Հայաստանի Հանրապետությունը, ինչպես շատ երկրներ, չի ճանաչում մարդու մահվան իրավունքը ՝ էֆթանազիան:   Էվթանազիայի երկու տեսակ կա ՝ ակտիվ և պասիվ:   ՀՀ-ում էվթանազիայի երկու տեսակներն էլ արգելված են, և էվթանազիա կատարած անձը պատասխանատվություն է կրում `համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի:  70 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՀ Սահմանադրության 24-րդ հոդվածը սահմանում է, որ մարդն ունի կյանքի իրավունք, և եթե անձը կյանքի իրավունք ունի, ինչու՞ նա նույնպես իրավունք չունի մահանալու:  Մարդկանց մոտեցումներն այս հարցում միշտ տարբեր են, տարբեր երկրների դատարանների դիրքորոշումները, բայց վերջին տարիներին ՄԻԵԴ-ի դիրքորոշումներն այս հարցում կտրուկ փոխվել են:  Էվթանազիան առաջին անգամ օրինականացվել է Նիդեռլանդներում 2002 թ., Բայց «մահվան իրավունքը» կյանքի կոչելու համար անհրաժեշտ են մի շարք պայմաններ. Հիվանդը պետք է տառապի անբուժելի հիվանդությունից, տառապի անտանելի ցավից, վերականգնման քիչ շանսեր ունենա առողջ  Էվթանազիան օրինական է Նիդեռլանդներում, Բելգիայում, Շվեյցարիայում, ԱՄՆ որոշ նահանգներում, Լյուքսեմբուրգում, Կոլումբիայում և մի շարք այլ երկրներում:  Երբ խոսում ենք էվթանազիայի մասին, մենք հաճախ հանդիպում ենք այս երեւույթի բարոյական կողմին և հակասությունների ենք գալիս:   Եթե ​​մարդը պնդում է, որ ունի «մահվան իրավունք», ապա դրա համար նա ունի պատճառներ. Մահացու հիվանդություն, իրադարձությունից հետո քայլելու կամ խոսելու անկարողություն և, որպես արդյունք, իր, ընտանիքի կամ ընտանիքի համար անօգուտ լինելու զգացում: հասարակություն   Միևնույն ժամանակ, նա նաև կյանքի իրավունք ունի, և անձը պետք է ինքնուրույն որոշի ՝ իրացնել իր մահվան կամ ապրելու իրավունքը, այլապես կստանա ապրելու պարտավորություն:  Էվթանազիան վերջերս կատարվեց Բելգիայում ՝ ընդդեմ Լոնդոնի Պարալիմպիկ խաղերի չեմպիոն Մարիկա Վերմուտի:   Նա կաթվածահար էր արել ձեռքերի և ոտքերի վերջույթները, և տարիների ընթացքում հիվանդությունն առաջընթաց էր ապրում ՝ պատճառելով նրան ուժեղ ցավ:   Վերմուտը միշտ պաշտպանել է մարդկանց էվթանազիայի իրավունքը ՝ ասելով, որ «եթե էվթանազիան օրինականացվի յուրաքանչյուր երկրում, ապա ինքնասպանությունները քիչ կլինեն»:   «Սպորտը իմ կյանքի միակ իմաստն է:   Ինձ համար շատ դժվար է պայքարել հիվանդության դեմ ու մարզվել, 2016-ի խաղերն իմ վերջին երազանքն են:   Ես թաղում չեմ և 71 ԴԱՏԱՐԱՆ  «Ինձ համար բավական է, որ բոլորը մի բաժակ շամպայն խմեն ու մտածեն իմ մասին», - ասաց նա 2016-ի Օլիմպիական խաղերից հետո և ուզում էր, որ իրեն էվթանազիայի ենթարկեն:   Բելգիայում սա սովորական ընթացակարգ է, և անձը պետք է երեք բժիշկների համաձայնություն ստանա, և նա այն ստացավ:  Մարիկա Վերմութի հայտարարությունից անմիջապես հետո 14-ամյա ամերիկացի Jerերիկա Բոհլենը [2] ցանկություն հայտնեց մահանալ:   Աղջիկը տառապում էր ողնաշարի մկանների ատրոֆիայից, նա 30 վիրահատություն է տարել և խոստովանել, որ այլևս ի վիճակի չէ ապրել:   Պատանին խնդրեց գոհ լինել էվթանազիայի վերաբերյալ իր որոշմամբ:   Ավելին, Երիքովի ընտանիքը, մայրը և տատիկը աջակցում էին նրան:   Իր ցանկությունն էլ իրականացավ:  Վերջերս Անգլիայի դատարանը լսեց հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնողների և բժշկական կլինիկայի միջև վեճը:   Երեխան ծննդյան օրվանից տառապում է ողնաշարի մկանների ատրոֆիայից:  Անգլիայի պատմության ընթացքում բժիշկները, առանց երեխայի ծնողների համաձայնության, որոշեցին անջատել այն սարքը, որն աջակցում է 3,5 ամսական երեխայի կյանքը:   Այնուամենայնիվ, դատարանը արդարացրեց բժիշկներին ՝ նշելով, որ բժիշկների գործողությունները թելադրված էին երեխայի ծանր տառապանքներով և վերականգնման հույս չունենալով:  ԵՎ վերջապես 1939-ին: Հայտնի հոգեվերլուծաբան igիգմունդ Ֆրեյդը, ով 1923 թվականից տառապում էր բերանի ուռուցքից, ենթարկվել է էթանազիայի, ենթարկվել է 31 վիրահատության, և ի վերջո նրա ցավն անտանելի է դարձել, և նրա խնդրանքով անցել է ակտիվ էվթանազիա:  Այնուամենայնիվ. Կա նաև հակառակ մոտեցում:   Ֆրանսիայում էվթանազիայի ավարտից հետո դատական ​​հայց է ներկայացվել տեղի բնակչի դեմ:  Վենսան Լամբերտը ծանր վթարից հետո ավելի քան տաս տարի վեգետատիվ վիճակում էր:   Կնոջ խնդրանքով ՝ 2019 թվականի հուլիսի 11-ին, Ռեյմի հիվանդանոցում անջատվեց տղամարդու կյանքի աջակցության համակարգը, և նա մահացավ:   Լամբերտի ծնողները դեմ էին նման միջոցառումներին:   Նրանք կաթոլիկներ էին և դիմում էին դատարան, որը կասկածի տակ էր դնում էֆթանազիայի պահպանումը:   Հատկանշական է, որ նույնիսկ Վատիկանը արձագանքեց Վենսան Լամբերտի էվթանազիայի դեպքին և գրեց. «Եկեք չկառուցենք քաղաքակրթություն, որը կործանում է մարդկանց», - Twitter- ում գրել է Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսը:   Պատրիարքը հորդորեց գնահատել յուրաքանչյուր մարդու կյանքը:  Ուրեմն, արդյո՞ք ծանր հիվանդ մարդը, ով իր կյանքի վերջում լիովին տեղյակ է իր վիճակի մասին, իրավունք ունի կամավոր պահանջել օգտագործել իր մահվան իրավունքը, ինչ անել, երբ հիվանդությունը կամ մարդը չի կարող ասել իր ուզածը: ապրել? մահանալ.   Այս դեպքում այս պատասխանատու որոշումը պետք է կայացնեն հարազատները, որոնց համար դժվար է էվթանազիայի մասին որոշում կայացնելը, նրանք կարծում են, որ մարդուն սպանելը անբարոյականություն է, բայց, մյուս կողմից, պարզվում է, որ նա թույլ կտա տառապել:  Վերջերս ընդլայնվել է էֆթանազիան օրինականացնող երկրների թիվը:   2017 Վիկտորիան Ավստրալիայում առաջինն էր, ով օրինականացրեց էֆթանազիան:   Հարավային Կորեայում էվթանազիայի օրինականացման մասին օրենքն ուժի մեջ է մտել 2019-ի կեսերից:   Գրեթե 100 ժամ տևած քննարկումներից հետո խորհրդարանականներն ընդունեցին փաստաթուղթը:   Օրինագիծը ներկայացվել է նահանգապետին ՝ թագավորական հաստատման համար:   «Ես հպարտ եմ, որ կարեկցանքը դրել եմ մեր խորհրդարանական և քաղաքական գործընթացի կենտրոնում», - ասաց Նախագահ Դենիել Էնդրյուսը:  Կոլումբիայում, 2015-ի գարնանը, Սահմանադրական դատարանը որոշում կայացրեց էվթանազիայի օրինականացման մասին:  2017 Կոլումբիայի խորհրդարանը ընդունեց էֆթանազիան օրինականացնելու օրինագիծ:  ՄԻԵԴ-ի դիրքորոշումն այս հարցում շատ հետաքրքիր է, մասնավորապես 2002 թ.: Իր վճիռներից մեկում Դատարանի հայցը, որ կյանքի իրավունքը ներառում է մահվան իրավունք, Դատարանը պատասխանեց, որ Կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածը նշում է, որ Պետությունը կյանքի պաշտպանելու պարտավորությունը չի տարածվում իր սեփական կյանքը տնօրինելու որոշումների վրա, և որ 2-րդ հոդվածը չի կարող մեկնաբանել լեզվական աղավաղումները այնպես, որ 73 ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ տալը մահանալու տրամագծորեն հակառակ իրավունք 1 [9]:  Դեռ 2011-ին ՄԻԵԴ-ը թույլ տվեց էֆթանազիա և ինքնասպանություն գործել:   և պնդեց, որ դա բխում է անձի անձնական կյանքի իրավունքից, որը պաշտպանված է Կոնվենցիայի 8-րդ հոդվածով:   Մասնավորապես, նա նշեց, որ մարդ կարող է ինքնուրույն որոշել, թե ինչպես և որ պահին կավարտվի իր կյանքը, եթե նա ի վիճակի է ինքնուրույն որոշում կայացնել 2:   Սակայն սա վերաբերում էր միայն այն դեպքերին, երբ հիվանդը կարողացավ իր կարծիքն արտահայտել այդ հարցի վերաբերյալ:  Այնուհետև 2012 թ.-ին ՄԻԵԴ-ը փոխեց իր դիրքերը հետևյալ երկու դեպքերում ՝ Koch v. Germany 3 [11] և Gross v. Switzerland 4 [12]:   Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ էվթանազիայի խնդիրը չի սպառել իրեն և անհրաժեշտ է նորից ուսումնասիրել:  Մասնավորապես, Կոխն ընդդեմ Գերմանիայի դատարանը մերժեց դիմումատուներին ինքնասպանության օգնելու թույլտվություն տալ, իսկ Գրոսն ընդդեմ Շվեյցարիայի գործով, ընդհակառակը, թույլ տվեց էվթանազիան կիրառել անձի նկատմամբ, նույնիսկ եթե նա ոչ անբուժելի հիվանդ:   Երկու դեպքերն էլ վերաբերում են դեպքերին, երբ հիվանդները ցանկանում են պետության աջակցությունը ՝ նրանց կյանքից զրկելու համար:  Արդեն 2013 թ.-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) հետաքննել էր մեկ այլ դեպք, որում նա նշում էր շվեյցարական օրենսդրության մեջ հատուկ սկզբունքներ այն մասին, որ հայցվորը տառապում էր մահացու շարժիչ-նեյրոնային դեգեներատիվ հիվանդությունից, որը կաթվածահար էր արել նրան պարանոցի տակ:   Նա ցանկանում էր, որ ամուսինը օգնի իրեն ինքնասպան լինել:  Հասը 20 տարի տառապում էր երկբևեռ մտավոր հիվանդությամբ և երկու անգամ ինքնասպանության փորձ էր կատարել:   Նա համարեց, որ իր հիվանդությունը երկար բուժման կարիք ունի և բացառեց արժանապատիվ կյանքը:  Կոխը կաթվածահար էր եղել, իսկ նրա ամուսինը ցանկանում էր մահաբեր դեղեր վերցնել բժիշկներից և մերժում ստացավ:   Մադամ Կոխն ու նրա ամուսինը, Գերմանիայում խնդրի լուծում չստանալով, գնում են Շվեդիա, որտեղ կազմակերպում են նրա ինքնասպանությունը: Մադամ Գրոսը բնական ծերացման գործընթաց է ապրում, բայց դիմադրելու ուժ չունի:   Նա ուզում է, որ բժիշկները իրեն մահացու դեղ տան, և գտնում է, որ դա գալիս է իր արժանապատվության իրավունքից, և պետությունը պարտավոր է իրեն ապահովել ինքնասպանության և անվտանգ ու անցած մահվան բոլոր պայմաններով:  Էվթանազիայի բացակայության և այն հանգամանքների վերաբերյալ, որոնք դիմումատուն մահացու հիվանդ չէ, բայց հոգնել է կյանքից [13]:  Վերջերս Գերմանիայի Սահմանադրական դատարանը վճռեց, որ էվթանազիայի համար առևտրային գործունեությունն արգելելը խախտում է Սահմանադրությունը:   Դատարանի որոշման համաձայն ՝ Գերմանիայի քաղաքացին սահմանադրական իրավունք ունի կամավոր մահանալու, այդ թվում ՝ ինքնասպանություն գործելու կամ մահվան համար օգտագործելով ինչ-որ մեկի օգնությունը:   Դատարանը գտավ, որ գործող արգելքը խախտում է ծանր հիվանդ մարդկանց և բժիշկների իրավունքները:  Այժմ երկրում կմշակվի նոր օրենք, որը կկարգավորի էվթանազիայի ծառայություններ մատուցող ընկերությունների և բժիշկների աշխատանքը:   Որոշ բժիշկներ մտահոգություն են հայտնել, որ արգելքը հանելը կհանգեցնի վաղաժամ էվթանազիայի:   Էֆթանազիայի դեմ ընկերությունների արգելքը Գերմանիայում ուժի մեջ է 2015 թվականից:  Հայաստանում դժվար է ընդունել էֆթանազիա հասկացությունը, քանի որ մեր կրոնը դեմ է էվթանազիայի:   «Աստծուց ավելի լավը լինելու ցանկությունը մեծամտություն է», - պնդում է եկեղեցին:  Այնուամենայնիվ, կան ժամանակներ, երբ էվթանազիան անհրաժեշտություն է, և չօգտագործելով մենք շատ ավելի դաժան ենք վերաբերվում մարդկանց ՝ թողնելով նրանց տառապանքի:   Կարո՞ղ է արգելել մահանալ ցանկացողին օգտագործել իր մահվան իրավունքը և խոշտանգել:   Մարդը կարո՞ղ է ինքնուրույն որոշել վերջ տալ իր կյանքին:   Էվթանազիան ինքնասպանություն է, որին ընդդիմանում է եկեղեցին և համարվում է մեղք:  Եթե ​​մենք ապավինում ենք միայն այն փաստերին, որ էվթանազիան օգնում է ցավով տառապող մարդուն, ապա ստացվում է, որ մենք պետք է այդ իրավական հարաբերությունները կարգավորենք օրենքով:   Սակայն դա այնքան էլ միանշանակ չէ, քանի որ հակառակ դեպքում բոլորը կողմ կլինեին էվթանազիային:   Քննարկելով էֆթանազիայի թերությունները ՝ մենք նշում ենք, որ այն միշտ հակասելու է կյանքի իրավունքի հետ ՝ վտանգելով մարդու կյանքը:   ՀՀ Սահմանադրության 24-րդ հոդվածը, համաձայն որի `յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի իրավունք, և ոչ ոք չի կարող կամայականորեն զրկվել կյանքից:   Մի կողմից ստացվում է, որ էվթանազիան հակասում է սահմանադրական նորմին, քանի որ մարդը կորցնում է իր կյանքը և իրականում նա այլևս կյանքի իրավունք չունի, իսկ մյուս կողմից, եթե նա ունի կյանքի իրավունք, ապա նա նույնպես պետք է իրավունք ունեն մահանալու:  Կամավոր էվթանազիայի դեպքում այս նորմայի հետ խնդիր ընդհանրապես չկա, քանի որ սահմանադրական այս նորմը վերաբերում է ցանկացած ձևով կյանքից զրկելու արգելքին ՝ իր կամքին հակառակ:  Քանի որ, ըստ տարբեր միջազգային պայմանագրերի և դատական ​​պրակտիկայի, կյանքի իրավունքը բացարձակ չէ և որոշ դեպքերում կարող է ենթարկվել սահմանափակումների, ուստի այստեղ խնդիր չկա:   Խնդիրը վերաբերում է էվթանազիայի այն դեպքերին, երբ մահացածի կարծիքը հայտնի չէ կարծիք արտահայտելու անկարողության կամ անկարողության պատճառով:   Այս դեպքերն ավելի խնդրահարույց են ՝ անկախ նրանից ՝ մեկ այլ անձ, մահացածի ծնողը կամ մեկ այլ ազգական, կարող է որոշում կայացնել խլել մեկ այլ մարդու կյանք:  Ի տարբերություն էվթանազիան օրինականացրած երկրների, Հայաստանը ոչ միայն օրենքով չի օրինականացնում էֆթանազիան, այլ ընդհակառակը, գտնում է, որ այս արարքը ենթակա է քրեական պատասխանատվության:  Մասնավորապես, «Բնակչության բժշկական օգնության և սպասարկման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի համաձայն, Հայաստանում էվթանազիան արգելվում է `հիվանդի պահանջով ցանկացած գործողությամբ և միջոցներով մահվան արագացումը:   Նրանք, ովքեր գիտակցաբար հիվանդին մղում են էվթանազիայի կամ այն ​​կատարում են, պատասխանատու են Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանը համապատասխան:   Իրականում, էվթանազիան օրենսդրական մակարդակում անընդունելի է:   Ընդհանրապես, էվթանազիայի օգտագործումն ու օրինականացումը կախված է հասարակությունից, կրոնական համոզմունքներից, մշակութային արժեքներից, ավանդույթներից և այլ ասպեկտներից:  Իրականում, ինչպես կրոնական, այնպես էլ ավանդական արժեքները մեծ ազդեցություն ունեն հասարակության վրա:   Պարզելու համար, թե ինչպես է վերաբերում հայ հասարակությունը էվթանազիային, 76 ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ Սոցիալական հարցում է անցկացվել Հայաստանում:   Ուսումնասիրող խումբը 18-35 տարեկան ՀՀ քաղաքացիներ էին:   Հարցումները ցույց են տալիս, որ հարցվածների 23 տոկոսը դեմ է էվթանազիային, 25-ը ձեռնպահ են, 52-ը ՝ 5-ի [15]:   Սա խոսում է այն մասին, որ Հայաստանում էվթանազիայի վերաբերյալ մոտեցումներն ու օրենսդրությունը պետք է փոխվեն:  Այս իրավիճակում բժիշկը լուրջ պատասխանատվություն է կրում ինչպես հիվանդի, այնպես էլ իր առջև, բայց մյուս կողմից ՝ մարդավարի դատապարտե՞լը տառապանքի է:   «Ես անկեղծորեն կպատասխանեմ ՝ ոչ, դա մարդասիրական չէ:   Մարդասիրությունը պահանջում է, որ մարդը չտուժի:   Այդ պատճառով ցավազրկում կա, հոգեթերապիա, հոգեբանի օգնություն », - ասում է Նյուտա Ֆեդեմերսերը:  Մի անգամ նա գրել է, որ երբ մարդը գտնվում է հարմարավետ պայմաններում, նա դադարում է էվթանազիա խնդրել:   «Ես դրան ականատես եմ եղել Բելգիայում, երբ ALS ունեցող [20] հիվանդները կյանքն ընտրում են հենց ծովափնյա հանգստավայրերը հիշեցնող առավելագույն հարմարավետության պայմանների պատճառով»:  Մեր կարծիքով, էվթանազիան պետությունը պետք է դիտարկի որպես խոշտանգումներից ազատվելու իրավունքի և մահվան իրավունքի պաշտպանություն, որպես մարդու հիմնարար իրավունք:  Այնուամենայնիվ, էվթանազիայի հիմքերը և կարգը պետք է հստակ սահմանվեն, որպեսզի բացառվեն մարդու օրգանների, հյուսվածքների և այլ ռիսկերի վաճառքը:  «Մահվան իրավունք» պետք է տրվի միայն նրանց, ովքեր տառապում են անբուժելի հիվանդությամբ, սաստիկ ցավով և այնքան մեծ տառապանքով, որ անհնար է դիմանալ, և դժվար է ախտորոշել կողային ամիոտրոֆ սկլերոզ:   Այս պարագայում ճիշտ կլինի ստեղծել անկախ հանձնաժողով և կիրառել էֆթանազիա միայն հանձնաժողովի եզրակացության հիման վրա:  , ։

Հոդվածում անդրադարձել ենք մահանալու իրավունքի սահմանափակման խնդրին, դիտարկելով մարդու մահանալու իրավունքը որպես մարդու կյանքի իրավունքի բաղադրատարր։
  Ուսումնասիրելով այլ պետությունների փորձը, ՄԻԵԴ-ի վճիռները, եկել են այն եզրահանգման, որ ՀՀ-ում էլ պետք է օրենսդրական մակարդակով ամրագրվի մարդու մահանալու իրավունքը։
  Անպայման պետք է Էվթանազիան պետության կողմից դիտարկվի որպես մարդուն խոշտանգումից ազատելու եւ մարդու մահվան իրավունքի, որպես մարդու հիմնական իրավունքի պաշտպանություն։
  Սակայն էվթանազիայի իրականացման հիմքերը եւ կարգը պետք է հստակ սահմանվեն, որպեսզի մարդու օրգանների, հյուսվածքների վաճառքի եւ այլ ռիսկերը բացառվեն։
  «Մահվան իրավունք» մեր կարծիքով պետք է տրվի միայն նրանց, ովքեր տառապում են անբուժելի հիվանդությամբ եւ տառապանքը այնքան մեծ է, որ հնարավոր չէ դիմանալ եւ մահանալ (էվթանազիա) չթույլատրելը կնշանակի խոշտանգել մարդուն։
  Այս դեպքում ճիշտ կլինի ստեղծել անկախ հանձնաժողով եւ այդ հանձնաժողովի եզրակացության հիման վրա միայն կիրառել էվթանազիան։
