ՎԱՐՈՒՅԹԻ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ (ԱՆԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ) ԲՈՂՈՔԱՐԿՈՒՄԸ ՄԻՆՉԴԱՏԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹՈՒՄ` ՀՀ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ 18-ՐԴ, 19–ՐԴ ԵՎ ՄԻԵԿ 6–ՐԴ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԻ ԼՈՒՅՍԻ ՆԵՐՔՈԻրավական  քաղաքակրթության  զարգացման  ներկա  փուլում  ակնբախ  է,  որ  անձի  դատականպաշտպանության իրավունքի ապահովման քրեադատավարական երաշխիքների սպեկտրը մշտապեսգտնվում է զարգացման գործընթացում` ձգտելով կատարելագործել այդ իրավունքի իրացման մեխանիզմները։
 Սույն աշխատանքում բարձրացված հիմնահարցերն ուսումնասիրվել են` առաջնորդվելով մեր առջև  դրված  հետևյալ  խնդիրներով`  1)  դե  ֆակտո  և  դե  յուրե  պարզաբանել  մինչդատական  վարույթումանձի  դատական  պաշտպանության  իրավունքի  էությունը  և  բովանդակությունը  ՀՀ  վճռաբեկ  դատարանի  և  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանի  որոշումների  պրիզմայի  ներքո,  2)  էմպիրիկփաստերի  միջոցով  ներկայացնել  մինչդատական  վարույթի  նկատմամբ  հետագա  դատական  վերահսկողության  շրջանակներում  դատական  պաշտպանության  իրավունքի`  որպես  քրեադատավարական  անկյունաքարային  ինստիտուտի,  զարգացման  հեռանկարները՝  հաշվի  առնելով  իրավակիրառպրակտիկայում  առկա  հիմնահարցերը,  3)  դեդուկցիոն  ու  ինդուկցիոն  տրամաբանական  հնարքներովվերլուծել  մինչդատական  վարույթում  անձի  դատական  պաշտպանության  իրավունքի  բարեփոխվածոգին  նոր  քրեական  դատավարության  օրենսգրքի  նախագծում`  գործող  քրեական  դատավարությանօրենսգրքի լույսի ներքո։
 Այդ  խնդիրները  սույն  աշխատանքում  լուծվել  են՝  կիրառելով  այնպիսի  իրավամեկնաբանականհնարքներ, որոնք բնորոշ են ինչպես պասիվ մեկնաբանական ռազմավարությանը (տեքստային մեկնաբանություններ,  օրենսդրի  կամքի  բացահայտում),  այնպես  էլ  ակտիվ  մեկնաբանական  ռազմավարությանը (արժեքային մեկնաբանություններ, իրավակարգավորումների բացերի լրացում և այլն)։
 Ստորև  ներկայացնենք  աշխատանքի  անկյունաքարային  նշանակության  հիմնահարցերը`  ա)  գործող քրեական դատավարության օրենսգրքում` (այսուհետ` ՔԴՕ) քրեական գործը հարուցվում է փաստի առթի՞վ, թե՞ անձի նկատմամբ, բ) արդյո՞ք հնարավոր է, որ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը խախտի անձի իրավունքներն ու օրինական շահերը, գ) արդյո՞ք հնարավոր է դատական կարգովբողոքարկել  քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  վարույթի  հանրային  մասնակիցների  կայացրած  որոշումը, դ) արդյո՞ք հնարավոր է դատական կարգով բողոքարկել անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելումասին  վարույթի  հանրային  մասնակիցների  որոշումը  կամ  անձին  մեղադրանք  առաջադրելու  գործողությունը, եթե անձը գտնում է, որ իրեն տրված որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը պատշաճ  պատճառաբանված  չէ՝  դատարանից  պահանջելով  պարտավորեցնել  վարույթի  հանրային  մասնակցին բավարար չափով պատշաճ պատճառաբանվածություն։
 Մինչդատական  վարույթի  նկատմամբ  դատական  վերահսկողության  իրավական  կարգավորումները տրված են ՀՀ գործող ՔԴՕ–ի 39-րդ գլխում, որի 278-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է. «Դատարանը,  սույն  օրենսգրքով  սահմանված  դեպքերում  և  կարգով,  քննում  է  հետաքննության  մարմինների,  քննիչի,  դատախազի  և  օպերատիվ-հետախուզական  գործունեություն  իրականացնող  մարմինների որոշումների և գործողությունների օրինականության վերաբերյալ բողոքները»։
 ՔԴՕ 290-րդ հոդվածի 1–ին մասում օրենսդիրը սահմանում է, որ հետաքննության մարմնի աշխատակցի, քննիչի, դատախազի, օպերատիվ–հետախուզական գործողություններ իրականացնող մարմինների`  սույն  օրենսգրքով  նախատեսված  որոշումների  և  գործողությունների  օրինական  ու  հիմնավորչլինելու  դեմ  բողոքները  դատարան  կարող  են  ներկայացվել  կասկածյալի,  մեղադրյալի,  պաշտպանի,տուժողի,  քրեական  դատավարության  մասնակիցների,  այլ  անձանց  կողմից,  որոնց  իրավունքներն  ուօրինական  շահերը  խախտվել  են  այդ  որոշումներով  և  գործողություններով  և  եթե  նրանց  բողոքներըչեն բավարարվել դատախազի կողմից։
  Նույն հոդվածի 2–րդ մասում սահմանվել է` դատարան կարողեն  բողոքարկվել  հանցագործությունների  վերաբերյալ  հաղորդումներն  ընդունելուց,  քրեական  գործհարուցելուց  հետաքննության  մարմնի,  քննիչի  և  դատախազի  հրաժարվելը,  ինչպես  նաև  քրեականգործը  կասեցնելու,  կարճելու  կամ  քրեական  հետապնդումը  դադարեցնելու  մասին  որոշումները`օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում։
 Բավական  երկար  ժամանակ  մասնագիտական  գրականությունում  վեճերի  տեղիք  էր  տալիս՝  արդյոք քրեական գործի հարուցումը կարող է բողոքարկվել թե ոչ։
  Ելնելով այդ հանգամանքից՝ Վճռաբեկդատարանը Վալերի Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0031/11/08 նախադեպային որոշմամբ արտահայտեց հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը դատական վերահսկողության ոլորտից բացառելը միայն այն հիմնավորմամբ,որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի որևէ հոդվածում սահմանված չէ, որ այն կարող է բողոքարկվել դատական կարգով, թերի է»։
  Մենք նույնպես համամիտ ենք Վճռաբեկ դատարանի այդ դիրքորոշման հետ, քանզի ՔԴՕ 290-րդ հոդվածի 1-ին մասից հետևում է, որ դատական վերահսկողությանառարկա  կարող  են  լինել  վարույթի  հանրային  մասնակիցների  բոլոր  այն  որոշումները  և  գործողությունները, որոնք խախտում են անձի իրավունքներն ու օրինական շահերը։
 Վերը հիշատակված նախադեպային որոշմամբ` կիրառելով պասիվ իրավամեկնաբանման ռազմավարության օրենսդրի կամքի (մոտեցման) բացահայտման մեթոդը, Վճռաբեկ դատարանը հայտնել է, որեթե ՔԴՕ–ում վարույթի հանրային մասնակիցների որոշումների և գործողությունների դատական կարգով բողոքարկման ուղղակի դեպք և կարգ սահմանված չէ, սակայն այդ որոշումներն ու գործողությունները  խախտում  են  անձի  իրավունքներն  ու  օրինական  շահերը,  ապա  ՀՀ  սահմանադրության  19-րդհոդվածում  ամրագրված`  դատական  պաշտպանության  իրավունքի  ուժով  դրանք  ենթակա  են  դատական կարգով բողոքարկման։
 Սակայն  նույն  որոշմամբ  քննակման  առարկա  դարձնելով  հետևյալ  հարցը,  թե  քրեական  գործըհարուցվում  է  փաստի  առթիվ,  թե  անձի  նկատմամբ,  Վճռաբեկ  դատարանը  գտել  է,  որ  ՀՀ  քրեականդատավարությունում քրեական գործը հարուցվում է` քրեական օրենսգրքով չթույլատրված ենթադրաբար կատարված հանցակազմի հատկանիշներ պարունակող արարքի կապակցությամբ, այն է` փաստիառթիվ, և որևէ անձի համար քրեական դատավարությունում այն իրավական որևէ հետևանք չի առաջացնում,  ուստիև`  քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  որոշմամբ  քրեական  դատավարությունում  որևէմեկի  իրավունքները  և  օրինական  շահերը  չեն  խախտվում,  հետևաբար՝  նաև  քրեական  գործ  հարուցելու մասին որոշումը դատական բողոքարկման ենթակա չէ։
 Սահմանադրության 19–րդ հոդվածի առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանը հայտնել է, որ այդ իրավունքը վերաբերում է քրեական գործի դատական քննության փուլին, և իր այդ իրավունքից անձը կկարողանա օգտվել, երբ քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվի դատարան ըստ էության քննելու համար։
 Մենք գտնում ենք, որ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը  սկզբունքային նշանակությունունի ողջ քրեական դատավարության համար, քանի որ այդ դատավարական փաստաթղթում ամփոփվում են նախապատրաստական ընթացակարգի արդյունքները և տրվում են որոշակի փաստերի վերաբերյալ նախնական, սակայն պաշտոնական գնահատականներ։
  Այդ պատճառով մենք չենք կարող համաձայնել Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ երկու պարբերություներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին` ներքոշարադրյալ հիմնավորված նկատառումներից ելնելով։
 Վճռաբեկ  դատարանը  Գ.  Միքայելյանի  վերաբերյալ  թիվ  ԵԱԴԴ/0085/06/09,  Վ.  Գրիգորյանիվերաբերյալ  թիվ  ԵԿԴ/0031/11/08,  Լ.Պողոսյանի  վերաբերյալ  թիվ  ԵԿԴ/0136/11/11  որոշումներումհայտնել է, որ ՀՀ քրեական դատավարությունում քրեական գործը հարուցվում է փաստի առթիվ, իսկանձի նկատմամբ քրեական գործ հարուցելու ինստիտուտ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքովնախատեսված  չէ,  այն  հիմնավորմամբ,  որ  քրեական  գործի  հարուցման  որոշմանը  ներկայացվող  պահանջների մեջ բացակայում է նշում անձի մասին։
  Աակայն դա արդյո՞ք բավարար հիմնավորում է անձիիրավունքներն ու օրինական շահերը խախտող քրեական գործի  հարուցման  մասին որոշումը դատական կարգով բողոքարկելու հնարավորությունից անձին զրկելու համար։
 Իսկ այն դեպքերում, երբ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշման մեջ որպես ենթադրյալ հանցանք  կատարած  մատնանշվել  է  կոնկրետ  անձի  անուն,  վերջինս  իրավունք  ունի՞  արդյոք  մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության կարգով բողոքարկել այդ որոշումը։
  Այս հարցին  պատասխանել  է  Վճռաբեկ  դատարանը  Լևիկ  Պողոսյանի  վերաբերյալ  թիվ  ԵԿԴ/0136/11/11  կայացրած  որոշմամբ,  որտեղ  արձանագրվում  է,  որ  քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  որոշման  մեջ  անձին` որպես հանցանք կատարողի, մատնանշելու պարագայում, նա իրավունք է ձեռք բերում օգտվելուորոշակի դատավարական երաշխիքներից, այդ թվում` պաշտպանության իրավունքից։
 Խնդրո  առարկա  հիմնահարցը  քննարկելիս  անհրաժեշտ  է  առաջնորդվել  իրավաբանության  հիմքում դրված այն ելակետային հիմնադրույթներով, որ դատական իշխանությունը պետք է երաշխավորիմարդու իրական ու գործադրելի, այլ ոչ թե պատրանքային ու վերացական իրավունքները։
 Մենք  գտնում  ենք,  որ  հարցի  լուծման  կապակցությամբ  իրավունքի  բացահայտման  եղանակնընտրելիս կիրառվելիք գործիքը պետք է լինի կոնկրետ սահմանադրական արժեքը (ակտիվ իրավամեկնաբանման  ռազմավարության`  արժեքային  մեկնաբանման  հնարք)։
   Այսպես,  ՀՀ  սահմանադրության18–րդ  հոդվածի  համաձայն՝  «Յուրաքանչյուր  ոք  ունի  իր  իրավունքների  և  ազատությունների  դատական  …  պաշտպանության  արդյունավետ  միջոցների  իրավունք»։
   Սահմանադրական  դատարանը  ՍԴՈ673  որոշմամբ  հայտնել  է,  որ  անձի  իրավունքների  ապահովման  ու  պաշտպանության  տեսանկյունիցՍահմանադրության 18-րդ հոդվածի նպատակն իրավունքների խախտումների մասին անձի պնդումների դատական քննության և այդպիսի խախտումների հետևանքները վերացնելու իրավունքի երաշխավորումն  է։
   Այդ  իրավունքը  սահմանափակման  ենթակա  չէ,  իսկ  արդար  դատավարության  իրավունքըցանկացած  ժողովրդավարական  հասարակության  հիմնական  հատկանիշներից  է։
   Միաժամանակ,օրենքը  պետք  է  ոչ  թե  արգելափակի  անձանց  դատական  կարգով  բողոքարկելու  սահմանադրականիրավունքը, այլ հստակեցնի այդ ակտերի (մեր դեպքում` քրեական գործի հարուցման մասին որոշման)օրինականության նկատմամբ դատական վերահսկողության չափանիշները` պարտադիր ապահովելովանձի իրավունքների դատական պաշտպանության լիարժեք մատչելիությունը։
  Բացի այդ Սահմանադրական  դատարանի  ՍԴՈ–844  որոշման  համաձայն`  «…իրավական  պաշտպանության  արդյունավետհամարժեք  միջոցների  նախատեսումն  ու  մատչելիության  ապահովումը  պետության  պարտականությունն է»։
 Միևնույն ժամանակ` անձի դատական պաշտպանության իրավունքն ամրագրված է նաև 1948 թ.դեկտեմբերի  10–ի  Մարդու  իրավունքների  համընդհանուր  հռչակագրի  8–րդ  և  10–րդ  հոդվածներում,1966 թ․ դեկտեմբերի 16–ի Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի  14–րդ  հոդվածում,  ինչպես  նաև  1950  թ․  նոյեմբերի  4–ի  Մարդու  իրավունքների  և  հիմնարարազատությունների  պաշտպանության  մասին  Եվրոպական  կոնվենցիայի  6–րդ  հոդվածի  1–ին  կետում,որի  համաձայն`  «Յուրաքանչյուր  ոք,  …  նրան  ներկայացված  ցանկացած  քրեական  մեղադրանքիառնչությամբ, ունի ․․․ արդարացի … դատաքննության իրավունք»։
 Իսկ ՄԻԵԴ-ը, մեկնաբանելով «կենդանի» փաստաթղթի (ՄԻԵԿ–ի) վերը նշված «քրեական մեղադրանք»  հասկացությունը`  իր  նախադեպային  որոշումներում  նշել  է,  որ  այն  պետք  է  հասկացվի  ոչ  թեձևային  (փաստաթղթային),  այլ  բովանդակային  (գործնական)  իմաստով  (Դեվեերն  ընդդեմ  Բելգիայի(Deweer  v.  Belgium)  գործով  վճիռ,  1980  թ.  փետրվարի  27,  գանգատ  թիվ  6903/75,  կետ  44)։
   Անձինկատմամբ «մեղադրանքի» առկայության մասին կարող է վկայել նաև այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը,որոնք  ենթադրում  են  հանցագործության  մեջ  կասկածանքի  առկայություն,  ինչպես  նաև  էականորեններգործում են կասկածվող անձի դրության վրա1։
 Փաստորեն,  եթե  մենք  քրեական  գործի  հարուցման  մասին  որոշումը  դիտարկենք  Եվրոպականդատարանի  տրված  վերոնշյալ  իրավական  դիրքորոշումների  պրիզմայի  ներքո,  ապա  կստացվի,  որմինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության սպեկտրը իր մեջ ընդգրկում է նաևքրեական  գործի  հարուցման  մասին  որոշումը,  քանզի  ըստ  ՄԻԵԴ–ի`  եթե  անձը  քրեական  գործի  հարուցման մասին որոշմանը «բովանդակային» առումով ծանոթանալիս գտնում է, որ իր նկատմամբ կաենթադրվող հանցագործության կատարման կասկածանք կամ այն էականորեն ներգործում է կասկածվող անձի դրության վրա (վատթարացնող առումով), ապա անձը պետք է ունենա դատական կարգովորոշումը կամ վերջինիս բովանդակությունը վիճարկելու իրավունք։
 Այժմ  փորձենք  վերոշարադրյալ  պարբերությունում  շարադրված  եզրահանգումը  «ինպլեմենտացնել»  ներպետական  օրենսդրություն`  պարզաբանելով,  թե  ինչ  է  մինչդատական  վարույթի  նկատմամբդատական  վերահսկողությունը։
   Ըստ  Ներսես  Միսակյանի  վերաբերյալ  Վճռաբեկ  դատարանի  թիվԱՐԴ1/0003/11/08 որոշման` մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողությունը դատավարական  օրենքով  նախատեսված  միջոցների  համակարգ  է`  ուղղված  դատական  իշխանությանսահմանադրական  գործառույթների  իրականացմանը  գործի  մինչդատական  վարույթում`  նպատակունենալով թույլ չտալ անձի իրավունքների և ազատությունների անօրեն և չհիմնավորված սահմանափակումներ, ինչպես նաև վերականգնել խախտված իրավունքներն ու ազատությունները։
 Այժմ  դիտարկենք  հետևյալ  հարցը.  արդյո՞ք  դատական  իշխանության  սահմանադրական  գործառույթը  սահմանափակվում  է  միայն  դատական  քննության  փուլում  Սահմանադրության  91–րդ  հոդվածում  ամրագրված  արդարադատության  իրականացմամբ,  թե  այն  տարածվում  է  նաև  մինչդատականվարույթի նկատմամբ անձի դատական պաշտպանության իրավունքով հանդերձ։
 Մենք գտնում ենք, որ դատական իշխանության սահմանադրական գործառույթի իրականացումըդե ֆակտո զրոյացվում է, երբ դատական իշխանությունն իր գործառույթների շրջանակում չի ապահովում անձի դատական պաշտպանության իրավունքը։
  Արդյունքում, ստանում ենք Վճռաբեկ դատարանի՝  միմյանց  հակասող  երկու  իրավական  դիրքորոշում,  մասնավորապես  վերը  հիշատակված  ՎալերիԳրիգորյանի  վերաբերյալ  թիվ  ԵԿԴ/0031/11/08  որոշմամբ  շարադրված  դիրքորոշման  (երբ  Սահմ.  19– 1 Տե´ս Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի, գանգատ թիվ 81930/78, կետ 73, Շուբինսկին ընդդեմ Սլովենիայի գանգատ թիվ 19611/04,կետ 62,Գ.Կ.-ն ընդդեմ Լեհաստանի գանգատ թիվ 38816/97, կետ 98։
 րդ հոդվածը դատարանը դիտարկել էր բացառապես դատական քննության տիրույթում) և կայացրածՆերսիկ  Միսակյանի  վերաբերյալ՝  Վճռաբեկ  դատարանի  թիվ  ԱՐԴ1/0003/11/08  որոշմամբ  արտահայտած  մինչդատական  վարույթի  նկատմամբ  դատական  վերահսկողության  սահմանումը,  որի  տիրույթում  ներկայացվել  է  Սահմանադրության  19–րդ  հոդվածը։
   Ի  հավաստումն  վերջինիս՝  ներկայացնենքնաև մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության խնդիրները՝ (1) դատավարության մասնակիցների և այլ անձանց իրավունքների ու ազատությունների, օրինական շահերի պահպանության ապահովումը, (2) դատավարության մասնակիցների և այլ անձանց խախտված իրավունքներիև  ազատությունների  վերականգնումը  մինչդատական  վարույթում  (Վճռաբեկ  դատարանի`  Լևիկ  Պողոսյանի  վերաբերյալ  թիվ  ԵԿԴ/0136/11/11  նախադեպային  որոշմամբ),  (3)  ինչպես  նաև  ըստ  Սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ–844 որոշման` բողոքարկվող որոշումների և գործողությունների օրինականությունը  ստուգելու  արդյունքում  պարզել  անձի  իրավունքների  և  ազատությունների  խախտմանփաստը  և  կայացնել  համապատասխան  որոշում`  անձի  իրավունքների  և  ազատությունների  խախտումը վերացնելու` վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականության կամ բողոքը մերժելու վերաբերյալ։
 Քրեական  վարույթի  հանրային  մասնակիցների  որոշումներն  ու  գործողությունները  մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության օբյեկտ են, իսկ նշված սուբյեկտների որոշումների  և  գործողությունների  օրինականությունն  ու  հիմնավորվածությունը  դատական  վերահսկողության առարկա են (Վճռաբեկ դատարանի Ռ.Սուքիասյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ–22/08 որոշում)։
 Այսպիսով,  կատարենք  եզրահանգում  բարձրացված  հիմնահարցի  վերաբերյալ.  քրեական  գործիհարուցման մասին որոշումը, որով՝ (ա) պաշտոնապես ազդարարվում է հանցագործության, դրա հանգամանքների  և  այն  կատարած  անձանց  բացահայտմանն  ու  մերկացմանն  ուղղված  պետական  մարմինների գործունեության սկիզբը, (բ) դրվում է այն իրավական հիմքը, որը թույլ է տալիս սահմանափակել անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը, եթե այն prime facie (առերևույթ) շոշափում է անձիիրավունքները, օրինական շահերը կամ որևէ կերպ վատթարացնում է անձի դրությունը, ապա ենթակա է բողոքարկման դատական կարգով։
  Խնդրո առարկա հիմնահարցի կապակցությամբ բազմապիսի(նաև  միմյանց  հակասող)  իրավական  դիրքորոշումներ  արտահայտելուց  հետո  Վճռաբեկ  դատարանըդարձյալ այսպիսի եզրահանգման է հանգել Լևիկ Պողոսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0136/11/11 որոշմամբ,  այսպես՝  «այն  դեպքում,  երբ  քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  որոշմամբ  հաստատված  է  համարվում  կոնկրետ  անձի  կողմից  քրեորեն  պատժելի  որևէ  արարք  կատարելու  փաստը,  այլ  խոսքով`քրեական  գործ  հարուցելու  մասին  որոշման  նկարագրական-պատճառաբանական  կամ  եզրափակիչմասերում առկա ձևակերպումներից ուղղակիորեն հետևում է, որ անձը կատարել է քրեորեն պատժելիարարք, ապա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը ենթակա  է  դատական  կարգով  բողոքարկման»։
   Եվ  որպեսզի  քրեական  գործի  հարուցման  մասին  որոշմանքննությունը դատարանում չվերածվի դատական քննության, «անձի նկատմամբ քրեական գործ հարուցելու մասին որոշման դեմ բողոքը դատական վերահսկողության կարգով քննելիս դատարանն իրավասու  չէ  անդրադառնալ  այնպիսի  հարցերի,  որոնք  հետագայում՝  գործն  ըստ  էության  քննելիս,  պետք  էդատական  քննության  առարկա  դառնան։
   Մասնավորապես՝  դատարանը  չպետք  է  հետևություններանի  և  իրավական  գնահատականներ  տա  գործով  ձեռք  բերված  ապացույցներին,  դրանց  թույլատրելիությանը,  վերաբերելիությանը,  գործի  լուծման  համար  բավարարությանը,  անդրադառնա  արարքիքրեաիրավական որակմանը վերաբերող հարցերին»։
 Եթե փորձենք տառացի նշանակությամբ (ինչպես պահանջում է Իրավական ակտերի մասին 2002թ․  ՀՀ  օրենքի  86–րդ  հոդվածը)  մեկնաբանել  քրեական  գործի  հարուցման  մասին  որոշմանը  գործողՔԴՕ–ում  ներկայացվող  պահանջները`  կարող  ենք  համաձայնել  Վճռաբեկ  դատարանի  դիրքորոշմանհետ,  որ  քրեական  գործը  հարուցվում  է  փաստի  նկատմամբ,  այլ  ոչ  թե  անձի,  սակայն  այս  դեպքումառաջանում է հետևյալ հաջորդ հիմնահարցը. իսկ անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը, որը համարձակորեն կարող ենք պնդել, որ կայացվում է ինչպես փաստի առթիվ, այնպես էլ անձինկատմամբ, կարո՞ղ է արդյոք բողոքարկվել դատական կարգով։
 Ինչպես գիտենք, գործող ՔԴՕ–ի 201–րդ հոդվածի համաձայն` անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու  մասին  որոշում  կարող  են  կայացնել  դատախազն  ու  քննիչը,  իսկ  անձին  որպես  մեղադրյալ  ներգրավելու գործընթացը ամբողջությամբ դատախազի սահմանադրական հսկողության տիրույթում է։
 Վճռաբեկ  դատարանը  Հովհաննես  Գինոյանի  վերաբերյալ  ԼՂ/0023/11/12  նախադեպային  որոշմամբ արձանագրել է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության առարկաչի  կարող  լինել  վիճարկվող  որոշման  կամ  գործողության  դատախազական  հսկողության  արդյունքումկայացված որոշումը։
  Հակառակ մեկնաբանության դեպքում, եթե իրականացվի դատախազի որոշմանօրինականության  և  հիմնավորվածության  դատական  ստուգում,  դատարանը  դուրս  կգա  մինչդատական  վարույթի  նկատմամբ  դատական  վերահսկողության  խնդիրների  սահմաններից,  և  առանց  անձիիրավունքները  և  օրինական  շահերը  պաշտպանելու,  ինչպես  նաև  խախտված  իրավունքները  վերականգնելու նպատակի, անհարկի կմիջամտի նախաքննության ընթացքին, ինչն անթույլատրելի է։
 Հաշվի  առնենք  նաև  այն  հանգամանքը,  որ  անձին  որպես  մեղադրյալ  ներգրավելու  մասին  որոշումը շոշափում է անձի իրավունքները, օրինական շահերը, վարույթի բնույթից և կիրառված հարկադրանքի  միջոցի  տեսակից  ելնելով  նաև  վատթարացնում  անձի  դրությունը։
   Մինչդեռ  կրկին  կիրառելովպասիվ  իրավամեկնաբանման  ռազմավարության  հնարքներից  օրենսդրի  կամքի  (մոտեցման)  բացահայտման  մեթոդը  օրենսդիրը  անձին  չի  տալիս  այդ  որոշման  դատական  բողոքարկման  հնարավորություն` չհամարելով այն դատական վերահսկողության առարկա։
 Վճռաբեկ  դատարանի  դիրքորոշման  համաձայն`  անձին  որպես  մեղադրյալ  ներգրավելու  մասինորոշումը պատկանում է այն որոշումների թվին, որոնց օրինականության և հիմնավորվածության դատական  ստուգումը  հնարավոր  է  միայն  գործի  ըստ  էության  քննության  ժամանակ,  ինչն  անհրաժեշտնախապայման  է  դատարանի  անկողմնակալության  և  անմեղության  կանխավարկածի  սկզբունքներիպահպանության  համար։
   Բացի  այդ,  Վճռաբեկ  դատարանը  գտել  է,  որ  անձին  որպես  մեղադրյալ  ներգրավելու  մասին  որոշման  բողոքարկումը  դատավարության  ավելի  ուշ  փուլում`  դատարանում  գործնըստ  էության  քննելիս,  չի  կարող  հանգեցնել  անձի  իրավունքների  և  օրինական  շահերի  անհամարժեքսահմանափակման։
  Հետևաբար, անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը չի կարող լինել  մինչդատական  վարույթի  նկատմամբ  դատական  վերահսկողության  առարկա,  ինչպես  նաև  վերահսկողության  առարկա  չի  կարող  լինել  այդ  որոշման  դատախազական  հսկողության  արդյունքումկայացված որոշումը։
 Այս հիմնահարցի առնչությամբ մենք համաձայն չենք Վճռաբեկ դատարանի հետ և գտնում ենք, որայն  դեպքում,  երբ  անձին  որպես  մեղադրյալ  ներգրավելու  մասին  որոշման  բողոքարկումը  դատավարության  ավելի  ուշ  փուլում`  դատարանում  գործն  ըստ  էության  քննելիս,  կարող  է  հանգեցնել  անձիիրավունքների և օրինական շահերի անհամարժեք սահմանափակման, ապա այդ որոշումը ենթակա էբողոքարկման։
  Օրինակ` անձի նկատմամբ տարածվում է հայտարարված համաներման ակտը, սակայնվարույթն իրականացնող  մարմինը անձին մեղադրյալ է ներգրավում, այս դեպքում ինչու չբողոքարկելանձին  մեղադրյալ  ներգրավելու  մասին  որոշումը,  երբ  այն  այդ  պահին  արդեն  իսկ  խախտում  է  անձիիրավունքները։
  Մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման արդյունքում մեղադրյալին առաջադրվող «մեղադրանքը»  Եվրոպական  կոնվենցիայի  6-րդ  հոդվածի  1-ին  մասի  նպատակների  իրացման  առումով  բնորոշվում  է  որպես  լիազորված  պետական  մարմնի  կողմից  անձին  արված  պաշտոնեական  ծանուցում  այնմասին, որ հիմքեր կան պնդելու, թե նա քրեական հանցանք է գործել (ՄԻԵԴ Eckle v. Germaոy, 1982 թ․հուլիսի 15-ի վճիռը, կետ 73)։
  Բացի այդ, մեղադրանքը ներկայացվում է որպես քրեադատավարականայնպիսի ինստիտուտ, որի միջոցով ապահովվում է հանրային քրեական հետապնդման կառուցակարգի գործունեությունը։
  Չէ՞ որ մեղադրանքը հանցակազմը կոնկրետ հանցագործության հանգամանքների և այն կատարած անձի հետ կապող դատավարական միջոցն է և այդ պատճառով էլ մեղադրանքըկարելի  է  դիտարկել  որպես  հանցակազմի  հատկանիշների  դատավարական  արտահայտություն,  որիցածանցյալ է նաև քրեական արդարադատության իրականացման գործառույթը (Վճռաբեկ դատարանիԳ. Ճաղարյանի և այլոց վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0002/02/11 որոշում)։
 Սույն աշխատանքում ներկայացված քրեական գործի հարուցման մասին որոշման բողոքարկմանանհրաժեշտության  հիմնավորումները  նույն  ձևով  վերաբերելի  են  (mutandis  mutadis)  նաև  անձին՝  որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման բողոքարկմանը։
 Նշենք, որ Վճռաբեկ դատարանը Վարուժան Մանուկյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0060/11/10 որոշմամբ  արտահայտել  է  դիրքորոշում,  որ  դատարան  կարող  են  բողոքարկվել  քրեական  հետապնդմանմարմինների  այն  բոլոր  որոշումներն  ու  գործողությունները  (անգործությունը),  որոնց  բողոքարկումըդատավարության ավելի ուշ փուլում՝ դատարանում գործն, ըստ էության, քննելիս անհնար է, կամ այնկհանգեցնի անձի իրավունքների և օրինական շահերի անհամարժեք սահմանափակման։
 Ելնելով վերոգրյալից՝ գտնում ենք, որ «որպես մեղադրյալ ներգրավել» եզրույթը չպետք է մեկնաբանվի նեղ ու կապվի բացառապես ՔԴՕ–ում դրան տրված բովանդակության հետ, հակառակ դեպքումՀՀ  սահմանադրությամբ  ամրագրված  դատական  պաշտպանության  երաշխիքը  կկրի  պատրանքայինբնույթ և չի ծառայի այն նպատակներին, որոնց նվաճման համար այն ամրագրվել է։
 Ինչպես գիտենք, անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշմանը ՔԴՕ 201–րդ հոդվածովսահմանված  առաջնային  պահանջներից  է  այդ  որոշման  պատճառաբանված  լինելը։
   Իսկ  եթե  անձըգտնում է, որ իրեն տրված որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը պատշաճ պատճառաբանված չէ, արդյո՞ք անձը կարող է դիմել դատարան` պահանջելով պարտավորեցնել վարույթի հանրայինմասնակցին բավարար չափով պատշաճ պատճառաբանելու կայացված որոշումը։
 Դիտարկելով հետևյալը հարցը, թե արդյոք բավարար պատճառաբանվածությունը կարող է դրվելմիևնույն կշեռքի հակադիր` մեղադրանքի վերաբերյալ բավարար տեղեկացվածություն ստանալու իրավունքի  նժարին,  գտնում  ենք,  որ  այո՛,  քանի  որ  բավարար  պատճառաբանվածությունը  անձի  կողմիցիրեն ներկայացված մեղադրանքի մասին բավարար տեղեկատվություն ստանալու համարժեք նախապայման  է։
   Այսպես,  Եվրոպական  դատարանը  բազմիցս  շեշտել  է,  որ  այն  հարցը,  թե  արդյոք  կոնկրետգործով մեղադրյալին բավարար տեղեկատվություն  տրամադրվել է առաջադրված մեղադրանքի իրավական և փաստական հիմքերի մասին, պետք է միշտ ուսումնասիրվի եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդհոդվածի  1-ին  կետով  նախատեսված՝  արդար  դատաքննության  իրավունքի  համատեքստում1։
   Եվրոպական  կոնվենցիայի  6-րդ  հոդվածի  դրույթները  մեղադրյալին  իրավունք  են  վերապահում  տեղեկացված լինելու ոչ միայն մեղադրանքի համար առիթ հանդիսացած նյութական փաստերի մասին, այլ նաևայդ փաստերի մանրամասն իրավական որակման մասին (Pelissier and Sassi v. France, 1999 թ․ ապրիլի 25-ի վճիռը, կետ 51)։
  Այժմ, ընդգծենք երկու հանգամանք` (1) մեղադրանքի բնույթի և առիթների մասին տեղեկացված լինելու իրավունքը պետք է դիտել պաշտպանության նախապատրաստության իրավունքի լույսի ներքո (Pelissier and Sassi v. France, 1999 թ․ ապրիլի 25-ի վճիռը, կետ 54), (2) «…մեղադրանքի ձևակերպման կարևորումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ համապատասխան դատավարական  փաստաթղթերում  դրա  առկայությունը  հնարավորություն  է  տալիս  քրեական  հետապնդման ենթարկվող անձին արդյունավետ  կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը։
   Ավելին,  մեղադրական  եզրակացության  մեջ  շարադրվող  առանձին  հարցեր  (արարքի  փաստականնկարագրության  հիմքում  դրված  ապացույցների  շրջանակը,  դրանց  տրված  գնահատականը  և  այլն)էական  նշանակություն  ունեն  անձի  պաշտպանության  իրավունքի  պատշաճ  իրականացման  համար»(Արկադի  Պատվականի  Պապյանի  գործով  Վճռաբեկ  դատարանի  2010  թ․  նոյեմբերի  5-ի  թիվՏԴ/0115/01/09 որոշման 19-րդ կետը)։
  Իսկ պաշտպանության իրավունքը` որպես մեղադրյալին վերապահված  դատավարական  իրավունքների  ամբողջություն,  հնարավորություն  է  տալիս  վերջինիս  հանդես  գալ  դատավարության  ինքնուրույն  սուբյեկտի  կարգավիճակով,  լրիվ  կամ  մասնակիորեն  հերքելիրեն  մեղսագրվող  հանցանքը  կատարած  լինելու  պնդումը,  ինչպես  նաև  պաշտպանել  իր  իրավունքներն ու օրինական շահերը։
  Ընդ որում, ինչպես գիտենք պաշտպանության իրավունքի իրականացմանփաստացի  հնարավորության  ապահովման  պարտականությունը  կրում  է  վարույթն  իրականացնողմարմինը։
 Հիմք  ընդունելով  վերոշարադրյալ  բոլոր  հանգամանքները,  ինչպես  նաև  ամրագրելով,  որ  անձինորպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշմամբ անձի կողմից ենթադրյալ հանցանքը կատարելու վերաբերյալ  ձևակերպումները  անձի  պաշտպանության  իրավունքի  ապահովման  նախապայման  են՝գտնում ենք, որ այն դեպքում երբ անձը գտնում է, որ մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը բավարար չափով պատշաճ պատճառաբանված չէ, իրավասու է դիմել դատախազին` (ելնելով նախատեսվածկառուցակարգից), իսկ ներկայացված պահանջը չբավարարվելու դեպքում դիմելու դատարան։
 Փորձենք  վերոշարադրյալ  իրավակարգավորումները  տեղափոխել  ՔԴՕ  նոր  նախագծի  տիրույթ`հաշվի առնելով այնտեղ կատարված նորամուծությունները։
  Այժմ պարզաբանենք հետևյալ հիմնահարցերը, դրանք են` ա) արդյո՞ք դատարան կարող է բողոքարկվել նաև քրեական վարույթ նախաձեռնելումասին  որոշումը,  բ)  քրեական  վարույթը  նախաձեռնվում  է  փաստի  առթիվ,  թե՞  անձի  նկատմամբ,  գ)արդյո՞ք  կարող  է  բողոքարկվել  քրեական  հետապնդման  հարուցման`  անձին  որպես  մեղադրյալ  ներգրավելու  մասին  որոշումը,  ինչպես  նաև  անձին  մեղադրանք  առաջադրելու  վարույթի  հանրային  մասնակիցների գործողությունը։
 ՔԴՕ  նախագիծում  քրեական  վարույթի  շարժը  սկսում  է  առերևույթ  հանցանքի  մասին  պատշաճհաղորդումը ստանալու պահից։
  Քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին որոշումը իրավական հիմքէ դատավարական գործողությունների կատարման համար։
  Նախ պարզաբանենք, արդյո՞ք այն քրեական գործի հարուցման մասին որոշման օրինակով նույնպես նախաձեռնվում է փաստի առթիվ։
 Այսպես,  ՔԴՕ  նախագծի  177–րդ  հոդվածի  3–րդ  մասի  համաձայն`  քրեական  վարույթ  նախաձեռնելու մասին արձանագրության մեջ նշվում են քրեական վարույթ նախաձեռնող պաշտոնատար անձիտվյալները,  քրեական  վարույթ  նախաձեռնելու  առիթը,  առերևույթ  հանցանքի  փաստական  նկարագրությունը,  քրեական  oրենսգրքի  այն  հոդվածը,  հոդվածի  մասը  կամ  կետը,  որի  հատկանիշներովսկսվում է վարույթը, հաղորդմանը կցված նյութերի ցանկը` այդպիսիք լինելու դեպքում։
  Այսինքն՝ կրկինբացակայում  է  անձի  մասին  նշման  պահանջը։
   Բացի  այդ,  քրեական  վարույթ  նախաձեռնելու  առիթըըստ ՔԴՕ նախագծի 174–րդ հոդվածի հանդիսանում է առերևույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդումը, որի էությունը պարզաբանվում է նույն հոդվածի 2–րդ մասում, այն է` համապատասխան հաղորդումը համարվում է առերևույթ հանցանքի մասին, եթե դրանով փաստվում է այնպիսի գործողությունև (կամ) անգործություն, որին ողջամտորեն կարող է տրվել Հայաստանի Հանրապետության քրեական1 Տե´ս Deweer v. Belgiսm, 1980 թվականի փետրվարի 27-ի վճիռը, կետ 56, Urtico v. Italy, 1980 թվականի մայիսի 13-ի վճիռը,կետ 32, Goddi v. Italy, 1984 թվականի ապրիլի 9-ի վճիռը, կետ 28, Colozza v. Italy, 1985 թվականի փետրվարի 12-ի վճիռը, կետ26։
 օրենսգրքով  նախատեսված  որևէ  հանցավոր  արարքին  համապատասխանելու  նախնական  իրավական գնահատական։
 Ստացվում  է,  որ  քրեական  վարույթի  նախաձեռնման  ո´չ  առիթը,  ո´չ  որոշումը  չեն  պարունակումորևէ նշում անձի մասին։
  Այսինքն՝ ապագայում ենթադրաբար գործ ենք ունենալու բացառապես փաստի առթիվ նախաձեռնված վարույթի հետ։
  Միևնույն  ժամանակ չենք կարող նաև չբացառել այն հանգամանքը,  որ  պրակտիկայում  կարող  են  լինել  դեպքեր,  երբ  վարույթի  հանրային  մասնակիցը`  ելնելովստացված առերևույթ հանցանքի մասին հաղորդման բովանդակությունից, քրեական վարույթ նախաձեռնելու  մասին  որոշման  մեջ  որևիցե  հղում  կկատարի  որևէ  անձի  նկատմամբ,  և  եթե  վերջինս  էլկպնդի, որ այդ գործողությամբ խախտվում են իր իրավունքներն ու օրինական շահերը, կօգտվի նրանտրված դատական պաշտպանության իրավունքից։
 ՔԴՕ  նախագիծը,  համադրելով  առաջադեմ  իրավական  համակարգերի  նորարական  լուծումները,չտրամադրելով անձին քրեական վարութը նախաձեռնելու մասին որոշումը բողոքարկելու հստակ հնարավորություն,  միևնույն  ժամանակ  չի  էլ  բացառել  այդպիսի  հնարավորությունը։
   Այսպես,  ՔԴՕ  նախագծի 306–րդ հոդվածի 2–րդ մասի համաձայն՝ «դատական բողոքարկման ենթակա են նաև մինչդատական  այն  ակտերը,  որոնց  վիճարկումը  դատաքննության  ընթացքում  անհնար  է  լինելու  կամ  բողոքարկողին  ակնհայտորեն  զրկելու  է  իր  իրավաչափ  շահերը  պաշտպանելու  իրական  հնարավորությունից»։
 Հիմք  ընդունելով  վերոշարադրյալ  դրույթները  և  այս  հիմնահարցի  լուծման  կապակցությամբ  կիրառելով  պասիվ  իրավամեկնաբանման  ռազմավարության  տեքստային  հնարքներից  Ejusdem  gererisմեթոդը (բաց թվարկման չորոշակիացված տարրի բովանդակությունը բացահայտելու համար անհրաժեշտ է ելնել որոշակիացված տարրի բովանդակությունից)՝ գտնում ենք, որ վարույթի նախաձեռնմանմասին որոշումը կարող է բողոքարկվել։
 Այժմ  անդրադառնանք  մյուս  կարևորագույն  հիմնահարցին,  թե  արդյո՞ք  կարող  է  բողոքարկվելքրեական հետապնդման հարուցման` անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը, ինչպեսնաև անձին մեղադրանք առաջադրելու վարույթի հանրային մասնակիցների գործողությունը։
 Նախ,  նշենք,  որ  ՔԴՕ  նախագծի  մակարդակում  այլևս  քննարկման  առարկա  չի  կարող  լինել  այնհարցը, թե արդյոք անձը կարող է դիմել դատարան այն դեպքում, երբ գտնում է, որ այդ որոշումը պատշաճ  պատճառաբանված  չէ,  քանզի  ՔԴՕ  նախագծի  191–րդ  հոդվածը  ի  տարբերություն  գործող  ՔԴՕ201–ի`  անձին  որպես  մեղադրյալ  ներգրավելու  մասին  որոշմանը  «պատճառաբանավածության»  պահանջ չի դնում։
  Նախագիծն այս կոնտեքստում նույնպես առաջադիմական է, մասնավորապես` ամրագրելով նոր՝ պատշաճ ապացուցման սկզբունքը, նախագիծը պահանջում է, որ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական  հանգամանք հիմնավորվի  ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառիդրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած (ՔԴՕ նախագծի 22–րդ հոդվածի 2–րդ մաս)։
  Այսինքն՝ նախագծի տվյալ դրույթի էությունից ելնելով ոչ բավարար պատճառաբանվածության  զգացում  վարույթի  մասնավոր  մասնակիցը  չպետք  է  զգա`  իրեն  մեղադրանք  առաջադրելուկապակցությամբ։
 Անցնելով  սույն  աշխատանքում  բարձրացված  վերջին  հիմնահարցին՝  անձին  որպես  մեղադրյալներգրավելու  մասին  որոշման  բողոքարկմանը,  գտնում  ենք,  որ  այս  հիմնահարցը  ՔԴՕ  նախագծումստացել է իր լուծումը նույն եղանակով, ինչ մեր կողմից սույն աշխատանքում բարձրացված քրեականվարույթը  նախաձեռնելու  մասին  որոշումը  բողոքարկելու  հիմնահարցը,  այն  է`  չնախատեսելով  կոնկրետ  բողոքարկման  մեխանիզմ՝  նախագիծը  միևնույն  ժամանակ  չի  բացառել  այդպիսի  բողոքարկմանհնարավորությունը։
   Եվ  տվյալ  հիմնահարցը  լուծելիս  պետք  է  ելնենք  նույն  հանգամանքներից,  որոնքներկայացվեցին սույն աշխատանքում գործող ՔԴՕ–ում անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասինորոշման բողոքարկման հնարավորության հարցին անդրադառնալիս։
 Ելնելով  նախագծի  306–րդ  հոդվածից՝  գտնում  ենք,  որ  այն  դեպքում,  երբ  անձը գտնում  է,  որ  մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման բողոքարկումը դատավարության ավելի ուշ փուլում` դատարանում գործն ըստ էության քննելիս, կարող է հանգեցնել իր իրավունքների և օրինական շահերի անհամարժեք սահմանափակման, ապա այդ որոշումը ենթակա է բողոքարկման։
 Այսպիսով,  եզրափակելով  սույն  աշխատանքը,  ցանկանում  ենք  ընդգծել,  որ  իրավագիտությանքրեադատավարական ճյուղում, Եվրոպական կոնվենցիայից բխող` անձի վարքագծի չափի առավելագույնը  սահմանելիս  օրենսդիրը  մշտապես  պետք  է  առաջնորդվի  Եվրոպական  դատարանի  որդեգրածայն գաղափարախոսությամբ, որ Եվրոպական կոնվենցիան կոչված է երաշխավորելու ոչ թե տեսականև  պատրանքային,  այլ  գործնականում  և  արդյունավետ  իրականացվող  իրավունքներ։
   (Էյրին  ընդդեմԻռլանդիայի գործով 1979 թ. հոկտեմբերի 9–ի վճռի 24–րդ կետ, Արտիկոն ընդդեմ Իտալիայի (Urtico v.Italy) գործով վճիռ, 1980 թ. մայիսի 13, կետ 33)։
 Առնոլդ ՎարդանյանՎԱՐՈՒՅԹԻ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ (ԱՆԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ) ԲՈՂՈՔԱՐԿՈՒՄԸ ՄԻՆՉԴԱՏԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹՈՒՄ` ՀՀ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ 18-ՐԴ, 19–ՐԴ ԵՎ ՄԻԵԿ 6–ՐԴ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԻ ԼՈՒՅՍԻ ՆԵՐՔՈԲանալի բառեր՝ քրեական գործի հարուցման մասին որոշում, մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշում, որոշման պատճառաբանվածություն, դատական բողոքարկում, նախադեպային իրավունք։

Սույն  գիտական  աշխատանքում  ներկայացված  է  իրավական  վերլուծություն  մինչդատական  վարույթում  քրեական գործի հարուցման մասին որոշման, մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման դատական կարգով բողոքարկելու հանգամանքների վերաբերյալ, ինչպես նաև մինչդատական վարույթում մեղադրյալ ներգրավելու մասին  որոշման պատճառաբանվածության վիճարկմանը դատական կարգով։
