ԴԵՂԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀՈԳԱԾՈՒԹՅԱՆ ՄԱԿԱՐԴԱԿԸ ԵՐԵՎԱՆԻ ԴԵՂԱՏՆԵՐԻՑԱՆՑՈՒՄԴեղագիտական հոգածությունը (ԴՀ) դեղագետի և բժշկի՝ դեղորայքային բուժման  ամբողջ  ընթացքում,  այն  է՝  դեղի  բաց  թողնումից  մինչև  նրա  ազդեցությանավարտը, դեղագետի և հիվանդի փոխհամագործակցության ամբողջական ծրագիր է[1, 2]։
 Առաջին  հերթին  դեղագիտական  հոգածությունը  նախատեսված  է  հիվանդիշահերի  պաշտպանման  համար,  քանի  որ  դեղագետը  կապող  օղակ  է  բժշկի  և  հիվանդի միջև։
  Կան դեղեր որոնք բաց են թողնվում բժշկի դեղատոմսով և կան առանցդեղատոմսի  բաց  թողնվող  դեղեր։
   Երբ  խոսք  է  գնում  դեղատոմսով  բաց  թողնվողդեղերի մասին, դեղագետի պարտքն է հետևել բժշկի հրահանգներին, ևս մեկ անգամստուգել  դեղաչափը  և  հիվանդին  տրամադրել  տեղեկատվություն  դեղի  ընդունմանեղանակի մասին։
  Իսկ երբ առանց դեղատոմսի կամ բժշկին այցելելու հիվանդներըհաճախում  են  դեղատուն,  դեղագետը  պետք  է  քննի  նշանները,  հիվանդությանընթացքը,  ուղղորդի  բժշկի  մոտ  կամ  տա  այնպիսի  դեղ  (առանց  դեղատոմսի  բացթողնվող), որը կթեթևացնի հիվանդի վիճակը։
  ՀՀ տարածքում բոլոր դեղերի համար(բացառությամբ առանց դեղատոմսի բաց թողնվող դեղերի) բժիշկները պետք է դուրսգրեն  դեղատոմսեր  [3]։
   Դեղատոմսերը  պետք  է  դուրս  գրվեն  ՀՀ  կառավարությանկողմից հաստատված դեղատոմսերի ձևով [4]։
 Հետազոտության նպատակը։
  Գնահատել դեղատան աշխատողների և հաճախորդերի իրազեկության աստիճանը դեղագիտական հոգածության մասին, ինչպեսնաև  պարզել  դեղագիտական  հոգածության  պահպանման  մակարդակը  Երևանիդեղատներում։
 Հետազոտության նյութը և եղանակները։
  Սույն աշխատանքը հիմնված է անանուն հարցման ընթացքում ստացված հարցաթերթիկների արդյունքների վերլուծության  վրա։
   Հարցաթերթիկում  դեղագետներին  և  հաճախորդներին  առաջարկվում  էրպատասխանել դեղագիտական հոգածության որակին վերաբերող հարցերին։
  Հարցաթերթիկների վերլուծությունը կատարվել է կենսավիճակագրության եղանակներիկիրառմամբ՝ օգտագործելով SPSS-22 համակարգչային ծրագիրը։
  Կիրառվել են նկարագրական  վիճակագրության  եղանակները  (մեծությունների  հաճախականությունների վերլուծություն)։
 Հետազոտության արդյունքները։
  Հարցմանը մասնակցել են 50 հաճախորդներև 50 դեղատան աշխատողներ (նկատի ունենք և´ դեղագետներին, և´ դեղագործներին)՝ 12-ը (24.0 %) արական, իսկ 38-ը (76.0 %)՝ իգական սեռի ներկայացուցիչներ։
  Այսանհավասար բաշխման պատճառ կարող է հանդիսանալ այն գործոնը, որ հարցումըկատարվել է առավոտյան և ցերեկային ժամերին, իսկ արական սեռի ներկայացուցիչները աշխատում են հիմնականում գիշերային հերթափոխով։
 ՉափանիշԲացարձակ թիվԸնդամենըՏոկոսԱղյուսակ 1. Պատասխանողների բաշխումն ըստ աշխատանքային ստաժիԻնչպես  երևում  է  աղյուսակ  1-ից  մեծամասնություն  են  կազմում  5  տարուց  քիչաշխատանքային ստաժ ունեցող անձիք (54.0 %), և համեմատաբար ավելի քիչ են  515 տարվա ստաժ ունեցողները (40.0 %)։
 ՉափանիշՕգտագործման ցուցումներՕգտագործման եղանակՀակացուցումներԿողմնակի երևույթներԲաց թողնման ձևԳինԸնդամենըԲացարձակ թիվՏոկոսԱղյուսակ 2. Դեղի մասին ո՞ր տեղեկություններն են Ձեզ համար արդիականԱղյուսակ 2-ից երևում է, որ հարցվածներն առավել հակված են դեղի կողմնակիերևույթների  մասին  տեղեկացված  լինելուն  (30  %)։
   Հակացուցումները  (26.0  %)  ևօգտագործման ցուցումները (24.0 %) տեղեկատվության գրեթե նույն արդիականությունն ունեն։
 ՉափանիշՄատչելի գինԹերապևտիկ կամ բուժիչ ազդեցությունԿողմնակի ազդեցությունների բացակայությունԲժշկի ցուցումԲացարձակ թիվ  ՏոկոսԴեղագետի ցուցումԸնդամենըԱղյուսակ 3. Ձեր կարծիքով ո՞ր գործոններն են ազդում դեղ գնելու որոշում կայացնելու վրաԱղյուսակ 3-ից երևում է, որ ըստ դեղագետների դեղ գնելու որոշման վրա առավելապես ազդում է մատչելի գինը՝ 42.0 %, այն դեպքում, երբ բժշկի ցուցումը որպեսորոշման ազդեցիկ գործոն կազմում է 24.0 %, իսկ  դեղագետի ցուցումն՝ ընդամենը12.0 %։
 ՉափանիշԲացարձակ թիվԲուսականՍինթետիկԸնդամենըՏոկոսԱղյուսակ 4. Հաճախորդը ո՞ր դեղերին է ավելի շատ հակվածԱղյուսակ 4-ից երևում է, որ հաճախորդների մեծամասնությունն առավել հակված է ձեռք բերել բուսական ծագման դեղեր (76.0 %), քան սինթետիկ (24.0 %)։
 Չափանիշ< 1000 դրամ1000-5000 դրամ> 5000 դրամԸնդամենըԲացարձակ թիվՏոկոսԱղյուսակ 5. Ո՞ր գնային մակարդակի դեղերն են առավել շատ հարցվումԱղյուսակ 5-ից երևում է, որ հաճախորդների մեծամասնությունն (64.0 %) առավել հաճախ օգտվում են 1000-5000 դրամ արժեք ունեցող դեղերից։
   Զարմանալի էայն փաստը, որ հաճախորդների զգալի մասը (22.0 %) ձերք է բերում թանկարժեք (>5000 դրամ) դեղեր։
 ՉափանիշԲացարձակ թիվԲրենդայինԳեներիկԸնդամենըԱղյուսակ 6. Ո՞ր դեղերն են առավել շատ վաճառվումՏոկոսԱղյուսակ 6-ից երևում է, որ առավել շատ վաճառվող դեղերի մեծամասնությունըկազմում են բրենդային դեղերը՝ 62.0 %, իսկ գեներիկները՝ 38.0 %։
 ՉափանիշԲացարձակ թիվԴեղատոմսովԱռանց դեղատոմսիԸնդամենըՏոկոսԱղյուսակ 7. Առավել հաճախ Դուք ո՞ր դեղերն եք բաց թողնումԱղյուսակ 7-ից երևում է, որ առավել հաճախ բաց են թողնվում առանց դեղատոմսի դեղերը՝ 78.0 %։
 ՉափանիշԲացարձակ թիվՏոկոսԴեղատան իմիջՄշտական հաճախորդներՑածր գներՆախավաճառքային ևհետվաճառքային տեղեկություններԱպրանքի որակըԼայն տեսականինԸնդամենըԱղյուսակ 8. Ի՞նչն է Ձեր դեղատանն ապահովում դեղերի շարժԱղյուսակ 8-ից երևում է, որ դեղատան ապրանքային շարժը ապահովող գլխավոր  գործոններից  են  մշտական  հաճախորդների  առկայությունն  (32.0  %)  ու  ցածրգները (28.0 %)։
  Հաջորդիվ ներկայացված են դեղատան հաճախորդներին վերաբերողհարցաթերթիկների վերլուծությունները։
 ՉափանիշԲացարձակ թիվԸնդամենըԱղյուսակ 9. Ձեր տարիքըՏոկոսԱղյուսակ 9-ից պարզ է դառնում, որ դեղատուն առավել հաճախ 16-25 տարեկանանձինք  են  հաճախում  (56.0  %),  իսկ  40-60  տարեկան`  ընդամենը  10.0  %-ը,  ինչըբավականին հետաքրքիր ու հակասական արդյունք է։
 ՉափանիշԲացարձակ թիվԲժիշկԾանոթԲժշկագիտական գրականությունԴեղատան աշխատողԶԼՄՀամացանցԸնդամենըՏոկոսԱղյուսակ 10. Որտեղի՞ց եք տեղեկություն ստանում դեղերի մասինԱղյուսակ 10-ում երևում է, որ հարցվածների 32.0 %-ը դեղերի մասին տեղեկություն ստանում է բժիշկներից, իսկ 28.0 %-ը՝ բժշկական գրականությունից։
 ՉափանիշԲացարձակ թիվՈչ բավարար ժամանակբժշկի այցելելու համարՍեփական գիտելիքներիբավարար լինելըԲժշկի հանդեպանվստահությունԱյլ պատճառԸնդամենըՏոկոսԱղյուսակ 11. Ո՞րն է ինքնություն դեղ ընդունելու պատճառըԱղյուսակ  11-ից  երևում  է,  որ  հարցվածների  28  %-ը  դեղ  ընդունելու  որոշումկայացնելիս  սեփական  գիտելիքները  համարում  է  բավարար,  24  %-ը  բժիշկներիհանդեպ անվստահություն ունի, իսկ 22 %-ն ուղղակի ժամանակ չունի բժշկի այցելելուհամար։
 ՉափանիշԲավարարԲացարձակ թիվՏոկոսԼավՈչ բավարարԴժվարանում եմ պատասխանելԸնդամենըԱղյուսակ 12. Ինչպե՞ս եք գնահատում Երևանի դեղատներում առկա դեդերի տեսականինԱղյուսակ 12-ից պարզ է դառնում, որ հաճախորդները Երևան քաղաքում առկադեղերի տեսականին գնահատում են հետևյալ ձևով՝ 42 %-ը՝  բավարար, 36 %-ը՝ լավև միայն 12 %-ը՝ ոչ բավարար։
 Եզրակացություններ՝ 1.  Դեղատներում դեղերի գերակշռող (78.0 %) մեծամասնությունը բաց է թողնվումառանց  դեղատոմսի,  ինչը  հակասում  է  ՀՀ  ԱՆ  N100  և  N  204-Ն  հրամաններիդրույթներին։
 2.  Դեղատան աշխատողների 32.0 %-ը՝ որպես դեղատան դեղերի շարժը ապահովողգործոն, նշում է մշտական հաճախորդների առկայությունը, 28.0 %-ը՝ ցածր գներըև ընդամենը 20.0 %-ը՝ ապրանքի որակը։
 3.  Դեղատան հաճախորդների մեծամասնությունը (76.0 %) նախընտրում է բուսական ծագման դեղեր, իսկ 24.0 %-ը՝ սինթետիկ։
 4.  Դեղատան  հաճախորդների  մեծամասնությունը  (62.0  %)  նախընտրում  է  բրենդային ծագման դեղեր, իսկ 38.0 %-ը՝ գեներիկ։
 5.  Դեղատան հաճախորդների մեծամասնությունը (64.0 %) հակված են գնել 10005000 դրամ արժեք ունեցող դեղեր, սակայն հաճախորդների բավականին զգալիմասը (22.0 %) այնուամենայնիվ, ձերք է բերում թանգարժեք (> 5000 դրամ) դեղեր։
 6.  Դեղատան հաճախորդների գերակշռող մեծամասնությունը (78.0 %)  դեղերի մասին տեղեկատվությունը ստանում է տարբեր աղբյուրներից (ծանոթներից, ԶԼՄներից և այլն) և ընդամենը 32.0 %-ը՝բժիշկներից։
  Ցածր է նաև այն հաճախորդների թիվը, որոնք տեղեկատվությունը ստանում են դեղատան աշխատողներից՝16.0 %։
 7.  Ինքնաբուժության դրդող հանգամանքներից են՝ սեփական գիտելիքները բավարար համարելը (28.0 %) և բժշկի հանդեպ անվստահությունը (24.0 %)։
 8.  Դեղատան հաճախորդների 12 %-ը գնահատում է դեղերի առկա տեսականին ոչբավարար, իսկ 78 %-ը՝բավարար և լավ։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[3] ՀՀ Առողջապահության նախարարության N 100 հրաման «ՀՀ տարածքում դեղատոմսերի  դուրս  գրման  և  դեղերի  բաց  թողնման  կարգը  հաստատելու  մասին»,  http։
 //www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=52045 (24.08.2017 թ.)։
 [4] ՀՀ Առողջապահության նախարարության N 204-Ն հրաման «Հայաստանի Հանրապետությունում  առանց  դեղատոմսի  բաց  թողնվող  դեղերի  ցանկը  հաստատելումասին»,էր19.09.2017 թ. դրությամբ)։
 http։
 //www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=32081(ՀասանելիՂազարյան Էմմա, Աբրահամյան ԼալաԴԵՂԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀՈԳԱԾՈՒԹՅԱՆ ՄԱԿԱՐԴԱԿԸ ԵՐԵՎԱՆԻ ԴԵՂԱՏՆԵՐԻ ՑԱՆՑՈՒՄԲանալի բառեր՝ բժիշկ-դեղագետ, դեղատուն, դեղագիտական հոգածություն,հիվանդ։

Աշխատանքի  նպատակն  է՝  դեղատան  աշխքատողների  և  հաճախորդերի  շրջանում  հարցման  եղանակով  գնահատել  դեղագիտական  հոգածության  մակարդակը Երևանի դեղատներում։
  Պարզվել է, որ դեղատներում դեղերի գերակշռող  մեծամասնությունը բաց է թողնվում առանց դեղատոմսի։
  Դեղատան հաճախորդների  գերակշռող (78.0 %) մեծամասնությունը դեղերի մասին տեղեկատվությունը ստանում  է  տարբեր  աղբյուրներից  (ծանոթներից,  ԶԼՄ-ներից  և  այլն)  և  ընդամենը  32.0  %  բժիշկներից,  իսկ  դեղատան  աշխատողներից՝  16.0  %։
   Ինքնաբուժության  դրդող  հանգամանքներից  են՝  սեփական  գիտելիքները  բավարար  համարելը  և  բժշկի  հանդեպ անվստահությունը։
