Հոդվածի հիմքում ընկած է «Լեզուների իմացության/իրազեկությանհամաեվրոպականմշակվածտեսությունները,  ըստ  որոնց՝  լեզուների  ուսուցումը  ենթադրում  է  այնհիմնական  կոմպետենցիաների  զարգացումը,  ինչպիսիք  են՝  լեզվական,հանրալեզվաբանական  և  գործաբանական,  սակայն  Դ.  Հայմզը  իրդիտարկումներում անդրադառնում է արտալեզվական կոմպետենցային՝որպես լեզուների ուսուցման կարևորագույն բաղադրիչի [12]։
 կողմիցԱյս  տեսակետն  էլ  հավանության  է  արժանացել  մեր  կողմից,  որըմասնավորապես քննվել է հոդվածում։
 Հոդվածի  նպատակն  էլեզուների  ուսուցման  գործընթացում կարևորել  CEFR-ի  կողմից  առաջադրվող    լեզվական-հաղորդակցականկոմպետենցիայիուսուցմանչանտեսելով  արտալեզվականգործընթացում՝  միևնույն  ժամանակզարգացումըլեզուներիօտարկոմպետենցիայի դերը հաղորդակցվելիս, որը հանդիսանում է վերջինիսկարևորագույն բաղադրատարրը։
 Օտար  լեզվով  հաղորդակցվելու  համար  կարևորվում  է  ոչ  միայնլեզվական,  այլ  նաև  հանրալեզվական  և  գործաբանական  գիտելիքներիիմացությունը։
   Այսինքն՝  արդյունավետ  զրույց  ունենալու  համարքերականական,  բառապաշարային  և  հնչյունաբանական  գիտելիքներիցզատ  անհրաժեշտ  է  ցուցաբերել  պատշաճ  վարքագիծ,  գիտելիքներխոսքի  գործընթացի  մասին։
     Այնուամենայնիվ,  ոչ  պակաս  ուշագրավ  է արտալեզվականիրառանձնահատուկ նշանակությունն ունի արդյունավետ հաղորդակցմանիրականացման  գործում։
   Այս  ամենով  է  պայմանավորված  սույնհոդվածի արդիականությունը։
 կոմպետենցիայիտիրապետումը,որնԱշակերտի՝տեսանկյունիցանհրաժեշտ  է  կարևորել  ոչ  միայն  գիտելիքների  ծավալը  և  որակը,  այլևգիտելիքների մտապահման ձևերը և դրանց մատչելիությունը։
 կոմպետենցիայիլեզվականՀանրալեզվաբանական  կոմպետենցիան  իր  մեջ  ներառում  է  լեզվիկիրառման  սոցիալ-մշակութային  բաղադրիչը։
   Այս  համատեքստումհատկանշական  է  ուսուցման  գործընթացում  աշակերտների  լեզվականկարողություններիտարբերիրավիճակներում։
 կիրառումըլեզվականճշգրիտԻնչ  վերաբերում  է  գործաբանական  կոմպետենցիային,  ապա  այնհանրությանլեզվամշակութայինառնչվումհաղորդակցական նորմերի և ավանդույթների հետ։
 կամ  այնէ  այսԱյս  համատեքստում  իր  ուրույն  դերն  ունի  նաև  արտալեզվականկոմպետենցիան,  առանց  որի  չի  կարող  իրականանալ  ոչ  մի  իրականշփում։
 Օտարլեզվի  ոլորտում  հաղորդակցական-լեզվական  կոմպետենցիան  (communicative  language  competence)  չի  նշանակում  միայներկու  անձանց  մտքերի  բանավոր  փոխանակում,  այլև  ներառում  էփոխներգործուն  խոսքային  գործունեության  բաղադրամասերի  միամբողջություն։
 Օտարլեզուներ  ուսուցանելիս  հաղորդակցության  զարգացումնընդգրկում  է  մի  շարք  մտավոր  գործընթացներ՝  նոր  տեղեկատվությանընկալում,  մտապահում,  ճանաչում,  ինչպես  նաև  մշակում  ույուրաքանչյուրը  ֆիզիկական  և  մտավորփոխանցում։
   Դրանցիցունակություններիևգործողություններիէ՝պայմանավորված  մի  շարք  գործոններով՝  սովորողի  տարիքը,  մտավորհամադրություններուժը,  աշխարհայացքը,  ընդհանուր  հաղորդակցական-լեզվականգիտելիքները, լեզվամտածողությունը, լեզվազգացողությունը և այլն։
 ընդգրկվածթեման  ամբողջովինԻնչ վերաբերում է հաղորդակցական-լեզվական կոմպետենցիային,ապա  այս«Լեզուներիիմացության/իրազեկության  համաեվրոպական  համակարգի»  (CEFR)կողմից  մշակված  տեսություններում,  որտեղ  հստակ  նշվում  է.«Լեզվական-հաղորդակցական  կոմպետենցիան  կարող  է  դիտարկվելորպես  մի  շարք  բաղադրիչների  ամբողջություն.  լեզվական (linguistic),հանրալեզվաբանական (socio-linguistic) և գործաբանական (pragmatic),որոնցիցյուրաքանչյուրն  իր  հերթին  ընդգրկում  է  գիտելիքներ,կարողություններ և հմտություններ» [2, 15-16]։
 էԸստ  էության՝«լեզվական  կոմպետենցիա»  եզրույթն  ինքնինհարաբերական է, քանի որ՝1.  տարբեր  մշակութակիրներ  ունեն  լեզվի  ճիշտ  կիրառման  իրենցպատկերացումները, յուրաքանչյուր էթնիկ  խումբ  մշակել  է  լեզվական  կոմպետենցիանգնահատելու իր մեխանիզմը,3.  հաղորդակցմանկոմպետենցիայիմակարդակը  կարող  է  տարբերվել՝  կախված  հաղորդակցությաննպատակներից։
 ցուցաբերածընթացքումՎ.  Ի.  Կարասիկի  կողմից  նույնպես  դասակարգվել  է  լեզվականկոմպետենցիայի մի քանի դրսևորում՝լեզվի իրական իմացություն,•  կրթված և ոչ կիրթ լեզվակիրների լեզվական կոմպետենցիա,օտարալեզու  խոսողներիլեզվականուլեզվակիրներիկոմպետենցիա,լեզվակիրների  և  փորձագետների[7, 63-64]։
 լեզվական  կոմպետենցիա       Լեզվական կոմպետենցիան ներառում է բաղադրիչներ, որոնք շատկարևոր  են  լեզվի  դասավանդման  մեթոդիկայում։
   Դրանք  կապված  ենլեզվի և մտածողության, քերականության և բառապաշարի հետ։
 է  հավելել,  որԱյս  համատեքստում  կարելիլեզվականկոմպետենցիա  ասելով՝  հասկանում  ենք  քերականական  ճիշտ  ձևերի  ևշարահյուսական  կառույցների  կիրառման  կարողություններ։
   Առանցբառերիիմաստալիցարտահայտությունների  կազմման  որևէ  հաղորդակցման  մասին  խոսքլինել չի կարող [10]։
 քերականականիմացության,ձևերիևԻնչպես  հայտնի  է,  լեզվական  կոմպետենցիան  առնչվում  է  լեզվիհամակարգի,  այսինքն՝հնչյունաբանական,շարահյուսական  գիտելիքների  և  ունակությունների  ձեռքբերմանը։
 Տիրապետելով այս կոմպետենցիային՝ հնարավոր է կազմել իմաստալիցնախադասություններ։
 բառապաշարային,Ինչ  վերաբերում  է  հանրալեզվաբանական  կոմպետենցիային(sociolinguistic  competence),  ապա  վերջինս  ենթադրում  է  գիտելիքներհանրամշակութային կանոնների վերաբերյալ, այն է՝ իմանալ, թե ինչպեսկիրառելլեզուն  պատշաճ  ձևով։
   Պատշաճությունը  կախված  էհաղորդակցման  վայրից,  թեմայից  և  հաղորդակցվողների  միջև  եղածհարաբերությունններից։
   Ավելին,  լինել  պատշաճ՝  նշանակում  է իմանալօտարինչքաղաքավարության  նորմեր  կիրառել,  ինչպես  համապատասխանվերաբերմունքհեգնանքի,ակնածանքի, երախտագիտության դեպքում։
 մշակույթի  խոհրդանիշները,որ  պարագայումցուցաբերել,հարգանքի,օրինակ՝Ա.  Վ.  Գլուխովան  հանրալեզվաբանական  կոմպետենցիանդիտարկում  է  որպես  աշակերտների  կողմից  լեզվական  միջոցներիիրացման  կարողություն որոշակի  լեզվական  իրադրությունում։
   Այստեղնա  կարևորում  է  բառի  և  բառակապակցության  իմաստավորումները՝կապված  հաղորդակցման  ձևից  և  ոճից,  ինչպես  նաև  հաղորդակցմանգործնական նպատակից [4, 206]։
 Ըստ  Լեզուների  իմացության/իրազեկության  համաեվրոպականհամակարգի  (CEFR)՝  հանրալեզվաբանական  կոմպետենցիան  առնչվումէ լեզվի օգտագործման սոցիալ-մշակութային պայմաններին [2, 16]։
 Ա.  Արշակյանն  այն  կարծիքին  է,  որ  հանրալեզվաբանականկոմպետենցիան  վերաբերում  Էլեզվական  ձևերի  միջև  եղածհարաբերությունների  նշանակություններին,  նրանց  իմաստին,  որըտարբերվում  է  լեզվական  իրազեկության  պարունակած  իմաստից։
   Եթեվերջինս  հենվում  է  լեզվական  նշանների  միջև  եղած  կապի  և  նրանցպայմանական(խոսքաշարից  դուրս)  նշանակության  վրա,  ապահանրալեզվաբանական  կոմպետենցիանլեզվականնշանների  և  նրանց  նշանակյալի  միջև  եղած  կապը  խոսքաշարում  կամտվյալ  իրադրությունում։
   Այս  իրազեկության  բաղկացուցիչ  մասերից  Է«կազմված»համապատասխանխոսքաշարում կիրառումը [1, 83-84]։
 հաղորդակցականմտադրությանճշգրտումէԳործաբանական կոմպետենցիան (pragmatic competence)  առնչվումէ  լեզվական  պաշարների  գործառնական  կիրառման  հետ  «լեզվականգործառույթիփոխներգործության մեխանիզմներին համապատասխան [2, 15-16]։
 իրագործում,  խոսքային  ակտ»՝հաղորդակցականՎերը նշվածի լույսի ներքո կարելի է ենթադրել, որ գործաբանականկոմպետենցիանհամապարփակտիրապետում  է,  որը  տվյալ  լեզվակիր  ժողովրդի  հաղորդակցականնորմերի  և  ավանդույթների  ընդհանրությունն  է  և  ներկայացնում  է  այսկամ այն լեզվամշակութային հանրությունը։
 հաղորդակցականվարքագծիԱյլ կերպ ասած՝ գործաբանական կոմպետենցիան կարողություն է,որը  թույլ  է  տալիս  հաղորդակցվելիս  ճիշտ  կողմնորոշվել,  հաշվի  առնելզրուցակցի  կարծիքը,  կիրառել  առավել  պատշաճ  արտահայտչամիջոցներ՝ ելնելով շփման պայմաններից և նպատակներից։
 Հաղորդակցական  կոմպետենցիային  (communicative  competence)անդրադարձել  են  նաև  մի  շատ  հետազոտողներ՝  Ա.  Ա.  Լեոնտևը,  Ի.  Ա.Զիմնյայան,  Մ.  Ն.    Վատյուտնևը,  Բ.  Մ.  Պոլոնսկին,  Օ.  Մ.  Կազարցևան,ովքեր    այն  կարծիքին  են,  որ  վերջինս  խոսքային  գործունեությունիրականացնելու  կարողությունէ  հարցերառաջադրելու և դրանց պատասխանները հստակ ձևավորելու, ուշադիրլսելու  և  առկա  խնդիրները  ակտիվզրուցակցիարտահայտածքննադատականգնահատական  տալու  կարողություն,  ինչպես  նաև  կարողություն՝սեփական  կարծիքը  հիմնավորելու,լսելու  և  այլ  մասնակիցներիկարծիքները լսելու և ընկալելու [8], [5], [3], [9], [6]։
 է։
   Սա  ենթադրումմեկնաբանելուքննարկելու,մտքերըևԻնչպես պատկերված է գծապատկերում, Դ. Հայմզը դիտարկել է միկաղապար,  որն  առավել  լայն  շրջանակներ  է  ընդգրկել։
   Վերջինիսկարծիքովշարքկարողությունների  և  հմտությունների  շնորհիվ  արտացոլվում  էսոցիալական իրականության մեջ [12]։
 գործունեության  արդյունքըմտավորմիՀայմզի  տեսակետն  առավել  ընդունելի  է,  քանի  որ  չենք  կարողչսահմանազատել  լեզվական  կոմպետենցիան  արտալեզվականից,  որնիր առանձնահատուկ դերն ունի միջանձնային հարաբերություններում։
 Հատկապես,  երբ  առանցքում  դպրոցն  է,  ապա  արտալեզվականհաղորդակցության  այն  հիմնական  բաղադրիչները՝  աչքերի  և  դեմքիարտահայտությունները,կարևորագույնգործիքակազմդեմքիարտահայտությունից  կռահում  է՝  արդյոք  սովորել  է  դասը,  թե՞  ոչ,  նորնյութը հասկանալի՞ է, թե՞ ոչ, ասվածի մեջ ճշմարտություն կա՞, թե՞ ոչ։
 մտքեր  փոխանակելիսաշակերտիուսուցիչըՀմուտեն։
 Գծապատկեր 1. Հաղորդակցական կոմպետենցիայի կաղապար [12]զարգացմանկոմպետենցիայիՋ.  Մակքեյը  իր  հետազոտություններում  առանձնակի  քննության  էառնում  արտալեզվականդերըդասապրոցեսի  ընթացքում,  քանի  որ  աշակերտները  նախ  և  առաջարձագանքում  են  ուսուցչի  արտալեզվական  խոսքին։
   Օրվա  դասիտրամադրությունը կերտվում է առաջին մի քանի րոպեների ընթացքում,երբ  ուսուցիչները  և  աշակերտները  բնազդաբար  կողմնորոշվում  են,  թեինչպես  պետք  է  հաղորդակցման  սկիզբը  դրվի։
   Ուսուցչի  դեմքիարտահայտությունը,  ձայնը,  շարժուձևը  և  ժեստերը  կարող  ենվստահություն ներշնչել և հակառակը [13, 54]։
 Ուստիօտարցանկալի  կլիներ,  որլեզվի  ուսուցիչներըհավասարապես  կարևորություն  տային  արտալեզվական  միջոցներիտիրապետմանն  ու  կիրառմանը      դասապրոցեսին՝  հատկապես  ավագդպրոցում,  երբ  աշակերտները  դերային  խաղեր  են  ներկայացնում  կամիրականացնում  են  քննարկումներ։
   Արտալեզվական  միջոցներիցառանձնացրել ենք առավել գործնական տարբերակները.կիրառումարտահայտությունների1.  դիմային(զայրույթ,տխրություն, ուրախություն, վախ, արհամարհանք և այլն),2.  ժեստերի  կիրառում  (մատնացույց  անել,  բարևել  կամ  ցտեսությունմաղթել և այլն),3.  աչքերի  հայացք,  որը  կարող  է  արտահայտել  հետաքրքրություն,հիացմունք,  վստահություն,  ինչպես  նաև  խաբեություն  ևանտարբերություն,4.  պատկերներ  և  առարկաներ,  որոնք  կարող  են  որոշակիտեղեկություն փոխանցել տվյալ անձի կամ առարկայի մասին։
 Հետևաբար,  կարելի  է  փաստել,  որ  լեզվական-հաղորդակցականկոմպետենցիայի  միջոցով  կարելի  է  հիմնարար  գիտելիքներ  փոխանցելաշակերտներին,կարողություններըբացահայում  են,  թե  ով  ենք  մենք,  ինչպես  ենք  հաղորդակցվում  այլանձանց  հետ։
   Հաճախ  է  խոսվում  այն  մասին,  թե  ինչպես  լեզուդասավանդող  ուսուցչին  հեշտությամբ  կարելի  է  տարբերել  ժեստերով,որոնք նա կիրառում է խոսակցության ընթացքում։
 մինչդեռ  արտալեզվականԱմփոփելով՝  կարելի  է  գալ  այն  եզրահանգման,  որ  լեզվականհաղորդակցական  կոմպետենցիան  ներառումէ  գիտելիքներ  ևկարողություններ,  որոնք  անհրաժեշտ  են  սովորողներին՝  ստեղծելուխոսքային  վարքագծի  սեփական  ծրագրեր  և  համապատասխան  շփմանիրավիճակներ։
   Վերջինս  խոսքային  գործունեության  բոլոր  տեսակներիտիրապետումն  է,  ինչպես  նաև  հաղորդակցման  գործընթացումսովորողիկախվածհաղորդակցման պայմաններից։
 կարողություն՝դրսևորմանպատշաճՍակայնոչ  պակասկարևորություններկայացնումարտալեզվական  կոմպետենցիան  ուսուցման  գործընթացում։
   Եթելեզվական-հաղորդակցականէ  տալիսհաղորդակցվող  կողմերին  ստեղծել  արդյունավետ  շփում,  ապաարտալեզվական  կոմպետենցիայի  դեպքում    շփումն  իրականանում  էհաղորդակցվողների  կողմից  առանց  խոսքի  ուղերձ  փոխանցելու  կամընդունելու միջոցով։

Սույն  հոդվածում  մասնավորապես  քննվում  է  հաղորդակցականլեզվական  կոմպետենցիան  որպես  լեզվական,  հանրալեզվաբանական  և  գործաբանական  կոմպետենցիաների  ամբողջություն։
   Այն  իր  մեջ  ներառում  է  գիտելիքներ  և  կարողություններ,  որոնք  միտված  են  ստեղծելու  խոսքային  սեփական  հաղորդակցություն  և  շփման  տարբեր  իրավիճակներ  աշակերտների  համար։
   Առանձնակի  կարևորվում է  նաև  լեզվի  ուսուցման  արտալեզվական  կոմպետենցիայի  դերը  օտար  գործընթացում,  առանց  որևէ  հաղորդակցական գործընթաց։
