ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵՐԸ ՀՀ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ. ԽՆԴԻՐՆԵՐ ԵՎ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐՀայաստանի  Հանրապետության  հասարակական  համակարգի  ու  քաղաքացիական  հասարակության  ուսումնասիրությունը,  առանձնահատկությունների  վերհանումն  ու  առկա  միտումների  դիտարկումը, ինչպես նաև հասարակության գաղափարախոսական դաշտի հետագա կայացման ու զարգացման  ընթացքում  հնարավոր  կանխատեսումների  իրականացումն  խիստ  կարևոր  և  արդիական  են։
 Հասարակական  համակարգի  հիմնախնդիրներն  ու  զարգացման  օրինաչափությունները  սերտորենառնչվում  են  աշխարհաքաղաքական,  ռազմավարական,  աշխարհատնտեսական,  գաղափարական,քաղաքակրթական,  հոգեբանական  և  նշված  ոլորտների  հետ  ուղղակի  կամ  անուղղակի  հարաբերվողկամ ածանցյալ բազմաթիվ այլ խնդիրներին։
 Հասարակական  դաշտի  հետազոտումը  կարևորվում  է  հատկապես  պատմական  այն  փուլերում,երբ ընթանում են ակտիվ քաղաքական գործընթացներ թե՛ ներքաղաքական, թե՛ արտաքին քաղաքական հարթություններում, օրինակ՝ ընտրական գործընթացներ, հակամարտությունների լուծման դիվանագիտական  ջանքերի  ակտիվացում,  գերտերությունների  ներդրումային  հոսքերի  աշխուժացում,  դրահետևանքով  տարածաշրջանում  իրենց  ազդեցությունների  ուժեղացում,  ռեսուրսների  համար  մղվողպայքարի  թեժացում,  հարևան  որևէ  պետության  արտաքին  քաղաքականության  ռազմավարությանհնարավոր փոփոխություն և աշխարհաքաղաքական բնույթի ցանկացած տեղաշարժ1։
 Մեր  տարածաշրջանում  վերոհիշյալ  գործընթացների  առկայությունն  արդի  փուլում  ակնհայտ  է։
 Այս  իրադրությունը  նույնպես  թելադրում  է  հնարավորինս  արագ  անդրադառնալ  Հայաստանում  ձևավորված  հասարակական  համակարգի  խնդիրներին,  ընդ  որում՝  մի  քանի  դիտանկյուններից։
   Դաշտիուսումնասիրությունն ուշագրավ է և՛ գլոբալ քաղաքականության, և՛ տարածաշրջանային զարգացումների,  և՛  ներքաղաքական  իրադրության  առումով,  քանզի  նշված  հարթություններում  զարգացումներնակնհայտորեն  արտացոլվում  են  նաև  երկրի  ներսում  ձևավորվող  և  անընդհատ  դինամիկայի  մեջգտնվող հասարակական հարաբերություններում։
 Գլոբալ  առումով  հարցի  ուսումնասիրությունը  դառնում  է  առաջնային  և  կարևորագույն  խնդիր,քանի  որ  Հայաստանի  առաջնային  նպատակներից  մեկը,  ըստ  էության,  դեմոկրատական  արժեքներիորդեգրումն  ու  զարգացումն  է։
   Իսկ  այս  համատեքստում  անհնար  է  չդիտարկել  քաղաքացիական  հասարակության տեղն ու դերը։
 Աշխատանքում  անդրադարձ  է  կատարվում  քաղաքացիական  հասարակության  ոլորտի  մի  շարքխնդիրների և դրանց լուծման տարբերակների։
   Դաշտի ուսումնասիրության արդյունքում վերհանվումեն  այնպիսի  հիմնահարցեր,  որոնք  կարող  են  նպաստել  ՀՀ  քաղաքացիական  հասարակության  զարգացման գործընթացին։
 Հայաստանում  մեծաքանակ  են  հկ-ները  և  վերջիններիս  խնդիրներն  ուսումնասիրելը  ծավալունգործընթաց է։
  Սույն աշխատանքի առկայությունը, որտեղ մանրամասն անդրադարձ է կատարվում ՀՀում գոյություն ունեցող հկ-ներին և նրանց խնդիրներին, ավելի է հեշտացնում, թե՛ ուսումնասիրողների,թե՛  թեմայի  մասին  հետաքրքրվողների  աշխատանքը։
   Գործառութային  առումով  այն  ևս  կարող  է  օգտակար  լինել  հկ  ներկայացուցիչների  համար  հասարակական  համակարգում  և  քաղաքացիական  հասարակության կայացման գործընթացում իրենց տեղն ու դերն առավել գիտակցելու համար։
  Հկ սեկտորի արդի մարտահրավերներին անդրադառնալով՝ ընդհանուր պատկերացում ենք կազմում այժմ գոյություն  ունեցող  վիճակի  մասին,  և  աշխատանքը  կարող  է  ծառայել  որպես  համապարփակ  ուղեցույց՝ոլորտով հետաքրքրվող անձանց համար։
 Հակիրճ  անդրադարձ  կատարենք  նաև  «քաղաքացիական  հասարակություն»  հասկացությանը.«Դա քաղաքացիների մեխանիկական ամբողջություն չէ և վկայում է մարդկային համակեցության այդ1  Տե՛ս  Վարդանյան  Թ.,  Ավետիսյան  Կ.,  Երիտասարդական  հասարակական  կազմակերպությունների  դերը  Հայաստանում,Երևան, 2005, էջ 4։
 ձևում  անձի  գոյության  որակական  ինքնատիպության  մասին»1։
   Քաղաքագիտական  բառարաններիցմեկում էլ նշվում է, որ քաղաքացիական հասարակության էությունը կայանում է նրա ոչ պետական և ոչքաղաքական բնույթի, ինչպես նաև քաղաքական պետությանն այլընտրանքայնության ու հակադրվածության մեջ2։
 Քաղաքացիական  հասարակության  ինստիտուտներն  են  հասարակական  կազմակերպությունները, քաղաքացիական շարժումները, կրոնական կազմակերպությունները, արհմիությունները, զանգվածային  լրատվության  միջոցները,  պետությունը  և  միջազգային  կառավարական  և  ոչ  կառավարականկազմակերպությունները։
 Հասարակական  կազմակերպությունները  հանդիսանում  են  քաղաքացիական  հասարակությանամենաառանցքային ինստիտուտներից մեկը, քանի որ դրանք իրավաբանորեն գրանցված կազմակերպություններ են և մշտապես ծավալում են օրինական գործունեություն։
  ՀՀ գործող օրենքի համաձայն՝հասարակական  կազմակերպությունն  անձանց`  շահերի  ընդհանրության  հիման  վրա,  հոգևոր  կամ  ոչնյութական այլ պահանջմունքներ բավարարելու նպատակով ստեղծված կամավոր միավորում է3։
 Հկ-ները  հասարակական  համակարգում  իրականացնում  են  մի  շարք  գործառույթներ,  որոնցիցգլխավորները հետևյալներն են.1.  Տվյալ կազմակերպության կամ միության անդամների շահերի բացահայտումն ու բավարարում,2.  Սոցիալական ինտեգրման և մոբիլիզացման գործառույթ,3.  Սոցիալականացման գործառույթ,4.  Մասնակիցների շահերի ներկայացման ու պաշտպանության գործառույթ4։
 Ի թիվս սրանց, հկ–ներն ունեն այլ գործառույթներ ևս, սակայն սրանք այն հիմնական ու առանցքային  գործառույթներն  են,  որոնք  հկ–ներին  տարբերակում  են  քաղաքացիական  հասարակության  այլինստիտուտներից։
   Այլ  գործառույթների  թվում  կարելի  է  առանձնացնել  նաև  կոմունիկատիվ,  տեղեկատվական, աջակցության, դաստիարակչական և այլ գործառույթներ։
 Հկ-ները  նպաստում  են,  որ  անդամներն  ու  մասնակիցները  ոչ  միայն  գիտակցեն  ու  արտահայտենիրենց առանձնահատուկ շահերն ու պահանջները, այլև  պարտավորվում են ներկայացնել այդ շահերըև  խմբի  պահանջներն  իշխանության  մարմիններին,  քաղաքական  կուսակցություններին,  ղեկավարողընտրանուն և այլն։
 Այս  ամենով  հանդերձ  անհրաժեշտ  է  նշել,  որ  հկ-ներն  ավելի  շատ  ոչ  թե  հակադրվում  են  պետությանը, այլ ընդհակառակը՝ ամրապնդում են այն, օգնում են հաշվի առնել տարբեր սոցիալական խմբերի  յուրահատուկ  շահերը,  նպաստում  են  պետական  քաղաքականության  մշակմանն  ու  իրականացմանը։
  Եվ հատկանշական է, որ հկ-ների գործունեության հիմնական տեխնիկաները համոզման ու դաստիարակչական մեթոդներն են։
 Այսօր ՀՀ հկ սեկտորի առջև ծառացած են մի շարք մարտահրավերներ, որոնք խանգարում են արդյունավետ  գործունեությանը  և  շատ  հաճախ  հնարավորություն  չեն  ընձեռում  իրականացնել  վերագրված գործառույթները՝ ի վերջո հանգեցնելով լուծարման։
 Հաշվի  առնելով  հկ–ների  կարևորագույն  դերը  պետական  կառավարման  համակարգում՝  անդրադառնանք  առավել  նկատելի  խնդիրներին՝  առաջարկելով  տեսական  լուծումներ  ՀՀ  քաղաքացիականհասարակության  և  պետական  համակարգի  հետագա  գործունեությունում  կիրառելու  համար։
   Ներքոշարադրյալ  խնդիրները  հնարավոր  է  եղել  դուրս  բերել  հկ  ներկայացուցիչների  և  փորձագետների  հետիրականացված հարցազրույցների արդյունքում։
 Ֆինանսական միջոցների բացակայություն։
  Հկ-ների համար բավական լուրջ խնդիր է ռեսուրսների  բացակայությունը։
   Հկ-ները  դժվարանում  են  գտնել  բավարար  և  շարունակական  ֆինանսավորում՝իրենց գործունեության համար։
  Սակայն այս դաշտում թիվ մեկ խնդիրն այն է, որ կան որոշ անհատներև  հասարակական  կազմակերպություններ,  որոնք  վերահսկում  են  մուտքային  դոնորների  միջոցները։
 Այսինքն՝ նրանք թույլ չեն տալիս, որ հկ-ների լայն շրջանակ կարողանա օգտվել դոնորների ծրագրերից։
 Ստացվում է, որ դրամաշնորհ ստացող կազմակերպությունների ցանկը մշտապես նույնն է։
  Այստեղ կարելի է մեխանիզմներ մշակել և, կամ ֆինանսը բաշխել ըստ հկ–ների ուղղվածության, կամ մեկ հկ-ի համար սահմանել ֆինանսավորում ստանալու սահմանափակ քանակ, որ մյուսներին ևս գործունեությունծավալելու  հնարավորություն  ընձեռվի։
   Իսկ  առավել  արդյունավետ  կարող  է  լինել  այդ  ֆինանսականմիջոցների հավասարաչափ բաշխումը կամ էլ համատեղ ծրագրերի իրականացումը։
 1 Մանուչարյան Հ. և ուրիշներ, Քաղաքագիտություն, Երևան 2006, էջ 313։
 2 Борцов Ю., Человек и обшество։
  краткий энциклопедический словарь-справочник, Ростов н/Д, 1997, с. 114։
 3 Հասարակական կազմակերպությունների մասին ՀՀ օրենք, հոդված 4. (հասանելի էhttp։
 //www.arlis.am/documentview.aspx?docid=337 հղմամբ)։
 Գործող  կազմակերպություններն  հաճախ  ունենում  են  ռեսուրսների  մոբիլիզացիայի  սահմանափակ հմտություններ, և հիմնականում չեն փնտրում  ֆինանսական միջոցներ, որոնք հասանելի են տեղական շուկայում՝ նախընտրելով սպասել միջազգային դոնորների աջակցմանը։
 Այն, որ հկ-ները գործում են հիմնականում ոչ թե սեփական միջոցների, այլ դոնորների հաշվին, իրմեջ մեծ վտանգ է պարունակում, այն է՝ գոյություն ունի կախվածություն դոնորներից և կարող է առկալինել միտում, որ դոնորները կմիջամտեն հկ գործունեությանը՝ առաջ տանելով իրենց առաջնահերթությունները։
  Միևնույն ժամանակ, առանց դոնորների ծրագրերի անհնար է գործել՝ ֆինանսական կայունության պակասի խնդրով պայմանավորված։
 Ոչ արդյունավետ կառավարում։
  Սա ոլորտի արդյունավետ գործունեությանը խոչընդոտող ամենալուրջ  խնդիրներից  է։
   Շատ  հկ-ներում  բացակայում  է  արդյունավետ  կառավարման  մասին  գիտելիքը,իսկ առավել հաճախ չկա պատկերացում այն մասին, թե որն է հասարակական կազմակերպություններում Խորհուրդներ ունենալու անհրաժեշտությունը և կամ որոնք են հկ դերն ու գործառույթները։
  Նկատելի  է  նաև  հասարակական  կազմակերպությունների  կողմից  առկա  ռեսուրսների  ոչ  արդյունավետորեն կառավարում։
 Ռազմավարական պլանավորման բացակայություն։
  Որոշ հկ-ների պարագայում առկա են ռազմավարական  ծրագրեր,  որոնք  թույլ  են  տալիս  հստակեցնել  առաքելությունը,  արժեքները  և  գործունեության ուղիները։
  Սա թույլ է տալիս չենթարկվել դոնորների քմահաճույքին։
  Երբ հկ-ները չունեն հստակռազմավարական ծրագիր, շատ հեշտությամբ դառնում են զարգացման ուղի չունեցող կազմակերպություններ, որոնք գործում են տարերայնորեն։
 Խոշորագույն մարտահրավերներից մեկն էլ համարվում է գրեթե գոյություն չունեցող  ցանցը (networking)։
   Դա  է  կրկնօրինակման  ջանքերի  պատճառը,  համայնքի  մակարդակով  ռազմավարական  հակամարտությունը, փորձով  սովորելու պակասն ու հկ-ների անկարողությունը՝ կապված  տեղական կառուցվածքային տարրերի աղքատության հետ, ինչը զրկում է զարգացման հնարավորությունից։
 Ռեսուրսների  մրցավազքը  նվազեցնում  է  hամայնքային  գործունեության  արդյունավետությունը։
 Շատ հասարակական կազմակերպություններ գործում են համայնքի մակարդակով՝ առանց որևէ քարտեզագրման  և  իրականացնում  են  ծրագրեր`  առանց  հաշվի  առնելու  ընթացիկ  համայնքային  նախաձեռնությունները։
  Այս ամենը հկ ցանցերի բացակայության պատճառով է տեղի ունենում և հաճախէ  պատահում,  որ  մի  քանի  հկ-ներ  որոշում  են  նույն  տարածքում  նույն  գործն  իրականացնել։
   Այստեղխնդիրն այն է, որ յուրաքանչյուրը ցանկանում է ինքը լինել լիդերի դերում, անձամբ իրականացնել ծրագիրը և դա չբարձրաձայնելով՝ վախենում է, որ իր գաղափարը կարող են գողանալ։
  Այս դեպքում ավելիշատ ոչ թե խնդրի լուծման նպատակ է դրվում, այլ սեփական վարկանիշի բարձրացման խնդիր։
 Հաղորդակցության  ցածր  մակարդակ  սեկտորի  ներսում։
   Հկ  ներկայացուցիչների  պնդմամբ՝  սեկտորի ներսում առկա է հաղորդակցության ցածր մակարդակ։
  Հկ-ների մեծամասնությունը մուտք չունիինտերնետ,  գրեթե  չեն  ստանում  գրականություն  զարգացման  հարցերի  շուրջ  և  ընդհանուր  առմամբդուրս են գլոբալ, տարածաշրջանային և ազգային նշանակության հարցերից։
 Սահմանափակ գործունակ հկ–ներ։
  Հկ ներկայացուցիչների պնդմամբ՝ իրենք ունեն սահմանափակտեխնիկական և կազմակերպական հզորություն։
  Քիչ է այն հկ-ների թիվը, որոնք կարող են կամ պատրաստ են վճարել նման կարողությունների համար։
  Թույլ հզորությունը կապված է դրամահավաքի, կառավարման,  տեխնիկական  ոլորտների  զարգացման  ու  կառավարման,  ղեկավարության  և  այլ  խնդիրների  հետ։
   Որոշ  հկ-ներ  կարծում  են,  որ  որակի  չափանիշների  առկայությունը  պետք  է  իրենց  օգնի,  որզարգացնեն պահանջվող կարողությունները։
 Տեղական հկ-ների կլանումը մհկ-ների (միջազգային հասարակական կազմակերպություններ՝ ingo)կողմից։
  Տեղական հկ-ները մտահոգություն են հայտնում, որ մհկ-ների կողմից գրավվել է իրենց գործունեության իրականացման պոտենցիալ տարածքը։
  Մհկ-ները հաճախ միջամտում են առանց տեղականհկ–ների  համակարգի  կայունության  մասին  մտահոգվելու՝  վճարելով  պետական  և  համայնքին  աշխատողներին  իրենց  ծրագրերին  մասնակցության  համար,  մինչդեռ  տեղական  հկ-ներն  այդ  հնարավորությունը չունեն։
  Արդյունքում տեղական հկ-ների համար դժվար է մրցել միջազգային հսկաների հետ։
 Շատ արտաքին կազմակերպություններ չեն համագործակցում տեղական հկ–ների հետ, այլ ապահովում են անարդար մրցակցություն՝ զսպելով տեղական ցանցի զարգացումը։
 Քաղաքական միջամտություն։
  Որոշ հասարակական կազմակերպությունների ղեկավարներ նշումեն, որ տեղական քաղաքական գործիչներն ու առաջնորդները միջամտում են իրենց գործունեությանը,ինչպես նաև լուրջ խոչընդոտներ ստեղծում իրենց գործունեության համար։
  Օրինակ, եթե հկ-ները ներգրավված են այնպիսի հարցերի քննարկման մեջ, ինչպիսին են հողային վեճերը, տեղական առաջնորդները կարող են սպառնալ հկ-ին անգամ ապագրանցմամբ։
 Սրանք  այն  հիմնական  մարտահրավերներն  են,  որոնք  այսօր  ծառացած  են  հկ  սեկտորի  առաջ  ևխոչընդոտում են արդյունավետ գործունեությանը։
  Շատ հկ-ներ, անշուշտ, քաջ գիտեն այս մարտահրավերների մասին և թե որտեղից են դրանք ուղղորդվում, բայցևայնպես նրանք չեն կարողանում պայքարել և վերացնել այդ խնդիրները։
  Այս ամենը պայմանավորված է նաև վերոնշյալ համագործակցությանպակասով, որն էլ պայմանավորված է մի քանի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով։
  Պատճառներից մեկն այն է, որ շատ հկ-ներ չեն գիտակցում մարտահրավերները, որպեսզի կարողանան դրանց դեմպայքարել,  իսկ  ահա  որոշներն  էլ,  իմանալով  մարտահրավերների  առկայության  մասին,  կամ  փորձումեն միայնակ պայքարել դրանց դեմ, կամ էլ պայքարի վեկտորն ուղղում են առանձին մարտահրավերների դեմ, որը, սակայն արդյունք չի տալիս։
   Հայաստանյան դաշտում գործող հկ–ների համար համագործակցության  հարթակ  կարող  է  հանդիսանալ  նաև  Հանրային  խորհուրդը՝  դառնալով  միջոց  հկ-ների՝իրենց գործառույթներն իրականացնելու համար։
 Օրինակելի  կլինի  այն,  որ  հկ–ները  հասարակական  խնդիրներից  բացի  անդրադարձ  կատարեննաև  սեփական  խնդիրներին  ու  իրենց  գործունեությանը  խոչընդոտող  հանգամանքներին  և  փորձենայն լսելի դարձնել նաև պետությանը.  չէ՞ որ պետությունը ևս շահագրգռված է հկ-ների արդյունավետգործունեությամբ, քանզի այդ դեպքում նրանք կարող են թեթևացնել իր հոգսերը։
 Հկ-ների  գործունեությունն  ազդում  է  ՀՀ  քաղաքացիական  հասարակության  համակարգի  վրա,ինչպես  նաև  քաղաքացիական  հասարակության  ներպետական  ու  միջազգային  ինտեգրման  խորացման  վրա։
   Հասարակական  կազմակերպություններն  իրականացնում  են  բազմաթիվ  ծրագրեր,  որոնք,ըստ էության, այս կամ այն կերպով նաև նպաստում են հայաստանյան հասարակության ինտեգրացիոնգործընթացների ուժեղացմանը և ամրապնդում են ժողովրդավարական լեգիտիմությունը։
 Ամփոփելով դիտարկված մոտեցումները՝ կարելի է անել մի քանի եզրահանգումներ.•  Հայաստանում,  չնայած  բազմաթիվ  խոչընդոտներին,  այնուամենայնիվ,  հկ-ների  գործունեության համար ստեղծված է հնարավորությունների լայն շրջանակ և նկատելի է դառնում վերջիններիս դերի և կարևորության աճ։
 •  Վերջին  երկու  տասնամյակների  ընթացքում  հկ-ների  թվաքանակի  աճը  մղել  է  վերջիններիսձևավորելու տարբերակիչ հատված քաղաքացիական հասարակության ներսում։
 •  Հկ-ների ազդեցության աճը, հատկապես ժողովրդավարական երկրներում վերջին տարիներինկապված է այն փաստի հետ, որ պետությունը դադարել է լինել արդյունավետ՝ իր գործառույթների կատարման մեջ, և հասարակական կազմակերպություններն իրենց վրա են վերցնում պետության որոշակի գործառույթներ։
 •  Վերջին  երկու  տասնամյակում  հայաստանյան  հկ–ները  ներգրավված  են  եղել  հասարակականկյանքի  բոլոր  ոլորտներում,  ինչպիսիք  են՝  առողջապահությունը,  կրթությունը,  զարգացմանծրագրերը,  խաղաղությունը,  մարդու  իրավունքները,  շրջակա  միջավայրի  պահպանությունը  ևայլն։
   Նրանք  օգտագործել  են  ֆինանսական  միջոցներ՝  ստացված  կամավորական,  մասնավորաղբյուրներից, դոնոր կազմակերպություններից և ինքնուրույն կառավարվել են տեղական, ազգային և միջազգային մակարդակներում։
 •  ՀՀ քաղաքացիական հասարակության հաջող ինտեգրման համար անհրաժեշտ է ստեղծել այնպիսի սոցիալական մոդել, որը կարտահայտի ՀՀ բոլոր քաղաքացիների շահերը։
 •  Խրախուսելով հկ-ների գործունեությունը և ֆինանսավորելով դրանք՝ պետությունը մեծացնումէ  իր`  որպես  գործադիր  իշխանության  ինստիտուտի  լեգիտիմությունը  և  հաղթահարում  ժողովրդավարական դեֆիցիտը։
 •  Հայաստանյան  հկ-ները՝  հատկապես  վերջին  մի  քանի  տարիներին,  ակտիվ  զարգացման  փուլում են և որոշիչ դեր ունեին ՀՀ քաղաքացիական հասարակության համար։
 •  Այսօր հայաստանյան հկ-ների առջև ծառացած են մի շարք մարտահրավերներ, որոնց օր առաջհաղթահարումը  կարևոր  նշանակություն  ունի  հկ  սեկտորի  զարգացման  և  առաջընթացի  համար, քանի որ այն պոտենցիալը, որն ունեն  հկ-ները  գոյություն ունեցող խոչընդոտների պատճառով չեն կարողանում լիարժեք իրագործել և  արդյունքում ի չիք են դառնում ներդված ջանքերը և պատճառ դառնում մի շարք առանցքային գործառույթների չիրականացման։
 Հովիկ ՎերանյանՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵՐԸ ՀՀ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ. ԽՆԴԻՐՆԵՐ ԵՎ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐԲանալի բառեր՝ հասարակական կազմակերպություն, քաղաքացիական հասարակություն, բյուջե, դրամաշնորհ, մարտահրավեր, իշխանություն, հանրային խորհուրդ, գործառույթ, սեկտոր։

Աշխատանքում  քննարկվում  է  հասարակական  կազմակերպությունների`  Հայաստանի  Հանրապետության  հասարակական  համակարգում  ունեցած  դերը,  իրականացրած  գործառույթները։
  Անդրադարձ  է  կատարվում  հկ– ների  հիմնախնդիրներին  և  առաջարկվում  լուծման  տարբերակներ,  որոնց  կիրառումը  ոլորտով  հետաքրքրված  և  ոլորտի  մեջ  ներգրավված  անհատներին  ու  կազմակերպություններին  հնարավորություն  կտա  ծանոթանալ  առկա  խնդիրներին։
  Իսկ այդ խնդիրների վերհանումն ու շտկումը կբարելավի ոլորտը և այն կդարձնի ավելի զարգացած  ու իր գործառույթներն արդյունավետ իրականացնող։
