը, որի հետ Հայաստանը համարվում է համեմատաբար անվտանգ: Ընդհանուր առմամբ, Հայկական լեռնաշխարհը բաժանված է Կասպից ծովի, Կասպից ծովի և Պարսից ծոցի ավազաններով:   Այստեղ առաջանում են Կենտրոնական Ասիայի խոշոր գետերը:   Հայաստանի Հանրապետությունը, զբաղեցնելով լեռնաշխարհի փոքր հյուսիսային մասը, լեռնային աղբյուրների հիդրոէլեկտրակայանների մեծ ներուժով, կարող է լուրջ հայտ ներկայացնել բարձրորակ ջրային ռեսուրսների արտահանման համար, մենք արդեն ներկայացրել ենք նախորդները:  Այստեղ պետք է հաշվի առնել այն փաստը, որ ապագայում լուրջ մրցակցություն է սկսվելու ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ գլոբալ խնդիրների համար:   Ըստ այդմ, Հայաստանը կարող է հայտնվել աշխարհաքաղաքական գործընթացների ակտիվ ազդեցության տակ, որի հետևանքները կարող են շատ բացասական լինել: ջրով   Այն փաստը, որ Հայաստանի ռեսուրսների սեփականությունը, այսինքն ՝ գործընթացի դանդաղումը, ոչ միայն զրկում է նրան լուրջ քաղաքական և տնտեսական ներուժից, այլև նվազեցնում է ռեսուրսի անկախ օգտագործման հնարավորությունը:   Ուստի անհրաժեշտ ենք համարում մշակել հատուկ գործողությունների ենթակատեգորիա ՝ դրանց արագ իրականացում:   Առաջին հերթին դա ենթադրում է մատնանշել այս բնական պաշարների պահեստավորման և արտահանման արդյունավետ տարբերակները: Ռիսկերը, հատկապես տարածաշրջանում • Հայաստանը և հայկական համայնքները կարող են դառնալ մահմեդականների թիրախը:   Իհարկե, սա շատ լուրջ, ծայրահեղական, մահմեդական ծայրահեղական տրամադրություն է: Գաղափար կա, որ Հայաստանում հայկական գործոնի պասիվությունը, հաճախ աննկատ, կարող է չեզոքացնել մահմեդականներին թիրախավորելու հնարավորությունը:   Այնուամենայնիվ, սեփական երկրում և սիրիական և իրաքյան համայնքներում ցեղասպանություն լինելու տխուր հիշողությունները մեզ ստիպում են ամբողջովին վերանայել ընկալումները: կառույցների ձեւավորման ֆոնի վրա: Հայաստանում Նույն Ռուսաստանի ներկայությունը լուրջ ռիսկեր է պարունակում Ռուսաստանի կողմից տնտեսական, քաղաքական, մշակութային ռազմական ոչ սուբյեկտիվության փորձերի համար:   Այնուամենայնիվ, այն «թաղված է» տարբեր ճակատների տարբեր աշխարհաքաղաքական խնդիրների մեջ, ունի լուրջ տնտեսական խնդիրներ, ունի «սառեցված թեժ կետեր» իր տարածքում ՝ Արևմուտքի կողմից կիրառվող տնտեսական պատժամիջոցների պայմաններում, համենայն դեպս կարճ ժամանակահատվածում դա չի կարող խանգարել: Հայաստանի անկախության փորձերը: Հիմնականում Ռուսաստանի տարածաշրջանային շահերին համահունչ:   Ռուսաստանը պետք է ունենա լուրջ, ընդունակ գործընկեր աշխարհաքաղաքական գործընթացներում, ի դեմս Հայաստանի, բայց ոչ երբեք աշխարհաքաղաքական գործիք, քանի որ միշտ պետք է այլընտրանք լինի Մոսկվա-Երևան աշխարհաքաղաքական առանցքին: Վաշինգտոն-Երեւան, Բրյուսել-Երևան, Պեկին-Երևան Այս գործոնի շնորհիվ Թեհրանը, Դամասկոսը և Բեյրութը կարող են միանալ ցանկացած պահի: • Հայաստանը կարող է դառնալ տարածաշրջանում միգրացիոն հոսքերի թիրախը `աշխարհագրության մեջ իր դիրքի պատճառով:  Նշենք, որ այս ռիսկի առկայությունը չի կարող չեզոքացվել ամբողջական պասիվության միջոցով:   Ընդհակառակը, Հայաստանը պետք է ակտիվ դեր խաղա որպես միգրացիոն տարածաշրջանային առաջնահերթություն ՝ միայն հայերին ապաստան տրամադրելու ընտրության պարտավորությամբ:   Աշխարհագրական ապագայում մենք կամա թե ակամա կհայտնվենք բնակչության աշխարհագրական շարժումների կիզակետում:   Միակ այլընտրանքը ապագա Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքում բնակչության խտության կտրուկ աճն է:   Սա իր հերթին կսահմանափակի Հայաստանի ՝ որպես միգրանտի ցանկությունները: • Ադրբեջանի ընդլայնման հնարավորությունը:  Այս ռիսկը գոյություն է ունեցել, կա և միշտ կլինի ապագայում ՝ անկախ աշխարհաքաղաքական ընկալումներից կամ հավակնություններից:   Ավելին, այս ռիսկը չեզոքացնելու միակ միջոցը սեփական աշխարհաքաղաքական հավակնությունների շտկումն ու իրագործումն է:   Ադրբեջանական տեսանկյունից դա կարտահայտվի Կուր-Արաքս բնական սահմանի սահմանազատմամբ, որտեղ հիմնական դերը վերապահված է Հայոց բանակին `աշխարհաքաղաքական գաղափարները իրագործող հավանական (ոչ առաջնային) դերակատարին: Ակնհայտ է, որ Հայաստանը նույնպես պետք է դառնա Ադրբեջանի ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների իրացման երաշխավոր [12]: Թուրքիայի դեպքում, Թուրքիայի դեպքում, հարաբերությունների կառուցման հիմնական ելակետը պետք է լինի ցեղասպանությունից հետո բնաջնջման բնական, միջազգային օրենքը ՝ տարածքային և նյութական փոխհատուցման ակնկալիքով, առաջին հերթին ՝ վերանայում 1921 թվականի ռուս-թուրքական պայմանագրի:   Ակնհայտ է, որ կարճաժամկետ հավակնություններ իրականացնելու հնարավորությունը փոքր է:  Այնուամենայնիվ, այն կարող է դառնալ անփոխարինելի աշխարհաքաղաքական «գործիք», որը լայն հնարավորություն է բացում պրագմատիկ, շահութաբեր «գործարքների» համար, որքան էլ դա «անբարոյական» հնչի իռացիոնալ տեսանկյունից:   Ավելին, այս «գործիքի» օգտագործման աշխարհաքաղաքական համատեքստում մենաշնորհը տրվում է Հանրապետությանը: Այսպիսով, ուժեղ պետականության հիման վրա ոչ միայն զարգացման, այլև Հայաստանի Հանրապետության իրական գոյության միակ նախապայմանը պարզապես «դատապարտված է» դառնալ ուժեղ խաղացող Մերձավոր Արևելքի «խաղատախտակում»: «մոտ ապագայում» դարպասի մոտ աշխարհաքաղաքական է:   Այսինքն ՝ մենք մոլորակներ ենք Մերձավոր Արևելքում, և հիմնական խաղերը նույնպես: ։

Հոդվածում  քննարկվել  է  Երկրագնդի  աշխարհաքաղաքական  կառուցվածքի  մերձավորարևելյան  մեզոտարածաշրջանում  առկա  ու  սպասվելիք  փոփոխությունների  տրամաբանությունը,  ըստ  այդմ  նաև՝  գլխավոր  խաղացողների  վարքագիծը,  սպասվող  գործողությունների  քաղաքական վեկտորները։
  Այս համատեքստում դիտարկվել են  նաև  ՀՀ  աշխարհաքաղաքական  հստակեցման  անհրաժեշտությունը,  ակտորների  ենթարակարգությունը  և  տարածաշրջանում  հայկական  գործոնի  վերարժևորման  հնարավորությունը։
