Գ. Գ. ՄԱՐԿԵՍԻ «ՍԵՐԸ ԽՈԼԵՐԱՅԻ ԺԱՄԱՆԱԿ» ՎԵՊՈՒՄ ԿԻՐԱՌՎԱԾԹԱՐԳՄԱՆԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐՆ ՈՒ ԴՐԱՆՑ ԴԵՐԸ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋԹարգմանական միջոցներին անդրադարձ է կատարվել բազմաթիվ լեզվաբանների կողմից, որոնք ընդգծել են դրանց դերն ու տեղը թարգմանության մեջ։
  Այդ միջոցները շատ են և կիրառվում են ինչպես ուղղակի, այնպես էլ միջնորդավորված թարգմանության  դեպքում։
   Մեր  աշխատանքում  անդրադարձել  ենք  այն  դեպքերին,  որոնցում կիրառվել են թարգմանական հետևյալ միջոցները. փոխարինում (транспозиция),ձևափոխում  (модуляция),  համարժեքություն  (эквиваленция)  և  ադապտացիա  (адаптация)1։
   Փոխարինումը  թարգմանության  մեջ  առանց  իմաստի  փոփոխման  մի  խոսքիմասի  փոխարինումն  է  այլ  խոսքի  մասով։
   Այս  միջոցը  կիրառելի  է  ինչպես  երկու  ևավելի,  այնպես  էլ  մեկ  լեզվի  շրջանակներում,  բայց  մեզ  հետաքրքրողը  թարգմանության մեջ իր ունեցած դերն է։
 …վաղորդյան սահմռկելի ցրտից ճռնչացող փայտյա ծանր ու ամուր անգլիականկահույքը թողեց… (էջ 106) ~ անգլ.՝ He kept in place the hard, sombre English furnituremade of wood that sighed in the icy cold of dawn… (p. 84) ~ իսպ.՝ Conservó en su sitioamanecer… (p. 149)։
 Փոխարինման տիպիկ օրինակ է՝ իսպաներեն՝ Թողեց ծանր ու ամուր անգլիականկահույքը,  որի  փայտերը  ճռնչում  էին  վաղորդյան  սահմռկելի  ցրտից…  Անգլերեն՝  Թողեց  ծանր  ու  ամուր  անգլիական  կահույքը՝  փայտից  պատրաստված,  որը  ճռնչում  էրվաղորդյան սահմռկելի ցրտից…։
   Հայերենում  ճռնչացող ենթակայական դերբայը փոխարինվել է անգլերենում և իսպաներենում՝ ճռնչում էին և ճռնչում էր անցյալում խոնարհված  բայերը։
   Կամ՝  հայերեն՝  փայտյա,  անգլերենում՝  փայտից  պատրաստված,իսկ իսպաներենում՝ փայտերը։
  Հայերենն ու անգլերենը բնագրի գոյականը փոխարինել են ածականով։
 Զուգահեռ անցկացնենք՝ վաղորդյան ~ անգլ.՝ of dawn ~ իսպ.՝ del amanecer. փոխարինում թարգմանության մեջ կատարել է միայն հայերենը՝ գոյականը փոխարինելէ  ածականով,  իսկ  իսպաներենն  ու  անգլերենը  գոյականին  օժտել  են  ածականականհատկանիշով՝  դրա  դիմաց  ավելացնելով  պատկանելություն  ցույց  տվող  նախդիր՝անգլ.՝ of, իսպ.՝ de (el` որոշյալ հոդ)։
 Նրա  հիմնական  մտահոգությունը  քաղաքում  հիգիենայի  անչափ  վտանգավորբացակայությունն  էր։
   (էջ  107)  ~  անգլ.՝  His  obsession  was  the  dangerous  lack  ofsanitation in the city. (p. 84) ~ իսպ.՝ Su obsesión era el peligroso estado sanitario dela ciudad. (p. 149)։
 Հայերեն թարգմանության մեջ փոխարինվել է բնագրի ածականը`  Peligroso estado sanitario ~ dangerous lack of sanitation ~ հիգիենայի անչափ վտանգավոր բացակա1 Տե՛ս Вине Ж., Дарбельне Ж., Технические способы перевода, “Вопросы теории перевода в зарубежнойлингвистике”, Москва, 1978, էջ 158։
 յություն։
   Իսպաներենից  թարգմանությունն  է՝  սանիտարական  վտանգավոր  վիճակ,անգլերենում՝  հիգիենայի  վտանգավոր  բացակայություն։
   Անգլերենում  և  հայերենումգոյական խոսքի մասով է փոխարինվել հիգիենայի ~ սանիտարական։
  Հայերեն թարգմանությունում փոխարինումն ուղեկցվել է իմաստային որոշակիացմամբ, այն է՝ բնագրային  սանիտարական  վտանգավոր  վիճակ  նշանակում  է`  հիգիենայի  անչափ  վտանգավոր բացակայությունը։
 Բացի  այդ,  հայերենում  ավելացվել  են  հիմնական  ածականը  և  անչափ  մակբայը,որոնք ավելի են ընդգծում մտահոգության չափը և քաղաքում հիգիենայի բացակայության  վտանգավորությունը։
   Մարկեսն  այս  նախադասությունը  շարադրել  է  հետևյալկերպ՝ Նրա մտահոգությունը քաղաքի սանիտարական վտանգավոր վիճակն էր։
   Նախադասությունները  զուգադրելիս  նկատվում  է  անգլերեն  թարգմանության  ազդեցությունը հայերեն թարգմանության վրա, այդտեղից էլ՝ բացակայություն (անգլ.՝ պակաս)բառը։
  Թարգմանությունն, ամեն դեպքում, չի տուժել։
 Ճիշտ նույն տիպի ևս մեկ  օրինակ. հմմտ.՝ Նրան նույնքան անհանգստացնում էրնաև  հանրային  շուկայում  հիգիենայի  բացակայությունը...  (էջ  109)  ~  անգլ.՝  He  wasjust  as  concerned  with  the  lack  of  hygiene  at  the  public  market...  (p.  86)  ~  իսպ.՝  Suestado higiénico del Mercado público... (p. 152)։
 Հիգիենայի  բացակայությունը  ~  the  lack  of  hygiene  ~  el  estado  higiénico,  որտեղանգլերենում  օգտագործված  է  այլ  բառային  միավոր  (դրված  է  հոմանիշ՝  sanitation  ~hygiene`  նման  իսպաներենին)։
   Հետաքրքրական  է  այն  հանգամանքը,  որ,  լինելով  այլնախադասություն,  միևնույնն  է,  հայերեն  թարգմանությունը  կրկին  կիրառել  է  բացակայություն բառային միավորն իսպաներենի՝ վիճակ բառային միավորի փոխարեն։
 Վերջին երկու  օրինակները նման են ոչ միայն կառուցվածքներով  (յուրաքանչյուրլեզվին համապատասխան), այլև՝ իմաստով։
 Մտքով էլ չանցավ անհանգստանալու, թե Ֆերմինա Դազան ամուսնացած է… (էջ162) ~ անգլ.՝ He did not even stop to think about the obstacle of her being married…(p.  129)  ~  իսպ.՝  Ni  siquiera  se  puso  a  pensar  en  el  inconveniente  en  que  fueracasada… (p. 221)։
 Փոխարինումն  այս  օրինակում  արտացոլվում  է  հայերենում  ամուսնացած  էհարակատար  դերբայում՝  ստորոգյալ  շարահյուսական  պաշտոնով,  որը  դրված  էիսպաներենում  և  անգլերենում  առկա  գոյականի՝  խոչընդոտ  բառի  դիմաց  (պետք  էլիներ՝ մտքով էլ չանցավ անհանգստանալու Ֆերմինա Դազայի՝ ամուսնացած լինելուխոչընդոտի  մասին)։
   Հայերենում  առկա  է  բարդ  ստորադասական  նախադասություն,և  բաց  են  թողնված  խոչընդոտ  (անգլերենում),  անհարմարություն  (իսպաներենում)բառերը,  իսկ  անգլերենում  և  իսպաներենում  այն  պարզ  ընդարձակ  է,  դրանք  թարգմանաբար  ստանում  են  այս  տեսքը՝  անգլ.՝  նույնիսկ  հոգ  չարեց  մտածելու  իր՝ամուսնացած  լինելու  խոչընդոտի  մասին  և  իսպ.՝  նույնիսկ  հոգ  չարեց  մտածելուամուսնացած լինելու անհարմարության մասին։
 Ստորոգյալը  տարբերվում  է  հայերեն  թարգմանության  մեջ՝  մտքով  էլ  չանցավանհանգստանալու ~ he did not even stop to think (նույնիսկ հոգ չարեց մտածելու) ~ nisiquiera  se  puso  a  pensar  (նույնիսկ  հոգ  չարեց  մտածելու).  ընդ  որում  հայերենթարգմանության  մեջ  ստորոգյալի  կազմում  կա  դարձվածային  միավոր՝  մտքով  էլչանցավ։
 Հայերեն  թարգմանությունը  յուրովի  է  կատարված,  այս  ամենով  հանդերձ,բնագրի իմաստը պահպանված է։
 «Սուրճը  թույն  է»,  -  ասաց  նա։
   (էջ  187)  ~  անգլ.՝  He  said։
   “Coffee  is  poison”.  (p.149) ~ իսպ.՝ Dijo։
  “El café es veneno”. (p. 254)։
 Հայերենն  ու  անգլերենը  գոյականով  են  փոխարինել  բաղադրյալ  ստորոգյալիստորոգելիական  վերադիրը,  թույն  է  և  is  poison  (թույն  է),  այնինչ  բնագրում  այն  արտահայտված է ածականով es veneno (թունավոր է)։
 Հեռացել էր առանց տեսարան սարքելու… (էջ 232) ~ անգլ.՝ She had left with noscandal… (p. 186) ~ իսպ.՝ Se había ido sin escándalo… (p. 313)։
 Հայերենում բայով փոխարինվել է անգլերենում և իսպաներենում առկա գոյականը։
  Այնինչ պետք է լիներ՝ հեռացել էր առանց տեսարանի, որը տեղիք կտար իմաստիթյուր ընկալման։
 Հեղինակը  «սկանդալ»  բառի  փոխարեն  օգտագործել  է  «տեսարան»  բառը,  իսկանգլերեն թարգմանությունը կատարված է բնագրի նմանությամբ, որովհետև անգլերենում այդ բառային միավորն արտահայտում է նույն համատեքստային իմաստը, ինչբնագրում։
 «Ինձ հետաքրքրող միակ բանը սերն է», - ասաց նա։
  (էջ 165) ~ անգլ.՝ “Love is theonly thing that interests me,” he said (Սերն է միակ բանը, որ ինձ հետաքրքրում է).  (p.131)  ~  իսպ.՝  Lo  único  que  me  interesa  es  el  amor  –  dijo  (Միակ  բանը,  որ  ինձ  հետաքրքրում է, սերն է). (p. 224)։
 Այս  նախադասության  մեջ  փոխարինումը  կատարվել  է  հայերենում  խոնարհվածբայ - ենթակայան դերբայ՝ հետաքրքրող ~ interests ~ interesa միջոցով։
 Հաստատվում է, որ իսպաներենում անենթակա նախադասությունների թարգմանության դեպքում անգլերենում և հայերենում պարտադիր են ենթականերով նախադասություններ` ասաց նա ~ he said ~ dijo։
 …Ժողովրդական տոնախմբություններից փախուստ տալով՝ գնաց Հիլդեբրանդայի  ագարակը  ճաշելու։
   (էջ  234)  ~  անգլ.՝  …and  one  afternoon  he  escaped  from  publicfestivities  to  have  lunch  at  Hildebranda’s  ranch.  (p.  187)  ~  իսպ.՝  …un  mediodía  seescapó de su feria para almorzar en la hacienda de Hildebranda. (p. 315)։
 Փոխարինման կիրառությունն այս պարագայում պայմանավորված է նրանով, որհայերեն  թարգմանության  մեջ  ավելացված  է  «գնաց»  անցյալում  խոնարհված  բայը,որը  բնագրի  իմաստն  արտահայտելու  համար  պահանջում  է  փախուստ  տալովդերբայական դարձվածը, որը կատարում է իմաստի հստակեցման դեր։
 Հայերեն  թարգմանության  փախուստ  տալով  (դերբայ),  փոխարինվել  է՝  անգլ.՝escaped (խոնարհված բայ) և իսպ.` se escapó (խոնարհված բայ)։
 Գուլպաները  կարկատել-վերջացնելով՝  ամեն  ինչ  խառնիխուռն  լցրեց  զամբյուղը,  խոհանոցում  ընթրիքի  համար  կարգադրություններ  արեց  ու  գնաց  ննջասենյակ։
 (էջ 246) ~ անգլ.՝ When she finished darning the socks, she tossed everything into theto the bedroom. (p. 197) ~ իսպ.՝ Cuando terminó de zurcir las medias echó las cosasfue al dormitorio. (p. 331)։
 Հայերեն  թարգմանության  մեջ  փոխարինումը  կրկին  դերբայական  դարձվածով էկատարվել`  կարկատել-վերջացնելով  ~  when  she  finished  ~  cuando  terminó  de  zurcir,այն  դեպքում,  երբ  անգլերենում  և  իսպաներենում  դրա  համարժեքն  է  ժամանակիպարագա երկրորդական ստորադասական նախադասությունը։
 Պատահաբար ներկա էր խոսակցությանը (էջ 74) ~ անգլ.՝ …who happened to betaking  part  in  the  conversation  (p.  57)  ~  իսպ.՝  …que  participaba  por  casualidad  en  laconversación (p. 104)։
 Փոխարինում թարգմանական միջոցն այս օրինակում իր գործառույթն իրացրել էնախ  անգլերեն  թարգմանության  մեջ.  բայով  փոխարինվել  է  գոյական  +  նախդիրկառույցը՝  happened  to  be  ~  por  casualidad։
   Հայերեն  թարգմանությունն  ընդհանրապես չի կիրառել ո՛չ իսպաներենի, ո՛չ էլ անգլերենի համարժեք խոսքի մասերը, այստեղօգտագործված է ձևի մակբայ՝ պատահաբար։
 Միակ  բաց  լուսամուտից  ծագող  փառահեղ  արշալույսը  հազիվ  էր  սկսել  լուսավորել  հեղձուկ,  խճողված  սենյակը…  (էջ  5)  ~  անգլ.՝  At  one  window  the  splendour  ofdawn  was  just  beginning  to  illuminate  the  stifling,  crowded  room…  (p.  1)  ~  իսպ.՝  Elabierta… (p. 11)։
 Հայերեն  թարգմանության  մեջ  փոխարինումը  կիրառվել  է  փառահեղ  ածականիմիջոցով (փառահեղ արշալույսը), որի դիմաց անգլերենում և իսպաներենում դրված էգոյական՝  փառահեղությունը  (բառացի  թարգմանաբար՝  արշալույսի  փառահեղությունը)։
 Թարգմանության  մեջ  ձևափոխում  (կամ  մոդուլյացիա)  կոչվող  միջոցը  որոշակիտեսանկյունից  հաղորդագրության  ձևափոխումն  է։
   Այլ  կերպ  ասած`  թարգմանությունը կարող է քերականապես ճշգրիտ լինել, սակայն հակադրվել լեզվի ոգուն։
  Նմանդեպքերում օգնության է հասնում մոդուլյացիան։
 Հոր հետ սիրով չէին իրենց հարաբերություններում, թեև առանց իրար խանգարելու  միասին  ապրելու  կերպը  գտել  էին։
   (էջ  129)  ~  անգլ.՝  Her  relationship  with  herfound  the  way  to  live  together  without  bothering  each  other.  (p.  102)  ~  իսպ.`  Lasaunque ambos habían encontrado el modo de vivir juntos sin estorbarse. (p. 178)։
 Վերոնշյալ օրինակում ընդգծված հատվածում բայը դրված է ժխտականով` սիրովչէին,  իսկ  անգլերենում  և  իսպաներենում`  ոչ`  had  lacked  affection  և  carecían  deafectos։
   Եթե  հայերեն  թարգմանությունը  կատարվեր  այդ  երկուսի  պես՝  հոր  հետիրենց  հարաբերությունները  զուրկ  էին  սիրուց,  ապա  կստացվեր  քերականապեսճիշտ,  բայց  հայերենին  խորթ  նախադասություն։
   Հետևաբար,  հայերեն  թարգմանությունը մոդուլյացիայի միջոցով (տվյալ դեպքում բայը ժխտականով դնելով) նախադասությունը համապատասխանեցրել է հայոց լեզվի ոգուն։
 Այս օրինակն ուշագրավ է այնքանով, որ բացի մոդուլյացիայից, օգտագործված էնաև  թարգմանական  մյուս  միջոցը՝  փոխարինումը։
   Հայերենում  սիրով  լինել  արտահայտության իմաստն ունեցող միևնույն կառուցվածքի արտահայտություն հնարավորչի  եղել  գտնել  ո՛չ  անգլերենում,  ո՛չ  էլ  իսպաներենում։
   Her  relationship  with  her  fatherhad  lacked  affection  ¨  las  relaciones  con  su  padre  carecían  de  afectos  նախադասությունները թե՛ ձևով, թե՛ իմաստով թարգմանական համարժեքներ են և կազմված ենսեփական լեզվի կանոնների համաձայն։
  Հայերեն թարգմանությունը, ինչպես հաճախկարելի  է  հանդիպել,  իմաստը  պահպանելով`  փոխել  է  մատուցման  ձևը՝  հոր  հետ  իրհարաբերությունները զուրկ էին սիրուց (անգլերեն և իսպաներեն) փոխարինելով հորհետ  սիրով  չէին  իրենց  հարաբերություններում,  որից  կարելի  է  ենթադրել,  որթարգմանությունը ըստ հայկական լեզվամտածողության է։
 Իսպաներենի  զուրկ(էին  սիրուց)  ածականը  սույն  նախադասության  մեջստորոգելիի  պաշտոնում  հայերեն  թարգմանության  մեջ  փոխարինվել  է  գոյականով՝սիրով (չէին)։
 Կեսօրին,  նկարչության  դասից  հետո  թույլ  տվեց,  որ  իրեն  տանի  քաղաքը  ցույցտալու։
  (էջ 130) ~ Անգլ.՝ In the afternoon, after the painting classes, she allowed herselfto be taken out to see the city. (p. 103) ~ իսպ.` Por las tardes, después de las clases depintura, se hacía llevar a la calle para conocer la ciudad. (p. 180)։
 Մոդուլյացիան  սույն  նախադասության  մեջ  դրսևորվում  է  նախադասությանկառուցվածքում,  հայերեն  թարգմանության  մեջ  տվյալ  նախադասությունը  բարդստորադասական  է։
   Իսկ  անգլերենում  և  իսպաներենում  այն  պարզ  ընդարձակ  է։
 Հայերենում  գլխավոր  նախադասության  ստորոգյալն  արտահայտված  է  թույլ  տվեցբայական  հարադրությամբ,  իսպաներենում  ստորոգյալն  արտահայտված  է  se  hacíallevar  բայական  հարադրությամբ,  որը  պատճառական  բայի  դեր  է  կատարում։
 Անգլերենում կրավորական կառույց է, այն է՝ she allowed herself to be taken out (իրենթույլ տվեց դուրս տարվելու) բառացի թարգմանությամբ։
 Սա  Դոն  Լեո  XII  Լոայզային  բնորոշ  քայլ  էր։
   (էջ  162)  ~  Անգլ.՝  It  was  a  decisiontypical of Don Leo XII Loayza.  (p. 129) ~ իսպ.՝ Era  una decisión típica de don  León XIILoayza. (p. 221)։
 Մոդուլյացիան հայերեն թարգմանության մեջ դրսևորվում է ենթակայի և ստորոգյալի միջև դրված հանգման անուղղակի խնդրում ու որոշչում՝ Դոն Լեո XII Լոայզայինբնորոշ, այնինչ անգլերենում և իսպաներենում դրանք հետադաս են՝ typical of Don LeoXII Loayza ¨ típica de don León XII Loayza։
  Կարելի է ենթադրել, որ մոդուլյացիան արտահայտված է շարադասության մեջ։
 Առավել քան երբեք գեղեցիկ էր, սակայն առավել քան երբեք հեռու իրենից, թեևչէր  հասկանում՝  ինչու,  մինչև  չնկատեց  զգեստի  տակից  ցցվող  որովայնի  կորը…  (էջ150) ~ անգլ.՝ He found her more beautiful and youthful than ever, but more lost to himthe  belly  under  the  silk  tunic...  (p.  120)  ~  իսպ.`  La  encontró  más  bella  y  juvenil  quecurva de su vientre bajo la tunica de seda... (p. 207)։
 Այս  նախադասության  մեջ  մոդուլյացիա  չկա  հայերեն  թարգմանության  մեջ,  այնարտահայտված  է  անգլերենում,  բայց  քանի  որ  առնչվում  է  վերլուծվող  նյութին,ներկայացնենք  նաև  այս  օրինակը։
   Հայերեն  թարգմանության  մեջ  ու  իսպաներենումբայն  արտահայտված  է  ժխտականով,  իսկ  անգլերենը՝  ոչ։
   Մինչև  չնկատեց  ~  until  hesaw  (մինչև  որ  նկատեց)  ~  hasta  no  ver։
   Թեպետ  անգլերեն  թարգմանության  մեջկարելի  էր  կիրառել  unless  բառը,  որն  ունի  մինչև  չ  իմաստը,  և  որը  լիարժեքորենկհամապատասխաներ բնագրի համապատասխան միավորին։
 Մոդուլյացիայի  հիանալի  օրինակ  է՝  Եվ  չդրժեց  իր  խոստումը։
   (էջ  165)  ~  անգլ.՝And he did. (p. 131) ~ իսպ.՝ Así fue. (p. 225)։
 Ժխտական  նախադասությունը  հայերեն  թարգմանության  մեջ  իմաստային  լիիրավ համարժեք է, ընդ որում անգլերենում հաստատականով դրված է ոչ թե խոնարհված բայ, այլ այդ բային փոխարինող օժանդակ բայ, այսինքն՝ անգլերենն, իր հերթին,կիրառել է վերոնշյալ փոխարինման միջոցը։
  Բնագրում հաստատականով առկա է խոնարհված բայ՝ fue, որի իմաստը և համարժեքությունը հասկանալի է դառնում միայնտվյալ տեքստում։
 Բերված օրինակը ցույց է տալիս ընթերցողին արդեն հայտնի իրավիճակ հաջորդնախադասություններում։
  Պարզապես հայերեն թարգմանությունն ավելի հասկանալիէ  մատուցում  նախկինում  արված  հիշատակության  մասին  (տեղեկանում  ենք,  որնախապես  խոստում  է  տրվել  ինչ-որ  բան  կատարելու  և  պահվել  է  խոստումը),  իսկանգլերենում և բնագրում համապատասխանաբար՝ և այդպես էլ արեց, և այդպես էլեղավ, որոնցից ընդհանրապես հնարավոր չէ հասկանալ, թե խոսքն ինչի մասին է։
 Սույն աշխատանքում ուսումնասիրվել է թարգմանական մեկ այլ միջոցի` համարժեքության կիրառությունը։
  Թարգմանության մեջ շատ հաճախ հանդիպող երևույթ է,այն  վերաբերում  է  լեզվում  ոճական  և  կառուցվածքային  անհամարժեք  ձևերին  ևդրանց՝ սեփական լեզվի միջոցներով փոխարինմանը։
 Ինչպես օրինակ՝ Մի երևելի բան չէր (էջ 161)։
  ~ անգլ.՝ It’s not so much. (p. 129) ~իսպ.՝ Más es la bulla (աղմկոտ էր) (p. 220)։
 Համատեքստից  դուրս  այս  նախադասությունները  իմաստային  համարժեքներչեն։
   Եթե  բառացի  թարգմանենք`  անգլ`  այնքան  էլ  մեծ  բան  չէ,  իսպ.`  ավելին,  քանաղմկոտ  էր։
   Երեք  նախադասություններում  էլ  խոսվում  է  ոչ  այնքան  կարևորի,  նույնիսկ  հոգնեցուցիչ  մի  երևույթի  մասին,  որն  իր  ձևավորումը  տարբեր  լեզուներումտարբեր կերպ է գտել։
 …սակայն  հնարավորություն  տվեց  համոզել  իրեն  այն  տրամաբանությամբ,  թեմարդիկ մեկ անգամ և ընդմիշտ չէ, որ ծնվում են մորից լույս աշխարհ եկած օրը, այլ՝կյանքը  նրանց  ստիպում  է  նորից  ու  նորից  վերածնվել։
   (էջ  162)  ~  անգլ.՝  …but  heover  again  to  give  birth  to  themselves.  (p.  129)  ~  իսպ.՝  …pero  se  dejó  llevar  por  su(p. 221)։
 Համարժեքությունն  արտահայտվում  է  մորից  լույս  աշխարհ  եկած  օրը  դարձվածային  միավորով.  անգլերենում  և  իսպաներենում  բառացի  թարգմանելիս  ստացվումէ`  այն  օրը,  երբ  իրենց  մայրերն  իրենց  ծնունդ  տվեցին,  թեպետ,  իսպաներենումalumbrar բայը պարունակում է նաև լույս իմաստը1։
 Բոլոր  դեպքերում  էլ  նախադասությունները  բարդ  ստորադասական  են,  սակայնկան  հատվածներ,  որոնք  լեզվից  լեզու  տարբերվում  են։
   Ուշադրություն  դարձնենքմորից  լույս  աշխարհ  եկած  օրը  արտահայտությանը,  որտեղ  առկա  է  դերբայականդարձված, բարդ ստորադասականով է արտահայտվում իսպաներենում՝ el día en quesus madres los alumbran (այն օրը, երբ մայրերն իրենց լույս աշխարհ են բերում)։
 Նախադասության երկրորդ մասում կրկին հայերեն թարգմանությունը տարբերություններ է դրսևորում, սակայն այստեղ դրանք վերաբերում են բայի կառուցվածքին,ինչպիսին  է՝  վերածնվել  ~  անգլ.՝  to  give  birth  to  themselves  (բառացի՝  ծնունդ  տալիրենք իրենց) ~ իսպ.՝ a parirse a sí mismos (ծնունդ տալ իրենք իրենց)։
 Համարժեքության հիանալի օրինակ են ասացվածքները, դարձվածային միավորները, օրհնանքները, անեծքները և այլն։
 Ահա մի այդպիսի օրինակ՝ «Դրանք մի սիրո համար էին, որոնք գլխովին գրողի ծոցը գնացին», – ասաց նա։
 (էջ 179) ~ անգլ.՝ “They were for a love that has gone to hell,” he said. (p. 143) ~ իսպ.՝Eran para un amor que se lo llevó el carajo. (p. 243)։
 Գրողի  ծոցը  գնաց  արտահայտությունը  անգլերենում  ունի  has  gone  to  hell(դժոխք  գնաց)  և  se  lo  llevó  el  carajo  (իմաստային  առումով  բնագրի  տարբերակընույնն է, սակայն բառացի թարգմանությունը գռեհկաբանություն է)։
 Երեք  տեքստերում  էլ  նկարագրվում  է  միևնույն  իրավիճակը՝  օգտագործելովբացարձակապես  տարբեր  իմաստներ  ունեցող  արտահայտություններ,  որոնք  տվյալմիության մեջ ձեռք են բերում տրված իմաստը։
 Հայերեն թարգմանության մեջ ավելացված է գլխովին բառը, որն օգտագործվումէ  ոչ  այնքան  իմաստային,  որքան  արտահայտչական  մասն  ապահովելու  համար։
   Այստեղից  և  նման  օրինակների  բազմաքանակությունից  ենթադրում  ենք,  որ  Լատինական Ամերիկայի երկրներում տարածված է մեր հասարակության համար անընդունելի1  Alumbrar  բայի  առաջին  իմաստն  է`  լուսավորել,  լույսով  լցնել։
   Միայն  չորրորդ  իմաստով  է  այնարտահայտում` ծնունդ տալ (http։
 //www.wordreference.com/definicion/alumbrar)։
 և  գռեհկաբանություն  համարվող  արտահայտություններն  օգտագործել  առօրյա  խոսակցական կյանքում։
 Համարժեքության մի քանի օրինակ ևս. «Առանց նրա ես կորած էի», – ասաց նա։
 (էջ 188) ~ անգլ.՝ He said։
  “Without her I would be nothing”. (Առանց նրա ես ոչինչ էի) (p.150) ~ իսպ.՝ Dijo։
  “Yo no sería nadie sin ella”. (Առանց նրա ես ոչ ոք էի) (p. 255)։
 «Երբ  այլանդակ  ես  ու  աղքատ,  ուզես-չուզես  ֆրակ  կհագնես»։
   (էջ  258)  ~  անգլ.՝“When you are ugly and poor, you can only want more”.  (p. 207) ~ իսպ.՝ «Al pobre y alfeo, todo se les va en deseo». (p. 347)։
 Ուշադրություն  դարձնենք  այն  հանգամանքի  վրա,  որ  իսպաներենում  ներկայացված  է  ասույթ,  որը,  հայերենում  համարժեքը  չլինելու  պատճառով,  արտահայտության  պլանում  փոփոխվել  է՝  իմաստը  հնարավորինս  հարմարեցնելով  կոնտեքստին։
 Անգլերենում  բառացի  թարգանվել  է՝  երբ  այլանդակ  ես  ու  աղքատ,  միայն  կարող  եսավելին ցանկանալ (միայն հնարավոր է ցանկանալ, բայց ոչ իրականացնել)։
 Այս  մտահոգությունը  քաղաքական  համոզմունքի  արդյունք  էր,  որ  նա  սիրում  էրտեղի-անտեղի  կրկնել։
   (էջ  264)  ~  անգլ.՝  His  preoccupation  was  consistent  with  arepetir aun cuando no viniera al caso. (p. 355)։
 «Նա տգեղ ու անհետաքրքիր է, – ասաց Ֆերմինա Դազային, – բայց ոտքից գլուխսեր է» (էջ 128) ~ անգլ.՝ “He is ugly and sad,” she said to Fermina Daza, “but he is alllove.” (p. 101) ~ իսպ.՝ – Es feo y triste – le dijo a Fermina Daza –, pero es todo amor.(p. 177)։
 Այս  օրինակում  բառացի  թարգմանություն  չի  կատարվել,  այլ  օգտագործվել  էոտքից  գլուխ  արտահայտությունը,  որը  փոխարինում  է  ամբողջությամբ  բառին,  վերջինս  առկա  է  անգլերենում  և  իսպաներենում։
   Յուրաքանչյուր  թարգմանության  արժեքն էլ գնահատվում է՝ նման դեպքերում թարգմանչի կիրառած հմտությունները դիտարկելով։
   Ոտքից  գլուխ-ը  զուտ  հայկական լեզվամտածողությանն  է  համապատասխանում, այդուհանդերձ ամբողջությամբ փոխանցում է բնագրում ասվածի իմաստը։
 Նախքան  լեզվի  տակինն  ասելը  դկ.  Ուրբինո  Դազան  մի  քանի  քնարականշեղումներ  արեց  ծերության  առնչությամբ։
   (էջ  310)  ~  Անգլ.՝  Before  he  came  to  theaging.  (p.  248)  ~  իսպ.`  Antes  de  llegar  al  fondo  de  sus  propósitos,  el  doctor  UrbinoDaza hizo algunas divagaciones sobre la vejez. (p. 414)։
 Թարգմանիչը  կրկին  բախվել  է  կայուն  արտահայտությունները  թարգմանելուխնդրի  հետ  և  գտել  ճիշտ  լուծումը՝  իսպաներենում  առկա  դարձվածային  միավորիդիմաց հայերենում օգտագործելով դարձվածային համարժեք միավոր։
 Եվ  այսպես,  միջնորդավորված  թարգմանության  մեջ  կիրառվող  վերջին  միջոցն  էադապտացիան։
   Այն  օգտագործվում  է  այնպիսի  դեպքերում,  երբ  խոսքը  միիրավիճակի  թարգմանության  մասին  է,  որն  առկա  է  միայն  բնագիր  լեզուն  կրողժողովրդի մոտ, իսկ թարգմանվող լեզվում նման իրավիճակ չկա։
 «Հիվանդ  կանայք  ապրում  են  հավերժ»։
   (էջ  232)  ~  Անգլ.՝  “Sick  women  liveforever”. (Հիվանդ կանայք ապրում են հավերժ)  (p. 186) ~ իսպ.՝ Mujer enferma, mujereterna1. (Հիվանդ կին, հավերժ կին) (p. 313)։
 Պարզ  երևում  է,  որ  Լատինական  Ամերիկայում  եղել  է  այնպիսի  համոզմունք,  որհիվանդ  կանայք  ապրում  են  հավերժ,  և  որպես  լեզվամտածողության  արդյունք  լեզվում հայտնվել է տվյալ ասույթը։
  Հայերենում և անգլերենում նման իրավիճակի հնա1 Բնագրից բառացի թարգմանելիս կստացվեր՝ հիվանդ կին, հավերժ կին։
 րավոր չէ հանդիպել, հետևաբար, թարգմանությունը կատարելիս այն որևէ ասույթովհնարավոր  չէ  փոխարինել,  այլ  պետք  է  կատարել  զուտ  իրավիճակը  ներկայացնողթարգմանություն։
 Ելենա ՀայրիկյանԳ. Գ. ՄԱՐԿԵՍԻ «ՍԵՐԸ ԽՈԼԵՐԱՅԻ ԺԱՄԱՆԱԿ» ՎԵՊՈՒՄ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԹԱՐԳՄԱՆԱԿԱՆՄԻՋՈՑՆԵՐՆ ՈՒ ԴՐԱՆՑ ԴԵՐԸ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋԲանալի բառեր՝ թարգմանական միջոցներ, փոխարինում, ձևափոխում, համարժեքություն, ադապտացիա, հայերեն թարգմանության մեջ կիրառված թարգմանական միջոցների վերլուծություն։

Սույն հոդվածի նպատակն է ներկայացնել թարգմանության մեջ կիրառվող միջոցներից մի  քանիսը և ցույց տալ դրանց դերը հայերեն թարգմանության մեջ։
  Աշխատանքը կատարվել է Գ.  Գ. Մարկեսի «Սերը խոլերայի ժամանակ» վեպի հիման վրա։
  Հայերեն թարգմանության ինքնատիպությունը  պայմանավորված  է  հայերենի  և  իսպաներենի`  տարբեր  քերականական  համակարգեր  ունենալու  հանգամանքով։
   Առանձնահատկություններ  են  դրսևորվել  նաև  լեզվամշակութային  տարբերությունների  հետ  կապված։
   Այս  ամենը  հարթեցնելու  և  բնագրի  ոգուն  հնարավորինս  մոտ  լինելու  նպատակով  հայերեն  թարգմանության  մեջ  կիրառվել  են  վերոնշյալ  թարգմանական միջոցները։
