ԳՈՒՐԳԵՆ ՅԱՆԻԿՅԱՆԸ ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱIԱՏԱԳՐՄԱՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳԱ SECՏՆԻ ԲԱՆԱԿ  Սուլթանն այնքան ատելությամբ էր լցված հայերի հանդեպ, որ նույնիսկ հայտարարեց. «Հայերը կարող են գլուխս կտրել պարանոցիցս, բայց ոչ երբեք Հայաստանը իմ կայսրությունից» 2:   Հայ ժողովուրդը ցեղասպանության է ենթարկվում թուրքական երեք վարչակարգերի կողմից ՝ Համիդյան և Երիտթուրք-Քեմալ:  Երիտթուրք հանցագործների կողմից 1915-1916թթ. 1.5 միլիոն հայեր ցեղասպանության զոհ դարձան, իսկ մնացած հայերը տարածվեցին ամբողջ աշխարհով մեկ `ստեղծելով« Սփյուռք »նոր հասկացություն մեր մեջ:   Մեծ տերությունները ոչ միայն ոչինչ չեն ձեռնարկում հայ ժողովրդին փրկելու համար, այլև ելնելով նրանց աշխարհաքաղաքական շահերից ՝ փորձում են «թաղել» հայկական հարցը և հայ զոհերին: Չնայած թուրքական դատարանը մահապատժի է դատապարտում Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչները, այն ոչինչ չի ձեռնարկում պատիժը կատարելու համար:  Հայ վրիժառուները, ովքեր 1920-1922 թվականներին իրականացրեցին «Նեմեսիս» վրեժխնդիր գործողությունը և վերջ տվեցին ցեղասպանության որոշ կազմակերպիչների կյանքին 3: 1915 Նույնիսկ ազգային մեծ ողբերգությունից հետո հայ ժողովուրդը շարունակում է պայքարել `պահանջելով լուծել հայկական հարցը և ճանաչել ցեղասպանությունը:   Պայքարի քաղաքակիրթ մեթոդները, սակայն, ոչ մի արդյունք չեն տալիս:   Աշխարհը սառը անտարբերությամբ նայեց այս ամենին:  Նույնիսկ եթե առաջադեմ մտավորականությունը դատապարտեր Հայոց ցեղասպանությունը, պետությունները ամեն կերպ աչք էին փակում այդ հանցագործության վրա:   Չցանկանալով վատթարացնել իրենց հարաբերությունները Թուրքիայի հետ ՝ նրանք խուսափում են ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը:   Մինչդեռ իրենց նախնիների հողերից տեղահանված ու աշխարհով մեկ սփռված հայերի սերունդները դեռ սպասում են արդարության: 1923-1973թթ. Հայոց ցեղասպանության ճանաչման տեսանկյունից այն կարելի է բնորոշել որպես լռության և անտարբերության շրջան:   Ոչ մի լուրջ ձեռքբերում չի գրանցվել, որ աշխարհի տարբեր երկրներում ապրող հայերի բեկորները, հաղթահարելով կյանքի նոր պայմանների դժվարությունները, ստեղծելով համայնքներ իրենց գործը պաշտպանելու համար, դիմեցին բոլոր հնարավոր միջոցներին, կազմակերպեցին բողոքի ցույցեր և երթեր, հեղեղեցին Լիգայի լիգան: Ազգեր ՝ խնդրագրերով: Պերճ Պողոսյան փող. 1, Հայկական հարցի և ցեղասպանության պատմություն, Երևան, 2005, էջ 51 2 Պետրոսյան Վ., Հայաստան: Չմոռանանք, Երեւան, 2006, էջ 38: գրքեր, հոդվածներ, լուսանկարներ և այլն թուրքական ոճրագործությունների մասին:  Աշխարհն այս ամենին նայում էր անտարբերության ապակե աչքերով:  Հռչակավոր օտարազգի մտավորականների բարոյական աջակցությունը հնարավոր չէր: Իսկ Խորհրդային Հայաստանում նման թեմայի բարձրացումը օրակարգից դուրս էր, նույնիսկ հղի վտանգներով:  Եվ ահա, սպառելով քաղաքակիրթ մեթոդներով իրենց ձայնը լսելի դարձնելու միջոցները, հայերը դիմում են պայքարի վերջին ձիուն ՝ զենքին: Մեծ եղեռնը մոռացության մատնվեց մինչև այդ անտարբերությունը ՝ 1973 թվականը: Հունվարի 27-ին 78-ամյա Գուրգեն Յանիկյանի գնդակահարությունը սկիզբ է դնում հայ ժողովրդի զինված պայքարի պատմության նոր փուլի `ցնցելով ամբողջ աշխարհը և կողմնորոշելով միջազգային հանրությանը զարմանալու համար, թե ինչու է տեղի ունեցել այս «տարօրինակ ահաբեկչական գործողությունը» 1:   Գ Յանիկյանի հարվածը դառնում է ազդանշան, որի արդյունքում առաջանում է մի բռունցք, որն իրեն անվանում է «Հերոս Գուրգեն Յանիկյանի բանդա»; Հայկական հարցի և Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ ՝ այդ նույն տերություններին և ստիպելով ճանաչել և դատապարտել Հայոց ցեղասպանությունը Թուրքիայում: Ով էր Գ. Ինչո՞ւ Յանիկյանը սպանեց երկու թուրք դիվանագետի:  Այս հարցերին պատասխանելու համար քննարկենք նրա կենսագրությունը: Գ Յանիկյանը ծնվել է 1895 թվականին: wasնվել է դեկտեմբերի 24-ին Կարինում (Էրզրում):   Նա հազիվ վեց ամսական էր, երբ տեղի ունեցավ Արևմտյան Հայաստանի պատմական մեծ ջարդը:   Գուրգենի հայրը սերտ կապեր ուներ Կարինի պարսիկ հյուպատոսի հետ, «դրանից օգտվելով ՝ նրանց ընտանիքն ու 28 հարազատները ապաստանեցին Պարսկաստանի հյուպատոսություն, ապա տեղափոխվեցին Կարս 2»: Տարիներ անց ՝ վեց տարեկան հասակում, Գուրգենը մոր և եղբոր ՝ Հակոբի հետ վերադարձավ Էրզրում ՝ իրենց գոմում գտնելու զարդերն ու տուփը, որոնք փաստաթղթեր էին պարունակում, և տեղափոխեցին Կարս:   Սակայն երկու թուրք ներս մտան, բռնեցին Հակոբին և դանակով կտրեցին նրա գլուխը:   Գուրգենը փորձում է սարսափահար բղավել, բայց մայրը անմիջապես ափով ամուր փակում է բերանը, որպեսզի նա զոհ չդառնա:  Որոշ ժամանակ անց, նրա աչքի առաջ, թուրքերը մորթեցին ընտանիքի 26 անդամների:   Շուտով Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումը, և Գ. Յանիկյանը կարծում է, որ եկել է ժամանակը, որ հայ ժողովուրդը վրեժ լուծի իր եղբորից:   Նա հավաքագրում է հայ, ռուս, վրացի և այլ ազգությունների կամավորներին և մեկնում է Կովկասյան ճակատ:   Նրան հանձնարարված է վերակառուցել ավերված կամուրջները և հետախուզություն իրականացնել թշնամու թիկունքում: 1930 Յանիկյանը Թավրիզում հիմնեց առաջին ձուլարանը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին նրան հանձնարարվեց մայրուղի կառուցել Պարսից ծոց-ԽՍՀՄ սահմանին ամերիկյան օգնություն հասցնելու համար, որի համար ԱՄՆ կառավարության կողմից պարգևատրվեց մեդալով: 1 Յանիկյան Գ., Նպատակը և ճշմարտությունը, Երևան, 1999, էջ 60: 2 Նույն տեղում, Պ. Նշենք, որ Գ. Յանիկյանը հակաթուրքական նախաձեռնությունների պատճառով մի քանի անգամ ենթարկվել է հալածանքների ամերիկյան իշխանությունների կողմից, ինչպես նաև նրան մղել է դեպի հայ ազատագրական պայքարը, նրան դարձրել պայքարի այդ նոր ժամանակաշրջանի ռահվիրա:  Գ Յանիկյանը որոշում է թիրախավորել Լոս Անջելեսում Թուրքիայի հյուպատոս Մեհմեդ Բայդարին և հյուպատոսի տեղակալ Բահադր Դեմիրին: Հյուպատոսություն գնալու համար անհրաժեշտ էր գտնել շատ լավ և լուրջ պատճառ: 1935 Գ. Յանիկյանը ազատ մուտք էր հաստատել Եգիպտոսում, Սիրիայում և Լիբանանում Պարսկաստանի դեսպանատուն և բարեկամական կապեր հաստատել դեսպանի և շահի եղբոր հետ:  Այդ պատճառով նրան հրավիրեցին գրեթե բոլոր երկրների դեսպանատների հավաքների:  Տարբեր պաշտոնյաներ, այդ թվում ՝ Թուրքիայի նախկին պաշտոնյաներ, ներկա էին այդ հավաքույթներին:   Գ Յանիկյանը որոշում է հավաքել այդ «մեծ» մարդկանց ստորագրությունները թղթադրամի վրա, որոնք դարձել էին թանգարանին արժանի փող:   Գ Յանիկյանը որոշել էր ներկայանալ որպես հարուստ մարդ, գերադասելի է պարսիկ, որը խելքը կորցրել էր ծերության տարիներին և ցանկանում էր բազմաթիվ մեդալներ ունենալ տարբեր երկրներից, այդ թվում ՝ Տաջիկստանի կառավարությունից:  Բացի այդ, նա պատրաստվում էր թուրք դիվանագետներին ներկայացնել Աբդուլ Համիդի ննջասենյակում կախված նկարը, որը գողացել էին պալատից հեղափոխության ժամանակ: Եվ ահա, Գ. Յանիկյանը համաձայն է դեսպանի հետ հանդիպել դեսպանի հետ Սանտա Բարբարայի «Բալթիմոր» հյուրանոցում վարձած սենյակում: Երկու թուրք դիվանագետներին սպանելուց հետո նա զանգահարեց ոստիկանություն և ասաց. «Ես ոչնչացրել եմ իմ սենյակում գտնվող երկու չարիք»: Գ Յանիկյանը երիտասարդությամբ տարված անձնավորություն չէր: Գործողության պահին նա 78 տարեկան էր:  Դա նշանակում է, որ նա կշռել էր ամեն ինչ, չէր կարող գործել պահի ազդեցության տակ:   Նա իր մաշկի վրա զգաց թուրքական արյունալի սպանդի պատճառած ցավը, առաջնորդվեց «Մահը հայտնի է անմահություն» կարգախոսով:  Նրա գործողությունները տարածվում են ցեղասպանությունը վերապրածների և նրանց սերունդների վրա, որոնք սփռված են աշխարհով մեկ: Գ Յանիկյանը դատապարտվեց ցմահ ազատազրկման, բայց 1981-ի հուլիսի 28-ին նա ազատվեց բանտից և տնային կալանքի ենթարկվեց ՝ մահանալով 1984 թվականին: Փետրվարի 28-ին ՝ 89 տարեկան հասակում: Դատարանում նա ասաց. «Ես բացեցի գիրքը կանգնած, մի փոքր թերթելուց հետո թերթը, դեսպանը տեսավ, որ զենքը դուրս է եկել գրքից և մտել է տակառ ՝ միաժամանակ սկսելով կրակել:   Դեսպանի օգնականը մի քայլ արեց, բայց երկու փամփուշտ ստանալուց հետո նա ընկավ հատակին: Օգտագործելով բոլոր ինը փամփուշտները ՝ նա դատարկ զենքը դրեց սեղանին: դեսպանի գանգին ՝ ասելով, որ սա նվեր է հայ ժողովրդի, որի 1.5 միլիոն չթաղված դիակները մինչ օրս ցրված են ամենուր: « Գ Յանիկյանը գնում է այս քայլին, քանի որ անհնար էր դիմանալ տասնամյակների սառը անտարբերությանը և թուրքերի անբարո արհամարհանքին աշխարհի հայության տրամադրությունների նկատմամբ: «People'sողովրդական պայքար» թերթը հունվարին իր 23-րդ համարում գրում է 1987 թ. «Յանիկյանի արձակած փամփուշտների հարվածները լսվում էին 60 տարի քարացած լռության մեջ ՝ վերջապես խախտելով քար լռությունը»: 1 Յանիկյան Գ., Էջ 61: Պողոսյան փող. 2, էջ 74-75: Գ Դատախազ Դեյվիդ Միները, ով մեղադրում է Յանիկյանին, վճիռը կայացնելուց հետո ասաց հետեւյալը. «Յանիգյանը ցանկանում էր իր դատավարությամբ նախաձեռնություն վերցնել« Հայկական Նյուրնբերգ »-ին, քանի որ Թուրքիայի իշխանությունները չեն ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը» 1: Գ Յանիկյանի կողմից վառոդի փոխարեն արձակված փամփուշտները լցված էին «մոտ երկու միլիոն հայ նահատակների արյունով, և մի ամբողջ ազգի երկաթե կամքով»:   Դրանք այդ ժողովրդի պոռթկումն էին, ովքեր այլևս չէին հավատում մարդկային ուժերի մարդկությանը: » Վերջապես, Գ. Այս քայլով Յանիկյանը փորձում էր «արթնացնել մարդկային խիղճը, ստիպել իմ ցեղի դեմ կատարված հանցագործությունը անպատիժ չմնալ, գողերին ստիպել վերադարձնել տերերից իրենցից գողացվածը» 2: Գ Յանիկյանը, սակայն, տարբերում է թուրք ժողովրդին թուրքական կառավարությունից:  Նա համոզված է, որ թուրք ժողովուրդը զոհ է դարձել իր հանցավոր կառավարության:   Նա համարում է, որ Թուրքիայի կառավարությունը սուլթանների, երիտթուրքերի, քեմալականների իրավահաջորդն է, որը չի հրաժարվում իր նախորդների հանցագործություններից, ոչ միայն պաշտպանում է դրանք, այլև նույնիսկ հերքում է ցեղասպանության փաստը: Գ Յանիկյանը հանդես է գալիս որպես անհատ ՝ ոչ մի կապ չունենալով այս կամայական կուսակցության հետ: Այս ամենի արդյունքում 1975 թ. Ծնվեց 1945 թ. Հունվարի 20-ին Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակը: Այն փորձեց աշխարհի ուշադրությունը հրավիրել Հայկական հարցի և Հայոց ցեղասպանության վրա `վախեցնելով թուրք դիվանագետներին և ոչնչացնելով թուրքական դիվանագիտական ​​հաստատությունները , Այսպիսով, 1975-ին, ցեղասպանության 60-րդ տարում, պահանջատիրության հայկական շարժման մեջ որոշիչ շրջադարձ տեղի ունեցավ:   Հյուծված բոլոր միջոցներով `իրենց գործը լսելու տերությունները, վիրավորված այդ նույն պետությունների անտարբերությունից, հայ երիտասարդները ստիպված են դիմել պայքարի վերջին միջոցներին` զենքին:  Կուսակցականությունից ազատված նոր սերունդ մտել էր հրապարակ ՝ սկսելով Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման նոր շրջանը:   Այս սերունդն առաջին պլան է մղում Հայաստանի ազատագրման հայ գաղտնի բանակը, որը ստեղծում է յուրօրինակ պատմություն, ավանդույթ, գործունեության ոճ, միջազգային հարցում շատ արագ է ձեռք բերում, կապերի մեծ ցանց է կազմում:   ՀԱԿ-ի գործունեության շնորհիվ տարբեր երկրներում ստեղծվում են գործողությունների խմբեր, ստորաբաժանումներ, շարժումներ `ազգային-ազատագրական պայքարին մասնակցելու և հանրահավաքների, ցույցերի և քաղաքական պայքարի միջոցով« սփյուռքահայերին մոբիլիզացնելու »համար: ՀԱԿ-ի հիմնադրումից մեկ տարի անց ՝ 1976 թ.-ին, Գ. Յանիկյանը Սան Լուիս Օբիսպոյի բանտից իր վերաբերմունքն արտահայտում է հետևյալ կերպ. աշխարհը, որ ծնվել է Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակը:  Նրանց սերունդը վառեց իմ խուցը ... Նրանք ունեն մեկ թշնամի `գազան Թուրքիան, և մեկ նպատակ` հետ վերցնել մեր պապենական երկրները »3: 1 «Սփյուռք», 1998, թիվ 1-3, էջ 10-11: 2 Յանիկյան Գ., Էջ 32: 3 «People'sողովրդական պայքար», 1984, թիվ 11, էջ 20: Այսպիսով, Գ. Յանիկյանի գործողությունը ցնցում է աշխարհասփյուռ հայությանը, որի արդյունքում սկսվում է հայ ժողովրդի զինված պայքարի պատմության նոր փուլ: Կազմավորվում են Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակը և Հայոց ցեղասպանության արդարադատության մարտիկների կազմակերպությունը, որոնք իրենց գործողություններով աշխարհին և Թուրքիային ապացուցում են, որ մահապատժի դատապարտված և թաղված մարդիկ շուրջ 60 տարի առաջ հարություն են առել:  Աշխարհը հասկանում է, որ հայերը կենդանի են և կարող են պաշտպանել իրենց հողային գործը և մարդու իրավունքները: Լիանա Մամյան ԳՈՒՐԳԵՆ ՅԱՆԻԿՅԱՆԸ ԵՎ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱIԱՏԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳԱ SECՏՆԻ ԲԱՆԱԿԻ ՆՈՒՆԴԸ Հիմնաբառեր. Հայկական հարց, Հայոց ցեղասպանություն, Հայ դատ, Թուրքիայի իշխանություններ, զինված պայքար: ։

Հայ  ժողովուրդը  ցեղասպանության  է  ենթարկվել  թուրքական  երեք  վարչակարգերի  կողմից,  որոնցից,  սակայն,  իր  ծավալով  և  հետևանքներով  ամենախոշորը  1915-1916  թթ.  երիտթուրքերի կողմից կազմակերպված և իրագործված Հայոց մեծ եղեռնն էր։
  Թուրքական դատարանը  թեև  մահապատժի  վճիռ  է  կայացնում  Հայոց  ցեղասպանության  կազմակերպիչների  նկատմամբ, սակայն ոչինչ չի անում այդ որոշումն իրականացնելու համար։
    Հայոց  ցեղասպանության  հարցի  շուրջ  ստեղծված  երկարատև  լռության  ու  անտարբերության  շղարշում  Գուրգեն  Յանիկյանն  առաջինն  էր,  որ  բարձրացրեց  աշխարհի  կողմից  մոռացված  Հայկական  հարցը։
   1973  թ.  հունվարի  27-ին  Լոս  Անջելեսի  Բալթիմոր  հյուրանոցում  նա  սպանում է թուրք  երկու դիվանագետների՝ ստիպելով աշխարհին հետաքրքրվել, թե ինչու կատարվեց այդ «տարօրինակ ահաբեկչությունը»։
   Այս  գործողությունը  դառնում  է  այն  ազդակը,  որի  արդյունքում  1975  թ.  ստեղծվում  է  մի  բռունցք, որն իրեն անվանում է  «Հերոս Գուրգեն Յանիկյանի խմբակ» և կարճ ժամանակ անց  վերանվանվում Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ, որն ստեղծում է յուրօրինակ  պատմություն,  գործունեության  ոճ  և  իր  գործողություններով  ստիպում  աշխարհին  հասկանալ, որ հայությունը կենդանի է և կարող է պաշտպանել իր հողային ու մարդկային դատը։
