ԱՍԻԱ-ԽԱՂԱՂՕՎԿԻԱՆՈՍՅԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ՏԵՂԸ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄԱսիա-Խաղաղօվկիանոսյան  տնտեսական  համագործակցության  կազմակերպությունը  (ԱԽՏՀ)  աշխարհի  խոշորագույն  տնտեսական  տարածքային  ինտեգրմանխմբավորումներից  մեկն  է։
   Ինչպես  հուշում  է  անվանումը,  ԱԽՏՀ-ն  գործում  է  միջազգային  տնտեսական  հարաբերություններում  և  համաշխարհային  առևտրում  գնալովավելի ու ավելի մեծ նշանակություն ձեռք բերող Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում,  որը  ձգվում  է  Ռուսաստանի  արևելյան  հատվածից  մինչև  Ավստրալիա,Չինաստանից մինչև Կանադա և Լատինական Ամերիկա։
 ԱԽՏՀ անդամները միջազգային տնտեսական համակարգում լուրջ կշիռ ունեցողպետություններ են։
  ԱԽՏՀ անդամ տնտեսություններում է բնակվում աշխարհի բնակչության 40 %-ը՝ մոտ 2.7 մլրդ մարդ, համաշխարհային առևտրի 44 %-ը1։
  Այս երկրների ՀՆԱ-ն կազմակերպության հիմնադրումից ի վեր կրկնապատկվել է։
  ԱԽՏՀ անդամեն հանդիսանում  տարածքով և էներգառեսուրսների պաշարների, արդյունահանմանև  արտահանման  ծավալներով  աշխարհում  ամենամեծ  պետությունը՝  ՌուսաստանիԴաշնությունը,  աշխարհում  ամենամեծ  բնակչությունը  և  ամենադինամիկ  զարգացողտնտեսությունն  ունեցող  պետությունը՝  Չինաստանը  (ՉԺՀ),  աշխարհի  խոշորագույնտնտեսական տերությունները, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ը և Ճապոնիան2։
 Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան  տնտեսական  համագործակցության  կազմակերպությունը  ստեղծվել  է  1989  թ.  Ավստրալիայի  նախաձեռնությամբ։
   Նրա  առաջին  անդամներն էին 6 զարգացած (Ավստրալիա, Կանադա, Նոր Զելանդիա, ԱՄՆ, Հարավային  Կորեա,  Ճապոնիա)  և  Հարավարևելյան  Ասիայի  պետությունների  ընկերակցության՝  ԱՍԵԱՆ-ի  զարգացող  6  երկրները  (Բրունեյ,  Ինդոնեզիա,  Մալայզիա,  Սինգապուր, Թայլանդ, Ֆիլիպիններ)։
  Հետագայում նրանց միացան Հոնգկոնգը, ՉԺՀ և Թայվանը (Չինական Թայբեյ) 1993 թ., Մեքսիկան և Պապուա Նոր Գվինեան՝ 1994 թ., Չիլին՝  1995  թ.,  Ռուսաստանի  Դաշնությունը,  Վիետնամն  ու  Պերուն՝  1998  թ.։
   Փաստորեն, այժմ ԱԽՏՀ-ն ունի 21 անդամ, սակայն դրանց թիվը կարող է ապագայում ավելանալ,  քանի  որ  անդամակցելու  ցանկություն  արդեն  հայտնել  են  Հարավային,  Հարավարևելյան,  Արևելյան  Ասիայի,  ինչպես  նաև՝  Լատինական  Ամերիկայի  մի  շարքերկրներ, այդ թվում՝ Հնդկաստանը, Պակիստանը, Շրի Լանկան, Կամբոջան, Մակաոն,Մոնղոլիան, Գվատեմալան, Կոլումբիան, Պանաման, Կոստա Ռիկան և Էկվադորը3։
 1 Achievemnts and Benefits, Official web-page of APEC, http։
 //www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements3 Նույն տեղում, էջ 2-3։
 Նախքան  ԱԽՏՀ  ստեղծումը  տարածաշրջանում  արդեն  կատարվել  էին  մի  շարքփորձեր՝  հիմնելու  տնտեսական  համագործակցության  կառույցներ,  որոնք  հիմնականում  կրում  էին  ոչ  կառավարական  բնույթ։
   Միայն  ԱԽՏՀ  հիմնադրմամբ  հնարավորդարձավ  տարածաշրջանի  երկրների  միջև  պետական  պաշտոնական  մակարդակովբազմակողմ և ընդգրկուն տնտեսական համագործակցությունը։
 ԱԽՏՀ-ն ունի երեք հիմնասյուներ՝ առևտրի և ներդրումների ազատականացումը,ձեռներեցության դյուրացումը և տնտեսական ու տեխնիկական համագործակցությունը։
  Դրանցից կարևորագույնը թերևս առաջինն է, որն իր արացոլումն է գտել առևտրիազատականացման ծրագրի մեջ։
  Այն ամրագրվել է 1994 թ. Ինդոնեզիայի Բոգոր քաղաքում տեղի ունեցած ԱԽՏՀ անդամների գագաթաժողովի շրջանակներում  ընդունված  հռչակագրում  և  ենթադրում  է  ստեղծել  տարածաշրջանում  ազատ  առևտրի  ևկապիտալի տեղաշարժի գոտի մինչև 2010 թ. զարգացած երկրների և մինչև 2020 թ.՝զարգացող երկրների համար1։
  Այս ծրագիրը հայտնի է Բոգորյան նպատակներ անունով։
  1995  թ. Ճապոնիայի Օսակա քաղաքում էլ տեղի ունեցած գագաթաժողովի ընթացքում որոշվեցին այն 15 հիմնական ոլորտները, որտեղ անդամ տնտեսություններըպետք  է  կատարեն  փոփոխություններ՝  Բոգորյան  նպատակներին  հասնելու  համար։
 Այսպես ԱԽՏՀ անդամները որդեգրեցին Օսակայի գործողությունների ծրագիրը։
 ԱԽՏՀ-ն  ստեղծվել  և  գործում  է  որպես  ոչ  քաղաքական  ֆորում,  որի  հիմնականնպատակն  է  նպաստել  տարածաշրջանի  երկրների  «կայուն  տնտեսական  աճին  ևբարգավաճմանը»2։
   Այդ  մասին  է  վկայում  այն  հանգամանքը,  որ  ԱԽՏՀ  անդամներըկոչվում են պաշտոնապես ոչ թե անդամ պետություններ կամ անդամ երկրներ, ինչպեսընդունված է այլ միջազգային միջկառավարական կազմակերպությունների անդամների  դեպքում,  այլ՝  անդամ  տնտեսություններ։
   ԱԽՏՀ  անդամները  առաջնորդվում  ենԱսիա-Խաղաղօվկիանոսյան  տարածաշրջանում  լայնորեն  կիրառվող  մի  սկզբունքով՝քաղաքական  տարաձայնությունները  չպետք  է  խոչընդոտեն  պետությունների  միջևտնտեսական բնականոն հարաբերությունների զարգացմանը։
 Կազմակերպության  տնտեսական  բնույթի  մասին  է  խոսում  դրա  կազմը։
   Այստեղմիմյանց հետ տնտեսապես համագործակցելու հնարավորություն են ստանում այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը և Չինաստանի  Հանրապետությունը  (Թայվանը)։
   Կազմակերպության  առանձին  անդամ  է  համարվում  նաև  ՉԺՀ  կազմի  մեջ  մտնող  հատուկ  վարչական  շրջան  Հոնգկոնգը  (Սյանգանը)։
 ԱԽՏՀ տնտեսական համագործակցության՝ հնարավորինս ապաքաղաքականացված մեխանիզմ լինելու մասին է վկայում նաև այն փաստը, որ ամենամյա ոչ պաշտոնական  գագաթաժողովները  հիմնականում  անցկացվում  են  այնպիսի  քաղաքներում,որոնք  թեև գտնվում են  տվյալ տարում կազմակերպությունում նախագահող պետության տարածքում, սակայն դրա մայրաքաղաքը չեն հանդիսանում։
  Մինչ օրս անցկացված  23  գագաթաժողովներից  մայրաքաղաքներում  չեն  անցկացվել  14-ը,  այդ  թվում՝վերջին 5 հանդիպումներն անընդմեջ (2010 թ.՝ Յոկոհամա, Ճապոնիա, 2011 թ.՝ Հոնոլուլու, ԱՄՆ, 2012 թ.՝ Վլադիվոստոկ, ՌԴ, 2013 թ.՝ Բալի, Ինդոնեզիա, 2014 թ.՝ Նանպո, ՉԺՀ)։
 ԱԽՏՀ՝  որպես  միջազգային  տնտեսական  կազմակերպության  առանձնահատկություններից  կարելի  է  առանձնացնել  անդամ-տնտեսությունների  զարգացվածությանմակարդակների տարբերությունը։
  Այս կազմակերպությունը միավորում է թե՛ նոր արդյունաբերական  մի  շարք  երկրների,  թե՛  արդեն  զարգացած  տնտեսություն  ունեցող2  Mission  Statement,  Official  web-page  of  APEC,  http։
 //www.apec.org/About-Us/About-APEC/Mission-Stateհսկաների և թե՛ դեռևս զարգացող տնտեսությունների։
  Այս խայտաբղետ կազմի պայմաններում  կազմակերպության  ձևավորման  ժամանակ  ստեղծվել  են  ավելի  պակասֆորմալ  մեխանիզմներ,  քան  օրինակ՝  Եվրոպական  Միության,  ՄԵՐԿՈՍՈՒՐ-ի  կամՆԱՖՏԱ-ի  պես  տարածաշրջանային  ինտեգրացիոն  կազմակերպությունների  դեպքում1։
   Ի  սկզբանե  ԱԽՏՀ-ն  ձևավորվել  է  որպես  ազատ  խորհրդակցական  ֆորում՝առանց  կոշտ  կազմակերպական  կառույցի  և  խոշոր  բյուրոկրատական  ապարատի։
 Մշտապես գործող հիմնական կառույցը 1993 թ. հիմնված քարտուղարությունն է, որըգտնվում  է  Սինգապուրում։
   Եվ  չնայած  ԱԽՏՀ  գործունեությունը  իրականացվում  էգլխավորապես  ոչ  պաշտոնական  մեխանիզմների  հիմքի  վրա,  կազմակերպություննունի դինամիկ զարգացում2։
 ԱԽՏՀ  մեկ  այլ  առանձնահատկություն  է  անդամ  տնտեսությունների  իշխանությունների  և  գործարարների  միջև  մշտական  երկխոսությունը3։
   Սա  անհրաժեշտ  նախապայման  է  կազմակերպության  երկրորդ  հիմնասյան  զարգացմանը,  այսինքն՝  ձեռներեցության դյուրացմանը նպաստելու համար։
 Աշխարհաքաղաքական  առումով  ԱԽՏՀ  հիմնական  առանձնահատկություննավանդական  մրցակիցների  ներկայությունն  է  մեկ  կազմակերպության  կազմում։
   Միկողմից այստեղ առկա է ԱՄՆ-ն իր դաշնակիցներով, որոնց շարքին տարածաշրջանիերկրներից  կարելի  է  դասել  Ճապոնիան,  Ավստրալիան,  Ֆիլիպինները,  Թայլանդը,մյուս  կողմից՝  տարածաշրջանում  և  աշխարհում  ԱՄՆ  ավանդական  մրցակիցները՝Ռուսաստանը և ՉԺՀ-ն։
  Եթե աշխարհի մեկ այլ խոշորագույն կազմակերպության՝ Եվրոպական միության և դրան նախորդած տնտեսական համայնքի ստեղծման հիմքումընկած  են  տարածաշրջանի  երկու  հզորագույն  պետությունների՝  Ֆրանսիայի  ու  Գերմանիայի  միջև  համագործակցությունը  և  այս  երկու  պետությունների՝  Եվրոպայիտնտեսական  զարգացմանն  ուղղված  ջանքերը,  ապա  ԱԽՏՀ  հիմքում  նման  միակարծություն գտնելը դժվար է։
 Լինելով  տնտեսական  կառույց՝  ԱԽՏՀ-ն  սերտորեն  համագործակցում  է  Առևտրիհամաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) հետ։
  Խոսքը վերաբերում է նախ և առաջառևտրի ազատականացմանն ուղղված քայլերին։
  ԱԽՏՀ-ն իր առջև Բոգորյան նպատակների  տեսքով  դրել  է  ազատականացման  խնդիրը,  սակայն  չի  ստեղծել  մեխանիզմներ՝ այն իրականություն դարձնելու համար։
  Մյուս կողմից, ԱՀԿ-ն ունի նման մեխանիզմներ՝ մշակում է լիբերալիզացիայի գործընթացները, ավելի գործնական բնույթհաղորդում դրանց։
  ԱԽՏՀ անդամներն արդեն ապացուցել են, որ անկարող են կամավոր ազատականացման մեխանիզմներ մշակել, և կան բոլոր հիմքերը ենթադրելու, որառանց ԱՀԿ միջամտության Բոգորյան նպատակները երբևէ իրականություն չեն դառնա, քանի որ ԱԽՏՀ որոշ անդամներ ընդհանրապես դեմ են առևտրի ազատականացմանը, ինչպիսիք են Ճապոնիան, Մալայզիան, Չինաստանը4։
 ԱԽՏՀ-ն  երբեք  չի  կարողանա  խաղալ  այն  դերը,  որը  խաղում  է  միջազգայինտնտեսական հարաբերութուններում ԱՀԿ-ն, քանի որ այն դրա համար չի ստեղծված։
 ԱԽՏՀ-ն կոնֆլիկտների առաջացման դեպքում դրանց լուծման համար պարտավորեցնող լիազորություններով օժտված չէ (ի տարբերություն ԱՀԿ)։
  Այն աշխատում է միայնխորհրդակցությունների և կոնսենսուսի հաստատման հիմքի վրա5։
 2 Նույն տեղում, էջ 6։
 3 Мизеровская  У.,  Азиатско-Тихоокеанское  экономическое  сотрудничество։
   Сведения  о  международном  форуме, http։
 //geo.1september.ru/view_article.php?id=200203204. 4 Australian APEC Study Centre  Issues Paper 15։
  The importance of the WTO negotiations to APEC and Australia'srelated national interests, http։
 //www.apec.org.au/docs/iss15.htm.  ԱԽՏՀ-ն  և  ԱՀԿ-ն  իրենց  գլխավոր  նպատակների  շարքին  են  դասել  առևտրիազատականացումը։
   Այդուհանդերձ  դա  երկու  կազմակերպությունները  միավորողմիակ  գործոնը  չէ։
   Հատկանշական  է  այն,  որ  թե՛  ԱԽՏՀ-ն,  թե՛  Առևտրի  համաշխարհային  կազմակերպությունը  չին-ամերիկյան  տնտեսական  տարաձայնություններիքննարկման մշտական հարթակ են դարձել։
  ԱԽՏՀ շրջանակներում ՉԺՀ և ԱՄՆ միջևհարաբերությունները  հատկապես  սրվեցին  2011  թ.  նոյեմբերի  12-13-ին  Հավայանկղզիներում  կայացած  ԱԽՏՀ  անդամ  տնտեսությունների  ղեկավարների  հերթականգագաթաժողովի  ժամանակ։
   Դեռ  գագաթաժողովի  նախօրեին  Չինաստանի  կառավարությունը  բողոք  հնչեցրեց  տարածաշրջանում  ԱՄՆ  վարած  քաղաքականության,մասնավորապես`  Անդրխաղաղօվկիանոսյան  համագործակցության  նախաձեռնության դեմ, որի շուրջ բանակցությունները պետք է տարվեին հանդիպման շրջանակներում  ԱԽՏՀ  մի  շարք  երկրների  միջև,  սակայն  դրան  միանալու  առաջարկություն  Չինաստանին չէր արվել1։
  Նշենք, որ Անդրխաղաղօվկիանոսյան համագործակցությունը(«Trans-Pacific  Partnership»)  ընդգրկված  է  2011  թ.  ԱՄՆ  կողմից  որդեգրված  հեռավորարևելյան  նոր  ռազմավարության  մեջ  և  կազմում է  դրա  կարևորագույն  մասերիցմեկը։
   Այն  ի  հայտ  է  եկել  2006  թ.  Բրունեյի,  Նոր  Զելանդիայի,  Սինգապուրի  և  Չիլիիմիջև  կայացած  ազատ  առևտրի  վերաբերյալ  համաձայնության  արդյունքում,  իսկ2009 թ. ԱՄՆ-ը ցանկություն է հայտնել անդամակցելու այս նոր կառույցին։
  Կառույցիանդամ  դառնալու  իրենց  մտադրությունն  են  հայտնել  նաև  տարածաշրջանի  այլպետություններ, այդ թվում՝ ԱՄՆ հիմնական դաշնակիցները2։
 Չինաստանի  և  Միացյալ  Նահանգների  միջև  ընթացող  մրցակցությունը  գնալովաճում է։
  Երկու տերություններից յուրաքանչյուրը ձգտում է թույլ չտալ մյուսի դիրքերիամրապնդումը տարածաշրջանային կազմակերպություններում՝ արգելափակելով հակառակորդի հասանելիությունը պոտենցիալ դաշնակիցների առաջ3։
  ԱՄՆ-ը ձգտում էԱնդրխաղաղօվկիանոսյան  համագործակցության  շնորհիվ  յուրահատուկ  հակակշիռստեղծել ՉԺՀ-ին, որը մասնակցում է տարածաշրջանային ինտեգրացիոն գործընթացներին  այնպիսի  մեխանիզմների  միջոցով,  ինչպիսին  է  ԱՍԵԱՆ-ի  հետ  համագործակցությունը ԱՍԵԱՆ+1, ԱՍԵԱՆ+3, ԱՍԵԱՆ+6 ձևաչափերով, մինչ ԱՄՆ-ը մասնակցում էմիայն  Ասեան+6-ին։
   ԱՄՆ-ն  Անդրխաղաղօվկիանոսյան  համագործակցությունը  դիտում է որպես Արևելյան Ասիայի և ամերիկյան մայրցամաքի արևմտյան ափի պետությունների միջև տարածաշրջանային նոր միության տնտեսական հիմք4։
 Չին-ամերիկյան  հարաբերություններում  տիրող  լարված  իրավիճակն  ավելի  թեժացավ 2011  թ. ԱԽՏՀ գագաթաժողովի մեկնարկից հետո։
  ԱՄՆ նախագահը սպառնաց  չինական  կողմին,  որ  տնտեսական  պատժամիջոցներ  կկիրառի  ՉԺՀ  դեմ,  եթեվերջինս չսկսի վերջապես  «խաղալ կանոններով»5։
  Նման կոշտ դիրքորոշման հիմնական  պատճառը  Չինաստանի՝  օրեցօր  հզորացող  տնտեսության  նկատմամբ  ԱՄՆմտահոգությունն  էր։
   Այդուհանդերձ,  քիչ  դեր  չխաղաց  նաև  մոտալուտ  նախագահական  ընտրություններում  Օբամայի  վերընտրվելու  ցանկությունը.  Օբամայի  մրցակիցները  նրան  մեղադրում  էին  Չինաստանի  նկատմամբ  չափազանց  մեղմ  քաղաքականություն վարելու համար6։
 http։
 //online.wsj.com/article/SB10001424052970204554204577023460833102898.html. 2 Depillis Լ., Everything you need to know about the Trans Pacific Partnership, December 11, 2013, http։
 //www.wa4 Նույն տեղում։
 5  “Growing  tensions  over  trade  agendas  at  APEC  summit”,  November  13,  2011,  France  24,  http։
 //www.fran6 Նույն տեղում։
 ԱԽՏՀ-ում ԱՄՆ և ՉԺՀ հետ մեծ դեր է խաղում նաև Ռուսաստանի Դաշնությունը,որը Խորհրդային Միության փլուզումից հետո երկար տարիներ պայքարում էր ԱԽՏՀանդամ դառնալու համար. ՌԴ-ն դարձել է կազմակերպության անդամ միայն 1998 թ.։
 Նման  ձգձգման  հիմնական  պատճառներից  մեկը  ԱԽՏՀ  հիմնադիր  անդամ  Ճապոնիայի  հետ  քաղաքական  հակասություններն  էին՝  կապված  Կուրիլյան  կղզիներիշուրջ տարածքային վեճերի հետ1։
 ԱԽՏՀ  ձևավորման  սկզբնական  շրջանում  Ռուսաստանի  Դաշնությունը  չափազանց  պասիվ  դերակատարություն  ուներ  կազմակերպության  շրջանակներում  տեղիունեցող  գործընթացներում,  սակայն  այսօր  այն  կազմակերպության  առաջամարտիկներից մեկն է։
  Անդամակցությունը ԱԽՏՀ-ին չափազանց նպաստավոր է Ռուսաստանիհամար։
  Աշխարհի խոշորագույն պետությունն օգտագործում է իր անդամակցությունըայս  կազմակերպությանը՝  Սիբիրի  և  Հեռավոր  Արևելքի  իր  տիրույթների  ներուժըԱԽՏՀ  տարածքում  գործող  տնտեսական  ինտեգրացիայի  մեխանիզմների  մեջ  ակտիվորեն ներգրավելու համար2։
 Ռուսաստանի  համար  ճակատագրական  պահ  էր  2012  թ.,  երբ  ՌԴ-ն  նախագահում էր ԱԽՏՀ-ում, և հատկապես՝ 2012 թ. Վլադիվոստոկի  հանդիպումը։
  Այն  ազդարարեց ՌԴ քաղաքական և տնտեսական ակտիվացումը Հեռավոր Արևելքում։
  Արտաքին քաղաքականության կուրսի՝ նման  փոփոխության պատճառներից կարելի է նշելՌուսաստանի և Եվրոպական Միության միջև հարաբերությունների սառեցումը3։
  ՌԴհամար վլադիվոստոկյան գագաթաժողովի կարևորության մասին է խոսում այն հանգամանքը, որ նախապատրաստության ծախսերը կազմեցին ավելի քան 20 մլրդ ԱՄՆդոլար4, ինչն աննախադեպ էր ԱԽՏՀ գագաթաժողովների պատմության մեջ։
 Գագաթաժողովի  ընթացքում  բացահայտ  էր  ռուս-չինական  մերձեցումը։
   Երկուպետություններն  ակնհայտ  կերպով  ձգտում  էին  և  մինչ  օրս  էլ  ձգտում  են  տարածաշրջանում որոշիչ դեր խաղալ և թույլ չտալ ԱՄՆ-ին միանձնյա գերիշխանություն հաստատել Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում։
  ԱԽՏՀ շրջանակներում ՌԴ ևՉԺՀ  միջև  բարեկամական  հարաբերությունները  պայմանավորված  են  մասնավորապես այն հանգամանքով, որ կազմակերպության մեկ այլ խոշոր անդամ հանդիսացողԱՄՆ-ը, ինչպես արդեն նշվեց, ձգտում է համախմբել կազմակերպության որոշ անդամներին  իր  շուրջը  Անդրխաղաղօվկիանոսյան  համագործակցության  շրջանակներում,ինչի դեմ էլ երկու տերությունները պայքարում են միացյալ ուժերով։
 Ռուսաստանի  և  ԱԽՏՀ  փոխհարաբերություններում  իր  ուրույն  տեղն  ունի  Մաքսային  միությունը։
   Եվրասիականության  գաղափարներին  հետևելով՝  ՌուսաստանիԴաշնությունը  փորձում  է  միջնորդի  դեր  խաղալ  ԵՄ  և  Ասիայի  միջև։
   Այսօր  արդենխոսվում է այն մասին, որ Մաքսային միությունը կարող է կամրջի դեր խաղալ ԱսիաԽաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի, այսինքն՝ հիմնականում ԱԽՏՀ անդամ տնտեսությունների  և  ԵՄ  միջև։
   Դեռևս  2012  թ.  օգոստոսին  Մաքսային  միությունը  նմանկամրջի  հետ  համեմատել  է  Ռուսաստանի  տնտեսական  զարգացման  նախարարության  Ասիայի  և  Աֆրիկայի  վարչության  պետ  Սերգեյ  Չեռնիշովը5։
   Վլադիվոստոկյանհանդիպման ժամանակ ԱԽՏՀ և Մաքսային միության միջև  կապերի ընդլայման մա1 Christoffersen G., APEC 2012։
  Russia’s State-Managed Integration into the Asia-Pacific, e-International Relations,September  18,  2012,  http։
 //www.e-ir.info/2012/09/18/apec-2012-russias-state-managed-integration-into-the-asia3 Richardson P., Eastern Promises։
  Russia and the 2012 APEC Summit, e-International Relations, September 8, 2012,http։
 //www.e-ir.info/2012/09/08/eastern-promises-russia-and-the-2012-apec-summit/. 4  “Шувалов։
   на  саммит  АТЭС  во  Владивостоке  потрачено  $20,7  млрд”,  28.08.2012,  http։
 //www.forbes.ru/news5  “Таможенный  союз  воспринимается  государствами  АТЭС  как  мост  в  Европу։
   Мнение”,  28  августа  2012,http։
 //www.iarex.ru/news/28632.html. սին խոսել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը1։
  2013 թ. Բալիում կայացած ԱԽՏՀհերթական  գագաթաժողովի  ժամանակ  ՌԴ  արտաքին  գործերի  նախարար  Ս.  Լավրովը  ֆորումի  համար  գրված  հոդվածում  նշել  է,  որ  ԱԽՏՀ  և  Մաքսային  միությանմիջև  մերձեցումը  պետք  է  տեղի  ունենա  հնարավորինս  արագ։
   Լավրովի  կարծիքով՝դա  օգտակար  կլինի  երկու  կողմի  համար  էլ։
   Ռուսական  արտաքին  գերատեսչությանղեկավարը  հայտնել  է,  որ  Եվրասիական  տնտեսական  միությունը  կարող  է  կապողօղակի դեր խաղալ Եվրոպայի և Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի միջև2։
 Եթե  Մաքսային  միությունը,  իսկ  հետագայում  նաև՝  Եվրասիական  տնտեսականմիությունն  իրոք  դառնա  այնպիսի  կառույց,  ինչպիսին  այն  պատկերացնում  է  ռուսական  կողմը,  այն  մեծապես  կնպաստի  միասնական  համաշխարհային  ավելի  ուժեղ  ուփոխկապակցված  տնտեսական  համակարգի  ձևավորմանը։
   Այդուհանդերձ,  այսօրդժվար  է  պնդել՝  արդյոք  կհաջողվի  Մաքսային  միությանը  զբաղեցնել  նման  կարևորդիրք միջազգային տնտեսական հարաբերությունների համակարգում։
 Այսպիսով, ԱԽՏՀ-ն այսօր շարունակում է ակտիվորեն գործել միջազգային տնտեսական  հարաբերությունների  համակարգում  և  արձանագրել  նորանոր  ձեռքբերումներ։
   Կազմակերպության  անդամների  միջև  հակասություններն  ու  վեճերը  չեն  վերածում այս կառույցն անօգուտ և անիմաստ գործիքի։
  Տարածաշրջանի պետություններըգիտակցում  են,  որ  այսօր  համաշխարհային  տնտեսական  համակարգը  ենթադրում  էփոխկախվածություն պետությունների տնտեսությունների միջև, ուստի առկա քաղաքական  տարաձայնություններից  տնտեսական  համագործակցությունը  չպետք  է  տուժի։
   Առանց  ԱԽՏՀ  պես  համապատասխան  կազմակերպության  առկայության  նմանհամագործակցությունը  ավանդական  քաղաքական  հակառակորդների  միջև  գրեթեանհնարին կլիներ։
 Արուսյակ ՀովհաննիսյանԱՍԻԱ-ԽԱՂԱՂՕՎԿԻԱՆՈՍՅԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ՏԵՂԸԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄԲանալի բառեր՝ Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տնտեսական համագործակցություն, միջազգային տնտեսական հարաբերություններ, չին-ամերիկյան հարաբերություններ, Ռուսաստանի Դաշնության հեռավորարևելյան քաղաքականություն։

Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան  տնտեսական  համագործակցությունը  (ԱԽՏՀ)  ստեղծվել  է  1989  թ.՝  որպես  տնտեսական  ֆորում։
   ԱԽՏՀ  առանձնահատկություններից  կարելի  է  նշել  անդամ տնտեսությունների զարգացման մակարդակների տարբերությունը և ավանդական մրցակիցների  ներկայությունը  մեկ  կազմակերպության  կազմում։
   ԱԽՏՀ-ն  սերտորեն  համագործակցում է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության հետ։
  Կազմակերպությունը նաև հանդիսանում է չին-ամերիկյան տարաձայնությունների քննարկման հարթակ։
  ԱԽՏՀ-ում կարևոր դեր  է խաղում Ռուսաստանի Դաշնությունը։
