ՕՐՀԱՆ ՓԱՄՈՒԿԻ ՆՈՎԵԼ «EWՈՒԴԵԹ ԲԵՅ ԵՎ ՈՐԴԻՆԵՐ» ՈՐՊԵՍ ՆԱԽԿԻՆ ՄԻMԱԳԱՅՆԱISՆՈՒԹՅԱՆ ՕՐԻՆԱԿ. Նոբելյան մրցանակակիր (2006) Թուրք գրող Օրհան Փամուկ քաղաքը և հիշողությունները », նշում է, որ մինչև 1974 թվականը նա սովորել է ճարտարապետություն, նկարչություն, բայց դրանից հետո թողել է ամեն ինչ և սկսել գրելը  1979-ին պատրաստվում է «Խավար և լույս» խորագրով նրա առաջին վեպը, որը նույն թվականին արժանացավ «Միլլիյեթ» թերթի կողմից սահմանված գրական մրցանակի:  Այս գիրքը, սակայն, լույս է տեսել միայն 1982-ին ՝ «Մահացած բեկերը» խորագրի ներքո:  Գրականագետները և հեղինակը համաձայն են, որ դա դասական ընտանեկան վեպ է ՝ «bildungsroman», ամ Փամուկը որպես օրինակ վերցրեց Թոմաս Մանի «Budenbrockers» վեպը 1:  Ինքը ՝ Փամուկը, խոստովանում է, որ այդ ժամանակ տարված էր Թոմաս Մանովով, փորձում էր օգտագործել իր մեթոդները, ոճն ու լեզուն: Գրականագետների շրջանում կարծիք կա, որ այս վեպն ավելի իրատեսական է: Օրինակ, ըստ թուրք գրականագետ Ն. Էսենի, գրքում կա ռեալիստական ​​վեպերին բնորոշ «պատմող, ով ամեն ինչ գիտի» 2, այսինքն ՝ հեղինակը, որը Փամուկի այլ վեպերում երբեմն իր տեղը զիջում է հերոսին կամ հերոսներին, ովքեր ինքնուրույն թելադրում է իրադարձությունների ուղղությունը:   Մեր կարծիքով, սակայն, Օրհան Փամուկի առաջին վեպը գտնվում է իրատեսության և պոստմոդեռնիզմի սահմանագծում:   Novelիշտ է, վեպում գերակշռում են իրատեսական շեշտադրումները, բայց պոստմոդեռնիզմի որոշակի տարրեր արդեն ակնհայտ են:   Այդ վեպը չէր կարող ամբողջովին իրատեսական համարվել, քանի որ հեղինակ Օրհան Փամուկն այդ ժամանակ արդեն իր գեղագիտական ​​հայացքներով դեմ էր ռեալիզմի, «Անատոլիական վեպի» և դրա սկզբունքների դեմ:  Վեպում մեջբերված ժամանակի թերթերից որոշ փորձագետներ համարում են, որ դա իրատեսական շեշտադրում է, բայց ահա թե ինչպես է միջտեքստայնությունը դրսևորվում զարգացող պոստմոդեռնիզմի սկզբունքներում:  Նման մեջբերումները դարձել են որոշակի ոճ, որն օգնում է կառուցել իրական ֆանտաստիկայի համադրությունը կամ հակադրությունը, օգնում է այս երկու ընկալումների սահմաններն ավելի անորոշ դարձնել և փոխանցել ընթերցողի ընկալումը: 1905-1970թթ. «Մահացած բեյը և որդիները» վեպի ժամկետները: Թուրքիան է: Անգամ այս ժամանակային ընտրությունը պարունակում է սահմանային շեշտադրում ՝ Օսմանյան կայսրության անկում, Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծման տարիներ:  Վեպը ներկայացնում է այդ ժամանակաշրջանում Թուրքիայի սոցիալական, քաղաքական, մշակութային զարգացումները, և մեկ ընտանիք ուղղակի հիմք է ցույց տալու այդ երեւույթների ընդհանուր զարգացման ընդհանուր պատկերը: Վեպը բաղկացած է երեք մասից, որոնք վերնագրված են հետևյալ կերպ. «Նախաբան», «Երկրորդ մաս» և «Վերջաբան»:   Առաջին մասի համար ընտրված վերնագիրը կարծես համապատասխանում է ընդհանուր տրամաբանությանը, քանի որ այդ մասում նկարագրված է թուրքական սկսնակ «ամսաթվի» օրը, այդ օրվա ընթացքում ներկայացվում են երիտասարդ գործարարի կողմից առաջադրված հիմնական գերակայություններն ու նպատակները:  Այս նպատակները հիմնականում կենցաղային են, դրանք կապված են բարեկեցիկ ընտանիք ստեղծելու հետ:  Այստեղ, առաջին հերթին, ուշագրավ է Օսմանյան կայսրությունում մուսուլման-քրիստոնեական հարաբերությունների ուղղությունը: Հայտնի է, որ կայսրությունում ոչ մուսուլմանները ՝ հայեր, հույներ, հրեաներ, հիմնականում զբաղվում էին առևտրով, արհեստներով և բիզնեսով, իսկ թուրքերը ընդգրկված էին գրասենյակային համակարգում ՝ ռազմական ոլորտում:   Հասարակության մեջ նույնիսկ ընկալում կար, որ 2 Նույն տեղում: Մահմեդականի համար լավ չէ բիզնեսով զբաղվել:  Փոխարենը ոչ մահմեդականներն ունեին միջին դասի, միջին և միջին խավ, որը շատ ավելի անվտանգ էր, քան մահմեդականները:   Եվ ահա եթ եթ եթ եթ եթ եթ եթ եթ եթ եթ եթ եթ եթ Ջև եթ եթ եթ։
 եթ եթ եթ .։
  Հեղինակը շատ մանրամասն նկարագրում է մահմեդական և ոչ մուսուլման գործարարների փոխըմբռնման լուռ գործընթացը.   30-ից հետո Դեթը, արվեստի ոլորտում որոշակի հաջողությունների հասնելով, սկսում է պլանավորել իր հետագա կյանքը, որտեղ հնարավոր են գրեթե բոլոր մանրամասները: Նա որոշում է տուն գնել Ստամբուլի արդեն էլիտար շրջանում ՝ Նիսանտաշում, ամուսնանալու համար բարձր կարգի փաշայի դստեր հետ 3: «Դեթթի եղբայրը ՝ Նուսրեթը, բոլորովին այլ է նրանից», իր հերթին դառնում է վեպի «ոչ հարմարվողների» շարքի հիմնադիրը, որը նույնպես գտնվում է տարբեր հոգեբանական ճգնաժամերի մեջ:   Այս պատկերում նրա խնդիրների հիմքում ընկած է Արևելք-Արևմուտք կամ Թուրքիա-Եվրոպա հակամարտությունը:  Նուսրեթն այցելել է Եվրոպա, Փարիզ, ծանոթ է եվրոպական գրականությանը, արվեստին, Ֆրանսիական հեղափոխությանը, նրա գաղափարական կողմին և այդ ժամանակ ակտիվ երիտթուրքերին:   Փամուկի վեպում եկեք հանդիպենք հայկական կերպարին, ընդ որում `հիմնականում դրական գունավորմամբ: Դա հիվանդ Նուսրեթի ողջ մնացած ընկերուհին է ՝ դերասանուհի Մարի Չուխաջյանը 4: Վեպի երկրորդ մասի գործողությունները սկսվում են արդեն 1936 թվականից: Եվ հենց սկզբից նոր հերոսների խոսակցության թեման կրկին եվրոպականացումն է, բայց ավելի ընդգծված նրբերանգներով:  Ինչպես նշվեց, վեպի առաջին և երկրորդ մասերի միջև կա շուրջ 30 տարվա ժամանակային վակուում, ընթերցողն արդեն տեսնում է երեխային 60-ից հետո, ով հասել է իր նպատակներին, ստեղծել մեծ բարեկեցիկ ընտանիք, գնել տուն, տուն ամառանոց, զարգացրեց ձեռնարկությունը:  «Dead Bay- ը ներկայացնում է իր կյանքը ներքին մենախոսությունների միջոցով» և իրադարձությունները, որոնք տեղի են ունեցել կարծես հենց առաջին մասի նկարագրությունների ավարտի պահից:  Այսպիսով «Ես այս տունը գնել եմ 1905 թվականին, ամուսնացել եմ:   Հենց այդ ժամանակ մահափորձ կատարվեց սուլթանի դեմ:   Հետո իշխանության եկած թուրքերը և վերականգնեցին սահմանադրությունը:   Հետո գնեցի հարևան այգին:   Պատերազմի տարիներին ես հարստացա ՝ շաքարավազ ներմուծելով, այդ գումարով ամեն ինչ այստեղ դասավորեցի:  Իմ ձեռնարկությունը սկսեց ծաղկել »5:  Պատմական իրադարձությունները Ջև դետ մենախոսության և անձնական խնդիրները դրված են նույն հարթության վրա: Ասես հեղինակը փորձում է ցույց տալ, որ պատկերի համար հավասար հնարավորություններ ունեն. երբեմն առօրյան նույնիսկ ավելի կարևոր է:   Օրինակ, Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծումը և ածուխի վառարան ձեռք բերելը ներկայացված են նույն հարթության վրա:  Dդեթն ունի իր կյանքից երջանիկ մարդու կերպար ՝ փաշայի դուստրը ՝ Նիգյան Հանիմ, երկու որդի ՝ Օսման, Ռեֆիկ, և դուստր Այշեն: Ռեֆիկը «Դեթ բեյ» -ի որդին է բարեկեցիկ ընտանիքից, որն ամուսնացած է և սպասում է իր առաջնեկին:   Նա իր ավագ եղբոր հետ աշխատում է հոր ձեռնարկությունում:   Թվում է, թե ամեն ինչ ուրախանալու համար է, բայց նրա մեջ աստիճանաբար հայտնվում են ճգնաժամային երեւույթներ, որոնք վերածվում են խորը ճգնաժամի:  Նմանատիպ իրադարձությունները սկսվում են նրա ընկերներից:  Եվրոպայից վերադարձած նրա ընկերը ՝ Օմերը, լինելով քաղաքացիական ինժեներ, ձգտում է լավ ու մեծ նախագիծ իրականացնել, մեծ գումարներ վաստակել ՝ դառնալով «նվաճող»:  Մյուս ընկերը ՝ Մուհիտտինը, նույնպես ինժեներ է, բայց բանաստեղծություններ է գրում:   Նա իր ընկերների մեջ ամենաէքստրեմալն է, նրանցից ամենաընթերցվողը նա ճգնաժամի մեջ է ընկել:  Արդեն ուսանողական տարիներին նա ընկերներին խոստացավ, որ եթե 30 տարեկանում լավ բանաստեղծ չդառնա, ինքնասպան կլինի:   Ընկերները հաճախ հավաքվում են Ռեֆիկի տանը, մտավոր զրույցներ վարում և քննարկում համաշխարհային գրականությունը:   Այս վեճերը վեճեր են ճգնաժամից դուրս գալու ելքեր գտնելու և ուղիներ գտնելու շուրջ: Ինտեքստեքստության օգտագործման համատեքստում, հեղինակը զգալի ուշադրություն է դարձնում պարբերականների մեջբերումներին ՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով քաղաքական և սոցիալական 1 theարգացող թուրքական բուրժուազիայի և դրա հարստացման մեթոդների մասին ավելի մանրամասն ՝ տե՛ս веевелева А., Об исского университета, 2009, серия 13, выпуск 2, էջ: 42 3 Նույն տեղում, Պ. 4 Նույն տեղում, Պ. 5 Նույն տեղում, էջ. 123-124թթ. հոսանքի խնդիրներ:  Օրինակ ՝ Ալեքսանդրեթի սանջակը ՝ Հաթայը, պարբերաբար հիշատակվում է 1939 թվականին: բռնակցվեց Թուրքիային:   Մասնավորապես, Մուհիտտինը նստած է սրճարանում, կարդալով հարևան սեղանի մոտ նստած տղամարդու թերթի որոշ վերնագրեր: «Հաթայը այլևս չի կարող մնալ սիրիական գերության մեջ ... Երեկ Նախագահ Աթաթուրքը ...» 1: Սակայն edեդիտ բեյի մահից հետո նրա ընտանիքում ավանդական կարգը սկսեց շատ արագ փչանալ:  Կրկին պահպանվում են կերպարների երկու պայմանական խումբ: Detև Դեթի մտածելակերպը և աշխարհայացքը պահպանում է նրա ավագ որդին ՝ Օսմանը, և Դիփիկի հետ ճգնաժամն անմիջապես խորանում է, և նա աստիճանաբար ընկնում է ավելի ու ավելի անորոշության մեջ:  Այնուամենայնիվ, Ռեֆիկը չի կարող հասկանալ, թե իրեն ինչ է պետք ՝ ինչ է նա իրականում փնտրում:  Մի քանի ներքին մենախոսությունների ժամանակ նա նշում է. «Ես հասկանում եմ, որ ինչ-որ բան պետք է արվի, բայց չեմ կարող հասկանալ, թե կոնկրետ ինչ:   Ի՞նչ կարելի է անել ... »2:   Ռեֆիկը վերջապես վիճում է իրեն ընդհանրապես չհասկացող մի կնոջ հետ և հայտարարում, որ նա լքում է տունը ՝ այդպիսով փախչելով ընտանիքից, կյանքից, իրենից:  Ռուս թուրքագետ Ա. Սուլեյմանովան ուշադրություն է հրավիրում այն ​​փաստի վրա, որ տնից փախչելը Փամուկի քաոսի սկիզբի որոշակի խորհրդանիշ է 3:  Այլ կերպ ասած, տունը խաղաղության, ընտանիքի միասնության, ինքն իր հետ հաշտեցման խորհրդանիշ է, և, այնտեղից փախչելով, հերոսի համար խառնաշփոթ է սկսվում: «Մեռյալ ծոցը և որդիները» վեպը մեծ տեղ է տալիս ընտանեկան տոների և իրադարձությունների նկարագրությանը, ինչը նույնպես ընտանեկան վեպի կարևոր տարրերից մեկն է:  Սակայն այս ամենը և ազդում է հերոսների, մասնավորապես Ռեֆիկի հոգեկանի վրա, նա փորձում է հեռանալ իրականությունից:  Թուրք գրականագետ Գ. Այթաչն առանձնացնում է ընտանեկան վեպի մեկ այլ առանձնահատկությունը `կենցաղային իրերի նկարագրությունը, կահույքը, որը նույնպես կա այս վեպում 4: Առատաձեռնությունը, դրա հիման վրա զարգացող անտարբերությունն ու ճգնաժամը խորանում են մեկ այլ վեպի բնավորության մեջ:   Ռեֆիկի ընկերը ՝ Օմերը, կարծես թե հասնում է իր նպատակներին: Կամախումում թունելի կառուցումից հետո նա մեծ գումար վաստակեց, նա արդեն ամեն ինչ պատրաստել էր պատգամավորի դստեր հետ ամուսնության համար, բայց անհասկանալի պատճառով սկսեց հետաձգել ամուսնությունը ՝ ընկնելով անտարբերությամբ ծածկված անտարբերության մեջ:  Օմերը նույնպես չունի այդ բացատրությունը, նրան տանջող հիմնական հարցը հետեւյալն է. «Ի՞նչ կարելի է անել, ի՞նչ կարելի է անել»: 5  Ներքին մենախոսությունների շղթայում նա սկսում է վախենալ սեփական ունեցվածքից: «Ես գիտեմ, թե ինչ չեմ ուզում դառնալ, բայց չգիտեմ ՝ ​​ինչ եմ ուզում դառնալ»: Վեպի մի մասում Փամուկը խառնաշփոթ կերպար է ստեղծում, երբ բոլոր հերոսները ճգնաժամի մեջ են: Ոչ միայն Ռեֆիկը, Օմերը, Մուհիտտինը, այլեւ գլխավոր հերոսները «պատկերված են այդ նահանգում:   Սա մի տեսակ քաոսային աշխարհ նկարագրելու փորձ է:   Այս վեպում Փամուկը բավականին հաճախ օգտագործում է բազմաձայնության մեթոդը, որը գրեթե ընդունված սկզբունք է պոստմոդեռնիզմի համար:   Ներքին մենախոսությունների ընթացքում տարբեր կերպարներ սկսում են բազմաձայնորեն քննարկել իրավիճակը, յուրաքանչյուրն իր մեջ: Հատկանշական է, որ Փամուկի առաջին վեպում կան որոշ ակնարկներ, պատահական նկարագրություններ Թուրքիայում քրիստոնյաների, մասնավորապես հայերի նկատմամբ պետական ​​հետապնդումների մասին:   Այսպիսով, հանդիպման ժամանակ թենիսի ակումբի նախագահը, խոսելով Օսման և Ռեֆիկի հետ, նշեց, որ իրենց ակումբի վրա սպառնալիք կա, որովհետև «նոր մարզպետը որոշեց քանդել ներկայիս շենքը ՝ փոխարենը տալով մի փոքր հողակտոր: դեպի լքված քրիստոնեական գերեզմանատուն «Մոտակայքում է Սբ. »8   Չնայած գերեզմանոցի հայկական պատկանելությունը նշված չէ այստեղ, միայն անունը պարզ է դարձնում խնդիրը ՝ Թուրքիայի կառավարության վերաբերմունքը հայկական և քրիստոնեական սրբավայրերի նկատմամբ:  Ավելին, շարունակելով նույն թեման, Փամուկը մանրամասնում է, որ զրույցին ներկա կանանցից մեկը նկատում է, որ գերեզմանոցում չի թույլատրվում թենիս խաղալ, 2 Նույն տեղում, էջ 262: 6 Նույն տեղում, Պ. 7 Նույն տեղում, էջ. 521-522թթ. Ինչին ներկաները պատասխանում են, որ տարածքում չկա գերեզման, որը նախատեսվում է նվիրել ակումբին, այլ «միայն հին եկեղեցու ավերակներ» 1: «Վերջաբան» վերնագրով վեպի երրորդ մասում իրադարձությունները տեղի են ունենում մոտ 30 տարի անց ՝ 1970 թ.  Հեղինակը կրկին տալիս է անցյալ տասնամյակների հերոսների հետ տեղի ունեցած իրադարձությունների նկարագրությունները ակնարկների միջոցով կամ հերոսների մտորումների, ներքին մենախոսությունների միջոցով:   Մասնավորապես, երրորդ մասի իրադարձությունները հիմնականում կենտրոնացած են Ռեֆիկի որդու ՝ նկարիչ Ահմեթի կերպարի շուրջ:  Հենց սկզբից նշվում է, որ դեպքերից հինգ տարի առաջ, այսինքն ՝ 1965 թվականին: Ռեֆիկը, ով վաղուց էր սնանկացել, մահացել էր ՝ կորցնելով իր կյանքի բոլոր վերջին տարիները մոր փոքրիկ սենյակում:   Կինը ՝ Փերիհան, վաղուց լքել է նրան և ամուսնացել ուրիշի հետ: Dդեթ բեյի ընտանիքն արդեն ապրում է նոր բազմաբնակարան շենքում, որը կառուցվել է նախկին առանձնատան տեղում:  Ռեֆիկի որդին ՝ Ահմեթը, ապրում է այդ շենքի ձեղնահարկում, ինչը միակ բանն է, որ հայրը թողել է իրեն:   «Դեթ Բեյի կինը ՝ Նիգյան Հանիմը, որը տառապում է հին հիվանդությամբ, դեռ ողջ է ու մահվան շեմին:   Այս բաժնում նկարագրված են 1960-1970 թվականներին տեղի ունեցած քաղաքական և սոցիալական իրադարձությունները: Թուրքիայում նա հատկապես առանձնացնում է ուսանողական ձախ և ակտիվ շարժումները:  Թերթերից մեջբերումները կրկին բերվում են որպես միջտեքստայինության օրինակ:  Նրանց մեջ գերակշռում են ռազմական վերջնագրերը և անմիջական ռազմական միջամտության բացահայտ ակնարկները:  Ահմեթը սկսում է բոլորի հետ խոսել հեղաշրջման հավանականության մասին, որի միջոցով հեղինակը պատկերում է տեղի ունեցող իրադարձությունների հանրային ընկալումները: Համառոտ ներկայացվում է օսմանյան որդի Cemեմիլը, որը «Մահ բեյ» շարքի ժառանգորդն է: Նա ամուսնացած է, ունի երեխաներ, ղեկավարում է նրանց ձեռնարկությունը, ընդհանրապես չի հետաքրքրվում քաղաքականությամբ, արվեստով կամ այլ խնդիրներով: Գիրքն ավարտվում է Նիգյան Հանիմի մահով, փոքրիկ մի մանրուք կրկին խորհրդանշում է ժամանակի վերջը:   Ահմեթը, դուրս գալով տատիկի սենյակից, ինչ-որ տարօրինակ բան է զգում և, մի պահ կանգնելով, հայտնում է, որ 20-րդ դարի սկզբին իրենց գնած տան հայտնի ժամացույցը դադարել է:   Սա խորհրդանշում է Նիգյան Հան Դեյի շրջանի ավարտը ՝ նրա մտածելակերպի կրողը:  Ահմեթը մի պահ տատանվում է ՝ պետք է ժամացույցը ֆիքսվի, բայց հետո եզրակացնում է. «Թող ժամանակը վազի» 2: Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ Օրհան Փամուկի առաջին վեպը մի կողմից ստեղծագործություն է, որը հստակ պարունակում է ընտանեկան վեպի ժանրի տարրերը, բայց, մյուս կողմից, դժվար է նկարագրել այն որպես պարզապես իրատեսական:  Մենք ավելի հակված ենք կարծելու, որ սա այն դեպքերից է, երբ իրատեսական, ուշ մոդեռնիստական ​​կամ նախապոստմոդեռնիստական ​​մեթոդները միահյուսվում են:  Այնուամենայնիվ, պոստմոդեռնիստական ​​կողմը հստակ արտահայտված է միջտեքստայինության, հերոսների ճգնաժամի, որոնման և այլ տարրերի մեջ:   Երիտասարդ ու սկսնակ գրողի համար նշված գործը կարելի է համարել հաջողված և միևնույն ժամանակ բավականին ճշգրիտ արտացոլում այդ ժամանակվա Թուրքիայի հասարակական-քաղաքական իրադարձությունների վրա: Ամփոփելով, կարելի է նշել, որ Օրհան Փամուկի «Մահացած բեյքերը և որդիները» վեպը գրողին նախ որոշ ճանաչում բերեց Թուրքիայի ներսում, և երկրորդը հիմքեր ստեղծեց հետմոդեռնիստական ​​ուղղվածություն ունենալու համար:   Վեպում հերոսների պատկերման տարբեր հնարքներ և մեթոդներ թույլ են տալիս այն նկարագրել որպես նախապոստմոդեռնիզմ: ԳՈՐԳ ՍԱՀԱԿՅԱՆ ՕՐՀԱՆ ՓԱՄՈՒԿԻ ՆՈՎԵԼ «EWՈՒԴԵԹ ԲԵՅ ԵՎ ՈՐԴԻՆԵՐԸ» ՈՐՊԵՍ ՆԱԽԿԱՊԵՏ ՄՈԴՄՈՆՆԵՌՆԻՄԻ ՕՐԻՆԱԿ Հիմնաբառեր. Օրհան Փամուկ, dդեթ Բեյ և որդիներ, postmalm. ։

Հոդվածն անդրադառնում է աշխարհահռչակ թուրք գրող, նոբելյան մրցանակակիր Օրհան Փամուքի առաջին  վեպին՝  «Ջևդեթ բեյը և  որդիները»։
   Դա  մի  ծավալուն  պատում է  ստամբուլաբնակ  հարուստ  ընտանիքի  երեք  սերունդների մասին, որոնք անցում են կատարում դեպի նոր կենսակերպ, նոր արժեքներ և առաջնահերթություններ։
   Իր բնույթով այն կարելի է համեմատել Թոմաս Մանի «Բուդենբրոկների» հետ։
  Վեպի գործողություններն ընդգըրկում  են  բավական  մեծ  պատմական  ժամանակահատված՝  երիտթուրքերից  մինչև  1971  թ.  ռազմական  միջամըտության  նախաշեմը։
   Ստեղծագործության  մեջ  թուրքական  ընտանիքակենտրոն  հասարակության  անցումն  անձնակենտրոնության  պատկերված  է  ուրույն  մի  ոճով,  որ  միավորում  է  ռեալիզմի  ու  պոստմոդեռնիզմի  հիմնական  գծերը։
