Նախաբան   Հոդվածում վերլուծվում են բրիտանացի միսիոներների, բրիտանացի ռազմական գիտակ և լրտես Լոուրենս Արաբացու ՝ հայկական «հետաքրքիր» հայկական ինքնության իմաստալից և խորը մեկնաբանությունները լեզվամշակութային-ճանաչողական տեսանկյունից: Իբր աղբյուրներն ընտրվել են 1914 թվականին: «Travelամփորդությունն ու քաղաքականությունը Հայաստանում» հուշագրությունը-զեկույցը [1] գրվել է Բաքստոնների կողմից, իսկ ամերիկացի լրագրող Լինքոլն Սթիվենսը ընտրվել է Լոուրենս Արաբի տեսակետները վերլուծելու համար 1919 թվականին: Բացառիկ հարցազրույցը «Հայերն անհնար են» [2]:   Քննվում են հայկական մտածելակերպը և լեզվամշակույթը բնութագրող անվանական միավորները ՝ փորձելով վերլուծության ոչ լեզվական հիմքը: Բացահայտել աշխատանքի հրատապությունը այն փաստի միջոցով, որ գլոբալիզացիայի դարաշրջանում «ազգության լեզվի և մշակույթի խնդիրները» ենթակա են փոփոխությունների ՝ կապված ամերիկյան և եվրոպական արժեքների ազդեցության հետ: Աշխատանքի նպատակն է վերաիմաստավորել Baxtons և Lawrence- արաբ կնոջ հոգեկան կառուցվածքը, մշակույթը և վարքագծային առանձնահատկությունները `դրանք վերաիմաստավորելու համար` ելնելով ժամանակի պահանջներից: Ըստ Էնթոնի Սմիթի, ազգային ինքնությունը ազգային ինքնության հիշողությունների, պատմությունների, արժեքների, սովորույթների խորհրդանիշն է, պահպանումն ու շարունակական վերարտադրումը, որը ժառանգություն է ստեղծում ժողովուրդների համար, անհատը դառնում է այդ ժառանգության միջոցով [3]:  Ըստ էության, օգտագործվում են պատմական հիշողությունը, ազգային ինքնագիտակցությունը և արժեքային համակարգերը, որոնք ժամանակի ընթացքում ամուր հիմք են տալիս ազգային վերակառուցման համար:   Ըստ Սմիթի ՝ ցանկացած մարդկային ինքնության հիմնական տարրը հիշողությունն է, անցյալի հետ անձնական կապի գիտակցումը:   Թե՛ պատմական, թե՛ հանրային հիշողությունը բաղկացած է ազգի իրական կամ պատկերացրած պատմական անցյալի ամբողջական կամ առանձին դրվագներից, որտեղ օգտագործվում են մարդկանց գիտելիքներն ու վերաբերմունքը: Աբրահամյանը փորձում է «իր արմատներին ձգտող» հայը ներկայացնել որպես «առաջինը լինելու բարդույթ ունեցող» [7]: Պատահական չէ, որ համաշխարհայնացման ներկա գործընթացներում ազգային բնույթի և աշխարհի ընկալման առանձնահատկություններին վերաբերող խնդիրները մանրամասնորեն ուսումնասիրվում են ոչ միայն առանձին առարկաների, այլ նաև միջառարկայական ոլորտներում: դրվագների մասին [5,6]:   Նշված համատեքստում հայերն ու Հայաստանը օտարերկրացիների աչքերով: Նշենք, որ XIX դարի վերջին և այն ծաղկում է ապրել XX դարի առաջին կեսին: Եվրոպայում, հատկապես Մեծ Բրիտանիայում, մեծ հետաքրքրություն կար հայերի և Հայաստանի նկատմամբ: Որպես կանոն, Բրիտանիայի կառավարության խնդրանքով բրիտանական կառավարության պահանջով ստեղծվում են հավաստի ու անկողմնակալ մանրամասներ և փաստեր պարունակող զեկույցներ և հուշեր, որոնք այսօր մեծ արժեք ունեն: Հետազոտողները տեղեկություններ են տրամադրում Հայոց ցեղասպանության պատմության մասին: պահանջել հասարակության տվյալ խմբի կողմից պահանջված որոշակի ֆունկցիա և գիտակցություն, որն ուղղորդում է այդ հասարակության ներկայացուցիչների գործողությունները [9]: և արժանիքները, նկրտումները [8]: Բաքսթոնները, մանրամասն ուսումնասիրությունից հետո, բրիտանական կառավարության պահանջով պետք է պարզեին, թե որքանով է հնարավոր հայերին «քաղաքակրթել»:   Ամենայն հավանականությամբ, Մետաքսի ճանապարհի մենաշնորհը բրիտանական կառավարության գերագույն նպատակն էր, որը, սակայն, ներկայացվեց որպես հայերին «քաղաքակրթելու» ազնիվ և բարոյական միտում: Բարձր գնահատելով Բաքստոնսի ուղեգրությունը ՝ Քրիստոֆեր Ուոքերը շեշտում է, որ զեկույցը լիովին բացահայտում է իրավիճակը Առաջին աշխարհամարտի նախօրեին: Օսմանյան կայսրության անվան փոխարեն Բաքսթոններն իրենց ժամանման վայրում իրենց զեկույցում նշում են Հայաստանի անունը:   Մոտ մեկ տարվա երկար ճանապարհի ընթացքում նրանք ներկայացնում են հայերին իրենց հայրենիքում `Ռուսաստանում-Հայաստանում, Պարսկաստանի հայաբնակ շրջաններում: Թուրքիա-Հայաստանում, Հայաստանում Բաքթոններին անմիջապես գրավում են հայերի աշխատասիրությունը, ժայռերի և լեռների չոր սողանքներից հարուստ բերք ստանալու կարողությունը, տների և մանկատների մաքրությունը, առասպելական գեղեցկությունը: Հայ կին, վաճառականներ, արևելահայ տղամարդու նվիրվածություն իր ընտանիքին:  Ավելին, նշվում է, որ նույնիսկ այդ դժվար պայմաններում հայերի տները կառուցվում էին գետնին, մինչդեռ քրդերն ապրում էին խրամատներում:   Այնուամենայնիվ, միսիոներ-ճանապարհորդների համար տպավորիչ էր, որ եվրոպական հասարակության մեջ տարածվեց այն կարծիքը, ըստ որի հայերը համապատասխանում են իրականությանը, վաճառականի հոգեբանությունը բնորոշ չէր ոչ բոլոր հայերին:   Նշվում է, որ նրան դատել են հայ թշնամու մտադրությամբ ՝ հայկական արժանապատվությունը նվաստացնելու համար: Բաքստոնները ընդվզեցին այս գաղափարի դեմ և գրեցին, որ իրականում հայերը, լեզվաբանները, հիմնականում աշխատում էին որպես ուսուցիչ Եվրոպայում:   Թիֆլիսի (Georgiaորջիա) հայկական ճեմարանում նրանք հիանում են կրթության մակարդակով և զարմանում են, երբ հայերը աշխատում են Մոնտեսորիի մեթոդներով, մինչդեռ Եվրոպայում այդ մեթոդները դեռ օգտագործվում են:   Նրանք զարմացած են, որ ամբողջ աշխարհում եկեղեցին միշտ խոչընդոտել է կրթությանը և գիտությանը, և Հայ եկեղեցին եղել է այդ գործընթացի մշտական ​​կազմակերպիչը: Թուրքիայի անտանելի լծի տակ գոյատևելու համար պայքարող հայերը միջոցներ ստեղծեցին և բարերարներ գտան արտերկրի հայերի շրջանում ՝ ապահովելով իրենց որդիների եվրոպական կրթության փայլուն հնարավորությունները:   Բաքսթոնցիները, սակայն, չեն հասկանում, թե ինչու են ոմանք անվանում հայերին վախկոտ, երբ միայն հինգ-վեց հին որսորդական հրացաններ ամենաժամանակակից և բարձրորակ գերմանական զենքով պատկանում են ամբողջ հայկական գյուղին: Բաքթսոնները բրիտանական խորհրդարան զեկուցեցին, որ եվրոպական զինված խմբավորումները, որոնք ենթակա չէին Թուրքիայի կառավարությանը, բայց գործում էին նրա հովանու ներքո, վճարվում են հայկական ունեցվածքով:   Անդրադառնալով Անդրանիկայաջերին ՝ մասնակիցները, Բաքստոնները կարծում են, որ թուրքերը վախենում են հսկայական մտավոր և կառուցվածքային տարրից, եթե եթե թուրքը չի կարողանում իր մտքով հաղթել հային, ապա դա հաջողվում է անխնա ուժի կիրառմամբ: Ըստ նրա ՝ տաղանդավոր հայը, որը հարստացնում է համաշխարհային գանձարանը, և ցնցող քրդերը, նույնիսկ զինված պաշտպանական ուժերի տարածքից, որոնք ի վիճակի են զենքով պաշտպանել pեյթուն-Բաքսթոն շրջանում հայկական ջարդերը, ոչ միայն կարող են պաշտպանվել , բայց կարող է խաղաղություն ապահովել ամբողջ տարածաշրջանում: Նա համարձակ է և արագ կողմնորոշվում է ստեղծված իրավիճակում:  Ըստ Բաքսթոնսի վերլուծական մեկնաբանությունների ՝ հայերի դժբախտության պատճառը պետք է գտնել նրանց զարգացման բարձր աստիճանի, յուրահատկության և տերերի բարբարոսական մակարդակի տարբերության մեջ:   Ուղևորության ավարտին միսիոներները ցավով նշում են, որ ամենահուսահատ վիճակում են գտնվում հայ-թուրքական հայերը, որոնք պետք է անհապաղ փրկվեն զարգացած թուրքերից, թուրքական կառավարությունը կազմակերպում և վերահսկում է հայկական ջարդերը, ինչը միայն անկարող է բարեփոխումների, բայց մնացել է նույն բարբարոսը:   Հայերը պայքարում էին Արևմտյան Հայաստանում իրենց կյանքի հիմնական իրավունքի համար:   Նույն պետությանը հավատարիմ, պետության թշնամի հռչակած հայերը հալածվեցին, բռնագաղթվեցին և դաժանորեն սպանվեցին, մինչդեռ բարբարոս թուրքերը բռնագաղթերով և կոտորածներով նվաճեցին հայկական հողերը ՝ լուծելով ժողովրդագրության խնդիրը, իսկ հայերի ոսկիները օգնեցին զենք ու զինամթերք ձեռք բերել պատերազմին մասնակցելու համար:   Identityանոթանալով հայկական ինքնությանը և մտածելակերպին `մեռնող հայը` հանուն ընտանիքի, դավանանքի, հայրենիքի, որը, ըստ Բաքստոնների, հայը տարբերվում էր անգլիացուց `հանուն ընտանիքի, կրոնի, հայրենիքի, կարողացավ կազմակերպել և լուծել ազգի կրթությունը: Քաջ մարտիկ ու գլխավոր հրամանատար լինել:  Բաքսթոնները գնահատում էին նաև հայ կնոջ գեղեցկությունն ու հավատարմությունը, ամուսնու մարտական ​​ընկերն ու բարեկամությունը:   Բրիտանական աջակցությամբ հնարավոր է «քաղաքակրթել» հայի:  Բաքստոնները որոշում են, որ բարբարոսական Արևելքի քաղաքակիրթ Արևմուտքի եզրին գտնվող հայը պետք է փրկվի եվրոպական համայնքի օգնությամբ, որը, չգիտես ինչու, չէր նկատում թուրք բարբարոսներին և չէր ցանկանում օգնություն առաջարկել: Մշակույթի, ներկայացումների աքսորի, խոշտանգումների խնդիրները:   Արաբի խոսքով ՝ բրիտանացիներն ու ամերիկացիները կսովորեցնեն իրեն քրտնաջան աշխատել հաջողության հասնելու համար (պետք է նրանց դժվար սովորեցնեն հաջողության հասնելու համար), բայց հայը չի ցանկանում քրտնաջան աշխատանք կատարել, նա ցանկանում է օգտագործել իր մտավոր ներուժը ՝ որպես բժիշկ և փաստաբան, բայց ոչ թե աշխատելու համար: երկրի հանքերում:   Թվում է, որ Լոուրենսը հավանություն չի տալիս հայերի սերը և հակումն դեպի գիտելիքները:  Դա ստիպում է Լոուրենսին վախենալ անհանգստանալու Կրթության և գիտության ձգտող հայը ձգտելու է համաշխարհային կառավարման, քանի որ նա լավագույնն է իր տրամաբանության, հոգեբանության և ֆիզիկական կենսունակության համար (նրանք առաջ են գնացել տրամաբանորեն, հոգեբանորեն, ֆիզիոլոգիապես):   Անգլերեն տարբերակում արմատը տրամաբանորեն կրկնվում է երեք անգամ ՝ ոճական կրկնության միջոցով ընդգծելով միտքը:  Լոուրենսը հայկական սահմանում է անում: Հայերը պետք է աշխատեն Հայաստանի համար, ոչ թե Հայաստանը ՝ հայերի:   Որքան էլ տարօրինակ հնչի, նա այնուամենայնիվ խոստովանում է, որ ինքը շատ քաղաքակիրթ, խելացի հայ էր, ապրում էր օտար երկրում: Բաքթսոնը նշում է նաև, որ ազգային արժանապատվությունը, որը հայկական ինքնության բաղադրիչներից մեկն է, երբեք իրեն թույլ չի տվել խոնարհվել օտարերկրացու առաջ:  Լոուրենսը խոստովանում է, որ հայերը քաղաքակրթության տեսակետից ամենից բարձրն են, ամենազարգացածն ու ամենախելացին (դրանցից առավել խելացի, տեսակետի ամենակատարյալ տեսակետը):   Ազգի կատարյալ նկարագրություն, բայց քայլ առ քայլ ակնհայտ է դառնում Լոուրենսի ատելությունը հայերի նկատմամբ և դրա խոր արմատները:   Ըստ Լոուրենսի, ի տարբերություն Բաքստոնների, ովքեր ցանկանում են փրկել հայերին, հայկական հարցի միակ հնարավոր լուծումը երդվյալ քրիստոնյա հայերի ոչնչացումն է: Հայերի թշնամիները լավ են կատարում իրենց գործը, նրանք վայելում են հայերին սպանելու հաճույքը մինչև վերջ: Նրանց չի հետաքրքրում, որ հայը լիովին անհետանում է, և նրանք միշտ թողնում են մի կնոջ և տղամարդու, ովքեր մեկօրյա քրտնաջան աշխատանքից հետո (այսինքն հաստատում են, որ հայը աշխատասեր ապրանք է ստեղծում) բազմանում և տարածվում են ամբողջ տարածքում: աշխարհ (բուծված և բուծված և բուծված, տարածվող և տարածվող):  Աշխատավորի ոճական կրկնության բաղաձայնի (b, d, s, t, m, l) օգտագործման մեղեդու ազդեցությունը բացահայտում է Լոուրենսի ընդգծված դժգոհությունը, որն ի վերջո բերում է չափազանցության: Հայերը գաղտնի բազմանում են, խորամանկորեն տարածվում աշխարհով մեկ, խորամանկորեն լուռ:  Ասվեց 1919 թ., Երբ ամբողջ հայությունը և ողջ առաջադեմ մարդկությունը արդեն ականատես էին եղել Հայոց ցեղասպանությանը: Լոուրենսը, կարծես, փորձում է թշնամանք սերմանել անվնաս հայի նկատմամբ ՝ նվաստացնելով նրան և հավաստիացնելով ամերիկացի լրագրողին, որ առաջին քրիստոնյա հայ ազգը, հրեայի և մյուս բոլոր ազգերի լավագույն հատկությունների մարմնացումը, կփորձի շահարկել բոլոր ազգերին:  Լոուրենսի խոսքով `հայը կատարյալ է ու սիրված Աստծո կողմից, հայը երբեք չի ցանկանա աշխատել Հայաստանի հանքերում` օտար տերության համար:  Նա վերարտադրում է կազմակերպված և լուռ ձևով. Կարո՞ղ է մի օր այնքան հզոր դառնալ, որ թույլ չի տա օտարերկրացուն դառնալ իր երկրի բնական պաշարների տերը:   Այն ունի հայկական մտավոր ներուժ, որը բարենպաստ պայմաններում կարող է մեծ ապագա խոստանալ հայերին:     Սեփական հողում ամուր կանգնած հայը անպարտելի է, նա պետք է բաժանվի Հայաստանից:  Հայը չպետք է ունենա Հայաստան, քանի որ, ըստ Լոուրենսի, նա կարող է ուրիշներին տալ իր կարողությունը միայն ժամանակավոր օգտագործման համար, չնայած նա ցանկանում է ապրել ծովափնյա մեծ քաղաքներում ՝ վարձակալելով, շահույթ ստանալով, վաստակելով բաժնետոմսերի, կապիտալի վաճառքից, փող ուրիշի քրտնաջան աշխատանքից:   Այս կերպ, Լոուրենսը փորձում է համոզել ամերիկացի Սթիվենսին, որ անհրաժեշտ է արմատախիլ անել հային երկրի երեսից ՝ նախ նրան հեռացնելով հայրենիքից:  Այո, Լոուրենսը ճիշտ է հասկանում հայի բնույթը. Հայը իրեն չի նվաստացնի օտարերկրյա շահագործողի առջև, դա անհամատեղելի է նրա ազգային դիմագծի հետ, նա հանդուրժող է, բայց չի հանդուրժի անարդարությունը, կարող է չաշխատել, ստեղծագործել, կուտակվել միայն այն պատճառով, որ նա չի ծառայում օտարերկրացուն: քանզի նրանք օրհնված ժողովուրդ են: Իր բնական ինտելեկտի, արագ կողմնորոշվելու ունակության և աշխատասիրության շնորհիվ հայը կարողանում է առաջ անցնել իր մրցակիցներից `առաջացնելով վերջիններիս նախանձը:  Գուցե տնտեսական նախանձն է պատճառը, որ արաբացի Լոուրենսը հայերին ստիպում է ամենաբարձր աստիճանը համարել անհնարին, անտանելի (իսկ հայերը `երրորդ աստիճանի):  Լոուրենսի խոսքով ՝ հայի ոչնչացման ամենահարմար միջոցը ամերիկացին է, քանի որ նա արդեն ունի բնիկ ամերիկացիներին հաջողությամբ ոչնչացնելու փորձ, երբեք խղճի խայթ չի զգացել:  Թուրքերը շատ անկիրթ են հայերի ցեղասպանության համար, նրանք միայն ցանկանում են տեր կանգնել հայերի ստեղծած հարստություններին, անգլիացին դեռ շատ անելիքներ ունի Եվրոպայում:  Բայց հայ ինքնության առանձնահատկություններին քաջատեղյակ արաբ Լոուրենսը վստահ չէ ՝ կարո՞ղ է ոչնչացվել հայը, ով չի վախենում օրհնված օտարերկրացուն, նույնիսկ եթե հայրենիքի անբարենպաստ պայմանները ստիպեն նրան լքել հայրենիքը:   Ըստ նրա ՝ կատարյալ հայ ազգը պետք է ամբողջովին ոչնչացվի: Եզրակացություն 1. Բաքստոնների և Լոուրենս Արաբիայի տեսակետները հիմնականում նույնն էին հայի դրական պատկերի տեսանկյունից, բայց եթե առաջինը կոչ էր անում փրկել Եվրոպան քրիստոնեա-հայ բարբարոս թուրքից, ապա արաբը, նկարագրելով Հայը ՝ որպես մարդ, կարծում էր, որ պետք է ոչնչացնել այդ հատկությունների համար: 2. Ըստ Բաքստոնների ՝ հայը շատ տարբեր ինքնություն ունի, ինչը թույլ կտա նրան «քաղաքակրթվել» Բրիտանիայի օգնությամբ: 3. Իմաստուն, հպարտ, համեստ օտարի, համարձակ և ծայրահեղության կերպարը հարյուր տարվա ընթացքում էականորեն չի փոխվել, բայց դժվար է ասել, թե արդիացման գործընթացն ինչպե՞ս կանդրադառնա նման նկարագրությամբ հայի մտածելակերպի վրա: 4. theեկույցի արժանիքներից մեկն այն է, որ հեղինակները տեքստում օգտագործում են Հայաստան, Թուրքիա-Հայաստան, Ռուսաստան-Հայաստան տեղանունները `ընդգծելով, որ հայը ապրել է իր հայրենիքում: ։

Հոդվածի  սահմաններում  քննության  են  առնված  հայ  ինքնության  երկու չափազանց տարբեր մեկնաբանություններ։
   Ճամփորդելով  Հայաստանում  և  մանրամասն  ուսումնասիրելով  թուրքական  լծի  տակ  ապրող  հայի  դաժան  կյանքը,  ինքնությունը,  հոգեկերտվածքը,  հոգեբանությունը,  կրոնը,  մշակույթը՝  Բաքսթըն  եղբայրները  եզրահանգում  են,  որ  հային  պետք  է  անհապաղ  փրկել  բարբարոս թուրքից, և որ  հային կարելի է «քաղաքակրթել» Բրիտանիայի  օգնությամբ։
   Լոուրենս  Արաբացու  կարծիքով  «ամեն  առումով  կատարյալ»,  «երդվյալ  քրիստոնյա  բարի  հայի»  ներկայությունից  աշխարհը  պետք  է  ազատվի  ցեղասպանության  փորձ  ունեցող  ամերիկացու օգնությամբ՝ հային ենթարկելով «կատարյալ բնաջնջման»։
