ՄԱՐՇԱԼԻ ՊԼԱՆՆ ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ՀԱՎԱԿՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄԵրկրորդ  համաշխարհային  պատերազմի  ավարտը  նշանակալի  փոփոխություններ  առաջացրեցմիջազգային իրադրության մեջ։
  Ֆաշիստական երկրների ջախջախոմը, պատերազմի հակաֆաշիստական բնույթը, ինչպես նաև Գերմանիայի ու նրա դաշնակիցների ջախջախման գործում Խորհրդային Միության  ունեցած  մեծ  դերը  փոխեցին  կապիտալիստական  և  սոցիալիստական  վարչակարգերի  միջևեղած  ուժերի  հարաբերակցությունը  հօգուտ  սոցիալիստականի։
   Կապիտալիստական  ճամբարիերկրներից  միայն  ԱՄՆ  էր,  որ  պատերազմից  դուրս  էր  եկել  սեփական  տնտեսական,  քաղաքական,ռազմական համակարգերն ավելի ամրապնդած։
 Ամերիկյան մոնոպոլիստները որդեգրել էին համաշխարհային գերիշխանության հասնելու նոր մոդել, որի բաղկացուցիչ մասերից էր նաև Մարշալի պլանը։
  «Այս ծրագիրն ի հայտ եկավ այն ժամանակ,երբ  Ուոլլ-սթրիթի  ֆինանսիստներն  ու  տնտեսագետները  հասկացան,  որ  ապահովել  ԱՄՆ-ի  տնտեսական հետագա աճը և ֆինանսական կայունությունը միայն գաղութային երկրների հաշվին՝ այլևս հնարավոր չէ։
  Սոցիալիստական երկրների ներկայացուցիչները կարծում են, որ այդ ծրագիրը վկայում է համաշխարհային  իմպերիալիզմի  խոցելիության,  այլ  ոչ  թե  նրա  հզորության  մասին,  ինչպես  փորձում  ենցույց տալ կապիտալիստական երկրների համապատասխան շրջանակները»1։
 1947  թ.  հունիսի  5-ին  «Նյու-Յորք  ջերալդ  թրիբյուն»  թերթին  տված  հարցազրույցում  գեներալՄարշալը  հայտարարեց,  որ  ամբողջ  ժամանակ  խոսում  են  ինչ-որ  ծրագրի  մասին,  մինչդեռ  նման  բանգոյություն  չունի։
   Ամերիկացիները  պարզապես  ցանկացել  են  տնտեսական  օգնություն  ցուցաբերելԵվրոպային  և  օգնել  նրան  հնարավոր  բոլոր  ոլորտներում  արագ  վերականգնել  կորցրածն  ու  բռնելզարգացման ուղին։
 «Ամերիկյան  իմպերիալիստները  նպատակ  ունեին  լուծել  երկու  կարևոր  խնդիր.  նախ  խուսափելտնտեսական  ճգնաժամից՝  եվրոպական  երկրներին  տալով  հնարավորություն  շարունակելու  գնելամերիկյան արտադրության ապրանքները, և օժանդակել իմպերիալիստական համակարգի պահպանմանը Եվրոպայում՝ միաժամանակ ամրապնդելով ժողովրդավարական կարգերի հաստատումը»2։
 Ահա այս երկու խնդիրները պետք է լուծեին ամերիկյան ֆինանսական համակարգի ներկայացուցիչները՝ ներարկումներ անելով եվրոպական երկրների տնտեսությունների մեջ, որն ի վերջո տնտեսական  և  քաղաքական  կախվածություն  էր  առաջացնելու  ԱՄՆ-ից։
   Նրանց  հաջողվեց  այս  ամենն  անելնաև  Եվրոպայի  հատկապես  արևմտյան  հատվածի  երկրների  տնտեսական  քայքայվածության  արդյունքում, քանզի պատերազմների հետևանքների հաղթահարումը նրանց ուժերից վեր էր։
 «Ֆինանսավորումն  ըստ  Մարշալի  պլանի  հնարավորություն  էր  տալիս  ամերիկյան  կառավարողշրջաններին  եվրոպական  այն  երկրներին,  որոնք  կմիանային  այդ  ծրագրին,  մշտապես  պահել  նրանցկախվածության  մեջ  ԱՄՆ-ից»3։
   Ծրագրի  նպատակներից  մեկն  էլ  այն  էր,  որ  «Արևմտյան  Եվրոպայիերկրները պետք է գտնվեն մեկ ընդհանուր տնտեսական մակարդակի վրա, որը հնարավորություն չէրտա նրանց սեփական ուժերով հաղթահարել խոչընդոտները և բռնել զարգացման ուղին»4։
 Եվրոպայի  պառակտումը,  որը  ևս  ծրագրի  արդյունք  էր,  ծանր  հետևանքներ  ունեցավ  արևմտաեվրոպական երկրների համար։
  Մինչ պատերազմն այս երկրներն արտահանում էին Արևելյան Եվրոպաշուրջ 2 միլիարդ դոլարի ապրանք, մինչդեռ հիմա այն կրճատվել էր երեք անգամ՝ հասնելով 788 մլն-ի։
 Արտահանվող  ապրանքները  գերազանցապես  բաղկացած  էին  մեքենաներից,  արտադրական  սարքավորումներից  և  պատրաստի  արտադրանքից։
   Մյուս  կողմից  Արևելյան  Եվրոպայից  ներկրումները,որոնք  հիմնականում  հումքի  տեսքով  էին,  այս  ընթացքում  21%-ից  կրճատվել  էին՝  հասնելով  7%-ի։
 Տնտեսական կապերի խաթարումն Արևմուտքի և Արևելքի միջև ծանր հարված էր հասցրել Եվրոպայիտնտեսությանը։
  Բնական է, որ այս իրավիճակում շահող կողմը միայն ԱՄՆ էր, քանզի նրա ապրանքները զերծ էին մնում եվրոպականի հետ մրցակցությունից։
 Մարշալի  պլանը  ոչ  միայն  չբերեց  եվրոպական  երկրներին  սպասվող  տնտեսական  բարգավաճումը, այլև որոշ ոլորտներում տարավ նրանց դեպի փակուղի։
 Այս  ծրագրի  իրականացումը  պակաս  վնասաբեր  չէր  նաև  ԱՄՆ-ի  համար։
   Առաջացած  դոլարայինդեֆիցիտը բերեց ապրանքների արտահանման կրճատմանը, որի արդյունքում ԱՄՆ-ից արտահանումը1948-1949  թթ.  ընթացքում  26%-ից  կրճատվեց  մինչև  17%-ի,  որը  համաշխարհային  շուկայում  նրաունեցած  մասնաբաժինն  էր։
   ԱՄՆ-ի  արտաքին  առևտրի  վրա  իր  ազդեցությունն  էր  թողնում  նաև  քաղաքական  գործիչների  կողմից  ընդունված  էմբարգոն,  որը  գործում  էր  Խորհրդային  Միության,  Արևելյան  Եվրոպայի  և  Չինաստանի  հետ  հարաբերություններում,  և  սրա  արդյունքում  3  մլն  ամերիկացիդարձել էր գործազուրկ։
 Ուսումնասիրությունները  ցույց  են  տալիս,  որ  անգլո-ամերիկյան  քաղաքականության  հեռահարծրագրերում  ուրվագծվող  պատերազմի  նախապատրաստման  առաջին  քայլերից  մեկը  եղել  է  հենցՄարշալի պլանը։
  Այս ծրագրին հաջորդել է Հյուսիսատլանտյան դաշինքի ստեղծումը։
  Մարշալի պլաննամերիկյան  ռազմական  ծրագրերի  իրականացման  հիմքերից  մեկն  էր,  որը  հնարավորություն  տվեցմոնոպոլիստներին իրենց վերահսկողությունը սահմանել Արևմտյան Եվրոպայի երկրների վրա և հարմարեցնել  նրանց  տնտեսությունը  պատերազմի  պահանջներին  ու  նախապատրաստել  այդ  երկրներնԱՄՆ-ի գլխավոր շտաբի կողմից մշակված ծրագրերի իրականացման համար։
  Միաժամանակ նշենք, որԱՄՆ-ն  իր  արտաքին  քաղաքականության  վրա  1940-ականների  վերջին  և  1950-ականների  սկզբին,որոնց մեջ մտան «Թրումենի դոկտրինան, Մարշալի պլանը և Հյուսիսատլանտյան դաշինքը», ծախսեց47 մլրդ դոլար, որի ¾-ն ուղղվեց միայն դեպի Արևմտյան Եվրոպա1։
 Մարշալի ծրագրի իրականացման ընթացքում խորը հակասություններ առաջացան այդ ծրագրինմիացած երկրների միջև։
  «Հակասությունները հիմնականում պայմանավորված էին տնտեսական գործոններով»2։
  Անգլիան Արգենտինայի և Բրազիլիայի հետ ավելի խորացրեց իր հարաբերությունները ևսպառնաց  ԱՄՆ-ին  կրճատել  այդ  երկրներից  գյուղատնտեսական  ապրանքների  արտահանումն  ԱՄՆ,եթե վերջինս չկիսվի ատոմային զենքի պատրաստման գաղտնիքով։
  1949 թ. անգլիական կառավարությունն ընդունեց որոշում 25%-ով կրճատել Անգլիայի դոլարային գնումները։
  Որոշ ժամանակ անց անգլիացիներն  սկսեցին  ավելի  քիչ  գնել  ամերիկյան  նավթ,  որի  պատճառով  ԱՄՆ-ի  կողմից  դոլարայինօգնությունը դեպի Մեծ Բրիտանիա դադարեց։
 Հարթ չէին նաև Անգլիայի ու Ֆրանսիայի միջև հարաբերությունները. Անգլիան փորձում էր ավելիթույլ  Ֆրանսիայի  նկատմամբ  այնպիսի  գերակայություն  ստանալ,  ինչպիսին  ուներ  ԱՄՆ-ն  Անգլիայինկատմամբ։
  ԱՄՆ-ն օգտվեց այս հակասությունից, որոնք կային եվրոպական երկրների միջև և 1949 թ.տեղի  ունեցած  «Եվրոպական  երկրների  տնտեսական  համագործակցության  համագումարում»  ամերիկյան իմպերիալիստները խոստացան զիջումների գնալ, եթե Եվրոպայում աստիճանաբար վերացվենառկա  մաքսային  խոչընդոտները  երկրների  միջև։
   1949  թ.  ֆրանսիական  Աննեսի  քաղաքում  33երկրների  մասնակցությամբ  համագումարի  ժամանակ  որոշվեց  50%-ով  կրճատել  մաքսային  տարիֆները։
  «1950 թ․ համագումարներից մեկի ժամանակ քննարկվեց տնտեսական միասնական խմբավորման  ստեղծման  գաղափարը,  որի  մեջ  պետք  է  մտնեին  Ֆրանսիան,  Իտալիան,  Բելգիան,  Հոլանդիան,Լյուքսեմբուրգը,  իսկ  հետագայում  նաև  Արևմտյան  Գերմանիան»3։
   Այս  ցանկից  բացակայում  էր  Անգլիան,  որի  բացակայությունն  ԱՄՆ-ի  ներդրած  ջանքերի  արդյունք  էր։
   «Անգլիան  փորձեց  հավասարակշռությունը  Եվրոպայում  պահելու  համար  համագործակցություն  հաստատել  Սկանդինավյաներկրների  հետ,  բայց  անգլիական  քաղաքական  ձգտումները  միշտ  չէ,  որ  հաջողությամբ  էին  պսակվում»4։
 «Այս  ամենն  ավելի  խորությամբ  հասկանալու  համար  պետք  է  նախ  և  առաջ  անդրադառնալ  այսամենին նախորդած իրադարձություններին»5։
 Պատերազմի ավարտից հետո ամերիկյան արդյունաբերությունն ավելի էր ամրապնդել իր դիրքերը, իսկ «կապիտալի ծավալն այս ոլորտում հասել էր 49 մլրդ-ից 75-ի»6։
  Արդյունաբերության մեջ նորագույն  տեխնոլոգիաների  ներդրման  մակարդակը  հասել  էր  25%-ի  և  միևնույն  ժամանակ  ԱՄՆ-ը  հասելէր  նրան,  որ  արտադրում  էր  արդեն  այնքան  արտադրանք,  որը  կբավարարեր  ևս  50  մլն  բնակչությանպահանջները՝  միաժամանակ  օգտագործելով  դրա  համար  8%-ով  քիչ  մարդկային  ռեսուրս։
   ԱՄՆ-ումգործազրկության  մակարդակը  կազմում  էր  9  մլն  մարդ,  որը  դրական  ցուցանիշ  էր,  բայց  «ամերիկյանտնտեսության  նման  աճից  օգտվում  էր  միայն  մոնոպոլ  հատվածը.  նրանք  իրենց  250  խոշոր  ընկերություններով հանդերձ տնօրինում էին երկրի արտադրանքի 65%-ը»1։
 Ամերիկյան կապիտալիստները սեփական եկամուտները պահպանելու և ընդլայնելու ցանկությունունեին, և ինչպես նշում էր նախագահ Թրումենը, իրենք չեն կարող հրաժարվել համաշխարհային հեգեմոնիայից,  քանզի  այդ  պահին  ԱՄՆ-ից  ավելի  հզոր  պետություն  գոյություն  չուներ։
   ՊատերազմումԳերմանիայի, Ճապոնիայի, Իտալիայի պարտությունները և Ֆրանսիայի ու Անգլիայի տնտեսական քայքայվածությունը միաժամանակ հեշտացնում ու բարդացնում էին այդ քաղաքականության իրականացումը. հեշտացնում էին այն առումով, որ «ԱՄՆ-ը միակ երկիրն էր, որ կկարողանար բավարար քանակությամբ ապրանքներ և կապիտալ արտահանել, ինչը նրան հնարավորություն էր տալիս ամրապնդելիր դիրքերը, գրավել նոր շուկաներ և մեծացնել ազդեցությունը Լատինական Ամերիկայում, Ասիայում ևԱֆրիկայում»2։
  Քաղաքականության իրականացումը բարդ էր այն առումով, որ եվրոպական երկրներըփորձում  էին  վերականգնել  իրենց  քայքայված  տնտեսությունները  և  հեռու  մնալ  արտաքին  ազդեցություններից։
  Բացի այդ, աշխարհում գնալով մեծանում էր ԽՍՀՄ դերն ու ազդեցությունը, ինչը ևս խոչընդոտ էր։
  Ուստի, «ԱՄՆ-ը փորձեց իր ծրագրերն իրականացնել կապիտալիստական երկրների դեգրադացիայով և աշխարհում ժողովրդավարության տարածման քողի ներքո»3։
 Ամերիկյան  ֆինանսիստները  նախընտրում  էին  ներդրումների  ուղիղ  տարբերակները,  որը  նրանցհնարավորություն  էր  տալիս  ամրապնդել  իրենց  դիրքերը  միջազգային  շուկայում։
   Նրանք  արտաքինշուկաներում ավելի շատ հետաքրքրված էին արդյունահանվող ոլորտներում իրականացվող ներդրումներով, քան վերամշակվող արդյունաբերությամբ։
  Վերջիններս այս իրավիճակում գերադասում էին արտահանել  իրենց  երկրի  պատրաստի  արտադրանքը,  նաև  խնայողաբար  օգտագործել  ԱՄՆ-ի  չվերականգնվող  ռեսուրսները։
   «Ֆինանսական  տեսանկյունից  ավելի  ձեռնտու  էր  նաև  օգտագործել  ավելիաղքատ  երկրների  էժան  աշխատուժը»4։
   Հետաքրքիր  է,  որ  1947  թ.  736  մլն  դոլար  ներդրումներիցմիայն  661  մլն-ն  իրականացվել  է  նավթային  ոլորտում,  մասնավորապես՝  Լատինական  Ամերիկայում(Կարիբյան ավազանում) և Մերձավոր Արևելքում։
 «ԱՄՆ-ի տնտեսական ծրագրերում կարևոր տեղ էր զբաղեցնում նաև Չինաստանը՝ իր 450 միլիոնանոց շուկայով»5։
  Այդ շուկա մտնելու առաջին քայլերից մեկը եղավ Ֆիլիպինների նկատմամբ գերադասի  կարգավիճակ  հաստատելը։
   Երկրորդ  աշխարհամարտում  ԱՄՆ-ի  նպատակը  հեռավոր  Արևելքում  անգլիական  դիրքերի  թուլացումն  էր,  Ճապոնիայի  ջախջախումը,  որոնք  հնարավորություն  էինտալու  մեծացնել  ազդեցությունը  Չինաստանի  վրա՝  օգտագործելով  նրա  մարդկային  ռեսուրսներն  ուօգտակար  հանածոները։
   1944  թ.  ստեղծվեց  ամերիկա-չինական  առևտրաարդյունաբերական  պալատը, որի նախագահ դարձավ Թոմաս Ուոթսոնը։
  1945 թ. Չինաստան այցելեց Դոնալդ Նիլսոնը, որը համաձայնություն  ձեռք  բերեց  չինացիների  հետ  Կենտրոնական  և  Հարավային  Չինաստաններում  շուրջ600 գործարանի կառուցման մասին, որտեղ աշխատելու էին 5մլն չինացիներ։
  Չինաստանն Արևելքումպետք է փոխարիներ տնտեսապես թուլացած ու քայքայված վիճակում գտնվող Ճապոնիային։
 Միաժամանակ  հասկանալի  է  նաև,  որ  պատերազմի  ավարտից  հետո  դեռ  երկար  ժամանակերկրների միջև թշնամական հարաբերությունները պահպանվելու էին, ուստի, «անհրաժեշտ էր  ստեղծել փոխհամագործակցության մեխանիզմներ»6։
  Այդպիսի դերակատարում ստանձնեցին Վերակառուցման  և  զարգացման  համաշխարհային  բանկը,  Արժութային  հիմնադրամը,  Համաշխարհային  բանկը  ևայլ  կազմակերպություններ։
   Այս  կազմակերպությունների  հիմնումը  համաշխարհային  տնտեսությաննկատմամբ  վերահսկողություն  իրականացնելու  լավագույն  տարբերակն  էր,  որը  մշակվել  էր  ԱՄՆ-իֆինանսական և քաղաքական ոլորտների գործիչների համագործակցության արդյունքում։
 Չինաստանի  նկատմամբ  վարվող  ամերիկյան  քաղաքականությունն  ամբողջությամբ  ձախողվեց,երբ Չինաստանում սկիզբ առած ազգային-ազատագրական շարժումը տապալեց Չան Կայ Շիի իշխանությունը, և երկիրը թևակոխեց սոցիալիստական համակարգ, իսկ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության ղեկավար դարձավ Մաո Ցզե Դունը7։
 Միջազգային  առևտրի  խաթարումը  մեծ  վնաս  էր  հասցնում  առաջին  հերթին  հենց  ԱՄՆ-ին,  որիտնտեսության կառուցվածքը մեծ մասամբ հիմնված էր արտահանման վրա։
  Կորցնելով Ասիան և մաս7 Նույն տեղում, 485-486։
 նավորապես՝  Չինաստանը,  որի  մեծ  բնակչությունն  ու  ռեսուրսները  հույսեր  և  հեռահար  նպատակներէին  առաջացրել  ամերիկացիների  մոտ,  վերջիններս  իրենց  հայացքն  ուղղեցին  արդեն  դեպի  Եվրոպա։
 Սակայն  ներթափանցումը  եվրոպական  տնտեսություններ  այդքան  էլ  հեշտ  չէր.  նախ  ամերիկյաններդրողները  ցանկանում  էին  կառուցել,  իսկ  որոշ  տեղերում  վերականգնել  հսկայական  արտադրություն  տվող  գործարաններ,  մինչդեռ  եվրոպական  քայքայված  տնտեսությունն  անհրաժեշտ  ծավալիառևտրաշրջանառություն  չէր  կարող  ապահովել,  իսկ  այդ  պարագայում  ներդրված  գումարները  հնարավոր  է  չարդարացնեին  սպասելիքները1։
   Ներդրողներին  հետաքրքրում  էր  երկրների  քաղաքականկայունությունը, որը պետք է երաշխավորեր իրականացված ներդրումների անվտանգությունը։
 Եվրոպան  վասալացնելու  ձգտումները  հանդիպում  էին  լուրջ  խոչընդոտների,  քանզի  Եվրոպայիբնակչության  քաղաքակրթական  ավելի  բարձր  մակարդակը  դա  թույլ  տալ  չէր  կարող։
   ՄերձավորԱրևելքի,  Կենտրոնական  և  Հարավային  Ամերիկաների  կախվածության  մեծացումը  պայմանավորվածէր  այս  երկրների  կապիտալիստական  հարաբերությունների  թույլ  կամ  նոր-նոր  առաջացմամբ  և  զարգացմամբ, իսկ Եվրոպայում ամերիկացիները գործ ունեին հզոր տնտեսական ավանդույթներ ունեցողերկրների  հետ,  որոնց  համար  տնտեսական  կախվածությունը  կնշանակեր  հրաժարվել  սուվերեն  որոշումներ ընդունելուց այնպիսի հարցերում, որոնք վերաբերում էին ազգային արժույթին, վարվող տնտեսական  կուրսին,  սոցիալական  հարաբերություններին,  իսկ  այս  ամենն  ի  վերջո  բերելու  էր  սեփականազգային ինքնուրույնության կորստին։
 Ծրագրի իրականացումն  արդեն հաջորդ տարի  տվեց իր առաջին արդյունքները, ԱՄՆ-ից արտահանումն սկսեց աճել դեպի Եվրոպա, որի արդյունքում առևտրի մեջ բացասական բալանսը Եվրոպայիհամար  1938  թ.  համեմատությամբ  0,4  մլրդ  դոլարից  հասել  էր  1946  թ.  4,2  մլրդ  դոլարի,  իսկ  արդեն1947 թ.՝ 5,4 մլրդ-ի2։
 1945-47 թթ. ընթացքում  Ֆրանսիան ոչ  մի մեծ դրամական օգնություն չստացավ, որը հնարավորություն կտար կատարելագործել սեփական արդյունաբերությունը։
  Ֆրանսիային անընդհատ խոստանում էին երկարաժամկետ վարկային միջոցներ, մինչդեռ իրականացնում էին հակառակը։
  «Առաջին փոխառությունը  Ֆրանսիան  ստացավ  1945  թ.  դեկտեմբերի  4-ին,  երբ  ԱՄՆ-ի  Արտահանման  և  ներմուծման  բանկը  հատկացրեց  550  մլն.  դոլարի  օգնություն,  որից  400-ը  Ֆրանսիան  ծախսեց  ԱՄՆ-ից  ապրանքներ ձեռք բերելու համար»3։
 1946  թ.  Վաշինգտոն  մեկնեց  Ֆրանսիայի  ժամանակավոր  կառավարության  ղեկավար  ԼեոնԲլյումը, որպեսզի կարգավորի առկա խնդիրները և փորձի ստանալ այնքան ֆինանսական օգնություն,որքան  տրվում  էր  Անգլիային։
   Լ.  Բլյումը  փորձում  էր  բանակցել  2,5-3  մլրդ  դոլար  ստանալու  համար,մինչդեռ  ֆրանսիական  ամենօրյա  պարբերական  «Մոնդը»  իր  այդ  օրվա  համարում  կասկածի  տակ  էրդնում այդ գումարի բավարար լինելը4։
  Լ.  Բլյումին հաջողվեց ստանալ ոչ ավելի  քան 650 մլն. դոլարիփոխառություն,  իսկ  ԱՄՆ-ի  ֆինանսների  նախարար  Վինսոնը  ոչ  մի  հավաստիացում  չտվեց,  որկօժանդակի Համաշխարհային բանկից ևս 550 մլն. դոլար օժանդակություն ստանալու համար5։
  1946թ.  Ֆրանսիան  դիմեց  Համաշխարհային  բանկին  500  մլն.  դոլար  ստանալու  համար,  սակայն  հարցիքննարկումը ձգձգվեց մեկ տարի և հետո հաստատվեց ոչ թե 500 մլն., այլ ընդամենը 250 մլն. դոլարիվարկային  միջոցներ։
   «Հոկտեմբերի  25-ին  ԱՄՆ-ի  նախագահ  Թրումենը  դիմեց  կոնգրեսին՝  650  մլնդոլար  խնդրելով  Ֆրանսիայի  և  Իտալիայի  համար։
   Գեներալ  Մարշալն  առաջարկեց  597  մլն.,  որըպետք  է  բաժանվեր  3  երկրների՝  Ֆրանսիայի,  Իտալիայի  և  Ավստրիայի  միջև,  սակայն  կոնգրեսը  հաստատեց միայն 522 մլն, իսկ Ֆրանսիային բաժին հասավ 248 մլն դոլար»6։
 Յուրաքանչյուր  հատկացվող  ֆինանսական  միջոց  արտաքին  գործերի  նախարարության  կողմիցորոշակի ինքնուրույնության կորստի դիմաց էր իրականացվում։
 Լ.  Բլյումն  իր  բանակցությունների  ժամանակ  կնքեց  2  կարևոր  պայմանագիր։
   Նախ  նշենք,  որՖրանսիայի  ավիացիայի  նախարար  Շառլ  Տիյոնը  մերժել  էր  ԱՄՆ-ի  «5-րդ  անկախության»  հայտը,սակայն  1946  թ.  մարտի  22-ին  Մաքս  Գիմանը  կնքեց  պայմանագիր,  որով  ոչ  միայն  հաստատում  էինայդ  հայտը,  այլև  12  ավիացիոն  բազաներ  հիմնելու  թույլտվություն  էին  տալիս7։
   Մյուս  պայմանագիրըվերաբերում  էր  կինոարտադրությանը.  այս  պայմանագրերը  մեծ  հարված  հասցրին  ֆրանսիականտնտեսության  երկու  կարևորագույն  ճյուղերին՝  ավիացիային  և  կինոարտադրությանը։
   Այս  համաձայնագրերն էին, որ Ֆրանսիային դրեցին տնտեսական կախվածության մեջ ԱՄՆ-ից1։
 Եվրոպայի  վերակառուցման  քաղաքականության  իրականացման  հարցում  կային  որոշակի  տարաձայնություններ։
   Սկզբնական  հաշվարկները  ցույց  էին  տալիս,  որ  դրա  համար  անհրաժեշտ  է  29,2մլրդ դոլար, սակայն շուտով հատկացվող գումարի չափն իջեցվեց 21 մլրդ.։
  Գումարի չափը և իրականացվող  քայլերի  հերթականությունն  անընդհատ  քննարկվում  էին  Թրումենի  կողմից  նշանակվածհանձնաժողովներում,  որտեղ  նախագահում  էին  Կրուգը,  Նորսը,  Հարիմանը։
   «Մարշալն  առաջարկումէր  սկզբում  տրամադրել  7․5  մլրդ.  դոլար  և  միաժամանակ  չէր  կարողանում  որևէ  կոնկրետ  գումարիչափ նշել, որն անհրաժեշտ կլիներ գործընթացն ավարտին հասցնելու համար՝ միայն նախասահմանելով 16-20 մլրդ դոլար ընդհանուր ծրագրի համար»2։
 Պատերազմի  արդյունքում  բաժանված  և  ավերված  Ֆրանսիան  ու  արևմտաեվրոպական  մյուսերկրները  կկարողանային  արագ  և  առանց  սեփական  սուվերենությունը  կորցնելու  վերականգնելիրենց  արտադրողական  հզորությունները,  եթե  ստանային  արտադրական  սարքավորումներ,  մեքենաներ,  ինչպես  նաև  ունենային  էներգակիրների  մշտական  աղբյուրներ՝  նկատի  ունենալով  առաջին  հերթին Ռուրյան ածուխը, սակայն Գերմանիայի հետ տնտեսական համագործակցությունը ենթարկվում էրսահմանափակումների3։
   Մյուս  կողմից  արտադրության  զարգացման  համար  երկրներին  անհրաժեշտէին  երկարաժամկետ  տնտեսական  ծրագրեր,  մեքենաներ,  արտադրական  սարքավորումներ,  սակայնՄարշալի  պլանը  դա  բացառում  էր։
   Այդ  պատճառով  երկրներն  իրենց  տնտեսական  քաղաքականությունը  մշակելիս  հաշվի  էին  առնում  առկա  սահմանափակումները,  որոնք  դրված  էին  տնտեսությանորոշակի  ճյուղերի  վրա։
   Այս  ամենի  արդյունքում  գյուղատնտեսական  մթերքների  արտադրությունը  ևհանքահումքային  մետաղների  ու  օգտակար  հանածոների  արդյունահանումը  գերակայություն  էինստացել վերամշակվող արդյունաբերության նկատմամբ։
  Եթե նույնիսկ արտադրական որևէ ճյուղ զարգանում  էր  այդ  երկրներում,  ապա  դրանք  հիմնականում  տալիս  էին  անհրաժեշտ  սարքավորումները,որոնք  օգտագործվում  էին  ԱՄՆ-ում  արտադրանքի  վերջնական  տարբերակը  ստանալու  համար։
   Այսճանապարհով  ամերիկյան  մոնոպոլիստները  ոչ  միայն  թալանում  էին  եվրոպական  երկրները,  այլևնպաստում  էին  նրանց  տնտեսական  վիճակի  բարելավմանը,  քանզի  «Եվրոպայի  համար  ԱՄՆ-ին  ապրանքների՝ թեկուզ հումքի տեսքով վաճառքը միակ եղանակն էր առևտրաշրջանառություն կազմակերպելու համար»4։
 Արդեն նկատելի է, թե ինչ ազդեցություն ունեցան ամերիկյան ֆինանսական միջոցները Եվրոպայիհետ  վարվող  քաղաքականության  մեջ։
   Միաժամանակ  պետք  է  նշենք,  որ  Եվրոպայի  վասալացումնՈւոլլ-Սթրիթի  կապիտալիստների  համար  ինքնանպատակ  չէր,  քանզի  այն  միայն  միջոց  էր  շուկաներըգրավելու,  եվրոպական  հարստությանը  և  արդյունաբերությանը  տիրելու  համար։
   Սա  միայն  նրանցծրագրերի  առաջին  հատվածն  էր,  և  սրանով  նրանք  չէին  բավարարվում.  նրանց  ծրագրերն  ավելի  հեռուն  էին  գնում։
   Հետագայում  արդեն  կմշակվեն  ծրագրեր  Եվրոպայի  տարածքում  կապիտալի  տեղաշարժը  դյուրացնելու,  ներքին  և  արտաքին  սահմանային  խոչընդոտները  վերացնելու,  արտարժույթը  ևֆինանսական  ոլորտը  կարգավորելու,  ինչպես  նաև  էժան  և  ենթարկվող  աշխատուժի  տեղաշարժըԵվրոպայի տարածքում ապահովելու համար։
 Ամերիկայի կառավարող շրջանները մշտապես փորձում էին համոզել եվրոպական երկրներին, որանհրաժեշտ  է  վերացնել  առևտրին  խոչընդոտող  սահմանները։
   Եվրոպայի  վերաբաժանումը  մի  քանիգոտիների բերել էր արհեստական խոչընդոտների առաջացմանը, որոնց հաղթահարումից էր կախվածՄարշալի  պլանի  հաջողությունը։
   Այս  ժամանակ  ի  հայտ  է  գալիս  Եվրոպայի  տնտեսական  միությանստեղծման գաղափարը։
  ԱՄՆ-ում լավ էին հասկանում, որ մաքսային ընդհանուր միության ստեղծումնունի  իր  դժվարությունները,  սակայն  ստեղծված  իրավիճակում  դա  էր  միակ  ելքը,  իսկ  խոչընդոտներըկհաղթահարեին  ժամանակի  ընթացքում։
   Սա  էր  նաև  պատճառը,  որ  ԱՄՆ-ն  սկսեց  ողջունել  ևօժանդակել Իտալիայի, Ֆրանսիայի և Բենիլյուքսի միջև ստեղծվող տնտեսական միությունը։
  Եվրոպական  16  երկրների  մասնակցությամբ  երկրորդ  կոնֆերանսի  ժամանակ՝  1948  թ. մարտի  15-ին  կնքվեցտնտեսական համագործակցության մասին պայմանագիր։
 Նոր  ձևավորվող  Եվրոպայում  ամերիկացիներն  առավելությունը  ներդրումների  առումով  տալիսէին Գերմանիային՝ Ռուրյան ավազանով հանդերձ, և Իտալիային՝ հաշվի առնելով վերջինիս էժան աշխատուժը։
  Ամերիկացիները կենտրոնացել էին Ռուրյան ավազանի վրա, որն իր ռեսուրսներով և մարդկային կապիտալով համարվում էր Եվրոպայի արդյունաբերական կենտրոնը և կարող էր ապահովել ոչմիայն  գերմանացիների,  այլև  Արևմտյան  Եվրոպայի  200  մլն.  բնակչության  կենսական  պահանջները։
 ԱՄՆ-ում հավատացած էին, որ Եվրոպայի տնտեսական կայունացման գործում և ընդհանուր հավասարակշռության  պահպանման  մեջ  կարևոր  դեր  ունի  Գերմանիան։
   Ամերիկացիներն  իրենց  ծրագրերիիրականացման  մեջ  կարևոր  տեղ  էին  հատկացնում  եվրոպական  թույլ  երկրներում  ազդեցության  մեծացմանը, որն ավելի մեծ նախաձեռնություններով հանդես գալու երաշխիքներից մեկն էր։
  Այս տեսանկյունից  կարևոր  էր  Ավստրիա-Հունգարիա-Ռումինիա  նավթային  առանցքի  ձևավորումը,  որը  կկտրերԼեհաստանը Բուլղարիայից և կստիպեր Չեխոսլովակիային դեմքով շրջվել դեպի Արևմուտք։
 Շուտով  Հեռավոր  Արևելքում,  մասնավորապես՝  Չինաստանում  տեղի  ունեցող  և  սպասվողիրադարձությունները բերեցին ամերիկյան քաղաքական շրջանակներին այն համոզման, որ քաղաքական  և  տնտեսական  դաշտում  յուրաքանչյուր  հաջողություն  կենսունակ  է  միայն  ռազմական  ուժի  առկայության պայմաններում։
  Իրադարձությունների նման զարգացումն աստիճանաբար տարավ ծրագիրը տնտեսական բաղադրիչից դեպի ռազմական բաղադրիչ, և արդեն 1948 թ. փետրվարի 27-ին Մարշալը  կոնգրեսից  Թուրքիա  և  Հունաստան  ռազմական  առաքումների  համար  խնդրեց  275  մլն.  դոլար։
 Սրան հաջորդեց Թրումենի մարտի 17-ի առաջարկը կոնգրեսին ԱՄՆ-ի ռազմական բյուջեն մեծացնելուվերաբերյալ։
   Մարտի  18-ին  Ֆրանսիան,  Անգլիան,  Բելգիան,  Հոլանդիան,  Լյուքսեմբուրգը  Բրյուսելումկնքեցին պաշտպանողական ռազմական դաշինք՝ ուղղված ԽՍՀՄ-ի դեմ։
  Բոլոր այս երևույթները տեղգտան  «Օգնություն»  կոչվող  ռազմական  ծրագրում։
   Այս  ընթացքում  ԱՄՆ-ը  1,3  մլրդ.  դոլար  ծախսեցԳերմանիայում, Ավստրիայում, Ճապոնիայում, Կորեայում իր ռազմական ուժերը համալրելու համար։
 1948 թ. ապրիլի 27-ին ԱՄՆ-ի Ազգային անվտանգության խորհրդի նիստում քննարկվեց ռազմական միության հարցը։
  Թրումենն իր հուշերում նշում է, որ ինքն առաջարկել է միության մեջ բացի ԱՄՆից,  Կանադայից  և  Բրյուսելյան  պակտի  5  երկրներից,  ներառել  նաև  Սկանդինավյան  երեք  երկրները,ինչպես նաև Պորտուգալիային, Իսպանիային, Ավստրիային և Արևմտյան Գերմանիային։
  Թրումենի հավաստիացմամբ՝ առանց Գերմանիայի Եվրոպայի պաշտպանությունը համալիր չէր լինի, և կթուլանարդիմադրությունն Արևելքից եկող վտանգի դեմ։
  Փաստորեն ԱՄՆ-ը նոր  փուլ էր մտնում իր  ռազմականհամագործակցությամբ  Եվրոպայի  հետ,  որը  նախկինում  եղել  էր  միայն  առաջին  և  երկրորդ  համաշխարհային  պատերազմների  ժամանակ,  մինչդեռ  հիմա  ռազմական  առումով  որևէ  վտանգ  չկար  թե´ԱՄՆ-ի, թե´ Եվրոպայի համար։
  Ի վերջո 1949 թ. ապրիլի 4-ին Վաշինգտոնում ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Անգլիայի,  Ֆրանսիայի,  Իտալիայի,  Նորվեգիայի,  Դանիայի,  Իսլանդիայի  և  Պորտուգալիայի  մասնակցությամբ կնքվեց Հյուսիսատլանտյան դաշինքը (ՆԱՏՕ), որը ձևավորման փուլում գտնվող Եվրամիությանհետ կարևոր դերակատարում ստանձնեց ձևափոխման ենթարկված նոր աշխարհակարգում։
 Սերգեյ ԳրիգորյանՄԱՐՇԱԼԻ ՊԼԱՆՆ ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ՀԱՎԱԿՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏԻ ՇՈՒՐՋԲանալի բառեր՝ ԱՄՆ, Մարշալի պլան, Երկրորդ աշխարհամարտ, ԽՍՀՄ, Գերմանիա, Եվրոպա։

Հոդվածում անդրադարձ է կատարվում երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո ստեղծված  իրավիճակին, ԱՄՆ-ի կողմից վարվող քաղաքականությանը Եվրոպայի և Չինաստանի նկատմամբ, նկարագրվում  է ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի տնտեսական դրությունը, ամերիկյան կապիտալիստների կողմից Եվրոպան վասալացնելու  ձգտումները  և  այդ  ուղղությամբ  ձեռնարկած  գործնական  քայլերը։
   Ուսումասիրության  արդյունքում  փորձ  է  կատարվում  բացահայտել  ԱՄՆ-ի  իրական  նպատակները,  որոնք  կապված  էին  ԽՍՀՄ  դեմ  ամբողջ  աշխարհում  դիմադրության  պատնեշ  ստեղծելու  հետ  և  միաժամանակ  զուգորդել  դրանք  ամերիկյան  մոնոպոլիստական  վերնախավերի  հավակնությունների  իրականացմամբ։
   Հետազոտության  արդյունքում  հանգել  ենք  այն  եզրակացության,  որ  չնայած  այս  ծրագիրը  բերեց  ԱՄՆ-ի  ազդեցության  մեծացմանը  հատկապես  Եվրոպայում,  այնուամենայնիվ, այն դրական նշանակություն էլ ունեցավ Հին աշխարհամասի համար՝ ուժեղացնելով վերջինիս անվտանգության համակարգը և դնելով եվրոպական բարեկեցության հիմքերը։
