ԵՎՐԱՍԻԱԿԱՆ ԻՆՏԵԳՐԱՑԻՈՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՆԵՐԻ ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ԴԱՇՏԻ ՈՐՈՇ ԻՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԵվրասիական  տարածքում  վերջին  տարիներին  ՌԴ  նախաձեռնությամբ  կյանքիկոչվող  ինտեգրացիոն  նախագծերը  կամ  վերպետական  կազմավորումները՝  Մաքսային  միությունը,  Միասնական  տնտեսական  տարածքը,  իսկ  2015  թ.  հունվարի  1-ից՝սրանց փոխարինելու եկող Եվրասիական տնտեսական միությունը, բացի աշխարհաքաղաքական և գլոբալ տնտեսական զարգացումներում սպասելի մասնակցությունից,նաև  տեղեկատվական  միասնական  տարածություն  ձևավորելու  հայտ  են  ներկայացնում։
   Դրանք,  իհարկե,  դեռևս  համակարգային  չեն՝  հատվածական  են,  իրավիճակային,  երբեմն՝  տարերային,  դրսևորվում  են  հիմնականում  ինտեգրացիոն  այս  կամ  այնհարցի շուրջ պաշտոնական կամ փորձագիտական կարծիքով։
  Այնուամենայնիվ, տարածքի  համար  կարևորագույն  քաղաքական  ու  տնտեսական  երևույթներում  ու  իրողություններում  առնվազն  երեք  երկրի՝  Մաքսային  միության  գործող  անդամներ  ՌԴ,Բելառուսի  ու  Ղազախստանի  լրատվադաշտը  փոխադարձ  համերաշխություն  է  ցուցաբերում ու համաձայնեցված լուսաբանում խնդրահարույց թեմաները։
  Վերջին նմանթեժ  կետը,  որը  փոթորկվում  է  արդեն  մոտ  կես  տարի,  Ուկրաինան  է՝  պայմանավորված այդ երկրում կատարված իշխանափոխությամբ ու Ղրիմի կարգավիճակով։
 Թեև  աշխարհաքաղաքական  հեռահար  նպատակին  ՌԴ-ն  կարծես  թե  հասավ՝ապացուցելով  Ղրիմի  պատկանելությունն  իրեն,  այնուամենայնիվ,  տեղեկատվականդաշտում  կրեց  զգալի  կորուստներ.  բացի  Եվրասիական  միությունից,  գրեթե  ողջմնացյալ աշխարհի լրատվադաշտը, հատկապես՝ ամերիկյան ու եվրոպական մեդիան,քննադատության  ենթարկեց  ՌԴ  դիրքորոշումն  ուկրաինական  ճգնաժամի  հարցում՝գործի դնելով տեղեկատվական արշավի ողջ զինանոցը՝ պաշտոնական ու փորձագիտական  կարծիքներ,  սոցիոլոգիական  հարցումներ,  պատմական  վկայակոչումներ,մինչ  այդ  մութ  էջերի  բացահայտում,  տնտեսական  հնարավոր  կորուստների  նախնական  հաշվարկներ  և  այլն։
  Իրողությունն  այն  է,  որ  ուկրաինական  թնջուկի  լուսաբանման  հարցում  ռուսաստանյան  մեդիան  մեկուսացավ  աշխարհից՝  ներքին  լսարանիններկայացնելով իրադրության սեփական ընկալումը, արտաքին աշխարհին էլ փորձելով հակադրել օտարալեզու մեդիառեսուրսները՝ գրեթե նույն բովանդակային ուղերձներով։
   Այդ  փորձերը  հիմնականում  ձախողվեցին՝  հանդիպելով  արևմտյան  լրատվական մեքենայի ուղղորդված տեղեկատվահոսքին։
  Փաստացի, ներռուսաստանյան լսարանին  համոզելով  սեփական  դիրքորոշման  ճշմարտացիության  մեջ,  ավելին՝  երկրիտասնյակ  խոշոր  քաղաքներում  բնակիչներին  դրդելով  պետական  դիրքորոշմաննաջակցություն  հայտնելու  ու  փողոց  դուրս  գալու,  ռուսական  մեդիայի  տեղեկատվական  էֆեկտն  արտաքին  աշխարհի  հանրային  կարծիքի  վրա  նվազագույն  եղավ,հարուցեց նաև կոշտ դիմադրություն։
 Այստեղ  է  առաջ  գալիս  նաև  մեզ  համար  կարևորագույն,  կենսական  մի  խնդիր՝Եվրասիական  տարածքի  աշխարհագրական  մասնակիցների  (որոնց  թվում  է  նաևՀայաստանը)  պաշտպանվածությունն  ու  դիմադրողականությունը  տեղեկատվականուղղորդված  արշավների,  շրջափակումների  կամ  պատերազմի  դեպքում։
   Վերջիներևույթը մեզ ծանոթ է մեր արևելյան հարևանի օրինակով, սակայն անգամ Արցախյան  հակամարտության  շուրջ  տեղեկատվական  դիմակայությունը,  մեզ  համար  գերխնդիր լինելով, տեղական, տարածքային նշանակություն ունի։
  Մաքսային միությաննանդամակցել  պատրաստվող  Հայաստանի  համար  տեղեկատվության  նման  փակուղային իրավիճակների ստեղծումը շատ ավելի լուրջ ռիսկեր ու սպառնալիքներ է պարունակում, որոնք պետք է մանրազնին կերպով հաշվարկել։
  Մեծ հաշվով, Մաքսայինմիությունն  ինքն  էլ  դեռևս  Արևելյան  գործընկերության  ծրագրի  իրականացման  ժամանակ լայնամասշտաբ տեղեկատվական գործիք այդպես էլ չառաջարկեց ո՛չ ԵՄ-ին,ո՛չ  էլ  նրա  արևելյան  գործընկերներին։
   ԵՄ  ծրագրի  փաստացի  տապալումն  ու  ՌԴդիրքերի  վերականգնումը  տարածաշրջանում  չուղեկցվեցին  եվրոպացի  գործընկերներին  ուղղված  տեղեկատվական  արշավով։
   Ավելին,  Արևելյան  գործընկերությանանդամներն իրենք մի պահ մոլորվեցին ՌԴ-ից և ԵՄ-ից եկող հակասական լրատվահոսքի թնջուկում։
 Եվրասիական  ինտեգրացիոն  նախագծերի  շուրջ  տեղեկատվության  հենց  նմանճգնաժամն է եվրաատլանտյան հանրության շրջանում վստահության ճգնաժամ առաջացնում  ՌԴ  ու  նրա  գործընկերների  նկատմամբ։
   Անգամ  տնտեսական  հաշվարկներում արտասահմանյան ներդրողներն ի զորու չեն ճշմարտացիորեն գնահատել Մաքսային միության շուկայի պոտենցիալը կամ դրա ներդրումային հնարավորություններըհենց  տեղեկատվության  պակասի  պատճառով։
   Սակայն  տնտեսական  և  անգամ  քաղաքական գործընկերության հնարավորություններից առաջ և հետո խոսքն այս դեպքում  Եվրասիական  տարածքի  վարկանշային  զգալի  անկման  մասին  է,  որը  երբեմնլցվում  է  շշուկներով,  միֆերով  ու  փորձնական  «փուչիկներով»,  մի  հանգամանք,  որիցառատորեն  օգտվեց  արևմտյան  մեդիադաշտը  ուկրաինական  զարգացումները  լուսաբանելիս։
 Իր  հերթին,  ռուսաստանյան  և  ընդհանուր  առմամբ  եվրասիական  մեդիան  մինչայսօր ակտիվորեն զբաղված է այն համընդհանուր և բոլորի կողմից ընդունելի իդեոլոգեմի  որոնմամբ,  որը  դեպի  միասնական  հուն  կուղղորդի  տարածաշրջանի  տեղեկատվական  հոսքերը։
   Առայժմ  որպես  այդպիսին  է  դիտվում  ռուսաստանյան  էլեկտրոնային  լրատվամիջոցներով  հաճախ  ներկայացվող,  այսպես  կոչված,  եվրասիականքաղաքակրթությունն  իր  ամենաբազմազան  դրսևորումներով՝  սկսած  Հայրենականմեծ  պատերազմի  հաղթանակի  ընդհանուր  գիտակցումից,  վերջացրած  միջէթնիկ  ևմիջկրոնական  համերաշխության  քողարկված  և  անթաքույց  կոչեր։
   ԵվրԱզԷս-ի  ինստիտուտի  տնօրեն  Վլադիմիր  Լեպեխինը  կարծում  է,  թե  սրանից  լավ  միավորող  գաղափար ողջ եվրասիական մեդիան ի զորու չէ ստեղծելու1։
 Ռուսաստանյան  պաշտոնական  շրջանակներն  ամենևին  չեն  թաքցնում  ինչպեսներպետական,  այնպես  էլ  տարածաշրջանի  երկրներում  եվրասիական  ինտեգրացիոնգործընթացների լուսաբանման ու քարոզման ընդհանրական, համակարգված քաղաքականության ներդրման անհրաժեշտությունը։
  Վեճն առաջանում է արդեն կարգավորող  մարմին  ստեղծելու  և  թեմատիկ  լրատվահոսքը  վերահսկելու  հարցի  շուրջ։
   Այսպես,  ՌԴ  Պետդումայի  ԱՊՀ  հարցերով  հանձնաժողովի  փոխնախագահ  ՏատյանաՄոսկալկովայի պնդմամբ՝ պետք է հանրությանը հաղորդել Եվրասիական միությաննառնչվող  միայն  դրական  լրահոսը՝  փոխարենը  տեղ  չթողնելով  սուր  և  սկանդալային1 Տե՛ս http։
 //www.rosbalt.ru/exussr/2013/12/24/1215154.html։
 նորությունների  համար1։
   Այլ  խորհրդարանականներ  կամ  գործադիր  իշխանությանմարմիններ ավելի մեղմ դիրքորոշման կրող են և ուղղորդված լրատվական-քարոզչական տարրի ներդրման անհրաժեշտություն չեն տեսնում։
  Օրինակ, ՌԴ ԱԳՆ ներկայացուցիչ Գալինա Պովաժնայան կարծում է, թե մեդիագործունեության մեջ առաջնահերթորեն  պետք  է  կիրառել  «փափուկ  ուժ»-ը`  մշակույթի,  արվեստի,  կրթության  գործոնները հանրային կարծիք ձևավորելու համատեքստում2։
 Սակայն մի քանի հարցերում միակամ է գրեթե ողջ ռուսաստանյան հասարակական-քաղաքական  էլիտան.  տեղեկատվական  դաշտը  կարևորագույն  դեր  ունի  միասնական տարածքի ձևավորման գործում, իսկ ընթացիկ ինտեգրացիոն գործընթացների էությունը քչերին է հասու։
  Նույն Մոսկալկովան դա բացատրում է նրանով, որ սուր,սկանդալային, բացասական լրահոսն անմիջապես գրավում է լսարանին, իսկ խորքային, լուրջ ու վերլուծական կարծիքները պահանջված չեն։
  Եվ այստեղ էլ առաջ է գալիսԵվրասիական  տարածքում  ռուսաստանյան  տեղեկատվական  քաղաքականությանգերխնդիրը՝  մշակել  ու  կիրարկել  մեդիագործիքներ,  որոնք  արդյունավետորեն  կկապակցեն  ստեղծվելիք  վերպետական  կառույցի  անդամ-երկրների  հասարակությունները,  կներշնչեն  ընդհանրության  իրական  զգացում  և  կիրականացնեն  սոցիալիզացիոն գործառույթ։
 Եթե վերացարկվենք ուկրաինական ճգնաժամի շուրջ տեղեկատվական դիմակայությունից  և  ուրվագծենք  ընդհանուր  առմամբ  եվրասիական  ինտեգրացիայի  ընկալումն  արևմտյան  մեդիադաշտի  կողմից,  ապա  այն  պետք  է  բնորոշել  որպես  զգուշավոր ու հոռետեսական։
  Մասնավորապես, արևմտյան մամուլը, օրինակ՝ «Գարդիանը»,«Ֆայնենշլ թայմսը», «Նեյշնլ ինթերեսթը», ինտեգրացիոն գործընթացների ակտիվացմանը  զուգընթաց՝  2000-ական  թթ.  վերջին  և  2010-ական  թթ.  սկզբին  հետևողականորեն  առաջ  տարան  ՌԴ  «կայսերական  հավակնությունների»  և  ԽՍՀՄ  վերածնմանփորձի  վարկածը՝  որպես  հիմք  ընդունելով  ՌԴ  նախագահ  Վլադիմիր  Պուտինի  այնխոսքը,  թե  «ԽՍՀՄ  փլուզումը  խոշորագույն  աշխարհաքաղաքական  աղետ  էր»3։
   Իդեպ,  ոչ  միայն  Վ.  Պուտինը,  այլև  Մաքսային  միության  անդամ  մյուս  երկու  երկրներիղեկավարները ևս՝ Նուրսուլթան Նազարբաևն ու Ալեքսանդր Լուկաշենկոն, նախընտրում են ինտեգրացիայի էության շուրջ ծրագրային մեծածավալ հոդվածներ տպագրելմամուլում՝ հաճախ հերքելով արևմտյան ընդդիմախոսների մեղադրանքները։
 Եվրասիական տեղեկատվական տարածությունը դեռևս վճռական չէ արևմտյանմեդիայում  ակտիվորեն  շրջանառվող  շշուկների  ու  միֆերի  հակազդեցության  հարցում։
   Դրանցից  ամենակենսունակը,  ինչպես  արդեն  նշվեց,  Եվրասիական  միությունըորպես  ԽՍՀՄ  2.0  նախագիծ  ներկայացնելու  փորձն  է։
   Ավելին,  արևմտյան  երկրներիվարչակազմերը  պարբերաբար  հայտարարում  են  նման  փորձերի  անթույլատրելիության մասին. այսպես, 2012 թ. դեկտեմբերին ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար ՀիլարիՔլինթոնը հայտարարեց, թե ԱՄՆ-ն անելու է ամեն ինչ՝ խափանելու նոր ԽորհրդայինՄիության  ստեղծումը  Եվրասիայում4։
   Այս  համատեքստում  ամերիկյան  հեռուստաընկերությունները սիրում են մեջբերել հատկապես ՌԴ նախագահ Վ. Պուտինի՝ մի առիթով ասված խոսքն այն մասին, թե «Խորհրդային Միության փլուզման համար չզղջացող մարդիկ անսիրտ են»՝ միտքը համատեքստից հանելով և չշարունակելով այն, թե«դրա վերականգնման կողմնակիցներն էլ անգլուխ են»5։
 1 Տե՛ս http։
 //newskaz.ru/society/20121210/4434425.html։
 2 Տե՛ս http։
 //www.grenada.md/post/mejdunarodnaya_konferentsia_roli_media_po_integratsii_evraziiskogo_soiuza։
 3 Տե՛ս http։
 //www.geopolitica.ru/Articles/1476/։
 4 Տե՛ս http։
 //vz.ru/news/2012/12/7/610688.html։
 5 Տե՛ս http։
 //www.aif.ru/politics/world/251189։
 Այս պնդումներից բխում է երկրորդ և արևմտյան մեդիայում ոչ պակաս տարածված  թեզը,  թե  Եվրասիական  միության  ստեղծումը  ՌԴ  աշխարհաքաղաքական  նախագիծն է։
  Որպես գաղափարի ավանգարդ՝ նշվում է ՌԴ դերը, մինչդեռ դեռևս 1990ական  թթ.  Եվրասիական  միության  գաղափարն  առաջարկած  և  մինչ  այսօր  այն  անդավաճան կերպով կենսակոչող Ղազախստանին արևմտյան լրատվամիջոցները գրեթե չեն անդրադառնում։
  Փոխարենը, առավել հաճախ ներկայացվում է Մաքսային միության  երրորդ  անդամ  Բելառուսը՝  որպես  բռնապետական  վարչակարգ  ու  հակաժողովրդավարական  կառավարման  մեթոդներ  ունեցող  երկիր։
   Փաստացի,  արևմտյանմեդիադաշտում  հիանալիորեն  ձևավորվել  է  ԱՊՀ  և  Եվրասիական  միության  այն  ինֆոլոգեմը,  որը  փորձագետներն  անվանում  են  «ոչ  լեգիտիմ  նախագահների  ակումբ»։
 Ի  վերջո,  այս  պնդումներին  գումարվում  է  նաև  Եվրոպական  և  Եվրասիական  միությունների միջև աշխարհաքաղաքական ընտրություն կատարելու՝ Արևելյան գործընկերության  անդամ  երկրներին  պարտադրված  քայլը,  որի  տեղեկատվական  ճնշումըերկու բևեռներից այդ երկրներին կանգնեցնում է դժվարին կացության առջև։
 Ակնհայտ է, որ Եվրասիական միության ապագա քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական  և  հումանիտար  մրցունակությունը  կանխորոշվելու  է  նոր  սերնդի  տեղեկատվական արտադրանքի թողարկմամբ, որն ի զորու կլինի ոչ միայն մեկուսացումիցդուրս  բերելու  հետխորհրդային  երկրների  մեդիադաշտի  լրատվահոսքերը,  այլև  կկարողանա  գործադրել  արտաքին  աշխարհում  հանրային  կարծիքի  վրա  ազդեցությանորոշակի  մեխանիզմներ,  ասենք՝  «Ռաշա  թուդեյ»  հեռուստաալիքի  օրինակով։
   Եվրասիական  միության  անդամ  երկրներն  իրենք  էլ  տարածաշրջանի  այլ  երկրների  մասինտեղեկատվությունը  հաղորդում  են  միջազգային  լրահոսի  շրջանակներում,  այսինքն՝ընդհանուր  շահի  վրա  միավորված  երկրների  տեղեկատվական  միասնական  քաղաքականությունը դեռևս զգալի չէ։
 Ընդհանուր առմամբ, Եվրասիական ինտեգրացիոն գործընթացներին մասնակիցև  թեկնածու  երկրների  տեղեկատվական  դաշտն  ու  մեդիակարգավորումները  խայտաբղետ  են։
   Բացի  պետական  միջամտության  այս  կամ  այն  աստիճանից  (օրինակ՝Բելառուսում մասնավոր մամուլ, որպես այդպիսին, գոյություն  չունի), որը ևս,  ի  դեպ,երբեմն  տրամագծորեն  հակադիր  մոտեցումներ  է  որդեգրել,  ներքին  շուկաներն  ուառևտրային կառույցները ևս ամենատարբեր դիրքորոշումներ են ցուցաբերում եվրասիական  ինտեգրացիայի  թեմատիկայի  լուսաբանման  հարցում։
   Դա  գալիս  է  հիմնականում մեդիամիավորների սեփականատերերի և խմբագրական ղեկավարության հետաքրքրություններից  ու  շահերից։
   Ոչ  միայն  մասնավոր,  դաշնային  էլեկտրոնայինլրատվամիջոցները,  այլև  անգամ  Մաքսային  միության  կառույցները  չունեն  լրատվական  քաղաքականության  ինստիտուտներ։
   Եվրահանձնաժողովում,  օրինակ՝  հասարակայնության հետ կապերով ու տեղեկատվության տարածմամբ մի ողջ դեպարտամենտ  է  զբաղվում։
   Եվրասիական  տնտեսական  հանձնաժողովը  չունի  ո՛չ  տեղեկատվական  առաջմղում,  ո՛չ  էլ  լրատվական  այլընտրանքային  ռեսուրսներ։
   Այնուամենայնիվ, և՛ եվրասիական պաշտոնական, և՛ մասնավոր փորձագիտական կարծիքներն առաջիկայում  լայնածավալ  տեղեկատվական  նախագծերի՝  շուրջօրյա  լրատվական  հեռուստաալիքի  և  համացանցային  պորտալի  գործարկում  են  նախատեսում,  ինչն  էական թափ կհաղորդի ինտեգրացիոն գործընթացների տեղեկատվական բաղադրիչին։
 Դավիթ ՍարգսյանԵՎՐԱՍԻԱԿԱՆ ԻՆՏԵԳՐԱՑԻՈՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՆԵՐԻ ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ԴԱՇՏԻ ՈՐՈՇ ԻՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԲանալի բառեր՝ Եվրասիական ինտեգրացիա, տեղեկատվական գործընթացներ, Մաքսային միություն, Արևելյան գործընկերություն, արևմտյան մեդիադաշտ, միֆեր, աշխարհաքաղաքականություն։

Հոդվածում  ներկայացվում  են  եվրասիական  ինտեգրացիոն  նախագծերի,  մասնավորապես՝  Մաքսային  և  Եվրասիական  միությունների  գործունեության  տեղեկատվական  բաղադրիչի,  լուսաբանման  և  խմբագրական  քաղաքականության  որոշ  իրողություններ։
   Այդ  միավորումների  մասնակիցները  դեռևս  չունեն  վերջնական  միասնական  տեղեկատվական  ձեռագիր՝  ուղղված  ինչպես  ներքին,  այնպես  էլ  արտաքին,  առաջնահերթորեն՝  արևմտյան  լսարանին։
   Իր  հերթին, արևմտյան ԶԼՄ-ն պարբերաբար քննադատում է Եվրասիական տարածքում նոր վերպետական միավորումներ ստեղծելու ՌԴ փորձերը և կասկած է հայտնում դրանց կենսունակությանը։
  Փաստվում է, որ առանց մրցունակ տեղեկատվական արտադրանքի թողարկման՝ եվրասիական ինտեգրացիոն նախագծերը համարժեքորեն չեն ընկալվի ոչ միայն Արևմուտքում, այլև  հենց այդ միավորումների անդամ երկրներում։
