ԴԱՏԱԿԱՆ ԾԱՆՈՒՑՄԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄԳիտական աշխատանքը նվիրված է քաղաքացիական դատավարությանինստիտուտներից  մեկի`  դատական  ծանուցման  որոշ  հիմնախնդիրներիքննությանը և վերլուծմանը։
  Թեմայի ընտրությունը պայմանավորված է վերջինիս  արդիական  և  խնդրահարույց  լինելով։
   Ուսումնասիրությունները  ցույց  ենտալիս, որ պրակտիկայում դատական ծանուցումների հետ կապված՝ առաջանում են բազմաթիվ հարցեր, որոնք բավարար չափով ուսումնասիրված և վերլուծված չեն։
  Բացի դրանից՝ գործող օրենսգրքում առկա են մի շարք բացեր, որոնք  նույնպես  խնդիրներ  են  առաջացնում  իրավակիրառ  պրակտիկայի  համար։
 Ընդհանրապես  օրենսդրությունում  ծանուցման  ինստիտուտի  նախատեսումն  ունի  բացառիկ  կարևոր  նշանակություն  մարդու  իրավունքների  և  օրինական շահերի իրական և արդյունավետ պաշտպանության հարցում։
  Անձի իրավունքների  և  օրինական  շահերի  արդյունավետ  պաշտպանության  մասինկարելի  է  խոսել  միայն  այն  դեպքում,  երբ  վերջինս  ժամանակին  տեղեկացվի(ծանուցվի) իր իրավունքներին և օրինական շահերին առնչվող գործընթացների մասին։
  Մրցակցության և կողմերի իրավահավասարության սկզբունքը արդարադատության առանցքային բնութագրիչներից  է,  որի  բովանդակությունը,հիմնվելով  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանի  դատականպրակտիկայի  վրա,  որոշակիացվել  է  ՀՀ  Սահմանադրական  դատարանի  կողմից1։
   Մասնավորապես,  ՍԴ  դիրքորոշմամբ  կողմերի  հավասարությունը  նշանակում է, որ դատավարության յուրաքանչյուր կողմին պետք է ընձեռվի պատշաճ  հնարավորություն  ներկայացնելու  իր  գործը,  ներառյալ`  ապացույցներնայնպիսի  պայմաններում,  որոնք  նրա  համար  մյուս  կողմի  համեմատությամբչեն  ստեղծի  անբարենպաստ  վիճակ2։
   Հավասար  պայմանների  սկզբունքը  ենթադրում  է  նաև  մրցակցող  կողմերի  լսվելու  իրավունքը,  այդ  թվում`  վարույթիընթացքում կատարվող գործողությունների վերաբերյալ հայտարարություններկատարելու և հակառակ կողմի հայտարարությունների վերաբերյալ առարկություն կամ կարծիք արտահայտելու իրավունքները։
 1  Տե՛ս  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանի՝  Կամասինսկին  ընդդեմ  Ավստրիայիգործով 1989 թ. դեկտեմբերի 19-ի վճիռը, կետ 102։
 2 Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 24.07.2007 թ.-ի թիվ 710 որոշումը։
 Արդարադատության  նախարարության  կողմից  մշակվել  և  շրջանառության  մեջ  է  դրվել  «ՀՀ  քաղաքացիական  դատավարության  օրենսգրքում  փոփոխություններ  կատարելու  մասին»  օրենքի  նախագիծը,  որի  դրույթներընույնպես քննարկման են արժանացել սույն աշխատանքի մեջ։
 Ներկայումս  Քաղաքացիական  դատավարության  օրենսդրությամբ3  նախատեսվում է դատական ծանուցման երեք հնարավոր եղանակ։
  Մասնավորապես,  78-րդ  հոդվածի  2-րդ  մասը  սահմանում  է՝  դատավարության  մասնակիցներին դատական ծանուցագիրը`ուղարկվում է պատվիրված նամակով` հանձնման մասին ծանուցմամբ,հանձնվում է առձեռն,ուղարկվում է էլեկտրոնային եղանակով։
 Ինչպես  ներկայացրինք,  պատշաճ  ծանուցման  առաջին  հնարավոր  եղանակը պատվիրված նամակով ծանուցումն է։
  Այն իրականացվում է փոստայինկապի օպերատորի միջոցով, որն էլ պատասխանատվություն է կրում իր` պայմանագրային  և  օրենքով  նախատեսված  պարտականությունները  պատշաճկատարելու համար։
  «Փոստային կապի մասին» օրենքի համաձայն` փոստայինկապի օպերատորը փոստային կապի ծառայություններ մատուցելու իրավունքունեցող  իրավաբանական  անձն  է  կամ  անհատ  ձեռնարկատերը,  որն  իր  գործունեությունն իրականացնում է տրված լիցենզիայի հիման վրա4։
 Փաստորեն՝ ծանուցման այս եղանակի դեպքում դատարան-գործին մասնակցող անձ կապը միջնորդավորված է, և ծանուցման պատշաճ իրականացման  բեռն  ավելի  շատ  կրում  է  փոստային  կապի  օպերատորը։
   Պրակտիկայիվերլուծությունը  ցույց  է  տալիս,  որ  ծանուցման  այս  եղանակի  հետ  կապվածխնդիրներն առավելապես դուրս են դատական վերահսկողության շրջանակներից։
  Դրանք առաջանում են այն ժամանակ, երբ դատարանը, պատշաճ կատարելով  իր  պարտականությունը,  դատական  ծանուցագիրը  հանձնելու  մասինկարգադրություն  է  տալիս  փոստային  կապի  օպերատորին  (հաճախ  այդխնդիրները կապված են լինում փոստային առաքիչների ոչ բարեխիղճ գործունեության  հետ)։
   Քննարկվող  հարցի  հետ  կապված՝  Վճռաբեկ  դատարանն  իրնախադեպային որոշումներից մեկում սահմանել է կանխավարկած` համաձայնորի`  փոստային  կապի  ազգային  օպերատորի  կողմից  իր`  պայմանագրային  ևօրենքով  նախատեսված  պարտականությունները  կատարվել  են  պատշաճ,քանի դեռ հակառակը չի ապացուցվել5։
  Այսինքն՝ վիճարկող կողմը պետք է ապացուցի, որ փոստային կապի օպերատորի կողմից իր պարտականություննե3 Տե՛ս 17.06.1998 թ.-ի ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը, ՀՀՊՏ 1998.09.09./20։
 4 Տե՛ս 14.12.2004 թ.-ի «Փոստային կապի մասին» ՀՀ օրենքը, ՀՀՊՏ 2005.01.26/7 (379)։
 5  Տե՛ս  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանի  ԵԱՔԴ/1424/02/09  քաղաքացիական  գործով  01.10.2010  թ.-իորոշումը։
 րը պատշաճ չեն կատարվել, ինչի արդյունքում էլ ինքը պատշաճ կերպով չի ծանուցվել։
  Կարելի է ենթադրել, որ սա ազգային օպերատորի նկատմամբ վստահության սկզբունքի ամրագրում է։
 Ծանուցագիրն  ուղարկվում  է  պատվիրված  նամակով`  դատավարությանմասնակցի նշած հասցեով։
  «Պատվիրված նամակ» հասկացության բովանդակությունը  բացահայտվում  է  Կառավարության  N211-Ն  որոշմամբ6։
   Վերջինիսհամաձայն`  փոստային  առաքանիները,  կախված  մշակման  ձևից,  ստորաբաժանվում են հետևյալ տեսակների7.•  հասարակ,  որն  ընդունվում  է  ուղարկողից`  առանց նրան անդորրագիրհանձնելու և հասցեատիրոջը (օրինական ներկայացուցչին) հանձնվումէ առանց ստորագրության,•  գրանցվող  (գնահատված,  պատվիրված,  սովորական),  որն  ընդունվումէ  ուղարկողին`  անդորրագրի  հանձնումով  և  հասցեատիրոջը  (օրինական ներկայացուցչին) հանձնվում է ստորագրությամբ` անձնագրի առկայության դեպքում։
 Այս նորմի վերլուծությունից կարելի է հանգել հետևյալին.•  պատվիրված նամակը կարող է հանձնվել բացառապես հասցեատիրոջը,  այսինքն՝  այն  անձին,  ում  անունը  նշված  է  ծանուցագրի  մեջ,  իսկնրա բացակայության դեպքում` օրինական ներկայացուցչին,•  պատվիրված նամակը կարող է հանձնվել բացառապես անձը հաստատող փաստաթղթի առկայության դեպքում։
 Ի տարբերություն հասարակ առաքանու՝ պատվիրված առաքանին ավելիվստահելի  է,  քանի  որ  այն  ուղարկվում  է  գրանցումով,  ուղարկողին  տրվում  էանդորրագիր  և  ստացողին  հանձնվում  է  ստորագրությամբ՝  անձը  հաստաստող փաստաթղթի (լիազորագրի) առկայության դեպքում։
 Արտասահմանյան  շատ  երկրների  իրավակարգավորումներում  նախատեսվում  է,  որ  դատական  ծանուցագիրը  պետք  է  հանձնվի  անձամբ  հասցեատիրոջը, իսկ նրա բացակայության դեպքում` ընտանիքի չափահաս անդամինայն  պայմանով,  որ  վերջինս  ցույց  տա  ազգակցական  կապը  և  անձը  հաստատող  փաստաթղթեր։
   Նման  իրավակարգավորում  նախատեսված  էր  նաև1964թ.  ՀԽՍՀ  քաղաքացիական  դատավարության  օրենսգրքում։
   Մասնավորապես, 109-րդ հոդվածը նշում էր. եթե ծանուցագիրը բերող անձնավորությունը  գործի  կապակցությամբ  տեղեկացվող  կամ  կանչվող  քաղաքացուն  չգտնինրա բնակության կամ աշխատանքի վայրում, ապա ծանուցագիրը հանձնվումէ նրա հետ համատեղ ապրող ընտանիքի չափահաս անդամներից որևէ մեկին,իսկ  նրանց  բացակայության  դեպքում`  տնային  կառավարչությանը,  պատգա6  Տե՛ս  «Փոստային  կապի  օպերատորի  գործունեության  կանոնակարգը  հաստատելու  մասին»Կառավարության 16.02.2012 թ.-ի N211-Ն որոշումը, ՀՀՊՏ 2012.03. 14/15(889)։
 7 Տե՛ս Կառավարության 16.02.2012 թ.-ի N211-Ն որոշման հավելվածը`  «Փոստային կապի օպերատորների գործունեության կանոնակարգ»։
 մավորների  գյուղական  կամ  ավանային  խորհրդի  գործադիր  կոմիտեին  կամնրա  աշխատանքի  վայրի  ադմինիստրացիային8։
   Այս  նորմի  արդյունավետ  կիրառման համար նախատեսված էր հատուկ երաշխիք, ըստ որի` ծանուցագիրնընդունող  անձը  պարտավոր  է  ծանուցագրի  երկրորդ  օրինակի  վրա  ցույց տալիր զբաղեցրած պաշտոնը։
  Բացի դրանից՝ ծանուցագիրն ընդունող անձը պարտավոր  էր  առաջին  իսկ  հնարավորության  դեպքում  առանց  հապաղելու  այնհանձնել հասցեատիրոջը։
 Գործող  օրենսգիրքը  բացառում  է  այս  հնարավորությունը`  իմպերատիվկերպով սահմանելով, որ դատական ծանուցագիրը պետք է հանձնվի անձամբհասցեատիրոջը։
   Ծանուցագիրը  համարվում  է  անձամբ  հանձնված,  եթե  դրաստացման մասին անդորրագիրը ստորագրված է անձամբ հասցեատիրոջ կողմից, կամ հասցեատերը ծանուցումը ստանալու անդորրագրի վրա ստորագրելէ  ծանուցագիրը  ստանալուց  հրաժարվելու  մասին։
   Այս  դրույթից  որևէ  բացառություն  անգամ օրինական  ներկայացուցչի  օգտին  չի  նախատեսվում։
   Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային որոշումներից մեկում անդրադարձել է այսհարցին`  նշելով,  որ  եթե  ծանուցագիրն  ուղարկվել  է  անձի  նշած  հասցեով,  սակայն ստացվել է այդ հասցեում բնակվող մեկ այլ անձի կողմից, ապա դա չի կարող դիտվել որպես պատշաճ ծանուցում9։
  Պետք է նշել, որ ծանուցման փաստըհաստատող  ապացույց  կարող  է  լինել  անձամբ  հասցեատիրոջ  ստորագրությունը։
   Եթե  վերջինս  վիճարկում  է  այդ  ստորագրությունը,  նրա  հաշվին  կատարվում  է  ձեռագրաբանական  փորձաքննություն,  որի  ընթացքում  կատարվում է կրճատ ստորագրությունների կամ կրճատ գրառումերի նույնացում։
  Մեկայլ նախադեպային որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ ստորագրության  պատկանելիության  փաստը  կարող  է  հաստատվել  միայն  փորձագիտական  եզրակացության  առկայությամբ`  անկախ  անզեն  աչքով  համեմատվողստորագրությունների  միջև  տարբերությունների  տեսանելի  լինելուց։
   Ընդ  որում՝ բողոք ներկայացրած կողմն ինքն է կրում իր վկայակոչած փաստի ապացուցման բեռը։
  Այսինքն՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ նման դեպքերումգործում է ծանուցման անդորրագրերի վրա առկա ստորագրությունները հասցեատիրոջ  կողմից  ստորագրված  լինելու  կանխավարկածը,  քանի  դեռ  հակառակն ապացուցված չէ10։
 Քննարկման արժանի հաջորդ հարցը վերաբերում է ծանուցման ժամկետներին։
  Օրենսգիրքը չի սահմանում, թե դատարանն ինչ ժամկետում պետք է ուղարկի  ծանուցագիրը։
   Ընդհանուր  մոտեցման  համաձայն`  դատարանն  այն8  Տե՛ս  04.06.1964  թ.-ի  ՀԽՍՀ  քաղաքացիական  դատավարության  օրենսգիրքը,  ՀՍՍՀԳՍՏ1964/17։
 9  Տե՛ս  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանի՝  ԵՇԴ/0531/02/10  քաղաքացիական  գործով  29.11.2011  թ.-իորոշումը։
 10  Տե՛ս  ՀՀ Վճռաբեկ  դատարանի՝  ԵԱՆԴ/0326/02/12 քաղաքացիական  գործով 05.04.2013 թ.-իորոշումը։
 պետք է ուղարկի ողջամիտ ժամկետում։
  Սակայն խնդիր է առաջանում` կապված  «ողջամիտ  ժամկետ»  հասկացության  մեկնաբանման  հետ։
   Տարածականմեկնաբանությունից խուսափելու նպատակով դատական պրակտիկայում ընդունված  է  հետևյալ  մոտեցումը.  դատարանը  ծանուցման  իր  պարտականությունը պետք է կատարի այնպես, որ գործին մասնակցող անձը օբյեկտիվորենհնարավորություն  ունենա  իրազեկվելուց  հետո  մասնակցելու  դատական  նիստին։
   Սակայն  անձի  իրավունքների  և  օրինական  շահերի  պաշտպանութանտեսանկյունից շատ կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ ծանուցագիրը ստանալուց  հետո  անձը  հնարավորութուն  ունենա  պատշաճ  պատրաստվելու  դատական նիստին։
 ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարարի N195-Ն հրամանով սահմանվել ենՀՀ-ում  փոստային  առաքանիների  անցման  հսկիչ  ժամկետներ  (փոստային  առաքանու  և  դրամական  միջոցների  փոստային  փոխադրությունների`  փոստային կապի ընդունման վայրից փոստային կապի օբյեկտի հանձնման վայրնառաքման,  ինչպես  նաև  փոստային  կապի  օբյեկտներում  դրանց  վերամշակման  առանձին  գործողությունների  համար  սահմանված  ժամանակ)։
   Ըստ  այդորոշման`  ՀՀ-ում  փոստային  առաքանիների  հսկիչ  ժամկետներն  են11՝  Երևանքաղաքում`  մինչև  սահմանային  ժամի  (փոստային  բաժանմունքում  կամ  փոստարկղից վերջին հավաքումից առաջ հանձնում) հանձնման օր + 1 օր, մարզերում` մինչև սահմանային ժամի հանձնման օր + 3օր։
 Ելնելով  վերոգրյալից`  կարելի  է  եզրահանգել,  որ  դատարանը  ծանուցագիրն ուղարկելիս պարտադիր պետք է հաշվի առնի այս ժամկետները (Երևանքաղաքում առնվազն 2 օր, մարզերում` 4 օր)։
  Հակառակ դեպքում խոսք չի կարող լինել արդար դատաքննության մասին։
 Այս հարցի առնչությամբ հարկ ենք համարում անդրադառնալ ՀՀ վարչական  դատավարության  օրենսգրքով  նախատեսված  իրավակարգավորմանը։
 Մասնավորապես, 63-րդ հոդվածի 5-րդ կետը սահմանում է. ծանուցագրերն ուղարկվում են այն հաշվով, որ դրանց հասցեատերերը դատական նիստին ներկայանալուց կամ դատավարական գործողությունների կատարմանը մասնակցելուց առնվազն 5 օր առաջ իրազեկվեն դատական նիստի կամ դատավարական գործողությունների կատարման ժամանակի և վայրի վերաբերալ12։
 Կարծում  ենք,  որ  անհրաժեշտ  է  հստակեցնող  նման  դրույթ  ամրագրելնաև ՔԴՕ-ում։
 Ինչպես արդեն նշեցինք, որպես ծանուցման երկրորդ եղանակ օրենսդրությունը  նախատեսում  է  ծանուցագիրն  առձեռն  հանձնելու  հնարավորություն։
 11  Տե՛ս  ՀՀ  տրանսպորտի  և  կապի  նախարարի  20.06.2005թ.-ի  N195-Ն  հրամանը`  «Նամակագրական թղթակցության` փոստարկղերից հավաքման հաճախականությունը և փոստային առաքանիների անցման հսկիչ ժամկետները սահմանելու մասին», ՀՀԳՏ 2005.08.01/19(196)։
 12 Տե՛ս 05.12.2013 թ.-ի ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգիրքը, ՀՀՊՏ 2013.12.28/73(1013).1։
 78-րդ  հոդվածի  8-րդ  կետի  համաձայն`  դատական  նիստին  ներկայացած  դատավարության մասնակիցները հաջորդ դատական նիստի ժամանակի և վայրի  մասին  դատարանի  կողմից  ծանուցվում  են  բանավոր  կարգով՝  բացառությամբ  այն  դեպքերի,  երբ  դատական  նիստը  համակարգչային  ձայնագրմանեղանակով  չի  արձանագրվում,  որի  դեպքում  դատարանը  դատական  նիստիններկայացած  դատավարության  մասնակցին  հաջորդ  դատական  նիստի  ժամանակի և վայրի մասին ծանուցում է դատական նիստի ավարտից հետո` դատական ծանուցագիրն առձեռն հանձնելով։
  Այս հոդվածի ուսումնասիրությունըթույլ  է  տալիս  եզրակացնել,  որ  բանավոր  ծանուցման  համար  անհրաժեշտ  էհետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայություն.•  դատական նիստին դատավարության մասնակիցների ներկայություն,•  դատական նիստի համակարգչային ձայնագրում։
 Այն  դեպքում,  երբ  դատավարության բոլոր  մասնակիցները  ներկա  են դատական նիստին, սակայն նիստը համակարգչային ձայնագրման եղանակով չիարձանագրվում,  ծանուցագիրը  դատական  նիստի  ավարտից  հետո  առձեռնհանձնվում  է  դատավարության  մասնակիցներին։
   «Քաղաքացիական  դատավարության  օրենսգրքում  փոփոխություններ  կատարելու  մասին»  օրենքի  նախագիծն  այս  առումով  սահմանում  է,  որ  դատական  նիստին  ներկա  գտնվողդատավարության  մասնակիցը  հաջորդ  դատական  նիստի  ժամանակի  և  վայրի մասին ծանուցվում է տվյալ դատական նիստում դատավորի կողմից հաղորդելու  միջոցով։
   Ինչպես  տեսնում  ենք,  սա  կախվածության  մեջ  չի  դրվում  դատական նիստի` ձայնագրման միջոցով արձանագրվելու փաստի հետ։
  Սակայնվերը  նշվածը  իմպերատիվ  պահանջ  չէ.  դատական  նիստին  ներկայացած  դատավարության  մասնակցի  պահանջի  դեպքում  վերջինս  հաջորդ  դատականնիստի  ժամանակի  և  վայրի  մասին  ծանուցվում  է  դատական  ծանուցագիրնառձեռն հանձնելու միջոցով։
  Դա իրականացվում է դատարանի աշխատակազմի միջոցով13։
 Ծանուցման այս եղանակն արդյունավետ է այնքանով, որ դատարան-գործին  մասնակցող  անձ  հարաբերություններում  որևէ  երրորդ  անձ  չի  մասնակցում։
  Սակայն սա լայնորեն կիրառվել չի կարող, քանի որ վերաբերում է միայնհաջորդ դատական նիստերին։
  Բացի դրանից՝ շատ հաճախ գործին մասնակցող բոլոր անձինք ներկա չեն գտնվում դատական նիստին։
 Վերջին  մի  քանի  տասնամյակներին  գիտատեխնիկական  առաջընթացըկտրուկ  փոխեց  մարդու  կյանքը։
   Բնականաբար,  այդ  հեղաշրջումը  չէր  կարողչներթափանցել սոցիալ-տնտեսական ոլորտ, այդ թվում` իրավական դաշտ։
  Արտասահմանյան  շատ  երկրներում  գործին  մասնակցող  անձանց  օպերատիվծանուցման համար օգտագործվում են տեխնիկական հետևյալ միջոցները.13 Տե՛ս «ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծ, http։
 //www.justice.am/legal/view/article/909 (12.04.2016 թ.-ի դրությամբ)։
 •  ինտերնետային ծանուցում (հիմնականում էլեկտրոնային հասցեով),•  կարճ հաղորդագրության (sms) միջոցով ծանուցում14։
 Գործող օրենսգիրքը, ավանդական ծանուցման եղանակներից բացի, թույլատրում է նաև գործին մասնակցող անձանց ծանուցման նպատակով օգտագործել  ժամանակակից  տեխնիկայի  ընձեռած  հնարավորությունները։
   Ֆիզիկական անձանց դեպքում սա գործում է միայն այն դեպքում, երբ անձը կամավոր  համաձայություն  է տալիս այս եղանակով  ծանուցվելու  մասին։
  Մասնավորապես, 78-րդ հոդվածի 9-րդ կետը սահմանում է. դատավարության մասնակցի  գրավոր  դիմումի  հիման  վրա  դատական  ծանուցումը  կարող  է  կատարվելհեռախոսագրի,  կարճ  հաղորդագրության  կամ  էլեկտրոնային  հաղորդակցության  այլ  միջոցներով։
   Կարծում  ենք,  որ  «հեռախոսագիր»  հասկացության  կիրառումը կարող է որոշակի խնդիրներ առաջացնել։
  Մասնավորապես, եթե գործին մասնակցող անձը դիմում ներկայացնի ծանուցումը հեռախոսագրով ստանալու  մասին,  դատարանի  համար  դա  իրականացնելը  կլինի  անհնարին  կամառնվազն կապված կլինի մեծ ջանքերի հետ, քանի որ տեխնիկայի տվյալ միջոցը ներկայումս չօգտագործվող, հնացած միջոց է։
 Համեմատության համար նշենք, որ «Քաղաքացիական դատավարությանօրենսգրքում  փոփոխություններ  կատարելու  մասին»  օրենքի  նախագիծը  չիթվարկում  էլեկտրոնային  հաղորդակցության  միջոցները։
   Մասնավորապես,նշվում  է,  որ  դատավարության  մասնակիցները  դատարանին  կարող  են  գրավոր  ներկայացնել  իրենց  հաղորդակցության  կապի  միջոցները`  միջնորդելովծանուցումը կատարել այդ միջոցով։
 Այլ  է  կարգավորումը  իրավաբանական  անձանց  դեպքում.  նրանց  ծանուցումը կատարվում է «Ինտերնետով հրապարակային և անհատական ծանուցման  մասին»  ՀՀ  օրենքին  համապատասխան։
   Այս  դեպքում  ծանուցումը  համարվում է պատշաճ, եթե առկա է այն ստանալու մասին հավաստում։
  Օրենքի10-րդ հոդվածի համաձայն` օրենքով կամ նորմատիվ իրավական այլ ակտերովսահմանված  այն  դեպքերում,  երբ  նախատեսվում  է  անհատական  ծանուցումէլեկտրոնային փոստի միջոցով, անձը համարվում է պատշաճ ծանուցված նաևայն դեպքում,  երբ տեղեկատվությունը  ուղարկվել  է  նրա`  անձնագրի  հետ մեկտեղ տրված պաշտոնական էլեկտրոնային փոստի հասցեով15։
 Փաստորեն՝ օրենքը նախատեսում է պատշաճ ծանուցման առկայություննաև  այն  դեպքում,  երբ  բացակայում  է  ծանուցվող  անձի  կողմից  ծանուցումըստանալու  փաստը  հավաստող  ապացույց։
   Այս  պարագայում  գործում  է  ծանուցված լինելու կանխավարկածը։
 14 Ծանուցման այս եղանակը լայնորեն կիրառվում է Իտալիայում, Հարավային Կորեայում, ԱՄՆ-իմի շարք նահանգներում։
 15 Տե՛ս 09.04.2007 թ.-ի ՀՀ օրենքը «Ինտերնետով հրապարակային և անհատական ծանուցմանմասին», ՀՀՊՏ 2007.05.16/25(549)։
 Էլեկտրոնային  ծանուցման  դեպքում  խնդիրներ  կարող  են  առաջանալ`կապված ինտերնետի հասանելիության և էլեկտրոնային փոստից օգտվելու իրական հնարավորության հետ։
  ՀՀ-ում համատարած ինտերնետի հասանելիության և էլեկտրոնային փոստից օգտվելու հնարավորության մասին խոսել հնարավոր չէ` հաշվի առնելով բարձր տարիքային խմբի անձանց համակարգչայինգիտելիքների անբավարար մակարդակը և որոշակի խմբերի համար ինտերնետից օգտվելու հնարավորության օրենսդրական սահմանափակումները։
  Ինչպես  տեղեկացնում  է  ՀՀ  պաշտպանության  նախարարության  տեղեկատվության  և  հասարակայնության  հետ  կապերի  վարչությունը  (10.03.2014թ., 262 գրություն), պարտադիր ժամկետային զինծառայողների համար համացանցից  օգտվելու  հնարավորություն  նախատեսված  չէ։
   ՀՀ  արդարադատության  նախարարության  քրեակատարողական  վարչության  10.03.14  թ.  թիվ4014-659  գրության  համաձայն`  կալանավորված անձանց  և  դատապարտյալներին  արգելվում  է  ցանկացած  տեսակի  հեռահաղորդակցության  կապի  միջոց,  և  չնայած  որոշ  քրեակատարողական հիմնարկներում  կազմակերպվել  ենհամակարգչային դասընթացներ, որոնց ընթացքում դատապարտյալներին ուսուցանվել են նաև ինտերնետից օգտվելու հմտություններ, սակայն վերջիններիս էլեկտրոնային փոստից օգտվելու հնարավորություն չի տրվել, քանի որ այննույնպես դիտվում է որպես հեռահաղորդակցության կապի միջոց16։
 Չպետք է թերագնահատել ժամանակակից մեկ այլ տեխնիկական միջոցիդերը մարդու կյանքում`  հնարավորություն տալով դրա  օգտակար հատկանիշները  օգտագործել  նաև  արդարադատություն  իրականացնելիս։
   Խոսքը  վերաբերում է բջջային հեռախոսին և դրանով կարճ հաղորդագորություններ ուղարկելու  հնարավորությանը։
   Ի  տարբերություն  ինտերնետային  ծանուցմանը`  սաավելի  հասանելի  միջոց  է,  քանի  որ  լայնորեն  կիրառվում  է  բնակչության  կողմից։
  Որպես ծանուցման կամընտրական եղանակ` օրենսդրությունը նախատեսում է կարճ հաղորդագրության միջոցով ծանուցման հնարավորություն։
  Կարճհաղորդագրությունը այնպիսի տառերի և (կամ) սիմվոլների մի ամբողջությունէ,  որոնք  գրված  են որոշակի հերթականությամբ և նախատեսված են շարժական կապի ցանցի միջոցով փոխանցվելու համար։
 Կարճ հաղորդագրության միջոցով դատական ծանուցումների առավելությունները  և  թերությունները  պարզելու  նպատակով  մենք  բանավոր  հարցումկատարեցինք ՀՀ-ում կապի առաջատար օպերատորներից մեկին` «ԱրմենՏել»ՓԲԸ-ին։
   Մասնավորապես,  առաջադրվեցին  մեր  կողմից  կազմված  հետևյալհարցերը.Ուղարկելուց հետո ի՞նչ ժամանակահատվածում է sms հաղորդագրությունը հասնում հասցեատիրոջը։
 16  Տե՛ս  Հիմնավորում  ««Ինտերնետով  հրապարակային  և  անհատական  ծանուցման  մասին»  ՀՀօրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի վերաբերյալ»։
 Պատասխան` մինչև 1 րոպե։
 Ի՞նչ պայմաններում կարող է ուղարկված sms-ը չհասնել հասցեատիրոջը։
 Պատասխան` կապի վատ լինելու, հեռախոսահամարն անջատված լինելուև հեռախոսի մուտքայինները լցված լինելու դեպքերում։
 Արխիվում որքա՞ն ժամանակ են պահպանվում հաղորդագրությունները։
 Պատասխան. դա անժամկետ է. համակարգչի մեջ ցանկացած ժամանակկարելի է տեսնել ուղարկված և ստացված հաղորդագրությունները։
 Արդյո՞ք օպերատորի մոտ նշվում է` sms-ը ստացվել է հասցեատիրոջ կողմից, թե՞ ոչ։
 Պատասխան. ոչ մի ձևով դա չի նշվում, և օպերատորը չի կարող հասկանալ`  անձը  չի՞  ստացել  հաղորդագրությունը,  թե՞  անբարեխղճորեն  հերքում  էայն ստանալու փաստը։
 Էլեկտրոնային  փոստի  դեպքում  երբեմն  հաղորդագրությունը  spam  էգնում.  հնարավո՞ր  է  նման  իրավիճակ  կարճ  հաղորդագորությունների  դեպքում։
 Պատասխան. այո՛ կախված հեռախոսի մոդելից` նման բան հնարավոր է։
 «ԱրմենՏել» ՓԲԸ-ը ի՞նչ պատասխանատվություն է կրում` կապված կարճհաղորդագորությունների ուղարկման և ժամանակին ստացման հետ։
 Պատասխան. այս առումով «ԱրմենՏել» ՓԲԸ-ի աշխատակիցները կարողեն  ենթարկվել  կարգապահական  պատասխանատվության`  աշխատանքայինպարտականությունները ոչ պատշաճ կատարելու հիմքով։
 Հիմք ունենալով վերը կատարված հարցումը` փորձենք առանձնացնել ծանուցման  այս  եղանակի  առանձնահատկությունները։
   Մասնավորապես,  դատարանի համար կարող ենք նշել հետևյալ դրական կողմերը.•  բյուջետային  միջոցների  խնայողություն  (sms  հաղորդագրության  դեպքում սակագները անհամեմատ ցածր են),•  դատական գործընթացի արդյունավետության բարձրացում,•  ծանուցման ժամկետների կրճատում,•  ծանուցման արագություն,•  հաղորդագրությունը հասնում է հասցեատիրոջը՝ անկախ այն հանգամանքից, թե նա տվյալ պահին որտեղ է գտնվում,•  անգամ հաղորդագրությունը ջնջելու դեպքում հնարավոր է կապի օպերատորի օգնությամբ հավաստել դա ուղարկելու փաստը։
 Քաղաքացու համար այն ունի հետևյալ առավելությունները.•  հաղորդագրությունն  անմիջապես  ուղարկվում  է  հասցեատիրոջանձնական հեռախոսին,•  ավելի  հուսալի  է,  քանի  որ  հաղորդագորությունը  հասնում  է  առանցորևէ միջնորդի,•  ինտերնետային կապի անհրաժեշտություն չկա,•  երրորդ  անձանց  հետ  կապի  բացակայություն  (քաղաքացիների  մեծմասի համար այնքան էլ հաճելի չէ փոստային առաքիչների հետ շփվելը),•  կատարվում  է  կամավորության  կարգով.  եթե  ինչ-որ  պատճառներովանձն  այլևս  չի  ցանկանում  ծանուցվել  այս  եղանակով,  անցում  է  կատարվում ծանուցման ավանդական եղանակին։
 Որպես  միակ  բացասական  կողմ՝  կարող  ենք  նշել  այն  հանգամանքը,  որհաղորդագրությունը  երբեմն  կարող  է  չհասնել  հասցեատիրոջը։
   Փաստորեն՝դատարանը պատշաճ կատարում է ծանուցման իր պարտականությունը, սակայն անձը չի ծանուցվում։
  Այս դեպքում որպես լուծում կարող է սահմանվել, որեթե ծանուցագիրը բջջային հեռախոսին երկու անգամ ուղարկելուց հետո պատասխան  չի  ստացվում, ապա պետք  է անցում  կատարվի  ծանուցման ավանդական եղանակին։
 Հայկական  իրավակիրառ  պրակտիկայում  ծանուցման  այս  եղանակը  չիկիրառվում։
  Այդ մասին է փաստում «ԱրմենՏել» ՓԲԸ-ից ստացված տեղեկատվությունը, ըստ որի` «ԱրմենՏել» ՓԲԸ-ի միջոցով երբևէ նման գործառույթ չի իրականացվել։
   Փաստորեն՝  օրենքում  ամրագրված  դրույթը  պրակտիկայումդեռևս չի կենսագործվում։
 Ամփոփելով  աշխատանքը`  կարող  ենք  փաստել,  որ  ծանուցման  ինստիտուտի  հետագա  զարգացման  և  կատարելագործման  համար  անհրաժեշտ  էկատարել  որոշակի  օրենսդրական  փոփոխություններ։
   Մասնավորապես,  հաշվի  առնելով  տեխնիկական  միջոցների  հասանելիությունը  և  մատչելիությունը`առաջիկայում  պետք  է  փորձ  կատարվի  ծանուցման  ավանդական  եղանակինզուգահեռ օգտագործելու նաև ժամանակակից տեխնիկայի ընձեռած հնարավորությունները։
 Մելինե ՄարգարյանԴԱՏԱԿԱՆ ԾԱՆՈՒՑՄԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄԲանալի բառեր` դատական ծանուցումներ, պատշաճ ծանուցում, ծանուցագիր, էլեկտրոնային ծանուցում, պատվիրված նամակ, հասցեատեր, կարճ հաղորդագրությունԱմփոփում։

Սույն աշխատանքի մեջ քննարկվում են որոշ հիմնախնդիրներ, որոնք առաջանում են  դատական ծանուցման ինստիտուտի կենսագործման ընթացքում։
  Խնդրի կարևորությունն  այն  է,  որ  ծանուցման  ինստիտուտն  անմիջականորեն  առնչվում  է  անձի  իրավունքների  և  օրինական  շահերի  պաշտպանությանը,  արդար  դատաքննության  իրավունքին։
   Մասնավորապես,  վերլուծության  են  ենթարկվել  օրենսդրությամբ  նախատեսված  ծանուցման  եղանակներն  իրենց  առավելություններով  և  թերություններով,  ծանուցման  ժամկետի  հիմնահարցը, բանավոր ծանուցման հնարավորությունը և դրա համար անհրաժեշտ պայմանները։
