ԼՐԱԳՐՈԱԿԱՆ ԷԹԻԿԱ ԵՎ ՔԱIVԱՔԱԻԱԿԱՆ Շարժումներ Լրագրությունը մասնագիտություն է, որն ունի իր սկզբունքները, կանոնները, գրված և չգրված օրենքները:   Լրագրության հնարավոր սկզբունքներից մեկը օբյեկտիվությունն է, ճշգրտությունը, արդյունավետությունը և այլն:   Հաջորդը հիմնական սկզբունքներից մեկն է: Լրագրողը չի կարող միաժամանակ լինել իրադարձության լուսաբանման մասնակից, և քանի որ այս դեպքում կարող է շահերի բախում առաջանալ, ըստ այդմ `հնարավոր չի լինի պահպանել նյութի անաչառությունը:   Այլ կերպ ասած, լրագրողի հիմնական առաքելությունը, որը հանդիսանում է լսարանին օբյեկտիվ տեղեկատվություն տրամադրելը, չի կարող ծառայել իր նպատակին: Վերջին տարիներին մենք հայ ակտիվիստների կողքին հաճախ կարող ենք տեսնել լրագրողների, ովքեր ակտիվորեն մասնակցում են գործողություններին, այնուհետև լուսաբանում են նույն գործողությունները:   Սա հակասում է լրագրության հիմնական սկզբունքներից մեկին:   Լրագրողը պետք է կարողանա հստակ տարբերակել լրագրությունը քաղաքացիական ակտիվիզմից և քաղաքականությունից: Հետաքրքիր է, որ մեր լրատվական ոլորտում այս հարցում գրեթե միշտ տարբեր տեսակետներ կան: Ոչ բոլորն են այս երեւույթը համարում լրագրողական էթիկայի խախտում: Լրագրողների մասնակցությունը տարբեր գործողություններին բազմիցս նկատվել է, բայց եկեք քննարկենք միայն 2013 թվականը: Ազգային ժողովում դեկտեմբերի 23-ին Ռուսաստանի հետ գազի երեք պայմանագրերը վավերացնելու քվեարկության ժամանակ լրագրողների կողմից կազմակերպված ակցիայի արձագանքները:   Ակցիայի շրջանակներում տարբեր լրատվամիջոցներ ներկայացնող լրագրողներ. «Մենք դեմ ենք», «Մենք ենք որոշողը», «Մի վաճառեք Հայաստանը» - իրենց բողոքն արտահայտեցին նման գրություններով պաստառներով ՝ փորձելով կանխել վավերացումը: Ակցիան լուսաբանվեց հայաստանյան գրեթե բոլոր առցանց լրատվամիջոցները: Այս հարցի վերաբերյալ մեր մեդիայի ոլորտի փորձագետների գնահատականներն ու դիրքորոշումները տարբեր են:  Նրանց մի մասը լրագրողներից ակնկալում էր միայն մասնագիտական ​​գործունեություն, չէր ընդունում նրանց պահվածքը, իսկ մյուս մասը, հասկանալով լրագրողի վարքի «դրդապատճառները», իր քայլը չհամարեց լրագրողական էթիկայի սկզբունքների խախտում: Հաշվի առնելով այս երևույթի վերաբերյալ իրարամերժ կարծիքներն ու փաստարկները ՝ փորձենք պարզել, թե ինչն է առաջացրել հակասական դիրքորոշումներ, եթե միջազգային տեսաբանների և դասագրքերի ճշմարտությունների համաձայն ՝ այդ երեւույթը համարվում է լրագրողական էթիկայի խախտում:  Եվ եթե փաստարկները հիմնավորված լինեն, կարո՞ղ է դեպք լինել, երբ լրագրողը կարող է շրջանցել այս սկզբունքը: Ստորեւ ներկայացնում ենք հատվածներ առցանց մամուլում այս թեմայի վերաբերյալ հրապարակված տեսաբանների հակասական դիրքորոշումներից: Civilnet.am- ի լրագրող Թաթուլ Հակոբյանն իր «Լրագրողի այբուբեն» վերնագրով հոդվածում, անդրադառնալով լրագրության հիմնարար սկզբունքներից մեկին, նշեց. «Լրագրողն իրավունք չունի Ազգային ժողովում բարձրացնել քաղաքական բովանդակությամբ պաստառ, լուսաբանել խորհրդարանի աշխատանքը:   Այն, ինչ տեղի ունեցավ Ազգային ժողովում դեկտեմբերի 23-ին, երբ չորս լրագրող պաստառներով դիմավորեցին խորհրդարանականներին, և ավելի քան տաս լրագրողներ բախվեցին պատուհաններին, այդպիսով արտահայտելով իրենց բողոքը հայ-ռուսական համաձայնագրերի վավերացման դեմ, լրագրության հետ ոչ մի կապ չուներ:   Լրագրողի անվան տակ անթույլատրելի է քաղաքական-քաղաքացիական գործունեություն ծավալելը:   Ինչ վերաբերում է նրանց, ովքեր լրագրությունը համարում են ոչ թե մասնագիտություն, այլ միայն քաղաքական-քաղաքացիական նպատակների իրականացման միջոց, ես չեմ կարող ներգրավվել այդ հարցի շուրջ բանավեճի մեջ:   Ես կաջակցեմ որակյալ լրագրությանը: »1 Մեդիամաքսի գլխավոր խմբագիր Դավիթ Ալավերդյանը, խոսելով այս մասին, նշել է. «Այստեղ մենք ականատես ենք լրագրողական էթիկայի ակնհայտ խախտմանը, քանի որ ինչպես միջազգային փորձի, այնպես էլ լրագրողական էթիկայի ցանկացած դասագրքի համաձայն, լրագրողը չի կարող լինել միջոցառման ակտիվ կողմ, հատկապես, երբ լուսաբանում է այդ իրադարձությունը:   Ես համաձայն չեմ այն ​​կարծիքի հետ, որ լրագրողներն առաջին հերթին քաղաքացիներ են:  Լրագրողները որպես քաղաքացի չեն գնացել Ազգային ժողով, նրանք գնացել են որպես լրագրող:  Եթե ​​լրագրողը ցանկանում է իր կարծիքն արտահայտել այս կամ այն ​​իրադարձության վերաբերյալ, ունի որոշակի քաղաքական դիրքորոշում, ապա երկու լուծում կարող է լինել: Առաջինն այն է, որ նա ժամանակավորապես հրաժարվում է իր լրագրողական կարգավիճակից, միանում բողոքող զանգվածներին, իսկ երկրորդը ՝ նա ընդհանրապես հրաժարվում է լրագրող լինելուց, զբաղվում է քաղաքական կամ հասարակական գործունեությամբ:   Բազմաթիվ միջազգային նախադեպեր կան, երբ լրագրողները կորցրեցին իրենց աշխատանքը, քանի որ նրանք սկսեցին համակրել կամ համագործակցել իրենց համար գրված իրադարձությունների հետ:   Դա համարվեց լրագրողական էթիկայի կոպիտ խախտում: »2 Սա ofուռնալիստների միության նախագահ Աստղիկ Գորգյանի դիրքորոշումն է:  Հրապարակել է Tert.am լրատվական կայքը ՝ «Պահպանեք էթիկայի կանոնները: Journalուռնալիստների միության նախագահը հայտարարեց« Ազգային ժողովում լրագրողների բողոքի ակցիայի մասին »վերնագրով հոդվածում.« Միանշանակ, լրագրողները չպետք է զբաղվեն քաղաքականությամբ, նրանց առաջին պարտականությունն է տեղեկատվության ճշգրիտ, օպերատիվ տարածումը, նրանք նախ պետք է տարածեն այն տեղեկատվությունը, որը եկել է Ազգային ժողովի քննարկման արդյունքում:  Եվ անկախ նրանից, թե որքանով են ընդունելի Ազգային ժողովի այդ հինգ հարցերի դիրքորոշումները, լրագրողը պետք է ճշգրիտ տեղեկատվություն տա ժողովրդին:   Ի վերջո, նա հավատարմագրվում է որպես Ազգային ժողովի գործունեությունը լուսաբանող լրագրող: »3 Այս թեմայով Գեղամ Վարդանյանը նաեւ հոդված է հրապարակել Media.am- ում ՝ «Լրագրող, թե՞ ազատամարտիկ» վերնագրով:  Իր հոդվածում, անդրադառնալով լրագրողների էթիկայի խախտմանը, նա գրել է. «Քաղաքական հայացքներ ունեցող լրագրողը նախապես պետք է որոշեր ՝ այդ օրը քաղաքական պաստառներ հայտնաբերո՞ւմ է, թե՞ զբաղվում է լրագրությամբ:  Նա լրագրող է, թե ազատամարտիկ: 1 Տե՛ս http: //civilnet.am/voices-tatul-hakboyan- լրագրողներ-էթիկա: 2 Տե՛ս http: //media.am/ Լրագրողներ-բողոք-են-խորհրդարանի-կարծիքներում: 3 Տե՛ս http: //www.tert.am/hy/news/2013/12/24/astghik-gevorgyan/. մարտիկ   Այո, լրագրողը կարող է ունենալ քաղաքական հայացքներ:   Այո, լրագրողը կարող է մասնակցել քաղաքական գործողություններին:   Միևնույն ժամանակ, լրագրողը, որը տվյալ վայրում է որպես լրագրող (և ոչ մի լրագրող չի կարող լինել խորհրդարանում ոչ մասնագիտական ​​նպատակներով, այնտեղ լրագրողներ են հավատարմագրված), չպետք է խառնվի քաղաքական գործընթացներին, չպետք է դառնա կուսակցություն  «Ես կնախընտրեի քաղաքական պաստառների փոխարեն տեսնել ավելի լավ որակի լրագրություն, նույն գազային պայմանագրերի վերաբերյալ լրագրողական հետաքննություններ»: Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի նախագահ Աշոտ Մելիքյանը 2, «Առավոտ առցանց» օրաթերթի խմբագիր Աննա Իսրայելյանը և Aravot.am 4 – ի լրագրող Մելանյա Բարսեղյանը ՝ իրենց մոտեցումներով, լուսաբանման անկողմնակալությամբ կամ հավասարակշռությամբ: Ինչպես արդեն նշեցինք, նման դիրքորոշում ունեցող մասնագետների կողքին փորձագետները, ովքեր հարցը դիտարկում են մեկ այլ տեսանկյունից, լրագրողների պահվածքը չեն որակում որպես էթիկայի խախտում: Երջանի մամուլի ակումբի նախագահ Բորիս Նավասարդյանն ասաց. «Այն իրավիճակը, որը մենք ունեցել ենք, կարծում եմ, այդ իրավիճակում լրագրողը, որի համար, որպես քաղաքացի, անընդունելի է այն, ինչ կատարվում է խորհրդարանում, միգուցե նա իրավունք ունի մոռանալու, թե ինչու է հետին պլանում, արտահայտելու իր կարծիքը որպես քաղաքացի, շատերն ասում են, որ լրագրող Դուք վնասում եք ընթերցողին, հանդիսատեսին, հասարակությանը, որը լուսաբանում է ակնկալում, այլ ոչ թե քաղաքացիական դիրքորոշման արտահայտում:  Բայց ինձ թվում է, որ այդ նույն լրագրողներին ոչինչ չի խանգարում լուսաբանել այն, ինչ տեղի է ունենում խորհրդարանում, մանավանդ որ այնտեղ շատ նորություններ չկային: »5 «Ազատություն» ռադիոկայանի հայկական ծառայության տնօրեն Հրայր Թամրազյանն իր խոսքում նշեց. «Կարծում եմ ՝ այս գործում լրագրողները բողոքեցին այնպես, կարծես իրենք քաղաքացիներ լինեն:  Ի վերջո, նրանք նույնպես քաղաքացիներ են, երբ համարեցին, որ խախտվել են իրենց իրավունքները, այս դեպքում ՝ ինքնիշխանության սահմանադրական իրավունքը, վայր դրեցին գրիչները, բարձրախոսները, ձայնագրիչները և տեսախցիկները և սկսեցին բողոքել:  Այդ պահին նրանք ոչ թե լրագրողներ են, այլ քաղաքացի, այլ լավ քաղաքացի:  Կարևոր է, որ բողոքի պահին լրագրողը հասկացնի, որ այդ պահին ինքը քաղաքացի է:   Երբ նա վերադառնա խմբագրություն, որպես լրագրող, նա պետք է կարողանա տեղ տալ մյուս կողմի տեսակետին, բայց որպես քաղաքացի ՝ նա չի կարող անտարբեր լինել այդ գործարքի նկատմամբ:   Նույնն է, եթե տեխնիկական խորհրդարանը որոշի, օրինակ, արգելել նիստերի լուսաբանումը կամ լրագրողների մուտքը խորհրդարան:   Լրագրողը չի կարող չարտահայտել իր կարծիքը:   Հանրային մեծ հնչեղություն ունեցող հարցերում լրագրողը չի կարող բավարարվել միայն «Նա ասաց սա, և սա է» -ով:  Այս պարագայում անհրաժեշտ է շատ լավ վերլուծություն: Պետք է լինի բովանդակային, ենթատեքստային բացատրական լրագրություն »6: 1 Տե՛ս http: //media.am/ Հայ-ռուսական-ռուսական-գազային-համաձայնագրերի-բողոք-լրագրողների-բողոք-վավերացում: 2 Տե՛ս http: //www.1in.am/arm/armenia_politics_240669.html. 3 Տե՛ս նույն տեղում: 4 Տե՛ս http: //www.aravot.am/2013/12/24/417653/. 5 Տե՛ս http: //www.1in.am/arm/armenia_politics_240669.html. 6 Տե՛ս http: //media.am/ Լրագրողներ-բողոք-են-խորհրդարանի-կարծիքներում: Մեդիա փորձագետ Շուշան Դոյդոյանի կարծիքը հետեւյալն է. «Իմ կարծիքով, այստեղ լրագրողական էթիկայի խախտում չկա:   Լրագրողներն անում են իրենց գործը և արտահայտում իրենց դիրքորոշումը:  Նրանք կարող են որոշակի դիրքորոշում արտահայտել նման կարևոր սոցիալական հարցերի վերաբերյալ, օբյեկտիվիզմը չպետք է այդքան դիտվի, որոշ դեպքերում դա հնարավոր է:  Եվ այս դեպքում, կարծում եմ, որ խախտում տեղի չի ունեցել: « Լրագրողների վարքի վերաբերյալ դրական դիրքորոշումները կարտահայտեն Asparez.am լրատվական կայքի լրագրող Լեոն Բարսեղյան 2-ը, Parliamentmonitoring.am կայքի լրագրող Արմեն Վարդանյան 3-ը և այլք: Ինչպես նկատեցինք, ՀՀ լրատվամիջոցների փորձագետները խնդիրը տարբեր տեսանկյուններից վերլուծում են, և հարց է առաջանում: Ի վերջո, լրագրողների մասնակցությունը քաղաքացիական գործողություններին ՝ թե՛ որպես լրագրող, թե՛ որպես քաղաքացի, էթիկայի խախտում է, թե ոչ: Մենք գտնում ենք, որ, այո, քաղաքացիական գործողություններում որպես լրագրող քաղաքացի որպես քաղաքացի հանդես գալը լրագրողական էթիկայի խախտում է, որի արդյունքում հանդիսատեսը տուժում է ՝ չստանալով համապարփակ հիմնավորված տեղեկատվություն:  Կարծում ենք, որ լրագրողը, որպես քաղաքացի մասնակցելով ակցիային, երբեք չի կարողանա հանդիսատեսին լիովին օբյեկտիվ նյութ տրամադրել, ինչը նրա հիմնական առաքելությունն է:   Eventանկացած իրադարձություն, որը լրագրողը պետք է լուսաբանի, ենթադրում է ուշադրություն, փաստերի ճշգրիտ հավաքում, և լրագրողն իրավունք չունի մոռանալու այս մասին: Եթե ​​լրագրողները կարծում էին, որ գազի պայմանագրերը «չարիք» են ՀՀ-ի համար, ապա այս դեպքում նրանք կարող էին այդ հարցը բարձրացնել ոչ թե «բղավելով» և պաստառներ բարձրացնելով, այլ նախապատրաստելով քննչական կամ այլ նյութեր, որոնք ապացուցում էին սխալը անշահավետ կողմեր, որոնք, կարծում ենք, ավելի լսելի կլինեն:   Լրագրության ժանրերը բազմազան են `թույլ տալով նրանց ավելի խորը և համապարփակ մոտեցում ցուցաբերել խնդրին:   Վերջապես, պետք է հիշել, որ հեղափոխություն են իրականացնում ոչ թե լրագրողները, այլ քաղաքացիները:  Այլ հարց է, թե այս պարագայում լրագրողն ինչ դեր է խաղում:  Միաժամանակ երկու դեր խաղալը սխալ է: Հետաքրքիր է, որ որոշ մասնագետների կարծիքով, ովքեր լրագրողների նման պահվածքը էթիկայի խախտում չեն համարում, լրագրող-քաղաքացու ընտրության հարցը դիտարկվում է այն դեպքում, երբ բանը վերաբերում է հավատարմագրված լրագրողներին: Ի վերջո, լրագրողներն արդեն նախապես կատարել են իրենց ընտրությունը:  Հավատարմագրված մուտքն Ազգային ժողով ենթադրում էր մասնագիտական ​​մոտեցում, լրագրողական սկզբունքների պահպանում: Կարծում ենք, որ լրագրողների վարքագիծը արդարացնող տեսաբանները հարցը դիտել են ոչ մասնագիտական ​​տեսանկյունից, քանի որ նրանց փաստարկները հակասում են էթիկայի կանոններին:  Կարծում ենք, որ անկախ քաղաքական կամ քաղաքացիական իրավիճակից, լրագրողի դերը ընտրողը չպետք է մոռանա առաքելության և մասնագիտական ​​սկզբունքների մասին: 1 Տե՛ս http: //media.am/ Լրագրողներ-բողոք-են-խորհրդարանի-կարծիքներում: 2 Տե՛ս http: //www.asparez.am/news-hy/armenia-citizen-journalists/#more-39378. 3 Տե՛ս http: //www.parlamentmonitoring.am/news/216.html#.U0WyeKh_vec. Քնար Միսակյան ԼՐԱԳՐՈԱԿԱՆ ԷԹԻԿ ԵՎ ՔԱIVԱՔԱԻԱԿԱՆ Շարժումներ Հիմնաբառեր. Լրագրողական էթիկա, քաղաքացիական շարժում, լրագրողական սկզբունք, մեդիա փորձագետ, արդյունաբերության առաջատար, տեսակետ, հիմնական սկզբունք: ։

Լրագրությունը  մասնագիտություն  է,  որն  ունի  իր  սկզբունքները։
   Հիմնարար  սկզբունքներից  մեկը  հետևյալն  է.  լրագրողն  իրավունք  չունի  միաժամանակ  մասնակցել  քաղաքական  ու  քաղաքացիական ակցիաներին և լուսաբանել դրանք։
    Վերջերս Հայաստանում գրանցվել են այս սկզբունքին հակասող դեպքեր, բայց մեր մեդիա  փորձագետներն ու ոլորտի առաջատարները տարբեր տեսակետներ են արտահայտել. սա լրագրողական էթիկայի խախտո՞ւմ է, թե՞ ոչ։
    Դիտարկելով  դեկտեմբերի  23-ին  ԱԺ-ում  լրագրողների  իրականացրած  ակցիայի  մասին  արձագանքները՝  փորձել  ենք  հասկանալ,  թե  հնարավոր  է  այնպիսի  իրադարձություն  և  իրավիճակ, երբ լրագրողները կարող են շրջանցել իրենց մասնագիտական հիմնարար սկզբունքներից մեկը։
    Հետազոտության  արդյունքում  պարզեցինք,  որ  ինչ  իրավիճակ  էլ  ստեղծվի,  լրագրողը  չի  կարող անտեսել նշված սկզբունքը։
