Դժվար է մեկ հոդվածում անդրադառնալ հանգստի բոլոր տեսակներին, ուստի ավելի նպատակահարմար ենք համարում Աշոցքի բնական պայմաններում ձմեռային հանգստի կազմակերպման հնարավորությունների վերլուծությունը: Ներկայումս ոչ ոք չի վիճարկում այն ​​տեսակետը, որ հանգստի, զբոսաշրջության, բարենպաստ բնական միջավայրի կազմակերպման համար անհրաժեշտ են բարենպաստ կլիմայական պայմաններ: Բազմիցս ընդգծվել է, որ հանգստի զարգացման հիմնական նախապայմանը բնական գործոններն են, որոնց գնահատումը առավել կարևոր է այս ճյուղի զարգացման համար: Հանգստի ռեսուրսների գնահատման գիտական ​​հիմքը սովետական ​​գիտնականները դրել են 1970-ականներից:  Հանգստի աշխարհագրության ամենահայտնի գործերն են Վ.Ս.Պրեոբրաժենսկին (1975), Յու. A. Vedenin (1969), NN Miroshnichenko (1969, 1984), BN Likhanov (1973), NS Mironenko, NT Տվերդոխլեբովի (1981) և այլոց ստեղծագործությունները:   Այս գիտնականների ճնշող մեծամասնությունը եկել է այն եզրակացության, որ տարածքի համապարփակ գնահատումը հանգստի պոտենցիալի զարգացման հիմնական պայմանն է: Այս առումով ավելի դժվար է գնահատել լեռնային ռեկրեացիոն ռեսուրսները, քանի որ անհրաժեշտ է հաշվի առնել որոշակի առանձնահատկություններ `դժվարին տեղանքի, կլիմայական պայմանների (բարենպաստից անբարենպաստ), բազմազան լանդշաֆտների, ձյան ծածկույթի պատճառով: Լեռնային հանգստի կազմակերպման կարևորագույն խնդիրներից մեկը ժամանակային սեզոնի բաղադրիչի ճիշտ կազմակերպումն է:   Սեզոնային իրավիճակը տարբեր ֆունկցիոնալ նշանակություն ունեցող լեռնային երկրային համակարգերի ռեսուրս է:   Հանգստի ժամանցի բնույթը կարող է պայմանավորված լինել լեռների կլիմայական առանձնահատկություններով:   Յուրաքանչյուր սեզոն բնութագրվում է որոշակի տեսակի ժամանցային գործունեությամբ:   Սեզոնային նկատառումները կարող են հաշվի առնվել ոչ միայն հանգստի գործունեության արդյունավետ կազմակերպման, այլև անվտանգության նկատառումներից ելնելով: Նպաստող և սահմանափակող գործոնների վերլուծությունը, որոնցում կլիմայական պայմանները որոշիչ դեր են խաղում, մեծ նշանակություն ունի լեռնային երկրների ռեկրեացիոն զարգացման գործում:  Այս առումով հատկապես կարևոր է human1 մարդու ֆիզիոլոգիական հարմարավետության վրա հիմնված մեթոդների տեսակավորումը: Սեզոնների դասակարգման (տարանջատման) ընթացքում մենք նպատակահարմար համարեցինք օգտագործել ցրտաշունչ քամին, ջերմաստիճանի շեմը: Մեր կարծիքով, նման մոտեցումն ավելի կարևոր է լեռնային հանգստի կազմակերպման գործում, քանի որ նման երկրաբանական ցուցանիշի օգտագործումը թույլ է տալիս պարզել դրսում գտնվող մարդու հնարավորությունները:   Ըստ բարենպաստ եղանակի, լեռնային հանգստի համար կլիմայական պայմանները կարելի է դասակարգել հետևյալ հերթականությամբ. Ա) բացառապես բարենպաստ (տևողությունը ՝ 210-240 օր), բ) բարենպաստ (տևողությունը ՝ 150 - 210 օր), գ) ավելի բարենպաստ (տևողությունը 90150 օր): Նվազագույն օգուտի շեմը 90 օր է `հաշվի առնելով efficiency2 տնտեսական արդյունավետությունը: Տարածքի բնական պայմանների ռեկրեացիոն գնահատման համար անհրաժեշտ է վերցնել այսպես կոչված հանգույցները, որոնց հիման վրա կարող է իրականացվել գնահատումը:  Բացի այդ, փորձագիտական ​​տվյալները կարող են օգտագործվել գնահատման համար:   Ստացված արդյունքները մշակվում են վիճակագրական վերլուծության մեթոդով: Ավելի ճշգրիտ արդյունքներ ստանալու համար կարող եք նաև ընտրել ճիշտ գնահատման սանդղակը: Աշոցքի շրջանում ձմեռային հանգստի գնահատման համար հնարավոր է վերցնել 3 հանգույց, որոնք օդերևութաբանական կայաններ և պոստեր են:   Աշոցքի ձմեռային հանգստի ռեսուրսների գնահատման արդյունքների քարտեզագրումը պետք է իրականացվի լայնամասշտաբ (առնվազն 1): 100000), քանի որ ավելի փոքր մասշտաբի դեպքում հնարավոր չէ պատկերացնել հարմարավետության պայմանների փոփոխությունը տարածաշրջանային-տարածաշրջանային մակարդակներում: Ձմեռային հանգստի կազմակերպումը ազդող բնական-էկոլոգիական պայմաններից մենք ընտրել ենք 10 ցուցանիշ, որոնցից 9-ը կլիմայական են, իսկ 1-ը `ոչ կլիմայական:  Indicatorsուցանիշների ընտրության հիմնական պայմանը պետք է լինի դիտարկումների համադրելիությունն ու հուսալիությունը:   Հաշվի առնելով վերոգրյալը ՝ նպատակահարմար է դիտարկել ԽՍՀՄ Կլիմայի Կորպորացիայից, Vyp- ից տվյալների վերցնում: 16, ArmSSR », ինչպես նաեւ ՀՀ հիդրոօդերեւութաբանության վարչության կողմից հրապարակված տվյալները (տե՛ս Աղյուսակ 1): Ի տարբերություն գոյություն ունեցող բազմաթիվ մասշտաբների, որոնց մեծ մասը 5 բալանոց 3 են, մենք մշակել ենք 7 բալանոց սանդղակ, որը, մեր կարծիքով, թույլ կտա ավելի լիարժեք գնահատել ցանկացած գործոն:  Գնահատման միավորը մեծանում է հարմարավետության գործոնի բարձրացման հետ միասին:   Ամենաբարձր միավորը տաս է, իսկ ամենացածրը ՝ մեկը: Ձմեռային հանգստի պայմանները գնահատելիս ամենաբարձր միավորները կազմվում են ըստ հետևյալ ցուցանիշների. Ամենացածր կետերը կարող են առաջանալ ձնաբուքերից, մառախուղներից, ինչպես նաև ուժեղ քամիով օրերի քանակից:   Գնահատման միավորների մեծությունը որոշվեց պայմանական շարունակական (աստիճանական) սանդղակով:   Միևնույն ժամանակ, առաջնային ցուցանիշները հստակեցնելով, հնարավոր չէ ճշգրիտ տվյալներ ձեռք բերել բնական պայմանների վերաբերյալ, որոնք ցույց կտան շրջակա միջավայրի հարմարավետությունը:   Այդ պատճառով յուրաքանչյուր ցուցանիշի համար սահմանվել են չափելիության (արդյունավետության) գործակիցներ (մեկից (ամենափոքր ցուցանիշից) մինչև հինգ (ամենաէական ցուցանիշի համար):   Այս գործակիցները թույլ են տալիս արտահայտել շրջակա միջավայրի յուրաքանչյուր բաղադրիչի (տարրի) հարաբերակցությունը ձմեռային հանգստի, մասնավորապես դահուկային սպորտի համար: Աղյուսակ 1. Աշոցքի տարածաշրջանի 3 դիտակետերի տվյալներ ծ: մ: յ: ժ: n: ւ: o: թ: ւ: o: r: ձ: r: ա Բ: AmasiaAshotsqPaghakn Գործընկեր ի: ժ: ի: մ: յ: n: ի: ա ռ: ե: մ: D: n: յ: ւ: o: գ: ա զ: ա զ: n: k: ա ձ: r: ա ց: ա Բ: ի: թ: յ: ւ: o: k: ծ: ա ծ: ա n: ձ: n: ւ: o: ա K: յ: r: օ: յ: ժ: n: ւ: o: թ: ւ: o: ղ: o: և տ: n: ի: ժ: ի: մ: ի: թ: յ: ւ: o: k: ծ: ա ծ: ա n: D: մ: s: յ: ժ: n: ւ: o: թ: ւ: o: r: ձ: r: ա բ: ժ: զ: ի: թ: ի: r: ե: r: օ: զ: o: ղ: ւ: o: խ: ա ռ: ա M: n: ի: ժ: ի: մ: ի: r: ե: n: s: ի: մ: ա ժ: զ: ի: թ: ի: r: ե: r: օ: զ: o: q: ւ: o: Բ: n: ի: ժ: ի: մ: ի: r: ե: n: s: ի: մ: ա n: ի: ժ: ի: մ: ի: r: ե: n: s: ի: մ: ա ժ: զ: ի: թ: ի: r: ե: r: օ: զ: o: r: ե: n: ի: մ: ա q: ղ: ե: ժ: ւ: Ո: ժ: զ: ի: թ: ի: r: ե: r: օ: ա k: զ: r: ա Հ. ժ: զ: ի: թ: ի: r: ե: r: օ: ծ: ա մ: ա p: մ: ա խ: T: Սանդղակի և չափելիության գործակցի համեմատությունը կարող է արտահայտվել հարմարավետության գնահատման միասնական բանաձևով, որն առաջարկվել է Ֆեդոտովի կողմից VI 4- ի կողմից:  Վերջինս, ըստ էության, ներկայացնում է թվաբանական միջինը և ունի հետևյալ տեսքը. Եթե A- ն բնական պայմանների հարմարավետության աստիճանի ընդհանուր գնահատականն է, C- ը երրորդ դասարանի I- րդ տարրի գնահատականն է, K- ն `գործակիցը: գնահատման i- րդ տարրի չափելիությունը:  Միջին կշռված գնահատականը տալիս է ընդհանուր բար հարաբերական առավելության (կամ թերության) մասին պատկերացում: Աղյուսակ 2. Աշոցքի տարածաշրջանում 10 ցուցանիշների գնահատումը ՏեսանկյունիցԱմասիաԱշոցներՊաղակԳնահատման ցուցիչներ (միավորներով) Միջին Բոլոր գնահատականները պետք է տրվեն առանց կլորացման, այսինքն `ճիշտ այնպես, ինչպես ստացվել է հաշվարկից հետո:   Աղյուսակ 2-ում ներկայացված են բնական պայմանների ցուցանիշները: Ստացված տվյալների հիման վրա, ինտերպոլացիայի մեթոդով, հանգույցներում ցուցադրվում են իզովիտներ, որոնք ցույց են տալիս հարմարավետության հավասար մակարդակներ (նկ. 1):   Քարտեզագրումը կարելի է կատարել GIS Mapinfo 5.0-ի միջոցով:   Սանդղակը կարող է կախված լինել քարտեզի նպատակից:   Մեր կարծիքով, ավելի նպատակահարմար է քարտեզագրել Աշոցքի տարածաշրջանում ձմեռային հանգստի ռեսուրսների գնահատումը 1: 100000 մասշտաբով: Գնահատման սկզբունքներն ավելի հիմնավոր դարձնելու համար ստորև ներկայացված են տվյալների գնահատման որոշ չափանիշներ: Տեղի ընտրությունը, ձյան եղանակային պայմանների առանձնահատկությունը շատ կարևոր են ձյան ծածկույթի ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման համար:  Ալպիական դահուկներով սահելու համար ձյան ծածկույթի նվազագույն բարձրությունը պետք է լինի 30 սմ, իսկ զանգվածային հանգստի համար `40-50 սմ 5:  Հաշվի առնելով այս տվյալները ՝ մենք գնահատել ենք այս ցուցանիշը առավելագույն արժեքով 7 բալ բոլոր երեք դիտակետերի համար, քանի որ, ըստ աղյուսակ 1-ի տվյալների, երեք դիտակետերում ձյան ծածկույթի միջին բարձրությունը տատանվում է 74-84-ի միջև: ,  Սա նաև դահուկասահքի համար ամենակարևոր գործոնն է, ուստի արդյունավետության գործակիցը գնահատվում է 5 կետ: Գնահատման ընթացքում մենք հաշվի ենք առել ոչ միայն բազմամյա միջին տվյալները, այլև զարգացման հնարավոր տարբերակները:  Այս դեպքում լեռնադահուկային սպորտի կազմակերպման ամենակարևոր գործոնը երաշխավորված է հնարավոր զարգացման ցանկացած դեպքում, քանի որ, ըստ երկար տարիների դիտարկումների, բոլոր 3 դիտակետերում ձյան ձևավորման հավանականությունը հավասար է 0 6 , Ուժեղ քամին ձմեռային հանգստի սահմանափակող գործոններից մեկն է:  Ամասիայում ուժեղ քամիների ամենաբարձր ցուցանիշները նկատվում են մարտից օգոստոս ընկած ժամանակահատվածում, ինչը չի խանգարում ձմեռային հանգստի կազմակերպմանը:   Այսպիսով, դեկտեմբերին Ամասիայում ուժեղ քամիների միջին քանակը նոյեմբեր-մարտ ամիսներին 11 օր է: Դա դահուկներով սահելիս անցկացրած օրերի ընդամենը 7% -ն է, ինչը, ընդհանուր առմամբ, լավ ցուցանիշ է 7: Տվյալների հիման վրա այս գործոնը կարող է վարկանիշային սանդղակում ստանալ 5 միավոր:  Մնացած դիտակետերը գնահատվել են նույն սկզբունքով: Նկար 1 Աշոցքի տարածաշրջանում ձմեռային հանգստի օգուտի աստիճանը գնահատելու քարտեզ-սխեման:      Մ 1 500,000 Ձյան ծածկույթի դինամիկայի վրա մեծապես ազդում է ձնաբքը, որը զգալի դեր է խաղում լեռնային, միջին լեռնային և բարձր լեռնային շրջաններում:  Ձնաբքի ընթացքում մեծ փոփոխություններ են կրում ինչպես ձյան ծածկույթի բարձրությունը, այնպես էլ խտությունը:  Որոշ հատվածներում ձյան ծածկույթի բարձրությունը կարող է օրական իջնել և 50 սմ 8եկ, ինչը բացասական գործոն է դահուկային սպորտի կազմակերպման համար, ուստի գնահատվել է 4-5 միավոր բոլոր դիտակետերի համար (տե՛ս Աղյուսակ 2): , Մառախուղը զգալի ազդեցություն ունի ձյան ծածկույթի բարձրության վրա:  Բացասական ջերմաստիճանի և քամու բացակայության դեպքում ձյան ծածկույթի վրա նստած մառախուղը նպաստում է ձյան հալվելուն և երդում տալուն:  Օրվա ընթացքում մառախուղի ազդեցության տակ բացասական ջերմաստիճանի, բարձր խոնավության և քամու բացակայության պայմաններում ձյան ծածկույթի բարձրությունը կարող է նվազել մինչև 5 սմ 8:  Հաշվի առնելով այս հանգամանքը, մառախուղի գործոնը գնահատվեց որպես սահմանափակող և ստացավ 3-5 միավոր (տե՛ս Աղյուսակ 2): Ամփոփելով վերը նշվածը, որոշ եզրակացություններ կարելի է անել: 1. Չնայած համեմատաբար խիստ բնական պայմաններին ՝ Աշոցքն ունի բոլոր հնարավորությունները ձմեռային հանգստի զարգացման համար:   Վերջինս կարող է դառնալ տարածաշրջանում տնտեսական զարգացման հիմնական նախապայմաններից մեկը: 2. Ըստ քարտեզագրման արդյունքների, իսովիտներն ունեն շրջանաձեւ բաշխում, ըստ որի տարածաշրջանի և Ամասիայի ենթաշրջանի կենտրոնական տարածքները առանձնանում են առավել բարենպաստ պայմաններով: 3. Լեռնային հանգիստը (հատկապես բարձրլեռնային վայրերում) օգտագործում է տարածքներ, որոնք չեն կարող արդյունավետ օգտագործվել հողօգտագործման այլ տարածքներում և լրացնում է «վակուումը», որն առաջանում է բնական համալիրների տնտեսական օգտագործման ոլորտում: 4. Լեռնային ռեկրեացիոն բնօգտագործման ոլորտում պահպանելով աշխարհաբնապահպանական բաղադրիչը, բարձրանում է լեռնային հանգստի արդյունավետությունը, այն չի կարող զարգանալ առանց բնապահպանական բաղադրիչի (հանգստացողներին անհրաժեշտ է մաքուր օդ և մաքուր միջավայր): Գրականության զբոսաշրջություն », Մ., 2007 էջ 4: 12. Ներսիսյան Ա., Հայաստանի կլիմա, Եր. 1964, էջ 210-211: Տեղեկություններ հեղինակի մասին: Լեոն Մովսեսի Մարտիրոսյան - աշխարհագրական գիտնական: Թեկնածու, դոցենտ, Գյումրու մանկական ինստիտուտի աշխարհագրության ամբիոնի վարիչ: Էլ. Փոստ ։

Սույն  հոդվածի  նպատակն  է  գնահատել  Շիրակի  մարզի  Աշոցքի  տարածաշրջանի ձմեռային ռեկրեացիայի զարգացման ներուժը։
  Ունենալով խիստ  բնակլիմայական պայմաններ  և  աղքատ  լինելով  հանքային  ռեսուրսների  պաշարներով`  ռեկրեացիան  Հայաստանի  այս  տարածաշրջանի  համար  կարող  է  լինել տնտեսական զարգացման կարևոր նախադրյալ։
