Նախաբան   Այսօր միջազգային հանրության առջև ծառացած ամենակարևոր խնդիրներից մեկը երեխայի իրավունքների պաշտպանությունն է այն դեպքերում, երբ ծնողներից մեկը, անտեսելով մյուսի ծնողի երեխայի խնամակալությունը, փոխանցում է նրան այլ պետություն, արգելում է մյուս ծնողին ընկերակցել նրա հետ: կամ նրան: իրավունքները   Modernամանակակից աշխարհում երեխաների թրաֆիքինգի դեպքերն աճում են ամուսնալուծությունների թվի աճի, միջազգային փոխադրումների դյուրինության, խառը ամուսնությունների թվի աճի և մի շարք այլ պատճառներով: Երեխաների ապօրինի փոխադրումը կամ խնամակալությունը լուրջ հետևանքներ է առաջացնում ոչ միայն երեխայի, այլ նաև ծնողի համար, որի հետ երեխան կորցնում է կապը երեխայի ապօրինի տեղափոխման արդյունքում: Երեխային ապօրինի տեղափոխած ծնողը սովորաբար խնամակալության իրավունքը փնտրում է այն երկրում, որտեղ երեխան ապօրինաբար է տեղափոխվել:   Այսպիսով, երեխայի վերադարձից հետո առաջանում են մի շարք խնդիրներ, որոնք պահանջում են բարդ միջոցառումներ ձեռնարկել: Վերոհիշյալ իրավահարաբերությունները համապարփակ կարգավորված են 1980 թ.-ի Հաագայի կոնվենցիայով `Երեխայի միջազգային առեւանգման քաղաքացիական մոտեցումների մասին: Կոնվենցիայով, որը քաղաքացիական իրավունքի հիմնական մեխանիզմն է երեխայի խնամակալության իրավունք ունեցող ծնողի իրավունքների պաշտպանության համար: Կոնվենցիան նախատեսում է մի շարք համապարփակ միջոցառումներ `իրենց բնակության վայրից այլ երկիր անօրինական կերպով տեղափոխված երեխաներին վերադարձնելու համար` խախտելով մեկ այլ ծնողի խնամակալությունը:   Կոնվենցիան միակ միջազգայնորեն ճանաչված փաստաթուղթն է, որը սահմանում է արդյունավետ միջոցներ և մեխանիզմներ `երեխայի ապօրինի տեղափոխման դեպքում երեխայի փաստացի վերադարձը ապահովելու համար: Կոնվենցիան հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ երեխայի ապօրինի տեղափոխումը կամ խնամակալությունը չի բխում երեխայի շահերից, բացառությամբ Կոնվենցիայով նախատեսված բացառիկ դեպքերի: Կոնվենցիայի անդամ պետությունների թիվը ներկայումս 101 է:   2007 թվականը Հայաստանի Հանրապետության համար Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտել 2007 թվականի մարտի 1-ից: հունիսի 1-ից [9]:   Կոնվենցիան սահմանում է երկու հիմնական նպատակ. Ապահովել Պետությունում, Պայմանավորվող պետությունում անօրինական կերպով տեղափոխված կամ կալանավորված երեխաների անհապաղ վերադարձը և բ) ապահովել խնամակալության և Պայմանավորվող պետություն Պայմանավորվող պետություն այլ Պայմանավորվող պետություններում այցերի արդյունավետ հարգանքը (Հոդված 1): Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածը նախատեսում է, որ երեխայի տեղափոխումը կամ խնամակալությունն անօրինական է, եթե դա խախտում է խնամակալության իրավունքները, որոնք տրվել են միասնաբար կամ միանգամայն այն անձի, հիմնարկի կամ պետության այն պետության օրենսդրությամբ, որտեղ երեխան սովորաբար բնակվում էր տեղափոխումից անմիջապես առաջ կամ խնամակալության իրավունք: կամ այդ իրավունքներն արդյունավետորեն իրականացվել են խնամակալության պահին համատեղ կամ անհատապես կամ կկիրառվեին, եթե չլիներ փոխանցումը կամ պահումը:  Իրականում, Կոնվենցիայի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ Կոնվենցիայի համաձայն անհապաղ հայրենադարձության իրավունք ստանալու իրավասություն ունենալու համար կազմակերպությունը պետք է ունենա երեխայի խնամակալություն: Visitնողը, ով միայն այցելության իրավունք ունի, չի կարող օգտագործել Կոնվենցիան `խնամակալ ծնողից երեխայի վերադարձը պահանջելու համար:   «Մուտքի իրավունք» հասկացությունը Կոնվենցիայով սահմանվում է որպես երեխա սահմանափակ ժամանակահատվածով մշտական ​​բնակության մեկ վայրից մյուսը տեղափոխելու իրավունք (Կոնվենցիա, հոդված 5 (բ)): Հետևաբար, Կոնվենցիան պաշտպանում է մուտքի իրավունքը, բայց ոչ խնամակալության հավասար աստիճանի: Կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածի համաձայն, Կոնվենցիայի կիրառումը դադարեցվում է, եթե երեխան հասնում է 16 տարեկան: Չնայած Կոնվենցիան օգտագործում է «նախազգուշական գործադուլ» տերմինը, այն չի նախատեսում քաղաքացիական, այլ վարչական «քաղաքացիական դատավարություն» ՝ իր հայտարարած նպատակներին հասնելու համար:   Նման ընթացակարգ սահմանելու պատճառն այն է, որ Կոնվենցիան փորձում է վերականգնել խնամակալության մյուս ծնողի խախտված իրավունքները `ապահովելով երեխայի անհապաղ վերադարձը և ապահովել երեխային ապօրինի տեղափոխած ծնողի մշտական ​​արտահանձնումը (արտահանձնումը): Հետևաբար, Կոնվենցիայում սահմանված «բռնագանձում» հասկացությունը ունի քրեական նշանակություն:   Կոնվենցիայում սահմանված «առեւանգում» հասկացությունը «անօրինականության» կրճատ ձև է:   «Անօրինական փոխանցում» -ը երեխայի խնամակալությունն իրականացնող անձից երեխային վերցնելն է:   «Ապօրինի խնամակալություն» -ը երեխայի պահումն է ՝ առանց խնամակալության իրավունք ունեցող անձի համաձայնության: Հարկ է նշել, որ Կոնվենցիան չի տարածվում երեխայի խնամակալության կամ այցելության իրավունքների որոշման հետ կապված վեճերի վրա:   Այն երաշխավորում է դատարանի կողմից իրավասություն ունեցող դատարանի կողմից խնամակալության իրավունքների մասին որոշման վեճը: Հետևաբար, երեխայի անհապաղ վերադարձը ապահովող ընթացակարգային նորմերը: կիրառել երեխայի խնամակալության կամ այցելության հետ կապված նյութական վեճը: [17] Կոնվենցիայի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ «երեխայի առեւանգումը» որևէ գործողություն համարելու կամ երեխայի տեղափոխումն ապօրինի համարելու համար անհրաժեշտ է, որ հաստատվի երեխայի մշտական ​​բնակության վայրի մասին օրենքը:  Այնուամենայնիվ, Կոնվենցիան թույլ չի տալիս Պայմանավորվող պետությունների դատարաններին տարբեր մոտեցումներ ցուցաբերել Կոնվենցիայի կիրառման արդյունքում մշտական ​​բնակության վայրը որոշելու հարցում: INCADAT պաշտոնական տեղեկատվական կայքում կա 762 դեպք `միջազգային բնակության երեխայի որոշման վերաբերյալ միջազգային տեղեկատվության վերաբերյալ:   Մասնագիտական ​​գրականության մեջ նշվում է, որ միջազգային մասնավոր իրավունքի ոչ մի ոլորտում այդքան դատարանի որոշումներ չեն կայացվել հայեցակարգի մեկնաբանման վերաբերյալ, որքան «երեխայի մշտական ​​բնակություն» հասկացության մեկնաբանման վերաբերյալ:   Ուսումնասիրելով «Կարգավորման» հայեցակարգը `Կոնվենցիայի կիրառման տեսական գրականության մեջ կիրառելու փորձը, գալիս ենք այն եզրակացության, որ երեխայի մշտական ​​բնակության վայրը որոշելու համար ընդհանուր չափանիշներ սահմանելու անհրաժեշտություն կա:   Մասնավորապես, «մշտական ​​Պայմանավորվող պետությունների, օրինակ ՝ Միացյալ Նահանգների [5] և Միացյալ Թագավորության [6] նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը պարզում է, որ Պայմանավորվող պետությունները երեխայի մշտական ​​բնակության վայրը որոշելու համար կիրառում են տարբեր չափանիշներ: երկու հիմնական մոտեցում են »: Առաջինը ՝ երեխայի բնակության վայրը որպես երեխայի բնակության վայրը որոշելու չափանիշ նախապատվությունը տալ ծնողների մտադրություններին, երկրորդը ՝ երեխայի երկիր մուտք գործելու փաստի առաջնահերթությունը:  «ՀՀ անօրինական կերպով տեղափոխված կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապօրինի պահված երեխայի վերադարձի մասին» օրենքում առաջնությունը տրվելու է այն փաստին, որ երեխան կապ ունի պետության հետ և սովոր է այդ պետությանը: Նախագծի ընդունման դեպքում, Հայաստանի Հանրապետության համար Կոնվենցիան ուժի մեջ մտնելուց հետո, ՀՀ կառավարության կողմից ձեռնարկվեցին մի շարք միջոցառումներ, և ընդունվեցին իրավական ակտեր `միջազգային պայմանագրի ազգային կատարումն ապահովելու համար: Կոնվենցիայով նախատեսված պարտավորությունները: Այսպիսով, օգոստոսի 20-ին ընդունվեց 2009 թվականի օգոստոսի 952-Ն որոշումը [4], ըստ որի ՝ ՀՀ արդարադատության նախարարությունը Կենտրոնական մարմին է նշանակվել Կառավարության թիվ կոնվենցիայով:  Բացի այդ, Կոնվենցիայում ամրագրված պարտավորությունների կատարումն ապահովելու համար 1980 թ. Փետրվարի 5-ին ընդունվեց Հաագայի կոնվենցիան երեխաների միջազգային բռնության քաղաքացիական մոտեցման մասին: 2006 թվականի հոկտեմբերի 25-ի կոնվենցիայի իրականացման համար Հայաստանի Հանրապետության իրավասու մարմինների համագործակցության կարգը [3]: Անդրադառնալով այս ոլորտը կարգավորող նյութական և իրավական նորմերին `հնարավոր ենք համարում նշել, որ ՀՀ արդարադատության նախարարությունը ներկայացրել է նաև« ՀՀ-ում ապօրինի պահվող երեխաների վերադարձի մասին »օրենքի նախագիծը (այսուհետ` որպես Նախագիծ) [2]: Նշենք, որ նախագիծը նախատեսում է, որ ՀՀ կենտրոնական մարմինը պատասխանող կողմին առաջարկում է դիմումատուին (հայցող պետության կենտրոնական մարմնի միջոցով կամ ուղղակիորեն) վեճը հաշտեցման միջոցով լուծել:   Եթե ​​հաշտության արդյունքում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել երեխային վերադարձնելու մասին, ապա երեխային վերադարձնելու գործընթացը կազմակերպվում է սույն օրենքով սահմանված կարգով:   Նման կանոնակարգ նախատեսված է Ավստրալիայի օրենսդրությամբ, մասնավորապես Կենտրոնական մարմինը պետք է ձեռնարկի համապատասխան միջոցներ, ներառյալ հաշտեցումը, կամավոր վերադարձը և այլն [18]: Կոնվենցիայում ազգային օրենսդրությամբ սահմանված նպատակներն ամրագրելու համար 2018 թվականի փետրվարի 9-ի Քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը [1] նախատեսում էր նոր տիպի հատուկ դատական ​​գործ ՝ ապօրինի տեղափոխված երեխայի Հանրապետություն վերադարձման դեպք: Հայաստանը կամ ապօրինի պահվել է Հայաստանի Հանրապետությունում:   Ավելին, ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 208-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն `Դատարանը չի կաշկանդվում ՀՀ-ում ապօրինի տեղափոխված կամ կալանավորված երեխայի վերադարձի վարույթով, ապացույցներով, միջնորդություններով, առաջարկություններով, բացատրություններով, առարկություններով, առարկություններով: կամ կոնկրետ նախաձեռնություններ: տեղեկատվություն ստանալ գործի լուծման համար անհրաժեշտ փաստերի վերաբերյալ:  Հետևաբար, Դատարանը քննում է ի պաշտոնե գործեր Հայաստանի Հանրապետությունում ապօրինի տեղափոխված կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապօրինի պահված երեխայի վերադարձի վերաբերյալ: Երեխայի խնամակալության հնարավոր ընթացակարգային հարցերի քննարկման համատեքստում մենք կարող ենք դիտարկել այդ դեպքերում միջազգային նախաքննության լսումների հետ կապված խնդիրները, քանի որ Կոնվենցիան հիմնված է այն սկզբունքի վրա, որ նշված նպատակներին հասնելու համար պետք է օգտագործվեն ամենաարագ ընթացակարգերը:   Մասնավորապես, Կոնվենցիայի 11-րդ հոդվածով սահմանված վեցշաբաթյա ժամանակահատվածը պահանջում է, որ ներքին օրենսդրությունը նախատեսում է արագ և արդյունավետ հետաքննություն երեխաների առեւանգման միջազգային դեպքերի վերաբերյալ, քանի որ շատ դեպքերում այդ խախտումը անհնար է դարձնում ապահովել երեխայի անհապաղ վերադարձը: , Օրինակ ՝ Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության դեպքում, ելնելով Կոնվենցիայով նախատեսված վեց շաբաթվա ընթացքում գործերի շուտափույթ քննության սկզբունքից, ՀՀ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը երեխաների չարաշահման միջազգային գործերի քննության վերաբերյալ վերջնական է: և բողոքարկման ենթակա չէ:   Հարկ է նշել, որ հանրապետությունում կա միայն մեկ ատյանի կողմից երեխայի դիմումը միջազգային քննությանը սահմանափակելու միջազգային փորձ: Երեխայի վերաբերյալ վեճերի կարգավորման մասին 1990 թ. Միջազգային օրենքի համաձայն Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում երեխաների նկատմամբ միջազգային բռնության գործը ենթակա է հետաքննության երկաստիճան համակարգի, ինչպես փոփոխված է 1999 թ. Ապրիլի 5-ի ակտով:   Մասնավորապես, ԳԴՀ-ում այս գործերը քննվում են (առաջին ատյանի դատարանի ընտանեկան դատարանները գործում են որպես ընտանեկան վեճերի բացառիկ իրավասություն ունեցող դատարաններ), միայն բողոքարկման ենթակա են միայն վերաքննիչ դատարանում, որի վճիռը վերջնական է, ենթակա չէ բողոքարկման Դաշնային Գերագույն դատարան:   Մենք գտնում ենք, որ մեր երկրում Կոնվենցիայի արդյունավետ կիրարկումն ապահովելու համար անհրաժեշտ է սահմանել այդ գործերի քննության երկաստիճան համակարգ: Եզրակացություն   Այս փաստաթղթում, վերլուծելով Հայաստանի Հանրապետությունում ընդունված ազգային իրավական նորմերը `Կոնվենցիայով ստանձնած միջազգային պարտավորությունների կատարումն ապահովելու համար, մենք հայտնաբերեցինք գործող օրենսդրությունները և, մեր կարծիքով, առաջարկեցինք մանրամասն վերլուծություն` դեպքերի միջազգային լուսաբանմամբ: երեխայի առեւանգման:   Նախագծում շոշափվում էին իրավաբանական հարաբերությունների կարգավորման համար նախատեսված նյութական և իրավական նորմերը: ։

Սույն աշխատանքը նվիրված է «Երեխայի միջազգային առեւանգման քաղաքացիական մոտեցումների մասին» Հաագայի 1980թ. կոնվենցիային («Կոնվենցիա»)։
  Աշխատանքում ներկայացվել է Կոնվենցիայի ընդհանուր բնութագիրը եւ կիրառման ոլորտը, լուսաբանվել են Հայաստանի Հանրապետությունում Կոնվենցիայի իմպլեմենտացման ընթացքն ու առկա իրավակարգավորումները, վերհանվել են Կոնվենցիայի կիրառման ոլորտի իրավական խնդիրները եւ առաջարկվել դրանց հնարավոր լուծումները։
  Աշխատանքում ուսումնասիրվել եւ վերլուծվել են Կոնվենցիայով սահմանված որոշ խնդրահարույց հասկացություններ, ինչպես նաեւ՝ երեխայի միջազգային առեւանգման գործերի քննության վարույթի առանձնահատկությունները, վերհանվել նման գործերի քննության հետ կապված գործնական խնդիրները։
