Ա EveryoneԳԱՅԻՆ ՓՈՔՐԱՄԱՍՆՈՒԹՅԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԿԱGՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ Բոլորին է հայտնի, որ դարեր շարունակ Հայաստանի տարածքում բնակվել են տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչներ, որոնք երբևէ խտրականության չեն ենթարկվել:   Հայաստանի Հանրապետությունում ազգային փոքրամասնություն են համարվում Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն ունեցող անձինք, որոնք ազգային պատկանելությամբ տարբերվում են երկրի հիմնական բնակչությունից:  Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի, ազգային փոքրամասնությունները կազմում են Հայաստանի Հանրապետության բնակչության 1,8% -ը:  Հայաստանում հայերի հետ միասին ապրում են ավելի քան քսան ազգություններ, որոնցից 11 էթնիկ համայնքներ ինքնակազմակերպված են ՝ ասորական, եզդի, քուրդ, ռուս, բելառուս, ուկրաինացի, վրացի, հրեա, լեհ, հունական և գերմանացի: Մեր պետական ​​քաղաքականությունն է ՝ հնարավորինս աջակցել ազգային փոքրամասնություններին և փոքր ժողովուրդներին: Նախ անդրադառնանք ազգային օրենսդրական դաշտի դրույթներին, որոնք վերաբերում են ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանությանը:   Այսպիսով, նախ և առաջ, ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության պետական ​​քաղաքականության իրականացման հիմնական առանցքը պետության հիմնական օրենքն է ՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրություն: «Բոլոր մարդիկ հավասար են օրենքի առաջ»: Խտրականություն ՝ կախված սեռից, ցեղից, մաշկի գույնից, էթնիկական կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկություններից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ տեսակետներից, էթնիկ փոքրամասնության կարգավիճակից, գույքի կարգավիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից ՝ անձնական կամ սոցիալական այլ հանգամանքներից , դա արգելված է »[1]: Սահմանադրության 41-րդ հոդվածը հայտարարում է, որ յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի պահպանել իր ազգային-էթնիկական ինքնությունը:  Ազգային փոքրամասնություններին պատկանող անձինք իրավունք ունեն պահպանել և զարգացնել իրենց ավանդույթները, լեզուն, դավանանքը և մշակույթը: Այնուհետև 1993 թ.-ին «Լեզվի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածը սահմանում է. «Հայաստանի Հանրապետությունը երաշխավորում է իր տարածքում ազգային փոքրամասնությունների լեզուների անվճար օգտագործումը» [2]: Համապատասխան ինստիտուցիոնալ համակարգի առկայությունը նույնպես շատ կարևոր է ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից:  Այս հաստատություններից մեկը Նախագահի աշխատակազմին կից ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների ազգային-մշակութային կազմակերպությունների համակարգող խորհրդի ստեղծումն է, որի գործառույթները ներառում են ազգային փոքրամասնությունների ազատությունների և իրավունքների պաշտպանություն և պաշտպանություն, հարցերի քննարկում: կրթական և մշակութային ծրագրերի հետ կապված և այլն:  Ըստ նրա ՝ ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների և կրոնի վարչությունը, որը համակարգում է ազգային փոքրամասնությունների կրոնի ոլորտները, իրավասություն ունի պետական ​​մարմինների համակարգում գործառույթներ իրականացնել ազգային փոքրամասնությունների վրա:   Այլ կերպ ասած, այս հաստատությունները զբաղվում են ազգային փոքրամասնությունների առջև ծառացած կենսական խնդիրների լուծմամբ: Քայլ առաջ է, որ նոր Ընտրական օրենսգիրքը ՀՀ Ազգային ժողովում 4 տեղ է հատկացրել ամենամեծ համայնք ունեցող եզդիներին, ռուսներին, ասորիներին և քրդերին պատկանող ազգային փոքրամասնություններին, ինչը նրանց թույլ կտա բարձրաձայնել իրենց մտահոգությունները խորհրդարանում:  Շատ կարևոր է, որ մեր երկրում ազգային փոքրամասնություններն այժմ ունենան իրենց ներկայացուցիչը մեր օրենսդիր մարմնում: Եկեք ապացուցենք մեկ հնարավոր հանգամանք: 2000 թվականից ի վեր ՀՀ պետական ​​բյուջեից տարեկան 10 միլիոն դրամ է հատկացվել ազգային փոքրամասնություններին:   Այդ գումարը հավասարապես բաշխվում է ազգային փոքրամասնությունների հասարակական կազմակերպությունների միջև: « Ինչ վերաբերում է Հայաստանում ազգային փոքրամասնությունների հանրակրթության կազմակերպմանը, ապա կարող ենք ասել, որ ՀՀ օրենսդրության վերլուծությունը թույլ է տալիս ապացուցել այն փաստը, որ Հայաստանում կան լուրջ նախադրյալներ ազգային փոքրամասնությունների կրթական իրավունքների իրացման համար: Նախարարությունը գործնական քայլեր է ձեռնարկում այդ ուղղությամբ ազգային փոքրամասնությունների երեխաների կրթական գործընթացն ավելացնելու ուղղությամբ: Ազգային փոքրամասնությունների մայրենի լեզվով կրթություն ստանալու իրավունքն ամրագրված է 2009 թվականին ընդունված «Հանրակրթության մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 10-րդ կետում, համաձայն որի «Ազգային փոքրամասնությունների ընդհանուր կրթությունը կարող է կազմակերպվել իրենց մայրենի կամ ազգային լեզվով հայերեն պարտադիր կրթությամբ լեզու »:  Այլ կերպ ասած, ազգային փոքրամասնություններին հնարավորություն է ընձեռվում իրենց մայրենի լեզուն սովորել որպես մայրենի, և միևնույն ժամանակ նրանցից պահանջվում է հայերեն սովորել որպես տվյալ երկրի պետական ​​լեզու, քանի որ նրանք ապրում են Հայաստանում:  Իսկ փոքրամասնությունների լեզվի ուսուցումը շատ կարևոր է լեզվական իրավունքների պաշտպանության և լեզուների պահպանման համար: Միջնակարգ կրթությունը հասանելի է ազգային փոքրամասնությունների համայնքների լեզուներով, որոնք գտնվում են Հայաստանի կառավարության պաշտպանության և հովանու ներքո: Նախարարությունը միջնակարգ կրթության շրջանակներում տրամադրում է համապատասխան լեզվի ուսուցում ՝ որպես ուսումնական պլանի անբաժանելի մաս, այն ուսանողների համար, ովքեր այդպիսի հայտեր են ներկայացրել, որոնց թիվը համապատասխանում է համապատասխան պահանջներին: ՀՀ օրենսդրությունը թույլ է տալիս ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներին կրթություն ստանալ ինչպես իրենց ազգային փոքրամասնության լեզվով դասավանդվող դպրոցներում, այնպես էլ հայերեն դասավանդվող դասարաններում, ինչպես իրենք են ցանկանում: Նոյեմբերի 24-ին ՀՀ կրթության և գիտության նախարարի ընդունած կարգադրության հիման վրա `ազգային փոքրամասնությանը պատկանող քաղաքացու երեխաներն ընդունվում են երեխայի ազգային (մայրենի) լեզվով դասավանդվող դպրոց: կամ դպրոցում (դասարանում) այդ լեզվի դասընթացով: երեխաների ծնողները: Նախարարությունը ստեղծել է բոլոր հնարավոր պայմանները հանրակրթական դպրոցների տարրական, հիմնական և ավագ մակարդակներում ազգային փոքրամասնությունների երեխաների շարունակական կրթության կազմակերպման համար: Նախարարությունն ամեն տարի հաստատում է ազգային փոքրամասնությունների հանրակրթական դպրոցի ուսումնական ծրագիրը, որտեղ ժամեր են հատկացվում ազգային փոքրամասնությունների մայրենիի, գրականության, մշակույթի և պատմության ուսումնասիրման համար: Կրթության նախարարությունը նախաձեռնել է մի շարք ծրագրեր, որոնք ուղղված են ազգային փոքրամասնությունների կրթության կազմակերպմանը: Օրինակ, Կրթության ազգային ինստիտուտը ամեն տարի ներկայացնում է «օրինակելի ուսումնական պլան ազգային փոքրամասնությունների միջնակարգ դպրոցի (դասարան) համար», ազգային ինստիտուտում 10 եզդի ուսուցիչների, եզդիների, քրդերի և ասորիների վերապատրաստման դասընթացներ (23.02.09-27.02.09) Կրթություն ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության «Իրանագիտություն» և «Իմաստաբանություն» առարկայական հանձնաժողովները գործում են կրթական կարիքների լուծմանը օժանդակելու, համապատասխան ծրագրերում քննական ծրագրեր, դասագրքեր և ձեռնարկներ իրականացնելու նպատակով: լեզուներ  Ազգային փոքրամասնությունների խնդրանքով `հայոց լեզվի դասընթացներ են կազմակերպվել ազգային փոքրամասնությունների 20 ներկայացուցիչների համար:  Կազմակերպվել են վերապատրաստման դասընթացներ եզդի 21 ուսուցիչների (2013 թ.), 16 քուրդ ուսուցիչների (2014 թ.) Եվ 7 ասորական ուսուցիչների (2015 թ.) Համար:  Երեւանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի հանրակրթության վարչությունում ստեղծվել է ազգային փոքրամասնություններին պատկանող ուսանողների տվյալների շտեմարան ՝ վերջիններին խրախուսելու եւ խրախուսելու իրենց ազգային տոներին կամ այլ միջոցառումներին մասնակցելու համար: Կրթության նախարարության նախաձեռնությամբ 2009 թ.-ին համապատասխան մասնագետները հայերենից ռուսերեն են թարգմանել 5-րդ դասարանի «Հայրենագիտություն» և ավագ դպրոցի մաթեմատիկայի դասագրքերը և տրամադրել ազգային փոքրամասնությունների դպրոցների աշակերտներին:   Այս գործընթացը շարունակական է, նախարարությունն աշխատում է անհրաժեշտ դասագրքերի թարգմանությունը կազմակերպելու ուղղությամբ: Էթնիկ լեզուներով տարրական կրթությունը հասանելի է ազգային փոքրամասնությունների համայնքներին, որոնք գտնվում են Հայաստանի Հանրապետության կառավարության պաշտպանության ներքո:   Սկզբնական կրթության շրջանակներում ազգային փոքրամասնությունների լեզուների ուսուցումը տրամադրվում է որպես ուսումնական ծրագրի բաղկացուցիչ մաս. այս ուսմունքը կազմակերպվում է նույնիսկ ուսանողների անբավարար քանակի դեպքում:  Օրինակ ՝ եզդի քրդերի բնակավայրերի տարրական դպրոցներում եզդի քրդերենի ուսուցումը կարող է իրականացվել համապատասխան մասնագետի ներկայությամբ ՝ անկախ սովորող երեխաների քանակից: «Ազգային փոքրամասնությունների միջնակարգ դպրոցի (դասի) ուսումնական պլանի» համաձայն ՝ շաբաթվա մեջ 4 ժամ 1-5 դասարաններում և 6-12-րդ դասարաններում հատկացված է պետության մեջ ընդգրկված ազգային փոքրամասնությունների «Մայրենի լեզու» առարկայի դասավանդմանը: ուսումնական պլանի բաղադրիչ: 3-ական դաս:  Բացի այդ, ընտրովի լեզվի ուսուցում է անցկացվում խառը բնակավայրերում, որտեղ ազգային փոքրամասնությունների թիվը փոքր է: Ասորերենը դասավանդվում է տարրական դասարաններում Վերին Դվին, Դիմիտրով, Արզնի, Նոր Արտագերս գյուղերի միջնակարգ դպրոցներում, Երհանի Պուշկինի անվան թիվ 8 հիմնական դպրոցի և Անդրանիկ Մարգարյանի անվան թիվ 29 ավագ դպրոցում ՝ նույնիսկ 2-3 երեխա: ,   Անհրաժեշտ ենք համարում նշել այն փաստը, որ 1979 թվականից ասորիներին իրավունք է տրվել հայկական դպրոցում դասեր ունենալ մայրենի լեզվով:  Հայաստանում ասորիները դասագրքերի հետ կապված խնդիրներ չունեն, նույնիսկ այստեղ հրատարակված դասագրքերը օգտագործվում են արտերկրի ասորական համայնքներում:   2009 թ.-ին Կրթության ազգային ինստիտուտը ներկայացրեց ասորերենի 1-12-րդ դասարանների ստանդարտ ուսումնական ծրագիրը, որը հաստատվեց քննություն հանձնելուց հետո:  Նախարարության ֆինանսավորմամբ 2009-ին լույս է տեսել «Խոսիր ասորերեն» դասագիրքը, լույս է տեսել 2-րդ դասարանի «Գրիր, կարդա և գրիր ասորերեն» դասագիրքը, իսկ 2011-ին ՝ «Խոսիր ասորերեն» դասագիրքը:   Ասորերենով տարրական կրթությունը զարգացնելու համար դասագրքերի հեղինակներին առաջարկվեց ստեղծել համապատասխան ուսումնական նյութեր: Ինչ վերաբերում է այլ փոքրամասնություններին, ապա ասորիների համար դժվարություններ կան, հատկապես ասորերենի մասնագետների պատրաստման գործում:  Երիտասարդ ասորիները, ովքեր ցանկանում են ասորերեն սովորել և հետագայում դասավանդել դպրոցներում, ընդունվում են ԵՊՀ հնագիտության ֆակուլտետ ՝ հայերենի չիմացության պատճառով, հիմնականում վճարովի:  Իսկ ասորական համայնքին բյուջեից հատկացված գումարը բավական է մեկ ուսանողի նույնիսկ ուսման վարձը վճարելու համար: Ասորական գիտական ​​մտքի մշակույթից նշենք հին սովորույթը, որ երբ մի աղջիկ ասորերեն էր խոսում, հայրը նրան փոքրիկ օժիտ էր նվիրում, քանի որ լեզվի իմացությունն արդեն արժեքավոր է: Քրդերենի տարրական կրթությունը հասանելի է բոլոր քուրդ երեխաներին, որոնց ծնողները ցանկանում են իրենց երեխաներին սովորեցնել քրդական կրթություն:   Բոլոր այն բնակավայրերում, որտեղ երեխաների քանակը բավարար է մեկ դասարանի համար (ըստ ԿԳՆ-ի ՝ 5-7 աշակերտ) տարրական կրթությունն իրականացվում է քրդերեն:  Կրթության և գիտության նախարարության ջանքերով 2002 թ.-ին Zmane de Kurdish այբբենարանը լույս տեսավ Հայաստանի գրողների միության քրդական բաժնի նախագահ Կառլեն Չաչանիի կողմից [5], որը, իհարկե, կարևոր իրադարձություն էր քրդական համայնքը:  Սա հնարավորություն է տալիս Հայաստանում ապրող քրդերին ինտեգրվել աշխարհի շուրջ 40 միլիոն հայրենակիցների հետ:  Նշեմ մի հետաքրքիր փաստ: Քրդերը շուրջ 80 տարի ունեցել են Հայաստանում տպագրվող քրդական թերթ, որը եզակի է աշխարհում: Ինչ վերաբերում է եզդիներին, ապա հարկ է նշել, որ Եզդիների միության նախագահ Ազիզ Թամոյանը լրագրողների հետ հանդիպումների ընթացքում բազմիցս նշել է, որ Հայաստանը միակ երկիրն է, որտեղ եզդիները կրթություն են ստանում: Հայաստանում եզդիները կես ժամ տևողությամբ հաղորդումներ են գրում մայրենի լեզվով ՝ հանրային ռադիոյով:  Այլ կերպ ասած, միայն Հայաստանում է, որ եզդիները կարողացել են ստեղծել գրականություն, մայրենի այբուբեն, հաղորդակցություն, թերթ և այլն:  Կարող ենք ասել, որ Հայաստանում եզդիների ազգային դիմագիծը պահպանելու լիարժեք հնարավորություններ կան:  Հայաստանը եզդիների պահպանման ամենաարդյունավետ միջավայրն է:  Նրանք գուցե կարողանան բարելավել իրենց ֆինանսական վիճակը Հայաստանից դուրս, բայց կկորցնեն իրենց ազգային դիմագիծը, քանի որ դպրոցներ, դասագրքեր, ազգայնական գործոններ չեն լինի: 2005-2006 թվականներին նախարարության ֆինանսավորմամբ լույս են տեսել «Եզդիերենի» տարրական դասարանների դասագրքերը, 2010-ին `« Եզդի -1 », իսկ 2011-ին` «Եզդի -2» դասագրքերը: Եզդիական գրականությունը դասավանդվում է այն դպրոցներում, որտեղ համապատասխան թվով եզդի դպրոցականներ կան:   Նման դպրոցներ կան Արմավիրի, Արագածոտնի, Կոտայքի, Արարատի մարզերում:   Ներկայումս եզդիական գրականությունը դասավանդվում է ավելի քան երկու տասնյակ գյուղական բնակավայրերում: Եզդիների ամենամեծ խնդիրը դպրոցներում մասնագիտական ​​կրթության բացակայությունն է:  Եզդիերենի բարձր որակավորում ունեցող ուսուցիչների բացակայության պատճառով, այն ուսուցիչները, ովքեր չունեն համապատասխան կրթություն, որը երաշխավորված են հասարակական կազմակերպությունների կողմից, եզակի լեզվով են դասավանդում:  Նրանք միայն երեխաներին սովորեցնում են կարդալ և գրել իրենց մայրենի լեզվով: Նշենք, որ եզդի կանանց կրթության հարցը բավականին լուրջ է Հայաստանում ապրող եզդիների շրջանում:   Բազմաթիվ եզդի աղջիկներ դեռ հայտնի են անտառում:  Եզդիների որոշ շրջաններ կարծում են, որ եզդի աղջիկը, որն ավարտել է դպրոցը կամ սովորում է համալսարանում, ապագայում չի կարող դասավորել իր կյանքը:   Շատ հաճախ եզդի աղջիկները նույնիսկ 5-րդ կամ 6-րդ դասարան չեն ավարտում, քանի որ ծնողները թույլ չեն տալիս նրանց շարունակել ուսումը:  Այլ կերպ ասած, եզդի աղջիկների կրթության իրավունքի ոտնահարման պատճառներից մեկը նրանց մեջ տարածված վաղ ամուսնություններն են:  Եվ եթե հաշվի առնենք այն փաստը, որ այժմ Հայաստանում 12-ամյա միջնակարգ կրթությունը պարտադիր է, ապա կստացվի, որ եզդի աղջիկների մեծ մասը անգրագետ է: Պետք է հաշվի առնել, որ դպրոցները ֆինանսավորվում են աշակերտների քանակով, շատ հաճախ, հատկապես գյուղական վայրերում, երեխաներն ընդունվում են դպրոցներ, բայց իրականում չեն մասնակցում ուսման գործընթացին:  Նման դեպքեր եզդիական գյուղերում շատ են:  Եթե ​​նախարարության համապատասխան կառույցները ժամանակին պարզեն մեր կողմից նախանշված հնարավոր դեպքերը, եզդի կանանց կրթության իրավունքի ոտնահարման դեպքերը կարող են զգալիորեն կրճատվել:  Անհրաժեշտ է բարձրացնել հասարակության իրազեկվածության մակարդակը, որպեսզի եզդի ծնողները նախ գիտակցեն կրթության կարևորությունը, ապա հասկանան, որ նրանք պատասխանատու են իրենց երեխաների կրթության համար, և նույնիսկ կարող են պատժվել օրենքով ՝ երեխաների իրավունքները ոտնահարելու համար: Եզդի, քրդա-ասորական համայնքների երեխաների նախնական կրթությունն ամբողջությամբ կազմակերպելու համար նախարարությունն աշխատում է եզդիերեն և քրդա-ասորերեն լեզուներով մասնագետներ հավաքագրելու ուղղությամբ, քանի որ, ինչպես նկատեցինք, բոլորին էլ անհանգստացնում էր համապատասխան աշխատակազմ:  Այսպիսով, ԵՊՀ հնագիտության ֆակուլտետում եզդիերեն, քրդերեն և ասորերեն դասավանդվում են որպես պարտադիր առարկաներ, եթե այդ լեզուների դասավանդումը համապատասխանում է ուսանողի կողմից ընտրված մասնագիտությանը:     ԵՊՀ էթիկայի ֆակուլտետը շրջանավարտներին թույլ է տալիս աշխատել որպես լեզվի ուսուցիչ:   Եզդիերեն լեզվի դասավանդումը առաջարկվում է նաև Երևանի կառավարման համալսարանում:  2005-2006 ուստարվանից `1-ին դասական ասորերենը դասավանդվում է ԵՊՀ հնագիտության ֆակուլտետում: Մագիստրատուրայի 2-րդ և 2-րդ կուրս:  Սակայն պետության ջանքերն այս առումով արդյունավետ կլինեն միայն այն դեպքում, եթե եզդի, քուրդ-ասորական համայնքների ներկայացուցիչները դիմեն Հայաստանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններին `համապատասխան մասնագիտություն ստանալու ցանկություն ունենալով` անվճար կրթական վայրերն օգտագործելու համար:   Նշենք, որ ընդունելության քննությունների արդյունքների հիման վրա հանրապետական ​​ընդունող հանձնաժողովը տվյալ համայնքի և, ինչպես գիտենք, պետության առաջարկով ամեն տարի պահուստային տեղերից նպատակային տեղեր է հատկացնում ասորական, եզդի-քրդական համայնքներին: երաշխավորում է անվճար բուհական կրթությունը ՀՀ բուհերում: կրթության իրավունք   Եվ 2010 թվականից սկսած ՝ ամեն տարի, Հանրապետական ​​ընդունող հանձնաժողովի որոշմամբ, ավագանու համապատասխան համայնքները ներկայացնող կազմակերպությունների կողմից առաջադրված այլ ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչները, ովքեր ցանկանում են սովորել բուհերի մշակույթի բաժիններում, հնարավորություն ունեն օգտագործել այս արտոնությունները: և զարգացնել լեզուն:  Օրինակ `2012-ին ասորական-եզդիական համայնքներին հատկացվել էր 1 տեղ, 2014-ին` եզդիական համայնքին `2 տեղ, իսկ 2015-ին` ասորական-եզդիական համայնքների ներկայացուցիչներին `1 տեղ [4]:  Ապագայում ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների ազգային-մշակութային կազմակերպությունների համակարգող խորհրդի միջնորդությամբ համալսարանը ուսանողների ուսման վարձի լրիվ կամ մասնակի զեղչեր է տրամադրում:  Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ ազգային փոքրամասնությունները դեռևս չեն զարգացրել համապատասխան հետաքրքրություն և մոտիվացիա բարձրագույն մասնագիտական ​​կրթության համար: Ինչ վերաբերում է տարրական կրթության մեջ հունարեն դասավանդելուն, ապա կարող ենք ասել, որ 1996 թվականից Հայաստանում Հունաստանի դեսպանության աջակցությամբ և ֆինանսավորմամբ Երջանի թիվ 74 հիմնական դպրոցում հունարեն դասավանդվում է որպես պարտադիր առարկա, իսկ թիվ 122 դպրոցում Թիվ 132 դպրոցը `դպրոցի բաղադրիչի հաշվին: , Հունաստանի դեսպանությունը մեթոդական և կրթական գրականություն է տրամադրում Երևանի թիվ 74 և 12 դպրոցներին:  Հարկ է նշել, որ թիվ 74 հիմնական դպրոցը միակ հունական հակում ունեցող դպրոցն է Երեւանում, որտեղ դասավանդվում է հունարեն:  Այնուամենայնիվ, այստեղ կրթությունը հունարեն չէ, այլ դասավանդվում է հունարենով, ի տարբերություն այլ դպրոցների:   Բացի այդ, 1-12-րդ դասարանների համար առանձին դասագրքեր չկան:  Այդ պատճառով հույն երեխաները հիմնականում հաճախում են հայկական դպրոցներ, քանի որ ոչ բոլորը կարող են այդ դպրոց հասնել քաղաքի տարբեր հատվածներից: Նշենք, որ 1995 թվականից Երեւանում գործող Պոնտիի հունական համայնքի գործունեության շնորհիվ հույն դասախոսները շաբաթական երկու օր հունական լեզվի դասընթացներ են անցկացնում ՝ չնչին վարձատրության դիմաց:  Այս դասընթացները նախատեսված են ինչպես մեծահասակների, այնպես էլ երեխաների համար. շեշտը դրվում է բանավոր հունարենի վրա, քանի որ կա հույների մի խումբ, որոնք ընդհանրապես չեն խոսում այդ լեզվով:  Ընդհանրապես, հունական համայնքն ապրում է ակտիվ մշակութային հետաքրքրություններով, մասնակցում է ինչպես ազգային, այնպես էլ ազգային տոնակատարություններին:  Կարելի է ասել, որ հունական համայնքի կրթական և մշակութային կյանքի գործունեությունը մեծապես պայմանավորված է Հայաստանում Հունաստանի դեսպանության ակտիվ գործունեությամբ, որը միավորում է համայնքի ներկայացուցիչներին: Խոսելով ռուսական համայնքի մասին ՝ կարելի է ասել, որ նրանց խնդիրները հիմնականում լուծվում են Ռուսաստանի ձեռնարկած միջոցառումների շնորհիվ:  Ակտիվ են հատկապես ՀԿ-ները, որոնք տարբեր դրամաշնորհների միջոցով իրականացնում են ակտիվ կրթական և մշակութային գործունեություն:   Այդ կազմակերպությունների թվում են, օրինակ, «Ռուսաստանը», «Հարմոնիան», որոնք հաճախ իրականացնում են մասնավոր ծրագրեր: Ինչպես գիտենք, ՀՀ հանրակրթական դպրոցների ուսումնական պլանի համաձայն ՝ 2-9 դասարաններում «Ռուսաց լեզու» առարկան ընդգրկված է պետական ​​բաղադրիչի առարկաների ցանկում:   Դասընթացն իրականացվում է ինչպես Հայաստանում հրատարակված դասագրքերով, որոնք հաշվի են առնում ազգային դպրոցում ռուսաց լեզվի դասավանդման առանձնահատկությունները, այնպես էլ Ռուսաստանի Դաշնության կրթության նախարարության կողմից երաշխավորված դասագրքերով: Հայաստանի Հանրապետությունում ռուսաց լեզվով հանրակրթական ամբողջական ծրագրի դասավանդումն իրականացվում է միայն մեկ պետական ​​միջնակարգ ուսումնական հաստատությունում `109 տարվա պատմություն ունեցող Ֆիոլետովո գյուղի միջնակարգ դպրոցում:  Այս դպրոցի աշակերտները սովորում են ռուսական գրքերով և Ռուսաստանի դեսպանատան կողմից տրամադրված ծրագրերով: Ներկայումս Երեւանում գործում է երկու մասնավոր դպրոց ՝ «Սլավյանսկայա» դպրոցը, որտեղ ուսուցումն իրականացվում է ռուսերենով, և «Մաշտոց» -ը, որն ունի ռուսերենի դասընթացներ:   Ընդհանուր առմամբ, Երեւանի մարզերի 42 հանրակրթական դպրոցներում գործում են ռուսալեզու դասընթացներ, որտեղ ընդհանուր կրթությունը դասավանդվում է ռուսերենով, բացառությամբ «Հայոց լեզու և գրականություն», ինչպես նաև «Հայոց պատմություն»: Հարկ է նշել, որ ըստ ռուսաց լեզվով դասավանդվող միջնակարգ դպրոցի (դասարանի) ուսումնական պլանի, պետական ​​բաղադրիչի առարկաների ցանկում «Հայոց լեզու» և «Հայ գրականություն» առարկաները սահմանվում են որպես շաբաթական 2-6 ժամ յուրաքանչյուր դասարանի համար: միջնակարգ դպրոցի, ինչը ենթադրում է, որ դպրոցն ավարտելուց հետո սովորողը պետք է տիրապետի հայերենին:  Այնուամենայնիվ, պետք է նշել, որ նախարարության կողմից սահմանված կարգի համաձայն, եթե շրջանավարտը «հայոց լեզու» առարկան է ուսումնասիրել միայն վերջին երկու դասարաններում, ապա միջնակարգ կրթության վկայականի համապատասխան տողում գրված է. «Չի ուսումնասիրվել ", ուսանողը կարող է ազատվել" "Հայոց լեզու և հայ գրականություն" առարկայի պետական ​​ավարտական ​​քննությունից, իսկ հավաստագրի համապատասխան տողում գրված է "ազատված":   Իսկ Գնահատման եստ թեստավորման կենտրոնը քննության առաջադրանքները տրամադրում է այդպիսի դիմորդներին ռուսերենով:   Այնուամենայնիվ, սա մի փոքր վիճահարույց հարց է, քանի որ շատ հաճախ երեխաները հայեր են, ովքեր պարզապես Ռուսաստանի քաղաքացիություն ունեն: ցավալի է, որ հայը պատշաճ չգիտի իր մայրենի լեզուն; Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանության աջակցությամբ պետական ​​դպրոցներում պարբերաբար կազմակերպվում են տարբեր միջոցառումներ. Մրցույթներ, փառատոններ, ինչպիսիք են `Ռոմանտիկայի միջազգային մրցույթը, Հայաստանում Ռուսաստանի մշակույթի օրերը և այլն:  Մենք արդեն գիտենք, որ ռուսերենը ներառված է հանրապետությունում դպրոցականների, քաղաքային, մարզային և հանրապետական ​​փուլերում անցկացվող դպրոցականների ամենամյա օլիմպիադաների առարկայական ցուցակում:  Ինչպես նաև ռուսաց լեզվի ուսուցիչների վերապատրաստման դասընթացներ, սեմինար-խորհրդատվություններ, ռուսաց լեզվով «Տարվա լավագույն ուսուցիչ» մրցույթներ և այլ միջոցառումներ կազմակերպվում են ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության, Կրթության ազգային ինստիտուտի և Ռուսաստանի հետ համատեղ: Գիտության և մշակույթի կենտրոն Երևանում:  Ուսուցիչների վերապատրաստման դասընթացներ կազմակերպվում են նաև Հայ-ռուսական (Սլավոնական) համալսարանում:  Կազմակերպվում են ռուսաց լեզվի հետ կապված մրցույթներ և փառատոններ:   Հայ դպրոցականները մասնակցում են ռուսաց լեզվի հեռավորության (հեռավորության) օլիմպիադային:  Ամեն տարի Ռուսաստանի Դաշնությունից Հայաստան է ներմուծվում ուսումնամեթոդական գրականություն:   Հայաստանում լույս է տեսնում նաեւ ռուսալեզու ամսագիրը Հայաստանում, որը բոլոր դպրոցներին տրվում է անվճար: Նշենք, որ կիրակնօրյա դպրոցներն իրենց լեզուներով հիմնել են ազգային փոքրամասնությունների հասարակական կազմակերպությունները:   Որպես օրինակ կարող ենք նշել 1995-ին Վերին Դվինի միջնակարգ դպրոցում հիմնադրված հայ-ռուս-ասորական «Արբելա» գիտամշակութային կենտրոնը, որի նպատակն է դպրոցական տարիքում սկսել ազգային գիտակցության դաստիարակումը, մայրենի լեզվի իմացության հիմքերի հիմքը: , գրականություն, պատմություն և մշակույթ:  Դպրոցում տեղի ունեցան միջոցառումներ «Իմ մայրենի լեզուն», «Մեր լեզուն մեր գոյության գրավականն է» խորագրով (ասորական օր ՝ ապրիլի 21): Արբելա կենտրոնը նաև գիտաժողովներ է կազմակերպում Հնագիտության և պատմության հետինստիտուտի դպրոցում:   Դպրոցում գործում է «Արբելա» պարախումբ: 2014 Ներկայումս գործում են լեհական, հունական, վրացական, հրեական, գերմանական, բելառուսական և ուկրաինական կիրակնօրյա դպրոցներ:  Դասընթացները բաց են առանց տարիքային ազգային սահմանափակումների:  Դասընթացները կազմակերպվում են Հայաստանի կառավարության կողմից մշակույթի տանը, որոնք նախատեսված են ազգային փոքրամասնությունների կրթական և մշակութային գործունեության համար:  Անհրաժեշտության դեպքում նախարարությունն աջակցում է ՝ տրամադրելով դպրոցական տարածքներ ազգային փոքրամասնությունների կենտրոնների և կիրակնօրյա դպրոցների բացման համար:  Օրինակ ՝ Գյումրու մանկավարժական համալսարանի հիմնական ավագ դպրոցի տարածքում լսարան էր տրամադրվել լեհական «Պոլոնիա» հասարակական կազմակերպության կենտրոնի կիրակնօրյա դպրոցի համար: Այսպիսով, հիմնվելով մինչ այժմ ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների հետ հանդիպումների ընթացքում բարձրացված հարցերի, ինչպես նաև Հայաստանում ազգային փոքրամասնությունների փաստացի իրավիճակի վերաբերյալ վերլուծության և ուսումնասիրության վրա, կարելի է ասել, որ հանդուրժողականության մթնոլորտը, ընդհանուր առմամբ, ազգային փոքրամասնությունների նկատմամբ շարունակում է գերակշռում են Հայաստանում:   Theyիշտ է, նրանք խնդիրներ ունեն, բայց չունեն ընդգծված ազգային բնույթ, հիմնականում սոցիալ-տնտեսական բնույթ ունեն, և հայերը նույնպես բախվում են նման խնդիրների, դրանց լուծումը կապված է Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի բարելավման հետ: Ազգային փոքրամասնությունները միշտ գտնվում են մեր իշխանությունների ուշադրության կենտրոնում:   Նրանք ներգրավված են քաղաքական, տնտեսական, ինչպես նաև կրթական և մշակութային զարգացման գործընթացներում:   Չնայած Հայաստանում չկա ազգային փոքրամասնությունների մասին հստակ օրենք, որը հնարավորություն կտա լուծել իրավական ոլորտի շատ խնդիրներ, օրենքի բացակայությունը չի խանգարում ՀՀ կառավարությանը մեծ ներդրում ունենալ կրթական և մշակութային հաստատման և զարգացման գործում: ազգային փոքրամասնությունների համակարգ Մայրենի լեզուն սովորելու իրենց իրավունքն օգտագործելիս ազգային փոքրամասնությունները չեն առարկվում, սակայն բոլոր ազգային փոքրամասնությունների համար կան և՛ մասնագետների, և՛ կրթական ծրագրերի պատրաստման խնդիրներ:  Բացառություն են կազմում փոքրամասնությունները, որոնք ունեն պետականություն և ստանում են որոշակի օգնություն: աջակցություն իրենց էթնիկ պետության կողմից, օրինակ ՝ ռուսներ, հույներ, լեհեր, վրացիներ:   Իսկ քաղաքացիություն չունեցող փոքրամասնությունները աջակցություն են ստանում Հայաստանի իշխանություններից, որոշ դեպքերում `արտերկրի ՀԿ-ներից: Ազգային փոքրամասնությունների կրթության կազմակերպման խնդիրների շարքում կարելի է առանձնացնել անձնակազմի վերապատրաստման խնդիրը, քանի որ գրեթե բոլոր համայնքներում անհրաժեշտ կադրերի պակաս կա: Ի վերջո, հարկ է նշել, որ չնայած այն հանգամանքին, որ ՀՀ պետական ​​բյուջեն տարեկան միջոցներ է հատկացնում ազգային փոքրամասնությունների կրթական և մշակութային գործունեությանը աջակցելու համար, որոնք հասանելի են բոլոր ազգային փոքրամասնություններին, հարկ է նշել, որ այդ միջոցները բավարար չեն լուրջ պահելու համար: իրադարձություններ   Այս միջոցները հավասարաչափ բաշխվում են բոլոր համայնքների միջև, բայց պետք է հիշել, որ այդ համայնքների միջև կան զգալի քանակական տարբերություններ:  Բացի այդ, որոշ համայնքներ ստանում են արտաքին օգնություն, իսկ ոմանք ՝ ոչ:   Խոսքը հատկապես պետականություն չունեցող համայնքների մասին է:   Հետևաբար, միջոցներ հատկացնելիս ավելի նպատակահարմար կլինի հաշվի առնել կարիքները, հնարավորությունները, համայնքի անդամների քանակը, արտաքին օգնության առկայությունը և այլ հանգամանքներ: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրություն (փոփոխված է), ՀՀ պաշտոնական տեղեկագիր, հատուկ թողարկում, 5 դեկտեմբերի, 2005 թ., Գլուխ 2, հոդված 14.1, էջ 5: [2] Հայաստանի Հանրապետության գործող օրենքների ժամանակագրական ժողովածու (1990-1995), Երեւան, 1995, էջ: 477: [3] Հայաստանի Հանրապետությունում ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանություն, Արտակարգ հասարակական զեկույց, ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան, Երեւան, 2011, էջ 16-55: [4] URL:  http: //www.irtek.am (հասանելի է.  26.05.2017): [5] Հայաստանի Հանրապետության երրորդ զեկույցը `համաձայն տարածաշրջանային կամ փոքրամասնությունների լեզուների եվրոպական խարտիայի 15 1 1-ին հոդվածի, Երևան, 2012, էջ. 53 Հասմիկ Վարդանյան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱATIONԳԱՅԻՆ ՓՈՔՐԱՄԱՍՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԿԱGՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ Հիմնաբառեր. Ազգային փոքրամասնություն, համայնք, օրենսդրություն, կառավարություն, կրթական իրավունք, հանրակրթություն, մատչելիություն, հանդուրժողականություն: ։

Ազգային փոքրամասնությունները մշտապես գտնվում են ՀՀ իշխանությունների  ուշադրության  կենտրոնում։
   Թեպետ  Հայաստանում  ազգային  փոքրամասնությունների մասին առանձին օրենք չկա, սակայն օրենքի բացակայությունը չի խանգարում,  որ  ՀՀ  կառավարությունը  մեծ  ավանդ  ունենա  ազգային  փոքրամասնությունների  կրթամշակութային համակարգը կայացնելու և զարգացնելու գործում։
  Ազգային փոքրամասնություններն իրենց մայրենի լեզվի ուսուցման իրավունքն իրականացնելիս չեն  հանդիպում հակազդեցությունների, սակայն բոլոր ազգային փոքրամասնությունների  համար  էլ  առկա  են  և´  մասնագետների,  և´  կրթական  ծրագրերի  պատրաստման  խնդիրներ` կապված մեր երկրի սոցիալ-տնտեսական ծանր իրավիճակի հետ։
