Հաշվի  առնելովՀայաստանի  տնտեսությանհետ  առևտրաշրջանառությանզարգացմանառանձնահատկությունները՝  փոքր,  բաց  և  ներմուծող  երկիր,  արտաքինտնտեսական  շոկերի  առկայություն,  ներմուծվող  գնաճ,  հարևանսահմանափուկություն,երկրներիռեսուրսներիշուկայականենթակառույցներիհաստատությունների  թերզարգացածությանհիմնախնդիրներ,մակրոտնտեսականկարգավորման  քաղաքականությունների  իրականացման  խնդիրներիուսումնասիրությունը։
  Հոդվածի նպատակն է դիտարկել և  բացահայտելդրամավարկայինքաղաքականության  իրականացման  ընթացումևհրատապսակավությունդարձնումզուգահեռդրանևէառաջացող  և  քաղաքականության  արդյունավետ  իրականացումխոչընդոտող  հիմնահարցերը։
   Նշված  խնդիրը  մշտապես  գտնվում  էտարբեր  տեսաբանների,  ինչպես  նաև  ՀՀ  կենտրոնական  բանկիուսումնասիրության ներքո։
 Երկրներումկախվածէնաև  այնդրամավարկայինքաղաքականությանռազմավարության  ընտրությունը,  շատ  տեսաբանների  կարծիքով,ուղղակիորենթեհայեցողականության  կամ  պարտավորվածության  ինչ  աստիճան  ունիկենտրոնական բանկը։
 Դրամավարկայինքաղաքականությանհանգամանքից,տեսամեթոդական  հիմնահարցերը  արտացոլված  ենՋ.  Ֆրենկելի,  Ա.  Կնոբելի,  Ա.  Թավադյանի,  Է.  Սանդոյանի    և  այլոցաշխատություններում։
 իրականացման  Ռ.  Մանդելի,        Վերջնական  նպատակին՝  գների  կայունությանը  հասնելու  համարերկրների  կենտրոնական  բանկերը  ընտրում  են  դրամավարկայինքաղաքականությանռազմավարությունը՝սահմանելով  միջանկյալ նպատակները՝ անվանական խարիսխները։
 համապատասխանԴրամավարկային  քաղաքականության  անվանական  խարսխի  դերեն  կատարում  փոխարժեքը,  փողի  ագրեգատները  ևգնաճիկանխատեսվող  մակարդակը։
   [1] Ըստ  ընտրվող  անվանական  խարսխի՝իրականացվող  ռազմավարություններն  անվանվում  են  համապատասխանաբար՝  փոխարժեքի,  փողի  ագրեգատների  և  գնաճինպատակադրման ռազմավարություն։
   Գոյություն  ունի  նաև  չորրորդ՝առանց  ակնհայտ  արտահայտված  միակ  անվանական  խարիսխովռազմավարություն։
   Կարևոր  է  փաստել,  որ  ներկայում  երկրներում  գերակշռում  էգնաճի  նպատակադրման  ռազմավարությունը.  2019թ.  օգոստոսիդրությամբ  71  երկիր  իրականացնում  է  գնաճի  նպատակադրմանռազմավարություն, որից 36-ում՝ լիարժեք նպատակադրում է [2]։
 Դրամավարկային  քաղաքականության  ռազմավարություններիառավելություններն  ու  թերությունները  ներկայացված  են  աղյուսակ     1-ում։
 Դրամավարկային քաղաքականության ռազմավարություններիառաձնահատկություններըՀայտանիշԳնաճ  ՓոխարժեքԴրամականագրեգատԱղյուսակ1. ԿԲ անկախությունՎերջնական նպատակի հետհուսալի կապՆպատակիթափանցիկությունՀաշվետվողականությունԻնքնաշխատ կանոններիսահմանումՎերահսկելիությունԺամանակայինանհամապատասխանությունքանակական Դրամական  ագրեգատների  նպատակադրումը  ենթադրում  էդրամական  ագրեգատներիսահմանափակումներ՝վերջնական  նպատակի՝  գների  կայունության  ապահովման  համար  [3]։
 Տարբեր  երկրների  փողի  ագրեգատների  կազմն  ու  կառուցվածքըզգալիորեն  տարբերվում  են,  ինչը  պայմանավորված  է  երկրներիտնտեսությունների,համակարգերիդրանցտարբերություններովև  առանձնահատկություններով։
   Օրինակ՝Ֆրանսիայում  և  Գերմանիայում  այդ  ագրեգատները  երկուսն  են,Ճապոնիայում՝    երեքը,  ԱՄՆ-ում՝  չորսը։
   Հայաստանում  դրամականագրեգատները երեքն են։
  Դրամական ագրեգատների դինամիկան 20032019թթ. (տե՛ս գծանկար 1-ում)։
 ֆինանսական1994-2005  թվականինՀՀ  ԿԲ  իրականացնումմակարդակ  ապահովելուէր  փողիագրեգատների նպատակադրման ռազմավարությունը։
  Գնաճի կայուն ևդրամավարկայինցածրքաղաքականության  միջանկյալնպատակներսահմանվեցին  համապատասխանաբար  փողի  զանգվածը  և  փողիբազան։
 նպատակովևգործառնականԳծապատկեր1. Դրամական զանգվածի կառուցվածքը ՀՀ-ում 20032019թթ. [6]  ցուցանիշները։
   Սակայն,Այս  ռազմավարության  հիմնական  դրույթը  այն  է,  որ  ԿԲ-ն  իրգլխավոր  նպատակին՝  գների  կայունությանը,  պետք  է  հասներ՝նպատակադրելով  փողի  ագրեգատները  և  ապահովելով  վերջիններիսծրագրայինգործոններովշուկայի  թերզարգացածությունը,  նոր  ձևավորվող(ֆինանսականբանկայինհամակարգը,  փողի  պահանջարկի  տատանողականվարքագիծը, բարձր դոլարայնացման պայմաններում փողի զանգվածումտեղի  ունեցող  կառուցվածքային  փոփոխությունները,  գնաճի  վրա  ոչմոնետար  գործոնների  ազդեցությունը՝  արտաքին  շոկերը,  և  այլն  [4])պայմանավորված,  փողի  ագրեգատների  ծրագրային  ցուցանիշներիապահովումը  խիստ  դժվարանում  էր,  և  առաջ  եկավ  ԿԲ  կողմից  փողիագրեգատների լիարժեք կառավարման անհնարինության խնդիրը։
 միշարքՀետևաբար  ՀՀ  ԿԲ  առջև  ծառացավ  նոր  անվանական  խարսխիլինել  կա՛մ  փոխարժեքիընտրության  խնդիր,  որը  կարող  էրնպատակադրումը, կա՛մ գնաճի ուղղակի նպատակադրումը։
 Որպես  գների  կայունության  ապահովման  միջոց՝  փոխարժեքինպատակադրումը  վերջինիս  ամրագրումն  է  սովորաբար  զարգացած,ցածր  գնաճի  մակարդակ,  կայուն  տնտեսություն  ունեցող  և  առևտրայինխոշոր  գործընկեր  հանդիսացող  երկրի    փոխարժեքին։
   Ամրագրվածփոխարժեքի  քաղաքականության  պարագայում  ԿԲ-ի  հիմնականնպատակը  և  ռազմավարությունը  նույնանում  են  մեկ  սկզբունքի  շուրջ՝փոխարժեքի որևէ ամրագրված մակարդակի ապահովում։
 0,0500000,01000000,01500000,02000000,02500000,03000000,020032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019M1M2M2XՀՀ-ում փոխարժեքի նպատկադրման ռազմավարություն չէր կարողիրականացվել,  քանի  որ  հստակ  չէր  այն  հարցի  պատասխանը,  թե  որերկրի արտարժույթի նկատմամբ կարելի է ամրագրել՝ ռուբլի, դոլար, թեեվրո։
  Մեր կարծիքով այս ընտրությունը ավելի է դժվարանում ոչ միայնտնտեսական, այլ նաև քաղաքական գործոններով պայմանավորված։
   Հաշվի առնելով վերոնշյալը՝ ՀՀ ԿԲ-ն 2006թ.-ին անցում կատարեցգնաճի նպատակադրման ռազմավարությանը։
 Գնաճի նպատակադրման ռազմավարության դեպքում պարտադիրէ,  որ  գների  կայունությունը  ընդունվի  որպես  դրամավարկայինքաղաքականության  հիմնական  նպատակ,  և  գնաճի  նպատակայինցուցանիշները հայտարարվում են հանրությանը։
 Այս  ռազմավարության  համատեքստում  որպես  դրամավարկայինգնաճիքաղաքականությանգործիք՝  վերաֆինանկանխատեսված  մակարդակը,  հիմնականսավորման տոկոսադրույքը, իսկ գնաճի ծրագրային մակարդակ՝ 4±1,5 %միջակայքը (3 %՝ 2006 թ.)։
 սահմանվեցմիջանկյալնպատակԳնաճի նպատակադրման ռազմավարության անցումն ու ներկայիսդրա իրականացումը Հայաստանում զերծ չէ հիմնախնդիրներից։
 ՀՀ  ԿԲ-ի  հիմնական  խնդրի  տրամաբանությունից  ելնելով  ՝  գնաճիտարեկան  ցուցանիշը  պետք  է  լինի  4±1.5%  միջակայքում  ոչ  միայնտարեվերջին,  այլև  յուրաքանչյուր  12-ամսյա    կտրվածքով։
   Գծանկար    2-ից  պարզ  երևում  է,  որ  2006թ.-ից՝  գնաճի  նպատակադրմանքաղաքականությանն  անցնելուց  հետո,  տարեկան  գնաճի  մակարդակըփաստացի  միայն  61,5%  դեպքերում  է  գտնվել  ՀՀ  պետական  բյուջեիմասին օրենքով  սահմանված  4±1.5% շրջանակներում։
 թերզարգացածությունը,  փոխանցմանՀիմնախնդիրներից  կարելի  է  առանձնացնել  նաև    ֆինանսականմեխանիզմներիմակարդակը,գներիշուկայիանկատարությունները,մոնետարացմանանվերահսկելիությունը և այլն։
 դոլարայնացմանմակարդակը,ցածրբարձրակտիվներիՈրպես  փոքր  բաց  տնտեսություն՝  Հայաստանը  կրում  է  արտաքինաշխարհի  զգալի  ազդեցությունը  և՛  համաշխարհային  տնտեսության,  և՛հումքային  ապրանքների  միջազգային  գների  տատանողականությանառումով։
   Բացի  այդ,  Հայաստանում,  պայմանավորված  նաև  պարենիզգալի  կշռով  սպառողական  զամբյուղում  (48%),  գյուղատնտեսությանոլորտի  սեզոնայնությունըլրացուցիչ  խնդիրներ  է  առաջացնումկարճաժամկետ  հատվածում  գների  կայունությունը  ապահովելուհամար։
   Կենտրոնական  բանկի  հիմնական  խնդիրը  կյանքի  կոչելուընթացքում  խոչընդոտում  են  տնտեսության  բարձր  դոլայնացմանմակարդակը,  փողայնացմանմակարդակը,  առևտրայինհաշվեկշռի  բացասական  սալդոն,  ու  կարևոր  է  փաստել,  որՀայաստանում գնաճը մոնետար երևույթ չէ։
 ցածրԳծապատկեր 2. Գնաճի փաստացի մակարդակը Հայաստանում 20032018թ.թ. [5]  գնաճիԻրականացնենքտարանջատումների»գնահատում՝  պայմանավորված  փողի  բազայի,  վերաֆինանսավորմանդրույքի, գնաճի և դրամական զանգվածի փոփոխությամբ՝ ելնելով նշվածցուցանիշների  2005-2018թ.թ.  տվյալներից  EVIEWS  համակարգչայինծրագրի փաթեթի միջոցով (տե՛ս աղյուսակ 2)։
 «շեղմանմեջնշանակալիվարքագիծի  տատանումներիԵլնելով  աղյուսակ  2-ի  տվյալներից՝  կարելի  է  նկատել,  որ  ՀՀ-ումկարճաժամկետ  հատվածում  վերոնշյալ  գործոնների  մասնակցությունը  գնաճիչեն,մասնավորապես՝  առաջին  ամսում    գնաճի  տատանումների  6,4%-ըկարելի  է  բացատրել  փողի  բազայի  փոփոխություններով  և  1.8%դրամական  զանգվածի  տատանումներով։
     Սակայն  արդեն  երկրորդամսից  սկսած՝  փողի  բազայի  ազդեցությունը  գնաճի  վարքագծիձևավորման  վրա  դառնում  է  նշանակալի  և  առավելագույնի  է  հասնում 2-5-րդ  ամիսներին՝  կազմելով  21%,  իսկ  գնաճի  տատանումները՝պայմանավորվածզանգվածի  փոփոխություններով,առավելագույնիհետո՝պայմանավորելով  գնաճի  տատանումների  գրեթե  2%-ը։
   Անցնելովտոկոսադրույքների  ազդեցությանը՝  նշենք,  որ  վերաֆինանսավորմանհասնում  առաջինկիսամյակիցդրամականենդրույքի  և  ռեպո  տոկոսադրույքի  փոփոխությամբ  պայմանավորված՝գնաճի  տատանումները,    չնայած  առաջ  են  գալիս  առաջին  ամսում,սակայն    պայմանավորելով  գնաճի  տատանումների  ընդամենը  0.9  և0,6%  համապատասխանաբար։
   Եթե  վերաֆինանսավորման  դրույքիազդեցությունը  երկրորդ  ամսում  կտրուկ  ավելանում  է՝  կազմելով  4%,  ևառավելագույնի  է  հասնում  10-րդ  ամսում՝  պայմանավորելով  գնաճիտատանումների  6%-ը,  ապալոմբարտային  ռեպո  տոկոսադրույքիմասնակցությունը  գնաճի  տատանումների  մեջ    շարունակում  է  մնալչնչին՝  առավելագույնը  2%։
   Նշվածը  հնարավորություն  է  տալիսեզրակացնելու,  որ  ՀՀ-ում  տոկոսադրույքի  ազդեցությունը  թույլմասնակցություն  ունի  գնաճի  փոփոխություններին,  որը  թերևսբացատրվումշուկաների  թերզարգացվածությամբ,  փողայնացման  ցածր  մակարդակով  և  դոլարայնացմանբարձր մակարդակով։
 է  ՀՀ-ում  ֆինանսականԱղյուսակ 2. Գնաճի «շեղման տարանջատումները» պայմանավորված փողի բազայի,վերաֆինանսավորման դրույքի, գնաճի և դրամական զանգվածիԺմկՎերաֆինանսավորման դրույքփոփոխությամբ [7]  ԼոմբարդայինԴրամականԴրամականռեպոզանգվածբազաԳՆաճԱյսպիսով՝  գնաճի  նպատակային  մակարդակը  ապահովելուհամար  նախ  և  առաջ  անհրաժեշտ  է  իրականացնել  դոլարայնացմաննվազեցման,  արժութայինլայնությանապահովման  միջոցառումների  կատարելագործում.  մասնավորապեսնպաստել  արժութային  ածանցյալների  շուկայի  զարգացումը։
   Կարևոր  է նաև  մեծ  ուշադրություն  դարձնել  ՀՀ-ում  ցածր  փողայնացմանմակարդակին, քանի որ  նման իրավիճակում առաջանում է դրամի սով,շուկայի  խորությանևինչը  բերումէ  դոլարայնացման,  և  փաստացի  ԿԲ-ի  կողմիցփողայնացման  զանգվածի  կարգավորումը  դժվարանում  է։
   Եվ  ՀՀ-ումիրականացվող  ԴՎՔ-ն  գործիքների,    մասնավորապես  տոկոսադրույքի՝որպես  փոխանցումայինմեխանիզմի,  ավելի  արդյունավետօգտագործելու    հնարավորության  և  գնաճի  հետ  կապի  աստիճանըավելացնելուիրականացնել  այնպիսիմիջոցառումներ,  որոնք  կհանգեցնեն  ֆինանսական  ենթակառուցվածքների զարգացվածության մակարդակի բարելավման։

Գների  կայունության  ապահովումը՝  որպես   դրամավարկային  քաղաքականության գլխավոր նպատակ, բացահայտ կամ ոչ  բացահայտ  կերպով  ընդունում են տնտեսական քաղաքականություն մշակող բոլոր  մարմինները։
   Նշված  նպատակին  հասնելու  մեխանիզմները,  դրան  համապատասխան  և  ռազմավարության  ընտրության  վերաբերյալ  չափորոշիչներն  ու  մոտեցումները  տարբեր  են։
   Վերջինս  կախված  է  երկրի  զարգացման  առանձնահատկություններից,  տնտեսության  ֆինանսական  և  իրական  հատվածների փոխկախվածության աստիճանից։
  Հոդվածում դիտարկվել  են  դրամավարկային  քաղաքականության  անվանական  խարիսխները,  ինչպես  նպատակահարմարությունը  նաև  Հայաստանում։
