Մենք փորձել ենք առանձնացնել և հիմնավորել այնպիսի ռիսկերի առկայությունը, ինչպիսիք են աղքատության մակարդակի բարձրացումը, պետական ​​բյուջեի ծախսերի բեռի ավելացումը, միջոցների կուտակման մեխանիզմների անկատարությունը և հետագա բաշխումը և կապիտալի հնարավոր արտահոսքը: Հայաստանի Հանրապետություն  Սկզբունքորեն, մենք դեմ չենք կուտակային կենսաթոշակային համակարգին, կարծում ենք, որ համակարգի ներդրումը վաղաժամ է, քանի որ վերոնշյալ ռիսկերը գրեթե թերագնահատված են գիտական ​​հետազոտությունների մակարդակում, ընդ որում ՝ շատ ուսումնասիրություններ ապացուցում են համակարգի անկատարությունը, որն իր հերթին ենթադրում է, որ համակարգը Անխափան աշխատանքը խիստ կասկածելի է:  Նշենք, որ կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրումը հիմնականում հաջող է անցել զարգացած տնտեսություն ունեցող երկրներում, որտեղ առկա է բնակչության կենսամակարդակի բարձր մակարդակ: Հայաստանում պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգը ներառում է 15-40 տարեկան զբաղված բնակչության աշխատունակ մասը, որոնք փաստացի հաշվառված են համապատասխան ձեռնարկություններում, հաստատություններում, իրենց աշխատավարձի որոշակի չափաբաժին են հատկացնում կուտակային կենսաթոշակային ֆոնդին ՝ ակնկալելով, որ թոշակի անցնելուց հետո, բացի պետական ​​կենսաթոշակից, կստանա լրացուցիչ կուտակված կենսաթոշակային գումար:   Չնայած «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքը մեր երկրում ընդունվել է 2010 թ., Կամավոր կենսաթոշակային բաղադրիչը գործում է 2011 թվականից, բայց, ըստ էության, ոչ ոք կամավոր գումար չի փոխանցել կուտակային ֆոնդեր:  Այդ ինստիտուտը մեր հանրապետությունում չի հաստատվել արդեն երեք տարի: Կան մի քանի պատճառներ, որոնց թվում կարելի է առանձնացնել հետևյալը. Ժողովրդի անվստահությունն այդ համակարգին, աշխատունակ բնակչության զգալի մասի եկամտի և աշխատավարձի ցածր մակարդակը: «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն, պարտադիր կուտակային բաղադրիչն ուժի մեջ է մտնում 2014 թվականի հունվարի 1-ից: 2010 թ. Հունվարի 1-ից հետո ծնված յուրաքանչյուր աշխատավարձ վճարող աշխատող պարտավոր է կուտակել իր անվանական ամսական աշխատավարձի 5% -ը `այն տեղափոխելով կենսաթոշակ: միջոցներ  Պարտադիր բաղադրիչը վերաբերելու է Հայաստանի 270 հազար 15-40 տարեկան աշխատող բնակչությանը:   2012 թվական: Ընթացիկ տվյալներով, մեր հանրապետությունում 15-40 տարեկան բնակչության թիվը 1388,9 հազար է: (679,9 հազ. ՝ տղամարդիկ, 709 հազ. ՝ կին) [1, էջ 43]:  Այսինքն ՝ 1118,9 հազ. Չպետք է փոխանցվի կենսաթոշակային ֆոնդ: մարդ, որը կազմում է այս տարիքային խմբի բնակչության 80,6% -ը, ինչը բավականին բարձր ցուցանիշ է:   Նրանց մեծ մասը գյուղացիներ են, գործազուրկներ, սեզոնային աշխատանքի դուրս եկողներ, ստվերում աշխատողներ: Այդ իմաստով, մոտավոր տվյալների համաձայն, մոտ կես միլիոն 15-40 տարեկան անձինք օբյեկտիվորեն չեն վճարելու այդ կուտակային ֆոնդին:  Նշենք, որ գյուղացիների կուտակային ֆոնդ վճարող մարդկանց թիվը կազմում է շուրջ 770 հազար մարդ:  Թվերից պարզ է դառնում, որ 618,9 հազար մարդ ծառայում է բանակում, մյուս մասը սեզոնային աշխատանքի կամ այլ երկրներ մշտապես կատարելու համար է, գործազուրկներն աշխատում են ստվերային տնտեսությունում:  Վերոհիշյալ հաշվարկների հիման վրա կարելի է ձեռք բերել ամենակարևոր հարցը. Որքանո՞վ համակարգը կլուծի բարեկեցության խնդիրը, եթե ներկա փուլում դրան մասնակցեն 15-40 տարեկան քաղաքացիների միայն 20% -ը, իսկ մնացած 80% -ը: համակարգի կողմից տրամադրվող բարձր կենսաթոշակներից չի օգտվի: Այժմ մենք կներկայացնենք այն երկրների սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական որոշ ցուցանիշներ, որոնք ՀՀ կառավարության կողմից նշված են որպես կուտակային կենսաթոշակային համակարգի փորձ. Չիլի, Պերու, Էստոնիա: Արձանագրենք, որ դրանք Հայաստանի Հանրապետության համեմատ տարբեր միջավայրերում ձևավորված ազգեր են, որոնք միմյանցից տարբերվում են կրոնով, պատմությամբ, էթնիկական հոգեբանությամբ, նյութա-հոգևոր արժեքներով, աշխատանքային մշակույթով, աշխարհաքաղաքական հասկացություններով:  Այլ կերպ ասած, Հայաստանը ոչ մի ընդհանուր բան չունի այդ երկրների հետ:  Բացի այդ, թվարկված երկրները գտնվում են սոցիալ-տնտեսական զարգացման ավելի բարձր մակարդակում, քան մեր հանրապետությունը:  Աղյուսակ 1-ում ներկայացված ժողովրդագրական պայմանները նույնպես տարբեր են: Աղյուսակ 1 Մակրոտնտեսական որոշ ցուցանիշներ XXI դարում կուտակային կենսաթոշակային համակարգն անցած երկրներից: սկիզբ v ի: թ: ոչ k: ա n: Բ: դ: r: ա մ: n: լ: մ: զ: o: զ: շ: ա ժ: ւ: o: դ: r: ա մ: ճ: ա n: ա k: ա n: բ: n: ա մ: ց: ա զ: ի: n: ա բ: r: ւ: Ո: ժ: k: ա դ: r: ա k: ա մ: r: ի: k: r: Ե. ArmeniaEstoniaChilePerugh: o: ւ: ե: տ: ի: q: n: ա K: յ: q: ի: r: ա տ: r: ձ: r: ա բ: ւ: ե: ա N: Հ: զ: շ: ա ժ: ի: ոչ n: շ: զ: o: r: ա լ: o: դ: N: M: ա    Աղյուսակը կազմելիս մենք օգտագործել ենք թվարկված երկրների վիճակագրական դասագրքերը: Աղյուսակ 1-ը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ցուցանիշով վերջին տեղում է:   Բացի այդ, այդ երկրներում միջին ամսական աշխատավարձը տատանվում է 1000-2000 դոլարի սահմաններում, իսկ մեր երկրում այն ​​չի գերազանցում 300-ը:   Թվերը ցույց են տալիս, որ մեր հանրապետությունը ոչ մի ընդհանուր բան չունի այդ սոցիալ-տնտեսական երկրների հետ:  Եվ այս հանգամանքը կարելի է հաշվի առնել կուտակային կենսաթոշակային համակարգին անցնելիս: Կուտակային կենսաթոշակային համակարգ տեղափոխվելիս կարելի է կանխատեսել բնակչության փոփոխությունը հաջորդ 15-20 տարիների ընթացքում:   Հաշվի առնելով այդ դրույթը ՝ մենք փորձեցինք կանխատեսել, թե տասը տարի անց ինչ փոփոխությունների է ենթարկվելու մեր հանրապետության բնակչության և տարիքային կառուցվածքի փոփոխությունը:  Աղյուսակ 2-ը ցույց է տալիս, թե ինչպիսին էր Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդագրական պատկերը նախկինում, ինչպիսին կարող էր լինել ապագայում: ՀՀ բնակչության տարիքային կազմի միտումը 1979-2025թթ. / Հազար մարդ / Աղյուսակ 21979, 1989, 2001, 2011, 2025, մարդ, մարդ, մարդ, ամբողջ բնակչություն:   Աշխատունակ տարիքի բնակչության տեսակարար կշիռը, կենսաթոշակային տարիքի բացարձակ թիվը, աստիճանաբար աճել է, մինչդեռ նախածննդյան տարիքի բնակչությունը, ընդհակառակը, նվազել է:  Այլ կերպ ասած, այդ տարիներին տեղի է ունեցել բնակչության ծերացում և կենսաթոշակառուների թվի աճ:  Չխորանալով նման ժողովրդագրական պայմանների առաջացման մեջ ՝ նշենք, որ ծնունդների թվի նվազման հիմնական պատճառներից մեկը բնակչության զանգվածային արտագաղթն է, որն սկսվել է 20-րդ դարի վերջին:   Եվ մեր մոտավոր հաշվարկի համաձայն, 2025 թվականին մեր հանրապետությունում բնակչության կեսը կլինի աշխատունակ բնակչություն, իսկ 1/4-ը ՝ թոշակառուներ:  Նկատենք, որ 2015-ին թոշակառուների տեսակարար կշիռը կշարունակի աճել դրանից հետո ընկած ժամանակահատվածում, և նրանք, ովքեր վճարում են պարտադիր 40 տարվա պարտադիր կուտակային կենսաթոշակ, կստանան իրենց կենսաթոշակը (եթե կենսաթոշակային տարիքը չեն բարձրացնում) 2037 թվականից:  Եթե ​​նշված տարում պահպանվեն առկա ժողովրդագրական միտումները, ապա մեր հանրապետության բնակչության 1/3-ից ավելին կամ մոտ 500 հազարը կկազմի թոշակառուներին:       Ստորև բերված են կուտակային կենսաթոշակային համակարգի քանակական վերլուծությունները և կանխատեսումները:   2013 թվականի հունվար-հոկտեմբեր ամիսներին, ըստ ԱՎSS-ի [2], Հայաստանում միջին անվանական աշխատավարձը կազմել է 146,952 ՀՀ դրամ:  Եթե ​​սա ընդունենք որպես մեր հետագա հաշվարկների հիմք, ապա այս աշխատավարձի դեպքում պարտադիր կուտակային վճարը կկազմի 7348 դրամ, իսկ պարտադիր եկամտահարկի պահպանումից հետո եկամուտը (36228 դրամ) կկազմի 103317 դրամ:  Փաստորեն, պարտադիր բաղադրիչը իրականում կազմում է հարկերից հետո միջին զուտ աշխատավարձի 6.63% -ը:  Այս թիվը տատանվում է `կախված գնահատված աշխատավարձից և մինչև 13%, բայց միշտ 5% -ից ավելին է, ինչը խեղաթյուրում է պարտադիր բաղադրիչի տնտեսական բովանդակությունը, քանի որ մասնակիցն իրականում նպաստում է իր հարկվողին, այսինքն` չկառավարվող եկամուտներին: , ՀՀ տնտեսապես ակտիվ բնակչության թվաքանակը 2012 թ. Միջինը կազմել է 1418,3 հազար մարդ, որից 663,2 հազարը աշխատողներ են:  Նախնական կանխատեսումների համաձայն, պարտադիր կուտակային բաղադրիչի մասնակից կդառնան շուրջ 270,000 աշխատակիցներ:  Միջին աշխատավարձի հաշվարկի համաձայն, ինչպես արդեն նշեցինք վերևում, կուտակային վճարը կազմում է 7348 դրամ, ինչը նշանակում է, որ հաջորդ տարի աշխատողների կողմից կենսաթոշակային ֆոնդեր կատարված վճարը կլինի ոչ պակաս, քան 23 807.5 մլն դրամ:  Փաստորեն, այս գումարը մի փոքր ավելին կլինի, քան պարտադիր կուտակային համակարգի մասնակիցների կողմից վճարված ավելի քան 5% -ը, որոնք ավելի քան 500,000 աշխատավարձ են ստանում: ՀՀ 2013 թ.-ին պետական ​​բյուջեում սոցիալական պաշտպանության ոլորտի ծախսերը կազմել են 304696,8 մլն դրամ, իսկ 2014 թ.-ին պետբյուջեով նախատեսվում է սոցիալական պաշտպանությանն ուղղված միջոցների ավելացում մինչև 362030,6 մլն դրամ:  Լրացուցիչ 20 միլիարդը նախատեսվում է կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրման համար, իսկ մնացած գումարն, ըստ էության, այն գումարն է, որով պետությունը բնակչության վճարներին զուգահեռ հատկացումներ է կատարելու կենսաթոշակային ֆոնդերին: Փաստորեն, առաջիկա տարիներին կենսաթոշակային պարտադիր վճարները լրացուցիչ բեռ կդառնան ոչ միայն վարձու աշխատողների, այլ նաև պետական ​​բյուջեի համար:  Ավելին, պետական ​​բյուջեի դեպքում այդ ծախսերը տարեցտարի ավելանալու են, քանի որ 1974 թ.-ի հունվարի 1-ին կամ դրանից հետո ծնված աշխատողների թիվը տարեցտարի կավելանա `երիտասարդների վարձու աշխատանքի տեղափոխման պատճառով:  1974 թ. Հունվարի 1-ից հետո ծնվածները 0-40 տարեկան քաղաքացիներ են:  Եթե ​​հաշվի առնենք, որ 15 տարեկանից սկսած մարդիկ օրենքով սահմանված կարգով կարող են աշխատել, կարող ենք փաստել, որ ներկայումս շուրջ 25 միլիարդ դրամի հատկացումներն արվում են 16-40 տարեկանների համար, այսինքն ՝ մոտ 25 առհասարակ տարիքային տարբեր խմբեր:  Այսպիսով, կարող ենք փաստել, որ ամեն տարի իմ աշխատողների մեկ տարիքային խումբ կբարձրանա, այսինքն ՝ միջինում տեղի կունենա պարտադիր կուտակային բաղադրիչի մասնակիցների 1/25-ի ավելացում, և դրան զուգահեռ ՝ բյուջեի ծախսերը աճել նույն համամասնությամբ, ընթացիկ ծախսերի մոտավորապես 1 /: 25-ի չափով:  Սա նշանակում է, որ տարեկան բյուջեի այս ծախսային հոդվածը կավելանա մոտ 1 միլիարդ դրամով. 25 տարի անց տարեկան կկազմի գրեթե 50 միլիարդ դրամ:   Այս թիվը ՀՀ 2013 թվականն է: Այն կազմում է պետական ​​բյուջեի 5% -ը, բավական է հասկանալ, թե ծախսային ինչ բեռ է դառնալու պարտադիր կուտակային համակարգը պետական ​​բյուջեի համար: Նշենք, որ այս ժամանակահատվածում, այսինքն `առաջիկա 25 տարիներին, կենսաթոշակների պետական ​​բյուջեի ծախսերը չեն նվազի, ընդհակառակը, ըստ կառավարության տվյալների, կավելանան 50-ականների ծնելիության կտրուկ աճի արդյունքում: առաջիկա տարիներին: քանի որ [3]  Այլ կերպ ասած, պետական ​​բյուջեի և սոցիալական բեռի կրճատումը կսկսվի միայն 25 տարի անց, երբ պարտադիր կուտակային համակարգի առաջին մասնակիցները կսկսեն ստանալ իրենց բազմամակարդակ կենսաթոշակները:  Հաջորդ տարիներին բյուջեով տվյալ տարիքային խմբերին հատկացվող կենսաթոշակային հատկացումների միայն չափը կսկսի շարունակաբար նվազել: Հաշվի առնելով մեր կողմից կատարված վերոհիշյալ հաշվարկները. Կենսաթոշակային ֆոնդերին պետական ​​բյուջեից հատկացումների տարեկան սպասվող աճը, հարց է առաջանում, թե որքանով է ժամանակին ընդունվում օրենքի ընդունումը, կիրառումը, երբ, օրինակ, 2014-ին պետբյուջեի նախագիծը նախատեսում է 110,534,580.0 դրամ պակասուրդ, իսկ պետական ​​բյուջեի ծախսերի շուրջ 29.2% -ը նախատեսվում է ուղղել սոցիալական պաշտպանության ծախսերին / 364,361,632.5 դրամ 1,246,437,412 դրամ: ընդհանուր ծախսերի / [4]: Մենք կարծում ենք, որ կուտակային կենսաթոշակների անցման հետևանքներից մեկը կարող է լինել աղքատության մակարդակի բարձրացումը `սպառման նվազման պատճառով:  Ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համաձայն, ներկայումս աշխատողների 23,4% -ը համարվում է աղքատ, իսկ 1,9% -ը ծայրահեղ աղքատ է [5, p. 56]:  Վարձու աշխատողների թիվը 22,4% է:  Իհարկե, այս 23.4% -ով պարտադիր կուտակային վճարման ամբողջ գումարը կկրճատվի սպառման արդյունքում:  Փաստորեն, պարտադիր կուտակային վճարման արդյունքում այդ մարդկանց սպառումը հետագայում կընկնի սննդի գծից, որի արդյունքում կավելանա աղքատության խորությունը:  Եվ ընդհանրապես, անկախ այն հանգամանքից, որ ռեզիդենտը կկրճատի սպառման պարտադիր վճարման չափը կամ խնայողությունները, բնակչության շրջանում կբարձրանա սպառողական վարկերի պահանջարկը:   Ստացվում է, որ բնակչությունը ստիպված կլինի ավելի բարձր տոկոսադրույքով վերցնել այն գումարները, որոնք նա փոխանցել է կուտակային ֆոնդերին `պարտադիր կուտակային վճարով: Մեկ այլ կարևոր խնդիր է բնակչության ավանդների կրճատումը: 2012 թվական: Տարեվերջի դրությամբ Հայաստանում կատարված ավանդների ընդհանուր ծավալը կազմել է 638 348.0 միլիոն դրամ, ավանդի միջին չափը `414213 դրամ [6]:  2011-ի նույն ցուցանիշը կազմել է 375 460 դրամ, այսինքն ՝ մեկ տարվա ընթացքում միջին հաշվով աճել է 38783 դրամով:  Սա նշանակում է ամսական յուրաքանչյուր ավանդատուի 3231 դրամ աճ:  Փաստորեն, մեկ ավանդատու ամեն ամիս միջինը խնայում է ընդամենը 3231 դրամ:  Միջին աշխատավարձի հաշվարկի համաձայն ՝ պարտադիր ամսական կուտակային վճարը կազմում է 7348 դրամ ՝ ավելի քան երկու անգամ ավելի:  Ի դեպ, նույն ավանդների տեսքով խնայողություն անելու դեպքում քաղաքացին ունենալու է ավելի բարձր եկամուտներ, քան կենսաթոշակային ֆոնդում ներդրումներ կատարելիս, բացի այդ, նա հնարավորություն կունենա կարճ ժամանակահատվածում տնօրինել տվյալ գումարը: Կարծում ենք, որ մեկ կամ երկու հոդվածների կամ հետազոտության արդյունքների հիման վրա հնարավոր չէ վերջնական եզրակացություն անել կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրման հնարավոր հետևանքների վերաբերյալ:  Դաշտային ոլորտի վերլուծության մեջ անհրաժեշտ է կատարել համապարփակ հետազոտություն, որը, ցավոք, չի կատարվել կամ չի ներկայացվում համապատասխան պետական ​​մարմինների կողմից:   Ավելին, ինչպես այս հոդվածը, այնպես էլ տարբեր այլ մասնագիտական ​​վերլուծությունների և հետազոտությունների արդյունքները ապացուցում են, որ բազմաթիվ ռիսկեր կան, որոնք կասկածի տակ են դնում այս համակարգի արդյունավետությունը, կարծում ենք, որ պատասխանատու պետական ​​մարմինները պետք է փորձեն պատասխանել մասնագետների կողմից առաջադրված հարցերին, որոնք, իրենց հերթին, կհանգեցնի համակարգի հնարավոր ազդեցությունների բացահայտմանը և արդյունավետության բարձրացմանը:  Մենք փորձել ենք առանձնացնել և հիմնավորել այնպիսի ռիսկերի առկայությունը, ինչպիսիք են աղքատության մակարդակի բարձրացումը, պետական ​​բյուջեի ծախսերի բեռի ավելացումը, միջոցների կուտակման մեխանիզմների անկատարությունը և հետագա բաշխումը և կապիտալի հնարավոր արտահոսքը: Հայաստանի Հանրապետություն Մենք սկզբունքորեն դեմ չենք կուտակային կենսաթոշակային համակարգին, կարծում ենք, որ համակարգի ներդրումը վաղաժամ է, քանի որ վերոնշյալ ռիսկերը չեն գնահատվել ընթացիկ հետազոտությունների մակարդակում, ավելին, շատ ուսումնասիրություններ ապացուցում են համակարգի անկատարությունը, որն իր հերթին ենթադրում է, որ համակարգը կասկածելի է:   Նշենք, որ կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրումը հաջող է ընթանում հիմնականում զարգացած տնտեսություն ունեցող երկրներում, որտեղ առկա է բնակչության կենսամակարդակի բարձր մակարդակ: Գրականություն 1. Հայաստանի ժողովրդագրական ժողովածու, Երեւան: 2013 թ. 2. Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 2013-ի հունվար-հոկտեմբեր ամիսներին, մակրոտնտեսական ցուցանիշներ, ԱՎSS, 2013: http: //armstat.am/file/article/sv1013a03.pdf3: «Կենսաթոշակային բարեփոխումներ. Հանրային իրազեկում», տնտեսական բարեփոխումների վերլուծական տեղեկատվական կենտրոն, Երեւան, 2013: 4. http: //parlament.am/draft_docs5/K-353/K-353text_arajarkutyunerov.pdf5: Հայաստանի սոցիալական պատկերը աղքատությունն է, ԱՎSS, Երևան, 2013: 6. http: //armstat.am/file/article/armenia_13_5.pdf Տեղեկություններ հեղինակների մասին Բոյաջյան Արտաշես Գևորգի - պատ. գիտնականի թեկնածու, Գյումրու Մ. Նալբանդյանի անվան պետական ​​մանկավարժական ինստիտուտի դասախոս, էլ.  artash.boyajyan@gmail.com Հարությունյան Ghaարիբ Հովհաննես - Տնտեսագիտության թեկնածու, Հայաստանի պետական ​​տնտեսագիտական ​​համալսարանի Գյումրու մասնաճյուղի ֆինանսահաշվային ֆակուլտետի դասախոս, էլ.  gharutyunyan84@gmail.com Կարեն Պետրոսյան - տնտեսագիտության թեկնածու, Հայաստանի պետական ​​տնտեսագիտական ​​համալսարանի Գյումրու մասնաճյուղի ֆինանսահաշվապահական ֆակուլտետի դասախոս, 093795434, էլ.  guch82@mail.ru Ռաֆայելյան Կարեն Jonոնիկ, տնտեսագետ, 094454543, էլ. ։

Չնայած մեր հանրապետությունում «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքն ընդունվել է 2010թ.-ին, և 2011թ.-ից գործել է կամավոր կենսաթոշակային  բաղադրիչը,  սակայն,  ըստ  էության,  որևէ  մեկը  կամավոր  գումար  չի  փոխանցել  կուտակային  հիմնադրամներին։
   Կուտակային  կենսաթոշակների  մասին ՀՀ օրենքի համաձայն՝ 2014թ. հունվարի մեկից ուժի մեջ է մտնում պարտադիր կուտակային բաղադրիչը, ըստ որի՝ 1974թ. հունվարի 1-ին և դրանից հետո ծնված յուրաքանչյուր վարձու աշխատող իր ամսական անվանական աշխատավարձի  5%-ը  պարտավոր  է  կուտակել՝  փոխանցելով  կենսաթոշակային  հիմնադրամներին։
  Հոդվածում իրականացվել է պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային  համակարգի  ներդրման  հնարավոր  ազդեցությունների  վերլուծություն և գնահատում ժողովրդագրական և տնտեսագիտական տեսանկյուններից։
