ՔՐԵԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹ ՆԱԽԱՁԵՌՆԵԼՈՒ ՓՈՒԼԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸՀանցագործությունների դեմ պայքարը յուրաքանչյուր պետության առաջնահերթխնդիրներից  է,  քանի  որ  այն  էական  վնաս  է  հասցնում  ինչպես  քաղաքացիներիիրավունքներին և օրինական շահերին, այնպես էլ՝ ամբողջ հասարակությանն ու պետությանը։
  Հանցագործությունների դեմ պայքարի քրեաիրավական քաղաքականության գործիքների շարքում առանցքային կարևորություն ունեն օրենսդրական կարգավորումների  կատարելագործումը,  տարընթերցումների  և  բացթողումների  շտկումը։
 Քրեական գործ հարուցելու փուլին զգալի տեղ է հատկացվել նաև Քրեական դատավարության իրավունքի տեսությունում [1]։
 Չնայած  քրեական  գործի  հարուցման  փուլի  ինստիտուտը  բազմիցս  ուսումնասիրվել է քրեական դատավարության իրավունքի տեսության մեջ, բայց շատ հիմնախընդիրներ, որոնք առկա էին նախկին օրենսդրության մեջ, լուծում չստացան գործողքրեական դատավարության օրենսգրքում [2]։
 Արդյունքում առկա խնդիրների լուծմանն ուղղվեց ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծի (այսուհետ՝ նաև Նախագիծ) մշակումը։
  Նախագծումտեղ  գտած  իրավակարգավորումներից  արդիականությամբ  և  անհրաժեշտությամբառանձնանում  է  քրեական  վարույթ  նախաձեռնելու  փուլը։
   Յուրաքանչյուր  գործովորակյալ քննություն կատարելու երաշխիքներից է քրեական արդարադատության ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։
  Հանցագործության վերաբերյալ ներկայացված  հաղորդումների  ստուգման  գործընթացը  կարևոր  միջոց  է  քրեաիրավականռեսուրսների վատնումը կանխարգելելու համատեքստում։
 Վերը  նշվածի  ապացույցն  է  նաև  այն,  որ  ՀՀ  Կառավարությանն  առընթեր  ՀՀոստիկանության ամփոփ տեղեկատվության համաձայն՝ 2016 թ. ընթացքում գրանցվել  է  հանցագործությունների  18.764  դեպք,  2015  թ.՝  17.043,  2014  թ.՝  17.546,  2013թվականին՝  18.333,  2012  թ.՝  15.776,  2011  թվականին՝  16.572  [3]։
   Համեմատությանհամար  միայն  նշենք,  որ  2016  թ.  ընթացքում  գրանցված  հանցագործություններիդեպքերից քրեական գործ է հարուցվել ընդամենը 4.895-ով, այսինքն՝ մոտավորապեսյուրաքանչյուր 4 դեպքից 1-ով [4]։
  Ստացվում է, որ հանցագործությունների վերաբերյալ ստացված տեղեկատվության ճիշտ ստուգման ապահովումը կարող է էականորենզերծ պահել քրեաիրավական ռեսուրսների վատնումից։
 Վերը  նշված  անհրաժեշտությամբ  պայմանավորված  էլ՝  քրեական  վարույթիսկիզբն ազդարարող հարաբերությունները կարգավորող նորմերը և դրանց կիրարկման հետ կապված հարցերը միշտ գտնվել են ինչպես դատավարագետների, այնպեսէլ՝ պրակտիկ իրավաբանների ուշադրության կենտրոնում։
 Ինչպես նշում է Մ. Ս. Ստրոգովիչը, խնդրո առարկա գործունեության միջոցովհետաքննության մարմինները, քննիչը, դատախազը արձագանքում են հայտնի դարձած հանցագործության դեպքին, եթե անհրաժեշտ է անհապաղ բացահայտել, իսկայն կատարող անձին՝ հայտնաբերել և ապահովել նրա քրեական պատասխանատվությունը [5]։
  Տեղին է հիշատակել Վ. Յա. Չեկանովի խոսքերն այն մասին, թե պետությունը համապատասխան մարմնի միջոցով քրեական գործի քննությունը սկսելով,արձագանքում է հանցագործության նշաններին՝ իրականացնելով դատավարականմի շարք գործողություններ հանցագործության և հանցանք կատարած անձի բացահայտման նպատակով [6]։
 Այլ  դատավարագետներ  ընդգծում  են,  որ  նախաքննության,  ինչպես  նաև  հետաքննության մարմինները և դատախազը քրեական վարույթ նախաձեռնելու փուլումորոշում են հետևյալ հարցերի պատասխանը. առկա՞ են արդյոք անհրաժեշտ տվյալներ, որպեսզի սկիզբ դրվի կոնկրետ քրեական գործով քննության, ինչպե՞ս պետք էարձագանքել իրենց հայտնի դարձած փաստերին, որը պարունակում է հանցագործության  հատկանիշներ,  անհրաժե՞շտ  է  արդյոք  դրա  համար  արդարադատությանմարմինների  միջամտությունը,  թե  ոչ  [7]։
   Ս.  Ա.  Շեյֆերի  կարծիքով  (վերջինիս  հետմիանշանակ համաձայն ենք), հաշվի առնելով քրեական դատավարության հրապարակայնության  սկզբունքը,  քրեական  վարույթ  նախաձեռնելու  լիազորությամբ  օժտված իրավասու պաշտոնատար անձինք և մարմիններն իրավունք չունեն անուշադրության մատնել հանցագործության կատարման վերաբերյալ որևէ նշան՝ արձագանքելով դրանց առավելագույնս ակտիվ և արագ [8]։
 Վերը նշված դիրքորոշումների վերլուծության հիման վրա կարելի է եզրահանգել,որ խնդրո առարկա դատավարական փուլի էությունը իրավասու պաշտոնատար անձիկատարած  կամ  նախապատրաստվող  հանցագործության  վերաբերյալ  պատշաճհաղորդման ընդունումն է, դրանց արագ և հիմնավորված արձագանքումը, քրեադատավարական ընթացակարգերով հանցագործության հատկանիշների առկայությանկամ բացակայության պարզումը, որի արդյունքում հնարավոր կլինի հանգել հետևության, թե արդյոք առկա են քրեական վարույթ նախաձեռնելու հիմքեր։
 ՀՀ քրեական դատավարության գործող օրենսդրությամբ քրեական բոլոր գործերով  նախաքննության  կատարումը  պարտադիր  է,  որի  սկիզբը  ազդարարվում  էքրեական գործի հարուցման փուլի արդյունքում քրեական գործի հարուցման որոշմանկայացմամբ։
  Ըստ էության, կարելի է պնդել, որ այդ փուլն ապահովում է քրեականգործ հարուցելու օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը, քաղաքացիների իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունը, որոնք չհիմնավորված քրեականգործ հարուցելու դեպքում կարող էին խախտվել, քանի որ քաղաքացիներն անհիմնկներքաշվեին  հանցագործության  քննության  ընթացակարգերի,  հնարավոր  է  նաև՝դատական վարույթների մեջ [9], մինչդեռ մատնանշված փուլը կարգավորող իրավանորմերը իրավակիրառ պրակտիկայում ստեղծում են բազում խնդիրներ և վիճահարույց հարցեր՝ հանգեցնելով քրեաիրավական ռեսուրսների անհարկի վատնման։
  Քրեական գործի հարուցման փուլի անկատարության և անարդյունավետությանմասին է վկայում այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքինոր  նախագծում  այն  իր  արտացոլումը  չի  գտել.  փոխարինվել  է  քրեական  վարույթնախաձեռնելու փուլով, որն արմատապես տարբերվում է քրեական գործի հարուցմանփուլից թե՛ դերով և նշանակությամբ, թե՛ քրեական դատավարության սուբյեկտներիիրավական կարգավիճակով և դրանով պայմանավորված՝ լիազորությունների շրջանակով, թե՛ տվյալ փուլում լուծման ենթակա հարցերի շրջանակով։
 Քրեական վարույթ նախաձեռնելու փուլն ազդարարում է յուրաքանչյուր գործովվարույթի սկիզբը՝ արտացոլելով պետության արձագանքը յուրաքանչյուր հանցագործության դեպքին։
  Ստացվում է, որ քննարկվող փուլի թերի իրավակարգավորումներըկարող են մի կողմից հանգեցնել հանցագործությունից տուժած անձանց իրավունքների  սահմանափակման  և  խախտման,  հանցանք  կատարած  անձանց  հնարավորություն  տալ  խուսափելու  քրեական  պատասխանատվությունից  (օրինակ՝  հանցագործության վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով), մյուս կողմից՝ հանգեցնելմարդու  իրավունքների  և  ազատությունների  անհարկի  սահմանափակման,  պետական միջոցների վատնման։
 Գտնում ենք, որ քրեական վարույթ նախաձեռնելու փուլում դրվում են ամբողջքրեական գործի հետագա քննության հիմքերը, ուստի սույն փուլի իրավակարգավորումներում օրենսդրի թույլ տված բացթողումները կարող են հանգեցնել անդառնալիհետևանքների և հանցագործությունների դեմ քրեաիրավական պայքարի արդյունավետության նվազեցման։
 ՀՀ  քրեական  դատավարության  օրենսգրքի  նոր  նախագիծը  որպես  քրեականգործով  վարույթի  սկիզբ  սահմանում  է  քրեական  վարույթ  նախաձեռնելու  փուլը։
   Իտարբերություն  գործող  իրավակարգավորումների՝  ՀՀ  քրեական  դատավարությանօրենսգրքի նոր նախագիծը քրեական գործի հարուցման առանձին փուլ չի նախատեսում։
 Նախագծի  173-րդ  հոդվածի  1-ին  մասը  սահմանում  է,  որ  դատախազը  կամքննիչն  իրենց  իրավասության  սահմաններում  պարտավոր  են  քրեական  վարույթնախաձեռնել, եթե առերևույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդումը ստացվել էֆիզիկական, իրավաբանական անձից, պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնից կամ դրա պաշտոնատար անձից` նրա գործունեության իրականացմանկապակցությամբ,  օպերատիվ-հետախուզական  գործունեություն  իրականացնողմարմնից, քննիչից, դատախազից կամ դատավորից` իրենց լիազորություններն իրականացնելու կապակցությամբ։
 Վերոնշյալ  դրույթի  համակարգային  վերլուծությունից  բխում  է,  որ  օրենսդիրըքրեական վարույթ նախաձեռնելու իրավասություն վերապահել է միայն դատախազինև քննիչին՝ ի տարբերություն քրեադատավարական գործող կարգավորումների, երբքրեական գործ կարող էր հարուցել նաև հետաքննության մարմինը։
 Գտնում  ենք,  որ  հետաքննության  մարմնին  քրեական  վարույթ  նախաձեռնելուիրավասությամբ չօժտելն ամբողջությամբ արդարացված է հետևյալ պատճառաբանություններով՝Գործող քրեադատավարական կարգավորումների համաձայն՝ քրեականգործ հարուցելու կամ քրեական գործի հարուցումը մերժելու մասին որոշում կայացնելու իրավասությամբ օժտված է նաև հետաքննության մարմինը։
  Ստացվում է, որ այնգործերով, երբ քրեական գործի հարուցման հարցը որոշում է հետաքննության մարմինը, քննիչը կարող է առհասարակ տեղեկացված չլինել հանցագործության մասինհաղորդման վերաբերյալ այն պայմաններում, երբ քրեական գործով նախաքննությունիրականացնող սուբյեկտն է։
  Մասնավորապես, այն դեպքերում, երբ հետաքննությանմարմինը կայացնում է քրեական գործի հարուցումը մերժելու մասին որոշում՝ կայացնում է նաև տվյալ գործով դատավարական վերջնական որոշում։
  Հարց է ծագում, թեարդյոք տվյալ գործով նախաքննություն իրականացնելու դեպքում քննիչը չէր կարողհայտնաբերել ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ, եթե տվյալ հարցը լիներ վերջինիս քննության առարկա, քանի որ քրեական գործով  հանցագործության  և  այն  կատարած  անձանց  բացահայտմանն  ուղղված  հիմնական դատավարական գործողությունները նախաքննության ընթացքում կատարումէ հենց քննիչը։
 Հետաքննության մարմնի կողմից քրեական գործ հարուցելու մասին որոշում կայացնելու դեպքում, եթե առկա չեն գործը քննիչին փոխանցելու օրենսդրականհիմքերը,  ապա  10-օրյա  ժամկետում  կատարվելու  էր  հետաքննություն,  այնուհետևքրեական  գործը  փոխանցվելու  էր  քննիչին՝  նախաքննություն  կատարելու  նպատակով։
   Վարույթն  իրականացնող  մարմինների  տարանջատվածությունը,  գործողությունների անջատվածությունը, թույլ և ոչ արդյունավետ համագործակցության ձևերը,անբավարար մասնագիտացումը, թերացումը իրավակիրառ պրակտիկայում հանգեցնում են նրան, որ չեն բացահայտվում ականատես վկաները, չեն հայտնաբերվում ևչեն վերցվում իրեղեն ապացույցները, դեպքի վայրում չեն կատարվում քննչական ևօպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումներ,  որի  հետևանքով  չեն  բացահայտվումբազմաթիվ հանցագործություններ։
 Բացի այդ, Նախագծում տեղ են գտել հետաքննություն և նախաքննություն սահմանադրական հասկացությունների քրեադատավարական հարաբերակցության էական փոփոխություններ, մասնավորապես՝ օպերատիվ-հետախուզական գործունեությունը  քրեական  դատավարության  օրենսգիրք  ինկորպորացնելը,  քրեականվարույթի ընթացքում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացմանգործընթացը  հետաքննություն  անվանելը  նպատակ  է  հետապնդում  այն  դարձնելավելի կանխատեսելի, ինչպես նաև ներառել դատախազական հսկողության տիրույթ,ինչը  քրեական  ընթացակարգի  շրջանակներում  անձի  իրավունքների  և  օրինականշահերի ապահովման կարևոր գրավական է։
  Հետաքննությունը որպես ինքնուրույնդատավարական փուլ այլևս դադարելու է գոյություն ունենալ, հետևաբար արդարացված  չէր  լինի  քրեական  վարույթ  նախաձեռնելու  իրավասությամբ  դատավարականայնպիսի սուբյեկտի օժտելը, որը որպես քրեական գործով վարույթն իրականացնողմարմին դադարել է հանդես գալ։
 Ի  տարբերություն  գործող  քրեադատավարական  կարգավորումների՝  նախագիծը տարբերակված մոտեցում է դրսևորել նաև հանրային և մասնավոր մեղադրանքի գործերով քրեական վարույթ նախաձեռնելու հարցում։
  Մասնավորապես, եթե ներկայացված  հաղորդումով  փաստվող  գործողությանը  կամ  անգործությանը  կարող  էտրվել հանցավոր այնպիսի արարքին համապատասխանելու նախնական իրավականգնահատական,  որը  դասվում  է  մասնավոր  մեղադրանքի  շարքին,  ապա  քրեականվարույթ նախաձեռնելու պարտականությունն առաջանում է միայն այն դեպքում, երբտվյալ հաղորդումը ներկայացրել է ենթադրյալ հանցանքից տուժած անձը կամ նրաներկայացուցիչը, և միաժամանակ նրան հայտնի չէ ենթադրյալ հանցանքը կատարածանձը։
 Այլ կերպ  ասած՝ այն դեպքերում, երբ մասնավոր մեղադրանքի գործերով  հաղորդումը ներկայացրել է այն անձը, ով չի տուժել ենթադրյալ հանցանքից, կամ այդպիսի անձի ներկայացուցիչը չէ, ապա քրեական վարույթ նախաձեռնելու պարտականություն չի առաջանում իրավասու մարմնի համար։
  Բացի այդ, Նախագիծը կարևորելէ  նաև  այն  հանգամանքը,  որ  անգամ  այն  դեպքերում,  երբ  նման  հաղորդում  ներկայացրել է տուժած անձը կամ նրա ներկայացուցիչը, ապա քրեական վարույթ պետքէ նախաձեռնվի, եթե ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը հայտնի չէ։
 Մյուս  դեպքերի  համար  Նախագիծը  նախատեսում  է  մասնավոր  մեղադրանքիգործերով ինքնուրույն դատավարական կարգ՝ նման իրավասություն վերապահելովենթադրյալ  հանցանքից  տուժած  անձին,  ով  կարող  է  քրեական  հայց  ներկայացնելդատարան։
   Հաշվի  առնելով  մարդասիրության  սկզբունքը  և  մարդու  իրավունքներիպաշտպանության պետության պարտականությունը՝ դատախազին Նախագիծը հնարավորություն է ընձեռում քրեական վարույթ նախաձեռնել, եթե ենթադրյալ հանցանքից տուժած անձն իր անօգնական վիճակով կամ ենթադրյալ վնաս պատճառողիցկախվածության  մեջ  լինելու  փաստի  ուժով  չի  կարող  պաշտպանել  իր  իրավաչափշահերը։
 Գտնում ենք, որ մասնավոր մեղադրանքի գործերով քրեական վարույթ նախաձեռնելու  տարբերակված  մոտեցումն  արդարացված  է,  քանի  որ  քրեական  վարույթնախաձեռնելու և դրանով սկզբնավորվող մինչդատական վարույթի հիմնական նպատակը հանրային մեղադրանքի գործերով հանցագործության հատկանիշները պարզելն է, հանցանք կատարած անձին հայտնաբերելը, նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում  հարուցելը,  բազմակողմանի,  լրիվ  և  օբյեկտիվ  քննություն  կատարելումիջոցով  քրեական  վարույթը  դատարանում  քննելու  և  լուծելու  համար  անհրաժեշտնախադրյալներ  ու  պայմաններ  ստեղծելը,  ինչպես  նաև  օրենքով  նախատեսվածդեպքերում  և  կարգով  քրեական  հետապնդման  ենթարկված  անձի  անմեղությունըկամ քրեական վարույթը շարունակելու անհնարինությունը հաստատելը։
 Մինչդատական վարույթի բովանդակությունը կազմող իրավահարաբերությունների և գործողությունների ամբողջությունը պետք է ապահովեն քննության օպերատիվությունը, արագությունն ու արդյունավետությունը, ինչը ենթադրում է դատավարական գործառույթների հստակ տարանջատում` անձի իրավունքների և ազատությունների առավելագույն պահպանման պայմաններում։
  Իսկ գործող իրավակարգավորումների պայմաններում մասնավոր մեղադրանքի գործերով իրավակիրառ պրակտիկայում առաջանում են մի շարք խնդիրներ, հանգեցնում քրեաիրավական ռեսուրսների անհարկի վատնման, իրավասու պետական մարմինների ծանրաբեռնման, որնուղղակիորեն ազդում է հանրային մեղադրանքի գործերով քննության արդյունավետության վրա։
 Ավելին, գործող քրեադատավարական կարգավորումներում առկա են մի շարքբացթողումներ,  որոնք  փակուղային  իրավիճակ  են  ստեղծում  իրավապահ  մարմինների համար՝ հանգեցնելով քրեական գործի անհեռանկարային քննության և դրանուղղված դատավարական գործողությունների կատարման։
 Մասնավորապես, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1ին մասի 4-րդ և 5-րդ կետերի համաձայն՝ «Քրեական գործ չի կարող հարուցվել  ևքրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործիվարույթը ենթակա է կարճման, եթե սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում բացակայում է դիմողի բողոքը, և եթե տուժողը հաշտվել է կասկածյալի կամ մեղադրյալիհետ»։
  Մեջբերված դրույթների վերլուծությունից երևում է, որ գործող քրեադատավարական  օրենսդրությունը  ևս,  հանրային  նվազ  վտանգավորության  հանգամանքովպայմանավորված, առանձնացնում և հստակ սահմանում է մասնավոր հետապնդմանգործերի  շրջանակը,  որոնց  համար  նախատեսում  է  քննության  առանձնահատուկդատավարական  կարգ։
   Մասնավոր  հետապնդման  գործերը  կարող  են  հարուցվելբացառապես տուժողի բողոքի հիման վրա, և ենթադրյալ հանցանք կատարած անձիհետ նրա հաշտվելու դեպքում ենթակա են կարճման։
  Միևնույն ժամանակ, սահմանում  է  քրեական  գործի  հարուցումը  բացառող  և  արդեն  իսկ  հարուցված  քրեականգործի  վարույթը  կարճելու  և  քրեական  հետապնդումը  դադարեցնելու  անվերապահհիմք, այն է՝ եթե օրենքով նախատեսված դեպքերում բացակայում է դիմողի (տուժողի)բողոքը, կամ տուժողը հաշտվել է կասկածյալի կամ մեղադրյալի հետ։
  Քրեադատավարական օրենքը չի պարտավորեցնում վարույթն իրականացնող մարմնին քրեականգործի  հարուցումը  մերժելու  կամ  քրեական  հետապնդումը  դադարեցնելու  մասինորոշում կայացնելիս հաշվի առնել ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի կարծիքը,այդ թվում՝ ստանալ նրա համաձայնությունը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգըրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի հիմքով նրա նկատմամբ վարույթ չհարուցելու  կամ  հարուցված վարույթը կարճելու կապակցությամբ, որը, սակայն, հանգեցնում է ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի իրավունքների խախտման։
 Վերը  նշված  հարցի  վերաբերյալ  իրավական  դիրքորոշում  է  հայտնել  նաև  ՀՀվճռաբեկ  դատարանը՝  արձանագրելով,  որ  ՀՀ  քրեական  դատավարության  օրենսգըրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով նախատեսված հիմքով քրեական գործիհարուցումը մերժելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և գործի վարույթըկարճելու  հարցը  լուծելիս  վարույթն  իրականացնող  մարմինը  պարտավոր  է  հաշվիառնել ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի դիրքորոշումը [10]։
 Իրավակիրառ  պրակտիկայում  պատահում  են  դեպքեր,  երբ  դիմողը  մատնանշում  է  ենթադրյալ  հանցանք  կատարած  անձին, այնուհետև նշում, թե որևէ բողոքչունի վերջինիս դեմ։
  Արդյունքում ստեղծվում է իրավիճակ, երբ վարույթն իրականացնող մարմինը զրկված է քրեական գործի քննությունն ավարտելու հնարավորությունիցև  պարտավոր  է  հայտնաբերել  տվյալ  անձին՝  պարզելու  վերջինիս  կարծիքը  նշվածհարցի  վերաբերյալ։
   Երբեմն  տվյալ  անձին  հայտնաբերելուն  ուղղված  գործողություններն արդյունք չեն տալիս, և վարույթն իրականացնող մարմինը, օրենսդրականանկատարությունից ելնելով, պարտավոր է կասեցնել գործի քննությունը մինչև ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի հայտնաբերումն այն դեպքում, երբ հայտնաբերելուց հետո հնարավոր չէ գործի քննությունը շարունակել, քանի որ մասնավոր մեղադրանքի գործով տուժողը որևէ բողոք չի ներկայացրել։
 Քննարկենք մեկ այլ իրավիճակ ևս, որն ուղղակիորեն վկայում է գործող իրավակարգավորման անարդյունավետության մասին։
  Պատկերացնենք մի իրավիճակ, երբմասնավոր  մեղադրանքի  գործով  տուժած  անձի  բողոքի  հիման  վրա  հարուցվածքրեական գործով կատարվում է քննություն, իսկ նախաքննության ավարտին տուժողըհաշտվում  է  մեղադրյալի  հետ։
   Այսինքն,  տեղի  է  ունենում  վարույթն  իրականացնողմարմնի  ծախսած  ռեսուրսների  ակնհայտ  վատնում,  քանի  որ  քրեական  գործի  վարույթը կարճելը տվյալ դեպքում վերջինիս պարտականությունն է։
 Գտնում ենք, որ Նախագծի կարգավորումներն առավել արդյունավետ են, քանիոր  մասնավոր  մեղադրանքի  գործերով  քրեական  վարույթ  նախաձեռնելու  վերըմեջբերված դատավարական տարբերակված կարգը՝1.  զրկում է տուժած անձանց պետական ռեսուրսները վատնելու հնարավորությունից, քանի որ բացառությամբ որոշ դեպքերի, քրեական վարույթ նախաձեռնելու ևքննություն կատարելու պարտականություն իրավասու պետական մարմինը չունի,2.  զրկում է տուժած անձանց շահարկելու մեղադրյալի հետ հաշտվելու իր իրավունքը և զերծ պահում իրավունքի չարաշահումներից,3.  տուժած  անձանց  հնարավորություն  է  ընձեռում  անձամբ  քրեական  հայցներկայացնելու  դատարան,  եթե  ցանկանում  են  վերականգնել  իրենց  ենթադրյալխախտված իրավունքները, իսկ դատարանում ենթադրյալ հանցանք կատարած անձիհետ հաշտվելը քրեաիրավական ռեսուրսի վատնման չի հանգեցնում,4.  բողոքի  բացակայության  դեպքում,  երբ  ենթադրյալ  հանցանք  կատարածանձը հայտնի է, իրավասու պետական մարմինը միջոցներ չի վատնում նրան հայտնաբերելու  և  վարույթը  դադարեցնելու  վերաբերյալ  վերջինիս  կարծիքը  պարզելուուղղությամբ, 5.  մասնավոր  մեղադրանքի  գործերով,  երբ  դատախազը  նախաձեռնում  էքրեական վարույթ, գործի քննությունը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, իսկ մասնավոր մեղադրանքով վարույթը կարճվում է։
  Սույն դեպքում տուժողի և մեղադրյալիհաշտությունը չի հանգեցնում քրեական հետապնդման դադարման։
 Ամփոփելով վերոգրյալը, գտնում ենք, որ ՀՀ քրեական դատավարության նորօրենսգրքի նախագծում տեղ գտած իրավակարգավորումներն առավել արդյունավետլուծումներ  են  առաջարկում  հանցագործությունների  վերաբերյալ  հաղորդումներիքննության  արդյունքում  քրեաիրավական  ռեսուրսների  օգտագործման  տեսանկյունից, բացի այդ զերծ են պահում դրանց անհարկի վատնումից՝ ապահովելով այնկարևոր գաղափարի կենսագործումը, թե հաճախ հանցագործության արագ և լրիվբացահայտումը, մեղավորների մերկացումը, նրանց նկատմամբ օրինական և հիմնավոր դատավճիռ կայացնելը կախված է արագ, հիմնավոր և օրինական քրեական վարույթ նախաձեռնելուց [11]։
 Ավելին,  ի  տարբերություն  գործող  իրավակարգավորումների,  տարբերակելովհանրային և մասնավոր մեղադրանքի գործերով քրեական վարույթ նախաձեռնելուընթացակարգերը՝ Նախագիծը սահմանափակել է ենթադրյալ հանցանք կատարածանձանց կողմից իրենց իրավունքների չարաշահման հնարավորությունները՝ արդենիսկ  նախաձեռնված  վարույթի  ընթացքը  չպայմանավորելով  վերջինիս  կամահայտնությամբ։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆМосква, Госюриздат, 1954, c. 88. Հովսեփյան Ա., Շահինյան Վ., Մինչդատական վարույթի հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարությունում, գիտագործնական ձեռնարկ, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2009, էջ 772։
 [2] Դիլբանդյան Ս. Ա., Անձի իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությանապահովումը Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության մինչդատական վարույթում, մենագրություն, գիտ. խմբ.՝ Ղազինյան Գ. Ս., Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2011, էջ 142։
 [3] Իրավական վիճակագրություն, URL։
  http։
 //armstat.am/file/doc/99499418.pdf (Accessed։
  13.08.2017)։
 [4] Սոցիալ-վիճակագրական հատված, URL։
  http։
 //armstat.am/file/article/sv_12_16a_540.pdf (Accessed։
  11.07.2017)։
 [8]  Шейфер  С.  А.,  Собирание  доказательств  в  советском  уголовном  процессе։
 [10] ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թ. մարտի 28-ի թիվ ՇԴ/0012/11/13 որոշում։
 Ղազարյան ՏիգրանՔՐԵԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹ ՆԱԽԱՁԵՌՆԵԼՈՒ ՓՈՒԼԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸԲանալի բառեր՝ քրեական վարույթի նախաձեռնում, քրեական գործի հարուցում, գրանցում, հանցագործության վերաբերյալ հաղորդում։

Հայաստանի Հանրապետությունում դատաիրավական բարեփոխումների կոնցեպցիայի ընդունմանը զուգընթաց քրեական վարույթ նախաձեռնելու փուլը կարգավորող քրեադատավարական իրավակարգավորումների վերաբերյալ գիտական բանավեճերը նոր թափ են ստացել։
  Համապատասխանաբար, հարց է ծագում, թե ինչ է  անհրաժեշտ հասկանալ քրեական վարույթ նախաձեռնելու հասկացության ներքո, և  արդյոք այն քրեական դատավարության ինքնուրույն փուլ է, թե ոչ։
   Քրեական  վարույթ  նախաձեռնելու  փուլը  նախաքննության  նախատիպն  է՝  ունակ երբեմն որոշելու գործի ելքը։
  Այս իրավիճակը համապատասխանում է գործող  քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված քրեական գործի հարուցման  փուլին, սակայն դրանից էականորեն տարբերվում է։
