ՀԱՅ ARԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆ ԱՆԻՆ-ը, որը բազմիցս ուսումնասիրվում է, չի դադարում լինել ինչպես տեղական, այնպես էլ օտարերկրյա գիտնականների, ինչպես նաև հետաքրքրությունների լայն շրջանակ ունեցողների ուշադրության կենտրոնում:  Քաղաքը չի կորցրել իր ուժն ու հմայքը նույնիսկ ավերված վիճակում:  Իրոք, Բագրատունու մայրաքաղաքն ուներ յուրահատուկ գեղեցկություն և գրավչություն, առաջին հերթին անգերազանցելի տեսքով: Ինչպես հայտնի է, ճարտարապետությունը կենտրոնական տեղ է գրավում հայ մշակույթի միջնադարյան պատմության մեջ:   Անին «մշակութային խառնարան էր», և որոշ փորձագետներ Անիին համարում են «Հայաստանում ճարտարապետական ​​և պետական ​​ուղղության օրենսդիր» 1: Անին ավելի շատ ուսումնասիրվել է ճարտարապետական ​​առումով:  Թորոս Թորամանյանը, պաշտպանական պատերից բացի, նկարագրում է այլ տարածքներ, որոնք նա համարում էր նախկին պարտեզներ 2:  Թորամանյանը Անիի ճարտարապետության պատմությունը բաժանում է երեք մարզերի: 1. Կամսարականների ժամանակները: 2. Անիի ճարտարապետության արագ զարգացման ժամանակահատվածը (ընդգրկում է 10-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 1064 թվականը): 3. Zakաքարյանի շրջան 3. Անիի ճարտարապետության մասին խոսելիս անհնար է չանդրադառնալ քաղաքի հատակագծին, որի առաջին վերականգնողներից մեկը Հ. Աբիխի պնդումներն ընդունելի են համարել մի շարք գիտնականներ, այդ թվում ՝ Տ. Հակոբյան 4:   Պարզվեց, որ քաղաքաշինությունը կազմավորվել է միանգամից:  Սկզբնապես գոյություն ուներ միայն միջնաբերդը, իսկ մայրաքաղաք հռչակվելուց հետո միջնաբերդի շուրջը կազմավորվեցին Նոր քաղաքը և նրա արվարձանները:  Նոր քաղաքը Անիի ամենաշքեղ, ճարտարապետորեն կարևոր մասն էր, որտեղ կառուցվել էին բազմաթիվ եկեղեցական և մոնումենտալ շենքեր:  Խոշոր կառույցները հիմնականում գտնվում էին Ակունքյանի և akhաղկոցաձորի մատույցներում 5: Անի եկած բոլոր ճանապարհորդները նշում էին, որ քաղաքը խիտ կառուցված է, տները հաճախ կապվում էին իրար, ինչն էլ առիթ հանդիսացավ Անի քարանձավի ստեղծման համար:   Փողոցներն ունեին անկանոն դասավորություն, մեծ և փոքր նրբանցքներ, որոշ տեղերում կար քարե կայաններ, որոնք ընդօրինակվել էին ժամանակակից ժամանակներում Ալեքսանդրապոլում և Ախալցխայում 6: 1817 Անիին այցելում է անգլիացի Ռոբերտ Քեր-Փորթերը, որը մի քանի էջ է հատկացնում Անիի նկարագրությանը իր ուղեգրության մեջ:   Նա հատկապես տպավորված էր թագավորական պալատով, որի վրա իր նկարագրությունը դնում է Անիի համբավի առաջին քարը Եվրոպայում:   Բրիտանական այցերը Անի ատակ Նրա հիշատակումը խրախուսում է ֆրանսիացիներին, ովքեր Եվգենի Բոբեին ուղարկում են այստեղ ՝ հրահանգելով նրան ուսումնասիրել ավերակները գիտական ​​տեսանկյունից: Յոթ օր մնալով Անիում ՝ նա մանրազնին զննում է և պատճենում մի շարք արձանագրություններ: Ֆրանսիացի գիտնականը Անիի ճարտարապետության մեջ գտել է բյուզանդական «արեւելյան» ոճերը, որոնց մեջ նա նկատել է հայկական բնօրինակը:  Նրա կարծիքով, հայ ճարտարապետները ինքնուրույն կատարում էին այս երեք ոճերը, և նրանց ձեռքի աշխատանքն այնպիսի նրբությունների է, որ նրանց տեսնողները չեն նախանձի հույն ճարտարապետներին:  Եվգենի Բոբեյը փոխարինում է Թ. Թորոմանյան Թ., Նյութեր հայկական ճարտարապետության պատմության վերաբերյալ, Երևան, 1948, էջ: 178 թ. 3 Հակոբյան Թ., Անիի պատմություն, Երեւան, 1980, էջ: 226: 4 Նույն տեղում, Պ. 5 Նույն տեղում, Պ. Texie- ն, ով, տեսնելով Անին, նշում է. «Հայ ժողովուրդն ուներ իր մշակույթը, իր զարգացած, նուրբ ճաշակը, ստեղծագործական տաղանդը:  Ապացույց ՝ Անին ինքը: « 1 Անի քաղաքը, Կենտրոնական Ասիայի քաղաքների նման, շատ հակադրություններ ուներ:   Դրա հետամնաց շրջաններն ու արվարձանները չեն բարելավվել, փոխարենը բարեկարգվել են կենտրոնական փողոցները:   Անիի սուսերամարտը և պաշտպանությունը հիմնականում օգտագործվում են այն պատճառով, որ քաղաքը խիտ բնակեցված է 3:  964 Կառուցվեց քաղաքի Աշոտյան պարիսպը, որը տարանջատում է Հին քաղաքը Նոր քաղաքից, 988 թ. ՝ Սմբատյան երկշար պատը 4: Անին հիմնականում տուֆ քաղաք էր, և տուֆի մշակությունն այստեղ կատարյալ էր. Բոլոր հուշարձանների բոլոր պատերը ներսից և դրսից փայլեցված քարերով պատված էին, այնպիսի հմտությամբ, որ նրանց միջև գծերը հազիվ էին նկատվում 5: Միջնադարյան Հայաստանի բոլոր ճանապարհները տանում էին դեպի մեծ քաղաքներ կամ անցնում դրանցով:  Անհրաժեշտ էին համապատասխան շենքեր և հյուրատներ `այլ բիզնես նպատակներով քաղաքներ ժամանողների ժամանակավոր տեղավորում ապահովելու համար:   Նրանք սովորաբար պատկանում էին քաղաքի հարուստ մարդկանց:   Այս առումով Բագրատունյաց մայրաքաղաքը հատկապես հյուրընկալ էր օտարերկրյա այցելուներին իր հյուրընկալությամբ և շքեղությամբ:   1908-ին Առաքելոց եկեղեցուց ոչ հեռու բացվել են քաղաքային հյուրանոցի մնացորդներ:  Մուտքերը առանձնանում էին որոշակի շքեղությամբ, որն իր արտաքին ճարտարապետական ​​լուծմամբ կրկնօրինակում էր Անիի հարուստ մարդկանց պալատների մուտքերը 6: Քաղաքային քարավանատների և հյուրատների ուսումնասիրությունը ենթադրում է, որ եթե ճանապարհների վրա կառուցված վագոն-տնակները ծառայում էին և՛ մարդկանց, և՛ կենդանիներին, ապա քաղաքային հյուրատները հավանաբար սպասարկում էին միայն առանձին «սենյակներով» մարդկանց:  Նրանց կողքին գտնվում է էրշուկան, իսկ արտաքին ճարտարապետության մեջ նրանք կրում էին Անիի հարուստ մարդկանց պատկանող շքեղ բնակելի տների ճարտարապետական ​​ազդեցությունը 7: Հանուն քաղաքի զարգացման և առևտրային հարաբերությունների կառուցվել են բազմաթիվ կամուրջներ, որոնք նյութական մշակույթի հուշարձաններ են, որոնց միջոցով կարելի է պատկերացում կազմել Հայաստանի ինժեներական մտքի, մասնավորապես կամուրջների կառուցման մասին:  Դրանցից ամենամեծը գտնվում էր Ախուրյանի կիրճում 8: Ընձառյուծի (որոշ աղբյուրներում ՝ առյուծ) վերեւում փորագրված խաչը Անիի զինանշանի վրա վկայում է եկեղեցու և պետության սերտ կապի մասին:   Անին որպես հազար ու մեկ եկեղեցի նկարագրելը պատահական չէ:   Եկեղեցիների կառուցումը հիմնականում «պատվիրված» էր; որոշ դեպքերում այն ​​հետաձգվում էր, որպեսզի պատվի «ես» -ը և հոգատար հայրերի բարեհաճությունը ստանա:   Բնականաբար, եկեղեցիների առատությունը ցույց է տալիս եկեղեցի-պետություն բարեկամական հարաբերությունները: Անի պալատական ​​եկեղեցին, որը համարվում էր միջնաբերդի ամենահին եկեղեցական կառույցը: Աբիխն այն անվանում է «Անի թանկարժեք քար»:   Այս եկեղեցու վիմագրական արձանագրությունը հայոց պատմության մեջ Միջագետքի տառերով ամենահին վիմագրական արձանագրություններից մեկն է, որը N. Mar թվագրվում է 622 թվին: Հովիվի եկեղեցին իր հատակագծային, ծավալային և դեկորատիվ կոմպոզիցիաների լուծումներով Տ. Թորամանյանը նկարագրեց այն որպես «Architարտարապետական ​​գոհար» 10: Առաքյալների եկեղեցին նույնպես իր ուրույն տեղն ունի Անիի ճարտարապետության մեջ, հաշվի առնելով դրա ճարտարապետական ​​լուծումները, կարելի է ենթադրել, որ այն պետք է կառուցված լիներ 11-րդ դարի առաջին քառորդից հետո 11:  Հաշվի առնելով Առաքելական եկեղեցու պատերին կանոնադրական արձանագրությունների առկայությունը ՝ նրանք գտնում են, որ այն մեծ դեր խաղաց մայրաքաղաքի կյանքում: Իսկ արձանագրությունները ցույց են տալիս, որ եկեղեցին կապված էր Պահլավունիների տոհմի հետ, որին 1 Leo, Ani: Տպավորություններ, հիշողություններ, անցյալն ու մնացածը, Երեւան, 1963, էջ 31: 2 Հակոբյան Թ., Անիի պատմություն, Երեւան, 1980, էջ: 245 թ. 3 Նալբանդյան Հ., Արաբական աղբյուրները Հայաստանի հարեւան երկրների մասին, Երեւան, 1965, էջ: 78 4 Mar N., Անի, Երեւան, 2011, էջ: 57 5 Հակոբյան Թ., Էջ 285-289: 6 Հարությունյան Վ., Քարավաններն ու միջնադարյան Հայաստանի կամուրջները, Երեւան, 1960, էջ: 99 7 Նույն տեղում, էջ 68: 8 Նույն տեղում, էջ 77: 9 Հակոբյան Տ ․, էջ 41: 10 Հայկազուն-Գրիգորյան Ա., Անի հովիվ եկեղեցու կոմպոզիցիոն-խորհրդանշական առանձնահատկությունները, ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական ​​հետազոտությունների կենտրոն, Գիտական ​​աշխատություններ XVII, Գյումրի 2014, էջ. 26 պատկանել են Անիի եպիսկոպոսներին: 1 Լեոն Առաքյալների եկեղեցին համարում է «մի տեսակ վարչական գրասենյակ», որտեղ, ըստ նրա, մարդիկ հավաքվում էին ոչ միայն եկեղեցական, այլ նաև վարչական, նույնիսկ քաղաքական հարցեր քննարկելու համար:  Առաքելական եկեղեցու գավիթներում թաղվել են նշանավոր հոգևորականներ և աշխարհականներ: Գագկաշեն եկեղեցու պեղումների ժամանակ հայտնաբերված Գագիկ Ա-ի քարե արձանը, որի ձեռքում կառուցել է տաճարի նմուշը, նշանակալից է նրանով, որ դա ցույց է տալիս հայկականության մեջ 10-11-րդ դարերում արձանի առկայությունը 3: Անի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կամ Անիի մայր տաճարը ՝ Անի մայր տաճարը, կառուցվել է 989-1001 թվականներին: Rdարտարապետ Տրդատը, հայ թագավոր Սմբատ Բ-ի նախաձեռնությամբ, աշխարհի լավագույն հայկական ճարտարապետական ​​նմուշներից մեկն է:  Այն քառագմբեթ կառույց է ՝ մոնումենտալ ձևով և հարուստ զարդարանքով: Մայր տաճարը իր քանդակներով և ճարտարապետական ​​յուրօրինակ ոճով դարձել է Անիի յուրօրինակ խորհրդանիշ, որն իր ազդեցությունն է թողել միջազգային ճարտարապետական ​​ոճի վրա:   Եվ իզուր չէ, որ Անի այցելած հեղինակներից մեկը Մայր տաճարը համարեց «Կովկասի լավագույն զարդ»:  Նրան նվիրված էր ընդարձակ գրականություն 4: Անի այցելած անգլիացի հետազոտողները իրենց հուշերում նշել են, որ եկեղեցու խորշերը, որոնք մի քանի տեղ կտրում են պատերի արտաքին մակերեսը, գեղեցիկ էին ոչ միայն իրենց ճաշակով ակնոցներով, այլև գեղեցիկ, ոլորուն զարդերով:  Այս խորշերը Անիի ճարտարապետության շատ բնութագրական առանձնահատկությունն են և, նրանց կարծիքով, որտեղ էլ որ նման գծեր նկատվեն, պետք է հավատալ, որ դա կա՛մ Անեցիի շենք է, կա՛մ Անիից վերցված նմանակ: Թուրքական 360tr.com կայքը անդրադարձավ Մայր տաճարի ճարտարապետությանը ՝ ներկայացնելով տաճարի 3D ցուցադրություն, որն ընդգրկված է Թուրքիայի պատմամշակութային ժառանգության վիրտուալ ցուցահանդեսներում:  Հատկանշական է, որ կայքի հեղինակները Մայր տաճարը համարում են հայկական կառույց:   3D ցուցադրումը ստեղծվել է 9 տեսանկյուններից տաճարի ներսից և դրսից արված լուսանկարների համատեղմամբ 6: Վերոհիշյալ ճարտարապետական ​​կառույցների ոճն ու կազմը խոսում են այն մասին, որ Անի-ճարտարապետական ​​դպրոցը կազմավորվել է նախորդ ժամանակների դասական ճարտարապետական ​​ժառանգության հիման վրա, որն իր հերթին սկսել է ազդել տարբեր ընդհանուր առմամբ երկրի մասեր 7. Անիի ճարտարապետությունը սերտորեն կապված էր գեղանկարչության հետ, քանի որ քաղաքի ավերակներում հայտնաբերված նմուշները ցույց են տալիս, որ Անիի ճարտարապետական ​​շատ գլուխգործոցներ զարդարվել են որմնանկարներով: Անդին ճարտարապետական ​​կատարելության հասցրած Տրդատը իր ժամանակի մեծագույն ճարտարապետն էր, որին գիտնականները անվանում էին «դեպի գոթական ոճի ճանապարհը հայտնագործող», «ավագ ճարտարապետ» և այլք:   Տրդատ Անեցին իր աշխատանքներով նշանավորեց միջնադարյան հայկական ճարտարապետության մի ամբողջ փուլ:   Դրան նպաստեց նրա ապրելն ու գործունեությունը Անիում, որը դարձավ Հայկական Վերածննդի օրրան 9: Թուրք պետական ​​գործիչները քաջատեղյակ են Անիի դերին և ձգտում են օգուտ քաղել առասպելական հայկական մայրաքաղաքի բեկորներից: «Tert.am կայքում 02.03.2015 թ. Թուրքական« Հուրիեթ »պարբերականում հոդված է հրապարակվել, որում ասվում է, որ Թուրքիայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարությունը շարունակում է Անի քաղաքը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակ դարձնելու ջանքերը: Համապատասխան առաջարկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին կներկայացվի 2016 թվականին Օսլոյում:  Նախատեսվում է, որ մինչ 1 Հակոբյան Թ., Անիի պատմություն, Երեւան, 1980, էջ 314: 2 Լեո, Անի, Երեւան, 1963, էջ 45: 3 Հակոբյան Թ., Էջ 307: 4 Նույն տեղում, էջ 296; 5 Առյուծ, էջ. 159 թ. 6 360tr.com (Թուրքական պատմական և մշակութային ժառանգության վիրտուալ ցուցահանդեսային կայք), տես https! //www.360tr.com/search.php?keywords=Ani%20Ermeni%20Katedralı7 Hasratyan M., Trdat as Ani St. Architect of Prkich եկեղեցի, ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական ​​հետազոտությունների կենտրոն, Գիտական ​​աշխատանքներ XVII, Գյումրի 2014, էջ 8  Հակոբյան Թ., Էջ 236: 9 Հասրաթյան Մ., Էջ 8: Այդ 2015-2016 թվականները կհայտարարվեն Կարսի և Անիի ավերակների տարի:  Աղբյուրը քաղաքի մասին ասում է, որ Անին այդ շրջանի զբոսաշրջիկների համար հիմնական տուրիստական ​​վայրերից մեկն է, որ Անիի ճարտարապետական ​​դպրոցը մեծ ազդեցություն է ունեցել տարածաշրջանում և դրանից դուրս:   Դա հայկական մշակույթի, արվեստի և ճարտարապետության, քաղաքաշինության, ինչպես նաև ռազմական-պաշտպանական ճարտարապետության եզակի օրինակ է:   Դուք նույնիսկ կարող եք գտնել բազմաթիվ բյուզանդական եկեղեցիներ, որոնց վրա ազդել են Անիի եկեղեցիների պլանավորումը 1: Www.ancient-origins.net կայքը, որը մասնագիտանում է հնագիտական ​​վերջին հայտնագործությունները լուսաբանելու մեջ, հետաքրքիր հոդված է հրապարակել Անիի մասին:   Հոդվածում Անինը համարվում է հինգ հազար տարվա պատմություն ունեցող քաղաք, ստորգետնյա գեղեցիկ աշխարհով քաղաք:  «Ստորգետնյա Անին» առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1880 թվականին:  Գաղտնի ջրագծեր, վանականների խցեր, աղոթասենյակներ, հսկայական միջանցքներ, թունելների ցանց, որոգայթներ և այլն հայտնաբերվել են փակուղիներում գտնվող Հայաստանի Անի քաղաքի ավերակների տակ:   Ըստ կայքի ՝ Կարսի «Անիի ստորգետնյա գաղտնիքները» խորագրով սիմպոզիումի ընթացքում քննարկվել են քաղաքի ստորգետնյա աշխարհը նկարագրող հետազոտությունները:  Այստեղ ասում են, որ «Ստորգետնյա Անին» հին ձեռագրերում հիշատակվում էր որպես հին Միջագետքի գաղտնի դպրոցի գտնվելու վայր:   «Georgeորջ Գյուրջիեւի» 135 տարի առաջ կատարած հայտնագործությունները Միջագետքում այս գաղտնի (էզոթերիկ) դպրոցի գոյության մասին չեն հաստատվել մինչեւ 1915-ի պեղումները: «Տարիներ անց մի խումբ իտալացի հնագետներ հաստատեցին, որ այնտեղ վանական համալիր է», - ասաց պատմաբան Սեզայ Յազիչին, ով ելույթ ունեցավ Կարսի սիմպոզիումում:  Այդ ժամանակից ի վեր հայտնաբերվել են Անիի ստորգետնյա տարածքների նոր շերտեր:   Յազիչին ասում է, որ երկրի ամենակարևոր կառույցներից են «Գիդեն Գելմեզ» կոչվող թունելը, Անիի ստորգետնյա և գաղտնի դուռը:   Ընդհանուր առմամբ, մինչ այժմ Անիում հայտնաբերվել է 823 ստորգետնյա կառույց ՝ ներառյալ բնակարաններ, պահեստներ, մթերային խանութներ, վանքեր, մատուռներ, ալրաղացներ, ախոռներ, ջրամբարներ:   Յազիչին պնդում է, որ ժամանակն է լրջորեն ուսումնասիրել Անիի ստորգետնյա աշխարհը. Անհրաժեշտ է այդ վայրում հետագա ուսումնասիրություններ կազմակերպել:   Կայքը նշում է, որ Անին Հայաստանի մայրաքաղաքներից ամենահայտնին էր:   Այն հայտնի էր իր վեհաշուք և տպավորիչ տեսքով, այն հայտնի էր որպես հազար ու մեկ եկեղեցի և քառասուն դարպաս ունեցող քաղաք:  Իր լավագույն օրերին Անին 2 ազդեցությամբ մրցեց Պոլսի, Բաղդադի և Կահիրեի հետ: Ինչպես տեսանք, Անիի ճարտարապետներն ու բնակիչները հոգ էին տանում եկեղեցիների և տների, ցանկապատերի կամ կամուրջների, հյուրանոց-քարավանների ու շուկաների և «Ստորգետնյա Անի» -ի մասին:  Բացի իրենց նպատակին ծառայելուց, նրանք առանձնանում էին գեղեցիկ ճարտարապետական ​​կոմպոզիցիաներով և խելամիտ լուծումներով:   Architectարտարապետական ​​այս հուշարձանների շնորհիվ է, որ հնարավոր է դարձել մասնակիորեն վերականգնել մեր «աշխարհաքաղաքական» մայրաքաղաքի պատմությունը: Անիի `հայկական ճարտարապետական ​​մտքի գլուխգործոց լինելու փաստն ապացուցվում է հետևյալ կերպ ․ 1: Անին կարևոր դեր է խաղում ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ համաշխարհային պատմության համատեքստում 3, 2. Անին Պերսեպոլիսը, Պոմպեյը, Բաբելոնը, Մաչու Պիկչուն և մի շարք այլ քաղաքներ հետ միասին գտնվում է զբոսաշրջիկների ուշադրության կենտրոնում 4: Անիում ձեւավորվել է «Տրդատյան» ոճական ուղղությունը:   Մեր օրերում Անիի «արքայական» շրջանը շարունակում է պահպանվել «Ոսկե դար» 6 անվան տակ: Անին գովասանքի է արժանացել ականավոր գիտնականների կողմից, բացի այդ, հայտ է ներկայացվել Անին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ընդգրկելու համար:   Քաղաքաշինական-ճարտարապետական ​​կառույցների վերաբերյալ ճարտարապետ-գիտնականների ուսումնասիրություններն ու լուսաբանումը չեն դադարում:  «Ստորգետնյա Անին» մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում և լուրջ ուսումնասիրության կարիք ունի: 1 Տե՛ս http: //www.tert.am/hy/news/2015/03/02/ աշխատանք-երկխոսություն-մտնում-մուննաթի-ժառանգության ցուցակում / 1605794: 2 Տե՛ս http: //www.ancient-origins.net/news-history-archaeology/secret-underground-tunnel-ancient-mesopotamian-cult-under-ani-ruins002010. 3 Մարգարյան Ե., Անին թագավոր քաղաք է:  Երազած քաղաք:  Քաղաքային առասպել:  Քաղաքային ուտոպիա, ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական ​​հետազոտությունների կենտրոն, Գիտական ​​աշխատություններ, XVII, Գյումրի 2014, էջ 37: 4 Անի և Կորուսիայի այլ քաղաքներ, որոնք այսօր կարելի է այցելել: Daily Mail տեղեկանք, Tert.am, 19.03.2015, http: //www.tert.am/hy/news/2015/03/19/Lost-cities-visit/1622596. 5 Հասրաթյան Մ., Էջ 8: 6 Նույն տեղում: Թամարա Կարապետյանին - ՀԱՅ ARԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆ Հիմնաբառեր. Ճարտարապետություն, զբոսաշրջություն, ՅՈՒՆԵՍԿՕ, ցանկապատեր, քարավանատներ, կամուրջներ, եկեղեցիներ, ամրոցներ, «Անիի թանկարժեք քար», «Կովկասի գոհար», «Քաղաք»: ։

Հոդվածի նպատակն է մեկ անգամ ևս ընդհանրացնել Անիի ճարտարապետության վերաբերյալ հետազոտողների  կարծիքները և  նոր  լույսի  ներքո  ցույց  տալ  Անիի  ճարտարապետական  դերն  ու  նշանակությունը։
   Հոդվածի  խնդիրն  է՝  ցույց  տալ  Անիի  ճարտարապետության  ազդեցությունը  հայ  և  օտար  ճարտարապետությունների  վրա՝  մեկ  անգամ  ևս  ուսումնասիրելով  մշակութային  և  ճարտարապետական  հուշարձանները։
   Այսպիսով,  Անին  եղել  է  Բագրատունիների  ոչ  միայն  տնտեսական,  մշակութային,  քաղաքական,  այլև  ճարտարապետության  զարգացման  կենտրոն։
  Ամեն մի կոթող իր մեջ կրում է այդ ճարտարապետությունից գոնե մի նշույլ։
