ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ Սեփականության իրավունքի համատեքստում համաչափության սկզբունքը Համընդհանուր իրավական ստանդարտները կանխորոշում են ոչ միայն իրավունքների և ազատությունների էությունը, այլև դրանց սահմանափակման հիմնական նախադրյալները:   Այս չափանիշների անտեսումը կարող է անհատական ​​իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման ինստիտուտը կամայականության թիրախ դարձնել:  Այս այլ պատճառներով, բացի օրենքի էությունը արտահայտող և վերջինիս հիմքը հանդիսացող սկզբունքներից, օրենսդիրը նախատեսել է կամայականության արգելքի, հայեցողական լիազորությունների սահմանափակման և համաչափության սկզբունքներ:  Սրանք փոխկապակցված սկզբունքներ են, որոնց պահպանումը օրինականության ապահովման երաշխիքներից մեկն է:  Այս հոդվածում մենք հիմնականում կենտրոնանալու ենք համամասնության սկզբունքի վրա, որպես վարչակազմ, առանց անտեսելու, սակայն, այլ փոխկապակցված սկզբունքների կարևորությունը դրա կիրառման սահմանների առումով: Սահմանադրության 78-րդ հոդվածով նախատեսված համամասնականության սկզբունքը համընդհանուր ուղղվածություն ունի:  Այն վերաբերում է ընդհանրապես պետական ​​մարմինների կողմից մարդու իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման հիմնական չափանիշներին:  Սույն հոդվածի շրջանակներում այն ​​համակողմանի ուսումնասիրելու անհնարինության պատճառով նպատակահարմար է հատուկ ուշադրություն դարձնել վարչական պատասխանատվության ոլորտում պատժամիջոցների համաչափության խնդրին:  Ավանդաբար, այս սկզբունքն ընկալվում է որպես քրեական պատասխանատվության սկզբունք, մինչդեռ այն իր բովանդակության մեջ էական կիրառություն ունի, հատկապես վարչարարության ոլորտում, ընդ որում, ոչ միայն վարչական պատասխանատվության շրջանակներում:  Նշված սկզբունքն արտացոլված է «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածում, որը հետեւում է, որ վերջինս վերաբերում է ընդհանուր վարչական մարմինների գործունեությանը ՝ գործի հարուցումից մինչև վարչական ակտի ընդունումը: Ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ օտարերկրյա պետությունների հայցերը, որոնք օրեցօր ավելանում են ՝ համամասնության սկզբունքը վիճարկելու պատճառով, անհայտ չեն դատական ​​պրակտիկային:   Համամասնականության սկզբունքի պահպանման անհրաժեշտությունը նախապայման է անհատների իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման հարցում պետության կողմից կիրառվող հարկադրանքի միջոցների անհրաժեշտության և օրինականության պահպանման համար:  Այս սկզբունքի ուսումնասիրությունը անհրաժեշտ է կատարել «անհրաժեշտություն», «օրինականություն», «նպատակներ», «սահմաններ», «ծավալ», «միջոցներ» և «կարողություն» տերմինների համատեքստում: VV. Ըստ Լապայի, Սահմանադրության իրավական տրամաբանությունը, որը հռչակում է մարդու իրավունքներն ու ազատությունները որպես բարձրագույն արժեք, ենթադրում է, որ դրանց սահմանափակման դեպքում պաշտպանված սահմանադրական արժեքները պետք է արտահայտվեն համապատասխան իրավունքների միջոցով: Այսինքն ՝ մարդու իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման օրինականությունը քննելիս դատարանը չի կարող բավարարվել միայն փաստարկելով սահմանադրական արժեքները պաշտպանելու անհրաժեշտությունը:  Այն պետք է արդարացնի, թե իրավունքների և ազատությունների որ պաշտպանությունը պահանջում է պատասխանատվության այս միջոցի կիրառում:  Որպես այս դիրքորոշման շարունակություն, պետք է նշել, որ ըստ որոշ տեսաբանների ՝ համաչափության սկզբունքը ներառում է սահմանափակող նպատակների հետ կապված չորս հիմնական պահանջ ՝ 1) սահմանափակումների արդարացում (պաշտպանության կարիք ունեցող իրավունքների և շահերի առկայություն, միջոցների նշում զսպում), 2) զսպման օգտակարություն (պաշտպանված) Իրավունքների կարևորությունն այն է, որ դրանք մարդու հիմնարար իրավունքներն ու ազատություններն են (հարակից շահեր). միասին. Ըստ Գ.Ա. Հաջիի, սահմանափակումների համաչափության չափանիշները սահմանադրական նորմերից դուրս են, ինչը նշանակում է, որ նման չափանիշների մշակման անհրաժեշտություն կա [1] Ազգային ժողովի, Սահմանադրական դատարանի լիազորությունների օգտագործման միջոցով ( Հայաստանի Հանրապետություն): Տեսական գրականության մեջ նշվում է, որ համաչափության սկզբունքը ապահովում է զսպման միջոցների և միջոցների միջև հավասարակշռություն այնպիսի միջոցների միջոցով, ինչպիսիք են անհատականացումը և տարբերակումը:  Հետևաբար, քննարկվող սկզբունքը պետք է քննվի վարչական պատասխանատվության ոլորտում առկա գործնական օրինակների և դրանց վերաբերյալ դատարանների կողմից տրված մեկնաբանության տեսանկյունից ՝ հասկանալու համար, արդյոք վերոհիշյալ մեթոդները պահպանվում են գործում: օրենք Համապատասխանության սկզբունքը վարչական պատասխանատվության միջոցների մասով հանդես է գալիս որպես գործիք `ապահովելու դրանց համապատասխանությունն ու ողջամտությունը առավել հայտնի, օրինականորեն հիմնավորված հասարակական-իրավական նպատակներին:  Վարչական պատասխանատվությունը հանգեցնում է անձի իրավունքների և ազատությունների սահմանափակմանը, այն պետք է կոչվի ապահովել Սահմանադրությամբ ամրագրված նպատակների իրականացումը:  Ավելին, ինչպես նշված է Սահմանադրության 78-րդ հոդվածում, սահմանափակման համար ընտրված միջոցները պետք է համաչափ լինեն սահմանափակված հիմնական իրավունքի և ազատությունների նշանակությանը:  Հատկանշական է, որ Սահմանադրության մեջ ամրագրված համամասնականության սկզբունքը տարածվում է ոչ միայն իրավական պաշտպանության միջոցների, այլ նաև Սահմանադրության ուժի մեջ մտնելու հետ կապված անձի իրավունքներն ու ազատությունները սահմանափակող ցանկացած միջոցի վրա: Պետության իրավական բնույթը կանխորոշում է նրա պատասխանատվության բարձր մակարդակը `իր օրինականությունը սահմանափակող գործողություններ իրականացնելիս:  Սահմանադրական դատարանի [2] համաձայն, օրենքի գերակայության գաղափարի հիման վրա հասարակական հարաբերությունների կարգավորման համամասնականության ընդհանուր սկզբունքը բխում է Սահմանադրության 1-ին, 3-րդ և 43-րդ հոդվածների համատեղ վերլուծությունից:  Բնական է, որ օրենսդիրը չի կարող ներկայացնել սահմանափակող գործունեության բոլոր մանրամասները, որ շատ հարցեր մնում են իրավապահ մարմինների հայեցողությանը, բայց պատասխանատվության չափը պետք է տարբերակել `ելնելով արարքի ծանրությունից, հանրային վտանգի աստիճանից: , վնասի չափը, մեղքի աստիճանը կամ այլ նշանակալից հանգամանքներ:  Ըստ այդմ, օրենսդիրից պահանջվում է սահմանել պատասխանատվության իրավական կանոնակարգ, որը թույլ կտա իրավասու մարմնին որոշել պատասխանատվության որոշակի չափը `ելնելով իրավախախտման բնույթից և հանրային վտանգի աստիճանից: Սահմանադրական դատարանը նաև նշել է, որ համաչափության սկզբունքը պահանջում է արդար հավասարակշռություն չափով սահմանված պատասխանատվության միջոցի և «պատասխանատվության սահմանմամբ հետապնդվող օրինական նպատակի» միջև:  Հարկ է նշել, որ միջազգային պրակտիկայում, հաշվի առնելով տարբեր վարչական իրավախախտումների սահմանման բնույթը և դրանց համար պատասխանատվության սահմանումը, իրավապահ մարմինների համար նախատեսվում է հայեցողության ավելի լայն շրջանակ `ընդհանուր կանոնով սահմանելով վարչական նվազագույն չափը: տուգանքներ (որոնք, օրինակ, գոյություն ունեն): Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Լիտվայի Հանրապետությունում, Լատվիայի Հանրապետությունում, Բելառուսի Հանրապետությունում, Մոլդովայի Հանրապետությունում և այլն):   Ինչպես նշել է Սահմանադրական դատարանը, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգիրքը նման մոտեցում չի որդեգրել: [3] ՍԴ-ի մատնանշած խնդիրն առաջանում է հատկապես այն դեպքում, երբ որոշակի հանցագործության համար սահմանված պատժի նվազագույն շեմը չի համապատասխանում հանցագործին, մեղավորության աստիճանին կամ հատկապես գույքային կարգավիճակին, և նշված պատժամիջոցը կարող է անհիմն խոչընդոտներ ստեղծել դրա իրականացման համար: ճիշտ.   Նմանատիպ իրավիճակ է ստեղծվում հավաքների իրավունքների իրականացման դեպքում, երբ հավաքների մասնակիցներ են նաև անբարենպաստ սոցիալական կարգավիճակ ունեցող անձինք, պատժի նվազագույն շեմը (50 000 դրամ), ըստ էության, թույլ չի տալիս համաչափության սկզբունքը: պատշաճ կերպով կիրառվելու համար: կիրառումը Անհատականացման կիրառում: Մեր կողմից առանձնացված իրավունքների հնարավորությունը Պետական ​​օրենսդիր մարմնին պարտադրում է դրանց պատշաճ կատարումն ապահովող երաշխիքներ մշակելու անհրաժեշտությունը, մինչդեռ գործող իրավական կարգավորումներում խուսափում են դեպքերից, երբ անձը, անհամաչափ նշանակված տուգանքի վախից, հրաժարվում է գործադրելուց: սահմանադրորեն երաշխավորված իրավունքները:  Մենք չենք կարող համեմատական ​​եզրեր կազմել վարչական իրավունքի «քրեական իրավունքի» միջև ՝ առանց անտեսելու, իհարկե, այն փաստը, որ վարչական իրավախախտումները պակաս վտանգավոր են, քան քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված հանցագործությունները:   Այսպիսով, եթե քրեական օրենսդրությունում կա ավելի քիչ պատիժ նշանակելու հնարավորություն, քան հոդվածի սանկցիան նախատեսված է, ապա վարչական իրավախախտման դեպքում իրավապահը զրկվում է այդ հնարավորությունից:  Ինչպես իրավացիորեն նշեց Սահմանադրական դատարանը, իրավական կարգավորման նման մոտեցման պայմաններում, իրոք, կարող է խնդրահարույց լինել անհատական ​​վարչական իրավախախտումների համար նվազագույն շեմից ցածր տուգանք կիրառելը, իրավապահի հայեցողության հարաբերական սահմանափակում, ինչը կարող է բացառել ավելի ցածր տուգանքի կիրառումը:   Սակայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգիրքը իրավական կարգավորման նման հնարավորություն չէր նախատեսում:  Հատկանշական է, որ Գերմանիայում քրեական գործերով տուգանք նշանակելիս տուգանքի չափը մնում է դատարանի հայեցողությանը ՝ ելնելով արարքի հանրային վտանգից, մեղքի աստիճանից և, իհարկե, չափից: հանցագործի եկամտի մասին: Վերոհիշյալ խնդիրը լուծելու համար մենք կարող ենք առաջարկել երկու հավասարապես ընդունելի տարբերակ. Նախատեսել ավելի փոքր տուգանքի կիրառման հնարավորություն, դատարանին պարտադրել յուրաքանչյուր դեպքում համաչափ տուգանք կիրառելու պարտավորություն (հաշվի առնելով գույքի կարգավիճակը) կամ սահմանել այսպես կոչված մշտական ​​սեղան ՝ Գերմանիայի օրինակով:  Գերմանիայում վերոհիշյալ աղյուսակում ընդգրկված գործողություններից յուրաքանչյուրի համար սահմանվում է համաչափ տուգանք, որն իր հերթին բերում է տուգանային միավորների:  Սրանք պատասխանատվության եզակի միջոցներ են տուգանքից հետո, որոնք հանգեցնում են այս կամ այն ​​իրավունքի սահմանափակմանը:  Ավելին, տույժերի որոշակի չափը չգերազանցող դեպքում տուգանային միավորներով նախատեսված հետևանքները չեն ստացվում:  Սա արդյունավետ միջոց է կանխարգելելու և մարդկանց նախազգուշացնելու նոր իրավախախտումների մասին, օրինակ ՝ ութ տուգանային միավորի առկայությունը հանգեցնում է վարորդական իրավունքի զրկման: ՀՀ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 9-րդ, 32-րդ և 279-րդ հոդվածների համատեղ ուսումնասիրությունը փաստում է, որ վարչական պատասխանատվության սկզբունքներից մեկը «մեղավորության համար պատասխանատվություն» սկզբունքն է, ինչը նշանակում է, որ վարչական տույժը կարող է կիրառվել միայն մեղավոր անձի նկատմամբ: վարչական իրավախախտում կատարելու մասին:   Նշված օրենսգրքի 10-րդ և 11-րդ հոդվածները բացահայտում են հանցագործությունը դիտավորյալ կամ անզգուշորեն կատարելու հասկացությունները:  Այս տեսանկյունից և՛ քրեական, և՛ վարչական օրենսդրության մեջ տրամաբանական է տարբերակել իրավաբանորեն ՝ ըստ ձիու պատժի:   Մեղքը, որպես վարչական անձնակազմի սուբյեկտիվ կողմի պարտադիր տարր, վարչական պատասխանատվության միակ իրավական նախապայմանն է:  Մինչդեռ, ինչպես Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում, այնպես էլ հարակից ճյուղերի օրենքներում կան մի շարք իրավախախտումներ, որոնց դեպքում մեղավորության ձուն չի տարբերակվում ՝ վտանգելով քննարկվող սկզբունքի կիրառումը: Այս սկզբունքը սերտորեն կապված է վարչական պատասխանատվության մեկ այլ սկզբունքի ՝ այն է ՝ անձնական պատասխանատվության հետ, ըստ որի ՝ անձը պատասխանատու է միայն անձնական հանցագործության համար:   Դա պատասխանատվության միջոցի և պատասխանատվության սահմանման մեջ հետապնդվող օրինական նպատակի հավասարակշռության ամենաուժեղ երաշխիքներից մեկն է:  Դատական ​​պրակտիկայում քիչ չեն դեպքերը, երբ մեկ այլ անձի պատասխանատվության ենթարկելը, ըստ էության, չի կատարում պատասխանատվության նպատակները ՝ մեկ անգամ ևս վտանգելով համամասնության սկզբունքը, որը ուսումնասիրության առարկա է: Կա մեկ այլ ՝ ոչ պակաս կարևոր խնդիր ՝ իրավաբանական անձի օբյեկտիվ մարմնավորում:  Հաշվի առնելով, որ իրավաբանական անձը, որպես վարչական իրավունքի սուբյեկտ, զրկված է գործողությունների նկատմամբ հոգեբանական վերաբերմունք ունենալուց, դրա համար «գիտակցություն», «ցանկություն», «նախատեսել» հասկացությունները չեն կարող կիրառվել, հետևաբար ՝ մեղավորությունը ընկնում է իրավաբանական անձի վրա: Դրանք վերագրելի չեն:  Այս կապակցությամբ հարկ է նշել, որ տեսական գրականության մեջ գերակշռում է հետևյալ մոտեցումը. «Իրավաբանական անձի մեղքը» հասկացությունը տարածված է. դա վերաբերում է իր կողմից սահմանված կանոններն ու նորմերը պահպանելու, ինչպես նաև դրանց համապատասխանեցնելու հնարավոր միջոցներ չձեռնարկելու հնարավորությանը: Միայն իրավական-փաստական ​​չափանիշների միաժամանակյա առկայությունը կարող է ապացուցել, որ իրավաբանական անձը հնարավորություն է ունեցել պահպանելու այն կանոններն ու նորմերը, որոնց խախտման համար սահմանվել է վարչական պատասխանատվություն:  Նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս առանձնացնել իրավաբանական անձանց երեք պարտավորությունները: Իրավաբանական անձի ձեռնարկած բոլոր միջոցները ձեռնարկվե՞լ են իրավական նորմերին համապատասխանելու համար: Վերջինս հնարավորություն ունեցե՞լ է, թե ոչ: 2) իրավաբանական անձի մեղքը որոշվում է նրա աշխատողի մեղքով. այսինքն ՝ վերջինիս գործողությունները մեկնաբանվում են որպես իրավական ակտեր, եթե չի ապացուցվում, որ աշխատողը գործել է իր լիազորություններից դուրս. Այստեղ, իհարկե, լուրջ խնդիրներ կան համամասնության սկզբունքի հետ կապված, ուստի Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգիրքը պետք է նախատեսի այդ խնդրի լուծումը ՝ բացառելով սխալ մեկնաբանությունները և կամայականությունների հնարավորությունները: Սահմանադրական դատարանի վերոհիշյալ որոշումը սահմանում է, որ ՀՀ մաքսային սահմանին իրենց անունով տեղափոխված ապրանքների չհայտարարագրման կամ չհայտարարագրման դեպքում պետական ​​բյուջե չի նախատեսում ապրանքների, փոխադրամիջոցների կամ դրանց առանձին խմբաքանակ: մաքսատուրքեր, հարկեր, տուրքեր և այլ պարտադիր վճարներ պետական ​​բյուջե: Նրանց սոցիալական վտանգի մակարդակը միատարր դարձնելով:  Միևնույն ժամանակ, քննարկվող հոդվածի մասում օրենսդիրը հստակ ընդգծել է այն փաստը, որ մաքսային վճարների թերագնահատում կամ չհաշվարկ չկա:   Որպես հոդվածում բարձրացված հարցերի տրամաբանական շարունակություն, առաջարկվում են հետևյալ լուծումները. - վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսդրության մեջ որպես վարչական տուգանքի ընդհանուր նվազագույն չափ սահմանել վարչական տուգանք, շեմից պակաս տուգանք կիրառել. - վերանայել որոշ իրավախախտումների դրույթները. Ամփոփելով մեր վճիռները համաչափության սկզբունքի ընկալման և կիրառման վերաբերյալ `լավ կառավարման համատեքստում, նպատակահարմար ենք գտնում նշել, որ իրավական մշակույթը դեռ թույլատրված չէ ձևավորել կանխատեսելի և արդյունավետ իրավապաշտպան պրակտիկա` այդ սկզբունքը երաշխավորելու համար: մեթոդական աջակցություն:   Մասնավորապես, նպատակահարմար է մշակել և իրականացնել բարդ մոտեցումներով մեթոդաբանորեն համարժեք ձեռնարկներ: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [2] ՀՀ Սահմանադրական դատարանի որոշումը ՝ ՀՀ Արտասես Անտոնյանի դիմումի հիման վրա ՀՀ մաքսային օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի ՀՀ Սահմանադրության համապատասխանության հարցը որոշելու դեպքում, URL:  http: //www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=61436 (հասանելի է:  06.08.2017): [3] ՀՀ սահմանադրական դատարանի որոշում 1304, 20 սեպտեմբերի 2016 թ. Մարտիրոսյան Տաբատի սկզբունքը ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ՈՐԱԳՐՄԱՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ Հիմնաբառեր. Վարչական իրավունք, համամասնություն, սկզբունքներ, վարչական տարբերակում: ։

Պետության իրավական բնույթը կանխորոշում է նրա պատասխանատվության  բարձր  մակարդակը  իրավասահմանափակող  գործունեություն  իրականացնելիս։
   Վարչական պատասխանատվությունը հանգեցնում է անձի իրավունքների ու ազատությունների  սահմանափակման.  այն  պետք  է  կոչված  լինի  Սահմանադրությամբ  ամրագրված նպատակների իրականացումն ապահովելուն։
  Ավելին, ինչպես նշվում է  Սահմանադրության 78-րդ հոդվածում, սահմանափակման համար ընտրված միջոցները պետք է համարժեք լինեն սահմանափակվող հիմնական իրավունքի ու ազատությունների նշանակությանը։
  Հատկանշական է, որ Սահմանադրությամբ ամրագըրված համաչափության սկզբունքը վերաբերում է ոչ միայն իրավաբանական պատասխանատվության միջոցներին, այլև Սահմանադրության ամրագրման համեմատ  անձի  իրավունքներն  ու  ազատությունները  սահմանափակող  ցանկացած  միջոցի։
   Սույն հոդվածի շրջանակներում անդրադարձել ենք համաչափության սկզբունքի կիրառմանը  վարչարարության  իրավունքի  իրացման  համատեքստում,  բայց  թեմայի  ընդարձակության պատճառով ուշադրություն ենք դարձրել հատկապես սանկցիայի  համաչափության  խնդրին  վարչական  պատասխանատվության  ոլորտում։
   Հոդվածում վերհանվել են վարչական պատասխանատվության ոլորտում համաչափության  սկզբունքին վերաբերող մի  շարք խնդիրներ, ներկայացվել են միջազգային փորձի  ուսումնասիրման արդյունքները, որոնց վրա հիմնվելով՝ համաչափության սկզբունքի  ապահովման համար առաջարկվել են լուծման հնարավոր տարբերակներ։
