ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆՆԵՐՈՒՄ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐ anyանկացած երկրում օրենքի գերակայության պահպանումը պետական ​​բոլոր կառույցների ընդհանուր խնդիրն է:   Այնուամենայնիվ, օրինականությունն ապահովելու համար պետական ​​մարմինների համակարգում կան հատուկ մասնագիտացված կառույցներ:   Դրանք բոլորը կազմում են իրավապահ մարմինների համակարգը, որն իր ջանքերն ամբողջությամբ ուղղում է արդարության խնդիրների իրացմանը ՝ անհատի (նրա իրավունքների և ազատությունների), հասարակության (նրա նյութական հոգատար արժեքների), պետության պաշտպանությանը ( նրա ինքնիշխանությունը և տարածքային ամբողջականությունը) 1 , Ընդհանուր առմամբ ցանկացած ոլորտ ուսումնասիրելիս պետք է հաշվի առնել պատմական արմատները:   Այնուամենայնիվ, յուրաքանչյուր ոլորտի իրավական կարգավորումը պետք է արտացոլի որոշակի ժամանակահատվածի հասարակական կյանքի օբյեկտիվ իրողությունները:   Սա հատկապես ճիշտ է Հայաստանի Հանրապետությունում դատական ​​համակարգի բարեփոխումների փուլում, երբ մշակվել է Քրեական դատավարության օրենսգրքի նոր նախագիծ (այսուհետ `Նախագիծ):   Քրեական արդարադատության բարեփոխումների ընթացքում խնդիր է դրվել վերանայել մինչդատական ​​վարույթի ներկայիս համակարգը և իրավական կարգավորումը:   ՀՀ քրեական դատավարություն Ըստ գործող օրենսդրության, քրեական գործի քրեական հետաքննությանը նախորդում է նախաքննությունը, որը բաղկացած է քրեական գործի հարուցման փուլից ՝ նախաքննությունից:   Հետաքննությունը և նախաքննությունը կապված են նախաքննական մարմինների գործունեության հետ: Քննությունը, որպես գործի քննության սկզբնական մաս, իրականացվում է քննչական մարմինների կողմից, այն ներառում է անհետաձգելի քննչական գործողությունների, օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացումը: Նախաքննությունը քրեական գործի նախաքննական քննության հիմնական մասն է, որի նպատակն է գործի համապարփակ, լրիվ և օբյեկտիվ քննություն իրականացնելը:   Նախաքննական մարմինները նշանակալի դեր ունեն հանցագործությունների արագ և ամբողջական բացահայտման, հանցագործներին բացահայտելու և կատարված հանցագործության համար քրեական պատասխանատվության անխուսափելիության ապահովման գործում: Հետաքննությունը, որպես նախաքննության անկախ տեսակ, կարևոր է քրեական դատավարության իրականացման համար: Այս ինստիտուտը առաջին անգամ ներկայացվեց Հայաստանի քրեական դատավարությանը 19-րդ դարում: երկրորդ կեսին 2.   Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունում 1 Տե՛ս Gutsenko K., Kovalev M., Legal Protection Organs, Moscow, 1997, Էջ 5: 2 Տե՛ս «ՀՀ դատական ​​մարմիններ և իրավապահ մարմիններ», Երևան, 2009, էջ: 107:  Դատական ​​բարեփոխումներն իրականացվել են Ռուսաստանի կայսր Ալեքսանդր III- ի կողմից 1864 թվականին: Դատարանների կանոնադրության հիման վրա:  Հատուկ Անդրկովկասի համար սահմանվել են ընթացակարգային կանոններ:  Վաղարշյան Ա., Հայաստանի առաջին հանրապետության դատական ​​համակարգը (1918-1920), Երեւան, 2006, էջ. 122: Theերմությունն իրականացնում էին միլիցիայի մարմինները:  Այս ժամանակահատվածում հետաքննության հիմնական նպատակն էր պարզել, արդյոք արարքում առկա են եղել հանցագործության կամ զանցանքի հատկանիշներ 1:  Բացի այդ, ոստիկանությունը միջոցներ է ձեռնարկել հանցագործության հետքերի անհետացումը և անհետացումը կանխելու համար, կասկածյալը չի ​​խուսափել հետաքննությունից 2:   1923 թվականը Խորհրդային Հայաստանում Քրեական դատավարության օրենսգիրքն առանձնացնում էր քննչական մարմինների կողմից ձեռնարկված գործողությունները `հիմնվելով այն բանի վրա, որ որոշ դեպքերում նախաքննությունը պարտադիր էր, իսկ որ դեպքերում` ոչ:   Օրենսգրքի 109-րդ հոդվածի համաձայն, երբ քննիչը գտնում է, որ իրեն հանձնված քննության նյութերը բավականաչափ ամբողջական են, և գործը բավարար կերպով լուսաբանվում է, նա չի կարող նախաքննություն իրականացնել կամ կարող է բավարարվել միայն առանձին քննչական գործողություններ կատարելով:   ՀԽՍՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը (1961) առանձնացրեց նաև քննչական մարմինների կողմից նախաքննության առկայության հետ կապված հետաքննության ձևերը. Ա) դեպքեր, երբ նախաքննությունը պարտադիր էր, բ) դեպքեր, երբ նախաքննությունը պարտադիր չէր 3:  Դատական ​​գործերի գրականության գործունեության առաջին տեսակը կոչվում է բաժին, իսկ երկրորդը ՝ ամբողջական հետաքննություն 4: Փաստորեն, այս ինստիտուտի պատմական զարգացման վերլուծությունը թույլ է տալիս տարբերակել հետաքննության հետևյալ տեսակները. • Հետաքննությունը ՝ որպես հանցագործության մասին տեղեկատվության ստուգման մեթոդ: • Ամբողջական հետաքննություն (ներառում է դեպքեր, երբ նախաքննությունը պարտադիր չէ): • Մասնակի քննություն (ներառում է դեպքեր, երբ նախաքննությունը պարտադիր է): ՀՀ քրեական դատավարություն Օրենքը սահմանում է դրույթ բոլոր քրեական գործերով նախաքննություն իրականացնելու անհրաժեշտության մասին, և, հետևաբար, մեր գործով միջանկյալ հետաքննություն:  Համաձայն 188-րդ հոդվածի 2-րդ մասի `հետաքննությունը կարող է լինել քննության նախնական փուլը` քրեական գործ հարուցելու պահից 10 օրվա ընթացքում:   Այլ կերպ ասած, քննչական մարմինների դատական ​​գործունեությունը հանգեցնում է անհետաձգելի քննչական գործողությունների իրականացմանը `հանցագործություն կատարած անձին ուժեղացնելու և հանցագործության հետքեր հայտնաբերելու համար 5:   Օրենսգրքի 56-րդ հոդվածը տրամադրում է քննչական մարմինների սպառիչ ցուցակ:   Հատկանշական է, որ օրենքում թվարկված քննչական մարմիններից միայն ոստիկանությունը չի վերագրվում իր 1 1 Տե՛ս Կազինյան Գ., Հայաստանում խոսակցական գործընթացի զարգացման պատմություն, Երևան, 1999, էջ: 53 2 Տե՛ս «Ռուսական օրենսդրություն X - XX դարեր», հ. 8, Մոսկվա, 1991 թ., «Գերագույն դատարանի Սահմանադրություն», հոդված 256: 3 Տե՛ս Հ. Մարտիրոսյան, Հետաքննության և նախաքննության պատմական զարգացումը Հայաստանի I և II հանրապետություններում, Երևան, 2007, էջ 64-65:  ՀՍՍՀ քրեական գործի դատավարությունը Դատարանը սպառիչ թվարկել է այն գործերը, որոնց հետ նախաքննությունը պարտադիր չէ:   Բացառություն են կազմում այն ​​դեպքերը, երբ դատախազը կամ դատարանը նախաքննությունը պարտադիր են համարել: 4 Տե՛ս Strogovich M., Course of the Counselling Conversally Process, հատ. 2, Մոսկվա, 1970, էջ 27: 5 modernամանակակից պատկերացումներով, քննչական մարմինների կողմից անհետաձգելի քննչական գործողությունների իրականացումը այն դեպքերում, երբ նախաքննությունը պարտադիր է, չի համարվում հետաքննության տեսակ:   Նման մոտեցումը սահմանված է ՌԴ քրեական գործում: դատավարություն Քրեական օրենսգրքի հիման վրա, երբ քննությունը սահմանվում է որպես քննիչի (քննիչի) կողմից իրականացվող նախաքննության ձև այն քրեական գործերում, որոնց համար նախաքննությունը պարտադիր չէ (ՌԴ քրեական օրենսգիրք, հոդված 5, կետ 8) , տե՛ս Բիշարյան Կ., Հետաքննություն. նախաքննության պարզեցված ձև կամ նախնական փուլ, «Իրավունքի պետություն», 2010, № 2 (48), էջ 50-54: Հետաքննվող դեպքերի տեսակը   Եվ դա պատահական չէ: Ոստիկանությունը համարվում է բազմաֆունկցիոնալ քննչական մարմին, ինչպես այն հաճախ անվանում են ՝ համընդհանուր մարմին:   Հանցագործության դեմ պայքարը բխում է ոստիկանության հիմնական գործառույթներից, ուստի այն հետաքննում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված ցանկացած հանցագործություն:  Հարկային և մաքսային մարմինների համար հետաքննությունը հիմնական գործառույթը չէ, այլ բխում է նրանց կողմից իրականացվող այլ գործառույթներից, որոնց համար ստեղծվել և գործում են: Այստեղ օրենսդիր մարմինը պետք է օրենսդիրին օժտի անխտիր լիազորությունների բոլոր լիազորություններով, ինչպիսիք են հարկադրանքի միջոցների օգտագործումը:   Օրինակ, ինչպե՞ս պետք է փրկարարական ծառայությունները ձերբակալեն կասկածյալի, որի համար շատ հնարավորություններ կան, եթե նրանք չունեն անհրաժեշտ շենքային պայմաններ կամ անձնակազմ ՝ նման հրատապ հետաքննություն իրականացնելու համար:   Սա վերաբերում է հարկադրանքի այլ միջոցներին:   Ի դեպ, փրկարարական ծառայության մարմինների օպերատիվ անձնակազմին հատուկ միջոցներ տրամադրելուց բացի անհրաժեշտ է լուծել վերոնշյալ խնդիրները, որոնք պետք է քննարկվեն օպերատիվ-հետախուզական-քրեական միջոցառումներ իրականացնելու տեսանկյունից այդ մարմինները հանցագործությունները կատարողներին բացահայտելու համար:   Բարձրացված հարցերը ենթակա են օրենսդրական կարգավորման, հակառակ դեպքում այս քննչական մարմիններին հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու լիազորությունները կմնա օրենսդիրի բարի ցանկությունը:  Իսկ հետաքննության մյուս մարմիններից ոստիկանությունը գտնվում է լավագույն վիճակում, որի մասին 16.05.2001 թ. Օրենքը քիչ թե շատ հստակ սահմանում էր նրա պարտականություններն ու իրավունքները ՝ որպես քննչական մարմին:  Ազգային անվտանգության մարմինները գտնվում են ԱՀՀ ծառայության համակարգում և վերջիններիս նյութատեխնիկական ապահովման պատճառով չեն հանդիսանում օպերատիվ անձնակազմի գործունեության գերատեսչական կարգավորում, հետաքննության ընթացքում նրանք իրենց լիազորություններն իրականացնելիս դժվարությունների չեն հանդիպում:   Իսկ զորամասերի հրամանատարների, զորամասերի, ռազմական հիմնարկների ղեկավարների գործունեությունը հարկադրական միջոցներ կիրառելու հնարավորություն ունի ՝ կարգավորվելով ՀՀ պաշտպանության նախարարի հրամաններով: ՀՀ ընթացիկ քրեական դատավարությունը Քրեական դատավարությունում հետաքննության ինստիտուտի պահպանման նպատակահարմարության հարցը դարձել է Քրեական օրենսգրքի բարեփոխումների աշխատանքների քննարկման առարկա:   Գործող օրենսդրության համաձայն, քննությունը համարվում է նախաքննության առանձին փուլ, որը պետք է ավարտվի քրեական գործ հարուցելու պահից տասն օրվա ընթացքում:   Այնուամենայնիվ, նախաքննության հետ կապված արդեն մշակված նախագծի առաջին մեծ փոփոխությունն այն էր, որ հետաքննությունը, որպես քննության առանձին փուլ, վերացվեց, և նախաքննությունը սկսվում է հանցագործության մասին հաղորդում ստանալու պահից, այսինքն ՝ քրեական գործ հարուցելու փուլը:  Նախագծի հեղինակների կարծիքով ՝ փոփոխության նպատակը հանցագործության մասին հաղորդումների գրանցման և դրանց իրավական արձագանքման հետ կապված իրավական կապերը դատախազական վերահսկողության ոլորտ բերելն է:   Քրեական գործ հարուցելու փուլում կա ռիսկ ՝ չհարուցելու քրեական գործ առանց հիմքերի, չարաշահումների կամ խախտումների:   Իհարկե, այս բարեփոխումը կարող է նախապայման լինել հանցագործությունների ուշացումը նվազեցնելու համար: Թաքնված հանցագործությունը հանցագործության այն մասն է, որն արտացոլված չէ պաշտոնական վիճակագրության մեջ 1:   Այն ունի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներ: Օբյեկտիվ պատճառները կապված են իրավապահ մարմինների անբավարար աշխատանքի, այս կամ այն ​​տեսակի հանցագործությունների տեղեկատվության ցածր մակարդակի հետ, իսկ սուբյեկտիվ պատճառներն են իրավապահ մարմինների կողմից հանցագործությունը կոռուպցիայի պատճառով չարձանագրելը, թերությունները քողարկելը: նրանց աշխատանքը, ինչպես նաև իրավապահ մարմիններին չտեղեկացնելը:   Ինչպես նշեցինք վերևում, նախագծում հետաքննություն և հետաքննություն հասկացությունների հարաբերակցության մեջ էական փոփոխություն է տեղի ունեցել:  Նախագծի 6 6 6-րդ հոդվածը նախաքննությունը սահմանում է որպես նախաքննության ընթացքում քննչական մարմնի կողմից դրան օժանդակող գործունեություն իրականացվող գործունեություն, որը ներառում է օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների և թաքնված քննչական գործողությունների կատարում:   Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության ներառումը Քրեական դատավարության օրենսգրքում Քննությունը քրեական դատավարության ընթացքում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու գործընթացն անվանելն ուղղված է այն ավելի կանխատեսելի դարձնելուն, ինչպես նաև դատախազական վերահսկողության շրջանակներում ներառելուն:   Այս փոփոխության էական առավելությունն այն է, որ այն ամուր երաշխիքներ է տալիս անհատի օրինական շահերն ապահովելու տեսանկյունից: Քննության շրջանակներում որոշակի օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների, գաղտնի քննչական գործողությունների (օրինակ ՝ հեռախոսային խոսակցությունների գաղտնալսում, նամակագրության վերահսկում և այլն) արդյունքները ապացուցողական նշանակություն են ստանում միայն դատական ​​բոլոր երաշխիքների տրամադրման պայմաններում:  Ըստ գործող պրակտիկայի, եթե օպերատիվ-հետախուզական մարմինները տեղեկատվություն են ստանում որոշակի հանցագործության մասին, ապա քրեական հետապնդման շրջանակներում, առանց քննիչի իմացության, նրանք իրականում իրականացնում են ապացույցների հավաքման գործընթաց:   Կարգավորման վրա հիմնված նման պրակտիկան առաջ է բերում հետևյալ խնդիրները .1. Մարդու իրավունքների անտեղյակությունը երաշխավորում է բաց Արդյունավետ վերահսկողության բացակայություն:  Օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացումը փակ գործունեություն է, որի ընթացքում մարդու իրավունքների երաշխիքների պահպանումը վեր է վարչության արդյունավետ վերահսկողությունից, օրինակ `դատարանը թույլ է տալիս իրականացնել հեռախոսային խոսակցության միջոց, բայց չի ստուգում ընթացակարգը կամ պետք է շարունակել:   Մարդու իրավունքների ապահովման տեսանկյունից իրավիճակը սրվում է, երբ ակնհայտ հանցագործության տարրերի առկայության դեպքում ապացույցներ հավաքելու համար օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացումը չի ապահովում բավարար արդյունքներ, և հիմք չկա քրեական գործ հարուցելու համար: ստացվում են.  Այս իրավիճակում այն ​​անձը, որի դեմ իրականացվել են գաղտնի օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ, դրանց ավարտից հետո տեղեկացված չեն իր նկատմամբ ձեռնարկված գաղտնի օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների մասին, ուստի նա չի կարող պահանջել ոչնչացնել իր վերաբերյալ ձեռք բերված նյութերը: 1 Տե՛ս Գույումճեան Մ., Հայ-անգլերենի համապարփակ բառարան, Բեյրութ, 1970, էջ: 221:  Թաքնված նշանակում է թաքնված:   Այս հատկությունը յուրահատուկ է հանցագործությանը, քանի որ այն նման է այսբերգի, որի տեսանելի մասը փոքր է ջրի տակ գտնվող անտեսանելի հիմքից: 2. Օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների փաստաթղթավորման իրավական պահանջների խախտում վ. Ապացույցների թույլատրելիության վիճարկում:  Պրակտիկայի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ օպերատիվ-հետախուզական մարմինների փաստաթղթերը շատ հաճախ չեն համապատասխանում օրենսդրության պահանջներին, ինչի արդյունքում վիճարկվում են ձեռք բերված ապացույցները:   Այսպիսով, օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում անցկացնելու մասին որոշումը `համաձայն« ԲՈՒ մասին »ՀՀ օրենքի 34-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և դատարան դիմելու միջնորդության ներկայացվում է օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմնի ղեկավարին:   Ըստ սահմանված պրակտիկայի `վերոհիշյալ փաստաթղթերը ՀՀ ոստիկանության համակարգում դատարան է ներկայացվում ոչ թե ՀՀ ոստիկանության պետի, այլ ՀՀ ոստիկանության պետի տեղակալի կողմից` օպերատիվ շարքի համար:  Այս օրենսդրական պահանջի անտեսումը կարելի է համարել մարդու իրավունքների խախտում, քանի որ օրենքը ճանաչել է ՀՀ ոստիկանապետին, որը ամենաբարձր երաշխիքն է, որպես մարդու սահմանադրական իրավունքները սահմանափակելու համար դիմելու պատշաճ սուբյեկտ, այլ ոչ թե նրա: տեղակալ  Այստեղ տեղին է մեջբերել Եվրոպական դատարանի որոշումը: Սեֆիլյանն ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության, 02.10.2012 թ. Վճռի 128-րդ կետում Եվրոպական դատարանը համարեց, որ հեռախոսային խոսակցությունը բացառապես հիմնավորված միջնորդությամբ վերահսկելու թույլտվությունը որոշակի ծառայության ղեկավարի կողմից ներկայացվել է որպես կամայականություն ընդդեմ կամայականության: կառավարության միջամտությունը: Կարծում ենք, որ օպերատիվ-հետախուզական մարմինների գործունեությունը դատախազական վերահսկողության ոլորտում ընդգրկելու առումով նպատակահարմար է փոխել «հետաքննություն» սահմանադրական հասկացությունը:   Քննություն անցկացրեք հանցագործության մասին հաղորդագրություն ստանալու կամ հանցագործության բնութագրերը ուղղակիորեն հայտնաբերելու պահից հարցը լուծելու համար նյութերի նախապատրաստման ամբողջ գործընթացը, որը հիմնված է հետաքննության հիմնական խնդիրների վրա: «Թեժ հետքերով» հանցագործության քննությունը, հետևաբար, քննչական մարմնի կարևոր դերը պետք է պայմանավորվի նրանով, որ, որպես կանոն, միայն քննչական մարմինը լիազորություն ունի ստանալու և գրանցելու կատարված կամ հանցագործության մասին հաղորդում պատրաստել Գոյություն ունեցող պրակտիկայի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննչական մարմինները, իրենց հիմնական լիազորությունների շնորհիվ, առաջինն են բացահայտում հանցագործության դեպքը, կատարում հրատապ քննչական գործողություններ ՝ ուղղված հանցագործության հետքերը ամրապնդելուն, հանցագործությունը կանխելուն, ինչպես նաև ձերբակալելով կասկածյալին:   Բոլոր դեպքերում, հանցագործության մասին յուրաքանչյուր հաղորդման գրանցման ընթացքում դատախազական հսկողություն իրականացնելու նպատակով քննչական մարմնի կողմից կազմված գրությունը դատախազին ուղարկվում է անհապաղ, ոչ ուշ, քան 12 ժամվա ընթացքում:   Մենք չենք բացառում իրավիճակը, երբ տարբեր հանգամանքներում հանցագործության մասին հաղորդումը անմիջապես ստանում է դատախազը:  Մեր առաջարկած մոտեցմանը համապատասխան ՝ դատախազը ՝ ա) քննչական մարմնին հանձնարարում է անհրաժեշտության դեպքում հետաքննություն անցկացնել ՝ հանցագործության հատկությունները պարզելու համար. բ) հրահանգում է քննիչին որոշում կայացնել նախաքննություն սկսելու մասին `օրենքով նախատեսված քննչական իրավասության կանոններին համապատասխան: Ավելին, դատախազի նման ցուցումը պետք է պարտադիր լինի, որպեսզի քննիչը չբողոքարկի իր կողմից:  Մեր առաջարկած այս տարբերակը կվերացնի օրենսգրքի և Սահմանադրության միջև հակասությունները, քանի որ գործողությունների օրինականության նկատմամբ դատախազական հսկողություն ապահովելը զեկույց ստանալու պահից մինչև քրեական գործ հարուցելու պահը դատախազական լիազորությունների մեջ չի մտնում ամրագրված Սահմանադրությունը: Քննչական մարմինների համար բնորոշ է քննչական գործողությունների, օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների համադրությունը:   Օրենքը քննչական մարմնին լիազորում է իրականացնել անհետաձգելի քննչական գործողություններ:   Քր. դատավարություն Քրեական դատավարության օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն `հորդորողների քանակը ներառում է ապացույցների հայտնաբերման և հաստատմանն ուղղված քննչական գործողությունները, որոնք պետք է անհապաղ իրականացվեն:   Դա չկատարելը կարող է հանգեցնել ապացույցների անհետացման, կորստի, խեղաթյուրման կամ կեղծման:  Քննչական մարմինների կողմից իրականացվելիք անհետաձգելի քննչական գործողությունների ցանկը սպառիչ է օրենքում:  Դա նշանակում է, որ հետաքննության ընթացքում քննչական մարմիններն իրավունք չունեն այլ քննչական գործողություններ իրականացնել:   Կարծում ենք, որ անհրաժեշտ է քննչական մարմիններին իրավունք վերապահել իրականացնել հանցագործության հետքերը հայտնաբերելուն և ամրապնդելուն ուղղված ցանկացած քննչական գործողություն, որը կոնկրետ դեպքում կհամարվի հրատապ, քանի որ նախապես հնարավոր չէ պարզել արդյո՞ք հրատապ է այս կամ այն ​​քննությունը: Սա, իհարկե, վերաբերում է քննչական գործողություններին, որոնք ուղղված են տաք օդով ապացույցներ գտնելուն, հավաքելուն և համախմբելուն: Նախագծում նախաքննության բեռը մեղմելու համար առաջարկվում է քրեական դատավարություններում ներկայացնել պարզեցված նախաքննության ինստիտուտ:   Այս հաստատության առանձնահատկությունն այն է, որ ապացույցների առարկան սահմանափակ է ՝ հաշվի առնելով հանցագործության բնույթը և վտանգի աստիճանը, և ապացուցողական գործունեության հիմնական բեռը ընկնում է դատական ​​քննության փուլում:  Մյուս կողմից, նախաքննության վարույթի նախագծի մոդելը կատարյալ չէ հետևյալ պատճառներով. Քննիչների գերծանրաբեռնվածության պատճառով բոլոր քրեական գործերի որակը, լիարժեք քննությունը չի ապահովվում հետաքննության ռացիոնալությունը, քանի որ բոլոր քրեական գործերում, անկախ հանցագործության ծանրությունից, նախաքննությունն իրականացնում է քննիչը:  Նախաքննության ընթացքում անհատական ​​քննչական գործողությունների համար պատասխանատվությունը կրում է քննիչը, ինչը կարող է մեծացնել քննչական մարմինների կողմից կատարված անհատական ​​քննչական գործողությունների անփութության կամ անորակության ռիսկը:   Կարծում ենք, որ քննիչներին «բեռնաթափելու» համար նպատակահարմար է աննշան հանցագործությունների վերաբերյալ բոլոր քրեական գործերը վերապահել քննչական մարմինների ենթակայությանը:   Վերոգրյալից հետեւում է, որ քրեական դատավարությունում հետաքննության լիարժեք ինստիտուտի ներդրումը կարող է լինել այս հարցի վերլուծությունը:   Բայց գործող օրենսգիրքը սահմանում է, որ ոչ մի քրեական գործ չի կարող ավարտվել հետաքննությամբ: Բոլոր դեպքերում նախաքննության անհրաժեշտությունն ունի ինչպես ակնհայտ առավելություններ, այնպես էլ թերություններ:   Առավելություններից մեկն այն է, որ բոլոր հանցագործությունների համար սահմանվում է հետաքննության միասնական իրավական ռեժիմ, որն ապահովում է նախաքննական վարույթում այնպիսի ուժեղ սկզբունքի իրականացումը, ինչպիսին օրենքի առջև բոլորի հավասարությունն է:  Այնուամենայնիվ, մինչդատական ​​վարույթի նկատմամբ անտարբեր մոտեցումը, ընդ որում, առանց բացառության բոլոր քրեական գործերից, չի կարող արդարացված համարվել, քանի որ այն չունի օբյեկտիվ հիմքեր:   Սա նվազեցնում է հետաքննության դերն ու նշանակությունը: Քննիչը, որպես կանոն, կրկնում է քննչական մարմնի կողմից իրականացված անհետաձգելի քննչական գործողությունները, իսկ պակաս բարդ գործերի որոշ դեպքերում պարտադիր նախաքննության կատարումը նախաքննության մարմնին զրկում է բավարար ռեսուրսներից:   Դա հանգեցնում է ժամանակի, նյութական միջոցների կորստի, նախաքննության մարմինների ուռճացման 1:  Օրենսգրքի այս թերությունը վերացնելու համար հնարավոր է նաև նախատեսել քննության տարբերակված ձևեր, օրինակ `Իտալիայի քրեական դատավարությունը բնութագրվում է եռակողմ քննությամբ: 1. ոստիկանության հետաքննություն, 2. կարճ քննություն, 3. գործի քննություն: Այս կամ այն ​​ձիու ընտրությունը կախված է գործի բարդության աստիճանից, պահանջվող քննչական գործողությունների քանակից և բազմազանությունից 2: Եվ լիարժեք քննության առկայության դեպքում պարզվում է, որ քննչական մարմինը հարուցում է քրեական գործ, ձեռնարկում է Քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված բոլոր դատավարական գործողությունները ՝ ապացուցված բոլոր հանգամանքների վերաբերյալ:  Քննությունն իրականացվում է ամբողջությամբ ՝ ավարտվելով մեղադրական եզրակացության հրապարակմամբ կամ քրեական դատապարտմամբ:   Վերստուգող դատախազի հանձնարարականների հետ չհամաձայնելու դեպքում քննչական մարմինը կարող է դրանք բողոքարկել վերադաս դատախազին ՝ առանց դրանց կատարումը կասեցնելու 3:   Քննությունը պետք է ավարտվի քրեական գործի հարուցումից ոչ ուշ, քան 1 ամիս հետո:   Այս ժամկետը կարող է երկարացվել ոչ ավելի, քան 1 ամսով `վերահսկող դատախազի թույլտվությամբ: Գործող օրենքը քննչական գործողությունների ավարտի համար սահմանում է չորս պայման: 1. քննության ժամկետը ավարտվում է, 2. նախաքննության ժամկետի ավարտը `հանցագործություն կատարած անձը հայտնվում է, 3. դատախազը քննվող գործը հանձնում է քննիչին նախաքննության համար, 4. քննիչը ներգրավված է գործի քննության մեջ: 1 Տե՛ս zinազինյան Գ., Հայաստանում քրեական դատավարության պատմական և արդի հիմնախնդիրները, Երևան, 2001, էջ: 313: 2 Տե՛ս Լուբենսկի Ա., Կապիտալիստական ​​կառավարությունների օրենսդիր մարմնի նախնական քննություն, Մոսկվա, 1977, էջ: 21 3 Ընթացիկ քրեական դատավարություն Օրենսգրքի բացերից մեկն այն է, որ քննչական մարմնի կամ նրա ղեկավարի լիազորությունները ուղղակիորեն չեն նշում քննիչի կամ վերահսկող դատախազի որոշումները կամ ցուցումները բողոքարկելու հնարավորությունը: Մեր կարծիքով, հետաքննությունը ավարտելու վերջին պայմանը պետք է հստակեցվի:  Օրենքից հետեւում է, որ քննիչը նախաքննությանը ներգրավելու համար կա երկու իրավական հիմք: օրենքում նշված դատախազի լիազորություններով քննիչին հանձնելը:  ՀՀ քրեական դատավարություն Օրինակ ՝ 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի ձևակերպումից (քննիչը մասնակցում է գործի քննությանը), ընդհանուր առմամբ, պարզ է, թե այս գործով ում նախաձեռնությամբ, ինչ իրավական հիմքով է հետաքննությունը դադարեցվում: ,  Մենք կարծում ենք, որ բացի օրենքում նշված երկու հիմքերից, քննիչը չպետք է որևէ այլ կերպ ներգրավվի գործի քննության մեջ:  Նման դեպքում նա օրինական չէ: դատավարությունը Քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 9-րդ կետով, ըստ որի `քննիչը իրավասու է քննչական մարմնից հաղորդում ստանալուց հետո մեկնել հանցագործության վայր` ներգրավվել գործի քննությանը `նախաձեռնելով քրեական գործ կամ հարուցված գործի վարում: Հետևաբար, անհրաժեշտ չէ պարտավորեցնել քննչական մարմնին անհապաղ տեղեկացնել քննիչին հայտնաբերված հանցագործության մասին գործով հարուցված քննությունից (Քրեական դատավարության օրենսգիրք, հոդված 57, մաս 2, կետ 4): Ամփոփելով վերը նշվածը ՝ ակնհայտ է դառնում, որ դատարանում պատշաճ կերպով կատարված նախաքննությունը գործի հանգամանքների համապարփակ, ամբողջական, օբյեկտիվ քննության և նախնական և դատական ​​դատավճռի հնարավոր նախապայմանն է:  Իրավական հարաբերությունների բովանդակությունը կազմում է այս փուլի բովանդակությունը, որը պետք է ապահովի հետաքննության արագությունը, արագությունը և արդյունավետությունը, ինչը ենթադրում է դատական ​​գործառույթների հստակ տարանջատում `անհատական ​​իրավունքների և ազատությունների առավելագույն պաշտպանության պայմաններում:  Ուստի պետք է գնահատել ինչպես հետաքննության, այնպես էլ նախաքննական մարմինների դերը, բայց այնպես, որ չհանգեցնի որևէ չարաշահման:   Քննչական մարմինների լիազորությունները էլ ավելի սահմանափակ են նախագծում, ինչը նվազեցնում է քննչական ինստիտուտի քրեական արժեքը:   Այս մարմինների աշխատանքը բավականին բարդ է և հագեցած:   Հաշվի առնելով այն փաստը, որ քննչական մարմինները, ելնելով իրենց հիմնական լիազորություններից, առաջինն են հայտնաբերում հանցագործությունը, իրականացնում հանցագործության հետքերի ամրապնդում, հանցագործությունը կանխելու, ինչպես նաև կասկածյալի ձերբակալմանն ուղղված հրատապ հետաքննություններ, պետք է պահպանեն իրենց անկախությունը և լիովին անկախ լինեն նախաքննության մարմնից: Արփինե Սարգսյան ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ Հիմնաբառեր. Հետաքննություն, լրիվ հետաքննություն, քննչական մարմին, քննչական մարմնի լիազորություններ, հետաքննության ժամկետ, դատախազական վերահսկողություն, օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ: ։

Հոդվածում ուսումնասիրվում են հետաքննություն ինստիտուտը և նրա հիմնախնդիրները  քրեական  դատավարությունում։
   Քննարկվող  ինստիտուտն  ու  իր  խնդիրները  առավել  արդիական  են,  քանի  որ  արդեն  իսկ առկա  է  ՀՀ  քրեական  դատավարության  օրենսգրքի  նոր  նախագիծը,  որտեղ  առաջարկվում  է  փոփոխել  այս  ինստիտուտի  դատավարական  նշանակությունը։
   Սույն աշխատանքով փորձել ենք վերհանել հետաքննության ինստիտուտի օրենսդրական կարգավորման  թերի  կողմերը։
   Ուսումնասիրել  ենք  նաև  արտասահմանյան  փորձը  և  փորձել  ներկայացնել այնպիսի առաջարկներ, որոնք, մեր կարծիքով, կօգնեն վերացնել այս ոլորտի բացերն  ու  կնպաստեն  հանցագործությունների  և  հանցանք  կատարած  անձանց  բացահայտմանը,  ինչպես  նաև  կկանխեն  և  կխափանեն  նախապատրաստվող  կամ  կատարված  հանցագործությունները։
