ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ՏԱՐԲԵՐԱԿԱIՄԱՆ ԱՆԳԱՄԱԲԱՆԱԿԱՆ ԵՎ ՈՉ ՊԱՏԱՀՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՎՏԱՆԳԱԳՐՄԱՆ ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐԸ  Դա հոգեբուժական տրավմատիկ իրադարձություն է, որը զգալի ազդեցություն ունի մարդու հոգեկան գործունեության վրա, կլինիկական հոգեբանության և հոգեթերապիայի ոլորտում կարևոր նշանակություն ունի կենդանի վշտի գործընթացի ուսումնասիրությունը, դրա ընթացքն ու հետևանքները:  Պատահական չէ, որ վերջին 10 տարիների ընթացքում Հոգեբանների միջազգային միությունը (IUPsyS) կազմակերպում է շարունակական սեմինար «Կորուստ. Հետազոտություն և պրակտիկա» Հոգեբանական գրականության մեջ հաճախ առանձնանում են «կորուստ», «վիշտ», «սուգ» հասկացությունները, որոնք հաճախ օգտագործվում են որպես հոմանիշներ:   Կորուստը մահվան օբյեկտիվ փաստն է, վիշտը `մարդու հուզական, ճանաչողական-վարքային ռեակցիաները նշանակալի մարդու մահվան կապակցությամբ, իսկ վիշտը` վշտի սոցիալ-մշակութային դրսեւորում:  Ըստ Ա. Վոլֆելտի վիշտը ապրում է կորստի մեջ, դրա հետ կապված մտքերն ու զգացմունքները 1:  Կ.Պարկսը նշում է, որ ճշմարտությունը սիրո և կապվածության գին է, այն մարդկային զգացմունքներից ամենալարվածն ու ցավոտն է 2:   Դեռ 1960-ականներին: K. Parks- ը, ուսումնասիրելով կորուստ ունեցող մարդկանց, եկել է այն եզրակացության, որ նշանակալի անձի կորուստը, ինչպիսին է հյուծվածությունը, կարող է լինել հոգեկան խանգարումների պատճառ 3:   Ըստ Ռ. Նիմերի կորուստը ոտնահարում է մարդու աշխարհայացքի պատկերացումները, ինչը մարդուն ստիպում է վերագտնել իր սեփական Ես և աշխարհը 4:   Վիշտը հիմնականում բնորոշվում է որպես գործընթաց, որի ընթացքում մարդը աշխատում է կորստի հետ կապված հոգեկան ցավով, վերականգնում է հոգեկան հավասարակշռությունը և կյանքի բնականոն գործունեությունը 5: Ըստ R. Moody- ի և D. Archangel- ի. Վիշտը ոչ թե հույզերի արտահայտում է, այլ մի գործընթաց, որը ներառում է տարբեր հույզեր. , ինչպես նաև սփոփանք:   Նշանակալի անձի կորուստը, ինչպես նշել է Ս. Ումանսկին, սուբյեկտիվորեն ընկալվում է, ընդունվում է յուրաքանչյուր մարդու կողմից, այդ ազդեցությունը ենթակա է անձի հոգեբանության սուբյեկտիվ հոգեբանական մշակման, ապա մարդու մտքերի: Նշանակալից անձի կենսափորձը եզակի է, անհատական, ինչը պայմանավորված է իրավիճակով `որպես սթրեսային իրավիճակ և անձ: 24, 2004, http: //www.psyobsor.org/1998/24/7-1.php.3 Maercker A., ​​Znoj H., PTSD- ի կրտսեր եղբայրը:   բարդությունների և հետվնասվածքային սթրեսի խանգարման նմանություններն ու տարբերությունները, http: //www.eurojnlofpsychotraumatol.net/index.php/ejpt/article/view/5558/html_59: անհատական ​​հոգեբանական առանձնահատկություններից. անհատական-տիպաբանական առանձնահատկություններ, հարմարվողականության մեխանիզմներ, հաղթահարման ռազմավարություն և այլն: 1.  Այնուամենայնիվ, լինելով անհատական ​​գործընթաց, վշտի մեջ ապրելու գործընթացն ունի ընդհանուր օրինաչափություններ, որոնք վերաբերում են դրա որոշակի փուլերին, հաջորդաբար այդ փուլերի հաջորդական անցումը տեղի է ունենում որոշակի ժամանակահատվածում 2:  Այսօր չկան տեսություններ, որոնք հստակորեն բացատրեն կորստի նկատմամբ անհատական ​​արձագանքները, թե ինչպես է մարդը դիմագրավում կորուստը և հարմարվում իրականությանը ՝ առանց նշանակալից մարդու գոյության:  Այսպիսով, որոշ հեղինակներ վիշտը նկարագրել են որպես գործընթաց, որն ունի որոշակի փուլեր, որոնք մարդը պետք է ապրի ՝ վիշտը հաղթահարելու համար:   Ավելին, տարբեր հեղինակներ տարբերում են վշտի տարբեր փուլերը ՝ 3-ից 12-ը (ցնցում ում մերժումը, որոնումը, սուր վիշտը, վերականգնումը և վերջը), որոնցից յուրաքանչյուրը նկարագրում է կորուստի հետ կապված անձի հուզական, ճանաչողական-վարքային ռեակցիաները (Ֆ. Վասիլյուկ , E. Kubler-Ross, J. Reynouter, T. Rando, J. Bowlby և այլն):  Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով, որ այս փուլերի միջև հստակ չափորոշիչներ կամ սահմաններ չկան, այդ փուլերի շարքը և դրսևորման առանձնահատկությունները յուրաքանչյուր անձի համար անհատական ​​են, որոշ հեղինակներ ավելի կարևոր են համարում ոչ թե դիտել վշտի մեջ ապրելու գործընթացը, այլ այն խնդիրները, որոնք պետք է լինեն Սովորական վշտի ընթացքում անձը հաղթահարում է կորստի փաստը. Վիշտով ապրելու գործընթացն ուսումնասիրող կլինիկական հոգեբանները նշում են, որ այն կարող է ունենալ նորմալ կամ պաթոլոգիական զարգացում:   Ըստ այդմ, առանձնանում են «նորմալ վիշտ» և «պաթոլոգիական վիշտ» հասկացությունները: Դեռ 1940-ականներին: E. Linderman- ը, ով առաջիններից մեկն էր ուսումնասիրում սուր վիշտը, անդրադարձավ «հիվանդագին վիշտ» և «հետաձգված վիշտ» հասկացություններին:   «Բարդ վիշտ» հասկացությունը լայնորեն օգտագործվում է արևմտյան հոգեբանների կողմից, որը բնութագրվում է որպես տրավմատիկ, հետաձգված, բացակա, պաթոլոգիական, հիվանդագին, աղավաղված, ընկճված վիշտ և այլն: 4: Տերմինաբանական խառնաշփոթությունից խուսափելու համար նշված երեւույթների էությունը հասկանալու և տարբերակելու համար անհրաժեշտ է հստակ տարանջատել նորմալ, ոչ պաթոլոգիական վիշտը պաթոլոգիական վշտից:   Այսպիսով, որպես կանոն, վշտի բնականոն ընթացքի մեջ մարդը կորուստից հետո ունենում է բուռն արձագանքներ (սուր վշտի փուլ), որոնք ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար թուլանում են (Կ. Պարկես, Հ. Պրիգերսոն, Թ. Ռանդո, Կ. Սանդերս, և այլն):   Այսինքն ՝ նորմալ վշտի դեպքում մարդը կարող է որոշ ժամանակ անց հաղթահարել կորստի հետ կապված հոգեկան ցավը, ընդունել կորուստը և հարմարվել իրականությանը:   Պաթոլոգիական գործընթացի դեպքում վիշտը երկարաձգվում է, այն ունի հոգեկան խանգարումներ ՝ վիշտը չհաղթահարելու արդյունքում, ինչը պայմանավորված է տարբեր անձնական և իրավիճակային գործոններով 5: 1 Уманский С., Тяжелая утрата и горе. Հոգեբանական և կլինիկական ասպեկտներ, http: //psyfactor.org/lib/psycho3 Տե՛ս Ումանսկի Ս. 5 Մալկինսոն Ռ., Ognանաչողական-վարքային վշտի թերապիա:   Ռացիոնալ-հույզային վարքի թերապիայի ABC մոդելը, հոգեբանական տեսությունները տարբերակում են վշտով ապրելու նորմալ, ոչ պաթոլոգիական և պաթոլոգիական եղանակները:   Ներկայացնենք խնդրի ուսումնասիրությանն ուղղված տեսությունների հիմնական մոտեցումները: Ֆ. Ֆրեյդը առաջիններից էր, ով անդրադարձավ իր վիշտը մելամաղձության մեջ վիշտ ապրելու գործընթացին ՝ նշելով, որ կորուստը առաջացնում է ուժեղ հոգեկան ցավ, անձի որոշակի մասի կորստի զգացում և արտացոլում է կապը նշանակալի մարդու հետ: ,   Վշտի մեջ ապրելու գործընթացն ուղղված է այդ հոգեկան ցավը հաղթահարելուն, որի ընթացքում մարդը կտրում է իր մտավոր էներգիան կորցրած կցորդի առարկայից (դեկատեքսիս), այդ էներգիան ներդնում է նոր հարաբերությունների ձևավորման մեջ:  Այնուամենայնիվ, վշտի մեջ ապրելու գործընթացը կարող է ունենալ պաթոլոգիական զարգացում, եթե մահացածի հետ կախված, երկիմաստ, հակասական հարաբերություններ լինեին: Այս դեպքում «վշտի գործը» անբարենպաստ է կամ չի ավարտվում, անձը ֆիքսված է վշտի որոշակի փուլում, վիշտը կարող է հանգեցնել «մելամաղձության» ՝ ընկճվածության:   Կենդանի պաթոլոգիական գործընթացում վիշտը տեղի է ունենում իր ինքնությունը կորցրած սիրո առարկայի հետ, որի արդյունքում անձը բարկությունն ու մեղքը ուղղում է «Ես» -ի վրա, որն էլ իր հերթին բերում է դեպրեսիայի, որը բնութագրվում է դատարկությամբ, անլիարժեքությամբ և Ես-ի մեղքը: վշտի հակադրություն, որի դեպքում ոչ թե ես-ը, այլ աշխարհը դատարկ է և անիմաստ 1:   Այսինքն ՝ Fre. Ըստ Ֆրոյդի հոգեվերլուծական մոտեցման, վշտի նորմալ դեպքում մարդը ի վիճակի է կտրել իր մտավոր էներգիան «վշտի աշխատանքի» արդյունքում իր հետևանքային կցորդը կորցրած օբյեկտից:   Պաթոլոգիական վշտի դեպքում վիշտը երկարում է, և դեպրեսիա է առաջանում: E. Linderman- ը իր «Սուր վշտի ախտանիշները» գրքում գրում է, որ կենդանի վշտի արդյունքում կարելի է պահպանել «մնացորդային վիշտը», որը կարող է տևել տարիներ, ինչը նորմալ համարել չի կարելի:   Հեղինակը չի համարում աննորմալ վշտի պատասխանի աղավաղումը, որը նա անվանել է «հիվանդագին վշտի ռեակցիաներ», որի ընթացքում կան հետաձգված ռեակցիաներ, մահացու վարք, հիվանդության ախտանիշների դրսևորում, հոգեբուժական ախտանիշների զարգացում (խանգարումներ, միջանձնային հարաբերություններ) , դեպրեսիա, ագրեսիա, ագրեսիա): Դատարկության, մեղքի, անքնության զգացում:   Նա սուր վիշտը նկարագրեց որպես նորմալ վշտի դրսևորում, ուղեկցվող ֆիզիկական և հոգեբանական ախտանիշներով, որոնք աստիճանաբար թուլանում են, մինչ պաթոլոգիական վիշտը դիտվում էր որպես նորմալ վշտի «աղավաղում, աղավաղում, հետաձգում» 2: Ջ. Բոուլիի կցորդի տեսությունը մեծապես կարևորում է «տարանջատման աղետալի» կամ «բաժանման անհանգստության» դերը, որն առաջանում է վաղ կյանքի ընթացքում նշանակալից անձի բաժանումից (ժամանակավոր կամ մշտական) `նորմալ կորստի կամ պաթոլոգիական ռեակցիաների զարգացման գործում:   Ջ. Բոուլբին կապվածությունը դիտում է որպես անձի որոշակի մտավոր կառուցվածք, «ներքին մոդել», որը մի կողմից ներառում է կապվածության օբյեկտի վերաբերյալ մարդու ընկալումները. Հուսալի և անվտանգ կապը նշանակալի առարկայի հետ նպաստում է սովորական վշտի արձագանքներին, մինչդեռ ոչ հուսալի կապը (տագնապալի, խուսափողական, կործանարար) հանգեցնում է վշտի մեջ ապրելուն պաթոլոգիական ռեակցիաների:   Ջ. Բոուլբին վշտի պաթոլոգիական ռեակցիաները համարում է վիշտը ճնշելը / վանելը, ինչը վշտի ռեակցիաների բացակայությունն է, վշտի արձագանքների հետաձգումը, կորուստից 2 շաբաթ անց ռեակցիաների սկիզբը, վշտի / քրոնիկական ընթացքի երկարացումը, որում վշտի արձագանքները զգալիորեն ավելի ինտենսիվ են 6 ամսվա ընթացքում:   Ընդհանրապես, վշտի ճնշումը կամ հետաձգված արձագանքը պայմանավորված է ինքնախուսափող կցորդի տեսակից, իսկ վշտի քրոնիկական դրսևորումը `երկիմաստ կցորդի տեսակից:   Ըստ Bow. Բոուլբիի երկիմաստ հարաբերությունները զարգանում են այն ժամանակ, երբ երեխան մերժման կամ անբավարար խնամքի պատճառով ի վիճակի չէ ներքին գաղափարներ կազմել «լավ» օբյեկտի մասին:   Հետևաբար, հասուն տարիքում նշանակալի անձի կորուստը ուղեկցվում է պաթոլոգիական զարգացումներով, որոնք արտացոլում են նշանակալի անձի («լավ» օբյեկտի) դրական կերպարը վերականգնելու ցանկությունը, որը հաճախ ուղեկցվում է մահացած անձի նկատմամբ ատելությամբ և թշնամանքով 1:  Փարքսը նշում է, որ քրոնիկական վիշտ ունեցող մարդը որոշակի հակվածություն ունի նմանատիպ արձագանքներ ունենալու, դա պայմանավորված է վաղ տարիքում նշանակալի անձի հետ կապը կորցնելու ուժեղ վախից:  Քրոնիկ վիշտը, ինչպես նշում է Փարկսը, «դա անընդհատ որոնելն է մի բանի, որն անհնար է գտնել ձեր մեջ»:   Arազարը վշտի պաթոլոգիական ռեակցիաները համարեց սգո արձագանքներ կորած մարդուն հիշելիս, մահվան թեմայով հաճախակի զրույցներ, մահացածի հիվանդությանը բնորոշ ախտանիշների դրսևորում, կորուստից հետո կտրուկ փոփոխություններ, ինքնակործանարար վարք, ֆոբիաներ, վշտի տարիներ: , Ըստ Մ. Հորովիցսի սթրեսի արձագանքի հայեցակարգի անբարենպաստ ընթացքը `վշտի մեջ ապրելու գործընթացը, պայմանավորված է անձի թաքնված բացասական ինքնապատկերների ակտիվացմամբ` կապված խոցելիության, թուլության, անօգնականության, բացասական և բացասական զգացմունքների հետ: անկարողություն  Այս աղավաղված համոզմունքների ակտիվացումը էապես ազդում է կենդանի վշտի գործընթացի վրա ՝ հանգեցնելով պաթոլոգիական ռեակցիաների ՝ կյանքի անիմաստության զգացում, անբավարար մեղավորություն, երկարատև տխրություն և այլն, որը կարող է պահպանվել կորստից 14 ամիս անց:   Մ. Հորովիցի կողմից պաթոլոգիական վիշտը սահմանելը հիմնված է ճանաչողական մոտեցման վրա:  Այնուամենայնիվ, ճանաչողական հոգեբանությունը շեշտում է անձի կործանարար համոզմունքների և վերաբերմունքի դերը հոգեբանական ախտանիշների զարգացման մեջ, որոնք բնութագրում են մարդուն մինչև որոշակի հոգեկան տրավմայի ենթարկվելը:  Մինչդեռ Մ.Հորովիցը բացասական ընկալումների ակտիվացումը դիտում է մահացածի հետ միջանձնային հարաբերությունների համատեքստում 3:  Մ. Հորովիցը, Ն. Ilիլբերգը, Դ. Վայսը և մի շարք այլ հեղինակներ կարծում են, որ հետվնասվածքային ռեակցիաները բնական են և չեն կարող համարվել պաթոլոգիական, քանի դեռ 2 Տե՛ս Կրավչենկո Ն. մինչեւ չլինի ռեակցիայի երկարացում, արգելակում կամ թույլատրելի ուժգնությունը գերազանցող:  Այսինքն ՝ նորմայի և պաթոլոգիայի տարբերակումը պայմանավորված է 3 գործոնով. Ժամանակը, մարդու ճանաչողական համակարգում տրավմայի փաստի ընդունումը, ախտանիշների ինտենսիվությունը 1:  Բավականին դժվար է որոշել վնասվածքի ապրելու և հաղթահարելու ժամանակի գործոնը:  Նույնիսկ վնասվածքը հաղթահարելուց հետո կարող են տրավմատիկ ախտանիշներ հայտնվել:   Որպես կանոն, նորմը կապված է սուր վշտի արագ առաջացման հետ, և պաթոլոգիական դրսևորումը կապված է քրոնիկական ընթացքի և երկարացման հետ, երբ ախտորոշիչ գործընթացն ավելի է բարդանում, քանի որ զարգանում է պաթոլոգիական գործընթացը, դիֆերենցիալ ախտորոշումը դառնում է դժվար:   Նորմի և պաթոլոգիայի տարբերակումը կախված է 3 փոփոխականներից. Վնասվածքային սթրեսորի բնույթից, անձից և սոցիալական աջակցությունից 2: Հ. Պրիգերսոնը ներմուծեց «տրավմատիկ վիշտ» տերմինը, որը բնութագրվում է բաժանման հյուծվածության ախտանիշներով. Մահացածների որոնում, նրան տեսնելու մեծ ցանկություն, կարոտ, տրավմատիկ հյուծվածության ախտանիշներ. Մերժում, մահվան ընդունման դժվարություն, կպչուն մտքեր - մեղքի զգացում, հիշողություններ զայրույթի զգացողություն, խուսափողական վարք, մարդկանցից օտարություն, հուզական անտարբերություն, կյանքի դատարկություն, անիմաստություն, ապագա պլանավորելու անկարողություն, հավատքի համակարգի փոփոխություն, մասնագիտական, սոցիալական ոլորտներում դիսֆունկցիայի ախտանիշներ, որոնք պահպանել կորուստից հետո ավելի քան 1 տարի: Վշտով ապրելու վերաբերյալ առանձին հետազոտություններ չկան, ճանաչողական-վարքային հոգեբանության, հոգեթերապիայի ոլորտում վերլուծություններ, բայց Ա. Բեկի հոգեկան խանգարումների զարգացումը ճանաչողականորեն գաղափարախոսելով ՝ կարելի է եզրակացնել, որ կորուստը ակտիվացնում է բացասական իռացիոնալ մտքերի որոշակի շղթա անձը, որը կարող է ազդել վշտի արձագանքների ինտենսիվության վրա, երկարացնում է վշտի գործընթացը, հատկապես նրանց համար, ովքեր ունեն աշխարհը ընկալելու նախահակում: տեսանկյունից:   Օրինակ, նշանակալից մարդու մահը կարող է մեկնաբանվել որպես դիտավորյալ մերժում `անլիարժեքության զգացողության, սոցիալական մեկուսացման, օտարության զգացողության պատճառով, ինչը մեծացնում է տխրության և մենակության զգացումը:   Cանաչողական հոգեբանության տեսանկյունից, նորմալ վշտի դեպքում, մարդը ի վիճակի է փոխել իր գաղափարներն ու մտքերը `հարմարվելու կյանքի նոր պայմաններին:  Երբ մարդը դժվարանում է հարմարվել, դա նշանակում է, որ նա ունի իռացիոնալ համոզմունքներ `կապված նշանակալից մարդու մահվան ընկալման և մեկնաբանման հետ, ինչը մեծացնում է պաթոլոգիական վշտի հավանականությունը և կանխում վնասի ընդունումը:   Janանոֆ-Բուլմանի, Բոուլենի և Նեյմերի ուսումնասիրությունները, ի թիվս այլոց, կենտրոնացած են կորուստից հետո իռացիոնալ մտածողության և հուզական-վարքային անհամապատասխան արձագանքների միջև հարաբերությունների վրա:  Boelen- ի և համահեղինակների կողմից կատարված ուսումնասիրությունը հաստատեց այս տեսակետը, ցույց տալով, որ վշտի պաթոլոգիական ռեակցիաներով մարդիկ գերակշռում են 2 Նույն տեղում, Pp. 55-56 թթ. իռացիոնալ մտածողություն, ինչպես նաև բացասական համոզմունքներ սեփական կյանքի իմաստի իմաստի վերաբերյալ 1:  Այնուամենայնիվ, ճանաչողական հոգեբանության ոլորտում խնդիրը սահմանափակ չափով ուսումնասիրվել է, մասնավորապես `անձի խորը բացասական համոզմունքների և ճանաչողական օրինաչափությունների դերը վշտի պաթոլոգիական ռեակցիաների առաջացման գործում: Մի շարք ժամանակակից հետազոտողներ վիճարկել են նորմալ վշտի սահմանումը, որ մարդը կորուստից որոշ ժամանակ անց պետք է կոտրի կապվածությունը կորցրած և հիշողությունների հետ, ինչպես նշված է վշտի վաղ տեսություններում:   Որոշ հետազոտողների կլինիկական պրակտիկայի արդյունքների համաձայն, կորստից հետո անձը ներքին, եզակի հարաբերություններ է ստեղծում հանգուցյալի հետ և պահպանում է այն երկար տարիներ:  1 տարվա արդյունքում մարդը ի վիճակի է վերաիմաստավորել մահը և իր կյանքը, վերականգնել կյանքի իմաստը (Ռ. Նիմեր, Ն. Կեսս, Բ. Ֆորտներ, Դ. Կլաս, Պ. Սիլվերման, Լ. Նիքման) 2 ,   Ըստ Մ. Սթրուբի մահացած ազգականի հետ հուզական և հոգեբանական և հոգեբանական կապի պահպանումը բարդ և պաթոլոգիական զարգացման դրսևորում է 3:   Բացի այդ, որոշ ժամանակակից ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ ինտենսիվ հետվնասվածքային ռեակցիաների բացակայությունը չի կարող միանշանակ համարվել պաթոլոգիական հիմունքներով, ինչպես նաև պաթոլոգիական վշտի սկիզբը `ինտենսիվ անտիգեն ունեցող և պահպանմամբ անհատական ​​հատկությունների և խրոնիկ զարգացմանը նպաստող գործոնների պատճառով: վիշտ   Վերոհիշյալ հոգեբանները եկել են այն եզրակացության, որ դեռ կա նորմալ պաթոլոգիական վշտի չափանիշները վերանայելու և ճշգրտելու, ինչպես նաև ռիսկի գործոնները ուսումնասիրելու անհրաժեշտություն 4: Հոգեբանները M. Osterwiss, F. Solomon և M. Green գրում են, որ, որպես կանոն, վշտի մեջ ապրելու գործընթացը տևում է 1 տարի:  Այնուամենայնիվ, սա ոչ թե նորմայի և պաթոլոգիայի տարանջատման սահման է, այլ անձի ինտենսիվության ռեակցիաների քանակի սահման:  Բացի այդ, գրականության մեջ կան տարբեր հասկացություններ վշտի գործընթացի ավարտի մասին `վերականգնում, կարգավորում, ավարտ և այլն, որոնք ամբողջությամբ չեն նկարագրում վշտի գործընթացի արդյունքը:   Այլ կերպ ասած, անհրաժեշտ է ճշգրիտ սահմանումներ ներկայացնել կյանքի վերջի վիշտի վերաբերյալ, որի շնորհիվ մենք կկարողանանք հասկանալ վշտի բարենպաստ և անբարենպաստ հետևանքները:   Ավելին, կենդանի վշտի գործընթացը բարենպաստ ավարտելու դեպքում անձը երբեք չի վերադառնում իր գործողության մինչ կորուստների վիճակ: նա կարող է ունենալ որոշ անբարենպաստ հուզական, ճանաչողական-վարքային փոփոխություններ կամ, ընդհակառակը, անձնական աճ 5: Ամփոփելով տարբեր հոգեբանական տեսությունների մոտեցումները `կապված վիշտի նորմալ և պաթոլոգիական ձևերի սահմանման և տարբերակման հետ, կարող ենք ասել, որ պաթոլոգիական վշտի առաջացմանը նպաստում են հետևյալ գործոնները. Սեռ (ig), հանկարծակի մահ, երեխայի մերժում կամ դաժանություն, բռնություն , երեխայի մահ, ծնող 6, երեխայի բաժանում 2 Նույն տեղում, էջ 294-295: 3 Stroebe M., Ողբությունների հետաքննություն և տեսություն:   Հետահայաց և հեռանկարային, ամերիկյան վարքաբանական գիտնական, տագնապի առկայություն, անապահով կցորդի ոճ 1, երկիմաստ, կախված, կոնֆլիկտային հարաբերություններ 2, սոցիալական աջակցության բացակայություն 3, վերաբերմունք մահվան նկատմամբ, մահվան իրավիճակ, անժամանակ մահ, անհատականության գծեր ) Հաղթահարման մեխանիզմների առանձնահատկությունները, այլ կորուստներ ունենալու փորձը 4, կորած անձի հետ հաղորդակցվելու հնարավորությունը, նրա անձի նշանակությունը, ճակատագրերի ընդհանրությունը և կյանքի փորձը, անձի մեջ հոգեկան խանգարումների առկայությունը, ինչպես նաև ներգրավվածությունը կորած մարդու կյանքում գտնվող անձի, մանկական տրավմայի առկայություն 5; կորուստների ընկալման հետ կապված ոճեր ՝ կյանքի նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությամբ 6: Ամփոփելով հասկացությունները ՝ մենք կարող ենք անել հետևյալ եզրակացությունները. Կորուստ aգալի անձի կորուստը հոգեբուժական իրադարձություն է մարդու կյանքում, որի ազդեցությունը պայմանավորված է իրավիճակային-անձնական մի շարք գործոններով:  Վիշտը մարդու բնական պատասխանն է նշանակալից մարդու կորստին, ինչը գործընթաց է, որը միջնորդվում է անհատական ​​սոցիալ-մշակութային գործոնների կողմից: Գործընթացը Վշտի մեջ ապրելու գործընթացը կարող է ունենալ նորմալ կամ պաթոլոգիական զարգացում, որի տարբերակումը պայմանավորված է 3 հիմնական չափանիշներով: • Ախտանիշների առաջացման ժամանակի գործոնը: Նորմալ վիշտը տևում է 1 տարի, որից հետո մարդը հաղթահարում է հոգեկան ցավը, և պաթոլոգիական վշտի դեպքում վշտի արձագանքները ճնշվում են, հետաձգվում (2 շաբաթ կամ ավելի) կամ երկարաձգվում (2 տարի կամ ավելի), առաջանում են հոգեկան խանգարումներ: • Ախտանիշների ինտենսիվություն: Նորմալ վշտի դեպքում, կորստից հետո, մարդը ուժեղ հոգեկան ռեակցիաներ ունի, այնուհետև դրանք թուլանում և անհետանում են, իսկ պաթոլոգիական վշտի դեպքում վշտի որոշ արձագանքներ շարունակում են արտահայտվել արտահայտված ուժգնությամբ: • Անձի կողմից կորստի ընդունում: Նորմալ վշտի դեպքում գիտակցվում է նշանակալից անձի կորստի փաստը, դրա պատճառը, դրա նշանակությունը, տեղի ունեցածի նկատմամբ վերաբերմունքի ձևավորումը, այդ փորձի ինտեգրումը անձի ճանաչողական համակարգում, վերասահմանում կյանքի, ի տարբերություն պաթոլոգիական վշտի: Պաթոլոգիական, ոչ պաթոլոգիական վիշտը ախտորոշելու չափանիշների տեսական մոտեցումների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ պաթոլոգիական վշտի պատճառներն ու գործոնները դեռ սահմանափակ են, խնդիրը պետք է ուսումնասիրվի և հետագայում վերլուծվի:   Հետևաբար, պաթոլոգիական վիշտին նպաստող որոշ գործոններ ավելի քիչ են ուսումնասիրվում հետազոտողների կողմից, մասնավորապես, մարդու խոր համոզմունքները, ճանաչողական օրինաչափությունները որոշում են դրանց փոփոխությունը կորստից հետո, որպես վշտի և պահպանման պաթոլոգիական ռեակցիաների զարգացման գործոն, ինչը թույլ կտա կանխատեսել վշտի և հետևանքների ընթացքը և հոգեբանական մշակել աջակցության ռազմավարություն: 1 Տե՛ս Bowlby J. 3 Barry L., Kasl, S., Prigerson H., Հոգեբուժական խանգարումներ դաժան անձանց շրջանում:  Ընկալվող շրջապատերի դերը 4 Տե՛ս Osterweis M., Solomon F., Green M. 6 Տե՛ս Osterweis M, Solomon F., Green M. Հետազոտված վշտի կենտրոնի ժամանակակից ուսումնասիրությունները կենտրոնանում են վշտի մեջ ապրելու պաթոլոգիական դրսևորումների ուսումնասիրության, կորստի և ուսումնասիրության արդյունքում առաջացած հոգեկան խանգարումների հայտնաբերման վրա: Հետազոտողները անտեսել են անձի հուզական, ճանաչողական և վարքային ոլորտներում տեղի ունեցած փոփոխությունները, որոնք տեղի են ունենում կյանքի զգալի կորստից հետո և միջանկյալ տեղ են գրավում նորմայի և պաթոլոգիայի և միջև, բայց զգալի ազդեցություն ունեն մարդու հետագա կյանքի վրա:  Ուստի նշված փոփոխությունները պետք է ուսումնասիրվեն: Մարի Ավետիսյան ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԵՎ ՈՉ ՀԻՄԱԲԱՆԱԿԱՆ ԽՈՇՈՐԻ ԵՎ ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ Հիմնաբառեր. Կորուստ, վիշտ, ախտաբանական և ոչ պաթոլոգիական վիշտ, տարբերակման չափանիշներ: ։

Հոդվածում ներկայացված են ախտաբանական և նորմալ՝ ոչ ախտաբանական վշտի բնորոշման  և  տարբերակման  տեսական  մոտեցումները՝  դրանց  առաջացման  պատճառների  ու  պայմանավորող  գործոնների  վերաբերյալ։
   Ախտաբանական  վիշտը  բնորոշվում  է  որպես  բարդացված, երկարաձգված վիշտ, որը պայմանավորված է անձնային (անձի նշանակալիությունը,  մահվան  սուբյեկտիվ  ընկալումը,  ամբիվալենտ,  կախյալ  հարաբերությունները  նախքան  մահը)  և  իրադրային  գործոններով  (մահվան  իրավիճակը,  անսպասելիությունը),  որոնք  խոչընդոտում  են  կորստի  ընդունմանը  և  կյանքի  նոր  պայմաններին  անձի  հարմարվելուն։
   Մասնագիտական  գրականության վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ խնդիրը դեռևս հետազոտման կարիք ունի։
