ՏԵՂԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԱԿՏԻՎԱՑՄԱՆՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄՏեղական  ինքնակառավարման  մարմինները  ձևավորվում  են  համայնքի  ինքնակառավարումն  իրականացնելու  և  համայնքի  անդամներին  հուզող  ու  տեղային  նշանակություն ունեցող հարցերի լուծման նպատակով։
   «Տեղական ինքնակառավարմանմասին» ՀՀ օրենքում տեղական ինքնակառավարումը սահմանվում է որպես համայնքի՝  օրենքով  երաշխավորված  իրավունք  և  կարողություն՝  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինների  միջոցով  ինքնուրույն  գործելու  և  համայնքի  սեփականությունըտնօրինելու  համար,  ինչն  իրականացվում  է  բնակչության  բարեկեցության  բարելավման  նպատակով։
   Հաշվի  առնելով  այն  հանգամանքը,  որ  այսօր  հայաստանյան  համայնքների առջև ծառացած հիմնախնդիրների մեծ մասը բնույթով սոցիալական են ևլրջորեն խոչընդոտում են համայնքի բնակչության բարեկեցության մակարդակի բարձրացմանը, սույն հոդվածում ուսումնասիրվում են այն հնարավոր եղանակները, որոնքհնարավորություն կընձեռեն ՀՀ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին՝ առավել  ակտիվորեն  գործելու  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  և  սոցիալական բարեկեցության ապահովման ուղղությամբ։
 Համայնքի  դերն  անգնահատելի  է  յուրաքանչյուր  անձի  կյանքում։
   Անձը  ծնվում,սոցիալականացվում և ծավալում է իր կենսագործունեությունը համայնքում։
  Համայնքից  է  մեծապես  կախված  նաև  նրա  անդամների  ֆիզիկական,  հոգեբանական  և  սոցիալական բարեկեցությունը։
 Համայնքը դեռ վաղուց է հայտնվել հետազոտողների ուշադրության կենտրոնում։
 Այդ մասին է փաստում այն հանգամանքը, որ 19-րդ դ. սկսած նրա ուսումնասիրման,մեկնաբանման և դասակարգման համար ներկայացվել են բազմաթիվ մոտեցումներ։
 Համայնքի  վերլուծության  և  մեկնաբանության  ժամանակակից  մոտեցումներինանդրադառնալով՝ հարկ է նշել, որ դրանք վաղուց արդեն դադարել են համայնքը դիտել  որպես  աշխարհագրական  կամ  վարչատարածքային  միավոր։
   Համայնքի  մեկնաբանության  նպատակով  ստեղծված  մոտեցումներում  արձանագրվող  փոփոխությունները  պայմանավորված  են  համայնքի  գործառնման  ու  զարգացման  նոր  միտումներով,  գլոբալացման,  սոցիալ-տնտեսական  ճգնաժամերի,  տեխնիկական  առաջընթացիազդեցությամբ։
   Այսօր  համայնքը  դիտվում  է  որպես  միջանձնային  փոխօգնող  փոխհարաբերությունների համակարգ։
  Ժամանակակից մոտեցումներով համայնքն ուսումնասիրվում  է  նրա  անդամներին  ծառայելու  և  սոցիալական  անհրաժեշտ  ծառայություններ մատուցելու հնարավորությունների տեսանկյունից։
 Անդամների  սոցիալական  աջակցման  գործընթացներին  համայնքի  մասնակցությունն իրականացվում է ֆորմալ և ոչ ֆորմալ ցանցերի միջոցով։
  Համայնքի բնակիչներին ֆորմալ աջակցության ցուցաբերման պատասխանատվությունը հիմնականումդրվում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների վրա։
 Ընդհանրապես տեղական ինքնակառավարումը ժամանակակից ցանկացած հասարակության անբաժանելի մասն է։
  Հանդիսանալով ժողովրդի կողմից իշխանությանիրացման  ձևերից  մեկը՝  այն  ուղղված  է  բնակչության  անմիջական  մասնակցությամբկամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջոցով տեղական նշանակությանհարցերի  լուծմանը՝  ելնելով  բնակչության  շահերից,  պատմական  և  մշակութայինառանձնահատկություններից։
   Քաղաքացու  իրավունքներն  ու  ազատություններնառաջին  հերթին  իրագործվում  են  այնտեղ,  որտեղ  նա  բնակվում  է՝  իրականացնելովաշխատանքային,  քաղաքական  և  գործունեության  այլ  ձևեր։
   Այդ  իսկ  պատճառովնրանց գործունեությունը մեծապես կախված է հենց  տեղական ինքնակառավարմանմարմինների  գործունեությունից1։
   Համայնքի  կյանքի  տարբեր  ոլորտներում  են  իրականացվում  բնակիչների  սոցիալ-տնտեսական  իրավունքներն  ու  ազատությունները։
 Այդ  ոլորտներում  հաջողությամբ  և  արդյունավետորեն  իրագործելով  իրենց  գործառույթները՝  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինները  նպաստում  են  քաղաքացիների իրավունքների իրականացմանը և պաշտպանությանը։
 Տարբեր  հեղինակներ  իրենց  աշխատություններում  անդրադարձել  են  տեղականինքնակառավարման հիմնարար սկզբունքներին՝ մատնանշելով տեղական ինքնակառավարման  և  կենտրոնացված  կառավարման  միջև  առկա  առանցքային  տարբերություններն  ու  տեղական  ինքնակառավարման  դերը  ժողովրդավարության  կերտմանգործընթացներում։
  Այդ հեղինակներից Մաասը և Յիլվիսակերը կարևորում են տեղական ինքնակառավարման հետևյալ հիմնարար սկզբունքները2.1.  անկախություն, որը ձեռք է բերվում իշխանության բաշխման արդյունքում,2.  հավասարություն,  երբ  տեղական  ինքնակառավարման  միջոցով  համայնքիանդամները համայնքի կառավարման գործընթացներին մասնակցելու հավասար հնարավորություններ են ունենում,3.  բարեկեցություն, որը ենթադրում է համայնքի բնակչությանը անհրաժեշտ սոցիալական  ծառայությունների  տրամադրում,  սոցիալական  բարիքների  բաշխում և սոցիալական բարեկեցության ապահովում։
 Վերադառնալով  մեր  իրականությանը՝  պետք  է  նշել,  որ  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինները,  ստեղծված  լինելով  համայնքի  ինքնակառավարումն  իրականացնելու, տեղական նշանակության հարցերի լուծման և համայնքի առջև ծառացածհիմնախնդիրների հաղթահարման  համար, այսօր որևէ շոշափելի ներդրում չեն ունենում  համայնքների  առջև  ծառացած՝  այդքան  լուրջ  և  կարևոր  համարվող  սոցիալական  հիմնախնդիրների  լուծման  և  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանությանապահովման  գործընթացներում։
   ՀՀ  տեղական  ինքնակառավարման  մարմիններիդերը  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգում  սահմանափակվում է որոշակի ֆինանսական աջակցության ցուցաբերումով կամ որոշ պետական ուտեղային հարկերի համակարգում արտոնություններ սահմանելով, սակայն այդ աջակցությունը համակարգված չէ, չունի մեթոդաբանություն և բավարար չէ համայնքի անդամներին  նպատակային  աջակցություն  ցուցաբերելու  համար։
   Փաստորեն,  իրավական դաշտում առկա բացթողումների, ֆինանսական և կադրային ռեսուրսների սղության  պատճառով  ՀՀ  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինները  զգալի  դժվարություններ են ունենում համակարգի առջև դրված կարևորագույն խնդիրների իրագործումն  ու  տեղական  ինքնակառավարման  սկզբունքների  պահպանումն  ապահովելուգործընթացներում, քանի որ վերջիններս էական կամ  շոշափելի մասնակցություն չենունենում համայնքի բնակիչների սոցիալական հիմնախնդիրների լուծման և սոցիալական  կարիքների  բավարարման  գործում։
   Այսօր  հայաստանյան  համայնքների  առջև1 Տե՛ս Օրդյան Է., Տեղական ինքնակառավարման հիմունքներ, Երևան, 2000, էջ 57։
 2 Տե՛ս Sullivan H., Local Government Reform in Great Britain, University of the West of England, 2002, էջ 38։
 ծառացել են այնպիսի լուրջ հիմնախնդիրներ, ինչպիսիք են ծայրահեղ աղքատության,երիտասարդների  շրջանում  գործազրկության  բարձր  ցուցանիշները,  սոցիալ-կենցաղային ու բնակարանային անբարենպաստ պայմանները և այլն։
  Այս հիմնախնդիրներնառավել սուր են արտահայտվում հատկապես սահմանամերձ և լեռնային բարձրադիրգոտիներում  կամ  աղետի  գոտու  համայնքներում։
   Ստեղծված  իրավիճակում  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինների  պասիվ  դերակատարությունը  պայմանավորված  է  մի  քանի  գործոններով։
   Իրավական  դաշտում  առկա  են  որոշակի  բացթողումներ,  մասնավորապես՝  «Տեղական  ինքնակառավարման  մասին»  ՀՀ  օրենքի  համաձայն՝ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին սոցիալական ծառայություններիբնագավառում  վերապահված  են  միայն  կամավոր  լիազորություններ  և  համայնքիտարածքում  սոցիալական  ծառայությունների  գործունեության  կազմակերպմանընպաստելուն ուղղված պատվիրակված մի լիազորություն։
  Դա նշանակում է, որ բնակչության սոցիալական կարիքներին արձագանքելու հարցում  տեղական ինքնակառավարման  մարմիններն  ունեն  կամընտրական  մոտեցում  ցուցաբերելու  իրավունք։
   Արդյունքում,  համայնքային  բյուջեի  սղության  և  տեղական  ինքնակառավարման  համակարգում համապատասխան մասնագետների բացակայության պայմաններում տեղական  ինքնակառավարման  մարմինները  շրջանցում  են  իրենց  հիմնական  պարտավորությունները  համայնքի  բնակիչների  սոցիալական  կարիքների  բավարարման  և  անհրաժեշտ սոցիալական ծառայությունների մատուցման գործընթացներում՝ նախընտրելով  համայնքի  ռեսուրսների  զգալի  մասն  ուղղել  պետության  կողմից  պատվիրակված և պարտադիր համարվող լիազորությունների իրականացմանը։
  Հետևաբար,առաջնային կարևորություն ունեցող բազմաթիվ հիմնախնդիրներ դուրս են մնում տեղական ինքնակառավարման մարմինների տեսադաշտից։
 Անդրադառնալով  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգումտեղական ինքնակառավարման մարմինների գործառնման միջազգային փորձին՝ անհրաժեշտ է նշել, որ բազմաթիվ երկրներում, որտեղ հանրային կառավարումն իրականացվում  է  նաև  տեղական  ինքնակառավարման  միջոցով,  տեղական  ինքնակառավարման մարմիններին է հանձնվում համայնքի անդամների կարիքներից բխող սոցիալական ծառայությունների կազմակերպման և մատուցման պատասխանատվությունը։
   Մեծ  Բրիտանիայում,  որն  ունի  տեղական  ինքնակառավարման  հարուստ  փորձ,տեղական ինքնակառավարման մարմիններն օժտված են բնակչությանն անհրաժեշտծառայություններ կազմակերպելու և տրամադրելու բավականին լայն լիազորություններով։
  Այս երկիրը, որդեգրելով տեղական ինքնակառավարման անգլո-սաքսոնականմոդելը,  ինչը  ենթադրում  է,  որ  տեղական  ինքնակառավարման  և  կենտրոնական  իշխանության  մարմինների  միջև  փոխհարաբերությունները  սահմանվում  են  «տրվածլիազորությունների  շրջանակներում  գործելու  սկզբունքով»,  տեղական  ինքնակառավարման մարմիններին լայն հնարավորություններ է ընձեռում համայնքի բնակչությանը  հենց  սոցիալական  ծառայությունների  տրամադրման  ոլորտում1։
   Որոշ  վիճակագրական տվյալներ նույնիսկ փաստում են, որ Մեծ Բրիտանիայում տեղական ինքնակառավարման մարմինների բյուջեի մեծ մասը (մոտավորապես 80 %-ը), որը ձևավորվում է թե՛ պետական հատկացումների և թե՛ տեղական հարկերի միջոցով, ուղղվում էհամայնքի  բնակչության  համար  կրթական  և  սոցիալական  ծառայությունների  կազմակերպմանն ու տրամադրմանը։
 Համանման  փորձ  է  որդեգրել  նաև  ԱՄՆ-ն,  որտեղ  տեղական  ինքնակառավարման մարմինները գործառնում են ամուր ֆինանսական հիմքի վրա, ինչն ապահովումէ նրանց վարչատնտեսական անկախությունը։
  Նրանք ունեն զգալի ֆինանսական ռե1 Տե՛ս  Elcock  H.,  Local  Government։
   Policy  and  Management  in  Local  Authorities,  London,  Taylor  and  Francis  eLibrary, 2005, էջ 68։
 սուրսներ,  որոնք  ստացվում  են  սեփական  աղբյուրներից,  նահանգային  և  դաշնայինկառավարություններից։
   Հետաքրքրական  է  այն  փաստը,  որ  վերադաս  պետականմարմիններից ստացված հատկացումները նախատեսված են առավելապես սոցիալական և տնտեսական ծրագրերի իրականացման համար։
 Այսպիսով,  արևմտյան  երկրներում  տեղական  ինքնակառավարման  մարմիններնապահովում  են  բնակչության  բավարար  նվազագույն  սոցիալական  պաշտպանությունը առողջապահական, կրթամշակութային և այլ ծառայությունների միջոցով1։
 Անհրաժեշտ է փաստել, որ բնակչության սոցիալական հիմնախնդիրների լուծմանգործում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ակտիվ դերակատարման սկըզբունքը  որդեգրել  են  ոչ  միայն  զարգացած  երկրները,  այլև  հետխորհրդային  այնպիսիպետություններ,  ինչպիսիք  են  Վրաստանն  ու  Ադրբեջանը։
   Վրաստանում,  որտեղ  տեղական  ինքնակառավարման  համակարգը  ներդրվել  է  դեռ  1990  թ.,  տեղական  ինքնակառավարման  միավորները,  լիազորված  լինելով  գործառույթների  բավականինլայն  շրջանակներով,  ընդհանուր  լիազորությունների  շարքում  ունեն  նաև  սոցիալական  աջակցության  ծառայությունների  կազմակերպման  ու  տրամադրման  լիազորություն, որը պատվիրակված չէ։
  Այնուամենայնիվ, տեղական ինքնակառավարման միավորներին համահարթեցման տրանսֆերներ տրամադրելիս հաշվի է առնվում, թե բյուջետային  նախորդ  տարվա  ընթացքում  որքան  ֆինանսական  միջոցներ  են  հատկացվել բնակչությանը սոցիալական ծառայություններ տրամադրելու նպատակով2։
 Ադրբեջանում, որտեղ տեղական ինքնակառավարման համակարգը ձևավորվել է1995 թ. ընդունված Սահմանադրության հիման վրա, տեղական ինքնակառավարմանմարմիններն  ունեն  լիազորությունների  բավականին  ընդգրկուն  շարք՝  ներառելովնաև տեղային մակարդակում սոցիալական աջակցության ծառայությունների, սոցիալական  և  տնտեսական  զարգացման  ծրագրերի  իրականացումը3։
   Ինչպես  փաստումեն  ոլորտի  մասնագետները,  Ադրբեջանի  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգում  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինների  ակտիվ  գործառնմանը հիմնականում խոչընդոտում են ոլորտը կանոնակարգող կամ ոլորտին առնչվողիրավական նորմերի միջև առկա հակասություններն ու թերությունները։
 Ինչպես  կարող  ենք  տեսնել,  ապակենտրոնացման  խորացումը  և  բնակչությանսոցիալական պաշտպանության համակարգում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ակտիվ գործառնումն ապահովելու նպատակով համապատասխան միջոցառումները փուլ առ փուլ են նախաձեռնվում և իրականացվում։
 Համայնքի  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգում  ՀՀ  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինների  ակտիվացմանն  ուղղված  քայլերից  մեկըկարող  է  լինել  դրանց  վերապահված  խնդիրների  և  գործառույթների  իրականացմաննպատակով  գործող  համայնքային  ծառայության  ինստիտուտում  սոցիալական  աշխատողի հաստիքի ներդրումը։
 Համաձայն  «Համայնքային  ծառայության  մասին»  ՀՀ  օրենքի,  որն  ընդունվել  է2004  թ.,  համայնքային  ծառայությունը  բնորոշվում  է  որպես  հանրային  ծառայությանինքնուրույն տեսակ, որը, հանդիսանալով տեղական ինքնակառավարման մարմինների  աշխատակազմում  մասնագիտական  գործունեության  ձև,  ուղղված  է  ՀՀ  Սահմանադրությամբ և օրենքներով այդ մարմիններին վերապահված խնդիրների և գործառույթների  իրականացմանը։
   Համայնքային  ծառայությունը  հանրային  ծառայությանինստիտուտ  է,  որն  իրականացնում  է  տեղական  ինքնակառավարման  մարմիններին1  Տե՛ս  Բեգլարյան  Գ.,  Թաղապետարանական  կառավարման  սոցիալական  հիմնախնդիրները,  Երևան,2004, էջ 34։
 2 Տե՛ս “Местное самоуправление в странах Южного Кавказа”, ч. 2, под. ред. В. Мовсисяна, Ереван, 2008, էջ 72։
 3 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 41։
 վերապահված  խնդիրներ  ու  գործառույթներ,  ֆինանսավորվում  է  պետական  և  համայնքային բյուջեներից ու ծառայում է հանրային շահերին1։
  Սոցիալական աշխատողիհաստիքի  ներդրումը  համայնքային  ծառայության  ինստիտուտում  կարող  է  էականորեն  նպաստել  համայնքի  բնակչության  սոցիալական  հիմնախնդիրների  լուծմանը  ևկարիքների բավարարմանն ուղղված սոցիալական այնպիսի ծառայությունների կազմակերպմանն ու մատուցմանը, որոնք առավել համակարգված և հասցեական կլինեն։
 Համայնքային  ծառայողների  շարքում  սոցիալական  աշխատողի  ներգրավումըկարող է մեծապես նպաստել համայնքի բնակչության սոցիալական պաշտպանությանապահովման գործում տեղական ինքնակառավարման մարմինների դերակատարմանբարձրացմանը՝ ապահովելով իրական նախադրյալներ, որպեսզի համայնքը կայանա։
 Ավելին,  այսօր  մեր  երկրում  լուրջ  բարեփոխումներ  են  իրականացվում  բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգում։
  Մասնավորապես, տեղի է ունենում  սոցիալական  ծառայությունների  ինտեգրում  և  անցում  բնակչությանը  համալիրծառայությունների մատուցման սկզբունքին։
  Դեռևս պարզ չէ, թե ինտեգրված սոցիալական  ծառայությունների  կազմակերպման  և  մատուցման  գործում  ինչ  դեր  կունենահամայնքը՝ ի դեմս տեղական ինքնակառավարման մարմինների։
  Եթե մենք այսօր քաջգիտակցում  ենք,  որ  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինները  դեռևս  պատրաստչեն ստանձնելու և արդյունավետորեն իրականացնելու ինտեգրված սոցիալական ծառայությունների կազմակերպման ու մատուցման գործընթացը, ապա պետք է նաև գիտակցենք, որ դրանց մեկուսացումն այդ գործընթացներից նույնպես արդյունավետ չիլինի։
  Հետևաբար,  տեղական  ինքնակառավարման մարմինների և ինտեգրված  սոցիալական  ծառայությունների  միջև  համագործակցային  հարաբերությունների  ստեղծմանն ու զարգացմանը նույնպես կարող է նպաստել համայնքային ծառայության ինստիտուտում սոցիալական աշխատողի հաստիքի ներդրումը։
 Տեղական ինքնակառավարումը, հանդիսանալով համայնքի բնակչությանն առավել մոտ կանգնած և բնակչության հիմնախնդիրների լուծման նպատակով ստեղծվածկառույց, հանդես է գալիս որպես աջակցության առաջնային օղակ, որը կարող է հայտնաբերել  համայնքի  կարիքավոր  անդամներին,  նպատակային  աջակցություն  ցուցաբերել  նրանց,  համակարգված  և  շարունակական  ծառայություններ  ստանալու  նպատակով ուղղորդել համապատասխան պետական և ոչ պետական կառույցներ։
 Այսպիսով,  համայնքում  սոցիալական  աշխատանքի  ներդրման  ու  զարգացմանանհրաժեշտությունը պայմանավորված է հետևյալ հանգամանքներով.1.  համայնքի  զարգացման,  արդյունավետ  գործառնման  և  համայնքի  անդամների համար ռեսուրս ծառայելու անհրաժեշտությամբ,2.  համայնքի  և  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինների  հանդեպ  բնակչության հավատի ու վստահության բարձրացման անհրաժեշտությամբ,3.  համայնքի և վերջինիս անդամների կարիքների բացահայտման և այդ կարիքների  արդյունավետ  ու  շարունակական  բավարարման  նպատակով  ծառայությունների  մատուցման  հնարավորությամբ,  որ  կարող  է  ընձեռել  համայնքումգործառնող սոցիալական աշխատողը,4.  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգում  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինների՝  որպես  սոցիալական  պաշտպանության  լիիրավ սուբյեկտի գործառնման անհրաժեշտությամբ, 5.  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինների  և  ինտեգրված  սոցիալականծառայությունների միջև համագործակցության նախընտրելի մոդելի ձևավորման և կենսագործման անհրաժեշտությամբ։
 1 Տե՛ս Օրդյան Է., Համայնքային ծառայության հիմունքներ, Երևան, 2009, էջ 11։
 Եվգինե Վարդանյան ՏԵՂԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԱԿՏԻՎԱՑՄԱՆՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ Բանալի բառեր՝ տեղական ինքնակառավարում, տեղական ինքնակառավարման մարմիններ,բնակչության սոցիալական պաշտպանություն, սոցիալական աշխատանք։

Տեղական ինքնակառավարման համակարգը ՀՀ-ում ներդրվել է 1996 թ.։
  Նպատակ ունենալով համայնքների բնակիչներին աջակցել տարաբնույթ հիմնախնդիրների լուծման և կարիքների  բավարարման  հարցում՝  տեղական  ինքնակառավարման  մարմինները  որևէ  շոշափելի  մասնակցություն չեն ունենում հայաստանյան համայնքների առջև ծառացած ու հրատապ համարվող սոցիալական հիմնախնդիրների լուծման գործընթացներում։
   Հոդվածում  ներկայացված  է  ՀՀ  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ակտիվ գործառնմանը խոչընդոտող գործոնների վերլուծությունը, ինչպես նաև նկարագրված են այդ գործոնների ու դրանց ազդեցությունների հաղթահարման հնարավոր տարբերակները՝ շեշտադրելով այդ գործընթացներում սոցիալական աշխատանքի մասնագետի դերը։
