ՈՍԿԱՆ ԵՐԵՎԱՆTSԻ «ԳՅՈՒԱՊԵՏԱՐԱՆ ԵՎ ՔՐԻՍՏՈՆՅԱ» ԱՇԽԱՏԱՆՔ 2014 Թ.  Եվ մեր հրապարակումը նվիրված է այդ հիշարժան տարեդարձին: Ոսկան Վարդապետը հայ տպագիր-հրատարակիչ, մշակութային գործիչ, լեզվաբան, հայկական եկեղեցու արքեպիսկոպոս 1:  Նա ծնվել է Նոր Julուղայում:  Նրա ծնողները Երեւանից էին և բնակություն հաստատեցին Նոր Julուղայում ՝ Շահ Աբասի տեղահանության ժամանակ:   Նա սովորել է տեղի ծխող քահանայի մոտ, այնուհետև Նոր Julուղայի Սուրբ Julուղա քաղաքում: Ամենափրկիչ վանքում (Խաչատուր Կեսարացու դպրոցում):   1629-ին գալիս է Էջմիածին, ապա ՝ Երեւան, որոշ ուսումնասիրություններից հետո (Մելիքսեթ Վժանեցու մոտ) վերադառնում է Նոր-Jugուղա:   1634 Աղբակեցի կաթողիկոս Ֆիլիպի հրավերով նա վերադարձավ Էջմիածին, մտերմացավ դոմինիկացի վարդապետ, գիտնական Պաուլո Պիրոմալիի հետ, վերցրեց լատիներենի, փիլիսոփայության, երկրաչափության և աստղագուշակության դասեր, սովորեցրեց նրան հայերեն և թարգմանեց լատիներենից:   Հետագայում նա նշանակվեց Սուրբ Ուշի վանահայր: Սարգիսի վանքում:   Նա Ամստերդամում իր վաճառական եղբայր Ավետիս licլիչենցից հրավեր է ստացել ստանձնել Մատթեոս areարեցու կողմից այդ քաղաքում 1660 թվականին հիմնադրված հայկական տպարանի-հրատարակչության կառավարումը: 1662 թ., 1945 թ. Սեպտեմբերի 27-ին, Հակոբ Jugուղայեցի կաթողիկոսի հանձնարարությամբ, նա մեկնում է Եվրոպա ՝ Աստվածաշունչը հայերեն հրատարակելու համար:   1664 Աշնանը նա ստանձնեց Ամստերդամի Սուրբ Էջմիածին եկեղեցին: Սարգիսի և 1666 տպարանների ղեկավարությունը 1668 թ. Մարտի 11-ին իր ուսանողների ՝ Կարապետ Անդրիանացու և Օհան Երնջիի հետ: Նա ավարտեց հայերեն ամբողջական Աստվածաշնչի առաջին հրատարակությունը:   Ամստերդամում Ոսկան Երծանցին հրատարակեց եւս 14 գիրք, այդ թվում ՝ «Գիրք այբուբենից, նոր տղա երեխաների համար»: (1666), նրա «Գիրք քերականության (» (հին հայերեն քերականություն), Նոր Կտակարան (1668), «Աշխարհների գիրք» վերագրվող Մովսես Խորենացու, միջնադարյան հայկական բարբառների հավաքածու (1668), Առաքել Դավրիժեցու «Գիրք Պատմություններ »,« Տոնակատարություն »(1669), Շարականոց (1665, 1669):  1669 Տպարանը տեղափոխվեց Լիվորնո, այնուհետև Ֆրանսիայի թագավոր Լուի XIV- ի համաձայնությամբ հաստատվեց Մարսելում (1672), հրատարակեց ութ գիրք, այդ թվում ՝ առաջին անգամ Գրքի Գրիգոր Նարեկացու գիրքը «Գրքից» (մնաց անավարտ):  Իր գոյության 26 տարիների ընթացքում (գործել է մինչ 1686 թվականը) երեք քաղաքներում 40 հայկական գիրք հրատարակած տպարանը Ոսկան Երնջի պատվին կոչվել է Ոսկանյան: Ոսկան Երնջին հայկական հին տպագրության ամենամեծ դեմքն է Հակոբ Մեղապարտից հետո: Նա հիմնել է անընդհատ գործող հայկական հրատարակչություն, պատրաստել հայ տպիչ: Գալայճեան Ա., Ոսկան Երեւանցիի հայ տպագրության մեծ երախտավորը, - «Սիոն», 1966, թիվ 2-3, էջ 89-104:  Անանյան Պ., Ոսկան վարդապետի նամակին, «Բազմավեպ», 1967, էջ. 298:  Սահակ emեմջեմյան Հ., Հայ տպագրություն և Հռոմ (17-րդ դար), Վենետիկ-Սբ. Lazազար, 1989:   Պողոսյան Ն., Ոսկան Երծանց և տպագիր թարգմանությունների ձեռագրերի համեմատական ​​վերլուծության փորձ, «Բանբեր երկիր և համալսարան», հայագիտություն, հ. 138.1, էջ 46-58:  Համառոտ հայկական հանրագիտարան, Երեւան, 2003, հ. 4, էջ 99-100: հրատարակիչներ:   Ոսկանյանի հրատարակություններն այնքան բարձրորակ էին, որ հետագայում հրատարակիչները բազմիցս վերարտադրեցին նույն կերպ: Քերականության գործերն առանձնահատուկ տեղ ունեն ոսկե գրքերի շարքում:   Նրա (լատինական Թոմաս) քերականությունը մեկնաբանություններով պահպանվել է ձեռագրերում, հետագայում նա հրատարակել է երկու քերականական աշխատանք և 1: Այս շրջանի քերականական աշխատանքներն ուսումնասիրելիս Գ և օրգ Jահուկյանը տեսակետից նշում է, որ XVII դ. Քերականագետները ռացիոնալիստական ​​վերաբերմունք ունեին քերականության նկատմամբ: Քերականությունը դիտվում էր որպես քերականագետների կողմից հաստատված կանոնների ամբողջություն:  Այս վերաբերմունքն իր հայեցողությամբ հիմք է ստեղծում քերականության «բարեփոխումների» համար:   Տարբեր փոփոխություններ կատարելիս քերականություններն առաջնորդվում են կա՛մ «բանական» անհրաժեշտությամբ, կա՛մ առավել ռացիոնալ, հատկապես լատինական, համարվող լեզուների քերականական առանձնահատկությունները հայերենին վերագրելու սկզբունքով: XVII դար Քերականության մեջ ռացիոնալիզմը միահյուսված է լատինագիտության հետ: ծանոթություն լատիներեն լ լատինատառ գրված տարբեր աշխատանքների; Հունահայ հեղինակները ժամանակ են ունեցել հունական լեզվի հետ կապված, մանավանդ որ լատինախոս հեղինակները քննադատորեն ընդունում են հունալեզու դպրոցի շատ դրույթներ ՝ դրանք հաճախ անվանելով պատրաստի նյութեր: Այս դարում սկսվում են լատինական քերականության օրինակով հայկական քերականության մեջ «բարեփոխումներ» մտցնելու, նոր քերականական ըմբռնումներ ներմուծելու, նոր անունների փորձեր:  Քերականությունները գրվում են լատիներենի օրինակով, երբեմն էլ լատիներեն քերականությունները թարգմանվում են `ես հարմարեցնում եմ հայերենին: Որոշ հեղինակներ եզակիորեն համատեղում են թրակիացի մեկնաբանների լատինական քերականության ավանդույթները: Այս քերականություններից մեկը պատկանում է Ոսկան Երծանցին:   Ոսկանը փորձում է «ուղղել» հայ տպագիր գրքերի լեզուն ՝ համաձայն հայոց լեզվի կատարելագործման իր գաղափարի:  Նույն ոգով նա մահացավ 1666 թվականին: Նա հրատարակում է «Քերականության գիրքը», որը, ինչպես նշում է հեղինակը, նա թարգմանել է «դալմաթերեն» -ից և հարմարեցրել հայերենին: «Ես աղաչում եմ ձեզ օգտակար կերպով հիշել պարոն Ոսկանին, - գրում է նա գրքի հուշերում, - որովհետև ես աշխատել եմ որպես թարգմանիչ ՝ բարբառները հայերեն թարգմանելու համար: Ես ստեղծեցի ծաղիկների կարճ հավաքածու իմ ոլորտում, ուսումնասիրեցի ամենաօգտակար , և շատ հավաքվեց »:  Բացի ածականին կցված դերանունների, դերանունների և դերանունների խոնարհությունից, այն կարգավորվում է կանոններով և կանոնակարգերով: » Այս քերականությունից բացի, Մաշտոցի անվան Մատենադարանը 2295 ձեռագրերում (ինչպես նաև շատ այլ ձեռագրերում) պահպանվել է այդ քերականության մեկնաբանությունը, որը նույնպես պատկանում է Ոսկանի գրչին, ինչպես համոզված են գիտնականները:  Տպագիր քերականությունը, իր ընդհանուր բնույթով, ավելի լատինականացված աշխատանք է:   Բացի այդ, Ոսկան Երնջին 1671 թ.-ին հրատարակում է «Այբուբենի գիրքը» դասագիրքը, որտեղ այն տալիս է քերականական տեղեկություններ (տառեր, դրանց տեսակները և դասակարգումը, վանկերի ավ միավանկ, երկանկյուն և բազմավանկ բառերի, «ինչ-որ բանի» տեսակները) ուղղագրական կանոններ), իտալերենի քերականություն ՝ իտալերենի խոսակցություններով - «Սկզբունք» Իտալերենի ամփոփում »2 վերնագրով: Ոսկանի քերականական աշխատություններին, բացի Գ. Fromահուկյանից, Հ. Մխիթարյան, Ն. Պողոսյան, Հ. Ներսես Տեր-Ներսեսյան և այլ հետազոտողներ 3.  Վերջինս մեծ ներդրում ունի մեր ուսումնասիրության գրքային ժապավենի պահպանման գործում: «Այբուբեն և քրիստոնեական»:   Մենք վերեւում նշեցինք Ոսկանի հայտնի և հաճախակի օգտագործվող գրքերը:   Մենք կցանկանայինք ձեր ուշադրությունը հրավիրել գիտական ​​շրջանառության մեջ գտնվող մեկ այլ, հազվադեպ հիշատակվող գրքի ՝ «Քրիստոնեական այբուբենի» վրա: Այն բաղկացած է 64 էջից:  Eightամը ութն է, մամուլը ՝ հայերեն տառերով:  Գրքի չափը 12,5X10 սմ է:  2 և 33 էջերում կա 2 փորագրված պատկեր:  Բնօրինակը կտրված է, մակագրություններն օգտագործվում են և նոտարական վավերացված են: 1 Մանրամասների համար տե՛ս Ն. Պողոսյան, էջ 46-58: 2 ahահուկյան Գ., Գրաբարի քերականության պատմություն, Երեւան, 1974, էջ 63-67: 3 Տե՛ս Հ. Մխիթարյան, Ոսկան Երնջին ՝ որպես քերականագետ, «Էջմիածին», 1966, էջ 210-217:  Տէր-Ներսէսեան Հ.Ն., Ոսկանվարդապետի քերականական ըմբռնումները, «Բազմավեպ», 1966, 11-12, էջ 310-321:  Պողոսյան Ն., Էջ 54-68: Մենք նկարագրությունը կատարել ենք գրքի ժապավենից, որն Ազգային գրադարան է ուղարկել հայր Ներսես Տեր-Ներսեսյանը:  A. hazազիկյանի տեսած օրինակը («Հայկական նոր մատենագիտություն», էջ 131) արվել է նույն թվականին ՝ 1666 թ. հրատարակվել է Ոսկան Երծանցու «Քերականություն» -ից հետո:   Գ Arbարբհանալյանն իր մատենագիտության մեջ երկու անգամ հիշատակել է «քրիստոնյային» ՝ Այբբենարանով (էջ 26) և առանձին (էջ 714) 1: Գրված է ԱՍՏՈՒ հետ կազմի էջում:  Գիրք այբուբենից, երիտասարդ տղայից, անկիրթ երեխաներից: առանց նրանց, ովքեր դեռ չեն կրթվել, որոնց կարող է օգտակար լինել ընթերցանության պրակտիկայում կրթության պրակտիկային հասնելը: Օրինակ `Սուրբ Էջմիածնի տպարանում` Սարգիս Սուրբ Սարգիս oraորավարին: Յամսդերդամ քաղաքից:  Ներառյալ փրկիչը, 1666. Եվ հայերը, RJE: Հունվարի 3-ը: Հատկանշական է, որ հեղինակը հենց առաջին էջից նշում է, որ իր գիրքը ուղղված է դեռահասներին, բայց դա կարծես թե բավարար չէ:   Ոսկանն իր խոսքերն ուղղում է անմիջապես ընթերցողին:  Դիտելով մեկ էջ ՝ մենք տեսնում ենք հետևյալ տողերը. Ո՞վ ես դու, բարի երեխա, զգույշ մտքով պատանի: Կարողանալ մեծ կարոտով ու մշտական ​​կրթությամբ հոգու տառից կառուցել: Երեխա Հիսուս ՝ աստվածուհին, ձեր մանկության օրինակն է: Գրքի վերնագրից կարելի է նկատել, որ այն ոչ միայն կրթական, այլև կրթական բնույթ ունի:  Սրանք ընդամենը նպատակ դնելու փորձնական ծրագրեր են, որոնք կարող եք օգտագործել: • Նամակի նախորդ աստիճանից: որոնք արտասանվում են մեկ ձայնով: • Յաղագս վանկ: • Յաղագս բառը: • Համապատասխանության ամսաթիվը ըստ հայերի և ըստ հռոմեացիների: • Յաղագս երեխաներ: քրիստոնեության կրոնում կրթություն և պրակտիկա: • Հավատի երկրորդ գլուխ: • Մինչև մենք դառնանք հավատացյալ: • Ըստ Գրիգոր, Սուրբ Լուսավորիչ. • Տերունական աղոթքի երրորդ գլուխը: • Տասը օրենքների չորրորդ գլուխ: • Եկեղեցու յոթ խորհուրդների հինգերորդ գլուխ: • Աստվածային առաքինությունների վեցերորդ գլուխ: • Յոթերորդ գլուխը նախնական և ներքին մեղքի մասին: • Առաքինությունների ութերորդ գլուխ: • Իններորդ Յաղագը դիտավորյալ ողջունում է ձեզ, Մարիամ: • տասներորդ: Յաղագսը պատվիրեց Ինը օրհնված հաղորդության Սուրբ Ավետարանը: • Գրվեց մի բառ… հուշագրություն: Նյութը դասավանդվում է հարց ու պատասխանով, որը նման է ուսուցչի և սովորողի ուղիղ երկխոսության:  Առաջին հինգ կետերում այբուբենը դասավանդվում է, այնուհետև անցնում է բարոյական կրթության: Այբուբենը սովորելիս հաշվի են առնվում հետևյալ հարցերը. • Քանի՞ տառ կա: • Քանի՞ ձայնավոր կա: • Քանի՞ բաղաձայն կա: Ուսուցանված նյութին տրված պատասխանները պարզ են: Տառերը երեսունութ են, որոնցից ութը ձայնավորներ են, երեսունները ՝ բաղաձայններ:   Նամակները նշվում են առանձին:   Բայց ի՞նչը գրավեց մեր հետաքրքրությունը: Բաղաձայններն ամբողջությամբ նշված են, իսկ ներկայացված օկտավաներից նշվում են միայն յոթը ՝ a, e, e, h, i, o, o:   Իսկ որտե՞ղ է AND ձայնավորը:   Արդյո՞ք նա թողեց այն ուսումնասիրությունից, հաշվի առնելով իրավահաջորդությունը:  Մեկ հետաքրքիր փաստ 1 Ոսկանյան Ն., Կորկոտյան Կ., Սավալյան Ա., Հայ գիրքը 1512-1800 թվականներին, Երեւան, 1988, էջ 43-44: նույնպես պետք է գրանցվի: Ոսկան իր «Քերականություն» գրքում նշում է ութ ձայնավոր, բայց, ի տարբերություն այս գրքի, նա նամակը նշում է նաև որպես ձայնավոր: Հետո անցնում ենք բառարանագրությանը ՝ ուսումնասիրելով հետևյալ հարցերը. • Ի՞նչ է վանկը: • Ի՞նչ է բառը: Նախ `տալով վանկ բառի սահմանումը` հեղինակը մանրամասնորեն բացատրում է վանկերն ու բառերը `ըստ դրանց աստիճանի:  Այստեղ նույնպես բացակայում է AND ձայնավորը, ինչը վկայում է այն մասին, որ նախորդ դեպքում սխալ չի եղել: Տվեք վանկերի օրինակներ ըստ աստիճանների. • Երկրորդ աստիճանի վանկ: ba, be, be, be, bi, bo, bo, • վանկի երրորդ աստիճանից: bab, beb, beb, beb, beb, bob, bob, • վանկից չորրորդ աստիճան: բաւ, բեւ, բեւ, բիւ, բու. Ուսման ընթացքում առաջացած մեկ այլ հարց: Վանկի չորրորդ աստիճանը կազմվում է u տառով, այսինքն `է-ը ձայնավոր է, և´` բաղաձայն, այդ պատճառով է, որ այն համարվում է չորրորդ աստիճանի վանկ: Անդրադառնալով բառին ՝ կարող ենք ասել, որ հեղինակը նշել է առաջին աստիճանի, երկրորդ աստիճանի, երրորդ աստիճանի, չորրորդ աստիճանի, հինգերորդ աստիճանի, վեցերորդ աստիճանի, որոնք համապատասխանաբար միավանկ, երկանկյուն, եռանկյուն, քառանկյուն, հնգանկյուն և վեցանկյուն բառերը են:  Ահա մի քանի օրինակներ. • Առաջին աստիճանի բառից. Ազգ, վախ, մարդ, աչք, աստղ, բանտ, բլուր, ձնաբուք, • երկրորդ աստիճանի բառից ՝ ըմբիշ, ժառանգ, իմաստ, լեզու, խավար, ծաղիկ, • երրորդ աստիճանի բառ. հեղինակ, ձայնավոր, առաջնորդ, ճառագայթ, • չորրորդ աստիճանի բառից `աշխարհիկ, ընդունելություն, թելադրում, • հինգերորդ աստիճանի բառից` երկրաչափական, հռետորական, • վեցերորդ աստիճանի բառից `աստղագիտական, փիլիսոփայություն: Մենք նշել ենք միայն սովորական անուններ, բայց դրանց զուգահեռ հեղինակը նշել է անձնական անուններ:  Ավելացնենք, որ հեղինակը չի նշում միավանկ, հնգանկյուն և վեցանկյուն անձնանուններ, բերենք մի քանի օրինակներ մնացածից. • երկրորդ աստիճանի բառից ՝ Ադամ, Դավիթ, Մաշտոց, Նարեկ, Վարդան, Ռուբեն , • երրորդ աստիճանի բառից ՝ Բաղդասար, Կոմիտաս, Մարիամ, Միքայել, • Չորրորդ աստիճանի բառից ՝ Աբիսողոմ, Արամեյան, Գրիգոր, Եղիազեր: Հեղինակը դրանք գրել է փոքր տառերով և ներկայացրել սովորական անուններով նույն տողում:  Այստեղ մենք գտնում ենք մի քանի աշխարհագրական վայրեր ՝ Կիպրոս, Սոդոմ, Բաբելոն, Բյուրական, Լիբանան, Իսրայել, Հայաստան, Երուսաղեմ, որոնք նույնպես նշվում են փոքրատառերով: Ոսկանն իր տպագիր «Քերականություն» գրքում նույնպես տալիս է վերոնշյալ հարցերի պատասխանները, բայց ոչ այնքան մանրամասն, որքան մեր ուսումնասիրած գրքում:  «Քերականության» մեջ նա բերում է մեկ-երկու օրինակ, երբեմն կարոտում է օրինակները: Հեղինակը բաց չի թողել ամսաթվերը, որոնք մանրամասն ներկայացված են:  Թվանշանների կողքին բերվում են հայերեն այբուբենի տառերը:  Մեկից հարյուր տասը համարները, առանց բացթողման, ցույց են տալիս բոլոր թվերը թվերով, տառերով և զուգահեռաբար, նշվում են թվերին համապատասխանող տառերը, կլոր թվերը և բերվում են որոշ օրինակներ ընթերցողին ուղղորդելու համար:  Բերենք մի քանի օրինակներ. A-one-1, b-two -2, c-three -3, d-four -4, e-five-5, f-six-6, e-յոթ -7, h-ութ -8, ինը-ինը, տասը-տաս, i-քսան -20, j-հարյուր -100, r- հազար-1000, r-10000, mr-200000, rr-1000000 և այլն: Վերոնշյալը կազմում է գրքույկի գրեթե կեսը, բայց բացի քերականական գիտելիքներ տալուց, հեղինակի նպատակն է մարդուն դարձնել քրիստոնյա ՝ իր բոլոր արժանի հատկություններով:   Բովանդակության մեջ նշված մյուս կետերն ուղղված են հենց այդ նպատակին:   Մեր խոսքն ավելի ակնհայտ դարձնելու համար նշենք, թե ինչ հարցեր է տվել հեղինակը այդ կետերով: • Ի՞նչ է նշանակում քրիստոնյա լինել: • Քրիստոս Աստված գեղեցիկ է: • Ո՞րն է հավատի աստիճանը: • Դուք գիտեք մեր երկնային Հորը: • Քանի՞ օրենքի գործեր կան, որոնք դուք տվել եք Աստծուն: • Քանի՞ է եկեղեցու խորհուրդները կամ ի՞նչ ուժ ունեն նրանք: • Որո՞նք են աստվածային առաքինությունները: • Որո՞նք են հույսը շարժող ուժերը: • Որո՞նք են Սուրբ Հոգու պարգևները: Ոսկու այս փոքրիկ գիրքը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն գիտելիքների փոխանցման, այլև իսկական քրիստոնյայի ձևավորման գործում:  Դա փոքր, բայց բովանդակալից աշխատանք է:  Լինելով իսկական մարդ դառնալու ունակություն ՝ Ոսկանը կողք կողքի է դնում երկու կարևոր առաքինություններ ՝ կրթություն և դաստիարակություն, և զարգանում է միաժամանակ: Այլ կերպ ասած, Ոսկան Երծանցի համար, այս պարագայում, քերականական գիտելիքն ինքնանպատակ չէ, այլ ծառայում է խորը, քրիստոնեական վերելքի: Հռիփսիմե Կոստանյան ՈՍԿԱՆ ԵՐԵՎԱՆTSԻ «Այբուբենը և քրիստոնեականը» ԱՇԽԱՏԱՆՔ Բանալի բառեր. Ոսկան Երնջ, «Այբուբեն և քրիստոնեական», գրքույկ, քերականություն և քրիստոնեական գիտելիքներ: ։

2014 թ. լրանում է հայ գրահրատարակչության և առհասարակ գրավոր մշակույթի մեծ երախտավոր Ոսկան  Երևանցու ծննդյան 400-ամյակը։
  Եվ մեր հրապարակումը նվիրված է այդ հիշարժան տարելիցին։
  Ոսկան Վարդապետը հայ տպագրիչ-գրահրատարակիչ, մշակութային գործիչ, լեզվաբան, Հայաստանյաց եկեղեցու արքեպիսկոս է։
   Ոսկանի այս փոքրիկ գրքույկը շատ կարևոր է ոչ միայն գիտելիքների փոխանցման, այլ նաև իսկական քրիստոնյա  ձևավորելու հարցում։
  Այն ծավալով փոքր, բայց բովանդակությամբ շատ մեծ գործ է։
  Կարևորելով իսկական մարդ  դառնալու  հանգամանքը՝  Ոսկանը  կրթությունն  ու  դաստիարակությունը  դնում  է  կողք  կողքի  ու  միաժամանակ  զարգացնում։
  Ոսկան Երևանցու համար այս դեպքում քերականական գիտելիքներն ինքնանպատակ չեն, այլ ծառայում են հոգևոր, քրիստոնեական վերելքին։
