ԿԱՄՔԱՅԻՆ ԿԱՌՈՒՎԱ ՇԻՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԱՌՈՒՅ, ՇԻՆԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎԻԱԿԸ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի համաձայն `կամավոր կառույց է համարվում կառույցը:   Կամավոր կառույցների խնդիրն առաջացավ Խորհրդային Միության փլուզման տարիներին, երբ ոչ պատշաճ կարգավորում, հսկողություն և բնակչություն, առանց համապատասխան թույլտվության, իրենց բնակարանային պայմանները բարելավելու համար, կառուցեցին շենքեր, որոնք օրենքով թույլատրված չեն, շինարարությամբ: խախտումներ   Խնդիրը լուծելու համար, 2006 թ.-ին կառավարությունը 1945 թ. Մայիսի 18-ին ընդունեց «Կամավոր կառույցների օրինականացման կարգը հաստատելու մասին» թիվ 912 բանաձևը:  Չնայած այս որոշման դրական ազդեցությանը, խնդիրը լիարժեք լուծում չի ստացել, քանի որ օրինականացման գործընթացին զուգահեռ ինքնակառավարումը չի դադարել:  Մենք խորապես հավատում ենք, որ կամավոր կառույցների հսկայական քանակը Հայաստանի Հանրապետությունում մեծապես կախված է մեր օրենսդրության խնդրահարույց կարգավորումից:  Պաշտոնյան, համայնքի ղեկավարը, որը օրենսդրությամբ լիազորված է վերահսկողություն իրականացնել կամավոր կառույցների նկատմամբ, իր վրա դրված պարտականությունը վատ կատարելու դեպքում օրենսդիրը նրան տալիս է այդ կառույցներն օրինականացնելու լիազորություններ:   Երբ համեմատում ենք Հայաստանում գործող օրենսդրական կարգավորումները այլ երկրների հետ, մենք ունենք գրեթե նույն պատկերը:   Օրինակ, Ռուսաստանի Դաշնության Քաղաքացիական օրենսգրքի 222-րդ հոդվածը սահմանում է հետևյալ կանոնակարգը. «Շենք, շինություն կամ այլ շինություն, որը կառուցվել է առանց հաստատված նախագծի կամ հողամասի, որում այդ շենքի թույլտվություն չկա կամ խախտում է շինարարական նորմերը: «համարվում է ինքնաշեն: «   Լեռնային Karabakhարաբաղի Հանրապետությունը նախատեսում է նույն օրենսդրական կարգավորումը կամավոր կառույցների համար: Քանի որ գործնականում կամավոր կառույցների քանակը հսկայական է, օրենսդիրը միևնույն ժամանակ տվեց կանոնադրություններ կամավոր կառույցի մասնավորեցման և քանդման մասին: ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1 188-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն `« համայնքի կամ պետության ունեցվածքը, անկախ նրանից, թե ով է այն կառուցել, ճանաչվում է պետական ​​կամ համայնքային սեփականության վրա գտնվող չարտոնված կառույցի նկատմամբ »:   2-րդ կետում նշվում է. «Isանաչվում է այն անձի ունեցվածքը, որին կառույցը գտնվում է կամավոր կառույցին պատկանող հողամասում»:  3-րդ կետ. «Չարտոնված կառույցի նկատմամբ հողի սեփականատիրոջ սեփականության իրավունքի ճանաչումը հիմք չէ այն անօրինական ճանաչելու համար, քանի որ դա խոչընդոտ չէ սույն հոդվածի 3-րդ կետի 2-րդ կետում նշված պահանջը բավարարելու համար»: 2 Ըստ 3-րդ կետի ՝ «Հողամասի սեփականատերն իրավունք ունի քանդել իր հողամասում գտնվող շենքը:   Ապօրինի օրինականացված կառույցը ենթակա է քանդման պետության, համայնքի կամ այլ շահագրգիռ անձի պահանջով, որի իրավունքները և շահերը խախտվել են օրենքով, իսկ հողամասը հողամասի սեփականատիրոջ հաշվին է `նախկինը վերականգնելու հաշվին: պայման »  Անձը, ով ինչ-որ մեկի հողամասում իրականացրել է չարտոնված շինարարություն, պարտավոր է փոխհատուցել հողի սեփականատիրոջը պատճառված վնասը `ներառյալ չարտոնված քանդման և հողի նախկին վիճակի վերականգնման ծախսերը:  Համաձայն 4-րդ հոդվածի, կամավոր կառույցները կարող են ճանաչվել որպես համայնքի օրինական ղեկավարներ և համայնքի վարչական տարածքից դուրս `մարզպետների կողմից` կառավարության կողմից սահմանված կարգով:  Չարտոնված կառույցը կարող է օրինական ճանաչվել միայն այն անձի դիմումի հիման վրա, որին կառույցը գտնվում է իրեն պատկանող հողամասում:   Հոդված 5-ում նշվում է. «Չարտոնված կառույցը չի կարող օրինական ճանաչվել, եթե կառույցի պահպանումը խախտում է այլ անձանց իրավունքները, օրենքով պաշտպանված շահերը կամ վտանգում է քաղաքացիների կյանքն ու առողջությունը»: Չարտոնված կառույցները չեն կարող օրինական ճանաչվել, դրանք ենթակա են օրենսգրքի 60-րդ հոդվածով սահմանված հողերին, ինչպես ինժեներական օբյեկտների օտարման կամ անվտանգության գոտիներում, կամ կառուցված են քաղաքաշինական նորմերի համաձայն: Ընդունված է 05.05.1998 թ., Ուժի մեջ է մտել 01.01.1999 թ. Տե՛ս ՀՊՏՀ 1998.08.10 / 17 (50), հոդված 188: 2 Տե՛ս Բարսեղյան Տ, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական իրավունք, Եր ․, «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն, 2014, մաս առաջին, 310 էջ: Կան խախտումներ, և առաջացնում է հարկադիր սերվիտուտ պահանջելու իրավունք:  Համաձայն 6-րդ հոդվածի ՝ «Կամավոր կառույցների առկայության դեպքում անշարժ գույքի իրավունքի գրանցման առանձնահատկությունները կարգավորվում են« Սեփականության իրավունքի պետական ​​գրանցման մասին »օրենքով և դրա հիման վրա ընդունված այլ իրավական ակտերով: Որպեսզի կամավոր կառույցների հիմնահարցը վերլուծվի իրավական-համեմատական ​​մեթոդով, առկա խնդիրները պարզելու համար փորձենք կարգավորել կամավոր կառույցները `համաձայն Ռուսաստանի Դաշնության Քաղաքացիական օրենսգրքի 3 222-րդ հոդվածի: «Այն անձը, որն իրականացրել է կամավոր կառույց, դրա վրա սեփականության իրավունք չունի:  Նա իրավունք չունի վաճառել, նվիրաբերել, վարձակալել կամ կատարել այլ գործարքներ: »  Կամավոր կառույցը ենթակա է քանդման այն կառուցող անձի միջոցով, բացառությամբ սույն հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերով նախատեսված դեպքերի: »   Ըստ 3-րդ մասի, «Չարտոնված կառույցի սեփականությունը կարող է ճանաչվել դատարանի կողմից, իսկ օրենքով նախատեսված դեպքերում` օրենքին համապատասխան, փոխադարձ համաձայնությամբ, անձը ձեռք է բերում հողամասի վրա կառուցված չարտոնված կառույցի մշտական ​​սեփականություն: օգտագործել, եթե 1) անձը տվյալ հողամասում շինարարություն իրականացնելու թույլտվություն ուներ ... 2) դատարանում բողոքարկման օրը կառույցը համապատասխանում է փաստաթղթերով հաստատված տարածքային հատակագծին, հողօգտագործման կանոններին և այլ պահանջներին: փաստաթղթերը նախագծում են կառույցի նախագիծը, 3) կառույցը չի խախտում այլ անձանց իրավունքները և օրենքով պաշտպանված շահերը և չի սպառնում քաղաքացիների կյանքին և առողջությանը: «  Այս դեպքում այն ​​անձը, ում գույքը ճանաչվել է կառուցվածքի հետ կապված, պետք է փոխհատուցի ծախսերը դատարանի կողմից որոշված ​​չափով:  Համաձայն 4-րդ մասի ՝ «Տեղական ինքնակառավարման մարմինները պետք է քանդման մասին որոշում կայացնեն, եթե այն կառուցված է այդ նպատակի համար չնախատեսված հողի վրա, եթե հողը գտնվում է հատուկ օգտագործման գոտում (Ռուսաստանի պատմամշակութային հուշարձաններ) կամ ընդհանուր օգտագործման տարածքում, կամ ֆեդերացիայի տարածքային կամ տեղական նշանակության ինժեներա-տրանսպորտային գոտիներում: «   Տեղական ինքնակառավարում մարտի 3-ին Տե՛ս Barinov N. A․, Бевзюк Е. А., Беляев М. А., Бирюкова Т. А., Барышев С. А., ВахрюФедерации, Часть первая, статья 222: Քանդման մասին որոշում կայացնելուց հետո 7 օրվա ընթացքում հանքագործները այդ որոշման պատճենն ուղարկում են կամավոր շինարարություն իրականացնողին:  Այս որոշումը պահվում է կամավոր կառույցների գրանցամատյանում: Այն պարունակում է տեղեկություններ չարտոնված կառույցի քանդման ժամանակահատվածի մասին: Կամավոր կառույցը չի կարող մնալ ավելի քան 12 ամիս:  Չարտոնված կառույցն իրականացրած անձը չհայտնաբերելու դեպքում տեղական ինքնակառավարման մարմինները որոշում են կայացնում չարտոնված կառույցը քանդելու մասին `այդպիսի որոշում կայացնելու օրվանից 7 օրվա ընթացքում:  Եթե ​​կամավոր կառույց իրականացնող անձը չի հայտնաբերվել, կամավոր կառույցի քանդումը կազմակերպվում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից:  Քանդման մասին որոշումը պետք է ընդունվի ոչ շուտ, քան 2 ամիս `այն պահից, երբ որոշումը տեղադրվում է լիազորված մարմինների պաշտոնական կայքում:  Ռուսաստանի Դաշնության Քաղաքացիական օրենսգրքում նշված կարգավորումը համահունչ է ռուս գիտնականներ Սերգեյ Սուխանովի իրավաբանական դիրքին:   Լեռնային Karabakhարաբաղի քաղաքացիական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածը նախատեսում է նույն կարգավորումները, ինչ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգիրքը: Երբ համեմատում ենք Ռուսաստանի Դաշնության Քաղաքացիական օրենսգրքի կարգավորումը աշխարհի ամենազարգացած երկրի հետ, տեսնում ենք, որ, մեր կարծիքով, մեր օրենսդրության ամենամեծ թերությունն այն է, որ համայնքի ղեկավարը, որը պարտավոր է վերահսկել չարտոնված կառույցները, ունի դրա իրավասության իրավասությունը: վարչական տարածքում իրականացվող կամավոր կառույցները:   Այս կանոնակարգը ներառված չէ Ռուսաստանի Դաշնության օրենսգրքում, որտեղ օրենքը նման լիազորություններ է տալիս դատարաններին:   Սա լուրջ խնդիր է մեր հանրապետությունում, և նույնիսկ այն դեպքում, երբ քաղաքացիները դիմում են դատարան, այն անձը, ով համարյա միշտ իրականացրել է չարտոնված կառույց, անձ, ում շահերը վնասվել են, և բողոքարկումը հասնում է Վճռաբեկ դատարան:   Դրա ապացույցն են հանրապետությունում վճռաբեկ դատարանի կամավոր կառույցների վերաբերյալ ավելի քան 2 տասնյակ որոշումները:   Վճռաբեկ դատարանի որոշումների ուսումնասիրության ընթացքում մենք նկատում ենք, որ կամավոր կառույցները 4 Տե՛ս Sergeev AP et al., Civil Law, T. 1, M., 2002, 776 p. 5 Տե՛ս Culeylanov MK, Almaty, Civil Law, հատոր 2, Դասագիրք ուսանողների համար / Խմբագիր, 2014, էջ: 75-107թթ. Այս հարցի շուրջ վեճերն առավել հաճախակի են պետական ​​մարմինների «քաղաքացիների» շրջանում:   Վճռաբեկ դատարանը թիվ 3681/05/08 վարչական որոշմամբ քննում է Երևանի քաղաքապետի բողոքը ՀՀ վարչական դատարանի 2009 թ. Հոկտեմբերի 27-ի վճռի դեմ 6 բաց դատական ​​նիստերում, ըստ հայցի Քաղաքապետարանի Երեւանը ընդդեմ Լեւոն Շաթիրյանի 400 000 ՀՀ դրամ շորթելու պահանջի:  Վարչական դատարանի որոշմամբ `չարտոնված շենքը քանդելու վերաբերյալ հայցը մերժվել է, իսկ 400․000 դրամ բռնագանձման վարչական գործը կարճվել է` հայցվորի հայցը մերժելու հիմքով:  Երեւանի քաղաքապետը այս գործով վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել որպես վճռաբեկ բողոքարկման հիմք: Այն կառուցված է ինժեներական տրանսպորտային օբյեկտների օտարման կամքի կամ անվտանգության գոտիների վրա, քաղաքաշինության կանոնների էական խախտումներով և ստեղծում է հարկադիր սերվիտուտ պահանջելու իրավունք:  Կամավոր կառույց իրականացրած անձը կամավոր շինարարություն է իրականացրել առանց քաղաքաշինական փաստաթղթերի: Ըստ Վ.Դ.-ի, Վերաքննիչ դատարանի եզրակացությունն անհիմն է:  Մեր իրավական գնահատականն այս դեպքում նույնական է VD- ի դիրքորոշմանը:  Թիվ V8 / 3 արձանագրությունը կազմվել է Վարչական վարույթի շրջանակներում գործերի քննության, նախապատրաստման և գրանցման հանձնաժողովի կողմից, որոշվել է առաջարկություններ ներկայացնել Երևանի քաղաքապետ Լեոն Շաթիրյանին վարչական պատասխանատվության ենթարկելու մասին `վարչական տուգանք նշանակելով: 400,000 ՀՀ դրամի չափով:   Քաղաքապետարանը հրաժարվել է պահանջել 40000 ՀՀ դրամ բռնագանձում `Լեոն Շաթիրյանի կողմից վճարման պայմանով:   Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ բողոքը հիմնավորված է մասնակի պատճառով, որ Լեոն Շաթիրյանը շինարարական աշխատանքներ է իրականացրել առանց համապատասխան թույլտվության, օրինակ, որ վարչական իրավախախտման համար Լեւոն Շաթիրյանը վճարել էր 400 000 դրամ տուգանք:  Այսինքն ՝ վճարելով տուգանքը ՝ նա ընդունեց այն փաստը, որ շինարարական աշխատանքներ է իրականացրել առանց համապատասխան թույլտվության:   Եվ այն հիմնավորումը, որ քաղաքապետարանը չի ներկայացրել որևէ ապացույց այն մասին, որ Լեւոն Շաթիրյանը կատարել է 6 Տես ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումների ժողովածուն 2010 թ. See Վարչական գործ թիվ ՎԴ / 368/05/08: Չարտոնված կառույցը կառուցված է ՀՀ հողային օրենսգրքի 60-րդ հոդվածով սահմանված հողամասերի վրա, ասում է, որ չարտոնված կառույցը ենթակա է քանդման միայն «կառավարության կողմից նշված հանգամանքների առկայության դեպքում», ապա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վերը նշվածը հանգամանքներն անտեղի են այս գործի լուծման համար: Վճռաբեկ դատարանը բավարար է համարում ստորին դատարանի վճիռը բեկանելը:   Վճռաբեկ դատարանը բողոքը բավարարեց մասամբ: բեկանել այն փոփոխելու մասին ՀՀ վարչական դատարանի վճռի հայցը մերժելու մասը `բավարարելով հայցը:   Պարտադրել Լեոն Շաթիրյանին քանդել 15 մետրանոց ցանկապատը:  Երեւանի քաղաքապետարանում հօգուտ Լեւոն Շաթիրյանի `որպես հայց բռնագանձել 4000 ՀՀ դրամ, որպես վճռաբեկ բողոքարկման համար վճարված` 20 000 ՀՀ դրամ `որպես պետական ​​տուրք:  Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, այն վերջնական է, այն բողոքարկման ենթակա չէ: Կամավոր կառույցների խնդիրն այնքան բարդ է, որ երբեմն ՀՀ դատական ​​համակարգի տարբեր ատյանների կողմից նույն իրավիճակի վերաբերյալ կայացված դատավճիռները շատ տարբեր են երբեմն, երբեմն դրանք հանգեցնում են նաև համապատասխան դատավճիռ կայացրած դատավորների կարգապահական պատասխանատվության:   Հիմնական պատճառն այն է, որ դժվարություններ կան այս ոլորտը կարգավորող օրենքների միատեսակ կիրառման հարցում:   Արժե հիշատակել Արդարադատության խորհուրդը (այժմ ՝ Գերագույն դատական ​​խորհուրդը) 2009 ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին գործը կարճելու մասին AXYO-13 որոշում:  Արդարադատության նախարարը միջնորդություն ներկայացրեց Արդարադատության խորհրդին ՝ արդարադատություն իրականացնելիս «դատավարական օրենքի» նորմերի ակնհայտ «խախտումներ» թույլ տալու համար դատավորներին կարգապահական պատասխանատվություն սահմանելու համար:  Դիմումատու Միշա Հրանտի Համբարձումյանի հայրը ՝ գործով ամբաստանյալ Հրանտ hazազարի Համբարձումյանը, իր ծխական համայնքի համար տուն է կառուցել 1960 թվականին իրեն հատկացված հողում, որի անդամ էր դիմումատուն:  1970 թվականին Միշա Համբարձումյանը նշված տան հարեւանությամբ իր ընտանիքի համար կառուցեց 90 քմ: տարածք առանձին բնակելի տուն:  Դիմումատուի մայրը մահացել է 1996 թ.  Միշա Համբարձումյանը քաղաքացիական հայց է ներկայացրել Հրանտ Համբարձումյանի դեմ ժառանգական գույքի պահանջի մասին, ընդհանուր առմամբ 7 Տե՛ս Արդարադատության խորհուրդ AXYO-13 2009 որոշումը. Նոր իրավասության դատարանը մերժեց հայցը, վճիռը բողոքարկվեց `գերազանցության կարգով:   Վճռաբեկ բողոքը մնացել է առանց բավարարման: Չստանալով ժառանգության իրավունք ՝ Միշա Համբարձումյանը քաղաքացիական հայց է ներկայացրել Կոտայքի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարան ընդդեմ Հրանտ Համբարձումյանի ՝ ընդհանուր սեփականությունից բաժնեմաս առանձնացնելու պահանջով ՝ դրա նկատմամբ ճանաչելու իր սեփականության իրավունքը:   Պատասխանող կողմը դատարան էր դիմել նաև Միշա Համբարձումյանի դեմ հակընդդեմ հայցով `պահանջելով դադարեցնել իրեն հատկացված հողամասի չարտոնված շինարարության ծախսերը` վճարելով դրամական փոխհատուցում և վտարելով տարածքից:  Այստեղ է, որ առաջանում է հակասությունը, երբ ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը լիովին բավարարեց հայցը: և´ 90 ք.մ. , Հրանտ Համբարձումյանին և նրա ընտանիքին վտարեցին նշված տարածքից, նա ճանաչեց Միշա Համբարձումյանի սեփականության իրավունքը դրա վրա կառուցված եռահարկ տան վրա:   Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը մերժեց Միշա Համբարձումյանի հայցն ընդդեմ Հրանտ hazազարյանի, իսկ Հրանտ Համբարձումյանի հայցը բավարարվեց մասամբ:  Միշա Համբարձումյանին վտարեցին Հրանտ Համբարձումյանին պատկանող տարածքից: Նույն համակարգի երկու տարբեր օղակները միևնույն վեճի վերաբերյալ բացարձակապես հակասական որոշումներ են կայացրել:   Եվ, փաստորեն, արդարադատության նախարարը, ուսումնասիրելով գործում առկա ապացույցները, եկավ այն եզրակացության, որ Վերաքննիչ դատարանի դատավորները չեն կիրառում իրենց կողմից կիրառվող օրենքները, և միևնույն ժամանակ թույլ տվեցին մի շարք խախտումներ: ՀՀ քաղաքացիական դատավճռի հոդվածների, որոնք ակնհայտ են այս պարագայում կոպիտ:  Նախարարը գտնում է, որ նշված խախտումները կարող են կատարվել միայն դատավորի մեղքով:  Հետեւաբար, այս պարագայում մենք պետք է ելնենք դատավորի մեղքի կանխավարկածից, նրա գործողություններում մեղքի առկայությունից, որը կարող է բացահայտվել միայն միտումնավոր:   Այսպիսով, դատավորները թույլատրել են նյութական, դատավարական օրենքի ակնհայտ կոպիտ խախտումներ պարունակող գործողություններ, որոնք հիմք են հանդիսացել կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու համար:   Ավելի ուշ, դատավորների հիմնավորումներն ու հիմնավորումները քննելուց հետո, Արդարադատության խորհուրդը մերժեց նշված միջնորդությունը հետևյալ պատճառաբանությամբ. «Համաձայն 188-րդ հոդվածի, այդ նպատակի համար չհատկացված հողամասում կառուցված շենք, շինություն կամ այլ շինություն Թույլտվությամբ կամ քաղաքաշինական նոր կանոններով կամ կանոններով սահմանված պայմանների խախտումը `օրենքով կամ այլ իրավական ակտերով սահմանված կարգով, կամավոր կառույց է:»:   Կամավոր կառույցները կարող են օրինականացվել համայնքների ղեկավարների, իսկ համայնքներից դուրս ՝ համայնքապետերի կողմից:   Կամավոր կառույցը կարող է օրինական ճանաչվել միայն այն անձի դիմումի հիման վրա, որին կառույցը պատկանում է հողամասին: »   Վճռաբեկ դատարանը «Մկրտիչ ուլ Գյուլնախում Գասպարյաններն ընդդեմ քաղաքապետարանի» որոշմամբ `երրորդ անձը` կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական ​​կոմիտեի Էրեբունիի տարածքային ստորաբաժանման սեփականության իրավունքը ճանաչելու պահանջի մասին: Հայաստանի Հանրապետությունը, նշել է, որ կամավոր կառույցները ենթակա են չեղյալ հայտարարման:   Հետևաբար, անձի սեփականության իրավունքը կամավոր կառույցի նկատմամբ չի կարող ճանաչվել, քանի դեռ այն օրինական չի ճանաչվել:   Համեմատելով գործի փաստերը ՝ Արդարադատության խորհուրդը գտավ, որ Հրանտ Համբարձումյանը բարեփոխումների արդյունքում իրեն հատկացված հողամասի սեփականության իրավունք ունի, և վիճելի տարածքը գտնվում էր Հրանտ Համբարձումյանին պատկանող հողամասում, այլ ոչ թե Միշա Համբարձումյանին հատկացված հող:   Այս միջնորդությունը քննարկելուց, կից փաստաթղթերը և դատավորների բացատրությունները ուսումնասիրելուց հետո, խորհուրդը որոշեց դադարեցնել դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը:  Փաստորեն, այս պարագայում մենք փորձեցինք ցույց տալ, թե գործնականում ինչ դժվարություններ կարող է առաջացնել քաղաքացու կողմից կամավոր կառույցի իրականացումը: Չարտոնված շինարարության դեպքերը նվազեցնելու, դրա արդյունավետությունը բարձրացնելու, հետագայում դրանք բացառելու համար դեռ պետք է լուծվեն մի շարք խնդիրներ, որոնք պարունակվում են «Չարտոնված շինարարության դեմ պայքարի խնդրի լուծում Հայաստանի Հանրապետության տարածք »` մշակված Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից:  ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը, սահմանելով «կամավոր կառուցվածք» հասկացությունը, միևնույն ժամանակ սահմանում է, որ իրավական ճանաչման համար նախատեսվում է որոշակի ընթացակարգ:   Այս ընթացակարգը նաև սահմանում է, որ ՀՀ կառավարության 2006 թ. N912 որոշմամբ `չարտոնված կառույցն օրինականացնելու համար, հողի սեփականատերը պետք է դիմումներ ներկայացնի համայնքի ղեկավարին, որի տարածքում գտնվում է կառույցը:  Համաձայն ՀՀ 8-ի ՝ տե՛ս ՀՀ կառավարության «ՀՀ տարածքում չարտոնված շինարարության դեմ պայքարի խնդրի լուծում» 2010 հայեցակարգ Կառավարության որոշմանը պետք է ուղեկցվի պետական ​​մարմնի կողմից սահմանված կարգով տրված `պետական ​​մարմնի կողմից տրված սեփականության իրավունքի գրանցման դիմում, որը պետք է նախապես տեղեկացնի ինքնակազմակերպումների մասին, իսկ եթե դրանք գոյություն չունեն կամ հողը համատեղ կամ համատեղ պատկանում է, այն պետք է ներկայացվի ՀՀ: Կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական ​​կոմիտեի հրամանով հաստատված ձվերի գրավոր համաձայնությունը:   Ավելին, կամավոր կառույցների օրինականացումը ենթակա է մերժման, եթե չի ներկայացվում բոլոր սեփականատերերի գրավոր համաձայնությունը:   Դիմումը ստանալուց հետո 30 օրվա ընթացքում համայնքի ղեկավարը որոշում է կայացնում հասարակական կամ արդյունաբերական նշանակության մինչև 200 քմ ինքնակամ կառուցված բնակելի շենքի օրինականացման կամ մերժման մասին:  Եվ եթե շենքը հասարակական կամ արդյունաբերական շենք է, որը զբաղեցնում է ավելի քան 200 քմ տարածք, որոշումը կայացվում է 60 օրվա ընթացքում: Բազմաբնակարան շենքում չարտոնված կառույցների օրինականացման կարգն ունի որոշակի առանձնահատկություններ, մասնավորապես, եթե շենքի սեփականատերերը կամ նրանց լիազորված անձինք ցանկանում են օրինականացնել շենքի ձեղնահարկի, դռների, պատուհանների և շենքի այլ չափսերի փոփոխությունները:   Եթե ​​արդյունքում սեփականատերերի բաժնային սեփականությունը փոխվում է, նրանք պետք է դիմում ներկայացնեն քաղաքապետին ՝ դրան կցելով շենքի, ոչ բնակելի տարածքների բոլոր բնակարանների սեփականատերերի համաձայնությունը:  Վերոնշյալ ընթացակարգը չի գործում պետական ​​կամ համայնքային սեփականության վրա կառուցված շենքերն օրինականացնելիս:   Այդ դեպքում համայնքի ղեկավարը սեփական նախաձեռնությամբ որոշում է կայացնում օրինականացնել կամ քանդել պետական ​​կամ համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողերում գտնվող կամավոր կառույցները:   Օրինականացնելիս առաջարկվում է այն անձանց, ովքեր արդեն կառուցել են տվյալ կառույցները, նախապատվության իրավունքով ձեռք բերել դրանք:  Եթե ​​այս առաջարկը ժամանակին չընդունվի, ապա շենքը վարձակալելու համար նոր առաջարկ է արվում:   Եթե ​​շինարարը չի ընդունում առաջարկը, շենքը վաճառվում կամ օգտագործվում է հրապարակային աճուրդի կամ մրցույթի համար:  Կառավարության որոշման համաձայն ՝ կամավոր կառույցները օրինականացնելու կամ մերժելու դեպքում 5 օրվա ընթացքում դիմումատուն պետք է գրավոր տեղեկացվի մերժման պատճառների մասին ՝ ձեռքով փոստով առաքմամբ: Հարկ է նշել, որ «Վարչական իրավախախտումների մասին» օրենքը 9-ը նախատեսում է տարբեր չափերի տուգանքներ հատուկ դեպքերում այն ​​անձանց համար, ովքեր իրականացրել են չարտոնված կառույց:  Ըստ այդ օրենքի, - հողի վրա շենքերի կամ շինությունների կամավոր շինարարություն սեփականության կամ հողօգտագործման իրավունք ունեցող անձանց կողմից, ինչպես նաև կամավոր կառույցների կառուցում բազմաբնակարան շենքերում կամ դրան հարակից շենքերում, բացառությամբ մասնավոր տան կառուցված գյուղական համայնքներում գտնվող հողամասը ենթակա է նվազագույն տույժի: աշխատավարձի երկու հարյուրապատիկի չափով: - գյուղական համայնքներում գտնվող հողամասում բնակելի տան կամավոր կառուցում: տուգանում է նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկի չափով: - Հողի օգտագործման իրավունք չունեցող անձանց կողմից պետության և համայնքների սեփականության իրավունքով պատկանող պետական ​​շենքերի և շինությունների կամավոր կառուցումը հանգեցնում է տուգանքի նվազագույն աշխատավարձի չորս հարյուրապատիկի: Նշված գործողությունների շարունակումը օրենքով սահմանված կարգով տուգանք նշանակելուց հետո հանգեցնում է տուգանքի նշանակմանը `նվազագույն աշխատավարձի երկու հազար հինգ հարյուրապատիկի չափով: Թաթ Փանոսյան Սովորաբար կառուցված շենքերի, շենքերի իրավաբանական կարգավիճակ Հիմնաբառեր. Կամավոր կառուցվածք, օրինականացում, կամավոր կառուցվածքի օրենսդրական կարգավորում, կամավոր կառույցի քանդում, սեփականաշնորհում: ։

Ուսումնասիրելով և վերլուծելով իր ավակիրառ պրակտիկան՝ ինքնակամ կառույցների  վերաբերյալ, հանգում ենք այն եզրակացության, որ սույն ոլորտը կարգավորող օրենսդրությունն ունի որոշակի բացեր, որը դժվարությունների է հանգեցնում պրակտիկ կիրառության  ընթացքում։
   Այս  ոլորտում  կարող  են  առկա  լինել  կոռուպցիոն  որոշ  ռիսկեր։
   Հայաստանի  Հանրապետության  մարզերից  մեկում՝  Շիրակի  մարզում,  մեր  կողմից  անձամբ  մարզկենտրոն  Գյումրի  քաղաքում  շրջագայելու,  ինչպես  նաև  Գյումրի  քաղաքի  գլխավոր  ճարտարապետի  հետ  քաղաքում  ինքնակամ  կառույցների  հիմնախնդրի  վերաբերյալ  երկխոսության  ընթացքում  պարզեցինք,  որ  1988  թվականի  աղետալի  երկրաշարժից  հետո,  երբ  բնակչության  մեծամասնությունը  կացարան  չուներ,  ինքնակամ  ընտրել  էին  հողամաս  և  կառուցել  բնակարաններ։
   2002  թվականի  դեկտեմբերի  26-ին  ընդունվել  էր  օրենք՝  «Ինքնակամ  կառուցված շենքերի, շինությունների և ինքնակամ զբաղեցված հողամասերի իրավական կարգավիճակի մասին», որի գործողությունը տարածվում էր մինչև 2001 թ. մայիսի 15-ը։
  Պարզեցինք,  որ  բնակչության  մեծամասնությունը  մինչև  օրս  էլ  ինքնակամ  շինարարական  աշխատանքներ  են  իրականացնում  առանց  թույլատվության,  և  համապատասխան  պաշտոնատար անձանց կաշառելու միջոցով դրանք ներկայացվում են որպես մինչև 2001 թ․ մայիսի  15-ը  կառուցված՝  խուսափելով  «Վարչական  իրավախախտումների  վերաբերյալ»  օրենքով նախատեսված վարչական պատասխանատվությունից։
  Մյուս դեպքում պարզեցինք, որ  քաղաքների կենտրոններում կան կառուցված բազմաթիվ շինություններ, ինչը ենթադրում է,  որ կառուցող անձանց կողմից շինարարական աշխատանքներ սկսելուն պես դա չէր կարող  վրիպել  հսկողություն  իրականացնող  պաշտոնյաների  ուշադրությունից։
   Այստեղ  ևս  մենք  գործ ունենք կոռուպցիայի հետ, ինչն էլ նպաստում է նրան, որ համապատասխան պաշտոնյաներն աչք են փակում իրողության վրա։
