Անկախության հռչակումից հետո Հայաստանում իրականացվեցին արմատական ​​ագրարային վերափոխումներ:   Մասնավորեցման առաջին տարիները համընկնում էին շրջափակման տարիների հետ: «Արտադրության անմիջական անկման հետ մեկտեղ, գյուղատնտեսության գիտական ​​բազան և դրա գենային ֆոնդի արտադրությունը խոր ճգնաժամ ապրեցին:  Ագրարային արմատական ​​վերակառուցման առաջին երեք տարիների ընթացքում, բացի գյուղացիական կոլտնտեսություններից, սեփականաշնորհվել են նաև Հայաստանի Հանրապետության կոլեկտիվ գյուղատնտեսական պետական ​​ձեռնարկություններին պատկանող արտադրության այլ հանրային միջոցները: Գյուղատնտեսական կոլեկտիվների լուծարման պատճառով վերացվեց գյուղատնտեսության պահպանման միասնական, կենտրոնացված համակարգը, լուծարվեց մասնաճյուղի ժամանակակից տեխնիկական բազան, որով մեխանիկական ինտենսիվ գյուղատնտեսությունը տեղը զիջեց ընդարձակ գյուղատնտեսությանը 1:  Գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող հաստոցային տրակտորի հավաքածուի շուրջ 90% -ը օգտագործվել է նորմատիվային ժամկետից 10-15 տարի ավելի երկար 2: Անդրադառնալով գյուղտեխնիկայի սեփականաշնորհմանը, հարկ է նշել, որ արտադրական գործընթացների մեքենայացման խնդիրը հատկապես դժվար է լուծել գյուղացիական տնտեսություններում: Գոյություն ունեցող հին սարքավորումները կարող էին բուժել միայն ստորին, լավագույն դեպքում խաղողի այգիները `փոքր տնտեսությունների պայմաններում: 1 Տե՛ս Մանասերյան Ն., Ագրարային հարցը երեկ և այսօր, Երևան, 2005, էջ: 111 2 Տե՛ս Մովսիսյան Վ., Հողի ճակատագրի մասին: Մտորումներ սպանդի մասին, Երեւան, 2001, էջ: 248 թ. 248 թ. Տեխնիկական ֆերմերային տնտեսություններին տեխնիկական աջակցությամբ սպասարկելու տեսանկյունից հնարավոր էր հիմնել գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման կայաններ «Հայագրոսերվիսի» և «Հայբերրիություն» արտադրամասերին հարող տարածքում 1: Հանրապետության գյուղատնտեսական մեքենաների պարկը տարիներ շարունակ չէր նորացվում:   Մեքենաների մեծ մասը հին էին, ֆիզիկապես և բարոյապես մաշված:   Նրանցից ոմանք լավ վիճակում չէին, ուստի դրանք չօգտագործվեցին:  Օգտագործված մեքենաների ցածր արտադրողականություն և աշխատանքի արդյունավետություն:   Գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործման ցածր արդյունավետությունը, ավելին, պայմանավորված էր սեփականաշնորհված հողակտորների մասնատմամբ:   Արդյունքում, ձեռքի աշխատանքի մեջ գերակշռում էր ֆիզիկապես ծանր, ցածր արտադրողականությունը, ինչը անհնար էր դարձնում սեզոնային գյուղատնտեսական աշխատանքը կարճ ժամանակահատվածում սկսելը և ավարտելը: Հատկանշական է, որ սեփականաշնորհման սկզբնական փուլում գյուղատնտեսական տեխնիկայի, սարքավորումների և այլ միջոցների մեծ մասը պետք է հանձնվեին տեղական խորհուրդներին ՝ գյուղացիական տնտեսություններին սպասարկելու նպատակով:   Սա թուլացրեց արտադրողների նյութական շահը և այդ միջոցները արդյունավետ պահելու և օգտագործելու պատասխանատվությունը:  Մյուս կողմից, այդ միջոցները միշտ չէ, որ պատշաճ կերպով սպասարկում են արտադրողների շահերը:   Շատ հաճախ գյուղատնտեսական տեխնիկայի առանձին մասեր վաճառվում էին բարձր գներով, և մեքենաները վերածվում էին թափոնների:   Գյուղատնտեսական տեխնիկայի բազայի փոշոտումը մեծ հարված հասցրեց գյուղմթերքների արտադրությանը:   Գյուղում տեխնիկական կենտրոնը կենտրոնացած էր առանձին մարդկանց ձեռքում, որոնք այնպիսի գներ էին առաջարկում, որ գյուղացին հնարավորություն չունենա իր հողը մշակելու:   Հանրապետությունում չկար նույնիսկ պարզունակ գյուղատնտեսական գործիքների կազմակերպված զանգվածային արտադրություն: Ըստ սեփականաշնորհման սկզբունքի ՝ նրանք, ովքեր օգտագործում էին սարքավորումները, սեփականաշնորհման առաջնային իրավունք ունեին:  Նրանք դարձան գյուղտեխնիկայի տերեր:  Անհրաժեշտ է 1 Տե՛ս Մկրտչյան Հ., Հողի հետ կապերի հիմնական modernամանակակից ագրարային քաղաքականության հիմնական ուղղությունները Հայաստանում, Երևան, 1997, էջ: 18 Հարկ է նշել, որ դրա պատճառներից մեկն այն էր, որ այդ տարիներին փախստականները վճարունակ չէին, իսկ նրանք, ովքեր նվազագույն հնարավորություն ունեին, մի քանի օր առաջ էին տեղափոխվել քաղաք, նույնիսկ արտերկիր:   Այսպիսով, փախստականներով բնակեցված գյուղերի մեծ մասը զրկված էին գյուղատնտեսական տեխնիկայից 1: Գյուղատնտեսական տեխնիկա գնելու համար ՀՀ կառավարությունը մի շարք համաձայնագրեր է կնքել տարբեր երկրների հետ:   Այսպիսով, ՀՀ կառավարության «betweenապոնիան և Չինաստանը» ստորագրած համաձայնագրերի համաձայն, 1998 թ. 5ապոնիայից հանրապետություն են բերվել 8,5 միլիոն դրամի 15 հատ հացահատիկային կոմբայն:  1999-2000թթ. Japanապոնիայի տրամադրած 300 միլիոն գումարի չափով հանրապետություն են ներմուծվել մինչև 4 տասնյակ մանր հացահատիկահավաք կոմբայնների և պահեստամասերի նոր խմբաքանակներ:   1999 թվականից Չինաստանից բերվել է 100 տրակտոր, որոնք կոմբայնների հետ միասին վաճառվել են շրջաններում բաց աճուրդով: 2 2000 78 տեսակի փոքր տրակտորներ (պահեստամասեր) Չինաստանի կառավարությունը 3 միլիոնով ներմուծել է հանրապետություն:   Ե՛վ Japaneseապոնիայի, և՛ Չինաստանի կառավարությունները դրանք տրամադրեցին կառավարությանը 2000 թ. Հունվարի 26-ի որոշմամբ, որը որակվեց որպես հումանիտար օգնության ծրագիր: 3 Նրանք ապահովում էին բավարար արտադրողականություն:   2000 թ.-ին հանրապետության ավելի քան 333 հազար գյուղացիական տնտեսությունների նյութատեխնիկական բազան Հաջորդ պատկերն է. Էլեկտրաշարժիչներ, հանրապետություն • տրակտորներ ՝ 13.1 հազար հատ, բեռնատարներ ՝ 12.7 հազար հատ, • տրակտորային հերկներ ՝ 3.6 հազար հատ, • տրակտորային ցանքսեր - 1,6 հազար հատ, մշակողներ ՝ 2 հազար հատ, հնձվորներ ՝ 0,8 հազար հատ, 1 Աղքատություն և ժողովրդավարություն Հայաստանում, Երևան, 2000 թ., Էջ 14: 2 Մինասյան Ե., Սոցիալ-տնտեսական վերափոխումները Հայաստանի Հանրապետությունում (1990-2003), Երեւան, 2003, էջ. 93 3 ՀՀ պաշտոնական տեղեկագիր, հ. 2, 2000 թ. Փետրվարի 14, էջ 50-51: ժամանակակից Հայաստանում • տրակտորային հնձվորներ ՝ 1,4 հազար հատ 1: Գյուղատնտեսական հացահատիկահավաք կոմբայններ ՝ 1.3 հազար հատ, սիլոսահավաք կոմբայններ ՝ անասնակեր բերքահավաքներ - 0.4 հազար հատ Փոքր ֆերմերային տնտեսություններ են պահանջվում (համաձայն լեռնահանքային արդյունաբերության, փոքր արտադրության պահանջների) ՝ մեքենաներ կառուցելու համար:  Ուստի անհրաժեշտ է հոգ տանել հանրապետությունում արտադրական միջոցների խնամքի և պահպանման մասին, բարձրացնել դրանց օգտագործման արդյունավետությունը:   Այս տեխնիկան կարող է կենտրոնացված լինել ընդհանուր օգտագործման համար:   Միևնույն ժամանակ, բարդ ծրագիր մշակելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել 50 ձիաուժ հզորությամբ տրակտորների պահանջարկը. Այն փաստը, որ գյուղատնտեսական տեխնիկայի հավաքածուն մի քանի տարի չի թարմացվել, որի միայն 2.7% -ը թողարկվել է 1994 թվականին: Այնուհետև չկար օժանդակ սարքավորում, չկային նյութեր ներկրող տարբեր միջնորդ ընկերություններ, ընկերություններ, սարքավորումների վարձակալման կետեր: Փաստորեն, գյուղատնտեսական ծառայություններն անարդյունավետ էին վճարման չլուծված խնդիրների պատճառով: Արտադրական և ոչ արտադրական ֆոնդերի մասնավորեցման տեմպերը ցածր էին:   Teաշարանները մասնավորեցվել են, վերանորոգման խանութները մասնավորեցվել են 30.5% -ով, իսկ վարչական շենքերը `11.9% -ով: Ոչ մասնավորեցված հիմնական միջոցները մնացել են առանց սեփականատերերի և չեն օգտագործվել 2: Սեփականաշնորհման ընթացքում հանրապետության ագրոարդյունաբերական համալիրում վերանորոգման արտադրամասերի 52840 քմ օգտակար տարածքից 1682-ը մասնավորեցվել է: 1116 թ.  Բացի այդ, նույն ժամանակահատվածում հանրապետությունում 931 անասնակեր բերքահավաքից 450-ը մասնավորեցվել է, միջինը մոտ 9762 ռուբլի, 4865 տրակտորային հերկներից `2602` մոտ 447 ռուբլի 1 Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք 1999-2000, Երևան, 2001: 2 Մամիկոնյան Հ., Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսական արտադրանքի զարգացման հիմնախնդիրները, Երեւան, 1997, էջ 20: 39,2%, ոչխարների փոշին ՝ 34,8%, միջին գնով, 2344 սերմ ցանվել է մեքենաներից ՝ 1176 մոտ 1163 ռուբլի 1 միջին գներով:   Եթե ​​հաշվի առնենք այդ տարիներին ռուբլու արժեզրկումը, ապա թվերից դժվար չէ կռահել, քանի որ սեփականաշնորհված արտադրական ռեսուրսները վաճառվել էին բավականին ցածր գներով, որոնք չէին արտացոլում դրանց իրական արժեքը:   Մյուս կողմից, թվերը ցույց են տալիս, որ հանրապետության հիմնական պետական ​​գյուղատնտեսական ֆոնդերի ավելի քան երկու երրորդը այդ տարիներին (1991-1994) սեփականաշնորհված չեն:   Itիշտ է, չսեփականաշնորհված հիմնական միջոցների մի մասը մնաց դեռ պահպանված ֆերմերային տնտեսություններում, որոնք օգտագործվում էին նրանց կողմից, իսկ մի մասն էլ կցվում էր գյուղապետարաններին ՝ նորաստեղծ ֆերմերներին սպասարկելու համար: ,   Նրանց մեծ մասը չի օգտագործվել գյուղատնտեսական արտադրության մեջ: Այլ կերպ ասած, Հանրապետության ազգային հարստության զգացումը վերածվեց մեռած կապիտալի: Արտադրության գյուղատնտեսական միջոցների մասնավորեցումն, ըստ էության, իրականացվել է առանց ագրոարդյունաբերական համալիրի մյուս հնարավոր ճյուղերի միաժամանակ սեփականաշնորհման 2:   Արդյունքում, գյուղատնտեսությունը երկար ժամանակ աշխատում էր որպես մասնավոր սեփականություն, իսկ այն որպես պետական ​​սեփականություն ծառայող ճյուղերը, ինչը բացասաբար էր անդրադառնում ամբողջ ագրոպարենային համալիրի արդյունքների վրա: Ամփոփելով կարելի է փաստել, որ հանրապետության գյուղական բնակավայրերի մեծ մասում իրականացված ագրարային վերափոխումները հանգեցրին ինքնաբավ բնական-տնտեսական համակարգի ձևավորմանը:   Ինտենսիվ գյուղատնտեսությունը գործնականում անհնար էր կտրված հողակտորներում, որոնք գտնվում էին միմյանցից մեծ հեռավորության վրա:  Գյուղացիությունը չունեցավ տնտեսություն, մեծ հնարավորություններ, չէր կարող կազմակերպել վաճառքը: անհրաժեշտություն, արդյունքներ, խնդիրներ, Երեւան, 2003, էջ. 142: 2 Տե՛ս Manaseryan N., նշվ. աշխատանք., էջ 105: Առաջարկով գյուղատնտեսական գործունեության արդյունավետությունը, բնականաբար, իջեցվեց: ԸՆԹԱՔԻ ԳՅՈՒԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԵՎ ԱՅԼ ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐ ։

Հոդվածում  քննարկվել  է  ՀՀ-ում  ագրարային  վերափոխումների  գյուղատնտեսական  համատեքստում  մեքենաների  սեփականաշնորհման  գործընթացը  և  արդյունքները։
     Վերլուծության  արդյունքում  պարզ  որ  համատարած  թալանվեցին  տասնամյակներով  ստեղծված  ֆերմաներն  ու  տեխնիկան`  ընդ  որում  մեծ  մասամբ  հայտնվելով    գյուղատնտեսության  հետ  կապ  չունեցող  մարդկանց  ձեռքում։
   Սեփականաշնորհման  հետևանքով  զրկվելով  գյուղտեխնիկայից,  պարարտանյութերի  օգտագործման  հնարավորություններից` գյուղացին մնաց մենակ իր փոքր հողակտորի հետ`  հույսը  դնելով  ձեռքի  անարդյունավետ  աշխատանքի  վրա,  ինչն  էլ  հանգեցրեց  անկումային  հանրապետության  գյուցատնտեսության  երևույթների խորացմանը։
