Պետական գնումների համակարգը անկախ երկրի զարգացման աստիճանից, տնտեսության մեջ կարեւոր դերակատարություն ունի, եւ այս առումով այն բացառություն չէ նաեւ Հայաստանի տնտեսության 253ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ համար։
   Պետական գնումների հիմնախնդիրները ուսումնասիրելիս առաջնահերթ դիտարկվում է գնումների համակարգի արդյունավետության, թափանցիկության եւ օրինականության պահպանման անհրաժեշտությունը։
   Սակայն գտնում ենք, որ պակաս կարեւոր չէ նաեւ պետական գնումների զարգացման վեկտորը՝ ուղղված «կայուն» գնումերի զարգացմանը, որի մասին Հայաստանում չի բարձրաձայնվում ինչպես պետական, այնպես էլ փորձագիտական մակարդակներում։
   Հատկանշական է, որ դա զուտ տեսամեթոդական խնդիր չէ, քանի որ զարգացման վեկտորի բացակայությունը ակնհայտ ճեղքվածք է առաջացնում երկրի հռչակված կայուն եւ երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման առանցքում։
   Այդ պատճառով անհրաժեշտ է բացահայտել եւ հասկանալ ոչ միայն գնումների համակարգի առկա թերություններն ու բացթողումները, այլ նաեւ դրա զարգացման վեկտորի փոփոխության անհրաժեշտությունը։
  «Կանաչ» կամ «կայուն» գնումները ներկայումս լայնորեն ճանաչվում են որպես կայուն զարգացման եւ նորարարությունների խթանման ռազմավարական լծակ։
   2018թ. լույս տեսած ՄԱԿ-ի կայուն զարգացման նպատակները եւս մեկ անգամ վերահաստատեցին ամուր կապը շրջակա միջավայրի պաշտպանության, կայուն զարգացման եւ պետական գնումների միջեւ[2, էջ 3]։
   ՄԱԿ-ըպետական գնումների համակարգը դիտարկում է որպես հարթակ, որը կարագացնի «ցիկլիկ» վերականգնվող (circular) տնտեսության ձեւավորումը (Platform for Ակնհայտ է, որ «կայուն» կամ «կանաչ» բնապահպանական գնումների մոտեցումը հիմնովին փոխել է գնումների հայեցակարգը եւ այն այլեւս խարսխված չէ պարզապես հնարավոր ամենաէժան մատակարարումների եւ ծառայությունների ձեռքբերման վրա։
   Համաձայն ՏՀԶԿ (OECD) 1997թ. զեկույցի՝ կայուն գնումների քաղաքականությունը խթանելու քաղաքականության սկիզբը նշանավորեց 1991թ. Դանիայի կառավարության կողմից մշակված ռազմավարությամբ[7, էջ 13-20]։
   Այնուհետեւ 1990-ականների վերջերից «կանաչ» գնումների մոտեցումը տարածվեց ազգային, տարածաշրջանային եւ միջազգային մակարդակներում։
   (Դեպքերի նման արագ զարգացումն)։
   Բազմաթիվ երկրների կողմից կանաչ գնումների համակարգի արագ ներդրման գործընթացը, ըստ էության, պատասխան էր շրջակա միջավայրի լուրջ վատթարաց254ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ մանը եւ բնական ռեսուրսների անխնա օգտագործմանը, եւ այն նախաձեռնվեց նաեւ միջազգային եւ տարածաշրջանային տարբեր կազմակերպությունների կողմից, որոնց շարքում առաջատարներն են՝ ՄԱԿ-ի կառույցները, ՏՀԶԿ-ն, Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպությունը եւ Եվրահանձնաժողովը [5]։
  Սոցիալէկոլոգիական կառավարում Էկոլոգիական բաղադրիչ Բնակօգտագործում, շրջակա միջավայրի աղտոտման կանխում եւ այլն Էկո-տնտեսական կառավարում Կայուն գործունեություն Սոցիալական բաղադրիչ Տնտեսական բաղադրիչ Ծախսերի կրճատում, տնտեսական աճ եւ այլն Կենսամակարդակի աճ խտրականությունների կանխում եւ այլն Սոցիալ – տնտեսական կառավարում Գծապատկեր 1. Կայուն գործունեության վարքագծի երեք չափորոշիչները[12, էջ 251-264] Հիմնվելով կայուն զարգացման հայեցակարգի վրա՝ բրիտանացի գործարար եւ խորհրդատու Ջոն Էլկինգթոնը [9] 1994թ. մշակել է ընկերությունների գործունեության «եռաչափ» հայեցակարգը։
   «Կայուն զարգացման» էությունը հանգում է ընկերության գործունեության արդյունքում միջավայրի ամբողջականության պահպանմանը՝ զերծ պահելով այն ռեսուրսների չվերականգնվող սպառումից, ինչպես նաեւ գործադրելով երկարաժամկետ ճգնաժամային հետեւանքների կանխարգելումը։
   Այն ենթադրում է ընկերության կառավարման հավասարակշռության ապահովում բիզնեսի բնապահպանական, սոցիալական եւ տնտեսական պատասխանատվությունների միջեւ[4, էջ 18-34]։
  255ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ «Կայուն» գնումները բնութագրելիս մասնագետները նշում են, որ դա «ապրանքների եւ ծառայությունների ձեռքբերումն է այնպիսի եղանակով, որը կապահովի ապրանքի ամբողջ կենսապարբերաշրջանի ընթացքում ամենաքիչ ազդեցությունը հասարակության եւ շրջակա միջավայրի վրա» [6]։
   Վերը նշվածը ուղղակի վկայում է, որ գնումների հայեցակարգի փոփոխությունը խորքային է եւ այն վաղուց արդեն ունի իր գործնական ազդեցությունը։
   Դա նշանակում է, որ, ընդհանրապես, կայուն եւ բնապահպանական զարգացման նպատակադրումը պետական մարմինների, կազմակերպությունների եւ մասնավոր ընկերությունների մոտ պրոեկցիա է արվել եւ տրանսֆորմացվել է գնումների գործընթացի վրա։
   Դրա արդյունքում գնումների համակարգը այսուհետ որակվում է որպես «կայուն» կամ «կանաչ» գնումների համակարգ՝ դրա մատրիցին բնորոշ բոլոր բաղադրիչներով։
  Վերոնշյալ ՄԱԿ-ի Բնապահպանական ծրագրում կայուն պետական գնումները սահմանվում է որպես «գործընթաց, որի միջոցով պետական կազմակերպությունները բավարարում են ապրանքների, ծառայությունների, աշխատանքների եւ կոմունալ ծառայությունների համար իրենց կարիքները, այնպես, որ փողի դիմաց արժեքը կամ ՓդԱ-ն (անգլ.՝ VfM) գնահատվի կյանքի ամբողջ կնսապարբերաշրջանի հիմքի վրա՝ պայմանով, որ օգուտները գեներացվում են ոչ միայն կազմակերպության, այլ նաեւ հասարակության եւ տնտեսության համար՝ միեւնույն ժամանակ զգալիորեն նվազեցնելով շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունները» [2, էջ 5]։
   Նշվածը կարելի է համարել ԿԳ-ի առավել ամբողջական սահմանումներից մեկը։
  Աղյուսակ 1. Կյանքի կենսապարբերաշրջանի ընթացքում արժեքի գնահատման համապարփակ բաղադրիչները [8, էջ 24] Ձեռքբերման արժեքը Ձեռքբերման կամ գնման արժեքը Առաքման վճարը Ապահովագրություն եւ հարկեր Տեղադրում եւ կարգավորում Վերապատրաստում եւ աջակցություն Գործառնական ծախսերը Աշխատանք Նյութեր Սպառվող նյութեր Էներգիայի մատակարարումեւսպառումԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ - Ծախսեր՝ կապված գործող մատակարարի փոխվելու հետ (ճշտվում է նախքան մրցութային առաջարկի ստացումը) Պահպանման ծախսերը - Աշխատանք, մասնագետ - Մասնագիտական գործիքակազմ - Պահեստամասեր եւ փոխարինող մասեր - Սարքավորումների շահագործման տարիքի հետ կապված արտադրողականության նվազումը - Սպասարկումների հաճախականությունը եւ պարապուրդները - Սպասարկման եւ ստուգման ռեժիմները - Սարքավորումների պարապուրդի հետ կապված ծախսերը - Գործարքի եւ մատակարարի կառավարման հետ կապված ծախսեր - Գործառնական ծախսեր - Բնապահպանական ծախսեր - Անհրաժեշտ փոփոխությունների հետ կապված ծախսեր, (օրինակ՝ այլընտրանքային նյութերի օգտագործում) Ապրանքների, սարքավորումների օգտագործումով, շահագործումից դուրսբերման հետ կապված ծախսերը - Անվտանգ ուտիլիզացումը - Վերավաճառքը - Ընթացիկ պարտավորություններ - Ապամոնտաժումը - Վաճառքի կամ ուտիլիզացման տեղափոխումների ծախսերը - Արտադրական նշանակության հողերի վերականգնումը եւ այլընտրանքային օգտագործման համար շենքերի եւ շինությունների վերակառուցումը «Կանաչ» եւ «կայուն» գնումների հետ մեկտեղ շրջանառվում է նաեւ «ցիկլիկ գնումներ» տերմինը, որը դիտարկվում է որպես ավելի լայն հասկացության՝ «կայուն» գնումների բաղադրիչ։
   «Ցիկլիկ» գնումներիսահմանման մոտեցումը հանգում է «կանաչ» պետական գնումներին, որում հատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատանքների, ապրանքների կամ ծառայությունների ձեռքբերմանը՝ ձգտելով նպաստել մատակարարման շղթաներում փակ շղթայով էներգիայի եւ նյութական արժեքների օգտագորշմանը։
   Միաժամանակ այն հանգում է շրջակամիջավայրի վրա նվազագույն ազդեցության ու բացասական ազդեցությունները վերացման եւ ապրանքերի ու ծառայությունների կյանքի ամ257ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ բողջ կենսապարբերաշրջանի ընթացքում թափոնների կրճատմանը» Վերը նշվածի առումով կարեւոր է բացահայտել ՀՀ-ում «կանաչ» գնումների հայեցակարգի հիմնական առանցքները, իրականացման ընդունելի մոդելը, դրա հիմնական կառուցակարգերը, միջոցառումների առաջնահերթությունները, այդ գործընթացում առաջացող հնարավոր ռիսկերն ու մարտահրավերները, եւ մշակել «կանաչ» գնումների ծրագրի ամբողջական մատրիցը։
  ԿԳ-ի ներդրումը ՀՀ-ում պետք է հաշվի առնվնեն քաղաքական, տնտեսական եւ սոցիալական միջավայրը, տեղական մշակույթն ու ավանդույթները, ինչպես նաեւ իրականացման մեջ ընդգրկված տեխնիկական բաղադրիչները։
  Հիմնախնդրի իրագործման նպատակով իրականացվող քաղաքականությունը եւ դրա կիրառական մասն ապահովող ճանապարհային քարտեզը պահանջում է դրա լուծմանը անդրադառնալ մի քանի առանցքներով՝ ա) կառավարման, այդ թվում՝ կազմակերպական եւ վարչական, բ) իրավակարգավորման, գ) պետական ֆինանսական եւ ոչ ֆինանսական խթանիչ կառուցակարգերի կիրառման, դ) կադրերի վերապատրաստման, ե) իրազեկման եւ (տարածման) մասշտաբացում։
  Հարկ է որոշել «կանաչ» գնումների իրականացման արդյունավետ մոդելը, եւ դրանում առավել կարեւոր առաջնահերթությունները։
   «Կանաչ» գնումների ներդրման ճանապարհային քարտեզը պահանջում է նաեւ կենտրոնանալ միմյանց հետ սերտորեն կապված հինգ առանցքների վրա. 1) կայուն գնումների խթանիչները, 2) խոչընդոտները եւ արգելքներն ու դժվարությունները, 3) կայուն գնումների ազդեցությունը կազմակերպությունների գործառնական, ֆինանսատնտեսական, բնապահպանական, սոցիալական գործառույթների եւ վիճակի վրա, 4) ի հայտ բերված գործոնների հետադարձ կապը, 5) «կանաչ» գնումներում ներգավված անձանձ դերակատարության եւ մոտիվացիայի բացահայտումը։
  258ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Կազմակերպական առումով «կանաչ» գնումների քաղաքականությունը պահանջում է, որպեսզի յուրաքանչյուր պետական մարմնի եւ գերատեսչության համար սահմանվեն «կանաչ» գնումների առաջադրանքներ, մշակվեն եւ ներդրվեն կառավարման եւ վերահսկման կառուցակարգեր (կամ մեխանիզմներ), հաշվետվությունների ներկայացման համակարգեր։
   Դրա համար հարկ կլինի մշակել «կանաչ» գնումների ուղեցույց եւ իրականացման ձեռնարկ, որում կներկայացվի «կանաչ» գնումների իրականացման սկզբունքները, չափորոշիչները, իրականացման կառուցակարգերը։
  «Կանաչ» գնումները խթանելու համար սկզբունքորեն գոյություն ունի երկու մոտեցում։
   Մասնավորպես՝ Ֆրանսիական մոդելում գործընթացը կազմակերպվում է վերին օղակից դեպի ստորին օղակներ, երբ կենտրոնական կառավարությունը կազմում է գնումների պլանը, որն իրականացվում է կառավարության ավելի ցածր մակարդակներում։
  Դրա այլընտրանքը ներքեւից վերեւ մոտեցումն է, որը կիրառվում է Շվեյցարիայում, որտեղ ստորին օղակները եւ ՏԻՄ-երը իրենք են թելադրում գործընթացը, իսկ կառավարությունը միայն օգնություն եւ օժանդակություն է ցուցաբերում (այն կարելի է բացատրել նաեւ Շվեյցարիայի պետական կոնֆեդերատիվ կառուցվածքով)։
   ՀՀ-ի համար ավելի նպատակահարմար կլինի կիրառել երկու մոդելների խառը տարբերակը, առաջին փուլում նախապատվությունը տալով վերեւից ներքեւ մոդելին, որը պետք է աստիճանաբար փոխարինվի երկրորդ մոդելով, այդուհանդերձ պահպանելով որոշ ծառայությունների եւ աշխատանքների համար «կանաչ» գնումների իմպերատիվ բաղադրիչն օրենքի հիմքով։
  Մյուս կարեւոր ուղղությունը ՀՀ-ում շրջակա միջավայրի պահպանության պետական մարմինների եւ գործակալությունների եւ գնումներ իրականացնող պետական օղակների (մարմինների) եւ կազմակերպությունների միջեւ համագործակցության ձեւավորումն է։
   Նման համագործակցությունը «կանաչ» գնումների արդյունավետության բարձրացման կարեւոր բաղադրիչներից է, այն պետք է համակարգի գնումների կարգավորող լիազոր մարմինը՝ ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը։
  ՀՀ «կանաչ» գնումների քաղաքականությունը գործնականում արդյունավետ կառուցելու համար շատ կարեւոր է հաշվի առնել այդ քաղաքականության բովանդակությունը, իրականացման եղանակը եւ ընթացակարգերը։
   «Կանաչ» գնումների քաղաքականության արդյունա259ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ վետ իրականացման բանալին պետք է հանդիսանան այն չափորոշիչները, որոնք օգտագործվելու են. ա) արտադրանքը եւ ծառայությունները «կանաչ» գնահատելու համար, բ) մատակարարներին կայուն հիմքով գործունեություն վարելու վարկանշավորման եւ դասելու համար։
  Մասնավորապես՝ «կանաչ» արտադրանքի բնութագրիչների առումով անհրաժեշտ է խուսափել «կանաչ» գնումների հակասական կամ խճճված խառնաշփոթից, որի համար պետք է հստակ սահմանել կանաչ արտադրանքի չափորոշիչները։
   Խնդիրը նրանում է, որ «կանաչ» ապրանքներին եւ արտադրանքներին տարբեր անուններ են տրվում, օրինակ՝ դրանց շարքին են դասվում՝ բնապահպանական մակնշմամբ կամ պիտակավորմամբ արտադրանքները, էներգախնայող ապրանքները եւ արտադրանքները։
  Բնապահպանական մակնշմամբ կամ պիտակավորմամբ արտադրանքները, էներգախնայող ապրանքները եւ էներգախնայող արտադրանքն ունեն որոշակի ընդհանրություններ։
   Որոշ դեպքերում դրանց բոլորին անվանում են «կանաչ» արտադրանք։
   Այսպիսով, «կանաչ» արտադրանքի հստակ սահմանում, ըստ էության, գոյություն չունի։
   Նշված խնդիրը որոշակի բարդույթներ եւ խառնաշփոթ է առաջացնելու մի կողմից՝ արտադրողների շրջանում եւ արդյունաբերության ոլորտում, մյուս կողմից՝ պետական գնումներով զբաղվող անձնակազմի մոտ։
   Արտադրողները ռեսուրսներ են (ֆինանսներ, ժամանակ եւ էներգիա) ծախսելու տարբեր տեսակի բնապահպանական պիտակները կիրառելու պահանջների բավարարման համար։
   Մյուս կողմից՝ պետական գնումներով զբաղվող անձնակազմը ստիպված է ռեսուրսներ (ֆինանսներ, ժամանակ եւ էներգիա) ծախսելու կանաչ արտադրանքի խորհրդանիշների բազմազանությանը տեղեկանալու համար։
   Ի դեպ, նման իրավիճակ է նաեւ զարգացող երկրներում, մասնավորապես՝ Չինաստանում[11, էջ 1034-1045]։
   Եթե նկատի ունենաք, որը խնդիրը վերաբերվում է նաեւ ներմուծվող արտադրանքներին եւ ապրանքերին, ապա այն ավելի է բարդանում, քանի որ տարբեր երկրների կանաչ պիտակավորումները կարող են ունենալ տարբերվող չափորոշիչներ։
   Նման հակասություններից (կամ խառնաշփոթից) խուսափելու համար առաջարկվում է մշա260ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ կել կանաչ արտադրանքի ազգային չափորոշիչների միասնական համակարգ, հիմնված՝ միջազգային չափորոշիչների վրա։
  Ակնհայտ է, որ «կանաչ» ապրանքների եւ արտադրանքի ոչ շրջահայաց կազմված ցանկի սահմանումը կարող է խախտել բաց եւ արդար մրցակցության սկզբունքը։
   Այս դեպքում (պարագայում) անհրաժեշտ է ապրանքների ընտրության գործընթացում առաջնորդվել արդար մրցակցության եւ մրցակցային շուկայի պահպանման սկզբունքով, քանի որ դրա անտեսումը կարող է մենաշնորհներիեւ կոռուպցիոն դրսեւորումների պատճառ դառնալ։
  «Կանաչ» գնումների համակարգի ներդրումը պահանջում է ձեւավորել համապատասխան բարենպաստ իրավական համակարգ, որը կնպաստի «կանաչ» գնումների գործընթացի մասշտաբացմանը։
   «Կանաչ» գնումների իրավակարգավորումն իր հերթին ունի մի քանի օրենսդրական առանցքներ։
  ՀՀ-ում «կանաչ» գնումների իրավակարգավորման ռազմավարությունը պետք է դիտարկել կարճաժամկետ եւ երկարաժամկետ կտրվածքով։
   Կարճաժամկետ տեսանկյունից նպատակահարմար է, որպեսզի ՀՀ կառավարությունն ընդունի «կանաչ» գնումների մասին կանոնակարգ, ըստ որի «կանաչ» գնումները կիրականացվեն գնումների մասին գործող օրենքի կանոնակարգումներով(շրջանակներում)։
  Երկարաժամկետ տեսանկյունից ՀՀ կառավարությունը պետք է ծրագրավորի «Կանաչ գնումների մասին» (անվանումը պայմանական) օրենքի ընդունումը, որում հստակ կսահմանվեն՝  «կայուն» կամ «կանաչ» գնումների գործակալներն ու նրանց պարտականությունները,  կանաչ արտադրանքի ստանդարտները եւ կանաչ գնումների ցանկը  եւ այլ խնդիրների կարգավորումներըը։
  Նպատակահարմար է օրենքում խուսափել բազմաթիվ սահմանումներից եւ ցանկալի է «կանաչ» արտադրանքը ինտեգրել էներգախնայող արտադրանքների հետ, որը միջազգային պրակտիկայում ընդունված մոտեցում է։
  Կանաչ գնումների օրենսդրական բաղադրիչների առումով հարկ է առանձնացնել գնումների ընթացակարգում կանաչ գնումների չափորոշիչների ամրագրումը, որը վերաբերում է ապրանքների, ծառայու261ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ թյունների եւ աշխատանքների բնութագրիչներին եւ գնումների մրցույթի հայտատու մասնակիցներին։
  Կանաչ գնումների շուկայի ձեւավորման երկարաժամկետ միտումների ապահովման նպատակից ելնելով՝ նպատակահարմար է որպեսզի ՀՀ ԿԳ օրենսդրական ակտերում սահմանվի, իսկ հետագայում նաեւ ԿԳ օրենքում սահմանվի «էկո-բնութագրական ապրանքներ» ("EcoFriendly Goods") կատեգորիան, որի համար նպատակահարմար է հիմք ընդունել օրինակ՝ ճապոնական օրենքի մեկնաբանությունը, որում, մասնավոորապես, այդ տերմինն օգտագործվում է որպես ապրանքներ կամ ծառայություններ, որոնք համապատասխանում են հետեւյալ նորմերից որեւէ մեկին. ա) Վերամշակելի ռեսուրսներ եւ այլ հումք կամ բաղադրիչներ, որոնք նպաստում են շրջակա միջավայրի վնասակար ազդեցության բեռի նվազեցմանը։
  բ) Ապրանքներ, որոնք նպաստում են շրջակա միջավայրի վնասակար ազդեցության բեռի նվազեցմանը, ներառյալ հումքի կամ այլ բաղադրիչների օգտագործումը, այդ թվում՝ ջերմոցային գազերի արտանետումների հետեւանքով շրջակա միջավայրի վնասակար ազդեցության բեռի նվազեցմանը, ուղեկցվում են այնպիսի ապրանքների օգտագործմամբ, որոնք նպաստում են թափոնների կրճատմանը, ամբողջությամբ կամ մասնակի ենթարկվում են կրկնակի օգտագործման կամ վերամշակման։
  գ) Ծառայություններ, որոնք նպաստում են շրջակա միջավայրի վնասակար ազդեցության բեռի նվազեցմանը, այդ թվում՝ մատուցվող ապրանքների օգտագործման միջոցով[1, էջ 2]։
  Զարգացած երկրներն իրենց «կանաչ» գնումներն իրականացնում են հիմնվելով օրենսդրական հիմքերի վրա։
   Այսպես,ԱՄՆ-ի կայուն գնումների ոլորտում պետական գնումների իրավական հիմքը դաշնային օրենքներն ու գործադիր կարգադրություններն են։
   Որպես օրինակ՝ կարելի նշել ԱՄՆ կառավարության 1998թ. թիվ 13101 հրամանը (the order executive 13101), որը սահմանում է պահանջներ թափոնների նվազեցման, ռեսուրսների վերամշակման եւ կանաչ արտադրանքի գնումների վերաբերյալ[10]։
   Ճապոնիայում գործում է «Պետության եւ այլ մարմինների կողմից էկոլոգիապես մաքուր ապրանքների եւ ծառայությունների գնումների խթանման մասին» 2000թ. օրենքը[1, էջ 2], որով 262ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ սահմանվում է, որ բոլոր կենտրոնական կառավարման մարմինները պետք է մշակեն եւ իրականացնեն կանաչ գնումների պլանը եւ զեկույց ներկայացնեն շրջակա միջավայրի պաշտպանության նախարարին։
  Տեղական ինքնակառավարման մարմինները պետք է ձեռնարկեն ամեն ինչ, որպեսզի կազմեն «կանաչ» գնումների իրականացման տարեկան պլանը։
  «Կանաչ» գնումների համակարգի կարեւոր բաղադրիչն է հանդիսանալու տեղեկատվական ենթակառուցվածքը, որը գործուն կիրառական նշանակություն ունի պետական գնումների պլանավորման եւ վերահսկման համար։
   «Կանաչ» գնումների տեղեկատական ենթակառուցվածքի ստեղծումը անհրաժեշտ է «կանաչ» գնումների պետական քաղաքականության մշակման եւ գնումների ապարանքների, արտադրանքի եւ կամ հումքի եւ նյութերի օրինակելի ցանկի կազմման համար։
  Համապատասխան տեղեկատվական հարթակը գնումների պատվիրատուներին իրականացնող անձնակազմին եւ մատակարարներին կապահովի «կանաչ» գնումների վերաբերյալ նորացված տեղեկատվությամբ, ներառյալ՝ ապրանքների, արտադրանքի, հումքի, նյութերի, տեխնոլոգիաների, «կանաչ» արտադրողների վերաբերյալ տեղեկատվությունը։
  «Կանաչ» գնումների համակարգի զարգացումը պահանջում է զուգահեռ զարգացնել «կանաչ» արտադրանքի շուկան եւ դրա կառուցվածքի բաղադրիչները։
  ԿԳ համակարգի մյուս կարեւոր բաղադրիչը պետական կանաչ գնումների համար պահանջվող ֆինանսական ռեսուրսներն են, քանի որ «կանաչ» ապրանքների գները ակնհայտորեն բարձր են լինելու։
   Բյուջետային ֆինանսավորումը կարեւոր է պետական գնումների ծրագրերի իրականացման համար։
   Պետք է հաշվի առնել, որ կանաչ արտադրանքի արտադրությունը պահանջում է բարձր տեխնոլոգիաներ եւ ներդրումներ եւ արտադրության գործընթացը կարող է ավելի բարդ լինել այլ ապրանքատեսակների համեմատ, հետեւապաես կանաչ արտադրանքի գները օբյեկտիվորեն ավելի բարձր են լինելու։
   Եթե հատկացվող անբավարար ֆինանսավորման պատճառով գնումների հիմքը նախկինի պես մնա առավել քիչ ծախսերով մրցույթների ընտրության չափորոշիչը, ապա կանաչ գնումների գործընթացը կարելի է համարել վտանգված եւ անգամ տապալված։
   Այն դեպքում երբ գնման գինը 263ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ մրցակցի ընտրության ամենակարեւոր գործոնն է՝ հաշվի առնելով, որ այն բավարարում է զուտ ֆունկցիոնալ պահանջը, առանց հաշվի առնելու դրա կյանքի կենսապարբերաշրջանի արժեքը կամ ծախսերը (ԿՊԱ), ապա կանաչ արտադրանքն ու ապրանքերի գնումները հայտնվելու են անբարենպաստ դիրքում։
   Դրա փոխարեն ՓդԱ գնահատման հիմքը պետք է հանդիսանա ապրանքի ծառայության կյանքի ամբողջ կենսապարբերաշրջանի գնահատումը, այն է՝ հումքի ձեռքբերման, ապրանքի արտադրության, օգտագործման կամ շահագործման, ուտիլիզացման կամ վերամշակման ցիկլի արժեքն ամբողջությամբ։
  Կայուն զարգացման եւ այդ թվում՝ ԿԳ-ի խրախուսման պետական քաղաքականության գործիքակազմը բազմազան է եւ ներառում է. ա) անմիջապես ԿԳ հատկացվող հավելյալ ֆինասական միջոցները, բ) պետական սուբսիդիավորումը եւ նպատակային հարկային արտոնությունների կամ «ոչ կանաչ» (ոչ օրգանիկ) եւ կամ վնասակար արտադրանքի հարկման կոշտացման մեխանիզմների կիրառումը, գ) օգտագործված ապրանքների, շահագործումից հանված արտադրության միջոցների ուտիլիզացմանն ուղղված միջոցները։
  Բոլոր դեպքերում կանաչ կամ կայուն գնումների խնդիրը պահանջում է այն քննարկել միաժամանակ մի քանի առանցքներով՝ տնտեսական, սոցիալական, բնապահպանական եւ նոր միայն դուրս գալ ինտեգրալ գանահատականի։
  Կանաչ գնումների ներդրման խոչընդոտների եւ արգելքների առումով, հատկանշական է, որ կանաչ գնումների գործընթացը, որպես կանոն, բախվում է անբարենպաստ միջավայրի հետ։
   Կանաչ գնումների առաջխաղացման համար ՀՀ-ում նախեւառաջ անբարենպաստ է իրազեկման մակարդակը, տեղեկատվության պակասը եւ թույլ հրապարակային քարոզչությունը։
  Վերը նշվեց, որ ՀՀ-ում իրավիճակը այնպիսին է, որ խնդրի կարեւորության եւ դրա իրականացման մասին հիշատակված չէ անգամ ՀՀ կառավարության որեւէ ծրագրային փաստաթղթում։
   Մյուս կողմից՝ քաղաքականության իրականացման գործում կարեւոր բաղադրիչ է հասարակայնության լայն շրջանում կանաչ գնումների քաղաքականության եւ խնդիրների մասին իրազեկումն ու կրթության գործընթացը։
   Դա ենթադրում է մեծ ջանքերի ձեռնարկում հանրությանը «կանաչ» գնում264ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ ների կարեւորության իրազեկման եւ այն պետական գնումների բովանդակության առանցքում տեղադրելու համար։
   Հարկ է միանգամից արձանագրել, որ ՀՀ-ում պետական գնումներով զբաղվող անձնակազմը, ըստ էության, ոչ բավարար գիտելիքներ ունի ոչ միայն «կայուն» կամ «կանաչ» գնումների այլ նաեւ կայուն զարգացման վերաբերյալ։

Հոդվածում ներկայացվել է կայուն գնումների նշանակությունը, այդ հասկացության եռաչափ՝ բնապահպանական, սոցիալական եւ տնտեսական էությունը։
  Շեշտվում, որ գնորդները պետք է բավարարեն իրենց կարիքներն այնպես, որպեսզի հասնեն գնի եւ որակի նպաստավոր համամասնությանը՝ գործունեության կյանքի կենսապարբերաշրջանի ամբողջ տեւողության ընթացքում, որն ընդգրկում է ապրանքների (ծառայությունների) արտադրության, օգտագործման (եւ կամ շահագործման) եւ դրանց ուտիլիզացման ամբողջ շղթան։
  Ներկայացվում է ՀՀ –ում կանաչ գնումների համակարգի ներդրումը ապահովող ճանապարհային քարտեզը եւ դրա բաղադրիչները՝ ա) կառավարման, այդ թվում՝ կազմակերպական եւ վարչական, բ) իրավակարգավորման, գ) պետական ֆինանսական եւ ոչ ֆինանսական խթանիչ կառուցակարգերի, դ) կադրերի վերապատրաստման, ե) իրազեկման եւ մասշտաբացում (տարածման)։
  «Կանաչ» գնումների իրականացման արդյունավետ մոդելում կարեւորվում են միմյանց հետ սերտորեն կապված հինգ առանցքները, դրանք են՝ 1) կայուն գնումների խթանիչները, 2) խոչընդոտները եւ արգելքներն ու դժվարությունները, 3) կայուն գնումների ազդեցությունը կազմակերպությունների գործառնական, ֆինանսատնտեսական, բնապահպանական, սոցիալական գործառույթների եւ վիճակի վրա, 4) ի հայտ բերված գործոնների հետադարձ կապը, 5) «կանաչ» գնումներում ներգավված անձանձ դերակատարության եւ մոտիվացիայի բացահայտումը։
