ԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔԻ ՇՈՒԿԱՅՈՒՄ ԱՌԿԱ  ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՊլանային  տնտեսությունից  շուկայականին  անցնելով`  սկսեց  զարգանալՀայաստանի տնտեսության մի նոր հատված՝ անշարժ գույքի շուկան։
 Շուկայի նյութական հիմքը ձևավորվել է երկու աղբյուրներից.Առաջինը՝ քաղաքացիների կողմից բնակարանների անվճար սեփականաշնորհումն է,(անշարժ  գույքիինչպես  նաև  ոչ  բնակելի  տարածքների  և  հողակտորներիսեփականաշնորհման  առաջնայինսեփականաշնորհումը։
 Երկրորդը՝ շինարարության ոլորտում և դրանից դուրս առևտրային շինարարության ևօբյեկտների  վաճառքի  սեգմենտի  ձևավորումն  է  (շինարարության  և  անշարժ  գույքիվաճառքի առաջնային շուկա)։
 շուկա)  անվճարևվճարովիՀետագայում  ձևավորվեց  անշարժ  գույքի  երկրորդային  շուկան՝  նախկինումսեփականաշնորհված  կամ  առաջին  անգամ  վաճառված  նոր  օբյեկտների  վերավաճառքի շուկան։
 Անշարժ  գույք  են  համարվում  հողամաuերը,  ընդերքի  մաuերը,  մեկուuի  ջրայինoբյեկտները, անտառները, բազմամյա տնկիները, uտորգետնյա և վերգետնյա շենքերը,շինությունները  և  հողին  ամրակցված  այլ  գույքը,  այuինքն`  այն  oբյեկտները,  որոնքանհնար է հողից անջատել` առանց այդ գույքին կամ հողամաuին վնաu պատճառելուկամ դրանց նշանակության փոփոխման, դադարման կամ նպատակային նշանակությամբ հետագա oգտագործման անհնարինության [1]։
 Անշարժ  գույքի  շուկան  կազմակերպական  միջոցառումների  համակարգ  է,  որիմիջոցով գնորդներն ու վաճառողները միավորվում են` որոշելու որոշակի գին, ինչպեսնաև, կարող են որոշակի ապրանքներ  փոխանակվել՝ որպես անշարժ գույք։
 Անշարժ գույքի շուկան տնտեսական և իրավական տարածություն է, որտեղ փոխգործակցություն  է  տեղի  ունենում  անշարժ  գույքի  առքուվաճառքի  մասնակից  բոլորգնորդների  և վաճառողների միջև։
 Անշարժ գույքի շուկան ունի համալիր, ճյուղավորված կառուցվածք, և այն կարողէ տարբերվել՝ ըստ տարբեր չափանիշների [2]։
 Անշարժ  գույքի  շուկան  տնտեսական  չափազանց  կարևոր  դերակատար  է։
 Անշարժ  գույքը,  բացի  հասարակության  ամենակարևոր  պահանջմունքներից  մեկըբավարարելուց, տնտեսությունում հարստության հիմնական «պահուստարաններից»մեկն  է։
   Այսպես,  զարգացող  երկրներում  ընդհանուր  անշարժ  գույքի  շուկայականարժեքը  սովորաբար  բազմաթիվ  անգամներ  գերազանցում  է  ֆինանսական  շուկաների  կապիտալիզացիային  և  երկիր  հոսող  ներդրումների  ծավալին։
   Այն  յուրօրինակտնտեսական  «էներգիայի»  աղբյուր  է. Անշարժ  գույքի  նկատմամբ  սեփականությանիրավունքը կապիտալ ստեղծելու հիմնական «գործիքն» է, երբ այն դառնում է վարկիհամար ապահովություն (գրավ)՝ այս կերպ ազատելով, նյութականացնելով «ներսում»առկա  տնտեսական  էներգիա։
   Ի՞նչ  ասել  է  «ստեղծել  կապիտալ»։
   Ընդամենը  պետք  էփորձել պատկերացնել, թե տնտեսության իրական հատվածում որքա՞ն ներդրումներկարող է ապահովել երկրի անշարժ գույքը, եթե, իհարկե, այն բավարար իրացվելի է, ևֆինանսական  միջնորդները  պատրաստ  են  ընդունել՝  որպես  գրավ։
   Հենց  այսհատկությունն  է,  որն  անշարժ  գույքի  շուկայական  գները  կապի  մեջ  է  դնումֆինանսական համակարգի վիճակի և շուկաների ակտիվության հետ։
  Անշարժ գույքիշուկան  միևնույն  ժամանակ  կրում  է  իրական  և  ֆինանսական  հատվածներիզարգացումների ազդեցությունը, քանի որ այս շուկայում առաջարկն ու պահանջարկըկախված  են  երկրի  տնտեսության  և  ֆինանսական  համակարգի  վիճակից։
 Սովորաբար այս շուկայում գներն առաջնորդում են ֆինանսական և բիզնես ցիկլերը՝որոշակի  առումով  դառնալով  նաև  տնտեսական  բարոմետր,  և  շատ  կարևորինֆորմացիա տալով տնտեսության ապա գազարգացումների վերաբերյալ [7]։
 Շուկայական  միջավայրում  հողն  ունի  բազմաֆունկցիոնալ  նշանակություն։
 Որպես  բնական  օբյեկտ,  որը  գոյություն  ունի  ժողովրդի  կամքից  անկախ,  երկիրն  էամբողջ  մոլորակը,  մարդու  օրրանը,  որն  իրականացնում  է  էկոլոգիականամենակարևոր  գործառույթը։
   Միևնույն  ժամանակ,  երկիրը  հողն  է,  մեր  մոլորակիվերին  շերտը,  դրա  մակերեսը  կամ  տարածական  հիմքը`  օբյեկտը,  և,  հետևաբար,արտացոլում  է  տնտեսական  հարաբերությունները։
   Հողերի  համապատասխանկատեգորիաներիիրավունքը՝օրինականացված  շուկայական  հարաբերություններում,  խթանում  է  բիզնես  ևներդրումային գործունեությունը։
 օգտագործմաններգրավումընրանցկամՈրպես ձեռնարկատիրական գործունեության օբյեկտ՝ անշարժ գույքը ծառայումէ որպես բիզնեսի կայունության և կապիտալի վերարտադրության որոշակի երաշխիք։
 Ներդրողի ներդրումները անշարժ գույքի մեջ, սովորաբար, ոչ միայն վերադարձնում էկապիտալը, այլ նաև օգուտ է տալիս, և փոխհատուցում է բոլոր մյուս ծախսերը [3]։
 Անշարժ  գույքի  շուկան  ազգային  շուկայական  տնտեսության  սեկտոր  է,  որնիրենից  ներկայացնում  է  անշարժ  գույքի  օբյեկտների,  շուկայում  տնտեսվարող(ստեղծման),սուբյեկտների,  շուկայի  գործընթացների,  այսինքն՝  արտադրությանօգտագործման,  անշարժշուկայիկառավարմանգործունեությունն  ապահովողմեխանիզմների (շուկայի ենթակառուցվածքների) ամբողջություն։
 օբյեկտների  փոխանակության  ևգործընթացներիշուկայիգույքիուԲերված բնորոշմանը համապատասխան՝ շուկայի կառուցվածքն ընդգրկում է. • անշարժ գույքի օբյեկտները, • շուկայի սուբյեկտները, • շուկայի գործընթացները, • շուկայի մեխանիզմները (ենթակառուցվածքը)։
 Ազգային տնտեսությունում անշարժ գույքի շուկան կատարում է հետևյալ ֆունկցիաները [1].• սոցիալական  խնդիրների  արդյունավետ  լուծում,  որոնք  կապված  ենանշարժ  գույքի  օգտակար  հատկությունների  ստեղծման  և  օգտագործմանհետ, • անշարժ  գույքի  օբյեկտների  նկատմամբ  սեփականության  լրիվ  կամմասնակի  իրավունքների  օտարում  տնտեսական  մի  սուբյեկտից  մյուսին,  ևայդ իրավունքների պաշտպանում, • օբյեկտների և ծառայությունների գների ազատ ձևավորում, • անշարժ  գույքի  օբյեկտների  մրցակցող  տեսակների  միջև  ներդրումայինհոսքերի վերաբաշխում, • հողերի  օգտագործման  մրցակցող  միջոցների  միջև  ներդրումայինհոսքերի վերաբաշխում։
 ՀՀ-ում՝ անշարժ գույքի շուկայում, ներկայումս մի շարք խնդիրներ են առաջացել,որոնց  համակարգային  լուծումը  կբերի  անշարժ  գույքի  շուկայի  զարգացմանը։
   Այսխնդիրներն առաջացել են ոչ թե միանգամից, այլ՝ ժամանակի ընթացքում։
 Կառուցվածքային խնդիրներ են համարվում՝•  Անշարժ  գույքի  գնահատման  հավաստի  շուկայական  մեխանիզմներիներդրումը։
 •  Անշարժ գույքի շուկայի մասնագիտացված մասնակիցներ արդյունավետգործունեության համար բարենպաստ պայմաների ստեղծումը։
 •  Անշարժ  գույքի  շուկայի  համակարգված  դիտարկումների  իրականացումը։
 •  Պետության՝ որպես անշարժ  գույքի սեփականատիրոջ և անշարժ գույքիուգործառույթներիհստակեցումնշուկայիտարանջատումը։
 կարգավորողի,•  Հիպոթեքային  վարկային  միջոցների  ներդրումների  արդյունավետության բարձացումը։
 •  Անշարժ գույքի շուկայի անհավասարաչափ զարգացումը։
 ՀՀ-ում  անշարժ  գույքի  գնահատումը  և  վերլուծությունը,  վերլուծության  թույլմեթոդաբանության  օգտագործումը,  համարվում  են  անշարժ  գույքի  շուկայիխնդիրներից,  որոնք  հանդիսանում  են  ոչ  ճիշտ  վարկածներով  և  ընթացակարգերով,տեղական  շուկաների  մասին՝  ոչ  բավարար  որակյալ  տվյալների  համագործակցությամբ,  չհիմնավորված  շուկայական  հետազոտությունների  առաջացման  և  դրանցվրա հիմնված ներդրումային որոշումների ընդունման պատճառներ։
 Անշարժ  գույքի  գնահատման  գործունեությունը  կազմակերպվում  է  իրավաբանական  և  անհատ  ձեռնարկատեր  համարվող  ֆիզիկական  անձանց  կողմից`անշարժ գույքի գնահատման պատվերի հիման վրա` գնահատողի միջոցով։
 Անշարժ  գույքի  գնահատման  պատվերի  իրավական  հիմք  է՝  անշարժ  գույքիգնահատման  սուբյեկտների  միջև՝  օրենսդրությամբ  սահմանված  կարգով  կնքվածպայմանագիրը [6]։
 կառույցներնՀՀ-ում ներկայումս անշարժ գույքի շուկայի վերլուծությամբ զբաղվում են ինչպեսմասնավոր  ընկերություններն  ու  գիտական  կազմակերպությունները,  այնպես  էլ՝պետականհասարակականկազմակերպությունները։
   Սակայն,  բոլոր  այդ  կազմակերպությունների  կողմիցիրականացվող  վերլուծությունները  չունեն  միասնական  մեթոդոլոգիական  հիմք,  և,երբեմն  էլ,  ստացվող  արդյունքները  կտրուկ  տարբերվում  են  միմյանցից։
   Շուկայումտիրողլինել  տարբերիրավիճակիմեկնաբանություններ։
 համապատասխանվերաբերյալ,ունույնիսկ,կարողենԱնշարժ գույքի շուկայի համակարգված դիտարկումների միակ խնդիրը՝ շուկայիբոլոր մասնակիցներին բնութագրիչների փոփոխության կառուցվածքի և դինամիկայիմասին  տեղեկատվությամբ  ապահովումն  է։
   Այդ  բնութագրիչները  պետք  է  ցույց  տանինչպես  անշարժ  գույքի  շուկայի  ընդհանուր  միտումները,  այնպես  էլ  ներդրումայինորոշումների  հիմնավորման  ժամանակ  օգտագործվող  առանձին  ցուցանիշներիմիտումները։
 Անշարժ  գույքի  շուկայի  համակարգված  դիտարկումների  համակարգի  ստեղծման համար անհրաժեշտ է լուծել մի շարք կազմակերպա-մեթոդական խնդիրներ [4]։
 Առաջին  խնդիրը՝շրջանների  կողմից  տրամադրվող  տեղեկատվությանհավաքման կազմակերպումն  ու դրա հետագա օգտագործումն է։
  Այդ  խնդրի լուծմանարդյունք  պետք  է  հանդիսանա  Հայաստանի  անշարժ  գույքի  շուկայի  վիճակի  մասինամենամյա  ամփոփիչ  հաշվետվությունը։
   Այդ  հաշվետվությունում  պետք  է  մշակվեն,վերլուծվեն  և  ընդհանրացվեն  տարբեր  տեսակի  անշարժ  գույքի  շուկաների  մասինտեղեկությունները։
   Հաշվետվությունը  պետք  է  պարունակի  առանձին  քաղաքների,մարզերի անշարժ գույքի շուկաների մասին ընդհանրացված տեղեկություններ։
  Պետքէ  հայտնաբերվեն  նաև  Հայաստանի  անշարժ  գույքի  շուկաների  կայացման  ևզարգացման  առանձնահատուկ  օրինաչափությունները`  հաշվի  առնելովլոկալշուկաների  տարածքային  առանձնահատկությունները  և  երկրի  տնտեսությունումտեղի ունեցող ընդհանուր գործընթացները։
 Երկրորդ  խնդիրը՝  միասնական  մեթոդաբանության,  տեղեկատվության  հավաքագրման, մշակման միջոցների և ձևերի ապահովումն է։
 Տվյալների  հավաքագրմանը  և  մշակմանը,  ինչպեսնաև  խորացվածընդլայնմանըվերլուծությունն  ապահովողհամապատասխան,  անհրաժեշտություն  է  առաջացել  ստանդարտ  ացնել  տվյալներիներկայացվող  ձևերն  ու  բովանդակությունը,  ինչպես  նաև  ավտոմատացնել  դրանցմշակման գործընթացները։
 կազմակերպություններիշրջանիԵրրորդ  խնդիրը,  որն  անընդհատ  առաջանում  է  անշարժ  գույքի  շուկայիհամակարգված դիտարկումների ընթացքում, տեղեկատվության կանոնավոր կերպովտրամադրման  և  հավաստիության  ապահովումն  է։
   ՀՀ  կառավարության  1997  թ.հոկտեմբերի  22-ի  N  465  որոշմամբ սահմանվել  է  անշարժ  գույքի  համակարգված  դիտարկումների  (մոնիթորինգ)  իրականացման  կարգ,  որի  հիման  վրա  կադաստրիպետական կոմիտեի կողմից իրականացվում են համակարգված դիտարկումներ, այնէ`  անշարժ  գույքի  վիճակի,  արժեքի,  դրա  վրա  ազդող  որակական  չափանիշներիուսումնասիրություն։
   Անշարժ  գույքի  համակարգված  դիտարկման  օբյեկտ  են  ՀՀտարածքում  առկա  անշարժ  գույքը`  հողը  (ըստ  նպատակային  նշանակության)  ևշենքերը,  շինությունները  (անկախ  սեփականության  ձևից)։
   Անշարժ  գույքի  համակարգված դիտարկումների նպատակն է.1.  Աջակցել անշարժ գույքի շուկայի զարգացմանը։
 2.  Ապահովել  անշարժ  գույքի  տեղեկատվական  բանկի  ստեղծումը  և  անշարժգույքի շուկայում արժանահավատ տեղեկատվությունը։
 3.  Ապահովել անշարժ գույքի շուկայի վիճակի և գնային իրավիճակի վերաբերյալօբյեկտիվ և վերլուծական տեղեկատվություն։
  Անշարժ  գույքի  շուկայի  համակարգված  դիտարկումների  արդյունքում,կոմիտեի  կողմից  մշակվել  են  բնակավայրերի  հողերի  կադաստրային  գնահատմանկարգը,  տարածագնահատման  գոտիականության  սահմանները,  գործակիցները  ևբազային  արժեքները՝  հիմնվելով  անշարժ  գույքի  շուկայական  գնագոյացմանգործոնների  և  շուկայական  արժեքների  ձևավորման  սկզբունքների  վրա։
   Դրանք  ՀՀկառավարության  կողմից  հաստատվել  են ՀՀ  կառավարության  2003  թվականիդեկտեմբերի  24-ի  «ՀՀ  բնակավայրերի  հողերի  կադաստրային  գնահատման  կարգը,տարածագնահատման(գտնվելու  վայրի)  գոտիականության  գործակիցները  ևսահմանները  հաստատելու  մասին»  N  1746-Ն  որոշմամբ։
   Այդ  որոշմամբ  սահմանվածտարածագնահատման  գոտիները  և  գործակիցները  հիմք  են  հանդիսանումպետության  կամ  համայնքային  սեփականություն  հանդիսացող  բնակավայրերի  հողերը  օտարելու  (ուղղակի  կամ  աճուրդով  վաճառելու),  վարձակալության,  կառուցապատման  իրավունքով  տրամադրելու  դեպքերում,  այդ  հողամասերի  կադաստրայինարժեքների  հաշվարկման  համար։
   Համակարգված  դիտարկումների  արդյունքումմշակվել  և  կառավարության  կողմից  հաստատվել  են  շենքերի,  շինություններիկադաստրային  գնահատման  տարածագնահատման  գոտիականության  սահմանների նկարագրերը և գործակիցները։
 Պարբերաբար`  ամսական,  եռամսյակային,  կիսամյակային  ինը,  տասնմեկամիսների  և  տարեկան  կտրվածքներով  իրականացվում  են  անշարժ  գույքի  շուկայիհամակարգված  դիտարկումներ,  վերլուծություններ,  որոնց  վերաբերյալ  նյութերըհրապարակվում են մամուլում և լուսաբանվում են զանգվածային լրատվամիջոցներիկողմից`  պետական  մարմիններին,  անշարժ  գույքի  շուկայի  մասնակիցներին(ռիելթորներ,  գնահատողներ)  և  հասարակությանը  անշարժ  գույքի  շուկայիիրավիճակի վերաբերյալ իրազեկելու նպատակով [5]։
 Այսպիսով,  ենթադրվում  է,  որ  Հայաստանի  անշարժ  գույքիշուկայիբովանդակալից  և  համակարգված  վերլուծության  կազմակերպումը  կարող  ենիրականացնել  ազգային  մակարդակի՝  մասնագիտական  միությունների  վերլուծական  ստորաբաժանումները  (նպատակային  ֆինանսավորման  պայմանով),  կամ  էլ՝մասնագիտական  առևտրային  կազմակերպությունները,  որոնց  բիզնեսը  վերլուծական որակյալ տեղեկատվության վաճառքն է։
  Ընդ որում,  պետությունը, որը  ձգտում էանշարժ  գույքը  ներգրավել  շուկայական  շրջանառության  մեջ,  և  դրանից  ստանալզգալի  մուտքեր,  ենթադրվում  է  շուկայական  տեղեկատվության  առաջնայինսպառողներից մեկի, և, որ շատ բնական է, ֆինանսավորող կողմերից մեկի դերում։
 Հարկ  է  նշել,  որ  այս  ամենի  հետ  մեկտեղ,  ՀՀ  անշարժ  գույքի  շուկան  օժտված  է  նաևբարձր «շեմային» մակարդակի ներդրումների անհրաժեշտությամբ, որը պահանջում էխոշոր ֆինանսական միջոցներ, ինչը՝ մի կողմից կարող է նվազեցնել այլ ակտիվներիտեսակարար  կշիռը,  մյուս  կողմից`  ներդրողը  կարող  է  ուղղակի  չտի-րապետել  նմանմիջոցների։
 Ուսումնասիրությունները  ցույց  են  տվել,  որ  տարբեր  երկրների  զարգացողշուկաների  համար  գոյություն  ունի  բնակավայրի  արժեքի  փոփոխության  ընդհանուրօրինաչափություն՝ գների աճի սկզբնականից մինչև «համաշխարհային» շուկայականգների  հետագա  կայունացում։
   Այդ  աճը  առանձին  ժամանակաշրջաններում  կարող  էդանդաղել (մինչև անգամ գների ժամանակավոր անկումը)՝ տարածաշրջանի սոցիալտնտեսական  վիճակի  կտրուկ  վատացման,  բնակչության  մեծ  արտահոսքի  և  այլպատճառներով,  սակայն,  աստիճանաբար,  բոլոր  քաղաքներում    գները  հասնում  ենկանոնավոր  մակարդակի,  և  հետագայում  տատանվում  են  տնտեսական,ներդրումային, միգրացիոն ցիկլերի հետ միասին։
 Այդ  օրինաչափության  էությունն  այն  է,  որ  անշարժ  գույքի  շուկան  իրզարգացման ընթացքում անցնում է մի շարք փուլեր։
 Մի  փուլից  մյուսին  անցնելիս,  սկզբունքորեն,  փոխվում  են  հետևյալ  գործոններիարժեքները. •  գների սկզբնական մակարդակը, •  անշարժ  գույքի  առաջնային  և  երկրորդային  շուկաների  գների  փոխհարաբերությունը, •  առաջարկի և պահանջարկի փոխհարաբերությունը, •  վաճառողների  և  գնորդների  ազատ  շուկայի  վերաբերյալ  իրազեկության  մակարդակը  (օրենքների,  կանոնների  և  իրավունքների,  առաջարկի  և  պահանջարկի,  գների,  արտարժույթների  փոխարժեքի,  շուկայի  դոլարիզացմանմակարդակի մասին իրազեկությունը),•  շուկայի  աշխուժության  մակարդակը  (գործարքների  բաժնեմասը  գրանցվածանշարժ գույքի այս կամ այն տեսակի օբյեկտների ընդհանուր թվի մեջ), •  օրենսդրական միջավայրը (օրենսդրական, նորմատիվային բազաների վիճակը,շուկայի ստվերայնության մակարդակը), •  շուկայի  ենթակառուցվածքի  զարգացման  աստիճանը(մեթոդաբանականբազայի, շուկայի գործակալների գործունեության կորպորատիվ ձևերի, շուկայիտեղեկատվական ապահովվածության վիճակը) [1]։
 Անշարժ գույքի  շուկայի զարգացման և աշխուժացման մեջ իր ուրույն տեղն ունիհիպոթեքային  վարկավորումը։
   Կարևորելով  հիպոթեքային  վարկերի  շուկայիզարգացման  անհրաժեշտությունը՝  որպես  կանոն,  ընդգծում  են  տնտեսականզարգացման չորս առանցքային խնդիր.•  բնակարանաշինարարական,•  ֆինանսական միջնորդավորության ինստիտուտների զարգացման,•  հիպոթեքային  ֆինանսավորման  կայուն  և  գործունակ  մեխանիզմներիստեղծման,•  սոցիալական։
 Անհրաժեշտ  է  նաև  նշել,  որ  հիպոթեքային  վարկերի  շուկայի  զարգացմանհարցերին  առանձնահատուկ  ուշադրությունը  հնարավորություն  կտա  հասնել  ՀՀկառավարության  կողմից  ընդունված  մի  շարք  ծրագրային  (Աղքատության  հաղթահարման  ռազմավարական  ծրագիր,  Միջնաժամկետ  ծախսերի  ծրագիր)  նպատակների` տնտեսական և սոցիալական արդյունքների առումով։
 Սույն  խնդիրների  լուծման  համար  անհրաժեշտ  է  զարգացնել  և  ունենալշուկայական  խթանիչ  ինքնակարգավորվող  մեխանիզմներ  (պետական  միջամտությունից  զերծ),  նպաստավոր  օրենսդրական  և  ենթաօրենսդրական  դաշտ,  կարգավորված  իրավատնտեսական  հարաբերություններ,  ինչպես  նաև  իրականացնելսոցիալական արդարության ու ապահովության բարձրացմանն ուղղված քայլեր։
 Հարկավոր  է  նշել,  որ  ներկայումս  ՀՀ-ում  նկատվում  է  հիփոթեքային վարկավորման ակտիվացում, որը իր հերթին ազդեցություն է թողնում անշարժ գույքիշուկայի  ակտիվացման վրա։
  Սակայն, այս ակտիվության մեջ իր առյուծի բաժինն ունիպետությունը,  որը,  մասնավորապես,  պետական  միջոցներով  ուղղակիորեն  ազդել  էշուկայի ակտիվացմանը։
 Միջազգային  ուսումնասիրությունները  ցույց  են  տվել,  որ  պետության  ուղղակիմասնակցությունը  հիփոթեքային  շուկայի  զարգացմանը  (չնայած  համակարգայինռիսկի  առկայությանը),  կարող  է  արդյունավետ  լինել  միայն  կապիտալի  և  հիպոթեքային  վարկերի  երկրորդային  շուկայի  զարգացվածության  պարագայում։
   Պետության  ուղղակի  և  մշտաբնույթ  միջամտությունը  (օրինակ`  օպերատորի  ինստիտուտի  հիմնադրումը`  շուկայի  կառավարման  նպատակով),  շուկան  անհիմն  կախվածության  մեջ  է  գցում  պետությունից,  առաջացնում  է  լրացուցիչ  ծախսեր,  ազդում  էտոկոսադրույքների  վրա,  խախտում  է  պետություն-մասնավոր  հատված  փոխհարաբերությունների  սիմետրիան,  կուտակում  է  համակարգային  ռիսկեր,  որը  կարող  էվնասաբեր  լինել  թերկառավարման  և/կամ  չարաշահումների  պատճառով  (ելնելովանցյալի բացասական փորձից)։
 Մեր  կարծիքով,  հիպոթեքային  շուկայի  կայացման  համար՝  պետության  դերըչպետք է գերիշխող լինի մասնավորից, իսկ միջամտությունը՝ պետք է լինի անուղղակիկարգով։
  Այն կարող է լինել՝o  նպաստավոր  օրենսդրության,  ենթաօրենսդրական  և  կարգավորող  ակտերիմիջոցով՝ խաղի կանոնները սահմանելով,o  նպաստելով մասնավոր մասնագիտացված հաստատությունների ստեղծմանը,o  խթանելով և հեշտացնելով գրավագրային վարկավորման գործընթացը,o  տնտեսությունում  ռիսկերը  նվազեցնելով՝  ապահովագրական  մեխանիզմներիմիջոցով,o  նպաստելովբանկերում  ավանդներիերկարաժամկետմիջոցներիկուտակմանը,o  սահմանելով համապատասխան նորմատիվային արտոնություններ,լուծելով սոցիալական խնդիրներ` ներկայացված մոդելի տարբեր տարրերիմիջոցով։
 Անհրաժեշտ  ենք  համարում  կորպորատիվ  պարտատոմսերիշուկայիընդհանուր  զարգացման  խթանումը՝  հաշվի  առնելով  վերջինիս  ազդեցությունըհիպոթեքային վարկային շուկայի վրա` ռիսկերի միանման լինելու պարագայում։
 Այս  մոտեցումները  ավելի  ամուր  հիմքեր  կապահովենշուկայականտնտեսության  համար,  և  կնվազեցնեն  պետության  մշտական  մասնակցությանանհրաժեշտությունը հիպոթեքային վարկավորման շուկայում [4]։
  Այսպիսով,  ամփոփելով  կարելի  է  ասել,  որ  այս  խնդիրների  լուծումներըպահանջում  են  նորովի  մոտեցում։
   Այսինքն,  խնդիների  լուծման  համար,  նախանհրաժեշտ  է  հստակ  գնահատականներ  տալ  դրանց,  և  այնուհետ  ուսումնասիրելօտարերկրյա  փորձը, որի հիման վրա  հնարավոր կլինի ստեղծել մի այնպիսի մոդել,որը ՀՀ-ի անշարժ գույքի շուկայում  կապահովի կոնցեպտուալ փոփոխություներ։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1] Հովհաննիսյան Վ., Գրիգորյան Ա., Ստեփանյան Ս.,Անշարժ գույքի էկոնոմիկա ևկառավարում, Երևան 2007, էջ 96-100, 152, 153։
 [4] URL։
  http։
 //www.irtek.am/views/act.aspx?aid=26214 (Հղումը կատարվել է 16.03.2019)։
 [5] URL։
  https։
 //www.cadastre.am/page/real_estate_market (Հղումը կատարվել է 16.03.2019)։
 [6] URL։
  https։
 //www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=121476 (Հղումը կատարվել է 16.03.2019)։
 [7]URL։
 https։
 //asue.am/amberd/publications/ra/real/estate/market/and/economy/not/barometer (Հղումըկատարվել է 16.03.2019)։
 Գրիգորյան ԳևորգԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔԻ ՇՈՒԿԱՅՈՒՄ ԱՌԿԱ ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԲանալի բառեր՝ անշարժ գույք, հիպոթեքային վարկավորում, համակարգվածդիտարկումներ, ազգային շուկա, արդյունավետության բարձացում։

ՀՀ-ում  անշարժ  գույքի  շուկայի  զարգացումն  ու  աշխուժացումը  ապահովելու  համար անրժեշտ  գոծոները բազմազան են։
   Ականհայտ է, որ անշարժ գույքի շուկայի  զարգացմանը  խթանող  գործոները  ուժի  մեջ  դնելու,  և  դրա  արդյունավետությունը  ապահովելու համար, նախ պետք է գնահատել այն խնդիրները, որոնք կխոչընդոտեն  անշարժ  գույքի  զարգացմանը։
   Հոդվածում  առաջ  է  քաշվել  անշարժ  գույքի  շուկայում  առկա  կառուցվացքային  խնդիրները,  որոնց  լուծումը  կնպաստի  անշարժ  գույքի  շուկայի զարգացմանը և կատարելագործմանը։
