ՎՆԱՍ ՊԱՏՃԱՌԵԼՈՒ ՀԵՏԵՎԱՆՔՈՎ ԾԱԳՈՂՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿՈԼԻԶԻՈՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ ՆԵՐՊԵՏԱԿԱՆ ԵՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԱՍՊԵԿՏՆԵՐՈՒՄԴելիկտային հարաբերությունները վնաս պատճառելու հետևանքով առաջացող պարտավորություններ են։
  Վնաս պատճառելու հետ կապված պարտավորությունները, որոնք որոշ իրավական համակարգերում նաև դելիկտ են անվանվում  (հիմնականում  այդպես  են  կոչվում  մայրցամաքային  եվրոպական  երկրներում),  վերաբերում  են  պարտավորությունների  հնագույն  տեսակին։
   Տուժողն  իրավունք  ունի  վնաս  պատճառողից  պահանջելու  վնասի  փոխհատուցում,  ընդ  որում,  վնասի  որոշման  չափն  ու  կարգը  կարող  են  տարբեր  լինել՝կախված այս հարցերի նկատմամբ կիրառվող իրավունքից։
  Դելիկտային պարտավորությունների  առանձնահատկությունն  այն  է,  որ  դրանց  առաջացումըպայմանավորված չէ պայմանագրով, այլ կապված է վնաս պատճառելու փաստի (իրավախախտման) հետ։
  Քաղաքացիական իրավախախտումը (դելիկտը)քաղաքացիական  սուբյեկտիվ  իրավունքների  խախտումն  է՝  քաղաքացու  անձին կամ գույքին, կամ իրավաբանական անձի գույքին վնաս պատճառելը։
  Միջազգային  մասնավոր  իրավունքում  դելիկտը  քաղաքացիական  իրավախախտումն է` օտարերկրյա տարրի առկայությամբ։
 1 «Օտարերկրյա տարրը» կարողէ առկա լինել դելիկտային հարաբերության բոլոր բաղադրիչներում. կարող է լինել սուբյեկտի ձևով (օրինակ, երբ վնաս պատճառողը օտարերկրյա քաղաքացի է), օբյեկտի ձևով (օրինակ, երբ վնասը հասցվել է այլ պետությունում գրանցված տրանսպորտային միջոցին), իրավաբանական փաստի ձևով (օրինակ, երբ իրավախախտումը տեղի է ունեցել այլ պետության տարածքում)։
 Դելիկտային հարաբերության կողմերն են իրավախախտը (վնաս պատճառողը)  և  տուժողը  (անձը,  որի  իրավունքները  խախտվել  են  կամ  ում  վնաս  էպատճառվել)։
 Վնասի  պատճառման  հետևանքով  պատասխանատվության  առաջացման  համար  (պատասխանատվության  առաջացման  ընդհանուր  կանոնի  հա1  Տե՛ս  Гетьман-Павлова  И.  В.,  Международное  частное  право։
   Учебник,  –М.,  Эксмо,  2005,  էջ380։
 մաձայն) անհրաժեշտ է չորս պայմանի առկայություն.•  իրավախախտի կողմից հակաօրինական վարքագծի դրսևորում•  վնասի պատճառում, որը կարող է լինել ինչպես նյութական, այնպես էլոչ նյութական (բարոյական) ձևով•  հակաօրինական վարքագծի և պատճառված վնասի միջև պատճառական կապի առկայություն•  իրավախախտի մեղքի առկայություն։
 Միջազգային  մասնավոր  իրավունքի  զարագացման  պատմությանը  զուգընթաց  դելիկտային  հարաբերությունների  կոլիզիոն  կարգավորումը  որոշակիէվոլյուցիայի  է  ենթարկվել`  սկսած  միակ  սկզբունքի  գոյությունից,  որը  սահմանում էր դելիկտների կարգավորումն իրականացնող իրավունքի ընտրությունը,մինչև կոլիզիոն կապերի համակարգի ձևավորումը, որի հիմքում ընկած է տուժողի` փոխհատուցման ժամանակ առավելագույն շահ ստանալու իրավունքը։
 Վնաս  պատճառելու  հետևանքով  ծագող  պարտավորությունների  ոլորտում  կոլիզիաների  կարգավորման  համար  որպես  դասական  սկիզբ  կարելի  էհամարել «վնասի պատճառման վայրի օրենքը» (Lex loci delicti commisi)։
 2 Ներկայումս  այն  նախատեսված  է  Ավստրիայի,  Հունգարիայի,  ԱՄՆ-ի,  Հունաստանի,  Իտալիայի,  Գերմանիայի,  Շվեյցարիայի  Լեհաստանի,  Ֆրանսիայի  դատական պրակտիկայի, Ռուսաստանի, Հայաստանի և այլ երկրների օրենսդրականակտերում, Բուստամանտեի օրենսգրքում, Մինսկի, Կիևի, Քիշնևի կոնվենցիաներում,  Հռոմ  II-ում,  ինչպես  նաև  մի  շարք  այլ  երկկողմ  ու  բազմակողմ  միջազգային պայմանագրերում։
 Ֆրանսիական  օրենսդրության  և  դատական  պրակտիկայի  վրա  երևի  թեամենաքիչն  են  ազդել  դելիկտային  հարաբերությունների  կարգավորման  մեջտեղի  ունեցած  փոփոխությունները։
   Հիմնականում  այստեղ  խստորեն  պահպանվում է Lex loci delicti սկզբունքը։
  Այս կապի համար օրենսդրական աղբյուրէ  Ֆրանսիայի  քաղաքացիական  օրենսգրքի  երրորդ  հոդվածը,  ըստ  որի  հանրային  կարգին  ու  անվտանգությանը  վերաբերող  օրենքները  կիրառվում  ենՖրանսիայում ապրող բոլոր անձանց նկատմամբ։
  Այս դրույթից ելնելով` դատարանները  հանգել  են  եզրակացության,  որ  այլ  պետությունում  կատարված  հակաիրավական  արարքները  պետք  է  քննվեն  իրավախախտման  կատարմանվայրի  պետության  իրավունքին  համապատասխան։
   Բայց  սույն  դրույթի  համար  հիմք  հանդիսացող  դատական  ակտը  Վճռաբեկ  դատարանի  կողմից  ընդունվեց  միայն  1948թ.-ին,  որում  Lex  loci  delicti  սկզբունքը  վերջնականապես2 Տե՛ս Л.  Х. Мингазов, Е. А. Кондратьева, Л. Б. Морозова, Е. В. Барабанова, Международноечастное право, Казань, 2006, էջ 75։
  Г.К. Дмитриева, Международное частное право, М., 2009,էջ 506։
 ամրագրվեց։
   Սակայն,  միևնույն  ժամանակ,  Ֆրանսիայի  դատարաններըձգտում  են  կիրառելու  ազգային  իրավունքը  ինչպես  այն  դեպքերում,  երբ  վնասակար արաքը  կատարվել  է  Ֆրանսիայի  տարածքում,  և  երբ  առկա  են  միայննման արարքի  վնասակար  հետևանքները։
 3  Ինչպես  երևում  է, այստեղ  արդենհարց  է  առաջանում  Locus  delicti  (վնասի  պատճառման  վայրի)  դրույթի  հետկապված։
  Նշենք, որ մոտեցումը նույնը չէ Locus delicti-ի որոշման վերաբերյալ,այսինքն` որպես այդպիսին պետք է ընդունել վնասակար հետևանքների առաջացման  համար  հիմք  հանդիսացող  արարքի  կատարման  վայրը,  թե  այն  վայրը, որտեղ վրա են հասել վնասակար հետևանքները, եթե խոսքը վերաբերում էտարբեր  երկրների  (դասական  օրինակ՝  գետը,  որը  հոսում  է  երկու  երկրներիտարածքով աղտոտվել է մի երկրի տարածքում, բայց դրա հետևանքով տուժելեն մյուս պետության քաղաքացիները)։
 Կան երկրներ, որոնք որպես վնասի պատճառման վայր ընդունում են վնասակար  գործողությունների  կատարաման  վայրը  (Ավստրիա),  և  կան  երկրներ,որոնք ընդունում են այն վայրը, որտեղ վրա են հասել վնասակար հետևանքները  (Շվեյցարիա)։
   Ֆրանսիական  դատական  պրակտիկան  չի  հանգել  կոնկրետեզրակացության  Locus  delicti-ի՝  դելիկտի  կատարման  վայրի  որոշման  հետկապված, և անորոշ է մնում այն հարցը, թե որ պետության իրավունքը պետք էկիրառել,  եթե  վնասակար  գործողությունը  կատարվել  է  մեկ  պետության  տարածքում,  իսկ  վնասակար  հետևանքները  առաջացել  են  մեկ  այլ  պետությանտարածքում։
   Ժամանակակից  պրակտիկայում,  կախված  գործի  հանգամանքներից, երկու մոտեցումն էլ ընդունվում է, բայց առաջնությունը տրվում է առաջին մոտեցմանը՝ վնասկար գործողության կատարման վայրի օրենքի ընտրությանը։
 Այս խնդիրներն իրենց արտացոլումն են գտել նաև Եվրոպական խորհրդիև  միության  կանոնակարգում  (Հռոմ  II-ում),  որը  կիրառվում  է  արտապայմանագրային պարտավորությունների նկատմամբ։
  Հռոմ II-ի 4-րդ հոդվածի առաջին  կետում  նշված  է.  «Եթե  այլ  բան  նախատեսված  չէ  սույն  կանոնակարգով,ուրեմն  վնաս  պատճառելու  հետևանքով  ծագող  հարաբերություններում  կիրառվում է այն երկրի իրավունքը, որտեղ վրա են հասել վնասակար հետևանքները` անկախ նրանից, թե որտեղ է տեղի ունեցել վնասը հատուցելու պահանջի հիմք ծառայած իրավաբանական փաստը, և որ երկրում կամ երկրներում ենվրա հասել այդ իրավաբանական փաստի անուղղակի հետևանքները»։
 Սակայն  այստեղ  ևս  մեկ  կարևոր  հարց  է  առաջանում։
   Հնարավոր  էարդյոք  նման  դեպքերում  կատարել  կիրառման  ենթակա  իրավունքի  ընտրություն,  և  ով  կարող  է  այդ  անել՝  տուժողը,  թե  դատարանը։
   Այս  հարցերի  պատասխանները արտասահմանյան երկրների իրավական համակարգերը տարբեր կերպ են փորձում լուծել։
  Օրինակ` Հունգարիայի «Միջազգային մասնավոր3 Տե՛ս http։
 //otherreferats.allbest.ru/law/00174221_0.html (14.02.2016)։
 իրավունքի  մասին»  1979թ.-ի  որոշումը  նախատեսում  է,  որ  վնասի  պատճառման  հետևանքով  ծագող  հարաբերությունները  կարգավորվում  են  իրավախախտման  կատարման  վայրում  և  կատարման  պահին  գործող  իրավունքով,եթե այլ բան նախատեսված չէ սույն որոշմամբ։
  Տուժողի պահանջով կիրառելիկարող  է  լինել  այն  պետության  իրավունքը,  որի  տարածքում  վրա  են  հասելհետևանքները։
  Նման մոտեցում են դրսևորում նաև տարբեր մայրցամաքներիերկրները՝  1995թ.-ի  Վիետնամի  քաղաքացիական  օրենսգիրքը,  Թունիսի1998թ.-ի միջազգային մասնավոր իրավունքի մասին օրենսգիրքը և այլն։
  Ռուսաստանի  1991թ.-ի քաղ.  օրենսդրության  հիմքերի  մասին  ակտի  167-րդ  հոդվածում նշված էր. «գործողությունը կամ այլ հանգամանքը, որը հիմք է հանդիսանում  վնասների  փոխհատուցման  համար»,  որը  թույլատրում  էր  ենթադրել,որ օրենքը երկու մոտեցումների կիրարառման հնարավորություն էր տալիս, և,հետևաբար,  դատարանը  կարող  էր  կիրառել  այս  կամ  այն  պետությանիրավունքը՝  ելնելով  գործի  կոնկրետ  հանգամանքներից։
 4  Շատ  կարևոր  նշանակություն  ունեցավ  նաև  Եվրոպական  դատարանի  մեկնաբանությունը՝առևտրային գործերով իրավասության և դատական որոշումների կատարմանմասին  Բրյուսելի  կոնվենցիայի  (1968թ.)  5-րդ  հոդվածի  3-րդ  կետի  հետ  կապված,  որը  վերաբերում  էր  դելիկտներից  բխող  վեճերում  վնասի  պատճառմանվայրի  դատարանի  իրավասությանը։
   Որպես  վնասի  պատճառման  վայր  այդմեկնաբանությունից  կարելի  է  հասկանալ  և՛  վնասակար  գործողություններիկատարման վայրը, և՛ վնասակար հետևանքների առաջացման վայրը։
 5Մեր կարծիքով` ՌԴ քաղ. օր.-ի 1219-րդ հոդվածի 1-ին մասը (առաջին նախադասությունը)  բառացի  կրկնում  է  1991թ.-ի  ակտի  167-րդ  հոդվածումնշված  դրույթը,  որից  կարելի  էր  բխեցնել  ինչպես  «վնասակար  արարքի  կատարման վայրը», այնպես էլ «վնասակար հետևանքների առաջացման վայրը»։
 Համանման  ձևակերպում  տրված  է  նաև  ՀՀ  քաղաքացիական  օրենսգրքի1289-րդ հոդվածում՝ «վնաս պատճառելու հետևանքով ծագող պարտավորությունների նկատմամբ կիրառվում է այն պետության իրավունքը, որտեղ տեղիէ ունեցել վնասը հատուցելու պահանջի համար հիմք ծառայած գործողությունը  կամ  հանգամանքը…»,  այսինքն`  էլի  որպես  ընդհանուր  սկզբունք  ամրագրված է Lex loci delicti commissi-ն, և մեկնաբանված չէ, թե ինչ պետք է հասկանալ`  իրավախախտման  կատարման  վայր  ասելով,  որից  ևս  կարելի  է  բխեցնելինչպես  «վնասակար  արարքի  կատարման  վայրը»,  այնպես  էլ  «վնասակարհետևանքների առաջացման վայրը»։
  Սակայն, ի տարբերություն ՀՀ քաղ. օր.-ի,ՌԴ ներկայիս քաղ. օր-ում մտցված է որոշակիություն, թե երբ կարելի է կիրառելվնասակար  հետևանքների  առաջացման  վայրի  օրենքը։
   ՌԴ  քաղ.  օր.-ի  12194 Տե՛ս Лунц  Л.  А.,  Марышева  Н.  И.,  Садиков  О.  Н., Международное  частное право։
   Учебник,М., 1984, էջ 216։
 5 Տե՛ս Звеков В. П., Международное частное право։
  Курс лекций, М., 1999, էջ 363։
 րդ  հոդվածի  1-ին  կետի  համաձայն.  «այն  դեպքերում,  երբ  վնասակար  գործողության կամ այլ հանգամանքի հետևանքով վնասն առաջանում է այլ պետությունում,  կարող  է  կիրառվել  այդ  պետության  իրավունքը,  եթե  վնաս պատճառողը  կանխատեսել  է  կամ  պարտավոր  էր  կանխատեսել  վնասի  առաջացումըայդ  պետությունում»։
   Համանման  նորմ  նախատեսված  է  նաև  Շվեյցարիայի1987թ.-ի  «Միջազգային  մասնավոր  իրավունքի  մասին»  օրենքում։
   Այստեղհարց  է  առաջանում,  թե  պարտավոր  է  արդյոք  տուժողը  հիմնավորել  վնասպատճառելու  վայրի  երկրի  օրենքի  կիրառման  անհրաժեշտությունը  և  ապացուցել, որ պատասխանողը կանխատեսել է կամ պետք է կանխատեսեր այլ երկրում  վնասի  պատճառումը։
   Ըստ  մեզ`  առաջին  կետը  պետք  է  մեկնաբանել(հաշվի  առնելով  հայրենական  օրենսդրության  սկզբունքները)՝  ելնելով  «թույլկողմի»՝  տուժողի  շահերից։
 6  Այդ  իսկ  պատճառով  վնաս  պատճառողի  կողմիցվնասակար արդյունքների վրա հասնելը պետք է ենթադրվի, իսկ պատասխանողը  այդ  պետության  իրավունքի  կիրառման  դեմ  հանդես  գալու  դեպքումպետք է ապացուցի հակառակը։
  Ընդ որում` վնասի պատճառման վայրի օրենքի  կիրառման  հարցը  կարող  է  դնել  ինչպես  տուժողը,  այնպես  էլ  դատարանը`սեփական նախաձեռնությամբ։
  Ինչ վերաբերում է այս հարցով պատասխանողի նախաձեռնությանը, որն իր համար առավել շահավետ է համարում վնասակար հետևանքների վրա հասնելու վայրի օրենքի կիրառումը, քան վնասակարարարքի կատարման վայրի օրենքը, ապա, ինչպես ենթադրում ենք, օրենքը չիբացառում և նման հնարավորությունը։
  Կիրառման ենթակա իրավունքի վերաբերյալ  վերջնական  որոշումը  կայացնում  է  դատարանը`  գործի  բոլոր  հանգամանքները (այդ թվում և պատասխանողի շահերը) հաշվի առնելով ։
 7 Մեր կարծիքով` ՀՀ քաղ. օր.-ի 1289-րդ հոդվածը պետք է փոփոխել և ՌԴքաղ. օր.-ի 1219-րդ հոդվածի առաջին կետում ամրագրված դույթը նախատեսել  նաև  ՀՀ  օրենսդրությամբ  (վերը  նշված  մեկնաբանություններով),  որի  արդյունքում 1289-րդ հոդվածի ձևակերպումը կլինի հետևյալը. «Վնաս պատճառելու հետևանքով ծագող պարտավորությունների նկատմամբ կիրառվում էայն  պետության  իրավունքը,  որտեղ  տեղի  է  ունեցել  վնասը  հատուցելուհիմք  ծառայած  գործողությունը  կամ  հանգամանքը։
   Այն  դեպքերում,  երբնման  գործողության  կամ  հանգամանքի  հետևանքով  վնասի  զգալի  մասըվրա  է  հասել  այլ  պետությունում,  ապա  կիրառվում  է  այդ պետության  իրավունքը, եթե վնաս պատճառողը կանխատեսել է կամ պետք է կանխատեսեր,որ  այդպիսի  վնասը  կարող  էր  վրա  հասնել  հենց  այդ  պետությունում»։
   Մեզթվում  է,  որ  նման  ձևակերպումը  որոշակիություն  կմտցներ  և  լուծում  կտարLocus delicti-ի հիմնախնդրին, որի վերաբերյալ մեր օրենսդրությունում ընդհան6 Տե՛ս Комментарий к Гражданскому кодексу Российской Федерации части второй. М., 1996. էջ657։
 7  Տե՛ս  Гражданский  кодекс  Российской  Федерации.  Часть  третья.  Постатейный  научно-практический  комментарий. М., 2001, Авторы комментарии Г. К. Дмитриева и В. Н. Ануров։
 րապես  մեկնաբանությունները  բացակայում  են,  և  չի  բացատրվում,  թե  ինչպետք է հասկանալ վնասի պատճառման վայր ասելով։
 Կիրառման ենթակա իրավունքի ընտրությունը կատարելուց հետո արդենհարց  է  առաջանում  դելիկտային  պարտավորությունների  ստատուտի  հետկապված,  որը  որոշում  է  կիրառման  ենթակա  իրավունքի  գործողության  ոլորտը։
  Դելիկտային հարաբերությունների ստատուտը կարելի բնորոշել որպես դելիկտային հարաբերությունների կարգավորումն իրականացնող, կոլիզիոն նորմերի  ուժով  կիրառման  ենթակա  նյութական  իրավունքի  նորմերի  համակցություն։
   Միջազգային  մասնավոր  իրավունքի  նորմերի  ամրագրում  իրակացնողմի  շարք  օրենքներ  ներառում  են  նաև  դելիկտային  պարտավորության  ստատուտի հիման վրա որոշվող հարցերի շրջանակը ամրագրող դրույթներ։
 1987թ.-ի  Շվեյցարիայի  դաշնային  օրենքը  դրանց  թվից  առանձնացնում  էանձի  գործունակությանը,  պատասխանատվության  չափին  ու  պայմաններին,պարտավոր  անձի  պարտականություններին  վերաբերող  հարցերը  (դրա  հետմեկտեղ ուշադրության են արժանացվում անվտանգության և վարքագծի թույլատրելի  նորմերի  կանոնները,  որոնք  գործում  են  վնասի  պատճառման  վայրում)։
 Կիրառման ենթակա իրավունքի գործողության ոլորտին վերաբերող հարցերը  ամրագրված  են  նաև  ՌԴ  քաղ  օր.-ի  1220-րդ  հոդվածում,  ըստ  որի`  լուծման ենթակա են հետևյալ հարցերը.•  անձի  ունակությունը  պատասխանատվություն  կրելու  պատճառվածվնասի համար•  այնպիսի անձի վրա պատասխանատվություն դնելու հնարավորությունը, ով չի հանդիսանում վնաս պատճառող•  պատասխանատվության հիմքերը•  պատասխանատվությունից  ազատելու,  պատասխանատվությունըսահմանափակելու հիմքերը•  վնասի հատուցման միջոցները•  փոխհատուցման ենթակա վնասի չափն ու ծավալը։
 Նշենք  նաև,  որ  վերը  նշված  հարցերի  շրջանակը  սպառիչ  չէ  և  կարող  էավելացվել՝ երկրի պրակտիկայից ելնելով։
 8 ՀՀ  քաղ.  օր.-ը  չի  նախատեսում  նորմ  կիրառման  ենթակա  իրավունքիշրջանակները որոշելու վերաբերյալ, որի հետ մենք այնքան էլ համաձայն չենք,քանի  որ  սահմանելով  կիրառման  ենթակա  իրավունքը,  պետք  է  նշվեր  նաևդրա գործողության շրջանակները։
  Այնքան էլ ճիշտ չէ բուն վեճը լուծել կոլիզիոննորմերին  համապատասխան  ընտրված  մեկ  պետության  իրավունքի  համա8  Տե՛ս  Gerrit  Betlem  and  Christophe  Bernasconi.  European  Private  International  Law,  the2006, էջ 147-150։
 ձայն,  իսկ  մնացած  (վերը  թվարկված)  հարցերը  որոշել  այլ  պետության  իրավունքով, որը իր հերթին մեծ թվով խնդիրների կհանգեցնի։
  Ճիշտ կլիներ գոնեկիրառման  ենթակա  իրավունքի  գործողության  ոլորտին  վերաբերող  որոշհարցեր  (օրինակ՝  անձի`  պատճառված  վնասի  համար  պատասխանատվություն  կրելու  ունակությունը,  պատասխանատվությունից  ազատելու  կամպատասխանատվությունը  սահմանափակելու  հիմքերը,  փոխհատուցմանենթակա  վնասի  չափն  ու  ծավալը,  վնասի  հատուցման  միջոցները  և  այլն)նախատեսել  ՀՀ  քաղաքացիական  օրենսգրքով,  իսկ  դրանում  չամրագրվածմնացած  հարցերը  կավելացվեին  դատական  պրակտիկային  համապատասխան։
 Դելիկտային  հարաբերությունների  իրավական  կարգավորման  զարգացման  և  կատարելագործման  ընթացքում  Lex loci  delicti  սկզբունքը  լրացվեց  ավելի ճկուն կոլիզիոն կապերով, որոնք հնարավորություն տվեցին հաշվի առնելգործի  բոլոր  հանգամանքները  և  հասնել  արդարացի  որոշումների  կայացմանավելի բարձր աստիճանի։
  Այդպիսի կոլիզիոն կապերից ներկայումս ավելի շատտարածված է «առավել սերտ կապի» սկզբունքը։
  Այսպես, համաձայն 1978թ.-ի«Միջազգային մասնավոր իրավունքի մասին» Ավստրիայի օրենքի՝ կիրառվումէ այն վայրի օրենքը, որի հետ առավել սերտ է կապված իրավահարաբերությունը։
   Շվեյցարիայի  1987թ.-ի  «Միջազգային  մասնավոր  իրավունքի  մասին»  օրենքը,  Մեծ  Բրիտանիայի  «Միջազգային  մասնավոր  իրավունքի  մասին»1995թ.-ի  օրենքը  սահմանում  են առավել  սերտ  կապի  վայրի  իրավունքի  հնարավորությունը։
 Իտալիայի,  Հունաստանի,  Գերմանիայի  և  այլ  պետությունների  իրավունքում կիրառվում է երկու կողմերի՝ միևնույն պետությունում քաղաքացիությանվայր ունենալու մասին դրույթը։
 9 Կան երկրներ, որոնց օրենսդրությունները, որպես  առավել  սերտ  կապի  հիմնավորում,  նշում  են  միայն  կողմերի  ընդհանուրբնակության  վայր  ունենալու  հանգամանքը։
   Շվեյցարիայի  1987  թ.-ի  «Միջազգային մասնավոր իրավունքի մասին» օրենքի 133-րդ հոդվածում առանձնացված է երկու իրավիճակ.•  իրավախախտն ու տուժողը բնակվում են տարբեր պետություններում•  իրավախախտն ու տուժողը բնակվում են միևնույն պետությունում։
 Առաջին  դեպքում  կիրառվում  է  Lex  loci  delicti  սկզբունքը,  իսկ  երկրորդդեպքում՝  կողմերի  ընդհանուր  բնակության  վայրի  օրենքը։
   Ենթադրվում  է,  որկողմերն  առավել  սերտ  կապի  մեջ  են  հենց  այդ  պետության  իրավունքի  հետ։
 1979թ.-ի Հունագարիայի  «Միջազգային  մասնավոր  իրավունքի  մասին»  օրենքը ևս ընդունում է միայն կողմերի՝ միևնույն պետությունում բնակության վայրունենալու հանգամանքը (32-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)։
 Կան պետություններ, որոնց օրենսդրությունները և՛ ընդհանուր քաղաքա9 Տե՛ս Г. К. Дмитриева, Международное частное право, М., 2009, էջ 508։
 ցիության  վայրի  օրենքի  կիրառման  հնարավորություն  են  նախատեսում,  և՛ընդհանուր  բնակության  (գտնվելու)  վայրի  օրենքի  կիրառման  հնարավորություն են նախատեսում։
  Այդպիսի ձևակերպում է տրված օրինակ ՌԴ քաղ օր.-ի1219-րդ  հոդվածի 2-րդ կետում  (նմանատիպ  ձևակերպում առկա  է  նաև ԱՊՀերկրների  նմուշային  օրենսգրքի  1229-րդ  հոդվածի  2-րդ  մասում),  ըստ  որի.«Եթե  վնաս  պատճառելու  հետևանքով  ծագող  պարտավորության  երկու  կողմերը  (տուժողն  ու  իրավախախտը)  բնակության  վայր  կամ  գործունեությանհիմնական  վայր  ունեն  միևնույն  պետությունում  կամ  եթե  չունեն  միևնույնպետությունում  բնակության  կամ  գործունեության  հիմնական  վայր,  բայցմիևնույն  պետության  քաղաքացիներ  են  կամ  իրավաբանական  անձիք,  կիրառվում է այդ պետության իրավունքը»։
 ԱՊՀ պետությունների  միջև  կնքած  1993թ. «Քաղաքացիական, ընտանեկան և քրեական գործերով իրավական օգնության և իրավահարաբերությունների մասին» Մինսկի կոնվենցիայում (42-րդ հոդված), ինչպես նաև 2002 թ.-իհոկտեմբերի 7-ի «Քաղաքացիական, ընտանեկան և քրեական գործերով իրավական  օգնության  և  իրավահարաբերությունների մասին» Քիշնևի  կոնվենցիայի 45-րդ հոդվածում նշված է, որ տուժողի և վնաս պատճառողի միևնույն քաղաքացիություն ունենալը հիմք է, որ կիրառվի այն պետության իրավունքը, որիքաղաքացիներն  են  իրենք  հանդիսանում։
 10  ՀՀ քաղ.  օրենսգրքում,  որպես  Lexloci  delicti  սկզբունքից  բացառություն,  ընդհանրապես  չի  հիշատակվում  իրավահարաբերության  հետ  առավել  սերտ  կապ  ունեցող  իրավունքի  կիրառմանմասին։
  Ինչպես գիտենք, ըստ 2015թ.-ի դեկտեմբերի 6-ի փոփոխություններովսահմանադրության 6-րդ հոդվածի՝ վավերացված միջազգային պայմանագրերը  Հայաստանի  Հանրապետության  իրավական  համակարգի  բաղկացուցիչմասն  են։
 11  Այսինքն`  Քիշնևի  կոնվենցիայում  առկա  կողմերի  միևնույն  քաղաքացիություն  ունենալու  մասին  դրույթը  անհրաժեշտության  դեպքում  կարող  էկիրառվել  համապատասխան  հարաբերության  նկատմամբ։
   Սակայն  Քիշնևիկոնվենցիայով  վնաս  պատճառելու  հետևանքով  ծագող  հարաբերություններում կողմերի՝ միևնույն պետությունում ընդհանուր բնակության վայր ունենալու հետ կապված բացառություն նախատեսված չէ, և այդ իսկ պատճառով կողմերը  հնարավորություն  չունեն  այսպիսի  նորմ  վկայակաչելու  և  Lex  loci  delictiսկզբունքից բացառություն անելու համար, քանի որ ՀՀ օրենսդրությունում համանման նորմ նախատեսված չէ։
  Առաջարկում ենք, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքում  ևս  ամրագրվի  առավել  սերտ  կապի  սկզբունքի  տրամաբանությունից բխող նման նորմ` հետևյալ ձևակերպմամբ. «Եթե վնաս պատճառելուհետևանքով  ծագող  պարտավորության  երկու  կողմերը  (իրավախախտն  ուտուժողը)  մշտապես  կամ  առավելապես  բնակվում  են(գտնվելու  վայր  ունեն)10 Տե՛ս http։
 //www.zonazakona.ru/law/comments/art/15346/ (16.02.2016)։
 11 Տե՛ս www.arlis.am/documentview.aspx?docID=1 (16.02.2016)։
 միևնույն  պետությունում,  կամ  եթե  չեն  բնակվում  (գտվելու  վայր  չունեն)միևնույն  պետությունում,  սակայն  հանդիսանում  են  միևնույն  պետությանքաղաքացիներ  (ունեն  միևնույն  պետության  ազգային  պատկանելություն),ապա կիրառվում է այդ պետության իրավունքը»։
  Կարծում ենք, որ այսպիսինորմի առկայությունը ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում շատ կարևոր ու դրական ազդեցություն կունենա, քանի որ այն հնարավորություն կընձեռնի հաշվիառնելու  գործի  բոլոր  հանգամանքերը  և  հասնելու  անաչառ  որոշումների  կայացման  առավելագույն  աստիճանի։
   Բացի  դրանից,  առաջարկում  ենք  նաևուշադրության արժանացնել շատ երկրների օրենսդրություններում, ինչպեսնաև միջազգային պայմանագրերում (ինչպես արդեն նշել ենք վերևում) ամրագրված  առավել  սերտ  կապը  հիմնավորող  մյուս  հանգամանքին՝  կողմերիմիջև, մինչև դելիկտային պարտավորությունների առաջացումը, եղած պայմանագրային  իրավահարաբերություններին,  և  համանման  դեպքերում  կիրառել  կողմերի  միջև  եղած  պայմանագրային  իրավահարաբերություններինկատմամբ  կիրառման  ենթակա  իրավունքը(  եթե  կողմերի  միջև  առկա  ենտարբեր  պայմանագրերից  բխող  հարաբերություններ,  և  եթե  դրանք  կարգավորվում  են  տարբեր  պետությունների  օրենսդրություններով,  ապա  դելիկտային  պարտավորությունների  նկատմամբ  կարող  է  կիրառվել  այն  պայմանագրային  իրավահարաբերության  նկատմամբ  կիրառման  ենթակա  պետության իրավունքը, որը կողմերը իրենց համար ավելի հարմար կհարամարեն), քանի որ կողմերը այդ իրավունքին հաստատ ավելի ծանոթ կլինեն, քանորևէ  այլ պետության  իրավունքի,  բացի  դրանից,  եթե  նրանք  փոխադարձ  համաձայնությամբ որոշել են կիրառել այդ իրավունքը, ենթադրում ենք, որ երկուսին էլ ձեռնտու կլինի այդ իրավունքի կիրառումը։
 Այսպիսով,  ելնելով  վերոգրյալից`  կարող  ենք  փաստել,  որ  ժամանակակիցմիջազգային մասնավոր իրավունքում վնաս պատճառելու հետևանքով ծագողպարտավորությունների  կարգավորումն  իրականացնող  կոլիզիոն  կապերըգնալով ավելի զարգանում և կատարելագործվում են, որը հնարավորություն էտալիս ապահովելու կոնկրետ գործի քննության կապակցությամբ առավել արդարացի ու օպտիմալ արդյունքների հասանելիությունը։
 Ելենա ԱլեքսանյանՎՆԱՍ ՊԱՏՃԱՌԵԼՈՒ ՀԵՏԵՎԱՆՔՈՎ ԾԱԳՈՂ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿՈԼԻԶԻՈՆԻՐԱՎԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ ՆԵՐՊԵՏԱԿԱՆ ԵՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՍՊԵԿՏՆԵՐՈՒՄԲանալի բառեր` Վնաս պատճառելու հետևանքով ծագող պարտավորություններ, դելիկտայինհարաբերություններ, վնասակար գործողությունների կատարման վայր, վնասակարհետևանքների առաջացման վայր, կոլիզիոն կարգավորում, կոլիզիոն կապ, քաղաքացիականիրավախախտում (դելիկտ), իրավախախտ, տուժող, օտարերկրյա տարր, վնասիփոխհատուցում, միջազգային մասնավոր իրավունք, առավել սերտ կապ։

Հոդվածում  քննարկվում  են  քաղաքացիական  հարաբերությունների  կարգավորման  որոշ  հիմնախնդիրներ,  որոնք  ծագում  են  օտարերկրյա  տարրով  ծանրաբեռնված  վնաս  պատճառելու  հետևանքով  ծագող  հարաբերությունների  արդյուքում։
   Հիմնվելով  արտասահմանյան  դոկտրինի  վրա՝  առաջարկվում  են  քննարկվող  ոլորտի  որոշ  վիճելի  հարցերի  հետ  կապված  տեսակետներ։
   Քննարկվում  է  վնաս  պատճառելու  հետևանքով  ծագող  հարաբերությունների նկատմամբ կիրառվող նորմի էությունն ու նշանակությունը, դրանում  փոփոխություններ  կատարելու  անհրաժեշտությունը։
   Հոդվածի  նպատակն  է  քննարկվող  խնդիրների  ճիշտ  ու  արդյունավետ  լուծման  միջոցներ  առաջարկելը՝  համապատասխան  նորմի կատարելագործմամբ ու ճիշտ կիրառմամբ։
