ՔՐՈՄՈՍՈՄԱՅԻՆ ԽԱԹԱՐՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱԿԱԾՈՒՄԸ ՄԱՐԴՈՒԼԵՅԿՈՑԻՏՆԵՐՈՒՄ ԱՖԼԱՏՈՔՍԻՆ B1-Ի ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՄԲՆերածություն։
   Աֆլատոքսին  B1-ը  (ԱՖB1)  միկոտոքսին  է,  որն  արտադրվում  է  «Aspergillus»  ցեղի  սնկերի  կողմից։
   ԱՖB1-ն  ախտահարում  է  տարբերսննդամթերքներ,  օժտված  է  մուտագեն  և  քաղցկեղածին  հատկություններով[1]։
   Մի  շարք  ուսումնասիրություններ  ցույց  են  տվել  ԱՖB1-ի  ունակությունըմակածելու քրոմոսոմային խաթարումներ մարդու բջիջներում [2,3]։
 Կաթնասունների  օրգանիզմում  աֆլատոքսինը  մետաբոլիզմի  ընթացքումվերածվում  ԱՖB1-8,9-էպօքսիդի։
   Առաջացած  ԱՖB1-8,9-էպօքսիդը  կովալենտկապով միանում է ԴՆԹ-ին և առաջացնում ԴՆԹ-ադուկտներ, որն էլ պատճառէ  հանդիսանում  հեպատոկանցերոգենեզի։
   Մոլեկուլային-գենետիկականուսումնասիրությունները  ցույց  են  տվել,  որ  ԱՖB1-ի  քաղցկեղածին  հատկությունները  պայմանավորված  են  մարդու  հեպատոցիտներում  TP53  գենի  249րդ կոդոնում G/T տրանսվերսիայի մակածմամբ [4]։
  Սակայն ԱՖB1-ի մուտացիոն սպեկտրը դեռևս ամբողջությամբ բացահայտված չէ։
 Աշխատանքի  նպատակն  էր  գնահատել  ԱՖB1-ի  բջջագենետիկականհատկությունները  մարդու  ծայրամասային  արյան  կուլտուրայում  24  և  48  ժմշակման պայմաններում քրոմոսոմային խաթարումների վերլուծության մեթոդով։
 Նյութեր և մեթոդներ։
  ԱՖB1-ով մակածված քրոմոսոմային խաթարումների մակարդակը գնահատվել է մարդու ծայրամասային արյան կուլտուրան միկոտոոքսինի հետ կուլտիվացնելով 24 և 48 ժ [5]։
  ԱՖB1-ը կիրառվել է տարբերդեղաչափերով՝ 3, 6 և 12 մկգ/մլ։
  5 մլ ծայրամասային արյունը կուլտիվացվել է50 մլ RPMI 1640 միջավայրում, որը պարունակում էր 10 % ցլի էմբրիոնալ շիճուկ,  2  մՄ  L-գլուտամին,  100  մ/մլ  պենիցիլին  և  100  մկգ/մլ  ստրեպտոմիցին։
 Լիմֆոցիտների  բաժանումը  մակածելու  նպատակով  արյունը  կուլտիվացվել  է1,5 մլ L-ֆիտոհեմագլյուտինինի ավելացմամբ։
  Ծայրամասային արյան կուլտուրան  ինկուբացվել  է  370C  պայմաններում  72  ժ։
   Հիպոտոնիկ  լուծույթը  պատրաստվել է 0.075 Մ KCL-ի միջոցով։
  Որպես ֆիքսատոր կիրառվել է մեթանոլքացախաթթվի  լուծույթը  3։
 1  հարաբերությամբ։
   Մետաֆազային  քրոմոսոմների ներկման նպատակով կիրառվել է Ռոմանովսկի-Գիմզայի 10 % ներկը։
  72ժկուլտիվացիայից հետո ծայրամասային արյան կուլտուրան տեղափոխվել է 10մլ ցենտրիֆուգման անոթների մեջ, և ցենտրիֆուգվել 1500 պ/ր արագությամբ7 ր-ում։
  Վերնստվածքային հեղուկի հեռացումից հետո ավելացվել է 10 մլ KCLի հիպոտոնիկ լուծույթ և ինկուբացվել 15 ր թերմոստատում 370C պայմաններում։
  Բջջային սուսպենզիան լվացվել է 10 մլ ֆիքսատորով։
  Ցենտրիֆուգումիցհետո հեռացվել է 9.5 մլ վերնստվածքային հեղուկը, 0.5 մլ բջջային սուսպենզիան  օգտագործվել  է  մետաֆազային  թիթեղների  պատրաստման  նպատակով։
 Մետաֆազային  քրոմոսոմները  ներկվել  են  Ռոմանովսկի-Գիմզայի  ներկով  ևպահվել 24 ժ մինչ լուսային մանրադիտակով ուսումնասիրելը։
  Յուրաքանչյուրտարբերակից  ուսումնասիրվել  է  100  մետաֆազ։
   Վիճակագրական  վերլուծությունն իրականացվել է «Statgraphics» 16.2 ծրագրի միջոցով t-թեստի կիրառմամբ։
 Արդյունքներ և քննարկում։
  ԱՖB1-ի բջջագենետիկական ակտիվությունըգնահատվել է մարդու ծայրամասային արյան կուլտուրայում ուսումնասիրելովգեպերի և խզումների մակարդակները։
 Ստացված արդյունքների վերլուծությունը ցույց տվեց, որ ԱՖB1-ը հավաստիորեն (p<0.05) բարձրացնում է գեպերի և խզումների մակարդակները 6 և 12մկգ/մլ չափաբաժիններում, 24 և 48 ժ մշակման պայմաններում (Աղյուսակ 1)։
 ԱՖB1-ով մակածված գեպերի և խզումների մակարդակները մարդու ծայրամասային արյան կուլտուրայում 24 և 48 ժ մշակման պայմաններում։
  Հավաստի տարբերություն համեմատած ստուգիչի հետ` *-p<0.05։
 24 ժ կուլտիվացումԱՖB1-ի չափաբաժիններըԳեպերի միջին թիվըԽզումների միջինԱղյուսակ 1. Ստուգիչ3 մկգ/մլ6 մկգ/մլ12 մկգ/մլ3 մկգ/մլ6 մկգ/մլ12 մկգ/մլթիվը ± SD48 ժ կուլտիվացումՄեր  ստացած  արդյունքները  համապատասխանում  են  գրականությանտվյալներին։
   Համաձայն  [6]  ԱՖB1-ը  24  ժամ ազդեցության  պայմաններում  առանց  մետաբոլիկ  ակտիվացման  հավաստիորեն  բարձրացնում  է  գեպերի  մակարդակը  in  vitro։
   Մի  շարք  մոլեկուլային  ուսումնասիրություններ  ցույց  ենտվել, որ ԱՖB1-ի  մուտագեն  հատկությունները  պայմանավորված  են  դրա մետաբոլիկ  ակտիվացման  արդյունքում  ձևավորվող  ԱՖB1-8,9-էպօքսիդով  [7]։
 Ուստի  ԱՖB1-ի մուտագեն  ակտիվությունն առանց  մետաբոլիկ ակտիվացմանվկայում  է  այս  միկոտոքսինի  մոտ  անուղղակի  ազդեցության  մեխանիզմներիառկայության մասին։
  Ցույց է տրվել նաև, որ ԱՖB1-ը կարող է մակածել ռեպլիկացիայի  արգելակում  [8]։
   Հարկ  է  նշել,  որ  ռեպլիկացիայի  արգելակումը  հանգեցնում է գեպերի մակարդակի բարձրացմանը, որոնք առաջանում են քրոմոսոմների ֆրագիլ հատվածներում [9]։
  Ընդ որում՝ [10] ցույց են տվել, որ ռեպլիկացիայի արգելակման ժամանակ քրոմոսոմների ֆրագիլ լոկուսներում բարձրհաճախականությամբ  առաջանում  են  ԴՆԹ-ի  կրկնողությունների  թվի  փոփոխություններ։
 Ընդհանրացնելով  մեր  ստացած  արդյունքները  և  գրականության  տվյալները` կարելի է եզրակացնել, որ ԱՖB1-ի մուտագեն հատկությունները պայմանավորված  են  ոչ  միայն  ԴՆԹ-ի  հետ  կովալենտ  կապի  առաջացմամբ,  այլև  անուղղակի մեխանիզմներով, որոնք հետագա ուսումնասիրման կարիք ունեն։
 Գրականություն1.   Bennett JW, Klich M. Mycotoxins. Clin Microbiol Rev. 2003;16։
 497–516.vitro. Turk J Med Sci. 2011;41։
 1043–9.2012;64։
 607–12.1993;90։
 8586–90.5.   Verma R, Babu A. Human chromosomes։
  principles & techniques. New York։
  McGraw-Hill,peripheral  blood  lymphocyte  cultures։
   a  comparison  with  aflatoxin  B1.  Mutat  Res.  1986;170(1-2)։
 47-53.Int J Cancer. 2006; 118(11)։
 2665-71.82(10)։
 3096-100.Cancer Lett. 2006; 232(1)։
 13-26.replication stress. Genome Res. 2015; 25(2)։
 189-200. Սոնա ԳալստյանՔՐՈՄՈՍՈՄԱՅԻՆ ԽԱԹԱՐՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱԿԱԾՈՒՄԸ ՄԱՐԴՈՒ ԼԵՅԿՈՑԻՏՆԵՐՈՒՄԱՖԼԱՏՈՔՍԻՆ B1-Ի ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՄԲԲանալի բառեր` աֆլատոքսին B1, գեպ, քրոմոսոմային խաթարում։

Աֆլատոքսին B1-ը մուտագեն և քաղցկեղածին ակտիվությամբ օժտված միկոտոքսին  է,  որով  աղտոտված  է  սնունդը։
   Ենթադրվում  է,  որ  աֆլատոքսին  B1-ի  մուտագենության  Ամփոփում  գլխավոր  մեխանիզմը  կայանում  է  նյութափոխանակային  ակտիվության  շնորհիվ  ԴՆԹադուկտների ձևավորման մեջ։
  Աշխատանքում ցույց է տրված, որ աֆլատոքսին B1-ը կարող  է  մակածել  մարդկու  լեյկոցիտների  կուլտուրայում  քրոմոսոմային  խաթարումներ  և  խզումներ  առանց  նյութափոխանակային  ակտիվության,  ինչը  խոսում  է  այս  միկոտոքսինի  անուղղակի մուտագեն ազդեցության մասին։
