Մեր հանրապետությունում «աշխարհաքաղաքականության» համակարգի ձևավորման հասարակական պահանջն առավել քան ակնհայտ է:   Այնուամենայնիվ, մենք համարում ենք, որ անհրաժեշտ է զարգացնել այս մտավոր ուղղությունը ոչ միայն աշխարհայացքային-գիտական, այլև գործնական-գիտական-գործնական տեսանկյունից:   Այսինքն ՝ մեր հասարակության գիտական ​​շրջանակների նկատմամբ հասարակության պահանջարկը պայմանավորված է ոչ միայն գիտական, այլև գործնական հետազոտական ​​կարողություններով:  Ակնհայտ է, որ առաջին հայացքից մեր դատողությունները կարող են միանշանակ չընդունվել, քանի որ անհնար է պատկերացնել աշխարհում աշխարհաքաղաքական երկիր `բնակչության թվով 78-րդ, բնակչության թվով 134-րդ, բնակչության թվով 125-րդ, ՀՆԱ-ի 125-րդ, 84-րդ` ըստ երկրների բնակչություն Գործընթացներին ինքնուրույն մասնակցելու ունակություն: Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ ենք համարում շեշտել, որ մենք համարում ենք «աշխարհաքաղաքականությունը» որպես կարգապահություն, որը գիտականորեն հիմնավորում է պետությունների աշխարհաքաղաքական ներուժը տարածաշրջանային-գլոբալ աշխարհաքաղաքական գործընթացների (աշխարհաքաղաքական մարտահրավերներ) ֆոնին ՝ բխող մոլորակի ժամանակակից աշխարհաքաղաքական կառուցվածքի բնույթից: ,   Այս համատեքստում հայկական պետականությունը ստանում է առանձնահատուկ նշանակություն, որը մենք համարում ենք ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարների արտահայտման հիմնական դերակատարը, միակ նախապայմանը, այլ ոլորտների գործունեության հնարավոր հարթությունը: Աշխարհաքաղաքականության վերաբերյալ մասնագիտական ​​գրականության մեջ «դերասանները» սահմանվում են որպես բոլոր մարդկանց և կառույցների ամբողջություն, որոնք զարգացնում են տեղական, տարածաշրջանային-գլոբալ տարածքների տարածական-ժամանակային ընկալումները: , Ակնհայտ է նաև, որ տվյալ ոլորտում որոշակի գործոններ փոխազդում են այլ դերակատարների հետ:  Եվ այդ փոխգործակցությունը կարող է լինել և՛ համագործակցային, և՛ հակասական: Աշխարհաքաղաքական դերակատարները, ինչպես գիտական, այնպես էլ գործնական մակարդակում, խարսխված են տարածքային (տարածքային) հասկացություններում, որոնք իրենց քաղաքական վարքի հնարավոր «հիմնավորված տարրերն» են:   Ըստ այդմ, հեոպոլիտիկները տարբերակում են հասարակության առաջնորդների աշխարհաքաղաքական ընկալումները, «աշխարհաքաղաքական բանաձևերը», որոնք ուղղված են հասարակության անդամների գիտակցության վրա ազդելուն:   Այլ կերպ ասած, այս բանաձեւերը պարզեցված մերժված աշխարհաքաղաքական հասկացությունների արտահայտություններ են, որոնք կարող են ազդել հասարակության գիտակցության վրա: Աշխարհաքաղաքական դերակատարների քաղաքական վարքագիծը ուղղակիորեն կախված է տարածքային առանձնահատկություններից, որոնց գրանցումը ուղղակի անհրաժեշտություն է դերակատարներին նկարագրելիս: Աշխարհաքաղաքական դերասաններն առանձնանում են ոչ միայն տարածական առանձնահատկություններով, այլև տարածության մեջ ունեցած հարաբերությունների յուրահատուկ բնույթով: Այս ամենի արդյունքում յուրաքանչյուր աշխարհաքաղաքական հատված պատմականորեն սահմանում է իր գործունեության ոլորտը ՝ սոցիալական շերտը, որը կլինի սոցիալական հենարանը:   Այսինքն ՝ դերասաններն իրենց տարածական գործունեության միջոցով սոցիալական վերահսկողության եզակի գործիք են: Մասնագիտական ​​գրականության մեջ շրջանառվող շատ աշխարհաքաղաքական դերասաններ հիմնականում դասակարգվում են հետևյալ սկզբունքների համաձայն. • Դասական կամ ավանդական աշխարհաքաղաքական դերասաններ, որոնք վերագրվում են պետությանը, բանակին, եկեղեցուն, • Նոր աշխարհաքաղաքական դերակատարներ, ներառյալ քաղաքական կուսակցությունները, հասարակական կազմակերպությունները, ռազմական խմբերը, տնտեսական կառուցվածքներ, հասարակայնության հետ կապեր և ձևեր. • Modernամանակակից աշխարհաքաղաքական դերակատարներ:   Այս խումբը վերագրվում է կազմակերպություններին և անհատական ​​խմբերին, որոնք արտահայտում են որոշակի աշխարհաքաղաքական նախագծեր ազգային (ազգայնական) կամ կրոնական գաղափարախոսության հիման վրա: Նախքան հայկական աշխարհաքաղաքականության դերակատարներին քննարկելը, նշենք, որ հետազոտական ​​խնդրի նորությունն ու բարդությունը թույլ չեն տալիս մեր տեսակետում ամբողջությամբ ներառել բոլոր հնարավոր օբյեկտներն ու առարկաները, որոնք կարող են պայմանավորել հայկական աշխարհաքաղաքականության բովանդակությունը:  Ավելին, մեկ հետազոտության ընթացքում հնարավոր չէ սպառել բոլոր գործոնների դիտարկումը, որոնք որոշում են բնական համակարգի հետ ինտեգրված բարդ համակարգի դինամիկան:   Հետեւաբար, մեր առանձնացրած դերասանները առաջնային ենք համարում միայն տարածական-ժամանակային իմաստով: Ելնելով աշխարհագրական հետազոտությունների գիտամեթոդական առանձնահատկություններից ՝ մենք հայկական աշխարհաքաղաքականության դերակատարներին պայմանականորեն ընդգրկել ենք հետևյալ խմբերի մեջ. 1. Հայկական պետություն:  Մենք դա համարում ենք մյուս դերակատարներից անջատ առաջին հերթին, քանի որ համարում ենք, որ հայկական պետությունը ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարների արտահայտման միակ նախապայմանն է, աշխարհաքաղաքական գործընթացների հիմնական օբյեկտը, այլ դերակատարների գործունեության հնարավոր ոլորտը: 2. Հայկական աշխարհաքաղաքական ներուժը որոշող դերասաններ: Այս խմբում մենք ներառում ենք երկու փոխհամաձայնեցված, բայց համեմատաբար անկախ չափումներ. Պոտենցիալ սոցիալական և բնական բաղադրիչներ: Մենք օգտագործում ենք հասարակության կենսամակարդակը սոցիալական բաղադրիչի համար, քանի որ աշխարհաքաղաքական գաղափարների ցանկությունները արտահայտելու և իրականություն դարձնելու համար անհրաժեշտ է որոշակի մակարդակի նյութական և զգույշ բավարարվածություն: Աշխարհաքաղաքական ներուժի բնական բաղադրիչի համար առաջնային ենք համարում պետական ​​տարածքի աշխարհաքաղաքական պահանջարկը, իսկ բնական պաշարների ներուժից խմելու ջրի գործոնները: 3. Հայկական աշխարհաքաղաքականության դասական դերասաններ: Դերասանների այս խմբում պետք է դիտարկել հայկական բանակը, հայկական սփյուռքը և հայկական եկեղեցին:  Հարաբերական անկախությամբ օժտված վերջին երկուսը ի հայտ են եկել պատմական առանձին շրջաններում ՝ որպես ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարների արտահայտման հիմնական (երբեմն նույնիսկ միակ) օղակը, սակայն այսօր, հայկական պետության գոյության պայմաններում, դրանք դառնում են ամբողջի բաղկացուցիչ մասերը:  Հատկապես շեշտենք այն փաստը, որ ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարների իրագործման ոլորտում վերոնշյալ դերակատարների նոր իրավիճակը չի նվազեցնում, այլ վերաիմաստավորում վերջիններիս նշանակությունը:  Հայկական սփյուռքի եղեղեցին դառնում է կարևոր (բայց ոչ անկախ կամ միակ) դերակատարը հայկական աշխարհաքաղաքականության կենսունակությունն ապահովելու գործում: Ինչ վերաբերում է հայկական բանակին, ապա նրա ուժը պետական ​​անվտանգության և աշխարհաքաղաքական անկախության տեսանկյունից չի կարելի գերագնահատել: Դասակարգման նման տրամաբանությունը գերակա է դարձնում հայոց պետականության դիտարկումը որպես ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարների արտահայտման հիմնական և միակ նախապայման: Ընդգծենք, որ պետությունը աշխարհաքաղաքականության հիմնական կատեգորիան է:   Աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից պետությունն առանձնանում է երեք կարևոր գործառույթով. Կառուցվածք, օրինական իշխանություն, տարածք:   Այսինքն ՝ պետությունները աշխարհաքաղաքական գործընթացների «հիմնական սուբյեկտներն» են, հիմնական օբյեկտները: Ավելորդ չենք համարում նշել, որ հայ ազգը դարեր շարունակ զրկված է պետականությունից, և, հետեւաբար, զրկված է ազգային-աշխարհաքաղաքական գաղափարներ իրականացնելու իրական հնարավորությունից:   Պետականության բացակայության պատճառով այդ գաղափարների արտահայտման պատասխանատվությունը, շատ սահմանափակ հնարավորություններով, ստանձնեցին տարբեր կառույցներ ՝ եկեղեցին, սփյուռքի կազմակերպությունները, առանձին սոցիալական շերտեր (գործարարներ, մտավորականներ) և անհատներ: 20-րդ դարում ձևավորված հայկական հանրապետությունների պարագայում այդ սուբյեկտները շարունակում են պահպանել իրենց համեմատաբար անկախ պահվածքը աշխարհաքաղաքական գործընթացների ոլորտում: Հաճախ վերոհիշյալ սուբյեկտների ինքնուրույն պահվածքը հակասում է ընդհանուր ծրագրերի իրականացմանը ՝ այդպիսով նվազեցնելով աշխարհաքաղաքական գործընթացների վրա ազդելու և նույնիսկ հարմարվելու մեր ընդհանուր ներուժը:   Այս ամենը հատկապես ակնհայտ էր հետխորհրդային անկախ Հայաստանի գոյության ընթացքում: Չնայած, արցախյան հակամարտության պատճառով, անկախության առաջին տարիներին ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարների իրացման ոլորտում դերակատարների գործունեությունը համընկնում էր, այնուամենայնիվ, հաջորդ տարիները բացահայտեցին խնդրի զարգացման փոփոխություններ:   Մասնավորապես, ընդհանուր նպատակի իրագործումը ՝ Արցախյան պատերազմի հաղթական արդյունքը, բարձրացրեց ազգային աշխարհաքաղաքական ընկալումների առաջնահերթությունների հստակեցման հարցը:   Հայաստանի Հանրապետությունը, որին օբյեկտիվորեն հատկացվեց գլխավոր դերը ազգային աշխարհաքաղաքական նպատակների իրականացման գործում, աստիճանաբար զիջեց իր գործառույթները այլ դերակատարներին: Ավելին, հայկական սփյուռքը ստացավ տարածաշրջանային և համաշխարհային աշխարհաքաղաքական գործընթացների վրա ազդելու հիմնական գործառույթը:   Այս պարագայում հայկական պետության և հայկական սփյուռքի աշխարհաքաղաքական գաղափարների ընդհանրացման հիմնական շրջանակը սահմանվեց որպես Հայ Դատի միջազգային հետապնդում:   Այս հարցը որոշ չափով ստորադասվեց Հայաստանի համար կենսական նշանակություն ունեցող մեկ այլ խնդրի ՝ Արցախյան հակամարտության վերջնական կարգավորմանը: Ազգային աշխարհաքաղաքական պատկերացումների նման ենթախմբում Հայաստանի Հանրապետության հզորացումը երկրորդ պլան էր մղվում: Այս հարցը համարվել է հնարավոր, բայց ոչ միակ նախապայմանը `աշխարհաքաղաքական, աշխարհատնտեսական, աշխարհամշակութային տիրույթներում ազգային նպատակների իրականացումն ապահովելու համար:  Համաշխարհային պրակտիկայում բազմիցս ապացուցվել է, որ ցանկացած էթնոմշակութային միավորի դեպքում աշխարհաքաղաքական գաղափարների իրականացման արդյունավետությունն ուղղակիորեն կախված է պետության հզորությունից:  Անգամ պարտված երկրներում (Իսրայել, Հարավային Կորեա) (Իսրայել, Հարավային Կորեա) պետության ամրապնդումը և հասարակության կենսամակարդակի բարձրացումը համարվում էին միակ նախապայմանները նրանց աշխարհաքաղաքական անկախությունն ու ազդեցությունը մոլորակի աշխարհաքաղաքական կառուցվածքում ապահովելու համար: , Ընդգծենք մեկ հնարավոր հանգամանք: Հայաստանի Հանրապետությունն առանձնանում է ազգային միատարրության բարձր ցուցանիշով:   Հետևաբար, հասարակության որոշակի հատված ներկայացնող ազգային փոքրամասնությունների խմբերը չեն կարող խոչընդոտել ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարների արտահայտմանը և իրականացմանը:   Ավելին, այս հանգամանքը լրացուցիչ առավելություններ է տալիս «Հայաստանի Հանրապետության» աշխարհաքաղաքական սուբյեկտին `ազգային ֆոնի վրա տարածաշրջանում անընդհատ զարգացող աշխարհաքաղաքական գործընթացներից խուսափելու համար: Այսպիսով, ակնհայտ է փաստը, որ հայ ազգի աշխարհաքաղաքական նկրտումների իրականացման միակ նախապայմանը հայկական հզոր պետականության գոյությունն է, գոնե առայժմ, պատմական հայրենիքում:   Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է հանդես գա ոչ թե որպես առանձին օղակ հայ աշխարհաքաղաքական դերակատարների շղթայում, այլ որպես այդ օղակների գործունեության միակ ոլորտը:  Ուստի ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարներ արտահայտող բանաձևի հիմնական բաղադրիչը Հզոր պետությունն է: Որտեղ ՝ Ա - հայկական աշխարհաքաղաքականություն, Պ - հայկական պետականություն: Այս բանաձևը հաստատում է այն փաստը, որ ընդհանուր առմամբ ազգային աշխարհաքաղաքական գաղափարների բովանդակությունը հայկական պետականության հզորության աստիճանի գործառույթ է:  Այլ կերպ ասած, միայն հզոր Հայաստանը `համաշխարհային աշխարհաքաղաքական կառուցվածքի բոլոր մակարդակներում, կարող է ձևակերպել ազգային աշխարհաքաղաքականության ձգտումները: Այսպիսով, հայկական աշխարհաքաղաքականությունը, համարելով դա որպես ժամանակակից աշխարհում հայ տեսակի իրական տեղն ու դերը հավակնելու միջոց, ենթադրում է համապատասխան գիտակցության ապահովում, որի առանցքը պետք է լինի աշխարհաքաղաքական կրթության եզակի ծրագրի ապահովումը: ազգը, քանի որ, ինչպես Կ. Հաուսոֆեր, յուրաքանչյուր ազգի լիարժեք կենսագործունեության համար տարածության սահմանափակման խնդիրը պետք է իրագործի հասարակության յուրաքանչյուր խավ, յուրաքանչյուր անհատ: » Մեր դեպքում, միասնական Հայաստանի ստեղծումը հնարավոր կլինի միայն այն դեպքում, եթե ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացի դա ընկալի ոչ միայն որպես բարոյական հաղթանակի ցանկություն, այլև իր կենսատարածքն ընդլայնելու միակ արդարացված հնարավորությունը: Հղումներ 1. Ա.Հ. Ներսիսյան, «Հայ քաղաքակրթական ինքնատիպությունը որպես աշխարհաքաղաքական անկախության նախապայման բացահայտելու անհրաժեշտությունը», GSPI, Հանրապետական ​​գիտական ​​նստաշրջանի նյութեր, Երևան, 2011, էջ 538-540: 2. Ա.Հ. Ներսիսյան «Աշխարհաքաղաքականության գիտական ​​բովանդակությունը.   Տեղը գիտությունների դասակարգման համակարգում », ՎՍՊԻ, գիտական ​​նյութեր, հատոր Բ, Վանաձոր 2011, էջ 170-179: 3. Ա.Հ. Վալեսյան, Լ.Հ. Վալեսյան «Քաղաքական աշխարհագրություն» Երեւան, Երեւանի համալսարանի հրատարակչություն, 2005 թ., 339 էջ: 4. В. В. Желтов, М. В. Helելտովի աշխարհաքաղաքականություն.   «Պատմություն և տեսություն»: Մոսկվա 2009 թ , Изд.  Վուզովսկու դասագիրք:  ԻՆՖՐԱ-Մ, ս. 455.5: Нартов Н. Ա., Աշխարհաքաղաքականություն, խմբ.  - Մ.  ITNITI-DANA, Edinstvo, 2004, 544 էջ Գլոբալ բարգավաճում: - Նյու Յորք.  Harper Business, 2003, 396 էջ: Տեղեկատվություն հեղինակի `աշխարհագրական գիտնական Արմեն Հովհաննեսի Ներսիսյանի մասին: Թեկնածու, դոցենտ, Գյումրու Մ. Նալբանդյանի անվան պետական ​​մանկավարժական ինստիտուտ, Հայաստանի պետական ​​մանկավարժական համալսարանի աշխարհագրական ամբիոնի դասախոս, սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրություն, MՇՇ ամբիոնի դասախոս, էլ. ։

Հոդվածում  հայկական  պետականությունը  քննարկված  է  որպես  ազգային  աշխարհաքաղաքական  պատկերացումների  արտահայտման  գլխավոր  ակտոր  և  միակ  նախապայման,  մյուս  ակտորների  գործունեության  կարևոր  հարթություն։
   Ընդգծենք,  որ  աշխարհաքաղաքականությունը  անխզելիորեն  կապված  է  այն  ամենի  հետ,  ինչը  քաղաքական  սոցիոլոգիայում  անվանում  են  ակտորներ։
  Վերջիններիս շարքին դասվում են այն բոլոր անհատականությունները,  խմբերն  ու  կառույցները,  որոնք  «աշխարհաքաղաքական  ցանկություններն  ու  պատկերացումները  մշակում,  արտահայտում  և  դնում  են  գործողության մեջ»։
