ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋ ՏԱՐՎՈՂ ԲԱՆԱԿՑԱՅԻՆԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ԼՈՒՍԱԲԱՆՈՒՄԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄԼեռնային Ղարաբաղի խնդրի արդի փուլը սկիզբ է առել ԽՍՀՄ գոյությանվերջին  տարիներին  և  վերածվել  է  զինված  հակամարտության  Լեռնային  Ղարաբաղի  ժողովրդի ինքնորոշման  իրավունքի իրացմանն ի պատասխան  Ադրբեջանի կողմից ուժային քաղաքականություն որդեգրելու արդյունքում։
  Ղարաբաղի  հակամարտությունը  տարբերվում  է  նախկին  Խորհրդային  Միությանտարածքում ծագած այլ հակամարտություններից նրանով, որ Ղարաբաղի ժողովուրդն  իրավաբանորեն  անթերի  իրացրել  է  իր  ինքնորոշման  իրավունքըմինչև  Խորհրդային  Միության  փլուզումը։
   Ղարաբաղյան  հակամարտությունըհետխորհրդային  տարածքի  ամենաարյունալի  հակամարտությունն  էր`  տասնյակ  հազարավոր  զոհերով,  հարյուր  հազարավոր  փախստականներով  և  մեծավերածություններով։
  Հակամարտության ռազմական փուլն ավարտվեց 1994թ. մայիսին զինադադարի մասին անժամկետ համաձայնագրով։
  Սակայն Ադրբեջանը  կոպտորեն  խախտում  է  իր  իսկ  կողմից  ստորագրած  եռակողմ  (Լեռնային Ղարաբաղ, Ադրբեջան, Հայաստան) համաձայնագրերը հրադադարի ռեժիմի  (1994  թ.  մայիս)  և  հրադադարի  ռեժիմի  ամրապնդման  (1995թ.  փետրվար) մասին։
  Ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը միտված բանակցություններն ու միջնորդությունները, սակայն, սկսվել են 1994 թվականիցվաղ՝ դեռևս 1991 թվականի սեպտեմբերից, երբ Ռուսաստանի նորընտիր նախագահ Բորիս Ելցինը և Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը  ժամանեցին  Ստեփանակերտ  և  հանդիպեցին  ԼՂ  իշխանությունների  հետ։
 Հետագայում  հուշագիր  ստորագրվեց,  որը,  սակայն,  այդպես  էլ  մնաց  թղթիվրա. փլուզվեց Խորհրդային Միությունը։
 1992  թ.  մարտին  Ադրբեջանի  և  Լեռնային  Ղարաբաղի  միջև  հակամարտության  կարգավորմանը  միացավ  Եվրոպայում  անվտանգության  և  համագործակցության ծորհուրդը (1994 թ. դեկտեմբերից՝ Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպություն)։
  1997 թ. ընդունվեց Մինսկի խմբի եռանախագահությունը (ԱՄՆ, Ռուսաստան, Ֆրանսիա), որը մինչ այսօր միակ համաձայնեցված ձևաչափն է։
  Այն ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության  կարգավորմանն  ուղղված  միջնորդական  գործունեություն  իրականացնելու մանդատ է ստացել ԵԱՀԿ-ից։
  Հենց 1997-ին էլ ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները  ներկայացրին  հակամարտության  լուծման  առաջին՝  «փաթեթային»  կոչված  փաստաթուղթը,  սակայն  փաստաթղթում  այն  սկզբունքի  ամրագրումը, որ ԼՂ կարգավիճակի հարցն ի սկզբանե պետք է դիտարկել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության պահպանման  շրջանակներում,  լուրջխոչընդոտ  հանդիսացավ  բանակցությունների  հետագա  ընթացքի  համար  ևմերժվեց  հակամարտության  մասնակից  երկու  կողմերի`  Հայաստանի  և  Լեռնային  Ղարաբաղի  Հանրապետությունների  կողմից։
   Նույն  թվականին  ԵԱՀԿՄինսկի խմբի համանախագահների կողմից ներկայացված ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման երկրորդ առաջարկը հենվում էր «փուլային» եղանակով  հակամարտող  կողմերի  միջև  համաձայնության  հասնելու  մեթոդիվրա։
   Այս  մոտեցումը  որպես  հիմք  ընդունեցին  ՀՀ-ն  և  ԱՀ-ն,  սակայն  մերժվեցԼեռնային  Ղարաբաղի  կողմից,  քանի  որ  երաշխիքներ  չկային,  թե  ԼՂ  կողմիցվերահսկվող տարածքների վերադարձից հետո հանկարծ ադրբեջանական իշխանությունների  մոտ  չէր  անհետանա  բանակցությունների  հետագա  շարունակման  ցանկությունը։
   1998  թ.  ներկայացված  «ընդհանուր  պետության»հայեցակարգի  վրա  հիմնվող  բանակցային  փաստաթղթում  նկատելի  էր  որակական անցում հակամարտության հիմնական բաղադրատարրերի լուծման ուղիների ընդունման հարցում։
  Մասնավորապես հակամարտության կարգավորման կարևորությամբ առաջին հիմնահարցն էր դիտարկվում Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի շուրջ սկզբունքային համաձայնության ձեռքբերումը։
  Բացի վերը նշված ձևակերպումից՝ ԼՂ կարգավիճակը ներառում էր նաև այնպիսիիրավասությունների  ձեռքբերում,  ինչպիսիք  էին  հանրաքվեի  միջոցով  սեփական  սահմանադրության  ընդունումը,  պետականության  ատրիբուտները,օրենսդիր,  գործադիր  և  դատական  իշխանության  մարմինները  և  այլն։
   Միաժամանակ  հենվելով  կողմերի  հռչակած  «սիմետրիկ  փոխզիջման»  եղանակովորոշումների ընդունման մեթոդաբանության վրա՝ այդ փաստաթղթում լուծումէր առաջարկվում նաև Շուշիի և Շահումյանի ապագա կարգավիճակների համար։
   Ղարաբաղյան  հակամարտության  կարգավորման  մյուս  փուլը  համընկնում  է  2001  թ.  սկզբներից  բանակցային  գործընթացում  նկատվող  որոշակիակտիվացման հետ, որն իր արտացոլումը գտավ փարիզյան և քիուեսթյան բանակցություններում։
 2007 թ. նոյեմբերին Մադրիդում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կողմից արցախյանհակամարտության հետ կապված բանակցությունները վարող Հայաստանին ևԱդրբեջանին խնդրի  կարգավորման  առաջարկած  հիմնական  սկզբունքներըպայմանականորեն  անվանվեցին  մադրիդյան  սկզբունքներ։
   Մադրիդյանսկզբունքների  թարմացված  տարբերակի  մի  մասը  հրապարակվել  է 2009թ. հուլիսի  10-ին  Իտալիայի Աքվիլա քաղաքում։
   Հետագայում  Ադրբեջանը  ընդունեց  այս  փաստաթուղթը,  սակայն  այն  մերժվեց  հայկական  կողմի  կողմից՝մնալով  բանակցությունների  սեղանին՝  զուտ  որպես  առաջարկություններիփաթեթ։
 Նշված ուսումնասիրության  մեկնակետ  ենք ընտրել հենց 2009 թվականիհուլիսի  10-ը,  երբ  միանգամից  անակնկալ  ձևով  դիվանագիտական  շրջանառության մեջ դրվեցին մադրիդյան նորացված սկզբունքները։
  Թեև դրանք անցած ժամանակահատվածում չեն հրապարակվել, սակայն տարբեր ուղիներովայս կամ այն չափով հայտնի են դարձել։
  Այդուհանդերձ, հուլիսի 10-ի հայտարարության  բովանդակությունը  հատկապես  ուշագրավ  է  երկու  առումով.  այնմադրիդյան  սկզբունքների  առաջին  պաշտոնական  հրապարակային  հաստատագրումն  է  և,  որպես  ապագա  իրավական  փաստաթղթի  հիմք՝  կարևոր  էձևակերպումների  ոչ միայն  բովանդակության, այլև  մանրամասների  տեսակետից։
  Ընդ որում՝ կարևոր է հատկապես հայտարարության երկրորդ մասը, որըներառում  է  ոչ  միայն  ներկայացված  սկզբունքները,  այլև  դրանց  նախորդողհետևյալ  արձանագրումը.  հիմնարար  սկզբունքները  արտահայտում  են  ողջամիտ  փոխզիջում,  որը  հիմնված  է  Հելսինկյան  եզրափակիչ  ակտի  հետևյալսկզբունքների  վրա՝  ուժի  չկիրառում,  տարածքային  ամբողջականություն,  ժողովուրդների հավասար իրավունքներ և ինքնորոշում։
  Անշուշտ, կարևոր է, որնշվում  է  ինքնորոշման  իրավունքը՝  որպես  հակամարտության  կարգավորմանհիմնատարր,  սակայն դա  որևէ  կերպ  չպետք  է  ներկայացվի  կամ  ընկալվի  որպես  հայկական  կողմերին  արված  զիջում։
   ԵԱՀԿ  ստեղծման  կանոնադրականհիմքը Հելսինկյան եզրափակիչ ակտն է, որն անդամ երկրներից յուրաքանչյուրը պարտավոր է անվերապահորեն հարգել։
  Այդ փաստաթուղթը սահմանում էկազմակերպության  համար  հիմնարար  10  սկզբունք  և  «բոլոր  այդ  սկզբունքներն էլ ունեն առաջնահերթ նշանակություն»1։
  Այսինքն՝ համանախագահներըսոսկ  արձանագրել  են  այն,  ինչն  իրենց  պարտադրում  է  Հելսինկյան  եզրափակիչ  ակտը՝  առանձնացնելով  այդ  10  սկզբունքներից  3-ը։
   Նշենք  նաև,  որ  տարածքային  ամբողջականության  սկզբունքը  որևէ  հակասություն  չունի  ինքնորոշման իրավունքի հետ, քանի որ, ըստ սահմանման, առաջինը գործում է Ադրբեջանի  և  Հայաստանի  միջև  հարաբերությունների  կարգավորման  դեպքում(որպես ԵԱՀԿ ամդամ երկրներ), իսկ երկրորդը՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության  և  Ադրբեջանի  միջև։
   Ինչ  վերաբերում  է  մադրիդյան  նորացվածսկզբունքներին,  ապա  հուլիսի  10-ի  հայտարարության  համաձայն  դրանք  6-նեն  (հետագայում  պարզ  դարձավ,  որ  15-ն  են)։
     Հարկ  է  դրանք  դիտարկել  առանձին-առանձին, քանի որ էական նշանակություն ունեն դրանց ոչ միայն ընդհանուր  գաղափարը,  այլև  ձևակերպման  յուրաքանչյուր  մանրամասն  ու  դրաիրավական հետևանքը։
 1. Լեռնային Ղարաբաղի հարակից տարածքների վերադարձ Ադրբեջանիվերահսկողության  ներքո։
   Ակնհայտ  է,  որ  այս  ձևակերպումը  չի  կարողսկզբունք կոչվել։
  Սա միակողմանի քայլ է Ադրբեջանի օգտին։
  Պատահական չէ,որ օգտագործված է «Լեռնային Ղարաբաղ» անորոշ ձևակերպումը։
  Ի՞նչ է դա.աշխարհագրակա՞ն, թե՞ վարչական տարածք։
  Եթե անգամ նկատի ունեն վար1 http։
 //www.osce.org/mc/39501?download=true. չական տարածք, ապա ո՞ր սահմաններով։
  Առաջին հայացքից կարող է թվալ,թե խոսքը ԼՂԻՄ-ի սահմանների մասին է։
  Սակայն դժվար չէ նկատել, որ այդպես  չէ.  որևէ  խոսք  չկա  ոչ  միայն  Շահումյանի  շրջանի,  այլև  Մարտունու  ևՄարտակերտի շրջանների գրավյալ տարածքների մասին։
  Ավելին, եթե անգամնշված  լիներ,  որ  խոսքը  ԼՂԻՄ-ի  վարչական  սահմանների  մասին  է,  ապա  դաևս  չէր  կարող  ընդունելի  լինել,  քանի  որ  ա)  ԼՂԻՄ-ը  կազմավորելիս  դրանքգծվել  են  կամայականորեն,  բ)  այդ  պատճառով  դրանք  բացարձակապես  անպաշտպանելի են, և անկախ որևէ երաշխիքից՝ միշտ պահպանվելու է Ադրբեջանի նոր ագրեսիայի վտանգը՝ անգամ ԼՂՀ միջազգայնորեն ճանաչվելուց հետո, գ) ներկայիս իրավիճակը ստեղծվել է Ադրբեջանի ագրեսիայի հետևանքով,որի  ընթացքում  ԼՂՀ-ն  կրել  է  հսկայական  վնասներ,  և  Ադրբեջանը  պետք  էփոխհատուցի այդ վնասները՝ միջազգային իրավունքի համաձայն։
 2. Միջանկյալ կարգավիճակ Լեռնային Ղարաբաղի համար՝ ապահովելովանվտանգության  և  ինքնակառավարման  երաշխիքներ։
   Այս  կետը,  ինչպես  ևվերջինը,  հետեւանք  է  այն  բանի,  որ  համանախագահների  հիմնական  գաղափարներից մեկը ԼՂՀ կարգավիճակի սահմանման արհեստական հետաձգումն է։
 3.  Հայաստանը  և  Լեռնային  Ղարաբաղը  կապող  միջանցք։
   Այս  կետը  դիտարկվում  է  առաջին  կետի  հետ  համատեղ։
   «Միջանցք»  անորոշ  բառի  կիրառությամբ  համանախագահներն  իրենց  համար  խուսանավումների  հնարավորություն են ստեղծել՝ կողմերից յուրաքանչյուրի հետ գոնե ինչ-որ ժամանակահատվածում տարբեր ձևով մեկնաբանելու համար։
 4. Լեռնային Ղարաբաղի ապագա իրավական կարգավիճակի սահմանում՝իրավականորեն  պարտավորեցնող  կամարտահայտության  միջոցով։
   Կարգավորման  գործընթացի  առանցքային՝  ԼՂՀ  կարգավիճակի  միջազգային  ճանաչման հարցը, ըստ ներկայացված սկզբունքների և հարցերի լուծման հերթականության, վերջինն է։
  Դա որեւէ ողջամիտ հիմնավորում չունի։
  Համանախագահները  երբևէ  որևէ  հիմնավորում  չեն  բերել,  թե  ինչու  չպետք  է  հաշվի  առնվի1991 թ. անթերի անցկացված հանրաքվեի արդյունքը։
  Ավելին, այս կետի առկայությունը  բանակցությունների  օրակարգում՝  ինքնորոշման  իրավունքը  որպես  կարգավորման  հիմնատարր  (այս  կետի  համար՝  որպես  հիմք)  արձանագրելու պայմաններում, պարզապես ջախջախում է գործընթացի տրամաբանությունը. Ինքնորոշման իրավունքը դրա հիմքն է ճանաչվում, բայց ինքնորոշվողԼՂՀ ներկայացուցիչը չի մասնակցում բանակցություններին։
  Այս վերլուծությունը  արվում  է  տարիների  հեռավորությունից,  սակայն  ինչպես  հայաստանյանմամուլի  երեք  ներկայացուցիչները՝  «Հայաստանի  Հանրապետություն»,  «Հայկական  ժամանակ»,  «168  ժամ»  թերթերը,  նորացված  սկզբունքների  հրապարակումից հետո անդրադարձան դրանց։
  «Հայաստանի  Հանրապետության»  օրաթերթը  մադրիդյան  նորացվածսկզբունքների  հայտնի  դառնալուց  հետո,  որքան  էլ  զարմանալի  էր  մամուլինհետևող  ընթերցողի  համար,  բավարարվեց  միայն  պաշտոնական  հաղորդագրությամբ։
   Հասկանալի  էր՝  որոշակի  ժամանակ  էր  պետք  հետագա  գործողությունները  ուղեգծելու  համար։
   Միայն  մեկ  շաբաթ  անց՝  հուլիսի  16-ին,  թերթըհրապարակեց  «Մադրիդյան  սկզբունքների  հետքերով»  հոդվածը։
   Ստացվումէր, որ թերթը որևէ վերլուծական հոդված պիտի տպագրեր, քանի որ մինչ այդհրապարակելով  պաշտոնական  հաղորդագրություններ  և  պաշտոնյաներիխիստ  ձևակերպած  մտքերը՝  կարիք  էր  զգացվում  նաև  փակագծերը  բացելունույն  պաշտոնական  կողմնորոշումից  լրագրողական-վերլուծական  ձևակերպմամբ։
  «Մադրիդյան սկզբունքների հետքերով» վերլուծական հոդվածում հեղինակը նշում է. «Մինչև ԼՂ հիմնահարցի կարգավորման «մադրիդյան սկզբունքների» հրապարակումը հայ հասարակության զգալի մասը, լրատվամիջոցներնու քաղաքական շրջանակների ներկայացուցիչներն անընդհատ բողոքում էին,որ «ցանկանում են ծանոթանալ այդ սկզբունքներին, որ, հավանաբար, դրանքհայանպաստ  չեն»  և  այլն։
   «Մադրիդյան  սկզբունքների»  հրապարակումից  հետո  տեղի  է  ունեցավ  ճիշտ  հակառակը.  առաջացան  հարցադրումներ՝  «ինչո՞ւհրապարակվեցին  սկզբունքները,  կապված  չէ՞  արդյոք  այս  հանգամանքը  ԼՂհիմնահարցի  հնարավոր  շուտափույթ  կարգավորման  հետ,  որը,  իհարկե,կրկին  չի  բխելու  մեր  շահերից»2։
   Խոսելով  իր  զրուցակիցների  հետ՝  հոդվածիհեղինակը կարծես թե ստեղծում է այն մթնոլորտը, որ մադրիդյան սկզբունքները վաղ թե ուշ մոռացվելու են՝ մնալով թղթի վրա։
  Օրինակ՝ հոդվածի հեղինակի  զրուցակից  Ա.  Իսկանդարյանը  նշում  է.  «Հուլիսի  17-ին  նախագահներըկհանդիպեն, ոչ մի էական բան տեղի չի ունենա, և մի երկու շաբաթից հասարակությունը  կմոռանա  «մադրիդյան  սկզբունքների»  հրապարակման  և  իրմտավախության մասին։
  Հետո տեղի կունենա Իլհամ Ալիևի, Մեթյու Բրայզայիկամ  մեկ  այլ  գործչի  հերթական,  հարյուրերորդ  կամ  հազարերորդ  հայտարարությունը. և տեղեկատվական ալիքը կրկին կբարձրանա, և հասարակությանմտավախությունները  կրկին  կայցելեն»։
   Հոդվածում  թեև  զրուցակիցներիթվին,  տարաբնույթ  կարծիքների  առկայությանը՝  այնուամենանիվ  չնայած  ոչայնքան հասկանալի դարձան սկզբունքների էությունը, վտանգներն ու կողմնորոշումը, որքան դրանց անկարևորությունը։
  Հաջորդ  «Մադրիդյան  սկզբունքներ»  հոդվածում  արդեն  իսկ  հստակեցվում  է պաշտոնական դիրքորոշումը։
   Զրուցակիցը՝  այն ժամանակ  դեռևս  ՀՀԿմամուլի  քարտուղար,  ԱԺ  պատգամավոր  Է.  Շարմազանովը,  նշում  է.  «Սա  ոչթե  համաձայնեցված  վերջնական  ծրագիր  է,  այլ  ընդամենը  առաջարկությունների փաթեթ, որը բխում է հայկական կողմի շահերից»3։
  Սակայն դարձյալ հեղինակը կիսատ է թողնում այն հարցը, թե որոնք են հայկական շահերը և սկզբունքների որ կետերն են համապատասխանում այդ շահերին։
  Հայաստանյանքաղաքական  և  դիվանագիտական  հարթությունում  բարդ  ժամանակներ  էին,գնահատականներից  խուսափելը  ինչքան  էլ  սխալ  էր  քաղաքական-իշխանա2 http։
 //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090716_4&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ).3 http։
 //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090716_4&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ).կան հանրույթի կողմից, այնքան էլ արդարացվում էր տիրող վիճակով. ընթացքի  մեջ  էին  հայ-թուրքական  արձանագրությունները,  երկխոսությունը  կարծեսստացվում էր, Ադրբեջանն իրեն մեկուսացված էր զգում Կովկասում, Ռուսաստանի դիրքորոշումը  տատանողական  էր։
   Այս  ընթացքում  հայկական  մամուլիտարբեր  ճակատներում  քննարկումների  առատությունը,  դրանց  ընթացքումտեսակետների  ծայրահեղացումը  հասարականան  լայն  շրջանակներում  հանգեցրին  մեծ  խուճապի,  և  այլևս  մոռացված  «Ղարաբաղը  տալիս  են»  արտահայտությունը  դարձյալ  արդիական  դարձավ։
   Թերթը  այդ  ընթացքում  տպագրեց «Խուճապի համար առիթ չկա», և «Ղարաբաղը չի լինի Ադրբեջանի կազմում, ինչպես  վերջինս  երազում  է» հոդվածները։
  Առաջին  նյութում  զրուցակից«Քաղաքական հետազոտությունների ակադեմիա» ՀԿ-ի նախագահ Ա. Մանասարյանը նշում է. «Մի քիչ հանգիստ պետք է վերաբերվենք, քանի որ, կարծումեմ,  նրանք,  ովքեր  պատասխանատու  են  արտաքին  քաղաքականության  համար,  ունեն  նաև  պատասխանատվության  զգացում,  նյութի  տիրապետում»4։
 Մի տեսակ պաթետիկ է հնչում, և չնայած վերնագրում առկա համոզմանը, որխուճապի  համար  հիմք չկա, նյութում  դրա համար հիմնավորումները առկախեն։
   «Ղարաբաղը  չի  լինի  Ադրբեջանի  կազմում»  հոդվածում  զրուցակիցը  վերլուծաբան Ռիջարդ Կիրակոսյանն է5։
  «Պատմության մեջ չի եղել մի դեպք, երբհակամարտությունը լուծվի առանց հակամարտող կողմերից մեկի մասնակցության։
  Այս իմաստով ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման հարցում Հայաստանը  չպետք  է  մենաշնորհ  ունենա»,-  նշում  է  վերլուծաբանը։
   Նյութը  կառուցվում է այս առանցքի շուրջ։
  «Որտե՞ղ է վերջնական հանգրվանը» լրագրողական  նյութը, որը ենթավերնագրված է  «Մոտենում  է  կարգավորման  պահը,թե հերթական փուլը» բավականին հռետորական հարցով, դարձյալ փորձում էորոշակիորեն  ուղենշել  հայաստանյան  արտաքին  քաղաքականության  հետագա ճանապարհը և Ղարաբաղյան հարցի կարգավիճակը այդ ճանապարհում6։
 Այնքան  կարևոր  չէ  նյութի  բովանդակությունը,  ինչքան  զրուցակիցների  ընտրությունը։
   Հասկանալի  է,  որ  օրաթերթը  պաշտոնաթերթի  համբավ  ունի,  սակայն  դա  չի  նշանակում,  որ  զրուցակիցները  այնպայմանորեն  պիտի  լինեն  միայն  իշխանությունների  ներկայացուցիչներ։
   Նախ  սա  հակասում  է  լրագրողական  օբյեկտիվության  սկզբունքին,  և  երկրորդ՝  այս  հանգամանքով  է  պայմանավորված  այն  մոտեցումը,  որ  շատերը  «Հայաստանի  Հանրապետություն»թերթը  համարում  են  ոչ  թե  պաշտոնաթերթ,  այլ  իշխանամետ  կամ  իշխանություններին ծառայող թերթ։
 Այս ընթացքում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների այցերը և հանդիպումները  եղել  են,  սակայն,  պայմանավորված  այն  հանգամանքով,  որդրանք  թերթերում  լուսաբանվում  եմ  զուտ  պաշտոնական  հաղորդագրության4 http։
 //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090715_3&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ).5 http։
 //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090715_2&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ).6 http։
 //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090722_6&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ).տեսքով, մեր գիտական աշխատանքի մեջ  չենք անդրադառնա դրանց՝  բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դրանք որոշակի ուղղորդված հաղորդագրությունեն պարունակում։
 Նախքան  մադրիդյան  նորացված  սկզբունքների  շրջանառության  մեջ  մտնելը  մամուլում  արդեն  իսկ  անորոշ  ձևով  խոսվում  էր  դրանց  մասին։
   Քչերըփորձեցին  հասկանալ  առկա  դրությունը  և  դրանից  ածանցել  սպասվելիքը։
 «168  ժամը»  հրապարակեց  «Ղարաբաղյան  հակամարտություն.  15  հարց  ուպատասխան «ոչ պատերազմի, ոչ խաղաղության»15 տարիներն անց» հոդվածը,  որը  հիանալի  փորձ  էր՝  ղարաբաղյան  հակամարտության  ներկա  վիճակըլիովին ընկալելու համար7։
  Հարցազրույցը, չնայած բավականին ստացված լինելուն, այնուամենայնիվ, մնում է պաշտոնական դիրքորոշման արտահայտիչը։
 Սակայն  լրագրողական  հարցերի  արդիականությունն ու կարևորությունը  մեծարժեք են հաղորդում հարցազրույցին, որ տվյալ ժամանակահատվածում հիանալի փորձ էր իրադրությունը լիովին պարզ դարձնելու համար։
 Հուլիսի  14-ին,  երբ  մադրիդյան  նորացված  սկզբունքներից  6-ը  արդենշրջանառվում  էին  մամուլում,  թերթը  հրապարակեց  «Նոր  պատերազմի  հնարավորություն,  նվնվոց,  ծուղակ...»  հոդվածը8։
   Վերջինս,  կարելի  է  ասել,  առաջին վերլուծական-լրագրողական անդրադարձն էր թերթում, որում մադրիդյանսկզբունքների վերամշակված տարբերակը դարձել էր առանցքային։
  Հոդվածըաչքի  է  ընկնում  կարծիքների  բազմազանությամբ,  սակայն  կարմիր  գծի  նմանսկզբից  մինչև  վերջ  ձգվում  է  այն  միտքը,  որ  սկզբունքները  ամենևին  էլ  դրական ենթատեքստ չունեն հայաստանյան շահերի դիտանկյունից։
  Սակայն ի հակադրություն  սկզբնական  շրջանում  ստեղծված  ընդհանուր  բացասական  ֆոնին՝ կարծիք կար, թե առաջին անգամ ամրագրվել է ԼՂՀ-ի ինքնորոշման իրավունքը,  և  հանրաքվեի  միջոցով  ԼՂՀ  ժողովուրդը  կհասնի  լիակատար  անկախության։
   Սկսվեցշրջանառվել  ինքնակառավարման  հնարավորությանսկզբունքը։
   Թերթը  ՀՀ  նախկին  արտգործնախարար  Ա.  Արզումանյանի  հետհարցազրույցում  անդրադառնում  է  այս  կարծիքի  հնարավոր  իրատեսությանը9։
  «Մամուլում հրապարակված սկզբունքների մեջ չկա գեթ մեկ կետ, որը կարող է նպաստավոր համարվել հայկական կողմի համար, առավելևս՝ ձեր մատնանշած կետը։
  Առաջին անգամ է խոսք գնում ինչ-որ ինքնակառավարման մասին։
  Դա ընդունված տերմին է, և Եվրախորհրդի տարածքում բոլոր երկրներնէլ ինքնակառավարման մարմիններ ունեն։
  Ռեֆերենդումն էլ լղոզված ձևակերպում է, որը անհասկանալի է, թե ուր է տանում, ով է որոշելու այդ կամարտահայտման ձևը և ինչ օրենքներով»,- հոդվածում նշում է Արզումանյանը։
 Միայն  մեկ  ամսում  բացահայտվեցին  մադրիդյան  սկզբունքները,  ԵԱՀԿՄինսկի  խմբի  համանախագահող  երեք  երկրների  նախագահները  համատեղ7 http։
 //archive.168.am/am/articles/19252 (էլեկտրոնային արխիվ).8 http։
 //archive.168.am/am/articles/19382 (էլեկտրոնային արխիվ).9 http։
 //archive.168.am/am/articles/19451 (էլեկտրոնային արխիվ).հայտարարությամբ  Հայաստանի  և  Ադրբեջանի  նախագահներին  հորդորեցինվերանայել  ունեցած  տարաձայնությունները։
  Միայն  մեկ  ամսում  ՍերժՍարգսյանն ու Իլհամ Ալիևը հանդիպեցին երկու անգամ։
  Հայտնի դարձավ, որԼՂՀ հակամարտությունը կարգավորելու համար առավել շահագրգիռ Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ը մտադիր են փոխել Մինսկի խմբում իրենց համանախագահներին։
   Հրապարակվեց  նաև,  որ  Մինսկի  խմբի  համանախագահները  պատրաստում  են  մադրիդյան  սկզբունքների  նոր`  արդեն  «Կրակովյան  տարբերակը»,որը աշնանը ներկայացնելու են Ս. Սարգսյանին ու Ի. Ալիևին։
  Արդյո՞ք դեպքերի նման զարգացումը չի վկայում ԼՂՀ խնդրի կարգավորման մի փուլի ավարտի  և  նոր  փուլ  սկսվելու  մասին։
   Արդյո՞ք  իրականությանը  համապատասխանում  են  այն  պնդումները,  որ  մոսկովյան  հանդիպման  ժամանակ  կարևորառաջխաղացում չի եղել, կամ որևէ փաստաթուղթ չի ստորագրվել։
  Իսկ միգուցե  արդեն  բանավոր  համաձայնությո՞ւն  է  ձեռք  բերվել  որևէ  փաստաթուղթստորագրելու համար։
  Այս հարցադրումները մամուլում գերակա դարձան։
 Բնականաբար,  իրադարձությունների  նման  զարգացմանը  «Հայկականժամանակ» օրաթերթը չանդրադառնալ չէր կարող, սակայն մյուս երկու թերթերի հետ համեմատած՝ այս թերթի լուսաբանումն ունի մի շարք առանձնահատկություններ։
 Մադրիդյան  նորացված  սկզբունքների  վերաբերյալ  առաջին  հոդվածըթերթը վերնագրել է այսպես. «Սեղանին դրվածը շատ վտանգավոր է»10։
  Հենցառաջին իսկ պարբերությունից հեղինակը նշում է՝ Ղարաբաղի հարցով իսկական խուճապ է սկսվել քաղաքական լրատվադաշտում։
  Անդրադառնալով այդժամանակ  ԵԱՀԿ  Մինսկի  խմբի  ամերիկացի  համանախագահ  Մեյթու  Բրայզայի  տարբեր  ելույթների  լուսաբանումներին  մի  շարք  լրատվամիջոցներում՝հոդվածագիրը  կատարում  է  ամփոփում.  միջազգային  միջնորդությունը  մինչև2009 թվականի ավարտը փորձում է ԼՂ հիմնախնդրի շուրջ հասնել ամբողջական շրջանակային համաձայնագրի, սակայն ռիսկ կա, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը վերջին պահին կտապալեն բանակցությունները։
 Մեկ  այլ՝  «Պատերազմի  վտանգը  գնալով  աճում  է»  հոդվածում  լրագրողըփորձում  է  պարզել՝  արդյոք  բանակցային  գործընթացի  այսպիսի  ուղին  տանում  է  պատերազմի,  և  ինչքանով  է  դա  հավանական11։
   Հարցն  արդիական,բայց  ոչ  միանշանակ  էր  այդ  առումով։
   Ճիշտ  է՝  քաղաքական  կուսակցությունները մեկը մյուսի հետևից հանդես էին գալիս հայտարարություններով՝ չբացառելով  նաև  պատերազմի  վերսկսման  վտանգը,  սակայն  դա,  այնուամենայնիվ,դեռևս  մնում  է  ասեկոսեների  մակարդակում,  և  լուրջ  ներքին  կամ  արտաքինազդակ չկար՝ հասկանալու, որ պատերազմի վերսկսումը մոտ է։
 10  «Սեղանին  դրվածը  շատ  վտանգավոր  է»,  «Հայկական  ժամանակ»  օրաթերթ,  Երևան,14.07.2009։
 11  «Պատերազմի  վտանգը  գնալով  աճում  է»,  «Հայկական  ժամանակ»  օրաթերթ,  Երևան,17.07.2009։
 Եթե մյուս պարբերականները խնդիրը քննարկում էին ավելի շատ արտաքին  քաղաքականության  համատեքստում,  ապա  «Հայկական  ժամանակը»հարցի լուծումն ավելի շատ տեղակայում էր ներքաղաքական զարգացումներիֆոնին։
   Մադրիդյան  սկզբունքները  թերթում  առավելապես  ներկայացվում  ենբացասական երանգով՝ հղում անելով այն կետերին, որոնք զիջումների մեխանիզմով  են  գրված։
   «Սկզբունքները՝  ավելի  անորոշ  ու  վտանգավոր»  հոդվածըևս այդ կետերի վտանգավորության մասին է12։
  Լրագրողը վտանգավոր է համարում նաև Մինսկի խմբի ռուս համանախագահ Յուրի Մերզլյակովի հայտարարությունը, որտեղ մասնավորապես նշվում է, որ բազային սկզբունքների համաձայնեցումից  հետո,  երբ  սկսվի  համաձայնեցման  տեքստի  մշակումը,  ԼՂներկայացուցիչները  այն  տեսքով,  որով  կողմերը  կհամաձայնեն,  պետք  է  մասնակցություն ունենան այդ գործընթացին։
  «ԼՂՀ-ի համար տարբերություն չկա»հարցազրույցում զրուցակիցը գեներալ-մայոր, ԼՂՀ ԱԺ պատգամավոր Վիտալի  Բալասանյանն  է13։
   Հոդվածի  նպատակն  է  պարզել  Ղարաբաղի  կարծիքըտիրող  իրավիճակի  մասին։
   «Ընդհանրապես  Մադրիդյան  սկզբունքների  մեջչկա այնպիսի մի կետ, որը ընդունելի լինի ղարաբաղյան կողմի համար։
  Պատճառները տարբեր են։
  Ընդունվել են առանց Ղարաբաղի մասնակցության։
  Այլհարց  է,  թե  ղարաբաղյան  կողմը  քննարկումների  մասնակցեր,  կընդուներդրանք, թե ոչ։
  Միգուցե եթե Ղարաբաղը մասնակցեր, մենք ինչ-որ ձևով հավանություն տայինք՝ մեր առաջարկություններով հանդերձ, բայց քանի որ Ղարաբաղը  չի  մասնակցել,  ապա  ցանկացած  տարբերակ  մեզ  համար  անընդունելիէ»,- նշում է զրուցակիցը։
  Հոդվածում հիմնականում շեշտը դրվում է այն փաստին, որ Ղարաբաղը չի ընդունում ընթացող բանակցությունները։
 Նախագահների  հուլիսյան  հանդիպումը  տեղեկատվական  մթոլորտումշատ  բան  չփոխեց։
   «Հայկական  ժամանակ»  թերթի  «Ստորագրվի  հոկտեմբերի՞ն»  հոդվածում  անդրադարձ  կա  հուլիսյան  հանդիպման  արդյունքներին  ևհոկտեմբերին  կայանալիք  Սարգսյան-Ալիև  հանդիպման  հետագա  ուղենիշներին։
  «Չնայած այն հանգամանքին, որ մասնակից երկրները հանդիպումը պաշտոնապես  կառուցողական  են  գնահատել,  բայց  և  այնպես,  դրան  հակառակ,ԵԱՀԿ  ՄԽ  համանախագահները  հակասական  գնահատականներ  են  տվելՍարգսյան-Ալիև  հանդիպմանը։
   Հանախագահների  հայտարարությունիցերևում է, որ նրանք հիասթափված են հանդիպման արդյունքներից»,- նշում էհոդվածագիրը  և  հավելում,  որ  նման  հիասթափվածությունը  հասկանալի  է,քանի  որ ակնկալվում  էր,  որ կարգավորման  վերաբերյալ  որևէ  փաստաթուղթպիտի  ստորագրվեր  կամ  գոնե,  որ  նախագահները  համաձայնության  կգայինչհամաձայնեցված սկզբունքների շուրջ։
 12  «Սկզբունքները՝  ավելի  անորոշ  ու  վտանգավոր»,  «Հայկական  ժամանակ»  օրաթերթ,  Երևան,21.07.2009։
 13 «ԼՂՀ-ի համար տարբերություն չկա», «Հայկական ժամանակ» օրաթերթ, Երևան, 25.07.2009։
 Պայմանավորված  քաղաքական  հայացքներով՝  «Հայկական  ժամանակի»հոդվածներում  մշտապես  նկատելի  են  ընդդիմադիր,  սուր,  սակայն  երբեմնչհիմնավորված կարծիքներն ու տեսակետները։
 Առջևում էր Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը Քիշնևում։
   Հանդիպման  նախօրեին  հայ  հասարակությունը  բաժանվեց  2  բևեռների՝  ծայրահեղականներ  և  անտարբերներ։
   Առաջին  խմբի  համար  այս  հանդիպումը  մադրիդյան  նորացված  սկզբունքների  վերջնական  ընդունումն  ու  զիջումն էր, երկրորդ խումբը կարծում էր, որ հանդիպումը հերթական ոչինչ չփոխող փուլն է, որը ունի բավականին ձևական բնույթ։
  Հանդիպումից առաջ նախագահ  Սերժ  Սարգսյանը  «Զվարթնոց»  օդանավակայանում  պատասխանեցլրագրողների  հարցերին։
   «Հայաստանի  Հանրապետությունն»  այս  հարցազրույցը  ներկայացրեց  հարց  ու  պատասխանի  ձևով,  առանց  կրճատելու,խմբագրելու կամ վերլուծելու։
  Թերթը շատ հաճախ է գործածում այս տարբերակը, երբ խիստ կարևոր հարցերի շուրջ բարձրաստիճան պաշտոնյաների հաղորդագրությունները ներկայացվում են ուղղակի ձևով։
  Մի կողմից դա հնարավորություն է տալիս ամբողջապես ծանոթանալու հնչած հարցերին և պատասխաններին՝  առանց  ստվերումների  և  կճատումների,  մյուս  կողմից  լրագրողիվերլուծությունն ու քննադատությունն են բացակայում, որը կարելի է լրացնելգոնե մեկ այլ նյութով։
  Այդ տարում թվով 6-րդ հանդիպման մասին թերթը գրեցիր «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը ռազմական լուծում չունի, իսկբանակցային գործընթացին այլընտրանք չկա» նյութը, որը պաշտոնական հաղորդագրության  ձև  և  բովանդակություն  ուներ14։
   Նույն  հանդիպման  մասին«Հայկական  ժամանակը»  «Խաղաղության  համաձայնագիրը՝  այսօր»  հոդվածում գրում էր. «ԱՊՀ երկրների ոչ պաշտոնական գագաթնաժողովի շրջանակներում  կայացել  են  ԼՂ  հակամարտության  շուրջ  բանակցությունները  ԵԱՀԿՄԽ  համանախագահների  մասնակցությամբ։
   Մենք  արդեն  տեղեկացրել  ենք,որ  Սարգսյան-Ալիև  վերջին՝  հուլիսի  17-ի  հանդիպման  և  հուլիսի  18-ին  Մեդվեդևի մասնակցությամբ կայացած եռակողմ հանդիպման ժամանակ, ըստ հավաստի  աղբյուրների,  ստորագրվել  է  ԼՂ  հակամարտության  կարգավորմանշրջանակային  համաձայնագիր։
   Ըստ  նույն  աղբյուրների՝  որոշում  էր  կայացվելփաստաթղթի  ստորագրման  փաստը  գաղտնի  պահել»15։
   Հավաստի  աղբյուրների ֆենոմենը հայկական լրատվադաշտում դեռևս իր կիրառելիությամբ բավականին մեծ է։
  Սա անընդունելի մոտեցում է լրագրողական հավաստիությանու  ճշգրտության  տեսանկյունից,  սակայն  այս  քայլի  օրաթերթը  հաճախ  է  դիմում։
  Ղարաբաղյան հակամարտության թեմայի առումով այս միջոցը անընդունելի  է՝ պայմանավորված  հանրային  հետաքրքրությամբ  և հնարավոր  խուճապով։
 14  http։
 //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20091124_16&flag=am  (էլեկտրոնային  արխիվ).15  «Խաղաղության  համաձայնագիը՝  այսօր»,  «Հայկական  ժամանակ»  օրաթերթ,  Երևան,20.11.2009։
 2010-ի՝  հակամարտող  կողմերի  նախագահների  սպասված  հանդիպումըտեղի  ունեցավ  հունիսին։
   «Հայկական  ժամանակ»  թերթն  անդրադարձավհանդիպմանը՝  նախ  հրապարակելով  «Թվերի  փոխարեն՝  որակ»,  ապա  «ՀՀ-նչպատասխանեց,  Ադրբեջանը...»  հոդվածները։
   «168  ժամ»  թերթն  իր  հերթինհանդիպման մասին գրեց «ԼՂ-ի հարցի կարգավորման ֆորմատը փոխվո՞ւմ է»հոդվածը՝  նշելով.  «Դժվար  է  հիշել,  թե  վերջին  շրջանում  նման  արհամարհական կեցվածք Ադրբեջանը երբ է դրսևորել համանախագահների ու Հայաստանի  հետ  հանդիպումների  պարագայում։
   Այդպիսով՝  Ադրբեջանի  նախագահըակնհայտորեն  ցույց  տվեց,  որ  ինքը  կարող  է  դեմ  կանգնել  Ռուսաստանին  ունրա  ցանկություններին,  իսկ  նրա  արտգործնախարարն  ամբողջ  աշխարհինհասկացրեց, որ իրենք իրենց պայմաններից հետ չեն կանգնի, և որ հայկականկողմի  հետ հերթական  հանդիպումը  կարող  է  զիջումների գնալու  տպավորություն ստեղծել»16։
 Նախագահների  հաջորդ  հանդիպումը  տեղի  ունեցավ  հոկտեմբերի  27-ինԱստրախանում։
   Այն  գրեթե  փակ  ընթացավ,  պաշտոնական  հաղորդագրությունները կցկտուր էին, թերթերի լուսաբանումը ևս աչքի չընկավ վերլուծականությամբ։
 2011-ի  մարտի  5-ին  Սոչիում  կայացավ  Սարգսյան-Ալիև-Մեդվեդև  եռակողմ հանդիպումը, որի ժամանակ 3 կետից բաղկացած հայտարարություն ընդունվեց, որն ամրագրում էր Ռուսաստանի առանձնահատուկ դերակատարությունը ղարաբաղյան գործընթացում։
  Թերթը այս առիթով գրեց «Սերժը հիմաէլ  ԱՄՆ-ին  «քցեց»»  հոդվածը17։
   «Մի  խոսքով՝  սույն  փաստաթղթով  Ռուսաստանը  հասավ  նրան,  որ  ամրագրվի  իր  դերակատարության  աճը  ԼՂ  խնդրիկարգավորման հարցում, ինչը ՌԴ-ին չհաջողվեց անել Աստանայում։
  Դա թույլչտվեցին  ԱՄՆ-ն  և  Ֆրանսիան,  որոնք  նախաձեռնել  էին  Աստանայում  ստորագրված փաստաթուղթը»,- նշում է հոդվածագիրը։
  Ըստ նրա՝ այս հանդիպումը տանելու է նրան, որ Մինսկի խումբը հայտնվի ստվերում և ստանձնի միայնփոստատարի դեր։
 Սակայն տարվա հատկանշական հանդիպումը պիտի լիներ հունիսին Կազանում։
   «Հայաստանի  Հանրապետություն»  թերթը  հրապարակեց  «Կազանիհանդիպումը.  հիասթափությո՞ւն,  թե՞  օրինաչափ  արդյունք»  հոդվածը18։
   Վերնագրում  հնչած  հարցի  պատասխանը  տրվում  է  հենց  առաջին  նախադասության մեջ.  «Մեծ,  չափազանցված ակնկալիքների առկայության դեպքում  ցանկացած  այլ  արդյունք  ընկալվում  է  որպես  հիասթափություն։
   Հայաստանի,Ադրբեջանի  և  Ռուսաստանի նախագահների  կազանյան հանդիպումը  ԼՂ հակամարտության  կարգավորման  առումով  որևէ  կոնկրետ  արդյունքներ  չտվեց.16 http։
 //archive.168.am/am/articles/22798 (էլեկտրոնային արխիվ). 17 «Սերժը հիմա էլ ԱՄՆ-ին «քցեց»», «Հայկական ժամանակ» օրաթերթ, Երևան, 06.03.2010։
 18  http։
 //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20110628_7&flag=amխիվ).(էլեկտրոնային  արդա ունի իր օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառները, որոնք անհնար է միանգամից «մի կողմ գցել» ու փաստաթուղթ ստորագրել»։
 2012-ը  բանակցային  գործընթացում  պիտի  լիներ  ճգնաժամային։
   2004թվականին  էթնիկ  հողի  վրա  Հունգարիայում  հայ  սպայի  նկատմամբ  կատարված դաժան սպանությունը յուրովի ընկալվեց և´ Հայաստանում, և´ Ադրբեջանում։
   Տեղեկատվական  պատերազմ  բռնկվեց  ԶԼՄ-ներում,  որոնք,  որպես  կանոն, իրենց թույլ են տալիս ասել ավելին, քան պաշտոնատար անձինք։
  Հայաստանում  Մարգարյանի  հուղարկավորությունը  պետական  մակարդակի  իրադարձություն դարձավ։
  Ութ տարի անց անհայտ պատճառներով Հունգարիայիկառավարությունը  համաձայնեց  վերադարձնել  Սաֆարովին  Բաքվին  երկուկողմերի ստորագրած հռչակագրի շրջանակներում։
  Ըստ այդ համաձայնագրի՝բանտարկյալը  կարող  էր  պատիժը  կրել  իր  հայրենիքում  և  ժամանակից  շուտազատվել  միայն  25  տարի  անց։
   Դրա  փոխարեն  Սաֆարովը  անմիջապես  ներում  ստացավ։
   Սակայն,  բացի  այն,  որ  ադրբեջանական  իշխանություններընրան ներում շնորհեցին, նաև հերոսացրին։
  Երևանը խզեց Հունգարիայի հետդիվանագիտական կապերը, և միջազգային դիտորդները, հետևելով Ղարաբաղի  շուրջ  առանց  այդ  էլ  խզման  եզրին  գտնվող  բանակցային  գործընթացին,անհանգստությամբ  սպասում  էին,  թե  ինչպես  հետագայում  կզարգանայինիրադարձությունները։
 Մամուլում  բազմաթիվ  հոդվածներ  տպագրվեցին։
   Դրանց  մեծամասնությունը մնաց հուզական դաշտում։
  «168 ժամ» թերթը հրապարակեց «Բանակցային  գործընթացից  հրաժարվելը  դեմարշ  է  ոչ  թե  Ադրբեջանի,  այլ  ԱՄՆ-ի,Ֆրանսիայի  և  ՌԴ-ի  նկատմամբ»  հոդվածը,  որտեղ  ՀՀՇ  վարչության  նախագահ,  ԱԺ  «Հայ ազգային կոնգրես» խմբակցության  պատգամավոր  Արամ Մանուկյանը  Հայաստանի՝  բանակցային  գործընթացը  սառեցնելու  հարցի  շուրջնշում է. «Ես կարծում եմ` դա ձեռնոցնետում է Մինսկի խմբի եռանախագահությանը,  դա  բանակցային  գործընթացի  ձախողման  հիմք  կարող  է  հանդիսանալ»19։
   «Հայաստանի  Հանրապետություն»  թերթի  «Եվրախորհրդարանը  դատապարտել  է  Ադրբեջանի  արարքը»  հոդվածում  հեղինակը  անդրադառնում  էԵԽ՝  Սաֆարովին ներում շնորհելու  անթույլատրելիության մասին բանաձևին՝մեջբերելով բանաձևի կետերը20։
 Երկամյա դադարից հետո Հայաստանի և Ադրբեջանի հանդիպումը կայացավ 2013-ի նոյեմբերի 19-ին Վիեննայում։
  «Հայկական ժամանակը» կայացածհանդիպմանն անդրադարձավ՝ մասնավորապես նշելով, որ բանակցությունները նորից սկսվում են նաև երկու կարևոր քաղաքական իրադարձություններինզուգահեռ՝  սեպտեմբերի  2-ի՝  ՄՄ  միանալու  հայտնի  հայտարարությունից  հետո և Վիլնյուսում սպասվող ԵՄ Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողո19 http։
 //168.am/2012/09/06/123649.html (էլեկտրոնային արխիվ).20  http։
 //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20120914_4&flag=amխիվ).(էլեկտրոնային  արվին ընդառաջ։
  «Ու թեև ընդհանուր ֆոն էր ստեղծվել, թե բանակցություններըսառեցվել են Սաֆարովի արտահանձնումից հետ և դրա արդյունքում, իրականությունն այն էր, որ դրանք ընդամենը ընդմիջվել էին՝ կապված 2 երկրներումհանրապետական երկու՝ խորհրդարանական և նախագահական ընտրությունների հետ։
  Այդպես եղել է ղարաբաղյան բանակցությունների ողջ պատմությանընթացքում.  նախընտրական  տարիներին  և  ընտրությունների  շեմին  բանակցությունները ընդմիջվել են»,- գրում է թերթը։
 Սակայն  այդպես  էլ  հանդիպումը  բանակցային  գործընթացում  ոչինչ  չփոխեց։
   Բանակցային  ճգնաժամը  իր  գագաթնակետին  հասավ  2014-ի  օգոստոսին՝  պայմանավորված  սահմանային  լարված  իրավիճակով։
   Հակամարտողերկրների  նախագահների  հանդիպումը  դառնում  էր  օրվա  հրամայական։
 Օգոստոսի 9-ի հանդիպումից մեծ ակնկալիքներ կային։
  «Հայկական ժամանակը»  հանդիպումից  հետո  գրում  է.  «Օգոստոսի  9-ին  Սոչիում  տեղի  ունեցածՍերժ  Սարգսյանի,  Վլադիմիր  Պուտինի  և  Իլհամ  Ալիեւի  եռակողմ  հանդիպումից  հետո,  ըստ  էության,  «մթագնեց»  մինչ  այդ  շրջանառվող  փարիզյան  հանդիպման  կայացման  հեռանկարը»։
   Այնուամենայնիվ՝  փարիզյան  հանդիպումըտեղի  ունեցավ  նույն  տարվա  հոկտեմբերին։
   Թերթը  հանդիպմանը  բավականին  մանրամասն  անդրադարձավ՝  փորձելով  ներկայացնել  հանդիպման  սպասելիքների և արդյունքների մասին քաղաքական տարբեր ուժերի և վերլուծաբանների տեսակետները։
  «ԼՂ հարցով փարիզյան հանդիպում և քաղաքագետների  գնահատականներ»  հոդվածը  նմանատիպ  լուսաբանման  լավ  օրինակէ21։
   Նախ  ներկայացվում  է  հանդիպման  շուրջ  հնչած  պաշտոնական  տեսակետը, այնուհետև հոդվածագիրը ներկայացնում  է  Հայաստանում  ԱՄՆ  դեսպանՋոն  Հեֆերնի,  Կովկաս  ինստիտուտի  փոխտնօրեն,  քաղաքագետ Սերգեյ Մինասյանի,  քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանի  կարծիքներն  ու  տեսակետները՝այսպիսով ստեղծելով հանդիպման և սպասվելիք ու հնարավոր առաջընթացիամբողջական  տեսլականը։
   Սակայն  բանակցային  սեղանի  շուրջ  ՀՀ  և  ԱՀ  նախագահները նստեցին միայն մեկ տարի անց՝ 2015-ի դեկտեմբերին Շվեյցարիայի  Համադաշնության  Բեռն  քաղաքում։
   Սակայն  գնալով  մամուլում  նմանատիպ  հանդիպումները  սկսեցին  մեծ  արձագանք  չստանալ։
   Բանակցությունների  լուսաբանումն  էլ  իր հերթին պասիվ բնույթ  կրեց։
   Սահմանային  լարվածության  օր  օրի  նկատվող  աճը  մամուլի  լուսաբանմանն  այլ  ուղղություն  և  ասպեկտներ տվեց։
 21  «ԼՂ  հարցով  փարիզյան  հանդիպում  և  քաղաքագետների  գնահատականներ»,  «Հայկականժամանակ» օրաթերթ, Երևան, 14.11.2014։
 Ամալյա ԿարապետյանՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋ ՏԱՐՎՈՂ ԲԱՆԱԿՑԱՅԻՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻԼՈՒՍԱԲԱՆՈՒՄԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄ (2009-2016)Բանալի բառեր՝ Ղարաբաղյան հիմնահարց, լուսաբանում, բանակցային գործընթաց,խաղաղ կարգավորում, մամուլի տեսակետ, դիվանագիտական հանրություն, սահմանայինլարվածություն, բանակցային փակուղիԱմփոփում։

Այս գիտական հոդվածում ուսումնասիրել ենք 2009-2016 թթ. ընթացքում հայաստանյան մամուլի անդրադարձը ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցային  գործընթացին։
   Ուսումնասիրության  մեկնակետ  ենք  ընտրել  2009  թվականի  հուլիսը,  երբ  հայտնի  դարձան  մադրիդյան  նորացված  սկզբունքներից  վեցը։
   Դրանք  հասարակական  և  քաղաքական  շրջանակներում  բուռն  քննարկումների  առարկա  դարձան։
   Այս  ընթացքում  մամուլում կարելի է հանդիպել տարբեր տեսակետների։
  Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների  հանդիպումներին  թերթերը  հետևողականորեն  անդրադարձել  են։
   Սակայն  պայմանավորված  սահմանային  իրադրությամբ՝  բանակցությունները  մտան  փակուղի։
   Դադարեց նաև դրանց լուսաբանումը։
  Այնուամենայնիվ, մամուլն իր առջև դրված խնդիրը կատարել է՝ ներկայացնելով համակողմանի և հետևողական լրատվություն։
