ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՔԱIVԱՔԱԻԱԿԱՆ ԿԱEDՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏԻ ՄԱՍԻՆ ԵՐԱՓԱԿԻՉՆԵՐ Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգում բացակայում է «վեճերի լուծման այլընտրանքային եղանակ» տերմինի բովանդակությունը:   Ոչ վաղ անցյալում Հայաստանում կային միջնորդական դատարաններ, որոնք իրենց էությամբ արբիտրաժային դատարաններ էին:   Դրանք կարող էին լինել կամ մշտական, կամ վեճը (ժամանակավոր) կարգավորելու նպատակով:   Նրանց որոշումներն իրականացվել են կամավոր:   Վարույթը սկսելու համար անհրաժեշտ էր միջնորդության համաձայնություն, գործող օրենսդրությունը կարող էին կողմերը ընտրել, ինչպես վարույթի լեզուն էին ընտրել միջնորդները: այն ամենը, ինչը բնորոշ է արբիտրաժին:   Ներկայումս Հայաստանում, որպես վեճերի լուծման այլընտրանքային եղանակներ, օգտագործվում են արբիտրաժը, ֆինանսական համակարգի հաշտարարը և միջնորդությունը:  Մինչդեռ, կարծում ենք, որ ավելի շատ մեթոդների օգտագործումը արդյունավետ կլինի Հայաստանի Հանրապետությունում, քանի որ այլընտրանքային մեթոդների բազմազանությունը վեճի կողմերին թույլ կտա ընտրել իրենց վեճի լուծման համար առավել ընդունելի, համապատասխան մեթոդը:  Քանի որ յուրաքանչյուր մեթոդ ունի առավելություններ և թերություններ, ուստի լայն ընտրությամբ, կողմերը կարող են ընտրել մեթոդներից մեկը ՝ ելնելով իրենց միջև ծագած վեճի հանգամանքներից: Վեճերի լուծման այլընտրանքային մեթոդների օգտագործման ընդլայնումը էապես կնվազեցնի ինչպես դատարանների ծանրաբեռնվածությունը, այնպես էլ կբարձրացնի վեճերի լուծման արդյունավետությունը ՝ այդպիսով նվազեցնելով ընդհանուր առմամբ կոռուպցիոն ռիսկերը 1: 1 Տե՛ս «ՀՀ դատական ​​իշխանությունների հակակոռուպցիոն ռազմավարության ծրագրի նախագիծը հաստատելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության դատարանների նախագահների խորհրդի N 92 որոշումը: Հաշտեցումը վեճերի լուծման այլընտրանքային տարբերակներից մեկն է: Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 149.10-րդ հոդվածի (այսուհետ `ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրք) հաշտության համաձայնությունը քաղաքացիական, աշխատանքային կամ ընտանեկան օրենսդրության մեջ գտնվող կողմերի միջև գրավոր համաձայնագիր է լուծել առկա կամ հնարավոր վեճերը հաշտության միջոցով: Modernամանակակից ընկալման համաձայն, հաշտեցումը սկսեց զարգանալ 20-րդ դարի երկրորդ կեսից, առաջին հերթին անգլո-սաքսոնական իրավական համակարգ ունեցող երկրներում, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն, Ավստրալիան և Մեծ Բրիտանիան: Հետո այն աստիճանաբար տարածվեց Եվրոպա: Սկզբում հաշտության ինստիտուտը փորձվում էր կիրառել ընտանեկան իրավունքի ոլորտում, բայց հետագայում միջնորդությունը սկսեց կարգավորել տարբեր ոլորտներում իրավահարաբերությունները:  21-րդ դարի սկզբին հաշտության ինստիտուտը դառնում է միջազգային կազմակերպությունների հետաքրքրության առարկա:  Արդյունքում, հաշտեցումն ամրագրված է միջազգային իրավունքում մի շարք իրավական ակտերում, ինչպիսիք են `Միջազգային առևտրի հաշտեցման ընթացակարգերի ստանդարտ մոդելը (UNICITRAL), 2004 թ. Հունիսի 2-ին Բրյուսելում ընդունված Վարքական օրենսգիրքը անդամ պետությունների համար: Եվրոպական Միություն. «Արտասահմանյան արբիտրաժային վճիռների ճանաչման և հարկադիր կատարման մասին» Նյու Յորքի 1958 թ. Եվրախորհրդարանի կոնվենցիա, որը ներառում է Եվրոպական Միության 2008/52 / ԵՄ քաղաքացիական և առևտրային հարցերում հաշտության բազմազանության մասին հրահանգ. Այսօր միջնորդության ինստիտուտը գործում է այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն, Գերմանիան, Մեծ Բրիտանիան, Չինաստանը, Հնդկաստանը, Ավստրիան և Japanապոնիան:  Արտասահմանյան դոկտրինի հաշտեցումը համարվում է վեճերի լուծման այլընտրանքային եղանակ (վեճերի այլընտրանքային լուծում):   Վեճի այլընտրանքային լուծում ասելով `մենք նկատի ունենք անպայման վեճերի լուծման ցանկացած մեթոդ` միջոց, որը շրջանցում է պետության կողմից սահմանված դատական-վարչական ընթացակարգերը:  Վեճերի լուծման այլընտրանքային մեթոդների արագ զարգացումը բացատրվում է այն փաստով, որ կողմերը ձգտում են հասնել 2 Տե՛ս «Միջնորդության ինստիտուտի պատմություն», Բուրյաթիայի Հանրապետության արբիտրաժային դատարանի պաշտոնական կայք ՝ http: //buryatia.arbitr.ru/proces/mediation/history. լուծել նրանց միջեւ վեճը արագ, փոխշահավետ ձևով `ապահովելով ընթացակարգի գաղտնիությունը: Օտարերկրյա պետություններում իրավական հարաբերությունները կարգավորվում են վեճերի այլընտրանքային լուծման ավելի քան 20 տեսակներով:  Դրանք ներառում են փորձաքննության որոշում, բանակցություններ, դյուրացված բանակցություններ կամ դյուրացում, հաշտեցում և շատ այլ մեթոդներ:  Ամենատարածվածներն են. • վեճի լուծում վեճի կողմերի կողմից (բանակցություն) • վեճի լուծում անկախ միջնորդի կողմից, ինչը դյուրացնում է կողմերին համաձայնության գալ (միջնորդություն, հաշտություն), • վեճի լուծում `արբիտրի մասնակցությամբ: , ինչը դյուրացնում է կողմերին համաձայնության գալը, բայց անհամաձայնության դեպքում նա իրավունք ունի լուծել վեճը որպես արբիտր ՝ համաձայն արբիտրաժի կանոնների (միջ-արվեստ):  Միջնորդությունն ունի համընդհանուր բնույթ: Իրավասության վերաբերյալ կանոններ չկան:  Կողմերն ազատ են միջնորդ ընտրելու, միջնորդ ընտրելու ընթացակարգ նախատեսելու, ակտիվորեն մասնակցելու իրենց վեճի լուծմանը:   Սովորաբար կողմերը ձգտում են լուծել իրենց վեճերը հաշտեցման միջոցով այն դեպքերում, երբ. • վեճի կողմերի հետագա վեճերը (օրինակ ՝ բիզնեսում նորմալ հարաբերությունների պահպանում ՝ երեխաների իրավունքները ամուսնալուծությունից հետո պաշտպանելու համար); • իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց միջև վեճ, որը պահանջում է արագ և արդյունավետ լուծում. • վեճի հուզական կողմը ազդում է իրավիճակի վրա: , • անհրաժեշտ է պահպանել ամբողջական գաղտնիությունը, ընթացակարգը պետք է լինի գաղտնի, • անհրաժեշտ է համապարփակ որոշում կայացնել, և իրավական կողմը հարցի միայն մի մասն է և այլն: 3. Արտասահմանյան երկրներում հաշտեցումը հատկապես օգտագործվում է գործարար կապերը կարգավորելու համար: Գործարար մարդկանց համար միջնորդության միջոցով վեճի լուծումը կարող է հաճախ ավելի շահավետ լինել, քանի որ դատարանը 3 Տե՛ս «Միջնորդություն - Հակամարտությունների լուծման փորձ», Միջնորդության միջազգային ինստիտուտի պաշտոնական կայք - http: //www.institute-mediation.com/mediacia/: Վեճի դեպքում հետագայում գրեթե անհնար է շարունակել գործարար կապը մյուս կողմի հետ, մինչդեռ մյուս կողմի հետագա համագործակցությունը կարող է ավելի շահավետ լինել, քան այն հայցը, որը դատարանը կարող է բավարարել:  Հաշտության դեպքում կողմերը, փոխզիջման գնալով, պայմանավորվում են իրենց միջեւ առկա վեճի փոխընդունելի լուծման շուրջ: Հաշտեցումն ավելի արագ ընթացակարգ է, քան դատավարությունը:  Կողմերի միջեւ վեճը կարող է լուծվել հաշտեցման միջոցով շատ կարճ ժամանակում, նույնիսկ մի քանի ժամվա ընթացքում, իսկ դատավարությունը շատ երկար է տևում:  Միևնույն ժամանակ, ՀՀ ԿԿԽ-ն հաշտության առավելագույն ժամկետ է սահմանում `6 ամիս հաշտարար նշանակելու պահից:   Կողմերը հաշտության պայմանագրում կարող են սահմանել ևս մեկ առավելագույն ժամկետ, բայց ոչ ավելի, քան 6 ամիս: Իր բնույթով հաշտեցումը ուղղված չէ վեճի լուծմանը, բայց դրա նպատակն է վեճը դադարեցնել:   Պաշտպանը չի պահանջում վեճը հարթել, չի պարզում, թե ով է ճիշտ, ով `սխալ:  Միջնորդությունը պարզապես բանակցելու մեթոդ է ՝ առանց վեճի իրավական կողմի միջնորդի գնահատման 4: ՀՀ դատական ​​օրենսգրքի 227.2 հոդվածում նշված է, որ հաշտեցման գործընթացն իրականացվում է կամավորության, գաղտնիության, կողմերի հավասարության և միջնորդի անաչառության սկզբունքների հիման վրա: Ի տարբերություն դատավարության, հաշտեցումը հիմնված է կամավորության սկզբունքի վրա:  Կամավորությունն արտահայտվում է մի քանի եղանակով. • միջնորդելու ազատություն, • միջնորդ ընտրելու ազատություն, • ցանկացած պահի հաշտեցման գործընթացը դադարեցնելու ազատություն, • հաշտության պայմանագրում պայմաններ դնելու ազատություն: Հաշտության ազատությունն արտահայտվում է նրանով, որ կողմերը կարող են համաձայնության գալ հաշտեցման վերաբերյալ ինչպես վեճից առաջ, այնպես էլ դրանից հետո: Կողմերին հնարավորություն է ընձեռվում դիմելու հաշտեցմանը 4 Տե՛ս Davydenko D., Mediation as a հաշտության կարգ առևտրային վեճերում: ինչպես պայմանագրով պայման սահմանելով, այնպես էլ առանձին պայմանագիր կնքելով: Միացյալ Նահանգներում հաշտեցումը կարող է նախաձեռնել ոչ միայն կողմերը, այլև դատավորը:  Վերջինս կարող է գործը հաշտեցման ուղարկել գործի վարույթի ցանկացած փուլում `կողմերի միջև հաշտության համաձայնություն կնքելու նպատակով:   Այսինքն ՝ այս դեպքում կողմերի համար հաշտության կիրառումը դառնում է պարտադիր:  Եվ սա հարց է առաջացնում: Դա կամավորության սկզբունքի խախտում չէ՞:  Մեր կարծիքով, կամավորության սկզբունքի խախտում չկա, քանի դեռ կողմերն իրավունք ունեն ցանկացած պահի դադարեցնել հաշտեցումը, նրանք ազատ են հաշտության պայմանագրում պայմաններ դնելու մեջ: Իտալիայում հաշտեցումը կիրառելի է ցանկացած իրավական հարաբերությունների կարգավորման համար: համարվում է պարտադիր ընթացակարգ: Դատական ​​հայց հարուցող անձը պետք է փորձի հաշտեցման միջոցով հաշտվել մյուս կողմի հետ:  Եթե ​​հաշտության արդյունքում հաշտության պայմանագիր չի կնքվել կամ եթե մյուս կողմը հրաժարվել է հաշտեցումից, անհրաժեշտ է դատարան ուղարկել միջնորդի կողմից ստորագրված փաստաթուղթ, որը հաստատում է այն փաստը, որ հայցվորը քայլեր է ձեռնարկել միջնորդելու համար: Անգլիայում դատավորներն իրավունք ունեն կողմերին առաջարկել հաշտություն, եթե որոշակի դեպքում կա հնարավորություն, որ կողմերի միջև վեճը լուծվի կողմերի համաձայնությամբ:   Եթե ​​նման դեպքում կողմերից մեկը հրաժարվում է հաշտության խնդրանք ներկայացնելուց, ուրացողը պետք է հիմնավոր բացատրություն ներկայացնի մերժման պատճառների վերաբերյալ:   Եթե ​​դատավորը ողջամիտ չի համարում տրված բացատրությունները, նա կարող է, անկախ գործի ավարտից, դատական ​​ծախսեր պարտադրել կողմին, որը հրաժարվել է հաշտության դիմում ներկայացնելուց: Հայաստանի Հանրապետությունում դատավորը նաև իրավունք ունի նշանակելու հաշտության գործընթաց լիցենզավորված միջնորդի մասնակցությամբ `առաջին ատյանի կամ վերաքննիչ դատավարության ցանկացած փուլում կողմերին հաշտեցնելու համար:  Բայց ի տարբերություն ԱՄՆ-ի և Իտալիայի իրավական համակարգերի, Հայաստանում դատավորը կարող է հաշտություն նշանակել միայն կողմերի համաձայնությամբ կամ նրանց միջնորդությամբ:   Կարծում ենք, որ այստեղ օրենսդրական բաց կա, քանի որ դատական ​​պրակտիկայում հանդիպող գործերի մի զգալի մասը չի պահանջում իրավական լուծում `« կողմերի միջև ապօրինի հարաբերությունների կարգավորման համար »:   Երբ համապատասխան ոլորտում մասնագիտացած հաշտեցման միջնորդը մասնակցում է հաշտեցման ընթացակարգին, վերջինս, որպես ոլորտի մասնագետ, կիրառում է ավելի ճկուն մոտեցում, ավելի մանրակրկիտ ուսումնասիրում է վեճը, բացահայտում հատուկ մանրամասներ և կենտրոնանում առավելագույն խնդիրների վրա: կարեւոր է կողմերի համար:  Եվ դատավորը պարտավոր է հետևել պաշտոնական ընթացակարգերին, և սովորաբար չունի նեղ մասնագիտացում 5:   Բացի այդ, դատական ​​պրակտիկայում կողմերը խուսափում են հաշտեցում առաջարկելուց, քանի որ կարծում են, որ մյուս կողմը կգնահատի այս քայլը որպես իր առավելությունը գործի հնարավոր ելքում:  Սակայն հաշտության դեպքում, որը որոշ դեպքերում պարտադիր է, նման խնդիրներ չեն առաջանա:  Մենք առաջարկում ենք ՀՀ ԿԴ-ում սահմանել նորմ, ըստ որի `դատավորը իրավունք կունենա նշանակել հաշտություն, որը պարտադիր կլինի կողմերի համար:  Եթե ​​կողմերը հաշտության պայմանագիր չեն կնքում հաշտության համար սահմանված ժամկետում, ապա այդ ժամկետի ավարտից հետո գործի դատաքննությունը կշարունակվի այն դադարեցնելու պահից:  Դատավորի հաշտության դեպքում կողմերն ավելի շահագրգռված կլինեն բանակցությունների միջոցով մյուս կողմին ներկայացնել իրենց առաջարկները, պահանջները, պահանջները, քննարկումների և փոխզիջումների միջոցով հասնել համաձայնության:   Հաշտության շնորհիվ կողմերը կհասնեն իրենց վեճի կարգավորմանը ավելի կարճ ժամկետում և կխուսափեն հետագա դատական ​​գործընթացներից: Կողմերն ազատ են միջնորդ ընտրելու հարցում:  Դրանք կարող են նախատեսել հաշտության համաձայնագրում միջնորդ ընտրելու կարգ:   Եթե ​​նման ընթացակարգ չկա, կողմերը պետք է միջնորդ ընտրեն վեճի ծագումից հետո մեկ ամսվա ընթացքում:  Եթե ​​կողմերը չեն կարողանում միջնորդ ընտրել, նրանք իրավունք ունեն դիմել դատարան `արտոնագրված միջնորդ նշանակելու համար:  ՀՀ ՔԴՕ 149.11 հոդվածը սահմանում է, որ եթե կողմը խուսափում է միջնորդի ընտրությունից, ապա մյուս կողմն իրավունք ունի միջնորդ նշանակելու խնդրանքով դիմել բնակության վայր:  Եթե ​​կողմերից մեկը խուսափում է միջնորդ ընտրելուց, իսկ դատարանը միջնորդ է նշանակում մյուս կողմի դիմումի հիման վրա, ստացվում է, որ մեկ կողմի համար սահմանափակվում է միջնորդ ընտրելու ազատությունը, ապա խախտվում է կամավոր միջնորդության սկզբունքը: 5 Տե՛ս Ռիսկին Լ., Հասկանալով միջնորդի կողմնորոշումները, ռազմավարությունները և տեխնիկան:  Theանկացած պահի հաշտեցման գործընթացը դադարեցնելու ազատությունը վերաբերում է ոչ միայն կողմերին, այլև միջնորդին:   Կողմերից յուրաքանչյուրը կարող է ցանկացած պահի հրաժարվել հաշտեցումից ՝ հաշտության ընթացքում, կամ դադարեցնել բանակցությունները:  Շատ հնարավոր է, որ կողմերը պարտավոր չեն բացատրություններ տալ հաշտությունը դադարեցնելու պատճառների վերաբերյալ: Այսպիսով, հաշտեցումն ավարտվում է. • գործընթացը դադարեցնող կողմերից մեկի կողմից, • գործընթացը դադարեցնող միջնորդի կողմից, • հաշտության արդյունքում հաշտության պայմանագիր կնքելով, • այն դեպքում, երբ կողմերը չեն հաշտվում սահմանված ժամկետում: Եթե ​​միջնորդությունից հրաժարվելը կողմերի համար իրավունք է, ապա դա միջնորդի համար պարտավորություն է:  Միջնորդը պարտավոր է հրաժարվել միջնորդությունից, եթե կարծում է, որ իր մասնակցությունը հաշտեցման գործընթացին կհանգեցնի հաշտության սկզբունքներից որևէ մեկի խախտմանը 6: Կարգավորման համաձայնագրում պայմաններ դնելու ազատությունն արտացոլվում է այն փաստում, որ կողմերը որոշում են իրենց պայմանագրի պայմանները:  Նրանք կարող են ցանկացած առաջարկ կատարել և մերժել մյուս կողմի առաջարկը ՝ առանց որևէ բացատրության:   Հաշտության համաձայնագրում կարող են ներառվել միայն կողմերի համաձայնեցրած պայմանները: Հաշտեցման ինստիտուտի հիմնական առավելություններից մեկը հաշտեցման հիմքում ընկած գաղտնիության սկզբունքն է:  Հաշտարարը պարտավոր է պահպանել հաշտության գաղտնիությունը: Հայաստանի Հանրապետության CCP- ն կողմերին հնարավորություն է տալիս հաշտության պայմանագրում ամրագրել գաղտնիության պայմանը 7: Գաղտնիությունը հաշտության ինստիտուտում հասկացվում է երկու իմաստով. • հաշտության համաձայնության հասնելու բանակցությունների գաղտնիություն, • հաշտության արդյունքում ձեռք բերված հաշտության համաձայնության գաղտնիություն: 6 Տե՛ս Հայաստանի Հանրապետության դատական ​​օրենսգիրք, հոդված 227.3, մաս 2, կետ 2: 7 Տե՛ս Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրք, հոդված 149.13, կետ 3: Համաձայն ՀՀ դատական ​​օրենսգրքի 227.4-րդ հոդվածի, հաշտության ընթացքում բացահայտված կամ արտահայտված տեղեկատվությունը գաղտնի է: Նույն օրենքի 227.12 հոդվածի համաձայն, օրենքի այլ իրավական պահանջների կոպիտ խախտման դեպքում միջնորդների կազմակերպության ընդհանուր ժողովը լուծում է միջնորդին աշխատանքից ազատելու հարցը, որը պետք է լուծվի ոչ ուշ, քան մեկ ամիս անց: հայտնաբերվել կամ հաղորդվել է խախտման մասին:   Կարող ենք ասել, որ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությունը պատասխանատվություն է սահմանում հաշտության ընթացքում տեղեկատվությունը չբացահայտված կամ արտահայտված չպահելու համար միայն միջնորդի համար, բայց ՀՀ օրենսդրությունը չի ապահովում սույն հոդվածի կիրառումը մյուս կողմերի կողմից: հաշտեցմանը:  Հաշտեցման ընթացակարգի գաղտնիության երաշխիքների բացակայությունը ստեղծում է նաև անդամալուծման և անպատշաճ իրավական հետևանքների իրական վտանգ: Ուստի մենք առաջարկում ենք օրենսդրական մակարդակով սահմանել յուրաքանչյուր անձի հատուկ պատասխանատվությունը, որը մասնակցել կամ մասնակցում է հաշտեցմանը ՝ հաշտության ընթացքում բացահայտված կամ արտահայտված տեղեկատվությունը չբացահայտելու համար:  Նման պատասխանատվության օրինակ կարող է լինել միջնորդի կողմից մյուս կողմի բողոքին տուգանք նշանակելը հօգուտ մյուս կողմի, եթե վերջինս չի պահպանում միջնորդի կողմից բացահայտված կամ բացահայտված տեղեկատվության գաղտնիությունը, կամ եթե կողմերից մեկը չի անում: գաղտնի պահեք բացահայտված կամ բացահայտված տեղեկատվությունը: ապա այդ կողմը պարտավորվում է փոխհատուցել կրած վնասը և այլն: Համաձայն ՀՀ ՔԴԿ 109-րդ հոդվածի, երբ դատարանը հաստատում է հաշտության պայմանագիրը, ներառյալ կնքված հաշտության պայմանագիրը, կամ երբ կողմերը կնքում են հաշտության պայմանագիրը `նշելով, որ դատարանը դադարեցրել է վարույթը առանց հաշտության համաձայնության, դատարանը դադարեցնում է վարույթը: , որոշում է կայացնում վարույթը կարճելու մասին:  ՀՀ ՔՊ 133-րդ հոդվածում նշվում է, որ կողմերի հաշտության պայմանագիրը հաստատելու դեպքում դատարանի որոշումը պետք է պարունակի հաշտության պայմանագրի բանավոր շարադրանքը (տեքստ):  Քանի որ այս նորմը հստակ չի նշում ձեռք բերված հաշտության համաձայնության պայմանները, մենք կարող ենք ենթադրել, որ այստեղ, կողմերի միջև հաշտության համաձայնություն ասելով, օրենսդիրը նկատի ունի հաշտության համաձայնությունը, որը ձեռք է բերվել հաշտության արդյունքում:  Ստացվում է, որ եթե կողմերը չեն նախատեսում գաղտնիության պայման, ապա նրանց միջև ձեռք բերված հաշտության համաձայնությունը ներառվում է որոշման մեջ, և որոշումը, հիմնվելով հրապարակման սկզբունքի վրա, բաց է հասարակության համար:   Դա, ըստ էության, խախտվում է հաշտության գաղտնիության սկզբունքը, որը նախատեսված է ՀՀ դատական ​​օրենսգրքով: Ստեղծված իրավիճակը կարելի է լուծել հետևյալ կերպ. Ամեն դեպքում, երբ կողմերը հաշտության համաձայնություն են կնքում հաշտության արդյունքում, այդ հաշտության պայմանագիրը չի ներառվում այն ​​հաստատող դատարանի որոշման մեջ:  Այս դեպքում հաշտության պայմանագիրը գաղտնի պահելու համար հարկ չկա նշում կատարել վարույթի դադարեցման մասին, որպեսզի հաշտության պայմանագիրը գաղտնի մնա:   Հաշտության համաձայնությունը բոլոր դեպքերում գաղտնի է պահվելու, պահպանվելու է հաշտության գաղտնիության սկզբունքը: Կողմերի հավասարության սկզբունքը նշանակում է, որ հաշտության կողմերը օժտված են հավասար իրավունքներով:   Մի կողմն առավելություն չունի մյուսի նկատմամբ: Նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է արտահայտել իր կարծիքը բանակցությունների, միջնորդի ընտրության վերաբերյալ:  Բանակցությունների ընթացքում կողմերը հավասար հնարավորություններ ունեն պայմանագրում պայմաններ առաջադրելու համար: Հաջորդ սկզբունքը, որն ամրագրված է Հայաստանի Հանրապետության դատական ​​օրենսգրքում, միջնորդի անաչառության սկզբունքն է:  Սա առաջին հերթին նշանակում է, որ միջնորդը պետք է լինի օբյեկտիվ, արդար, հաշտության ընթացքում չպետք է նախապատվություն տա որևէ կողմին, չպետք է հակված լինի կողմերից մեկի հետ ավելի բարենպաստ համաձայնության գալուն 8: Միացյալ Նահանգներում աճում է, այսպես կոչված, անհետացող դատավարությունների քանակը:  Սա այն դեպքն է, երբ հաշտությունը պատվիրվում է դատարանի կողմից, որից հետո դատարանը տեղեկություն չունի վեճի հետագա լուծման մասին, քանի որ կողմերն արդեն կնքել են հաշտության համաձայնություն, նրանք չեն վերադառնում դատարան:   Դա պայմանավորված է նրանով, որ ԱՄՆ-ում, ինչպես մի շարք այլ երկրներում, դատական ​​կարգավորման համաձայնագիր չի պահանջվում: 8 Տե՛ս Քրիստոֆ Բեսեմերի միջնորդությունը: Vermittlung- ը հակամարտության մեջ է:  2001, Stiftung Gewaltfreies Live; Եթե ​​կողմերը չեն կատարում պայմանագրով նախատեսված պարտավորությունները, ապա քաղաքացիական իրավունքի ցանկացած պայմանագրով նախատեսված պարտավորությունների չկատարման կարգով հնարավոր է դիմել դատարան: Մեր իրավական համակարգը նախատեսում է մեկ այլ ընթացակարգ, որտեղ դատավորն ավելի ակտիվ դերակատարում ունի:   Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության ՔՊ 149.13 հոդվածի, միջնորդը պատշաճ ծանուցում ստանալուց հետո դատարանը հաստատում կամ մերժում է կարճ ժամանակահատվածում, բայց ոչ ուշ, քան երեսուն օրվա ընթացքում ձեռք բերված հաշտության համաձայնությունը կամ դադարեցնում է վարույթը. հաշտության գաղտնիության ապահովում:  Մեկ այլ նորմ սահմանում է, որ դատարանը չի հաստատում հաշտության պայմանագիրը, եթե այն հակասում է օրենքին կամ այլ իրավական ակտերին կամ խախտում է այլ անձանց իրավունքները և օրինական շահերը:  Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ իրենց միջեւ ձեռք բերված համաձայնության պայմանները դատավորը կարող է գաղտնի պահել հայցվորի կողմից հայցը մերժող կողմի կողմից:  Այնուամենայնիվ, հայցվորը պետք է ամբողջությամբ պաշտպանի իր գործողությունների իրավական հետևանքները, քանի որ նույն անձանց միջև վարույթը դադարեցնելու դեպքում, նույն հիմքերով, նույն հիմքերով վեճը թույլ չի տալիս կրկին դիմել դատարան, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հայցվորը նախապատրաստական ​​փուլում հետ է վերցրել հայցը: 9 Հաշտության արդյունքում ձեռք բերված հաշտության համաձայնությունը ենթակա է դատարանի հաստատմանը:   Հաստատելով այդ համաձայնությունը `դատարանը կայացնում է դատական ​​ակտ: «Դատական ​​ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի համաձայն `քաղաքացիական ակտերը ենթակա են հարկադիր կատարման, բացառությամբ դատական ​​ակտերի, որոնք հայտարարում են իրավաբանական անձի կամ քաղաքացու սնանկ ճանաչելու մասին մրցույթի վարույթ հարուցելու մասին դատական ​​գործընթաց:   Ուստի, չնայած հաշտության ինստիտուտի կամավոր սկզբունքին, հարկադիր կատարման ծառայության միջոցով ապահովվում է հաշտության արդյունքում կնքված հաշտության պայմանագրի կատարումը: ՀՀ իրավական համակարգում միջնորդության մշակութային զարգացումը գերակա խնդիրներից է:  Հայաստանում հաշտության վստահություն չկա, ինչը պայմանավորված է միջնորդով 9 Տե՛ս Загайнова С. Կ., Ռուսաստանում միջնորդության զարգացման բարդ մոտեցման մասին / Ռուսաստան Աղտոտման վերաբերյալ իրավական տեղեկատվության բացակայության պատճառով շատ քաղաքացիներ տեղյակ չեն հաստատության բնույթի և արդյունավետության մասին:   Մեր իրավական համակարգի ներկա պայմաններում, երբ դատարանները ծանրաբեռնված են դատական ​​գործերով, և դրա պատճառով դատավորները հնարավորություն չունեն ավելի մանրամասն ուսումնասիրել գործերը, հաշտեցումը պետք է ունենա ավելի լայն տարածում ՝ դրական ազդեցություն:  Դատավորները պետք է շահագրգռված լինեն նաև հաշտեցման ինստիտուտի օգտագործման ավելացման մեջ, քանի որ այն կիրառելը դատարաններին հնարավորություն կտա ավելի շատ ուշադրություն դարձնել իրավական հարցերի շուրջ ծագած վեճերի վրա: Թաթիկ Գզիրյան ՀՀ ՔԱILԱՔԱԻԱԿԱՆ ԿԱՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ միջնորդության ինստիտուտի հետ կապված որոշ խնդիրներ , ։

Հոդվածը նվիրված է ՀՀ իրավական համակարգում հաշտարարության ինստիտուտին,  դրա կիրառման հետ կապված որոշ հիմնախնդիրներին։
  Կատարվել է ՀՀ գործող ՔԴՕ-ի և  ՀՀ նոր ՔԴՕ-ի նախագծի իրավական նորմերի համեմատական վերլուծություն, վեր են հանվել նրանց միջև առկա տարբերություններն ու  առանձնահատկությունները։
  Ուսումնասիրվել  են  մի  շարք  տեսաբանների  դիրքորոշումները  հաշտարարության  կիրառման  ընթացակարգի, այդ ինստիտուտի հիմնարար սկզբունքներին առնչվող հարցերի կապակցությամբ։
    Արդյունքում  առաջարկվել  է  հաշտարարության  ինստիտուտի  կիրառման  ավելի  լայն  հնարավորություններ ընձեռել, մասնավորապես ստեղծել գաղտնիության սկզբունքի պահպանման  երաշխիքներ՝  անձանց՝  իրենց  իրավունքների  առավել  արդյունավետ  պաշտպանության համար։
