Պետությունը՝ իր կարգավորող դերով, կենտրոնական դեր է կատարում տնտեսության աճի ապահովման համար եւ այն պետք է մշակի հստակ քաղաքականություն՝ երկրում տնտեսությունը զարգացնելու համար։
   Քաղաքականությունը մշակելիս մեծապես կարեւոր է միջազգային փորձի ուսումնասիրումը։
   Օրինակ՝ «Ասիական հրաշք»-ի կազմի երկրներում աշխատել է երեք էլեմենտների՝ ներդրում-արտահանումխնայողություն փոխազդեցությունը, որը բերել է տնտեսական աճի[4]։
  Տեղական շուկայում ներդրումները եւ արտահանումը միասին բերում են պահանջարկի խթանմանը, իսկ շահույթից խնայողությունների աճը՝ հանդիսանում է աղբյուր՝ նոր ներդրումների համար։
   Տնտեսական զարգացման կարեւորագույն բաղադրիչ է կապիտալի վերարտադրությունը։
   Տնտեսական զարգացում ապահովելու համար երկիրը պիտի ապահովի տարեկան առնվազն 12 տոկոս ներդրումների մակարդակ։
  73ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները /ՕՈւՆ/ հանդիսանում են արտաքին ֆինանսավորման կարեւոր աղբյուր։
   Տնտեսության վրա ՕՈւՆերի ազդեցությունը բազմիցս քննարկվել է տնտեսագետների կողմից։
  Նրանց մի մասը այն համարում է, որ օտարերկրյա ներդրումները հանդիսանում են տնտեսական զարգացման կարեւոր խթաններից մեկը, մյուս մասը համարում է, որ ՕՈւՆ-րը կարող են բացաասական ազդեցություն ունենալ տեղական ներդրողների եւ տնտեսության համար առհասարակ։
   ՕՈՒՆ-երը, որպես կանոն, իրենց հետ բերում են նաեւ նոր տեխնոլոգիաներ, կառավարման նոր փորձ, հասանելիություն նոր շուկաների, սոցիալական նոր ցանց, որոնք հենց հիմնականում պակասում են զարգացող երկրներում եւ շատ կարեւոր են դրանց տնտեսական զարգացման համար։
   Ի հակադրություն դրա, պորտֆելային ներդրումները հաճախ թիրախավորում են սպեկուլյատիվ գործողություններ /հիմնականում բաժնետոմսերի շուկայում կամ շինարարության ոլորտում/, որը բերում է ֆինանսական փուչիկների ստեղծմանը եւ տատանումների։
   Այդ իսկ պատճառով դրանք զարգացող երկրնրի համար այնքան արդյունավտ չեն, որքան ՕՈՒՆ-երը։
   Դրանք՝ ի համեմատ բանկերի եւ պորտֆելային ներդրումների, ավելի քիչ են հակված միանգամից վերադարձների եւ չեն գեներացնում նույն սուր խնդիրները կապված ֆինանսական ճգնաժամերի հետ՝ ինչպես տեղի են ունենում բանկերի եւ պորտֆելային ներկրողնեի կողմից դրամական հոսքերի արագ վերադարձման պահանջի ժամանակ։
  Ընդհանուր ներդրումների ծավալը 2017 թվականի հունվար-դեկտեմբերին կազմել է 404.2 մլն դոլար՝ 2016 թվականի 1 մլրդ 216.5 մլն դոլարի դիմաց ։
   Այսինքն՝ ներդրումների ծավալը նվազել է 812.3 մլն դոլարով կամ 3 անգամ։
   Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները նվազել են 92.4 մլն դոլարով՝ կազմելով 245.7 մլն դոլար, իսկ պորտֆելային ներդրումները նվազել են 113.7 մլն դոլարով։
   2018 թվականի երկրորդ եռամսյակում կատարվել է 525.5 մլն դոլարի ընդամենը ներդրում, որը 2017 թվականի երկրորդ եռամսյակի ցուցանիշից բարձր է 18 մլնդոլարով կամ 3.5%-ով։
   Առաջին եռամսյակում ընդամենը ներդրումների աճն ավելի մեծ էր՝ 116.4 մլն դոլար կամ 22.5%։
   Ուղղակի ներդրումների գծով ստացումները հակառակը՝ նվազել են։
   Ուղղակի ներդրումների ստացումները այս տարվա երկրորդ եռամսյակում կազմել են 75.6 մլն դոլար՝ 2017 թվականի երկրորդ եռամսյակի 133.9 մլն դոլարի դի74ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ մաց։
   Նվազումը՝ 58.3 մլն դոլար կամ 43.5%։
   Նվազումը մեծամասամբ պայմանավորված է Ամուլսարի ծրագրի փաստացի դադարեցմամբ։
  Ներդրումների ներգրավման հետ կապված Հայաստանը կարող է ունենալ հետեւյալ խնդիրները՝ արտաքին ներդրողի համար Հայաստանը ռիսկային գոտի է համարվում՝ որպես պատերազմական իրավիճակում գտնվող երկիր, որոշ չափով շրջափակման գտնվող երկիր եւ հյուսիսային սահմանից արտաքին աշխարհին կապող Լարսի անցակետի՝ տարվա ընթացքում մի քանի անգամ փակ լինելու տսանկյունից։
  Ներքին շուկան սպառման համար բավականին փոքր է։
   Նրքին շուկան բարելավելու համար անհրաժեշտ է մրցակցությունը խթանվող քաղաքականություն իրականացնել, բարելավել հարկային վարչարարությունը։
   ԵԱՏՄ անդամ Հայաստանը կարող է Իրանին եւ Մերձավոր Արեւելքին կապող երկիր լինել, բայց Լարսի հետ կապված լոգիստիկ որոշակի խնդիրներն այդուհանդերձ առկա են։
  Տնտեսական դինամիկ աճի ապահովման կարեւոր ուղղություններից մեկը՝ դինամիկ արտահանման աճի ապահովումն է` արտահանման եւ ներմուծման դրական սալդոի շնորհիվ։
   Արտահանման աճը նաեւ խթանում է ներդրումները, սակայնայս կապը ոչ միշտ է երաշխավորված։
   Օրինակ՝ Թուրքիան եւ Չիլլին 1980-ականներին եւ շատ այլ երկրներ 1980-90-ականներին, որտեղ ատահանումն ընդհանուր ՀՆԱ-ում աճում էր, բայց ներդրումները շարունակում էին չնչին աճ գրանցել[4]։
   Արտահանման աճը՝ բացի ուղղակիորն տնտեական աճի մեծացումից, ունի տնտեսության վրա այլ ածանցյալ դրական ազդեցություններ եւս, օրինակ ազգային արտադրանքի մրցունակության բարձրացում, տեխնիկական առաջընթաց, արտաքին արժույթի հասանելիության աճ, գործոնային արդյունավետության բարձրացում, մասշտաբի էֆեկտ եւ այլն։
   Արեւելյան Ասիայի երկրների արագընթաց տնտեսական աճը ապացուցում է, որ արտաքին ուղվածությունն ավելի արդյունավետ է տնտեսական աճի համար՝ քան ներքինը։
  Դիտարկենք ինչպես «Տնտեսական հրաշքի» երկրնրը հասան արտահանման, ներդրումների եւ ՀՆԱ-ի զգալի աճի։
   Այս երկրները անցել են արտահանման վերագործարկման հսկայական գործընթաց՝ հրաժարվելով աշխատուժի եւ ռեսուրսների վրա հիմնված, հասուն տեխնոլոգիաներով արտադրվող ապրանքնրից՝ հոգուտ փորձի եւ գիտելիքի վրա հիմնված ապրանքների, որի շնորհիվ 1960-ականնրին 75ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ասիական վագրերը գրանցեցին համաշխարհային առեւտրում իրենց մասի հսկայական աճ։
   Այս երկրների աճի մեխանիզմը պարզ չէ, քանի որ բաղկացած չէ միայն մեկ մոդելից, սակայն այնուամենայնիվ որոշակի ընդհանրացում կարելի է անել։
   Հաջողության գրավականներից մեկն է հանդիսանում ներդրումներին նպաստող միջավայրի ստեղծումը՝ շնորհիվ սեփականության իրավունքի պաշտպանության, մակրոկայունության, առեւտրի բաց համակարգի, օտարերկրյա ներդրուների եւ արտասահմանյան տեխնոլոգիաների ներգրավման միջոցով[7]։
   Արտահանման խթանման համար իրականացվող պետական աջակցման ծրագիրն իհարկե արդյունավետ էին այս երկրներում, սակայն յուրաքանչյուր երկրում այդ քաղաքականությունները տարբեր են եղել։
   Բացի մակրոտնտեսսական քաղաքականությունից, որը տնտեսությունը զերծ էր պահում անհավասարակշռությունից, նաեւ շատ կարեւոր էր արտահանման հնարավորություն ունեցող կազմակերպությունների ֆինանսական օգնությունը, որը մեծ խթան հանդիսացավ այդ ոլորտներում ներդրումների մեծացման եւ արտահանման ծավալների աճի համար։
   Այսպիսի ֆինանսավորման ծրագրերը անվանում են «արդյունաբերական քաղաքականություն» եւ այսպիսի քաղաքականություն մշակելիս միշտ հաշվի է առնվում «Ասիական վագրերի» փորձը[14]։
  Արդյունաբերական ոլորտի ֆինանսական խթանման ընդարձակ ծրագրեր իրականցվել են Կորեայում, Թայվանում, ավելի քիչ չափերով՝ Սինգապուրում, Թայլանդում, Ինդոնեզիայում եւ Մալազիայում, եւ բոլոր դեպքերում էլ արդյունաբերությունից ստացվող շահույթը գերազանցել է ծառայությունների ոլորտին, որոշ դեպքերում նաեւ գյուղատնտեսությանը[6 p.14]։
   Հետեւելով «Ասիական վագրերի» տնտեսական աճի գործընթացին կարելի է կազմել գործողությունների ցանկի համակարգ, որոնց պետք է հետեւեն զարգացող երկրները՝ արտահանման ծավալների աճի նպատակով. - Ֆիզիկական ենթակառուցվածքների /ճանապարհներ, օդանավակյաններ, նավահանգիստներ եւ այլն/ եւ սոցիալական ենթակառուցվածքների /կրթված աշխատուժ/ զարգացում, - արտահանող առեւտրի ոլորտի խթանող վարկավորում, - ադեկվատ գնային ազդակներ, որոնք երաշխավորում են արտահանումը խոչընդոտող քաղաքականության բացակայությունը, 76ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ արտահանվող ապրանքնրի արտադրության համար անհրաժեշտ նյութերի ներմուծման տարիֆների իջեցում կամ առհասարակ բացառում, արտադրական գործընթացի արտադրողականությունը բարձրացնող տեխնոլոգաների ներմուծման համար եւս՝ հարմար պայմանների ստեղծում։
  Շատ զարգացող երկրներ, այդ թվում եւ Հայաստանը, մեծապես հիմնված են հումքային արտահանման վրա, որը այդ երկրներում արտահանման ծավալի մեծ մասն է կազմում։
   Որոշ հետազոտություններ փաստում են, որ երկրները որոնք շեշտադրում կատարում են պատրաստի արտադրանքի արտահանման վրա, ավելի արագ են աճում, քան հումք արտահանող երկրները[8]։
   Այստեղ պակաս կարեւոր չէ աշխատուժի վերապատրաստումը, նորարարությունը, ավելի գիտելիքահենք եւ բարդ ապրանքների արտադրությունը[11]։
   Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ավեի ընդլայնված տեսականի արտահանող երկրները ունեն միավոր կապիտալին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի ավելի արագ աճ[10 p1-15] եւ արտահանվող ապրանքների մեծ դիվերսիֆիկացիան բերում է ավելի բարձր ՀՆԱ-ի[6]։
   Երկրները, որոնք արտահանում են համեմատաբար ավելի տեխնոլոգիական բաղադրիչ ունեցող ապրանքներ, ունենում են տնտեսական աճի այնպիսի տեմպ, որը հնարավոր չէր լինի ապահովել այլ պարագայում։
   Մտահոգությունը, որ[1 p119-128] զարգացող երկրների տնտեսական աճը կարող է բերել ԱՄՆ-ի առեւտրի վատթարացմանը[2] եւ, որ ԱՄՆ-ի եւ զարգացող երկրների աճող առեւտուրը կխորացնի ԱՄՆ-ի աշխատավարձերի անհավասարության, երկուսն էլ անուղղակիորեն բերում են այն ենթադրության, որ ԱՄՆ-ում եւ զարգացող երկրներում արտադրվող ապրանքները փոխադարձ փոխարինելի են եւ որ մասնագիտացումը լիարժեք չէ։
   Սակայն իրականում՝ համաշխարհային մասնագիտացումն ունի իր առանձնահատկությունները եւ զարգացող ու զարգացած երկրները արտահանում են լիովին տարբեր ապրանքներ։
   Սա են փաստում այն վիճագրական տվյալները, ըստ որոնց ԱՄՆ-ի եւ զարգացող երկրների արտահանման մասնաբաժինները՝ ապրանքատեսականու առումով, հիմնականում չեն համընկնում եւ զարգացած երկրների արտահանման մեջ գերիշխում են ավելի բարդ եւ բարձր տեխնոլոգիական ապրանքները։
   Սա չի վերաբերում առաջին անհրաժեշտության ապրանքներին, քանի որ զարգացող եւ զարգացած երկր77ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ների արտահանման մեջ դրանք գրեթե նույնն են։
   Չնայած Չինաստանի եւ մի քանի ասիական երկրների տնտեսություններ բավականին մեծ առաջընթաց ունեն բարձր տեխնոլոգիական ապրանքների արտահանման ծավալների մեջ, այնուամենայնիվ՝ զարգացող եւ զարգացած երկրների արտահանման կառուցվածքի տարբերությունները դեռ ակնհայտ են։
  Զարգացող մեծաթիվ երկրներ, այդ թվում եւ Հայաստանը, կարող են օգտվել էժան աշխատուժի «առավելությունից» եւ գրավել օտարերկրյա ուղղակի ներդրողների հետաքրքրությունը՝ արդյունաբերության տարբեր ճյուղերում։
   Սակայն սա չպետք է դիտարկել որպես միանշանկ տնտեսական առավելություն։
   «Օ-մատանու» տեսությունը բացատրում է զարգացող եւ զարգացած երկրների տարբերությունները հետեւյալ կերպ՝ արտադրությունը բաղկացած է տարբեր խնդիրներից եւ որպեսզի վերջնական արտադրանքը կամ ծառայությունը հաջողությամբ արտադրվի կամ մատուցվի անհրաժեշտ է, որ բոլոր խնդիրները հերթականությամբ լուծվեն հաջողությամբ[11 p 551]։
   Նույն կերպ՝ յուրաքանչյուր աշխատակցի աշխատանքի որակը կախված է մնացյալ բոլոր աշխատողների աշխատանքի որակից։
   Այսպես՝ բարձր որակավորմամբ աշխատակիցները ձգտում են աշխատել բարձր որակավորմամբ աշխատակիցների հետ, քանի որ ընդհանուր աշխատանքի որակը բարձր կստացվի եւ փորձի փոխանակման արդյունքում նրանցից յուրաքանչյուրը ձեռք կբերի ավելի շատ հմտություններ եւ արտադրվող ապրանքի որակն էլ ավելի կբարելավվի, եւ ճիշտ հակառակը կստացվի ցածր որակվորմամբ աշխատակիցների պարագայում։
  Այս նույն «Օ-մատանու» էֆեկտն առկա է նաեւ երկրում առկա տարբեր կազմակերպություների համար՝ կազմակերպություններից մի քանիսի որակի բարձրացումն իր հետ բերում է հավելյալ մի քանի կազմակերպություների որակի բարձրացմանը։
   Այս էֆեկտի շնորհիվ աղքատ երկրները, որոնք ունեն ցածր որակավորմամբ աշխատուժ հիմնականում մասնագիտացած են գյուղատնտեսության մեջ եւ արտահանում են հումք կամ գյուղատնտեսական արտադրանք, իսկ հարուստ երկրները արտադրում եւ արտահանում են ընդլայնված տեսականիով որակյալ արտադրանք՝ կենտրոնացնելով բարձր որակավորմամբ աշխատակիցներին եւ նրանց ապահովելով բարձր աշխատանքով եւ այսպիսով իրականանում է աշխատանքի միջազգային բաժանումը աշ78ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ խարհի տարբեր երկրների միջեւ, եւ այդ առկա շղթայի պարագայում աղքատ երկրներին դժվար է դուրս գալ այդ շղայից եւ զարգանալ։
   Այն զարգացող երկրները, որոնք հիմնվում են միայն Էժան աշխատուժի հնարավորութուննեի վրա հայտնվում են յուրօրինակ «ծուղակում»։
  Հենց այստեղ է, որ անհրաժեշտ է պետության միջամտությունն ու զարգացման քաղաքականության մշակումն ու րագործումը։
   Այս առումով կարեւոր է նաեւ պատշաճ գիտակրթական մակարդակի ապահովումը, որի շնորհիվ շուկան համալրվում է միջազգային փորձին եւ գիտելիքներին իրազեկ նոր, մասնագետներով։
   Այսպիսի մասնագետների շնորհիվ հնարավոր է դառնում բերել տեղական տնտեսվարող սոբյեկտնրին ավելի բարձր մակարդակի։
   Կրթված եւ լավ վերապատրաստված աշխատուժը հանդիսաել է Արեւելքի երկրների արագընթաց զարգացման բանալիներից մեկը, եւ առհասարակ կրթությունը տնտեսական աճի ապահովման կարեւոր գրավական է։
   Արտասահմանյան զարգացած տեխնոլոգիաների ներդրումը երկրում ենթադրում է ոչ միայն կրթական եւ գիտական մակարդակի աճ, այլեւ տեղական ֆիրմաների մեծ ներգրավվածություն արտասահմանյան տեխնոլոգիաների ներմուծման, լիցենզավորման եւ բիզնես կապերի հաստատման հարցում։
  Երկրի տնտեսության զարգացման կարեւոր գրավական է հանդիսանում կոռուպցիայի ցածր մակարդակը։
   Սակայն այս վարկածը կարելի է դիտարկել նաեւ հակառակ կողմից՝ կոռուպցիայի դեմ պայքարի գործիքները եւ բարձրորակ պետական ինստիտուտները բավակնին թանկարժեք են եւ միայն հարուստ երկրները կարող են դա իրենց թույլ տալ[16]։
   Դիտարկելով ամենակոռուպացված երկրների ցանկն[18] արդեն կարելի է որոշակի եզրակացություններ անել եւ եզրակացնել, որ դրանց մեծ մասը զարգացող կամ անցումային շրանում գտնվող եկրներն են, երկներ, որոնք նախինում կամ այժմ ղեկավարվում են սոցիալիսների կողմից, դրանք հիմնականոմ ցածր եկամուտներ ուեցող երկներ են։
   Այս տեսակետի հակափաստարկ կարող է հանդիսանալ պատմական իրականությունը Սինգապուրում եւ Հոնկոնգում։
   Երկուն էլ իրականացրին խստացված հակակոռուպցիոն քաղաքականություն՝ ընդհանուր պետական կառավարման սեկտորի ռեֆորմների եւ բարելավումների հետ համատեղ, զարգացման բավականին ցածր մակարդակում գտնվելով հանդերձ, իհարկե իրենց տնտեսական աճը բավա79ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ կանին տպավորիչ էր։
   Հայաստանի տնտեսության զարգացման համար եւս կարեւոր խոչընդոտ է հանդիսանում կոռուպցիայի զգալի մակարդակը։
   «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնի տվյալներով՝ Հայաստանը 35 միավորով 180 երկրների շարքում կիսել է 107-110-րդ տեղերը[17]։
   Նախորդ տարի Հայաստանի կոռուպցիայի ընկալման համաթիվը (ԿԸՀ) 33 էր, որով այն 176 երկրների շարքում կիսում էր 113-115-րդ տեղերը։
   Հայաստանը այժմ զիջում է բալթյան երկրներին եւ Վրաստանին, որի ԿԸՀ համաթիվը հավասար է 56-ի, եւ Բելառուսին, որի ցուցանիշը 2017թ. բարելավվել է՝ 40-ից հասնելով մինչեւ 44, Թուրքիային՝ 40 միավոր։
   Բելառուսից բացի, ԵԱՏՄ անդամ երկրների ԿԸՀ արժեքները շարունակում են ավելի ցածր մնալ Հայաստանի ԿԸՀ արժեքից։
   Ռուսաստանի ԿԸՀ արժեքը մնացել է 29 միավոր (135-ից 142-րդ տեղեր)։
   Այս տարի նրան հավասարվել է Ղրղըզստանը՝ առաջադիմելով 1 միավորով։
  Տնտեսական վերլուծությունները ցույց են տալիս կոռուպցիայի կրճատման եւ ՀՆԱ-ի աճի դրական կոռելացիա «Ասիական վագրերի» երկրներում[15]։
   Այնուամենայնիվ դժվար է հստակ հաշվարկել երկրում կոռուպցիայի չափը, քանի որ դրանք հիմնականում ունեն ստվերային բնույթ եւ նաեւ դժվար է նախապես հստակ ասել, թե արդյոք կոռուպցիայի դեմ մղվող պայքարը եւ այդ ուղղությամբ կատարված ծախսերը երբ եւ ինչ չափով կբերեն ՀՆԱ աճի։
   Այնուամենայնիվ առանձնացնենք այն ուցղղությունները, որնոց միջոցով կոռուպցիան ազդում է արտադրության ծավալների եւ տնտեսական աճի վրա. - Փոխանցման մեխանիզմներ։
   Մրցակցային շուկաների կարողությունն է ամենաարդյունավետ ձեւով բաշխել տնտեսական ռեսուրսները։
   Պրակտիկայում շուկայի «թերությունները» բերում են «անարդար» եկամուտների, որոնք պետությունը կարող է մեղմացնել՝ տնտեսական գործընթացներին միջամտելով։
   Հասարակական բարիքների առկայությունը դրդում է պետությանն ապահովել դրանց իրականացումը, եւ որպեսզի այն կարողանա ֆինանսավորել այդ կարեւոր գործառույթները՝ վարում է հարկային քաղաքականություն։
   Այստեղ ի հայտ է գալիս կոռուպցիայի հնարավորությունը, քանի որ շատ հանցագործներ կարող են թաքցնել իրենց կոռուպցիոն գործողությունները եւ անհրաժեշտություն է առաջանում վերստին պետական միջամտության։
   Ահա թե ինչու, շատ լայն պետական սեկտորով երկրներ դասվում են ամենա80ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ քիչ կոռուպացվածների շարքին /օրինակ Սկանդինավյան երկրները/՝ իրենց բարձրորակ պետական կարգավորման շնորհիվ։
   Արդյունավետ հակակոռուպցիոն քաղաքականությունը պետք է ձգտի ապահովել թափանցիկ եւ հաշվետու պետական ինստիտուտներ, այլ ոչ թե կենտրոնանալ կառավարության ներգրավվածության աստիճանի վրա։
  - Մասնավոր ներդրումներ։
   Երբ մասնավոր բիզնեսում ներդրումները հանդիսանում է պետական կարգավորման առարկա, կոռուպցիան կաշառքի տեսքով, համապատասխան հարցումների մշակման համար կբարձրացնի ներդրումների ծախսերը[13], որն իր հերթին կիջեցնի ներդրումների շահութաբերությունն, եւ վերջապես ներդրումների ընդհանուր ծավալը։
   Կոռուպցիայի մեկ այլ դրսեւորում այս պարագայում կարող է հանդիսանալ ոչ արդյունավետ պրոեկտներում ներդրումները, որը եւս կբերի ռեսուրսների ոչ արդյունավետ օգտագործմանը եւ տնտեսական աճի խոչընդոտմանը։
   Կոռուպցիայի բացասական ազդեցություննը ներդրումների վրա ուսումնասիրվել է բազմաթիվ տեսաբանների կողմից[12] եւ նրանք բոլորն էլ պնդում են, որ այս երկու ցուցանիշների մեջ առկա է հակադարձ կապ։
   Օտարերկրյա ուղղակի ներդրողների համար եւս գայթակղիչ չեն այն երկրները, որոնք բնութագրվում են կոռուպցիայի բարձր մակարդակով, այս երկրները հեռանկարային եւ վստահելի ներդրումների հարթակ չեն հանդիսանում նրանց համար, այս տեսակետն ամրապնդում են կատարված էմպիրիկ հետազոտությունները[3]։
  - Մրցակցություն եւ ձեռներեցություն։
   Շատ դեպքերում կոռուպցիան վնասում է նաեւ արդյունավետ մրցակցությանը, օրինակ թուլացնելով այս ոլորտում պետական կարգավորումը՝ ստեղծված ազատ մրցակցության պահպանման նպատակով կամ խոչընդոտելով շուկա ազատ մուտքի հնարավորությունը նորեկների համար։
   Սա կարեւոր է քանի որ ազատ մրցակցային շուկան նպաստում է արդյունավետության եւ ինովացիայի աճին եւ առանց մրցակցության կազմակերպությունները չեն ունենում խթաններ բարձրացնել արդյունավետությունը կամ նորարարությամբ զբաղվել։
   Մրցակցության խախտման կոռուպցիոն մեխանիզմներ կարող են նկատվել նաեւ պետական գնումների ոլորտում։
   Կոռուպցիա-մրցակցություն փոխհարաբերությունը նաեւ խիստ կապված է առեւտրի եւ ներդրումների համար տնտեսության բաց լինելու հետ։
   Ձեռներեցությունը, տնտեսության հիմնական շար81ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ժիչներից մեկն է, իսկ մրցակցությունը եւ ձեռնարկատիրությունը խաթարող կոռուպցիոն գործողությունները խոչընդոտում են ինովացիան, ստարտ ափերը, ներդրումները, մեծացնում են գործառնական ծախսերը եւ երկրում ձեռներեցությունը դարձնում են ոչ գրավիչ։
  - Հասարակական կառավարում։
   Վերջին, բայց ոչ պակաս կարեւոր կոռուպցիոն ազդակներից է համարվում պետական ծախսերի եւ եկամուտների չափի եւ կառուցվածքի վրա ազդեցությունը։
   Սա վերաբերում է հարկ վճարողների եւ հարկատուների կոռուպցիոն գործարքներին, որի պատճառով պետական միջոցները կրճատվում են եւ չեն բավարարում տնտեսական կայուն զարգացմանը։
   Այս կոռուպցիոն գործարքների արդյունքն է ստվերային տնտեսությունը։
   Մյուս կողմից կոռուպցիայի արտահայտման ձեւ է նաեւ պետական գնումների մեջ ապրանքների գնի կամ քանակի արհեստական ուռճացումները։
  Որոշ տեսաբաններ քննարկում են նաեւ կոռուպցիայի դերը պետական ծախսերը բաշխելու քաղակականության գործում, երբ, օրինակ՝ պետական միջոցները գիտակրթական կամ առողջապահական ֆոնդեր ուղվելու փոխարեն տրամադրվում են պաշտպանությանը[12] 1 ։
  Զարգացող երկրներում տնտեսական կայուն աճի ապահովումը հնարավոր է պետության կողմից հետեւյալ շղթայի արդյունավետ ապահովման միձոցով՝ օրենսդրական դաշտի ձեւավորում եւ ապահովում-կոռուպցիայի մակարդակի նվազեցում-գիտակրթական մակարդակի բարձրացում-ներդրումների եւ մասնավորապես օտարերկրյա ներդրումների խթանում-արտահանումը խթանող քաղաքականության վարում։
   Այս շղթայի յուչաքանչյուր բաղկացուցիչ կապված է մյուս բոլոր բաղկացուցիչների հետ եւ միայն բոլոր բաղկացուցիչների համատեղ գործարկման դեպքում է հնարավոր հասնել կայուն եւ երաշխավորված տնտեսական աճի։

Առեւտրի պետական կարգավորման հիմքում դրված է երկրի տնտեսության բարելավման խնդիրը, եւ այս խնդիրը լուծելու համար պետք է ընտրել կարգավորման այնպիսի գործիքակազմ, որի դեպքում՝ հաշվի առնելով տվյալ երկրի առանձնահատկությունները եւ հնարավորությունները, կապահովենք առավելագույն արդյունք եւ արդյունավետություն։
  Այս խնդրի լուծման համար կարեւոր է ուսումնասիրել այլ երկրների փորձը եւ հաջողություն ապահովված տնտեսական քաղաքականությունները՝ հաշվի առնելով, իհարկե, ազգային առանձնահատկությունները եւ ոչ թե փորձը նույնկերպ ներդնելով։
  Հոդվածում քննարկվել են զարգացող երկրների տնտեսական աճի հասնելու հնարավորությունները եւ պետական կարգավորման անհրաժեշտությունն այս նպատակն իրագործելու ճանապարհին։
