Միգրացիան  դիտարկել  ենք  որպես  հիմք  ներառականության  ևսոցիալական համախմբման համար, որն իր հետ բերում է զարգացում ևնոր  հնարավորություններ։
   Հոդվածում  քննման  ենք  ենթարկել  Շիրակիմարզիշարժունությունը,միգրանտների  բարեկեցությունը։
   Որպես  դրական  դրդապատճառ՝առանձինսոցիալ-տնտեսականզարգացումը,  քաղաքական  հասունացումը,  տեխնոլոգիական  զարգացումը,  ազատձեռքբերումը։
   Սոցիումիուշադրությանը  ներկայացվող  հոդվածում  առանձնացրել  ենք  մի  շարքխնդիրներ՝  նպատակին  ամբողջապես  հասնելու,  թեմայի  շրջանակներում  համակողմանի  վերլուծություններ  անելու  և  տվյալներիհավաստիությունը ցույց տալու համար.հանրայինենթարկելկապերիքննմաննաևենք  երիտասարդության շրջանում կարիքի գնահատում,  հստակեցնել  Շիրակի  մարզից  երիտասարդների  միգրացիանորոշող դրդապատճառները՝ թե՛ժամանակավոր, թե՛ հիմնական,  բացահայտելերիտասարդներիմիգրացիայի  պատճառով՝կրթական,  սոցիալ-ժողովրդագրական,  տնտեսական  և  քաղաքական զարգացման դրական և բացասական կողմերը,  մշակել  և  ներկայացնել  առաջարկություններ՝  Շիրակի  մարզից  ևգյուղական  բնակավայրերից  երիտասարդության  միգրացիայիբացասական հետևանքները նվազագույնի հասցնելու համար։
 ևտեխնոլոգիականհետ։
 Մենք  ապրում  ենք  համաշխարհայնացման(գլոբալիզացիա),անընդհատ  փոփոխությունների  դարաշրջանում։
   Այն  է՝  ավելի  լավմասնագիտական,  տնտեսական  հնարավորությունների  և  ավելի  լավկյանքի  որոնում  երիտասարդության  շրջանում։
   Այս  համատեքստումարված  վերլուծությունները  և  Շիրակի  մարզում  իրականացվածհարցումները  մասնավորապես  փաստում  են,  որ  երիտասարդներիհոսունությունը  կապված  է  գլոբալ  տնտեսական,  սոցիալական,քաղաքականԸստ  արված  հարցումների՝  Շիրակի  մարզում  յուրաքանչյուր  երրորդհարցված  երիտասարդ  պլանավորում  է  մեկնել  Հայաստանից,  իսկյուրաքանչյուր  չորրորդը՝  տեղափոխվել  Հայաստանում  այլ  բնակավայրում  ապրելու։
   Գյուղական  բնակավայրերում  ապրող  երիտասարդներնեն  հիմնականում  ցանկանում  փոխել  իրենց  բնակավայրը։
   Գյուղերումապրող  երիտասարդների  38,  իսկ  Գյումրի  քաղաքում  ապրողերիտասարդների  10  տոկոսն  է  պլանավորում  տեղափոխվել  այլբնակավայր։
  Տվյալները  մեր անձնական հետազոտության արդյունքն են(հարցումներն  իրականացվելեն  թեկնածուական  աշխատանքիշրջանակներում)։
   Թե՛  ներքին  և  թե՛  արտաքին  միգրացիայի  համարերիտասարդները նշել են հետևյալ պատճառները.վերափոխումների  ավելի բարեկեցիկ կյանքին ձգտելը,  աշխատանքի ավելի լավ հնարավորություններ ունենալը,  ավելի լավ կրթություն ունենալու հնարավորությունը,  ընտանիքի նվազագույն կարիքները բավարարելը,  աշխարհաքաղաքական վիճակը։
 Հարցվածերիտասարդների  35  տոկոսը  նախընտրում  էՌուսաստանը, 24 տոկոսը՝ ԱՄՆ-ը, 13 տոկոսը՝ Ֆրանսիան, 10 տոկոսը՝Անգլիան,  և  ևս  10  տոկոսը՝  Գերմանիան։
   Ի  դեպ,  երիտասարդտղամարդկանց  մեծ  մասը  նախընտրում  է  Ռուսաստանը,  իսկ  կանայք՝Եվրոպան  և  ԱՄՆ-ն։
   Եթե  համակցենք  մեկնելու  երկիրը  և  դրապատճառները,  ապա  երևում  է,  որ  երիտասարդներն  ավելի  բարեկեցիկկյանք  ունենալու  համար  նախընտրում  են  ԱՄՆ-ը,  իսկ  աշխատանքգտնելու  համար՝  Ռուսաստանը։
   Հայաստանը  լքել  պատրաստվողներիկեսը դեռ քայլեր չի ձեռնարկել, իսկ յուրաքանչյուր երրորդը արդեն կապէ  հաստատել  արտասահմանում  ապրող  իր  բարեկամների  հետ։
 Երիտասարդների  14  տոկոսն  էլ  գումար  է  հավաքում  իր  արտագաղթըկազմակերպելու  համար,  իսկ  9  տոկոսն  էլ  մասնակցում  է  տարբերերիտասարդական ծրագրերի։
 Ինչպեսգիտենք,համարվումերիտասարդությունըէհասարակության  շարժիչ  ուժը,  միևնույն  ժամանակ  սոցիալականփոփոխությունները  կրող  հիմնական  օղակը։
   [3]  Թե՛  քաղաքաբնակ,  թե՛գյուղաբնակ  երիտասարդներն  ունեն  բազում  խնդիրներ՝  ելնելովտարածքային,  սոցիալական,  տնտեսական,  կրթական  գործոններից,հնարավորությունների  բացակայությունից։
   Կատարված  հետազոտությունները  և  փորձագետների  վկայակոչումները  ցույց  են  տալիս,  որգյուղում  ծնված  և  մեծացած  երիտասարդները  տարբերվում  ենքաղաքում  ապրող  ու  կենցաղավարող  երիտասարդներից  իրենցկարիքներով,  ծրագրերով,  խնդիրներով  ու  այդ  ամենի  մասին  ունեցածմտահայեցակարգմամբ։
 Առաջին  արտահայտիչ  անջրպետը  զբաղվածության  հիմնախնդիրն  է։
 Մարզի  երիտասարդներըհամայնքներում  առկագործազրկության  բարձր  մակարդակն  են  հենց  մատնանշում  որպեսերիտասարդության  առանցքային  խնդիրներից  մեկը։
   Շիրակի  մարզիգյուղական  համայնքներում  իրականացված  հարցմանն  համաձայն՝երիտասարդների  մեծ  մասն  իրեն  համարումէ  գործազուրկ՝մատնանշելով  մշտական  աշխատանք  չունենալու  փաստը։
   Ելնելովսրանից՝ առանձնացվում են՝գյուղական  մշտական աշխատանք ունեցող երիտասարդներ,  ժամանակավոր աշխատանք ունեցող երիտասարդներ։
 Այս  դրույթները  քննելիս  հարկավորէ  նկատել,  որ,  ՀՀօրենսդրության  համաձայն,  գյուղական  տարածքներում  ապրողբնակիչները  չեն  համարվում  գործազուրկ՝  սեփական  հողատարածքունենալու  և  այդ  հողատարածքից  ենթադրվելիք  օգուտ  ունենալուհիմնավորմամբ  [3]։
   Գյուղերում  բնակվող  երիտասարդների  մեծ  մասըներգրավված  է  հենց  երկրագործական  աշխատանքների  մեջ,  որն  էլհամարվում է նրանց հիմնական զբաղմունքը։
 Վերոգրյալի մասին են փաստում նաև համայնքների ղեկավարներիև  նրանց  աշխատակիցների  հետ  անցկացված  ֆոկուս-խմբայինհարցազրույցները.  դրանք  առավել  ցայտուն  կերպով  վկայակոչում  ենայն  փաստը,  որ  անկախ  կրթական  աստիճանից՝  գյուղականերիտասարդների մեծ մասի հիմնական զբաղմունքը երկրագործություննէ։
   Հենց  այստեղ  էլ  առաջանում  է  ծագման  երկրի՝  տվյալ  դեպքում  ՀՀ-ի(մասնավորապես Շիրակի մարզի գյուղական համայնքների) հիմնականխնդիրը՝ մարդկային կապիտալը, որը անփոխարինելի ռեսուրս է։
 նշել90  տոկոսըԳյուղական  բնակավայրերի  երիտասարդության  գործազրկությանպատճառ  հարցմանը  մասնակցածներիենաշխատատեղերի  պակասը,  իսկ  մնացած  10  տոկոսը  հավելել  են  նաևցածր  վարձատրությունը։
   Գյուղական  բնակավայրերում  հիմնականաշխատատեղերն են համայնքապետարանները, դպրոցները, բուժկենտրոնները,ընկերությունները,խանութները,բանկերը,նաևոստիկանության  բաժանմունքները։
   Ըստ  մեր  կողմից  իրականացվածսոցիոլոգիական  հարցումների՝  հիմնականում  տվյալները  փոքր-ինչտարբերվում  են  այն  համայնքներում,  որոնց  մոտակայքում  գործում  ենարտադրամասեր,  ձեռնարկություններ,  որոնք  էլ  ապահովում  են  մեծթվով աշխատատեղեր երիտասարդների համար։
 մասնավորհամայնքներում՝մանկապարտեզները,առանձինբացատրում  են  ինչպես  գործազրկությանԵրիտասարդների  մի  ճնշող  հատված  արտագնա  աշխատանքըհամարում  է  գյուղական  համայնքների  հրատապ  խնդիրներից,  ինչը2019-2020թթ.բարձրմոտիվացիայի,մակարդակով,  այնպեսզբաղվածության  և  հետաքրքրության  նվազմամբ։
   Ըստ  մեր  կողմիցարված  վերջին  հետազոտությունների՝  արտագնա  աշխատանքի  էմեկնումչունիհամապատասխան կրթություն պետական կամ հասրակական ոլորտումաշխատելու  համար,  իսկ  համայնքում  զբաղվում  է  հիմնականումշինարարությամբ,  հողագործությամբ  և  այլ  երկրներում  (հիմնականումՌուսաստան և ԱՄՆ) բարձր վարձատրվող նմանատիպ աշխատանքով։
 երիտասարդությաներիտասարդներիհատվածը,որըէլայնԸստ  վերջին  հետազոտությունների՝  արտագնա  աշխատանքիէ  սեզոնայինմեկնող  երիտասարդների  30  տոկոսը  զբաղվումաշխատանքով  և  շարունակաբար  վերադառնում  է  գյուղ։
   Սակայն  այսիրողությունը չի մեղմացնում իրավիճակը, քանի որ տարեցտարի աճումէ  արտագնա  աշխատանքի  մեկնող  այն  երիտասարդների  թիվը,  որոնքնախընտրում  են  ընտանիքի  հետ  միասին  բնակություն  հաստատելՌուսաստանում և ԱՄՆ-ում։
 Շիրակի  մարզի  գյուղերում  բնակչության  թվաքանակի  նվազումըպայմանավորված  է  ինչպես  արտաքին,  այնպես  էլ  ներքին  միգրացիայիմեծ  տեմպերով։
   Այս  դիտանկյունից՝  ներքին  միգրացիան  ներկայացվումէ  որպես  գյուղական  համայնքների  բնակիչների՝  իրենց  գյուղերիցքաղաքայինբնակավայրեր  տեղափոխվելուգործընթաց՝ մշտական բնակություն հաստատելու նպատակով։
 քաղաքամերձկամՆերքին  միգրացիայի  տեմպերը  ևս  բարձր  է  հատկապեսերիտասարդների  շրջանում,  որոնք,  չունենալով  համապատասխանռեսուրսներ,կազմակերպելուհնարավորություններ,  հեռանում  են  մոտակա  քաղաքներ,  մշտականբնակություն  հաստատում  քաղաքում,  աշխատանք  գտնում,  ընտանիքկազմում, որոշ դեպքերում նաև ընտանիքով տեղափոխվում քաղաք։
 աշխատանքըևժամանցըբուհերի  առկայության  դեպքումԱյս ամենի հետ մեկտեղ՝ գյուղից քաղաք միգրացիային նպաստումէ երիտասարդների՝ կրթություն  ստանալու  հանգամանքը։
   [7]  Ըստ  մերկողմից  իրականացված  հետազոտության  արդյունքների՝  նույնիսկմարզում(բուհերը  և  միջինմասնագիտական  հաստատությունները  գործում  են  միայն  Գյումրիքաղաքում)  երիտասարդների  50-60  տոկոսը  նախընտրում  է  կրթությունստանալ  մայրաքաղաքում։
   Որպես  մայրաքաղաքում  բարձրագույնկրթություն  ստանալու  պատճառ՝  հարցվածների  մեծ  մասը  նշել  էմասնագիտական  ընտրության  պակասը,  կրթության  որակը,  ինչպեսնաև բուհ-գործատու համագործակցությունը, որը մայրաքաղաքում, ըստիրենց  (ըստ  հարցմանը  մասնակցած  բնակիչների),  ավելիլավ  էկազմակերպվում։
 Այսպիսով՝հանգամանքները,են  դառնում,  որհարցմանըստվերոգրյալմասնակիցների,  պատճառերիտասարդներըտեղափոխվեն    մայրաքաղաք,  իսկ  ուսումն  ավարտելուց  հետո  նաևիրենց մոտ տանեն ընտանիքի մնացած անդամներին։
  Նման դեպքերումշատ  քչերն  են  հետ  վերադառնում  գյուղ(որոշները  դպրոցում,նախակրթարանում  աշխատելու,  կամ  մի  մասն  էլ  ինքնադրսևորման  ևաշխատավայրում խնդիրներ ունենալու պատճառով)։
 Այսօր  Շիրակի  մարզի  երիտասարդները  արտագնա  աշխատանքիչներգրավվելու,մեկնում  են  նաև՝  պայմանավորված  ՏԻՄ-երումինքնարտահայտվելու  և  իրացման  հնարավորությունչունենալուպատճառով։
   Այս  դիտանկյունից՝  միգրացիան համարվում է դրականչենորոնքհարմարվելկարողանումերևույթ,  որովհետև  երիտասարդները  հնարավորություն  են  ունենումազատ  արտահայտվելու  և  իրենց  իրավունքները  իրացնելու։
   Իսկ  այներիտասարդները,կամաշխատավայրում խնդիրներ են ունենում, վերադառնալուց հետո ավելիհեշտ են ինքնակազմակերպվում հայրենիքում և հեշտությամբ ստեղծումեն իրենց փոքրիկ բիզնեսը կամ գտնում համապատասխան աշխատանք։
 Մենք  միգրացիան  դիտարկել  ենք  ոչ  միայն  որպես  բացասականերևույթ.  մյուս  կողմից`  այն  կարող  է  զարգացում  ապահովել,  օրինակ՝Սփյուռքի  ռեսուրսները  Հայաստանում  ներդնելով  կամ  բազմաթիվ  այլծրագրեր  իրականացնելով։
   Այն  երկրների  համար,  որտեղից  կաբնակչության  արտահոսք,  օգուտն  այն  է,  որ  վերադառնալուց  հետո  այդմարդիկ  բերում  են  իրենց  խնայողությունները,  որոնք  կարող  եններդրումներ  կատարել  իրենց  բիզնեսում։
   Ներգաղթողները  նպաստումեն  որոշ  աշխատուժ  ունեցող  արդյունաբերությունների  բնականոնգործունեությանը, որոնք բնակչության կողմից ցածր պահանջարկ ունեն։
 Այժմ  որոշ  երկրներում  տվյալ  ոլորտում  աշխատող  օտարերկրյաաշխատողների  մասնաբաժինը  այնքան  մեծ  է  (մոտ  32%,  որ  նրանքպարզապես  չեն  կարող  հրաժարվել  իրենց  ծառայություններից,  ևնորմալ, սահուն գործունեության համար պահանջվում է ավելի ու ավելիշատ ներգաղթյալներ։
 Միգրանտներ հյուրընկալող երկրների համար մեկ այլ օգուտ է այն,որ  նրանք  գումար  են  խնայում  իրենց  երկրում  իրենց  մասնագետներիվերապատրաստմանորակավորվածանձնակազմի  հաշվին։
   Բացի  այդ,  որպես  կանոն,  այդպիսիաշխատողներն  արդեն  ունեն  աշխատանքային  փորձ  և  հաստատվել  եննույն աշխատավայրում լավագույն կողմում։
 համար՝  արտասահմանիցԵրկրները՝  աշխատանքային  ռեսուրսների  արտահանողները,օգտվում  են  այս  երկրում  գործազրկության  կրճատումից։
   Ոլորտումկատարված  բազմաթիվ  ուսումնասիրություններ  ցույց  են  տալիս,  որաշխատուժի  մի  մասի  արտահոսքը  դրականորենէ  ազդումաշխատաշուկայի  վրա,  և  բնակչության  աղքատ  հատվածների  եկամտիմիջինգտնվողարտագաղթողները  ձեռք  են  բերում  նոր  գիտելիքներ  և  փորձ  տարբերբնագավառներում,  որոնք  կարող  են  կիրառել  իրենց  երկրում։
   Նրանքտիրապետում  են  նոր  տեխնոլոգիաների,  միանում  են  արտադրությանկազմակերպման  նորչափանիշներին։
   Վերադառնալով  հայրենիք՝Արտերկրումմակարդակըմեծանումէ։
 նրանք  կարող  ենառհասարակ սոցիալ-տնտեսական զարգացումը։
 բարելավել  արտադրական  գործընթացը  ևՄիգրանտ  աշխատողների  տրանսֆերտները  կարևոր  դեր  ենխաղում։
   Վաստակած  գումարի  մի  մասը  նրանք  ուղարկում  են  իրենցընտանիքին,  հարազատներին,  որը  ծախսում  են  այն  հարազատները,ովքեր,  բնականաբար,  արդեն  իրենց  երկրի  տարածքում  են։
   Նմանփոխանցումները  մեծ  նշանակություն  ունեն  աղքատ  երկրներիտնտեսությունների  համար  և  նպաստում  են  ֆինանսական  իրավիճակիբարելավմանը։
 ժամանակաշրջանումՀամաձայն  հետազոտության  արդյունքների՝  երիտասարդներըսեփական  խնդիրների  լուծումը  տեսնում  են  հիմնականում  պետականկամ  միջազգային  կազմակերպությունների  կողմից  աջակցության  մեջ։
 Որոշ  երիտասարդներ  (հարցվածների  երեք  տոկոսը)    խնդրի  լուծումըտեսնում  են  մեծամասամբ  միայն  պետական  կամ  միջազգայինկազմակերպությունների  կողմից  աջակցության  մեջ։
   Նրանց  հինգտոկոսը  կարծում  է,  որ  խնդրի  լուծումը  կապված  է  նախաձեռնող  ևլավատես  տրամադրված  երիտասարդների  գործունեության  հետ։
 Հարցմանը մասնակցած երիտասարդների միայն քառասուն (40) տոկոսնէ,  որ  խնդիրների  լուծումը  տեսնում  է  սեփական  գաղափարների,կարողությունների  և  հմտությունների  շրջանակների  մեջ։
   Նույնիսկհամաշխարհայնացման  այսգյուղականերիտասարդները  խնդիր  ունեն  տեղեկատվության  ստացման  ևտարածման  հետ  կապված։
   Ինչպես  պետական  ենթակառուցվածքներ,այնպես  էլ  ինֆորմացիայի  ստացման  և  տարածման  աղբյուրներգյուղերում  չեն  գործում։
   Այստեղ  հարկ  է  մատնանշել  այն  փաստը,  որգյուղական  համայնքներում  բացակայում  է  տպագիր  մամուլը։
   Միայնհամացանցիլայն  տարածման  միտումներից  ելնելով՝  գյուղականհամայնքների  երիտասարդների  համար  համացանցն  ավելի  քանհասանելի  է,  սակայն  հատկապես  գյուղաբնակ  երիտասարդությանմեծամասնությունը  չունի  տարրական  գիտելիքներ  տեղեկատվությունԳյուղաբնակգտնելու,մասին։
 երիտասարդության  մեծամասնության  մոտ  դեռևսչի  ձևավորվելհամացանցից օգտվելու մշակույթը։
  Ըստ մեր ձեռք բերած արդյունքների՝շատ  երիտասարդների  համար  համացանցը  ոչ  թե  տեղեկատվությունստանալու  միջոց  է,  այլ  ընկերների,  հարազատների  հետ  շփվելու  և  նործանոթություններ  հաստատելու։
   Տեղեկատվության  պակասը  գյուղերիբնակիչների  մոտ  հանգեցնում  է  գյուղական  երիտասարդությանստանալուև  տարածելուկտրվածությունը  ինչպես  հասարակական,  քաղաքական,  այնպես  էլառօրյա  կյանքի  այլ  գործընթացներից,  որոնք  կարևոր  ձևաչափեր  ենկյանքի կենսամակարդակի բարձրացման համար։
 Հոդվածի շրջանակներում արված հետազոտություններում առավելհետաքրքրական  էին  համայնքային  երիտասարդության  կարծրատիպերը,  որոնք  հիմնականում  կապված  էին  աղջիկ-տղա  դերայինբաշխման  հետ,  որտեղ  գյուղական  սոցիումն  ինքն  է  ստեղծել  առանձինդերեր,  որոնց  չկատարումը  դիտարկվում  է  որպես  ոչ  ընդունելի։
 Համայնքային  երիտասարդության  պասիվությունը  շատ  ժամանակակկապվում  է  նաև  ինքնավստահության  և  շփման  պակասի  հետ։
   Այստեղհարկ  է  նկատել  նաև  ընտանեկան  դաստիարակությունը,  որը  մեծ  դերունի  երիտասարդության  ինքնավստահության  պակասի  մեջ[4]։
 Ինքնավստահությունը  գալիս  է  ինքնարտահայտման  և  ինքնակազմակերպման  դրսևորումներից,  սակայն  երիտասարդը,  որը  մշտապեսծնողների  հսկողության  տակ  է  և  նաև  ֆինանսապես  է  կախվածծնողներից,  ինքնըստինքյան  կորցնում  է  իր  ինքնուրույնությունը  ևինքնադրսևորվելու հնարավորությունը, ինչը և հանգեցնում է սեփականուժերի նկատմամբ անվստահության։
 Սրանով  պայմանավորված՝  շատ  երիտասարդներ  (հատկապեսարական  սեռի)  դիմում  են  և՛  արտաքին,  և՛  ներքին  միգրացիայի,որպեսզի  դառնան  անկախ։
   Այդ  անկախլինելը  առաջին  հերթինարտահայտվում  է  մասնագիտության  և  աշխատանքի  շնորհիվ,  իսկաշխատանքով  ապահովված  մարդը  այլևս  դառնում  է  տվյալ՝  ընդունողերկրի հիմնական բնակիչ։
 միայնՀարկավորէնաևխոչընդոտ։
 Ներկաօրերումէ  անգամվերաբերումբազմաթիվ  են  տարբերությունները,  երբհամեմատությունըգյուղականհամայնքներին։
   Հարցմանը  մասնակցած  երիտասարդների  18  տոկոսըաշխարհագրական  դիրքը  համարում  է  զարգացման  և  կարգավիճակիփոփոխությանդիտարկելաշխարհագրական  գործոնն  ու  դրա  ազդեցությունը  հեռավոր,  լեռնայինգյուղերի  տեսանկյունից,  որոնք  գտնվում  են  ծայրահեղ  վատ  սոցիալտնտեսական  վիճակում։
   Նմանատիպ  գյուղերի  հիմնական  մասըգտնվում  էլեռնային  և  նախալեռնային  տարածքներում,  որտեղգոյություն  ունի  նմանատիպ  կտրվածություն։
   Հարցմանը  մասնակցածերիտասարդները նշել են, որ գյուղերում բացակայում են անգամ մթերքիխանութները,  քանի  որ  գյուղացիների  ծանր  սոցիալական  վիճակը  չիխթանում ձեռներեցությունը։
 ՀՀ  ներկայիս  իրավիճակում  գյուղական  երիտասարդությանմիգրացիայի  կարգավորման  գործում,  բացի  պետության  կողմիցկատարվող  և  ծրագրված  միջոցառումներից  և  գործողություններից,կարծում  ենք  հարկավոր  է  առաջին  հերթին  դրսևորել  քաղաքականկամք։
   Սա  հատկապես  հարկավոր  է  ՀՀ-ից  բնակչության  շարունակվողարտագաղթի  սուբյեկտիվ  պատճառները  վերացնելու  համար։
   Երկրումտիրող  կոռուպցիոն  համակարգը,  տնտեսության  տարբեր  ճյուղերումառկա  մենաշնորհային  իրավիճակը,  քաղաքական  իշխանություններիկոմից  կառավարման  ավտորիտար  միտումները  և  այլ  հիմնախնդիրներհանդիսանում  են  այն  սուբյեկտիվ  գործոնները,  որոնք  կապված  չեն  ՀՀաշխարհաքաղաքական դիրքի, տնտեսական ներուժի կամ այլ օբյեկտիվիրողությունների  հետ,  սակայն  մեծապես  ազդում  են  մարդկանցմիգրացիոն այնպիսի որոշումներ կայացնելու գործում, որոնք հակասումենԱյլ  մարզերի  համեմատությամբ՝  Շիրակի  մարզում  աղքատությանմակարդակը  բավականին  բարձր  է։
   Գործազրկության  մակարդակը  ևտնտեսական  ծանր  վիճակը  նպաստում  է  աղքատության  մակարդակիբարձրացմանը։
   Աղքատության  մակարդակը  հատկապես  բարձր  էգյուղական  համայնքներում՝  պայմանավորված  աշխատատեղերիբացակայությամբ,  ենթակառուցվածքների  բացակայությամբ  և  սոցիալտնտեսական  վատ  պայմաններով։
   Իսկ  այս  ամենը  հենց  իր  ուղիղազդեցությունն  է  թողնում  երիտասարդների,  իրենց  ապագան  այլ՝քաղաքային կամ մեկ ուրիշ երկրում կառուցելու գործում։
 ՀՀ  պետականշահինև  ազգային  անվտանգությանը։
 Արվածհանգումհետազոտությունների  արդյունքումենքհետևյալին.  մոտակա  տարիներին  բնակչության  միգրացիայի  առկամիտումները  պահպանվելու  են,  քանի  դեռ  չեն  վերացել  միգրացիոնհոսքերը ձևավորող սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական գործոններն ուպայմանները։
   Կոնկրետ  Շիրակի  մարզի  միգրացիոն  հոսքերիկառուցվածքում  կմեծանա  առավել  գյուղաբնակլեռնային  գոտուբնակչության  միգրացիոն  ակտիվությունը։
   Դա  նշանակում  է,  որարտագաղթի  կրճատմանն  ուղղված  սոցիալ-տնտեսական  զարգացմանծրագրերի (ներդրումներ, նոր աշխատատեղեր ու ենթակառուցվածքներ,հարկայինկարգավորմանհայեցակարգերի  մշակման  դեպքում  անհրաժեշտ  է  հաշվի  առնել  ՀՀտարածաշրջանային առանձնահատկությունները։
 միգրացիայիև  այլն)զեղչերևԱյսպիսով՝  կատարված  հետազոտություններից  և  վերլուծություններից եզրակացնում ենք, որ միգրացիան կանխորոշված է՝  աշխարհի  քաղաքական  զարգացման  հիմնական  զարկերակդառնալով,  գյուղական  բնակավայրերի  կայուն  սոցիալ-տնտեսական  զարգացման անհրաժեշտությամբ,   գյուղական  համայնքների  սոցիալական  և  ժողովրդագրականվերարտադրությամբ,   գյուղական  բնակչության  սոցիալ-կրթական  միջավայրի  զարգացման ժամանակակից հիմնախնդիրներով։
 Մեր  կողմից  ներկայացված  առանձնահատկությունները  բերում  ենգյուղի  երիտասարդության  ակտիվ  հատվածի  արտաքին  հոսունության,իշխանություններիմիջև  փոխհամագործակցությանանբավարար  արդյունավետության,  երիտասարդների  մոտիվացիայի  ևկյանքի պայմանների ձևավորման անհամաչափության։
 բիզնեսիևԵլնելով  մեր  կողմից  արված  հետազոտությունների  բովանդակությունից  և  թեմայի  կարևորությունից՝  անում  ենք  հետևյալառաջարկությունները.  Խթանել  համայնքային  երիտասարդության  մասնակցությունըքաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքում,  Կարգավորել  երիտասարդության  զբաղվածության  հիմնախնդիրները և ապահովել սոցիալ-հոգեբանական կայուն մթնոլորտ,  զարկ տալ առողջ ապրելակերպին,  խորացնել  ռազմահայրենասիրական  և  հոգևոր  արժեքներիուսուցումը,   խթանել ոչ ֆորմալ կրթությունը,  ներգրավել  երիտասարդությանը  հասարակության  կյանքի  բոլորոլորտներում։

Ներկայացվող  հոդվածը նպատակ ունի ցույց  տալու  մարդասիրական  ու  կանոնավոր  միգրացիայի  օգուտները  ինչպես  երիտասարդ  միգրանտների,  այնպես  էլ  հասարակության  համար։
   Ինչպես  նաև՝  որակական,  քանակական  մեթոդների  և  ֆոկուս-խմբային  հարցումների  միջոցով  իրականացնել  Շիրակի  մարզի  գյուղական  և  քաղաքային  համայնքների  երիտասարդների  ներքին  և  արտաքին  միգրացիայի  հնարավորությունների  վերլուծություն։
   Ներդրել  ենք  ողջամիտ  ջանքեր՝  սույն  հոդվածում  նշված  տվյալները  ճշտելու  և  ապացուցելի միջավայր ստեղծելու համար։
