ԱՍՏՎԱԱՇՆՉՅԱՆ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐՆԵՐԸ ՀԱՅՏԱՐԱՐՄԱՆ ԿՐՈՆՆԵՐՈՒՄ Հայտնագործական համարվող կրոնները ծագման նույն տոհմն ունեն (Մերձավոր Արևելք). Տարբեր կերպարների ժամանակային փոփոխությունները մեծապես պայմանավորված են նոր համաշխարհային կրոնների առաջացմամբ, ինչպես նաև առանձին ժողովուրդների պատմական զարգացման ընթացքում տեղի ունեցած երեւակայական (երեւակայական) ճնշումներով:   Աշխարհի առջև ծառացած ամենակարևոր խնդիրներից մեկը արհեստականն էականից հնարավորինս առանձնացնելն է: Աբրահամական կրոնները սերում են Մերձավոր Արևելքի հին կրոններից ՝ հիմնված Մովսեսի օրենքի վրա:   Որպես հայտնության կրոններ `առանձնանում են հուդայականությունը, քրիստոնեությունը և իսլամը:  Այս կրոնները ունեցել են զարգացման տարբեր փուլեր, և լինելով միաստվածային կրոններ, դրանք շատ նմանություններ ունեն:   Ronամանակագրորեն, առաջին միաստվածային կրոնը հուդայականությունն է («հրեական կրոն», Իսրայել, բիբլիական Իսահակի պատրիարքի որդի Հուդայից հետո):  Հուդայականության ամբողջ պատմությունը, մասնավորապես ՝ հրեաների և Աստծո փոխհարաբերությունները, նրանց ուխտը, ամփոփված են հինգշաբթի գրքերում, որոնք խոսում են մեծ մարգարեների ՝ Աբրահամի, Մովսեսի և այլոց մասին: Հաջորդ միաստվածական կրոնը քրիստոնեությունն է, որը իսլամից և բուդդիզմից հետո երեք համաշխարհային կրոններից մեկն է:  Հայտնության կրոններից վերջինը իսլամն է: «Իսլամ» բառը մի քանի իմաստ ունի ՝ բառացիորեն թարգմանելով «խաղաղություն»:  Այլ կերպ ասած, բառը նշանակում է հանձնվել Ալլահին:  Իսլամական տեսանկյունից հին մարգարեների հետևորդները շեղվել են Աստծո կողմից իրենց տրված ճիշտ ուղուց, և հին գրքերի տեքստերն աստիճանաբար աղավաղվում են:   Ամեն անգամ Աստված ուղարկում էր իր մարգարեներին, այդ թվում ՝ Աբրահամին, Մովսեսին և Հիսուսին, ճշմարիտ հավատը թարմացնելու համար:   Վերջին մարգարեն Մուհամմադն էր, որը մարդկությանը բերեց իսլամը հասարակ, անխախտ տեսքով: Իսլամիստների, հրեաների և քրիստոնյաների փոխհարաբերությունները ձևավորվում են ոչ միայն այս երեք կրոնների հավատալիքների արտահայտմամբ, այլև պատմական հանգամանքներով:  Արդյունքում, պատմությունը դառնում է կրոնական ընկալման հիմքը:  Էթնիկ ինքնությունը երբեմն շփոթվում է կրոնական ինքնության հետ, օրինակ ՝ իսլամիստները հաճախ նույնանում և նույնանում են արաբների հետ ՝ անտեսելով հրեա-քրիստոնյա արաբներին, որոնք քրիստոնյա կամ հրեա են, այնուամենայնիվ խոսում են արաբերեն կամ ունեն արաբական մշակույթ:  Որոշ դեպքերում արաբա-իսրայելական հարաբերությունները դիտվում են որպես իսլամ-հրեական հակամարտություն:   Այս դեպքերը հաճախ նույնացվում են խաչակրաց արշավանքների հետ, որոնց ընթացքում քրիստոնյա արաբները հաճախ մեղադրվում էին իսլամ ընդունելու մեջ:   Իսլամիստների, հրեաների և քրիստոնյաների հարաբերությունների վերլուծության համար դրանց գաղափարական դրսևորումը հնարավոր է որոշակի ժամանակային և աշխարհագրական սահմաններում:  Մեզ համար հարցն այն է, թե ի սկզբանե ինչ վերաբերմունք ունեն ապոկալիպտիկ կրոնները միմյանց նկատմամբ:   Ընդհանրապես, հուդայականությունը վերաբերվում է քրիստոնեությանը որպես իր «ածանցյալին», բայց կարծում է, որ քրիստոնեությունը «մոլորություն է», որը, սակայն, չի խանգարում իր հիմնական տարրերին հասնել հրեա ժողովրդին:   Եթե ​​դրան նայենք հուդայականության տեսանկյունից, կտեսնենք, որ Նազովրեցի Հիսուսը չունի կրոնական նշանակություն: Դրա մարգարեական նշանակությունը կամ «Քրիստոս» անվանելը ընդունված չէ հուդայականության մեջ:  Երկար տարիներ հրեա ժողովուրդը ձգտում էր փոքր քայլերով ձուլել հռոմեացիներին, որոնք բոլորը ներկայացվում էին հռոմեացիներին ՝ հավատը միավորելու, նրանց հավասար հիմքերով վերականգնելու գաղափարի շուրջ և ընդգծելով, որ հրեա «ընտրյալները» չեն ամեն դեպքում կորցնի իր ուժը:   Նման իրադարձությունների ընթացքում հայտնվեցին քրիստոնյաներ, ովքեր կարճ ժամանակում կարողացան գրավել հռոմեացիների ուշադրությունը, որին երկար տարիներ սպասում և ձգտում էին հրեաները: Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ հուդայականությունը, հիմնվելով Թալմուդի վրա, համարվում է կրոն:   Չնայած քրիստոնեությունն ու հուդայականությունը ակնհայտ նմանություններ ունեն, Նոր Կտակարանը պարունակում է մի շարք հատվածներ, որոնք ավանդաբար մեկնաբանվել են որպես հակասեմական:  Կանոնական Ավետարանների ուսումնասիրությունը շարունակում է մնալ աստվածաշնչյան ամենակարևոր հակասություններից մեկը `հրեաներին Պիղատոսի արդարացման մեջ մեղադրելու մեջ: Showingույց տալով հայտնագործող կրոնների և նրանց պատմական զարգացման միջև կապը ՝ եկեք քննարկենք դրանց բնավորությունը: Ադամը theուրանում նշված 25 մարգարեներից առաջինն է:  Մահմեդականները համարում էին, որ նա Ալլահի կողմից ընտրված մարդ է ՝ մարդկանց ճիշտ ուղի տանելու համար:   Ադամը, ինչպես մյուս բոլոր մարգարեները, ուներ հինգ հատկանիշ, որոնք պարտադիր էին իսլամական մարգարեների համար: Մովսես մարգարեի մասին տեղեկությունները, բացառությամբ Աստվածաշնչի որոշ հատվածների, հայտնաբերված են Տորայում և theուրանում:   Թորանը Մովսեսին համարում է ամենամեծ մարգարեն և ընդգրկում է նրա կյանքի և գործունեության ամբողջ պատմությունը (Բ Օրինաց 34): 10)   Mosesուրանում Մովսեսը Մուհամմադին ներկայացնում է որպես երկար սպասված մարգարե:   Մովսես մարգարեին տվեցին գրքեր և թղթեր, որոնք, ըստ իսլամական որոշ աղբյուրների, պատրաստված էին կանաչ զմրուխտից, իսկ դրա վրա գրվածքը ոսկուց էր:   Մովսես մարգարեի 10 հայտնությունները տեղադրված են 100 էջերի վրա:   Իսլամական սովորության համաձայն, Մովսեսին անվանում են Կալիմալլա (Ալլահի կրող կամ այն ​​անձը, որի հետ Ալլահը խոսում էր առանց միջնորդի): Աբրահամ մարգարեն նշանավոր է իսլամում, քրիստոնեության և հուդայականության մեջ:   Հրեաների համար Աբրահամը զորության մարմնացում է, որը կատարեց բոլոր պատվիրանները ՝ նախ ընդունելով մեկ Աստծուն: Քրիստոնեության մեջ Աբրահամը բոլոր հավատացյալների հայրն է (Հռոմ. 4): 1)   Չնայած theուրանը և Սուննան տեղեկություններ չեն պարունակում Աբրահամի կյանքի մասին, այն պարունակում է փաստեր, որոնք հատուկ բացատրում են այս պատկերի առավել բնութագրական առանձնահատկությունները:  Իբրահիմը իսլամական 5 մեծագույն մարգարեներից մեկն է:  Աբրահամը ոչ քրիստոնյա էր, ոչ հրեա, ոչ էլ հեթանոս, այլ խալիֆ էր (ukeուկաս 3.60): 67) Theուրանը Իսմայելին համարում է առանձին մարգարե:   Իսմայիլի պատմական դերը մահմեդական պրակտիկայում շատ ավելի բարձր է, քան բիբլիական Իսմայիելը:   «Իսմայելացիներ» և «Իսմայիլի որդիներ» անունները հանդիպում են միայն Աստվածաշնչում, իսկ Հյուսիսային Արաբական սուրբ գրություններում նշվում են Աստվածաշնչի 12 ցեղերից միայն վեցը, որոնք կոչվում էին արաբներ 1: Մարիամը ՝ Հիսուս Քրիստոսի մայրը, համարվում է իսլամի ամենասիրելի կանանցից մեկը:  Նրա անունով է կոչվել theուրանի 19-րդ սուրան, որը նկարագրում է Եսայի հիանալի ծնունդը:  Նա womanուրանում անունով հիշատակված միակ կինն է: Քրիստոնյաների համար Քրիստոսը Աստծո Որդին է:  Իսկ ո՞վ է նա մահմեդականների համար:   Մահմեդականները նրան «ինքնահռչակ» կամ «Աստված» չեն անվանում ՝ համարելով նրան Աստծո ամենահայտնի մարգարեներից մեկը:  Theուրանում մենք անընդհատ գտնում ենք այն փաստի լիակատար մերժումը, որ Հիսուսը համարվում է «աստվածային» կամ «Աստծո որդի» 2:  Այն փաստը, որ նա ծնվել է առանց հայր, դեռ նշանակում է, որ նա «Աստծո Որդին» է, որի կապակցությամբ նշվում է Ադամը, որը ծնվել է «առանց հայր» առանց մոր:   Նրա կենդանության օրոք շատ հրեաներ հրաժարվեցին ընդունել նրան, մինչ theուրանը ասում է, որ նա նորից կգա, այդ ժամանակ բոլոր հրեաներն ու քրիստոնյաները կհավատան նրան:   Theուրանը խոսում է Հիսուս Քրիստոսի (Իսա իբն Մարիամ) մասին, որպես Մուհամեդի նախահայր, ինչպես նա ՝ ամենահզոր նախնիներից մեկը:   Ուրանում մենք գտնում ենք «al massi» (մեսիա) բառը, որը հայտնվում է որպես Isa բառի լրացում:  Իսլամը գիտակցում է, որ Հիսուսը հրաշքներ գործեց, օրորոցից մարդկանց հետ խոսեց և մահացածներին հարություն տվեց:   Theուրանը նաև միանշանակորեն ընդունում է, որ Հիսուսը համարվում է Մուհամմադի նախահայրը:   Մեկ այլ տեսակետի համաձայն ՝ theուրանը մերժում է Քրիստոսի մահվան և հարության վերաբերյալ ընդունված տեսակետը:   Նա երբեք չի կոչվել Աստծո Որդի, քանի որ որդի հասկացությունն ընդունվում է իրական ֆիզիկական իմաստով, այդ պատճառով էլ նրան երբեք չեն երկրպագել որպես աստված:  Քրիստոնեական սուրբ եռամիասնության պատկերը, ինչպես նաև Հիսուսի դերը այս ամենում, երբեք չեն ընդունվել իսլամի շրջանակներում:  Մուհամմադն ամեն տեղ ցույց էր տալիս, որ ինքը երբեք չի հասկացել քրիստոնեական ուսմունքը:   Նա, կարծես, ավելի շատ ոգեշնչված էր Հիսուսի գաղափարներից, որոնք ավելի շատ տեղ էին տալիս աստվածային եռյակին:  Ավելին, Մուհամմեդը հավատում էր, որ քրիստոնեական եռյակը կազմված է Աստծուց (հոր անունը միշտ բացակայում էր) ՝ Հիսուսից արի Մարիամից: Օրվա ամենակարևոր հարցերից մեկն այն էր, թե ինչու հրեաները չընդունեցին Քրիստոսին:  Բանն այն է, որ սիոնիզմի գաղափարը տարածված էր հուդայականության մեջ:  Սիոնիզմը յուրաքանչյուր հրեայի իրավունքն է վերադառնալ Ամենազոր Արարչի խոստացած հրեական պետություն:   Հրեա ժողովուրդը չընդունեց Հիսուս Քրիստոսին հետևյալ պատճառներով. • Հին Կտակարանի համաձայն ՝ հրեաները Աստծո կողմից ընտրված մարդիկ են, այսինքն ՝ հրեաները Հին Կտակարանում հաստատված «ընտրված ժողովուրդն» են: • Ըստ Նոր Կտակարանի, Աստված խոսում է Իր Որդու ՝ Հիսուս Քրիստոսի միջոցով, որ բոլոր մարդիկ կամ ազգերը, ովքեր ընդունում են մկրտությունը և Նրա պատվիրանները, դառնում են «ընտրված» Աստծո կողմից, այսինքն ՝ նրանք կորցնում են իրենց «ընտրված Աստծո» բացառիկ իրավունքը:   Այս ամենից բացի, հրեաները ստիպված էին ընդունել մկրտությունը և մասամբ փոխել իրենց ավանդույթները:  Իրոք, «Աստծո ընտրյալ» տիտղոսի կորստի պատճառով հրեաները չընդունեցին Հիսուս Քրիստոսին որպես Աստծո Որդի, Նոր Կտակարանը ՝ որպես Աստծո օրենք:  Հրեաները նախընտրում էին Տորան, որը, նրանց կարծիքով, իրենց իրավունք կտա մնալ «Աստծո ընտրյալները»:   Նրանք ոչ միայն չընդունեցին Հիսուս Քրիստոսին, այլ նպաստեցին նրա խաչելությանը, համագործակցեցին հռոմեացիների հետ ՝ հետապնդելով Քրիստոսին, ինչը նրանց հիմնական սխալն էր:  Հրեաները երկու պնդում են անում Քրիստոսի մեսիայի մասին: o Ոչ ոք չի կարող համարվել Աստված: Տորան հաստատում է, որ կա միայն մեկ Ամենակարող, անտեսանելի Աստված, միակ Աստված, որը չի բաժանվում եռամիասնության:   Հիսուսն ինքը գիտակցեց Աստծո յուրահատկությունը:   Եվ Հիսուսն Ինքն ասաց նրան. «Ինչո՞ւ ես ինձ բարի կոչում: Ոչ մեկից բացի ոչ մի լավ բան չկա, Աստված» (Մատթ. 19): 17)   Այս դեպքում ինչպե՞ս կարող է ծնված, խաչված, մահացած մահկանացուն լինել Աստծո անմահ, անբաժանելի մասը: o Հիսուսը չի կատարում Մեսիայի աշխատանքը:  Եթե ​​Հիսուսը Մեսիան լիներ, ապա նա կկատարեր Մանա– սական մարգարեությունները, որոնք տրվել էին «Տանախ» –ում:   Օրինակ ՝ Մեսիան աշխարհին բերում էր խաղաղություն և հանգստություն, համընդհանուր հարգանք Աստծո հանդեպ ՝ առաջնորդելով բոլոր մարդկանց Իր ճանապարհով:   Նա կբուժի բոլոր հիվանդներին: «Այն ժամանակ կույրերի աչքերը կբացվեն, և խուլերի ականջները կհանվեն. 5-6): Ամփոփելով վերը նշվածը, պետք է նշենք, որ մեր ուսումնասիրության կենտրոնում հայտնվեցին և՛ տղամարդ, և՛ կին ներկայացուցիչներ, որոնք սեմական ժողովուրդների պատմամշակութային շերտի ամենակարևոր կրողներն էին և զարգացման շարժիչն էին:  Արձանագրենք, որ Հին Կտակարանի (5-րդ դար) տեքստերից Յոթանասնյակի սրբացումը, ըստ էության, կղզին է, որը լուրջ գիտական ​​հետազոտությունների հնարավորություն է ընձեռում: Իրականում, համաշխարհային կրոններից շատ առաջ ընկած, այս տեքստերը ժամանակակից գիտնականները համարում են բնօրինակ տեքստեր:   Սպիտակ ուսուցչի ժամանումը, որպես հին ժամանակների մարգարեների և առաքյալների անկասկած, անփոփոխ հեղինակություն և նրանց գործունեության գնահատում, իսկապես խոսում է այն մասին, որ հին տեքստերը հետագայում տարբերվել են կանոնավորներից և ունեցել են խորը սոցիալ-տնտեսական պատճառները որոնք աղբյուրներում տարաձայնությունների են հանգեցրել:   Չնայած վերը նշված հակասություններին ՝ Հին Կտակարանի գլխավոր հերոսը Մովսեսն է, իսկ առանցքը, որի շուրջ ծավալվում է Հին Կտակարանի արժեքային համակարգը ՝ Մովսեսին տրված տաս պատվիրաններն են: Ուսումնասիրության ոլորտի առանցքային խնդիրներից մեկը Հիսուս Նազովրեցու ՝ որպես աստվածաշնչյան մեծագույն կերպարի ազդեցությունն է մյուս երկու հայտնագործող կրոնների համակարգերի վրա:   Եկեք արձանագրենք, որ Հին Կտակարանը, գրվելով նախքան քրիստոնեությունը, չի կարող վերաբերմունք ունենալ Հիսուսի նկատմամբ, իսկ քրիստոնեությունը Հիսուս Քրիստոսի փրկչի գալը 2 Տե՛ս www.evangelie.ru: Այն հիմնված է Հինտակարանի մարգարեությունների վրա:   Հալդայականության վերաբերմունքը Հիսուսի նկատմամբ Թալմուդում արտահայտվում է բազմագույն գույներով, տեքստը ոչ այլ ինչ է, քան քրիստոնեության պայծառ արժեքները վախեցնելու փորձ: Վարկաբեկող տեքստերն այստեղ անվիճելիորեն 1700 տարի տևած քրիստոնեություն-հուդայականություն լարված հարաբերությունների արդյունք են:  Բայց պատկերն իսլամում: Այստեղ Հիսուսը Ալլահին ամենամոտ մարգարեն է և փառահեղ ռազմական հրամանատարը, որը վերջին մարտում հաղթեց չար ուժին: Եզրափակելով հոդվածը ՝ հարկ է նշել, որ հոդվածի ընթացքում հնարավոր չէ համեմատաբար ուսումնասիրել հավատուրաց կրոնների տեսակների համեմատությունը, բայց ընդհանուր ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս դրանց տոհմաբանական արմատները, հասարակության էվոլյուցիան Հին Կտակարանից մինչև Qur'anուրան և theուրան: Ամալյա Գրիգորյան ԱՍՏՎԱԱՇՆՉԱԿԱՆ ՆԿԱՐՆԵՐ ՀԱՅՏԱՐԱՐՄԱՆ ԿՐՈՆՆԵՐՈՒՄ Հիմնաբառեր. Հուդաիզմ, քրիստոնեություն, իսլամ, միաստվածային կրոն, մարգարե, Թալմուդ, Qur'anուրան ։

Հոդվածը  նվիրված  է  հայտնութենական  կրոններում  ներառված  աստվածաշնչյան  կերպարներին,  որտեղ  ցույց  է  տրվում  հայտնութենական  կրոնների  ծագումնաբանությունը`  հիմքում  ունենալով  Մովսեսի  օրենքը,  զարգացումը,  փոխհարաբերությունը  ժամանակի  մեջ։
   Ներկայացվում են աստվածաշնչյան այն կերպարները, որոնք իրենց յուրահատուկ տեղն ու բացատրությունն  ունեն  հայտնութենական  կրոններում։
   Թերևս  ուսումնասիրության  առանցքում  գտնվում է Հիսուս Քրիստոսը։
  Շեշտը դրվում է այն հարցին, թե ինչպես է Հիսուսը իբրև մարգարե ընդունվում իսլամում, և ինչու նրան իբրև մեսիա չընդունեցին հրեաները։
