Իրավաքաղաքական խոսույթը սովորաբար պարունակում է ոչ ճշմարիտ մտակառույցներ։
   Դրանցից առավել նշանակալիներն են՝ սուտը, սխալը, մանիպուլյացիան, միֆը, նարատիվը, սիմուլյակրը եւ այլն։
  Իրավաքաղաքական խոսույթի այս տարրերը միմյանց հետ գտնվում 497ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ են տարաբնույթ հարաբերությունների մեջ եւ պատճառ դառնում, որպեսզի խոսութային որոշ տարրեր մնան աննկատ, չիմաստավորված ու չանվանված։
   Հասկանալի է, որ անվանումն ու իմաստավորումն անհրաժեշտաբար ենթադրում են միմյանց՝ ընձեռելով հնարավորություն իրադրությունների եւ երեւույթների տիրապետման ու կարգավորման համար. «Աշխարհը կառավարելու համար՝ մենք բառերի կարիք ունենք, որովհետեւ մենք բառերի կարիք ունենք՝ տիրելու համար դատարկությանը [11, 118 էջ]»։
  Իրավաքաղաքական խոսույթում, ի թիվս վերը թվարկված (եւ չթվարկված) մտակառույցների, առկա է ոչ ճշմարիտի այնպիսի տեսակ, որը, ճանաչվելով որպես ոչ ճշմարիտ, ընդունվում եւ լեգիտիմացվում է։
   Այս լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտն իր առկայությամբ ոչ միայն «փոխարինում» է հնարավոր ճշմարիտին, այլեւ ստվերում իսկական ճշմարիտի կարիքն ու փնտրտուքի պահանջը։
   Ժամանակի ընթացքում դա դառնում է համոզմունք, եւ դրա նկատմամբ քննադատական մոտեցումներն, ինքնստինքյան, տաբուավորվում են՝ անտեսելով դրա ճշմարիտ չլինելու հանգամանքը։
  Չի բացառվում, որ լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտի առկայությունը նպաստի իրավաքաղաքական խոսույթի առաջընթացին եւ իր առկայությամբ նոր հորիզոններ բացի, այդ թվում նաեւ՝ բանակցային խոսույթում։
   Սակայն այն կարող է նաեւ վնասել կոնֆլիկտների կարգավորմանը՝ բանակցությունները մղելով փակուղի։
   Լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտի իմաստավորված եւ վերլուծված չլինելու հանգամանքը մեծամասամբ բացասական ազդեցություն է ունենում խոսույթի ընթացքի վրա։
  Եվ հակառակը՝ եթե այն վերլուծված եւ իմաստավորված լինի, ապա կդառնա նկատելի ու կառավարելի, իսկ հարկ եղած դեպքում էլ՝ կհեռացվի։
   Ուստի սույն վերլուծության նպատակն է՝ ցույց տալ լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույցների ծագման եւ գործառնման պատճառներն ու մեխանիզմները։
   Բայց նախ՝ քիչ թե շատ հայտնի եւ վերլուծված ոչ ճշմարիտների մասին։
  Սխալը, լինելով մոլորության կամ չիմացության արտահայտություն, ինքնին զուրկ է դիտավորությունից, իսկ սուտը, ի տարբերություն սխալի, հետապնդում է ճշմարիտի տեղն զբաղեցնելու նենգավոր միտում՝ թաքցնելով իր ճշմարիտ չլինելը. սուտն արտահայտողները «...ասում են մի բան, իսկ իրենք իրենց մեջ գիտեն ուրիշ բան [5, 38 էջ]»։
   Ե՛վ 498ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ սխալը, եւ՛ սուտը արտահայտում են գոյություն չունեցող իրադրություն, սակայն ստողը, ի տարբերություն սխալվողի, գիտե դրա այդպիսին լինելու մասին ու հենց դրա համար էլ ասում է։
   Ուրեմն, ստի էական հատկանիշը՝ նենգավոր շարժառիթով ասված լինելն է։
  Մանիպուլյացիան նույնպես սխալի (հաճախ ճշմարիտին միացված) արտահայտություն է, որը «...մարդկանց վարքն իշխանության տակ առնելու միջոց է՝ հոգեւոր ազդման ծրագրավորման ճանապարհով [7, с. 32]»։
   Սաստի նման նենգավոր եւ միտումնային է, սակայն ավելի «հարուստ» է, որովհետ այն միայն մտակառույց չէ, այլ նաեւ՝ գործողություն եւ գործելակերպ։
  Նարատիվները, որոնք հիմնավորում են մարդկային, հավանաբար, բոլոր գործողությունները, ոչ մի հիմք չունեն՝ դրանք միշտ սկզբնային են եւ կանխատրված։
   Դրանքոչ միայն հաղորդում են համապատասխան վարքականոններ, այլեւ բացատրում, հիմնավորում եւ լեգիտիմացնում են բոլոր չափանիշները, այդ թվում նաեւ՝ իրենց իսկ գոյության ու արտահայտման լեգիտիմ ձեւերը, միջոցները եւ բովանդակությունը։
  Նարատիվը, դուրս լինելովճշմարիտ/սխալ չափումից, ինքնըստինքյան գործառում է որպես ոչ ճշմարիտի մի յուրահատուկ տեսակ [տե՛ս, 8, 51-61 էջեր]։
  Քաղաքական միֆը կարելի է սահամանել՝ որպես նպատակայնորեն ընտրված դեպքերի դրամատիկացված պատում, որով թիրախային խմբերն ուղղորդվում են դեպի քաղաքական որոշակի ինքնանույնականություն [տե՛ս, 14, 116-139 էջեր]։
  Միֆը(քաղաքականը նույնպես) լինելով նարատիվի տեսակ՝ նույնպես դուրս է ճշմարիտ/սխալչափումից, որովհետեւ «... միֆում առկա է իր՝ միֆական ճշմարտությունը, ճշմարտության իր՝ հենց միֆական չափանիշներն ու հավաստիությունները, միֆական օրինաչափությունները... [9, с. 55]»։
   Հատկանշական է, որ միֆը էականորեն տարբերվում է ոչ միայն ստից, սխալից եւ մանիպուլյացիայից, այլ նաեւ ուտոպիաներից՝ չնայած որ կարող է պարունակել ուտոպիային հատուկ մի շարք տարրեր։
  Ուտոպիաները կարելի է դիտարկել՝ իբրեւ մտային այնպիսի արտադրանք, որոնք առաջարկում են տեսաբանները՝ որպես բարենորոգման ծրագրեր։
   Դրանք հասարակական կազմակերպման հայեցակարգեր են, որոնց ճշմարիտ/սխալ լինելը լիովին կարելի է հերքել կամ հաստատել՝ հաշվի առնելով առկա փաստերը (տնտեսական, քաղաքական եւ այլ բնույթի)։
   Ի հակադրություն 499ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ սրանց՝ քաղաքական միֆերն ապագայում հնարավոր հասարակության նկարագրություններ չեն, այլ՝ դրամատիկ (ողբերգական) իրադարձությունների ակտուալիզացիաներ [տե՛ս, 14, 15 էջ]։
  Սիմուլյակրը հետարդիականության ծնունդ է, որի շրջանակներում իրականությունը վերածվել է մոդելի, եւ անհետացել է նշանի ու իրականության մեջ եղած հակադրությունը։
   Ըստ պոստմոդեռնի փիլիսոփա Ժ. Բոդրիարի՝ սիմուլյակրներն ամենուրեք են, եւ ամեն բան ինքնին սիմուլյակր է։
   Ներկայումս իրականությունը վերածվել է հիպերիրականության, եւ սիմուլյակրները այլեւս գոյություն ունեցող օբյեկտների պատկերումները չեն, այլ այնպիսի օբյեկտների, որոնք գոյություն չունեն, այսինքն՝ սիմուլյակրները նշաններ են, որոնք չունեն նշանակվողներ։
   Իրականությունը մեռցվել է, իսկ նորիրականն ու գերիրականը գոյատեւում են հանրային սարսափի ռազմավարությամբ։
  Ֆրանսիացի փիլիսոփան գտնում է, որ այս իրադրության մեջ նույն սիմուլյատիվ կարգավիճակում է գտնվում ամբողջ իրավաքաղաքական ոլորտը։
   Իսկական իշխանություն այլեւս գոյություն չունի, եւ արդեն երկար ժամանակ է, ինչ ցանկացած տերության ցանկացած առաջնորդ վերածվել է իր իսկ սիմուլյակրին, ու միայն սա է պատճառը, որ դեռեւս հնարավոր է ինչ-որ կառավարում։
   Նա պնդում է, որ հասարակական բոլոր ինստիտուտները մեռել են, իսկ դրանց սիմուլյակրները ստիպված են՝ կազմակերպելու սեփական մահվան սիմուլյացիան, որպեսզի դուրս պրծնեն իրենց անպատասխանատու եւ գոյությունից զուրկ կեցության արատավոր շրջանից։
   Նրանք ձեւացնում են իրենց մահը՝ վաղուց լինելով մեռած։
   Ուստի, հենց այս ամենով է պայմանավորված այն իրողությունը, որ «... նախկինում հակված էին թաքցնել սկանդալը, իսկ այսօր ձգտում են ծածկել սկանդալի բացակայությունը [6, с. 35]»։
  Դատելով վերը նկարագրված բոլոր մտակառույցների յուրահատկություններից, կարելի է ասել, որ դրանք բոլորը տարբեր են եւ՛ միմյանցից, եւ՛ լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտից։
   Իրավաքաղաքական խոսույթի այս տարրերը միմյանցից տարբեր են ոչ միայն իրենց էությամբ, այլ նաեւ առաջացման ու գործառման պատճառներով, պայմաններով եւ գործընթացներով նույնպես։
  Այսպես, քաղաքական գործորդները, չունենալով այլընտրանք, հայտնվում են անելանելի դրության մեջ եւ ստիպված ընդունում ու լեգիտիմացնում են այլ գործորդի (կոնֆլիկտող եւ/կամ միջնորդ կողմ) առա500ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ ջադրած մտակառույցները՝ հստակ գիտակցելով, որ դրանք ճշմարիտ չեն։
   Տվյալ պահին քաղաքական գործորդը նախընտրում է ընդունել ու լեգիտիմացնել ոչ ճշմարիտ մտակառույցը՝ իբրեւ չարյաց փոքրագույն։
  Այսինքն՝ այդ նախընտրությունը, ըստ ամենայնի, ձեռնտու է։
   Հնարավոր է նաեւ այնպիսի դեպք, երբ այդ ձեռնտու լինելը բխի ոչ թե առավել մեծ վնասը շրջանցելու հանգամանքից, այլ պարզապես շահավետ լինի։
  Վերջապես՝ հնարավոր է, որ իրավաքաղաքական գործորդին առաջադրված ոչ ճշմարիտ հայեցակետը, չունենալով այլընտրանք, համադրելի լինի տվյալ գործորդի խմբային եւ/կամ անհատական շահերի հետ։
  Այսինքն՝ իրավաքաղաքական խոսույթում ոչ ճշմարիտի այս տեսակի ի հայտ գալու եւ գործառնելու պատճառը մի կողմից շահն է, մյուս կողմից՝ անելանելիությունը։
  Այստեղ շատ կարեւոր է պարզաբանել ու հստակեցնել լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ հայեցակետին վերը տրված սահմանումն ու բացատրությունը։
   Ոչ ճշմարիտ մտակառույցը, որն ընդունվում ու լեգիտիմանում է ճշմարիտ մտակառույցի տեղում եւ փոխարեն, իր յուրահատկությունը ձեռք է բերում դրա ոչ ճշմարիտ լինելու՝ կոնֆլիկտող (բանակցող) բոլոր կողմերի տեղյակ լինելու հանգամանքով։
  Այս իրադրությունն առաջացնում է օրինական մի հարց. ի՞նչ երաշխիք կա, թե բանակցող բոլոր կողմերը, որոնք առաջադրել, ընդունել ու լեգիտիմացրել են ոչ ճշմարիտ տվյալ մտակառույցը, տեղյակ են դրա իսկական էությանը (ոչ ճշմարիտ լինելուն)։
   Այս հարցը լիովին հիմնավոր է, որովհետեւ լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ է համարվում ոչ ճշմարիտ մտակառույցի այն տեսակը, որի էության այդպիսիությանը տեղյակ է նախեւառաջ այն գործորդը, ում առաջադրված է այն։
   Հասկանալի է, որ սույն գործորդը կարող է լինել ոչ միայն մեկ անհատ, այլ նաեւ անհատների ինչ-որ խումբ՝ հանձնաժողով, կազմակերպություն, պետություն, եւ այլն։
   Այս պատճառով էլ՝ ոչ ճշմարիտ ցանկացած հայեցակետ կարելի է համարել լեգիտիմացված, եթե այն ընդունվել է տվյալ կառույցի կողմից, որի անդամներից առնվազն մեկը փաստացի արտահայտվել է այդ մտակառույցի ճշմարիտ չլինելու մասին։
   Այսինքն՝ ոչ ճշմարիտի ճշմարիտ չլինելու հանգամանքը պետք է հստակորեն պարզ լինի այն ընդունողների համար, որպեսզի վերջինս համարվի լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույց։
   Այս էական համանգամանքը լուրջ բարդություն է հարուցում լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտն ինքնանույնականացնելու հարցում։
   Բարդությունն այն է, որ այն գործորդը, որին առա501ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ ջադրվում է այսպիսի մի մտակառույց, հազվադեպ է ուղիղ տեքստով հայտնում, որ ինքը տեղյակ է իրեն առաջադրված մտակառույցի ճշմարիտ չլինելու մասին։
   Նա եւս, առաջադրողի նման, թաքցնում է տվյալ մտակառույցն իր կողմից՝ ոչ ճշմարիտ ճանաչված լինելու հանգամանքը։
   Այսինքն՝ լիովին հասկանալով, որ իրեն առաջադրված մտակառույցը չի համապատասխանում իրականությանը, սույն գործորդը ոչ միայն թույլ է տալիս, այլ նաեւ նպաստում է, որ իրեն «խաբեն»։
   Ուստի կարելի է լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ համարել նաեւ խոսութային այն տարրը, որի այդպիսին լինելը, պարզապես հնարավոր չէ, որ հայտնի չլինի այն ընդունողներին։
  Այն, որ ոչ ճշմարիտ դրույթը ընդունող գործորդն (հակառակ իր կամքին) ուղիղ տեքսով չի արտահայտում իր տեղյակ լինելու փաստը, բնավ չի նշանակում, թե տվյալ գործորդը դա չգիտի։
   Ավելին՝ նա կարող է նույնիսկ հերքել, թե տվյալ դրույթը ոչ ճշմարիտ է, սակայն այդ հերքումը նույնպես չի նշանակում, թե նա արտահայտում է իրականությունը։
   Ճիշտ հակառակը՝ շատ տրամաբանական է, որ այն գործորդը, որն ընդունում է իրեն առաջադրված ոչ ճշմարիտ հայեցակետը, հանրայնորեն հերքի դրա ոչ ճշմարիտ լինելը կամ միտումնավոր չանդրադառնա այդ հարցին։
  Ստացվում է շատ յուրօրինակ, գրեթե պարադոքսալ, իմացական մի իրադրություն եւ սրա կապակցությամբ ծագող մի հարց, որի պատասխանը հեշտ չէ տալ. եթե եւ՛ խաբողը, եւ՛ «խաբվողը» տեղյակ են, որ իրականացվում է խաբեության գործընթաց, ապա ո՞վ է այս խաբեության իսկական զոհը։
   Զոհ լիելու հնարավոր թեկնածուներից մեկն իրավաքաղաքական գործընթացների հանդիսատես լայն հասարակությունն է, որոնց մոլորեցնելը կարող է հետապնդել կանխարգելիչ նպատակ։
   Այսինքն՝ քանի որ տեղի է ունենում մի այնպիսի իրավաքաղաքական գործարք, որի չեղարկումը վեր է այն գործորդի ուժերից, ում պարտադրվում է դա, իսկ պարտադրող կողմի համար լայն հանրությունը կարող է ընդամենը հավելյալ բարդություններ ստեղծել, ուստի լայն հանրության դժգոհությունը չհարուցելու համար շրջանառվում է կեղծ մտակառույց։
   Իսկ պարտադրվող կողմը համաձայնում կամ լռում է, որովհետեւ գիտակցում է, որ եթե նույնիսկ ի հայտ գա լայն հանրության դժգոհությունը, ապա միեւնույն է՝ ոչ ճշմարիտի այդպիսին լինելը բարձրաձայնելու եւ չընդունելու դեպքում, իր կրած տույժն ավելի մեծ է լինելու, քան կարող է լինել լռության եւ ընդունման պարագայում։
   Խաբեության 502ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ մյուս հնարավոր զոհն այն հանրույթն է, որի շահերը ներկայացնում է իրավաքաղաքական այն գործորդը, ում պարտադրվել է տվյալ կեղծ մտակառույցը։
   Պարտադրող եւ պարտադրվող կողմերը լռելյան գալիս են համաձայնության՝ չբարձրաձայնելու առաջադրվող մտակառույցի ճշմարիտ չլինելու փաստը, որպեսզի երբ հետագայում բացահայտվի իրավաքաղաքական անարդար գործարքի էությունը, պարտադրվող կողմը կարողանա խուսափել նենգավոր միտում ունենալու մեղադրանքից՝ ձեւացնելով, թե ժամանակին պարզապես խաբվել է։
   Իսկ պարտադրող կողմն էլ, իր հերթին, խուսափում է բռնակալ կամ բառնարար լինելու մեղադրանքներից։
   Վերջապես՝ այս խաբեության զոհը կարող է լինել հենց այն գործորդը, որին պարտադրվում է ոչ ճշմարիտ մտակառույցի ընդունումը, ով ստիպված ընդունում է իրեն թելադրված խաղի կանոները՝ հույս ունենալով, որ կարող է հասնել իր նպատակին, թեկուզեւ այդ՝ պարտադրված կանոնների շրջանակներում։
  Այս ամենը լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտի ծագման եւ շրջանառման գործընթացի հնարավոր բազմաթիվ սցենարներից միայն մեկն է, որոնցից յուրաքանչյուրը, բախվելով առկա այլեւայլ իրադրությունների, կարող է բազմաթիվ բեկումներ ունենալ։
   Իսկ ընդհանուրն այս ամենում լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտի ընդունման պատճառներն են. անելանելի դրության առկայությունը եւ/կամ շահերի համընկնումը։
  Հատկանշական է, որ եթե լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտի ի հայտ գալու եւ գործառելու պատճառները գրեթե լիովին պարզ են, ապա այս պատճառների հենց այս հետեւանքներն ի հայտ բերելու պայմաններն ու առիթը խիստ անորոշ են։
   Անորոշությունն այն է, որ կարելի է նկարագրել ու պատմությունից վկայակոչել պայմանների առկայության այնպիսի համադրություն, որոնք հիմք հանդիսանան, որպեսզի ի հայտ գա եւ գործառի լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտը։
   Սակայն հնարավոր չէ պնդել, որ այլ պայմաններում լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտը չէր ներբերվի իրավաքաղաքական խոսույթ։
   Այսպես, օրինակ, երբ ինչ-որ հասարակության մեջ արդարությունը զբաղեցնում է ոչ էական, երկրորդական տեղ, ապա տվյալ հասարակության անդամներն ունենում են իրավագիտակցության երկատում (կամ՝ բազմատում)։
   Նրանք միեւնույն ժամանակ ունենում են քաղաքացիական գիտակցություն, իրականացնում են իրենց քաղաքացիական պարտքերն ու իրավունքները, սակայն օգտվում են նաեւ տվյալ հասարակության մեջ գործառող ապօրինի են503ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ թամշակույթների (հակամշակույթների) մատուցած ծառայություններից, կիրառում նրանց բառամթերքը, համագործակցում դրանց հետ։
  Այս իրավաքաղաքական գիտակցության եւ գործելակերպի երկատվածության պայմաններում, իրավաքաղաքական գործորդի անելանելի եւ/կամ շահ ակնկալելու իրադրության մեջ հայտնվելը առիթ է դառնում, որ վերջինս ընդունի իրեն առաջադրված ոչ ճշմարիտ մտակառույցը։
  Կարելի է պնդել, որ այս պայմանների ու պատճառների առկայության դեպքում, ծագում եւ գործառում է լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտը, սակայն վստահ լինել, որ այլ պայմաններում միեւնույն պատճառի առկայությունն առիթ չէր դառնա, որպեսզի իրավաքաղաքական խոսույթ ներբերվեր լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտը, հիմնազուրկ է։
  Այս անորոշության պատճառը հավանաբար այն է, որ ցանկացած խոսույթ գրեթե միշտ բազմաշերտ է։
   Ցանկացած պաշտոնական-ձեւական խոսույթ (իր ենթատեքստային խորքում) միշտ ուղեկցվում է ոչ ձեւական, ենթամշակութային խոսույթներով, որոնք փոխներթափանցելով միմյանց տիրույթներ, ներակայորեն (իմպլիցիտորեն) պարունակվում են միմյանցում։
   Կարելի է պնդել, որ հասարակական արդարության ցածր մակարդակը հարուցում է հիասթափություններ ձեւական հարաբերություններից, որի պատճառով էլ երկատվում է մարդու իրավաքաղաքական գիտակցությունը եւ, պատճառի առկայության դեպքում, ծնունդ տալիս լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտին։
   Սակայն պատմությունն ու արդի իրավաքաղաքական խոսույթը վկայում են, որ լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտը, կարող է ներբերվել իրավաքաղաքական խոսույթ՝ առանց վերը նկարագրված պայմանների առկայության նույնպես։
  Այսպիսով, կարելի է ասել, որ լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտի ի հայտ գալու պարտադիր բոլոր պայմաններն անհայտ են, ի տարբերություն սրանց՝ բոլոր պատճառները հայտնի ու պարզ են։
   Պայմանների անորոշության հանգամանքը թույլ չի տալիս (կամ մեծապես խանգարում է) կանխատեսել եւ/կամ կանխարգելել լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտի ներբերումը իրավաքաղաքական խոսույթ։
   Ի հակադրություն սրա՝ պատճառների որոշակիության հանգամանքը թույլ է տալիս հետահայացորեն հայտնաբերել, որոշարկել եւ, հարկ եղած դեպքում, դուրս մղել լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտը իրավաքաղաքական խոսույթի շրջանակներից։
  504ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ Հատկանշական է, որ ոչ ճշմարիտի լեգիտիմացման գործընթացը տեղի է ունենում դատաիրավական գործընթացներում կիրառվող, այսպես կոչված, էստոպել սկզբունքի հմանմանությամբ։
   Եվ քանի որ իրավաքաղաքական խոսութային էստոպելից դեպի բուն իրավական էստոպելի անցումը ընդամենը մեկ քայլ է եւ կարող է տեղի ունենալ քաղաքական ու տնտեսական միջոցների օգնությամբ, ուստի այստեղ հարկավոր է անդրադառնալ «էստոպելի» էությանը։
  Իրավագիտական գրականությունը փաստում է, որ սույն սկզբունքն այս կամ այն ձեւով ճանաչված է մասնավոր իրավունքի բոլոր համակարգերում եւ ներկայումս ներբերվել է նաեւ միջազգային իրավունքի ոլորտ՝ որպես ընդհանրական սկզբունք։
   Էստոպելի իմաստն ու գործառությունը իրավունքի սուբյեկտին (իրավաքաղաքական գործորդից) անխտիր հետեւողականություն պարտադրելն է։
   Այսինքն՝ իրավաքաղաքական գործորդը չի կարող իրավական միեւնույն գործընթացի շրջանակներում հավելել այնպիսի հայեցակետ, որը հակասի նրա կողմից նախապես (լռելյանկամ հռչակագրով) արտահայտված դիրքորոշմանը։
  Էստոպելի սկզբունքի եւ՛ լռելյան, եւ՛ արտահայտված տարբերակների գործարկումը դատաիրավական պրակտիկայում առկա է դեռեւս հնամենի ժամանակներում։
   Օրինակ՝ մովսիսական օրենքներում արձանագրվում է. «Ապա թէ ի տան առն իւրոյ իցեն ուխտք նորա, կամ սահմանն զոր սահմանիցէ երդմամբ զանձնէ իւրմէ, եւ լսիցէ այր նորա եւ լռիցէ նմա, եւ առնուցու նմա, կացցեն ամենայն ուխտք նորա, եւ ամենայն սահմանք նորա զոր սահմանեաց զանձէ իւրմէ՝ հաստատեսցին նմա (Թիւք Լ։
   10-11)»։
  Ներկայումս արդեն էստոպելը շրջանառվել է մի շարք հեղինակավոր դատարանների, այս թվում նաեւ Արդարադատության միջազգային դատարանի (ԱՄԴ կամ Համաշխարհային Դատարանի) կողմից, ուստի այս սկզբունքի էական նշանակությունն ամեն կասկածից վեր է։
  Էստոպելի էությունը, ինչպես նկատում է Ա. Օվչարը, բացորոշվում է լատինական ասացվածքի իմաստային թարգամնության մեջ, ըստ որի՝ «Ոչ ոք չի կարող օգուտ քաղել իր իսկ անհետեւողականությունից»։
  Հետեւողականության այս պարտադրանքը վերաբերում է ոչ միայն (հռչակագրով կամ այլ ձեւով) արտահայտված դիրքորոշմանը, այլ նաեւ այն լռությունը, որի առկայությունը ենթադրում է համաձայնություն 505ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ (կրկին դիրքորոշում)։
   Եթե իրավական սուբյեկտը ինչ-որ հարցի շուրջ պահպանում է լռություն, այն դեպքում, երբ կարող էր (կամ գուցեեւ՝ իրեն հարկավոր էր) հայտնել իր անհամաձայնությունը, սակայն չի հայտնում, նշանակում է, թե համաձայն է առկա իրադրությանը։
   Այս դեպքում իրավաքաղաքական գործորդը փաստացի (լռելյայն) հրաժարվում է իր բողոքարկման իրավունքից՝ սրանով հստակեցնելով իր պահանջների սահմաններն ու բնույթը։
   Իմաստալից այս լռությունը դառնում է գործորդի հայցի «կենսագրական» բաղկացուցիչ մաս եւ անհրաժեշտաբար ազդում վեճի «ճակատագրի» վրա։
  Միջազգային իրավական հարաբերությունների պրակտիկան փաստում է, որ լռության պահպանումը (դրանով արտահայտված դիրքորոշումը) էստոպելի առաջացման համար կարող է ունենալ եւ՛ մասնակի ապացուցողական, եւ՛ վճռորոշ բնույթ, սակայն ազդեցության իսպառ բացակայությունն սկզբունքորեն բացառվում է։
   Երբեմն «... լռությունն ու բողոքարկման բացակայությունը այնքան հիմնարար են, որ սրանք ինքնին որոշում են վեճի հանգուցալուծումը [12, p. 10]»։
  Իհարկե, բնավ պարտադիր չէ, որ լռության պահպանումը միշտ ուղղակի ազդեցություն ունենա վեճի հանգուցալուծման վրա։
   Այն կարող է նաեւ ունենալ անուղղակի ազդեցություն՝ միջնորդավորվելով դատաիրավական գործընթացով։
   Այսինքն՝ հնարավոր է, որ իրավաքաղաքական գործորդի նախապես արտահայտված դիրքորոշմամբ պայմանավորվի նրա հետագա քայլերի էությունն ու հաջորդականությունը, եւ այս ամենը շղթայականորեն ազդեն դատաիրավական գործի հանգուցալուծման վրա։
  Էստոպելի սկզբունքով իրավական գործորդը (ասենք՝ հայցվորը) զրկվում է հետագայում որոշ փաստերի վրա հիմնվելու կամ առարկություն ներկայացնելու իրավունքից, եթե դատաիրավական տվյալ գործի շրջանակներում հրաժարվել է իր այդ սուբյեկտիվ իրավունքից։
   Այս սկզբունքն իր թանձրացական մասնավորեցումն է գտել իրավական մի շարք որոշումներում, օրենքներում եւ այլն։
   Օրինակ՝ ՀՀ դատական օրենսգրքի 47-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննիչ դատարանն իրավունք չունի նոր ապացույց ընդունելու եւ բողոքը քննելիս հիմնվում է միայն այն ապացույցների վրա, որոնք ներկայացվել են առաջին ատյանի դատարանին։
   Լիովին այլ հարց է, որ վերաքննիչ դատարանը կբեկանի գործը եւ այն կուղարկի առաջին ատյանի համապա506ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ տասխան դատարան՝ նոր քննության, եթե առաջին ատյանի դատարանում գործի քննության ժամանակ ապացույցը չի ներկայացվել կողմերի կամքից անկախ հանգամանքներով [տե՛ս, 4, 27 էջ]։
  Այս ամենը ցույց է տալիս, որ լռության հետեւանքով առաջացած էստոպելն իրավաքաղաքական հարաբերություններում նույնքան ծանրակշիռ ակտ է, որքան ճանաչման եւ զիջման ակտերը, որովհետեւ գործնականում այս երեքը լիովին նույն արդյունքն են տալիս, թեեւ գործընթացային առումով եւ տեսական մակարդակում տարբերվում են միմյանցից [տե՛ս, 13, էջ 515]։
  Էստոպելի կայացման գործընթացի համանմանությամբ (կամ գրեթե նույնությամբ) տեղի է ունենում իրավաքաղաքական խոսույթում ոչ ճշմարիտ մտակառույցի լեգիտիմացումը։
   Կոնֆլիկտող կողմերից մեկը (միջնորդները ներառյալ) իրավաքաղաքական խոսույթի շրջանակներում արտահայտում է ոչ ճշմարիտ մի դրույթ, մյուս կողմերը համապատասխան պատճառով այն ընդունում եւ շրջանառության մեջ են դնում։
  Իսկ երբ հաջորդ անգամ հիշատակվում է այդ դրույթը, ապա կոնֆլիկտի այն կողմը, որին այլեւս ձեռնտու չէ տվյալ դրույթը եւ/կամ կարծում է, թե տվյալ դրույթը չընդունելու այլընտրանքն առկա է, այլեւս չի կարողանում բողոքարկել տվյալ ոչ ճշմարիտ դրույթի շրջանառությունն իրավաքաղաքական խոսույթում, քանի որ կմեղադրվի անհետեւողականության (կամայականության) մեջ։
   Եվ այսպես ձեւակերպվում է իրավաքաղաքական խոսութային էստոպել։
  Իրավաքաղաքական խոսույթում ընդունելություն գտած ոչ ճշմարիտ դրույթն ավելի է հիմնավորվում, երբ այն կիրառվում է մեկից ավելի անգամ։
   Այս կիրառության լեգիտիմացումը հարատեւորեն հիմնվում է իր իսկ նախորդ կիրառությունների վրա, եւ ամեն հաջորդ կիրառությամբ, ավելի ամրացնում շրջանառման իր դիրքերը։
   Այսինքն՝ ոչ ճշմարիտ մտակառույցի ամեն մի կիրառություն բարձրացնում է դրա լեգիտիմության աստիճանը՝ մի կողմից մոռացության եւ անտեսման մատնելով դրա էությունը, իսկ մյուս կողմից այն դարձնելով ինքնին ենթադրելի, հավաստի դրույթ։
  Ինչպես բուն էստոպելի կայացման գործընթացը, այնպես էլ ընդունված ոչ ճշմարիտ դրույթների լեգիտմացումը, կարող են իրականացվել ինչպես բացորոշ, այնպես էլ լուռ «հանրահռչակումների» միջոցով։
   Լիովին հնարավոր են այնպիսի դեպքեր, որ ոչ ճշմարիտ մտակա507ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ ռույցներ պարտադրող կողմն արտահայտի դրանք, իսկ պարտադրվող գործորդն այդ ներբերումն ընդունի լռելյան, ճիշտ այն նույն ձեւով, ինչպես որ դատաիրավական գործընթացներում առաջանում է էստոպելը՝ որպես համաձայնություն արտահայտող լռություն։
  Ինչպես դատաիրավական գործընթացներում բողոքարկման իրավունքից հրաժարումը թույլ է տալիս եւ/կամ պարտադրում է էստոպելի կիրառություն, այնպես էլ իրավաքաղաքական խոսույթ ներբերված ոչ ճշմարիտ հայեցակետը լեգիտիմանում է, որովհետեւ կոնֆլիկտի մյուս կողմերը լռելյան ընդունում են այն։
  Ավելորդ չէ նշելը, որ լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույցները միայն իրավաքաղաքական խոսույթում չէ, որ առկա են։
   Դրանք գործառում են մարդկային գործունեության բոլոր ոլորտների խոսույթներում՝ համատեքստից համատեքստ ստանալով տարբեր դերակատարություններ եւ տեղակայումներ։
   Լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույցների կարելի է հանդիպել ինչպես հոգեւոր մշակույթի բոլոր ձեւերի ներքին, այնպես էլ դրանց սահմանների կոնֆլիկտային հպման կետերի խոսույթներում։
  Այսպես, դասագրքային ճշմարտություն է, որ ցանկացած գիտակարգ (կամ գիտություն) պետք է ունենա իր ուսումնասիրության օբյեկտը։
   Գիտակարգային ուսումնասիրության օբյեկտի առկայությունը պարտադիր (բայց ոչ բավարար) պայման է տվյալ գիտակարգի որպես այդպիսին որակվելու համար։
   Գիտակարգային օբյեկտի կարեւորությունը միայն տվյալ գիտակարգն իմաստալից դարձնելով չէ, որ պայմանավորված է, այլ (գրեթե միշտ) օբյեկտով է պայմանավորված տվյալ գիտակարգի կատեգորիալ ապարատը, հետազոտական մոտեցումները, գործիքաշարը եւ այլն։
   Կարելի է ասել, որ ցանկացած գիտակարգի գոյությունն ու էությունն առավելապես պայմանավորված է նրա ուսումնասիրության օբյեկտով։
   Չնայած ուսումնասիրության օբյեկտի անհերքելի այս կարեւորությանը՝ ներկայումս կան այնպիսի գիտակարգեր, որոնց ուսումնասիրության օբյեկտի ո՛չ գոյությունն է հայտնի, ո՛չ էլ էությունը։
  «Գիտության որոշ ներկայացուցիչներ, նույնիսկ, սիրել ու սիրում են կոկոզանալ (щеголять) այսպիսի մտորումներով. ես ձեզ ներկայացնում եմ ուսմունք հեղուկների մասին, իսկ դրանք գոյություն ունեն, թե ոչ, դա իմ գործը չէ... [9, с. 36]։
  Գիտնականների այս կեցվածքը, անկախ դրա դրական կամ բացասական երեւույթ լինելուց, ունի լուրջ հիմնավորում։
  508ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ Իրականում այնպիսի հայեցակետի գոյությունը ոչ միայն լիովին հնարավոր է, այլ ինչպես փաստում է գիտական պրակտիկան, այս իրադրությունը երբեմն անխուսափելի է։
   Այսպես, ոչ ոք չի կասկածում, որ, օրինակ՝ ինքնսպանության (սուիցիդալ) հոգեբանությունը ոչ միայն գիտակարգ է, այլեւ շատ կարեւոր աշխատանքային ոլորտ, որի առկայությունը կենսական նշանակություն ունի ցանկացած հասարակության համար։
   Հանրային այս համոզմունքի վառ ապացույցներն են մի շարք լուրջ գիտնականների աշխատությունները, այս ոլորտում ակադեմիական-գիտական կոչումների շնորհումները, եւ որ ամենակրեւորն է՝ բուհերում (ՀՀ-ում եւ այլուր՝ նաեւ պետական) այս գիտակարգի դասընթացի առկայությունը։
   Ինքնասպանության հոգեբանության գիտություն լինելու փաստն անվիճելի է համարվում, սակայն վերլուծությունները թույլ են տալիս պնդել, որ այն հարցը, թե ո՞վ կամ ի՞նչն է «...ինքնասպանության հոգեբանության ուսումնասիրության օբյեկտ, մնում է անպատսախան [1, 160 էջ]։
   Փաստորեն, ինքնասպանության հոգեբանությունը, առնվազն, լռլյայն հայտարարված է գիտակարգ (ակադեմիական գիտություն), սակայն հասկանալի է, որ գիտակարգը չի կարող այդպիսին համարվել, եթե անորոշ է դրա ուսումնասիրության օբյեկտը։
   Այս պարադոքսալ իրադրությանը տեղյակ են եւ՛ սույն գիտակարգի մի շարք առաջատար մասնագետներ, եւ՛ գիտակարգի դասավանդումը համակարգող ղեկավարներ, եւ՛ այլք, սակայն ոչ ոք ինքնասպանության հոգեբանությունը չի մերժում՝ այն համարելով ոչ գիտական (ոչ ակադեմիական) առարկա։
   Ուստի ներակայորեն կամ ուղիղ տեքստով արտահայտված այն դատողությունը, որ ինքնասպանության հոգեբանությունը ակադեմիական գիտություն է, լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույց է։
  Դրությունը գրեթե նույնն է հոգեւոր մշակութային որոշ ձեւերի կոնֆլիկտների դեպքում նույնպես։
   Օրինակ՝ բազմիցս է ցույց տրվել, որ ոչ մի գիտակարգ (այս թվում եւ բնագիտական գիտությունները) ինքնին չեն կարող հակադրվել կրոններին՝ հերքելու դրանց հավատամքներում առկա պնդումները։
   Ընդհակառակը՝ Թ. Կունը ցույց տվեց, որ (բնա)գիտական ցանկացած ուսումնասիրության նախորդում են գիտնականների հանրության (եւ հետազոտող տվյալ գիտնականի) աշխարհայացքային մի շարք տարրեր, որոնց թվում է նաեւ, այսպես կոչված, մետաֆիզիկական հարացույցը կամ հարացույցի մետաֆիզիակական մասերը։
  509ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ Վերջինս կարող է փոփոխությունների ենթարկվել՝ ազդվելով գիտական ուսումնասիրության տվյալներից, սկայն միեւնույն է՝ մետաֆիզիկական հարացույցը միշտ առաջնային է եւ (կամ նաեւ) դրանով են պայմանավորված ինչպես գիտական տվյալների ձեռքբերումն ու համակարգումը, այնպես էլ գիտական եզրակացությունները։
   Կունի հետ բազմաթիվ հարցերում համաձայն չեն այս ոլորտի մի շարք լուրջ մտածողներ, որոնց թվում են Կ. Փոփերը, Ի. Լակատոսը, Պ. Ֆայրաբենդը, եւ այլք, բայց բոլորն էլ համաձայն են, այն հարցում, որ գիտական ուսումնասիրությանը նախորդում են արտագիտական (աշխարհայացքային) այնպիսի տարրեր, որոնցից են նաեւ գիտնականների տվյալ հանրույթի կրոնական (կամ՝ հակակրոնական) հայացքները [տե՛ս, 3, 28-30 էջեր]։
  Կարելի է ասել, որ աշխարհի գիտական ներկայիս պատկերն աթեիստական է։
   Այսինքն՝ գիտական այն տեսությունների հավաքական ամբողջությունը, որը ներկայումս արտացոլում է աշխարհի էությունը, ի տարբերություն ասենք միջնադրի, ո՛չ աստվածություն է ներկայացնում, ո՛չ էլ հավակնում է տեղ թողնել հնարավոր աստվածության համար։
   Աշխարհի գիտական «խճանկարի» այսօրինակ ուղղվածությունը հիմնավորված է գիտականության մեթոդաբանական կարգավորիչներով, որոնք կոչված են՝ապահովելու գիտության օբյեկտիվությունը։
   Այստեղ էական դերակատարություն ունեն պատճառականության եւ պարզության սկզբունքները, որոնցից առաջինը ճանաչողության սուբյեկտից պահանջում է, որ վերջինս դուրս չգա բնության սահմաններից, երբ բացատրում է բնական երեւույթները, իսկ երկրորդն արգելում է, որ սուբյեկտն իր կողմից հավելում կատարի աշխարհի գիտական պատկերին։
  Այս երկու պահանջները «... գիտական գիտելիքի օբյեկտիվության միեւնույն սկզբունքի երկու տարբեր բացորոշ արտահայտություններն են [10, с. 150]»։
   Բնութայն սահմանները չլքելու եւ ավելորդ օբյեկտներ չհավելելու այս պահանջները լիովին ընդունելի ու հասկանալի են։
   Սրանց խախտումը գիտական գիտելիքին կզրկի այդպիսին լինելուց։
  Բայց չի կարելի այս սկզբունքների խախտում համարել միայն այն դեպքը, երբ գիտնականների հանրույթը փորձում է գիտական խոսույթում փաստարկել Աստծո գոյությունը կամ միջամտությունը բնական աշխարհի գործընթացներին։
   Նույնպիսի խախտում է նաեւ վերջինիս հակափաստարկը։
   Այս առումով, ոչ մի տարբերություն՝ գիտական հանրությունն ապացուցում թե հերքում է Աստծո գոյությունը։
   Ե՛վ ապացու510ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ ցելու, եւ՛ հերքելու դեպքում էլ տեղի է ունենում օբյեկտիվության սկզբունքի կոպիտ խախտում. ճանաչողություն սուբյեկտը դուրս է գալիս բնության սահմաններից՝ քննարկելու մի այնպիսի օբյեկտի գոյության/չգոյության հարց, որն իրեն սկզբունքորեն չի կարղ տրված լինել ո՛չ գիտության, ո՛չ էլ բանականության սահմաններում ընդհանրապես։
  Այս ամենով հանդերձ, գիտական խոսույթում շարունակվում են շրջանառվել հայեցակետեր, որոնք գիտության անունից փորձում են հերքել կրոնական այնպիսի դրույթներ, որոնց ստուգելիության համար գիտությունը չի տրամադրում ոչ մի հնարավորություն, ոչ էլ դրանք ընդհանրապես գտնվում են գիտությունների հետազոտությունների տիրույթում։
   Իսկ այս փաստը չի կարող հայտնի չլինել նախ եւ առաջ հենց գիտնականների հանրությանը։
  Գիտական խոսույթում ներկայումս շրջանառվում են նաեւ այնպիսի խոսութային տարրեր, որոնք ներակայորեն կամ ուղիղ տեքստով արտահայտում են այլ գիտակարգերում արձանագրված փաստերի ամբողջական հերքում՝ առանց քննարկելու դրանց ճշմարիտ լինել/չլինելու հավանականությունը [տե՛ս, 2, 21 էջ], հստակ գիտակցելով այդպիսի մոտեցման հիմնավոր չլինելը։
  Այս իրավիճակը (ավելի սուր կերպով) արտահայտվում է ինչպես ներկրոնական, այնպես էլ միջկրոնական հարաբերություններում։
   Ներկայումս հանրայնորեն հայտարավում է, այսպես կոչված, քույր եկեղեցիների բարիդրացիական հարաբերությունների մասին։
   Հասկանալի է, որ ո՛չ բարիդրացիական, ո՛չ էլ այլ որակի արտաքին հարաբերությունների մասին խոսք կլիներ, եթե այդ «քույր եկեղեցիները» միմյանցից բաժանված չլինեին։
   Իսկ ավանդական եկեղեցիների բաժանումները պատմականորեն տեղի են ունեցել այնպիսի թշնամական իրադարձությունների արդյունքում, որոնք ուղեկցվել են բռնություններով եւ սպանություններով, փոխադարձ նզովքներով ու բանադրանքներով։
  Այս բանադրանքները ներկայումս էլ չեղակրկված չեն եւ պաշտոնապես հայտարարվում են համապատասխան ծիսակատարությունների ժամանակ։
   Կրոնական գործիչները շատ լավ գիտակցում են այս ամենը եւ հաճախ էլ հանրայնորեն արտահայտում, սակայն միմյանց ընդունում են որպես «քույր եկեղեցիներ»՝ ի հակադրություն «չարափառ» աղանդների։
   «Քույր եկեղեցի» հայեցակարգն ընդհանրապես եւ՛ պատմականորեն, եւ՛ տրամաբանորեն ոչ ճշմարիտ մտակառույց է, սակայն շահերի 511ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ համընկնության պատճառով, այս հայեցակարգն ընդունվել ու լեգիտիմացվել է։
  Այսպիսի պատմական ու տրամաբանական կեղծ հայեցակարգ է նաեւ հանդուրժողականության (տոլերանտության) սկզբունքը՝ ցանկացած կրոնի տեսանկյունից։
   Յուրաքանչյուր կրոնի յուրաքանչյուր հետեւորդ, հիմնված իր իսկ հավատամքի բովանդակության վրա, կատարյալ աստվածհայհոյություն է համարում (եւ անվանում) ցանկացած այլակրոնի։
   Իսլամի եւ հուդայականության դիտանկյունից՝ աստվածհայհոյիչ է ցանկացած քրիստոնյա, որովհետեւ համոզված է, որ Աստված Որդի ունի (եթե նույնիսկ մի կողմ թողնենք՝ Որդու եւ Ս. Հոգու Աստված լինելու հանգամանքը)։
   Ցանկացած հուդայական քրիստոնյայի եւ մուսուլմանի համար մարգարե (կամ Աստված) հալածող ու սպանող, ճշմարտությանն ընդդիմամարտ աստվածհայհոյիչ է, որովհետեւ սպանեց Հիսուս Քրիստոսին, ով քրիստոնյաների Աստվածն է եւ մուսուլմանների մեծ մարգարեներից մեկը։
   Բոլոր մուսուլմանները՝ աստվածհայհոյիչներ են եւ՛ քրիստոնյաների, եւ՛ հուդայականների համար[տե՛ս, 3, 19-20 էջեր], որովհետեւկնամոլ, տգետ, խելագար, արծաթասեր՝ մարդասպան խաբեբային, ով բացառապես իր անձնական շահի ու մոլուցքների համար կեղծել է ամբողջ սուրբգրային ավանդությունը, հռչակում են մարգարե։
  Այս ամենին քաջատեղյակ են բոլոր երեք կրոնների պետերն ու գիտակից հետեւորդները, սակայն քանի որ երբեմն շահերը համընկնում են, իսկ երբեմն էլ ուղղակի այլընտրանք չկա, ջատագովում են համամարդկային եղբայրասիրությունը, մարդասիրությունը եւ, իհարկե, հանդուրժողականությունը։
   Այս ամենը պարզ է դարձնում, որ գիտակից կրոնականի համար այլակրոնին հանդուրժելու հայեցակետը լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույց է։
  Այսպիսով, կարելի էեզրակացնել, որ լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույցները առկա են ոչ միայն իրավաքաղաքական, այլեւ մարդկային գործունեության բոլոր ոլորտների խոսույթներում։

Հոդվածում քննարկվում են իրավաքաղաքական խոսույթում առկա լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ տարրերի առաջացման գործընթացը, պայմանները եւ պատճառները։
  Հստակեցնելու համար լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույցները՝ անդրադարձ է կատարվում ստին, սխալին, մանիպուլյացիային, նարատիվին, քաղաքական միֆին եւ սիմուլյակրին։
  Նկարագրվում եւ վերլուծության են ենթարկվում իրավաքաղաքական այն իրադրությունները, որոնց պատճառով ի հայտ են գալիս եւ գործառում լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտները։
  Քննարկվում են նաեւ այն պայմանները, որոնց առկայության դեպքում համապատասխան պատճառներից ծագում են իրավաքաղաքական խոսույթի այդ տարրերը։
  Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույցների ծագման եւ գործառման պատճառները հայտնի են, սակայն հայտնի չեն այն պայմանները, որոնք անհրաժեշտ եւ բավարար են, որպեսզի առաջանան լեգիտիմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույցները։
  Վերլուծությունը եզրափակվում է՝ փաստարկելով եւ ամրագրելով, որ լեգիտմացված ոչ ճշմարիտ մտակառույցներն առկա են ոչ միայն իրավաքաղաքական խոսույթում, այլեւ մարդկային գործունեության բոլոր ոլորտներում։
