Չնայած այն հանգամանքին, որ Հայաստանի Հանրապետությունը շատ երկրներում հիմնել էր դիվանագիտական ​​և հյուպատոսական հաստատություններ, Հայաստանի խորհրդայնացման նախօրեին Հայաստանում գործող արտասահմանյան ներկայացուցչությունների թիվը շատ սահմանափակ էր:   1920 թ. ՝ Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո, 1922 թ. Դեկտեմբերի 2-ին: Անդրկովկասի ֆեդերացիայի ձևավորումը 1918 թ. Մարտի 12-ին, Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունն (ԽՍՀՄ) ուներ իր 339 ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ որոշակի տարրեր, որի դրսևորումներից մեկը ներկայությունն էր: արտասահմանում սեփական դիվանագիտական ​​և հյուպատոսական առաքելությունների  Խորհրդային Հայաստանում կային նաև արտաքին առաքելություններ, որոնց հետ Արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատը ՀՍՍՀ-ի անունից հարաբերություններ էր պահպանում հյուպատոսական վարչության պետի և People'sողկոմիսարիատի քարտուղար Միհրան Խոջամիրյանի միջոցով:   Վերջինիս ստորագրությամբ ժողովրդական կոմիսարիատը համապատասխան վկայագրեր է տրամադրել վերջիններիս դիվանագիտական ​​առաքելությունների աշխատակիցներին, որոնք ճանապարհորդում են Թուրքիա կամ Պարսկաստան:   People'sողովրդական կոմիսարիատը նամակագրական կապ է հաստատել նաև ԽՍՀՄ արտակարգ հանձնաժողովի հետ ՝ կապված արտասահմանում ճանապարհորդներին թույլտվություններ տալու հետ [6, p. 31 և հաջորդը, 170; 13, թ 41, 45, 53, 54, 58; 14, թ 15, 48]:  ԽՍՀՄ արտաքին գործերի հանձնաժողովը երկրում արտասահմանյան առաքելությունների հետ սովետական ​​հայաստանյան հաստատությունների և առանձին քաղաքացիների հարաբերությունները կարգավորելու համար սահմանեց հատուկ ընթացակարգ, համաձայն որի ՝ ոչ մի հաստատություն կամ ծառայող իրավունք չունեն պաշտոնական հարաբերությունների մեջ մտնել արտաքին դիվանագիտական ​​ներկայացուցչությունների հետ: և հյուպատոսություններ ՝ առանց ժողովրդական կոմիսարիատի համաձայնության և թույլտվության: 21, էջ 364]:   Փաստորեն, ՀԽՍՀ արտաքին գործերի կոմիտեն իրեն վերապահեց արտաքին առաքելությունների հետ հարաբերությունների «մենաշնորհը»:   Նման կարգ գոյություն ուներ Խորհրդային Ռուսաստանում:   Երկրում օտարերկրյա ներկայացուցչությունների հետ հարաբերություններում ՀԽՍՀ արտաքին գործերի կոմիտեն առաջնորդվում էր ԽՍՀՄ-ում գործող ընթացակարգով (մասնավորապես `ԽՍՀՄ կառավարությունում հավատարմագրված ԽՍՀՄ կառավարությունում հավատարմագրված օտարերկրյա պետությունների հյուպատոսական ներկայացուցչության մասին 30 հունիսի, 1921) [21, էջ 398-399]:  Խորհրդային Միության տարիներին Հայաստանում գործում էին Վրաստանի Հանրապետության, Խորհրդային Ռուսաստանի, Պարսկաստանի 340 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ և Քեմալական Թուրքիայի դիվանագիտական ​​և հյուպատոսական առաքելությունները:  Հայաստանի խորհրդայնացման նախօրեին Մենշևիկ Վրաստանը ներկայացուցչություն ուներ Երևանում և հյուպատոսություն rakարաքիլիսայում:   Խորհրդայնացման հաջորդող օրերին վրացական ներկայացուցչությունը շարունակեց գործել Երեւանում `գեներալ Կարալովի ղեկավարությամբ:   Վրաստանի հյուպատոսությունը Ghaարաքիլիսայում հիմնադրվել է 1920 թվականին: Թուրք-հայկական պատերազմի ժամանակ:  1920 թ. Դեկտեմբերի 5-ի լույս 5-ի գիշերը Թիֆլիսում (Վրաստան) Բորիս Լեգրանի գնացքը ձերբակալելուց հետո, Հայաստանի հեղափոխական կոմիտեի հրամանով, ՀԽՍՀ արտակարգ հանձնաժողովը վերցրեց Վրաստանի կառավարության ներկայացուցչին և ներկայացուցչության աշխատակիցներին տնային կալանք:   Խնդրի կարգավորումից հետո միայն, Հայկական ԽՍՀ Արտաքին գործերի նախարար Ալեքսանդր Բեկզադյանի հրամանով, դեկտեմբերի 17-ին, Վրաստանի ներկայացուցչության անդամներն ազատվեցին տնային կալանքից [9, 1, 5; 17, N 4]:   1920 թ. Դեկտեմբերին Երևանում Վրաստանի ներկայացուցիչը մասնակցեց նաև հայ-վրացական նամակագրությանը `կապված Լոռու չեզոք գոտու սեփականության իրավունքի հետ:   Այսպիսով, դեկտեմբերի 21-ին, վրացական առաքելությանը ուղղված նամակում, ԽՍՀՄ արտաքին գործերի կոմիտեի քարտուղար Մ. Ojողովրդական կոմիտեի հանձնարարությամբ, Խոջամիրյանը փոխանցեց Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարին ուղղված Ա. Բեկզադյան 1920 Դեկտեմբերի 18-ի դիմումը Լոռու չեզոք գոտուն պատկանելու խնդրի վերաբերյալ [10, 3-4 փուլ]:  Վրաստանի և Ghaարաքիլիսայի վրացական ներկայացուցչությունները գործում էին մինչև 1921 թ. Փետրվար (Վրաստանի խորհրդայնացում):  1920 1918-ի աշնանը Բորիս Լեգրանի ղեկավարությամբ Երեւանում գործում էր Խորհրդային Ռուսաստանի լիազոր ներկայացուցչությունը:  Հանրապետության խորհրդայնացումից մի քանի օր անց `1920 թ. ՌՍԿՍՌ – ի և Կովկասյան ճակատի ռազմա – հեղափոխական խորհուրդը ՝ ուղղված Նիկիձեին: Լեգրանը կարծում էր, որ Հայաստանի Հեղափոխական կոմիտեի վերջնական կազմավորումից հետո Երեւանում Խորհրդային Ռուսաստանի առաքելությունը պահպանելու անհրաժեշտություն չկա [18, էջ. 37]:   Արդեն 1921 թ. Ապրիլին Բ. Լեգրանը նշանակվեց Խորհրդային Ռուսաստանի լիազոր ներկայացուցիչ Ադրբեջանում, Հայաստանում և Վրաստանում (հիմնված Թիֆլիսում (Վրաստան)):   Վերջիններս հաճախ միջամտում էին Անդրկովկասի հանրապետությունների ներքին և արտաքին հարաբերությունների վարմանը, պահանջում էին ուղարկել ժողովրդական կոմիտեների և արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովների կողմից արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ պատրաստված փաստաթղթերի պատճենները և այլն [23, էջ. 253]:   Բնականաբար, նման պահանջները ենթակա էին միանշանակ կատարման:  Վրաստանի և Ռուսաստանի ներկայացուցչությունների համեմատ `Երևանում Պարսկաստանի հյուպատոսությունը ավելի երկար էր գործում:   Հիմնադրվել է 1913 թվականին, ցարական ռեժիմի օրոք, այն գործել է նաև Հայաստանի Հանրապետությունում, իսկ հանրապետության խորհրդայնացումից հետո շարունակել է իր գործունեությունը:  Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունները հատկապես դրական վերաբերմունք ունեին պարսից հյուպատոսության նկատմամբ:   Ասվածի լավագույն ապացույցներից մեկը 1921 թվականն է: 1945-ի հունվարին ՀԽՍՀ արտաքին գործերի կոմիտեի և Երևանում Պարսկաստանի հյուպատոսության միջև ձեռք բերված համաձայնության մեջ նշվում է, որ «Պարսից հյուպատոսության ներկայացուցչի ներկայությունը անհրաժեշտ է որոնման համար Պարսկաստանի քաղաքացիների տները »:   Արտաքին գործերի կոմիտեն 1921 թվականին ձեռք բերված համաձայնության մասին: Հունվարի 27-ին նա տեղեկացրեց ՆԳ ժողովրդական կոմիսարիատի ոստիկանության գլխավոր վարչությանը [11, 85]:   Այս հանգամանքը պայմանավորված էր Պարսից հյուպատոսի `Հայաստանին օգնություն ցուցաբերելու պատրաստակամությամբ:  Պարսկաստանի հետ առևտրատնտեսական հարաբերությունների հաստատումը հատկապես կարևոր էր Խորհրդային Հայաստանի համար:   Այդ նպատակով ՀՍՍՀ արտաքին գործերի կոմիտեն բանակցություններ վարեց Երեւանում պարսիկ հյուպատոս Ասադուլլա Խանի հետ:   Բանակցություններն ընդհատվել են 1921 թվականին: Փետրվար 342 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ 18-ին Երևանում և հարակից տարածքում իշխանափոխության արդյունքում և վերսկսվել է միայն ապրիլին:   Արձագանքելով ՀԽՍՀ արտաքին գործերի փոխնախարար Ասքանազ Մռավյանի `ապրիլի 13-ին առաջարկված առաջարկին` Սովետական ​​Հայաստանին աջակցել ծանր սոցիալ-տնտեսական իրավիճակում սննդով, Ասադուլլահ Խանը մեկնում է Պարսկաստան:   Նա հաջողությամբ կատարեց իրեն առաջարկված առաքելությունը: Ատրպատականից անհրաժեշտ սնունդ է ուղարկվել Հայաստան [20, էջ. 113-115; 22, էջ 110-113]:  1921 թ. Հոկտեմբերի 5-ի դրությամբ Պարսկաստանի հյուպատոսությունը ուներ հետևյալ պաշտոնները. Հյուպատոս, քարտուղար (նաև հյուպատոսի տեղակալ), գործավար, հատուկ հերթապահ սպա, անձնագրերի կառավարիչ, մեքենագրիչ, երկու ֆարաշ, երկու պահակ, պահակ (ընդհանուր 11 պաշտոն), Հյուպատոսի տեղակալ Աբդուլը խանն էր [6, 173-174]:   Արդեն 1922 թ. Հունվարի 25-ին, հյուպատոսությունն ուներ 8 աշխատակից պահակ (Մաշադի Սադիհ Հասան օղլի), ցրող (Գառնիկ Ամեդեցյան):   Բոլոր աշխատակիցները պարսկական հպատակներ էին [14, 34-35]:  Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունների և Պարսկաստանի հյուպատոսության միջև հակասությունը պայմանավորված էր նրանով, որ հյուպատոսությունը երբեմն Պարսից քաղաքացիության անձնագրեր էր տրամադրում արևմտահայերին (որոշ դեպքերում նաև արևելահայերին) [21, p. 405]:   Այս հարցը կարգավորելու համար ստեղծվեց միջգերատեսչական հանձնաժողով Պարսկաստանի քաղաքացիների անձնագրերը ստուգելու համար, Արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիտեի լիազոր Կարապետ Սաֆարյանի գլխավորությամբ:   Հանձնաժողովի գործունեությունը վերահսկում և կարգավորում էր Արտաքին գործերի ժողկոմը:   1922 թ. Փետրվարի 3-ին K.Կ-ի քարտուղար Մ. Խոջամիրյանը Սաֆարյանին ուղղված նամակում հայտնեց, որ հանձնաժողովն իրավասու չէ նոր անձնագրեր բաժանել, այլ միայն պետք է ստուգի առկա անձնագրերի իսկությունը, որին Կ. 343 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ Սաֆարյանը պատասխանեց. «Նման հրահանգով մենք հյուպատոսին անուղղակիորեն պետք է իրավունք տանք անձնագիր տալ իր հայեցողությամբ, ինչը պետք է լիովին հակասի արդեն իսկ մեծ դժվարությամբ ընդունված իմ առաջարկին, որով անցել է նոր անձնագիր տալու իրավունքը հանձնաժողովին, որտեղ հարցը կքննվի իմ ներկայությամբ: Համապատասխան անձնագրերը կտրվեն հյուպատոսին ներկայացնելու համար »[14, էջ 20-22]:   Հասկանալի է, որ նշված կարգը միանշանակ ընդունելի չէր կարող լինել պարսից հյուպատոսության համար:   Այս կապակցությամբ հյուպատոսությունը դժգոհություն հայտնեց ԽՍՀՄ արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիտեից [14, 32 և շուրջ]:   Այնուամենայնիվ, ժամանակի ընթացքում հարցը կարգավորվեց:  Պարսկաստանի հյուպատոսությունը շարունակում է իր գործունեությունը 1922 թվականին: Մարտին Խորհրդային Հայաստանը Անդրկովկասի ֆեդերացիային և դեկտեմբերին ԽՍՀՄ-ին միացնելուց հետո:  Ի տարբերություն Պարսկաստանի հյուպատոսության, Խորհրդային Հայաստանում թուրքական ներկայացուցչությունների նկատմամբ իշխանությունների վերաբերմունքն ավելի զգուշավոր էր:  Երեւանում թուրքական ներկայացուցչությունը հիմնադրվել է 1920 թվականին: Նոյեմբերին `թուրք-հայկական պատերազմում զինադադարի հաստատումից հետո:   Դեկտեմբերի 3-ին Երևան ուղարկված հեռագրում Թուրքիայի Արևելյան ճակատի հրամանատար Քյազիմ Կարաբեքիր փաշան հայտնում է. «Կապիտան Բահեթինը (Բեհաեդդին - Հ.Ս.) նշանակվել է որպես կապի սպա (Արևելյան բանակի գլխավոր սպա) Երևանում ՝ հետապնդելու համար թուրք-հայկական պայմանագրի մի քանի կետեր »[4, էջ. 1; 5, թ 87]:   Փաստորեն, նա կհետեւեր Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի դրույթների կատարմանը (1920 թ. Դեկտեմբերի 2/3-ը), որը ստորագրման պահին իրավական ուժ չուներ:  Ինչպես տեսնում ենք, Բեհաեդինը նշանակվեց կապի սպա:   Այնուամենայնիվ, նա վերապահեց դիվանագիտական ​​ներկայացուցչի իրավունքները:   ԽՍՀՄ արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատը սկսեց պարզաբանել այս հարցը:   1921 թվականի հունվարի 3-ին Բեհաեդդինին ուղղված նամակում Ա. Բեկզադյանը 344 HISTORY- ը բարձրացրեց իր լիազորությունների հարցը:   Ընդգծելով, որ Ալեքսանդրապոլում նախկին (Հայաստանի) կառավարության հետ համաձայնագրի որոշակի դրույթների կատարումը վերահսկելու իր մանդատից բացի, Հայաստանի նոր խորհրդային կառավարությունը տեղյակ չէ Բեհաեդինի որևէ այլ լիազորությունների կամ գործառույթների մասին, Պետական ​​կոմիտեն պահանջեց տեղեկատվություն իր առաքելության բնույթի և ծավալի վերաբերյալ: , թ 22 և շուրջը]:   Հիմնվելով ՀՍՍՀ արտաքին գործերի կոմիտեի խնդրանքի վրա ՝ Բեհաեդդինը ներկայացրեց 1921 թ. Հունվարի 25-ին Կարաբեքիրի կողմից տրված մանդատը, ըստ որի, մինչև Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարության լիազոր ներկայացուցչի ժամանումը, Բեհաեդդին նշանակվեց Արևելյան ճակատի գլխավոր հրամանատարության ներկայացուցիչ ԽՍՀՄ-ում [1, 3-4]:   Հետագայում թուրքական ներկայացուցչության պաշտոնական բնույթն ընդլայնվեց:   Փաստաթղթերում այն ​​կոչվում էր. «Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի ներկայացուցչությունը Հայաստանում»:  Երեւանում թուրքական ներկայացուցչությունը և անձամբ Բեհաեդինը հատկապես ակտիվ էին 1921-ին: Փետրվարյան հակախորհրդային ապստամբության հաղթանակին հաջորդող օրերին:   Բեհաեդինը առաջիններից էր, ով շնորհավորեց Հայրենիքի փրկության կոմիտեի կառավարությանը:   Իսկ 1921 թ.-ին Փրկության կոմիտեի նախագահ Սիմոն Վրացյանը, անդրադառնալով Ալեքսանդրապոլի պայմանագրին, իրեն ուղղված 1945 թ. Մարտի 18-ին ուղղված իր ուղերձում խնդրեց հայ ռազմագերիներին վերադարձնել թուրքական գերությունից, զենք և զինամթերք տրամադրել: , և ռազմական օգնություն [19, էջ 505-506]:   Քեմալականներին ուղղված այս և այլ կոչերի պատճառով Վրացյանը արդարացիորեն խիստ քննադատության ենթարկվեց ժամանակակիցների և պրոֆեսիոնալ պատմաբանների կողմից:  Բեհաեդինը մարտի 22-ին դիմեց իր բնակարանի դիմաց հավաքված հայ ցուցարարներին հետեւյալ խոսքերով. «Ես շատ հուզված եմ ձեր ջերմ արտահայտություններից:   Մենք ՝ Արեւելքի ժողովուրդներս, իրար հետ անընդհատ պատերազմների մեջ ենք եղել, որոնք միշտ օգտագործել են օտարերկրացիները:   Հուսով եմ, որ այսուհետ, ընկերանալով, մենք կապրենք խաղաղություն և օգտակար կլինենք միմյանց: ”[16, N 345 ​​ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ Թուրքիայի ներկայացուցիչի այս գործողությունները անտեսված չէին ԽՍՀՄ իշխանությունների կողմից:   Փետրվարյան ապստամբության պարտությունից հետո (1921 թ. Ապրիլ) նա հայտարարվեց «Պերսոնա նոն գրատա»:   Երկրի ներքին գործերին միջամտելու, հակասովետական ​​ապստամբության առաջնորդների հետ ակտիվ համագործակցելու արդարացումով ՝ Հայաստանի հեղափոխական կոմիտե 1921 թ. 1945 թ. Մայիսի 12-ին, նույն օրը, ՀԿ Կենտկոմ ( բ) Կ-ն պահանջեց, որ Թուրքիայի իշխանությունները հետ կանչեն Բեհաեդդինին Երեւանից [23, p. 61]:   Հավանաբար, այս հարցի վերաբերյալ Հայաստանի ղեկավարները խնդրանքով դիմել են Անդրկովկասի Սովետական ​​Հանրապետություններում Խորհրդային Ռուսաստանի լիազոր ներկայացուցիչ Բ. Լեգրանին, որին ի պատասխան մայիսի 17-ին Հայկական ԽՍՀ արտաքին գործերի կոմիտեն Ա. Մռավյանը, տեղեկացրեց վերջինս: «Բեհադդինի վերաբերյալ ձեր որոշումը լիովին ճիշտ է» [12, էջ. 43]:   Հետաքրքիր է, որ Կարսի համաժողովի օրերին այստեղ գտնված Բեհաեդինը (1921 թ. Սեպտեմբերի 26 - հոկտեմբերի 13) սեպտեմբերի 27-ին ընդարձակ նամակ է հղել ՀԽՍՀ արտաքին գործերի հանձնաժողով Ա. Մռավյանին:   Նամակագիրը ողջունեց ԽՍՀՄ Արտաքին գործերի հանձնաժողովը, որը Կարս էր ժամանել «երկու ժողովուրդների միության իդեալը կյանքի կոչելու համար» և նշեց. «Դուք ուզում էիք խայտառակել ինձ իմ հեղափոխական ազգի առաջ, և ես ապացուցելու եմ, որ պատմություն, որ ես հավատարիմ հեղափոխական եմ:   ... Timeամանակն ու իրադարձությունները ձեզ ապացուցելու են, որ դուք շփոթված եք ու սխալ: »   Նամակի վրա Ա. Մռավյանը ստորագրել է. «Թողեք առանց պատասխանի» [2, էջ. 26-27]:  Օհամ Լութֆի բեյը, որը փոխարինեց Բեհաեդդինին և 1922 թվականին: Մուհիդին բեյը, որը նրան հաջորդեց փետրվարին, նույնպես չփայլեց դատական ​​գործողություններով:   Թուրքիայի ներկայացուցիչները փորձում էին հանդես գալ որպես Խորհրդային Հայաստանում բնակվող Թուրքիայի քաղաքացիների պաշտպաններ ՝ ձգտելով իրենց իրավասության տակ վերցնել հանրապետությունում բնակվող բոլոր մահմեդականների հետ կապված հարցերի կարգավորումը:   ՀՍՍՀ արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատը իր գործողություններով փորձում էր հակադրվել նշված պանթուրքական պրակտիկային:  346 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ Երևանում Թուրքիայի ներկայացուցչության աշխատակիցները մասնակցում էին նաև Հայաստանից Թուրքիա զենքի մաքսանենգությանը:   Այսպիսով, 1922 թ.-ին: Ըստ ՀԽՍՀ արտակարգ հանձնաժողովի 1945 թ. Մարտի 22-ին պատրաստած տեղեկատվության, Երևանում թուրքական ներկայացուցչության աշխատակիցները «մինչ ատամները զինված» էին մեկնում Իգդիր և այնտեղից անզեն վերադառնում:   Theենքերը գնել է ներկայացուցչությունը:   Ըստ Արտակարգ իրավիճակների կոմիտեի, նախկին ներկայացուցիչ Օմար Լութֆի բեյն անձամբ է ղեկավարել զենքի գնումը ՝ տարբեր լրտեսական տեղեկություններ հավաքելով Խորհրդային Հայաստանում և մասնավորապես Երևան քաղաքի ներքին իրավիճակի վերաբերյալ:   Theեկույցում նշվում էր, որ այս տվյալները ստացվել են լիարժեք վստահություն ներշնչող անձանցից [3, էջ. 4]:  1922 թ. Փետրվարի 27-ին ԽՍՀՄ արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիտե ներկայացված Երևանում Թուրքիայի ներկայացուցչության մշտական ​​աշխատողների և հարցվողների ցուցակում այն ​​ուներ հետևյալ պաշտոնները. Ներկայացուցիչ, գլխավոր քարտուղար, նրա տեղակալ, թարգմանիչ, վարորդ, վարորդի օգնական, 5 հոգուց բաղկացած պահակ:   Հայ և ԽՍՀՄ թարգմանիչներից բացի, ներկայացուցչության մյուս աշխատակիցները, որոնք նույնպես Թուրքիայի քաղաքացի էին, զինված էին [13, 126-127]:  Երեւանում Թուրքիայի ներկայացուցչությունը շարունակեց գործել նույնիսկ այն բանից հետո, երբ Խորհրդային Հայաստանը Անդրկովկասի ֆեդերացիայի եւ ԽՍՀՄ մաս դարձավ:   1923 թ. Վերակազմավորվեց հյուպատոսության:  Թուրքական զորքերի կողմից Ալեքսանդրապոլը տարհանելուց հետո Թուրքական Արեւելյան ճակատի հրամանատարությունը նրա ներկայացուցիչ նշանակեց կապիտան Թեֆիկին:   1921 թ. Ապրիլի 20-ին, Կ. Կարաբեկիրի կողմից տրված մանդատում նշվում էր, որ նա «նշանակվել է որպես ներկայացուցիչ Թուրքիայի [յուրաքանչյուր] հրամանատարությունում և 11-րդ Կարմիր բանակի հրամանատարությունում և Ալեքսանդրապոլում Կարմիր բանակի հրամանատարությունում» [ 8, էջ 53]:  Ալեքսանդրապոլի տեղական իշխանությունները համոզված էին, որ Թեֆիկը հիմնականում լրտեսությամբ է զբաղվում:   Այսպիսով, 1921 թ. Մայիսի 26-ին, ՀԽՍՀ Արտաքին գործերի կոմիտեն Ա. Ալեքսանդրապոլի հեղափոխական կոմիտեի ներքին գործերի վարչության պետ Հ. Ամատունին Մռավյանին ուղղված նամակում նշեց, որ Թեֆիկը խուսափել է ներկայացնել մանդատը նրան երկար ժամանակ, ինչպես նաեւ շարունակեց ապրել երկաթուղային կայարանում (քաղաքում բնակարան ունենալու դեպքում):   Հ.Ամաթունին հայտնեց, որ թուրք ասորիների թիվը շատ ավելի մեծ է, քան 12 մանդատը ստանձնած, և որ Ալեքսանդրապոլում թափառող շուրջ 120 թուրք ասորիներ, որոնք իրենց խորհրդային կարգերի կողմնակից են անվանում, իրականում Թեֆիկի լրտեսական խմբի անդամներ են: 46 և հաջորդ]:  1922-ին ներկայացուցչությունը վերածվեց հյուպատոսության:   Ալեքսանդրապոլում Թուրքիայի հյուպատոսությունը պնդում էր, որ օգտագործում է ծածկագիր հեռագիր, որի իրավունքը որպես հյուպատոսություն չունի:   Այդ պատճառով գաղտնաբառեր օգտագործելու հյուպատոսության խնդրանքը չի հաստատվել ԽՍՀՄ արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիտեի կողմից:   Այս մասին Արտաքին գործերի հանձնաժողովը տեղեկացրեց նաև Երևանում Թուրքիայի ներկայացուցչությանը [21, էջ. 402]:  1922 թվականի աշնանը Ալեքսանդրապոլում Թուրքիայի հյուպատոսությունը, որը գլխավորում էր Հակի բեյը, ուներ ութ աշխատակից: 98]:   Այն նաև շարունակեց գործել հետագա տարիներին:  1922 թ. Հուլիսին Խորհրդային Հայաստանի արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիտեի լուծարումից հետո ԽՍՀՄ ժողովրդական խորհուրդը և Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիտեն հարաբերություններ հաստատեցին Երևանում Պարսկաստանի հյուպատոսության, Թուրքիայի դիվանագիտական ​​առաքելության և Ալեքսանդրապոլում հյուպատոսարանի հետ:  Ամփոփելով, Հայաստանի խորհրդայնացումից կարճ ժամանակ անց վրացական և ռուսական դիվանագիտական ​​ներկայացուցչությունները փակվեցին, իսկ պարսկական և թուրքական առաքելությունները Երևանում շարունակեցին իրենց աշխատանքը:   1921 թ. Ապրիլին Ալեքսանդրապոլում ստեղծվեց նաև Թուրքիայի հյուպատոսություն:   Վերջինիս հետ ՀՍՍՀ ժողովրդական խորհուրդը հարաբերություններ ուներ արտաքին գործերի ժողկոմի միջոցով:   Վերջինս փորձում էր կարգավորել հարաբերությունները օտարերկրյա ներկայացուցչությունների հետ 348 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ.   Պարսկաստանի հյուպատոսությունը բարյացակամ էր Հայաստանին, իսկ թուրքական ներկայացուցչությունները հիմնականում զբաղվում էին լրտեսական գործունեությամբ կամ փորձում էին ներկայանալ որպես Խորհրդային Հայաստանում բնակվող մահմեդականների շահերը ներկայացնող:  , ։

1920 թ. դեկտեմբերին խորհրդայնացման շրջանում Հայաստանում գործում էին Վրաստանի Հանրապետության, Խորհրդային Ռուսաստանի, Պարսկաստանի եւ քեմալական Թուրքիայի դիվանագիտական եւ հյուպատոսական ներկայացուցչությունները։
  Խորհրդայնացումից կարճ ժամանակ անց վրացական եւ ռուսական դիվանագիտական ներկայացուցչությունները փակվեցին, իսկ Երեւանում գործող պարսկական ու թուրքական ներկայացուցչությունները շարունակեցին իրենց աշխատանքները։
  1921 թ. ապրիլին Ալեքսանդրապոլում հիմնըվեց նաեւ թուրքական հյուպատոսություն։
  Վերջինների հետ հայկական կառավարությունը հարաբերություններ էր իրականացնում արտաքին գործերի ժողկոմատի միջոցով։
  Պարսկական հյուպատոսությունը Հայաստանի հանդեպ բարեկամաբար էր տրամադրված, իսկ թուրքական ներկայացուցչություններն առավելապես զբաղված էին լրտեսական գործունեությամբ, կամ էլ փորձում էին իրենց ներկայացնել իբրեւ Խորհրդային Հայաստանում բնակվող մահմեդականների շահերի արտահայտիչ։
