Ոստիկանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողությունը հանդիսանում է անվտանգության ոլորտի կառավարման բաղադրիչներից մեկը։
   Անվտանգության ոլորտի կառավարումը (SSG) համեմատաբար նոր եզրույթ է, որն իր լայն կիրառությունն ստացավ 20րդ դարի վերջին թե՛ քաղաքական, թե՛ իրավական տեսություններում։
  Այն ընդլայնեց քաղաքացիառազմական հարաբերությունների նեղ շրջանակը՝ ընդգրկելով անվտանգության ոլորտն ամբողջությամբ։
  Մասնավորապես՝ ոստիկանություն, զինված ուժեր, հետախուզական ծառայություններ, սահմանային անվտանգություն, մասնավոր անվտանգության ընկերություններ։
  Հարկ է նշել, որ սույն թեմայի վերաբերյալ հետազոտությունները շատ չեն։
   Այդուհանդերձ, պայմանավորված մի շարք երկրների ժողովրդավարացման գործընթացի հետ՝ ոչ միայն աճել է հետաքրքրասիրությունն այս թեմայի նկատմամբ, այլ նաեւ մեծացել է դրա շուրջ ուսումնասիրությունների ծավալը։
   Այսպես, արեւմտյան իրավական հետազո155ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ տությունների դաշտում առանձնակի ուշադրության են արժանի հետեւյալ աշխատությունները, մասնավորապես՝ Ժնեւի Զինված ուժերի ժողովրդավարական վերահսկողության կենտրոնի (DCAF) «Անվտանգության ոլորտի խորհրդարանական վերահսկողությունը, սկզբունքներ, մեխանիզմներ եւ պրակտիկա» practices) զեկույցը, «Խորհրդարանի դերը ոստիկանության կառավարման գործընթացում, դասեր քաղված Ասիայից եւ Եվրոպայից» (The Role of Parliament in Police Governance Lessons Learned from Asia and Europe) զեկույցը, Ռենատե Վեբերի «Ոստիկանության կազմակերպումն ու պատասխանատվությունը։
   Համեմատական ուսումնասիրություն» (Police in organization and accountability. A comparative study) աշխատությունը, Կատարինա Ջոկիչի «Խորհրդարանական վերահսկողության դերը Սերբիայում ոստիկանության ամբողջականության կայացման գործում» (The role of parliamentary oversight in building police integrity in Serbia) գիտական հոդվածը, Ոստիկանության հաշվետվողականությունը Հայաստանի Հանրապետությունում ԵԱՀԿ-ի զեկույցը (Police accountability in the Republic of Armenia) եւ մի շարք այլ հետազոտություններ։
  ՀՀ-ում ոստիկանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության ինստիտուտը կիրառելու վերաբերյալ նախադրյալները դրվել են 2020 թվականի Ոստիկանության բարեփոխումների ռազմավարության եւ դրանից բխող 2020-2022 թվականների գործողությունների ծրագրով։
   Սույն աշխատության արդիականությունն անմիջանականորեն բխում է հենց այդ ծրագրից եւ գտնում եմ, որ ստորեւ ներկայացվող կարծիքներն ու առաջարկությունները կնպաստեն այդ ծրագրի բարելավմանը եւս։
  Այսպես, անդրադառնալով խորհրդարանական վերահսկողության հասկացությանը, նշենք, որ այն իրենից ենթադրում է ոստիկանության գործունեության թափանցիկության եւ վերջինիս նկատմամբ հասարակության վստահության բարձրացում։
   Ոստիկանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության դերը խորհրդարանի նախանշած քաղաքականության իրականացման ստուգումն է ոստիկանության 156ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ գործունեության մեջ։
   Այս գործառույթը ներառում է օրենսդրի կողմից ոստիկանության պարտավորությունների կատարման մշտադիտարկում խորհրդարանական տարբեր գործիքների միջոցով։
   Այդպիսի գործիքներ են՝ մասնագիտացված հանձնաժողովներն ու ենթահանձնաժողովները, լսումները, հարց ու պատասխանի ինստիտուտը (ինտերպելյացիան), խորհրդարանական հարցաքննությունը, խորհրդարանական հետաքննությունը, ոստիկանության վերահսկողությամբ զբաղվող անկախ օմբուդսմենը, արտաքին աուդիտը, բյուջեի կառավարումը։
   Միջազգային խորհրդարանական միությունն օգտագործում է խորհրդարանական վերահսկողության հետեւյալ սահմանումը. «Կառավարության եւ հանրային մարմինների վերանայում, հսկողություն եւ վերահսկողություն, ներառյալ քաղաքականության եւ օրենսդրության կիրառություն» [9, էջ 9]։
   Խորհրդարանական վերահսկողությունն առանձնահատուկ դեր ունի Եվրոպական միության մի շարք երկրներում՝ որպես բարձր ժողովրդավարության, իրավունքի գերակայության եւ պառլամենտարիզմի ցուցիչ։
   Անդրադառնալով Հայաստանի Հանրապետությունում խորհրդարանական վերահսկողության ինստիտուտին, ապա այն գործարկվեց 2015 թվականին կատարված սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում։
   Մասնավորապես՝ փոփոխությունների արդյունքում կատարվեց կառավարման ձեւի անցում կիսանախագահականից խորհրդարանականի, ինչը ենթադրեց խորհրդարանական վերահսկողության ինստիտուտի ձեւավորում։
   Արդյունքում ոստիկանությունը, որը մինչեւ սահամադրական փոփոխությունները հանդիսանում էր կառավարությանն առընթեր մարմին, փոփոխություններից հետո վերաձեւավորվեց վարչապետին ենթակա մարմնի։
   Նշված փոփոխությունն ամրագրվեց ՀՀ վարչապետի 2018 թվականի հունիսի 11-ի թիվ 751-Լ որոշմամբ, որի համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանությունը Հայաստանի Հանրապետության վարչապետին ենթակա մարմին է [3]։
   Փաստորեն, ՀՀ-ում ոստիկանությունն այսուհետ հաշվետու է միայն վարչապետին։
   Նման պայմաններում ոստիկանությունը կարծես դուրս մնաց խորհրդարանական վերահսկողության գործընթացից։
   Ընդ որում, ՀՀ-ում չի գործարկվում ոստիկանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության առանձին ինստիտուտ, առկա չեն ոլորտը կարգավորող օրենքներ, ենթաօրենսդրական ակտեր, պատշաճ գործիքակազմ։
   Մինչդեռ, ուսումնասիրելով Եվրոպա157ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ կան որոշ երկրների փորձը, կարելի է ենթադրել, որ ՀՀ օրենսդրական համակարգում նման իրավանորմի բացակայությունը կարող է հանգեցնել խորհրդարանական վերահսկողության ինստիտուտի իրավակիրառ եւ իրավակարգավորող համակարգերի անլիարժեքության։
   Հատկանշական է, որ անգամ զարգացած երկրներում բացակայում են տվյալ ոլորտը կարգավորող միատեսակ իրավական ակտեր եւ վերահսկողությունն ապահովող գործիքակազմ։
   Ընդ որում, Եվրոպական տարբեր երկրներ որդեգրել են հարցի կարգավորման տարբեր ձեւաչափեր՝ ելնելով պետական կառավարման ձեւից, ոստիկանության կարգավիճակից եւ այլ գործոններից։
   Այդ երկրների իրավական փորձը ցույց է տալիս, որ ոստիկանության նկատմամբ գործադիր մարմինների վերահսկողությունը կարգավորող իրավական ակտերը հստակորեն արձանագրում են մասնակիցների շրջանակը, վերահսկողության միջոցառումների անցկացման ժամկետները, հաջորդականությունն ու արդյունքները։
   Մինչդեռ՝ խորհրդարանական վերահսկողության համակարգն այդպիսի հստակություն չունի։
   Սահմանադրաիրավական համատեքստում ոստիկանության նկատմամբ խորհրդարանի ունեցած դերը վերլուծելու համար պետք է նախեւառաջ սկսել երկրի սահմանադրական կառուցվածքի, ինստիտուտների միջեւ գոյություն ունեցող կառուցվածքային հարաբերությունների եւ նրանց տրված լիազորությունների ուսումնասիրությունից։
   Միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խորհրդարանական վերահսկողության իրականացման գործընթացում առանցքային է խորհրդարանական հանձնաժողովների դերը։
   Խորհրդարանական հանձնաժողովների լիազորությունները սահմանված են օրենսդրության, խորհրդարանի մշտական կանոնների եւ երբեմն նույնիսկ սահմանադրության մեջ։
  Այսպես, ՀՀ-ում խորհրդարանական վերահսկողությունը կարգավորվում է Սահմանադրության 106-108-րդ հոդվածներով։
   ՀՀ Սահմանադրության նշված հոդվածների դրույթներով օրենսդիրն անդրադարձել է Ազգային ժողովի մշտական, ժամանակավոր եւ քննիչ հանձնաժողովներին ու սահմանել նրանց ստեղծման համար ներկայացվող պահանջները։
   Մասնավորապես՝ ըստ ՀՀ Սահմանադրության 106-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Ազգային ժողովն օրենքների նախագծերի, իր իրավասության մեջ մտնող այլ հարցերի նախնական քննարկման եւ դրանց վերաբերյալ Ազգային ժողով եզրակացություններ ներ158ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ կայացնելու, ինչպես նաեւ խորհրդարանական վերահսկողություն իրականացնելու համար ստեղծում է մշտական հանձնաժողովներ։
   Ազգային ժողովում կարող է ստեղծվել ոչ ավելի, քան տասներկու մշտական հանձնաժողով։
   (...)»։
   Ըստ ՀՀ Սահմանադրության 107-րդ hոդվածի՝ «Առանձին օրենքների, Ազգային ժողովի որոշումների, հայտարարությունների եւ ուղերձների նախագծերի, ինչպես նաեւ պատգամավորական էթիկային առնչվող հարցերի քննարկման եւ դրանց վերաբերյալ Ազգային ժողով եզրակացություններ ներկայացնելու համար Ազգային ժողովի որոշմամբ կարող են ստեղծվել ժամանակավոր հանձնաժողովներ», իսկ 108-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանվում է, որ «Պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն մեկ քառորդի պահանջով, Ազգային ժողովի իրավասության մեջ մտնող եւ հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերին վերաբերող փաստերը պարզելու եւ դրանք Ազգային ժողով ներկայացնելու նպատակով, իրավունքի ուժով ստեղծվում է Ազգային ժողովի քննիչ հանձնաժողով» [4]։
  Խորհրդարանական լիազորություններն անվտանգության ոլորտի կառավարման գործընթացում Զինված ուժերի ժողովրդավարական վերահսկողության Ժնեւի կենտրոնի զեկույցի համաձայն՝ խորհրդարանական հանձնաժողովն իրականացնում է տարբեր տեսակի վերահսկիչ գործառույթներ, սակայն դրանց բոլորի հիմքը խորհրդարանի՝ գործադիր իշխանությունից տեղեկատվություն ստանալու եւ, հետեւաբար, փաստաթղթեր ու զեկույցներ պահանջելու կամ գործադիր մարմինների պաշտոնյաներին իրենց գործողությունները մեկնաբանելու եւ հիմնավորելու համար հանձնաժողովների կողմից կազմակերպած ժողովներին կանչելու լիազորությունն է։
   Վերոհիշյալ գործառույթներն իրենց տեսակով բաժանվում են երկու խմբի՝ ըստ իրենց տարբեր, բայց միմյանց լրացնող վերահսկողության ռազմավարությունների, այն է. 1. ակտիվ, որի պարագայում հանձնաժողովները ներգրավվում են ոտիկանության պարեկային գործունեության մեջ (վերահսկվող մարմնի հետ համատեղ), որն ունի կանոնավոր բնույթ եւ նախօրոք պլանավորված է. օրենսդրության կամ քաղաքականության վերջին զարգացումները քննարկելու նպատակով կազմակերպվող կանոնավոր ժողովներ, գործադիր մարմինների գործունեության վերաբերյալ կանոնավոր զեկույցներ, որոնք ներկայացվում են հանձնաժողովին, հանձնաժողովի այցելություններ զորքեր, ռազմական եւ քաղաքացիական 159ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ հաստատություններ ու գրասենյակներ եւ այլն։
   Վերահսկողության այս տեսակը հիմնված է կանխարգելիչ մոտեցման վրա։
   Դրա ժամանակ հանձնաժողովը երբեմն կիսում է իր վերանայած փոփոխությունների պատասխանատվությունը։
  2. Ռեակտիվ, որի դեպքում հանձնաժողովներն սկսում են գործել միայն «հրդեհի ահազանգ» ստանալուց հետո՝ կազմակերպելով լսումներ կամ հարցաքննություններ՝ խորհրդարանական բանավեճերի ժամանակ կամ լրատվամիջոցներում վեր հանված արարքները եւ ստացած բողոքները քննելու նպատակով։
   Հանձնաժողովները լիազորված են նախարարներին, ռազմական կամ քաղաքացիական ծառայողներին, գործադիր մարմինների նախագահներին կամ անկախ փորձագետներին կանչել ժողովի՝ հանձնաժողովի հարցերին պատասխանելու եւ նույնիսկ նրանցից երդման տակ վկայություն վերցնելու համար, ինչպես արվում է դատարանում։
   Հանձնաժողովները կարող են նաեւ պատասխանատու մարմիններին, օրինակ՝ ազգային աուդիտի գրասենյակին, կարգադրել ֆինանսական աուդիտ իրականացնելու բյուջեի կատարման նկատմամբ [1]։
  Հարկ է նշել, որ թե՛ Եվրոպական միության երկրների եւ թե՛ ՀՀ ոստիկանության բյուջեի վերաբերյալ տեղեկատվություն ստանալն առավել բարդ գործընթաց է, քան մյուս պետական մարմինների դեպքում։
   Նշվածը պայմանավորված է նրանով, որ ոստիկանության բյուջեի վերաբերյալ կիրառվում է գաղտնիության պաշտպանության սկզբունքը, ինչն էլ սահմանափակում է դրա վերաբերյալ հիմնական տեղեկատվության ստացումը։
   Այդուհանդերձ, հարկ է տարբերել «գաղտնիության պաշտպանություն» եւ «հասարակական վերահսկողության բացակայություն» հասկացությունները։
   Եվրոպական շատ երկրներ այդ հակասությունը լուծելու համար ընդունելում են օրենքներ, որոնցով հստակեցվում են մասնագիտացված կոմիտեներին գաղտնի տեղեկատվություն տրամադրելու գործընթացները։
   Միաժամանակ Եվրոպական միության երկրներում գործում է խորհրդարանականներին գաղտնի տեղեկատվություն տրամադրելու երկու հիմնական եղանակ։
   Այսպես, այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են՝ Գերմանիայի Դաշնությունը, Ֆրանսիայի, Լեհաստանի, Չեխիայի, Էստոնիայի, Բուլղարիայի եւ Ռումինիայի հանրապետությունները, խորհրդարանականներն օժտված են առանց որեւէ ստուգման գաղտնի տեղեկատվություն ստանալու լիազո160ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ րությամբ։
   Եվրոպական միության մի խումբ երկրներում՝ Նորվեգիայի, Սերբիայի, Մակեդոնիայի, Լատվիայի հանրապետություններում, խորհրդարաններում հանձնաժողովի անդամները կարող են գաղտնի տեղեկատվություն ձեռք բերել միայն համապատասխան թույլտվություն ստանալուց հետո, որը տրվում է կառավարական մարմնի կողմից՝ մի քանի ընդհանուր ստուգումներ անցնելուց հետո։
  Ուսումնասիրելով Գերմանիայի Դաշնության փորձը՝ հարկ է նշել, որ գերմանական խորհրդարանները ոստիկանության գործունեության արդյունավետությունն ուսումնասիրելու հստակ խնդիր չունեն։
   Այդուհանդերձ՝ այդ իրավասությունը նրանց վերապահված է օրենսդրությամբ։
   Ավանդաբար, այն իրականացվում է խորհրդարանական հանձնաժողովների միջոցով, որոնք լուսաբանում են ոստիկանության գործունեությունը, ինչպես նաեւ կատարում ներքին գործերի ենթակայության ներքո իրականացվող այլ գործառույթներ։
   Խորհրդարանական այդ հանձնաժողովներն ունեն առանձին բյուջե, որը հնարավորություն է տալիս նրանց աշխատանքի մեջ ներառել արտաքին փորձաքննություն իրականացնող համալսարանականների՝ ստուգելու ոստիկանության առկա վիճակը, վեր հանելու գոյություն ունեցող խնդիրները։
  Հատկանշական է, որ Գերմանիայի Դաշնությունում ոստիկանության գործունեության կազմակերպումը, գլխավոր պաշտոնների նշանակումները, ինչպես նաեւ ոստիկանական գործունեության այլ առաջնահերթ տեսակներ են հանդիսանում կառավարության գործառույթները։
   Այդուհանդերձ՝ խորհրդարանն իրավունք ունի տեղեկացված լինել կառավարության որոշումների մասին եւ քննարկել դրանք։
   Նշվածն իրականացվում է ներքին գործերը քննող խորհրդարանական հանձնաժողովների միջոցով։
   Խորհրդարանը նաեւ կարող է հատուկ հետաքննություն իրականացնել ոստիկանության նկատմամբ, եթե գտնում է, որ ոստիկանության գործունեության մեջ առկա են իրավական սխալներ։
   Գերմանիայի Դաշնության Սահմանադրության 43-րդ հոդվածը սահմանում է, որ դաշնային խորհրդարանն իրավունք ունի խորհրդարան կանչել դաշնային կառավարության անդամներին [7]։
   Գործնականում խորհրդարանական հանձնաժողովները կառավարությանը պարբերաբար դիմում են խորհրդարան հրավիրելու ոստիկանության բարձրաստիճան պաշտոնյաների՝ խորհրդարանի անդամների հարցերին պատասխանելու նպատակով։
   Որպես կանոն այդ հրավերները կատարվում են խո161ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ շոր քաղաքական ցույցերից հետո կամ ոստիկանության աշխատանքներում տեղ գտած սխալներից հետո։
   Նման դեպքերում, թեեւ կառավարությունը հիմնականում դրական պատասխան է տալիս խորհրդարանի առաջարկությանը, այդուհանդերձ՝ նույնիսկ հակառակ պարագայում խորհրդարանի անդամներն օրենսդրորեն իրավասու են պարտադրել ոստիկանության ծառայողներին արձագանքելու իրենց առաջադրած հարցապնդումներին։
  Գերմանիայի Դաշնությունում խորհրդարանական հարցապնդման ինստիտուտի օրինակով համեմատական անցկացնելով ՀՀ-ում խորհրդարանական հարցապնդման ինստիտուտին՝ հարկ է նշել, որ 2015 թվականի փոփոխություններով ՀՀ Սահմանադրությունը եւ դրա հիման վրա ընդունված «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքը նորովի են կարգավորել այս ինստիտուտը։
   Մասնավորապես, էական տարբերություններ են նախատեսվել թե՛ դիմելու իրավասություն ունեցող սուբյեկտների շրջանակի, թե՛ քննարկման ընթացակարգի եւ ժամկետների, եւ թե՛ իրավական հետեւանքների առումով։
   Վերը նշված նոր իրավակարգավորումներով, ի տարբերություն նախկին օրենսդրության, նախատեսվում են կառավարության կողմից պատասխան ներկայացնելու այլ ժամկետներ։
   Եթե նախկինում այն կազմում էր 20 օր, ապա նախատեսվող ընթացակարգի համաձայն՝ կառավարության անդամները հարցապնդմանը պատասխանում են այն ստանալուց ոչ ուշ, քան 30 օրվա ընթացքում։
   Հարցապնդումների պատասխանները ներկայացվում են ԱԺ նիստում եւ տեղադրվում ԱԺ պաշտոնական ինտերնետային կայքում [10, էջ 98]։
   Ոստիկանությունը, սակայն չհանդիսանալով կառավարությանը ենթակա մարմին, դուրս է մնում վերոնշյալ ինստիտուտի կարգավորման շրջանակներից։
  Կրկին անդրադառնալով Գերմանիայում ոստիկանության նկատմամբ վերահսկողության իստիտուտին, անհրաժեշտ է նշել, որ Գերմանիան ունի նաեւ կայացած աուդիտորական ինստիտուտ, որն աուդիտներ է իրականացնում ոչ միայն բյուջետային ծախսերի օրինական համապատասխանությունը, այլեւ պետական կառավարման մարմինների արդյունավետությունը ստուգելու համար։
   Աուդիտորական ինստիտուտները սահմանադրորեն անկախ են։
   Չնայած նշված կարգավորումներին՝ համարվում է, որ Գերմանիան ունի ոստիկանության անկախ վերահսկողության թույլ ավանդույթ՝ ի տարբերություն եվրոպա162ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ կան այլ երկրների, որոնք վերահսկողություններ են իրականացնում ոստիկանական հատուկ օմբուդսմենների եւ քաղաքացիների ներգրավվածությամբ վերահսկիչ հանձնաժողովների միջոցով։
   Այդուհանդերձ՝ տեղին է նշել, որ վերջին տարիներին Գերմանիայի Դաշնության երեք նահանգներում արդեն գործարկվում են ոստիկանության հատուկ վերահսկողությամբ զբաղվող անկախ օմբուդսմենների կառույցներ։
  Մասնավորապես՝ Ռայնլանդ-Պալատինատում՝ 2014 թվականից, Շլեսվիգ-Հոլշտեյնում եւ Բադեն-Վյուրթեմբերգում՝ 2016 թվականից [8]։
  Անդրադառնալով եվրոպական մեկ այլ երկրում՝ Բելգիայի Թագավորությունում, ոստիկանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողությանը՝ հարկ է նշել, հետեւյալը. Բելգիայի Դաշնային Խորհրդարանն ունի երկպալատային համակարգ։
   Այն բաղկացած է Ներկայացուցիչների պալատից եւ Սենատից։
  Սկսած 2001 թվականից Բելգիայում գործում է համակարգված ոստիկանական ծառայությունը, որն ունի կառուցվածքային երկու մակարդակ։
   Այն է՝ 195 տեղային ոստիկանության ծառայություններ, եւ 1 դաշնային ոստիկանության ծառայություն։
   Տեղային ոստիկանության համար պատասխանատու են քաղաքապետը եւ դատախազը, իսկ դաշնային ոստիկանության համար՝ ներքին գործերի եւ արդարադատության նախարարությունները։
   Ոստիկանության գործողությունների վերաբերյալ Դաշնային խորհրդարանի յուրաքանչյուր անդամ ունի հարցեր ներկայացնելու իրավունք, ընդ որում՝ թե՛ տեղային, թե՛ դաշնային ոստիկանությանը։
   Այս հարցերին պատասխանելու համար ներքին գործերի եւ (կամ) արդարադատության նախարարները խորհրդակցում են տեխնիկական-վարչական քարտուղարության հետ։
   Այս քարտուղարությունները բաղկացած են եւ՛ դաշնային, եւ՛ տեղային ոստիկանության աշխատակիցներից, որոնք իրենց հերթին ապահովում են կապի մեխանիզմը ոստիկանության եւ ներքին գործերի, արդարադատության կաբինետների միջեւ։
   Բելգիայի Խորհրդարանի Ներկայացուցիչների պալատի շրջանակներում գործում են 2 հանձնաժողովներ (կոմիտե), որոնք զբաղվում են ոստիկանության հարցերով։
   Դրանք են՝ ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովը եւ հատուկ հանձնաժողովը, որը հատկապես զբաղվում է ոստիկանության վերահսկողությամբ։
   Բացի այդ, Դաշնային խորհրդարանը իրավասու է ստեղծել հետաքննող հանձնաժողովներ, որոնք կարող են զբաղվել ոստիկանության գործունեությանն 163ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ առնչվող հատուկ հարցերով։
   Ինչ վերաբերում է ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովին, ապա այն չի սահմանափակվում միայն ոստիկանության հարցերով, այլեւ զբաղվում է ներքին գործերին առնչվող բոլոր տեսակ հարցերով (ինչպես օրինակ՝ քաղաքացիական պաշտպանության հարցերով)։
   Նշվածը ենթադրում է, որ բոլոր առաջարկները, որոնք առաջ են քաշվում խորհրդարանի անդամի կողմից, եւ օրինագծերը, որոնք առաջ են քաշվում կառավարության կողմից, ներկայացվում, քննարկվում, անհրաժեշտության դեպքում՝ փոփոխվում ու քվեարկվում են հանձնաժողովի անդամների կողմից։
   Քննարկումների զեկույցը եւ հանձնաժողովի կողմից ընդունված տեքստը ներկայացվում են լիագումար նիստին։
   Ինչպես մյուս հանձնաժողովները՝ Ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովը եւս իրավասություն ունի վերահսկողություն իրականացնելու նախարարների նկատմամբ (Բելգիայի Սահմանադրության 11-րդ հոդված), քանի որ նրանք պատասխանատու են համապատասխան վարչությունների համար [6]։
   Վերահսկողությունը կարող է իրականացվել լսումներ եւ հարցումներ (գրավոր, բանավոր) կատարելու միջոցով։
   Հանձնաժողովը կարող է հրավիրել ոստիկանության անդամներին՝ պարզաբանելու եւ մեկնաբանելու առաջադրված հարցերը։
   Հարկ է նշել, որ հանձնաժողովը բաղկացած է 17 անդամներից։
   Ընդ որում ամենամեծ քաղաքական կուսակցությունն ունենում է ամենամեծ ներկայացուցչությունն այս մշտական հանձնաժողովում։
  Բելգիայի խորհրդարանի վերահսկողական գործառույթը ենթադրում է վերահսկողություն նաեւ ոստիկանության քաղաքականության եւ բյուջեյի նկատմամբ։
   Հատկանշական է, որ օրենսդիր պալատին զեկուցվում է միայն Ազգային անվտանգության ծրագրի բովանդակությունը, ուստի Խորհրդարանի անդամներն, այնուամենայնիվ, չեն կարող հաստատել կամ մերժել ոստիկանության քաղաքականության ռազմավարական պլանը։
   Խորհրդարանը չի կարող ամբողջ ծավալով իրացնել վերահսկելու իր իրավունքն այնպիսի կարեւոր փաստաթղթի նկատմամբ ինչպիսին է օրինակ՝ ոստիկանության անվտանգության չորս տարվա ռազմավարությունը ներկայացնող ծրագիրը։
   Այն սահմանափակվում է միայն ծրագրի ընդհանուր քննարկմամբ եւ չի տալիս հստակ գնահատականներ կամ ձեւակերպում այլ առաջարկություններ։
  Հատկանշական է, որ որոշ եվրոպական երկրների խորհրդարաններում հանձնաժողովներից զատ գործարկվում է ենթահանձնաժողով164ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ների ինստիտուտը, որի նպատակն է լիազորությունների մեծ շրջանակ ունեցող հանձնաժողովների աշխատանքների նեղ մասնագիտական բաժանումը։
   Հանձնաժողովի բաժանումը ենթահանձնաժողովների կատարվում է ըստ գործառնական մոտեցման՝ կոնկրետ օրինագծի, քննության կամ լսման համար, կամ ըստ ինստիտուցիանալ մոտեցման՝ կոնկրետ ինստիտուտը կամ մարմինը վերահսկելու համար։
   Ենթահանձնաժողովներ կարող են ստեղծվել նաեւ առանձին խնդիրների վրա աշխատող մի քանի հիմնական հանձնաժողովների աշխատանքը համակարգելու համար։
  Բելգիայի ոստիկանության նկատմամբ խորհրդարանի, անկախ վերահսկողական մարմինների եւ քաղաքացիական վերահսկողության միջեւ եղած հարաբերությունները նկարագրելու համար անհրաժեշտ է ուշադրության արժանացնել նաեւ դաշնային օմբուդսմենի ինստիտուտը, Ոստիկանության նկատմամամբ վերահսկողության մշտական հանձնաժողովը (The Standing Police Monitoring Committee; ((Committee P)), դաշնային եւ տեղային ոստիկանության նկատմամբ դատախազական վերահսկողությունը, ներքին վերահսկողության ծառայությունը եւ քննիչ հանձնաժողովները [6]։
  Համեմատության կարգով հարկ է նշել, որ ՀՀ-ում վերը նշված վերահսկողական ինստիտուտներից գործում են ոստիկանության նկատմամբ դատախազական վերահսկղություն եւ ներքին վերահսկողության ծառայությունը ի դեմս՝ ՀՀ ոստիկանության ներքին անվտանգության վարչության։
  Այսպիսով, ուսումնասիրելով միջազգային փորձը՝ կարելի է հանգել այն եզրակացության, որ ոստիկանության նկատմամբ վերահսկողության գործընթացում խորհրդարանը կատարում է կառավարման երեք հիմանական գործառույթներ. 1. օրենսդրական (օրինաստեղծ, օրինակիրառ), որն իր մեջ ներառում է՝ ոստիկանությանն առնչվող իրավական բազայի վերլուծություն, ոստիկանությանն առնչվող օրենքների ընդունում եւ փոփոխում, արտակարգ դրության, զանգվածային անկարգությունների ժամանակ հատուկ միջոցների կիրառման թույլտվություն, ոստիկանության իրավունքների ու պարտականությունների սահմանում եւ այլն։
  2. վերահսկողական, որն իր մեջ ներառում է անտանգության ոլորտի վերահսկողական գործունեության կանոնավոր կատարում՝ ներառ165ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ յալ լսումներ, տեսչական ստուգումներ, այցելություններ, ինպես նաեւ՝ հատուկ վերահսկողական գործառույթների կատարում՝ ներառյալ խորհրդարանական հարցումները։
  3. Բյուջեի կառավարման, որը ենթադրում է ոստիկանության բյուջեի կատարման առաջարկությունների վերանայում, ոստիկանության կողմից կատարված ծախսերի մանրամասն եւ բազմակողմանի ուսումնասիրում, ծախսատար ծրագրերի եւ գնումների ստուգում։
  Միաժամանակ, հարկ է նշել, որ ոստիկանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության ձեւերի մեծ մասը հրամայական չեն (չեն կրում իմպերատիվ բնույթ), այլ միայն որոշակի գործողություններ կատարելու առաջարկություններ են։
   Այդուհանդերձ՝ խորհրդարանական վերահսկողությունը կարեւոր դեր է խաղում ոստիկանության գործունեության արդյունավետության բարձրացման, թափանցիկության ապահովման, մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերում։
  Ամփոփելով վերոգրյալը՝ գտնում եմ, որ ՀՀ-ում ոստիկանության գործունության արդյունավետությունը բարձրացնելու համար անհրաժեշտ է. 1. ներդնել ոստիկանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության ինստիտուտ, 2. կատարել ոստիկանության մարմնի կարգավիճակային փոփոխություն՝ ոստիկանությունը վարչապետին ենթակա մարմնից վերաձեւավորել ներքին գործերի նախարարության՝ հիմք ընդունելով ԵՄ երկրների դրական փորձը, 3. կիրառել խորհրդարանական վերահսկողության նոր գործիքակազմեր՝ ի լրումն ներպետական օրենսդրության, 4. ըստ անհրաժեշտության կիրառել ոստիկանության գործերով օմբուդսմենի ինտիտուտը, 5. ներդնել արտաքին աուդիտի ինստիուտը՝ հիմք ընդունելով Գերմանիայի Դաշնության դրական փորձը, 6. ԵՄ երկրների դրական փորձը ՀՀ ոստիկանության նկատմամբ կիրառելու եւ ադապտացնելու համար ձեռնարկել այլ՝ անհրաժեշտ եւ արդյունավետ միջոցների համակարգ։

Հոդվածում քննարկվում է օրենսդիր մարմնի կողմից ոստիկանության գործունեության նկատմամբ վերահսկողության դերի, ոստիկանության թափանցիկության ապահովման, կառույցի ներքին ու արտաքին հաշվետվողական մեխանիզմների, ինչպես նաեւ նորմատիվ իրավական եւ փաստացի վերահսկողության հիմնախնդիրները։
  Անդրադարձ է կատարվում Եվրոպական միության որոշ երկրներում եւ Հայաստանի Հանրապետությունում խորհրդարանական վերահսկողության կազմակերպաիրավական հիմունքներին, ներկայացվում միջազգային փորձի իրավական վերլուծություն։
