Համաշխարհային  ճանաչում  ունեցող  բազմախորհուրդ  ու  բազմաշերտգիտելիքներ ամփոփող ստեղծագործություն է Էքզյուպերիի «Փոքրիկ իշխանը»։
 Ստեղծագործությունը բազմակողմանիորեն արժևորող ամենատարբեր գնահատականներ են հայտնի մասնագիտական աշխարհում։
  Մենք կփորձենք հանդեսգալ ստեղծագործության վերլուծման նոր մոտեցմամբ։
  Ներկայացնելով դրվագներ «Փոքրիկ իշխանը» հեքիաթից` կմատնանշենք նրանցում թաքնված բնագիտական,  բնապահպանական  գիտելիքները։
   Հումանիտար  ու  բնագիտականգիտելիքների ինտեգրացման մեթոդական այս հնարն առաջարկում ենք որպեսբնագիտական գիտելիքների ուսուցմանն օժանդող միջոց[1]։
 1)Փոքրիկ իշխանի մոլորակի վրա, ինչպես և մնացած բոլոր մոլորակներում, հանդիպում են թե՛ օգտակար խոտաբույսեր, թե՛ մոլախոտեր։
  Իսկ դա նշանակում է, որ այնտեղ կան ոչ միայն օգտակար խոտաբույսերի օգտակար սերմեր, այլև մոլախոտերի անպետք սերմեր։
  Բայց այդ սերմերն անտեսանելի են։
 Նրանք խորը գետնի տակ քնում են այնքան ժամանակ, մինչև մեկնումեկը հանկարծ որոշում է արթնանալ և մի անվնաս ծիլ է արձակում դեպի արևը։
  Եթե դաբողկի կամ վարդի ծիլ է, ուրեմն թող ուզածի չափ աճի - մեծանա։
  Բայց եթե խոսքը մոլախոտի մասին է, պետք է այդ ծիլն անմիջապես պոկել արմատից ու դենշպրտել։
  Եվ այսպես, Փոքրիկ իշխանի մոլորակում կային նաև վնասակարսերմեր…։
  Դրանք բաոբաբի սերմեր էին։
  Մոլորակի ամբողջ ընդերքը վարակված էր այդ սերմերով։
  Իսկ եթե ժամանակին չհայտնաբերես բաոբաբը, դրանիցայլևս չես ազատվի։
  … Եթե խոսքը բաոբաբների մասին է, ապա հապաղելը հավասար է աղետի։
  Ես մի մոլորակ գիտեմ, որտեղ ապրում էր մի ծույլ մարդ։
  Նաանուշադրության էր մատնել բաոբարի ընդամենը երեք ծիլ [2, էջ26]։
 Ամբողջ դրվագը վկայում է այն մասին, որ կենսոլորտի բոլոր միջավայրերում գոյություն ունեն կառուցվածքով, գործառույթով ու նշանակությամբ տարբեր`  օգտակար  ու  «վնասակար»,  տեսանելի  ու  անտեսանելի  օրգանիզմներ,որոնց տեսակային հատկանիշները դրսևորվում են բազմացման շնորհիվ։
  Հատկապես պետք է ուշադիր լինել կանխելու համար ախտածին, վնասակար օրգանիզմների արագ բազմացումը. այն կարող է առաջացնել համաճարակային իրավիճակ, որից ազատվելը դժվար կլինի։
 Երկրորդ հատվածը բացահայտում է արհեստական ընտրության այն էությունը, որ այդ ճանապարհով ընտրվածները համապատասխանում են մարդուշահերին։
  Սակայն տողերի տակ թաքնված խորհուրդն այն է, որ տվյալ միջավայրում բույսեր աճեցնելու համար  տեսակներ ընտրելիս պետք է առաջնորդվելոչ թե անհատական շահով ու ճաշակով, այլ, ինչպես բնական ընտրության էությունն է սովորեցնում, հասարակությանը պիտանի, օգտակար լինելու սկզբունքով։
 Վերջին տողը կարելի է օգտագործել բազմացման հզոր ուժը ցույց տալուհամար։
  Ինչպես Վերնադսկին է ասել. «Երկրի վրա չկա ավելի հաստատուն ազդող ու ավելի հզոր ուժ, քան կենդանի օրգանիզմների բազմացումը»։
  Նշանակումէ,  որևէ  օրգանիզմի  բազմացումը  կարգավորող  գործոնների  բացակայությամբ,յուրաքանչյուր, հատկապես վայրի, «մոլախոտային» օրգանիզմները, կարճ ժամանակում բազմանալով, կզբաղեցնեն կյանքի բոլոր տարածքները՝ դուրս մղելով մնացածներին։
  Օրինակ, բակտերիայի մեկ բջջին կհաջողվի ընդամենը երեքօրում  երկրագունդը  ծածկել  իր  սերունդներով,  մորեխների  անկանխատեսելիբազմացման տարիները սպառնալից են տարածաշրջանի ողջ բուսականությանոչնչացման համար և այլն։
 Իսկ դրվագի փիլիսոփայությունն այն է, որ մարդուն տրված է բազմազանության մեջ ընտրություն կատարելու իրավունք, ինչը կարող է անել կա՛մ ըստճաշակի՝ անձնական,  կա՛մ գիտակցաբար՝ հասարակական շահի համար։
 2)Ոչխարն ինչ տեսնում է, ուտում է։
  - Նույնիսկ փշոտ ծաղիկնե՞ր։
  - Հա,նույնիսկ փշոտ ծաղիկներ։
  - Բա փշերն ինչի՞ համար են։
  - Փշերը ոչ մի բանիպետք չեն, փշերի օգնությամբ ծաղիկներն ընդամենը արտահայտում են իրենցչարությունը։
  … - Չեմ հավատում։
  Ծաղիկները թույլ են։
  Եվ շատ միամիտ են։
 Նրանք ամեն կերպ փորձում են համարձակ երևալ։
  Նրանց թվում է, թե փշերովկարող են բոլորին վախեցնել…։
  …Եվ մի՞թե լուրջ գործ չէ, երբ փորձում ես հասկանալ, թե ինչու են նրանք այդքան ջանք թափում, որպեսզի արձակեն փշեր,որոնք բանի պետք չեն։
  Ոչխարների ու ծաղիկների կռիվը նույնպե՞ս կարևոր չէ։
 Մի՞թե դա ավելի լուրջ ու կարևոր գործ չէ, քան հաստափոր ու կարմրադեմպարոնի գումարումները [2, էջ 32-34]։
 Դրվագում լուրջ գործ  արտահայտությունը  կարելի  է  հասկանալ  որպեսճանաչողությունը,  կրթությունը,  իմացական  մակարդակի  բարձրացումը  կարևոր արժեք ներկայացնող խորհրդանիշ, իսկ հաստափոր ու կարմրադեմ պարոնի գումարումները` իմացածը սեփական շահին ծառայեցնելու, ոչ արժեքավորության խորհրդանիշ։
  Ծաղիկների արձակած փշերի, ոչխարների ու ծաղիկների կռվի իմաստը հասկանալը կարելի  է  ընկալել  որպես  մարդու  գերագույննպատակ.  հասկանալով`  ճանաչել  աստվածային  օրենքներն  ու  կատարելությունը։
 Ոչխարն ինչ տեսնում է, ուտում է, միտքը սովորեցնում է, որ բնության մեջօրգանիզմների  կապը  միմյանց  հետ  հիմնականում  արտահայտված  են  սնմանշղթաներով։
   Եվ,  որպեսզի  մի  տեսակը  ամբողջությամբ  չոչնչանա  մեկ ուրիշինսնունդ  դառնալու  հետևանքով,  անպայմանորեն  պետք  է  ունենա  պաշտպանվելու տարբեր հարմարանքներ։
 Բնագիտական գիտելիքն այն է, որ բույսերը, անշարժ լինելով (Ծաղիկներըթույլ են։
  Եվ շատ միամիտ են։
  Նրանք ամեն կերպ փորձում են համարձակերևալ),  խոտակերի  կողմից  չոչնչանալու,  գոյապայքարում  դիմանալու  համարանպայմանորեն ունեն որևէ պաշտպանական հարմարանք,օրինակ, փուշ, թույնև այլն։
  Հարմարանքները ձեռք են բերվում երկարատև էվոլյուցիայի ընթացքում`բնական օրգանները կամ դրանց մի մասը ձևափոխելու միջոցով, հետևաբար չենկարող անիմաստ լինել (...որպեսզի արձակեն փշեր, որոնք բանի պետք չեն)։
 3)Ես մի ծաղիկ գիտեմ, մի եզակի ծաղիկ, որն աճում է միայն իմ մոլորակում, և եթե հանկարծ ոչխարի խելքին փչի ուտել տիեզերքի այդ միակ ծաղիկը`առանց իրեն հաշիվ տալու, թե այդ ինչ է անում, մի՞թե դա կարևոր չէ, հը՞։
  ... Բայցեթե ոչխարն ուտի այդ ծաղիկը, նրան կթվա, թե Տիեզերքի բոլոր աստղերը միանգամից մարեցին։
  Ու քո կարծիքով դա կարևոր չէ, հա՞ [2, էջ 34-35]։
 Ըստ հեքիաթի՝ ոչխարը պատահական է հայտնվել մի մոլորակում, որտեղաճում էր այդ եզակի ծաղիկը։
  Չունենալով այլ սննդի աղբյուր՝ հնարավոր է ոչխարը եզակի տեսակի բույսի ոչնչացման պատճառ դառնա։
  Դրվագի բնագիտական գիտելիքն այն է, որ պատահական փոփոխությունները (օրինակ՝ մուտացիաները) կարող են վտանգավոր լինել համակեցության կամ նրա որևէ անդամիհամար,  եթե  չեն  համապատասխանում  երկարատև  էվոլյուցիայի  ընթացքումձևավորված միջտեսակային հարաբերություններին։
  Իսկ դրվագի դաստիարակող ներուժը բնապահպանական այն գիտակցության ձևավորումն է, որ ցանկացած  պատմական  տարածքի  կենսաբազմազանության  գոյությունը  կարող  էվտանգվել  մարդու  անգիտակից  գործունեության  հետևանքով։
   «Եզակի ծաղիկ,որն աճում է միայն իմ մոլորակում»  տեղեկությունը  սովորեցնում  է  Տիեզերքիամբողջականության համար յուրաքանչյուր կենդանի օրգանիզմի անփոխարինելիության և էնդեմիկ բույսերի մասին, որոնք աշխարհում սահմանափակ տարածվածություն ունեն, հետևաբար, մարդու կողմից առավել շատ ուշադրությանու պահպանության կարիք ունեն։
  Միաժամանակ, ամբողջ դրվագի խորհուրդը՝անձնական շահերով առաջնորդվելով՝ մոլորակը չվնասելու կոչ է հաստափորու կարմրադեմ պարոններին։
 4)Փոքրիկ իշխանի մոլորակի վրա միշտ աճել են ընդամենը մի քանի թերթիկներով զուգված պարզ ու հասարակ ծաղիկներ։
  Բայց այս մեկը` այն եզակիծաղիկը մի օր ծլել է մի սերմից, որը չգիտես որտեղից էր հայտնվել այդտեղ։
  ...Հայտնվել էր սերմի տեսքով և ոչինչ չգիտեր մյուս մոլորակների մասին։
  ... Փոքրիկ իշխանը երբեք չի հեռացել այդ ծիլի կողքից, որը նման չէր մյուս բոլոր ծիլերին։
  Դա կարող էր նաև անհայտ տեսակի բաոբաբ լինել։
  Բայց մի օր թփի աճըմիանգամից կանգ էր առել և սկսել էր ծաղիկ դառնալու պատրաստություն տեսնել։
  Փոքրիկ իշխանը զգում էր, որ հիմա, ուր որ է հրաշք է կատարվելու։
  Բայցծաղիկը չէր շտապում դուրս գալ այնտեղից։
  Նա խնամքով ընտրում էր իր գույները։
  Դանդաղ հագնում էր շորերը` մեկիկ-մեկիկ ավելացնելով իր ծաղկաթերթերը։
  Նրա խորհրդավոր հագուկապը ձևավորվեց երկարուձիգ օրերի ընթացքում։
  Եվ ահա, մի առավոտ` ճիշտ արևածագին, նա ցուցադրեց իրեն։
  ... –Ի՜նչսիրուն ես։
 ...Մի անգամ, խոսելով իր չորս փշերի մասին, Փոքրիկ իշխանին ասաց. - Դեհիմա թող գան այդ վագրերը` իրենց ճանկերով։
  Ես վագրերից չեմ վախենում,իսկ, ա՛յ, միջանցիկ քամուց վախենում եմ [2, էջ 37-38]։
 Դրվագը կենսաբանական մի քանի օրինաչափությունների մասին է խոսում։
 ա/ Անհայտ տեղից եկած սերմի մասին կարելի է հիշատակել որպես կյանքի  ծագման  «պանսպերմիայի  տեսության»  օգտին  խոսող  օրինակ,  որի  համաձայն՝ կյանքը  Երկիր մոլորակում  հայտնվել  է  այլ մոլորակներից  ու տիեզերական տարածությունից՝ սերմերի, սպորների տեսքով։
 բ/ Այն տեղեկությունը, որ ծաղիկը նման չէ իր շրջապատում եղածներին,ինչպես նաև այն, որ իր վերջնական տեսքն ստանալու համար շատ երկար ուդանդաղ է պատրաստվում, կարելի է օգտագործել էկոլոգիական տեսակառաջացման գործընթացը ուսումնասիրելիս՝ ցույց տալու համար, որ նոր տեսակիառաջացման նախադրյալ կարող է հանդիսանալ անսպասելի մուտացիան, սակայն տեսակի ձևավորումն ու կայացումը բոլոր դեպքերում պահանջում են երկարատև էվոլյուցիոն ճանապարհ։
 գ/ Ծաղիկի փշերը կեր չդառնալու համար ձեռք բերած էվոլյուցիոն հարմարանք են։
  Իսկ այն, որ մի գործոնի (կենսածին) նկատմամբ հարմարանքը չիկարող  օրգանիզմը  պաշտպանել  մեկ  այլ  գործոնից  (ոչ  կենսածին`  միջանցիկքամի), վկայում  է հարմարանքների  հարաբերականության մասին։
 5) Երբեք չի կարելի ծաղիկներին լսել։
  Ծաղիկներին պետք է նայել և հոտքաշել նրանցից։
  ... Պետք է նրա մասին կարծիք կազմեի` նայելով ոչ թե խոսքերին, այլ նրա գործերին։
  Նա բուրմունք էր տարածում իմ շուրջը, նա լուսավորումէր իմ կյանքը [2, էջ 42]։
 ա/ Դրվագում կարելի է գտնել տեսակի մորֆոլոգիական չափանիշի սահմանափակության  մասին  գիտելիք,  որ  միայն  այդ  չափանիշով (խոսքերով)  առաջնորդվելով  չի  կարելի  տեսակը  (կամ`  ցանկացած  երևույթ)  ճիշտ  բնութագրել։
  Միշտ անհրաժեշտ է համակողմանի չափանիշները, էությունը (գործերը)հասկանալ։
 բ/ Մեկ այլ տեսանկյունից՝ դրվագը մատնանշում է յուրաքանչյուր տեսակիեզակիությունը, անկրկնելիությունը, ինչով կարելի է սովորեցնել, որ յուրաքանչյուրից  պետք  է  պահանջել  իր  հնարավորության  սահմանում,  յուրաքանչյուրիառանձնահատկությունը գնահատել որպես միայն որոշակի պայմանների հարմարանք։
 6) ... բայց քանի որ շատ էր հոգնած, մի լավ հորանջեց։
  -Թագավորի ներկայությամբ հորանջելը վարվելաձևի կանոնների խախտում է, - ասաց միապետը։
  - Ես քեզ արգելում եմ հորանջել։
  - Կներեք, ես դիտավորյալ չարեցի, - շփոթվեց Փոքրիկ իշխանը։
  -Ես երկար ճանապարհ եմ անցել ու բոլորովին չեմ քնել ...։
 - Եթե այդպես է, - ասաց թագավորը, - ես քեզ հրամայում եմ հորանջել։
  Վաղուցհորանջող մարդ չեմ տեսել, ուրիշի հորանջելը ինձ հաճույք է պատճառում։
  Ուրեմն` նորի՛ց հորանջիր։
  Սա հրաման է։
  -Ամաչում եմ, ... էլ չեմ կարող... - կմկմացՓոքրիկ իշխանն ու ամոթից կարմրեց։
  - Հը՜մ, հը՜մ,- քրթմնջաց թագավորը, - որայդպես է, ես քեզ հրամայում եմ մերթ-մերթ հորանջել...։
  Նա բացարձա՜կ միապետ էր։
  Բայց քանի որ շատ բարի թագավոր էր, միայն խելամիտ հրամաններ էր արձակում։
  «Եթե ես հրամայեմ մի գեներալի ճայ դառնալ, և եթե գեներալն ինձչենթարկվի, ապա մեղավորը գեներալը չի լինի։
  Մեղավորը ես կլինեմ»։
  ... Մարդուց պետք է պահանջես այն, ինչ նա կարող է անել։
  Եթե ժողովրդիդ հրամայեսգնալ ու ծովը լցվել, նա հեղափոխություն կանի։
  Ես իրավունք ունեմ հնազանդություն պահանջելու, որովհետև խելացի հրամաններ եմ տալիս։
   ...Ավելիդժվար բան է ինքդ քեզ դատելը, քան ուրիշներին։
  Եթե քեզ հաջողվի ինքդ քեզդատել, ուրեմն դու իսկական իմաստուն ես [2, էջ 48-51]։
 Դրվագը շատ խորհրդանշական է կյանքի կազմավորման ցանկացած մակարդակում բոլոր գործընթացների կարգավորման կարևորությունը ցույց տալու, սխալների վրա սովորելու, երևույթների  պատճառահետևանքային կապերիուսումնասիրման  և  բնապահպանական  վերաբերմունք  դաստիարակելու  համար։
   Ուսումնասիրելով  միաբջիջ  կենդանի  օրգանիզմը՝  որպես  բարդ  համակարգ, որը կազմված է տարբեր ֆունկցիաների իրականացման համար նախատեսված տարբեր կառույցներից՝ օրգանոիդներից, անպայմանորեն ձևավորվումէ  այն  պատկերացումը,  որ  համակարգում  հարաբերականորեն  անկախ  կառույցները  միաժամանակ  ամենաբարդ  շղթաներով  կապված  են  մեկը  մյուսին։
 Իսկ  դրանց  փոխհամաձայնեցված  գործունեության  և  որպես  միասնական  ամբողջություն հանդես գալու նպատակով համակարգն ունի կարգավորման անհրաժեշտություն։
  Բջջում դա իրականացնում է կորիզը, կենդանի օրգանիզմում`նյարդային  ու  հումորալ  համակարգերը,  ընտանիքում`  փորձառու,  անցյալիիմաստության ժառանգությունը կրողը, պետության մեջ` իշխանությունը, Տիեզերքում`  աստվածային  օրենքները։
   Եվ  եթե  կորիզը,  նյարդային  համակարգըկամ  ղեկավարը  սխալ,  կառույցի  շահերից  չբխող  հրամանններ  են  արձակում,բջիջը մեռնում է, օրգանիզմը՝ հիվանդանում, ընտանիքն ու պետությունը՝ քայքայվում, մոլորակի կյանքը դուրս է գալիս հավասարակշռությունից։
 7) Ծանոթանալով  325-330  համարների  աստղակերպերի,  մոլորակների բնակիչներին` միապետ-թագավորին [2, էջ 47], փառամոլին [2, էջ 55], հարբեցողին [2, էջ 58], գործարարին [2, էջ 60], լապտերավառին [2, էջ 66], հետազոտողաշխարհագրագետին  [2,  էջ  77]՝  Փոքրիկ  իշխանը  հասկացավ  տարբեր  զբաղմունքների առանձնահատկությունների, նշանակության և մոլորակի (այսինքն`ցանկացած միջավայրի) ու նրա բնակչի (այդ միջավայրում ապրող օրգանիզմի)զբաղմունքի (հարմարանքների) համապատասխանությունը։
  Բոլոր այս գլուխներում  բացահայտվում  են  օրգանիզմների  հարմարանքների  ու  միջավայրիպայմանների հետ դրանց փոխկապակցվածությունն ու փոխպայմանավորվածությունը, ինչը էվոլյուցիոն տեսության հիմնական գաղափարներից է և էվոլյուցիայի  հիմնական  հետևանքը։
   Յուրաքանչյուր  մոլորակում  միայն  մեկ  բնակչիներկայությամբ կյանքի անհետաքրքրիր լինելու փաստը կարող ենք օգտագործել որպես էվոլյուցիոն այն պատկերացումների ընկալմանը օժանդակող միջոց,որ  միօրինակ  պայմանները  չեն  ապահովում  զարգացում,  տեսակն  էլ  չի  փոխվում։
  Այս գաղափարը համարժեք է նաև կայունացնող ընտրության էությանը,ըստ  որի`  անփոփոխ  պայմաններում  տեսակը  պահպանվում  է  նույնությամբ,առանց փոխելու կազմավորման մակարդակը։
  Իսկ այդ ամենից արված ընդհանուր  եզրակացությունն  այն  է,  որ  մարդու  կյանքի  ամենակարևոր  իմաստը  արարչագործության  կատարելագործման  ընկալումն  է,  ինչը  ոչ  մի  մոլորակիմիայնակ  բնակչի բնորոշ չէ, քանի որ այդպիսի գիտակցության կարելի է հանգելմիայն կենսաբազմազանության շնորհիվ՝ հարմարանքների բազմազանությանզարմանալիությանն  առնչվելիս։
   Սրանում  է  դրվագի  սովորողների  բնապահպանական գիտակցություն դաստիարակող ներուժը։
 8)Բնապահպանական  դաստիարակության  հնարավորություն  են  տալիս նաև  Աշխարհագետի  խորհրդածությունները։
   Նրա  մատնանշած  ֆիզիկականաշխարհին պատկանող արժեքները (կամ աբիոտիկ գործոնները)` քարը, լեռը,օվկիանոսը հավերժական են, և մարդը դրանք չի կարող վերացնել, իսկ ծաղիկները բիոտիկ գործոններն են, որոնք անցողիկ են, կարող են փոխվել կամ ընդհանրապես վերանալ` մարդու սխալ գործունեության հետևանքով։
  Հազվադեպէ պատահում, որ լեռը տեղը փոխի։
  Հազվադեպ է լինում, որ օվկիանոսը ցամաքի։
 Իսկ ծաղիկը կարող է մոտ ապագայում վերանա՞լ..., որովհետև նա անցողիկ է [2, էջ75]։
 9) Յոթերորդ մոլորակը Երկիրն էր։
  Այնտեղ կա 111 թագավոր (անշուշտ,հաշվում ենք նաև սևամորթ թագավորներին), 7000 աշխարհագրագետ, 900000գործարար, 7,5 մլն հարբեցող, 311 մլն փառամոլ, այսինքն` շուրջ երկու միլիարդմեծահասակ մարդ։
  ... Բոլոր վեց աշխարհամասերի վրա հարկադրված էին պահել 462511 հոգուց բաղկացած լապտերավառների մի հսկա բանակ։
  Լապտերավառներին կարելի է համեմատել էկոլոգիական համակարգում պրոդուցենտների (ֆոտոտրոֆների կամ բույսերի) հետ,  որոնք  լույսի պայմաններում համակարգի  մյուս  օղակների  կյանքի  ապահովման  համար  առաջնային  սնունդ  ութթվածին են ստեղծում։
  Նույն տրամաբանությամբ նրանց կարելի է համեմատելնաև մտավորականների, ուսուցիչների ու փիլիսոփաների հետ, որոնք կազմակերպում էին նաև կրթությունը մինչև գիտության ծնունդը։
  Այդ մատնանշումովկկարևորենք գիտելիքի ու կրթության դերը անհատի ու մարդկության զարգացման  համար։
  Քանի դեռ Երկրի վրա չէին հայտնաբերել էլեկտրականությունը,այնտեղ՝ բոլոր վեց աշխարհամասերում, հարկադրված էին պահել 462511 հոգուց բաղկացած լապտերավառների մի հսկա բանակ [2, էջ 76]։
  Իսկ ուղղակիորեն, այս միտքը մատնանշում է, որ Երկիր մոլորակում մինչև գիտության կողմիցարհեստական լույսի հայտնաբերումը, բնական լույսի միակ աղբյուրը երկնայինլուսատուներն են եղել։
 10) Դրվագի  շարունակությունը  ամփոփում  է  աշխարհագրության  շատ հետաքրքիր տեղեկություն Երկիր մոլորակի վեց աշխարհամասերի, դրանցումտարբեր ժամային գոտիների ու դրանց ճիշտ հերթագայության մասին։
  Նախ բեմէին դուրս գալիս Նոր Զելանդիայի ու Ավստրալիայի, հետո Չինաստանի ու Սիբիրի, այնուհետև Ռուսաստանի ու Հնդկաստանի, ապա Աֆրիկայի ու Եվրոպայի, հետո՝ Հարավային Ամերիկայի, իսկ վերջում՝ Հյուսիսային Ամերիկայի լապտերավառները։
  Եվ նրանք երբեք չէին խախտում բեմ դուրս գալու հերթականությունը։
  Միայն Հյուսիսային ու Հարավային բևեռների միակ լապտերների լապտերավառներն էին հանգիստ կյանք վարում. նրանք աշխատանքի էին գնումտարին երկու անգամ [2, էջ76-77]։
  Վերջին միտքը սովորեցնում է պարբերականերևույթների մասին այն կարևոր գիտելիքը, որ բևեռներում տարվա կեսը ցերեկէ,  մյուս  կեսը`  գիշեր։
   Իսկ  երկրների  թվարկված  հերթականությունը  համընկնում է բնագիտական այն գիտելիքին, որ արևածագը առաջինը դիմավորում ենԱվստրալիայում,  Նոր  Զելանդիայում,  ապա  դրվագում  թվարկված  հերթականությամբ, իսկ վերջում` Հյուսիսային Ամերիկայի Ալյասկա նահանգում։
 11) Փոքրիկ իշխանը նայեց վարդերին, բոլոր վարդերը նման էին իր ծաղկին։
  ... Իր ծաղիկն ասում էր, որ ամբողջ տիեզերքում իր նման ծաղիկ չկա։
  Իսկայստեղ, միայն մի այգում, նրա պես 5000 ծաղիկ կար... [2, էջ 87]։
 Այս դրվագը (ինչպես՝ 4-րդ կետում) կարելի է օգտագործել կյանքի ծագմանպանսպերմիայի տեսության էությունը բացատրելու ժամանակ, որի համաձայն՝կյանքի  սերմերը  Երկիր  մոլորակ  ընկել  են  տիեզերական  տարածությունից(այստեղ, միայն մի այգում...)։
 12) Դու ինձ համար ընդամենը մի փոքր տղա ես և ոչ մի բանով չես տարբերվում մյուս 100000 փոքր տղաներից։
  Ես քո կարիքը չունեմ։
  Դու էլ իմ կարիքըչունես։
  ... Բայց եթե դու ինձ ընտելացնես, մենք միմյանց կարիքը կզգանք։
  Ինձհամար դու միակը կլինես ամբողջ աշխարհում։
  Ես էլ քեզ համար միակը կլինեմամբողջ աշխարհում...։
  ... Դու ընդմիշտ պատասխանատու ես բոլոր նրանցհամար, ում ընտելացրել ես [2,  էջ  91;  97]։
   Դրվագի  իմաստը  մեկնելու  համարկարելի է այն համեմատել բնական ու արհեստական ընտրության հետևանքների  հետ՝  շեշտադրելով  բնության  մեջ  վայրի  տեսակների  համեմատ  մշակովիբույսերի  սորտերի,  ընտանի  կենդանիների  ցեղատեսակների  գոյության  կախվածությունը մարդու խնամքից։
  Գեղարվեստի ու գիտելիքի այս համադրությունը  դաստիարակման  հզոր  ներուժ  ունի՝  յուրաքանչյուրի  մեջ  իր  արածներինկատմամբ պատասխանատվության գիտակցության ձևավորման համար։
 Խնդրում եմ ..., ընտելացրո՛ւ ինձ, - ասաց աղվեսը։
  Հաճույքով կընտելացնեի, - ասաց Փոքրիկ իշխանը, - բայց հիմա շատ քիչ ժամանակ ունեմ։
  Իսկ ընտելացնելու համար պետք է շատ համբերատար լինել [2, էջ 93]։
  Այս դրվագն էլ էվկայում, որ մշակովի բույսերի ու ընտանի կենդանիների առաջացումը էվոլյուցիոն երկարաժամկետ գործընթացի արդյունք է։
 Հենց այստեղ էլ, մեր կարծիքով, ամփոփված է հեքիաթի հիմնական խորհուրդներից մեկը. սիրել մերձավորին, տարբեր փորձությունների դիմանալով`պահպանել մտերիմներին, կամ որ նույնն է, պատասխանատվություն կրել բոլոր նրանց համար, ում ընտելացրել ես։
  Սա շատ զգացմունքային ձևով հասկանալի է դարձնում բնապահպանական մտածողության այն կարևոր դրույթը, որկենսաբազմազանության պահպանումը կյանքի հաստատունությունն ապահովող պայման է։
 Գ Ր Ա Կ Ա Ն Ո Ւ Թ Յ Ո Ւ Ն 1.  Ադամյան Ն.Վ.  Հեքիաթները որպես բնագիտական գիտելիքների ուսուցմանմիջոց» // ՇՊՀ «Գիտական տեղեկագիր»։
  2016։
  N1։
  Պրակ Բ։
   էջ 198-209։
 2.  Էքզյուպերի Ա. դը Ս.  «Փոքրիկ իշխանը»։
   Երևան։
  «Արեգ» հրատարակչություն։
  2010։
  125 էջ։

Որպես գիտելիքների ինտեգրացման մեթոդական հնար ներկայացվում է  մանկական  գեղարվեստական  ստեղծագործությունների  բնագիտական  գիտելիքների ուսուցմանն օժանդակող ներուժը։
  Վերլուծված են դրվագներ «Փոքրիկ  իշխանը» հեքիաթից։
