Միջուկային երկրաֆիզիկական մեթոդները, մասնավորապես ՝ ռենտգենյան ճառագայթաչափական մեթոդը (ռենտգենյան մեթոդ), վերջերս սկսել են լայնորեն օգտագործվել հանքանյութերի որոնման ժամանակ օգտակար հանածոների որոնման ժամանակ:   Այս մեթոդը, ելնելով առաջնային ռադիոակտիվ աղբյուրի կողմից տարրականորեն որոշված ​​ատոմների գրգռումից, արձանագրելով ստացված բնորոշ ռենտգենյան ճառագայթները, ճշգրտությամբ ոչ պակաս զիջելով նմուշառման ավանդական մեթոդներին, գերազանցում է վերջիններին իր արագությամբ և էժանությամբ:  RMM- ի մեկ այլ կարևոր առանձնահատկությունն է `բնական պայմաններում չափումներ կատարելու հնարավորությունը` նմուշներ վերցնելու կամ մշակելու համար:   Ռենտգենյան ճառագայթաչափական մեթոդը լայնորեն կիրառվել է Հայաստանի մի շարք հանքավայրերում (Ալավերդի, Շամլուղ, Արմանիս, panափան, Քաջարան, Հանքասար) բնական պայմաններում պղնձի, մոլիբդենի, ցինկի, կապարի նմուշառման համար, որի ընթացքում առաջացել են մեթոդաբանական խնդիրներ: մշակված, հստակեցված և լուծված: Երբ մեթոդն արդեն զարգանում էր Հայաստանում, այն նոր էր սկսել իր առաջին քայլերը կատարել հարևան Վրաստանում: Վրացական երկրաբանական ծառայության Բոլնիսիի երկրաֆիզիկական արշավախմբի հրավերով մենք այցելեցինք Վրաստանի մի շարք հանքեր ՝ ԱՀՀ փորձարկումն ու կիրառումը աջակցելու համար:   Այդ համագործակցության շրջանակներում իրականացված մեր առաջին աշխատանքն իրականացվել է Բոլնիսի շրջանի Պիտարետի պղնձահանքում:  Հանքավայրի հետախուզական աշխատանքներն ուղեկցվում էին կիրճի անցումով, որի հետագա աշխատանքները ճիշտ Այն ճիշտ կազմակերպելու համար արդյունավետորեն արդյունավետ էր, պղնձի նմուշառումն օպերատիվ կերպով կատարելն էր:  Պարզ էր, որ երկրաբանական նմուշառման դանդաղ եղանակը, որը ներառում էր քիմիական վերլուծություն, պետք է փոխարինվեր ռենտգենյան ճառագայթաչափության արագ մեթոդով: Հանրապետության լեռնահանքային գոտին, որտեղ իրականացվել են «Կենտրոնական» գետաբերանի հորատման աշխատանքները, հատում է կրաքար-հրաբխային վերին շերտը, ներկայացված է քվարց տուֆերով, տուֆի թերթաքարերով, ալբիտոֆիրներով:   Քվարցիտանման ապարների 250 մ լայնությամբ գոտին տարածվում է ավելի քան 1,5 կմ Խրամի գետի երկու կողմերով:  Գոտու ժայռերը խիստ ճեղքված են, որտեղ տարբեր կողմնորոշման ճեղքերը լցված են պիրիտ-քաղկոպիրիտ պարունակող որձաքարով, ինչպես նաև շատ փոքր քանակությամբ սֆալերիտ-գալենիտային հանքավայրերով:   Փոփոխված գոտկենտրոն մասում առանձնանում են քիչ թե շատ արտահայտված հանքային երակները, որոնք ուսումնասիրվում են հիմնականում «Կենտրոնական» ջրհորի միջոցով:   Հիմնական օգտակար հանածոներն են ՝ քվարցը, պիրիտը և քալկոպիրիտը:   Կաթնային սպիտակ քվարցում պարունակվող խալկոպիրիտն առանձնանում է բավականին խոշոր հատիկների տեսքով, դա այդ հանքավայրի պղնձի հիմնական հանքանյութն է: BRA-6 ավազանում «Կենտրոնական» ռենտգենյան ճառագայթաչափական մեթոդով փորձարարական աշխատանքն ի սկզբանե կատարվել է պեղումների սկզբնական մասում, որտեղ մոտ 60 մետրում կատարվել է ակոսային նմուշառում, քիմիական վերլուծության տվյալները հայտնի էին ,  Չափումները կատարվել են փորված պատերով `հանքային գոտիները հատող ակոսների հետքերով: 109Cd 10 մ Curie ակտիվության իզոտոպն օգտագործվել է որպես ճառագայթման առաջնային աղբյուր: Օգտագործվել է CU-6P քսենոնային համեմատիչը, որի էներգետիկ թափանցելիությունը չափվում է պղնձի բնութագրական ճառագայթային էներգիայի տիրույթում `շրջադարձային զոնդով` 10 սմ աճով:   Շրջադարձային զոնդերի օգտագործումը հնարավորություն տվեց նվազեցնել ուսումնասիրության մակերեսի մակերեսի ազդեցությունը `չափման արդյունքների անհավասարության պատճառով: (8.05 կՎ) կազմել է 15%: Raառագայթների երկրորդական ընտրություն, որտեղ նմուշառման միջավայրի բնական ընտրությունը պայմանավորված է նմուշառված միջավայրի նյութական կազմով, երկրաբանական կառուցվածքով, հանքայնացման տեսակով և այլ հատկություններով: Տեղադրման պայմաններում օգտակար հանածոները ներկայացված են տարբեր չափերի `երակների տեսքով, փակոցներով, հետևաբար, ռենտգենյան ճառագայթաչափական մեթոդ կիրառելու համար նման միջավայրը մեծ, բազմազան է:   Նման պայմաններում RRM- ն կիրառվում է սպեկտրալ ինտենսիվության կամ սպեկտրալ հարաբերակցության չափումների միջոցով [2, 3]:  Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով այն փաստը, որ նմուշառված տարրի պղնձի վերլուծական գծում չկան խանգարող տարրերի թուլացման բնորոշ ճառագայթներ, մենք չափումներն իրականացրել ենք տեխնիկապես ավելի հեշտ եղանակով ՝ պարզ սպեկտրալ ինտենսիվությամբ: բաշխում «Կենտրոնական» սպեկտրալ ինտենսիվության ռենտգենյան ճառագայթաչափական չափման մի օրինակ բերված է Նկար 1-ում, որտեղ երկրաբանական նմուշառման տվյալներն արդեն հայտնի էին: Ռենտգենյան ակոսով նմուշառման տվյալների հիման վրա տեղում կատարված ռենտգենյան ճառագայթաչափական չափումների հիման վրա կառուցվել է տեղեկանքի կոր, որն օգտագործվել է գործընթացում պղնձի պարունակության օպերատիվ որոշման համար:  Նշենք, որ նման հետագա աշխատանքների հորատումը: , 3 - լիմոնիզացում, 4 - սերիզիտացում, 5 - հանքայնացված գոտի, 6 - պղնձի հանքաքարեր, 7 - պիրիտ (1) և խալկոպիրիտ (2): Հղման կորեր կառուցելիս, ռենտգենյան ճառագայթաչափական չափումների մետրոյի միջակայքերի միջին արժեքները սովորաբար համեմատվում են հղումային կորեր կառուցելիս: Այնուամենայնիվ, մեր չափումների ժամանակ ռենտգենյան ճառագայթաչափական տվյալների զգալի տարբերություն է ստացվել որոշ ընդմիջումներով ՝ հանքայնացման անհավասար բաշխման պատճառով, այն փաստը, որ ակոսից վերցված զանգվածը ենթարկվում է երկրաբանական նմուշառման և կատարվում են ռենտգենյան ճառագայթաչափական չափումներ դեպի ակոսի հատակի մակերեսը:   Սա նշանակում է, որ, ըստ էության, երկու տարբեր ծավալների վրա կատարված չափումների արդյունքները համեմատվում են միմյանց հետ, այսինքն ՝ կարելի է փաստել, որ որբերի տեղադրման պայմաններում ռենտգենյան ճառագայթաչափական նմուշառումը զուգորդվում է երկրաբանության հետ:   Նման դեպքերում ճիշտ կլինի երկու անգամ նույն նշագծով ռենտգենյան ճառագայթաչափական չափումներ կատարել նախքան հղումների կորերը կառուցելը, նախքան նմուշը ակոսով վերցնելը և այն վերցնելուց հետո, ակոսի ներքևով:   Քանի որ Պիտարեթիի հանքավայրում մենք այլևս այդ հնարավորությունը չունեինք, մենք կատարեցինք հետևյալը ՝ էտալոնի հուսալի կորը ստանալու համար: Երկրաբանական նմուշառման ռենտգեն ճառագայթային չափումների արդյունքները համեմատելիս մենք միջինացնում ենք այդ պարամետրերը ոչ թե մետրային ընդմիջումներով, այլ հանքայնացման առանձին գոտիներով, երակների խմբերով, ուրվագծերով և որոշ դեպքերում `պարզապես միջին միջակայքերը մեծացնելով: Այս մոտեցմամբ կառուցված տեղեկանքի կորը ներկայացված է Նկարում: 2-ում: Գծապատկեր 2. Պղնձի բնութագրական ճառագայթման ինտենսիվության կախվածությունը դրա պարունակությունից (ստանդարտ կորի): Ոչ մետաղական ռենտգենյան ճառագայթաչափական մեթոդով կորը կատարվել է «Կենտրոնական» մուտքային հորատման աշխատանքներին զուգահեռ:   Չափումները կատարվել են կարճ (10 սմ) քայլերով, ինչը թույլ է տվել անընդհատ ստանալ տվյալները պեղումների պատերի նշված ուղղությամբ, այդպիսով հետագայում պարզելով հանքայնացման բաշխման առանձնահատկություններն ու օրինաչափությունները: Չափման մի օրինակ ներկայացված է Նկար 3-ում, որտեղ պղնձի պարունակությունը որոշվում էր մետրական ընդմիջումներով նախ ռենտգենյան ճառագայթաչափական մեթոդով, ապա ավելի ուշ ստացված երկրաբանական ակոսային նմուշառման տվյալները համեմատվում էին RRM արդյունքների հետ: Գծապատկեր. «Կենտրոնական» տարածքում RM նմուշառման օրինակ, որտեղ հետագայում կատարվել է երկրաբանական նմուշառում (խորհրդանիշները նույնն են, ինչ Նկար 1-ում): երկրաբանական մեթոդով ստացված տվյալների հետ ՝ վերջինս ընդունելով որպես իրական ու ճիշտ:   Այնուամենայնիվ, պետք է նշել, որ երկրաբանական թույլտվության սահմաններում նրանք փորձում են «տեղավորել» RMM տվյալները, դրանք վերաբերում են միայն երկրաբանական նմուշառման վերջին օղակին, քիմիական վերլուծության տվյալներին և ոչ ամբողջ գործընթացին:  Գործընթացները ներառում են նմուշառում և վերամշակում, որոնք երբեմն ունենում են բավականին մեծ սխալներ:   Նույնիսկ եթե նմուշառման և վերամշակման սխալները նվազեցվեն, երկրաբանական ռենտգենյան ռադիոմետրիկ նմուշառման տվյալները դեռ կշեղվեն ՝ անհավասար բաշխման պատճառով հանքայնացման փոփոխության պատճառով:   Շեղումները հատկապես նշանակալի են, երբ համեմատվում են պարզեցված տվյալները մետրային ընդմիջումներով:   Նման դեպքերում, ինչպես վերը նշվեց, պետք է բարձրացվեն համեմատության դիտարկված և միջինները:   Մեր կարծիքով, RRM- ի հուսալիությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է որպես չափանիշ վերցնել ոչ թե որոշվող տարրի միջին պարունակությունը, այլ երկու մեթոդներով որոշված ​​դրա գծային պաշարների համընկնումը [3]: Տարածքում «Կենտրոնական» ռենտգենյան ճառագայթային նմուշառման ամբողջական տվյալների մշակման արդյունքներ - մոտեցումների հուսալիություն Այսպիսով, 2 մետր ընդմիջումներով ռենտգենյան ճառագայթաչափական մեթոդով ամբողջ գետաբերանում նմուշառված պղնձի պարունակության միջին պարունակության քառակուսային հարաբերական շեղումը կազմել է 13%, իսկ գծային պահուստների դեպքում `ընդամենը 6%: Ստացված տվյալները լիովին բավարարում են բնական հետախուզման տեղադրման աշխատանքների պայմաններում պղնձի պարունակության որոշման ճշգրտության պահանջները, որոնք. հիմք հանդիսացան Պիտարետի հանքավայրում RMM- ի հետագա օգտագործման համար: ։

«Կենտրոնական»  բովանցքի  հանքանյութում  պղնձի  պարունակության  որոշման  նպատակով  կիրառվել  է  ռենտգենառադիոմետրական  մեթոդը  (ՌՌՄ)։
   Այստեղ  չափումնփրը  կատարվել  են  բովանցքի  պատերի  վրա  հորատանցման  աշխատանքներից  անմիջապես  հետո,  որտեղ  դեռևս  չեն  եղել  երկրաբանական նմուշարկման տվյալները։
   Ռենտգենառադիոմետրական  մեթոդի  տվյալների  կիրառումը  լեռնափորվածքային  շարունակվող  աշխատանքների  ապահովել  է  կատարման բարձր արդյունավետությունը։
   Հետագայում  իրականացված  երկրաբանական  ակոսային  նմուշարկման  տվյալները  հաստատել  են  ՌՌՄ-ի  բարձր  ճշտությունը։
  Ընդ որում ՌՌՄ-ի հուսալիության գնահատման ժամանակ  որպես հիմնական չափանիշ ընդունվել է ոչ թե որոշվող էլեմենտի միջին  պարունակությունը,  որը  սովորաբար  ընդունված  է,  այլ  նրա  գծային  պաշարի համընկնելիությունը։
