Նախաբան։
 ՀայաստանիՀանրապետության  անկախացման,հետագա  տնտեսական  ազատականացման  պայմաններում  կրթականհամակարգը  մշտապես  եղելէ  պետության  ու  տնտեսությանզարգացման  առանցքային  ոլորտներից,  քանի  որ  պետության  ևհասարակության  զարգացումն  ապահովող  ու  նոր  հասարակությունձևավորող  դերակատարներիցէ  հանրակրթական  դպրոցը։
   ՀՀնշանակալիհանրակրթությունը  պետությանազդեցությունուղղակիորենմասնակցություն  է  ունենում  շուրջ  կես  միլիոն  մարդ  կա՛մ  որպեսուսումնառող,  կա՛մ  որպես  ուսուցանող։
   Մրցունակ  պետությունըենթադրում  է  մրցունակ  կրթական  և  գիտական  համակարգեր։
   Այսմասին  են  փաստում  ՀՀ  բյուջեի  հատկացումները,  որտեղ  կրթությունըսոցիալական  պաշտպանությունից,  ընդհանուր  բնույթի  հանրայինծառայություններից,տնտեսականհարաբերություններից  հետո  զբաղեցնում  է  հինգերորդ  տեղը  [1]։
 Հանրակրթական համակարգում ներգրավված մարդկային ռեսուրսներիպաշտպանությունիցզարգացմանհամակարգունեցողորտեղվրաէ,ևմոտիվացիան  ուղղակիորեն  անդրադառնում  է  հանրակրթությանորակի՝  նախապես  սահմանված  կրթական  վերջնարդյունքների  ուսովորողների ուսումնառության վրա։
 ևԱշխատանքի նպատակը դպրոցի մանկավարժական անձնակազմիմոտիվացման  միջոցների  ուսումնասիրումը,  դրանց  կիրառմանառանձնահատություններիմասնագիտականգործունեության  վրա  ներազդեցության  նախանշումն  է։
   Թեմայիշրջանակում  կատարված  աշխատանքներում  ներառել  ենք  ոչ  միայնպետական  աղբյուրների  հրապարակումներ,  այլև  տաբեր  արտասահմանյան հեղինակների ուսումնասիրություններ՝ նվիրված անձնակազմիմոտիվացիային [2], աշխատակիցների աշխատանքային վարքագծին [4]և մարդկային ռեսուրսների մոտիվացիայի կառավարմանը [3]։
 ուսուցիչներիԱշխատանքի  նորույթն  այնէ,  որ  սույն  աշխատանքումհամապարփակ  ձևով  ներկայացված  են  մոտիվացիայի  միջոցները՝մասնավորապեսկիրառման  առանձնահատկություններըդպրոցի  մանկավարժական  անձնակազմի  մոտիվացիայի  գործընթացում։
 դրանցԻնչպեսհմտություններովյուրաքանչյուր  ոլորտի,  այնպես  էլ  հանրակրթությանզարգացման  գրավականը  մարդկային  ռեսուրսներն  են՝  իրենցգիտելիքներով,կարողություններով։
   Իսկկատարողականի  արդյունավետությանգործումնշանակալի  է  աշխատակիցների  մոտիվացիայի  դերը։
   Ուսուցչիմոտիվացման  միջոցով  հնարավոր  է  բարձրացնել  հանրակրթությանմատուցած  ծառայությունների  որակը,  քանի  որ  հանրակրթությանարդյունավետմանկավարժականանձնակազմն է։
 գործունեությանբարձրացմանգրավականըուԱշխատանքի  մոտիվացիան  բնութագրվում  է  որպես  անձիհոգեբանական  ուժ,  որը  սահմանում  է  կազմակերպությունում  տվյալանձի  վարքագծի  ուղղվածությունը  [4]։
   Մոտիվացիան  դիտարկվում  էորպես հոգեբանական ուժ, որը սահմանում  է անձի՝ ջանք գործադրելումակարդակը,կարողությունը։
 Մոտիվացիան անձի կարևորագույն շարժիչ ուժն է, ներքին և արտաքինգործոնների  ամբողջություն,  որն  անձին  դրդում  է  կատարելուգործողություններ`կամգործողության ընթացքից բավարարվածություն ստանալու համար։
 խոչընդոտներիննպատակներիդիմակայելուհասնելուորոշակիՄոտիվացիան  աշխատակցի  վարքագծի  վրա  անդրադարձողամենաարդյունավետ  միջոցներից  է  և  աշխատանքի  արտադրողականության  բարձրացման  վրա  ազդող  կարևորագույն  գործոն.  դրաբացակայության  դեպքում  կազմակերպության  առաջընթացն  անհնարկլիներ։
   Ճիշտ  չէ  կարծել,  որ  մոտիվացիայի  նույն  միջոցի  կիրառումըկարող է մոտիվացնել բոլոր աշխատակիցներին։
 Դպրոցի  մանկավարժական  անձնակազմի  մոտիվացման  գործումդպրոցի  ղեկավարությունը,  հաշվի  առնելով  մի  շարք  առանձնահատկություններ,  կարող  է  կիրառել  ներկայացված  միջոցները,  որոնցշնորհիվ  ոչ  միայն  կբարձրացնի  ուսուցիչների  մոտիվացիան,  այլևկնպաստի  նրանց  մանկավարժական  և  մասնագիտական  գործունեության  կատարողականի  բարձրացմանը։
   Առաջարկվում  է  դպրոցներումմանկավարժական  անձնակազմի  մոտիվացմանշրջա-նակներումկիրառել ստորև ներկայացվող միջոցները։
 •  Աշխատանքայինզրույցների  անցկացում․  աշխատանքայինզրույցների  անցկացման  հիմնական  նպատակը  մանկավարժներիհետ  կապի  հաստատումն  է,  դպրոցի  նպատակների  ու  ծրագրերիմասին  տեղեկատվութան  տրամադրումը։
   Աշխատանքայինզրույցների  պարբերաբար  և  արդյունավետ  անցկացումը  կարող  էմոտիվացնել,  եթե  ղեկավարը  խելամիտ  կերպով  համադրում  էինչպես  ուսուչի  ուժեղ  կողմերի  ու  առավելությունների  ընդգծումը,այնպես էլ թույլ կողմերի վերացմանն ուղղված քայլերը։
 քանիորՀՀբավարարվածություն։
 և  աշխատանքիցկարիերայով,•  Կարիերայի  առաջընթացի  ապահովում.  ուսուցչի`  սեփականբավարարվածությունըմասնագիտությունիցպայմանավորվածկարիերայումէառաջընթացը`  որպես  մասնագիտական  զարգացում,  ապահովում  էև՛ աշխատանքային մոտիվացիա, և՛ ֆինանսական կայունություն, և՛հոգեբանականհանրակրթականդպրոցներում ուսուցչին իր գործադրած ջանքերի և մասնագիտականառաջընթացի  արդյունքում  կարող  է  դպրոցի  ներսում  տրամադրվելլիազորությունների  ու  պարտականությունների  առավելլայնշրջանակ  (առարկայական  մասնախմբի  ղեկավար,  ուսումնականաշխատանքի  գծով  փոխտնօրեն,  ՄԿԱ  գծով  փոխտնօրեն)։
   Ուսուցչիմանկավարժական  և  մասնագիտական  կարիերայի  զարգացմանհամար  հնարավորությունները  պետք  է  լինեն  հավասար,  հասանելիյուրաքանչյուր մանկավարժի, իսկ դպրոցի ղեկավարության խնդիրնէ  ապահովել  ուսուցիչների՝  այդ  պայմաններից  հավասարապեսօգտվելու հնարավորությունը։
 քանմիայնհանձնարարությունների•  Նպատակների  համաձայնեցում.  նպատակների  համաձայնեցումնաշխատանքի արդյունավետության բարձրացման առավել մեծ խթանէ,նկարագրությունը։
 Նպատակները  նկարագրում  են  այն,  ինչ  պետք  է  ստացվիաշխատանքի  արդյունքում,  այլ  ոչ  թե  ինչպես  հասնել  դրան  [3]։
 Մոտիվացիան  կազմակերպական  նպատակներին  հասնելու  ձգտումէ։
   Կազմակերպությունը ձգտում է ստեղծել նպատակներին հասնելուձգտումը,  որն  էլ  իր  հերթին  կնպաստի  բարձրացնելու  վերջինիսկազմակերպական  արդյունավետությունը  [5]։
   Աշխատակցի  համարկազմակերպության  նպատակները  դառնում  են  ընդունելի  այնդեպքում,  երբ  կազմակերպության  կողմից  դրված  նպատակներինհասնելու դեպքում աշխատակիցը հասնում է նաև իր առջև դրվածին՝բավարարելով սեփական պահանջմունքները։
 •  Հետադարձկապիորակիապահովում․հետադարձմասին։
   Առանցկապըտեղեկատվություն  փոխանակելու  միջոց  է։
   Հետադարձ  կապիմիջոցով  աշխատակիցները  տեղեկանում  են  իրենց  կատարածաշխատանքիկապի՝կազմակերպության  աշխատանքը  կընթանար  կուրորեն՝  առանցառաջընթացի  և  բարելավման  հնարավորության։
   Յուրաքանչյուրինանհրաժեշտ է իր կատարողականի հետադարձ կապը, որի միջոցովհնարավոր[3]։
   Մանկավարժականանձնակազմի մոտիվացման համար նույնպես կարևոր է հետադարձկապը, ինչի շնորհիվ ուսուցչի համար առավել ակնառու են դառնումիր  մասնագիտական  և  մանկավարժական  գործունեության  ուժեղ  ևթույլ կողմերը։
 կատարելագործվելհետադարձէ•  Որոշումների  կայացմանդպրոցիգործունեությանգործընթացներում  մանկավարժներիմասնակցության  ապահովում․  մանկավարժական  անձնակազմիմասնակցությունըռազմավարականպլանավորմանը,  մանկավարժական  անձնակազմի  պահանջմունքների  և  կարիքների  ուսումնասիրմանը,  կրթական  գործընթացիբարելավմանն  ուղղված  քայլերի  վերաբերյալ  քննարկումներինհնարավորություն  կտան  մանկավարժներին  արտահայտել  իրենցդիրքորոշումներն  առկա  խնդիրների  վերաբերյալ,  իսկ  դպրոցիղեկավարությանը՝  գտնելու  խնդիրների  արդյունավետ  լուծումներ։
 Դպրոցիմանկավարժականանձնակազմին  ընդգրկի  դպրոցի  ռազմավարական  կառավարման,մասնավորապես՝գործընթացում։
 ղեկավարությունըորոշումներիկայացմանպետքէՄանկավարժական  անձնակազմի  մասնակցությունը  վերոնշյալգործընթացներին  նրանց  մոտ  կբարձրացնի  իրենց՝  որպես  դպրոցիկարևոր  մաս  լինելու  ինքնագնահատականը  և  մանկավարժականաշխատանքին  ու  դպրոցին  նվիրված  լինելու  ցանկությունը։
   Իսկհամատեղ  որոշում  կայացնելու  դեպքում  առաջացած  խնդիրների,բացթողումների ու մարտահրավերների լուծումները կլինեն առավելիրատեսական և արդյունավետ։
 •  Կազմակերպությանտեղեկատվականքաղաքականություն․կազմակերպության  արդյունավետ  տեղեկատվական  քաղաքականությունը  կարող  է  էականորեն  բարձրացնել  աշխատակիցներիմոտիվացիան։
   Աշխատակիցներըչպետք  է  զգան,  որ  իրենքանտեղյակ  են  կազմակերպությունում  կատարվող  իրադարձություններից,էտրամադրվում։
   Դպրոցի  ղեկավարությունը  մանկավարժականանձնակազմին  մոտիվացնելիս  պետք  է  իրականացնի  ուսուցիչներիշարունակական,  ժամանակին  և  մանրամասն  տեղեկատվությանտրամադրում  այն  ամենի  մասին,  ինչը  վերաբերում  է  ուսումնականհաստատության զարգացման քայլերին, նպատակներին, կատարվողաշխատանքներին։
 ճշգրիտ  տեղեկատվությունիրենցկամոչ•  Հանձնարարությունների  և  իրավասությունների  պատվիրակում․հանձնարարությունների  և  իրավասությունների  պատվիրակմանմիջոցով մանկավարժական անձնակազմի մոտիվացումը ենթադրումէ  ուսուցիչների  աշխատանքի  խթանում՝  սեփական  արժանիքներիբացահայտման  ու  ինքնուրույնության  տրամադրման  միջոցով։
 Հանձնարարությունների  և  իրավասությունների  պատվիրակումը  ոչմիայն աշխատակիցների մոտիվացման միջոց է, այլև կառավարմանփիլիսոփայություն  [3]։
   Վստահելով  ուսուցչին՝  դպրոցի  ղեկավարությունը  մոտիվացնում  է  մանկավարժներին  և  բարձրացնում  էաշխատանքի կատարողականը։
 •  Թիմային  աշխատանքի  խթանում.թիմային  աշխատանքըկազմակերպության  առաջընթացի  ու  զարգացման  գրավականներիցէ  և  աշխատակիցների  մոտիվացման  երաշխիքներից։
   Դպրոցիմանկավարժական  անձնակազմի  թիմային  աշխատանքն  առավելքան կարևոր է ուսումնական ողջ գործընթացի արդյունավետությանհամար,  քանի  որ  աշակերտների  ուսուցման  և  դաստիարակությանգործում  մասնակցություն  են  ունենում  բազմաթիվ  մանկավարժներ։
 Ուսուցիչներիբարձրացնել  թիմայինշրջանումկարևորէաշխատանքիգիտակցությունըմիջոցովմանկավարժական  անձնակազմիյուրաքանչյուր  անդամ  ակտիվկերպով  կմասնակցի  ուսումնական  գործընթացներին՝  դպրոցի  ևաշակերտների յուրաքանչյուր ձեռքբերում համարելով սեփականը։
 ոգին,ինչիև•  Ֆինանսական  խթանում.  ֆինանսական  խթանումն  առաջին  հերթինուղղված  է  բավարարելու  աշխատակիցների  ֆիզիոլոգիականպահանջմունքները։
  Եթե ուսուցիչը ոչ բավարար գումար ստանա իրաշխատանքի  դիմաց,  ապա  նա  չի  ունենա  բավարար  մոտիվացիաաշխատանքային  գործունեություն  ծավալելու  համար,  սակայն  եթենա  ստանա  այնքան  գումար,  որքան  անհրաժեշտէ  իրպահանջմունքները  բավարարելու  համար,  ապա  դա  չի  ենթադրում,որ  նա  կաշխատի  ավելի  մոտիվացված։
   Ֆինանսական  միջոցներիստացումն  աշխատակցի  մոտ  առաջացնում  է  աշխատանքիցկարճաժամկետ բավարարվածության զգացում։
 մանկավարժական•  Մասնագիտականհմտություններիզարգացում․  դպրոցի  ղեկավարությունը  պետք  է  նպաստի  ուսուցչի՝որպեսուկարողություններիվերապատրաստումների,սեմինարների կազմակերպմանը կամ ուսուցիչների մասնակցությանապահովմանը,գրականությանբազմազանության  առկայությանը,  քանի  որ  ուսուցչի  մանկավարժական  և  մասնագիտական  գիտելիքներով  է  պայմանավորվածուսումնականուաշակերտների մոտ սովորելու մոտիվացիայի ձևավորումը։
 գործընթացի  արդյունավետություննմանկավարժականհմտություններիմանկավարժի,զարգացմանը,գիտելիքների,դպրոցումողջև•  Ստեղծագործականության  և  նախաձեռնողականության  խթանում․ուսուցչի  ստեղծագործականության  խթանումը  ներառում  է  դպրոցիղեկավարության  դրական  վերաբերմունքը,  աջակցությունն  ուգնահատումն  ուսուցչի  ստեղծագործ  մոտեցումներին։
   Դպրոցիղեկավարությունը  չպետք  է  անտեսի  ուսուցչի  կողմից  որևէ  դրականնորարարական գաղափար. պետք է աջակցի վերջինիս, եթե նույնիսկայն  կապված  էլրացուցիչ  միջոցների  և  դպրոցական  ողջանձնակազմի  միասնական  ջանքերի  հետ։
   Դպրոցի  ղեկավարությունը  պետք  է  խրախուսի  ուսուցչի  նախաձեռնողականությունըևհարցում։
   Ուսուցչի նախաձեռնողականության խթանման պայմանների շրջանակներումդպրոցիընձեռիուսուցչին  պետքղեկավարությունննրան  այնկյանքիկոչելուօգնիէաշխատանքային  ինքնուրույնություն,  որն  իր  հերթին  կբերիմանկավարժի գործունեության նախաձեռնողականության։
 •  Աշխատանքային  բարենսպաստ  պայմանների  ստեղծում․  եթեաշխատանքային պայմանները բարենպաստ են և տրամադրող դեպիաշխատանքը,  ապա  աշխատակիցները  հաճույքով  են  գնումաշխատանքի։
   Եթե  դպրոցի  տնօրինությունը  մշտապես  չհետևիդասընթացներնպայմաններին,լուսավորությանը,դասասենյակներումջերմաստիճանին  կամ  մաքրությանը,  ապա  տվյալ  դպրոցիուսուցիչների  շրջանում  նկվազի  մոտիվացիան։
   Աշխատանքայինբարենպաստ պայմանների ապահովումն օգնում է ուսումնական ողջգործընթացի բնականոն ընթացքին։
 համապատասխանանցկացնելունվազագույնեն։
 են,Եթե•  Կոնֆլիկտների  կառավարում․  աշխատանքային  կոնֆլիկտներնքանի  որ  մարդկանց  կարծիքներն  ուանխուսափելիհետաքրքրությունները  տարբերկոնֆլիկտներիկառավարումը  դպրոցում  ճիշտ  չիրականացվի,  ապա  այն  կբերիմանկավարժականԱյդնպատակով  դպրոցի  ղեկավարությունը  պետք  է  ոչ  միայն  կանխիչափազանց մեծ և խորը կոնֆլիկտների առաջացումը, այլև նպաստիդրանցԱպակառուցողականկոնֆլիկտներն  աշխատակիցների  մոտ  առաջացնում  են  անբավարարվածության  զգացում,  իսկ  կառուցողական  կոնֆլիկտներիլուծումից  հետո  բոլոր  կողմերն  իրենց  հաղթող  են  զգում,  ինչն  էլբարձրացնում է աշխատակիցների մոտիվացիան։
 ապամոտիվացման։
 կառուցողականանձնակազմիլուծմանը։
 •  Մոտիվացնող  կազմակերպական  մշակույթի  ձևավորում.  ուսուցչիմասնագիտական մոտիվացիայի զարգացմանը նպաստող մշակույթըբազմագործոն  է,  սակայն  դրան  նպաստում  են  մոտիվացնողկրթական  միջավայրի  առկայությունն  ու  կազմակերպականմշակույթի  ձևավորումը։
   Դպրոցի  կազմակերպական  մշակույթիտարրերըհաստատությունումընդունված  արժեքները,  նորմերը,  կարգախոսը,  ավանդույթները  ևայլն,դպրոցն  այլկազմակերպություններից։
   Դպրոցի  ղեկավարությունը  կազմակերպական  մշակույթի  միջոցով  պետք  է  ստեղծի  այնպիսի  կրթականմիջավայր,մասնագիտականմոտիվացիայի զարգացմանը։
 որոնք  առանձնացնումուսումնականուսուցիչներիեն  տվյալկնպաստիներառումենորը•  Աշխատանքի  գնահատման  և  մշտադիտարկումների  անցկացում․մանկավարժական  գործունեության  գնահատումն  ուսումնականհաստատության  որակի  ապահովման  համակարգի  բաղկացուցիչմասն  է։
   Աշխատանքի  գնահատումն  ու  մշադիտարկումներիանցկացումը  հնարավորություն  կտան  ուսուցիչների  համարակնառու  դարձնել  իրենց  կատարած  աշխատանքի  արդյունքը,ինչպես  նաև  վեր  հանել  թերացումները  և  բարեփոխումներիուղղությունները։
  Ցանկալի է, որ մանկավարժական գործունեությանմշտադիտարկումներին  մասնակցեն  ուսումնական  գործընթացիբոլոր  շահակիցները՝  աշակերտները,  գործընկերները,  դպրոցիղեկավարությունը,ծնողները  և  այլն։
   Մշտադիտարկումներիսեփականանցկացումնգործունեությաննպաստումմանկավարժական գործունեության մոտիվացիայի բարձրացմանը։
 մոտ  առաջացնումկարևորությանուսուցչիէզգացումև•  Կառավարման  ոճը․  կառավարման  յուրաքանչյուր  ոճի  կիրառումըառանձնակի  կարող  է  ազդել  աշխատակիցների  մոտիվացիայի  վրա։
 Կառավարման  ավտորիտար  ոճի  կիրառումը  կարող  է  անհարկիխստությամբ,  վերահսկողությամբ  ապամոտիվացնել  մանկավարժներին։
   Չնայած  որ  կառավարմանլիբերալ  ոճը  ենթադրում  էմեծամասշտաբ  ազատության  հնարավորություն,  սակայն  վերջինսնույնպես կիրառելի չէ ներդպրոցական կառավարման մեջ, քանի  որվերահսկողության  բացակայությունը,  ղեկավարության  անտարբերվերաբերմունքը  և  մոտիվացիոն  համակարգի  պասիվությունը  կամբացակայությունը  նույնպես  չեն  նպաստում  մանկավարժականանձնակազմի  մոտիվացմանը։
   Դպրոցների  կառավարման  համարամենաարդյունավետը  դեմոկրատական  ոճի  կիրառումն  է,  որը  չիծայրահեղ  մոտեցումներով  և  նպաստումառանձնանումէմանկավարժական անձնակազմի մոտիվացիայի բարձրացմանը։
 Եզրահանգում։
   Մանկավարժական  անձնակազմի  մոտիվացմանմիջոցները  բազմաթիվ  են  և  բազմատեսակ։
   Դպրոցի  ղեկավարությանխնդիրն  է  բացահայտել  փոքրաքանակ  անձնակազմերի  դեպքում՝անհատապես,խմբայինառանձնահատկությունները  և  կիրառել  համապատասխան  մոտիվացման միջոցը, քանի որ մանկավարժական անձնակազմի մոտիվացիայովէ  պայմանավորված  աշակերտների  սովորելու  մոտիվացիան  ևուսումնական գործընթացի արդյունավետությունը։

Հոդվածում ներկայացված են մոտիվացիայի դերն ու նշանակությունը մանկավարժական անձնակազմի աշխատանքի արդյունավետության տեսանկյունից։
  Թվարկված են այն միջոցները, որոնց կիրառումը հնարավորություն կտա դպրոցի ղեկավարությանը բարձրացնելու մանկավարժական անձնակազմի մոտիվացիան եւ խթանելու նրանց մասնագիտական ու մանկավարժական գործունեության արդյունավետությունը։
