ՔԱILԱՔԱԻԱԿԱՆ ԴԱՏԱԽԱՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ԲԱ EXԱՌԻԿ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ Ընդհանուր իրավասության դատարանների ենթակա քաղաքացիական գործերի իրավասությունը որոշվում է տարածքային իրավասության կանոններով: Տարածքային իրավասությունն ուղղված է նույն շրջանի դատարանների միջեւ գործերի հավասար բաշխմանը ՝ հաշվի առնելով կողմերի տնտեսական-անձնական շահերը, կողմերի համար արդարադատության մատչելիության ապահովումը, տնտեսական և արագ վարույթները [1]: Տարածքային իրավասության որոշակի տեսակների սահմանման նպատակները տարբերվում են միմյանցից: Մի դեպքում, իրավասության կանոնների սահմանումը հիմնված է դատարանի, մյուս դեպքում ՝ կողմերի մասնավոր, մյուս դեպքում ՝ դատարանի և կողմերի շահերի վրա: ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը 1, ընդհանուր տարածքային իրավասություն հաստատող, համաձայն որի հայցը հարուցվում է պատասխանողի բնակության վայրի դատարանում (ՀՀ ՔԴՕ 82-րդ հոդված), միևնույն ժամանակ սահմանում է տարածքային իրավասության այլ տեսակներ, այդ թվում ` շահագրգիռ կողմերը `բացառիկ իրավասության տարածքային իրավասությունը փոխելու համար: Բացառիկ իրավասությունը տարածքային իրավասության հատուկ տեսակ է, որի կանոնները սահմանում են որոշակի գործերի շրջանակներ, որոնց քննությունն իրականացնում են օրենքով հստակ սահմանված դատարաններ ՝ բացառելով այդպիսի գործերի քննության կողմերի համաձայնության հնարավորությունը մեկ այլ դատարան: Իրավաբանական գրականության մեջ տարբեր կարծիքներ կան բացառիկ իրավասության կանոնները սահմանելու այս տեսակի իրավասության որոշման չափանիշների վերաբերյալ: Այսպիսով, տարածված տեսակետ կա, որ բացառիկ իրավասության կանոնների ներքո ներկայացված դատական ​​գործընթացները կարող են ավելի արագ և ճիշտ ուսումնասիրել այն դատարանները, որտեղ գտնվում է վիճելի գույքը, քանի որ այդ գործերի քննությունը, որպես կանոն, ենթադրում է մանրամասն ստուգումներ, շենքեր Քննության ենթարկվելու, տուժողներին հարցաքննելու համար 1 Ընդունված է 17.06.1998 թ., Ուժի մեջ է մտել 01.01.1999 թ.  Տե՛ս ARPA 1998.09.09 / 20 (53): Այսուհետ `ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրք կամ ՀՀ ԳՇԿ: [2] -ի հետ:  Հաշվի առնելով այն փաստը, որ բացառիկ իրավասության ներքո վեճերի առարկան հիմնականում առնչվում է դատարանի տարածքում գտնվող անշարժ գույքին, ուստի մյուս դատարանի կողմից դատավարությունը կարող է էապես ձգձգել դատաքննությունը, անհրաժեշտություն դարձնել դատական ​​կարգադրությունների կատարմանը, բացասաբար ազդել դատավարության անմիջականությունը: ] Առանց թերագնահատելու վերոհիշյալ բոլոր տեսակետների հրատապությունը, այնուամենայնիվ, մենք կարծում ենք, որ բացառիկ իրավասության սահմանման գործում գերակա են դատարանի շահերը:  Այլ կերպ ասած, բացառիկ իրավասության հաստատման հիմնական նպատակը դատարանի համար մատչելիության ավելի բարձր մակարդակի հաստատումն է, այսինքն ՝ դատարանը գործը քննում է այնտեղ, որտեղ գտնվում է վեճի առարկան:  Դա հեշտացնում է դատարանի աշխատանքը ապացույցների հավաքագրման և քննության ընթացքում, և օրենսդիրի կարծիքով, դա պետք է հանգեցնի գործի ավելի արագ և ճիշտ լուծմանը:  Ավելին, դատարանի շահերը հիմնվելով բացառիկ իրավազորության վրա, այն ի վերջո ուղղված է դատավարության մասնակիցների սուբյեկտիվ իրավունքների պաշտպանության արդյունավետության բարձրացմանը:   Այսպիսով, քաղաքացիական դատավարության ընթացքում դատարանի հիմնական հանրային-իրավական գործառույթն է ապահովել գործի պատշաճ ստուգում և լուծում, որն ուղղված է շահագրգիռ անձանց իրավունքների, ազատությունների և օրինական շահերի պաշտպանությանը:  Չնայած այն հանգամանքին, որ քաղաքացիական գործ հարուցելու հիմքը հայցվորի կողմից ներկայացված հայցն է, քաղաքացիական գործով դատական ​​պաշտպանությունը տրվում է ոչ միայն հայցվորին, այլ նաև գործին մասնակցող մյուս անձանց: Այս տեսակի իրավասության սահմանման չափանիշների հստակեցումը կարևոր է բացառիկ իրավասության կանոնների տարանջատման համար:  Կարծում ենք, որ բացառիկ իրավասության կանոն սահմանելու չափանիշը պետք է լինի առաջին հերթին հայցի առարկան, այսինքն այն առարկան, որին ուղղված է հայցադիմումի առարկայի բովանդակությունը կազմող հայցը:  Երկրորդ, այդ օբյեկտի հետ կապված հայցը, բովանդակային հայցը, որը հայցվորը ներկայացնում է պատասխանողի դեմ: Ելնելով վերոգրյալից ՝ մենք կարծում ենք, որ անշարժ գույքը պետք է դիտարկվի որպես օբյեկտ, և որպես այդ օբյեկտի հետ կապված պահանջ ՝ անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի և այլ գույքային այլ իրավունքների հայց: Չնայած ՀՀ ԿՊԿ-ի 85-րդ հոդվածը ամբողջությամբ նվիրված է բացառիկ իրավասությանը, այնուամենայնիվ, հոդվածը չունի կարգեր այս տեսակի իրավասությանը վերաբերող մի շարք հարցերի վերաբերյալ:  Այսպիսով, ՀՀ ԳԿԿ-ն չի կարգավորում այն ​​հարցը, թե որ դատարանն ունի հայցադիմում, որի շրջանակներում միացել են մի քանի հայցեր, որոնք ունեն տարբեր իրավասություն:  Բարձրացված հարցը հատկապես խնդրահարույց է այլընտրանքային իրավասության նորմերի և բացառիկ իրավասության կանոնների միջև փոխկապակցման դեպքում, այսինքն `այն դեպքերում, երբ հայցադիմումներից մեկը հայցադիմում է բացառիկ իրավասության կանոններով սահմանված դատարանների այլընտրանք:  Սա հավասարապես վերաբերում է այն իրավիճակներին, երբ հիմնական ածանցյալ հայցերն ունեն տարբեր իրավասություն պահանջի մեջ ներառված պահանջներից: Նշված հարցը կարգավորվել է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության աշխատանքային խմբի կողմից մշակված «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագծով [4] (այսուհետ ՝ որպես նախագիծ), վերնագրված «Բացառիկ տարածքային իրավասություն»: Մասում ամրագրված է, որ միևնույն ժամանակ, այլ տարածքային իրավասության հետ կապված բացառիկ հայցերով հայցը հարուցվում է սույն հոդվածով սահմանված առաջին ատյանի դատարանում: Մեր կարծիքով, այլընտրանքային կամ բացառիկ իրավասության կանոններից մեկին նախապատվությունը տալու հարցը պետք է դիտարկվի `պարզաբանելով վերոնշյալ նորմերի փոխկապակցվածությունը:  Արդյունքում հնարավոր կլինի որոշել, թե որակին պետք է նախապատվությունը տրվի նորմերի մրցակցության արդյունքում: Կարծում ենք, որ նշված նորմերից մեկին նախապատվություն տալու հարցը պետք է լուծվի առաջին հերթին `հաշվի առնելով այդ կանոնների իրավական բնույթը` այդ նորմերով սահմանված կանոնները սահմանելու նպատակով: Այսպիսով, այլընտրանքային տարածքային իրավասությունը բնութագրվում է նրանով, որ հայցվորը իրեն իրավունք է վերապահում հայց ներկայացնել այլ դատարան (դատարաններ) ընդհանուր կանոնին զուգահեռ, պատասխանողի բնակության վայրի դատարանին զուգահեռ:  Նման դեպքերում օրենսդիր մարմինը հայցվորների գործերի համար ստեղծում է հատուկ արտոնյալ պայմաններ, որոնք ազդում են քաղաքացիական շրջանառության մասնակիցների առավել կարևոր շահերի վրա, որոնք, հատուկ հանգամանքների բերումով, հոյակապ պաշտպանության կարիք ունեն:  Այլ կերպ ասած, այլընտրանքային իրավասությունը հայցվորներին որոշակի դեպքերում տրված արտոնություն է: Բացառիկ իրավասության դեպքում գործը քննելու համար իրավասու դատարանի ընտրությունը կատարվում է օրենքով և կախված չէ կողմերի հայեցողությունից, հարմարությունից կամ ցանկությունից: Ելնելով վերոգրյալից ՝ կարելի է եզրակացնել, որ այլընտրանքային տարածքային իրավասության կանոնները խրախուսական բնույթ են կրում ՝ բարելավելով հայցվորների վիճակը որոշակի դեպքերում:  Մինչդեռ բացառիկ իրավասության դեպքում մենք գործ ունենք ոչ թե խրախուսող, այլ սահմանափակող նորմայի հետ: Հետևաբար, բացառիկ այլընտրանքային իրավասության նորմերի մրցակցության դեպքում դրանցից մեկին նախապատվությունը տալու հարցը պետք է լուծվի հետևյալ հարցով. ՀՀ օրենսդրության ո՞ր նորմն եք նախընտրում ՝ խրախուսող կամ սահմանափակող նորմ: Համաձայն «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 2 78-րդ հոդվածի: «1 (…) Հետադարձ ուժին չի կարող տրվել իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց իրավունքները կամ ազատությունները սահմանափակող, դրանց իրականացման կամ պատասխանատվության ենթարկելու կամ պատասխանատվությունը ծանրացնող կարգը խստացնող կամ (…):   2. Իրավախախտում թույլ տված իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց իրավիճակը բարելավող կամ մեղմացնող իրավախախտման համար սահմանված պատասխանատվությունը վերացնող կամ մեղմացնող իրավական ակտը կիրառվում է դրա ուժի մեջ մտնելուց բխող հարաբերությունների նկատմամբ, այսինքն `այն կունենա հետադարձ ուժ, եթե այլ բան չկա: օրենքով կամ այդ իրավական ակտով նախատեսված: Վերոնշյալ նորմերի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ օրենսդիրը նախապատվությունը տալիս է բարելավող նորմին:  Ավելին, պետք է հաշվի առնել, որ օրենքի հետադարձ ուժի արգելումը տարածվում է ոչ միայն պատասխանատվություն սահմանող օրենքների վրա, այլ նաև օրենքների վրա, որոնք ընդհանուր առմամբ վատթարանում են անձի իրավական կարգավիճակը:  Սա ենթադրում է, որ նշված սահմանադրական դրույթում ամրագրված արգելքը վերաբերում է ոչ միայն նյութական իրավունքին, այլ նաև դրամավարկային նորմերին: Ելնելով վկայակոչվածից ՝ մենք կարծում ենք, որ այլընտրանքային իրավասությունները պարունակում են բարելավող բնույթի նորմեր, այլ կերպ ասած ՝ հուսադրողներ, և բացառիկ իրավասությունը, ընդհակառակը, ունի սահմանափակող բնույթ: Հետեւաբար, այլընտրանքային «բացառիկ իրավասության կանոնների» միջեւ ընտրությունը պետք է կատարվի `նախապատվությունը տալով այլընտրանքային իրավասության կանոններին: Ելնելով վերոգրյալից `մենք գտնում ենք, որ անհրաժեշտ է սահմանել ՀՀ ՔԴԿ-ն, այն դեպքում, երբ ներկայացված հայցերը (ներառյալ հիմնական ածանցյալը) ունեն տարբեր իրավասություն, այսինքն` դրանք միևնույն ժամանակ իրավասություն են կանոններով սահմանված դատարանների նկատմամբ: «բացառիկ», այլընտրանքային տարածքային իրավասության: ապա հայցը հարուցվում է այլընտրանքային իրավասության կանոններով սահմանված դատարանում: ՀՀ ՔԴԿ-ն նախատեսում է բացառիկ իրավասություն ունեցող հետևյալ դեպքերը. «1. Հողերի, շենքերի, շինությունների, հողամասերի, շենքերի, շինությունների նկատմամբ սեփականության իրավունքի ճանաչումը անօրինական է 2 Ընդունված է 03.04.2002 թ., Ուժի մեջ է մտել 31.05.2002 թ .:  Տե՛ս ARPA N 49 (224), HO-320: «Սեփականության իրավունքը հետ վերցնելու, տիրոջ կամ այլ օրինական տիրապետողի իրավունքների հետ կապված խախտումները վերացնելու հայցերը հարուցվում են հողի, շենքի, շինհրապարակի դատարանում»: Վերաքննիչ դատարանը, վերոնշյալ նորմայի վերլուծությունից հետո, նշում է, որ օրենսդիրը բացառիկ իրավասության այս կանոնի օբյեկտը համարում է ոչ միայն ցանկացած անշարժ գույք, այլ միայն հողամասեր, շենքեր, շինություններ:  Դա է վկայում այն ​​փաստը, որ հոդվածում «անշարժ գույք» ընդհանուր հասկացության փոխարեն օրենսդիրն օգտագործում է «հող, շենքեր, շինություններ» հասկացությունը, ինչը գործնականում հաճախ խնդիրներ է առաջացնում անշարժ գույքի հայցերի հետ կապված: Այսպես, օրինակ, 24.08.2011 թվականի թիվ EADD / 0768/02/11 քաղաքացիական գործով: Որոշումը, որում նշվում է, որ բնակարանի նկատմամբ սեփականության իրավունքի ճանաչման հայցը չի կարող նույնացվել հողի, շենքերի և շինությունների նկատմամբ սեփականության իրավունքի ճանաչման պահանջի հետ, և այս հայցը պետք է քննվի ընդհանուր տարածքային իրավասության կանոնով: ,  ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշված գործի շրջանակներում 18.01.2012 թ. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով ընդունված որոշման համաձայն `բնակարանը սահմանվում է որպես պլանավորված բնակության տարածք (շենք):   Այսինքն ՝ ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով սահմանված բացառիկ իրավասության կանոնը տարածվում է որպես շենք որպես բնակարանի սեփականության իրավունքի ճանաչման հայց:   Հետեւաբար, մենք կարծում ենք, որ բացառիկ իրավասության այս կանոնի օբյեկտը պետք է համարվի անշարժ գույք ընդհանրապես: Ուստի անհրաժեշտ է մեջբերված նորմում օգտագործվող «հող, շենքեր, շենքեր» արտահայտությունը փոխարինել «անշարժ գույք» հասկացությամբ, ինչը կբացառի սույն կանոնի կիրառման անհարկի սահմանափակումները և գործնականում դրա խիստ նեղ մեկնաբանությունը: Այսպես կոչված բացառիկ իրավասության կանոնն ունի մեկ այլ սահմանափակում: Մասնավորապես, բացառիկ իրավասության այս կանոնը տարածվում է միայն հողի, շենքերի, շինությունների, հետ վերցնող հողերի, շենքերի, շինությունների `այլ մեկի ապօրինի տիրապետությունից (արդարացման հայց) սեփականության ճանաչման վրա, իրավունքի խախտումների վերացման մասին, որոնք կապված չեն տիրապետությունից զրկելուց սեփականատեր կամ այլ օրինական տիրապետող: պահանջների վերաբերյալ պահանջների հետ: Սա նշանակում է, որ օրենսդիրը բացառիկ իրավասության կանոնի կիրառումը պայմանավորել է ոչ միայն վեճի առարկա հանդիսացող հողերով, շենքերով, շինություններով, այլև այդ գույքի դեմ հայցով:   Այսինքն ՝ նույնիսկ այն դեպքերում, երբ հայցի օբյեկտը հողամաս է, շենք կամ շինություն, բայց ներկայացված հայցը չի ներառում նշված պահանջներից որևէ մեկը, հայցը պետք է հարուցվի ընդհանուր տարածքային իրավասության կանոնների համաձայն: , Այնուամենայնիվ, իրավագիտության մեջ կան բազմաթիվ դեպքեր, երբ ընդհանուր տարածքային իրավասության կանոնները անշարժ գույքի հետ կապված մի շարք հայցերի կիրառման փոխարեն, հայցերը սխալմամբ ներկայացվում են բացառիկ իրավասության կանոններով:  Օրինակ, թիվ EMD / 2814/02/14 քաղաքացիական գործով ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը 24.10.2014 թ. Ըստ որոշման, գույքը բաժնային սեփականության տակ բաժանելու և բաժնեմասից առանձնացնելու հայցը չի կարող նույնականացվել որևէ արդարացման, մերժման `գույքի ճանաչման պահանջներից որևէ մեկի հետ, ուստի այն ենթակա է հարուցման և քննության ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն: որպես ընդհանուր կանոն, որի դեպքում հայց հարուցելու բացառիկ իրավասության կանոնը չի գործում այս դեպքում: Թիվ EED / 3788/02/16 քաղաքացիական գործով Երեւան քաղաքի Էրեբունի Նուբարաշեն վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 10.11.2016 թ. «Հայցադիմումը վերադարձնելու մասին» որոշմամբ նա նշեց, որ ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով սահմանված բացառիկ իրավասության կանոնները տարածվում են պարտապանի մասը համատեղ գույքից առանձնացնելու, բռնագանձումը պատճառված վնասի չափով բաշխելու պահանջների վրա: հանցագործության կողմից: Մեկ այլ դեպքում, Երեւան քաղաքի Ավան-Նոր Նորք վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանը նշել է, որ ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 85-րդ հոդվածը (բացառիկ իրավասություն) վերաբերում է անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի ճանաչմանը, և ոչ վերականգնման մասին:  Դատարանը գտավ, որ բացառիկ իրավասությունը սույն հայցի նկատմամբ կիրառելի չէ [5], մինչդեռ մեկ այլ դեպքում ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը որոշում կայացրեց, որ գույքային իրավունքների դադարեցման հայցը պետք է քննվի բացառիկ իրավասության կանոնների համաձայն [6]: Այսպիսով, եթե ստեղծվում է բացառիկ իրավասություն անշարժ գույքի վերաբերյալ վեճերն ավելի արագ և արդյունավետ լուծելու համար, ապա հարկ է նշել, որ «անշարժ գույքի հետ կապված վեճեր» կատեգորիան ներառում է ոչ միայն նշված երեք դատական ​​գործերը, այլ նաև այլ գույքային իրավունքների վերաբերյալ վեճերը, օրինակ. Անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի դադարեցում, անշարժ գույքի համար սահմանված սերվիտուտներ, անշարժ գույքի անժամկետ օգտագործման իրավունք, հողամասի օգտագործման իրավունքի ձեռքբերում և այլն: Այս խնդրի լուծման երկու հիմնական մոտեցում կա:   Այսպիսով, մի շարք նահանգներում բացառիկ իրավասության կանոնը սահմանվում է բոլոր տեսակի հայցերով `ընդդեմ անշարժ գույքի, առանց հստակեցնելու հայցի բնույթը:  Օրինակ, Ուկրաինայի քրեական օրենսգրքի 114 1 1-ին հոդվածի համաձայն, անշարժ գույքի հետ կապված հայցերը ներկայացվում են անշարժ գույքի կամ նրա հիմնական բնակության վայրի դատարան: Աշխարհի այլ մասերում բացառիկ իրավասության սահմանումը հիմնված է անշարժ գույքի պահանջի բնույթի վրա:  Օրինակ, Ֆրանսիական քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի համաձայն, անշարժ գույքի պահանջները ենթակա են միայն այդ անշարժ գույքի իրավասությանը: Էստոնիայի ՔԴԿ 99-րդ հոդվածի 1-ին մասը թվարկում է այն պահանջները, որոնք անշարժ գույքի վերաբերյալ գույքային վեճերի առարկա են:  Այս հայցերի իրավասությունը որոշվում է բացառիկ իրավասության կանոններով: Այսպիսով, դրանց թվում կան դատական ​​գործեր, որոնց առարկան են ՝ անշարժ գույքի կամ հարակից այլ պահանջների նկատմամբ սեփականության իրավունքի ճանաչում, անշարժ գույքի կամ բաժանման սահմանների որոշում և այլն: 3. Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության միջև վավերացված Մինսկի 1993 թ. Հունվարի 22-ի Մինսկի կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածի 20-րդ հոդվածի 3-րդ կետի `սեփականության իրավունքի և այլ գույքային իրավունքների հայցերը բացառապես վճռական գույքի գտնվելու վայրին: Ինչպես վերը նշվեց, բացառիկ իրավասության այս կանոնի նպատակը վիճահարույց անշարժ գույքի դեպքում կողմերի և դատարանի համար ավելի արագ, ճշգրիտ, ժամանակի խնայողություն ապահովելն է, քանի որ այդ գործերի քննությունը սովորաբար ներառում է մանրամասն կայքի ստուգում: քննություն, և այլ գործողությունների հարցաքննություն:   Եվ նշված գործողությունները կատարելու անհրաժեշտությունն առաջանում է ոչ միայն ՀՀ ՔՊ 85-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված պահանջներով գործերի քննության ընթացքում, այլ նաև անշարժ գույքի նկատմամբ այլ պահանջներով գործերի քննության ժամանակ:  Հետևաբար, մենք կարծում ենք, որ 3 Լրացուցիչ տեղեկությունների համար տե՛ս Էստոնիայի քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը 4, որը Հայաստանի Հանրապետության համար ուժի մեջ է մտել 1993 թ. Հունիսի 22-ին, և Ռուսաստանի Դաշնության համար `1994 թ. Դեկտեմբերի 10-ին: Բացառիկ իրավասության այս կանոնը տարածվում է գույքի նկատմամբ գույքային իրավունքներին վերաբերող պահանջների վրա, որոնց ուսումնասիրությունը պահանջում է այդպիսի գործողությունների կատարում:   Դրանք կարող են ներառել անշարժ գույքի կողմից սեփականության դադարեցման պահանջներ, անշարժ գույքի նկատմամբ սերվիտուտ և այլն:   Միևնույն ժամանակ, հարկ է նշել, որ անշարժ գույքի վեճերում իրավասության որոշումը հաճախ կարող է դժվարություններ առաջացնել:  Օրինակ, եթե երկու կամ ավելի դատարանի օրինական տարածքում գտնվող հողամասի սեփականության ճանաչման պահանջ կա, ապա հարց է առաջանում, թե որ դատարան պետք է հայցվորը դիմի:  Սա հավասարապես վերաբերում է այն դեպքերին, երբ հայցադիմումի երկու կամ ավելի պահանջներ ենթակա են տարբեր դատարանների, որոնք որոշվում են բացառիկ իրավասության կանոններով:   Այս հարցը չի կարգավորվում ՀՀ ՔԴԿ-ի կողմից:  Մի շարք երկրների օրենսդրությունը որդեգրել է այն մոտեցումը, որ այդ դեպքում պետք է առաջնորդվի գույքի հիմնական մասի գտնվելու վայրը, այսինքն `այս դեպքերում հայցադիմումը հարուցվում է գույքի հիմնական մասի գտնվելու վայրի դատարան:  Նման մոտեցում առկա է ՀՀ ԿՕԿ-ի դեպքում `ժառանգական գույքի դեմ հայցերի դեպքում:   Եթե ​​ընդունում ենք, որ նշված դեպքերում պետք է առաջնորդվենք անշարժ գույքի հիմնական մասի գտնվելու վայրով, ապա առաջանում են մի շարք հարցեր:  Նախ `« Գույքի հիմնական մաս »հասկացությունը չի տրվել ՀՀ օրենսդրությամբ:  Ուստի հարց է առաջանում, թե ո՞րը պետք է դառնա «անշարժ գույքի հիմնական մասը» որոշելու չափանիշ. Գույքի տվյալ մասի արժեքը, դրա դերը բիզնեսի գործունեության մեջ կամ այլ չափանիշներ:   Եթե ​​ընդունենք, որ անշարժ գույքի հիմնական մասի որոշման չափանիշը դրա շուկայական արժեքն է, ապա անհրաժեշտ կլինի կարգավորել այն հարցը, թե ինչպես կարելի է որոշել գույքի արժեքը, մասնավորապես, թե ով պետք է որոշի գույքի արժեքը, արդյոք անհրաժեշտ է ներգրավել անշարժ գույքի գնահատող: ում վրա պետք է դրվի գույքի հիմնական մասը որոշելու պարտավորությունը, և ըստ որի դատարանը պետք է քննի գործը:  Բացի այդ, եթե գույքի հիմնական մասը որոշվում է գույքի շուկայական արժեքով, ապա հաջորդ հարցն է առաջանում, որ տվյալ պահին գույքի շուկայական արժեքը պետք է որոշվի:   Ավելին, չի բացառվում, որ տարբեր վայրերում տեղակայված անշարժ գույքի հիմնական չափը կարող է որոշվել, քանի որ դրանք գրեթե հավասար են:   Հաշվի առնելով վերոգրյալը `կարծում ենք, որ նշված դեպքերում պետք է գործի այլընտրանքային-բացառիկ իրավասությունը, այսինքն` հայցվորն ինքը կարող է ընտրություն կատարել այն դատարանների միջեւ, որոնց տարածքում գտնվում է վիճելի անշարժ գույքը:  Ավելին, իրավասու դատարանի ընտրությունը սահմանափակվում է միայն այն դատարաններով, որոնք գործում են անշարժ գույքի գտնվելու վայրում, ուստի այդ դատարաններից մեկին դիմելը բացառում է այլ դատարան դիմելու իրավունքը:  Հետևաբար, եթե հայցվորը դիմում է գործը քննելու իրավասություն ունեցող բացառիկ իրավասության կանոններով սահմանված դատարաններից մեկին, այդ դատարանը պարտավոր է վարույթ ընդունելու մասին դիմումը ընդունել:  Մեր կարծիքով, այս կանոնից բացառությունը, մեր կարծիքով, պետք է սահմանվի այն դեպքերում, երբ իրավասու դատարաններից մեկը համընկնում է ամբաստանյալի բնակության վայրի դատարանի հետ:  Այդ դեպքում հայցը հարուցվելու է ամբաստանյալի բնակության վայրում (գտնվելու վայրում), որտեղ գտնվում են անշարժ գույքներից մեկը կամ մի քանիսը: 2. credառանգորդ պարտատերերի հայցերը հարուցվում են դատարանում `ժառանգական գույքի գտնվելու վայրի կամ դրա հիմնական մասի (85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի) դատարանում: Նշենք, որ Նախագծով նախատեսված բացառիկ իրավասության այս կանոնը գրեթե ամբողջությամբ խմբագրվել է:   21-րդ հոդվածի 3-րդ մասը սահմանում է, որ ժառանգի պարտատիրոջ պահանջները հարուցվում են ժառանգի կամ կտակարարի գրանցման (գտնվելու վայրի) կամ բնակության վայրում, իսկ նշված անձանց բացակայության դեպքում `առաջին տեղի ատյանի դատարանում ժառանգության բացում: Այն, որ Նախագծով սահմանված իրավական կարգավորումը տրամաբանական է այն իմաստով, որ ժառանգորդ պարտատերերի պահանջները հիմնականում ուղղված են ոչ թե ժառանգական գույքի, այլ ժառանգների դեմ (քանի որ նրանք ակնկալվում է ստանալ իրենց պահանջները), բայց, մեր կարծիքով, սա կանոնն այլևս չի կարող համարվել բացառիկ իրավասության կանոն:  Քննարկվող նորմի նախագծի առաջին մասում հայցի հարուցումը կապված է կտակարարի գրանցման կամ բնակության վայրի հետ, որն ինքնին ընդհանուր տարածքային իրավասության կանոն է:  Երկրորդ մասում հայցը հարուցելու վայրի դատարանը համարվում է ժառանգությունը բացելու վայրի առաջին ատյանի դատարանը, որոնք երկուսն էլ կարող են չհամընկնել ժառանգական գույքի գտնվելու վայրի հետ:   Ավելին, չի բացառվում, որ կան մի քանի ժառանգներ և նրանց գրանցման վայրը (գտնվելու վայրը) կամ բնակության վայրը գտնվում է տարբեր վայրերում:  Այդ դեպքում հարց է առաջանում, թե որ տեղը դատարանը պետք է քննի ներկայացրած հայցը:  Հետևաբար, մենք գտնում ենք, որ նշված կանոնը չի կարող համարվել բացառիկ իրավասության կանոն, քանի որ այն չի համապատասխանում բացառիկ իրավասության կանոն սահմանելու չափանիշներին: 3. Գույքի ազատման վերաբերյալ հայցերը հարուցվում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի գույքի գտնվելու վայրի դատարանում (85-րդ հոդվածի 3-րդ մաս): Ինչպես կարելի է նկատել, մեջբերված հոդվածում օրենսդիրն օգտագործում է «գույք» բառը, այսինքն ՝ այս դեպքում խոսքը ինչպես շարժական, այնպես էլ անշարժ գույքի մասին է:  Ավելին, նշված բացառությամբ, հիմքը գույքն է և ոչ թե դրա գրանցման վայրը:  Այնուամենայնիվ, եթե հոդվածը վերաբերում է շարժական գույքին, ավելի ճիշտ կլինի ամրագրել, որ հայցը կարող է հարուցվել ոչ միայն գույքի գտնվելու վայրի դատարանում, այլ նաև բնակության վայրի (բնակության) դատարանում: անձը, որը տիրապետում է գույքին: Նշենք, որ Նախագծով նախատեսված բացառիկ իրավասության այս կանոնը որոշակիորեն փոփոխվել է, համաձայն որի `21-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` անշարժ գույքից հանելու հայցերը ներկայացվում են առաջին ատյանի դատարանում, որտեղ գտնվում է անշարժ գույքը: ,  Կարծում ենք, որ այս կարգավորումը պետք է համարվի արդարացված, քանի որ շարժական գույքի դեպքում, բացառիկ իրավասության կանոն կիրառելով, կողմերն իրենք կարող են ընտրել իրավասության դատարան ՝ փոխելով գույքի գտնվելու վայրը: Ամփոփելով վերը նշվածը `մենք առաջարկում ենք ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 85-րդ հոդվածը շարադրել հետեւյալ խմբագրությամբ.« 1. Սեփականության իրավունքի և գույքային իրավունքների վերաբերյալ հայցերը բացառապես գտնվում են այն դատարանների իրավասության մեջ, որտեղ գտնվում է գույքը: Այն դեպքերում, երբ հայցերը վերաբերում են տարբեր դատարաններում տեղակայված մի քանի գույքի, հայցադիմումը պետք է ներկայացվի այդ գույքերից մեկի գտնվելու վայրի դատարան `հայցվորի ընտրությամբ, եթե այդ վայրի դատարաններից մեկը դատարանը չէ: ամբաստանյալի բնակության վայրը. է   Այդ դեպքում հայցը հարուցվում է ամբաստանյալի բնակության վայրի (գտնվելու վայր) դատարանում, որտեղ գտնվում է անշարժ գույքը: 2. Անշարժ գույքն առգրավումից ազատելու պահանջները ներկայացվում են առաջին ատյանի դատարանում, որտեղ գտնվում է անշարժ գույքը: 3. Միևնույն ժամանակ, բացառիկ այլընտրանքային իրավասության հայցերով հայցադիմումը ներկայացվում է այլընտրանքային իրավասության կանոններով սահմանված դատարան: » ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [4] Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի նախագիծ, URL:   http: //www.moj.am/storage/files/legal_acts/legal_acts_7886870405861_K-1041.pdf( Հասանելի է:  08.11.2017): [5] Երեւանի Ավան-ՆորՆորք վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ EAND / 4477/02/16 քաղաքացիական գործով, 2016 թ. Նոյեմբերի 7-ին: Հայցադիմումը վերադարձնելու մասին որոշում: [6] ՀՀ Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի 2010 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ EAND / 1635/02/10 քաղաքացիական գործով որոշում: [7] Ուկրաինայի քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը թվագրված է 18.03.2004 թ. № 1618-IV: Միքայելյան Անի ԲԱCԱՌԻԿ ԴԱՏԱՎԱՐԸ ՔԱIVԱՔԱԻԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ Հիմնաբառեր. Բացառիկ իրավասություն, այլընտրանքային իրավասություն, հարակից վեճեր: ։

Հոդվածը նվիրված է տարածքային ընդդատության տեսակներից մեկի՝ բացառիկ  ընդդատության  ուսումնասիրությանը։
   Հոդվածում  հեղինակը  փորձ  է  կատարել  առանձնացնելու բացառիկ ընդդատության սահմանման նպատակը և ընդդատության  այս տեսակի որոշման չափանիշները։
  Քննարկման առարկա է դարձել նաև բացառիկ  և  այլընտրանքային  ընդդատության  կանոնների  փոխհարաբերակցության  հարցը,  որի արդյունքում հեղինակը եկել է այն եզրահանգման, որ նախապատվություն պետք  է տրվի այլընտրանքային ընդդատության կանոններին։
  Մանրամասն վերլուծվել են  ՀՀ  ՔԴՕ-ի  սահմանած  բացառիկ  ընդդատության  առանձին  կանոնները։
   Հոդվածի  շրջանակներում  հեղինակը  ձևակերպել  և  հիմնավորել  է  բացառիկ  ընդդատության  կատարելագործմանն ուղղված մի շարք դիտողություններ և առաջարկություններ։
