ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԹԵՄԱՅԻ ԱՐՏԱՑՈԼՈՒՄԸԲՈԳԴԱՆ ԳԵՄԲԱՐՍԿՈՒ ՆԱՄԱԿՆԵՐՈՒՄԼեհ  հասարակական  գործիչ,  հրապարակախոս,  արևելագետ,  գրող  և  թարգմանիչ  Բոգդան(Ալեքսանդր)  Անտոնի  Գեմբարսկին  Հայկական  հարցով  սկսել  է  զբաղվել  20-րդ  դարի  երկրորդ  կեսից։
 Նա գրել է հոդվածներ Հայոց ցեղասպանության, հայ ժողովրդի հետագա ճակատագրի, Արևմտյան Հայաստանի  նկատմամբ  հայերի  իրավունքների  վերականգնման  անհրաժեշտության  մասին  («Նամակ  իմհին թուրք ծանոթին», «Նամակ թուրք մտավորականներին», «Բաց նամակ Միավորված ազգերի կազմակերպության  գլխավոր  քարտուղար,  նորին  մեծություն  պարոն  Ու.  Տանին»,  «Բաց  նամակ  Հնդկաստանի նախագահ, նորին գերազանցություն պարոն Սարվապալի Ռադհակրիշնանին», «Նամակ իմ հայընթերցողներին»,  «Երեք  նամակ  աշխարհի  ընթերցողներին»,  «Շրջանի  Հայկական  քառակուսին  ունիիր լուծումը» (նամակ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինին, 1977 թ.)։
  Իր հոդվածներում նադատապարտում է հայերի ցեղասպանությունը, համամարդկային բարոյական և իրավական չափանիշներով ապացուցում, որ հայ ժողովրդի իրավունքները պետք է վերականգնվեն իրենց պատմական հայրենիքի  որոշակի  սահմաններում՝  ելքով  դեպի  Սև  ծով։
   Հանդիպելով  Թուրքիայի  կողմից  զգալի  խոչընդոտների՝ Գեմբարսկին, այնուամենայնիվ, չի դադարեցրել և շարունակել է իր հայանպաստ գործունեությունը։
 Բ. Գեմբարսկին նամակագրական կապեր է ունեցել Հայաստանի և Սփյուռքի գրողների ու մշակութային գործիչների հետ։
  Նրա գրչին է պատկանում «Մորիտուրի» (լատ. «Մահվան դատապարտվածները»)  վիպակը,  որը  նվիրված  է  Մեծ  եղեռնին։
   Նա  նաև  թարգմանել  և  երկու  հատորով  հրատարակել  էհայ գրողների երկերը։
 1964 թ. Բ. Գեմբարսկու «Նամակ իմ հին թուրք ծանոթին» հոդվածի հայերեն թարգմանության ձեռագիրը  լայնորեն  պահանջված  էր  Երևանի  բարձրագույն  ուսումնական  հաստատություններում։
 Հետագայում՝ 1980-90-ական թթ., նրա հոդվածներն արդեն լույս էին տեսնում հայաստանյան մամուլիէջերում,  իսկ  1989-1990  թթ.  լույս  տեսան  Ա.  Մադոյանի  և  Հ.  Կարճիկյանի  հոդվածները,  որոնք  նվիրված էին 1978 թ. մարտին վախճանված Բ. Գեմբարսկու հիշատակին։
 Հ. Կարճիկյանի ջանքերով 1990 թ. Երևանում լույս տեսավ «Նամակներ աշխարհին» ժողովածուն,որտեղ ամփոփված են Գեմբարսկու մի շարք հոդվածներ՝ նվիրված Հայ դատի պաշտպանությանը։
 Պատմաբան,  պրոֆ.  Պ.  Հովհաննիսյանը  «Բանբեր  Հայաստանի  արխիվների»  հանդեսի  2004  թ.առաջին  համարում  հրատարակել  է  սփյուռքահայ  գրող  Վահե  Վահյանի  կողմից  իրեն  տրամադրված՝Բոգդան Գեմբարսկու մի քանի նամակների հայերեն թարգմանությունը։
 Վ. Վահյանին ուղղված իր նամակում (թվագրված 16 օգոստոսի, 1962 թ.) Գեմբարսկին գրում է, որմտադիր է փոփոխություններ կատարել իր հայտնի «Նամակ իմ հին թուրք ծանոթին»1 բաց նամակում՝ավելացնելով նախաբան և վերջաբան, իսկ նշանավոր գործիչների կողմից հավանություն ստանալուցհետո  հոդվածը  պիտի  տպագրվի  հինգ  լեզուներով՝  «Բաց  նամակ  թուրք  մտավորականներին»2  փոփոխված  խորագրի  ներքո։
   Այս  նամակով  Մեծ  Բրիտանիայի,  Ֆրանսիայի,  Իտալիայի  և  Լեհաստանիկաթոլիկ  գրողների  կողմից  Գեմբարսկին  լիազորվում  է  նրանց  անունից  բանակցություններ  վարելառանձին տերությունների ներկայացուցիչների հետ հայերին իրենց հայրենիքը խաղաղ ճանապարհովվերադարձնելու արդար ցանկությանն օգտակար լինելու համար3։
 Նա ջանքեր էր գործադրում, որ Ցեղասպանության 50-րդ տարելիցի կապակցությամբ ՅՈՒՆԵՍԿՕն  1965  թվականն  ընդունի՝  որպես  Հայկական  տարի։
   Այս  առաջարկի  փաստարկումը  տեղ  է  գտել«Թուրք մտավորականներին» ուղղված բաց նամակում։
  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ուշադրությանը ներկայացվելուց1 «Նամակ իմ հին թուրք ծանոթին» հոդվածն առաջին անգամ լեհերեն լույս է տեսել Վարշավայում հրատարակվող «Կյորունկի»շաբաթաթերթի  1961  թ.  նոյեմբերի  20-ի  համարում։
   Առաջին  անգամ  հայերեն  լույս  է  տեսել  «Ավանգարդ»  օրաթերթի  1989  թ.դեկտեմբերի 13-ի համարում։
 2 «Բաց նամակ թուրք մտավորականներին»-ը «Նամակ իմ հին թուրք ծանոթին» հոդվածի նոր, ընդարձակ տարբերակն է։
 3 «Բանբեր Հայաստանի արխիվների», № 1, «Հեռավոր աստղի լույսը. Բոգդան Գեմբարսկի», Երևան, 2004, էջ 121։
 առաջ  անհրաժեշտ  էր  պաշտոնապես  հավանություն  ստանալ  մի  քանի  պետությունների  կողմից։
   Այսառումով  Գեմբարսկին  գտնում  էր,  որ  չի  կարելի  հույս  դնել  սոցիալիստական  և  կապիտալիստականերկրների  վրա,  քանզի  վերջիններս  չեն  ցանկանա  առաջացնել  Թուրքիայի  դժգոհությունը։
   Ըստ  նրա՝հարկավոր է այս գործողության մեջ ընդգրկել մի քանի չեզոք երկրներ, որոնք Թուրքիայի հետ քաղաքական կապեր չեն ունենա։
  Գեմբարսկին մասնավորապես հույսերը կապում էր Հնդկաստանի հետ՝ որպես մեծ և ազդեցիկ, միևնույն ժամանակ՝ չեզոք երկիր։
 Նշված  նամակում  Գեմբարսկին  Հայոց  ցեղասպանության  անպատիժ  մնալու  փաստը  որակում  է՝որպես  «ծանր  խնդիր,  որը  հիսուն  տարի  տանջում  է  համայն  քաղաքակիրթ  մարդկության  խիղճը  ևլինելով  Աստծո  ու  մարդկության  բոլոր  օրենքների  դեմ  փաստ,  այնուամենայնիվ,  դեռ  չի  ստացել  որևէարդարացի լուծում»1։
 1961  թ.  նոյեմբերի  20-ին  Վարշավայի  «Կյորունկի»  շաբաթաթերթում  տպագրվեց  Բ.  Գեմբարսկու«Նամակ  իմ  հին  թուրք  ծանոթին»  հոդվածը,  որը  մեծ  արագությամբ  տարածվեց  հայ  իրականությանմեջ՝  հայերեն  և  ռուսերեն  թարգմանությամբ2։
   Նամակը  կարդալով՝  հասկանում  ենք,  որ  հեղինակն  ունամակի  հասցեատերը  ծանոթ  են  դեռևս  ուսանողական  տարիներից  և  լավ  բարեկամներ  են  եղել,հետաքրքրվել  են  միմյանց  ժողովրդի  պատմությամբ,  մշակութային  արժեքներով։
   Նրանք  ծանոթացելէին  1936  թ.,  և  այդ  ժամանակից  սկսվել  էր  նրանց  խոսակցությունը  թուրքերի  կողմից  հայերի  կոտորածների մասին, ինչից հետո նամակից պարզվում է, որ թուրք ծանոթն արդեն խուսափում էր նամակիհեղինակից, և ահա 25 տարի անց Գեմբարսկին նորից դիմում է նրան՝ կրկին հիշեցնելով իրենց զրույցիթեման, որը թուրքն ամեն կերպ փորձում է շրջանցել։
 Իր նամակում Գեմբարսկին նշում է, որ իր թուրք ծանոթը ոճրագործություն է համարում հրեաներինկատմամբ  իրագործած  դաժանությունները,  մինչդեռ  գերմանացիներն  այս  առումով  թուրքերի  «ուշիմաշակերտներն» էին, և այն, ինչ տեղի ունեցավ հրեաների նկատմամբ 1942-1944 թթ., կրկնությունն էրայն բանի, ինչն իր հայրենակիցներն իրագործել էին հայերի հանդեպ դեռևս 1915 թ.։
 «1915  թ.  կոտորածների  ժամանակ  շարունակվեց  հաջորդ  հինգ  տարիների  ընթացքում՝  ընդհուպմինչև հայերի դիմադրության բոլոր կետերի վերացումը. կետեր, որոնք գտնվում էին Կիլիկիայում, Անատոլիայում, Վանա լճի շրջակայքում, Սիրիայում, ռուսական Ադրբեջանում և Ղարսի մարզում։
  Այս կոտորածի ընթացքում զոհվեց ընդհանուր թվով երեք միլիոն հայ, որը կազմում էր ամբողջ ժողովրդի 60 տոկոսը։
   Այդ  ժամանակ  ջարդերից  խուսափեցին  միայն  նրանք,  ովքեր  գտնվում  էին  ձեր  իշխանությանսահմաններից  դուրս։
   Վերադառնալով  ներկային  և  հաշվի  առնելով  քաղաքական  վիճակը  1911  թվականին, ինչպես և նրանց բնական աճի տոկոսը վերջին 50 տարիների ընթացքում` ընթացիկ 1961 թվականին նրանք պետք է հասնեին 10 միլիոնի, իսկ իրականում հազիվ չորս միլիոն են»3։
 Ըստ  Գեմբարսկու՝  սպանելով  մի  մարդու,  սպանում  են  նրա  դեռևս  չծնված  սերունդներին  հարյուրավոր  ու  հազարավոր  տարիների  հեռանկարում,  և  կոտորածների  կազմակերպիչներն  ամենից  առաջհենց այդ նպատակն էին հետապնդում։
 Գեմբարսկին գրում է թուրքերի կողմից հայերի կոտորածների մասին՝ բարձրացնելով պատասխանատվության և փոխհատուցման հարցը։
  Նա ընդգծում է, որ թուրքերը յուրացրել են հայկական հողերը՝«որպես  յուրահատուկ  մի  պարգև  ժողովրդասպանության  համար»4։
   Գեմբարսկին  զարմանում  է՝«Ինչո՞ւ  հայերին  նահատակելը  պիտի  պարգևի  արժանանա,  երբ  լեհերին  ու  հրեաներին  նույն  ձևովնահատակելը պաշտոնապես ճանաչված է՝ իբրև մարդկության դեմ գործած ոճիր»5։
 «Չեմ  կարողանում  հասկանալ,-  գրում  է  Գեմբարսկին  նամակում,-  ձեր  մինչայժմյան  անտարբերությունն այն ոճրագործության նկատմամբ, որ 46 տարի է, ինչ ծանրացել է ձեզ վրա։
  Չեմ հասկանում, թեինչպես  այս  պայմաններում  կարող  է  ապրել  մի  ժողովուրդ,  սիրել  իր  հայրենիքը,  ծիծաղել  և  ուրախանալ,  կարդալ  հումանիստական  գրքեր,  այցելել  արտասահման  և  հյուրընկալել  օտարերկրացիներին։
 Կարծում  եմ,  որ  ճիշտ  այդպիսի  տեսք  կունենար  գերմանական  հասարակությունը,  եթե  Հիտլերը  հաղթանակեր  Երկրորդ  համաշխարհային  պատերազմում։
   Սակայն  այդ  դեպքում  ողջ  աշխարհը  խենթացած կլիներ։
  Իսկ դուք, հակառակ ամեն ինչի, ապրում եք նորմալ աշխարհում»6։
 «Ուղղակի չեմ կարողանում երևակայել, որ ձեր լեզվով լույս տեսնի որևէ հայկական «Աննա Ֆրանկի հուշատետր»՝ չնայած այն սոսկալի տարիներին սպանեցիք առնվազն մեկ միլիոն չափահաս աղջիկ1 «Բանբեր Հայաստանի արխիվների», № 1, «Հեռավոր աստղի լույսը. Բոգդան Գեմբարսկի», Երևան, 2004, էջ 121։
 2 Թարգմանությունը կատարել էր Երևանում ապրող լեհուհի Մարիա Գրոխոլսկան։
 3  Գեմբարսկի  Բ.,  «ՆԱՄԱԿ  ԻՄ  ՀԻՆ  ԹՈՒՐՔ  ԾԱՆՈԹԻՆ»  («Նամակներ  աշխարհին»  ժողովածու,  կազմեց,  խմբագրեց,  ծանոթագրեց Հ. Կարճիկյանը), Երևան, 1990, էջ 8։
 4 Նույն տեղում, էջ 16։
 5 Նույն տեղում։
 6  Գեմբարսկի  Բ.,  «ՆԱՄԱԿ  ԻՄ  ՀԻՆ  ԹՈՒՐՔ  ԾԱՆՈԹԻՆ»  («Նամակներ  աշխարհին»  ժողովածու,  կազմեց,  խմբագրեց,  ծանոթագրեց Հ. Կարճիկյանը), Երևան, 1990, էջ 8։
 ների ու դեռատի կանանց, որոնք այն ժամանակվա Արևելքի համար բավականաչափ կիրթ էին։
  Նույնիսկ Ֆրանց Վերֆելի կլասիկ գիրքը, որքան ինձ հայտնի է, Ձեզ մոտ արգելված գրականության ցուցակում է գտնվում»1։
 Գեմբարսկին նշում է, որ իր նամակն այլևս հասցեագրված չէ իր թուրք ծանոթին, քանի որ նա չարդարացրեց իր վրա դրված հույսերը և ուժ ու խիզախություն չգտավ իր մեջ՝ իր հայրենիքում ձայն բարձրացնելու՝ ի պաշտպանություն նահատակված ժողովրդի։
  Այս նամակը հասցեագրվում է նրանց, ովքերթուրք ժողովրդի ճշմարիտ խիղճն են՝ նրա գրականագետներին, արվեստագետներին և ուսուցիչներին,համաշխարհային համբավ վայելող թուրք գիտնականներին, երիտասարդության դաստիարակներին ուբարեկամներին։
 Գեմբարսկին,  նպատակ  ունենալով  աշխարհին  լսելի  դարձնել  դեռևս  իր  արդարացի  լուծումըչգտած  Հայկական  հարցը,  բաց  նամակով  դիմում  է  ՄԱԿ-ի  գլխավոր  քարտուղարին՝  անկեղծորեն  արտահայտելով իր մտքերը դարի ամենացավալի հարցի շուրջ, որը մինչ օրս տանջում է ամբողջ մարդկության  խիղճը։
   Նամակում  նա  շարադրում  է  Հայկական  հարցի  լուծման  իր  թեզը,  որը  պետք  է  տրամադրվի  Թուրքիայի  ներկայացուցչին,  որպեսզի  նա  ներկայացնի  իր  կառավարությանը,  և  հետո  տեղեկացնի,  թե  արդյոք  թուրքական  կառավարությունը  հակված  է  այս  թեմայի  շուրջ  էական  բանակցություններ վարելու։
 Նամակի  սկզբում  Գեմբարսկին  հարկ  է  համարում  շեշտել,  որ  ինքը  հայ  չէ,  և  իր  նամակը  թելադրված  չէ  որևէ  կառավարության  կողմից։
   Իր  նամակն,  ամենից  առաջ,  ամբողջ  մարդկության  խղճիարտահայտությունն է, այն խղճի, որ չի կարող հանգիստ գտնել՝ անտեսելով հայ ժողովրդի 60 տոկոսիոչնչացման ու նրա պատմական հայրենիքի 90 տոկոսի կորստի փաստերը2։
  Եվ եթե ինքը լիներ  ոչ  թելեհ, այլ թուրք, նույնպես չէր տատանվի հանձնելու այս նամակը, քանի որ այն բնավ թուրք ժողովրդի ևթուրքական  կառավարության  դեմ  թշնամական  գործողություն  չէ։
   Ամբողջ  խնդիրը,  որ  նա  բարձրաձայնում  է  իր  նամակում,  թելադրված  է  Թուրքիայի  պատիվը  փրկելու  ձգտումով,  ա՛յն  պատիվը,  որերիտթուրքերն ստորաբար ոտնահարեցին։
 Նա շեշտում է, որ միջազգային տրիբունալի որոշումները պարտադիր են ոչ միայն ներկայի ու ապագայի,  այլև  անցյալի  համար։
   Նյուրնբերգի  միջազգային  դատարանի  որոշումներում  դատապարտվածհիտլերյան  ռեժիմի  բոլոր  ոճիրները  տեղի  են  ունեցել  դատարանի  առաջին  նիստից  առաջ։
   Այնուամենայնիվ, հենց այդ որոշումների հիման վրա պատիժ կրեցին ոճրագործության գլխավոր կազմակերպիչները։
  Այդպիսի ոճիրները վաղեմության պատճառով անպատիժ չպիտի մնան3։
  Խոսելով հայ ժողովրդիփոխհատուցման  հարցի  մասին՝  պետք  է  նշել,  որ  այս  դեպքում  արդեն  ուշ  է  առանձին  անհատներինառանձին  պատիժ  սահմանելու  համար։
   Այժմ  թուրքական  պետությունը  և  թուրք  ժողովուրդը,  որպեսամբողջություն,  պետք  է  ընդունեն  պատասխանատվությունն  իրենց  հայրերի  իրագործած  հանցագործության համար, և, եթե կարելի է գտնել փոխհատուցման որևէ ձև մեծ թվով հայերի կոտորածների ևնրանց  չծնված  զավակների  դիմաց,  ապա  դա  կարող  է  լինել  աշխարհով  մեկ  ցրված  հայերին  իրենցնախնիների հողերը վերադարձնելը։
  Ընդ որում, դրանց սահմանները պետք է որոշվեն փոխադարձ համաձայնությամբ։
 Թուրքերն իրավունք չունեն օգտվելու հայկական հողերից, քանի որ դրանց տիրացան, փաստորեն,մարդասպանության, այսինքն՝ մարդկության դեմ ոճիր գործելու ճանապարհով։
  Այն փաստը, որ մինչևհիմա  նրանք  օգտվում  են  այդ  հողերից,  հակասում  է  արդարության  տարրական  հիմունքներին.  չէ՞  որդա պարգև է մարդասպանության համար։
 Հայկական  հարցի  միակ  տրամաբանական  լուծումն,  ըստ  Գեմբարսկու,  Արևմտյան  Հայաստանիանկախությունն է՝ «ինչպես Նյուրնբերգի դատարանի որոշումների, այնպես էլ ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի  1960  թ.  դեկտեմբերի  14-ի  (և  1961  թ.  նոյեմբերի  27-ի)  գաղութակալության  իսպառ  վերացմանլույսով»4։
 Գեմբարսկին  հիշատակում  է  նաև  այլ  փաստաթղթեր՝  հօգուտ  Հայաստանի  ազատագրման։
   Առաջին  հերթին,  դա  Սևրի  հաշտության  պայմանագիրն  է,  որի  տակ  դրված  են  եվրոպական  պետությունների մեծ մասի ստորագրությունները։
 Թուրքերի  կողմից  հնարավոր  հակափաստարկներին,  թե  Խորհրդային  Հայաստանն  արդեն  գոյություն  ունի՝  որպես  հայկական  պետություն,  և  կարիք չկա  երկրորդ  հայկական  պետություն  ստեղծելու,ինչպես նաև այն փաստին, որ հայ պանդուխտների թիվն այնքան մեծ չէ, որպեսզի իրավունք ունենան1 Նույն տեղում, էջ 18։
 2 Տե՛ս Գեմբարսկի Բ., «ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ՄԻԱՎՈՐՎԱԾ ԱԶԳԵՐԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԳԼԽԱՎՈՐ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐ, ՆՈՐԻՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆ ՊԱՐՈՆ ՈՒ. ՏԱՆԻՆ» («Նամակներ աշխարհին» ժողովածու, կազմեց, խմբագրեց, ծանոթագրեց Հ. Կարճիկյանը), Երևան,1990, էջ 19-20։
 3 Նույն տեղում, էջ 25։
 4 Նույն տեղում, էջ 19-20։
 խոսելու ամբողջ ժողովրդի անունից, Գեմբարսկին պատասխանում է նախապես, որ Հայկական ԽՍՀ-նփոքր, ոչ բերքատու լեռնային երկիր է (28.8 հզ կմ2), որն ի վիճակի չէ տեղավորելու ավելի շատ բնակիչների, քան ունի ներկայումս (1.9 մլն, որից՝ մոտ 1.5 մլն հայ)։
  Ամբողջ աշխարհում չկա մի հայ, որը չփափագեր  պատմական  հայոց  հողերի  ազատագրումը։
   Այդ  տեսակետից  ամբողջ  հայության  ձգտումըմիասնական է։
 Գեմբարսկին առաջարկում է Հայկական հարցի լուծման իր տարբերակը, որը փոխադարձ զիջումների ճանապարհով շահավետ պիտի լինի երկու կողմերի համար։
  Նա Հայկական հարցի լուծումը տեսնում  է  հետևյալ  կերպ.  հակառակ  նրան,  որ  հայերը  տուժած  կողմ  են  և  Թուրքիայի  կողմից  ապօրինիկերպով  յուրացված  իրենց  հողերը  վերադարձնելիս  պարտավոր  չեն  որևէ  ծախս  հոգալու,  փոխըմբռնման հասնելու դեպքում հայերը պատրաստ են Թուրքիային վճարելու հողի և այլ անշարժ գույքիդիմաց։
 Տարածքային  լիակատար  անկախության  հարցը  Գեմբարսկին  համարում  է  անվիճելի  և  միանշանակ.  Արևմտյան  Հայաստանը  պետք  է  քաղաքականապես  կախված  չլինի  ո՛չ  Թուրքիայից,  ո՛չ  էլԽորհրդային Միությունից։
 Փոխըմբռնման  դեպքում  հայերի  տարածքային  պահանջները  սահմանափակվելու  են  նվազագույնով։
   Իրենց  պահանջած  տարածքը  հավասար  է  մոտ  50  հզ  կմ2-ի։
   Որպեսզի  պետությունը  կարողանաապահովել  անկախության  համար  անհրաժեշտ  բոլոր  հիմնական  երաշխիքները,  այն  պետք  է  ունենաառնվազն սիմվոլիկ ելք դեպի ծով, ինչպես նաև ընդհանուր սահման այնպիսի պետության հետ (Իրան),որն  իր  նկատմամբ  բարյացակամ  է  տրամադրված  և  թույլ  կտա  իր  տարածքով  կապ  հաստատելամբողջ աշխարհի հետ։
 Նամակի  վերջում  Գեմբարսկին  գրում  է,  որ  այս  նամակով  ՄԱԿ-ի  գլխավոր  քարտուղարին  հանձնում է ամբողջ մարդկության համար մեծագույն կշիռ ունեցող այս խնդիրը և խորապես հավատացածէ, որ դա բեկման պահ կդառնա հայ ժողովրդի պատմության համար1։
 «Նամակ  իմ  հայ  ընթերցողներին»  հոդվածում  Բ.  Գեմբարսկին  դիմում  է  հայերին՝  առաջարկելովՀայկական  հարցի  լուծմանն  ուղղված  իր  ծրագիրը,  որի  իրականացման  համար  ներկայացնում  է  հետևյալ քայլերը.- հայերի պատմական հայրենիքի գոնե մեկ մասի ազատագրման համար հարկավոր է բաց նամակներով  դիմել  մի  կողմից՝  պետությունների  ղեկավարներին,  մյուս  կողմից՝  աշխարհի  բոլոր  նշանավորմարդկանց  հղել  մասնավոր  նամակներ՝  կցելով  համապատասխան  գրականություն։
   Գեմբարսկին  արդեն սկսել էր աշխատել այս ուղղությամբ՝ գրելով իր երկու նամակները «ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարին» և «Հնդկաստանի նախագահին»։
  Նա առանձնակի շեշտում է եվրոպական հեղինակավոր թերթերում դրանց տպագրության կարևորությունը։
 -  անհրաժեշտ  է  ստեղծել  հայ  ժողովրդի  բարեկամների  տեղական  ընկերություններ  ամբողջ  աշխարհում և գլխավորապես արևմտաեվրոպական երկրներում ու ԱՄՆ-ում։
  Այս նպատակով էին գրվելԳեմբարսկու  «Երեք  նամակներն  իր  անծանոթ  ընթերցողներին»,  որոնք,  ինչպես  նաև  նախկինումնշված նամակները, գրված էին օտարալեզու մամուլի համար։
 Հարկավոր է աշխատանքներ տանել՝ քաղաքական դաշնակիցներ ձեռք բերելու ուղղությամբ, ընդորում՝ առավել արդյունավետ կլիներ դաշնակիցներ փնտրել աֆրիկյան երկրներում, որոնք հատկապեսզգայուն  են  գաղութային  խնդիրների  նկատմամբ։
   Պետք  է  համագործակցության  եզրեր  գտնել  նաևարաբական  երկրների  տարածքում,  Ասիայի,  Լատինական  Ամերիկայի  ու  Հարավային  Եվրոպայի  որոշերկրներում,  այսինքն՝  այնտեղ,  որտեղ  կլիներ  հայերի  պահանջների  պաշտպանության  հնարավորություն։
 Շատ  կարևոր  է  համագործակցել  տարբեր  միջազգային  կազմակերպությունների  հետ  և  փորձելստանալ նրանց աջակցությունը ՄԱԿ-ի ու նրա մասնաճյուղերի համաժողովներում։
 Պետք է Հայկական հարցն առաջ քաշել միջազգային կոնֆերանսներում, օգտագործել ՄԱԿ-ի՝ գաղութատիրությունը վերացնելու մասին դեկլարացիան, Նյուրնբերգի միջազգային դատարանի որոշումները կապել Հայոց ցեղասպանությանը։
 Այս աշխատանքի արդյունքում Գեմբարսկին տեսնում էր երկու հնարավոր հանգուցալուծում.-  թուրքական  կառավարությունը  համաձայնություն  կհայտնի  երկկողմ  համաձայնագիր  կնքել  հայգաղթականների հետ՝ փոխադարձ զիջումների ճանապարհով։
 - թուրքական կառավարությունը չի ցանկանա որևէ բանակցություն վարել։
  Այս դեպքում, հասարակական կարծիքի համապատասխան նախապատրաստությունից և մի շարք երկրների աջակցություննապահովելուց հետո անհրաժեշտ կլինի դիմել միջազգային դատարան, որտեղ կդրվի պահանջ՝ հատու1 Տե՛ս Գեմբարսկի Բ., «ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ՄԻԱՎՈՐՎԱԾ ԱԶԳԵՐԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԳԼԽԱՎՈՐ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐ, ՆՈՐԻՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆ ՊԱՐՈՆ ՈՒ. ՏԱՆԻՆ», էջ 32։
 ցելու հսկայական նյութական և բարոյական կորուստները և վերադարձնելու կողոպտված հայկականհողերը։
 Գեմբարսկին  առավել  ընդունելի  էր  համարում  առաջին  տարբերակը՝  վստահ  լինելով,  որ  դատարան դիմելու անհրաժեշտություն չի լինի, և եթե հայերն իրոք ձգտեն դրան, ապա նրանց պատմականհայրենիքը խաղաղ ճանապարհով ազատագրելու ծրագիրը միանգամայն իրականանալի կլինի։
 Բ.  Գեմբարսկին  Հայկական  հարցի  արծարծման  ուղղությամբ  հսկայածավալ  աշխատանքներ  էիրականացրել  ՄԱԿ-ում,  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ում,  տարբեր  երկրների  պետական  բարձրագույն  մարմիններում։
 Սրանք աշխատանքներ են, որ պահանջում էին ոչ միայն ժամանակ, ջանք, եռանդ, սեր ու նվիրվածություն, այլև զգալի դրամական միջոցներ։
 Հանդես գալով 1960-1970-ական թթ.՝ Գեմբարսկին դատապարտում էր 1915 թ. Հայոց ցեղասպանությունը,  աշխարհի  անտարբերությունը  հայ  ժողովրդի  տխուր  ճակատագրի  հանդեպ  և  փորձումապացուցել, որ հայերի իրավունքները պետք է վերականգնվեն իրենց  հայրենի  հողի վրա։
  Իր գործունեությամբ նա սկիզբ էր դրել Արևմտյան Հայաստանի ազատագրման ծրագրի իրականացմանը և հույսուներ, որ կստեղծվի Արևմտյան Հայաստանի խաղաղ ճանապարհով ազատագրման պայքարի կոմիտե,որը կշարունակի իր սկսած գործը։
 Բոգդան Գեմբարսկին, լինելով մեծ մարդասեր, հավատում էր արդարության հաղթանակին և հույսուներ, որ թուրքերը, հանուն համաշխարհային ամոթն իրենց դեմքից մաքրելու, կվերադարձնեն հայերի՝անօրինաբար յուրացրած պատմական հայրենիքը։
 Ծովինար ՅոլչյանՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԻ ԵՎ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԹԵՄԱՆ ԲՈԳԴԱՆ ԳԵՄԲԱՐՍԿՈՒ ՆԱՄԱԿՆԵՐՈՒՄԲանալի բառեր՝ Բոգդան Գեմբարսկի, Հայկական հարց, Հայոց ցեղասպանություն։

Լեհ  հրապարակախոս  Բոգդան  Գեմբարսկին  Հայկական  հարցով  սկսել  է  զբաղվել  20-րդ  դարի  երկրորդ  կեսից։
  Նա Հայկական հարցի արծարծման ուղղությամբ հսկայածավալ աշխատանքներ է իրականացրել ՄԱԿ-ում,  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ում,  տարբեր  երկրների  պետական  բարձրագույն  մարմիններում՝  առաջարկելով  լուծման  իր  տարբերակը։
   Իր  հոդվածներում  Գեմբարսկին  դատապարտել  է  1915  թ.  Հայոց  ցեղասպանությունը,  աշխարհի  անտարբերությունը հայ ժողովրդի ողբերգության հանդեպ և փորձել է ապացուցել, որ հայերի իրավունքները պետք է վերականգնվեն իրենց հայրենի հողի վրա։
