Հոդվածում առաջարկվում է օպտիմալ աղբյուրի էներգիայի հաշվարկման բանաձև և առաջարկվում է, որ Am-241 իզոտոպը օգտագործվի այդ էներգիան գործնականում համապատասխան ռադիատորների (թիրախների) միջոցով ստանալու համար: Հանքանյութերի օգտակար հանածոների մեջ հանքանյութերի պարունակության որոշումը հիմնականում կատարվում է թանկարժեք, դանդաղ երկրաբանական մեթոդներով ՝ քիմիական վերլուծության միջոցով:   Այնուամենայնիվ, նոր, ավելի արագ և էժան մեթոդներ են անհրաժեշտ հանքի շահագործման և շահագործման արագ կառավարման համար:  Միջուկային երկրաֆիզիկական մեթոդները, մասնավորապես ռենտգենյան ճառագայթաչափական մեթոդը (ռենտգենյան մեթոդ), որը հիմնված է ռենտգենյան ճառագայթման գրգռման և տարրերի բնորոշ տարրերի ձայնագրման վրա, խոստումնալից են ժողովրդագրական-տնտեսական այս կարևորագույն լուծման համար: խնդիր   Այս մեթոդի կարևոր առանձնահատկություններից է օգտակար տարրերի պարունակության որոշումը հանքային զանգվածում բնական տեղաբաշխման պայմաններում, բացվածքներում, հորատանցքերում, կերերում, լեռների պեղումներում և այլն:  Նշված օբյեկտներում օգտակար հանածոների հանքայնացումը հիմնականում բաշխվում է բնիկների, պարիսպների, երակների միջոցով և բաշխման այլ ձևերով, այսինքն ՝ բնական հանքանյութը ներկայացնում է տարասեռ, բազմազան միջավայր: RRM- ի կողմից տարբեր օգտակար հանածոների նմուշառման ընթացքում չափման արդյունքների վրա էականորեն ազդում է այսպես կոչված դիֆուզիոն էֆեկտը, որը հաշվի է առնվում կառուցվածքային Tx գործակիցով [3, 4, 5]: Կառուցվածքային գործակիցի մեծությունը կախված է հանքանյութի պարունակությունից, նրա հատիկների չափից, դրանց բաշխումից (օրենքներով) շրջակա միջավայրից, փակող ապարների արդյունավետ ատոմային թվերից, ինչպես նաև օգտագործված առաջնային ռադիոակտիվ աղբյուրի էներգիայից: Բնական պայմաններում չափումներ կատարելիս նշված բազմազանությունը որոշող նշված գործոնները կարգավորված չեն, այսինքն ՝ ներկայացված են իրենց բնական արժեքներով:   Միակ գործոնը, որը կարող է փոխվել, օգտագործվող ռադիոակտիվ աղբյուրի էներգիան է: Հետևաբար, մենք փորձեցինք լուծել բազմազանության էֆեկտի ազդեցությունը նվազեցնելու (ուժեղացնելու) խնդիրը ՝ ընտրելով առաջնային ռադիոակտիվ աղբյուրի էներգիայի քանակը: Որքան մեծ է Tx գործակցի մեծությունը `հաշվի առնելով ցրման ազդեցությունը, այնքան մեծ է դրա ազդեցությունը, skyd ազդեցության բացակայության դեպքում, դրա արժեքը ձգտում է մեկի:  Հետեւաբար, մենք որոնելու ենք առաջնային ռադիոակտիվ աղբյուրի էներգիայի օպտիմալ քանակը ՝ հիմնվելով Tx = 1 պայմանի վրա: T (cid) 2934) = (մուրհ. 2972) (նշ. 3365) (նշ. 3168) (նշ. 2878) (նշ. 2972) (նշ. 3365) (նշ. 3182) (նշ. 2972) (նշ. 3365) (նշ. 3168) (նշ. 3133) (նշ. 2927): Համասեռությունների բինոմի բաշխման համար կոպիտ հանքանյութի Tx կառուցվածքային գործակիցը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով [5], որտեղ q է որոշվող տարրի պարունակությունը, μ - առաջնային գծի թուլացման գծային գործակիցները (j) և բնութագրական (x) ճառագայթները հանքային միջավայրում (A) H), ρA - հատիկի խտություն, D - հատիկի չափ: (խնամել 2870) (նշ. 2922) (նշ. 2924) ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 2927)) (նշ. 2879) (նշ. 2977) (նշ. 3133) (նշ. 2888) ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 2927)) ((նշ. 2972) (նշ. 3365) (նշ. 3168) (նշ. 3140) (նշ. 2878) (նշ. 2972) (նշ. 3365) (նշ. 3182) (նշ. 3140)), (1) արտահայտում են գծի թուլացման գործակիցները λ միջավայրի λ ատոմային թվով λ `λ [1] μ ալիքի λ ալիքի երկարությանը համապատասխանող (cid. 3364) = K × Z (նշ. 2871), (նշ. 2877) (նշ. 2872) × λ (cid. 2871) ըստ բանաձևի, ինչպես հացահատիկի չափի մեջ (cid) 2870) (նշ. 2922) (նշ. 2924) ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 2927)) (նշ. 2879) (նշ. 2870) (նշ. 3344) (նշ. 3250) (նշ. 3344) (նշ. 3257) × ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. Սահմանափակելով ճառագայթների ներթափանցման խորությունը միջավայրում մինչև 2927)), (2) մենք ստանում ենք Tx- ի (1) արտահայտությունից `ρ (cid): 2892) (նշ. 3435) μ (cid. 3364) (նշ. 2920) (նշ. 2892) + μ (cid. 3364) (նշ. 2934) (նշ. 2892) (նշ. 3439) որտեղ ρH- ը պարփակող ապարների խտությունն է, իսկ Zэφ- ը `էկոլոգիապես արդյունավետ ատոմային համարը, որը որոշվում է հետևյալ բանաձևով. T (cid): 3051) = (մուրհ. 3027) ֆ (նշ. 3119), (նշվ. 3125) (նշ. 3120) ((նշ. 3090) (նշ. 3285) (բխ. 3119) (նշ. 2878) (նշ. 3090) (նշ. 3299) (նշ. 3119)) (խնամել 3027) (նշ. 3250) (նշ. 3119), (նշվ. 3125) (նշ. 3120) × (նշ. 3090) (նշ. 3285) (բխ. 3119) × (նշ. 3044) ×: (խնամել 2922) (նշ. 2924) ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 2927)) (խնամել 1852) эф = (ցիդ. 3495) (նշ. 1869) (նշ. 1852) (նշ. 3002) (նշ. 2871) + (1− (նշ. 1869)) (նշ. 1852) (նշ. 3009) (նշ. 2871) (խնամել 1846) (նշ. 3051) = (մուրհ. 3027) ֆ (նշ. 3119), (նշվ. 3125) (նշ. 3120) ((նշ. 3006) (նշ. 3299) (նշ. 3119) (նշ. 2878) (նշ. 3006) (նշ. 3285) (բխ. 3119)) (խնամել 3027) (նշ. 3250) (նշ. 3119), (նշվ. 3125) (նշ. 3120) × (նշ. 3044) (նշ. 3006) (նշ. 3299) (նշ. 3119) ×: (խնամել 2922) (նշ. 2924) ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 2927)) , (խնամել 2922) (նշ. 2924) ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 2927)) Theառագայգի ալիքի երկարությունը փոխանցելով իր էներգիան λ = 12,38 / E ՝ հայտնի արտահայտությամբ [1], Tx- ի (2) արտահայտությունը կստանա հետևյալ ձևը. (Cid: 2870) (նշ. 2922) (նշ. 2924) ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 2927)) (նշ. 2879) (նշ. 2870) (նշ. 3344) (նշ. 3250) (նշ. 3344) (նշ. 3257) × ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 2927)), (3) որտեղ Ej- ն առաջնային ռադիոակտիվ աղբյուրի էներգիան է, իսկ Ex- ը `որոշվող տարրի բնութագրական ճառագայթի էներգիան: Tx = 1 պայմանից, որի դեպքում ցրման ազդեցությունը զգալիորեն կրճատվում է (կամ վերացվում է), (3) արտահայտությունից կստանանք հետևյալ արտահայտությունը առաջնային ռադիոակտիվ աղբյուրի Ej էներգիայի համար: (խնամել 1831) (նշ. 3037) = (մուրհ. 1831) (նշ. 3051) (նշ. 3495) 2 (նշ. 1869) ((նշ. 3027) (նշ. 3250) (նշ. 3027) э ֆ) (cid. 2871), (նշ. 2877) (նշ. 2872) × [1− (նշ. 3096) (նշ. 3250) (նշ. 3096) (նշ. 3257) × (նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 3044) (խնամել 2922) (նշ. 2924) ((նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 2927))] (խնամել 3119) Այս արտահայտությունը հնարավորություն է տալիս հաշվարկել առաջնային ռադիոակտիվ աղբյուրի էներգիայի քանակը տարբեր միջավայրերում որոշակի տարրի ռենտգենյան ճառագայթային նմուշառման ընթացքում:   Այնուամենայնիվ, տեսական-գործնական տեսանկյունից նպատակահարմար է օգտագործել ոչ թե առաջնային էներգիայի բացարձակ արժեքը, այլ դրա կապը կլանված տարրի K- եզրային EK էներգիայի հետ: Հաշվի առնելով, որ մետաղների մեծ մասի համար EK, 1,12Ex, (4) արտահայտությունը կստանա հետևյալ ձևը. (Cid. 3006) (նշ. 3285) (բխ. 3006) (նշ. 3260) = 0,9 (նշ. 3495) 2 (նշ. 1869) ((նշ. 3027) (նշ. 3250) (նշ. 3027) э ֆ) (cid. 2871), (նշ. 2877) (նշ. 2872) × [1− (նշ. 3096) (նշ. 3250) (նշ. 3096) (նշ. 3257) × (նշ. 2869) (նշ. 2879) (նշ. 3044) (խնամել 3119) Այս արտահայտությամբ կատարված տեսական հաշվարկների արդյունքները ներկայացված են նկ. 1-ում: Նկարից պարզ է դառնում, որ Ej / EK հարաբերակցությունը այնքան մեծ է, որ որոշվող տարրի ատոմային համարները (ZA) և լիցքը (ZH) մեծապես տարբերվում են: Այսպիսով, օրինակ, ZH = 25 ատոմային համարով տարբեր միջավայրում ռադիոակտիվ աղբյուրը, որի էներգիան կրկնակի մոլիբդենի K- վերջավորության էներգիան է, մոլիբդենի որոշման համար օպտիմալ է, իսկ ZH = 13 - 3 դեպքում ժամանակներ Նկ. 1. Տարբեր միջավայրերում (ZH) և տարբեր բովանդակության մեջ որոշվող տարրի ատոմային թվից (ZA) առաջնային և տարրի վող ռադիոակտիվ աղբյուրի տարրի K- կլանման էներգիայի հարաբերակցության (Ej / EK) կախվածությունը () ք) q (%) `1-1; 2-5; 3-10; 4-20; 5-30; 6-50: Դրանից բխում է, որ նմուշառման այս կամ այն ​​հատուկ խնդիրը լուծելիս անհրաժեշտ կլինի ունենալ համապատասխան էներգիաներով ռադիոակտիվ աղբյուրներ:  Գոյություն ունեցող (ներկայումս արտադրված) ռադիոակտիվ աղբյուրները դժվար թե ապահովեն անհրաժեշտ էներգիան, բայց պարզ է, որ այդ ամենի առկայությունը չի կարող տնտեսապես արդյունավետ լինել: Այս խնդրի լուծումը մենք տեսնում ենք ռենտգենյան ճառագայթաչափական չափման սարքերում մեկ առաջնային ռադիոակտիվ աղբյուրով տարբեր երկրորդական ռադիատորների (թիրախների) օգտագործման մեջ:  Մենք առաջարկում ենք օգտագործել Am-241 իզոտոպը որպես հիմնական ռադիոակտիվ աղբյուր:   Առաջնային սպեկտրում և արտահայտված 60 կՎ լավ արտահայտված ֆոտոնների ինտենսիվ հոսքը առաջնային սպեկտրում և T1 / 2 = 460 տարվա կես կյանքը `օգտագործելով երկրորդային ճառագայթումը, այն դարձնում են արդյունավետ և, այսպես ասած,« ընդմիշտ »: Երկրորդային ռադիատոր (թիրախ) ընտրելիս լույսի հստակ սպեկտր ձեռք բերելու համար նրա գրգռման K-edge էներգիան պետք է 2-2,5 անգամ փոքր լինի, քան առաջնային աղբյուրի էներգիան:   Ըստ այդմ, վերը նշված բանաձևով հաշվարկված ռադիատորի էներգիայի նմուշառման համար նպատակահարմար է օգտագործել հետևյալ տարրերը որպես Am241 պղնձի և մոլիբդենի նմուշառման թիրախներ (Աղյուսակ 1): Am-241 arajarkvoghcharagaytich elemetnere ՝ առաջնային ճառագայթման աղբյուրով (թիրախներ) (keV) Նշված թիրախների կիրառման ընթացքում հստակորեն առանձնանում են երկրորդային սպեկտրում հստակ տարբերակվող տարրերին բնորոշ ռենտգեն ռենտգենոգրաֆներից (թիրախներից) ստացված մեկ ցրման ճառագայթների գագաթները: Probոնդերում, Am-241 և ճառագայթման տարրը տեղադրվում է այնպիսի երկրաչափության մեջ, որ առաջնային ճառագայթները չեն ընկնում ուսումնասիրվող մակերևույթի վրա, այլ ուղղված են դեպի ռադիատորը (թիրախը), որից բնորոշ ճառագայթները գոյանում են միայն ընտրանքային միջավայր: Նկար 2-ը ցույց է տալիս պղնձի և մոլիբդենի տեղեկատու նմուշների պատրաստված սպեկտրը Am-241 իզոտոպով, համապատասխանաբար որպես կադմիում ագ թիթեղ օգտագործելով:  Այնուամենայնիվ, ինչպես երեւում է մոլիբդենի սպեկտրից, թիրախային անագի օգտագործման դեպքում ցրող ճառագայթները բավականին մոտ են մոլիբդենի բնութագրական ճառագայթներին: Նախընտրելի կլինի օգտագործել թելուրի (Te) փոխարեն թիթեղը որպես թիրախ, ինչը թույլ կտա մոլիբդենի բնութագրական ցրման ճառագայթները սպեկտրից ցրել շուրջ 2.3 կՎ-ով `դրանով իսկ բարելավելով չափման զգայունությունը: Նկար. 2. Պղնձի (ա) և մոլիբդենի (բ) ստանդարտ նմուշների երկրորդական սպեկտրները, որոնք ստացվել են համապատասխանաբար Am-241 իզոտոպին համապատասխան, օգտագործելով կադմիումի իոնով ճառագայթահարված ճառագայթում (թիրախներ): Տարրերի պարունակությունը ՝ Cu (%) ՝ 1-0; 2-5; 3-10: Mo (%) `1-0; 2-1; 3-3: Այսպիսով, Am-241 իզոտոպով թիրախների օգտագործումը կարող է լուծել տարաբնույթ միջավայրում տարրերի նմուշառման համար օպտիմալ էներգիա ընտրելու հարցը: Գրականություն 1. Blokhin MA Ռենտգենյան ճառագայթների ֆիզիկա: Էդ. 2-րդ, պերերաբ: Մ.  1957, 388 դ. Լ.  Недра, 1978, 232 с.ных руд. Երեւան  Էդ. АН Арм ССР, 1986, 120 էջ: Տեղեկատվություն հեղինակի `Արտուշ Արամի Թամրազյանի մասին - ՀՀ ԳԱԱ Ա. Նազարով, ԵՊՀ երկրաֆիզիկայի և սեյսմոլոգիայի ինստիտուտի երկրաֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ, աշխարհագրության ամբիոն և դրա դասավանդման մեթոդները, երկրաբանական գիտությունների դոկտոր, էլ. ։

Ռենտգենառադիոմետրական  մեթոդով  բնական  տեղադրման  պայմաններում  հանքանյութի  նմուշարկման  ժամանակ  տարակազմության  ազդեցությունը հաշվի առնող Tx կառուցվածքային գործակիցը կախված է հանքանյութի  պարունակությունից և չափերից, միջավայրում նրանց բաշխման ձևերից, ներփակող  ապարների  էֆեկտիվ  ատոմական  համարներից  և  կիրառվող  առաջնային  ռադիոակտիվ  աղբյուրի  էներգիայի  մեծությունից։
   Նշված  գործոնները,  բացի առաջնային ռադիոակտիվ աղբյուրի էներգիայից, չկարգավորվող են, հետևաբար  այդ  էֆեկտի  նվազեցման  խնդիրը  փորձել  ենք  լուծել  առաջնային  ռադիոակտիվ աղբյուրի էներգիայի մեծության ընտրությամբ։
