ՍՆԱՆԿՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՀԻՄՔԵՐԸՏնտեսական  հարաբերությունների  իրավական  կարգավորումը  եղել  և  շարունակում  է  մնալ  պետության՝  որպես  քաղաքացիների  համընդհանուր  շահերն  արտահայտողի պարտադիր ֆունկցիա։
  Բնականոն կերպով զարգացող տնտեսական հարաբերությունների  սուբյեկտների  վարքագծում  ի  հայտ  եկող  շեղումների  վերացման  իրավական  մեխանիզմներից  մեկը  մասնավոր  և  հանրային  իրավունքի  հատման  կետումգտնվող սնանկության ինստիտուտն է։
  Վերջինս կարելի է դիտել որպես տնտեսականհարաբերությունների նորմալ ընթացքի ապահովման գործում պետության միջամտության առանձնահատուկ դրսևորում։
 Սնանկության  ինստիտուտի  օգնությամբ  հնարավոր  է  լինում  տնտեսական  համակարգում  իրականացնել  կառուցվածքային  փոփոխություններ`  համակարգից  հեռացնելով գույքային շրջանառության անբարեխիղճ մասնակիցներին և իրականացնելով նրանց պատկանող նյութական միջոցների վերաբաշխում հասարակական հարաբերությունների բարեխիղճ մասնակիցների միջև։
 Հիմք ընդունելով վերոնշյալը` ուսումնասիրության առարկա ենք դարձրել մասնավոր և հանրային իրավունքի հատման կետում գտնվող սնանկության ինստիտուտը։
 Հետազոտության  հիմնական  նպատակն  է  համալիր  ուսումնասիրության  ենթարկել  սնանկության  ինստիտուտը  կարգավորող  օրենսդրության  համակարգը  և  դրանում  առկա  խնդիրների  վերհանման  արդյունքում  տալ  տեսականորեն  հիմնավորվածայնպիսի  առաջարկներ,  որոնք,  հաշվի  առնելով  ՀՀ՝  դեռևս  ձևավորվող  իրավականհամակարգի  առանձնահատկությունները,  կնպաստեն  ոլորտի  իրավական  կարգավորման արդյունավետության բարձրացմանը։
 Տնտեսական  հարաբերությունների  սուբյեկտներին  սնանկ  ճանաչելու  միջոցովիրագործվում  է  պարտատերերի  (տնտեսական  հարաբերության  սուբյեկտները  իրենցվրա  դրված  պարտավորությունները  չկատարելու  համար  պատասխանատու  են  ամբողջ  գույքով),  պարտապանի  (երբեմն  հնարավոր  են  լինում  որոշակի  միջոցների  կիրառմամբ բարելավել նրա ֆինանսական վիճակը ֆինանսական առողջացման ծրագրի  միջոցով,  բավարարել  պարտատերերի  պահանջները`  առանց  պարտապանի  գործունեությունը  դադարեցնելու)  և  հանրային  շահերի  պաշտպանությունը  (սնանկության  ինստիտուտը  հնարավորություն  է  տալիս  ժամանակին  ազատվել  տնտեսականհարաբերության այն մասնակիցներից, որոնք խաթարում են այդ հարաբերությունները, հետևաբար և պաշտպանել հանրային շահերը)1։
 Սնանկության  հարաբերությունների  իրավական  կարգավորման  համար  չափազանց  կարևոր  նշանակություն  ունի  սնանկության  հիմքերի  իրավական  ամրագրումըև սնանկության հիմքերի վերաբերյալ օրենսդրի որդեգրած մոտեցումը։
 «Սնանկության մասին» ՀՀ օրենքը, կախված այն հանգամանքից, թե ով է սնանկության գործ հարուցողը, նախատեսում է անհատ գործարարներին և իրավաբանա1 Տե՛ս Բարսեղյան Տ., Գործարարական իրավունք, դասագիրք, Երևան, 2009, էջ 153-154։
 կան  անձանց  սնանկ  ճանաչելու  տարբեր  հիմքեր։
   Օրենքի  3-րդ  հոդվածի  համաձայն`պարտապանը կարող է սնանկ ճանաչել դատարանի վճռով` սեփական նախաձեռնությամբ  (կամավոր  սնանկության  դիմում)  կամ  պարտատիրոջ  պահանջով  (հարկադրված  սնանկության  դիմում),  եթե  պարտապանն  անվճարունակ  է։
   Չնայած  այնհանգամանքին,  որ  «Սնանկության  մասին»  ՀՀ  օրենքը  և՛  կամավոր,  և՛  հարկադիրսնանկության հիմք է համարում անվճարունակությունը, այնուամենայնիվ օրենսդրական  ձևակերպումներից  բխում  է,  որ  գործարարական  հարաբերությունների  սուբյեկտներին  սնանկ  ճանաչելու  համար  օրենսդիրը  հիմք  է  համարում  տնտեսականերկու  կատեգորիաներ`  վճարելու  անկարողությունը  և  անվճարունակությունը1։
   Ըստօրենքի 3-րդ հոդվածի՝ պարտապանն անվճարունակ է (վճարելու անկարող), եթե առկա  է  հետևյալ  հիմքերից  մեկը.  ա)  պարտապանի  պարտավորություններն  օրենքովսահմանված  նվազագույն աշխատավարձի  հազարապատիկի  և  ավելի  չափով  գերազանցում  են  պարտապանի  ակտիվների  արժեքը`  (հաշվեկշռային  անվճարունակություն), բ) պարտապանն ի վիճակի չէ կատարել իր ժամկետանց դրամական պարտավորությունները (փաստացի անվճարունակություն)։
 Անվճարունակությունն առկա է այն դեպքում, երբ, անկախ բոլոր պարտատերերիպահանջների բավարարման համար առկա ունեցվածքից, պարտապանը թույլ է տալիս վճարային պարտավորությունների կետանց2։
  Վճարային պարտավորությունն անվիճելի  է,  եթե  պարտապանը  չի  առարկում  դրա  դեմ,  կամ  եթե  առարկում  է  հիշյալպարտավորության դեմ, սակայն` ա) վճարային պարտավորությունը ճանաչված է օրինական ուժի մեջ մտած վճռով կամ դատավճռով, և բացակայում է հաշվանցի հնարավորությունը,  բ)  պահանջը  հիմնված  է  գրավոր  գործարքի  վրա,  և  պարտապանը  չիապացուցում, որ տվյալ պահանջի դեմ առարկելու բավարար հիմքեր ունի (ներառյալ`պահանջի հաշվանցը), գ) պահանջը բխում է օրենքով սահմանված հարկեր, տուրքերկամ  պարտադիր  այլ  վճարներ  վճարելու  պարտապանի  պարտավորությունից,  ևպարտապանը  չի  ապացուցում,  որ  տվյալ  պահանջի  դեմ  առարկելու  բավարար  հիմքեր ունի (ներառյալ` պահանջի հաշվանցը), դ) պահանջի չվիճարկվող մասը գերազանցում  է  օրենքով  սահմանված  նվազագույն  աշխատավարձի  հազարապատիկը։
   Այսինքն,  տարբերակվում  է  անվճարունակության  երկու  ձև՝  փաստացի  և  հաշվեկշռային։
  Անվճարունակությունը նշանակում է վճարելու կարողության բացակայություն։
 «Սնանկության  մասին»  ՀՀ  օրենքի  վերլուծությունը  վկայում  է,  որ  օրենքը  ևստարբերակում  է  անվճարունակության  երկու  ձև՝  հաշվեկշռային  (բացասական  հաշվեկշռի դեպքում) և փաստացի, այն է՝ այնպիսի վիճակ, երբ պարտապանն ի վիճակիչէ պարտատերերի  օրինական պահանջներն ամբողջովին բավարարել։
  Անվճարունակության այս երկու տարատեսակները միմյանցից տարանջատված են, և պարտապանին սնանկ ճանաչելու համար օրենքը  չի առաջադրում անվճարունակության այդ երկու տարատեսակների միաժամանակյա առկայության պահանջ։
 ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանը  ՀՅՔԴ/0414/04/083  քաղաքացիական  գործի  շրջանակներում  կայացված  որոշմամբ  արձանագրեց,  որ  այն  դեպքում,  երբ  տվյալ  դրամականպարտավորության հիմքում ընկած են օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտեր,վճարային պարտավորությունն անվիճելի է։
  Ընդ որում, սնանկության գործի հարուցման  հիմնական  չափանիշ  օրենքը  համարում  է  անվճարունակությունը,  քանի  որպարտքերի հանրագումարի չափը համարվում է անվիճելի փաստ, և պարտատերերիպահանջները  պարտապանի  կողմից  վիճարկելը  դատարան  դիմելու  արգելք  չի  հան1 Տե՛ս Белых В., Правовое регулирование предпринимательской деятельности в России, Москва, 2005, էջ 293։
 2 Տե՛ս Բարսեղյան Տ., Էջ 157։
 3 Տե՛ս http։
 //www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=52753, քաղաքացիական գործ թիվ ՀՅՔԴ/0414/04/08։
 դիսանում։
   Վիճարկման  դեպքում  պահանջի  հիմնավորվածությունը,  ինչպես  նաևպարտքերի հանրագումարի չափը կարող է որոշել դատարանը1։
 ՀՀ  Սահմանադրական  դատարանի  25.02.2008  թ.  որոշմամբ2  մեկ  անգամ  ևսհաստատվում է, որ օրենքը հիմնվում է անվճարունակության կանխավարկածի վրա։
 Ընդ որում, «անվճարունակության կանխավարկածն» իր հերթին հիմնվում է պարտապանի  «բարեխղճության  և  պարտաճանաչության  կանխավարկածի»  վրա,  այսինքն՝եթե պարտապանը չի կատարում իր պարտավորությունները, ապա ի սկզբանե պարտավորության չկատարումը բացատրվում է ոչ թե նրա անբարեխղճությամբ, այլ վճարում կատարելու կարողության բացակայությամբ։
 Այս  համատեքստում  ցանկանում  ենք  անդրադառնալ  ՀՀ  Վճռաբեկ  դատարանիթիվ  ԵԿԴ/0074/04/093  գործով  կայացված  որոշմանը։
   Այս  գործի  շրջանակներումխնդրո  առարկա  էր  դարձել  հետևյալ  հարցը.  արդյոք  սնանկ  ճանաչելու  հիմքումդրված գործարքների վիճարկման պայմաններում պարտավորությունը համարվո՞ւմ էանվիճելի,  և  արդյոք  սնանկ  ճանաչելու  հիմքում  դրված  գործարքների  վիճարկումըկարո՞ղ է համարվել տվյալ պահանջի դեմ առարկելու բավարար հիմքի առկայություն։
 Վճռաբեկ դատարանը գտավ, որ «Սնանկության մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 2րդ մասի «բ» կետի հիմքով վճարային պարտավորությունների անվիճելի լինելը կասկածի  տակ  առնելու  համար  բավարար  է  ոչ  միայն  պարտապանի  պարտավորությանկամ  կետանցի  բացակայության  փաստն  ապացուցող  հիմքերի  առկայությունը,  այլնյութաիրավական վեճի առկայությունը, որն ինքնին պարտավորության վիճելիությունը հավաստող հիմք է, և որ «պահանջի դեմ առարկելու բավարար հիմքեր» ձևակերպումը ներառում է նաև պարտավորության հիմքերի հետ կապված նյութաիրավականվեճի առկայությունը։
  Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանը գտավ, որ կողմերիմիջև  ծագել  է  նյութաիրավական  վեճ,  որը  քննարկվում  է  մեկ  այլ  գործի  վարույթում,իսկ պատասխանողի կողմից հայցադիմում ներկայացնելը, ինչպես նաև հայցադիմումը  վարույթ  ընդունելու  մասին  դատարանի  որոշման  առկայությունը  գնահատվում  էորպես ապացույց այն մասին, որ պատասխանողը բավարար հիմքեր ունի սնանկ ճանաչելու պահանջի դեմ առարկելու համար։
 Վճռաբեկ դատարանը, թիվ 3-2475 (ՏԴ) գործի շրջանակներում պատասխանելով«արդյոք սուբյեկտին սնանկ (անվճարունակ) ճանաչելիս դատարանը պե՞տք է անդրադառնա  նյութաիրավական  վեճի  առկայությանը»  հարցին,  նշում  է.  «Դատարաններըվիճելիության հիմքով սնանկության պահանջը մերժելիս չպետք է ըստ էության  անդրադառնան  նյութաիրավական  վեճին`  չսահմանափակելու  համար  այդ  վեճի  քննության համար դատարան դիմելու անձի իրավունքը»4։
 Չնայած  այն  հանգամանքին,  որ  «Սնանկության  մասին»  ՀՀ  օրենքը  համալիր  ևամբողջական  կարգավորման  է  ենթարկում  այս  ոլորտի  հարաբերությունները,  այնուամենայնիվ այն ունի որոշակի թերություններ, որոնք պետք է  շտկվեն։
  Նախ առաջինիսկ հայացքից նկատվող, թվում է թե ոչ այնքան կարևոր, սակայն իրականում էականթերություններից մեկն այն է, որ օրենքում բացակայում է հիմնական հասկացությունների  մեկնաբանմանը  նվիրված  հոդվածը,  մինչդեռ  սա  այն  նորմատիվ-իրավականակտն  է,  որը  ՀՀ  օրենսդրության  համակարգ  է  ներմուծում  նոր  հասկացություններ։
 1 Տե՛ս Карелина С., Правовое регулирование несостоятельности (банкротства)։
  учеб.-практ. пособое, Москва,2002 , էջ 24։
 2  Տե՛ս  ՀՀ  Սահմանադրական  դատարանի  25.02.2008  թ.  թիվ  ՍԴ-735  որոշումը,  հասանելի  էր  դատականիշխանության պաշտոնական կայքում՝ http։
 //www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=42089։
 3  Տե՛ս  «Հայաստանի  Հանրապետության  Վճռաբեկ  դատարանի  քաղաքացիական  և  վարչական  գործերովորոշումների ընտրանի (հունվար-դեկտեմբեր 2011)», Երևան, 2012, էջ 74-79։
 4  Տե՛ս  «Վճռաբեկ  դատարանի  որոշումների  ընտրանի  (սեպտեմբեր-դեկտեմբեր  2006)»,  Երևան,  2007,  էջ446։
 «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն` եթե նորմատիվ իրավական ակտում  կիրառվում  են  նոր  բազմիմաստ  կամ  այնպիսի  հասկացություններ,  որոնքառանց  պարզաբանման  միանշանակ  չեն  ընկալվում,  ապա  այդ  իրավական  ակտովպետք է տրվեն դրանց սահմանումները (հոդված 42)1։
 Հիմնական  հասկացությունների  բացակայությունը  հանգեցրել  է  նրան,  որ  սնանկության առանձին ընթացակարգերի, սուբյեկտների, կատեգորիաների բնորոշումներըկա՛մ բացահայտված չեն օրենքով (սնանկություն, անվճարունակություն, կառավարիչ,ժամանակավոր  կառավարիչ,  պարտատերերի  ժողով-խորհուրդ),  կա՛մ  տրվում  ենառանձին  հոդվածների  շրջանակներում  (ֆինանսական  առողջացում,  ֆինանսականառողջացման  ծրագիր,  կառավարիչների  ինքնակարգավորվող  կազմակերպություն,ապահովված պարտավորություններ), ինչն ավելորդ ծանրաբեռնվածություն է օրենքիառանձին հոդվածների համար։
 Հաջորդ կարևոր խնդիրը օրենքի նպատակների վերաբերյալ առանձին հոդվածիբացակայությունն  է։
   Ինստիտուտի  նպատակների  օրենսդրական  ամրագրումնառանցքային  նշանակություն  ունի,  քանի  որ  օրենքի  նպատակների  հետ  է  կապվումսնանկության վարույթի իրավական կարգավորման ուղղվածությունը։
 Կարծում  ենք՝  օրենքում  «սնանկություն»  հասկացության  սահմանման  դեպքումինստիտուտի  ամբողջական  և  ճիշտ  ընկալման  համար  պարտադիր  պետք  է  մատնանշվեն դրա բնութագրիչ  հատկանիշները, ինչպես նաև հետևանքները այն սուբյեկտի համար, ով կարող է սնանկ ճանաչվել։
  Բացի այդ՝ օրենքը չունի հասարակությանսոցիալական պաշտպանության իրականացման և ապահովման համար անհրաժեշտծանրաբեռնվածություն  (որպես  ասվածի  հավաստում՝  բավական  է  հիշել  օրենքի  82րդ  հոդվածը  և  դրա  մեկ  կողմից  արված  վերլուծությունը)։
   Օրենքով  նախատեսվածպարտատերերի  պահանջների  բավարարման  կարգը  չի  համապատասխանում  իրավունքի`  որպես  սոցիալական  կարգավորչի  դերին  ու  նշանակությանը։
   Սա  այն  կարևորագույն խնդիրներից մեկն է, որին օրենսդիրը պետք է այլ մոտեցում դրսևորի։
 Անդրադառնալով  օրենքի  82-րդ  հոդվածով  նախատեսված  պարտատերերի  պահանջների բավարարման հերթականությանը՝ կարծում ենք, որ այն պետք է ենթարկվի զգալի փոփոխությունների՝ ստորև նշված հիմնավորումներով։
 Օրենքի  82-րդ  հոդվածը  սահմանում  է,  որ  ապահովված  պարտատերերի  պահանջները,  կառավարչի  վարձատրությունը  և  վարչական  ծախսերը  հատուցելուց  հետո  միայն  բավարարվում  են  այն  քաղաքացիների  պահանջները,  որոնց  առջև  պարտապանը պատասխանատվություն է կրում նրանց կյանքին կամ առողջությանը վնասպատճառելու համար` համապատասխան պարբերական վճարումների կապիտալացման  հաշվարկի  միջոցով,  ինչպես  նաև  պարտապան  քաղաքացու  նկատմամբ  ալիմենտների գծով (երեխա,  անաշխատունակ ծնող, անաշխատունակ ամուսին), աշխատանքային  պայմանագրերից  բխող  պահանջները  (ներառյալ`  պարտապանին  սնանկճանաչելու մասին վճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից մինչև լուծարումն առաջացած), բայց ոչ ավելի, քան պարտապանին սնանկ ճանաչելու պահին նախորդող 6ամիսը,  հեղինակային  պայմանագրերով  վարձատրությունների  վճարումները  և  սույնհերթի  պահանջների  բավարարումից  առաջացած  եկամտային  հարկի  ու  պարտադիրկուտակային կենսաթոշակային վճարումները։
 Կարծում  ենք,  որ  օրենքի  82-րդ  հոդվածով  սահմանված  հերթականության  մեջփոփոխություններ կատարելու վերաբերյալ առաջարկը բխում է նաև դրա դրույթներըՀՀ  Սահմանադրությանը  համապատասխանեցնելու  անհրաժեշտությունից,  քանի  որդրանք հակասում են Սահմանադրության մի շարք նորմերին։
 1 Տե՛ս «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենք, ՀՀՊՏ 02.05.21/15(190), հոդված 42։
 ՀՀ  Սահմանադրության  1-ին,  37-րդ,  48-րդ  հոդվածների  վերլուծությունից  հետևում  է,  որ  Հայաստանի  Հանրապետությունը  սոցիալական  պետություն  է։
   Ստացվում է, որ այն պայմաններում, երբ Սահմանադրությամբ սոցիալական հռչակված պետության  խնդիրն  է  մարդու  իրավունքների  պաշտպանության  երաշխիքների  ամբողջական և գործուն համակարգ, այդ թվում՝ իրավական համակարգ ստեղծելու, օրենսդրական  երաշխիքների  ապահովման  միջոցով  մարդկանց  սոցիալական  պաշտպանվածության և բարեկեցության բարձրացումը1, Սնանկության մասին ՀՀ օրենքի 82-րդհոդվածը  շեղվում  է  սոցիալական  պետության  գաղափարից  և  առաջնորդվում  միայնշուկայական  հարաբերություններին  բնորոշ  գույքային  ապահովվածության  գերապատվության, մասնավոր շահերի առաջնահերթության սկզբունքներով։
 Նման  պայմաններում  մեր  կարծիքով  հակասոցիալական  է  ոչ  միայն  Օրենքի  այնդրույթը, որը նախատեսում է, որ 2-րդ հերթով են բավարարվում այն քաղաքացիներիպահանջները, որոնց կյանքին կամ առողջությանը պարտապանը վնաս է պատճառելկամ որոնց նկատմամբ ունի ալիմենտային պարտավորություններ2, այլև այն, որ պահանջների  բավարարման  3-րդ  հերթի  շրջանակներում  կարող  են  բավարարվել  միայնաշխատանքային  պայմանագրերից  բխող  պահանջները  (ներառյալ`  պարտապանինսնանկ  ճանաչելու  մասին  վճիռն  օրինական  ուժի  մեջ  մտնելու  պահից  մինչև  լուծարումն առաջացած), բայց ոչ ավելի, քան պարտապանին սնանկ ճանաչելու պահին նախորդող 6 ամիսը։
  Այսպիսի կարգավորման շրջանակներում առանց բավարարման ենմնում  անձանց  աշխատանքային  պայմանագրերից  բխող  այն  պահանջները,  որոնքառաջացել են սնանկ ճանաչելու պահին նախորդող 7 ամիս առաջ։
 ՀՀ  աշխատանքային  օրենսգրքի  65-րդ  հոդվածի  2-րդ  մասը  սահմանում  է,  որգործատուին ներկայացվող պահանջները պետք է լինեն պատճառաբանված։
  Հետևաբար վերը նշվածից հետևում է, որ եթե սնանկ ճանաչված գործատուին ներկայացվածաշխատանքային  պայմանագրերից  բխող  պահանջները  հիմնավոր  են,  ապա  դրանքպետք  է  բավարարվեն  սնանկության  վարույթի  շրջանակներում  առաջնահերթ՝  անկախ այդպիսի պահանջների առաջացման ժամանակից։
 Նշված նորմերը մեկ անգամ ևս հիմնավորում են, որ ապահովված պարտատերերի  պահանջները  պետք  է  բավարարվեն  ընդհանուր  կարգով`  պարտապանի  աշխատողների և կյանքին կամ առողջությանը պատճառած վնասների համար պարտապանից հատուցում ստացող անձանց պահանջները բավարարելուց հետո միայն։
  Ի դեպ,պարտապանի աշխատողները և կյանքին կամ առողջությանը պատճառած վնասներիհամար  պարտապանից  հատուցում  ստացող  անձինք  պետք  է  ընդգրկվեն  ոչ  թե  միմյանց  հաջորդող,  այլ  մեկ  հերթի  շրջանակում`  սոցիալապես  խոցելի  այս  երկու  սուբյեկտների  համար  էլ  ապահովելով  իրավունքների  պաշտպանության  հավասար  հնարավորություններ։
  Տարբեր հերթերում նախատեսելու դեպքում առաջին հերթ պետք էլինեն  կյանքին  կամ  առողջությանը  պատճառած  վնասների  համար  պարտապանիցհատուցում  ստացող  անձանց  պահանջները,  երկրորդում՝  պարտապանի  աշխատողների պահանջները՝ անկախ դրանց առաջացման ժամանակից։
 Նույն  տրամաբանությամբ  առաջարկում  ենք  փոփոխություն  կատարել  նաև  ՀՀքաղաքացիական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում3։
 1  Նկատի  է  առնվում  նաև  սոցիալական  ապահովության  համակարգը,  որն  առաջին  հերթին  առնչվում  էխեղված  ճակատագրերին՝  հաշմանդամություն,  հիվանդություն,  կերակրողի  կորուստ,  գործազրկություն,անապահով ծերություն և այլն,  ինչպես  նաև  սոցիալական  ապահովագրության գործուն  համակարգի  առկայությունը, որը կարգավորում է սոցիալական ռիսկը։
 2 Ավելի մանրամասն տե՛ս ՀՀ ընտանեկան օրենսգիրք, հոդվածներ 68-րդ, 73-րդ, 75-րդ, 77-րդ, 81-րդ, 82րդ, 83-րդ, 84-րդ, 85-րդ։
 3  ՀՀ  քաղաքացիական  օրենսգրքի  70-րդ  հոդվածում  խոսվում  է  իրավաբանական  անձանց  լուծարմանդեպքում պահանջների բավարարման կարգի մասին։
  Նույն տրամաբանությունը գործում է նաև այստեղ։
 Օրենքում  պետք  է  կատարվի  փոփոխություն՝  սնանկության  հիմքերի  հայտնաբերման  դեպքում  հարկադիր  կատարողի  վրա  պարտականություն  դնելով  կատարողական վարույթում պարտապանին սնանկ ճանաչելու պահանջով դիմել դատարան։
 Մինչև 22.12.2010 թ. փոփոխությունը  «Սնանկության մասին»  ՀՀ օրենքի՝ պարտատիրոջ  կամ  այլ  անձանց՝  դատարան  դիմելու  պարտականությունը  վերտառությամբ  6-րդ  հոդվածի  2-րդ  մասի  համաձայն՝  սնանկության  հիմքերի  հայտնաբերմանդեպքում  հարկադիր  կատարողը  պարտավոր  է  պարտապանին  սնանկ  ճանաչելուհայցադիմումով  դիմել  դատարան՝  անկախ  նրանից՝  այդ  բոլոր  կատարողական  վարույթները գտնվում են նույն հարկադիր կատարողի մոտ, թե՝ ոչ։
 Օրենքի՝ վերը նշված (մինչև փոփոխությունը և դրանից հետո) հոդվածների վերլուծության հիման վրա կարծում ենք, որ այդ առումով առավել ճիշտ իրավական կարգավորում  էր  նախատեսում  «Սնանկության  մասին»  ՀՀ  օրենքի  6-րդ  հոդվածը  նախկին  խմբագրությամբ։
   Ներկա  իրավակարգավորման  պայմաններում  հարկադիր  կատարողը, գույքի բռնագանձման վերաբերյալ վճռի հարկադիր կատարման ընթացքումպարտապանի ողջ գույքի վրա բռնագանձում տարածելու պարագայում պարզելով, որայդ  գույքը  օրենքով  սահմանված  նվազագույն  աշխատավարձի  հազարապատիկի  ևավելի չափով բավարար չէ պարտատիրոջ (պահանջատիրոջ) հանդեպ  պարտավորությունների  ամբողջական  կատարումն  ապահովելու  համար  կամ  դատական  ակտերիհարկադիր կատարման ծառայության որևէ կատարողական վարույթ(ներ)ով պարտատիրոջ (պահանջատիրոջ) պահանջը բավարարելու դեպքում՝ գույքի օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի և ավելի չափով անբավարարության  դեպքում  անհնարին  կդառնա  այդ  կամ  այլ  կատարողական  վարույթ(ներ)ովորևէ  այլ  պարտատիրոջ  (պահանջատիրոջ)  հանդեպ  պարտավորությունների  ամբողջական կատարումը, պարտավոր է անհապաղ կասեցնել կատարողական վարույթ(ներ)ը և առաջարկել պարտատիրոջն ու պարտապանին նրանցից որևէ մեկի նախաձեռնությամբ ոչ պակաս, քան 60-օրյա ժամկետում սնանկության հայց ներկայացնել դատարան, և եթե կատարողական վարույթը կասեցնելու որոշումը հրապարակելուց հետո  ի  հայտ  են  գալիս  նոր  պարտատերեր  կամ  արդեն  հայտնի  պարտատերը  կամպարտապանը  դիմում  են  հարկադիր  կատարողին  կատարողական  վարույթը  չվերսկսելու դիմումով, ապա հարկադիր կատարողն առաջարկում է նրանց սնանկությանհայց  ներկայացնել  դատարան  և  կատարողական  վարույթ  չի  վերսկսում։
   Եթե  սույնմասով սահմանված ժամկետում պարտապանի կամ պարտատիրոջ կողմից սնանկության  հայց  չի  ներկայացվում  դատարան,  կամ  ի  հայտ  չեն  գալիս  նոր  պարտատերեր,ապա հարկադիր կատարողը վերսկսում է կատարման վարույթը։
 Մեր  կարծիքով՝  հարկադիր  կատարողը,  կատարողական  վարույթի  ընթացքումպարզելով, որ առկա են պարտապանի սնանկության հիմքերը, պետք է դիմի դատարան  նրան  սնանկ  ճանաչելու  պահանջով՝  չսպասելով  պարտապանի  կամ  նրա  պարտատերերի՝  դատարան  դիմելու  իրավունքի  իրականացմանը,  այնինչ  «Սնանկությանմասին» ՀՀ գործող օրենքը միանգամայն այլ կարգավորում է նախատեսում։
 Օրենքի  նախկին  խմբագրությամբ  6-րդ  հոդվածի  առավելությունը  այն  է,  որԴԱՀԿ  ծառայողի  համար  դիմում  ներկայացնելու  միակ  հիմքը  այն  էր,  թե  տնտեսվարող  սուբյեկտի  կատարողական  վարույթներով  պարտատիրոջ  (պարտատերերի)  պահանջի բավարարումը կհանգեցներ այլ կատարողական վարույթներով պարտատիրոջ(պարտատերերի) հանդեպ պարտավորության կատարման անհնարինությանը` գույքիանբավարարության  հետևանքով։
   Օրենսդրի  այս  ձևակերպումը  վերլուծելիս  ակնհայտ է, որ հարկադիր կատարողի կողմից սնանկության դիմումով դատարան դիմելուհամար  անհրաժեշտ  էր  ամենաքիչը  երկու  կատարողական  վարույթ,  մինչդեռ  ներկայումս օրենքով նախատեսվում է նաև այն դեպքը, երբ պարտապանի գույքն անբավարար  է  նույն  կատարողական  վարույթում  գտնվող  մեկ  այլ  պարտատիրոջ  պահանջըբավարարելու  համար։
   «Սնանկության  մասին»  ՀՀ  օրենքը  նախկինում  ավելի  ճիշտկարգավորում  ուներ՝ համապատասխան հիմքերի առկայության դեպքում հարկադիրկատարողի վրա դնելով սնանկության հայց ներկայացնելու պարտականություն։
 Այն  դեպքում,  երբ  պարտապանը,  պարտատերը  չեն  դիմում  դատարան  սնանկճանաչելու  պահանջով,  անվճարունակ  սուբյեկտները  շարունակում  են  գործել՝  մտնելով  նոր  քաղաքացիաիրավական  հարաբերությունների  մեջ,  ստանձնելով  նոր  պարտականություններ,  և  բնականաբար  լրացուցիչ  խոչընդոտներ  են  ստեղծում  իրենցհետ  այդ  հարաբերությունների  մեջ  մտնող  սուբյեկտների  համար։
   Ավելին,  նման  անվճարունակ  տնտեսվարող  սուբյեկտների  առկայությունը  հնարավորություն  չի  տալիսստանալ  ՀՀ  տնտեսության  իրական  պատկերը,  և  տնտեսական  վերլուծություններըբերում են սխալ հանգուցալուծումների։
  Նման սուբյեկտների գոյությունը հանգեցնումէ նաև պետական բյուջեի ոչ իրական կազմման և պլանավորման։
  Չպետք է մոռանալ,որ  սնանկության  ինստիտուտը  կապված  է  հիմնականում  գործարարության  հետ.սնանկ  են  ճանաչվում  անհատ  գործարարները  և  իրավաբանական  անձինք,  որոնքիրավունք  են  ստանում  զբաղվելու  գործարարական  գործունեությամբ  միայն  պետական  գրանցման  պահից,  որն  էլ  իր  հերթին  հետապնդում  է  արդյունավետ  հարկահանություն և տվյալ ոլորտի հաշվառում իրականացնելու, գործարարական շրջանառության մասնակիցների վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրման նպատակ։
  Մինչդեռ անվճարունակ պարտապանին սնանկ ճանաչելու պահանջով դատարան չդիմելուև նրան սնանկ չճանաչելու արդյունքում ի չիք են դառնում պարտապան անհատ ձեռնարկատիրոջ,  իրավաբանական  անձի՝  պետական  գրանցմամբ  հետապնդվող  նպատակները։
  Բացի այդ՝ անվճարունակ, իր պարտականությունները չկատարող կամ անբարեխիղճ  կատարող  սուբյեկտին  գործարարական  շրջանառությունից  ժամանակինչհեռացնելու դեպքում ոտնահարվում են նաև գործարարական շրջանառության մյուսմասնակիցների իրավունքներն ու շահերը։
 Պարտապանին  սնանկ  ճանաչելու  մասին  տեղեկություններ  են  զետեղվում  ՀՀհրապարակային  ծանուցումների  պաշտոնական  կայքում,  որի  միջոցով  հնարավոր  էտեղեկանալ սնանկ ճանաչված սուբյեկտների մասին և խուսափել նրանց հետ հարաբերությունների մեջ մտնելուց։
  Այն դեպքում, երբ  օրենքով նման պարտականություններ  ունեցող  սուբյեկտները  սնանկության  պահանջով  չեն  դիմում  դատարան,  քաղաքացիական  և  գործարարական  շրջանառության  մնացած  մասնակիցները  պարտապանի  անվճարունակության  մասին  տեղեկատվության  բացակայության  պայմաններում  նրա  հետ  կարող  են  մտնել  նոր  հարաբերությունների  մեջ  և  շղթայական  սնանկության սկզբունքով իրենք ևս կարող են հայտնվել անվճարունակության վիճակում։
 Հարկադիր  կատարողի  համար  սնանկ  ճանաչելու  պահանջով  դատարան  դիմելուպարտականություն  նախատեսելը  կոչված  է  ապահովելու  նաև  ոչ  մեծ  պահանջներունեցող պարտատերերի  շահերը՝ պայմանավորված պարտապանի նկատմամբ  ունեցած պահանջի և սնանկության պահանջով դատարան դիմելու համար գանձվող պետական տուրքի չափով1։
  Նման դեպքում ոչ մեծ պահանջներով պարտատերերը նախընտրում են չդիմել դատարան՝ պարտապանին սնանկ ճանաչելու պահանջով, մանավանդ այն դեպքում, երբ բավարար երաշխիքներ չունեն, որ պարտապանը ունի գույք,կամ  նրա  գույքը  բավարար  կլինի՝  պարտատիրոջ  բուն  սկզբնական  պահանջը  և  դատական ծախսերը փոխհատուցելու համար։
 Ասվածը հիմք է տալիս եզրակացնելու, որ ԴԱՀԿ ծառայության համար համապատասխան  հիմքերի  առկայության  դեպքում  սնանկության  հայցով  դատարան  դիմելու1 Տե՛ս «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենք, ՀՀՊՏ 1998.01.11/1, հոդված 9։
 պարտականություն նախատեսելը կունենա դրական  նշանակություն  իրենց պարտավորությունները  չկատարող  կամ  անբարեխիղճ  կատարող  սուբյեկտների  ստանձնածպարտականությունների կատարման և պարտատերերի պահանջների բավարարմանառումով, ինչն էլ կմեծացնի պարտատերերի պահանջների բավարարման և նրանցիցյուրաքանչյուրի  շահերի  պաշտպանության  հնարավորությունները։
   Սնանկության  հետևանքով տնտեսվարող սուբյեկտների դուրս գալը քաղաքացիաիրավական շրջանառությունից կբերի նաև տնտեսության առողջացման և իրական պատկերի ստացման։
 Մարո ՄարգարյանՍՆԱՆԿՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՀԻՄՔԵՐԸԲանալի բառեր՝ սնանկություն, անվճարունակություն, պարտապան, պարտատեր, վճարային պարտավորություն, սնանկության հիմքեր, սնանկության ինստիտուտ, տնտեսական հարաբերություն, կամավոր և հարկադիր սնանկություն ։

Սնանկության  հարաբերությունների  իրավական  կարգավորումը  յուրաքանչյուր  պետության տնտեսական կայունության երաշխիքներից մեկն է։
    Հետազոտության հիմնական նպատակն է համալիր ուսումնասիրության ենթարկել սնանկության ինստիտուտը կարգավորող օրենսդրության համակարգը և դրանում առկա խնդիրների վերհանման արդյունքում տալ տեսականորեն հիմնավորված այնպիսի առաջարկներ, որոնք,  հաշվի  առնելով  Հայաստանի  Հանրապետության՝  դեռևս  ձևավորվող  իրավական  համակարգի  առանձնահատկությունները,  կնպաստեն  ոլորտի  իրավական  կարգավորման  արդյունավետության բարձրացմանը։
