Ինչպես  հայտնի  է,  միկրո  և  մակրոերևույթները  միմյանցից  տարանջատող սահմանագիծն ընդհանուր առմամբ բավականաչափ պայմանական է ու ոչհստակ։
   Դասական  պատկերացումները  հաճախ  օգտակար  են  լինում  միկրոերևույթների դիտարկումներում, իսկ քվանտամեխանիկական գաղափարները`մակրոերևույթների գնահատումներում [1]։
  Մասնավորապես, վիճակագրականօրինաչափությունների  ընդհանուր  բնույթը  նշանակալի  առումով  կախված  չէայն  հանգամանքից,  թե  համակարգի  առանձին  մասնիկների  վարքն  ինչպիսիմեխանիկայով է մեկնաբանվում` դասական, թե քվանտային, չնայած որ նրանցհիմնավորումը  նշված  երկու  դեպքերում  պահանջում  են  տարբեր  դատողություններ [2]։
 Առավել ևս որ միկրոօբյեկտների վարքում առկա է պատահականությանգործոնը։
   Այսինքն՝  քվանտային  մեխանիկան  սկզբունքորեն  վիճակագրականտեսություն է, և քվանտային մեխանիկայի վիճակագրական բնույթի սկզբնաղբյուրը  նույնն է,  ինչ  և դասական  վիճակագրական  մեխանիկայինը, այն  է՝  առկայությունը մեծ թվով կապերի,  որոնք ներգործում են օբյեկտի վրա  (թե՛ դասական, թե՛ քվանտային) [1]։
  Քվանտային տեսության մեջ միկրոօբյեկտի վրա պատահական  ներգործումների  բնույթը  պայմանավորված  է  վակուումի  հետմիկրոօբյեկտի փոխազդեցություններով, որ բերում են օբյեկտի վարքի քվանտային  ֆլուկտուացիաների։
   Այնպես  որ  վիճակագրական  նկարագրության  արդյունքների հավանական բնույթը (ինչպես և դասական վիճակագրության մեջ)պայմանավորված  է  ոչ  այնքան  դիտարկվող  օբյեկտի  ֆիզիկական  էությամբ,որքան այն հանգամանքով, որ այդ արդյունքներն ստացվում են շատ ավելի քիչտեղեկատվության հիման վրա, քան անհրաժեշտ է լրիվ մեխանիկական նկարագրության  համար։
   Այսպիսով՝  քվանտային  երևույթների  մեկնաբանություններում կարևորվում է վիճակագրական պատկերացումների, մասնավորապես,էնտրոպիայի  գաղափարի  կիրառությունը,  որը  իր  ժամանակին  հնարավորություն  է  ընձեռել  Պլանկին  արտածելու  ջերմային  ճառագայթման  էներգիայիսպեկտրային խտության հայտնի բանաձևը [3, 4]։
 Որպես  շարադրված  մոտեցման  օրինակ՝  դիտարկենք  հարկադրականճառագայթման  երևույթի  գոյության  պատճառաբանվածությունը  ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքի տեսանկյունից։
  Նման դիտարկման օրինաչափություննու  հիմնավորվածությունը  պայմանավորված  են  ջերմադինամիկայի  ընդհանրական  բնույթով,  որն  իր  գաղափարական  հենքի  մեջ  ներառում  է  նաև  քվանտացման  առանձնահատկություններն  ու  հետևանքները`  չփոխելով  երևույթների մեկնաբանության ջերմադինամիկական մոտեցումների հիմքերը [3]։
  Հարկէ  լոկ  հաշվի  առնել  քվանտային  վիճակագրության  մեջ  էնտրոպիայի՝  որպեսէներգիայի  որոշակի  արժեքին  համապատասխանող  համակարգի  վիճակներիթվից լոգարիթմի գաղափարի վերաիմաստավորման փաստը, ի տարբերությունդասական  վիճակագրության,  որտեղ էնտրոպիան  պարզապես  սահմանվում  էորպես համակարգի ֆազային     ծավալից լոգարիթմ [2, 5]։
 Պարզության  համար  դիտարկենք  հիմնովինլրացված  հիմնականվիճակներով երկմակարդակ N ատոմների համախումբը, որը հավասարակշիռփոխազդեցության վիճակում է էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հետ։
  Ե՛վատոմների,  և՛  ճառագայթման  ենթահամակարգերը  միավորենք  մեկ  փակ,առանձնացված  համակարգի  մեջ։
   Ինչպես  հայտնի  է,  Բոլցմանի  կինետիկհավասարումից արտածվում են հետևյալ պնդումները [5].•  որոշակի  ծավալով  համակարգի  էնտրոպիան  կարող  է  փոփոխվել  ծավալիսահմաններով  էնտրոպիայի  ներհոսքի  կամ  արտահոսքի,  ինչպես  նաևծավալի ներսում էնտրոպիայի արտադրության դեպքում,•  փակ համակարգի էնտրոպիան (էնտրոպիայի արտահոսքը և ներհոսքը բացակայում  են)  կարող  է  միայն  աճել,  կամ  էլ,  մանրակրկիտ  հավասարակշռության սկզբունքի իրականացման պայմաններում, մնալ հաստատուն։
 Այժմ դիտարկենք հակադարձ խնդիրը, այն է՝ ելնելով էնտրոպիայի աճիկամ ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքից (որի համաձայն՝ անհավասարակշիռփակ համակարգում պրոցեսներն ընթանում են այնպես, որ համակարգը ցածրէնտրոպիայով վիճակից անընդհատորեն անցում է կատարում, որպես առավելհավանական ելք, առավել բարձր էնտրոպիայով վիճակ, քանի դեռ էնտրոպիանչի  հասել  լրիվ  հավասարակշիռ  վիճակի  հնարավոր  առավելագույն  արժեքին)որպես  հետևություն  հիմնավորենք  ատոմների  և  էլեկտրամագնիսականճառագայթման  փակ  համակարգում  հարկադրական  անցումների  գոյությանանհրաժեշտությունը՝ ի լրումն ինքնակամ (սպոնտան) անցումների։
  Նման հարցադրումը  քվանտամեխանիկական  պրոցեսների  ընթացքի  հնարավոր  ելքերիկանխորոշման  ընդհանրական  մոտեցման  հիմք  կարող  է  ծառայել  և  ունենալայլընտրանքային  դիտարկման  նշանակություն։
   Քանի  որ  էնտրոպիան  համաt  ժամանակահատվածի ընթացկարգի միջինացված բնութագիր է որոշակիքում,  որը  չի  կարող  անվերջ  փոքր  լինել  [2],  ապա  անհրաժեշտ  է  կանխապեսենթադրել,  որ  և՛  N-ատոմական  ենթահամակարգի,  և՛  էլեկտրամագնիսականճառագայթման  (n-ֆոտոնների  ենթահամակարգի)  համար  փոխազդեցությանառանձին փուլերում կարող է ներմուծվել էնտրոպիայի գաղափարը։
 ig  պատիկությամբՍտորև  կատարվող  վերլուծության  մեջ  ելակետային  նշանակությունi  էներգիական մակարդակների վրա,ունեն այլասերմանհամապատասխանաբար, ֆերմիոնների (ատոմական էլեկտրոնների) և բոզոնների  (էլեկտրամագնիսական  ճառագայթման    ֆոտոնների)  տեղաբաշխմանհնարավոր եղանակների թվիբանաձևերը,  ինչպես  նաև  էնտրոպիայի  արտահայտությունը  [5]։
  ig - մեկուսացված ատոմի  i -րդ մակարդակի այլասերվածության  պատիկությունն  է։
   Մասնավորապես  ջրածնի  ատոմների  պարզագույնԱյստեղ  ատոմական  էլեկտրոնների  ենթահամակարգի  համար, որտեղ, որտեղ-գլխավոր քվանտային թիվն է։
  Իսկ ֆոտոններիդեպքում  էներգիականենթահամակարգի  համար,  որոնք  գտնվում  ենվիճակում,  այլասերվածության  պատիկությունը` ,  քանի  որ  ֆիքսվածհաճախության  ու  տարածման  ուղղության  դեպքում  լույսի  քվանտը՝  ֆոտոնը,կարող է ունենալ բևեռացման երկու անկախ ուղղություններ։
  Փոխազդեցությանբացակայության ելքային վիճակում համակարգի էնտրոպիան  (հաշվի առնելովէնտրոպիայի ադդիտիվությունը)որտեղ  քանի որենթահամակարգի  ստորին   վիճակում, որը    N  -պատիկ այլասերված է։
 - ատոմական էլեկտրոնների լրիվ թիվը  N -ատոմական  էներգիական  մակարդակի  վրա  հիմնականԻսկ Ենթադրենք  փոխազդեցության  առաջին  փուլումկլանելով նույն քանակությամբ  ատոմներ, լուսային քվանտներ, անցում են  պատիկությամբ2   էներկատարում  այլասերվածությանգիական վիճակ։
  Համակարգի էնտրոպիան նման անցումից հետոորտեղ։
                                       (7)                  Բնականաբար1    ուղիղ  անցումը  համապատասխանում  է  փակհամակարգի էնտրոպիայի աճի օրենքին։
 Իրոք քանի որ որը տեղի ունի ակնհայտորեն։
 Փոխազդեցության երկրորդ փուլում իրականանում են2   հակա3N  ատոմները, արձա ֆոտոններ, վերադառնում են ելման վիճակ, համակարգիդարձ անցումներ։
  Նման անցումների պարագայում, երբկելով նույնքան  h էնտրոպիան կտրվի հետևյալ արտահայտությամբ. որտեղ ։
 1 Համակարգի  էնտրոպիայի  փոփոխությունը  (աճը)  ուղիղ1    անցման հետևանքով. ։
 Համակարգի  էնտրոպիայի  փոփոխությունը2   անցման հետևանքով. (անկումը)  հակադարձՀեշտ  է  նկատել,  որ  դեպքում  իրականանում  է  հետևյալ  իրո։
 ղությունը.                      և փակ համակարգի էնտրոպիայի  այսինքն՝ հաստատունությունը ապահովվում է մանրակրկիտ հավասարակշռության պայմանի դեպքում միայն։
 Այստեղ                                          ուղիղ անցման լրիվ հավանականությունն է` հաշվի առնելով էներգիական մաW ճառագայթման  էներգիայի  խտուկարդակների  վերջավոր  լայնությունը,թյունը,  N - ատոմների թիվը  1  վիճակում,-ալիքի էլեկտրամագնիսականդաշտի լարվածության լայնույթը, t - անցման ժամանակը,-անցմանդիպոլային  մոմենտի  քառակուսին  [6]։
 հակադարձ ինքնակամ (սպոնտան) անցման ժամանակից չկախված հավանա3N -ի  բերվածկանությունն  է,մեկնաբանությունը  չի  ապահովում  (14)  պայմանի  իրականացումը,  քանի  որ(14)-ի  ձախ մասում առկա է ժամանակից բացահայտ կախվածություն, որը  բացակայում է աջ մասում (ինքնակամ անցումը պատահական պրոցես է)։
  Մնում էհավաստել  մանրակրկիտ  հավասարակշռությունն  ապահովողլրացուցիչ2    անցման  գոյությունը,  որն  իրականանում  է  ժամանակից  բացահայտկախվածություն ունեցող հավանականությամբ.2N -  ատոմների  թիվը  2   վիճակում։
   Սակայն-  որտեղ-ը որտեղանցման  հավանականությունն  է։
   Նման  կերպ  կարելի  է  պայմանավորելհարկադրական ճառագայթման առկայության անհրաժեշտությունը։
 հակադրականԱյժմ ձևավորենք ( ) տարբերությունը. որտեղ։
 3 Կարելի է հավաստել, որ  դեպքը  քննարկվել  է  վերևում,  իսկֆիզիկական իմաստից)։
          Այսպիսով՝ մանրակրկիտ հավասարակշռության խախտման պարագայում  դեպքում։
  (Նշենք, որ  դեպքը  զուրկ  էև դիտարկվող փակ համակարգի էնտրոպիան անհրաժեշտորեն աճում է։
  Իրոք,ատոմների  և  ճառագայթման  փակ  համակարգում  ընթացող  էներգափոխանակումը  (հարկադրական  կլանում,  ինքնակամ  և  հարկադրական  առաքում)ուղեկցվում է էներգիայի ոչ մոնոտոն և ոչ նպատակաուղղված ցրման երևույթներով, պայմանավորված ֆոտոնի կլանման և առաքման ժամանակ ատոմներիհետհարվածի  իմպուլսի  (և  էներգիայի)  գոյացմամբ։
   Նման  ինքնակամ  (ինքնաբերաբար)  ընթացող  երևույթների  անհամաչափությունը,  այսինքն՝  միուղղվածությունը, մանրակրկիտ  հավասարակշռության խախտման դեպքում հանգեցնում  է համակարգի  էնտրոպիայի  աճին։
  Իսկ  հավասարակշռության  առկայության դեպքում, երբ իրականանում է կլանման ու առաքման ակտերի թվի միջինացված հավասարություն, ատոմական հետհարվածի էներգիաների միջինացված կորուստը բացակայում է (համակարգի էնտրոպիան մնում է հաստատուն)։
 Ինչպես գիտենք, դասական մեխանիկան լիովին համաչափ է ժամանակիերկու  ուղղությունների  նկատմամբ,  այնպես  որ,  հաշվի  առնելով  ժամանակինշանի  փոփոխության  նկատմամբ  դասական  մեխանիկայի  հավասարումներիինվարիանտությունը,  կարելի  է  եզրահանգել  էնտրոպիայի  լոկ  մոնոտոն  փոփոխության  միտքը։
   Սակայն  էնտրոպիայի  մոնոտոն  աճի  օրենքն  ստանալուհամար  անհրաժեշտ  է  ֆիքսել  ժամանակի  միուղղվածության  փաստը։
   Ժամանակի երկու ուղղությունների անհամարժեքության գաղափարը արմատացած էքվանտային մեխանիկայում, այնպես որ էնտրոպիայի աճի օրենքի գոյությունըխարսխվում  է  քվանտամեխանիկական  դիտարկումների  վրա  [2]։
   Ասվածիօրինակ  կարող  է  ծառայել  հարկադրական  ճառագայթման  վերը  քննարկված2   հակադարձերևույթը։
  Իրոք,անցումների  գոյության  իրողությունը  անհրաժեշտորեն  պայմանավորում  է2    պրոցեսի  արդյունքիժամանակի  միուղղվածության  փաստը,  քանի  որ1   պրոցեսի արդյունքի հավանահավանականությունը կանխորոշվում է1   անցումնկանությամբ, որը կարող է տեղի ունենալ լոկ այն դեպքում, երբընթացել է2  -ից առաջ (որը ակնհայտ է)։
 2N  ատոմների ատոմների1   ևԵվ ինչպես տեսանք վերևում, ժամանակի միուղղվածությունը փաստող  օրինաչափ  անհավասարությունն  էլ  հենց  հանգեցնում  է  փակ  համակարգի  էնտրոպիայի  աճի  եզրահանգմանը։
   Այնպես  որ  քվանտամեխանիկական  դիտարկումներում  ժամանակի  երկու  ուղղությունների  ֆիզիկական անհամարժեքության մակրոսկոպական ընդհանրացումը հանգեցնում էէնտրոպիայի աճի օրենքին [2]։
 Գ ր ա կ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն 1.  Тарасов Л. В. Основы квантовой механики. M.։
  “Высшая школа”. 1987. 286 с.2.  Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. M.։
  “Наука”. 1964. 565 с.4.  Джеммер М. Эволюция понятий квантовой механики. M.։
  “Наука”. 1985. 379 с.M.։
  “Наука”. 1977. 406 с.6.  Шпольский Э. В. Атомная физика, т. 2.M.։
  “Наука”. 1974. 447 с.Տեղեկություններ հեղինակի մասինՆիկողոսյան Հրաչիկ Սուրենի – ՇՊՀ, Ֆիզիկայի, տեխնոլոգիայի և նրանց դասավանդման մեթոդիկաների ամբիոնի դոցենտ, ֆիզմաթ. գիտ. թեկն., E-mail։

Աշխատանքում դիտարկվում է հարկադրական ճառագայթման երևույթի  պատճառաբանվածությունը  ջերմադինամիկայի  երկրորդ  օրենքի  տեսանկյունից։
  Ի ցույց է դրվում քվանտային երևույթների մեկնաբանություններում վիճակագրական  պատկերացումների,  մասնավորապես  էնտրոպիայի  գաղափարի  կիրառությունը։
