ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԳՅՈՒԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐՄՈՒՄԱՆ Ա SԱԿՄԱՆ ԿԱՐԳԸ Գյուղատնտեսության ոլորտում կենսունակ ապահովագրության համակարգի ներդրումը երկրի տնտեսության ագրարային հատվածի կայուն և հավասարակշռված զարգացման հիմնական նախապայմաններից մեկն է:   Միևնույն ժամանակ, գյուղատնտեսական ապահովագրությունը ոլորտի կայուն զարգացման, ներդրումային դաշտի բարելավման, երկրի պարենային անվտանգության մակարդակի ապահովման նախապայման է: Միջազգային դիտարկումների համաձայն, մոլորակի բնակչության մոտ 13% -ը ներկայումս թերսնված է, մինչդեռ գյուղատնտեսության ներուժը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ օգտագործվում է:  Օրինակ, ներկայումս Հայաստանում վարելահողերի ավելի քան 30% -ը մնում է անմշակ: 1:  Հարկ է նշել, որ երեւույթը պայմանավորված է մի շարք պատճառներով, որոնցում, իհարկե, առանցքային դեր է խաղում գյուղատնտեսական ապահովագրության բացակայությունը: Հարկ է նշել, որ գյուղատնտեսության ոլորտը զարգանում է այն երկրներում, որտեղ ոլորտի ապահովագրական համակարգը գործում է արդյունավետ ՝ նպաստելով առկա խնդիրների արդյունավետ լուծմանը:   Այլ կերպ ասած, գյուղատնտեսական ապահովագրության համակարգի առկայությունը գյուղատնտեսության ոլորտի զարգացման հիմնական հնարավորությունն է, և դրա բացակայությունը լուրջ խոչընդոտ է:   Ապահովագրական համակարգում գյուղատնտեսական ապահովագրությունն ամենաբարդ տեսակներից մեկն է, որը պայմանավորված է ինչպես ոլորտային առանձնահատկություններով, այնպես էլ այս տեսակի ապահովագրության ներդրման խոչընդոտներով:  Միջազգային փորձի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ պետությունն ուղղակի աջակցություն է ցուցաբերում գյուղատնտեսության առանձնահատկություններից թելադրված ապահովագրությանը:  Նման մոտեցումը խթանում է գյուղատնտեսական ապահովագրությունը, բարձրացնում ապահովագրական ընկերությունների ներդրումային վստահությունը, մեղմացնում նրանց ռիսկերը: 1 Սարգսյան Հ., Հայաստանի տնտեսական վերափոխումները հեռացնում են վերելքի հեռանկարները, Երևան, 2014, էջ: 355 թ. Գյուղատնտեսական ապահովագրության գաղափարը ծագեց Ֆրանսիայում 1750 թվականին, երբ մի խումբ ֆերմերներ ստեղծեցին միություն ՝ գյուղատնտեսական գործունեության հետ կապված ռիսկերը ապահովագրելու նպատակով:   1797 թվականին Գերմանիայում ներդրվեց գյուղատնտեսական ապահովագրությունը:   Հետո այս համակարգի արդյունավետության շնորհիվ այն տարածվեց աշխարհով մեկ:   Գյուղատնտեսական ապահովագրությունն ինքնին գույքի և բիզնեսի ռիսկերի ապահովագրության համադրություն է:   Այնուամենայնիվ, տարբեր երկրներում այն ​​լինում է տարբեր ձևերով:  Օրինակ ՝ Գերմանիայում գյուղատնտեսական ապահովագրությունն ապահովում են հիմնականում ասոցիացիաները:   Ֆերմերային տնտեսությունների մեծ մասը այդ ասոցիացիաների հիմնադիր անդամներն են, բայց ֆերմերները, որոնք ասոցիացիայի անդամ չեն, կարող են նաև ապահովագրել իրենց ռիսկերը:   Նշենք, որ Գերմանիայում գյուղատնտեսական ապահովագրության ամենատարածված տեսակը կարկուտի ապահովագրությունն է:   Այստեղ ապահովագրավճարների գանձման և փոխհատուցումներ վճարելու ողջ գործընթացը համակարգվում է ասոցիացիաների աշխատակազմի կողմից:  Այնուամենայնիվ, հատկանշական է, որ փոխհատուցման ենթակա վնասների գնահատումն իրականացնում են ասոցիացիայի անդամները, այսինքն ՝ ֆերմերները:   Ֆրանսիայում կառավարության կողմից ստեղծվել է «Աղետի ֆոնդ»:  Գյուղացիական տնտեսությունները վճարումներ են կատարում այս ֆոնդին, իսկ բնական աղետների (ցրտահարություն, ջրհեղեղ, երաշտ, համաճարակներ, համանման այլ աղետներ) դեպքում հիմնադրամի փորձագետներն իրականացնում են վնասի գնահատում, որից հետո վնասված տնտեսությունները փոխհատուցում են ստանում:   Ի դեպ, ֆերմերները ոչ մի կերպ չեն մասնակցում այս ֆոնդին, նրանք չեն մասնակցում դրա կառավարմանը: Իտալիայում և Իսպանիայում գյուղատնտեսական ապահովագրությունը հիմնականում ապահովում են մասնավոր ապահովագրական ընկերությունները:   Միևնույն ժամանակ, կառավարության և տեղական ինքնակառավարման մարմինները զգալի ֆինանսական աջակցություն են ցուցաբերում և գյուղացիական տնտեսություններին (ստանձնելով ապահովագրավճարների բաժինը հետևյալ համամասնություններով. Իտալիայում ՝ պետական ​​բյուջեի մինչև 50%, համայնքների բյուջեների մինչև 10% , իսկ Իսպանիայում պետությունը ֆերմերներին փոխհատուցում է ապահովագրավճարների 44% -ը): Ընկերակցեք ապահովագրական ընկերություններին ՝ կիսելով ապահովագրական ընկերությունների ռիսկը մատչելի վերաապահովագրության միջոցով:   Իսպանիայում ապահովագրական ընկերությունների մեծ մասը կապված են ասոցիացիաների հետ, որոնք պատասխանատու են արդյունաբերական ռազմավարության մշակման և իրականացման համար:  ԱՄՆ-ում Կանադայի գյուղատնտեսական ապահովագրության համակարգերը շատ ընդհանրություններ ունեն, ինչը պայմանավորված է երկու երկրների սերտ տնտեսական կապերով և փորձի կանոնավոր փոխանակմամբ:   Այս երկու գերտերություններում գյուղատնտեսական ապահովագրությունն ապահովում են մասնավոր ընկերությունները:   Գոյություն ունեն գյուղատնտեսական ապահովագրության երեք հիմնական տեսակներ. • «Մուլտիրիսկ» (ծածկում է գրեթե բոլոր բնական աղետները), • Կարկուտի և հրդեհի ապահովագրություն, • Ֆերմերային տնտեսություններին վերաբերող ռիսկերի ապահովագրություն (օրինակ ՝ ցրտահարության ապահովագրություն): Պետության աջակցությունն այստեղ այն է, որ Միացյալ Նահանգների և Կանադայի դեպքում կառավարությունը և տեղական ինքնակառավարման մարմինները վերցնում են բազմավտանգ ռիսկի մի մասը (մինչև 50%):   Ներքևից պետությունը զգալի աջակցություն է ցուցաբերում նաև ապահովագրական ընկերություններին ՝ ստանձնելով ապահովագրական հատուցման 50% -ը:   Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում գյուղատնտեսության զարգացման գործակալությունները տասնամյակներ շարունակ վարում են ԱՀԹ (փաստացի արտադրության պատմություն), որի հիմնական նպատակն է ապահովագրական ընկերություններին ապահովել բերքի և բերքի արտադրության վերաբերյալ հավաստի տեղեկատվություն:   Իրական ապահովագրական ընկերությունները, հիմնվելով այս տեղեկատվության վրա, որոշում են ռիսկի աստիճանը, ապա ապահովագրավճարները: Ռուսաստանի Դաշնությունում որպես ֆինանսական հաստատություն ապահովագրությունը գտնվում է զարգացման սկզբնական փուլում:   Այս իրավիճակը բնորոշ է զարգացող տնտեսությունների մեծամասնությանը, այդ թվում ՝ Հայաստանի Հանրապետությանը:  Ռուսաստանում կառավարությունը սուբսիդավորում է ապահովագրական պայմանագրերի կնքման ժամանակ գյուղատնտեսական գործունեությամբ զբաղվողներին:  Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանի Դաշնության Գյուղատնտեսության նախարարությանը կից ստեղծվեց «Ապահովագրական օգնության պետական ​​գործակալություն», որի հիմնական խնդիրներն են. • Պետական ​​ապահովագրական աջակցության միջոցառումների կազմակերպում, Վիճակագրական գրառման վարում (օրինակ, պահպանում անասունների և կենդանական ծագման բույսերի գրանցամատյան », • նախորդ տարիների փորձի ընդհանրացում, համակարգի բարելավման հիմնավոր առաջարկների ներկայացում,« օրինակ ՝ պետական ​​աջակցության նոր մեխանիզմների մշակում »: Նշենք, որ Հայաստանի Հանրապետությունում գյուղատնտեսությունը հիմնականում գտնվում է ֆիզիկական անձ հանդիսացող տնտեսվարող սուբյեկտների գործունեության մեջ:  Այսինքն ՝ ֆերմա վարելիս հաշվապահական հաշվառում, փաստաթղթավորում կամ վերամշակում չի իրականացվում:  Իհարկե, նման իրավիճակը բարդացնում է գյուղատնտեսական ապահովագրության ներդրման գործընթացը, քանի որ ապահովագրողի տրամադրած ցանկացած տեղեկատվություն պետք է հիմնավորված լինի համապատասխան փաստաթղթերով:   Տեղեկատվական անհամապատասխանությունների խնդրի լուծման համար կառավարությունը կարող է կազմակերպել տվյալների հավաքագրման, մշակման, պահպանման և ռիսկերի գնահատման գործընթացներ, ինչպես նաև ապահովագրատերերին տրամադրել համապատասխան խորհրդատվական և տեղեկատվական ծառայություններ:   Նշենք, որ «ՀՀ գյուղի գյուղատնտեսության կայուն զարգացման ռազմավարությունը 2010-2020թթ.» Նախատեսում է գյուղատնտեսական ռիսկի գնահատում:  Պետական ​​մարմինների աջակցությամբ փորձ է արվել գյուղատնտեսական ապահովագրությունը ներմուծել Հայաստանի Հանրապետությունում 1990-ականների վերջին, բայց դա կենսունակ չէր: Գյուղատնտեսական պրակտիկայով զբաղվող մասնագետները հիմնականում խուսափում էին ապահովագրական գործարքներ կնքելուց, քանի դեռ նրանցից դա չէր պահանջվում ՝ նպատակային վարկ ստանալու համար:  Այս իրավիճակը պայմանավորված էր մի կողմից ապահովագրական ընկերությունների նկատմամբ անբավարար վստահությամբ և բիզնես վարելու ավանդույթով, իսկ մյուս կողմից `ցածր վճարունակությամբ:   Ըստ որոշ հաշվարկների, գյուղատնտեսական արտադրության ընդհանուր ծախսերում գյուղատնտեսական ապահովագրավճարների մասնաբաժինը տատանվում է 20-30% միջակայքում, ինչը լուրջ պատճառ է գյուղատնտեսական ապահովագրությունից խուսափելու համար:   Ապահովագրական ընկերությունները խուսափում են նաև գյուղատնտեսական ապահովագրությունից, քանի որ շահառուների համար հավաքագրված ապահովագրավճարների 70-75% -ը, իսկ անբարենպաստ տարիներին `80-85% -ը ուղղվում են ապահովագրական հատուցումներին: Գյուղատնտեսական ապահովագրության ցածր պահանջարկի հիմնական պատճառներից մեկն այն է, որ գյուղացիական տնտեսությունները լիովին տեղյակ չեն ապահովագրության առավելությունների մասին: Այն հաճախ դիտվում է որպես շահույթ չհետապնդող ներդրում, քանի որ ամեն տարի վճարվում են ապահովագրավճարներ, իսկ փոխհատուցումը վճարվում է միայն ապահովագրական պատահարի դեպքում:   Պետությունը, համագործակցելով ապահովագրական ընկերությունների, խորհրդատվական գործակալությունների և այլ ծառայությունների հետ, կարող է մեծ դեր ունենալ գյուղատնտեսական ապահովագրության առավելությունների վերաբերյալ բնակչության ընկալման ձևավորման գործում: 2 Այսպիսով, կարող ենք փաստել, որ ներկայումս Հայաստանի Հանրապետությունում գյուղատնտեսական ապահովագրության համակարգի ներդրման հետևյալ խոչընդոտները կան. • Իրավական դաշտի անկատարություն, • Փոքր և մեծ թվով գյուղացիական տնտեսություններ, ինչը բարդացնում է արտադրության վերահսկողությունը: գործընթացը պետական ​​ապահովագրական ընկերությունների, նույնիսկ գյուղատնտեսական ապահովագրական ընկերությունների կողմից: (Գյուղացիական տնտեսությունները հիմնականում չեն պահում գրառումներ, որի պատճառով ձեռնարկությունը չի կարողանա ապահովագրական ընկերությանը հաստատել, որ արտադրական գործընթացները ժամանակին և պատշաճ կերպով են կազմակերպվել), • գյուղատնտեսության ոլորտի վերաբերյալ հավաստի վիճակագրության բացակայություն, • անբավարար վստահություն ապահովագրական ընկերություններում. • գյուղատնտեսական գործունեությամբ զբաղվողների մեծ մասի ցածր վճարունակությունը. • Ապահովագրված անձանց սովորույթի / մշակույթի բացակայություն, • որակավորված մասնագետների պակաս: Հարկ է նշել, որ գյուղատնտեսությունում ապահովագրական համակարգի ներդրման գործընթացի արդյունավետությունը պայմանավորված է տնտեսական օպերատորների, ապահովագրական ընկերությունների և պետության միջև համագործակցության արդյունավետությամբ:  Անվիճելի է, որ այս համատեքստում ավելի լայնորեն օգտագործվում է պետության դերը տնտեսական-ապահովագրական ընկերության հարաբերություններում: 2 Սարգսյան Հ., Գյուղի կայուն զարգացման սոցիալ-տնտեսական հիմնախնդիրները, Ագրարային հատված, Երեւան, 2011, էջ. 54 Տնտեսական զարգացման համատեքստում առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում գյուղատնտեսության զարգացմանը:   Մինչդեռ ՀՀ ապահովագրական ընկերություններից ոչ մեկը ռիսկ չի անում զբաղվել գյուղատնտեսության ոլորտում ապահովագրական գործունեությամբ, որը համարվում է զարգացած երկրների ապահովագրական շուկայի կարևոր բաղադրիչ: Բնականաբար, բարձր ռիսկի պատճառով ապահովագրական գործունեության ընդլայնումը հիմնականում ուղեկցվում է եկամտի հոսքի դժվար կանխատեսմամբ:   Հետևաբար, գյուղատնտեսական արտադրանքը դառնում է անհրապույր ներդրումների համար ՝ դանդաղեցնելով կապիտալի ներհոսքը: վարկային ռեսուրսներ ներգրավելու հնարավորություններ:   Այս պայմաններում գյուղատնտեսական ապահովագրության իրականացումը դառնում է ռազմավարական նշանակություն:   Այնուամենայնիվ, ոլորտում ապահովագրության ներդրման օբյեկտիվ դժվարությունների պատճառով հնարավոր չէ այն ներմուծել առանց պետության միջամտության և աջակցության: Նշենք, որ Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում ապահովագրության ներդրման գործընթացը կարող է իրականացվել միայն պետական ​​մակարդակով մշակված երկարաժամկետ ծրագրի հիման վրա:  Պետությունն ինքը պետք է նախաձեռնի ապահովագրության ներդրման գործընթաց, այն պետք է իրականացնի մասնավոր հատվածի հետ համագործակցությամբ:   Այս առումով անհրաժեշտ է ձեռնարկել հետևյալ քայլերը. • Մշակել գյուղատնտեսական ռիսկերի գնահատման համակարգ, • Պայմանագիր կնքել մասնավոր ապահովագրական ընկերությունների հետ, • Պլանավորել սուբսիդիաների կարգը և չափը: Պետությունը կարող է մեծ դեր ունենալ գյուղատնտեսական ապահովագրության իրականացման վերոհիշյալ խոչընդոտները վերացնելու գործում:  Մենք շեշտը դնում ենք Հայաստանի Հանրապետությունում գյուղատնտեսական ապահովագրության իրականացման, հատկապես գյուղատնտեսական ռիսկերի գնահատման, ապահովագրավճարների սուբսիդավորման և ապահովագրական ընկերությունների գործառնական ծախսերի վրա:   Գյուղատնտեսական ապահովագրության գծի հետ հարաբերությունները կարգավորելու համար անհրաժեշտ է նախաձեռնել «Գյուղատնտեսական ապահովագրության մասին» ՀՀ օրենքի մշակում և ընդունում:   Մենք առաջարկում ենք կիրառել տարբերակված մոտեցումներ ապահովագրավճարների սուբսիդավորման հարցում, որի դեպքում պետք է տրամադրվեն համեմատաբար բարձր սուբսիդիաներ Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող մշակաբույսերի (շրջանների և լեռնային շրջանների), ինչպես նաև ապահովագրական ընկերությունների պետական ​​քվոտաների համար: հետ փոխկապակցվելով): ՀՀ գյուղատնտեսության կայուն զարգացման ապահովագրական համակարգի ներդրումն ունի սոցիալական և տնտեսական նշանակություն: Գյուղատնտեսական ապահովագրության համակարգի ներդրումը հանրապետությունում թույլ կտա նվազեցնել գյուղացիների կորուստները և փոխհատուցել եկամտի կորուստը անբարենպաստ կլիմայական պայմանների և ֆորսմաժորային իրավիճակների պատճառով: Մելսիդա Թովմասյան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԳՅՈՒԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐՄՈՒՄԱՆ ԵՎ ՊԵՏԱԿԱՆ Ա SԱԿՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԸ Հիմնաբառեր. Գյուղատնտեսական գործունեություն, պետական ​​ապահովագրություն, գյուղատնտեսական ապահովագրություն, ապահովագրություն ։

Տնտեսական  բարեփոխումների  համատեքստում  ապահովագրությունը  էական  նշանակություն  է  ձեռք  բերում՝  պայմանավորված  գործարար  ակտիվության  խթանման,  ներդրումային  միջավայրի  բարելավման  և  ռիսկերից  պաշտպանվելու  հնարավորությունների  ընդլայնման  ու  նոր  տնտեսական  միջավայրի  ձևավորման  հետ։
   Հոդվածում  կարևորվել  է  այն  գաղափարը,  համաձայն  որի՝  ՀՀ  գյուղատնտեսության  ոլորտում  ապահովագրության  ներդրման գործընթացը կարելի է իրականացնել միայն պետական մակարդակով մշակված  երկարաժամկետ  ծրագրի  հիման  վրա։
   Պետությունը  պետք  է  նախաձեռնի  ապահովագրության  ներդրման  գործընթացը  և  այն  իրականացնի  մասնավոր  հատվածի  հետ  համագործակցությամբ։
