ՀՐԱՄԱՆԱԳՐԱՅԻՆ ԽՈՍՔԵՐԻ «ԵԼՔ» ԳՐՔՈՒՄ ԳՐԱԲԱՐ ԽՈՍՔԵՐԸ Հայտնի փաստ է, որ վիճահարույց թեմաները գերակշռում են բոլոր գիտական ​​ոլորտներում, որոնք եղել և մնում են քննարկման առարկա: Լեզվաբանության մեջ նման իրողությունների պակաս չկա:  Վիճահարույց թեմաներն էին գոյական ցողունները, գոյական սեռը, բայի սեռը, եղանակները, ձևը, հաջորդականությունը, ակտի կարգավիճակի կարգավիճակը, դերբիի մասը, դերանունի մասը, դարձվածքները և այլն: Այս հոդվածում մենք ներկայացրել ենք Հին Կտակարանի «Ելք» գրքի հին հայերեն թարգմանությունները ՝ նպատակ ունենալով ցույց տալ հայ թարգմանական գրականության այս գլուխգործոցի ամբողջ հարստությունը:  Ավելացնենք, որ այս գրքի արտահայտությունները ներառված չեն «Հին հայերեն բառարանում» [1]:  Քանի որ վերեւում նշվեց, որ արտահայտությունը լեզվի վիճահարույց թեմաներից մեկն է, մենք չենք կարող զերծ մնալ դրա վերաբերյալ առկա հակասություններից ՝ առանց հղում կատարելու այն մանրամասներին, որոնք մեզ կխլեն մեր խռովությունից: Անդրադառնանք հայագիտության մեջ արտահայտության սահմանման վերաբերյալ տեսակետներին, որպեսզի մեր դիրքորոշումը պարզ լինի: Ընդհանուր սահմանումը հետեւյալն է. «Արտահայտությունը կառուցվածքային երկու ժավելյան բառերի կայուն, ամբողջական, վերաիմաստավորված կապ է, որը վերարտադրվում է խոսքում որպես լեզվաբանորեն պատրաստ միավոր» [2]: «Ֆրազ» արտահայտությունը լեզվաբանության մեջ դիտարկվում է լայն իմաստով:  Ինչպես նշեց Պ.Բեդիրյանը: «Լայն իմաստով արտահայտությունը, ի վերջո, կայուն բառակապակցություն է հայերենի համար չորս առանձին արտահայտությունների հետ ՝ բնօրինակ արտահայտություն, արտահայտություն արտահայտություն, հարաբերական բայ, բաղադրյալ անուն:   «Բուն արտահայտություն» ասելով հասկանում ենք նրանց, ովքեր վերամեկնաբանել են կայուն հարաբերություններ, օժտված են փոխաբերական-այլաբանական իմաստով, ինչը հայագիտության մեջ կոչվում է նաև «հատկանիշ» [3]:  Դժվար չէ նկատել, որ ընդհանուր սահմանումը համապատասխանում է արտահայտության չորս ածանցյալներից առաջինին:   Եթե ​​հիմք ընդունենք «բնօրինակ արտահայտության» վերը նշված սահմանումը, դա կնշանակի, որ ասացվածքներն այս արտահայտություններն են:  Այս կարծիքները հակասական են:   Որոշ լեզվաբաններ դրանք ընդգրկում են բառակապակցությունների մեջ, իսկ մյուսները ՝ ոչ:  Վեճի պատճառ է դառնում այն ​​փաստը, որ ասացվածքները խոսքի մեջ օգտագործվում են որպես պատրաստի միավորներ, ինչպես բառակապակցությունները, բայց, ինչպես նշում է Ա.Սուքիասյանը, շարահյուսական թերիությամբ »[2]:   Ա.Սուքիասյանը նշում է, որ «փոխաբերական ընդհանուր իմաստ արտահայտող ասացվածքներն ու ասացվածքները նախադասության կամ արտահայտության կառուցվածքի մեջ են, տրամաբանորեն համապատասխանում են կամ դատողությանը կամ հասկացությանը, և դասակարգվում են որպես արտահայտություններ:  Այս պարագայում հաշվի են առնվում դրանց լեզվական առանձնահատկությունները, կառուցվածքը և ընդհանուր-փոխաբերական իմաստը ՝ անտեսելով նրանց մյուս ժանրային-գիտական-գրական ժանրային առանձնահատկությունները [2]: նշելով «Որպեսզի ասացվածքները (այլ ասացվածքներ) բառակապակցություն կոչվեն, նրանք Պ.Բեդիրյանը միանշանակ մոտեցում չեն ցուցաբերում այս հարցում, դրանք ինչ-որ կերպ և որոշ չափով պետք է վերափոխվեն:  Առաջին հերթին նրանք պետք է «ազատվեն» իրենց ընդհանրացնող իմաստից, ապա ձեռք բերեն համեմատաբար ազատ ձև:  Բանավոր միջավայրում ասացվածքը կամ ասացվածքը կարելի է նույն կերպ օգտագործել այնպես, որ նրանք կորցնեն իրենց ընդհանրացնող իմաստը և կրկին ընկալվեն որպես արտահայտություն: »[4] Մեր տեսակետն այս հարցի վերաբերյալ միանշանակ է:  Հիմնվելով այն փաստի վրա, որ ասացվածքները հիմնականում ուսուցողական-այլաբանական բնույթ ունեն, և արտահայտությունները զուրկ են այդ բնորոշ գծերից, մենք համոզված ենք, որ դրանք լեզվական տարբեր իրողություններ են, նրանք չեն կարող մուրացկաններ ունենալ:  Այս երկու տարբեր լեզվական իրողությունների նույնացման հիմնական պատճառը արտահայտությունների իմաստային դասակարգումն է, որի հիմնական չափանիշը արտահայտության բաղադրիչների ինտեգրման աստիճանն է, որը, մեր համեստ կարծիքով, սխալմամբ փոխանցվել է ռուսերենից Հայերեն.  Ըստ այդմ ՝ հայերենում արտահայտությունները բաժանված են չորս խմբի ՝ ֆրազեոլոգիական կոնվերգենցիա, ֆրեզոլոգիական միասնություն, ֆրեզոլոգիական կապ, ֆրեզոլոգիական արտահայտություն [2]: Մենք գիտենք, որ արտահայտություն կազմող բաղադրիչները վերաիմաստավորվում են. Դրանք այդ կապակցությամբ չեն պահպանում իրենց սկզբնական բառաբանական իմաստը, ուստի իմաստը ո՞րն է բառերի միասնության վրա հիմնված արտահայտությունների դասակարգմանը: Գրաբարը և գրաբարը չեն արտահայտվում միմյանցից իրենց արտահայտության բովանդակության առումով:  Հետևաբար, մենք ամբողջությամբ կիրառել ենք վերոհիշյալ տեսության ըմբռնումները Ելք գրքից վերցված գրաբարյան արտահայտությունների վերլուծության մեջ: Ելք գիրքը Հին Կտակարանի երկրորդ գիրքն է, որն իր գաղափարական նշանակությամբ առաջիններից մեկն է, քանի որ այն նկարագրում է Մովսեսի օրոք Եգիպտոսի ստրկությունից Աբրահամի հետնորդների պղծումը, Սինա լեռան վրա Աստծո պատվիրանների և օրենքների հայտնության պատմությունը: Ընտրովի ներկայացնենք «Ելք» գրքի արտահայտությունները: Մեր նմուշը հիմնված է հաճախակի օգտագործվող արտահայտությունների վրա, որոնք աչքի են ընկնում պատկերապատկերով և եզակի են աշխարհայացքային մտածողության տեսանկյունից:  Հարկ է նշել, որ մեր դուրս բերած արտահայտությունների մեծ մասի բովանդակությունը պայմանավորված է հին կտակարանային իրադարձություններով, հին հրեական ավանդույթներով, աստվածաշնչյան հերոսների, հատկապես Մովսեսի արածներով ՝ ջուր դուրս գալու, երեկոյան միս ուտելու և տալու առավոտյան հաց, ջուր խմելու, կապույտ և ծիրանագույն և կարմիր: Rockայռից ջուր քաշել, մեղուն համտեսել, անապատից հանել, վկայության խորան մտնել, քառասուն-քառասուն գիշեր լինել, մանանա ուտել և այլն:  Մյուս մասը հիմնված է Հին Կտակարանի քերականական իրողությունների վրա, ինչպես, օրինակ, առարկան (գործը) բայի հետ նույն կամ հոմանիշ գոյականով դնելը, երբեմն ՝ բայի գործնական հոլովումը, ընդգծելով գործողության գերակշռությունը, բազմակարծությունը, օրինակ ՝ գործել, սպանել, զոհաբերել Դուք մտել եք իմաստության մեջ, դարձել եք ճարտարապետ, վարձվել եք, վարձվել եք, վարձվել եք, վիրավորվել եք, վիրավորվել եք և այլն վրա.  Մենք ընդհանուր առմամբ ներկայացրել ենք վաթսունհինգ արտահայտություն: 23) ընկնել խաղի մեջ - խաղալ, համագործակցել, 24) միս ուտել երեկոյան ժամերին և առավոտյան հաց 25) ամենօրյա կարիքները հոգալու համար, 25) ջրից դուրս գալ - դուրս գալ անախորժություններից, ավելացնել, հովանավորել, 26) ջրից դուրս գալ - գտնել հուսահատ իրավիճակից ելք, 27) անձնուրաց լինել - նվիրվել ինչ-որ մեկին, 28) ձեռքերս լվանալ - մեղքերից ազատվել; 29) թշնամու թշնամի լինել - խորը, լցվել անդադար թշնամանքով, 30) գաղտնի խոսել - գաղտնի մտքեր փոխանցել, 31) ձեռքս խոնարհեցնել - աղաչել, աղաչել, 32) իմաստուն լինել - կռահել, մտածել, 33) խստապահանջ լինել, պահանջկոտ լինել, խստապահանջ 34) ճնշել, խոշտանգել, ստիպել, 35) կարծրանալ, սիրտը կարծրացնել, դաժան լինել, 37) երկինք-մանանից հաց , Աստծո միջոցով ձեռք բերված բարություն, 38) անապատային դժբախտություններից հանելու համար, 39) որպես մեղվափեթակ, քաղցր մեղր, քաղցր, 40) օգնության ձեռք մեկնել, աջակցել, 41) հմտությամբ կառուցել գլուխգործոց ստեղծել, 42) մանանա պատրաստել, բարեգործություն անել, 43) մեռնել, մեռնել, մեռնել, 44) չսիրել անձնատուր լինել կռապաշտությանը, կեղծ իշխանություններ չստեղծել, 45) ողջակեզներ առաջարկել, զոհեր մատուցել, 46) սպանվածներին հանձնել հանձնվել, 47) իմաստություն մտնել, շատ իմաստուն դատել, խոհեմ լինել, 48 ) մտնել վկայության խորան, սրբագործվել, իմաստուն դառնալ, 49) երկնքից խոսել, մարգարեանալ, 50) շահել, շահել, 51) շատ չավելացնել. պակասություն. խնամքի ապահովումն անփոփոխ է, 52) սեղան կառուցել - երկրպագել, երկրպագել, փառաբանել, 53) որդի լինել - փչանալ, փչանալ, քայքայվել, 54) խմել ցանկացած ջուր - լինել անմարդկային, լինել ծանր իրավիճակում, 55) դատվել ողորմածի կողմից - լինել ողորմած Աստծո վախից, Նշված արտահայտությունները չեն ապացուցվում Ռ. Hazազարյանի առաջին «Գրաբարի բառագրության» կողմից, ուստի կարծում ենք, որ մեր աշխատանքը կարող է գործնական օգնություն լինել նոր Գրաբարի բառագրության կազմման հարցում: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] hazազարյան Ռ., Գրաբարի ֆրեզոլոգիական բառարան, Երեւան, 2012: [2] Սուքիասյան Ա., Armenianամանակակից հայոց լեզու, Երեւան, 2008, էջ 296, 305, 301307: [3] Բեդիրյան Պ., Հայերեն արտահայտությունների ընդարձակ բացատրական բառարան, Երեւան, 2011, էջ: 5 [4] Բեդիրյան Պ., Armenianամանակակից հայերենի դարձվածաբանություն, Երեւան, 1973, էջ: 55 Քրիստինե Աղաբեկյան ԳՐԱԲԱՐՅԱՆԸ ԽՈՍՔԵՐ ՀԻՆ ԽՈՍՔԻ ԳՐՔՈՒՄ Հիմնաբառեր. Աստվածաշունչ, Ելք, Հին հայերեն, արտահայտություն, սահմանում, լայն հասկացողություն, արտահայտության պլան, բովանդակության ծրագիր, պատկերապատում, վերաիմաստավորում, փոխաբերություն, փոխաբերություն ։

Աշխատանքում անդրադարձել ենք դարձվածքի ըմբռնմանը հայերենագիտության  մեջ,  դարձվածքների  իմաստային  և  կառուցվածքային  դասակարգումներին՝  արտահայտելով մեր դիրքորոշումը։
  Դուրս ենք գրել թվով վաթսունհինգ դարձվածքների  գրաբարյան  ձևերը՝  ներկայացնելով  դրանց  բացատրությունը։
   Հետազոտությունից պարզ է դարձել, որ մեր դուրս բերած դարձվածքները վկայված չեն «Գրաբարի  դարձուածաբանական բառարանում» և, որ մինչ այս անդրադարձ չի եղել այս կազմություններին։
   Հոդվածի  նորույթը  և  արդիականությունը  պայմանավորված  են  այն  հանգամանքով,  որ  ցայսօր  Ելից  գրքի  դարձվածային  հարստությունը  առանձին  ուսումնասիրության նյութ չի դարձել. գրաբարյան դարձվածաբանությունը նոր զարգացող բնագավառ է։
