ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ԵՐԳԻԾԱՆՔԻ ԿԵՐՏՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ՀԱԿՈԲՊԱՐՈՆՅԱՆԻ ԱՐՁԱԿՈՒՄԳրական պատկերավորման միջոցներից թերևս ամենատարածվածը համեմատությունն է։
  Այն հաճախ հիմք է դառնում գեղարվեստական պատկերի ձևավորմանհամար։
  «Համեմատությունը երկու առարկաների կամ երևույթների համադրություննէ,  որը  կատարվում  է  նկարագրությունն  ավելի  պարզ  և  վառ  դարձնելու  համար։
 Համեմատության  հիմքը  սովորաբար  երկու  երևույթների  միջև  եղած  որևէ  նմանությունն է, կամ նրանց նկատմամբ հեղինակի մոտեցման ընդհանրությունը, որի շնորհիվ  կապ  է  ստեղծվում  նրանց  միջև,  մեկի  օգնությամբ  բացահայտվում  և  բնութագրվում է մյուսը» [1]։
  Համեմատության եզրերի ընտրությունը հաճախ արդյունք է ոչմիայն երկու առարկաների միջև եղած նմանության, այլև հեղինակի վերաբերմունքի.«Համեմատությունը ոչ միայն առարկաների ընդհանուր գծերն է բացահայտում, այլևհեղինակի  վերաբերմունքը,  նրա  զգացմունքային  գնահատականը։
   Այն  սովորաբարառաջ  է  քաշում,  ընդգծում  է  երևույթի  բազմազան  հատկություններից  մեկը,  տվյալդեպքում ամենից էականը» [1]։
 Համեմատությունները  հաճախադեպ  են  ինչպես  չափածո,  այնպես  էլ  արձակստեղծագործություններում։
  Արձակում երբեմն հանդիպում են նաև ծավալուն համեմատություններ։
  Կան բանաստեղծություններ, որոնք ամբողջովին կառուցված են որպես ծավալուն համեմատություն։
  Համեմատության մի եզրը դառնում է հիմք, որի միջոցով կառուցվում է ամբողջ բանաստեղծությունը (օրինակ՝ Վահան Թեքեյանի «Եսերազիս տիրեցի», Զահրատի «Կարկին» բանաստեղծությունները)։
 Երգիծական ստեղծագործությունները նույնպես հարուստ են համեմատություններով։
  Մասնավորապես Հակոբ Պարոնյանի ստեղծագործություններում դրանք կարևոր  դեր  են  խաղում.  հաճախ  ապահովում  են  սատիրական  ատաղձը՝  դառնալովերգիծանքի  կերտման  յուրօրինակ  միջոց։
   Հակոբ  Պարոնյանի  ստեղծագործություններում  համեմատություններն  ուսումնասիրելը  նպատակ  ունի  բացահայտելու,  թեդրանք ինչպես և որքանով են նպաստում երգիծականության արտահայտմանը, քանի որ հեղինակը հաճախ ծաղրում, հեգնում է համեմատությունների միջոցով։
 «Ազգային  ջոջեր»  երկի  առաջաբանում  արդեն  Պարոնյանը  կատարում  է  միյուրօրինակ համեմատություն։
  Խոսելով այն մասին, որ ինքը մարդկանց ներկայացնում է այնպես, ինչպես որ են, ուստի ընթերցողին տեղ-տեղ հանդիպած ծանր կետերի  պատասխանատուն  ինքը  չէ՝  Պարոնյանն  ավելացնում  է.  «Ո՞ր  հայելին  գաճաճնԱքիլլես  կանդրադարձնե,  ո՞ր  լեռն  սուրբը  սատանա  կը  կրկնե»  [2]։
   Թեև  համեմատությունն այստեղ ուղղակիորեն չի արվում, սակայն հայելու և լեռան արձագանքի՝իրականությունը  ճշգրտորեն  վերարտադրելու  հատկանիշը  դառնում  է  այն  ընդհանուր եզրը, որի միջոցով Պարոնյանը դրանք համեմատության մեջ է դնում իր գրածիհետ՝ դրանով փաստելով իր ասելիքի իրականությանը համապատասխան լինելը։
 Երգիծական դիմապատկերներում նույնպես Պարոնյանը երբեմն դիմում է համեմատությունների։
   Խորեն  Գալֆայանի  երգիծական  դիմապատկերում  վերջինիսշատ մականուններ ունենալու հանգամանքը ծաղրելու համար Պարոնյանը գրում է.«Խորեն  եպիսկոպոս  ալ,  իբրև  մարդ,  քանի  մը  տարիներ  Նար-Պեյով  շատանալեվերջը ուզեց, որ Լուսինյան ալ հորջորջվի, նման այն ավազակին, որ ուրիշի մը գույքըհափշտակելեն ետքը կը փափաքի անոր հայրերն ալ կողոպտելու» [2]։
  ՀովհաննեսՏերոյենցի երգիծական դիմապատկերում նրա արտաքինի մասին Պա-րոնյանը գրումէ.  «Ձայնն  այնչափ  բարձր  էր,  որչափ  յուր  ոճը,  այնչափ  անուշ,  որչափ  յուր  հոդվածները  և  այնչափ  բարակ,  որչափ  «Երևակին»  թուղթը»  [2]։
   Ձայնը  բնութագրելուհամար ընտրված ձայն-ոճ, ձայն-հոդվածներ համեմատության եզրերը պատահականչեն։
  Այս համեմատությունների մեջ զգացվում է Պարոնյանի երգիծական մոտեցումըՏերոյենցի ոճի և հոդվածների նկատմամբ։
  «Համեմատությունները  սովորաբար  կազմվում  են  երեք  բաղադրիչներից՝համեմատվող առարկան (համեմատելին), այն առարկան, որի հետ համեմատվում է(համեմատյալ), և այն հատկանիշը, որի հիման վրա կատարվում է համեմատությունը(տվյալ դեպքում՝ համեմատության հիմքը)»  [3]։
   Սրանից  բխում  է,  որ  համեմատություններում  սովորաբար  համեմատության  երկրորդ  բաղադրիչը  (համեմատյալը)ծառայեցվում  է  համեմատության  առաջին  բաղադրիչի  (համեմատելիի)  դիպուկ,պատկերավոր  բնութագրմանը։
   Սակայն  Պարոնյանի  համեմատություններում  հաճախ համեմատության  առաջին  բաղադրիչը  (համեմատելին) առիթ է դառնում երկրորդ բաղադրիչի (համեմատյալի) մասին որևէ բան ակնարկելու համար։
  «Պտույտ մըՊոլսո թաղերու մեջ» երկում, օրինակ, Պարոնյանը Միջագյուղ թաղամասը նկարագրելիս նշում է. «Նախ և առաջ հարկ է գիտնալ, որ այս գյուղը մտնելու համար քանի մըդժվարություններ կան, խոսքս պատվավոր մարդերու համար է և ո՛չ գողերու համար,իսկ  անկե  ելնելու  համար  դժվարություններն  ավելի  մեծ  են»  [4]1։
   Այնուհետև  ավելացնում  է.  «Արևելյան  խնդրույն  ձևով  շինված  գյուղ  մ՚  է»  (հտ.  3,  էջ  105)։
   Ինչու՞  էՊարոնյանը  Միջագյուղ  մտնել-ելնելու  դժվարությունները  նկարագրելու  համարհիշատակում  արևելյան  խնդիրը։
   Նպատակն  այստեղ  արևելյան  խնդրի  միջոցովՄիջագյուղ մտնելու-ելնելու դժվարությունները դիպուկ կերպով նկարագրելը չէ բնավ։
 Միջագյուղի նկարագրությունը հարմար առիթ է շեշտելու արևելյան խնդրի մասին այնիրողությունը, որ այնտեղ մտնելը դժվար է, իսկ այնտեղից դուրս գալն՝ անհնար։
  Այսհամեմատության մեջ Պարոնյանի սոցիալական երգիծանքի մեջ թա-փանցում է նրաքաղաքական երգիծանքի շերտը։
 1 Այս ժողովածուից հետագա մեջբերումներին կից կնշվեն հատորը և էջը։
 «Կսմիթներում»  ևս  Պարոնյանն  անդրադառնում  է  արևելյան  խնդրին  դարձյալհամեմատության միջոցով. «Այս արևելյան խնդիրը տղայոց խաղցած թուրա բիշտիիխաղ դարձավ, ամենքն ալ մեյ մեկ թաշկինակ հափշտակելու կը նային կոր» (հտ. 4, էջ230)։
   Այստեղ  արդեն  արևելյան  խնդիրը  համեմատության  առաջին  բաղադրիչն  է(համեմատելին)։
   Թուրա  բիշտիի  (լախտի)  խաղը  արևելյան  խնդրի  հետ  համեմատության մեջ է դրվում ակնարկելու համար, որ տերություններից ամեն մեկը ձգտում էարևելյան խնդրից մի-մի թաշկինակ տանել։
  Այս դեպքում թաշկինակ ասելով պիտիհասկանանք իրենց շահը։
  Նույն երկում արևելյան խնդրի մասին Պարոնյանը դարձյալ գրում է. «Ինչպես որ ես իմ բալթոս լայն կ՚ ուզեմ, դուն քուկինդ նեղ կ՚ ուզես, ուրիշմը  երկար  կ՚  ուզե,  ուրիշ  մը  կարճ,  այնպես  ալ  կառավարությունք  կ՚  ուզեն,  որ  այսԱրևելյան  բալթոն  լայն,  նեղ,  կարճ  և  միանգամայն  երկար  ըլլա»  (հտ.  4,  էջ  289)։
 Միջագյուղի, խաղի, կարվելիք վերարկուի հետ արևելյան խնդիրը համեմատությանմեջ դնելով՝ Պարոնյանն ընթերցողի համար այն բացահայտում է տարբեր կողմերից։
 Պարոնյանի համեմատությունները բազմազան ու բազմաշերտ են։
  Նրա համարհամեմատության եզր են դառնում առօրյա-կենցաղային իրավիճակներից մինչև քաղաքական  իրադարձություններ,  անտիկ  փիլիսոփաներից  մինչև  գրական  կերպարներ, դիցաբանական պատմություններից մինչև աստվածաշնչյան ավանդություններ։
 «Նրա  երգիծապատումներում,  -  գրում  է  Սերգեյ  Սարինյանը,  -  որպես  բնագիր  միէական չափով հանդես է գալիս նաև մշակույթը։
  Այս տեսակետից առանձնահատուկնշանակություն  պետք  է  հատկացնել  հունա-հռոմեական  անտիկ  մշակույթին  (միֆոլոգիա, գրականություն, արվեստ, հռետորություն, իմաստասիրություն), որ իսկականզինանոց է հանդիսացել Պարոնյանի ստեղծագործական մտահղացումների համար,թե իբրև ձև և թե որպես աշխարհայացք» [5]։
  Պարոնյանի արձակի այս առանձնահատկությունն  ընթերցողից  պահանջում  է  իմացության  որոշակի  պաշար։
   Համեմատությունների որոշակի մասը ծանոթագրված է, դրանք հասկանալու համար ընթերցողը կարիք է ունենում դիմելու երկի ծանոթագրություններին։
 Համեմատություններում  Պարոնյանը  կատարում  է  սահուն  և  անսովոր  համադրումներ։
  Այնտեղ, որտեղ կենցաղային իրավիճակի նկարագրություն է, սահուն ձեվով համադրվում է քաղաքականը։
  Օրինակ՝ իր կենցաղային երգիծապատումներիցմեկում «կարգվի՞նք թե չէ» հարցի մասին գրում է. «Ահավասիկ երիտասարդությանխնդրոց կարգին մեջ անցած խնդիր մը՝ որ Իզմիրի խնդրույն պես յուր լուծմանը կ՚սպասե» (հտ. 6, էջ 213)։
 Աստվածաշնչյան  ավանդություններն  ու  կերպարները  հաճախ  են  Պարոնյանիհամար հիմք դառնում համեմատություններ կատարելու համար։
  Օրինակ՝ «Հոսհոսիձեռատետրում»  Պարոնյանը  գրում  է.  «Ես  ալ  Թովմաս  առաքյալի  պես  թեպետ  ևԱնգղիո  կառավարության  կողը  մատս  չեմ  խոթած,  այսու  ամենայնիվ  հիմա  կը  հավատամ, որ տերություններն Ալպանական միություն կամ երրորդություն մտիկ չունինև  որոշած  են  անպատճառ  կարգադրել  Հունաստանի,  Քարատաղի  և  Հայաստանիխնդիրները» (հտ. 4, էջ 435)։
 «Ծիծաղում» նույնպես Պարոնյանը երբեմն դիմում է կրոնական ավանդություններին,  օրինակ՝  «Եթե  ամեն  ետևը  նայող  կիներն  Ղովտա  կնկա  պես  աղե  արձանկտրեին, թե Պոլսո մեջ աղն շատ աժան կը գնեինք և թե գեղարվեստի մասին ավելիառաջադիմություն ըրած կ՚ ըլլայինք» (հտ. 5, էջ 104)։
  Ղովտի կնոջ հետ համեմատության նպատակը Պոլսո կանանց անընդհատ հետ նայելու սովորությունը ծաղրելն է։
 Մյուս կողմից ակնարկվում է նաև նրանց գեղեցկության մասին։
 «Պտույտ մը Պոլսո թաղերու մեջ» երկում Կետիկ Փաշայի բնակիչների անմիաբանության  մասին  ակնարկելու  համար  Պարոնյանը  դարձյալ  դիմում  է  կրոնականավանդությանը.  «Ինչպես  որ  աշտարակը  շինողներն  իրարու  լեզու  չհասկանալունհամար չկրցին աշտարակին շինությունն ավարտել, այնպես ալ ասոնք դեռ չհաջողեցան իրենց վարժարանին շինությունն ավարտել» (հտ. 3, էջ 168)։
 Պարոնյանը  իր  երգիծապատումներում  շատ  հաճախ  համեմատության  եզր  էդարձնում Մոլիերի «Ակամա բժիշկ» կատակերգության համապատասխան կերպարին։
  Տարբեր առիթներով նա իրեն կամ իր կերպարներին համեմատում է Մոլիերիակամա բժշկի հետ, օրինակ՝ «Օրագիր հարվածելու մարդ մը կուզե, այդ մարդը ո՛վըլլա նե՝ թո՛ղ ըլլա. ասիկա ճիշտ Մոլիերի բժիշկներուն բռնած ընթացքին կը նմանի,անոնք ալ այսպես կըսեին։
 - Ինձի հիվանդ մը պետք է բժշկելու, պետք է որ այդ հիվանդը գտնաս և թե որչգտնաս՝ գիտցած եղիր, որ անոր տեղը քեզ կը բժշկեմ» (հտ. 8, էջ 376)։
 Պարոնյանի համար համեմատության եզր է դառնում անգամ այն ստեղծագործությունը,  որի  մեջ  կատարում  է  տվյալ  համեմատությունը։
   «Պտույտ  մը  Պոլսո  թաղերու մեջ» երկում Քարթալ թաղի մասին Պարոնյանը գրում է. «Գյուղիս տենդը շատգլխացավ  կուտա.  երեք  օրը  անգամ  մը  կը  բռնե,  իմ  Պտույտիս  պես,  որ  երեք  օրըանգամ մը կը հրատարակվի...» (հտ. 3, էջ 236)։
  Երեք օրը մեկ անգամ երևան գալուհատկանիշը դառնում է այն ընդհանուր եզրը, որ համեմատության մեջ է դնում գյուղիտենդն ու «Պտույտ մը Պոլսո թաղերու մեջ» երկը թերևս ակնարկելու համար, որ վերջինս իր երգիծական շեշտերով ոմանց մոտ նույնպես կարող է գլխացավ առաջացնել։
 Պարոնյանի  համեմատություններում  առկա  են  կրկնվող,  կայուն  եզրեր։
   Օրինակ՝  «Պտույտ  մը  Պոլսո  թաղերու  մեջ»  երկում  թաղեցիների  բնավորությունը  նկարագրելու  համար  երկու  անգամ  համեմատության  եզր  է  դառնում  թաղի  եղանակը։
 Վերջինիս  փոփոխությունները  ենթադրում  են  նաև  թաղեցիների  բնավորությանփոփոխություն. «Գյուղիս կլիման չեզոք է. ո՛չ բարիք կը գործե և ո՛չ չարիք, բնակիչներնալ իրենց կլիմային պես են» (հտ. 3, էջ 110)։
  «Օդը մեղմ է, թաղեցվույն բնավորությանըպես. իսկ երբ հարավը փչե և ծովն ալեկոծե՝ թաղեցին ալ ծովուն հետ կը կորուսնե յուրհանդարտ բնավորությունը և ալիքներուն պես կը կատաղի» (հտ. 3, էջ 240)։
 Խաչատուր Միսաքյանի երգիծական դիմապատկերում վերջինիս՝ ոչինչ չանելովմեծ  անունի  տեր  դառնալու  ցանկությունը  ծաղրելու  նպատակով  Պարոնյանը  նրանհամեմատում  է  Եպիմենիդեսի  հետ.  «Խաչիկ  մարմնով  այնքան  շուտ  կը  մեծնար  ևկաճեր,  որ  երեք  ամսու  եղած  ժամանակն  անբավելի  էր  մեկ  օրորոցի։
   Կը  խաբվերմանուկն, կարծելով՝ թե մարդուս անունն ալ անոր մարմինին պես դյուրությամբ կրնամեծնալ և Եպիմենիդեսի պես հիսունյոթ տարի քնանալով մեծ անունի տեր ըլլալ» [6]։
 Մեկ  այլ  տեղ  Պարոնյանը  Եպիմենիդեսի  հետ  համեմատությունը  օգտագործում  է«Մասիսի» անգործությունն ու անսկզբունքայնությունը ծաղրելու համար. «Ավելորդ էըսել, որ մեր ազգին ամեն անհատին սկզբունքին թիվը իր հասակեն և կամ քիչ կամշատ  քնանալեն  կախում  ունի.  տղաքներն  քիչ  սկզբունք  պիտի  ունենային,  եթեշարունակ  չքնանային  և  չարթնանային.  Մասիսն  ալ  սկզբունք  պիտի  ունենար  եթեԵպիմենիդեսի  պես  երկար  ատեն  չքնանար»  (հտ.  6,  էջ  47)։
   Միայն  այստեղ  չէ,  որՊարոնյանը որպես համեմատության եզր ընտրում է «Մասիսը»։
  Իր ստեղծագործություններում  նա  տարբեր  առիթներով  անդրադառնում  է  «Մասիս»  թերթին  ծաղրելուհամար  նրա  այս  կամ  այն  հատկանիշը։
   Օրինակ՝  «Մեծապատիվ  մուրացկաններ»վեպում  Մանուկ  աղայի  կնոջ  դեմքը  նկարագրելիս  Պարոնյանը  գրում  է.  «Բեռնակիրները դուռը զարնելուն պես դուռը բացվեցավ և ներկայացավ իրենց թուխ և երկարդեմքով կին մը, որուն դեմքին վրա ժամանակն այնքան գծեր գծած էր զայն սրբագրելու համար, որքան որ կը գծե Մասիսի խմբագիրն յուր չորս տող մեկ ձեռագրինվրա, որ կամ մեկուն վախճանիլը կիմացունե և կամ ուրիշի մը կարգվիլը» [6]։
 Պարոնյանի համար համեմատության առիթ է դառնում նաև բառային համընկնումը։
   Անունների  համընկնումը  Պարոնյանը  օգտագործում  է  երկու  բան  համեմատության մեջ դնելու և մեկի հատկանիշների միջոցով մյուսի հատկանիշները բացահայտելու նպատակով. «Այս գեղին եկեղեցին, որու անուն է սուրբ Թագավոր և ուրսուրբ  Աստվածածնա  օրը  մեծ  տոնախմբություն  կըլլա՝  ուխտատեղի  մ՚  է  և  ուխտավորներեն  շատ  դրամ  կ՚  ընդունի։
   Այս  Թագավորն  ալ  ուրիշ  թագավորներու  պեսբավական հասույթ ունի, բայց զայն գործածելու կերպը չգիտեր, ելմտագետ թաղականներ չունենալուն համար։
  Եթե ուխտավորներեն առնված դրամներն լավ մատակարարվեին՝ երջանիկ սուրբ Թագավոր մը կ՚ ունենայինք և յուր վարժարանն ալ միշտբարեկարգ վիճակի մեջ կը հարատևեր» (հտ. 3, էջ 145)։
 «Ծիծաղ» այլաբանական ստեղծագործության «Ծիծաղին կարծիքները» բաժինըմեծ  մասամբ  կառուցված  է  համեմատությունների  միջոցով։
   Դիպուկ  ու  երգիծականհամեմատությունների  միջոցով  Պարոնյանը  պատկերավոր  կերպով  բնորոշում  էտարբեր երևույթներ, օրինակ՝ «Ապուշի մը գեղեցիկ աղջիկ տալն դդմենիի վրա վարդպատվաստելուն կը նմանի, չբռներ» (հտ. 5, էջ 112)։
 Պարոնյանի բոլոր համեմատությունները չեն, որ երգիծական բնույթ ունեն։
  Կանհամեմատություններ, որոնք ունեն աֆորիստիկ բնույթ։
  Օրինակ՝ «Շատ անգամ դատողությունը  կրնա  ճշմարտություն  մը  գտնելու  օգնել,  բայց  չկրնար  ճշմարտությունըլլալ, ինչպես որ լապտեր մը կրնա կորսված ոսկի մը գտնելու օգնել, բայց չկրնարոսկի ըլլալ» (հտ. 8, էջ 374)։
 Այսպիսով՝ գրական պատկերավորման միջոցներից համեմատությունը գործունդեր ունի Հակոբ Պարոնյանի երգիծանքի կերտման գործում։
  Պարոնյանի  համեմատություններում  առկա  են  կրկնվող  եզրեր։
   Դրանք  մերթ  հանդես  են  գալիս  որպեսհամեմատելի, մերթ որպես համեմատյալ։
  Սա օգնում է բացահայտել երևույթը տարբեր կողմերից։
  Համեմատությունների միջոցով Պարոնյանը կատարում է բովանդակային ընդհանրացումներ, արտահայտում է քննադատական վերաբերմունք։
  Պարոնյանը  չի  կատարում  այնպիսի  համեմատություններ,  որոնք  ծառայում  են  որևէ  բանիսոսկ  պատկերավոր  բնութագրմանը։
   Պարոնյանի  համեմատությունները  պարունակում են որոշակի ակնարկ կամ քննադատություն որևէ երևույթի նկատմամբ։
  Երբեմնհամեմատության  եզրեր  են  դառնում  որևէ  երևույթի՝  գրողի  կողմից  քննադատելիերկու կողմերը, որի արդյունքում մեկի միջոցով բացահայտվում է մյուսը, մեկն էլ առիթէ դառնում մյուսի մասին ակնարկելու համար։
  Պարոնյանի համեմատությունների մեջառկա են մշակութային տարբեր շերտեր. համեմատության համար եզր են դառնումաստվածաշնչյան կերպարներ, ավանդություններ, դիցաբանական կերպարներ, անտիկ փիլիսոփաների անուններ, ժամանակի թերթեր ու պարբերականներ։
  Այն ամենն,ինչ հայտնվել է պարոնյանական երգիծանքի թիրախում, համեմատությունների եզրդառնալով, անընդհատ բացահայտվում է ընթերցողի համար։
  Որևէ երևույթի նկատմամբ  Պարոնյանի  հեգնական,  քննադատական  վերաբերմունքը  չի  սահմանափակվում  միայն  մեկ  ստեղծագործությամբ։
   Այն  համեմատությունների  միջոցով  դրսևորվում է տարբեր ստեղծագործություններում՝ անկախ տվյալ ստեղծագործության բնույթից։
  Համեմատությունների միջոցով կապ է ստեղծվում Պարոնյանի տարբեր ստեղծագործությունների միջև. սոցիալական երգիծանքի մեջ թափանցում է քաղաքականերգիծանքի շերտը, քաղաքական երգիծանքի մեջ՝ սոցիալական, կենցաղային երգիծանքի շերտը։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1] Ջրբաշյան Է., Գրականության տեսություն, Երևան, 1967, էջ 217, 218։
 [2] Պարոնյան Հ., Երկեր, Երևան, 1979, էջ 3, 9, 31։
 [3] Եզեկյան Լ., Հայոց լեզվի ոճաբանություն, Երևան, 2006, էջ 341։
 [4] Պարոնյան Հ., Երկերի ժողովածու տասը հատորով, հտ. 3, Երևան, 1964, էջ 105։
 [5] Սարինյան Ս., Պարոնյանի ծիծաղի փիլիսոփայությունը, ՀՀ ԳԱԱ Լրաբերհասարակական գիտությունների, N 4, Երևան, 1993, էջ 41։
 [6] Պարոնյան Հ., Երկեր, Երևան, 1979, էջ 99, 222։
 Գալոյան ՆարինեՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ԵՐԳԻԾԱՆՔԻ ԿԵՐՏՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ՀԱԿՈԲՊԱՐՈՆՅԱՆԻ ԱՐՁԱԿՈՒՄԲանալի բառեր ՝ Հակոբ Պարոնյանի արձակ, համեմատելի, համեմատյալ,համեմատության հիմք, երգիծանք, երգիծական մոտեցում։

Աշխատանքում ուսումնասիրված են Հակոբ Պարոնյանի արձակում տեղ գտած  համեմատությունները։
  Դրանց ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու,  թե  գրական  պատկերավորման  միջոցներից  համեմատությունը  որքանով  է  նպաստում  պարոնյանական  երգիծանքի  կերտմանը։
   Երգիծական  hամեմատությունների  մեջ Պարոնյանը դիմում է անսովոր համադրումների։
  Համեմատության եզր ընտրելիս  նա հաճախ դիմում է դիցաբանական պատմություններին, աստվածաշնչյան ավանդություններին։
  Համեմատությունների մեջ երևում է Պարոնյանի երգիծական, քննադատական վերաբերմունքը այս կամ այն երևույթի արատավոր կողմերի նկատմամբ։
