ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԲԻԶՆԵՍՄԵՆԻ ՀԱՂՈՐԴԱԿՑՈՒԹՅԱՆԴԱՍԱԿԱՐԳՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸՄարդկային  գործունեության  բոլոր  բնագավառներում  մեծ  դերակատարում է վերագրվում նրա հաղորդակցման կարողությանը, հետաքրքրություններին, պահանջմունքներին, որոնք մարդուն ուղեկցում են իր գիտակցական ողջկյանքի  ընթացքում։
   Հետազոտությունները  հանգում  են  այն  եզրակացության,որ օրինաչափության իրազեկությունը, յուրօրինակ հաղորդակցումը, տալիս ենմեծ  հնարավորություններ  միջանձնային  շփումներին  և  հաղորդակցություններին։
   Պարզվում  է  նաև,  որ  բնականոն,  հաջող  հաղորդակցման  արդյունքումձևավորվում են այնպիսի  հարաբերություններ, ինչպիսիք են՝ նյարդահոգեբանական կայունություն, կարեկցություն, ռեֆլեքսիա, մարդասիրություն։
  Այստեղից բխում  է, որ ընտրած  մասնագիտությունը  իր կնիքն  է դնում անձի  շփմանյուրահատկության վրա և խթան է հանդիսանում որոշակի կողմնորոշում ունեցող  անձանց  շրջանակների հետազոտությանը  (այդ  թվում մանկավարժական,իրավապահ  մարմինների  աշխատակիցներ,  բժշկական  սպասարկման  աշխատակիցներ, ինչպես նաև սոցիալական և սպորտի բնագավառի աշխատակիցներ)։
  Իսկ վերջին տարիներին հետազոտությունների արդյունքում ի հայտ է եկել  գործարարին  բնորոշ  անձնային  հատկությունների  հայտնագործում։
   Միևնույն ժամանակ կատարվող հետազոտությունները թույլ չեն տվել կազմել ամբողջական կարծիք գործարարի հոգեբանական զարգացման, հաղորդակցմանհմտությունների վերաբերյալ, ինչն էլ շոշոփվում է սույն հոդվածում։
 Կարծում  ենք՝  գործարարի  անձի  հաղորդակցման  հատկանիշները  հոգեբանական բարդ կազմավորումեն և ունեն ընդհանուր առանձնահատկություններ։
 Գործարար անձի հաղորդակցության առանձնահատկությունը կարող էկրել տարաբնույթ դասակարգումներ1. •  գիտելիքների  հաղորդակցման  բնագավառում  հաղորդակցման  միջոցների  տիրապետման,  հաղորդակցման  կանոնների  և  սկզբունքների  իմացությամբ,  հաղորդակցման  նյութի  տիրապետման  և  հաղորդակցի  գիտելիքներիկիրառմամբ, •  կարողություն և հմտություն շփման բնագավառում,•  կարողություն և հմտություն՝ դիմացինին հակազդելու, 1 Бородина Г. В., Психология делового общения։
  Учебное пособие. М.։
  ИНФРА-М, 1998, 224 с.•  մարդկանց  հետ  ճիշտ  հարաբերությունների  հաստատում,  նրանց  մոտհետաքրքրության առաջացում սեփական անձի նկատմամբ, պլանների և գործողությունների մասին տեղեկացնել զրուցակցին, սեփական անձը տեսնել այլոց  աչքերով,  լսելու  կարողության  զարգացման,  հարմարվել  իրավիճակներին,ուրիշին  ճիշտ  զգալու  կարողություն,  ընդունել  սեփական  անձի  և  մյուսներիշփումը, հակադրությունների և բացասական երևույթների հարթման կարողություն,•  հաղորդակցման  հմտությունների  առկայություն,  հումանիզմի  դրսևորում, ծրագրավորման և կազմակերպչական հմտություններ, ճիշտ հաղորդակցություն, ժամանակին հայտնաբերելու և արդյունավետ շփման հասնելու, խոչընդոտը  կանխելու  հմտություն,  հաղորդակցման  քայլերի  հերթագայում,  հանդուրժողականությունը պահպանելու կարողություն։
 Վերոնշյալից էլ բխում է գործարարի դերը կառույցում.-  հաղորդակցման  նախապատրաստման  դրսևորման  հմտություն,  պատրաստակամություն,  հաղորդակցման  կազմակերպման  (ծրագրավորման)  հմտություն,  մարդկանց  հետ  հարաբերությունները  պահպանելու  կարողությունշփման կանոնների և կարգի իմացության, հաղորդակցման բովանդակային մոտեցում, հաղորդակցման քայլի կանխատեսման հմտություն,  -  հաղորդակցման  նախապատրաստման  դրսևորման  հմտություն,  պատրաստակամություն,  հաղորդակցման  կազմակերպման  (ծրագրավորման)  հմտություն,  մարդկանց  հետ  հարաբերությունները  պահպանելու  կարողությունշփման կանոնների և կարգի իմացության, հաղորդակցման բովանդակային մոտեցում, հաղորդակցման քայլի կանխատեսման հմտություն, -  հաղորդակցման  հիմքում  ընկած  գործընթացի  հմտություն.  մարդկանցհետ կապ հաստատելու ունակություն, մարդկանց մոտ սեփական անձի նկատմամբ  հետաքրքրություն  առաջացնելու  հմտություն.  հաղորդակցման  քայլիշտկման հմտություն, ժամանակին հայտնաբերելու արդյունավետ շփման հասնելու  խոչընդոտը  կանխելու  հմտություն,  քեզ  զրուցակցիդ  աչքով  նայելու  կարողություն,  զրուցակցիդ  լսելու  կարողություն,  սեփական  անձի  և  զրուցակցի՝միմյանց ճիշտ ընկալելու կարողություն։
 Շփման գործընթացում արտահայտվելու կարողություն, շփման իրավիճակը  գնահատելու  կարողություն,  հակասությունները  և  բացասական  երևույթներ  կանխելու  ունակություն,  հիասթափության  կանխում  և  հանդուրժողականության դրսևորում, շփման ճկունություն և ինքնատիրապետում հաղորդակցման  ժամանակ,  ինչպես  նաև  մասնագիտական  խնդիրների  լուծման  հմտություն,  ուրիշների  վրա  ազդելու  ունակություն,  իր  հետաքրքրություններըպաշտպանելու  ունակություն,  մտքերն  ու  գործողությունները  զրուցակցինհասցնելու կարողություն։
 Հաղորդակցման  դասակարգում  շփման  որակի  բարձրացման,  բարելավման  միջոցով՝  շփման  պատրաստակամությունը,  հաղորդակցման  կանոններիև  սկզբունքի  իմացությունը,  մարդկանց  ճանաչելու  կարողությունը,  սեփականանձի  և դիմացինի  շփման իրատեսությունը,  շփման իրավիճակին հարմարվելու կարողություն, հակասություններ և բացասական երևույթներ կանխելու ունակություն,  հիասթափություն  հանդուրժողականություն,  հակասության  ճկունություն,  շփման  ինքնատիրապետում,  մասնագիտական  խնդիրների  լուծմանհմտություն՝ ուրիշների  վրա ազդելու ունակություն,  իր հետաքրքրություններըպաշտպանելու  կարողությունը,  սեփական  մտքերն  ու  գործողություններըզրուցակցին  հասցնելու  ունակությունը։
   Կարևոր  գործոններ  են  նաև  հաղորդակցման  ընթացակարգը,  կազմակերպչական  (ծրագավորման)  կարողությունը,  հաղորդակցման  հերթական  քայլերի  ուղղումը,  պարզելու  և  ժամանակինկանխելու  ունակության  հաջողությանը  հասնելու  խոչընդոտը,  բացասականերևույթները  և  հակասությունները  (վեճերը)  կանխելու  հմտությունը,  շփմանճկունությունը, մարդկանց  վրա ազդելու կարողությունը։
   Հաղորդակցման դասակարգման կարևոր տեսակ է նաև, ըստ էության իրականացվող շփման գործընթացը,  այդ  թվում`  հաղորդակցմանը  պատրաստակամությունը  հաղորդակցման կանոնների և սկզբունքի իմացությունը, մարդկանց ճանաչելու ունակությունը,  շփման  ճկունությունը,  հիասթափությունը  և  հանդուրժողականությունը2։
 Գործարար  անձի  հաղորդակցման  հատկանիշներն  ի  հատ  են  գալիսհիմնականում երեք ուղղություններով։
 Տարբեր բնագավառի գործարարների հաղորդակցությունը ցույց է տալիս,որ  նրանց  մոտ  առաջանում  է  հաղորդակցման  համալիր.  հիմնական  յուրահատկությունը նրա ունակությունն է՝ ժամանակին և ճիշտ որոշումներ կայացնելու  հօգուտ  սեփական  բիզնեսի  արդյունավետության։
   Դրան  նպաստում  ենհաղորդակցությունների կարգավորման գործընթացը, ինչպես նաև իր կարգավիճակը հասնելու կայունության և որոշակի ազդեցություն թողնելու զրուցակցի վրա3;4.Գործարարի  հաղորդակցման  զարգացման  առանձնահատկություններըմեծ  ազդեցություն  են  թողնում  նաև  նրա  մասնագիտական  շփման  զարգացման վրա, որոնք տարբերվում են ըստ բիզնեսի զարգացման բնագավառի՝ առևտրի, ծառայություններ մատուցելու, արդյունաբերական և այլն։
 - Արդյունաբերական բնագավառի բիզնեսի, հաղորդակցուման մեջ գերակշռում  են  ենթակաների  հետ  համաչափ  զարգացումը,  կանոնակարգումը,  որոնք մեծ դեր են խաղում ղեկավարման գործում։
 -  Ծառայություններ  մատուցող  գործնեություն  հաղորդակցումը  հաճախորդների,  ենթակա  աշխատողնորի,  բիզնեսի  աշխատակիցների  հետ.  շատկարևոր  է  հասկանալ  և  ընդունել  հաճախորդի  ցանկությունը  և  ըմբռնումը, ի2 Завялова Е. К., Посохова С. Т., Психология предпринимательства։
  Учеб. Пособие. Слб., Уздնքնակառավարման կարևորությունը, ստեղծագործ բաղադրիչը, և հաղորդակցումը ոչ ավանդական պայմաններում։
 Այսպիսով՝  հաջողակ  գործարարի  հաղորդակցման  առանձնահատկությունները փոփոխվում են այն բիզնեսի տեսակից ելնելով, որով նրանք զբաղվում են։
 -  Արտադրությամբ  զբաղվող  գործարարը  դրսևորում  է  ինտելեկտի  բազմազանություն,  տիրապետում  է  քաղաքականությանը,  գիտությանը,  կենցաղային պայմաններին։
  Նրանք բավականին անվստահ են հեղինակություններինկատմամբ ձգտում են վերլուծել ամեն ինչ, իրենց կարծիքով՝ թերահավատ են,համբերատար  են  հակակարծիքների  և  անճշտությունների  նկատմամբ։
   Հանգիստ  ընդունում  են  ուրիշների  կարծիքները  և  առաջարկությունները,  իրենքշատ  հեշտությամբ  փոխում  են  իրենց  կարծիքը,  գործում  են  ազատ,  գերադասում են ամեն ինչում իրենց մասնակցությունը, կայացնում են ինքնուրույն որոշումներ, նպատակային են, կրում են պատասխանատվություն, պատրաստ ենզոհաբերել բոլոր հարմարավետությունները՝ միայն թե պահպանելու համար իրենց  անկախությունը, ամենայն հավանականությամբ ունեն կոշտ բնավորություն, միշտ չէ որ ամբողջությամբ համոզված են իրենց գրավչության առումով։
 Ընդունակ են տեղեկատվության հանդեպ և ցուցաբերում են զգուշություն։
  Որոշակի սոցիալական խավերի մեջ ունեն ինքնահաստատված պահվածք, որոշդեպքերում  ցուցաբերում  են  հուզական  դրսևորումները,  ինքնաներկայացմանդրսևորումներ առկա են։
 -  Առևտրային  բնագավառի  գործարարը  շփման  մեջ  կարող  է  չվստահել,կասկածամիտ և զգույշ լինել շրջապատի նկատմամբ՝ դրսևորելով թերահավատություն։
   Շատ  քիչ  է  ընկնում  ուրիշի  ազդեցության  տակ,  դրսևորում  է  դոմինանտություն,  ցուցաբերում  է  բնավորության  տատանում,  հարմարվում  էտվյալ պահին, մարդամոտ է։
  Տարբեր ծառայություն մատուցող ձեռնարկատերերը  բնութագրվում  են  նյարդահոգեբանական  բարձր  աստիճանով  (բարձրաստիճանի  նյարդահոգեկան  կայունությամբ  և  պահելաձևի  կառավարման,բարձր  ադեկվատ  ինքնագնահատականով  և  իրական  գործունեության  ըմբռնումով),  հավասարակշիռ  հույզերով,  հանգիստ,  ինքնավստահ,  լուրջ  պլաններով և գործերով, իրական են ընդունում իրենց շրջապատը, լիովին գիտակցումեն իրականության պահանջարկը։
  Կայուն են պատահական փոփոխվող տրամադրությունից, ամեն ինչին վերաբերվում են մտածված։
  Հաղորդակցման ժամանակ գրագետ են, քաղաքավարի, զգույշ, բավականաչափ համբերատար ենշրջապատի  հանդեպ։
   Կարողանում  են  բավականին  լավ  ինքնաղեկավարվել՝հարմարվելով  իրավիճակներին։
   Ձեռնարկատիրական  գործունեությունը  կատարում  են  ճշգրտված նախագծով,  ճկուն  վարքագծով  և  բավականին  փոփոխական  հայացքներով,  խորամանկ,  կարող  են  գրավել  ժեստերով  և  հաղորդակցման մեջ նենգությամբ հարուստ փորձով։
  Փափուկ են, բարձրաշխարհիկ,քաղաքավարի, հետևում են իրենց խոսքին և սովորույթներին, համարձակ են,էներգիայով լեցուն, ակտիվ, ձգտում են ապրել իրենց համոզմունքներով և կանոններով4։
   Կարող  են  ագրեսիվ  պնդել  իրենց  իրավունքները  ինքնուրույնության համար, պահանջում են ինքնուրույնություն շրջապատից։
  Շփվող են, ընդունակ են հաստատել պարզ և անկեղծ փոխհարաբերություններ շրջապատիհետ։
  Կառուցում են փոխադարձ համագործակցություն շրջապատի հետ, գործընկերոջ  հետ  հաղորդակցման  ժամանակ  արագ  են  կողմնորոշվում,  չխառնելով  անձի  ինքնաբացահայտումը,  ինքնաներկայացման  հետ՝  նախընտրում  ենփոխազդեցությունների  անձնային  ձևերը։
   Ձեռներեցի  հաղորդակցման  հատկությունների բացահայտումը տեղի է ունենում հոգեբանական այն առանձնահատկությունների  միջոցով,  որը  կապված  է  տվյալ  գործունեության  ոլորտին,արհեստավարժ մակարդակով։
 Հոգեբանների  համար,  որոնք  զբաղվում  են  ձեռներեցության  հոգեբանությամբ, մշակված են հետևյալ խորհուրդները՝ •  արտադրության ոլորտում աշխատող ձեռնարկատերերի համար, շեշտըպետք  է  դնել  ձեռնարկատիրոջ  ինքնավստահության,  հաղորդակցմանճկունության,  շրջապատող  մարդկանց  վստահելու  կարողության,նրանց ոչ խոսքային դրսևորումների վրա։
 •  առևտրային  ոլորտում  աշխատող  ձեռնարկատերերի  համար  մեծ  ուշադրություն պետք է դարձնել շրջապատող միջավայրի վրա վստահություն գրավելու, անձնային տագնապայնության իջեցման, հակասականիրավիճակներում խնդրի արդյունավետ լուծման վրա։
 սպասարկման ոլորտի ձեռնարկատերերի համար առաջին հերթին կարևոր էհարգանքը միջանձնային փոխհարաբերությունների նորմերին և բարձր հանդուրժողականությունը շրջապատի հանդեպ։
 Հասմիկ ՄանասյանԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԲԻԶՆԵՍՄԵՆԻ ՀԱՂՈՐԴԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ԴԱՍԱԿԱՐԳՄԱՆԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸԲանալի բառեր` հաղորդակցում, կարողություններ, միջանձնային, գործարար, անձնայինհատկություններ, կազմակերպչական հակասություններ, դրսևորում, հոգեբանական,առևտրային, արդյունաբերական սպառումԱմփոփում։

Հոդվածում  վերլուծվում  է  անձի  հաղորդակցման  յուրահատկությունները  պայմանավորված  իր  մասնագիտական  գործունեությամբ։
   Մասնակիորեն`  ընդգրկված  անձի  գործարարության ոլորտում հաղորդակցման առևտրային , սպառման և արտադրման բնագավառները։
   Քննարկվում  է  նաև  հաղորդակցման  դասակարգման  մեջ  նրա  կանոնների  և  սկզբունքների  իմացությունը,  մարդկանց  ճանաչելու  կարողությունը,  հակասությունների  և  բացասական  երևույթներ  կանխելու  ունակություն,  մասնագիտական  խնդիրների  լուծման  հմտություն,  ուրիշների  վրա  ազդելու  ունակություն,  իր  մտքերն  ու  գործողությունները  զրուցակցին հասցնելու ունակություն։
