ԻՍԼԱՄԻ ՏԵՍՉՈՒԹՅՈՒՆԻ CH Շախմատի թույլատրելիության խնդրի մասին »Ասում են, որ երբ Սիսան [Սիսա իբն Դահիր - Ա. Գ.] Հորինեց, և Թագավոր Շիհրամինը ներկայացրեց շախմատի պարտիան, վերջինս ցնցվեց հիացմունքով և ուրախությամբ լցվեց:  Նա որոշեց շախմատի տախտակները տեղադրել տաճարներում; նա այդ խաղը համարում էր լավագույն բանը, որ կարելի է սովորել որպես մարտարվեստի նախերգանք, որպես փառք կրոնին և աշխարհին, որպես հիմք ողջ արդարության համար: « Իբն Խալիքա (1211-1282) 1 Շախմատ խաղալը միավորում է Երկիր մոլորակում ապրող տարբեր ազգությունների, դավանանքի և ռասայի ավելի քան 600 միլիոն մարդու:  Այս տեսակետից առանձնահատուկ հետաքրքրություն է առաջացնում աշխարհի մեծությամբ երկրորդ դավանանքը, իսլամը մասնագետ է իր իրավագիտության մասնագետների կողմից (ֆուկահա) (արաբ. ءاهق )) Տերմինի ներքո միավորվողների վերաբերմունքը) շախմատի ՝ որպես սեղանի խաղի, թույլատրելիության հարցը:   Իսլամական օրենք - Ֆիքհ (արաբ. ՝ هق: )) Տեսանկյունից ՝ մարդու բոլոր գործողությունները (ներառյալ շախմատ խաղալը) դասակարգվում են ըստ հետևյալ 5 կատեգորիաների (ընդհանուր անվանում ՝ ալ-ահկամ ալ-խամսա, արաբերեն ՝ ةس مخ لا لأ امك ح): Վաջիբ (արաբ. ՝ بجاو), ֆարդ (արաբ. ՝ ضر ف) - պարտադիր գործողություններ, որոնց կատարումը ենթակա է պարգևատրման և պատժի չկատարման, 2. Մանդուբ (արաբ. ՝ م), մոստահաբ (արաբ. ՝ ب سم) ) - գործողություններ, որոնք առաջարկվում են կատարել, և դրանց կատարումը ենթակա է վարձատրության, և չկատարելը պատժելի չէ, 3. Մուբահ (արաբ. ՝ حاب م) - չեզոք գործողություններ, որոնց կատարումը ենթակա չէ վարձատրության, ոչ էլ որի չկատարումը պատժվում է, 4. մակրո (արաբ. ՝ هورك م) - անցանկալի գործողություններ, որոնց կատարումը, սակայն, արգելված չէ և ենթակա չէ պատժի, 5. հարամ (արաբ. Այս հոդվածը ներկայացնում է շախմատի ձևավորումը, իսլամական իրավաբանների շրջանում շախմատի վերաբերյալ հաճախ հակասական տեսակետները, դրանց պատճառները, արդարացումը և արդիականությունը: Այս խաղի առաջացման պատմական շրջանը պարուրված է խորհրդավորությամբ:  Այդ շախմատը կարող էր նույնքան ծանոթ լինել, որքան իր ներկայիս ձին, նույնիսկ Patanjali- ին, Mahabhasia- ի հեղինակին (մ.թ.ա. 2-րդ դար) 4, հետազոտողներ 2 Ըստ ՖԻԴԵ-ի Նախագահի Ռուսաստանի ձայնը ռադիոկայանին տված հարցազրույցի, տես Http //voiceofrussia.com/2012_07_20/ ՖԻԴԵ-մի-մի-միլիարդ-խելացի-մարդկանց / միլիարդ /: Ըստ մեծամասնության, այն հայտնվել է հավանաբար 5-6-րդ դարերում: 1:  Այնուամենայնիվ, ռուս գրոսմայստեր և հեղինակ Յուրի Ավերբախը (ծնվ. 1922 թ.) Նշում է, որ շախմատի ակունքներն ու պատճառները կարելի է հասկանալ միայն շախմատից առաջ գոյություն ունեցող խաղերն ուսումնասիրելուց հետո 2:   Անկասկած, այս ուղղությամբ մեծ աշխատանք պետք է կատարվի: Շախմատի առաջին գրավոր աղբյուրների շարքում հետևյալ երկուսը պետք է նշվեն միջին պարսկերենով. «Արտաշիրի արարքներ, Պապակ որդու որդին» (պար. Kār-nāmak ī Artaxšēr ī Pāpakān) 3; Vičārišn ī ranatrang u nihišn ī nēv-artaxšēr) 4:  Հատկապես հետաքրքիր է երկրորդը:  Այս աղբյուրի հեղինակը փոխանցում է այն հայտնի պատմությունը, որ շախմատը, որպես գլուխկոտրուկ, Հնդկաստանի տիրակալ Դսարմը ուղարկել է Խոսրով I Անուշիրվա (531-579):  Վերջինս, ամենայն հավանականությամբ, համապատասխանում է Սարվա Վարմանին (560 / 565-580) ՝ Կանաուջիի Մաուհար տոհմի տիրակալ 5:  Խաղ-գլուխկոտրուկը, ըստ աղբյուրի, լուծում է սասանյան լեգենդ Վազուրգմիհրը (Բոզորգմեհր-է Բոխթագան) ընդամենը 3 օրվա ընթացքում:   Այս պատմության գեղարվեստական ​​վերապատմումը կարելի է տեսնել նաև Ֆիրդուսիի (940-1019 / 1025) «Շահնամե» -ում 6:   Այս լեգենդների պատմական և փաստագրական արժեքը խիստ կասկածելի է, բայց դրանք հնարավորություն են տալիս գաղափար կազմել Իրան շախմատի ժամանման ժամանակահատվածի մասին:   Պահլավի տեքստի հիման վրա շախմատի պատմության ուսումնասիրության դասական բրիտանացի հնագետ Հարոլդ Jamesեյմս Ռութեն Մարեյը (1868-1955) նույնիսկ նշում է շախմատի առաջացման որոշակի ամսաթիվը ՝ 570,7:  Ընդհանրապես, համաձայնելով Մյուրեյի հաշվարկների հետ, անհրաժեշտ է մեջբերել սովետական ​​շախմատի մեթոդաբան Յակով Ռոխլինի (1903-1995) կարծիքը: «... Պարզ է դառնում, որ շախմատի հայտնաբերումը չէր կարող մեկ անձի վաստակը լինել:  Պատմությունը խոսում է այն բանի օգտին, որ շախմատի գաղափարը և ձին 64 քառակուսիով տախտակ ունեցող ձին ժողովրդի հավաքական մտածողությունն է ... »8: Շախմատն իր հնդկական անունը Հնդկաստանից բերեց Իրան:  Վերահիշյալ Պահլավիի տեքստերում շախմատի համար օգտագործված «ռանատրանգ» բառը, ինչպես նաև արդյունքի անց ատրանգի ձիերը (հայերեն ՝ «ճատրակ», հունարեն ՝ ζατρίκιον (զատրիկիոն), արաբերեն ՝ ج نرطش (հոգնակի թիվ), վրացերեն ՝ ჭადრჯ) մայրը ադր aturaṅga (սանսկրիտ) ճ atur բառը է, որը կազմված է չորս atur չորս չորս ՝ aṅga, նշանակում է «մաս, անդամ»: բնօրինակ նշում «Չորս ոտանի, չորս ոտանի» 9:   Անվան բացատրությունը հավանաբար պայմանավորված է նրանով, որ ժամանակակից շախմատի հնդկական նախատիպը խաղ էր 4 հոգու համար 10 և ներկայացնում էր 4 տեսակի զորքերի պայքար (մարտեր ՝ 1 Գոլլոն J.., Շախմատային տատանումներ):  Հնագույն, տարածաշրջանային և ժամանակակից, 3-րդ հրատ., Թաթլ հրատարակչություն, 2013, էջ. 7.2 Ավերբախ Յ., Շախմատի ծագման հարցին, Մոսկվա, 1999 (http: //www.schachquellen.de/14912.html).3 Ռուսերեն: թարգմանություն տե՛ս Perihanyan A., Chunakova O., Book of the Day Ardashira by Papaka, Moscow, 1987: 4 ռուս. թարգմանություն տե՛ս Orbeli I., Trever K., Shatrang: Book of Chess, Լենինգրադ, 1936, էջ 49-52: 5 Սայեդ Ռ., Կանաուջի թագավոր Սարավարման:  Նա կատուրանգա՞ է փոխանցել Սասանի Խուսրաու Անուշիրվանին ՝ «Arbeitspapiere / Working Papers. Շախմատ Առաջացել է Հնդկաստանում: Չորս ներդրում », 2000, էջ 1-12: Dsarm անվան մեջ «da» անունը, որը հաճախ օգտագործում են հնդիկ թագավորները, սանսկրիտում նշանակում է «աստված», տե՛ս Kochergina V., Textbook of Sanskrit, Moscow, 1994, p. 336: 9 Աճառյան Հ., Հայերեն արմատական ​​բառարան, հ. Գ, Երեւան, 1977, էջ 190: «Ռաթա», փղեր ՝ «խիտ», հեծելազոր ՝ «աշվա», մեջք ՝ «պադատի»: «Ռաջան» կանգնած էր բանակի գլխին:   Աբու Ռեյհան ալ-Բիրունին (լատ. ՝ Alberonius, 973-1048), որը տվել է խաղի առաջին ազգագրական նկարագիրը, մեջբերում է դրա նկարագրությունը իր «Տարիք ալ-Հինդ» աշխատության մեջ 2: Մյուրեյի հաշվարկների հիման վրա ՝ 570 թվականին (իսլամի մարգարեի ՝ Մուհամեդ ծննդյան տարում) շախմատը թափանցում է Իրան:  Այն տարածված է և ասան Սասանյան Խոսրով Երկրորդ Ապարվեսը (590 / 591-628) Եգիպտոս է մտել եգիպտական ​​օկուպացիայի ժամանակ (619-620): Սասանյան պետության գրավումից հետո (633-654) 4 արաբներ սասանիական մշակույթով շախմատ ժառանգեցին:  Դա ապացուցում է այն փաստը, որ Իբն ալ-Նադիմի (932-990) մատենագիտական ​​«Կիտաբ ալ-Ֆիկրիստ» երրորդ բաժնի վերջին ենթաբաժնում նշվում են 6 հեղինակներ, ովքեր արդեն գիրք են գրել շախմատի մասին. 1 . Ալ-Ադլի ալ-Ռումի (9-րդ դար, «Քիթաբ աշ-Շատրանջ» / «Շախմատի գիրք»), 2. Ար-Ռազի (9-րդ դար, «Լաթիֆ ֆի-շ շիրանջ» / «Էլեգանտություն շախմատում»), 3: Աբու Բաքր բին Յահյա ալ-Սուլի (854-946, «Քիթաբ աշ-Շատրանջ» / «Շախմատի գիրք»), 4. Ալ-Լաջլաջ (մահացել է 970 թվականին, «Քիթաբ Մանսուբաթ Աշ-Շատրանջ» / «Շախմատային խնդիրների գիրք»): ), 5. Ալ-Իկլիդիս (10-րդ դար, «Քիթաբ Մաջմուֆի Մանսուբաթ Աշ-Շատրանջ» / «Շախմատային խնդիրների ժողովածու»): Խաղի տարածման ապացույցն այն փաստն է, որ 5-րդ Աբբասյան խալիֆ Հարուն ալ-Ռաշիդը (786-809) և նրա արքունիքը սիրում էին շախմատ խաղալ:  Խալիֆան, չնայած բավականին լավ շախմատիստ էր, պարտվեց իր քրոջ Աբբասիային և իր վեզիր afաֆարին 8:  Այս ժամանակահատվածում արաբներն արդեն ըստ գործնական ուժի խաղացողներին բաժանեցին 5 կատեգորիաների, որոնցից բարձրագույն միավորներով խաղացողները սակավաթիվ էին (միայն 4-ը ՝ 820-ից) և համարվում էին ժամանակի գրոսմայստերներ (նրանց սովորաբար անվանում էին ալիաթ 9):   Հետևաբար, տրամաբանական է, որ արաբական աշխարհում հայտնվելուց հետո սկսվեցին քննարկումներ այն մասին, որ թույլատրվի խաղը համապատասխանել ուղղափառության ապրելակերպի նորմերին, և շախմատը ստիպված էր պայքարել բավականին դաժան գոյության համար 10:   Islamicարմանալիորեն, իսլամական իրավական միտքը հանգեցրեց այս հարցի երեք տարբեր մոտեցումների 11:  Իսլամական կասկածելի դիրքի պատճառով դա թյուրիմացությունների տեղիք է տալիս հատկապես արևմտյան երկրներում, որտեղ տեղի իսլամահայերն ակտիվորեն ներգրավված են: 3 Wilkinson C., Chess.  East and West, Past and Present, Metropolitan Museum of Art, 1968, p. XV.4 Pourshariati P., Սասանյան կայսրության անկում և անկում.   Սասանյան-Պարթեւական Համադաշնությունը և Արաբական Կոնվերսիան «Ալ-Նադիմի Ֆիհրիստ.   Մահմեդական մշակույթի տասներորդ դարի հետազոտություն », խմբ. և տրանս. Բ. Դոջի կողմից, հ. 1, New7 Bobrick B., The Caliph's Splendor.  Իսլամը և Արևմուտքը Բաղդադի ոսկե դարաշրջանում, Սիմոն և Շուստեր, 2012, 8 Forbes D., Շախմատի պատմությունը:  Հնդկաստանում խաղի վաղ գյուտի ժամանակներից մինչև դրա շրջանը 10 Ավերբախ Յ., Շախմատի պատմություն:  Չատուրանգայից մինչև մեր օրերը, Russell Enterprises, 2012, p. 8. Համայնքների սոցիալական ինտեգրման վերաբերյալ ընդհանուր պատկերացում կազմելու համար անհրաժեշտ է մանրամասնորեն արտացոլել բոլոր կողմերի կարծիքները: Առաջին հերթին պետք է նշել, որ հատկապես Եվրոպայում շախմատ խաղալիս խաղացողները և հանդիսատեսները սովորաբար որոշակի դրամական խաղադրույքներ էին կատարում 2:   Իսլամական տեսանկյունից նման դեպքերը դասվում են որպես քիմար (արաբ. ՝ رام ق) և արգելված են ըստ Qur'anուրանի (2): 219, 5: 90)   Այսպիսով, մենք խոսում ենք այն շախմատիստների մասին, ովքեր խաղադրույքներ չեն ստանձնում: Անհրաժեշտ է փաստել, որ ոչ Qur'anուրանում, ոչ էլ Սուննայում, ի տարբերություն նշվածի:  Իսկ այն հադիսները, որոնք վկայում են շախմատի արգելքի մասին, ինչպես պնդում է Իսմայիլ իբն Քասիրը (1301-1373) - այլ աստվածաբաններ-մուհադդիններ, միանշանակ անհավատալի են - կեղծ են 3: Չնայած արաբներին շախմատը հայտնի էր դեռ Մուհամեդի մարտական ​​ընկերների ժամանակներից, նրանցից ոմանք իրենց կարծիքն ունեին խաղի մասին:   Մասնավորապես, երկրորդ ուղղափառ խալիֆա Աբդուլլահ իբն Ումարի որդին (614-693) շախմատը նարդիից ավելի վատ համարեց 4:  Չորրորդ ուղղափառ խալիֆը ՝ Մուհամմադ իբն Աբի Թալիբը ՝ Մուհամեդի փեսան (600-661), շախմատ խաղալը համարում էր խաղամոլության ձև:   Թաբիի հայտնի ուղեկիցները թույլ տվեցին խաղը, օրինակ ՝ Աբդուլլահ իբն Աբբասը (619-687), Աբու Հուրեյրան (603-681), Իբն Սիրին (653-729), Հիշամ իբն Ուրուանը (680-763): , Սաիդ իբն ալ-Մուսայիբ (642-715), Սաիդ իբն ubուբայր (665–714) 6: Իջթիհադի ոսկե դարաշրջանի աստվածաբաններից շատերը շախմատ խաղալը համարում էին մակրո-հարամ:  Acquaintանոթությանը զուգահեռ նրանք համարում էին, որ դրսից խաղը միայն շեղում է մարդկանց անհրաժեշտ իրերից 7:  Մասնավորապես, Աբու Բաքր իբն ալ-Արաբիին (1076-1148) բնորոշ է հետեւյալ միտքը. «... Շախմատը նարդու եղբայրն է, որը սնվում է նույն կրծքից, և նույնական է մարդկանց կլանելու, նրանց ժամանակը վատնելու, Աստծո մասին մոռանալու և աղոթելու տեսանկյունից»: Այժմ եկեք դիտենք խնդրի 3 մոտեցումները առանձին: Առաջին տեսակետի համաձայն ՝ շախմատ խաղալը արգելված (հարամ) կամ ծայրաստիճան անցանկալի է (մակրուհ թահրիման / արաբ. ام ير ت هورك م لا /) գործողություն:  Նրանք ընդունում են սուննի 3 աղանդները ՝ Հանբալի, Հանաֆի և Մալիքի:  Իբն Քուդաման (1147-1223) հայտնում է, որ Հանբալիի աստվածաբանները նշում են, որ, այնուամենայնիվ, շախմատը իրականում նույնական է զառախաղով խաղերին (օրինակ ՝ նարդիին), և դրա արգելքը կարգավորվում է անալոգային պատճառաբանությամբ 9:   Հետաքրքիր է, որ ասում են, որ Ահմադ իբն Հանբալը (780-855) ինքը և նրա ուսանողները կոչ էին անում կոշտ (երբեմն ֆիզիկապես) վերաբերմունք ցուցաբերել նրանց նկատմամբ, ովքեր գինեմոլի երաժշտի նման բարոյական վիրավորանքներ էին հասցնում շախմատիստին 10:   Իր հերթին, Աբու Հանիֆան (699-767) ոչ ողջունեց, ոչ էլ պատասխանեց այն մարդուն, ով այդ ժամանակ շախմատիստ էր: 1 Տե՛ս MacEoin D., Երաժշտություն, շախմատ և այլ մեղքեր:   Բրիտանիայի տարանջատում, ինտեգրում և մուսուլմանական դպրոցներ, Սիվիտաս: Քաղաքացիական հասարակության ուսումնասիրության ինստիտուտ, Լոնդոն, 2009 (http: //www.civitas.org.uk/pdf/MusicChess AndOtherSins.pdf) .5 Աբդուլ-Ռահման Մ., Թաֆսիր Իբն Կաթիր uzուզ '7 (Մաս 7):  Al-Maidah 82 to Al-An'am 110, London, 2009, p. 36.10 Hurvitz N., Հանբալիզմի ձևավորումը:  Piety into Power, Routledge, 2012, էջ. 68-69 թթ. Նա խաղում էր մատի հետ:  Ես խոսակցություն փոխանցեցի Մուհամեդ ալ-Ռեյ ալ-Անդալուսին (1380-1449), որի ընթացքում Մալիկ իբն Անասին (711-795) հարցրեցին շախմատի մասին:   Նա պատասխանում է. «Դա ճշմարտության մաս՞ է»:   Նրանք պատասխանում են. «Ոչ»  Հետո Մալիքը, մեջբերումներ անելով theուրանից (10): 32), ասում է նա: «Ի՞նչ կարող է լինել ճշմարտությունից այն կողմ, բացի մոլորությունից»:   Մոտավորապես նույն բովանդակությունը կարելի է տեսնել ալ-Մուվատտայում (52): 7) 3 Երկրորդ տեսակետը, որը կցված է շաֆիական աղանդին, նշում է, որ շախմատը անցանկալի է, բայց դա արգելված չէ:   Ալ-Նավավին (1233-1277) ասում է. «Մեր դպրոցը կարծում է, որ [շախմատ խաղալը] անցանկալի է, բայց արգելված չէ»:   Ալ-Սուբկին (1284-1355), միանալով այս կարծիքին, այն համարում է «պարզ, ակնհայտ ճշմարտություն» 5: Երրորդ տեսակետի կողմնակիցները կարծում են, որ շախմատ խաղալը թույլատրելի է (մուբա):  Նման տեսակետին աջակցում էին Մուհամմադի վերոհիշյալ կողմնակիցները և նրանց իրավահաջորդները:   Theամանակակից աստվածաբան Յուսուֆ ալ-Քարավավին (ծն. 1926) խոսում է շախմատի թույլատրելիության մասին ՝ նշելով, սակայն, հետևյալ նախապայմանները: 1. Խաղացողը չպետք է շեղվի խաղից, հետևաբար չկատարի պարտավորությունները, ինչպիսիք են աղոթքը (սալաթ, արաբ. ةلا ص), 2. Խաղը չպետք է ներառի որևէ դրամական խաղադրույք, 3. Խաղացողները չպետք է անպարկեշտ արտահայտություններ օգտագործեն: և վիրավորանքներ 6. Իրականում շախմատը արգելված չէ, հիմնական խնդիրը մարդու վերաբերմունքն է դրան:   Անդալուսցի գիտնական Իբն Աբդ ալ-Բարրը (978-1071) գրում է. «Այս ամենը ցույց է տալիս, որ շախմատն ինքնին արգելված չէ:  Եթե ​​այդպես լիներ, նշանակություն չէր ունենա նրանք շախմատ շատ, թե քիչ:  Այնուամենայնիվ, սա [թույլատրելիությունը] կիրառվում է, եթե անձը տարված չէ խաղամոլությամբ կամ չի խաղում լրիվ դրույքով »7:   Ramadanամանակակից իրավաբան Ռամադան ալ-Բուտին (1929-2013), որը զոհվել է սիրիական պատերազմի ժամանակ, ասում է. «Եթե նրանք չափերով շախմատ են խաղում (ժամանակի, ուշադրության տեսանկյունից), ես դրանում ոչ մի վատ բան չեմ տեսնում:  Ես համարում եմ, որ դա թույլատրելի է:  Հադիսներում շախմատ խաղալու արգելքի մասին ուղղակի տեքստ չկա, ի տարբերություն նարդի խաղալու: »8 Կարծիքները նացիստների շրջանում միանշանակ չեն:  Դրա ապացույցը «իրանական շախմատային պատերազմն» է:   1981 թ.-ին Իրանի իսլամական հեղափոխությունից հետո հեղափոխության հայրը `այաթոլլա Ռուհոլլահ Խոմեյնին (1902-1989) արգելեց շախմատը, քանի որ այն նպաստում էր խաղային խաղերին, վնասում էր հիշողությունը, կարող էր խաթարել ուղեղի աշխատանքը և զարգացնել մարտական ​​հոգեբանություն:  1988 թ. Համարելով, որ շախմատը լավ վարժություն է, նա վերացրեց իր արգելքը, պայմանով, որ խաղադրույքներ չլինեին:  Ընդհակառակը, Իրաքի շիաների առաջնորդ Ալի ալ-Սիստանին (ծն. 1930) շախմատ խաղալը համարում է հարամ մութլական (բացարձակապես արգելված, արաբերեն ՝ 2 Dutton Y., Original Islam):  Malik and the Madhhab of Madina, Routledge, 2007, էջ. 55.5 Նույն տեղում:   اق طم مارح):  Նա նշում է, որ կապ չունի խաղը խաղադրույքներ է պարունակում, թե ոչ, նշանակություն չունի ՝ խաղը խաղարկվում է իրական տախտակի առջև, թե համակարգչի 1: Չնայած այս ամենին, նույնիսկ 21-րդ դարում շախմատը այնքան էլ ողջունելի զբաղմունք չէ ինչպես պահպանողականների, այնպես էլ բարեփոխիչների շրջանում:  Իսլամական իսլամական ֆորումներում շեյխերը հաճախ մեջբերում են հին մտածող Սենեկայի հետևյալ խոսքերը. «Մեր կյանքը կարճ չէ, բայց մենք այն չափազանց շատ ենք ծախսում:   Կյանքը բավականին երկար է: »2   Իսլամական օրենքի մասնագետները, նույնիսկ ամենաչեզոքները, կոչ են անում ժամանակ ծախսել ավելի արդյունավետ, աստվածահաճո գործողությունների վրա:   Հատկանշական է, որ նույնիսկ խնդրին խորհուրդ տվող հոգևորականները, որոնք հաճախ դժվարանում են հստակ խորհուրդներ տալ, իրենց կարծիքն ավարտում են Qur'anուրանից մեջբերումով (2): 216) «Ալլահը գիտի, և դուք չգիտեք»:  Համենայն դեպս, շախմատը շատ բան է պարտական ​​արաբներին իր վերջնական ձևի համար, ներկայիս փառքի համար Արևմուտքին:  Նրա հավերժ հավատացյալը «ալ-Սուլի» ադամանդն է ՝ անհավանական գեղեցկության շախմատային առաջադրանք, որը դնում է իսլամական քաղաքակրթության լավագույն շախմատիստ Աբու Բաքր բին Յահյա ալ-Սուլին:  Խնդիրն անլուծելի մնաց ավելի քան հազար տարի, մինչև Յուրի Ավերբախը բացահայտեց 20-րդ դարի վերջ 3: Արշակ Գորգյան Շախմատի թույլատրելիության թույլտվության վերաբերյալ հարցի հարցից ։

Աշխարհի ամենահայտնի ու տարածված սեղանի խաղերից մեկի՝ շախմատի մասսայականությունը  շարունակում  է  աճել։
   Ժամանակակից  շախմատի  վերջնական  ձևավորման  և  տարածման  գործում  ամենևին  ոչ  վերջին  դերը  պատկանում  է  արաբների  իսլամական  քաղաքակրթությանը։
  Չնայած դրան՝ համաշխարհային կրոններից մեկը՝ իսլամը, զարմանալիորեն ոչ  միանշանակ վերաբերմունք ունի խաղի թույլատրելիության հարցի նկատմամբ։
   Սույն  հոդվածը  համառոտ  փորձ  է՝  ներկայացնելու  շախմատի  նկատմամբ  իսլամական  դավանաիրավական  համակարգի  վերաբերմունքի  տարբեր  դրսևորումները  խաղի  առաջացման համատեքստում։
