Ա identityԳԱՅԻՆ ԻՆՔՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱՇԽԱՐՀԻ ԳՈՐԸՆԹԱՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ Ազգային ինքնության մասին խոսելիս նախ և առաջ պետք է հստակեցվի ինքնության ֆենոմենը, մասնավորապես `նրա հոգեբանական մեկնաբանությունը:  Ինքնություն տերմինը բխում է լատինական identitas բառից (idem - նույնն է, ինչ ինքը): Ինքնության հոգեբանության ամենավառ ներկայացուցիչ Է. Էրիկսոնը դա սահմանում է որպես ինքնության, սեփական ինքնության, անձի ամբողջականության, «ես» -ի երկարակեցության, ինչպես նաև ավելի մեծ համակարգերի մաս լինելու, նրանց անդամ:   Պետք է նշել, որ ինքնագիտակցությունը ինքնության կարևոր մասն է:   Սա նշանակում է, որ բացի զգալուց, այն ունի ճանաչողական բաղադրիչ:  Որոշ գիտնականներ նույնությունը նույնացնում են «Ես» հասկացության հետ ՝ այն բնորոշելով որպես դրա նկատմամբ մարդկային ընկալումների և վերաբերմունքի մի ամբողջություն:   Էրիքսոնը նշում է, որ ինքնության ձևավորումը ենթադրում է արտացոլման և դիտարկման միաժամանակյա գործընթաց, որը տեղի է ունենում բոլոր մտավոր մակարդակներում, որի արդյունքում անձը գնահատում է իրեն դիտելով ներսից նայելով և շրջապատող մարդկանց ընկալումներն ու պատկերացումները ներքինացնելով [ 1] Տարբերակել անձնական և սոցիալական ինքնությունները:   Անհատականությունը ձեւավորվում է որպես անձի ինքնության արդյունք, մինչդեռ սոցիալական ինքնությունը `ավելի մեծ համակարգերին պատկանելու և դրանց մի մասը լինելու զգացողությունն է:  Խոսքը խմբային, սոցիալական ինքնության մասին է, որը ենթադրում է «մենք» հասկացության գոյություն և խմբային գիտակցություն: Ինքնության մեկ այլ մոտեցում է պատկանում վերլուծական հոգեբան Կ.Գ.Յունգին:  Յունգը մարդուն ներկայացնում է հնէաբաններ, որոնք կազմում են հավաքական անգիտակցականի բովանդակությունը:  Ինքնությունը կարևոր դեր է խաղում ինքնաշինության մեջ:  Յունգը գրում է. «Մեզանից յուրաքանչյուրում, ծննդյան պահից, կա անհատականության մի օրինակ, մի օրինաչափություն, որը մենք պետք է դառնանք:  Դա մեր այս ինքնությունն է life Կյանքի և մարդկային ջանքերի հանգամանքները բնութագրում են ինքնության միայն խորհրդանշական ենթատեքստը, դրա «դրսեւորման» աստիճանը և իրականացումը »[2]:  Արխետիպերի տեսության մեջ Յունգը ինքնությունը սահմանում է որպես անձի, հակառակ կողմերի ամբողջականության ներդաշնակ հավասարակշռության հնէշ:  Հեքիաթների, երազների, դիցաբանության մեջ մենք հանդիպում ենք ինքնության խորհրդանիշների:   Այն երբեմն պատկերվում է մանդալայի կամ դաոյի խորհրդանիշներով ՝ որպես դուալիզմի խորհրդանիշ: Ինքնության հավաքականության ամենակարևոր ձևերից մեկը ազգային ինքնությունն է:  Փորձենք սահմանել «ազգ» հասկացությունը, տարբերակել ազգայինը էթնիկից:  Ազգը սոցիալական մեծ խումբ է, որը ենթադրում է մարդկանց որոշակի համայնք `ընդհանուր տարածքով, լեզվով, մշակույթով, ազգային հոգևոր հատկություններով, ինչպես նաև սերտ տնտեսական կապերով:  Ազգը համարվում է էթնոսի զարգացման բարձրագույն ձևը: Ազգային ինքնության գործառույթները կարևոր են ազգի պահպանման և զարգացման, պետականության պահպանման և անհատի անձնական հոգեբանական կայունության տեսանկյունից:  Ազգի գոյության համար անհրաժեշտ ազգային միասնությունը, որը հաճախ ուղղված է ազգի պետական-տարածքային ամբողջականության պահպանմանը, հնարավոր է միայն էթնիկական խմբերի ինքնության-ճանաչողական-հուզական բաղադրիչների առկայության դեպքում:   Ազգը և ազգային ինքնությունը ապահովում են անհատի խմբային պատկանելությունը, սահմանում են արժեքային կողմնորոշումներ, ուղղորդում նրա մտածելակերպն ու վարքը, տալիս կայունության և անվտանգության զգացում: Ազգային ինքնության միջոցով մարդն ունի ինքնության զգացում գերմարդկորեն ժամանակագրականորեն կայուն, հավերժական էությամբ, ինչը նրան կյանքի զգացողություն է տալիս ՝ ազատելով նրան էքզիստենցիալ նևրոզներից:   Սա գրել են Ֆրեյդը, Ֆրոմը, Ք ոնի նիգսբերգը, Վեբերը:   E. Fromm- ը սա անվանում է «փախուստ ազատությունից» [4], և K oni nigsberg- ը գրում է, որ նա նույնանում է իր ազգի հետ, որպեսզի խուսափի իր վերջնական գոյությունից, անցողիկությունից ՝ տեղափոխվելով մի տարածք, որն անմահ է թվում: Այսպիսով, ազգային ինքնությունը հոգու վիճակ է, որը ձևավորվել է անձի `իր ազգի հետ նույնականացման արդյունքում, որը ներառում է ազգության, ազգանվան գիտակցում, ազգային պիտակ կրելը, սեփական անձի հետ ինքնության զգացումը և որպես դրական հուզական վերաբերմունք: հուզական բաղադրիչ:  Ազգային ինքնության ամենակարևոր մասը մշակութային խորհրդանշական համակարգն է, որը համարվում է ազգի մտածելակերպի բաղկացուցիչը ՝ լեզուն, ավանդույթները, բանահյուսությունը, էթնիկական առասպելը:  Այլ հնարավոր գործոններն են ազգային-հավաքական հիշողությունը, ընդհանուր նախնիների ընկալումները և անցյալը:  Միստիկայի տեսանկյունից կարելի է ասել, որ ազգային ինքնությունը, ինչպես նաև ազգային պատկանելությունը բնութագրվում են պայմանականորեն որոշված ​​հատկանիշներով, որոնք սահմանազատում են այս կամ այն ​​ազգի ներկայացուցիչներին ըստ մշակութային գործոնների: Նման կարծիք ունի Բ. Անդերսոն  Նա գրում է, որ ազգը հասարակություն է, որը սոցիալապես ստեղծված է, «պատկերված» է այն մարդկանց գիտակցության մեջ, ովքեր իրենց ընկալում են որպես այդ «գոյություն ունեցող» խմբի մի մաս:   Իրականում, ազգի ներկայացուցիչները միայն միասնության մասին մտավոր պատկերացում ունեն, և հենց այդ գաղափարներն են ազգի և ազգային ինքնության հիմքը [6]: Իր կազմավորման պահից ազգը նշանակալի դեր է ունեցել պատմության ընթացքում ՝ ապահովելով ինքնության կարևորագույն ձևերից մեկը:  Այսօր, պոստմոդեռնիզմի սոցիալական իրավիճակում, շատ գործընթացներ, կառույցներ և հաստատություններ փոխել են իրենց արտահայտման ձևերը:   Տեղի ունենալով սկզբունքորեն նոր սոցիալական գործընթացները հանգեցնում են համաշխարհային տնտեսական, քաղաքական, մշակութային, կրոնական ինտեգրման միավորմանը, որը կոչվում է «գլոբալիզացիա»: Իմանալին գրում է, որ դա առաջին հերթին նոր տեխնոլոգիաների վրա հիմնված համաշխարհային ֆինանսական տեղեկատվական միասնական պլատֆորմի ստեղծման գործընթաց է: Սոցիոլոգ Baան Բոդրիարը, անդրադառնալով համաշխարհայնացման գործընթացին, գրում է, որ ժողովրդավարացումը, տեղեկատվության ազատությունը և դրա անընդհատ հոսքը, առաջին հայացքից դրական, կառուցողական սոցիալական գործընթացներ լինելը, ըստ էության, հակառակ հակումներ ունեն:   «Որքան շատ տեղեկատվություն, այնքան քիչ է իրականում:  Երբ դա չափազանց շատ է, այն դադարում է ընկալվել:   «Սա գլոբալիզացիայի պարադոքսն է: Տեղեկատվության ավելցուկը բերում է ապատեղեկատվության ՝ էնդրոպիա ծնելով», - գրել է Բոդրիյարը:   Բոդրիարը գրում է ազատության մասին «Ոչ պայմանական ազատումը, այսինքն` ամեն ինչի և բոլորի ազատումը, արագորեն բերում է խնդիրը կրիտիկական կետի, երբ բարին ազատելով `չարը ազատագրվում է, այս տեսանկյունից` ազատումը բարոյական քայլ չէ »: [6]  Նա համաշխարհայնացումը համեմատում է քաղաքակրթության ավարտի հետ, երբ ազգային առանձնահատկությունները կորչում են:   Համաշխարհայնացումը բերում է նաև սոցիալական փոփոխությունների, ինչպիսին է մշակութային ստանդարտացումը, որը կապված է տարբեր մշակույթների միջև խոչընդոտների վերացման հետ:  Libkind- ը խոսում է այնպիսի ֆենոմենի մասին, ինչպիսին է կուլտուրացիան, ինչը նշանակում է մշակույթների փոխազդեցություն:  Այս գործընթացի արդյունքում կոտրվում են մշակույթների նախնական մոդելները: կարծես խառնվում են:   Նման իրավիճակներում մարդու կողմից դիտվող ռեակցիաները կարելի է դասակարգել չորս տեսակի ՝ ներգրավվածություն, ձուլում, տարանջատում կամ մարգինալացում: Դրական արդյունքը ներգրավվածությունն է, մշակութային մոդելների ինտեգրումը ինտեգրացիոն եղանակով `միևնույն ժամանակ պահպանելով յուրաքանչյուրի էական հատկությունները: Այսպիսով, այն դեպքում, երբ անհատական ​​մշակույթները չեն հարմարվում աշխարհին, չեն ինտեգրվում, դրանք բախվում են ոչնչացման վտանգի հետ, իսկ հարմարեցումն արդեն ենթադրում է ձուլում և ձուլում:  Համաշխարհայնացման գործընթացի հիմքը շատ գիտնականներ համարում են այսպես կոչված արևմտականացում (ռացիոնալիզացիա), որը կապված է ԱՄՆ քաղաքական, տնտեսական և տեղեկատվական արժեքի սկզբունքների տարածման հետ: Ինչպես տեսնում ենք, համաշխարհայնացման գործընթացների վրա ազդում են ժամանակի տեղեկատվական և տեխնոլոգիական հագեցվածությունը, բոլոր ոլորտներում գլոբալ ցանցերի առկայությունը:   Բայց դա ի՞նչ ազդեցություն ունի մարդու հոգեկան ինքնության, մասնավորապես էթնո-հավաքական ինքնության վրա:   Ինչպես արդեն նշեցինք, որ մենք չենք, գոյություն ունի ինքնության հստակ սահմանազատում: Այդ սահմանների կայունությունը ռեսուրս է ազգային ինքնության պահպանման համար: Հարկ է նշել, որ համաշխարհայնացման և միավորման այս գործընթացը երբեմն «այլ կերպ» է ընդունվում տարբեր ազգերի կողմից: Բերելով հայկական էթնոսի օրինակը ՝ կարող ենք ասել, որ ունենալով ազգային հավաքական հայեցակարգի կայուն ձև, որը զարգացել է հազարամյակներ որպես պաշտպանական պատասխան, հայկական էթնոսը ցույց է տալիս իր ուժեղ դիմադրությունը համաշխարհայնացման գործընթացին:  Սա բնորոշ է այլ հին երկրներին, ինչպիսիք են Japanապոնիան, Չինաստանը, Հնդկաստանը:   Այստեղ մեծ դեր են խաղում էթնիկական ինքնության հիմքը կազմող էթնո-պաշտպանական-էթնոցենտրիկ առանձնահատկությունները:   Դրանք ավանդույթներ են, լեզու, դավանանք, ընտանիք, կրթություն: Մասնավորապես, հարկ է նշել, որ կրոնը, լինելով տարբերակիչ հզոր գործոն, խթան է հանդիսանում նաև ազգային արմատների պահպանման համար:  Պատմությունը ցույց է տալիս, որ դավանանքը մեր ինքնության հիմնական հատկանիշներից մեկն էր, երբ մենք ունեինք պետություն, մեր սեփական տարածքը, նույնիսկ գրավոր:  Կարող ենք նշել, որ այն շարունակում է կատարել այդ գործառույթը մինչ օրս:  Օրինակ, հատկանշական է, որ Սփյուռքի հայկական համայնքները պահպանում են իրենց ինքնությունը, հատկապես ոչ քրիստոնեական երկրներում, որտեղ, որպես կանոն, հակադրությունն ավելի մեծ է. «մենք» -ի և «նրանց» միջեւ տարբերությունն ավելի պարզ է, քան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դավանանք ունեցող երկրներում:  Նման համայնքում առաքելական եկեղեցիների առկայությունը վկայում է նշված փաստի մասին: Ազգային հոգեբանական կառուցվածքը, ազգային բնույթը սերնդեսերունդ փոխանցվում են այնպիսի մշակութային գործոնների միջոցով, ինչպիսիք են ավանդույթները, բանահյուսությունը, արվեստը և արհեստները:   Առակներն ու ասացվածքները, որոնք առաջին հայացքից աննշան են թվում, շատ բան են ասում ազգի ինքնության մասին:  Այդ է պատճառը, որ այլ հնարավոր ձևը դրանք արդիականացնելն է ՝ ազգային ինքնությունը պահպանելու համար:  Ընտանիքի և կրթության դերը մեծ է այս հարցում, քանի որ դրանք անձի սոցիալականացման առաջնային հաստատություններն են:   Ինչպես գիտենք, կրթությունն ունի մշակութային վերարտադրության ամենակարևոր գործառույթը:   Այսօր ընդհանուր կրթությունը ենթակա է գլոբալիզացիայի գործընթացին, որը հետապնդում է միջմշակութային հաղորդակցության նպատակ:  Եվ վերջապես, լեզուն, որպես ազգի ինքնության հատկանիշ, նույնպես ենթակա է գլոբալիզացիայի:  Դրա վառ օրինակն է բառապաշարում միջազգային տերմինների առկայությունը, որոնցից խուսափելը կամ մայրենի լեզվով անհապաղ թարգմանությունը արտացոլում են գլոբալիզացիային դիմակայելու միտումը: Այսպիսով, ազգային ինքնությունը շատ առումներով արձագանքում է գլոբալիզացիային:  Որոշ դեպքերում տեղի է ունենում ամբողջական ձուլում, հաջորդ ծայրահեղ վարկածը ֆունդամենտալիզացիան է, որը կտրականապես բացառում է ազգայինից համամարդկայինից տարբերվող որևէ բան:  Նման օրինակներ են Սաուդյան Արաբիան և Իրանը:   Որոշ դեպքերում ազգը ընտրում է արդիականացում ՝ պահպանելով իր ազգային առանձնահատկությունները ՝ միևնույն ժամանակ հետևելով համաշխարհային նոր ուղղություններին: Մեր վերլուծության համաձայն `ազգային ինքնության պահպանումը հատկապես կարևոր է սոցիալական անկայուն պայմաններում, որը կարող է հանգեցնել ինքնության ճգնաժամի:  Առաջնային մշակույթի դերը այս կարևոր կառույցի պահպանման համար, որը ստանձնում է ազգային ոգու պահպանում սերնդից սերունդ վերարտադրության միջոցով: Գլոբալիզացիան ազգային ինքնության տեսանկյունից մարտահրավերներ է պարունակում ՝ ձուլման որոշակի ռիսկով, բայց օպտիմալությունը շատ դրական ազդեցություն ունի ոչ միայն ազգային պետության տնտեսական և քաղաքական զարգացման վրա, այլև մշակույթի հետ հաղորդակցվելու միջոցով սեփական մշակույթի վերափոխման վրա: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Էրիքսոն J.., Ինքնություն:  юность и кризис.  առաջին с англ., Москва, հրատարակում тельска 5 [5] Մանուսյան Ս., Ազգային ինքնության սոցիալ-հոգեբանական ըմբռնումը, ԵՊՀ ձեռքի հոգեբանության տեսական-գործնական հիմնախնդիրները, Երեւան, «Ասողիկ» հրատարակչություն, 2016, էջ 179-92: [8] Ստեֆանենկո Տ.Գ., Էթնոհոգեբանություն:   Учебник для вузов, 4-е изд., Испр. и доп., Բոյաջյան Արաքս Համաշխարհային գործընթացների ազգային ինքնություն Հիմնաբառեր. ազգ, ազգային ինքնություն, գլոբալիզացիա, մշակույթ, խորհրդանիշներ, սոցիալական ինքնություն, ձուլում, կուլտուրացիա: Համատեքստում: ։

Հոդվածում խոսվում է ազգային ինքնության բնույթի և դրսևորման մասին, փորձ  է  արվում  վերլուծել  այդ  կառույցի  գործառույթները։
   Հոդվածում  առանցքային  է  համաշխարհայնացման  ազդեցությունն  ազգային  ինքնության  վրա,  ինչպես  նաև  անհատի և ազգի հակազդումներն ու կրած անխուսափելի փոփոխությունները։
  Մասնավորապես,  խոսվում  է  մշակութային  ոլորտում  տեղի  ունեցող  փոփոխությունների  մասին։
   Փորձ  է  արվում  վերլուծել  հնարավոր  ձուլման  կամ  մարգինալիզացման  վտանգի հարցերը հայ ազգի օրինակով։
