Օրենքի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ իմաստների փոխհարաբերությունների հարցը շարունակում է մնալ տեղական և արտասահմանյան գիտնականների ուշադրության կենտրոնում 1:   Modernամանակակից իրավական գրականության մեջ այլևս գաղտնիք չէ, որ օրենքն ընկալվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ իմաստներով:   Այս հոդվածի նպատակն է ցույց տալ նրանց հարաբերությունների եզրերը ՝ շեշտը դնելով վերջիններիս իրավական պաշտպանության խնդրի վրա:   Իրավաբանական գրականության ուսումնասիրությունները [1, էջ 25-34] թույլ են տալիս փաստել, որ իրավական իրողությունը դիտվում է երկու տարբեր տեսանկյուններից. Մի դեպքում շեշտը դնում է օրենքի վրա որպես պետական ​​մարմինների կողմից հաստատված և պետության կողմից իրականացվող պարտադիր նորմերի համակարգ: (օբյեկտիվ օրենք): [2, էջ. 445]), իսկ երկրորդ դեպքում `անհատին տրված վարքը ընտրելու հնարավորության դերը (սուբյեկտիվ իրավունք [3, էջ 22] 2):  Բացի վերոնշյալ հանգամանքից, լեզվական ոլորտում կարևոր է նաև օրենքը օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ տեսակների առանձնացնելու անհրաժեշտությունը:   Օրինակ ՝ անգլերենում նման խնդիր գոյություն չունի, քանի որ օբյեկտիվ իրավունքի ներքո «օրենք» բառերն արտասանվում են 3, իսկ սուբյեկտիվ իրավունքի դեպքում ՝ «իրավունք» տերմինները, որի դեպքում օբյեկտիվի ներդրում չկա սուբյեկտիվ տերմինները լեզվական իմաստով:   Եվ, օրինակ, հայերենում ՝ «ճիշտ», իտալերեն ՝ «diritto», գերմաներենում ՝ «Recht», ֆրանսերեն ՝ «droit», ռուսերեն ՝ «right»: Դուք չեք կարող հասկանալ «ճիշտ» տերմինը ՝ առանց բովանդակային որակ տալու (այս դեպքում ՝ օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ):  «Օրենք» բառը անգլերենում նշանակում է նաև «օրենք»:  181 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ Այս դեպքում խոսքը իրավական նորմերի համակարգի կամ անձին տրված իրավական ուժի մասին է, որը ենթակա է դատական ​​(կամ արտադատական) պաշտպանության:  Օրենքի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ իմաստների փոխհարաբերությունները քննարկվել են տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ՝ սկսած հռոմեական իրավունքից, որը հետագայում զարգացավ մայրցամաքային և ամերիկյան իրավական համակարգերում:   Այնուամենայնիվ, հարցը լուծվեց գերմանական վարդապետական ​​աղբյուրներում:  Օբյեկտիվ իրավունքի լույսի ներքո սովետական ​​իրավաբանների կողմից փորձեր արվեցին հերքել սուբյեկտիվ օրենքը:  Ռուսաստանի իրավունքի մշակման այդ փուլում սուբյեկտիվ իրավունքը հայտարարվեց սովետական ​​օրենսդրության հետ անհամատեղելի տերմին կամ, ինչպես սովորաբար ասում էին, անհամապատասխան սոցիալիստական ​​հարաբերությունների հետ:   Պետության և իրավունքի տեսության որոշ դասագրքերում նույնիսկ հիշատակություններ չեն եղել սուբյեկտիվ իրավունքի վերաբերյալ [4, С. 105]:   Ընդգծվում է, որ սուբյեկտիվ իրավունքը բուրժուական շքեղություն է, և դրա դեմ անհրաժեշտ է պայքարել `ի պաշտպանություն պետության շահերի:   Այս կապակցությամբ Գ.Ֆ. Սուբյեկտիվ իրավունքի դերը շեշտադրող իր ուսումնասիրություններում Շերշենևիչը նշում է, որ, ցավոք, սուբյեկտիվ իրավունքի ուսումնասիրության շեմից մենք արդեն բախվում ենք վերջինիս հերքելու փորձերին իրավաբանական գրականության մեջ:   Հեղինակը իրավամբ նշում է նաև, որ իրավական գրականության մեջ գոյություն ունեցող սուբյեկտիվ իրավունքի նկատմամբ դիմադրությունը ոչ այլ ինչ է, քան «փղի դեմ պայքար» և ոչ թե իր էությունից [5, С 600]:  Հետագայում սուբյեկտիվ իրավունքի հերքումը պարունակող տեսակետները համարժեք աջակցություն չստացան:  Առաջ քաշված մոտեցումները շեշտում էին սուբյեկտիվ իրավունքի կարևորությունը `բացառելով այն ժխտելու փորձերը [6, С. 11]:  Ավելին, Ս.Ֆ.Կեչեկյանը շեշտեց, որ սուբյեկտիվ իրավունքը, այսինքն `անհատների իրավունքը, անհրաժեշտ հասկացություն է իրավական համակարգի և դատական ​​պրակտիկայի համար [7, С. 48]:  Արդեն անցյալ դարի սկզբին որոշ տեսաբաններ համարում էին սուբյեկտիվ իրավունքը որպես ամբողջ իրավագիտություն, որը պատկանում էր անհատին օբյեկտիվ իրավունքի հիման վրա, ինչը թույլ է տալիս ճանաչել անհատի շահերը և ապահովում է նրանց իրավական պաշտպանության հնարավորությունը [ 8, С. 28]:  Լ.-ն պետք է արժեքավոր համարել սուբյեկտիվ իրավունքի տեսանկյունից: Դագի փորձը վերանայել իր հայեցակարգային դիրքը, որի շրջանակներում խնդիրը երկարատև հերքելուց հետո տեսաբանն ընդգծեց, որ «օբյեկտիվ օրենք» և «սուբյեկտիվ օրենք» հասկացությունների տարանջատումը անհրաժեշտ է, իսկ անորոշությունները `խնդրահարույց: հստակեցված են և հարմար:   Տեսաբանը ափսոսանք հայտնեց, որ ֆրանսիացի գիտնականները այստեղ անհրաժեշտ տարբերություններ չեն տեսնում [9, С. 1]  Օրենքի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ տարանջատումը ոչ մի դեպքում չի կարող համարվել դոկտրինալ զուգադիպություն:  Նման տարանջատումը, ի թիվս այլ պատճառների, պայմանավորված է նաև փոխլրացնող, բայց ոչ նույնական երևույթների սոցիալական նշանակությունը շեշտելու անհրաժեշտությամբ:  Օբյեկտիվ իրավունքի սոցիալական նշանակությունը բխում է իրավունքի էությունից, որն արտահայտվում է հասարակության հարաբերությունների կարգավորման մեջ ՝ ելնելով արդարության, ազատության և հավասարության գաղափարներից ՝ ծառայելով հասարակության բարեկեցությանը և նրա շահերին:  Ինչ վերաբերում է սուբյեկտիվ իրավունքի սոցիալական նշանակությանը, ապա այն մոտեցումը, որի համաձայն սուբյեկտիվ իրավունքի սոցիալական նշանակությունը անհրաժեշտ է հասկանալու համար այն նպատակները, որոնց համար սուբյեկտիվ իրավունքի կրողին տրամադրվում են այդ լիազորությունները, բայց այդ նպատակները չպետք է հակասեն , իրավական գրականության մեջ ավելի խելամիտ է: մտնել իրավական կարգավորման նպատակներով [10]:  Այս տեսանկյունից, մեր կարծիքով, անհրաժեշտ է քննարկել քննարկվող ժամկետների հարաբերակցության հարցը նաև օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ իրավունքների իրավական պաշտպանության տեսանկյունից:   Ինչպես գիտենք, պետական ​​գործառույթների իրական ձևերից մեկը վերահսկողությունն է, որն առաջին հերթին ծառայում է օբյեկտիվ իրավունքի պաշտպանությանը:   Իրավապահ մարմինները միշտ կաշկանդված են օբյեկտիվ իրավունքով, որի սահմանադրական լուծումներն ամրագրված են ՀՀ Սահմանադրության 6 1 ​​1 հոդվածում, համաձայն որի ՝ «պետական ​​և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարել միայն գործողություններ լիազորված է Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով »: ,   Օբյեկտիվ իրավունքի միայն այն տարրերն են ծնում սուբյեկտիվ իրավունքներ, որոնք իրավատիրոջը օրինական հնարավորություն են տալիս պետությունից պահանջել համապատասխան վարք:   Ոչ բոլոր իրավական նորմերն են այդպիսի հնարավորություն տալիս սուբյեկտիվ իրավունքի տիրապետողին:   Սուբյեկտիվ օրենքը գործնական նշանակություն է տալիս սահմանադրական իրավունքով երաշխավորված անձի արժանապատվությանը և անհատականությանը ՝ նրան հնարավորություն տալով ինքնուրույն գործել պետության դեմ և պահանջել իրեն վերաբերող օրենքի կիրառում [11, էջ. 358 - 361]:  Իրավական պաշտպանության տեսանկյունից իրավունքը սուբյեկտիվ որակ է ձեռք բերում միայն այն դեպքում, երբ ֆիզիկական անձին տրվում է դատարանում (կամ դատարանից դուրս) այն պաշտպանելու իրավական հնարավորություն:  Այս իմաստով կարևոր է սուբյեկտիվ իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմի հստակեցման հարցը [12, С. 3]   Ըստ առավել ընդհանուր սահմանման ՝ սուբյեկտիվ իրավունքի պաշտպանության մեխանիզմը նշանակում է իրավական միջոցների ամբողջություն, որը կոչված է ապահովելու խախտված սուբյեկտիվ իրավունքների վերականգնում, իրավական շահերի պաշտպանություն, իրավասության շրջանակներում սոցիալական-իրավական վեճերի լուծում և վերացում: իրավունքի իրացման այլ խոչընդոտներ:  Սուբյեկտիվ իրավունքները միայն որոշակի իրավունքի տիրապետողին տալիս են միայն որոշակի վարք պահանջելու իրավական հնարավորություն:   Այս իմաստով սուբյեկտիվ իրավունքը գոյություն ունի, երբ իրավունքը, բացի օբյեկտիվ հասարակական ազդեցությունից, նպատակ ունի ծառայել անհատների շահերին [12, С. 168]:  184 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ Սուբյեկտիվ իրավունքի պաշտպանությունը կարևոր է հասցեատիրոջ վրա դրված պարտավորությունների կատարման ապահովման տեսանկյունից `դրա իրականացման համար անհրաժեշտ:   Մի խոսքով, սուբյեկտիվ օրենքը իրավասություններ է տալիս իրավունքի սուբյեկտին և, համապատասխանաբար, պարտավորեցնում է իրավունքի հասցեատիրոջը:  Օրենքը սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ իմաստներով ներկայացնելիս իրավաբանական գրականության մեջ հաճախ կարող ենք գտնել այնպիսի ձևակերպումներ, որ մի դեպքում այն ​​պատկանում է առարկային, իսկ մեկ այլ դեպքում `ոչ [13, С. 759]:   «Պատկանելություն» տերմինը պետք է հստակեցվի:   Դա պետք է նշանակի այն հատկությունները, որ սուբյեկտը պետք է ունենա իրական իրավական հնարավորություն `չկիրառելու իր իրավունքը, սուբյեկտիվ իրավունքի սուբյեկտը պաշտպանելու անօրինական միջամտությունից, և օբյեկտիվ իրավունքի դեպքում` հասկանալ, որ դա կախված չէ առարկայի կամքից: վերջինիս հայեցողությամբ, և, ի վերջո, օբյեկտիվ իրավունքը չի կարող ունենալ սուբյեկտիվ իրավունքին բնորոշ պաշտպանության օբյեկտ, որը պահանջում է առնվազն առարկայի առկայություն, իրավունքի տիրապետողի առկայություն և այն պաշտպանելու իրական իրավական հնարավորություն: ,  Ոլորտում կատարվող հետազոտություններում հաճախ կարելի է գտնել այն տեսակետը, որ սուբյեկտիվ իրավունքը, որպես սուբյեկտի կամքից կախված հասարակական-իրավական երևույթ, բնութագրվում է որպես դիսպոզիցիոն իրավունք, մինչդեռ օբյեկտիվ օրենքը հրամայական է, բռնապետական ​​և կախված է օրենսդրի կամքից: [14, S. 28]:   Սուբյեկտիվ իրավունքի դեպքում «կամք» նշանակում է վարք, որը իրավատերը իրականացնում է սուբյեկտիվ իրավունքի իրականացման ընթացքում (իրավունքի իրականացման արտահայտում `վարքի տեսակի և չափի ընտրության օրինական հնարավորության սահմաններում):   Իսկ օբյեկտիվ իրավունքի դեպքում, փորձելով «կամք» բառի միջոցով պարզել խնդիրը, այս դեպքում մենք պետք է նկատի ունենանք օրենսդիրի կամքը, այլ ոչ թե սուբյեկտիվ իրավունքը `դրա իրականացման բնորոշ ազատության սահմանները:  Ինչ վերաբերում է տրամադրողականության և հրամայականության խնդրին, ապա կարծում ենք, որ այն հարմար չէ սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ իրավունքների հարաբերակցության հարցի քննարկման համար:   Այս տեսանկյունից այս հարցը դիտարկելը ավելի խելամիտ և նպատակահարմար է սուբյեկտիվ իրավունքի և սուբյեկտիվ պարտավորության հարաբերակցությունը գնահատելու ոլորտում, որը քննարկվել է նախորդ պարբերությունում:  Եթե ​​փորձենք առավել ընդհանուր ձևով համակարգել օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ իրավունքների հարաբերակցության խնդիրը, ապա կունենանք հետևյալ պատկերը. 1. օբյեկտիվ օրենքը պետական ​​մարմինների կողմից հաստատված և պետական ​​պարտադրանքով ապահովված պարտադիր նորմերի համակարգ է. տարանջատումը պայմանավորված է լեզվի օգտագործման առանձնահատկություններով (տեխնիկական հիմնավորում): 3. Սուբյեկտիվ իրավունքը լիազորությունների ամբողջություն է, որը հնարավորություն է տալիս ճանաչել անհատի շահերը և ապահովում է նրանց իրավական պաշտպանության հնարավորությունը, իսկ օբյեկտիվ իրավունքը ՝ կանոնների շարք, հետևելու պարտավորությունը կախված չէ հայցի իրավունքից: Օրենքի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ իմաստների տարանջատումը պայմանավորված է վերջինիս սոցիալական նշանակության տարբերությամբ: 5. Իրավական պաշտպանության տեսանկյունից օբյեկտիվ իրավունքը գտնվում է հանրային իշխանության վերահսկողության ներքո,  , ։

Սույն աշխատանքում հստակեցված է իրավունքը սուբյեկտիվ եւ օբյեկտիվ իմաստներով ներկայացնելու եւ վերջիններիս հարաբերակցության գնահատման անհրաժեշտությունը։
  Խնդրի համակողմանի լուսաբանման համար աշխատանքում վերլուծվել են հիմնահարցի հետ կապված հայրենական, արեւմտյան եւ ռուսական իրավագիտության շրջանակներում տեղ գտած տեսակետները։
  Հոդվածում էական ուշադրության է արժանացել օբյեկտիվ եւ սուբյեկտիվ իրավունքների իրավական պաշտպանության հիմնահարցը։
