Շարժական  տեխնոլոգիաների  օգնությամբ  իրականացվող   ուսուցմանգործընթացը կոչվում է շարժական ուսուցում։
  Շարժական ուսուցման ապագանպայմանավորված  է  ոչ  միայն  տեխնոլոգիայի,  այլ  նաև  շարժական  տեխնիկական միջոցներով  մատուցվող  ուսուցողական  նյութերի  զարգացմամբ։
   Շարժական  տեխնոլոգիաների  կիրառմամբ  ուսուցման  գործընթացն  անցնում  էավելի պատկերավոր, հետաքրքիր և արդյունավետ։
 Այս աշխատանքի նպատակն  է  ծանոթացնել  առավել  արդի  շարժականտեխնիկական միջոցներին, դրանց միջոցով դասավանդման գործընթացի  հնարավորություններին,  առավելություններին,  թերություններին  և  շարժականտեխնիկական միջոցների  օպտիմալ  ընտրությամբ  իրականացնել  տարածական  պատկերումների  պատրաստումը  և  ցուցադրումը  ցանկացած  հարթ  մակերևույթի վրա։
 Շարժական ուսուցման հիմնական տեխնիկական միջոցներն են` I.  Շարժական  անհատական  համակարգիչներ  (նկ.1),  որոնց  բաղկացուցիչմասերը  և  որոնցով  կատարվող  գործառույթները  նույնն  են,  ինչ  սեղանիանհատական  համակարգիչներինը։
   Բաղկացուցիչ  մասերը  փոքրացված  ևօպտիմիլիզացված են տեղաշարժման ու էներգիայի խնայողության համար։
 նկ.1Սեղանի  անհատական  համակարգչի  նկատմամբ  շարժական  անհատականհամակարգիչի առավելություններն են`1.  Դյուրակիր են։
 2.  Կարող  են  աշխատել  առանց  էլեկտրական  հոսանքի  սնուցման  աղբյուրինմիացնելու  մինչև մարտկոցների նստելը։
 3.  Առանձին  մասերը`  էկրանը,  ստեղնաշարը,  բլոկը  և  ցուցիչը  ղեկավարողսարքը միշտ մնում են միմյանց միացված։
 4.  Կարող են միանալ անլար ցանցերին` ներկառուցված  Wi-Fi սարքավորման միջոցով։
 5.  Ներկառուցված  բարձրախոսի,  իսկ  որոշ  մոդելների  նաև  տեսախցիկի  ևխոսափողի առկայությունը։
 Սեղանի  անհատական  համակարգչի  նկատմամբ  շարժական  անհատականհամակարգիչի թերություններն են`1.  Համանման  բնութագրիչների  դեպքում  բարձր  ինքնարժեքը,  որը,  տեխնոլագիայի զարգացմանը զուգընթաց, նվազում է։
 2.  Առավելագույն արտադրողականության ցածր մակարդակը, քանի որ չափերը  շատ  փոքր  են։
   Այդ  հատուկ  պայմաններում  հովացման  համար  օգտագործվող սարքավորումներն ունեն շատ խիստ սահմանափակումներ` կապված ջերմահեռացման գործընթացի հետ, որի պատճառով մեծ հզորությամբմշակիչների  դեպքում  խոչընդոտներ  են  առաջանում։
   Այդ  պատճառով  նույնիսկ  միջին  հզորության  սովորական  համակարգիչների  արտադրողականությունն ավելի բարձր է, քան համակարգչային խաղերի, եռաչափ մոդելավորման, նախագծային և նման այլ աշխատանքների համար նախատեսվածշարժական  անհատական  համակարգիչներինը։
   Այդ  շարժական  անհատական համակարգիչներում բնականոն աշխատանքի համար տեղադրվում ենոչ  առավելագույն  արտադրողականության  մշակիչներ,  և  օգտագործում  ենտեսաքարտերի մոբիլային տեսակները։
 3.  Սարքավորումների վերափոխման  սահմանափակումները. շարժական անհատական  համակարգիչների  մեծ  մասում    տեսաքարտերի  վերափոխմանհնարավորություն  չկա,  իսկ  մշակիչը  և  օպտիկական  խտասկավառակիսկավառակակիրը  փոխելու  համար    անհրաժեշտ  է  դիմել  համապատասխան մասնագետներին։
 4.  Տարբեր օպերացիոն համակարգերին անհամատեղելիությունը։
 5.  Շահագործման  անհարմարավետությունը՝  կապված  չափի    փոքրությանհետ. մեծ մասի ստեղնաշարերի սեղմակները ավելի քիչ են և փոքր, 14 դյումից  առավել  փոքր  անկյունագծերով էկրաններից  դիտման  անհարմարավետությունը,  մկնիկից  չօգտվելու  դեպքում  ցուցիչը  մատով  կարգավորելուանհարմարավետությունը։
 6.  Էլեկտրական  մասերի  հովացման  համակարգը.  հովացուցիչները,  չնայածբարձր  պտուտաթվերի,  չեն  ապահովում  անհրաժեշտ  ջերմահեռացում,  որիհետևանքով  երբեմն  կարող  է  առաջանալ  բարձր  հաճախականությամբաղմուկ, իսկ միկրոսխեմաները հաճախակի շարքից դուրս են գալիս բարձրջերմաստիճանի պատճառով։
 7.  Վնասվելու  մեծ  հավանականությունը,  որը  պայմանավորված  է  շարժունությամբ։
 8.  Վերանորոգման  դժվարությունները,  որի  պատճառներն  են  չափերի  փոքրությունը և մասերի փխրունությունը։
 Անկյունագծի երկարությունից կախված` շարժական անհատական համակարգիչները հիմնականում լինում են`  17  դյույմ  և  ավելի  սովորական  համակարգչին  փոխարինող  ծնկակալներ  14-ից  մինչև  16  դյույմ  զանգվածային  օգտագործման  նոթբուքեր`  ծոցատետրեր (Notebook),  11-ից մինչև 13,3 դյույմ սուբնոթբուքեր (SubNotebook),  9-ից մինչև 11 դյույմ ուլտրաշարժական նոթբուքեր, որոնց քաշը մոտ 1կգ է,  7–ից  մինչև  12,1  դյույմ  նեթբուքեր  (Netbook),  DVD  սկավառակասարքեր չունեն,  7 դյույմից փոքր ափակալ (Palmtop) կամ գրպանի համակարգիչ։
 Այն  շարժական  անհատական  համակարգիչները,  որոնց  էկրաններըպատրաստված են սենսորային համակարգի հիման վրա (այսինքն՝ զգայուն են,կարելի  է  ներմուծել  տվյալներ  մատով  էկրանին  հպման  դեպքում)    անվանումեն պլանշետային անհատական համակարգիչներ։
 Արտադրողականությամբ  պլանշետային  անհատական  համակարգիչները  զիջում  են  սեղանի  անհատական  համակարգիչներին  և  նութբուքերին։
 Apple  ընկերության  կողմից  iPad-ը`  համացանց  պլանշետի  առաջին  նմուշը,  թողարկվել  է  2010  թ.,    երկրորդ  սերունդը`  iPad  2  –ը,  2011  թ.,  իսկ  երրորդ  սերունդը` «The New IPad»-ը,  2012 թ.։
 Ուսումնական նպատակներով օգտագործվող շարժական անհատականհամակարգիչները, նրանցով կատարվող աշխատանքներով պայմանավորված,լինում են` ա) միջին կարգի նոթբուքեր, որոնց էկրանի անկյունագիծը կարող է լինել 7-ից21 դյույմ չափի, օգտագործվում են տեքստային նյութեր և միջին բարդությանաշխատանքներ կատարելու համար,բ)  մուլտիմեդիային  նոթբուքեր,  որոնց  էկրանի  անկյունագիծը  կարող  է  լինել15.6-ից 18.4, օգտագործվում են տարբեր տեսակի աշխատանքների համար,գ) խաղային նոթբուքեր, որոնց էկրանի անկյունագիծը կարող է լինել 17 դյույմ ևավելի,  ունեն  համեմատաբար  մեծ  հզորությամբ  պրոցեսոր  և  տեսաքարտ,օգտագործվում են համակարգչային ուսումնական խաղերի և գրաֆիկականաշխատանքների համար,դ)  շարժական  աշխատանքային  կայան,  որի  էկրանի  անկյունագիծը  կարող  էլինել  15,4-ից  17դյույմ  չափի,  ունեն  համեմատաբար  մեծ  հզորությամբ  պրոցեսոր,  մոբիլային  տեսակի  պրոֆեսիոնալ  տեսաքարտ,  օգտագործվում  ենեռաչափ մոդելավորման աշխատանքների համար,ե)  սենսորային  էկրանով  նոթբուքեր,  որոնց  էկրանի  անկյունագիծը  կարող  էլինել  տարբեր  չափերի,  ունեն  լիարժեք  ստեղնաշար,  օգտագործվում  են տեքստային աշխատանքների համար։
 II.  Շարժական  էլեկտրոնային  գրատախտակներ(նկ.2),  որոնցում  կիրառվողինֆրակարմիր  տեխնոլոգիան  հնարավորություն  է  տալիս  ցանկացած  հարթմակերևույթ  (պատը,  սովորական  գրատախտակը  և  այլն)  ձևափոխելու  էլեկտրոնային գրատախտակի։
                                                     նկ.2Ինֆրակարմիր  տեխնոլոգիայի  հիմքում  էլեկտրոնային  մարկերի  դիրքի ֆիքսման երևույթն է` կախված լազերային ճառագայթի ազդանշանից։
 Այստեղ  պրոյեկտման  մակերևույթից  ազդանշանների  ընդունման  համար  չեն  պահանջվում  հատուկ  սարքավորումներով  հագեցած  պրոյեկտմանմակերևույթներ։
   Պրոյեկտման  տիրույթից  էլեկտրոնային  ցուցափայտի  կամէլեկտրոնային  մարկերի  միջոցով  աշխատանքը  կառավարելու  համար  տեսախցիկը,  ընդունելով  լազերային  ճառագայթի  ազդանշանը,  տեսագրված  պատկերը  հաղորդում  է  համակարգչին,  որն  իր  հերթին  պրոյեկտորի  միջոցով  այնպատկերում է գրատախտակին (նկ.3)։
 նկ.31.Պատի  մակերևույթ  կամ  մարկերային  գրատախտակ։
   2.  Շարժական  էլեկտրոնայինգրատախտակ 3. Պրոյեկտոր։
  4. Համակարգիչ։
  5. Էլեկտրոնային ցուցափայտ։
 Համակարգչով աշխատանքը կարելի է կառավարել նաև մկնիկի օգնությամբ։
  Աշխատանքային գոտին կարող է հասնել մինչև 150 դյույմի։
  Գրատախտակի  վրա  կարելի  է  գրել  տարբեր  ձևաչափերի  ֆայլերով(PPT,  PDF,  Word  ևայլն), որոնք ներմուծված  են համակարգիչ։
 Շարժական էլեկտրոնային գրատախտակների կիրառմամբ դասավանդման  առավելություններն են`1.  դասի  մատչելի  մատուցում  և  մատուցվածի  ստուգում  ժամանակի  խնայողությամբ,2.  ուսումնասիրվող օբյեկտների համոզիչ, զննական, հուզական ընկալում,3.  սովորողի մեջ դասի նկատմամբ հետաքրքրության առաջացում,4.  ուսուցիչների  և    աշակերտների  ավելի  ակտիվացնում՝  մղելով  հետազոտական աշխատանքի։
    III.  Բջջային  հեռախոսները  (նկ.4),  որոնք  նախատեսված  են  հեռախոսայինհաղորդակցության  և  բազային  կայանների  (բազմահաճախականության  ռադիոընդունիչ  և  հաղորդիչ)  միջոցով  բջջային  ցանցի  ծածկույթի  տիրույթումհեռախոսային կապ իրականացնելու համար։
       Կրթության բնագավառում կիրառվում են այն բջջայինհեռախոսները,  որոնք,  ունենալով    հեռախոսի  գործառույթներ  և  լիարժեք  օպերացիոն  համակարգ,  թույլ  ենտալիս  ներբեռնել  ծրագրեր։
   Դրանցից  է   Apple   ընկերության  կողմից  2007թ.-ից  թողարկվող  iPhone  մուլտիմ-եդիային սմարտֆոնը, որն աշխատում է Apple iOS օպերացիոն  համակարգով,  մոդելներն  են`iPhone  2G,  iPhone  3G,iPhone 3GS,   iPhone 4, iPhone 4S, iPhone 5։
 Ուսուցման  պրոցեսում  կիրառող  բջջային  հեռախոսներըհնարավորություններ են տալիս օգտագործելու՝նկ.4ցանկացած  հարթ  մակերևույթին  պատկերների  ևտեսապատկերների պրոյեկտման տեխնիկական միջոց,2.  ֆաքս, համացանց, Bluetooth, Wi-Fi և այլն տեղեկատվություն փոխանակելուհամար,3.  ֆոտոխցիկ, տեսախցիկ, տպիչ և պատկերամուտ,4.  ականջակալներ և խոսափողներ,5.  ֆլեշ քարտեր` տվյալների պահպանման համար,6.  ձայնագրիչ,  ռադիոընդունիչ,  երաժշտական  նվագարկիչ  և  տեսավերարտադրիչ,7.  կարճ հաղորդագրություններ (SMS) փոխանակելու համար,8.  ընդլայնված  հաղորդագրություններ  (EMS)  փոխանակելու  համար։
   EMS-իմիջոցով կարող ենք տեքստը ֆորմատավորել, ավելացնել պատկերներ, ձայնև երաժշտություն,9.  մուլտիմեդիային  հաղորդագրություն (MMS)  փոխանակելու  համար։
   MMS-ըհնարավորություն  է  տալիս  տեքստում  ավելացնելու  պատկերներ,  տեսահոլովակներ, ձայն և երաժշտություն։
  IV.  Լազերային  միկրոշարժական  պրոյեկտորները (նկ.5ա)։
   Դրանցից  է MicroVision  կազմակերպության  կողմից  ստեղծված  SHOWWX+  լազերայինմիկրոշարժական  պրոյեկտորը,  որը  հնարավորություն  է  տալիս  միանալու սմարտֆոններին,  անհատական համակարգիչներին  և  ցանկացած  հարթ  մակերևույթին  պրոյեկտել  որակյալ  պատկերներ  և  տեսապատկերներ(նկ.5բ)։
   Այնունի 10 լյումեն լուսային հոսք,  848х480 թույլատրելի ունակություն, 122գ կշիռ,արտաքին  չափերը՝  60x14x118մմ,  կարող  է  աշխատել  ինչպես  հոսանքի  սնուցման ցանցով, այնպես էլ մարտկոցով (մոտ 2 ժամ տևողությամբ), պրոյեկտմանպատկերի մակերևույթի անկյունագիծը 0.15-ից  մինչև 2.5 մետր է։
                                        ա                                                                բ                                                                   նկ.5                Կրթական բնագավառ  շարժական ուսուցման տեխնիկական միջոցներիներդրման առավելություններն  են`1.  սովորողների ուսուցման անհատականացումը, 2.  անընդհատ  շարժման  մեջ  գտնվող  ուսուցիչների  ուսուցման  գործընթացիարդյունավետ կազմակերպումը,3.  սովորողների  պատասխանատվության  բարձրացումն  իրենց  աշխատանքինկատմամբ,4.  սովորողի մեջ ուսման նկատմամբ հետաքրքրության առաջացումը,5.  ուսուցման գործընթացի հավասարաչափ տարածումը ժամանակի մեջ. Դասավանդվող  նյութի  մի  մասը  մատուցվում  է  արտադասարանային  քննարկումների  միջոցով  (կարճ  հաղորդագրություններով  ուսումնական  նյութիփոխանակմամբ),6.  կրթության կազմակերպումը տարածության մեջ` ուսուցման գործընթացումընդգրկելով տարբեր քաղաքների, երկրների ուսանողների,7.  տեղեկատվության հետ աշխատելու կարողությունների զարգացումը։
 Թերություններն են`Ճառագայթման ենթարկվելու վտանգը, այնուամենայնիվ, նվազագույն է,1.  Bluetooth տեխնոլոգիան  և  բջջային  հեռախոսների  միջոցով  համացանցինհեշտությամբ  միանալու  հնարավորությունը  առաջ  են  բերում  անվտանգության հետ կապված հարցեր։
 Ուսուցման  շարժական  տեխնիկական  միջոցների  հնարավորությունները,  առավելություններն  ու  թերություններն  գիտենալուց  հետո  ընտրում  ենքանհրաժեշտ  տեխնիկական  միջոցը։
   Տարածական  պատկերացման  զարգացմանն  առավելապես  նպաստում  է  ակնառու  պատկերումների  ստացումը  ևպատկերավոր ու հետաքրքիր ցուցադրումը։
  Ակնառու պատկերումների ստացման համար խոչընդոտներ են՝  զուգահեռ և կենտրոնական պրոյեկցիաների մեթոդներով  աքսիոնոմետրիկև  հեռանկարային  պատկերումների  կառուցումների  բարդությունը  ևաշխատատարությունը,  կառուցումների  անճշգրտությունը,  որը  կախված  է  օգտագործվող  գործիքների և միջոցների անճշտությունից, ինչպես նաև ուսուցչի հմտություններիցև կարողություններից։
 Այդ  խոչընդոտները  հեշտությամբ  կարելի  է  հաղթահարել՝  օգտվելովառավել  հզոր  մշակիչով  և  մեծ  ծավալի  տեսաքարտով  անհատական  շարժական  համակարգիչներից,  որոնց  կիրառմամբ  ուսուցիչը  կարող  է  ավելի  բարձրարդյունքների հասնել՝ դասավանդման պրոցեսում օգտագործելով համակարգչային ծրագրային փաթեթները։
 Ուսումնական նյութի պատրաստման ճշգրտությունը և ակնառուությունը ապահովելու համար անհրաժեշտ է օգտվել AutoCAD, ArchiCAD գծագրմանծրագրերից։
 Ուսումնական նյութը տեքստային և այլ արտահայտչամիջոցներով պատկերավոր  և  հետաքրքիր  ներկայացնելու  համար  պատրաստվում  է  շնորհանդեսների պատրաստման MICROSOFT  POWERPOINT ծրագրով և ցուցադրվումէ սմարտֆոն բջջային հեռախոսի, լազերային միկրոպրոյեկտորի միջոցով։
 Պետք է ճիշտ որոշել.  Պատկերման  անկյունագծի  մեծությունը  (մինչև  2,5մ)՝  սենյակի  մեծությամբ(մինչև 30մ2) և նստատեղերի քանակով պայմանավորված (մինչև 30 հոգի)։
   Օպտիմալ տեսադաշտի գոտին՝ ըստ նստատեղերի։
   Պատրաստված  նյութի  ցուցադրման  ժամանակահատվածը  (դասի  սկիզբ,միջնամաս, վերջնամաս) և տևողությունը դասապրոցեսում (մոտ 20 րոպե)։
 Տարածական պատկերացումների զարգացման գործընթացում ուսուցման շարժական տեխնիկական միջոցների կիրառման առավելություններն են`1.  Դասը  մատուցվում  է  մատչելի  և  մատուցվածը  ստուգվում  է  ժամանակիխնայողությամբ։
 2.  Դասը զարգացնում է աշակերտի ստեղծագործական ունակությունները։
 3.  Ուսումնասիրվող օբյեկտները մատուցվում են համոզիչ, զննական։
 4.  Աշխատանքը դասի ժամանակ դառնում է կենդանի գործողություն, որը սովորողի մեջ մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում։
 5.  Անընդհատ շարժման մեջ գտնվող ուսուցիչները հնարավորություն են ունենում ուսուցման գործընթացի արդյունավետ կազմակերպման։
 Գ Ր Ա Կ Ա Ն Ո Ւ Թ Յ Ո Ւ Ն 2.  http։
 //ru.wikipedia.org/wiki/Ноутбук3.  http։
 //ru.wikipedia.org/wiki/ Микропроектор4.  http։
 //ru.wikipedia.org/wiki/ Мобильный телефон5.  http։
 //ru.wikipedia.org/wiki/ Интерактивная доска6.  http։
 //interaktiveboard.ru/publ/ Как я использую интерактивную доску на уроках русского7.  http։
 //www.mobi.ru/videos.php?rTag/ Ноутбуки -- Видео8.  http։
 //droider.ru/.../3m-mp220-mikroproektor-dlya-android-ustroystv/ Տեղեկություններ հեղինակի մասինԽաչատուր  Գարեգինի  Սուլթանյան – Գյումրու Մ. Նալբանդյանի անվան պետականմանկավարժական ինստիտուտ, դոցենտ, E-mail։

Ժամանակակից  տեղեկատվական  տեխնոլոգիաները  ենթադրում  են  գիտելիքների  ձեռքբերման  բոլորովին  նոր  ուղղություններ  և  ուսուցման  կազմակերպման նոր ձևեր։
