2016 Ապրիլյան ռազմական գործողությունների արդյունքում մեր տարածաշրջանում ստեղծվեց որակապես նոր ռազմաքաղաքական իրողություն:   Ապրիլյան քառօրյա մարտերից երեք տարի անց տեղին է այս թեմային անդրադառնալ քաղաքագիտության և ռազմական հոգեբանության տեսանկյունից ՝ որոշ եզրակացություններ անելով:  Նախևառաջ, 2016-ին ապրիլյան ռազմական գործողությունները պետք է դիտարկել որպես Ադրբեջանի հետ ռազմական հակամարտության երկարաժամկետ և երկար ցիկլերից մեկը:   Ըստ այդմ, տեղի ունեցածը վերջին ռազմական բախումը չէ [1, էջ 27-37; 2]:  2016-ի ապրիլին մեր պաշտպանությունը ճեղքելու համար հակառակորդը խաղաց մի շարք մարտավարական հնարքներ, որոնք արդեն իսկ զտված են հետ ապրիլյան շրջանում հերթական զորավարժությունների ժամանակ:   Բնականաբար, հակառակորդը դասեր է քաղելու իր ձախողումից ՝ հաջորդ մարտական ​​գործողություններին նախապատրաստվելու հարցում:   Միեւնույն ժամանակ, կամա թե ակամա, թշնամին բացահայտեց իր մարտավարական գաղափարները ապրիլյան մարտերի ընթացքում:   Ըստ այդմ, ես կարծում եմ, որ ես 259 հոգեբանություն եմ, աններելի կարճատեսություն կլիներ բացառել թշնամու նոր ագրեսիան:   Նմանապես, ռազմական գործողությունների հավանականությունը սահմանափակ ուժերի և միջոցների կիրառմամբ պետք է համարել մեծ:  Հատկապես շեշտենք, որ ապրիլին հակառակորդի հարձակման խմբերի առջեւ դրված խնդիրները չեն լուծվել:   Ավելին, հետապրիլյան շրջանում Բաքուն հետեւողական ջանքեր է գործադրում զինված ուժերի մարտական ​​կարողությունները վերականգնելու ուղղությամբ:   Պարբերաբար անցկացվող զորավարժությունները դրա վառ ապացույցն են:   Հետեւաբար, չպետք է տրվել ինքնախաբեությանը, ցանկալին չպետք է ընկալվի որպես իրականություն: Հուսալի և տևական խաղաղություն, ցավոք, տեսանելի ապագայում անհնար է:  Որպեսզի հանկարծ չգանք, արագ մոբիլիզացվենք և ուժեղ պատասխանով հակառակորդին կանգնեցնենք մեր սահմաններում ՝ ստիպելով նրան խաղաղություն հաստատել մեր սահմաններից դուրս, մենք պետք է հոգեբանորեն պատրաստ լինենք նոր ագրեսիային:   2016 Ապրիլին մենք ականատես եղանք, որ ագրեսիային հաջող դիմադրության գրավականը հասարակության պատրաստակամությունն է:  Այս ամենի հետ մեկտեղ կարծում եմ նաև, որ ապրիլյան մարտերը սթափեցնող ազդեցություն ունեցան Ալիևների կլանի վրա:   Որքան էլ Բաքվում մարտերի արդյունքը ներկայացվի որպես հաղթանակ, այնուամենայնիվ ես ենթադրում եմ, որ Ալիևի նեղ շրջանում մեր դեմ իրական հաղթանակի հավատը ցնցվեց:  Իհարկե, նախագահ Ալիևը չհրաժարվեց իր ագրեսիվ նկրտումներից:   Ըստ ամենայնի, Բաքվում եզրակացություն է արվել, որ անհրաժեշտ է ավելի լավ պատրաստվել հաջորդ հարվածին:   Այնուամենայնիվ, ես համոզված եմ, որ ապրիլյան մարտերի արդյունքը ճնշող տպավորություն թողեց Նախագահ Ալիևի և նրա շրջապատի վրա, մասնավորապես խորացնելով ապագայում ձախողման վախը:   Ակնհայտ է, որ ապագայում նախագահ Ալիևի համար շատ ավելի դժվար կլինի ռազմական գործողությունների վերսկսումը պատվիրել, բարձրաստիճան զինվորականների նկատմամբ թերահավատությունը կխորանա, մասնավորապես կասկածը, որ վերջիններս խեղաթյուրում են իրականությունը և ներկայացնում այն ​​որպես իրականություն 260 ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ.   Վստահաբար կարելի է ասել նաև, որ ռազմական գործողությունների նման ընթացքն ու ելքը Բաքվի համար անսպասելի էր:   Տեղին է մանրամասնել այստեղ:  Կարծում եմ, որ ագրեսիան սանձազերծելու պահին Նախագահ Ալիևը համարժեք պատկերացում չուներ Արցախի Պաշտպանության բանակի և սեփական զինված ուժերի մարտունակության մասին:   Բաքուն պարզապես ռազմական գործողություններ չէր սկսի, եթե բարձրաստիճան զինվորականները իր գլխավոր հրամանատարին ներկայացնեին ուժերի հավասարակշռության իրատեսական պատկերը, և որ ամենակարևորն է, եթե նախագահ Ալիևը գոնե մոտավորապես պատկերացներ ռազմական գործողությունների իրական արդյունքը:   Ըստ ամենայնի, Բաքվում ագրեսիայի որոշումը կայացվել է զեկույցների հիման վրա `ցանկալին որպես իրականություն ներկայացնելու տրամաբանությամբ:   Ավտորիտար համակարգերում դա հաճախ է պատահում, երբ առաջնորդի զայրույթից վախենալով հաղորդվում է նրա համար ցանկալիի մասին:  Բոլոր հիմքերը կան ենթադրելու, որ Ադրբեջանի զինված ուժերում իրականությունից գերազանց տեղեկատվությունը ներկայացվում է կորպուսի վերադաս հրամանատարությանը, որը վերջապես խեղաթյուրվում և զտվում է ՝ բավարարվելով գերագույն գլխավոր հրամանատարին ներկայացնելիս ցանկալի շեշտադրումներով:   Ըստ այդմ, նախագահ Ալիևին ներկայացվում է ցանկալի կերպար, որը հեռու է իրականությունից:  Որքան էլ ասենք, որ Բաքվում ռազմական կյանքն անօգուտ է, միևնույն է, չեմ կարծում, որ նման համեստ արդյունքի համար Նախագահ Ալիևը պատրաստ կլինի զոհաբերել իր առավել պատրաստված անձնակազմը մի քանի հենակետերի համար:   Փաստ է, որ Բաքվում սպասվում էին շատ ավելի մեծ արդյունքներ:   Այս իմաստով մեր մի քանի հենակետերի գրավումը բառացիորեն փրկեց նախագահ Ալիևի դեմքը:  Եվ ինչպե՞ս որակավորել ապրիլյան մարտերի արդյունքը:   Իհարկե, ճիշտ չէր լինի դա որակել որպես ամբողջական հաղթանակ:   Ռազմական գործողությունների արդյունքը հաջող էր մեզ համար, և, ընդհանուր առմամբ, որոշ վերապահումներով, այն կարելի է որակել որպես հաղթանակ:   Այն, ինչ կարելի էր անել երեքուկես օրվա ընթացքում, արվեց:   261 ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻ ի վեր պետք է հաշվի առնել, որ շատ կարճ ժամանակահատվածում կանխվեց «մեծ պատերազմը»:   Պատկերավոր ասած ՝ թշնամին գրավեց մի քանի հենակետեր, բայց պարտվեց ճակատամարտում, իսկ մենք կորցրեցինք մի քանի հենակետեր, բայց հաղթեցինք ճակատամարտում:  Այո, այդ մի քանի հենակետերի կորուստը ցավալի էր մեզ համար:   Հասարակության այդ արձագանքը պետք է լիովին առողջ համարել:   Իհարկե, «մեծ պատերազմի» սպառնալիքի պայմաններում, որքան շատ մեր դիրքերը առաջ մղվեն, այնքան կարճ կլինի հնարավոր կոտրել հակառակորդի հարձակման թափը:   Սակայն այս պարագայում սկզբունքորեն կարևոր է շեշտել, որ գրավելով պաշտպանության առաջին էշելոնի մի քանի հենակետեր ՝ ադրբեջանական կողմը վճռական առավելություն չստացավ մեր նկատմամբ:   Պաշտպանական համակարգի ամբողջականությունը պահպանվել է, պետական ​​սահմանի ուրվագիծը փոքր-ինչ փոխվել է:   Իհարկե, այս ամենը չի նշանակում, որ մեզ այլեւս այդ հիմքերը պետք չեն:  Նշեմ, որ այդ կորուստը սկզբունքորեն կարելի է վերականգնել, և ես առավել քան համոզված եմ, որ մեր ժողովուրդը առիթի դեպքում չի հապաղի «վերականգնել արդարությունը»:   Եվ հակառակորդը նման հնարավորություն կտա:  Ավելին, այս պարագայում էապես կարևոր է ռազմական խնդրի լուծումը առանց կորուստների կամ նվազագույն կորուստների:  Նա ապրիլյան մարտերը միանգամայն տեղին որակեց որպես Արցախի դեմ ադրբեջանական երկրորդ ագրեսիան: ագրեսիա, որը կրկին ձախողվեց:   Սանձազերծելով Արցախի դեմ երկրորդ ագրեսիան, և կրկին ձախողվելով ՝ պաշտոնական Բաքուն օրինականացրեց Արցախի ներկայիս սահմանները:   Հատուկ շեշտենք, որ Արցախի ներկայիս սահմանները գծագրվել են ադրբեջանական երկու ագրեսիաները հետ մղելու արդյունքում:  Այս համատեքստում, իհարկե, մադրիդյան սկզբունքներն այժմ հնացած են, և, իհարկե, դրանք պետք է վաղ թե ուշ չեղարկվեն:   Պետությունների սահմանները գծվում են, այնուհետև միջազգային ճանաչում են ստանում ուժի օրենքով:   Ապրիլին հենց այդ օրենքով վերականգնվեց Արցախի պետական ​​սահմանը:  Հատկապես պետք է շեշտենք, որ Արցախի իրավաբանական անձի ճանաչումն առանց ներկայիս սահմանների կոպեկի արժեք չունի [3, էջեր 241-257]:   Թուրք-ադրբեջանական 262 հոգեբանական կայուն նկրտումների ֆոնին, հայկական պետականության կենսունակության երաշխիքը ներկայիս սահմաններում Արցախի իրավաբանական անձի ճանաչումն է, ինչը դժվար, ժամանակատար, բայց իրագործելի նպատակ է [ 5]:  2016-ի ապրիլին կարեւոր քայլ կատարվեց այդ ուղղությամբ:   Ըստ այդմ ՝ Արցախի Պաշտպանության բանակը երկրորդ անգամ հետ մղեց ադրբեջանական ագրեսիան և 2016-ին վերականգնեց Արցախի սահմանները: Դա ապրիլյան ռազմական գործողությունների հիմնական ռազմաքաղաքական արդյունքն է:   Երկու տարի առաջ արցախահայությունը, համայն հայության օգնությամբ, վաստակեց արժանապատիվ ապրելու իրավունքը ներկայիս սահմաններում գտնվող իր պատմական հայրենիքի մի հատվածի վրա ՝ ստիպելով աշխարհին հաշվի առնել Արցախի հայկականությունը:  Եվս մեկ հիմնարար հարց. Ապրիլյան ռազմական գործողություններից հետո Նախագահ Ալիևը կորցրեց իր շանտաժի հիմնական գործիքը ՝ արագ հաղթական պատերազմով զինվորականներին վախեցնելու խաղաքարտը:   Ապրիլին պարզ դարձավ, որ ադրբեջանական բանակի մարտունակությունը, մեղմ ասած, չափազանց ուռճացված է:  Ի դեպ, այն կարծիքը, որ Ադրբեջանի ռազմական ներուժը բավարար չէ Արցախի տարածքը գրավելու համար, գերակշռում է նաև ռուսական և ռուսալեզու փորձագիտական ​​համայնքում (K. Կեդմի, Մ. Խոդորյոնոկ և այլք) [7, 8]:   Թշնամուն ընդհանրապես չթերագնահատելով հանդերձ, հասկանալի է, որ նախագահ Ալիևը այլևս չի կարող համոզիչ լինել որպես հաշվարկվող ուժ:   Սա, հավանաբար, ապրիլին ադրբեջանական ագրեսիայի ձախողման ռազմաքաղաքական հաջորդ արդյունքն է:  Եվս մեկ նկատառում.   Այն փաստը, որ թշնամին կրկին պարտվեց, արդեն պարզ էր ապրիլի 4-ին, երբ հյուսիսարևելյան ուղղությամբ պետական ​​սահմանը մասամբ վերականգնվեց, կանխվեց լայնամասշտաբ հարձակումը Ակնայի ուղղությամբ, և հակառակորդի հարձակման ռեսուրսը գրեթե սպառվեց: ,   Եվ սա այն դեպքում, երբ թշնամին իր առավել պատրաստված անձնակազմին էր նետել մարտի:   Ապրիլի 4-ից հետո թշնամին խնդիր ուներ ամեն գնով պահելու մեր որոշ ամրոցներ:   Ըստ այդմ, ապրիլի 4-ին, 5-ին, առանց չափազանցության, պատերազմական գործողությունների յուրաքանչյուր ժամ 263 ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ավելի ու ավելի ծանրացրեց պարտության հետևանքները:   Հենց այդ հանգամանքի գիտակցումն էլ ստիպեց հակառակորդին հրադադար խնդրել:   Իրականությունն այն է, որ ապրիլի 5-ին ՝ հրադադարի ստորագրման պահին, ադրբեջանական հարձակողական խմբերը արդեն կորցրել էին իրենց մարտունակությունը և իրականացնում էին զուտ պաշտպանական առաջադրանքներ:   Ուստի տեսակետը միանշանակ է, որ ապրիլի 5-ին հրադադարի ստորագրումը պետք է դիտարկել որպես հայկական կողմի կողմից արված մեծ փոխզիջում:  Այսպիսով, ադրբեջանական երկրորդ ագրեսիայի տապալումից հետո բանակցային գործընթացում հայկական կողմի դիրքերը զգալիորեն ամրապնդվել են:   Այժմ իշխանության դիրքերից գործելու մենաշնորհը պատկանում է հայկական կողմին:  , ։

Հոդվածում քաղաքագիտության եւ ռազմական հոգեբանության դիրքերից վերլուծության են ենթարկվել 2016թ.-ի մարտական գործողությունների արդյունքում տարածաշրջանում ձեւավորված որակապես նոր իրողությունները։
  Ապրիլյան մարտական գործողությունները դիտարկում են որպես Ադրբեջանի հետ տեւական հակամարտության ռազմական ցիկլերից մեկը /եւ բնավ ոչ վերջինը/՝ նկատի ունենալով թուրք – ադրբեջանական ագրեսիվ նկրտումների հաստատունությունը։
