ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՀԱԿԱՀԱՅ ԻՆՖՈՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԽՈՋԱԼՈՒԻ ԽՆԴԻՐԸ ՀԱՄԱՑԱՆՑՈՒՄ21-րդ  դարը  բաց  է,  հասարակությունը  դարձել  է  տեղեկատվություն  սպառող  և  շատ  արագ  է  ընկալում  ցանկացած  ինֆորմացիա,  իսկ  ժամանակակից  աշխարհում  պատերազմելու  և  հաղթելու  հիմնական զենքերից մեկն էլ  դարձել է տեղեկատվությունը։
  Այժմ արդեն  կարևորվում է ոչ միայն դրա լիարժեք  տիրապետումը,  այլ  նաև  տարաբնույթ  ձևաչափերով  դրա  կիրառումը։
   Խնդիր,  որը  կարող  էառաջին  հայացքից  աննշան  տեղեկատվությունը  վերածել  սահմռկեցուցիչ  մի  իրողության։
   ՀոդվածումԽոջալուի խնդրի համատեքստում անդրադարձ կկատարենք Ադրբեջանի հակահայկական ինֆոքաղաքականության  համակարգին։
   Համեմատական  կտանենք  հայկական  կողմից  տարվող  հակաքարոզչության  հետ,  կներկայացնենք  երկու  կողմի  խնդիրները,  քարոզչական  մեթոդները,  բացթողումներն  ուառավելությունները։
   Ներկայումս  թերևս  հակամարտությունը  գտնվում  է  «սառած»  փուլում,  սակայնփոխհրաձգությունը շարունակվում է ոչ միայն հակառակորդի հետ շփման գոտում, այլ նաև վիրտուալդաշտում` վերաճելով լուրջ քարոզչական հակամարտության։
  Մի երևույթ, որն օրեցօր նոր զարգացումներ է ստանում, առաջ բերելով ՀՀ և ԼՂՀ ազգային անվտանգության համար նոր մարտահրավերներ։
 Խոջալուի  թեմայի  արդիականությունն  այն  է,  որ  Ադրբեջանը  պետական  մակարդակով  շարունակում է լայնամասշտաբ քարոզչություն ծավալել Խոջալուի դեպքերի շուրջ1՝ աշխարհին ներկայացնելովդրանք որպես հայերի կողմից իրականացված ցեղասպանություն։
  Հազարավոր բազմալեզու տպագիրգրքերով,  կայքերով,  հոդվածներով,  հիմնադրամներով  փորձ  է  կատարվում  հակահայկական  մտածողություն  արմատավորել  ոչ  միայն  ադրբեջանցիների,  այլև  աշխարհի`  մասնավորապես  Մինսկի  հանձնախմբի  երկրների  հանրության  գիտակցության  մեջ։
   Ադրբեջանի  արտաքին  քաղաքականության  գերխնդիրն  է  հաստատել  Լեռնային  Ղարաբաղում  իր  գերակայությունը,  որի  բաղադրիչ  քայլերից  մեկըԽոջալուի խեղաթյուրված դեպքերի շուրջ լայնամասշտաբ քարոզչությունն է։
  Արդեն երկու տասնամյակադրբեջանական  քարոզչությունը  փորձում  է  համաշխարհային  հանրությանը  համոզել,  որ  հայերըԽոջալուում  ադրբեջանցիների  ցեղասպանություն  են  իրականացրել։
   Դեռ  ավելին`  ամեն  տարիփետրվարի  28-ն  Ադրբեջանն  ու  Թուրքիան  նշում  են  իբրև  «ադրբեջանցիների  ցեղասպանության  օր»,այնինչ  Խոջալուում  գրոհն  սկսվել  է  փետրվարի  25-ին  ժամը  23։
 00-ին  և ավարտվել  փետրվարի  26-ինառավոտյան  4-ին2։
   Նպատակը  մեկն  է  թերևս`  հավասարության  նշան  դնել  անցյալ  դարասկզբին  Օսմանյան  Թուրքիայում  կազմակերպված  հայկական  ջարդերի,  հետագայում  նաև`  Սումգայիթում,  Բաքվում,  Կիրովաբադում  ու  ադրբեջանական  մյուս  բնակավայրերում  ադրբեջանցի  հրոսակների  հայազգիբնակչության նկատմամբ կիրառած սպանդի, բռնությունների ու տեղահանման միջև։
  Այսինքն, պարզ էդառնում, որ մենք գործ ունենք Հայաստանի դեմ տարվող ագրեսիվ ու ինտենսիվ քարոզչության հետ`1 1992 թ. սկզբին ԼՂՀ-ի համար օրակարգային առաջին խնդիրը հանրապետության` խորհրդային վերջին տարիներին ադրբեջանաբնակ դարձած գյուղերում տեղակայված ռազմական հենակետերի ճնշումն էր։
  Դրանցից օրն ի բուն ռմբակոծվում էին շրջակահայկական  գյուղերն  ու քաղաքները։
   Խոջալու  բնակավայրը  նման հենակետերից  էր։
   Խոջալուից ամիսներ  շարունակ  «Գրադ»  և«Ալազան» տիպի հրթիռային կայաններից օր ու գիշեր հրետակոծվում էին մայրաքաղաք Ստեփանակերտը և հարակից բնակավայրերը։
   1992  թ.  Խոջալուն  ռազմական  կարևոր  նշանակություն  ուներ։
   Շուշի-Աղդամ  ճանապարհի  հենց  մեջտեղում  գտնվողԽոջալուն հարմար ռազմահենակետ էր մի կողմից Ասկերանը, մյուս կողմից Ստեփանակերտը աքցանի մեջ առնելու համար։
  Դրահամար էլ Բաքվի իշխանությունները հոգ էին տանում, որ Խոջալուն հարձակողական զենքի մեծ պահեստ ունենա և համապատասխան համակազմ։
  Խոջալուում տեղաբաշխվել էին ՕՄՕՆ-ի զորքերը, բայց հենց իրենց էությամբ և ծագումով դրանք անօրինական խմբավորումներ էին։
  Այդ ժամանակ ադրբեջանական բանտերից արագ-արագ բաց էին թողնում քրեական հանցագործներին, ջոկատներ էին ձևավորում, զենք էին բաժանում, համազգեստ էին հագցնում և ուղարկում Ղարաբաղ։
  Բաքուն մշակել էրհետևյալ  ռազմավարությունը.  Աղդամից  ու  Խոջալուից  միաժամանակյա  գրոհ  պիտի  կազմակերպվեր  Ասկերանի  ուղղությամբ,իսկ Ասկերանի գրավումից հետո Շուշիից ու Ջան-Հասանից չընդհատվող գնդակոծության տակ պիտի սկսվեր Ստեփանակերտիվերջնական  պաշարումը։
   Այս  վտանգը  չեզոքացնելու  միակ  միջոցը  Խոջալուի  գրավումն  էր։
   Ադրբեջանը  զենք,  զինամթերք,  ևմիաժամանակ մարդկային լուրջ ռեսուրսներ էր կենտրոնացնում Խոջալուում։
 2 Մանասյան Ա., Ղևոնդյան Ա., Լեռնային Դարաբաղ, ինչպես է դա եղել, Երևան, 2010, էջ 37։
 բազմաթիվ  կեղծիքներով  և  խեղաթյուրումներով։
   Ադրբեջանը  կեղծիքներ  է  տարածում  բոլոր  հնարավոր  ձևերով,  նշում  են  հատուկ  հիմնադրամներ,  ինֆորմացիոն  աղբյուրներ,  որոնք  իբրև  թե  համապատասխան  տեղեկատվություն  են  տրամադրում  Խոջալուի  դեպքերի  վերաբերյալ`  որպես  աղբյուր։
   Հայկական  իրականության  մեջ  վերջին  տարիների  ընթացքում  տեղեկատվական  տեխնոլոգիաների  օրավուր  աճող  պատկերը  բերեց  նրան,  որ  խնդրո  առարկայի  շուրջ  պատրաստված  գիտահանրամատչելիտպագիր ուսումնասիրությունները, տեսանյութերը շաղկապված սկսեցին ներկայացվել համացանցում,որը  լուրջ  հակադարձում  եղավ  ադրբեջանական  կեղծիքին։
   Սակայն  դեռևս  կան  շատ  անելիքներ,  ևհայկական  կողմը  պետք  է  օգտագործի  բոլոր  հնարավոր  միջոցները,  ռեսուրսները,  որպեսզի  կարողանա  կեղծիքին  դեմ  դուրս  գալ  ճշմարիտ  ու  հիմնավորված  փաստերով։
   Ըստ  մասնագետների,  կեղծիքըչեզոքացնելու  և  իրական  փաստերը  միջազգային  հանրությանը  հասցնելու  միակ  ձևը  փաստերիճշգրտության  մեջ  է,  իսկ  այդ  առումով  վստահ  կարող  ենք  ասել,  որ  արդեն  իսկ  հաղթել  ենք։
   Իսկ  եթեԲաքուն  Խոջալու  քաղաքում  կատարված  դեպքերին  տալիս  է  ցեղասպանություն  գնահատականը,ապա  այսքան  տարիներ  կատարված  ուսումնասիրությունների,  փաստերի,  տվյալների  արդյունքից  ելնելով՝ միանշանակ կարող ենք ասել որ դա «ինքնացեղասպանություն» է եղել։
 Հայկական և ադրբեջանական կողմերի միջև 1994 թ. զինադադարի1 կնքումից սկսած` տեղեկատվական քաղաքականությունը, մնալով հակամարտային հաղորդակցման տրամաբանության շրջանակներում, մտավ նոր՝ հետպատերազմյան շրջան։
 1988 թ. սկսած Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի  շուրջ թե´ ադրբեջանական, և թե´ հայկականկողմերն  իրականացնում  են  տարատեսակ  քարոզչություն  և  հակաքարոզչություն։
   Ադրբեջանական  ևթուրքական քարոզչությունն ակտիվորեն օգտագործում է համացանցային ռեսուրսներն իրենց շահերնառաջ մղելու, Հայաստանը և հայությանը վարկաբեկելու նպատակով։
  Հարևան պետություններն իրենցքարոզչության համար մարդկային և ֆինանսական լուրջ ռեսուրսներ են ծախսում։
  Խնդիր, որը մի քանի տարի առաջ դժվարությամբ հաղթահարվող մրցակցություն էր2։
  Անցած տարիների ընթացքում երկուստեք  տարվող  «քարոզչական  պատերազմների»  և  դրանց  արդյունքների  նախնական  ուսումնասիրությունը բերում է այն եզրակացության, որ թեև ադրբեջանական կողմը քիչ թե շատ մշակված մոտեցում ունի այս ոլորտում, այդուհանդերձ, չի կարողանում համոզիչ և լիակատար կերպով ձևակերպել իրտեսակետները,  չնայած  քարոզչական  աշխատանքի  ինտենսիվությանն  ու  պետական  հովանավորությանը։
  Ակնհայտ է, որ մեր հանրության դեմ ուղղված տեղեկատվական մարտահրավերները և խնդիրները չեն սահմանափակվում միայն ադրբեջանական գործոնով։
  Հարկ է շեշտել, որ ինչպես ԼՂՀ-ի շուրջզինված հակամարտությունում, այնպես էլ ներկա տեղեկատվական պատերազմում Ադրբեջանը պահպանել է իր՝ ագրեսորի կարգավիճակը։
  Թեև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումը հնարավորություն  տվեց  Ադրբեջանին  ընդլայնել  տեղեկատվության  տարածման  ուղիները,  նորացնել  ինֆորմացիոն «զինանոցը» և մեծացնել ազդեցության լսարանը, այնուամենայնիվ իրենց սպասելիքները դեռևս չեն արդարացվում։
 Ադրբեջանում տեղեկատվական գործողությունների ռազմավարական մեթոդների ակտիվ փնտըրտուքը հատկապես սկսվեց 1998-2002 թթ.։
  Մասնավորապես, կրկնապատկվեց Խոջալուի իրադարձությունների ժամանակ ադրբեջանցի ու թուրք մեցխեթցի զոհերի թիվը, և տեղեկատվական շրջանառության  մեջ  դրվեց  613  թիվը3։
   Այնուհետև  1998  թ.  մարտին  Հ.  Ալիևի  կողմից  «ադրբեջանցիների  ցեղասպանության  մասին»  հրամանագիր  ստորագրվեց։
   Այդ  ընթացքում  հայկական  կողմը  թերահավատորեն էր մոտենում ադրբեջանցիների կողմից իրականացվող այդ քայլերին, թերագնահատում էր հակառակորդին,  քանի  դեռ  իրավիճակը  չհասավ  գագաթնակետին,  և  քանի  դեռ  իրական  վտանգն  իրենզգացնել  չտվեց։
   Բացի  դրանից,  որ  ադրբեջանական  դպրոցական  դասագրքերում  հստակ  տեղ  ունենհայատյացություն  սերմանող  տեքստերը,  Ադրբեջանում  Հ.  Ալիևի  հիմնադրամի  կողմից  պարբերաբարկազմակերպվում  են  «Խոջալուն  երեխաների  աչքերով»  խորագրով  շարադրությունների  կամ  կերպարվեստի մրցույթներ, հաղթող երեխաները ստանում են խրախուսական մրցանակներ ու պարգևներ։
 Հաշվի  առնելով  այն  փաստը,  որ  ըստ  վիճակագրության՝  որոնողական  համակարգերից  օգտվողների մեծամասնությունը հարցման առաջին էջի արդյունքներից հետո դադարեցնում է որոնումը4, կատարել ենք մշտադիտարկում մի շարք որոնողական համակարգերի (google.com, google.am, google.az,google.ru,  bing.com,  mail.ru,  yandex.com,  yahoo.com,  youtube.com)  առաջին  էջի  սահմաններում։
 Ստացվում է այնպես, որ հայկական կողմը լրջորեն հետ է մնում ադրբեջանականից՝ Խոջալուի դեպքե1 Ուլուբաբյան Բ., Արցախի պատմությունը սկզբից մինչև մեր օրերը, Երևան, 1994, էջ 350-352։
 2 Մարտիրոսյան Ս., ՀՀ տեղեկատվական անվտանգության մի քանի հարցեր, 21-րդ ԴԱՐ, 2 (16), 2007, http։
 //www.noravank.am/upload/pdf/248_am.pdf։
 3 Ոչ պաշտոնական քարոզչական տեղեկություններում զոհերի թիվն էլ ավելի է ուռճացվում՝ հասցվելով հազարների։
 4 Հովհաննիսյան Մ., Պատմություն և մշակույթ, Հայագիտական հանդես Ա., Երևան, 2011, էջ, 7։
 րի շուրջ սեփական կարծիքը մատուցելու առումով, քանի որ հարցման արդյունքում հակառակորդ կողմի ներկայացրած նյութերն ավելի շատ են։
  Google.com1 և google.am-որոնողական համակարգում ռուսերեն  Ходжалы  բառի  որոնման  արդյունքում  ստանում  ենք  հետևյալ  պատկերը.  այն  է՝  12  արդյունք,որոնցից 9 հակահայկական բովանդակության է, 3-ը՝ հայկական։
  Գրեթե նույն արդյունքը ստանում ենքնաև google.ru2, yahoo.com3, yandex.ru4, mail.ru5, bing.com6, google.az7, youtube.com8 համակարգերում։
 Մշտադիտարկման  արդյունքում  առաջին  էջի  10-12  արդյունքները  գրեթե  բոլոր  որոնողական  համակարգերում նույն կայքերն են առաջարկում։
  Բոլոր որոնման համակարգերում առաջին կամ լավագույնդեպքում  երկրորդ  տեղում  «Վիքիպեդիա»  բաց  հանրագիտարանի  էջի  (որը  կարող  է  խմբագրել  յուրաքանչյուր այցելու, ինչի հետ կապված՝ այդ էջի բովանդակությունը ժամանակի ընթացքում փոխվում է),ռուսերեն  տարբերակն  էր  Խոջալուի  դեպքերի  շուրջ,  որը  հակահայկական  բովանդակություն  ունի։
 Տարբեր  տեղում  արդեն  գտնվում  են  xocali.net,  sumgait.info  կայքերը,  որոնք  ստեղծվել  են  հայերի  կողմից  Ղարաբաղյան  հակամարտության  լուսաբանման  և  ճշմարտությունը  համացանցից  մեծաքանակօգտվողներին հասանելի դարձնելու, ապակողմնորոշումներից զերծ պահելու համար։
 Բացի ռուսալեզու ադրբեջանամետ կայքերից, հակառակորդ կողմը մեծաթիվ ջանքեր և միջոցներէ ներդնում անգլալեզու գրականության ընդլայնման համար։
  Ադրբեջանական ՀԿ-ները, արտասահմանում ապրող ադրբեջանցիները և այլ թուրքալեզու միգրանտներ թուրքական համայնքային միավորումների հետ միասին համակարգված տեղեկատվական ցանց են կազմում ժողովրդական դիվանագիտության  ճանապարհով  Հայաստանի  և  հայության  դեմ  մղվող  ինֆոքաղաքականության  հարցում։
   Այդցանցն ապահովում է ոչ միայն ցանկալի տեղեկատվական հոսքերը, այլև կազմակերպում է «քաղաքացիական ակցիաներ»` փորձելով այդպիսով ազդել միջազգային կարծիքի ձևավորման վրա։
  Այս բնագավառում  Ադրբեջանն  օգտագործում  է  և´  դիվանագիտական  խողովակները,  և´  տվյալ  երկրում  իր  համայնքային  ռեսուրսներն  ու  նպատակայնորեն  ձևավորված  ՀԿ-ները։
   Միջազգային  քաղաքական  հարթությունում  տարվող  աշխատանքներից  է  նաև  զանազան  ճանապարհներով  օտարերկրյա  դիվանագետներին  ադրբեջանամետ  դիրքեր  ներքաշելը,  ինչպես  նաև  հակահայկական  գործողություններովաչքի ընկած անձանց առաջխաղացմանն աջակցելը տարբեր երկրների քաղաքական ասպարեզներում։
 Օտարալեզու ռեսուրսների ուսումնասիրության արդյունքում հստակ կարող ենք նշել մի փաստ, այն է,որ թեև Թուրքիան չի համարվում չեզոք կողմ, բայց և չենք կարող հաշվի չառնել այն փաստը, որ Թուրքիան  ջանասիրաբար  օգնում  է  իր  եղբայրակիցներին  և  ստանում  համապատասխան  աջակցություն`ինչպես հայոց Ցեղասպանության ժխտման, այնպես էլ Ղարաբաղի հետ կապված ցանկացած իրադարձության,  և  մասնավորապես  Խոջալուում  տեղի  ունեցածի  մեջ  հայերին  մեղքեր  վերագրելու  ուղղությամբ9։
 Ի տարբերություն Խոջալուի դեպքերի շուրջ ռուսերեն լեզվով ստացված արդյունքների, անգլերենի դեպքում հակառակորդ կողմի առավելությունն ակնհայտ է։
  Եթե ռուսերենի դեպքում 10 ստացվածարդյունքից 2 կայք հանդիպում էինք հայկական ուղղվածությամբ, ապա անգլերեն լեզվով իրականացված  որոնման  դեպքում  գրեթե  բացակայում  է  հայկական  կողմից  ներկայացվող  կայքեր  կամ  նյութեր։
 Կրկին նույն որոնողական համակարգերում, սակայն այս անգամ անգլերեն Xocali, Xojaly բառերի որոնման դեպքում ստանում ենք հետևյալ արդյունքները. Google.com-Google.am10, Google.ru11, Google.az12,Yahoo.com13, Yandex.ru14, Bing.com15, Mail.ru16։
  Այստեղ լավագույն դեպքում կարող ենք հանդիպել մեկկամ  երկու  արդյունքի  հայկական  բովանդակությամբ։
   Կրկին  առավելությունն  ադրբեջանամետ  կայքերինն է։
 1 Google.am, https։
 //www.google.am/search?hl=ru&q=ходжалы&ei=nfZjV_OGB8Wr6AT67KSoCw.2 Google.ru, https։
 //goo.gl/Cq7wHh.3 Yahoo.com, http։
 //yhoo.it/1Y2bfIu.4 Yandex.ru, https։
 //yandex.ru/yandsearch?lr=10262&text=ходжалы&redircnt=1466169243.1.5 Mail.ru, http։
 //go.mail.ru/search?mailru=1&q=ходжалы.6 Bing.com, http։
 //www.bing.com/search?q=ходжалы&go=&qs=n&form=QBLH&pq=ходжалы&sc=0-0&sp=-1&sk=.7 Google.az, https։
 //www.google.az/search?hl=ru&q=ходжалы&ei=hfhjV4XlM4S1sQHaiqyICQ.8 Youtube.com, http։
 //bit.ly/28ObD0r.9 Մելքոնյան Ա., Պատմության կեղծարարության թուրք-ադրբեջանական մեթոդաբանական հիմքը, Երևան, 2011, էջ 84։
 10 Google.am, https։
 //www.google.am/search?hl=ru&q=Khojaly&ei=X_ljV43CEeLJ6AShpYfwDA.11 Google.ru, https։
 //goo.gl/Gv4YpU. 12 Google.az, https։
 //goo.gl/lz7KGD.13 Yahoo.com, http։
 //yhoo.it/1PAsEiO.14 Yandex.ru, http։
 //bit.ly/1UVtpHo.15 Bing.com, http։
 //bit.ly/1QdQW7L.16 Mail.ru, http։
 //urla.ru/10000dod Ադրբեջանական  քարոզչության  կարևորագույն  բաղադրիչներից  են  հայ  ժողովրդի  պատմությանկեղծումները,  պատմական  և  նյութական,  մշակութային  արժեքների  ոչնչացումը,  դրանց  նախապատմության  կեղծումը,  արհեստածին  և  գիտականորեն  չհիմնավորված  տեսակետների  առաջքաշումը  ևդրանց հիմնավորման համար այլազգի վարձու հեղինակների ներգրավումը։
  Գրանցվել են օրինակներ,երբ  համակարգչային  պարզ  գրաֆիկական  ծրագրերի  օգտագործմամբ  կեղծվում  է  հայկական  պատմական հուշարձանների ինքնությունը, այդ տեսքով արդեն դրանք զետեղվում են պետական հովանավորությամբ տպագրվող գրքերում1։
 Քաղաքական հայտարարությունների, համաշխարհային համացանցը հեղեղած հրապարակումների,  տոննաներով  տպագրվող  կեղծարարական  գրականության,  ադրբեջանական  սփյուռքի  կողմիցկազմակերպվող  միջոցառումներով  և  այլ  ճանապարհներով  Ադրբեջանը  բազմաթիվ  բեմերում  արդենհասել  է  Ղարաբաղի  հարցում  միակողմանի  տեղեկատվության  ներդրմանը։
   Տեղեկատվական  պատերազմում  մեր  հակառակորդի  կիրառած  նոր  մարտավարության  էական  առանձնահատկությունը  նրաբովանդակության բացահայտ ֆաշիստականացումն է, որն իր արտահայտությունն է ստանում անգամպետության  առաջին  դեմքի  կողմից  կիրառվող  քարոզչական  հնարքներում։
   Շատերը  զարմանում  են,թե ինչո՞ւ է Ադրբեջանի նախագահ Ի. Ալիևն անընդհատ կրկնում Ղարաբաղը «պատմական ադրբեջանական  հող»,  իսկ  ներկա  Հայաստանի  Հանրապետությունը՝  «Ադրբեջանի  պատմական  տարածքներում»  ձևավորված  պետություն  հռչակող  իր  արդեն  սովորական  զառանցանքները։
   Ի  վերջո,  ո´չ  Ի.Ալիևն  է  ապուշ,  ո´չ  էլ  նրան  ունկնդրողները։
   Տարածաշրջանի  պատմությանը  լավատեղյակ  յուրաքանչյուր ոք գիտի, որ 1918 թ․ առաջ աշխարհի քարտեզներում բացակայող պետության «պատմական տարածքների» մասին խոսելն առնվազն կեղծարարություն է։
  Բայց արի ու տես, որ Ի. Ալիևը շարունակումէ երգել նույն երգն է´լ ավելի աճող համառությամբ ու հետևողականությամբ։
  Թերևս այս ամենը ֆաշիստական  Գերմանիայի  քարոզչության  պատասխանատու  Գեբելսի  ժամանակներից  քաջ  հայտնի՝  հանրային կարծիքի ապակողմնորոշման քարոզչական տեխնոլոգիան պատճենելու փորձ է։
  Քանզի միջազգային հանրությունը, զանազան կազմակերպությունները և պատմությանն անգիտակ օտարերկրացիները  ներկայումս  հայտնվել  են  մի  իրավիճակում,  երբ  ամեն  օր  իրենց  է  մատուցվում  միայն  ադրբեջանական մեկնաբանությունը։
  Ուստի, անկախ նրանից, թե որքանով են պատմականորեն հիմնավորվածԱդրբեջանի  ղեկավարի  պնդումները,  նման  բութ  համառությունն  սկսում  է  դիտվել  որպես  սեփականիրավունքների համար պայքարող, իրավազրկված երկրի կեցվածք։
 Անշուշտ,  հայկական  քարոզչությունն  այնքան  հնարավորություններ  չունի,  որ  պատասխանիԱդրբեջանի կողմից արտանետվող ամեն մի հերյուրանքի, սակայն մեր պետության վարկանիշը պետքէ  համարենք  ամենակարևոր  կետն  այս  ողջ  քարոզչական  պայքարում։
   Մենք  չենք  կարող  այդքան  միջոցներ ծախսել տեղեկատվության ասպարեզում, սակայն կարող ենք հակառակորդին պատասխանելհենց  նրա  «զենքերով»,  այն  է`  համացանցում  տեղադրվող  յուրաքանչյուր  կեղծարարության  դեմ  ուղղվող մեկնաբանությունների միջոցով։
  Համեմատության ցանկացած, անգամ ամենամակերեսային փորձկարող է բացահայտել ողջ ճշմարտությունը, քանի որ մեր հակառակորդը գործում է առանց կեղծարարության միջոցների խտրության։
  Հայկական կողմից Խոջալուի դեպքերի շուրջ տարվող քարոզչությանպասիվության  խնդիրը  նաև  այն  է,  որ  մենք  իրականությունն  ու  իրողությունը  ներկայացնում  ենքմեծամասամբ միայն մայրենի լեզվով, այնինչ մենք մեզ ապացուցելու ոչինչ չունենք, մենք քարոզչականգրոհը պետք է տեղափոխենք արտաքին դաշտ, պետք է ունեցած ռեսուրսները կարողանանք հասանելի դարձնել արտաքին ընթերցողին, որպեսզի նրանց մոտ միայն ապատեղեկատվության վրա հիմնվածկարծիք  չկազմվի։
   Միջազգային  հարթությունում  քարոզչություն  կատարելու  համար  բավարար  միջոցներ  ունենալը  կարևոր  հանգամանք  է,  սակայն  այստեղ  էլ  կա  մի  կարևոր  խնդիր  ևս.  միայն  շատ  փողունենալը  դեռևս  գերակայության  հասնելու  ճանապարհ  չէ`  մանավանդ  կեղծիքներ  տարածելով։
   Շատկարևոր  է  արդյունավետ  աշխատանք  կատարելը`  մենք  միշտ  փորձել  են  առաջնահերթ  դիրքում  դնելորակը, հետո նոր միայն ապահովել քանակի խնդիրը։
  Երբեմն մեր այս քայլն էլ է բերում իր անդառնալի հետևանքները։
  Ինչպես փորձն է ցույց տալիս` մեր հարևանների դեպքում հակառակ տրամաբանությունն է գործում, և այն որոշակի առումով իր արդյունքը տալիս է։
  Հայկական կողմը, ունենալով ամուրպատմական  ու  իրավաբանական  ապացույցներ,  համակարգված  չի  աշխատում  հակաքարոզչությանվրա։
   Խնդիրն  այն  է,  որ  միջազգային  հանրությունը  չի  ձգտում  հասնել  ճշմարտության  և  վերցնում  էպատրաստի տեղեկատվությունը, որը հիմնականում տրամադրում է ադրբեջանական կողմը, մոռանալով  պատմական  ճշմարտության  մասին։
   Այս  կերպ  նաև  Ադրբեջանում  մի  ամբողջ  սերունդ  դաստիարակվեց այն կեղծ տեսությամբ, թե Կովկասում ամենահին, ամենախելացի ու մշակույթով հարուստ ժողովուրդն  իրենք  են։
   Իսկ  այսօր  տեղեկատվական  հակաքարոզչության  առնչությամբ  Հայաստանում1  Աթանեսյան  Ա.,  Հայաստանյան  պատմության  ադրբեջանական  արդի  կեղծարարությունների  հարցի  շուրջ.  Պատմություն  ևմշակույթ. ընդդեմ կեղծիքի և ոտնձգության» հանրապետական գիտաժողովի հիմնադրույթներ, Երևան, 2011, էջ. 9։
 հարց  է  բարձրանում.  արդյոք  Հայաստանի  արտաքին  քաղաքականությունը  բավարար  ջանքեր  գործադրո՞ւմ է Ադրբեջանի ագրեսիվ քարոզչությունը կասեցնելու համար։
  Դիվանագետներն ասում են, որշատ  բան  է  արվում,  սակայն  յուրաքանչյուր  արվածը  չի  բարձրաձայնվում։
   Ամենայն  հավանականությամբ, դա իրոք այդպես է, եթե նկատի առնենք, որ ադրբեջանական քարոզչությունն առայժմ միայն իրսպասվածի  հակառակ  արդյունքն  է  ունենում։
   Այս  ամենը  նաև  հասկանում  են  ադրբեջանցի  և  թուրքորոշ  մտավորականներ,  որոնց  համար  սեփական  շահն  առաջնային  չէ  սուտ  տարածելու  համար,  ևորոնք  փորձում  են  իրենց  ղեկավարության  կացնային  գործելաոճին  հակադրել  համամարդկային  արժեքներ։
 Ամենակարևոր  հանգամանքներից  մեկն  այն  է,  որ  հայկական  քարոզչությանը  հետևելով,  վստահկարող ենք ասել, որ հայկական կողմը միշտ հանդես է եկել համամարդկային դիրքերից և դրանով իսկադրբեջանական  քարոզչությանը  դրել  «խաղից  դուրս»  վիճակում։
   Եվ  այս  ամենն  էլ  Բաքվի  իշխանություններին ստիպել է ավելի ու ավելի կորցնել չափի զգացումը և ապացուցել, որ ոչ մի արժեք չկա։
  Կամիայն փող, որով կարելի է պատմություն և հեղինակություն գնել։
 Այսպիսով, եթե փորձենք ընդհանուր վերլուծել կատարված դեպքերը, ստացված արդյունքները ևադրբեջանական կողմի վայնասունը, կարող ենք նշել մի կարևոր փաստ, որ ադրբեջանական աղբյուրները Խոջալուի դեպքերը համառորեն ուռճացնում են և տարածում հակահայկական հիստերիա` նպատակ ունենալով կեղծված դեպքերը ներկայացնել իբրև բացարձակ ճշմարտություն և վարկաբեկել հայժողովրդին  միջազգային  հանրության  առջև։
   Այսքան  փաստերից  հետո  խաղաղ  բնակիչների  մահվանպատճառ  դարձած  Խոջալուի  դեպքերը  բացառապես  Ադրբեջանում  իշխանության  համար  մղված  քաղաքական ինտրիգների և պայքարի արդյունք են։
  Իրական պատճառներն առավել համոզիչ ներկայացված  են  իրենց  իսկ`  ինչպես  իրադարձությունների  ադրբեջանցի  մասնակիցների  և  ականատեսների,այնպես  էլ  նրանց  վկայություններում,  ովքեր  տեղյակ  էին  Բաքվում  գտնվող  դրանց  ենթաաստառին։
 Ուստի,  ադրբեջանական  քարոզչությանն  այլ  բան  չի  մնում,  քան  աշխարհով  մեկ  փողահարել  «հայերիգազանությունների» մասին, հեռարձակելով ահասարսուռ տեսարաններ և պղծված դիակներով լցվածդաշտ, որպեսզի իր իսկ ձեռքով իրականացրած սեփական ժողովրդին «Ինքնացեղասպանության» ենթարկելու փաստը և նաև մեղքը բարդի հայերի վրա։
 Այսօր  էլ  Ադրբեջանի  պաշտոնական  քարոզչությունը  շարունակում  է  տեղի-անտեղի  միջազգայինամենատարբեր  ատյաններում  և  հանդիպումներում  շահարկել  Խոջալուի  թեման։
   Եվ  դա  սպասելի  ուհասկանալի է։
  Հասկանալի է, որովհետև Ադրբեջանը ստիպված է իր գործած մեղքերից պաշտպանվելու  համար  դավանել  հարձակողական  մարտավարություն։
   Այսօր  Ադրբեջանի  գործող  իշխանությունըպարտադրված է հորինել, ցանկալին ներկայացնել իրականի փոխարեն և, որ շատ ցավալի է` նույն այդհորինվածքին  հավատալ...  Ասել  է  թե`  մեկընդմիշտ  հրաժարվել  արդարությունից  և  որդեգրել  բարոյական անկման ճանապարհը...Ելենա ԶոհրաբյանԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՀԱԿԱՀԱՅ ԻՆՖՈՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԽՈՋԱԼՈՒԻ ԽՆԴԻՐԸ ՀԱՄԱՑԱՆՑՈՒՄԲանալի բառեր` տեղեկատվական պատերազմ, Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդիր, Խոջալուի հիմնահարց, ապատեղեկատվություն, Խոջալու, Սումգայիթ, Բաքու, Կիրովաբադ, համացանցային որոնողական համակարգեր։

Հոդվածում  Խոջալուի  հիմնախնդրի  համատեքստում  ներկայացվում  է  Ադրբեջանի  և  Հայաստանի  կողմից  տեղեկատվական քարոզչության ոլորտում կիրառվող մեթոդաբանության առանձնահատկությունները։
  Ներկայացվում է Խոջալու քաղաքում 1992 թվականի փետրվարին տեղի ունեցած դեպքերի լուսաբանումը թե´ հայկական, և  թե´  ադրբեջանական  աղբյուրներում։
   Այնուհետև  անդրադարձ  է  կատարվում  մշտադիտարկման  արդյունքում  ի  հայտ  եկած  ադրբեջանական  և  հայկական  կողմի  համացանցային  ռեսուրսներին։
   Ներկայացվում  է  հայկական  կողմից տրվող համարժեք պատասխանները, մեթոդները, թե ինչպիսի քայլեր է ձեռնարկվում Ադրբեջանի հակահայկական  քաղաքականության  դեմ,  ինչքանով  է  հայկական  կողմը  պատրաստ  դիմագրավելու  տվյալ  կեղծիքներին, և ինչպիսի ռեսուրսների միջոցով է փորձում չեզոքացնել իր դեմ տարվող տեղեկատվական պատերազմը։
