Նախաբան։
  Մարդը կյանքի մեծ մասն անցկացնում է ոտքերի վրա.քայլում  է,  վազում,  զբաղվում  է  սպորտով,  պարում  է,  կանգնածաշխատում և այլն։
  Ուստի ոտքերի (ստորին վերջույթների) առողջ լինելըորոշում է մարդու հաջողությունը այս կամ այն գործունեությունում։
 Ստորին  վերջույթների,  մասնավորապես՝  ոտնաթաթի  վիճակից  էկախված  ոչ  միայն  ոտքերի  վիճակը,  այլև  ընդհանուր  ինքնազգացողությունը և առողջությունը։
 Ոտնաթաթի ճիշտ կառուցվածքի խախտումը, որն արտահայտվումէ  ոտնաթաթի  կամարի  կորության  նվազմամբ  կամ  բացակայությամբ,հանգեցնում  է  այնպիսի  հիվանդության,  ինչպիսին  հարթաթաթություննէ կամ տափակաթաթությունը։
 Ոտնաթաթի  նման  արատը  լինում  է  բնածին  կամ  ձեռքբերովի  [6]։
 Ձեռքբերովի  հարթաթաթության  տարատեսակներից՝  ռախիտային,պարալիտիկ,  վնասվածքային  և  ստատիկ,  առավել  հաճախ՝  82%դեպքերում  հանդիպում  է  վերջին  տեսակը՝  ստատիկ[3,7]։
   Այներեխաների մոտ շատ հաճախ է ի հայտ գալիս, քանի որ նրանց ստորինվերջույթների  մկանակապանային  համակարգը  թույլ  է  զարգացած։
 Վերջինիս  ոչ  լիարժեք  զարգացման  հետևանքով  ոտնաթաթի  կամարիկորությունը  իջնում  է  և  զգալիորեն  նվազում  է  նրա  զսպանակողֆունկցիան։
   Արդյունքում  ցնցումները,  որոնք  տեղի  են  ունենումքայլելիս,  վազելիս,  ցատկելիս  և  այլ  շարժողական  գործողություններիրականացնելիս,չեն  մեղմացվում,  ինչը  բացասականազդեցություն  է  թողնում  ստորին  վերջույթների  հոդերի  և  ողնաշարիվրա  [5,  6]։
   Այդ  ամենի  հետևանքով  ի  հայտ  են  գալիս  ցավեր  նշվածհատվածներում,  ինչպես  նաև  գլխացավեր,    շուտ  հոգնածություն,  վատքուն և այլն։
 լիարժեքչբարդանա։
   ՆմանՀարթաթաթությունը  և  տափակաթաթությունը  շատ  տարածվածխախտումներ  են  և  հանդիպում  են  երեխաների  մոտ,  համապատասխանաբար՝  15-25%    և  39%  դեպքերում    [3]։
   Այդ  իսկ  պատճառովոտնաթաթում    այս  խախտումների  ի  հայտ  գալուն  պես  անհրաժեշտ  էկանխարգելիչ և շտկող միջոցներ ձեռնարկել,  որպեսզի հիվանդություննէլ  ավելիֆիզիկականվարժությունները։
   Վերջիններիս  կիրառման  արդյունավետությանբարձրացումը  պայմանավորված  է  նրանով,  որ  այս  գործընթացինընդգրկվենսպորտիմասնագետները,  այլև  խնդիրներ  ունեցող  երեխաների  ծնողները։
   Նմանհամագործակցության  ճիշտ  կազմակերպման  համար  անհրաժեշտ  էմշակել համապատասխան մեխանիզմներ, որոնք հույժ արդիական են ևսույն հետազոտության նպատակն են։
 միայն  ֆիզիկականկուլտուրայիևմիջոցներիցենոչԳրական աղբյուրների ուսումնասիրումը, ինչպես նաև մեր կողմիցիրականացված  հետազոտությունները  ցույց  տվեցին,  որ  բավականինմեծ  թվով  երեխաների  ոտնաթաթերում  առկա  են  այս  կամ  այնաստիճանի  խախտումներ։
   Այսպես,  օրինակ՝  լողի  առողջարարականխմբակներ  հաճախող  65  երեխաների  (8-12  տարեկան)  որոշ  մասի  մոտոտնաթաթերում առկա էին խախտումներ, որոնց պատճառով  ծնողներընրանց ընգրկել էին  լողի խմբակներ։
  Հետազոտվողներից 35-ի (54%) մոտբացահայտվել  էր  տարբեր  աստիճանի  տափակաթաթություն,  որոնցից 8-ն  (23%)  ունեին  3-րդ  աստիճանի  հարթաթաթություն՝  ախտորոշվածբժշկի կողմից։
 Նման  խախտումները  շտկելու  նպատակով  անհրաժեշտությունառաջացավ  մշակել  համապատասխան  ծրագիր,  որի  արդյունավետությունը գնահատելու համար  իրականացվել էր մանկավարժականգիտափորձ՝  փորձարարական  և  ստուգողական  խմբերում  ընդգրկված11-12  տարեկան  երեխաների  հետ։
   Խմբերում  ընդգրված  էին  3-ականերեխա,3-րդ  աստիճանիհարթաթաթություն,  որի  խախտման  ինդեքսը  կազմում  էր  միջինը  2,13պայմանական միավոր։
  Բացի այդ, գիտափորձին մասնակցում էին նաև5-ական  երեխա,  որոնց  մոտ  առկա  էր  տափակաթաթություն,  որիխախտման  ինդեքսը  միջինը  1,34  միավոր  էր։
   Խախտումներիգնահատման ինդեքսը որոշվել էր ըստ Չիժինի եղանակի [2]։
 մոտ  արձանագրվելորոնցէրՄշակված  ծրագիրն  իրականացնում  էին  լողի  պարապմունքներանցկացնող  մարզիչները  և  ծնողները,  որոնց  երեխաների  մոտոտնաթաթերում  հայտնաբերվել  էին  խախտումներ։
   Վերջիններս  էլպարապմունքներն անցկացնում էին տնային պայմաններում։
 Մինչ  ծրագիրը  կյանքի  կոչելը  անհրաժեշտություն  առաջացավբացահայտել  մարզիչների  և  ծնողների  գիտելիքների  և  գործնականկարողություններիշուրջ՝սոցիոլոգիական հարցման միջոցով։
  Հարցմանը մասնակցում էին Երևանքաղաքիորոնց աշխատանքային    փորձը  նվազագույնը  6  տարի  էր,    և  50  ծնող,  որոնցզավակների մոտ ոտնաթաթերում արձանագրվել էին խախտումներ։
 լողավազաններիմակարդակըմարզիչներ,արծածվածխնդրիմիշարքՀարցման  արդյունքների  վերլուծությունը  ցույց  տվեց,  որ  ոչ  բոլործնողները կարող են օբյեկտիվ և լիարժեք գնահատել իրենց երեխաներիոտնաթաթերի  վիճակը։
   Հարցվածների  միայն  32%–ն  էր  իր  երեխայիոտնաթաթի  վիճակը  գնահատել  վատ,  այն  էլ  նրանց  կեսը  այդեզրահանգմանն  էին  եկել  բժշկի  ախտորոշման  արդյունքում։
   Նմանեզրակացության  հիմքը  երեխաների  մեծ  մասի    ոտնաթաթերում  առկախախտումներն էին։
 Ուսումնասիրությունների  արդյունքում  պարզվեցնաև,  ործնողների  միայն  22%-ը  կարող  է  ինքնուրույն  լուծել  իրենց  երեխայիոտնաթաթում  առաջացած  խնդիրները։
   Սակայն  այս  խումբ  ծնողներիցմիայննկարագրել  այն  խումբվարժությունները,  որոնց  միջոցով  կարելի  է  շտկել  առաջացածխախտումները։
 կարողացավ27%-ըճիշտՊատշաճ  մակարդակի  վրա  չէին  նաև  մարզիչների  գիտելիքներըվերաբերլալ։
 հարթաթաթության,  տափակաթաթությանհարցերիՄարզիչների միայն 28%-ն էին տեղյակ, թե ինչպես կարելի է գնահատելոտնաթաթի  վիճակը։
   Իսկ  այն  հարցին,  թե  ինչ  վարժություններ  ենկիրառվում լողի պարապմունքների ընթացքում  խախտումները շտկելունպատակով, բոլոր հարցվածների պատասխանները միևնույնն էին՝ լողիպարապմունքներին  կիրառվողլողային  վարժություններն  ինքնինկանխարգելիչ և շտկման միջոց են։
  Սակայն նման մոտեցումն այնքան էլլիարժեք  չէ,  քանզի  միայն  այդ  վարժությունների    կիրառումը  բավարարչէ արդյունավետ և համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում շտկելոտնաթաթերում առաջացած թերությունները։
  Մինչդեռ գոյություն ունենմի  շարք  վարժություններ,  որոնք  անհրաժեշտ  են  կիրառել  նմանարատները շտկելիս։
 Հարկ  է  նշել,  որ  ոտնաթաթի  խախտումների  շտկման  գործընթացնառավել  արդյունավետ  կլինի,  եթե  այն  իրականացվի  համատեղ՝  և´մարզիչների, և´ ծնողների կողմից։
 Վերջիններիս  գիտելիքները  պատշաճ  մակարդակի  հասցնելունպատակով  անհրաժեշտություն  առաջացավ  իրականացնել    սեմինարդասընթացներ՝  ոտնաթաթերում  առաջացած  խախտումները  շտկելուվերաբերյալ։
   Բացի  այդ,  մանկավարժական  գիտափորձի  ընթացքում(տևողությունը՝  կես  տարի)յուրաքանչյուրին  տրվեցին  այն  խումբվարժությունները  և  մեթոդական  ցուցումները,  որոնք  պետք  էկիրառվեին տանը և լողավազանում։
 Ստուգողական  խմբիհետլողավազանումպարապմունքներնըստ  պրակտիկայումընդունված  կարգի։
   Մարզումների  բովանդակությունը  կազմում  էինլողուսուցման գործընթացում կիրառվող լողային վարժությունները։
 երեխաներիէին՝իրականացվումԲացիընդհանուրմեթոդականցուցումների։
 Փորձարարական  խմբում  պարապմունքներըլողավազանումընթանում էին՝ համաձայն մեր կողմից առաջարկված  վարժություններիևլողայինվարժություններից,  կատարվում  էին  նաև  մի  շարք  վարժություններիխումբ.  օրինակ՝  կանգ  լողավազանի  հատակին  դիրքից  ոտնաթաթերիմատներով  կատարելով  «թրթուռանման»  շարժումներ՝  տեղաշարժվելովառաջ։
   Հաջորդ  վարժությունում՝  մեջքով  հպվել  լողավազանի  պատին,ձեռքերով  բռնվել  պատից  կամ  լողուղյակից  և  ոտքերով  կատարելհեծանիվ  վարելու  շարժումներ,  նույնը  կատարել՝  ոտնաթաթերինամրացնելով  ոչ  մեծ  ծանրություն  (ռետինե  օղ),  ինչպես  նաև  լողլողալաստերով և այլն՝ թվով 10-ը վարժություն։
 Բացի այդ, այս խմբի երեխաները այն օրերին, երբ չէին պարապումլողավազանում, տանը ծնողների հսկողության ներքո շաբաթական երեքանգամ  կատարում  էին  մեր  կողմից  տրված  հատուկ  շտկողվարժություններ։
   Վերջիններիս  կատարման  նպատակն  էր  փոքրացնելոտնաթաթի կամրջակի հարթեցված աստիճանը  և շտկել դեֆորմացիան։
 Վարժությունների կատարման արդյունքում ամրապնդվում էին  ստորինվերջույթների    մկանները,  ինչն  էլ  նպաստում  էր  երկայնակի  և  լայնակիկամարների  խորացմանը։
   Պարապմունքների  սկզբնական  շրջանումվարժությունները կատարվում են այնպես, որ մկանների կրճատումներըհերթագայվեն  դրանց  թուլացմամբ,  հիմնականում՝  պառկած  և  նստածդիրքերում։
  Լայնորեն կիրառվում էին այնպիսի վարժություններ, ինչպեսքայլք  թաթերի,  կրունկների,  արտաքին  եզրի  վրա՝  ոտնաթաթերիզուգահեռ  տեղադրմամբ։
   Պարապմունքները  խորհուրդ  էր  տրվումանցկացնել  ոտաբոբիկ  կամ  փափուկ  կտորից  պատրաստվածմարմնամարզական  կոշիկներով։
   Բացառվում  էին  ներքին  եզրի  վրադեպի  դուրս  ոտնաթաթերով  շրջված  քայլերը,  քանի  որ  մարմնիծանրության  ազդեցությունը  ամբողջ  ուժով  ընկնում  է  ոտնաթաթիներքին կամարին  [ 8, 4, 1]։
 Մանկավարժական  գիտափորձում  կիրառվող  ծրագրի  արդյունավետությանհետազոտվող  խմբերիմասնակիցների  շրջանում  մեր  կողմից  իրականցվեցին  պլանտոգրաֆիկ  ուսումնասիրություններ։
 գնահատմաննպատակովՀետազոտության  արդյունքների  վերլուծությունները(աղ.  1.)   բացահայտեցին,  որ  փորձարարական  խմբում  փոփոխություններնառավել  էական  են։
   Օրինակ,  եթե  փորձարարական  խմբում  աջ  ոտքիոտնաթաթի  տափակաթաթության  ինդեքսը  գիտափորձի  արդյունքումնվազել  էր  0,18  միավորով,  ապա  ստուգողականում  այն  փոխվել  էր  0,06միավորով։
  Նմանատիպ փոփոխություններ արձանագրվել  էր նաև ձախոտքի  ցուցանիշներում,  համապատասխանաբար՝    0,11  և  0,07  միավոր։
 Ինչ  վերաբերում  է  հարթաթաթություն  ունեցող  հետազոտվողներիտվյալներիորփորձարարական  խմբում,ստուգողականի,ի  տարբերությունհարթաթաթության խորացման միտում չէր նկատվել։
 վերլուծությանը,  ապա  արձանագրվելէր,Այն,  որ  փորձարարական  խմբում  փոփոխությունները  կրում  ենառավել  էական  դրական  բնույթ,  վկայում  են  նաև  տոկոսայինհարաբերություններիեթեփորձարարական  խմբի  երեխաների  ոտնաթաթի    տափակաթաթությանհաշվարկները։
   Այսպեսօրինակ,ցուցանիշը  մինչ  գիտափորձը  կազմում  էր  միջինը  58,3%,    ապագիտափոձից հետո  այն հավասար էր 49,2%։
  Ստուգողական խմբում այդցուցանիշները  համապատասխանաբար  կազմում  էին  57,8%  և  54,3%։
 Փաստորեն,  փորձարարական  խմբում  բարելավումը  կազմում  էր  9,1%,իսկ ստուգողականում՝ 3,5%։
 Ոտնաթաթի  վիճակը  մինչ  գիտափորձը (ՄԳ) ևգիտափորձից  հետո  (ԳՀ)  փորձարարական  (Փ)  և ստուգողական (Ս)Աղյուսակ 1. ՑուցանիշներՈտնաթաթի վիճակըՏ*Հ**ՓՍՓՍխմբերում  (X)Ոտնաթաթի կամարի ինդեքսը(միավոր)ԱջՁախՄԳԳՀՄԳԳՀԾանոթություն․ *Տ՝ տափակաթաթ, ** Հ՝ հարթաթաթ։
 Եզրահանգում։
  Ամփոփելով հետազոտության ադյունքները՝ կարելիէ  հետևություն  անել,  որ  ոտնաթաթերում  արձանագրված  խախտումները՝ հարթաթաթության կամ տափակաթաթության  ձևով, հնարավոր էբավականին  մեծ  արդյունավետությամբ  շտկել  մարզիչների  և  ծնողներիհամատեղ  արդյունավետությունը  հիմնավորվել  է  մանկավարժական  գիտափորձով,  որն իրականացվել է մեր կողմից  մշակված և կիրառված ծրագրով։
   ջանքերով։
   Նման  համագործակցությանՈրպեսզի  մշակվածծրագիրն  արդյունավետորեն  կիրառվիպրակտիկայում,  անհրաժեշտ  է  վերոնշյալ  խնդիրների  շուրջ  բարձրացնել ծնողների և լողի մարզիչների տեսական գիտելիքների և գործնականկարողությունների մակարդակը։
  Նման արդյունքի կարելի է հասնել, եթեհամապատասխան  կառույցները  պետական  մակարդակով  հանրակրթական  հաստատություններում,  մարզական,  մանկապատանեկանմեթոդական,կենտրոններում,  ակումնբներումխորհրդատվականմշակվեն  ձեռնարկներ  այդ  կենտրոններիհամապատասխան  մեթոդականհամար,կարողստանալխորհրդատվություններ քննարկվող խնդիրների շուրջ։

Երեխաների  առողջության  բարելավման,  մասնավորապես՝  ոտնաթաթի  ձևախախտումների  շտկման    հիմնախնդիրները    գտնվում  են  տարբեր  մասնագետների,  այդ  թվում՝  ֆիզիկական  կուլտուրայի  ոլորտի  մասնագետների  ուշադրության  կենտրոնում։
   Հարկ  է  նշել,  որ  այստեղ  կարևոր  դեր  պետք  է  ունենան    նաև    ծնողները։
   Անհրաժեշտ  է  արձանագրել,  որ  մատաղ  սերնդի  առողջության  բարելավման   խնդիրների  լուծումը՝  ֆիզիկական  դաստիարակության  միջոցների   կիրառմամբ,    կրթական  համակարգում  և  ընտանիքում  չի  գտնվում  պատշաճ  մակարդակի  վրա։
   Ուստի  քննարկվող  խնդրի  լուծումը  պահանջում է գտնել համապատասխան ուղիներ։
