ԱՐԱԳԱԾԻ ԼԵՌՆԱԶԱՆԳՎԱԾԻ ՊԱԼԵՈՌԵԼԻԵՖԻ ԵՎ ՍՏՈՐԵՐԿՐՅԱ ՋՐԵՐԻ ԲԱՇԽՎԱԾՈՒԹՅԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆՆ ՕԴԱՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ ԵՎ ՋՐԱԵՐԿՐԱՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐՈՎՀայաստանի  Հանրապետության  քաղցրահամ  ջրերի  ձևավորման  հիմնական  տարածաշրջաններից  մեկն  Արագած  լեռան  զանգվածն  է։
   Չնայած  զանգվածի  տարածքում  կատարված  գիտաարտադրական  աշխատանքերի  զգալի  ծավալին`  առանձին  տարածքների`  օրինակ  Ախուրյան  գետի  ձախափնյա և Սելավմաստարա հեղեղատի ավազանների համար, շատ խնդիրներ մնում են չլուծված և կարիքունեն  լրացուցիչ  ուսումնասիրությունների։
   Դրանք  վերաբերում  են  ստորերկրյա  կենտրոնացված  հոսքերի (հնահուների) և դրանց տարածական դիրքի հայտնաբերմանը, հոսքերի շարժման հիմնական ուղղությունների  և  ծախսերի  որոշմանը,  ժամանակակից  և  հին  (թաղված)  ջրբաժանների  փոխհարաբերակցությանը  և  վերջապես  առաջարկվող  նոր  ջրառների,  ինչպես  նաև  գործող  ջրառներից  լրացուցիչջուր ստանալու ազդեցության գնահատմանը [1]։
 Հաշվի առնելով նոր գիտահետազոտական ուսումնասիրությունների արդյունքները՝ վերամշակվելև ընդհանրացվել են նախկինում կատարված հիդրոերկրաբանական (գլխավորապես հորատման), երկրաֆիզիկական և հիդրոլոգիական նյութերի տվյալները։
  Կառուցվել է ռեգիոնալ ջրամերժ շերտի ռելիեֆի (պալեոռելիեֆի) քարտեզ Արագածի լեռնազանգվածի համար (նկ. 1)։
  Ստացված արդյունքների հիման  վրա  արտահայտվել  են  ստորերկրյա  ջրահոսքեր,  որոնք  բեռնաթափվում  են  հատկապես  վերիննիշերում և կարևոր դեր կունենան նշված շրջանների ջրամատակարարման համար [2]։
 Օդալուսանկարչական  և  տիեզերական  նկարահանումների  նյութերի  վերծանման  հիման  վրաուսումնասիրվել են ջրավազանի հիդրոերկրաբանական պայմանների առանձին հրաբխային գոտիներիխզվածքները  և  ջրահոսքերը։
   Նյութերի  նախնական  տվյալների  վերլուծման  հիման  վրա  կազմվել  ենառանձին հիդրոերկրաբանական կտրվածքներ (նկար 1), որոնք հնարավորություն տվեցին պարզել տեղանքի ստորերկրյա ջրերի հայտնաբերման համար բնորոշ բնութագրեր։
 Դաշտային աշխատանքների հիմնական ծավալը երկրաֆիզիկական ուսումնասիրություններն են։
 Նկատի  ունենալով  տեղանքի  հիդրոերկրաբանական  կառուցվածքի  հատկությունները՝  տեղանքի  պալոռելիեֆի քարտեզագրման համար երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունները կատարվել են էլեկտրահետախուզական մեթոդով՝ ուղղաձիգ էլեկտրազոնդավորման (ՈՒԷԶ) տարատեսակով։
 Դաշտային  պայմաններում  չափված  Pթ=f(h)  կորերը  բնութագրում  են  ապարների  էլեկտրականդիմադությունների փոփոխությունն ըստ խորության։
 1.  ռեգիոնալ  ջրամերժ  ռելիեֆի  իզոգծերը  բացարձակ նիշերով,2.  ստորերկրյա  ջրերի  կենտրոնացված  հոսքերիշարժման հիմնական ուղիները (հնահուներ),3.  ժամանակակից մակերեսային ջրբաժան,4.  ռեգիոնալ թաղված ջրբաժան,5.  թաղված (ջրհավաք) ավազան,6.  ջրամերժ  ապարների  ենթալավային  կոնտակտ,7.  աղբյուրներ,8.  հիդրոերկրաբանական  և  երկրաֆիզիկականկտրվածքի երթուղի (պրոֆիլ),9.  տարածք, որտեղ որոշված են ժամանակակիցև թաղված ռելիեֆների ինվերսիա։
 Քարտեզ 1. Արագածի լեռնազանգվածի ռեգիոնալ ջրամերժի ռելիեֆ (2013 թ.)Դաշտային  գրաֆիկների  քանակական  մշակումը  տեսական  կորերի  օգնությամբ  հնարավորություն տվեց որոշելու ապարների տարածական բաշխումը և մասնավորապես՝ ջրամերժ շերտի խորությունը և դրա ռելիեֆի կառուցվածքը։
 Եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ նախկինում Հայերկրաբանության և՛ ՋՊ, և՛ ՀԻ կողմիցԱրագածի  զանգվածի  լանջերում  կատարվել  են  նմանատիպ  աշխատանքներ,  ապա  ուսումնասիրություններում զգալի ծավալ են կազմում տվյալների վերամշակումները և ընդհանրացումները։
 Ըստ  ուսումնասիրությունների  նախնական  արդյունքների՝  կատարված  են  աշխատանքներ  նաևհրաբխային  ապարների  ճեղքավորվածության  գոտիների  գլխավոր  ուղղությունների  և  ջրահոսքերիընդլայնական կտրվածքների սահմանների ճշգրտման ուղղությամբ։
 Մաթեմատիկական  մոդելավորման  աշխատանքները  ծրագրավորված  են  եղել  լուծելու  սպասվելիք (նախագծվող) ջրառների տարբեր ծախսերի (ջրաքանակների) ազդեցության գնահատումը կենտրոնացված աղբյուրների կամ գործող ջրառների վրա, պարզելու ստորերկրյա ջրերի դինամիկայի այլ հարցեր [3]։
 Համալիր  ուսումնասիրությունների  հիման  վրա՝  ա)  որոշվել  են  այն  տեղամասերը,  որոնք  հիդրոերկրաբանական  տեսանկյունից  հեռանկարային  են  ստորերկրյա  կենտրոնացված  հոսքեր  որոնելունպատակով,  բ)  կառուցվել  է  1։
 50000  մասշտաբի  ռեգիոնալ  ջրամերժ  շերտի  ռելիեֆի  (պալեոռելիեֆի)քարտեզ,  որը  հնարավորություն  է  տալիս  ճշտել  ուսումնասիրվող  տարածքի  խորքային  հոսքի  բաշխումը,  գ)  որոշվել  է  ուսումնասիրվող  ջրավազանների  ժամանակակից  և  հին  (թաղված)  ռելիեֆներիկապը,  որն  անհրաժեշտ  է  ջրային  հաշվեկշռի  բաղադրիչների  ճշտման  համար  (մասնավորապես  խորքային հոսքի բաղադրիչի մեծության որոշման նպատակով) [4]։
 1.  գլաքարակավային առաջացումներ,2.  ավազակավային առաջացումներ,3.  տարբեր լավային հոսքեր,4.  լավաներ, ծակոտկեն ջրատարեր,5.  ռեգիոնալ ջրամերժ ռելիեֆ6.  ապարների տեսակարարէլեկտրադիմադրությունն՝ ըստ ՈՒԷԶ-ի (Օհմ.մ),7.  ՈՒԷԶ-ի կետեր,8.  մակերեսային ջրերի շարժմանուղղություներթուղով (պրոֆիլով), Կարկաչուն գետի ջրավազանիՆկար 1. Լիթոլոգաերկրաբանական կտրվածք A-A’տեղամասում, մասշտաբ 1։
 75000, 2013 թ.Արագածի լեռնազանգվածի արևմտյան և հարավային լանջերով կատարված օդատիեզերական ևերկրաֆիզիկական ուսումնասիրություններն էլեկտրահետա-խուզական մեթոդներով բերել են հետևյալեզրահանգումների.-  հիդրոերկրահետախուզման  խնդիրների  լուծման  նպատակով  էլեկտրահետախուզական  մեթոդները  (էլեկտրական  զոնդավորում,  էլեկտրապրոֆիլացում,  բնական  էլեկտրական  դաշտի  մեթոդ)  ամենաարդյունավետներից են,- էլեկտրազոնդավորման արդյունքների հիման վրա կազմված է ուսումնասիրված տարածքի հնառելիեֆի քարտեզը (1։
 50000 մասշտաբի), որը համընկնում է այդ տարածքի ռեգիոնալ ջրամերժ շերտիռելիեֆի  հետ։
   Հետևաբար,  ստացված  արդյունքները  թույլ  են  տալիս  եզրակացություններ  անել  տարածքի ստորերկրյա ջրերի տարածական բաշխման վերաբերյալ (ըստ խորության և մակերեսի),- հայտնաբերված են հնահուներ, որոնք հանդիսանում են հեռանկարային տեղամասեր ստորերկրյա ջրերի հայտնաբերման նպատակով, մասնավորապես հորատանցքերի միջոցով,- հայտնաբերված և ճշգրտված են այն տարածքները, որտեղ ժամանակակից և հին ջրբաժաններըմիմյանց հետ չեն համընկնում, այդ տեղամասերում ստորերկրյա ջրերն ունեն տարբեր աշխարհագրական բաշխվածություն, որը կարևոր է որոնողական աշխատանքների ճիշտ նախագծման համար։
 Գրականությունгеологии Арм. ССР, Ереван, 1956։
 2. Минасян Р., Изучение подземных вод вулканических областей геофизическими методами. Москва, 1989։
 нагорья Армении, Ереван, 2003։
 (по данным геофизических исследований), ученые записки ЕГУ, № 2, Ереван, 1999, с. 98-104։
 Արգինե ԲաբաջանյանԱՐԱԳԱԾԻ ԼԵՌՆԱԶԱՆԳՎԱԾԻ ՊԱԼԵՈՌԵԼԻԵՖԻ ԵՎ ՍՏՈՐԵՐԿՐՅԱ ՋՐԵՐԻ ԲԱՇԽՎԱԾՈՒԹՅԱՆՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆՆ ՕԴԱՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ ԵՎ ՋՐԱԵՐԿՐԱՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐՈՎԲանալի բառեր՝ Արագածի լեռնազանգված, ստորերկրյա ջրեր, հիդրոերկրաբանական կառուցվածք։

Ուսումնասիրելով  ՀՀ  Արագածի  լեռնազագվածի  պալեոռելիեֆի  և  ստորերկրյա  ջրերի  բաշխվածությունն  օդատիեզերական ու ջրաերկրաֆիզիկական մեթոդներով և ընդհանրացնելով նախկինում կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքները՝ կառուցվել է ռեգիոնալ ջրամերժ շերտի ռեիլիեֆի քարտեզ, որի վրա առանձնացվել  են  հնահուներ, որոնք հայտնաբերվել  են  հորատանցքերի միջոցով,  ինչպես նաև  հայտնաբերվել  են  այն  տարածքները,  որտեղ  ժամանակակից  և  հին  ջրբաժանները  միմյանց  հետ  չեն  համընկնում,  ինչը  շատ  կարևոր  է  որոնողական աշխատանքների ճիշտ նախագծման համար։
