ՄԻԵԴ-ՈՒՄ «ՓԵՐԻՆՉԵՔՆ ԸՆԴԴԵՄ ՇՎԵՅՑԱՐԻԱՅԻ» ԴԱՏԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՖՐԵՅՄՆ ԱՆԳԼԻԱԿԱՆ “DAILY MAIL” ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆՈՒՄ«Frame»  (անգլ.՝  շրջանակ)  բառը  հասկացույթների  լայն  շրջանակ  է՝  կապված  իրականության  կառուցման հետ։
  Լայն իմաստով այն հենց «ձևն» է։
  Ըստ Իրվինգ Գոֆմանի՝ ֆրեյմն ընկալման հնարավորություն է, որ ստեղծում է իրավիճակի սահմանման ձևեր։
  Որպես կանոն՝ ֆրեյմերը սուբյեկտի կողմիցչեն գիտակցվում, իսկ նրանց բացատրության և պարզաբանման փորձը հանգեցնում է ընկալման կազմալուծմանը։
  Ըստ Մ. Մինսկիի՝ ֆրեյմը գիտելիքների կառույց է, որը տրամադրում է իրավիճակի մասինկարծրատիպային  պատկերացումներ»1։
   Ֆրեյմն  օգնում  է  ստեղծել  կարծրատիպ,  իսկ  դրանց  կիրառումն  ընթերցողներին  հնարավորություն  է  տալիս  երևույթի  մասին  դատողություններ  անել  համեմատության կամ ասոցիացիաների միջոցով։
 Առհասարակ,  ցանկացած  հասարակություն  անտարբեր  չէ  հատկապես  տարատեսակ  բռնությունների  գործադրման  նկատմամբ,  իսկ  դրան  մեդիայի  անդրադարձը  շատ  դեպքերում  կատարվում  էզգուշորեն։
   Մեզ՝  հայերիս  համար  հատկապես  կարևոր  է  համաշխարհային  մամուլի  ցանկացած  անդրադարձ 1915-1923 թթ. տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանությանը՝ դրան պատմական գնահատականտալու  և  այն  որպես  Ցեղասպանություն  որակելու  տեսանկյունից։
   Դեռևս  կան  քաղաքական  դերակատարներ,  որոնք  մինչև  այժմ  «միջազգային  սուտ»  են  համարում  Հայոց  ցեղասպանության  եղելությանփաստը,  և  դա  շրջանառվում  է  մեդիայում։
   Խոսքը,  մասնավորապես,  Թուրքիայի  աշխատավորականկուսակցության  ղեկավար  Դողու  Փերինչեքի  (Doğu  Perinçek)  մասին  է,  որը  2005  թ.  Շվեյցարիայումկազմակերպված մի գիտաժողովի ժամանակ Հայոց ցեղասպանությունը որակել էր որպես «միջազգային  սուտ»։
   Այս  հայտարարության  համար  շվեյցարական  դատարանը  2008  թ.  թուրք  գործչին  դատապարտել  էր  90-օրյա  պայմանական  ազատազրկման  կամ  դրան  համարժեք  տույժի,  ինչպես  նաև  3  հզշվեյցարական  ֆրանկ  տուգանքի։
   Սակայն  2013  թ.  դեկտեմբերի  17-ին  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական դատարանը բավարարել էր Դողու Փերինչեքի հայցն ընդդեմ Շվեյցարիայի` նշելով, որ Շվեյցարիան  խախտել  է  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  կոնվենցիայի  10-րդ  հոդվածը,  այն  է՝  խոսքիազատության իրավունքը»2։
 2015  թ.  հունվարի 28-ին Ստրասբուրգում՝  ՄԻԵԴ-ում,  կայացան  «Փերինչեքն  ընդդեմ  Շվեյցարիայի» գործի քննության լսումները։
  Այս իրադարձությանն անդրադարձան միջազգային մի շարք հեղինակավոր լրատվամիջոցներ, այդ թվում՝ անգլիական “Daily Mail” էլեկտրոնային պարբերականը, որը դատավարությունը լուսաբանել է երեք հոդվածներով։
 Բրիտանական  այս  պարբերականը  համարվում  է  ամենաընթերցվողներից  մեկը  թե՛  Մեծ  Բրիտանիայում,  թե՛  նրա  սահմաններից  դուրս.  ընթերցողների  միջին  քանակը  2013  թ.  հոկտեմբերից  մինչև2014 թ. սեպտեմբերը կազմել է շուրջ 20.7 մլն3։
 Հաշվի  առնելով  նման  մեծ  լսարանը՝  կարելի  է  ենթադրել,  որ  պարբերականը  տեղեկություններըմատուցում է հմտորեն կառուցված շրջանակի  տեսքով, և ընթերցողները, չնկատելով այդ հանգամանքը, որոշակի վարքագիծ են սկսում դրսևորել այս կամ այն երևույթի հանդեպ՝ անկախ իրենց կամքից։
 «Ֆրեյմերը,  որպես  կանոն,  ունեն  պայմանական  բնույթ  և  բնութագրում  են  այն,  ինչը  տվյալհասարակությունում «բնութագրական» է կամ «տիպիկ»4։
 Ըստ այդմ, հաշվի առնելով այն, որ ՄԻԵԴ-ում որպես երրորդ կողմ ներգրավված Հայաստանը ներկայացնում  էին  բրիտանացի  իրավաբանները,  բնական  կարելի  է  համարել,  որ  “Daily  Mail”-ի  հրա1 Гофман И., Анализ фреймов։
  эссе об организации повседневного опыта, Москва, 2003. с. 42.2  «ՄԻԵԴ-ը  համաձայնել  է  բողոքարկել  «Փերինչեքն  ընդդեմ  Շվեյցարիայի»  գործով  որոշումը»,  04.06.2014,  հասանելի  է՝http։
 //www.mediamax.am/am/news/foreignpolicy/10452/։
 1.000 individuals)”, հասանելի է՝ http։
 //www.statista.com/statistics/246077/reach-of-selected-national-newspapers-in-the-uk/.http։
 //yanko.lib.ru/books/cultur/usmanova-eco.htm#_Toc526164834.հասանելիЭко։
 է՝պարակած  երեք  հոդվածում  էլ  շեշտադրումն  արված  է  հենց  այդ  իրավաբանների  և  մասնավորապես՝Ամալ Ալամուդին Քլունիի անձի վրա։
  Թե՛ հոդվածների վերնագրերից և թե՛ հոդվածների «երկայնքով»ներկայացված են այս իրավաբանի և նրա ղեկավարի մասնագիտական որակների, անձնական բնույթիայլ տեղեկություններ1։
  Դրանցից մեկում նշված է. “She speaks three languages fluently - English, FrenchAssange, and taken part in proceedings against General Augusto Pinochet”2։
 Մասնագիտական  որակներից  բացի  հոդվածներից  մեկում  խոսվում  է  նաև  Ամալ  Քլունիի  ոճիմասին։
  Հատկապես հայտնի է նրա պատասխանը հարցին, թե ինչ հագուստով է ներկայանալու դատարան.  Քլունին  նշել  էր,  որ  ներկայանալու  է  պատմուճանով  (robe)3։
   Հետաքրքիր  է,  որ,  հիմնական  շեշտադրումը կատարելով հագուստի վրա՝ լուրի հեղինակը փորձել է ցույց տալ (կառուցել ֆրեյմ), որ իրավաբանը,  չնայած  իր  մասնագիտական  հմտություններին,  նախևառաջ  մտածում  է  իր  «իմիջի»  մասին։
 Կարելի  է  ենթադրել,  որ  ընթերցողի  մոտ  իրավաբանի  մասնագիտական  որակները  կասկածի  տակդնելու  փորձ  է  արվում՝  մտադրվելով  նրան  որպես  հանրային  մարդ  ներկայացնել  (Ամալ  Ալամուդինը2014  թ.  ամուսնացել  էր  հոլիվուդյան  դերասան  Ջորջ  Քլունիի  հետ)։
   Անընդհատ  անուղղակի  շեշտելովՔլունի ազգանունը՝ լրագրողը շրջանակը կառուցում է Ամալ – Քլունի – հասարակական դիրք – հեղինակություն  –  ոճ  –  լավ  մասնագետ  կարծրատիպ  ձևավորելով՝  կարծես  նպատակադրվելով  հետին  պլանմղել բուն դատավարությունը։
 “Daily Mail” պարբերականում հրապարակված հոդվածները դիտարկելով համաժամանակյա ձևով՝կարելի է պնդել, որ Ամալ Քլունիի անձի շուրջ կառուցված ֆրեյմերն ընթերցողի մոտ ձևավորում են այնկարծիքը, որ թեև վերջինս հայտնի դերասանի կինն է, դա բոլորովին էլ չի խանգարում նրան՝ ունենալմասնագիտական  բարձր  որակներ  և  որպես  իրավաբան՝  հանդես  գալ  այնպիսի  աղմկահարույցդատական գործերում, որոնց կենտրոնում եղել են Ուկրաինայի նախկին վարչապետ Յուլիա Տիմոշենկոն, «WikiLeaks» սկանդալային կայքի խմբագիր Ջուլիան Ասանժը և այլն։
 Վերոնշյալ  փաստերը  ներկայացնելով՝  պարբերականը  հաջորդ  հոդվածում  արդեն  Ամալ  Քլունիիմիջոցով բարձրաձայնում է ՄԻԵԴ-ի կողմից սխալ որոշում կայացնելու հակումը՝ որպես փաստ՝ ներկայացնելով  Ամալ  Քլունիի՝  դատարանում  հնչեցրած  խոսքը.  «Քլունին  ասաց,  որ  2013  թ.  հօգուտ  Փերինչեքի՝  դատարանի  «առավել  կարևոր  սխալը»  «Հայոց  ցեղասպանության  իրականությունը  կասկածիտակ դնելն էր»4։
 Ֆրեյմը,  որը  կառուցվում  է  այս  անձի  շուրջ,  ընթերցողին  ստիպում  է  մտածել՝  Ամալ  Քլունին,  բացինրանից,  որ  Ջորջ  Քլունիի  կինն  է,  նաև  հմուտ  իրավաբան  է,  և  եթե  նա  ՄԻԵԴ-ի՝  Ցեղասպանությունըհերքելու  Փերինչեքի  հայցն  ընդունում  է  իբրև  խոսքի  ազատության  սահմանափակում,  ապա  դա  իրոքսխալ քայլ է դատարանի կողմից։
 Անդրադառնանք այս հոդվածներում կիրառված մյուս ֆրեյմերին։
 Առհասարակ,  մեդիան,  բացի  վերբալ  ֆրեյմերից,  կիրառում  է  նաև  վիզուալ  ֆրեյմեր  (լուսանկարներ, տեսահոլովակներ), որոնք, զգացական մակարդակում ազդելով ընթերցողի վրա, նրան կողմնորոշում են այս կամ այն օբյեկտի նկատմամբ։
 “Daily Mail” պարբերականում Դողու Փերինչեքը ներկայացված է ինչպես վերբալ, այնպես էլ վիզուալ ֆրեյմով, սակայն վիզուալը, կարելի է ասել, ավելի խոսուն է տվյալ պարագայում, քան վերբալը։
  Լուսանկարը,  որտեղ  պատկերված  է  Դողու  Փերինչեքը,  առաջին  հայացքից  ընկալվում  է  որպես  ագրեսիվանձնավորություն, որին շրջապատել են լրագրողները, իսկ նա բուռն հռետորական ոգով, ցուցամատըբարձրացրած՝ գոռում է։
  Նմանատիպ վիզուալ ֆրեյմն ընթերցողի զգացական մակարդակում առաջացնում  է  բացասական  կարծիք։
   Ֆրեյմն  ամբողջացվում  է  լուսանկարի  տակ  արված  մեկնաբանությամբ.«Ցեղասպանություն հերքողը։
  Թուրքիայի աշխատավորական կուսակցության ղեկավար Դողու Փերին1  “Amal  Clooney  on  legal  team  in  Armenian  genocide  case”,  28.01.2015,  հասանելի  է՝  http։
 //www.dailymail.co.uk/wires/ap/article2  “It's  Amal  versus  the  genocide-deniers։
   Mrs  Clooney  leads  Euro-court  fight  for  Turkish  MP  to  be  prosecuted  for  calling  death  of1.5million  Armenians  “a  lie””,  28.01.2015,  հասանելի  է՝  http։
 //www.dailymail.co.uk/news/article-2929573/Amal-Clooney-takes3 ““My robes”։
  Amal Clooney's withering put-down to reporter who asked what she was wearing in court”, 30.01.2015, հասանելի է՝http։
 //www.dailymail.co.uk/news/article-2932280/Amal-s-witty-court-retort-Human-rights-lawyer-Mrs-Clooney-asked-fashion-speculationչեքը  պնդում  է,  որ  ինքն  իրավունք  ունի  հերքել  Հայոց  ցեղասպանությունը՝  օգտվելով  խոսքի  ազատության իրավունքից»1։
 Այս  վիզուալ  ֆրեյմին  անմիջապես  հաջորդում  է  մի  լուսանկար,  որտեղ  պատկերված  է  մարդկանցկմախքների  կույտ՝  հետևյալ  մեկնաբանությամբ.  «Երբեք  չմոռանալ։
   Առանց  ամսաթվի  մակնշված  լուսանկարում  պատկերված  մարդիկ  կանգնած  են  1915  թ.  Ցեղասպանության  ժամանակ  Օսմանյանթուրքերի կողմից սպանված հայերի եղբայրական գերեզմանի մոտ»2։
 Վիզուալ  ֆրեյմերի  հաջորդականորեն  ներկայացված  լինելը  խոսում  է  այն  մասին,  որ  անգլիականպարբերականը  մեդիաֆրեյմն  ստեղծում  է  այնպես,  որ  ընթերցողները  Հայոց  ցեղասպանություննընկալեն՝ որպես պատմական եղելություն, իսկ այն հերքողին՝ որպես ագրեսոր։
 Ֆրեյմերը հաստատում են սահմաններ, որոնք օգնում են հասկանալու բովանդակությունը և ձևավորելու սեփական կարծիքը։
  Դրան հասնելու միջոցներից մեկն էլ փոխաբերությունն է։
  Էդելմանը նշումէ,  որ  մեկ  անգամ  ընդունված  փոխաբերական  պատկերն  աշխարհի  նկատմամբ  դառնում  է  կազմավորող հասկացություն, որի լույսի ներքո մարդիկ համակարգում և մեկնաբանում են նոր տեղեկությունը3։
 Հոդվածներից մեկում պարբերականի ընթերցողը հանդիպում է այսպիսի նախադասության. «1915թ. ջարդերը շատ պատմաբանների կողմից գնահատվում են որպես 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանություն  և  (համաձայն  որոշ  կարծիքների)  համարվում  են  նացիստական  առաջնորդ  Ադոլֆ  Հիտլերիոգեշնչման աղբյուր»4։
 Որպես  փոխաբերություն՝  տվյալ  հոդվածում  կարելի  է  դիտարկել  Ադոլֆ  Հիտլերի  կերպարը,  որըԵրկրորդ  համաշխարհային  պատերազմի  տարիներին  հրեաների  զանգվածային  ոչնչացման  գլխավորմեղավորն  է։
   Փերինչեքն,  ինչպես  Հիտլերը,  կուսակցության  առաջնորդ  է  և  միաժամանակ՝  ագրեսոր։
 Դորիս Գրաբերը, խոսելով վիզուալ միջոցների ազդեցության մասին, նշում է, որ վիզուալ փոխաբերությունն օգնում է տեղեկության արդյունավետ օգտագործմանը և հիշողության գործընթացների ակտիվացմանը՝  լինելով  առավել  համոզիչ5։
   Ընթերցողների  մոտ  «Ադոլֆ  Հիտլեր»  անունն  ասոցացվում  էհրեաների  Հոլոքստի  հետ,  ուստի՝  այս  ֆրեյմը,  որը  հիմնված  է  փոխաբերության  վրա,  կրկին  ընթերցողին կողմնորոշում է դեպի այն ընկալումը, որն անհրաժեշտ է ոչ միայն հասկանալու, այլև որպես իրականություն ընկալելու Հայոց ցեղասպանության պատմական եղելության փաստը։
 Կարող  ենք  ասել,  որ  “Daily  Mail”  պարբերականի՝  ՄԻԵԴ-ում  «Փերինչեքն  ընդդեմ  Շվեյցարիայի»գործի  քննության  լսումների  վերաբերյալ  հոդվածներում  գործարկված  շրջանակներն  ընթերցողներինմտածելու և սեփական կարծիքը ձևավորելու հնարավորություն տալիս են։
  Քանի որ ֆրեյմերը կարողենք համարել ընթերցողներին ուղղորդելու միջոցներ, կարելի է ասել, որ պարբերականն իր ընթերցողիհետ անկեղծ է, քանի որ Հայոց ցեղասպանությունը ներկայացնում է հավաստի փաստերի կիրառմամբ։
 Հոդվածներում հանդիպող  «Ցեղասպանության ժխտում», «ռասսայական խտրականություն», «եղբայրական գերեզման», «Հոլոքոստ», «20-րդ դարի առաջին Ցեղասպանություն» բառերն ընթերցողների զգացական մակարդակում խղճահարություն և միևնույն ժամանակ՝ ըմբոստացում են առաջացնում։
 “Daily  Mail”-ն  այդ  կերպ  մեկը  մյուսին  հաջորդելով  կառուցում  է  շրջանակները՝  սկզբում  շեշտադրելովանգլիացի իրավաբանների մասնագիտական բարձր որակները, հետո՝ Հայոց ցեղասպանության պատմական  փաստը,  Թուրքիայի՝  ի  դեմ  Դողու  Փերինչեքի,  մերժողական  քաղաքականությունը,  պատմական  և  իրավական  ճշմարտության  հասնելու  մարդկային  ձգտումները։
   Հետաքրքիր  է,  որ  նման  փաստերը ներկայացնելով՝ պարբերականը որևէ կերպ չի անդրադառնում ՄԻԵԴ-ում Դողու Փերինչեքի շահերը ներկայացնող իրավաբաններին։
  Սա ևս շրջանակ է, որը, կարելի է ասել, նպատակային է։
  Պարբերականն այդ կերպ ձգտում է թեև թաքնված, բայց ֆրեյմի միջոցով ցույց տալ պատմական ճշմարտույանը  հարելու  իր  դիրքորոշումը,  նպաստելով,  որ  ընթերցողը  ևս  Հայոց  ցեղասպանությունն  ընկալիորպես պատմական ճշմարտություն։
 1 “It's Amal versus the genocide-deniers։
 …”.2 Նույն տեղում։
 3 Տե՛ս Белт Т., Политическое Убеждение Путем Метафорического Моделирования, (Политическая лингвистика. - Вып. 2 (22). Екатеринбург, 2007, с. 18-25), հասանելի է՝ http։
 //www.philology.ru/linguistics1/belt-07.htm.4 “It's Amal versus the genocide-deniers։
 …”. 5 Տե՛ս Белт Т., նույն տեղում։
 Ալինա ՆահապետյանՄԻԵԴ-ՈՒՄ «ՓԵՐԻՆՉԵՔՆ ԸՆԴԴԵՄ ՇՎԵՅՑԱՐԻԱՅԻ» ԴԱՏԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՖՐԵՅՄՆ ԱՆԳԼԻԱԿԱՆ “DAILY MAIL” ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆՈՒՄԲանալի բառեր՝ ֆրեյմ, “Daily Mail”, Հայոց ցեղասպանություն, Դողու Փերինչեք, Ամալ Քլունի, Շվեյցարիա, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան։

Հոդվածում  փորձ  է  արվել  շրջանակի  տեսության  կիրառմամբ  մեկնաբանել,  թե  որ  տեսանկյունից  է  անգլիական “Daily Mail” պարբերականը լուսաբանել ՄԻԵԴ-ում «Փերինչեքն ընդդեմ Շվեյցարիայի» գործով դատավարությունը։
   Դիտարկելով  պարբերականի  հոդվածներում  ֆրեյմինգի  ինչպես  վերբալ,  այնպես  էլ  վիզուալ  տարբերակները՝  կարելի  է  ասել,  որ  դրանցում  կառուցված  շրջանակներն  ընթերցողի  մոտ  ձևավորում  են  կարծիք,  որ  19151923  թթ.  հայերի  նկատմամբ  Օսմանյան  թուրքերի  կողմից  իրականացված  զանգվածային  ջարդերն  իսկապես  Ցեղասպանություն են եղել։
