ՀՀ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԱՔՍԱՅԻՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿՆԵՐՈՒՄՆերկայումս  տնտեսական  ինտեգրացիայի  նեոդասական  տեսության  շրջանակներում  ամենիցհանգամանորեն  ուսումնասիրվող  եզրույթը  մաքսային  միությունն  (այսուհետ՝  ՄՄ)  է։
   ՄՄ  գլխավորառանձնահատկություններն են.  անդամ երկրների նկատմամբ կիրառվող մաքսատուրքերի վերացումը,  մնացած աշխարհի նկատմամբ ներմուծման մաքսատուրքերի սահմանումը,  մաքսային  եկամուտների  բաշխումն  անդամ  երկրների  միջև  նախապես  ձեռք  բերված  համաձայնության հիման վրա։
  Մաքսային միության օրթոդոքսալ տեսությունը վերլուծում է ՄՄ ձևավորման ազդեցությունը ռեսուրսների բաշխման վրա առևտրի ստեղծման և առևտրի շեղման էֆեկտների1 միջոցով։
 Առևտրի ստեղծումը բնորոշում է անցումը համեմատաբար ծախսատար հայրենական ապրանքների  սպառումից  դեպի  գործընկեր  երկրի  համեմատաբար  նվազ  ծախսատար  ապրանքների  սպառումը։
 Վերոնշյալ փոփոխությունը պետք է դիտարկել երկու տեսանկյունից՝  ապրանքների հայրենական արտադրության կրճատումը` ի հաշիվ գործընկեր երկրից ներմուծված նմանատիպ և համասեռ ապրանքների սպառման ավելացման,  գործընկեր  երկրից  ներմուծվող  և  հայրենական  արտադրությանը  փոխարինող  ապրանքներիսպառման ծավալների մեծացումը՝ ներմուծման նվազ ծախսատար լինելու շնորհիվ։
 Առաջինը հանգեցնում է արտադրության էֆեկտին, ինչը ենթադրում է նախկինում տվյալ երկրումարտադրվող  ապրանքների  արտադրության  իրական  ծախքերի  կրճատում։
   Այլ  կերպ  ասած՝  երկիրըգործընկեր  երկրներից  ներմուծվող  ապրանքի  որոշակի  ծավալի  ձեռքբերման  վրա  ավելի  քիչ  ծախս  էկատարում՝  ի  համեմատություն  սեփական  միջոցներով  տվյալ  ապրանքի  նույն  ծավալն  արտադրելուտարբերակի։
  Երկրորդը հանգեցնում է սպառման էֆեկտին, որը ներկայացնում է սպառողի ավելցուկիաճը՝ ի հաշիվ պահանջմունքների բավարարման նվազ ծախսատար տարբերակի ընտրության։
  Առևտրի ստեղծման էֆեկտը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով՝ε = ներմուծման պահանջարկի գնային առագականությունը,T = ներմուծման գների տոկոսային փոփոխությունը՝ պայմանավորված մաքսատուրքերի վերացմամբ,MCU  =  ՄՄ  երկրներից  ներմուծվող  ապրանքների  հարաբերական  արժեքը  Հայաստանի  ընդհանուրներմուծման մեջ։
 Առևտրի  շեղումը  բնորոշում  է  ՄՄ  շրջանակներում  ներմուծման  աղբյուրի  փոփոխությունը,  նվազծախսատար արտաքին այլ աղբյուրից անցումը գործընկեր երկրի առավել ծախսատար աղբյուրին։
  Այսէֆեկտը ևս պետք է դիտարկել երկու տեսանկյունից՝•  ապրանքների ձեռքբերմանն ուղղված ծախսերի՝ նախկինի համեմատ մեծացումը՝ ի հաշիվ ներմուծման  արտաքին  նվազ  ծախսատար  աղբյուրների՝  գործընկեր  երկր(ներ)ի  առավել  ծախսատար աղբյուրներով փոխարինման,•  վերոնշյալ փոխարինումից բխող սպառողների ավելցուկի կրճատումը։
 Առևտրի շեղման էֆեկտը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով՝MROW = մնացած աշխարհից ներմուծման մակարդակը,s = փոխարինման առաձգականության գործակից։
  Մասնակի հավասարակշռության մոդել2։
  Գոյություն ունեն միայն 3 երկրներ` A, B և C, և համեմատաբար փոքր A երկիրը B երկրի հետ մաքսային միություն է ձևավորում։
  Մաքսատուրքերն առևտրա1 Տե՛ս Robson P., The Economics of International Integration, 4th Revised Edition, New York, 1998, էջ19։
 2 Տե՛ս Jovanovic M., The Economics of International Integration, Northampton, 2006, էջ 32- 42։
 յին  քաղաքականության  միակ  գործիքն  են.  գոյություն  չունեն  ոչ  տարիֆային  խոչընդոտներ։
   Մաքսատուրքերը գանձվում են ad valorem  սկզբունքով վերոնշյալ բոլոր երկրներում, ուստի ներմուծված ապրանքի գինը (Pmt ) որևէ երկրի սպառողների համար բաղկացած է ներմուծված ապրանքի գնից (Pm) ևմաքսատուրքից (t).Pmt = Pm (1+t), որտեղ t ≥ 0Առևտուրը  հավասարակշռված  է,  ապրանքների,  ծառայությունների  և  ռեսուրսների  շուկաներըկատարելապես  մրցակցային  են։
   Բոլոր  ապրանքները  և  ծառայությունները  համասեռ  են,  և  սպառողներն ապրանքների ձեռքբերման վերաբերյալ որոշումներ են կայացնում՝ հիմք ընդունելով գնային տարբերությունները։
   Երկիրն  արտադրում  է  այս  կամ  այն  ապրանքը՝  հիմք  ընդունելով  սեփական  ռեսուրսների գների տարբերությունները (հարաբերական առատություն) այլ երկրների համեմատությամբ։
  Բացակայում են առևտրային ծախքերը։
 Մասնակի հավասարակշռության մոդելը դիտարկում է մեկ ապրանքի շուկա։
  Ենթադրենք՝ 3 երկրներն  արտադրում  են  միևնույն  ապրանքը,  բայց  արդյունավետության  տարբեր  մակարդակներով.նրանց  արտադրական  ֆունկցիաները  տարբերվում  են  միմյանցից։
   C  երկիրը  միավոր  ապրանքի  հաշվով նվազագույն ծախք է կատարում, ուստի մեր դիտարկած հիպոթետիկ աշխարհում ազատ առևտրիպայմաններում կվերածվի տվյալ ապրանքի համաշխարհային մատակարարի։
  Դիցուք՝ A երկիրը փորձում  է  պաշտպանել  իր  պակաս  արդյունավետ  հայրենական  արտադրողներին  արտաքին  մրցակցությունից։
  Մաքսատուրքերը միակ հասանելի սահմանափակումներն են, որոնք երկիրն ազատ առևտրիցտանում  են  դեպի  ավտարկիա։
   Մասնագիտացումից  ստացվող  շահը  տվյալ  պարագայում  «զոհաբերվում է», քանի որ ռեսուրսները դուրս են բերվում այն ոլորտից, որի մասնագիտացման մեջ երկիրը հարաբերական  առավելություն  ուներ։
   Ի  հավելումն  պոտենցիալ  սպառման  նվազման՝  մաքսատուրքերըվերաբաշխում  են  եկամուտը  հօգուտ  այն  գործոնների,  որոնք  օգտագործվում  են  արտաքին  առևտրիսահմանափակման  քաղաքականություն  ընտրած  երկրի  արտադրությունում՝  դրանով  իսկ  նվազեցնելով վերոհիշյալ ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։
  Եթե A երկիրը ցանկանում է պաշտպանել իր ներքին արտադրությունը, ապա պետք է ներմուծման մաքսատուրքնշանակի։
   Այս  մաքսատուրքը  կհանգեցնի  A  երկիր  ներմուծվող  ապրանքի  գնի  բարձրացման,  իսկսպառումը  կտեղաշարժվի  ներմուծումից  դեպի  ներքին  արտադրություն։
   Այս  պայմաններում  A  երկիրըկարող  է  մեծացնել  իր  ներքին  սպառման  ծավալները,  եթե  մաքսային  միության  մեջ  մտնի  մոդելումառկա ցանկացած երկրի հետ։
 Նկար  1-ում  SS-ը  ներկայացնում  է  A  երկրի  ներքին  առաջարկի  կորը,  նմանապես  DD-ն  ցույց  էտալիս ներքին պահանջարկի կորը։
  B երկրի առաջարկի կորը BB-ն է, C երկրինը՝ CC-ն։
  B և C երկրներիառաջարկի կորերը կատարյալ առաձգական են, ինչը A-ի` փոքր երկիր լինելու հետևանք է։
  Այս երկիրըչի կարող ազդել առևտրի պայմանների վրա, թեպետ մաքսային միությունում այս հանգամանքը կարողէ  փոխվել։
   Նախքան  մաքսատուրք  նշանակելը  0C  գնի  պարագայում  A  երկրի  ներքին  պահանջարկը0Q6  է։
   Ներքին  արտադրողներն  արտադրում  են  0Q1  քանակություն,  մինչդեռ  C  երկիրն  ապահովում  էQ1Q6 քանակությունը։
 Նկար 1. Մաքսատուրքի և ՄՄ ձևավորման ազդեցությունը A երկրի արտադրության և սպառման վրաԵնթադրենք`  A  երկիրը  սահմանում  է  ներմուծման  մաքսատուրք,  և  ներմուծվող  ապրանքի  գինըսպառողների համար 0T է։
  Այս դեպքում A երկիրը կարող է ընդլայնել ներքին արտադրությունը 0Q1-ից0Q3  և  բավարարել  0Q4-ից  0Q6  ներքին  սպառումը։
   Կառավարության  մաքսային  եկամուտները  կկազմեն CT X Q3Q4։
 Դիցուք` A երկիրը մաքսային միություն է ձևավորում B երկրի հետ։
  Հաշվի առնելով, որ C երկրիցներմուծվող ապրանքն արժե 0T (ներառյալ ad valorem ներմուծման մաքսատուրքը), B երկիրը կմատակարարի A-ի շուկան։
  A երկրի անարդյունավետ արտադրությունը կրճատվում է 0Q3-ից 0Q2, սպառումնավելանում  է  0Q4-ից  0Q5  (առևտրի  ընդլայնում  մաքսային  միության  շրջանակներում),  A  երկրի  կառավարությունը  մաքսային  եկամուտներ  չունի.  B  երկրից  ներմուծվող  ապրանքի  դիմաց  մաքսատուրք  չիգանձվում։
  Առևտրի ընդլայնումն անխուսափելիորեն հանգեցնում է A երկրում արտադրության ռացիոնալացմանը՝ երկրում առկա ռեսուրսների առավել արդյունավետ բաշխման և օգտագործման միջոցով։
 A  երկրի  սպառողները  շահում  են,  երբ  նրանց  երկիրը  մուտք  է  գործում  մաքսային  միություն  B  երկրիհետ։
  Սպառողական ավելցուկն աճում է 1+2+3+4 տիրույթի չափով։
  Այնուամենայնիվ, այս իրավիճակըսպառողների համար պակաս ձեռնտու է, քան ազատ առևտրի պայմանները, որտեղ C երկիրն էր մատակարարը։
   Այս  կորուստը  մատնանշվում  է  5+6+7+8+9+10  տիրույթներով։
   Ներքին  արտադրողներըկորցնում են իրենց ավելցուկի մի մասը մաքսային միություն մտնելուց հետո։
  Սա ցույց է տրվում 1 տիրույթով։
   A  երկրի  տեսանկյունից  1  տիրույթն  ինչպես  սպառողական  ավելցուկի  հավելաճի,  այնպես  էլարտադրողի ավելցուկի կրճատման չափն է։
  A երկրի մաքսային եկամուտները նվազում են 3 տիրույթիչափով՝  ի  համեմատություն  նախորդ  իրավիճակի։
   Ուստի  A  երկրի  օգուտը  կազմում  է  2+4  տիրույթը։
 Մաքսային միության ձևավորումը մեծացնում է A երկրի առևտրի և սպառման ծավալները՝ ի համեմատություն  նախնական  վիճակի  (ոչ  խտրական  սկզբունքով  ներմուծման  մաքսատուրքի)։
   Վերջինիս  ժամանակ A երկիրը C-ից ներմուծված ապրանքի քանակության համար վճարում է Q3Q4 X 0C և ստանումէ  մաքսային  եկամուտներ  3+8  չափով։
   Մաքսային  միության  ձևավորումից  հետո  3  տիրույթը  վերադարձվում է սպառողներին համեմատաբար ցածր գների տեսքով, մինչդեռ 8 տիրույթը ներկայացնում էՄՄ  շրջանակներում  գործընկեր  երկրի  գանձած  առավել  բարձր  գինը՝  ի  համեմատություն  C  երկրի։
   3տիրույթի  «վերադարձը»  սպառողին  բնորոշվում  է  որպես  Հիքսի  փոխհատուցում,  այն  է՝  երբ  մաքսատուրքերը փոխվում են, փոխհատուցումը գրեթե երբեք ուղղակիորեն չի վճարվում։
  Նկատենք, որ A երկիրը դիտարկվող ապրանքի Q3Q4 քանակության համար գործընկեր B երկրին ավելի շատ է վճարում,քան կվճարեր C-ին նախքան ՄՄ ձևավորումը։
  Մաքսային միության ձևավորման ամբողջական ազդեցությունը A երկրի բարեկեցության վրա կախված է առևտրի ստեղծման և առևտրի շեղման էֆեկտների հարաբերական մեծություններից. [առևտրի ստեղծման էֆեկտ (2+4) – առևտրի շեղման էֆեկտ(8)]։
 Եթե այս մոդելը փորձենք դարձնել ավելի դինամիկ՝ մասշտաբի աճող հատույց կիրառելով, ապա B երկիրը, որը մաքսային միությունում տվյալ ապրանքի մատակարարն է, ավելի մեծ պահանջարկ պետք էբավարարի։
   Արտադրությունը  կդառնա  ավելի  արդյունավետ,  և  գինը  կարող  է  իջնել  0B-ից  0B՛։
   Վերջինս իր հերթին մեծացնում է առևտրի ստեղծման և փոքրացնում առևտրի շեղման էֆեկտները։
 Ընդհանուր  հավասարակշռության  մոդել1։
   Ընդհանուր  հավասարակշռության  մոդելը  ներառում  էբոլոր  շուկաները։
   Բոլոր  ապրանքների  գները  փոփոխականներ  են,  և  մրցակցային  հավասարակշռությունը ենթադրում է, որ բոլոր շուկաները դատարկվում են։
  Վերոհիշյալ շուկաները կախված են համապատասխան արտադրության միջոցներից և փոխարինող ապրանքներից, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներից,  արտադրական  գործոնների  և  ապրանքների  շարժունակությունից,  եկամտից  (որևէ  ապրանքի/ծառայության ձեռբքերման ծախսի ավելացումը ենթադրում է մնացած ապրանք(ներ)ի ձեռքբերմանն ուղղված ծախսերի նվազեցում) և այլն։
  Մոդելում առկա են 3 երկիր՝ A, B և C, և երկու ապրանք`X  և  Y։
   A  երկիրը  ներմուծում  է  X  ապրանքը  C  երկրից  (վերջինս  հանդիսանում  է  X  ապրանքի  ամենացածր գնով ներկրողն ազատ առևտրի պայմաններում)։
 Նկար 2-ում A երկիրն առևտուր է անում C երկրի հետ և հասնում անտարբերության II կորին։
  Դիցուք՝ A երկիրը սահմանում է ներմուծման մաքսատուրք։
  Նոր հարաբերական գինն այժմ AT ուղիղն է։
 Ենթադրենք՝  վերոնշյալ  ներմուծման  մաքսատուրքըբավարար խթան չի հանդիսանում A երկրում ձեռնարկատերերի  համար,  որպեսզի  վերջիններս  սկսեն  X  ապրանքի  արտադրություն։
   A  երկիրն  այսպիսով  հասնում  է  I1I1անտարբերության  կորին,  իսկ  հավասարակշռությունըհաստատվում է G կետում։
  Եթե կառավարությունը մաքսային  եկամուտները  «վերադարձնում  է»  սպառողներինկամ  ծախսում  է  դրանք  նույն  համամասնությամբ,  ինչսպառողները  կանեին,  ապա  հավասարակշռությունըդարձյալ  վերադառնում  է  AC-ի  վրա։
   Հավասարակշռության կետն այսպիսով K-ն է, որտեղ T2-ը (որը զուգահեռ էAT-ին, ինչը ցույց է տալիս սպառողների փոխհատուցումը(Հիքսի  փոխհատուցում))  հատվում  է  AC  առևտրի  պայմանների ուղղին։
  Առևտրի պայմանների գծի վրա տեղաշարժը պայմանավորված է նրանով, թե տնտեսվարողՆկար 2. Բարեկեցությունն առևտրի շեղմամբզուգակցվող մաքսային միությունում1 Տե՛ս Jovanovic M., 2006, էջ 56- 63։
 ների  որքան  մասն  է  պատրաստ  ներմուծել  նշված  գներով,  որտեղից  անմիջականորեն  բխում  է  նրանցվերադարձված  մաքսային  եկամուտների  մեծությունը։
   T2-ը  նկարված  է  այնպես,  որ  K  և  L  կետերըգտնվեն միևնույն անտարբերության կորի վրա։
  Մաքսատուրքը փոփոխում է արտադրության կառուցվածքն  ու  ապրանքների  հարաբերական  գները։
   Հայրենական  ապրանքների  սպառումը  A  երկրում  մեծանում է, մինչդեռ նվազում են ներմուծումը և արտահանումը։
  Այժմ ենթադրենք` A երկիրը ձևավորումէ մաքսային միություն B երկրի հետ առևտրի շեղման էֆեկտով։
  Առևտրի նոր պայմանները ներկայացնող գիծը AB-ն է։
  Դիցուք՝ K և L կետերը գտնվում են միևնույն I2I2 անտարբերության կորի վրա։
  Մաքսային  միության  ձևավորումն  այս  դեպքում  չի  փոխում  A  երկրի  բարեկեցությունը,  թեպետ  փոխվում  էսպառման կառուցվածքը։
  Եթե ընդունենք, որ լավագույն վիճակը E կետն է, ապա մաքսային միությանձևավորումը A երկրի համար անցում է մի ենթաօպտիմալ K կետից դեպի համարժեք ենթաօպտիմալ Lկետը։
  A երկիրն անտարբեր է այս փոփոխության նկատմամբ։
  Եզրակացություն՝ եթե A երկիրը մաքսային  միություն  ձևավորելու  արդյունքում  ձեռք  է  բերում  առևտրի  պայմաններ,  որոնք  համեմատաբարփոքր  օգտակարություն  են  ապահովում  0B/0A-ի  համեմատությամբ,  ապա  երկիրը  տուժում  է։
   Հակառակ  դեպքում,  մաքսային  միությունն  առևտրի  շեղման  էֆեկտով  հանգեցնում  է  A  երկրի  բարեկեցության բարելավմանը։
  Ապացուցվեց, որ առևտրի շեղումը միշտ չէ, որ բացասական արդյունքների է հանգեցնում։
 Այժմ դիտարկենք այն դեպքը, երբ A երկիրն արտադրում է երկու ապրանքներն էլ։
  Այս իրավիճակըհամեմատաբար ավելի մոտ է իրականությանը, քանզի ներմուծման փոխարինումը սեփական արտադրությամբ թույլատրված է մաքսային միության շրջանակներում։
 Նկար 3. Արտադրությունը և սպառումը A երկրում մաքսատուրքից առաջ և հետոՆկար 3-ում QQ-ն A երկրի ԱՀՍ-ի կորն է։
  Ավտարկիայում A-ն արտադրում է Qa կետում և սպառումCa կետում։
  Հարաբերական գինը շոշափում է ինչպես ԱՀՍ, այնպես էլ I անտարբերության կորերը։
  Այժմենթադրենք, որ երկիրը բացվում է միջազգային առևտրի համար։
  A երկիրը փոքր է, հետևաբար միջազգային հարաբերական գնի վրա ազդել չի կարող (միջազգային հարաբերական գինը տրված մեծությունէ)։
  Այժմ A-ն արտադրում է Q1 կետում և սպառում է C1-ում։
  A երկիրն արտահանում է Y ապրանքի FGքանակություն և ներմուծում է X ապրանքի JK քանակություն C երկրից։
  Դիցուք՝ A երկիրը սահմանումէ  ներմուծման  մաքսատուրք։
   Նոր  հարաբերական  գնի  պայմաններում  A-ն  կարտադրի  Q2  կետում  ևկսպառի  C2-ում։
   Նկատենք,  որ  ինչպես  արտադրությունը,  այնպես  էլ  սպառումը  ներկայացնող  կետերըմոտենում են ավտարկիայի վիճակին։
  Եթե սպառողներն A երկրում փոխհատուցվում են (մաքսատուրքերը  «վերադարձվում  են»),  ապա  ներմուծումը  մեծանում  է  որոշակի  չափով։
   Սա  գրաֆիկում  ցույց  էտրվում  RR-ով,  որը  զուգահեռ  է  TT-ին  (երկու  գծերի  միջև  հեռավորությունը  ցույց  է  տալիս  մաքսայինեկամուտների  մեծությունը)։
   Սպառումն  այժմ  C3  կետում  է։
   Դիցուք`  A  երկիրը  մաքսային  միություն  էձևավորում B երկրի հետ, որը համեմատաբար ավելի անարդյունավետ ներմուծող է (ներմուծվող ապրանքի գինն ավելի բարձր է, քան C երկրում)։
  Եթե A երկիրը մաքսային միություն ձևավորելու արդյունքում հասնում է ավելի բարձր անտարբերության կորի, քան I3-ն է, ապա առևտրի շեղման էֆեկտով զուգակցվող մաքսային միության ձևավորումը մեծացնում է երկրի բարեկեցությունը։
 Ռեգրեսիոն վերլուծության միջոցով հաշվարկվենք ներմուծման գնային առաձգականությունը։
  Կիրառենք LnMt = a0 +a1LnCEt + a5LnRPPt +Ut մոդելը (LnMt – ապրանքների և ծառայությունների ներմուծման լոգարիթմ, LnCEt - տնային տնտեսությունների ծախսերի լոգարիթմ, LnRPPt – հարաբերական գների լոգարիթմ Ln [import price index]/[domestic price index], Ut - շեղում)։
  Հիմք ընդունելով 1997-2013 թթ.ի համապատասխան տվյալները1՝ ստացվել են հետևյալ նշանակալի արդյունքները՝որտեղ {-1,455} մեծությունը հենց ներմուծման գնային առաձգականությունն է ։
 1 Աղբյուրը՝ www.unece.org։
 Այս ամենը հաշվի առնելով՝ հանգում ենք հետևյալ եզրակացություններին՝  որքան  փոքր  է  երրորդ  երկր(ներ)ի  (տեսական  վերլուծության  մեջ՝  C  երկիր)  արտահանման  նկատմամբ պահանջարկը և համապատասխանաբար մեծ է ՄՄ շրջանակներում գործընկեր հանդիսացողերկր(ներ)ի (B  երկիր) ներմուծման նկատմամբ պահանջարկը,  այնքան մեծ է տվյալ երկրի` առևտրիստեղծման  էֆեկտի  ընդլայնման  հաշվին  բարեկեցության  մակարդակի  բարձրացման  հավանականությունը։
   որքան  բարձր  են  մնացյալ  աշխարհի  երկրներում  առևտրական  խոչընդոտները,  այնքան  մեծ  էառևտրի ստեղծման էֆեկտը մաքսային միությունում։
   որքան ցածր են C  երկրում (մնացյալ աշխարհի երկրներ) A  երկրի արտահանման նկատմամբ մաքսատուրքերը, այնքան փոքր կլինի A երկրի արտահանման շեղումը դեպի B երկիր (փոխարինումը Bերկրով)։
   Որքան  ցածր  են  մնացյալ  աշխարհի  երկրների  նկատմամբ  կիրառվող  մաքսատուրքերը  Aերկրում, այնքան փոքր է հավանականությունը, որ ՄՄ շրջանակներում գործընկեր երկիրը կփոխարինի  ամենաարդյունավետ  (նվազ  ծախսատար)  ներմուծողին,  այն  է՝  C  երկրին։
   Եզրահանգում  ենք,որ  որքան  ցածր  են  տվյալ  երկրում  մաքսատուրքերը  մինչև  ՄՄ  ձևավորումը,  այնքան  փոքր  ենտնտեսական  ինտեգրացիայից  ակնկալվող  օգուտները։
   Հաշվի  առնելով,  որ  ՀՀ-ն  Առևտրի  համաշխարհային կազմակերպության անդամ է, և մեր երկրում առկա մաքսատուրքերն աշխարհում առավել ցածրերից են, ապա ՄՄ մտնելու արդյունքում փոքր կլինի առևտրի ստեղծման էֆեկտը։
   որքան ավելի առաձգական են առաջարկի և պահանջարկի կորերը (E>1), այնքան մեծ են 2 և 4 տիրույթները, որոնք «մարմնավորում» են առևտրի ստեղծումը։
   որքան մեծ է ՄՄ կազմող երկրների թիվը, այնքան փոքր է բարեկեցության վրա բացասական անդրադարձող  առևտրի  շեղման  էֆեկտի՝  ի  հայտ  գալու  հավանականությունը։
   ՄՄ-ի  կողմից  նորերկրների ինտեգրման խթանը կպահպանվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ ողջ աշխարհը չի վերածվել մեկ միասնական մաքսային միության։
  Աշխարհի բոլոր երկրներն ընդգրկող մաքսային միությանդեպքում կգործեր միայն առևտրի ստեղծման էֆեկտը։
   ՄՄ ձևավորող երկրների աշխարհագրորեն մոտ լինելը նվազեցնում է տրանսպորտային ծախսերը ևմեծացնում ինտեգրացիայից օգուտները։
   որքան  նվազ  առաձգական  է  մնացյալ  աշխարհի  երկրներից  ներմուծումը,  այնքան  այդ  երկրներըկտուժեն, փոխարենը կշահեն ՄՄ շրջանակներում գործընկեր երկրները։
   տարբեր  երկրներում  արտադրված  ապրանքները  մրցակցային  են,  եթե  այս  պետություններն  ունենարտադրական  ծախքերի  համանման  կառուցվածք  միևնույն  ապրանքի  արտադրության  համար։
 Այսպիսի  երկրների  ինտեգրացիան  բերում  է  հնարավոր  առավելագույն  օգուտները։
   Եթե  նույներկրներն ունեն միևնույն ապրանքի արտադրության տարբեր արտադրական ծախքեր, ապա ասումեն,  որ  նրանք  ունեն  փոխլրացնող  տնտեսական  կառուցվածք։
   Այս  պարագայում  ինտեգրացիայիցստացվող օգուտները նախորդ դեպքի համեմատությամբ ավելի փոքր կլինեն։
   որքան մեծ է տվյալ ճյուղում գործունեություն ծավալող փոքր ֆիրմաների քանակը, այնքան փոքր էմոնոպոլ և օլիգոպոլ «ուժերի» կողմից ցույց տրվող հակաինտեգրացիոն պոտենցիալ դիմադրությանմակարդակը  (ինտեգրացիայի  գործընթացը  ենթադրում  է  ավելի  շատ  մրցակցություն  ինտեգրվածշուկայում, ինչից, անշուշտ, կտուժեն առանձին ազգային շուկաներում մոնոպոլ կարգավիճակ վայելող ֆիրմաները), որը կարող է խոչընդոտել ինտեգրացիայի գործընթացին։
   որքան  նվազ  զարգացած  են  ազգային  տնտեսությունները  նախքան  տնտեսական  ինտեգրացիան,այնքան մեծ են պլանավորված մասնագիտացումից ակնկալվող բարեկեցության հնարավորությունները։
 Արման ԱսրյանՀՀ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԱՔՍԱՅԻՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿՆԵՐՈՒՄԲանալի բառեր՝ Մաքսային միության օրթոդոքսալ տեսություն, առևտրի ստեղծման էֆեկտ, ։

Սույն  աշխատանքը  միտված  է  Մաքսային  միությանը  ՀՀ-ի  անդամակցությունից  բխող  տնտեսական  վերափոխումների կանխատեսմանը և վերլուծմանը։
  Մասնակի և ընդհանուր հավասարակշռության մոդելների միջոցով  տեսականորեն գնահատվում է ինտեգրման ազդեցությունը ՀՀ-ի (փոքր երկիր) ներմուծման, արտադրության և բարեկեցության վրա։
  Նկարագրվում են այն նախապայմանները, որոնց առկայության դեպքում ՄՄ-ին անդամակցությունից  ստացվող  օգուտները  հնարավորինս  մեծ  կլինեն։
   Եզրակացությունները  կատարվում  են  առևտրի  ստեղծման  և  շեղման  էֆեկտների  հիման  վրա։
   Ռեգրեսիոն  վերլուծության  միջոցով  հաշվարկվում  է  ներմուծման  գնային առաձգականությունը։
