«ԲԱՐԵԳՈՐՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» ԲԱԻ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ ՀԱՍՏԱՏՄԱՆ ՀԱՐԻ ՄԱՍԻՆ Այսօր գիտական ​​գրականության շրջանակներում «սոցիալական պետություն» տերմինի բովանդակության հստակ մեկնաբանություն չկա:  Այս տեսանկյունից շատ կարևոր է հետևյալ հարցերի քննարկումը, որոնց մինչ այժմ լիարժեք պատասխան չի տրվել: Որքանո՞վ է նպատակահարմար օգտագործել «սոցիալական պետություն» տերմինը, որո՞նք են առանձնահատկությունները, որոնք տարբերակում են սոցիալական պետությունը այլ պետություններից, որքանո՞վ է նպատակահարմար «բարեկեցություն» բառը կցել «պետություն» բառին, եթե փաստորեն բոլոր ժամանակակից զարգացած երկրներն այդպիսին են , Այս բովանդակային հարցը կապված է նախ և առաջ «սոցիալական պետություն» անգլերեն հասկացության հետ, որը լայնորեն օգտագործվում է ամբողջ աշխարհում:   Երբ մենք ասում ենք «սոցիալական պետություն», մենք նկատի ունենք այն պետությունները, որտեղ կառավարությունը ապահովում է բարեկեցության անհրաժեշտ մակարդակը:   Քանի որ բոլոր ժամանակակից զարգացած երկրները ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն ապահովում են բարեկեցության որոշակի նվազագույն մակարդակ իրենց քաղաքացիների որոշակի հատվածի համար, «բարեկեցիկ պետություն» տերմինը կարծես ամբողջովին կորցնում է իր բացատրական և տարբերակիչ գործառույթը:  Վերոնշյալ տերմինի փոխարեն մենք կարող ենք օգտագործել ցանկացած այլ տերմին, որը բնութագրում է ժամանակակից զարգացած պետությունը: Այս տերմինն օգտագործվում է Գոստա Էսպինգ Անդերսենի կողմից ՝ սոցիալական պետություն նկարագրելու համար:   Վերջինս իր «Բարեկեցության կապիտալիզմի երեք աշխարհները» հայտնի աշխատության մեջ պատասխանում է այն հարցին, թե ինչ է բարեկեցությունը: «Բարօրության պետության նկատմամբ իրական հետաքրքրության պակասը բնորոշ է գիտական ​​գրականությանը:  Այլ տեսական հետաքրքրություններով առաջնորդվող հետազոտողները չեն առաջացնում այն ​​հայեցակարգային հարցը, թե որ դեպքերում է պետությունը իրականում կարող համարվել բարեկեցիկ պետություն »2:   Որքան էլ տարօրինակ թվա, Անդերսեննայան չի պատասխանում այն ​​հարցին, թե ինչ է սոցիալական պետությունը:   «Սոցիալական պետության համընդհանուր սահմանում գոյություն չունի:   Դասագրքերում սոցիալական պետության ընդհանուր սահմանումը ենթադրում է, որ վերջինս պատասխանատու է իր քաղաքացիների բարեկեցության որոշակի մակարդակի ապահովման համար »3:  Այնուամենայնիվ, վերը նշված սահմանման դեպքում հետևյալ հարցերը մնում են անպատասխան: Եվ ո՞ւմ համար ՝ աղքատ կամ հարուստ, այդ բարեկեցությունը պետք է ապահովվի: Բարօրության ո՞ր մակարդակի մասին է խոսքը, ինչպե՞ս տարբերակել սոցիալական և ոչ սոցիալական պետությունները: Քննադատորեն վերլուծելով Էսպինգ Անդերսենի ուսումնասիրությունը ՝ Դեբորա Միտչելը 4 առաջացնում է հավանական հարց, թե որքանո՞վ է նպատակահարմար սոցիալական տիպի պետությունների տիպավորումը, եթե նրանք վարում են նույն սոցիալական քաղաքականությունը: Ըստ Միթչելի, բոլոր ժամանակակից նահանգները բարեկեցության պետություններ են:   Վերջինս իր տեսակետը հիմնավորում է Լյուքսեմբուրգի եկամտի հետազոտության (LIS) մեթոդաբանության տվյալների, այսինքն `բնակչության անձնական եկամուտների անհավասարության վիճակագրական չափման վրա:   Այնուամենայնիվ, LIS մեթոդաբանությունը թույլ չի տալիս բացահայտել աղքատության իրական պատկերը:  Բայց այս 1 Տե՛ս Esping-Andersen G., The Three Worlds of Well Capitalism. Քեմբրիջ  Polity Press, 1990: 2 Տե՛ս նույն տեղում, Պ. 3 Տե՛ս նույն տեղում: 4 Տե՛ս Միտչել Դ., Բարօրության պետությունները և բարեկեցության արդյունքները 1980-ականներին // Սոցիալական ապահովություն:  50 տարի անց Բեվերիջից (Միջազգային գիտաժողովի նյութեր), Յորքի համալսարան, էջ 47-67: Հետազոտողը անդրադառնում է հետևյալ կարևոր հարցին. Ո՞վ է հանդես գալիս որպես սոցիալական պետության սուբյեկտ ՝ պետությունը կամ կառավարությունը: Մեկ այլ հետազոտող ՝ anոան Հիգինսը, փորձում է պատասխանել Միթչելի առաջադրած հարցին:   Վերջինիս խոսքով ՝ «նույն երկրի սոցիալական քաղաքականության ուղղվածությունը կարող է կտրուկ փոխվել շատ կարճ ժամանակահատվածում» 1:  Վառ օրինակ է Նոր alandելանդիան, որը հասուն բարեկեցիկ պետությունից վերածվեց նեոլիբերալ քաղաքականության բազմանկյունի ՝ 1990 թ. Իշխանափոխությունից հետո: Սոցիալական քաղաքականության տեսաբաններից մեկը ՝ Ռիչարդ Տիտմուսը իր «Բարօրության պետություն.« Անձնավորություններ և իրականություն »հոդվածում նա նշում է, որ« 1951 թ. Դրանից հետո այս տերմինը այլ կերպ է մեկնաբանվում: »   Վերջինս այս հասկացության բովանդակությունն այնքան խնդրահարույց համարեց, որ կարծում էր, որ այդ հասկացությունը պետք է կիրառել չակերտների մեջ:   Տիտմուսը կարծում էր, որ սոցիալական պետությունների դասակարգումն ըստ սոցիալական ծրագրերի տեսակների (սոցիալական քաղաքականության միջոցներ) նպատակահարմար չէ, քանի որ դրանք սոցիալական պետության տարբերակիչ առանձնահատկությունը չեն:   Ներկայումս Արևմուտքի շատ զարգացած երկրներում սոցիալական ծրագրերի իրականացումը համարվում է պետության կարևորագույն պարտավորություններից մեկը 2:   Այնուամենայնիվ, սոցիալական պետության քաղաքականության նպատակները կարող են բավականին տարբեր լինել ՝ սոցիալական ներառումից մինչև բնակչության որոշակի հատվածի (պարտադիր չէ, որ ամբողջ բնակչության) անձնական եկամտի մակարդակի բարձրացումը:  Քանի որ բոլոր ժամանակակից զարգացած երկրները հետապնդում են վերը նշված նպատակներից մեկը կամ մի քանիսը, հետազոտողները բոլոր այդպիսի երկրները համարում են սոցիալական պետություններ: Հարկ է նշել, որ այլ լեզուներում ավելի վաղ օգտագործվել էին անգլերենի «սոցիալական պետություն» եզրին համարժեք տերմիններ:  Վերլուծելով «սոցիալական պետություն» տերմինի պատմությունը ՝ Լոուն նշել է, որ Գերմանիայում և ԱՄՆ-ում այս տերմինը բացասական երանգ ուներ, մինչ վերջինս դրական նշանակություն կստանար Մեծ Բրիտանիայում սոցիալական օրենսդրության հետպատերազմյան բարեփոխումների արդյունքում:   Վեյմարի հանրապետության տարիներին օգտագործված «Վոբլֆաբրծշտատ» տերմինը քննադատվեց իր իմաստային անորոշության համար:   Ավելի ուշ, Գերմանիայում, պետության բարեկեցությունը բարձրացնելու սկզբունքային, միևնույն ժամանակ իրատեսական պարտավորությունները նախընտրվում էր սահմանել «Sozialstaat» տերմինով 3:   Ֆրանսիայում «l'etat նախախնամություն» տերմինի շուրջ բանավեճը տեղի ունեցավ բոլորովին այլ դիսկուրսի շրջանակներում:   Հետեւաբար, այս տերմինի բովանդակությունը ամբողջովին չի համընկնում անգլերենում օգտագործվող «սոցիալական պետություն» տերմինի բովանդակության հետ 4:   «Բարեգործական պետություն» տերմինը մեծ ճանաչում ձեռք բերեց Մեծ Բրիտանիայում `շնորհիվ արքեպիսկոպոս Ուիլյամ Թեմփլի, որը 1941 թ. Նա փորձեց տարբերակել մարդկանց բարեկեցության խթանման և տխրահռչակ« ուժային պետության »(իշխանության պետություն) գործունեությունը կամ ոմանք նախընտրում են այն անվանել «պատերազմական պետություն»: Անգլերենից «սոցիալական պետություն» տերմինը հայտնի դարձնելուց գրեթե քսան տարի անց, սոցիոլոգ Դորոթի Վեբերբերնը Լեյբորին կապեց իշխանության հետ 1964 թ.-ին: Նա գրեց իր «Բարգավաճման պետության փաստերն ու տեսությունները» հոդվածը, որում նկարագրում էր բանավեճերը «բարեկեցիկ պետություն» հասկացության ծագումը:  Վերլուծելով անգլերենում հետազոտողների աշխատանքը բարեկեցության վիճակի վերաբերյալ ՝ Ուեդբերնը եկել է այն եզրակացության, որ այս տերմինի բովանդակությունը այլ կերպ է մեկնաբանվում:   Այնուամենայնիվ, վերջինս նշում է, որ «հիմնական խնդրի շուրջ որոշակի պայմանավորվածություն կա: Սոցիալական պետությունը ձգտում է մեղմել շուկայական ուժերի խաղը. 1 Տե՛ս Higgins J. բարեկեցության պետություններ:  Համեմատական ​​վերլուծություն սոցիալական քաղաքականության մեջ: Օքսֆորդ  Բլեքվել, 1981, էջ 44-45: 2 Տե՛ս Titmuss R., The Social State.  Պատկերներ և իրողություններ // Սոցիալական ծառայության ակնարկ: 1963. հատոր. 37, էջ 6: 3 Տե՛ս Low R. Ներածություն:   ճանապարհը 1945 թվականից // Բրիտանիայում բարեկեցիկ քաղաքականություն:   The Road from 1945 / H. Fawcett, R. Low (խմբ.)., Macmillan, 1999, p. 3 Justիշտ այնպես, ինչպես անգլիական ավանդույթի համաձայն, աղքատությունը ենթադրում է եկամտի անբավարար մակարդակ, իսկ ֆրանսիական ավանդույթի շրջանակներում ՝ ավելի հաճախ սոցիալական մեկուսացում ՝ առանց եկամտի մակարդակը հաշվի առնելու: յուրաքանչյուրին իրական եկամտի նվազագույն մակարդակ ապահովելը »1:   Այնուամենայնիվ, այս դեպքում առաջանում է հետևյալ վիճահարույց հարցը. Կառավարության ո՞ր գործունեությունը պետք է համարվի որպես եկամտի նվազագույն մակարդակի ապահովմանն ուղղված գործունեություն:   Բնակչության իրական եկամտի նվազագույն մակարդակի ապահովումը նեղ իմաստով կարելի է դիտարկել որպես աշխատավարձերի, հարկային արտոնությունների հաստատող, սոցիալական օգնություն տրամադրող հաստատությունների գործունեություն:  Այնուամենայնիվ, խորհուրդ է տրվում ընդլայնել այս հայեցակարգի շրջանակը `ներառելով տնտեսական աճի, շրջակա միջավայրի, առողջապահության, կրթության ենթակառուցվածքների, բնակարանային հատվածի խթանմանն ուղղված միջոցառումներ, ինչպես նաև զբաղվածության ծրագրեր, այսինքն` այն ամենը, ինչը խոչընդոտում է բարեկեցության անկմանը, նպաստում է անձնական եկամուտներին: , մակարդակի բարձրացում:   Այսպիսով, սոցիալական պետության առանձնահատկություններից մեկը աղքատության կանխարգելմանն ուղղված քաղաքականությունն է, ինչպես նաև աղքատներին օգնություն ցուցաբերելը: 1961 Պատմաբան Էիսա Բրիգսը իր «Բարգավաճման վիճակը պատմական տեսանկյունից» գրքում նշում է, որ «Բարգավաճման պետություն» տերմինը օգտագործվել է 1945 թ .:  Այստեղից այն տարածվեց ամբողջ աշխարհով մեկ:  Այս տերմինը ազատորեն օգտագործվել է քաղաքական և լրագրողների կողմից `տարբեր տարբեր մակարդակներում գտնվող հասարակությունները նկարագրելու համար:   Այնուամենայնիվ, «սոցիալական պետություն» տերմինը հազվադեպ էր օգտագործվում:   Պատմաբանները փոխառել են այս տերմինը:  Վերջինս փորձեց վերաշարադրել 19-20-րդ դարերը: պատմությունը, հատկապես Մեծ Բրիտանիայի պատմությունը ՝ այն ներկայացնելով որպես «ծագման» և բարեկեցության «զարգացման» գործընթաց:   Այս տերմինն օգտագործվել է ինչպես սոցիալական, այնպես էլ տնտեսական փոփոխությունները նկարագրելու համար: »2   Բրիգսը հավատում էր, որ իր պատմական վերլուծությունը արդարացնում է սոցիալական պետությունը որպես պետություն սահմանելու իր փորձը, որում կանխամտածված կերպով օգտագործվում է կազմակերպված իշխանություն (քաղաքականության և կառավարման միջոցով) շուկայի կանոնները առնվազն երեք ուղղություններով փոխելու համար:  Ըստ Բրիգսի, այդ ոլորտներն են. • երաշխիքների ստեղծում նվազագույն եկամտի համար, • ռիսկերի պաշտպանություն եկամտի ակնկալվող կորստից, • յուրաքանչյուրի կյանքի հնարավորինս բարձր մակարդակի իրավունքի իրացում: Բրիգսի առաջարկած այս երեք չափանիշները վերաբերում են ոչ միայն դրամական եկամուտներին, այլ նաև իրական եկամուտներին, մինչդեռ Ուեդբերնը օգտագործում է միայն դրամական եկամուտներ:  Այսպիսով, Բրիգսի առաջարկած «բարեկեցիկ պետության» սահմանումը ավելի հակիրճ է:  Այնուամենայնիվ, և՛ Բրիգսը, և՛ Վեբերբերնը, այս հայեցակարգի բովանդակությունը վերլուծելիս, գալիս են այն եզրակացության, որ սոցիալական պետությունն ապահովում է բոլորի բարեկեցությունը միայն նվազագույն չափով ՝ ինչպես կանխարգելիչ, այնպես էլ շտկող (շտկող) միջոցների միջոցով: Փաստորեն, գիտնականների շրջանում հնարավոր է ընդհանուր համաձայնության հասնել «բարեկեցիկ պետության» բովանդակության հստակեցման հիմնական սկզբունքի շուրջ:  Վերլուծելով «ժամանակակից սոցիալական պետություն» տերմինի իմաստը իրենց ժամանակակիցների աշխատություններում ՝ Ուդերբերն ու Բրիգսը պարզել են, որ վերջիններս օգտագործել են այդ տերմինը նույն իմաստով, չնայած ակնհայտ է, բայց գիտակցել են չափանիշների առկայությունը, որոնք բնութագրում են բարեկեցության իմաստային տարբերությունները: պետություն   Այս համաձայնեցված մոտեցումն օգտագործում է կամ նվազագույն իրական եկամտի երաշխիքը, կամ յուրաքանչյուրին հնարավորինս բարձր կենսամակարդակ ապահովելու գաղափարը:  Բոլոր ժամանակակից զարգացած երկրները հանուն իրենց բարեկեցության փորձում են մեղմել շուկայական ուժերի ազդեցությունը իրենց բնակչության խմբերի շահերի համար: Ըստ Վեբերբերնի, նրա ժամանակակիցները համաձայն են, որ սոցիալական պետության սոցիալական քաղաքականությունը պետք է ուղղված լինի աղքատներին, սոցիալապես մեկուսացվածներին, մարգինալացվածներին, տնտեսական իրավունքներից լիովին զրկվածներին:  Ուդերբերնը գտավ, որ շատ քչերն են օգտագործում 1 Տե՛ս Wedderburn D., Social and Register of the Social State // the Socialist Register 1965 / R. Miliband, J. Saville (eds.), L. MerlinPress, 1965, p. 127 -128: 2 Տե՛ս Briggs A., The Wolf State in Historical Perspective // ​​// European Journal of Sociology, 1961, p. 221: 3 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 228: Այս տերմինն օգտագործվում է նույնքան լայնորեն, որքան օգտագործվում է տնտեսագետ Jamesեյմս Միդը: Ըստ Միդիի սահմանման ՝ «սոցիալական պետությունը ներառում է հարուստների եկամուտներից հարկերի հավաքագրում աղքատների եկամուտների ուղղակի կամ անուղղակի սուբսիդավորման նպատակով» 2: Այսպիսով, աղքատներին նայելը որպես «բարեկեցիկ պետության» բովանդակությունը սահմանելու անհրաժեշտ չափանիշ, բոլորի բարեկեցության ապահովումը ենթադրում է նվազագույն արդյունավետությամբ աղքատների սոցիալական պաշտպանության համակարգի ստեղծում, որը կաշխատի մնացորդային հիմք:   Այս հանգամանքն արդեն վերապահում էր «բարեկեցության պետություններ» կոչվելու իրավունքը նույնիսկ ոչ հավասարության, հիերարխիկ ինտեգրացիոն մոդելի վրա կառուցված պետությունների համար 3:   Ընդհակառակը, հավասարազոր համարվող ցանկացած պետություն (օրինակ ՝ ԱՄՆ), որն ապահովում էր իր բնակչության մեծ մասին, չէր կարող հավակնել բարեկեցիկ պետություն կոչվելուն, եթե բնակչության որևէ խմբին բացառեր աջակցության ոլորտից: Անդրադառնալով հետազոտական ​​նախագծերի հայեցակարգային խառնաշփոթությանը `հարկ է նշել, որ իրականում խնդիրների առաջացումը հիմնականում պայմանավորված է նրանով, որ որոշ հեղինակներ չեն բացատրում, թե ինչ ծրագիր (նախագիծ) են օգտագործում« բարեկեցիկ պետություն »հասկացությունը կիրառելիս: ,   Բարօրության պետության վերաբերյալ գիտական ​​գրականության վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ տարբեր հեղինակների առաջարկած մոտեցումների միջև եղած անհամապատասխանությունը հիմնականում պայմանավորված է նրանով, որ վերջիններս հավանաբար գիտակցաբար փորձում են անհամատեղելի դիսկուրսների շրջանակներում իրականացնել անհամեմատելի ծրագրեր 4:  Առնվազն վեց այդպիսի ծրագրեր կարելի է առանձնացնել. • Որոշել սոցիալական պետության տեսակները, որը վերացական նախագիծ է:  Վերջինս ենթադրում է իմաստային չափանիշների մշակում: • Նկարագրեք սոցիալական պետության հիմնական բնութագրերը `համաձայն վերոհիշյալ տեսակների, որը էմպիրիկ նախագիծ է: • Դասակարգել պետության գործառույթները սոցիալական քաղաքականության ոլորտում:   Այս դեպքում նախագիծը դառնում է ավելի վերլուծական, քան նկարագրական: • Նշեք պետության գործողությունները սոցիալական քաղաքականության ոլորտում: Այս դեպքում գործ ունենք ծրագրի, նորմատիվային նախագծի հետ: • Բացատրեք, թե ինչպես պետությունը սկսեց իրականացնել սոցիալական քաղաքականություն: Այս մոտեցումը ենթադրում է պատմական վերլուծության իրականացում: • Գնահատեք, թե որքան արդյունավետ է պետությունը կատարում իր գործառույթները սոցիալական քաղաքականության ոլորտում:  Նման նախագիծը պահանջում է ֆունկցիոնալ արդյունավետության չափանիշների մշակում: Վերը նշվածի թերությունը պարզապես նախագծերի իդեալական դասակարգումն է:   Բայց իրականում տարբեր հեղինակներ տարբեր ձևերով կարող են համատեղել նախագծերի տարրերը:   Բայց արդյո՞ք դրանք գործում են նույն մտավոր դիսկուրսի շրջանակներում:  Նույնիսկ եթե վերջիններս խոսում են «նույն լեզվով», արդյո՞ք դրանք նկատի ունեն նույն նախագծերը: Վերոնշյալ հարցերի առկայության դեպքում և՛ գիտական ​​հետազոտությունը, և՛ սոցիալական քաղաքականությունը էապես կօգտվեն այնպիսի չափանիշների օգտագործումից, ինչպիսիք են այն տերմինները, որոնց բովանդակության վերաբերյալ կա որոշակի համաձայնություն, ինչը թույլ կտա. • Հստակ տարբերակել միայն որոշակի մասի համար: բնակչություն Քաղաքացիներ, ովքեր ունեն բարեկեցության պետություններ այն նահանգներից, որոնք բարեկեցություն են ապահովում բոլոր քաղաքացիների համար: • Այս դեպքում շատ ավելի հեշտ կլինի գնահատել բարեկեցիկ պետության արդյունավետությունը: Ամփոփելով, կարելի է եզրակացնել, որ սոցիալական պետության հետ կապված գիտական ​​գրականության շրջանակներում մինչ օրս չկան հստակ չափորոշիչներ, որոնք կօգնեն 1 Միդը ոչ միայն գիտնական էր, այլև Ֆինանսների նախարարության պաշտոնյա:  Այսպիսով, վերջինիս առաջարկած սահմանման շրջանակներում օգտագործվել է նաև կառավարության դիրքորոշումը: 2 Տե՛ս Wedderburn D., 1965, p. 128 3 Եվրոպական մայրցամաքում այդպիսի երկրներ էին, օրինակ, Ֆրանսիան և Գերմանիան: 4 Աղքատության խնդիրը ժամանակաշրջանում Պետության սոցիալական քաղաքականության վերլուծության ընթացքում, ըստ Միշել Ֆուկոյի, միաժամանակ օգտագործվում են մի քանի հակասական դիսկուրսներ, որոնք կարող են որոշել հետազոտության արդյունավետությունը կամ արդյունավետությունը: Հնարավոր է նկարագրել սոցիալական պետությունը:  Ավելին, գիտնականների շրջանում չկա ժամանակավոր համաձայնություն այն հարցի շուրջ, թե որ դիսկուրսն է նպատակահարմար աշխատել `պատմական, գաղափարական, ինստիտուցիոնալ, ֆունկցիոնալ և այլն: Մարինե Յարմալոյան «ԲԱՐԵԳՈՐՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ» ԲԱ CONԻ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ ՇՇՏՄԱՆ ԽՆԴՐԻ ՄԱՍԻՆ Հիմնաբառեր. Բարեկեցիկ պետություն, սոցիալական քաղաքականություն, աղքատություն, կենսամակարդակ, իրական եկամուտներ: ։

Բարեկեցության  պետությանն  առնչվող  գիտական  գրականության  վերլուծությունը  ցույց  է  տալիս,  որ  մինչ  այժմ  այս  եզրույթի`  բոլորի  կողմից  ընդունված  սահմանում  գոյություն  չունի։
   Ավելին՝  գիտական  գրականության  շրջանակներում  բացակայում  է  այս  եզրույթի  բովանդակության  հստակ  մեկնաբանումը։
   Այս  տեսանկյունից  շատ  կարևոր  է  որոշակի  չափանիշների  մշակումը,  որոնց  հիման  վրա  հնարավոր  է  տարբերել  բարեկեցության  պետությունները  մյուս  պետություններից։
   Բացի  այդ,  «բարեկեցության  պետության»  բովանդակության  հստակեցման  հարցում  կարևոր  է  ընդհանուր  համաձայնության  ձեռքբերումը  գիտնականների  շրջանում  հիմնական  սկզբունքի  առնչությամբ։
