Տվյալ հետազոտության նպատակն է ուսումնասիրել տեխնոլոգիաների ազդեցությունը երեխաների ուղեղի կառուցվածքի, նյարդային համակարգի, քնի, խոսքի ձեւավորման եւ խթանման վրա, ինչպես նաեւ պարզել, թե ինչ հետեւանքներ ակնկալել այդ ազդեցությունից։
  Հետազոտության ընթացքում օգտագործված մեթոդաբանությունը առկա գիտական գրականության վերլուծությունն է, որը ներա433ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ռում է նեյրոֆիզիոլագիայի, հոգեբուժության, մանկաբուժության եւ այլ գիտական ոլորտների ուսումնասիրություններ։
  Հոդվածում «տեխնոլոգիաներ, համացանց, էկրաններ» եզրույթները հեղինակներն օգտագործում են ընդհանրացված իմաստով, որպես՝ «համացանցի օգտագործում տարբեր նպատակներով, սմարթ հեռախոսներ, պլանշետներ, հեռուստացույցեր եւ այլնման էլեկտրոնային կցորդներ ինչպես նաեւ եւ դրանց թվային բովանդակություն»։
  Ուսումնասիրության արդիականությունը պայմանավորված է տեխնոլոգիաների կիրառման աննախադեպ տարածվածության փաստով, քանի որ տեխնոլոգիաների կիրառումը երեխաների կյանքում օրեցօր աճում է՝ միաժամանակ բուռն քննարկումների առարկա դարձնելով դրանց օգտակարության կամ վնասակարության հարցը նեյրոկենսաբանական, հոգեբանական, մանկավարժական եւ նույնիսկ հոգեբուժական տեսանկյունից։
   Այս հարցերի համակողմանի ուսումնասիրության արդյունքում միայն հնարավոր կլինի հասկանալ թե ինչպես մեր որոշումները կազդեն երեխաների զարգացման եւ ապագայի վրա։
  Վաղ մանկության տարիքում երեխայի ուղեղի զարգացումը պայմանավորված է նեյրոկենսաբանական հիմքերով։
   Ծնվելիս մարդն ունի մոտ 85 միլիարդ ուղեղի նեյրոն, որոնք ապահովում են տեղեկատվության պահպանումը եւ փոխանցումը[1]։
   Երբ երեխան ծնվում է, ուղեղի յուրաքանչյուր բջիջ ունի շուրջ 2500 սինապսներ՝ կապեր, որոնք թույլ են տալիս ուղեղի բջիջների երկայնքով իմպուլսներ փոխանցել։
   Հաջորդ երեք տարում այդ թիվը աճում է մինչեւ 15,000։
   Սինապտոգենեզը կամ նեյրոնների միջեւ կապերի ձեւավորումը սկսվում է նախածննդյան շրջանում եւ շարունակվում տարբեր ուժգնությամբ ողջ կյանքի ընթացքում։
   Թեեւ ուղեղի նեյրոնների մեծ մասը առկա է ծնվելիս, դրանք դեռ չեն համարվում լիովին հասուն եւ ամուր։
   Հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում բազմացման շրջանում են գտնվում դենդրիտները՝ նեյրոնների ճյուղավորող երկարացումները, որոնք այլ նեյրոններից տեղեկատվություն են հավաքում։
   Այս առատ բազմացման պատճառով երկու տարեկան անհատի մոտ մեկ նեյրոնը կարող է ունենալ հազարավոր դենդրիտներ[2]։
  Նյարդային արագ աճի այս ժամանակահատվածը կոչվում է սինապտիկ ծաղկում(blooming)։
   Սինապսի ձեւավորումը այս ընթացքում երեխայի զարգացման հիմնական գործառույթների՝ լսողության, խոսքի 434ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ եւ իմացական գործընթացների համար, գերկարեւոր դեր է խաղում։
   Այս ժամանակահատվածը փոքրիկի կյանքում դառնում է ծայրաստիճան կարեւոր,ավելի բարձր մակարդակի գործառույթների զարգացման համար։
  Նյարդային աճի ծաղկուն ժամանակահատվածին հաջորդում է սինապտիկ հատման ժամանակաշրջանը (pruning), երբ նյարդային կապերի քանակը կրճատվում է, դրանով իսկ չկրճատվածներն ավելի ուժեղ դարձնելով։
   Հետազոտողները հավատացած են, որ այս սինապտիկ կրճատման հետեւանքով ուղեղի աշխատանքն ավելի արդյունավետ է դառնում՝ հնարավորություն տալով ուղեղին տիրապետել ավելի բարդ հմտությունների[3]։
   Միայն վաղ մանկության տարիքում ձեռք բերած փորձն է որոշում, թե սինապտիկ կապերից որն է պահպանվում եւ որը կորչում կամ մղվում հետրին շերտեր։
   Վերջիվերջո, դեռահասության շրջանում սինապտիկ կապերի շուրջ 40 տոկոսը կորչում է[4]։
   Այսպիսով, նյարդային աճի ծաղկուն ժամանակահատվածն ընկնում է կյանքի առաջին մի քանի տարիներին, իսկ նյարդային սինապսների կրճատումը շարունակվում է մանկության եւ պատանեկության շրջանում ուղեղի տարբեր հատվածներում[5]։
  Վաղուց հայտնի փաստ է, որ խոսքը եւ լեզվական հմտությունները ձեռք են բերվում առավելագույն հեշտությամբ կյանքի առաջին տասը տարիների ընթացքում, երբ երեխայի ուղեղի կապերը կենտրոնանում են լեզվական հմտություններ եւ այլ բարձրագույն իմացական կարողություններ ձեռք բերելու վրա։
   Անընդհատ հնչող կենդանի խոսքը հստակ նպաստում է երեխայի ուղեղի նյարդային կապերի ամրապնդմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս հեշտությամբ եւ ավելի շատ բառեր սովորել։
   Լեզուն կարելի է սովորել բազմաթիվ եղանակներով, ինչպիսիք են՝ առօրյա երկխոսությունը, երգերը, ռիթմիկ քառատողերը, հեքիաթի ընթերցանությունը եւ այլն։
   Տարբեր հմտությունների եւ կարողությունների վաղ խթանումը ամուր գրավականն է երեխայի սովորելու, շփման հմտությունների եւ այլ դրական կարողությունների զարգացման համար։
   Բազմաթիվ հետազոտություններ փաստում են, որ երեխայի ապրումները ազդում են նրա ուղեղի աշխատանքի եւ նյարդային բջիջների միջեւ կապերի վրա ՝ դրական հույզերը՝ դրականորեն, բացասականները՝ բացասականորեն[6][p 25]։
   Մեծահասակների հետ դրական փոխազդեցությունը խթանում է երեխայի ուղեղը եւ միջուղեղային կապերը, 435ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ինչի արդյունքում սինապսները մեծանում են, իսկ գոյություն ունեցող կապերն էլ ավելի են ամրանում։
   Անընդհատ օգտագործվող սինապսները, դառնում են մշտական։
   Եթե երեխայի ուղեղը քիչ խթանում է ստանում, սինապսները չեն զարգանում, եւ ուղեղը ավելի քիչ կապեր է հաստատում[7]։
  Ցինցինատիի մանկական հիվանդանոցի բժշկական կենտրոնի հրապարակած նոր ուսումնասիրությունը սերտ կապ է գտել նախադպրոցական տարիքի երեխաների ուղեղի կառուցվածքային փոփոխության եւ Ամերիկյան Մանկաբուժության Ակադեմիայի ուղեցույցներում նշված տեխնոլագիաների կիրառման հորդորակները գերազանցելու եւ չարաշահելու միջեւ։
  Ուղեղի fMRI հետազոտությունների միջոցով ուսումնասիրությունները բացահայտում է էկրանի օգտագործման եւ երեխաների ուղեղի զարգացման միջեւ կապը՝ հատկապես լեզվի զարգացման հատվածում, եւս մեկ անգամ հաստատելով նախադպրոցականների համար էկրանի ժամանակը նվազագույնի հասցնելու անհրաժեշտությունը։
  Հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ այն երեխաները, ովքեր ավելի շատ ժամանակ են անցկացնում էկրանների առջեւ, ունեն ուղեղի սպիտակուցային նյութերի տրակտների ցածր կառուցվածքային ամբողջականություն ուղեղի այն մասերում, որոնք մասնակցում են խոսքի եւ տառաճանաչության հմտությունների ձեւավորմանը։
   Այլ հմտությունները, որոնց ձեւավորման եւ զարգացման վրա ազդեցությունը նույնպես բացահայտվել է, ներառում են երեւակայություն եւ իմացական այլ գործընթացներ, ինչպես նաեւ վարքի ինքնակարգավորման մեխանիզմներ[8]։
  Հետազոտողների նույն խումբը մեկ այլ՝ էլ ավելի հետաքրքրական ուսումնասիրություն առաջարկեց երեխաներին՝ ընկալել պատմություններ երեք տարբերակով՝ միայն լսողական, անիմացիոն եւ պատկերազարդ տարբերակներով։
   Այս անգամ եւս արդյունքների հավաքագրման եղանակը ուղեղի fMRI պատկերների վերծանումն էր։
   Արդյունքներն ապշեցուցիչ էին. պարզվեց, որ նկարազարդ գրքի ձեւաչափը օժանդակում է լեզվամտածողությանը եւ խրախուսում է երեխաների ակտիվ պատկերավոր երեւակայության զարգացմանը, մինչդեռ անիմացիան խանգարել է նման ինտեգրմանը հօգուտ շարունակական աուդիո-վիզուալ ընկալման։
   Երբ ընթերցանության ընթացքում երեխաները տես436ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ նում էին նկարազարդումներ, fMRI պատկերների վրա լեզվական ցանցի գործունեությունն ավելի ակտիվանում էր։
   Ամենակարեւորը՝ պատկերազարդ գրքի վիճակում հետազոտողները fMRI արդյունքում տեսել են, որ բոլոր ուսումնասիրվող ցանցերի միջեւ խոսքը ապահովող եւ զարգացնող կապերը աճել եւ ամրապնդվել են[9]։
  Վաշինգտոնի համալսարանի Երեխաների Առողջության ինստիտուտի տնօրեն Դ. Քրիստակիսի հետազոտությունները բացահայտել են վաղ մանկության տարիքում ուղեղի ոչ նորմատիվ, ավելորդ աուդիովիզուալ խթանման եւ ավելի ուշ տարիքում իմացական ոլորտի նվազման եւ ուշադրության պակասի, վարքային գերակտիվության միջեւ ամուր կապը։
   Լաբորատոր պայմաններում մշակված գերստիմուլյացիայի մոդելը փորձարկվել է երիտասարդ մկների վրա։
  42 օր տեւողությամբ փորձերի ընթացքում յոթանասուն դեցիբել լսողական ստիմուլյացիան զուգորդվում էր տեսողական ստիմուլյացիայով՝ առավելագույնս վերստեղծելով հեռուստացույցով մուլտֆիլմ դիտելու իրականությունը։
   10 օր անց ճանաչողության եւ վարքի թեստերի փորձարկման արդյունքումբոլոր թեստերում գերստիմուլյացիայի ենթարկված մկները ցուցաբերել են զգալի ցածր իմացական ցուցանիշներ եւ գերակտիվ վարք[10]։
   Արդյունքները հուշում են, որ ուղեղի զարգացման կրիտիկական ժամանակահատվածում չափազանց, անկանոն ստիմուլյացիան, այդ թվում նաեւ ֆոնային հեռուստացույցը, կարող է ակնհայտ բացասական հետեւանքներ ունենալ հետագայում երեխայի նեյրոկոգիտիվ ֆունկցիաների վրա։
  Բազմաթիվ հետազոտություններ նվիրված են տեխնոլոգիաների կիրառմանը եւ քնի խանգարումներին։
   Քունը նորածնի գերիշխող գործունեությունն է եւ կարեւոր դեր է խաղում նեյրոզարգացման եւ ուղեղի սինապտիկ ճկունության մեջ [11][pages 173–179]։
   Ինչպես ուղեղը, այնպես էլ քնի ձեւերը կյանքի առաջին տարիների ընթացքում էական փոփոխությունների են ենթարկվում։
   Հաշվի առնելով, որ նյարդային պլաստիկությունն առավելագույնի է հասնում վաղ մանկության եւ դեռահասության շրջանում, այս կարեւոր ժամանակահատվածում քունը առավելագույն ազդեցությունն ունի ուղեղի եւ ճանաչողության վրա։
  Ամերիկյան մանկաբուժության ակադեմիայի (AAP) եւ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (WHO) ուղեցույցները առաջարկում են օպտիմալ առողջությունը խթանելու համար երեխաների քնի տեւողության անհրաժեշտ շեմը, որտեղ մասնավորապես նշվում 437ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ է, որ 1-ից 2 տարեկան երեխաները պետք է կանոնավոր կերպով քնեն 11-ից 14 ժամ 24 ժամվա ընթացքում (ներառյալ ցերեկվա քունը),3-ից 5 տարեկան երեխաները՝ 10-ից - 13 ժամ, 6-ից 12 տարեկանները՝ 9-ից 12 ժամ /մեր կողմից ներկայացված են միջինացված թվեր/[12, 13]։
  Այնուամենայնիվ, բազմաթիվ հետազոտություններ վկայում են, որ երեխաների 20-30% -ը քնի հետ խնդիրներ է ունենում։
   Անբավարար քնի արտաքին գործոններից մեկը թվային տեխնոլոգիաներն են՝ հեռուստատեսությունը եւ տեսախաղերը։
   Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ կապում են էկրանի ավելացված ժամանակը քնի ընդհանուր ժամանակի նվազման եւ ուշ քնի հետ, ինչը հանգեցնում է իմացական, վարքային, սոմատիկ եւ այլ խնդիրների [14], [15], [16] [17]։
  Բալթիմորի Ջոն Հոպկինսի համալսարանի հետազոտողները նշում են, որ մինչեւ հինգ տարեկան երեխաների շրջանում երկու ժամից ավել հեռուստացույց դիտելը հանգեցնում է վարքային խանգարումների։
   Նույն հետազոտությունը ննջարանում հեռուստացույցի առկայությունը անմիջականորեն կապում է քնի դեպրիվացիայի եւ հուզական ռեակտիվության անկման, սոցիալական հմտությունների ցածր մակարդակի հետ[14]։
  Մեծ Բրիտանիայի 0–36 ամսեկան 715 երեխաների հետազոտության տվյալները ցույց են տվել էկրանների եւ այլ տեխնոլոգիաների օգտագործման հաճախականության եւ քնի տեւողության ու ձեւի միջեւ կայուն կապ։
   Ապացուցվել է, որ կրճատվել է քնի ընդհանուր տեւողությունը՝ գիշերային ժամի նվազեցված տեւողությամբ եւ ցերեկային քնի ավելացումով, երկարել է նաեւ բուն քնին նախորդող ժամանակահատվածը։
  Ննջասենյակում ցանկացած էլեկտրոնային սարքի առկայությունը կապված է գիշերային քնի դեպրիվացիայի հետ, որը, մասամբ, պայմանավորված է մելատոնինի ճնշմամբ[15]։
  Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ երեխաների քնի որակի վրա էականորեն ազգում է ննջասենյակում հեռուստացույցի առկայությունը, դիտման տեւողությունը եւ օրվա ընտրված հատվածը։
  Մասնավորապես, Էական ազդեցություն ունի երեկոյան ժամին հեռուստացույց դիտելը, քանի որ էկրանի կապույտ լույսն ազդում է օրգանիզմում մելատոնինի արտադրության եւ քնի շրջանային ռիթմի վրա 438ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Թել Ավիվի Ատոմային բժշկության կենտրոնի հետազոտողները գնահատել են ուղեղի իմիջինգի, բուժման եւ գենետիկայի չափորոշիչներով պայմանավորված քսանինը հետազոտություններ [19]։
   Վերլուծելով ինտերնետի եւ տեսախաղերի կախվածությունը, դրանց բուժման եւ գենետիկ գործոնները, գլխուղեղի իմիջինգ ներառող քսանինը հետազոտություն, մասնագետները եկել են այն եզրակացության, որ վարքային կախվածության՝ ինտերնետ եւ վիդեոխաղեր, հիմքում ընկած հոգեբանական մեխանիզմները եւ թմրանյութերից կախվածության առաջացման հիմքերը նույնն են։
  Այսպիսով՝ հանգստի վիճակում ուղեղի սքրինինգի ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ երկարատեւ ինտերնետային խաղն ազդել է ուղեղի պարգեւատրման(reward), իմպուլսային հսկողության եւ սենսոմոտոր համակարգի համար պատասխանատու հատվածների վրա։
   Ուղեղի ակտիվացման ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ վիդեոխաղերը վերոնշյալ հատվածների կորուստի կամ փոփոխությունների են հանգեցնում։
   Հետազոտությունը նշում է նաեւ, որ տեսախաղերի պատկերով նկարները ակտիվացրել են ուղեղի նույն շրջանները, որոնք ակտիվանում են թմրամիջոցների ազդեցությամբ։
   Ավելին, տեսախաղերը ասոցացվել են դոպամինի արտազատման հետ, որը նման է թմրանյութերի չարաշահման մեխանիզմին[19]։
   Այս բնագավառում ուսումնասիրություններ են կատարել նաեւ ռուս հոգեբույժներ Պերեժոգինն ու Վոստրոկնուտովը, Զալմունինը եւ Մենդելեւիչը. նրանք նույնպես շեշտում են ինտերնետային ու համակարգչային խաղերի կախվածության նմանությունը թմրամիջոցների կախվածության հետ [20][стр.86 2012թ-ին Kuss and Griffiths-ի անցկացրած լայնածավալ հետազոտությունները նշում են տեսախաղերի ազդեցությունը դոֆամին հորմոնի վրա, եւ դրանք համեմատում են քիմիական կախվածությունների մեխանիզմների հետ[22][pages 347-374] Եզրակացություն Խնդիրների լուծման առաջարկվող եղանակներ Այսպիսով, ինչպե՞ս վարվենք երեխաների հետ՝ խրախուսե՞նք, թե՞ արգելենք տեխնոլոգիա-երեխա կապը, անհանգստանա՞նք, թե՞ վերապահումներով մոտենանք հետազոտությունների արդյունքներին։
  439ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Թերեւս անմիջական եւ միանաշանակ պատասխան դժվար է տալ, անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ տեխնոլոգիանները անսահման հնարավորությունների աշխարհ են բացում կյանքի բոլոր բնագավառներում, սակայն դրանք իրենց հետ նաեւ մեծ ռիսկեր են առաջ բերում։
  Այսպես թե այնպես, տեխնոլոգիաները մեր կյանքի անբաժանելի մասն են եւ այլեւս հնարավոր չէ առօրյա կյանքից տարանջատել դրանք։
  Ավելին, տեխնոլոգիաները շարունակելու են զարգանալ եւ ներխուժել կյանքի ամենաանհավանական բնագավառներ։
  Այս սերունդն ունի ուղեղի անդադար գերստիմուլյացիայի վտանգ եւ այնպիսի հնարավորություններ, ինչպիսին չեն ունեցել նրանց ծնողները, նրանք սնունդ ընդունելիս եւ եւ ամեն ազատ րոպե դիտում են հեռուստացույց, մանկուց օգտվում են սոցիալական ցանցերից եւ վայրկյանական հաղորդակցման միջոցներից, իսկ գիտությունը դեռ շարունակում է բացահայտե լայս սովորույթների ազդեցության ընդհանուր եւ իրական հետեւանքները։
  Մենք հիմնավորում ենք մեր կարծիքը ընթացիկ ուսումնասիրությունների հիման վրա, որոնք, սակայն, դեռ վերջնական չեն։
   Այս թեման լիարժեք հասկանալու եւ տեխնոլոգիայի իրական գիտական եւ վավեր ազդեցությունը երեխաների վրա գտնելու համար դեռ անհրաժեշտ է առաջիկա տարիներում շարունակել դիտարկել զանազան տեխնոլոգիաների ազդեցության ենթարկված երեխաների զարգացման փուլերը եւ բազմակի տիրույթները։
  Ամբողջովին կտրել երեխաներին տեխնոլոգիաներից անիրատեսական է։
   Սա կպահանջի ընտանիքի բոլոր անդամների անհավանական ճիգեր եւ կենսակերպի հսկայական փոփոխություն։
   Արդյո՞ք պատրաստ են դրան մեծահասակները՝ ծնողները եւ ծնողների ծնողները, ովքեր այսօր ավելի քան երբեւէ քսանչորս ժամ շրջապատված են տեխնոլոգիաներով։
   Հոգեբանական տեսանկյունից հենց տեխնոլոգիաները չեն, որ խնդիր են առաջացնում։
   Ավելին, դրանք նպատակային եւ չափավոր օգտագործելու դեպքում ստանում ենք մեծագույն առավելություններ, երեխայի կյանքում մտցնում դրական փոփոխություններ։
  Որպեսզի երեխաները հնարավորություն ունենան իրենց կյանքում առողջ կերպով օգտագործել տեխնոլոգիաները եւ վայելել դրանց առավելությունները, անհրաժեշտ է ապահովել ծնողական վերահսկողություն, ըստ այդմ՝ չափավորություն։
   Ծնողները, ովքեր գնահատում են 440ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ տեխնոլոգիաների առավելությունները եւ ցանկանում են իրենց երեխաներին պատրաստել 21-րդ դարի աշխատաշուկայի եւ առօրյա հարմարավետության պահանջներին, պետք է հասկանան, որ,այնուամենայնիվ, իրենք են պատասխանատու երեխաների տեխնոլոգիաների հետ առնչվելու հիմնական կանոնների պահմանման համար։
  Գոնե երեխայի վաղ տարիքում ծնողն ունի կանոններ սահմանելու,մտածված որոշումներ կայացնելու եւ դրական սովորույթներ ձեւավորելու գերուժ։
   Վաղ մանկության տարիքը այն ժամանակաշրջանն է, երբ ծնողն է միակ պատասխանատուն ու երեխա-տեխնոլոգիա հարաբերության ձեւավորողը։
  Գործնական առաջարկներ, թե ինչպես կարգավորել այս հարաբերությունը  Էկրանի հետ երեխային պետք է ծանոթացնել 2-3 տարեկան հասակում եւ երբեք ոչ ավելի վաղ։
   Կատարել գիտակցված որոշում ծնողի զբաղվածությունը կամ ազատ ժամանակը երեխայի տեխնոլոգիաների կիրառման հաշվին ձեւավորելու վերաբերյալ։
   Անթույլատրելի է տեխնոլոգիաները օգտագործել երեխայի հետ կենդանի շփման փոխարեն։
   Վաղ տարիքում դրանք չեն նպաստում ոչ խոսքի ձեւավորման կամ զարգացման, ոչ երեւակայության, ոչ այլ իմացական գործընթացների զարգացմանը։
   Անհրաժեշտ է հիշել, որ ուղեղի զարգացման համար կարեւոր՝ վաղ մանկության ժամանակահատվածում չափազանց եւ անկանոն ստիմուլյացիան, այդ թվում նաեւ ֆոնային հեռուստացույցը, կարող է ակնհայտ բացասական հետեւանքներ ունենալ հետագա նեյրոկոգնիտիվ ֆունկցիաների վրա։
   Քնելուց առնվազն մեկ ժամ առաջ անհրաժեշտ է բացառել էկրանները. հանգիստ եւ երկար քունը երեխայի նեյրոդինամիկ զարգացման գրավականներից մեկն է։
   Հիշեցնենք, որ էկրանների թարթող լույսը խոչնդոտում է օրգանիզմում մելատոնինի արտադրմանը եւ քնի շրջանային ռիթմին։
   Սա գիտակցելով՝ ծնողը պետք է խուսափի երեխայի սենյակում եւ ննջասենյակներում հեռուստացույց տեղադրել։
   Պետք է հստակ սահմանափակումներ դնել եւ հետեւողական լինել տեխնոլոգիաների կիրառման կանոններին հետեւելու հարցում։
  Պետք չէ ակնկալել, որ երեխաները ինքնուրույն կհետեւեն կանոններին 441ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ եւ սահմանափակումներին։
   Վաղ մանկության տարիքում եւ մինչեւ 5-6 տարեկան, իսկ այժմ արդեն ավելի ուշ, երեխաները դեռ չեն տիրապետում ինքնակարգավորման մեխանիզմներին։
   Տեխնոլոգիաների հետ ճիշտ հարաբերությունների հաջողության գրավականը ընտանիքի բոլոր անդամների միջեւ դրական շփում հաստատելն է։
   Դրական հաղորդակցումը երեխայի մոտ առաջացնում է անվտանգության զգացողություն եւ դրական էմոցիաներ, ինչն առավելապես նպաստում է միջուղեղային կապերի ամրացմանը։
   Ուսումնասիրությունները փաստում են նաեւ, որ մանկիկության տարիքից բարձր երեխաներին դեպի էկրան է դրդում ձանձրույթը, իրական շփման պակասը, ծնողների զբաղվածությունը։
   Վատ սովորությունները մեր իսկ՝ ծնողներիս անհետեւողական լինելու հետեւանքն են։
   Իսկ վատ սովորությունից դեպի կախվածություն շատ կարճ եւ արագ ճանապարհ է մեզ բաժանում։
   Անհրաժեշտ է ձեւավորել ընտանեկան դրական սովորություններ եւ խրախուսել երեխայի հետաքրքրությունները եւ մասնակից դառնալ դրանց։
   Կարեւոր է ընտրել շաբաթվա մեջ մեկ օր ընտանիքով՝ առանց տեխնոլոգիաների անցկացնելու համար։
   Պետք է երեխային դարձնել այդ օրվա պլանավորման անմիջական սուբյեկտ՝ հաշվի առնելով նրա ցանկություններն ու նախասիրությունները։
  Ի՞նչ անմիջական օգուտներ կարելի է ակնկալել։
  Թվային սարքերի հետ առնչվելու ընդմիջումը եւ կենդանի հաղորդակցման քանակական եւ որակական աճը կնպաստի երեխաների խոսքի եւ հաղորդակցման հմտությունների, հուզակամային ոլորտի եւ ինքնակառավարման մեխանիզմների ճիշտ ձեւավորմանն ու զարգացմանը, կապահովի բարելավված ինքնասպասարկման հմտություններ, քնի կարգավորում, մի խոսքով առողջ եւ երջանիկ մանկություն։

Տեխնոլոգիաների կիրառումը դարձել է մարդկության առօրյայի անբաժանելի մասը։
  Այնուամենայնիվ, մարդկանց վրա դրանց ազդեցության ռիսկի գործոնները դեռ ամբողջովին ուսումնասիրված չեն։
  Տեխնոլոգիաների ազդեցության վերաբերյալ լիարժեք պատկերացում կազմելու համար անհրաժեշտ է համակողմանի ուսումնասիրել դրանց օգտագործման բոլոր կողմ եւ դեմ փաստարկները եւ ապա հասկանալ, թե ինչպես է տեխնոլոգիաների կիրառման վերաբերյալ մեր որոշումները ազդելու երեխաների զարգացման վրա։
  Հոդվածում քննարկվում է տեխնոլոգիաների բացասական ազդեցությունը երեխաների զարգացման հետեւյալ տիրույթներում՝ ուղեղ, նյարդային համակարգ, հոգեֆիզիոլոգիական եւ սոմատիկ դրսեւորումներ։
  Որպես հետազոտության մեթոդ ընտրվել է առկա գիտական գրականության ստուգատես-վերլուծություն։
  Հոդվածում հեղինակներն առաջարկում են ուղիներ երեխաների հարաբերությունները թվային տեխնոլոգիաների հետ կազմակերպելու համար՝ առավել օգուտ քաղելու եւ չվնասելու նպատակով։
