Գույքի իրավունքի դադարեցման որոշ խնդիրների մասին Խոսելով սեփականության իրավունքի դադարեցման մասին `նշենք, որ դա իրավական փաստ է, որը հանգեցնում է նյութական արժեքով գույքային իրավունքների դադարեցմանը:  Ավելին, դա կարող է տեղի ունենալ ինչպես տվյալ նյութական արժեքի տիրոջ կամքով, այնպես էլ նրա կամքին հակառակ: Այս հոդվածի շրջանակներում մենք կփորձենք քննարկել սեփականության իրավունքի դադարեցման, սեփականությունից զրկելու, սեփականության իրավունքի միջազգային միջազգային պրակտիկայի սահմանափակման ինստիտուտների որոշ առանձնահատկություններ: Ի սկզբանե կարող է հարց առաջանալ, թե ինչպես են սահմանազատվում սեփականության իրավունքի սահմանափակման և օտարման ինստիտուտները: Առաջին հերթին անհրաժեշտ ենք համարում ընդգծել, որ սեփականության իրավունքի սահմանափակումը կառավարման, օգտագործման, տիրապետման լիազորությունների ժամանակավոր սահմանափակում է, որի դեպքում սեփականատերը չի զրկվում իր ունեցվածքից, այսինքն շարունակում է պահպանել բոլոր լիազորությունները: կազմում են սեփականության իրավունքի բովանդակությունը, բայց զուրկ է դրանք իրականացնելու հնարավորությունից 1: Երկրորդ, համեմատաբար նշենք, որ 2005 թ. ՀՀ Սահմանադրության 31-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ նախադասությունն ամրագրված էր. «Սեփականության իրավունքի իրականացումը չպետք է վնաս պատճառի շրջակա միջավայրին, չխախտի այլոց իրավունքներն ու օրինական շահերը: անձինք, հասարակությունն ու պետությունը »:  Հարկ է նշել, որ օրինական շահերի նման լայն սահմանումը բազմիցս քննադատվել է, և այդպիսի վերապահումը համարվել է հակառակ իրավունքի սահմանափակումների վերաբերյալ որոշակիության պահանջին [1]:   Սահմանադրության ներկայիս տարբերակը նախատեսում է 60 3 3 հոդվածում. «Սեփականության իրավունքները կարող են սահմանափակվել միայն 1. մաքսային տուգանքների վճարումն ապահովելու համար: օրենքով `հանուն հանրային շահի կամ այլոց հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության: «  Ակնհայտ է, որ այս մասի փոփոխության նպատակը նախկին «անորոշ», «լայնածավալ» վերապահման հստակեցումն էր:  Այնուամենայնիվ, հանուն արդարության, պետք է նշել, որ ներկայումս սահմանված «այլոց հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները» սահմանադրական ձևակերպումը ավելի պարզ չէ, քան նախկինում էր:   Եթե ​​նախորդ հրատարակության մեջ առաջին հայացքից բովանդակությունից պարզ էր, որ խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է շրջակա միջավայրին, ապա այլ մարդկանց իրավունքներին, ապա դա նույնիսկ ակնհայտ չէ:  Մենք կարծում ենք, որ հանրային շահ հասկացությունն ինքնին, որպես պետության, համայնքի շահ, ներառում է շրջակա միջավայրի, այլ ֆիզիկական անձանց, իրավաբանական անձանց կամ այլ ֆիզիկական անձանց շահերը, քանի որ դա բովանդակության առումով բավականին լայն հասկացություն է:  Սա հիմնավորվում է հետևյալ հանգամանքներով. «Հանրային շահը» Հայաստանի Հանրապետությունում կարող է դրսեւորվել միայն պետական-համայնքային շահերի տեսքով, հակառակ դեպքում ՝ հանրային շահը չունի իրավական դրսևորում [2]: Բացի այդ, Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիայի թիվ 1 արձանագրության 1-ին հոդվածը (այսուհետ `Եվրոպական կոնվենցիա) օգտագործում է միայն հասարակության ընդհանուր բարիքի հասկացությունը:  Միևնույն ժամանակ, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ `ՄԻԵԴ) մի դեպքում ճանաչել է, որ հանրային շահը կարող է լինել մեկ այլ` մասնավոր անհատի շահ:  Հետևաբար, մեր կարծիքով, գործող Սահմանադրության մեջ ամրագրված «այլոց հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները» ձևակերպումն, ըստ էության, բավականաչափ պարզ չէ, և հանրային շահ հասկացությունն ինքնին ներառում է ցանկացած պետական ​​կամ համայնքային շահ, իսկ որոշ դեպքերում նույնիսկ անհատի հետաքրքրությունը: Ինչ վերաբերում է սեփականության իրավունքի սահմանափակման օրինականության խնդրին ՝ վերլուծելով սահմանադրական կարգավորումները, մենք տեսնում ենք, որ դրա կիրառումը հնարավոր է միայն օրենքով սահմանված հիմքերով, այսինքն ՝ նման դեպքերում ՝ Սահմանադրության համաձայն, դատական ​​կարգի պահպանում , անհրաժեշտ չէ 2: Անդրադառնալով սեփականությունից զրկելու ինստիտուտին ՝ Սահմանադրական դատարանն իր որոշումների մեջ SDO-92, SDO-630, SDO-649, SDO-903, SDO-1009 գտել է, որ այն բնութագրվում է հիմնական «պարտադիր» տարրերով. 1) գույքից զրկելու դեպքը տեղի է ունենում սեփականատիրոջ կամքով: պայմանագրի խախտմամբ գույքի սեփականության անհատույց դադարեցում; 2) գույքից զրկելու դեպքում 2 ունի միաժամանակ սեփականատիրոջ տիրապետման, կառավարման, օգտագործման գույքի նկատմամբ միանգամայն դադարեցում `առանց շարունակականության երաշխավորման. 3) գույքի զրկումը օգտագործվում է որպես պատասխանատվության միջոց 3: Իր հերթին, ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 17-րդ գլխում (այսուհետ `Օրենսգիրք)` «Սեփականության իրավունքի դադարեցում և գույքային այլ իրավունքներ» վերնագրով, օրենսդիրը չի օգտագործում գույքից զրկելու հասկացություն, բայց թվարկում է միայն այն դեպքերը, երբ սեփականատիրոջ ունեցվածքը բռնի կերպով վերցվում կամ առգրավվում է:  Այնուամենայնիվ, փոխարենը, տեսականորեն, հաճախ քննարկվում է օտարման հայեցակարգի բովանդակությունը:  Այսպիսով, պրոֆ. Տ.Բարսեղյանը իրավացիորեն ասում է. «J..« Սեփականությունից զրկելու »հասկացությունը սահմանադրական իրավունքում մի փոքր այլ իմաստ ունի, քան քաղաքացիական օրենսդրությունում, որում այն ​​ավանդաբար հավասարեցվում է սեփականության իրավունքի հարկադիր դադարեցմանը: Սահմանադրական օրենքում սեփականությունից զրկելը շատ ավելի լայն մեկնաբանություն է ստացել:  Այստեղ դա ենթադրում է ոչ միայն որոշակի օբյեկտի նկատմամբ սեփականության իրավունքի դադարեցում, այլև սահմանափակում, որի արդյունքում սեփականատերը զրկվում է օբյեկտն իր հայեցողությամբ տիրապետելու հնարավորությունից ՝ այն օգտագործելու իր նպատակային նպատակների համար: , տնօրինելու այն »[2]:  Ն. Ա. «Կարապետյանը քննադատորեն է վերաբերվում Սահմանադրական դատարանին ՝ գույքի հարկադիր օտարումն որպես սեփականության զրկման տեսակ չհամարելու համար», - ասաց նա: «Կարծիքով. Մեր կարծիքով, սեփականությունից զրկելը պետության կարիքների համար գույքի հարկադիր օտարման դեպքերի համար քերի կատեգորիայի տեսակ է:   … Ուստի, մեր կարծիքով, Սահմանադրական դատարանից առանձնացված երկրորդ հատկությունը նեղացնում է սեփականությունից զրկելու իրավական բովանդակությունը: »[4]  Բացի այդ, արտասահմանյան գրականության մեջ նշված է, որ սեփականատիրոջ սեփականության իրավունքի ուղղակի դադարեցմանն ուղղված միջոցները սահմանվում են որպես գույքից զրկում:  Ավելին, վերջինս օգտագործվում է բռնագրավման և ազգայնացման դեպքերում, ինչը ներառում է գույքի սեփականության իրավունքի ուղղակի փոխանցում: 3 Ըստ այդ պարզաբանումների, Սահմանադրական դատարանը ապավինել է 2005 թ. 31 2 2 և 3 հոդվածը (որն ըստ էության համապատասխանում է Սահմանադրության 2015 թ. Խմբագրության 4 4 60 5 2015 5 հոդվածին), որը տարբերակում է գույքից զրկելը և հանրային շահերից բխող գույքը օտարելը:   Ինչպես Սահմանադրության նախորդ խմբագրությունը, այնպես էլ գործող Սահմանադրությունը, նրանց կարծիքով, հստակ չեն սահմանում սեփականության զրկման և հանրության շահերից բխող գույքի օտարման ինստիտուտների միջև կապը: պետական ​​մարմնին կամ այլ մասնավոր անձին [5]:  Իսկ հասարակության և պետության կարիքների համար սեփականության օտարումն առավել հաճախ հանդիպում է այլ երկրների օրենսդրություններում (ներառյալ Սահմանադրություններում), «փաստաթղթերի բռնագրավում» եզրույթով միջազգային փաստաթղթերում: Մենք գտնում ենք, որ քաղաքացիական օրենսդրության մեջ սեփականությունից զրկելը ենթադրում է բոլոր այն դեպքերը, երբ անձի սեփականության իրավունքը բռնի կերպով դադարեցվում է, այդ թվում `գույքի օտարում` Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված հասարակության գերակա շահերն ապահովելու համար:   Մենք համաձայն չենք Սահմանադրական դատարանի կողմից սեփականությունից զրկելուն տրվող պարտադիր տարրերի հետ, հետևաբար, գույքի զրկման դեպքում գործ ունենք միայն գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի անհատույց դադարեցման հետ, որ այդ դադարեցումն օգտագործվի որպես պատասխանատվության միջոց: Հետևաբար, Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասը, որպես սեփականությունից զրկելու տեսակ, ինքնին բացառություն է նույն հոդվածի 4-րդ մասի `« այն կարող է նաև իրականացվել »ոչ դատական ​​կարգով:  Այսինքն ՝ Սահմանադրությունը թույլ է տալիս ընդամենը երկու դեպք, այսինքն ՝ 60-րդ հոդվածի 4-րդ, 5-րդ մասերով նախատեսված դեպքեր, երբ սեփականատիրոջ կամքը առաջնային չէ, սեփականության իրավունքի իրացումը չի բխում հայեցողությունից: սեփականատերը Փաստորեն, գույքից զրկելու դեպքում մենք ունենք հետևյալ հետևանքը, որ սեփականատերը, անկախ իր կամքից, փաստորեն իրավաբանորեն զրկվում է իր կոչումից, կորցնում է կապը նրա հետ: Սեփականության իրավունքի դադարեցման հետ կապված խնդիրներ առաջանում են քաղաքացիական իրավունքի կարգավորման ոլորտում:  Մասնավորապես, առաջին հերթին մենք կցանկանայինք վկայակոչել օրենսգրքի 281-րդ հոդվածի 1-ին մասի դրույթը:  Հակառակ սեփականատիրոջ կամքին, գույքի վերադարձման ամենատարածված հիմքը սեփականատիրոջ պարտավորությունների համաձայն գույքի բռնագրավումն է:  Նշված դրույթի համաձայն. «Սեփականատիրոջ պարտավորությունների ներքո տիրոջը պատկանող գույքի բռնագրավմամբ գույքը կարող է բռնագանձվել դատարանի որոշման հիման վրա, եթե բռնագանձման պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ:»:  Նշված դրույթից բխում է, որ պայմանագրի կողմերը ազատ են պայմանագրով բռնագանձման մեկ այլ արտադատական ​​ընթացակարգ նախատեսել:   Օրինակ, Օրենսգրքի 249-րդ հոդվածը սահմանում է գրավառուի իրավունքը բավարարել իր պահանջը `առանց դատարան դիմելու գրավի առարկան բռնագանձելու, պայմանով, որ դա նախատեսված է պայմանագրով: Ինչպես արդեն նշվեց վերևում, այն ընդունված է քաղաքացիական օրենսդրությունում հավասար: Ընդունված է զրկելու հայեցակարգը հավասարեցնել սեփականության իրավունքի հարկադիր դադարեցմանը:  Այլ կերպ ասած, ստացվում է, որ քաղաքացիական օրենսդրության մեջ սեփականատիրոջ պարտավորություններին պատկանող գույքի բռնագրավումը համարվում է գույքից զրկելու մեթոդներից մեկը:  Առաջին հայացքից թվում է, որ մեջբերված հոդվածի հետ կապված խնդիրներ չկան ՝ հիմնվելով ինքնավարության, տրամադրության և պայմանագրային ազատության սկզբունքների վրա, որոնք ընդունված են քաղաքացիական օրենսդրության մեջ, միանգամայն բնական և տրամաբանական է կողմերին հնարավորություն տալ պայմանագրով գույք բռնագրավել ,  Այնուամենայնիվ, պետք է հիշել, որ «բռնագրավում» հասկացության իմաստով, և՛ մեր քննարկած իմաստով, և՛ Սահմանադրական դատարանի կողմից նախատեսված պարտադիր բաղադրիչներին համապատասխան, սեփականատիրոջ պարտավորություններին պատկանող գույքի բռնագրավումը պետք է իրականացվի: համարվել է բռնագրավման ձև:   Հարց է առաջանում. Օրենսգրքի 281-րդ հոդվածի 1-ին մասի իրավական կարգավորումը համապատասխանո՞ւմ է Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 4-րդ մասի `օտարումը բացառապես դատական ​​բնույթ կրելու պահանջին: Ուղարկված հարցին պատասխանելու համար նախ և առաջ պետք է նշել, որ Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 4-րդ մասը սահմանում է բացառապես դատարանում բռնագանձում իրականացնելու հնարավորությունը:   Հատկանշական է, որ սահմանադրությունը չի նախատեսում որևէ այլ կարգ ՝ վանդալային, վերապահում կատարելու համար:  Միակ բացառությունը կատարվում է նույն հոդվածի 5-րդ մասում, որի մասին արդեն նշվեց վերևում:  Միևնույն ժամանակ, անհրաժեշտ է համեմատական ​​կարգով դիտարկել Եվրոպական կոնվենցիայի թիվ 1 Արձանագրության 1-ին հոդվածը: «Ոչ ոք չի կարող զրկվել իր ունեցվածքից, բացառությամբ հասարակական շահի և միջազգային իրավունքի ընդհանուր սկզբունքներով նախատեսված պայմանների:»:   Միանգամայն ակնհայտ է, որ Կոնվենցիայի դրույթը չի նշում բացառապես դատարանի որոշմամբ բռնագրավումն իրականացնելու պահանջը:  Պատահական չէ, որ Եվրոպական կոնվենցիայի թիվ 1 Արձանագրության 1-ին հոդվածը չի վերաբերում անձանց միջեւ բացառապես պայմանագրային իրավահարաբերություններին:  Այսպիսով, ՄԻԵԴ-ը իր դիրքորոշումներում բազմիցս նշել է, որ այն դեպքերում, երբ մասնավոր անձը պարտավոր է որոշակի գույք փոխանցել այլ մասնավոր անձի `գործող օրենսդրության համաձայն, օրինակ` պայմանագրային իրավունք (գույքի վաճառքի գործընթացում բռնագրավում-վաճառք), -պայմանագրային իրավունք Ընտանեկան իրավունքը (ամուսնական գույքի բաժանում, ժառանգություն) հիմնականում դուրս է գալիս թիվ 1 Արձանագրության 1-ին հոդվածի [7]: Ակնհայտ է, որ մեր Սահմանադրությունը մի քանի քայլ է գնացել նույնիսկ պայմանականորեն, ինչպես նաև մի շարք զարգացած երկրների սահմանադրություններով նախատեսված սեփականության իրավունքի պաշտպանության երաշխիքներից, քանի որ մենք սահմանադրորեն ամրագրել ենք սեփականությունից զրկելու բացառապես դատական ​​կարգը: ,  Մասնավորապես, մենք կարող ենք վկայակոչել Գերմանիայի, Նիդեռլանդների, Բելգիայի և Ֆրանսիայի սահմանադրությունները:   Ավելի պարզ դարձնելու համար մենք մեջբերում ենք Ֆրանսիայի Սահմանադրության 17-րդ հոդվածը: «Քանի որ սեփականության իրավունքը սուրբ է և անձեռնմխելի, ոչ ոք չպետք է զրկվի դրանից, քանի դեռ այդպիսի զրկումը հստակորեն պայմանավորված չէ օրենքով սահմանված հանրային պահանջով, մինչև համարժեք, համարժեք փոխհատուցում տրամադրվի»: Հասկանալի է, որ այս դրույթն ավելի շատ նման է Եվրոպական կոնվենցիայում մեջբերված հոդվածին. դա ընդհանրապես չի շեշտում միայն դատական ​​բռնագրավման հնարավորությունը:  Դա պայմանավորված է նրանով, որ միջազգային ստանդարտներով օտարումը համարվում է լայն հասկացություն, որը ներառում է և գույքի բռնագրավում, գույքի բռնագրավում և գերակա հանրային շահերի պատճառով փոխհատուցման օտարման դեպքեր (օրինակ ՝ 282, 284 հոդվածներ Ծածկագիր): , 285-րդ դեպքեր): Այսպիսով, ամփոփելով վերը նշվածը, մենք գտնում ենք, որ օրենսգրքի 281-րդ հոդվածի 1-ին մասը չի համապատասխանում Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 4-րդ մասին:  Կարծում ենք, որ նախ անհրաժեշտ է պարզաբանել զրկելու չափանիշները պաշտոնական մեկնաբանությունների մակարդակում:   Մեր կարծիքով, եթե պետությունը և հասարակությունը գտնեն, որ դատարանում անհրաժեշտ է ամրագրել սահմանադրության մեջ նշված կատարման երաշխիքը, ապա ավելի ճիշտ կլինի, եթե Սահմանադրության նույն հոդվածում վերապահում լինի, օրենքով նախատեսված դեպքերում: , արտադատական ​​կարգավորման համար:   Հակառակ դեպքում, ստացվում է, որ օրենսդրությունը սահմանում է այլ իրավական կարգավորումներ, քան նախատեսված է Սահմանադրությամբ: Այնուհետև օրենսգրքի 279-րդ հոդվածի 4-րդ մասը ասում է. «Քաղաքացիներին և իրավաբանական անձանց պատկանող գույքի ազգայնացումը (ազգայնացումը) իրականացվում է օրենքի հիման վրա` այդ գույքի արժեքի ցանկացած վնասի փոխհատուցմամբ `համաձայն սույն օրենսգրքի 286-րդ հոդվածով սահմանված կարգը: »:  Իր հերթին, 286-րդ հոդվածում նշվածը սահմանում է, որ Հայաստանի Հանրապետության կողմից սեփականության իրավունքը դադարեցնող օրենք ընդունելու դեպքում, սեփականատիրոջը պատճառված վնասները, ներառյալ գույքի արժեքը, փոխհատուցվում է պետության կողմից:  Նախ, պետք է նշվի, որ օրենսգիրքը չի տալիս ազգայնացման կամ ազգայնացման հասկացությունը, ինչպես նաև պատճառները:  Երկրորդ, ակնհայտ է, որ ազգայնացումը պետք է իրականացվի հանրային շահերից ելնելով, ուստի դա Սահմանադրության 60 5 5-րդ հոդվածով նախատեսված հանրային շահի համար սեփականության օտարում է:   Ինչպես տեսնում ենք, Օրենսգրքի 286-րդ հոդվածը չի պարունակում գույքի արժեքի ՝ վնասին համարժեք հատուցման մասին, բայց բավարարվում է միայն հայտարարելով, որ փոխհատուցումը տրամադրվում է պետության կողմից:  Մինչդեռ Սահմանադրության 60 5 5-րդ հոդվածն ինքնին խոսում է միայն նախնական և համարժեք փոխհատուցումներով օտարման իրականացման մասին: Ելնելով վերոգրյալից ՝ մենք կարծում ենք, որ օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի բովանդակությունը լիովին չի համապատասխանում Սահմանադրությամբ սահմանված պահանջներին:  Կարելի է միայն ենթադրել, որ ազգայնացման կամ ազգայնացման մասին օրենք ընդունելիս առաջնահերթությունը կտրվի սահմանադրական կարգավորմանը `որպես գերագույն իրավական ուժ ունեցող: Բացի այդ, օրենսգրքի 285-րդ հոդվածի 1-ին մասում `« Հայտարարություն »վերնագրով, նշվում է վերը քննարկված հարցը:  Այսպիսով, նշված դրույթի համաձայն, բնական աղետների, տեխնոլոգիական վթարների, համաճարակների, արտակարգ իրավիճակների այլ պայմաններում, սեփականության իրավունքը կարող է վերցվել սեփականատիրոջից `օրենքով սահմանված պայմաններում և կարգով, պետության որոշմամբ: մարմինները ՝ դրա արժեքը վճարելու պայմանով: Ստացվում է, որ այս պարագայում, քաղաքացիական իրավունքի այս կանոնակարգերում, օրենսդիրը լռում է սահմանադրորեն երաշխավորված նախնական համարժեք հատուցման մասին:  Մենք համարում ենք, որ հոդվածի այս մասը, ըստ էության, չի համապատասխանում Սահմանադրությանը:   Ուստի խնդիր կա նշված հոդվածներում ամրագրված դրույթները սահմանադրական երաշխիքներին համապատասխանեցնելու: 285-րդ հոդվածի նույն մասում առաջանում են խնդիրներ, որոնք պետք է պարզաբանվեն:  Մասնավորապես, սահմանվում է, որ այն անձը, ում ունեցվածքը բռնի կերպով վերցվել է, իրավունք ունի պահանջել իրեն վերադարձնել պահպանված գույքը, եթե անհետացել են պահանջները կատարելու հետ կապված հանգամանքները:  Օրենսգրքում չկան իրավական կարգավորումներ `կապված գույքի պաշտպանության դեպքում կողմերի իրավահարաբերությունների հետ:   Անհասկանալի է, թե ինչպես պետք է վերադարձվի վերականգնված գույքը այն դեպքերում, երբ գույքը օգտագործման արդյունքում մշտապես մաշվել է կամ կորցրել է իր նպատակային օգտագործման համար անհրաժեշտ հատկությունները:  Հատկանշական է նաև, որ նման դեպքերում կարող է լինել վերադարձված գույքին պատճառված վնասի կամ մաշվածության պատճառով իջեցված արժեքի փոխհատուցման խնդիր [9]:  Ռուս իրավաբանները նույնպես իրենց մտահոգությունն են հայտնել բարձրացված խնդրի կապակցությամբ: «Հոդվածում չի նշվում կողմերի միջեւ հարաբերությունները ՝ կապված իր սեփականությունը սեփականատիրոջը վերադարձնելու հետ:  Պետք է ենթադրել, որ սեփականատերն իրավունք ունի մարել գույքի համար ստացված փոխհատուցումը ՝ փոխհատուցելով ռեկվիզացիայի ընթացքում գույքի օգտագործման արդյունքում դրա արժեքի իջեցման հետևանքով: »  Մենք համաձայն ենք վերոնշյալ դիրքորոշման հետ. գտնում ենք, որ ավելի նպատակահարմար կլիներ, եթե նշված հարաբերությունների կարգավորումը հստակ սահմանված լիներ քաղաքացիական օրենսդրությամբ: Այս գիտական ​​աշխատության մեջ մենք անդրադարձել ենք հասարակության և պետության կարիքների համար սեփականության օտարման դեպքում դրա «անհրաժեշտության դոկտրինի» իրավական կարգավորման առանձնահատկություններին:  Հարկ ենք համարում նշել, որ այս վարդապետությունն արտացոլվել է նախ և առաջ ԱՄՆ օրենսգրքում, դատական ​​նախադեպերում: Արժե հիշատակել Լաս Վեգաս քաղաքի Ռեդև քաղաքի կենտրոնը: Գործակալությունն ընդդեմ Պապպասի գործի որոշման, համաձայն որի. «Անհրաժեշտության խնդիրն առաջանում է հասարակության կամ պետության կարիքների համար գույքի օտարումից, երբ անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյոք պետության կողմից ընդունված հեռանկարային ծրագիրը կամ նախագիծը վերը նշված կարիքները հասարակական նպատակները խթանելն է, թե ոչ, ինչը, իր հերթին, ապահովում է անհատի սեփականությունը »:   Այսինքն ՝ նման դեպքերում պետք է պարզաբանել հետևյալ հարցը. Տվյալ անձի անձնական սեփականությունը վերցնելը անհրաժեշտ է հասարակական նպատակի իրականացման համար:  Ուստի, նման իրավիճակում էական է համարվում օտարվող գույքի գտնվելու վայրի ընտրությունը [10]:   «Անհրաժեշտության դոկտրինն» ինքնին կարծես հակասում է «հանրային կամ հանրային շահի դոկտրինին», քանի որ եթե պետական ​​մարմնի հայեցողությամբ գույքի `որպես գերակա հանրային շահ ճանաչելը անխուսափելի անհրաժեշտություն է հասարակության մնացած մասի համար: անհրաժեշտ չէ տեսնել և մերժել: Բացի այդ, ամերիկյան իրավագիտությունը հետևյալ երեք իրավիճակները համարում է անհրաժեշտության չափանիշի խախտում. 1) երբ հասարակության կամ պետության կարիքները բավարարելու համար գույքի օտարումն իրականացվում է պետական ​​հեռանկարային ծրագրերի բացակայության կամ անորոշության պայմաններում. այլ պայմաններ, որոնք իրենց հերթին չեն մատնանշում անձին պատկանող գույքը օտարելու անհրաժեշտությունը: 1-ին իրավիճակի հետ կապված ուշագրավ է Ումատիլայի նավահանգիստը ընդդեմ Օրեգոնի դատարանի կողմից Ռիչմոնդի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը, որը հաստատեց, որ գույքի օտարման մասին որոշում կայացրած իրավասու մարմինը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պարտավոր լինի արդյունավետ մանրամասն ապացուցել ոչ միայն ներկա, այլ նաև ապագա կարիքները:  Ավելին, պետական ​​մարմնի բարեխղճությունը գնահատելիս անհրաժեշտ է հանրային շահի անհրաժեշտությունը, հնարավորինս շուտ պետք է հաշվի առնվեն պետության կողմից ձեռնարկվող քայլերը այդ կարիքը բավարարելու համար և ապագա կարիքների առկայությունը [11]:  Դելավերի Գերագույն դատարանը այլ դիրքորոշում ընդունեց «Պետությունն ընդդեմ» տարածքի «Հեկտար հող» քրիստոնյա հարյուրավոր գործի վերաբերյալ, պետական ​​մարմինը որոշում կայացրեց օտարել գույքը `հետագայում ժամանակակից մայրուղի կառուցելու համար:   Հատկանշական է, որ պետական ​​մարմինը չունեցավ այս ծրագրի իրականացման հատուկ ծրագիր, այսինքն `որ ժամանակահատվածում է իրականացվելու ճանապարհաշինությունը, ինչ երթուղով է այն անցնելու, նա նույնիսկ կոնկրետ փաստարկներ չներկայացրեց` արդյոք որոշակի նախագծեր կլինեն կազմված է, թե ոչ:  Ավելին, վերոհիշյալ որոշմամբ, պետական ​​մարմինը նշել է, որ «մայրուղու կառուցումը կնպաստի ճանապարհային տրանսպորտի զարգացմանը ՝ միաժամանակ հարկեր հավաքելով այդ մայրուղին օգտագործող քաղաքացիներից»:   Այնուամենայնիվ, Դելավերի դատարանը գտավ, որ որքան էլ «գովելի» լինեն վերը նշված միջոցառումները, մայրուղու համար ժամանակացույց կամ նախագծի չներկայացնելը չի ​​կարող համարվել վիճահարույց գույքը օտարելու արդյունավետ անհրաժեշտություն: Երկրորդ իրավիճակի կապակցությամբ դատարանները ուշադրություն են դարձրել իրավասու պետական ​​մարմինների կողմից ձեռնարկվելիք միջոցառումների իրականացման հնարավոր ժամկետների խնդրին:  Մի դեպքում եզրակացություններն այն էին, որ որքան երկար է որոշակի ծրագրի շրջանակներում ձեռնարկվելիք միջոցառումների ժամանակահատվածը, այնքան պետական ​​մարմինը պարտավոր է ավելի հիմնավոր փաստարկներով և ապացույցներով հիմնավորել տվյալ օտարվող գույքը վերցնելու անհրաժեշտությունը 4: Պենսիլվանիայի դատարանը որոշում կայացրեց, որ նոր դպրոցի շենքի օտարման գործընթացը չի կարող հիմնավորված լինել հավանական կարիքի տեսության վրա, այսինքն ՝ դատարան, որը պնդում է, որ այն անձը, ով ցանկանում է օտարել պետության կամ հասարակության կարիքների համար գույքը, չի կարող հիմնվել ենթադրությունների կամ հավանականությունները  Նոր դպրոցի շենքի կառուցման նախագիծը պետք է հիմնված լինի տարածքի զարգացման ավելի հիմնավոր հեռանկարի վրա. ոչ մի ենթադրություն չի կարող գերակայել մասնավոր սեփականատիրոջ շահերից:   Տե՛ս Դատապարտում ըստ Octorara Area Sch. Dist., 556 A.2d 527, 527, 531 (Pa. Commw. Ct.1989): Երրորդ գործի դեպքում ամերիկյան դատարանները կարևորեն պետության կողմից մշակված ազգային նշանակության ծրագրերի իրականացման ընթացքում հատուկ սեփականության աշխարհագրական դիրքը և այդ գույքի հատուկ նշանակությունը 5: Հարկ է նշել, որ անհրաժեշտության դոկտրինը դրսեւորվել է ոչ միայն ամերիկյան դատարանների նախադեպային որոշումներում, այլ նաև ՄԻԵԴ նախադեպային իրավունքում:  Այս կապակցությամբ ՄԻԵԴ-ը գտավ, որ պետությունը լայն հայեցողություն ունի իր գործողությունների և միջոցների ընտրության հարցում, ինչպես նաև որոշելու `արդյո՞ք այդ գործողությունների հետևանքներն ուղղակիորեն արդարացված են ընդհանուր շահերով, թե ոչ [13]:  Այս դիրքը զարգացնելիս ՄԻԵԴ-ը անհրաժեշտ է համարել առաջնորդվել պետական ​​մարմինների և նրանց պաշտոնատար անձանց «լավագույն կառավարման» սկզբունքով `միևնույն ժամանակ նշելով, թե որ դեպքերում այդ սկզբունքը կարող է գերակայել այն իրավիճակներում, երբ անձը ունի ապացույցի ծանր բեռ: կրելու վտանգ [14]:  Ըստ ՄԻԵԴ-ի `վերոհիշյալ նպատակը կարող է իրականացվել, եթե յուրաքանչյուր դեպքում համապարփակ քննարկվեն մի շարք հետաքրքրող հարցեր [15], ինչը, իր հերթին, պահանջում է մանրակրկիտ վերլուծություն այն հարցերի շուրջ, ինչպիսիք են փոխհատուցման պայմանները և վիճելի սուբյեկտների վարքը, ներառյալ պետության կողմից նախաձեռնված միջոցառումները և դրանց իրականացումը, պետական ​​պաշտոնյաների պարտականությունը `գործել ողջամիտ և ժամկետում, օրենքին համապատասխան, առավելագույն հետեւողականությամբ [16]: Ելնելով վերոգրյալից ՝ մենք կարծում ենք, որ գույքի օտարման գործընթացը պետք է պայմանավորված լինի դրա անհրաժեշտությամբ, ինչը ենթադրում է. • Գույքի օտարման գործում պետության կողմից ձեռնարկված միջոցառումների բնույթը, այսինքն ՝ դրանց իրականացումը, այսինքն ՝ պետական ​​հեռանկարային նախագծերը չպետք է անհիմն կերպով միջամտել սեփականության իրավունքներին. Անհատների պարտականությունն է գործել ողջամիտ և ճիշտ ժամանակին, այսինքն ՝ ձեռնարկված գործողությունը կամ դրա իրականացումը չպետք է լինի մշտական ​​», անորոշ կամ նախատեսված 5: Մի դեպքում, դատարանը գտավ, որ չնայած գույքի օտարման կողմից ներկայացված ծրագիրը բավականին հեռանկարային էր այն ուղղված էր շրջակա միջավայրի և համայնքի զարգացմանը: Այնուամենայնիվ, վիճելի գույքի օտարումն իրենց անհրաժեշտությունը չի ներկայացնում այն ​​պարզ պատճառով, որ այն աշխարհագրորեն բավական հեռու է նախատեսված վայրից:  Տե՛ս Հելենա քաղաքն ընդդեմ DeWolf Id: 128-ին: • Պետական ​​մարմինների և նրանց պաշտոնատար անձանց պարտականությունն է գործել օրենքին համապատասխան, այսինքն `օրենք, որի կանոնակարգերը կանխատեսելի են, յուրաքանչյուր անձի համար մատչելի: Անհամաձայնության տեղ չկա, լինի այդքան երկար ժամանակ, որ դրա գործնական իրականացումը: պետության կողմից մշակված նախագիծը անիրատեսական է դարձնում: Պետական ​​մարմինների և նրանց պաշտոնատար անձանց պարտականությունն է տալիս գործել առավելագույն հետևողականությամբ, այսինքն ՝ անհրաժեշտ ջանքեր գործադրել պետության կողմից օտարված գույքը ծառայեցնել ընդհանուր շահի, ապագա սերնդի կարիքների համար: Մեր ուսումնասիրությունների արդյունքում ակնհայտ է դառնում, որ վերոհիշյալ իրավական չափանիշները չեն պահպանվում, երբ ՀՀ կառավարությունը գերադաս հանրային շահ ունեցող գույքն օտարում է:  Մասնավորապես, մի ​​շարք որոշումներում ՀՀ Կառավարությունը հիմնավորում է այս կամ այն ​​գույքի `որպես հանրային շահ ճանաչումը հետևյալ փաստարկներով. Ստորգետնյա կայանատեղի…» [17] կամ «... որոշակի հողամասերի օտարում պայմանավորված է ընդերքի օգտագործման ոլորտում ազգային նշանակալի նշանակությամբ, կամ կապահովի Հայաստանի Հանրապետությունում արդյունաբերական արտադրանքի արտահանման զգալի աճ ... »[18] և այլ հիմնավորումներ, որոնք բնույթով բավականին նման են:   Փաստորեն, ստեղծված իրավիճակում մենք ունենք մի իրավիճակ, որ ՀՀ կառավարության որոշումները չեն հիմնավորում այս կամ այն ​​գույքի անհրաժեշտությունը, չեն հստակեցնում, թե կոնկրետ որ պետական ​​ծրագրերի համար, ինչ ժամկետներում է այն իրականացվելու, այլ պարզապես կենտրոնացեք ապագա սպեկուլյատիվ կարիքների վրա, որոնք, մեր կարծիքով, այնքան լեգիտիմ են: ոչ Մենք չենք կարող չհամաձայնել հայտնի ամերիկացի փաստաբան Ֆ.Նիքոլսի այն եզակի դիրքորոշման հետ, որ «գործող օրենսդրությունը չի պարունակում դրույթներ, որոնք թույլ կտան մարդուն վիճարկել` հանուն հանրային կյանքի իր ունեցվածքի օտարումը հանրային անհրաժեշտության կամ հարմարության խնդիր է, կամ արդյո՞ք անհրաժեշտ է կամ նպատակահարմար է, որ իր գույքն օտարվի այդպիսի հասարակական բարելավման համար »: օրակարգում ՝ անկախ նրանից, դա պարզապես կամայական հայեցողություն է, թե պետության կողմից խաբեություն: «[19]   Մենք գտնում ենք, որ ներքին օրենսդրությունը, ներառյալ ենթաօրենսդրությունը, պետք է համապատասխանեն մեր կողմից վկայակոչված միջազգային իրավական ստանդարտներին ՝ բացառելով սեփականատիրոջ իրավունքների անհիմն խախտումը: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Լուխտերհանդտ Օ., Հայաստանի Հանրապետության գործող Սահմանադրության վերաբերյալ քննադատական ​​փորձագիտական ​​նկատառումներ, 2013 թ. Հոկտեմբեր, էջ 12, Պողոսյան Վ., Սարգսյան Ն., Հայաստանի Հանրապետություն 2015 թ. Խմբագրված Սահմանադրություն, համառոտ պարզաբանումներ, Երևան, 2016 թ., Էջ , 71 [2] Հարությունյան Գ., Վաղարշյան Ա., Մեկնաբանություններ ՀՀ Սահմանադրության վերաբերյալ, Երեւան, 2010, էջ 366, 371: [4] Կարապետյան Ա NA, Սեփականության անձեռնմխելիություն: Ներքին կանոնակարգերից մինչև Եվրոպական դատարան, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2014, էջ 150-151, 157: [6] Բարսեղյան Թ.Կ., Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական իրավունք: Առաջին մասը, Երեւան, 2009, էջ 300: [14] Օ sipkovs and other v. Լ atvia, № 39210/07, § 80, 4 մայիսի 2017, Vukušić v. Croatian, № [15] Օ sipkovs and other v. Λ atvia, № 39210/07, § 80, 4 մայիսի 2017 թ., Perdigão ընդդեմ Պորտուգալիայի [16] Beyeler v. Italy [GC], № 33202/96, § 114 and 120, ECHR 2000-I), O sipkovs և ուրիշներ Λ ատվիա, № 39210/07, § 80, 2017 թ. Մայիսի 4-ին: [17] Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2017 թվականի հունիսի 8-ի թիվ 638-Ն որոշում `Աբովյան և Արամի փողոցներով շրջապատված տարածքը քաղաքը ճանաչելու մասին: Երևանը ՝ որպես գերակա հանրային շահ, 1 (Ա): [18] Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն 2015 թվականի մայիսի 21-ին ՝ ՀՀ Սյունիքի մարզի Արծվանիկ, Շաքար, Աճանան, Չափնի և Սյունիք գյուղական համայնքների վարչական սահմաններում, N 791 որոշման 1-ին կետը ճանաչվել է բացառիկ, գերակա հանրային հետաքրքրություն որոշ ոլորտներում: [19] Նիկոլս Պ., Նշանավոր տիրույթի օրենքը:  տրակտատ այն սկզբունքների վերաբերյալ, որոնք ազդում են Ստեփանյան Մարտունի և Գալստյան Քրիստինեի վրա գույքի դադարեցման որոշ խնդիրների վերաբերյալ հիմնաբառեր ։

Սույն գիտական աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում սեփականության  իրավունքի  դադարեցման  հիմնախնդիրներին,  մասնավորապես  քննարկվել  է  ՀՀ  իրավական  համակարգում  սեփականության  իրավունքի  դադարեցման  հիմքերը,  կարգը, և կատարվել է համեմատական հետազոտություն՝ համադրելով առկա իրավակարգավորումները արտասահմանյան երկրների և միջազգային իրավական կարգավորումների հետ։
  Քննարկվել են սահմանադրաիրավական և օրենսդրական կարգավորումների  շրջանակներում  առկա  հիմնախնդիրները,  և  ներկայացվել  են  առաջարկներ վերոհիշյալ հիմնախնդիրների լուծման կապակցությամբ։
  Ուսումնասիրվել է  նաև  «անհրաժեշտության  դոկտրինի»  կիրառման  հիմնահարցերը  այն  դեպքերում,  երբ անձի գույքը վերցվում է հասարակական կամ պետական կարիքների բավարարման համար։
   Հոդվածում նախատեսված լուծումները կնպաստեն անձանց սեփականության  իրավունքի պաշտպանությանը և կկանխեն սեփականության իրավունքի դադարեցման  դեպքերում  պետական  իրավասու  մարմինների  կողմից  կամայականություն  և  անօրինականություն դրսևորելու հնարավոր միտումները։
