Երրորդ դարի ճգնաժամի պատճառները Հին Հռոմում Հռոմի պատմության մեջ երրորդ դարը շրջադարձային էր:  Դա սամանյան ժամանակաշրջանն էր, որի ավարտին հռոմեական պետական ​​կառուցվածքը պետք է ամբողջովին փոխվեր, համակարգը Իշխանության համակարգը պետք է դառնար գերիշխող:   Այս վերափոխումը, սակայն, տեղի է ունեցել տասնամյակների ընթացքում ՝ շնորհիվ մի իրողության, որը պատմաբաններն անվանում են «ճգնաժամ» 1:  Դրա սկիզբը սկսվում է 235 թվականից:  Այն հասավ իր գագաթնակետին մոտ 260-ին: և բարեփոխիչ կայսրերի գործունեության շնորհիվ աստիճանաբար նահանջեց `ավարտվելով Դիոկղետիանոս կայսեր օրոք 2: Տարբեր հեղինակներ ճգնաժամի բնույթը անվանել են քաղաքական 3, ներքին արտաքին քաղաքականություն 4, սոցիալական 5 և այլն:  Անդրադարձ է կատարվել նույնիսկ III դարի ճգնաժամի գոյության խնդրին:  1870-ականներ Մի շարք հեղինակներ պնդում են, որ ճգնաժամը չափազանցված տերմին է:  Այս կարծիքը, սակայն, մերժվեց 6: Շատ գիտնականներ 3-րդ դարի ճգնաժամը համարել են որոշիչ ժամանակաշրջան միջնադարյան պատմական ժամանակաշրջանին անցնելու ժամանակաշրջանում:  Մ. Ըստ Ռոստովի, 3-րդ դարը Հռոմում հասարակական-քաղաքական հեղափոխության շրջան էր, իսկ 3-րդ դարը: Theգնաժամը ոչ թե քաղաքական էր, այլ բացառապես տնտեսական:   Հռոմեական կայսրությունում III դ. Նա իրադարձությունների զարգացման շարժիչ ուժը համարում է քաղաքային բուրժուազիայի և «գյուղական բնակչության» հակասությունն ու հակասությունը:   Վերջինիս շահերը, ըստ ականավոր պատմաբանի, III դ. Քաղաքական պայքարում նրանք ներկայացնում էին բանակը, որը հավաքված էր գյուղական բնակչությունից և դրա միջոցով գահ բարձրացած կայսրերը 7: Գ Ferrero III դ. Նա ճգնաժամը համարում է քաղաքական. դա ենթադրում է Սենատի հեղինակության կտրուկ անկում հռոմեական բանակի բարբարոս լեգեոնների շրջանում, որով կայսրությունում կայսերական իշխանության օրինականության յուրաքանչյուր սկզբունք վերացել է:   Լեգեոնները սկսեցին գահ բարձրանալ իրենց դաշնակիցների մոտ, բայց դրանք ամբողջ բանակը չճանաչեց, ինչը բերեց կայսրերի հաճախակի փոփոխությունների:  Սենատի հեղինակության անկումը G. Ferrero- ն դա կապում է Սեպտիմիոս Սերոսի կողմից իրականացված հեղափոխության հետ 8: F. Ըստ Altheim հայեցակարգի, III դ. Հռոմեական պատմության ընթացքը որոշված ​​չէր դասակարգային պայքարով, և սոցիալական խնդիրները չէին կարող առաջնային լինել: 2 Նույն տեղում: 6 Այս մասին ավելին տե՛ս Blois L., The Crisis of III Century Century in Roman Empire.  Արդի՞ն առասպել,  «Տնտեսական կյանքի վերափոխումը Հռոմեական կայսրության ներքո», Բրիլ, 2002, էջ 204-271: նշանակություն ունենալ   Նա ճգնաժամի արմատները փնտրում է արտաքին քաղաքականության ոլորտում:   Ըստ նրա ՝ կայսրության սահմաններում տիրող ծանր իրավիճակը բանակը վճռական գործոն դարձրեց պետության գոյատևման համար:  Բարբարոս ցեղերի ներկայացուցիչները սկսեցին կարեւոր դեր ունենալ բանակում, ինչը աստիճանաբար թուլացրեց իտալացիների շարքերը բանակում 1: Westernամանակակից արևմտյան գրականության մեջ նրանք հակված են կարծելու, որ III դարի ճգնաժամի պատճառները որոնելիս անհրաժեշտ չէ չափազանցնել որևէ կոնկրետ գործոնի ազդեցությունը:   Կայսրության զարգացման վրա ազդել են տարբեր գործոններ, որոնց նշանակությունը տեղ-տեղ նույնը չի եղել 2: Այսպիսով, III դ. Theգնաժամի վերաբերյալ մոտեցումների լայն տեսականի կա:  Սա ցույց է տալիս պատմաբանների երկիմաստ վերաբերմունքը ճգնաժամի պատճառները պարզելու հարցում:   Իրականում ճգնաժամը խոր հակասությունների արդյունք էր, որոնք ակնհայտ էին Հռոմեական կայսրությունում Մարկուս Ավրելիուսի (161-180) օրոք:  Դրանք հայտնվել են II դարում: Հռոմեացի հարևանների պայմանական քաղաքականության շնորհիվ, երբ կայսրությունը հեշտությամբ տիրում էր նրանց վրա:   Բայց սա չէր կարող երկար տեւել:   Մարկուս Ավրելիուսի միանալուց առաջ արդեն նախանշվում էր Հռոմի և նրա հարևանների հարաբերությունների անխուսափելի շրջադարձը:  Շուտով պարզվեց, որ կայսրությունը ոչ թե իշխող է, այլ զոհ: I-II դարեր Այդ ընթացքում կայսրը անձամբ էր վերահսկում արշավանքները միայն բացառիկ դեպքերում:  Այնուամենայնիվ, սահմանների վրա արտաքին ճնշումը սաստկացավ, բարբարոսական արշավանքներն ավելի հաճախակի դարձան, ուստի կայսրերը ստիպված էին անձամբ ներկա գտնվել ռազմի դաշտում:   Անգամ ռազմական միջամտության ակնառու հակառակորդ Մարկուս Ավրելիուսը ստիպված էր իր թագավորության գրեթե կեսը անցկացնել Դանուբի սահմանին ՝ վարելով երկու դժվար և ծախսատար պատերազմներ (166-172 և 177-180):   Կարևորվեցին կայսերական և ղեկավարության որակները, և բանակի հետ նրա հարաբերությունները ՝ ինչպես անձնական, այնպես էլ խորհրդանշական մակարդակում, այժմ էլ ավելի կարևոր դարձան 4:  Այդ ժամանակվանից սկսած, զինվորներն իրենց համար վերապահում էին այն անձի ընտրությունը, որը կկարողանար ստանձնել այդ պատասխանատվությունը:   Այս ռազմական նորմերի պայմաններում, օգոստոսյան ժառանգության տրամաբանությունը մեծացնում էր քաղաքացիական պատերազմի հավանականությունը 5: Գահաժառանգության հարցը Հռոմի համար լուրջ խնդիր էր:  Այս հարցը արդիական դարձավ Մարկուս Ավրելիուսի որդի Կոմոդուսի սպանությունից հետո (192 դեկտեմբերի 31):   Կայսրությունում սկսվեց թեժ պայքար գահի համար:   Գրեթե միաժամանակ հզոր զորքերը տարբեր տարածքներում հռչակեցին 3 գեներալների ՝ Սեպտիմիոս Սերոսին, Կլավդիուս Ալբինուսին և Պեսցենիուս Նիգերին: Գերակշռության համար պայքարը վերածվեց քաղաքացիական պատերազմի, որն ավարտվեց 193 թվականին: Սեպտիմիոս Սերոսի հաղթանակով: Հաստատվելով գահին ՝ Սեպտիմիոս Սերուսին անհրաժեշտ էր նախ օրինականացնել իր իշխանությունը:  Այդ նպատակով նա իրեն հռչակեց Մարկուս Ավրելիուսի որդի:   Այսպիսով հիմնադրվեց Սերոսի տոհմը (193-235), որի 3 Նույն տեղում: 4 Նույն տեղում: Upնցումների ու քաղաքական հակասությունների միջոցով իշխողների տապալումը բացահայտեց կայսրության բոլոր թույլ կողմերը, թերությունները կառավարման համակարգում, բանակում, տնտեսությունում: Հռոմեական կայսրության կառավարման համակարգում Սենատը հատուկ տեղ է գրավում:   Վաղ կայսրությունում այս դիրքը բացատրվում էր ժամանակի քաղաքական կառուցվածքով ՝ իշխանական իշխանությամբ:  Qh-II դարեր Սենատի իրավունքները զգալիորեն փոխվում են:   Մի կողմից, Սենատի լիազորությունները մեծանում են `հանձնաժողովների դերի թուլացման պատճառով: II դարի ուշ հռոմեական իրավաբանները Սենատի (senatus consulta) որոշումները համարում էին օրենքներ 1:   Մյուս կողմից ՝ Սենատի դերը պետության կառավարման հարցում թուլանում էր կայսերական բյուրոկրատիայի ձևավորման և իշխանական իշխանության վերացման պատճառով:   Սեպտիմիոս Սերոսի օրոք Սենատը մեկ այլ դեր խաղաց Հռոմեական կայսրության կառավարման գործում: Բանակը կարեւոր դեր խաղաց Հռոմեական կայսրության կյանքում: Ֆ.Էնգելսը հռոմեական բանակը անվանել է «կառավարության նյութական աջակցություն»:   Իր հերթին, յուրաքանչյուր իշխան քաջատեղյակ էր բանակին աջակցելու անհրաժեշտության մասին:   Նրանք միշտ փորձում էին ապահովել բանակի հավատարմությունը, թույլ չէին տալիս որևէ անհատի, որը չի պատկանում կայսերական տանը (Դոմուս Ասուգուստա), իր շարքերում չափազանց մեծ հեղինակություն վայելել: III դար Բանակի սոցիալական ծագման խնդիրը և հասարակության մյուս խավերի հետ փոխհարաբերությունները կարելի է լիովին հասկանալ կայսրության հասարակական-քաղաքական զարգացումների ճիշտ ընկալման մեջ:  I-III դարեր Կայսրությունում տեղի ունեցան զգալի սոցիալական և էթնիկական փոփոխություններ:  Նրանց թվում է հռոմեական գավառական բանակը, ներառյալ նրա հիմնական բջիջը ՝ լեգեոնը:  Արդեն Հադրիանոսի ժամանակներում (2-րդ դարի սկիզբ) հռոմեացիներն ամբողջությամբ անցան լեգեոններ հավաքագրելու նահանգներով, որտեղ նրանք գտնվում էին 4:   Փոխվեց նաև բանակի ղեկավարների սոցիալական պատկանելությունը:  Սեպտիմիոս Սերոսի հրամանով բարձր ռազմական դիրքերը հասանելի դարձան սովորական լեգեոներներին, մինչդեռ նախկինում հարյուրապետը հնարավոր առաջընթացի գագաթնակետն էր:  Բարձր պաշտոնները զբաղեցնում էին ձիասպորտի դասի ներկայացուցիչները 5: Իշխանության շրջանում տեղի է ունենում բանակի «բարբարոսացում»:  Օգոստոսին գերմանացիներին թույլատրվեց հաստատվել կայսրության տարածքում և ծառայել բանակում:  Այս քաղաքականությունը շարունակվում է նաև հետագա դարերում:  Տեղեկատվություն է պահպանվել Կարակալա կայսեր օրոք բանակում բարբարոսների ներկայության մասին 6:   Timeամանակի ընթացքում հռոմեական բանակում բարբարոսական զորամասերի թիվը զգալիորեն ավելացավ: Սահմանների լարված իրավիճակը զգալի փոփոխություններ առաջացրեց բանակում 7:  Հայտնի է, որ իշխանության շրջանում կայսրությունը վարում էր խիստ պաշտպանողական քաղաքականություն, և հիմնական խնդիրը ոչ թե նոր տարածքներ գրավելն էր, այլ արդեն նվաճվածը պաշտպանելը:   Այս ռազմավարությունն արդարացնում էր իրեն մինչև II դարը: 19-րդ դարի կեսերին, սակայն, ի հայտ եկան Մարկուս Ավրելիուսի խոցելի կողմերը:  Հռոմեացիները հաջողության կհասնեին, եթե բարբարոսները չփորձեին ներթափանցել կայսրություն իրենց թուլացած պաշտպանության սահմաններում:  Երբ Մարկուս Ավրելիոսը Դանուբ-Ռեյնլանդից երեք լեգեոն տարավ դեպի Արևելք Պարթեւստանի հետ պատերազմի ընթացքում, պատերազմի ավարտից առաջ նոր բախումներ սկսվեցին հյուսիսային սահմանին:  Ռ. Ըստ Սմիթի, այս իրադարձությունները սկիզբ դրեցին նախկին հռոմեական ռազմական և պաշտպանական համակարգում ճգնաժամի: II դար վերջերս և III դ. Այդ ճգնաժամը խորացավ:  Եթե ​​նախկինում Ռեյնի և Դանուբի սահմաններին կայսրության հիմնական թշնամիները փոքր և անկանոն բարբարոսական խմբավորումներ էին, իսկ Արևելքում ՝ ոչ այնքան ռազմական հզոր Պարթեւաստան, ապա իրավիճակը կտրուկ փոխվել է:  Կայսրության հյուսիսային մասերում ստեղծվեցին մեծ ցեղեր, և նրանք շատ ավելի հաճախ էին թալանում հռոմեական տարածքները 3:  Սասանյան Պարսկաստանը իր ագրեսիվ նկրտումներով դարձավ Արևելքում Հռոմի նոր քաղաքը:   Փոփոխված իրավիճակը հանգեցրեց կայսրության հաստատմանը II դարում: 19-րդ դարի կեսերից նա պատերազմում էր Հյուսիսային Արևելքի ժողովրդի հետ:   Ռազմական գործողությունների արդյունքում զոհվել կամ գերի են ընկել սահմանամերձ շրջանների մեծ թվով զինվորներ և բնակիչներ:  Բանակում ծառայելը ավելի վտանգավոր էր դարձել, քան նախկինում 4: Հռոմեական քաղաքական իշխանության վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ կայսրության քաղաքական իրավիճակը:  III դ. Ռազմական կայսրերի փոփոխման կանոն: Նրան անընդհատ ուղեկցում էին քաղաքացիական պատերազմներ և ապավինում բանակի աջակցությանը 5:   Այս խնդիրների արդյունքում կայսրերը սկսեցին անհանգստանալ բանակում բարեփոխումների իրականացման համար: Հակառակ առաջին Սերոսի ջանքերին, կայսրության վիճակը լավը չէր:   Հռոմեական պատմության մեջ ոչ իտալական ծագմամբ առաջին տոհմը հիմնելով ՝ Սեպտիմիոս Սերոսը ստիպված էր հաղթահարել բազմաթիվ խոչընդոտներ:  Գավառներում բոլոր ապստամբությունները պետք է ճնշվեին:   Մենք նույնիսկ հաղորդումներ ենք ստացել Աֆրիկայից և Ասիայից «պետության թշնամիների մահացու դավադրությունների» մասին: Սեպտիմիոս Սերուսի գահակալությունը կարեւոր դեր խաղաց Հռոմեական կայսրության զարգացման գործում:  Նրա դրական նվաճումներից էին կարգուկանոնի հաստատումը, հռոմեական ավանդական պետական ​​կառույցների պահպանումը, գահաժառանգության կանոնավոր համակարգի հաստատումը:   Նա նորարար կամ բարեփոխիչ չէր: նա չի փորձել փոխել իշխանության ավանդական սկզբունքները, խախտել հավասարակշռությունը իտալական նահանգների միջև կամ նվազեցնել Սենատի դերը:  Այդուհանդերձ, Սերոսի իշխանությունը բավականին տարբերվում էր Օգոստինոսի իշխանության սկզբունքներից Անտոնինոսում 7:  Հիմնական տարբերությունն այն է, որ 124 տարվա ընթացքում առաջին անգամ զորավարը գրավեց Հռոմը և առաջացրեց «երկարատև քաղաքացիական պատերազմ»:   Սա, ըստ էության, ավանդական խաղաղ գահաժառանգության և Pax Romana– ի խախտում էր, և Seros– ը ստիպված էր հաղթահարել այդ խնդիրները:  Կայսրի և բանակի կապն ավելի ակնհայտ էր:   Սենատը և հասարակության ընտրողները այլ բան չէին ուզում: 5 Նույն տեղում: 7 Նույն տեղում: Կայսրին ծառայելու համար տարաձայնությունները հասունանում էին կյանքի բոլոր շերտերում, և հաջորդ Սերոսի անբարեխիղճ քաղաքականությունը խորացնում էր դժգոհությունը:   Caracalla Constititio Antoniana կայսրը 212 թվականին Այն կայսրության բոլոր ազատագրված բնակիչներին շնորհեց հռոմեական քաղաքացիություն: Մինչև 235 թվականը Սերոսի ՝ Ալեքսանդրի վերջին սպանության ժամանակ, իրավիճակը կայսրությունում սրվեց:  Երիտասարդ և թույլ կայսրերը իշխում էին խորհրդականների միջոցով `անձամբ անտեղյակ լինելով իրենց երկրի զարգացումներին, և առանձին ռազմական հրամանատարների վերելքը բանակում ճգնաժամից խուսափելու այլ տարբերակ չէր թողնում: 235 Հուլիոս Վերուս Մաքսիմինուսը սպանեց Ալեքսանդր Սերոսին և հռչակեց նրան կայսր:  Նա առաջին իսկապես «ռազմական կայսրն» էր, որ կռվեց իր զինվորների շարքերում:   Սկսվեց ռազմական անարխիայի դարաշրջանը, որը բարձրացրեց Հռոմեական կայսրության առաջ լինել-չլինելու հրամայականը:   Լաթուշի խոսքերով, կայսրությունը մտավ աղետալի ժամանակաշրջան. «Մի երկար թունելի մեջ, որպեսզի դուրս գար դրանից միայն Դիոկղետիանոսի օրոք, թագավորության օրոք, և երբ մենք վերստին ծնվենք, մեր առջև կանգնած է բոլորովին անհայտ երկիր»: Նինա Հայրապետյան Երրորդ դարի ճգնաժամի պատճառները Հին Հռոմում Հիմնաբառեր. Երրորդ դարի ճգնաժամ, քաղաքական անկայունություն, բարբարոսական գործոնի ազդեցությունը, Ռեյնի և Դանուբի սահմանների վիճակը, Սերոսի դինաստիան, ռազմական դարաշրջանը: ։

Հոդվածը  ցույց  է  տալիս  Հին  Հռոմի  պատմության  ամենավճռորոշ  և  բեկումնային  ժամանակաշրջաններից մեկի՝ 3-րդ դ. ճգնաժամի պատճառները, նախադրյալները, որ հիմք ծառայեցին  հասարակության  համակեցական  կյանքում  ճեղքվածքի  առաջացման  և,  ի  վերջո,  պետական կառավարման համակարգի արմատական փոփոխման։
  Վերհանված են կայսրության քաղաքական  ու  տնտեսական  հակասությունները։
   Շեշտված  է  Սևերոսների  արքայատոհմի  էական  ազդեցությունը  ճգնաժամի  սանձազերծման  գործում։
   Հատուկ  ուշադրություն  է  հատկացված բանակի՝ որպես ժամանակի քաղաքական իրականության հիմնաքարային գործոնի վրա։
