ՆՈՐԱԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԱՌԱՔԵԼ ՍՅՈՒՆԵՑՈՒ «ԱԴԱՄԳՐՔՈՒՄ»Առաքել Սյունեցին 14-րդ դ. վերջի և 15-րդ դ. առաջին տասնամյակների ամենանշանավոր հայ գործիչներից է, ում վաստակն անգնահատելի է հայ մշակույթի  պատմության  մեջ  թե՛  բանաստեղծական  արվեստի,  թե՛  գիտության  և  արվեստի  բնագավառներում։
   Սակայն,  պետք  է  նշել,  որ  գիտական  և  հատկապես  գեղարվեստականբազմաբովանդակ  ժառանգություն  թողած  այս  հեղինակի  մասին  կենսագրական  տեղեկություններ մեզ գրեթե չեն հասել։
 Ենթադրվում է, որ նա ծնվել է 14-րդ դ. վեցերորդ տասնամյակում և վախճանվել1425 թ.։
  Սակայն, ինչպես Առաքել Սյունեցու «Ադամգրքի» քննական բնագրերը կազմած  և  հրապարակած  Ա.  Մադոյանն  է  նշում,  Առաքել  Սյունեցու`  աշխարհով  մեկսփռված  ձեռագրերի  նյութը  դեռևս  ամբողջությամբ  չի  դրվել  շրջանառության  մեջ,  ևնրա թողած մեծ ժառանգությունը պետք է հանգամանորեն ուսումնասիրել1։
  Նման հետազոտությունները  բնականաբար  կնպաստեն  Առաքել  Սյունեցու  կենսագրականփաստերի բացահայտմանը։
  Այսպես` հույժ կարևոր մի փաստ առկա է  Լոնդոնի` Վիլքոմ  հաստատության  գրադարանի`  1693  թ.  գրված  ձեռագիր  ժողովածուում,  որումընդգրկված են Առաքել Սյունեցու երկերը («Գովեստ ներբողեան ի սուրբ Աստուածածինն և ի ծնունդն Քրիստոսի աստծոյ մերոյ, ի տէր Առաքել վարդապետէ» - թղ. 201ա208բ  և  «Գովեստ  ոտանաւոր  ի  սուրբ  Աստուածածին  կոյսն  Մարիամ,  ոգեալ  ի  տէրԱռաքելոյ Սիւնեաց եպիսկոպոսի  և շնորհալից վարդապետի»- թղ. 209ա-217ա)։
  Բանաստեղծը փոքրիկ հիշատակարանում գրում է. «Յարմարեցաւ ճառս ծննդեան Քրիստոսի  աստուծոյ  մերոյ  և  յայտնութեան  փրկչին  Յիսուսի  և  Գովեստ  տիրամայր  սուրբԱստուածածնին  ի  բազմամեղ  Առաքել  վարդապետէ,  ի  Նորաշէն  յանապատիս,  զորյանուն  սրբուհւոյ  Աստուածածնին  և  Յովհաննու  Կարապետին,  ի  թուաբերութեանսհայոց ութ հարիւր ութսուն (1431)։
  Ասացաւ շնորհօք տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսիաստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեան»2։
  Այս փաստն ապացուցում է, որ ԱռաքելՍյունեցին 1431 թ. գտնվում էր  Նորավանքում  և  ստեղծագործում, հետևաբար  Առաքել Սյունեցու մահվան թվականը չի կարող լինել 1425 թ., և այն պետք է վերանայվի։
 Առաքել  Սյունեցին  ստացել  է  ժամանակի  ամենաբարձր  կրթությունը.  սովորել  էՏաթևի  համալսարանում`  իր  քեռու`  Գրիգոր  Տաթևացու  մահվանից  հետո  դառնալովուսուցչապետ։
  Թերևս չգտնվի մշակութային որևէ բնագավառ, որտեղ Առաքել Սյունեցին ստեղծագործական և գիտական լուրջ աշխատություններով չի փայլել։
  Նա բանաստեղծ էր, փիլիսոփա, աստվածաբան, քերական ու մանկավարժ։
  Հրատարակված են«Լուծմունք  յաղագս  Սահմանաց  Դաւթի  Անյաղթ  փիլիսոփայի»,  «Դրախտագիրք»,«Մեկնութիւն  քերականին»,  «Սահմանադրութիւն  դաստիարակութեան  նորածնեալմանկանացն» և այլ գրքեր։
 1 Տե՛ս Առաքել Սյունեցի, Ադամգիրք, աշխ.՝ Ա. Մադոյանի, Երևան, 1989, էջ 3-4։
 2 Ներսիսյան Վ., Ցուցակ հայերեն ձեռագրաց Լոնդոնի Վիլքոմ ինստիտուտի գրադարանի, «ԲանբերՄատենադարանի», թ. 15, Երևան, 1986, էջ 325 (մեջբերումը` ըստ Ա. Մադոյանի)։
 Առաքել Սյունեցու ծովածավալ ժառանգության մեջ մենք առանձնացրել ենք նրագեղարվեստական  երկերը։
   Նա  հեղինակել  է  քնարական,  ուսուցողական  և  խրատական պոեմներ, ներբողյաններ։
  Այս ստեղծագործություններում հեղինակը աստվածաշնչյան և կրոնական թեմաների միջոցով անդրադարձել է իր ժամանակի բարոյականև հասարակական երևույթներին։
 Մեր ուսումնասիրած «Ադամգիրք» քերթվածը իր բերած նորություններով` գեղեցիկ և ճկուն լեզվով, յուրօրինակ ոճով  և, իհարկե, բովանդակությամբ կենտրոնականդիրք ունի Առաքել Սյունեցու գրական ժառանգության մեջ։
  Այս գործում ամենից ավելի է երևում հեղինակի` մարդկային հոգեբանության խորքերը թափանցելու բացառիկկարողությունը։
  Նկատի ունենալով Հին կտակարանի Ծննդոց գրքի` մարդկային առաջին  զույգի  և  առաջին  մեղքի  ավանդազրույցը,  օգտվելով  աստվածաբանական  գրականությունից  և  ժողովրդական  հավատքի  և  բանահյուսության  տարրերից`  ԱռաքելՍյունեցին  յուրովի  հյուսել  է  Ադամի  և  Եվայի  պատմությունը,  նրանց  ներաշխարհիզարգացումները  և,  ի  վերջո,  ապրած  ողբերգության  հանգուցալուծումը։
   Այս  գիրքը,որը հայտնի է իր երեք խմբագրություններով (պայմանականորեն` Ա, Բ, Գ), իսկապեսգլուխգործոց  է,  Առաքել  Սյունեցու  «Երգ  երգոցը»,  որի  շատ  հատվածներ  երգվել  են։
 Ըստ  Ա.  Մադոյանի`  հիշյալ  երեք  տարբերակներից  լավագույնը  «Ադամգիրք»  Ա-ն  է,որով  Առաքել  Սյունեցին  ընդլայնել  է  միջնադարյան  հայ  գրականության  ժանրայինտեսակների  և  հարաբերությունների  շրջանակները։
   Հեղինակն  այս  գործում  կնոջն  ուսերը  պատկերել  է  մի  նոր  տեսանկյունից`  հաղթահարելով  ավանդական  կաղապարները։
   Նրա  կերտած  Եվան  կնոջ  ներաշխարհի  համակողմանի  ընկալման  յուրատիպփորձ  է1։
   «Ադամգիրք»-ը  Առաքել  Սյունեցու  գեղարվեստական  մտքի  բարձրակետն  է,ձևի և բովանդակության ներդաշնակ միաձուլման գեղեցկագույն երկ։
  Նյութի բովանդակային  և  գեղարվեստական  այս  բարձր  արժեքով  էլ  պայմանավորված  է  «Ադամգրքի» բառապաշարի յուրօրինակությունն և հարստությունը։
 Սույն  հոդվածում  մենք  քննել  ենք  Առաքել  Սյունեցու  «Ադամգրքի»  նորակազմությունները`  փորձելով  վեր  հանել  հեղինակի  բառապաշարի  հզորությունը,  ճկունությունն ու կատարելությունը։
 Ա.  Մարտիրոսյանը,  իր  «Արդի  հայերենի  նորաբանությունների  բառակազմականկաղապարները»  աշխատության  մեջ  ամփոփելով  լեզվաբանության  մեջ  նորաբանությունների  մասին  առկա  տարբեր  ըմբռնումները,  «նորաբանություն»  է  անվանումլեզվում գործառող նոր երևույթները, ինչպես` հին բառերին նոր որակներ հաղորդելը(1. բառի տերմինացում, 2. բառարաններում «հնց.», «մսնգ.» հղումով բառերի թարմացումը կամ անցումը մեկ այլ տերմինահամակարգի, 3. բառերի` խոսակցական շերտիցանցումը  ոճական  չեզոք  շերտ  կամ  հակառակը),  բառակերտման  նոր  միջոցները  (1.անցումը բայական բառույթի վերլուծական կազմություններից համադրականի, 2. բառակապակցության  բառայնացում,  3.  բառակապակցության  կրճատում,  4.  բայականբառակապակցությունից  գոյականի  ստեղծում,  5.  բառահատում),  բառակազմականառկա  կաղապարներով  նոր  բառերի  ստեղծումը  (1.  ածանցում,  2.  բառաբարդում,  3.հապավում), փոխառությունն  և պատճենահանումը2։
  Այսպիսով` ինչպես  Լ. Եզեկյաննէ  նշում,  նորակազմությունները  բառային  այն  միավորներն  են,  նոր  բառերը,  որոնքլեզվի զարգացման տվյալ փուլում գիտակցվում են որպես նոր իրողություններ, դեռևսչեն  մտել  գործուն  բառապաշարի  մեջ,  չունեն  ընդհանուր  տարածում,  իսկ  առանձինդեպքերում  անգամ  չեն  արձանագրվել  տվյալ  լեզվի  համապատասխան  բառա1 Տե՛ս Առաքել Սյունեցի, էջ 8։
 2  Տե՛ս  Մարտիրոսյան  Ա.,  Արդի  հայերենի  նորաբանությունների  բառակազմական  կաղապարները,Երևան, 2007, էջ 37-38։
 րաններում, այսինքն` նորաբանությունները տվյալ լեզվի բառապաշարին դեռևս չձուլված  բառերն  են1։
   Նորակազմությունների  առանձին  տեսակ  են  կազմում  խոսքայինկամ  անհատական  նորաբանությունները,  որոնք  կարելի  է  անվանել  նաև  հեղինակային  նորակազմություններ,  որովհետև  ունեն  անհատական  բնույթ  և  ծագումովպատկանում  են  միայն  այդ  հեղինակին։
   Նշված  բառերը,  որոնք  ստեղծվում  են  տվյալլեզվում  առկա  բառակազմական  միջոցներով,  խոսքին  պատկերավորություն,  արտահայտչականություն  են  հաղորդում`  իհարկե,  նպաստելով  նաև  գրական  լեզվի  բառապաշարի հարստացմանը։
 Անցում կատարելով Առաքել Սյունեցու «Ադամգիրք» քերթվածում առկա հեղինակային նորակազմությունների բուն քննությանը` նշենք, որ նորակազմ ձևերը համեմատել  ենք  «Նոր  բառգիրք  հայկազեան  լեզուի»,  «Առձեռն  բառարան  հայկազեան  լեզուի»,  Հ.  Ավետիսյանի,  Ռ.  Ղազարյանի  «Նորայայտ  բառեր  գրաբարում»,  Լ.  Հովհաննիսյանի «Գրաբարի բառարան. Նոր հայկազյան բառարանում չվկայված բառեր», ինչպես  նաև  Ռ.  Ղազարյանի,  Հ.  Ավետիսյանի  «Միջին  հայերենի  բառարան»  աշխատությունների բառագանձի հետ։
  Ըստ այդմ` պետք է պայմանականորեն առանձնացնենքնորաբանությունների  2  խումբ,  որոնցից  առաջինը  կկազմեն  այն  նորաբանությունները,  որոնք  վկայված  չեն  վերը  նշված  բառարաններից  և  ոչ  մեկում  կամ  առկա  ենմիայն ՄՀԲ-ում Առաքել Սյունցու վկայակոչմամբ, իսկ երկրորդ խմբում այն նորակազմձևերն են, որոնք առկա են միայն ՄՀԲ-ում այլ հեղինակների վկայակոչմամբ։
  Առաջին  խմբին  պատկանող  47  նորակազմություններն  աչքի  են  ընկնում  իրենցհետաքրքիր կառուցվածքով և ոճական բարձր արժեքով։
 1.  Ադամգիր2։
  Գոյական է, որը չի հանդիպում գրաբարյան և միջինհայերենյանոչ մի բառարանում, ունի «գիրք, որը պատմում է Ադամի մասին» նշանակությունը։
  Եթե հույն հերոս Ոդիսևսի անունը ծնում է «ոդիսական» գոյականը,ապա Առաքել Սյունեցին ստեղծում է «ադամգիրք» բառը, փաստորեն` Ադամի ոդիսականը։
 2.  Աթենակոյս (130)։
  Գոյականն ունի «աթենացի կույս, Աթենքի կույս» նշանակությունը։
 3.  Անճառակերպ (83)։
  ՆՀԲ-ում վկայված է «անճառ» ածականը, որի հոմանիշնէլ հենց պետք է համարել  անճառակերպ գեղեցիկ նորակազմությունը` «անճառ,  անճառելի,  անպատմելի»  նշանակություններով։
   «Ադամգրքում»  գործածված է հոգնակի թվով։
 4.  Անուշալի  (80)։
   ՆՀԲ-ում  տրված  են  անուշ  և  անոյշ  ածականները`  «քաղցր,համեղ, անուշահոտ, չունօղ զկծուութիւն կամ զդառնութիւն, լայնաբար` լաւ,հաճոյական,  ախորժ,  ազնիւ»  իմաստներով։
   Անուշալի-ն  ՆՀԲ-ում  վկայվածների հետ կազմում է հոմանշային շարք։
 5.  Անուշիմ  (213)։
   ՆՀԲ-ում  առկա  է  այս  ածականի  նույնարմատ  հականիշը`ուշիմ-ը։
 6.  Այլևայլել  (52)։
   ՆՀԲ-ում  առկա  է  միայն  այլ  և  այլ  ածականը`  «զանազան,պէսպէս,  տարբեր»  նշանակություններով։
   Բայը  նորակազմ  է`  «տարբերել,զանազանել» իմաստներով։
 7.  Գեհենակուր (52)։
  ՆՀԲ-ում հանդիպում են գեհեն («դժոխք») և կուր («կերակուր գազանաց») բառերը, որոնց միակցումով էլ Առաքել Սյունեցին ստեղծելէ գեհենակուր ածականը` «դժոխքի բաժին դարձած» նշանակությամբ։
 1 Տե՛ս Եզեկյան Լ., Հայոց լեզվի ոճագիտություն, Երևան, 2007, էջ 132։
 2 Տե՛ս Առաքել Սյունեցի, էջ 13։
  Մնացած օրինակների դեպքում էջը կնշենք օրինակի կողքին` փակագծերում։
 8.  Դառնագին (83)։
  Հոմանիշն է ՆՀԲ-ում վկայված «դառնալի» ածականին, որըունի «լի դառնութեամբ» իմաստը։
 9.  Դառնամրուր (88)։
  «Դառն» և «մրուր» արմատներով կազմված այս ածականը  չկա  գրաբարյան  և  միջինհայերենյան  և  ոչ  մի  բառարանում։
   Այն  ունի«դառնաթանձրուկ, դառը թանձրուկով լի» նշանակությունները։
 10.  Դժնային  (63)։
   ՆՀԲ-ում  տրված  են  դժնեայ//դժնդակ  ածականը`  «դաժան,խիստ, սաստիկ, դառն, չար» նշանակություններով։
  «Դժնային»-ը նրա հոմանիշ նորակազմ ձևն է։
 11.  Դժպահակ (196)։
  Ա. Մադոյանը այս նորաբանությանը տալիս է «անըմբռնելի,  դժվարըմբռնելի»  նշանակությունները1։
   Մեր  կարծիքով`  ունի  «անվերահսկելի, անմեկնելի» իմաստները։
 12.  Դիւրահաճ  (165)։
   Նորակազմ  ածականը  գրքում  գործածված  է  «հեշտությամբ դուր եկող, գրավիչ» իմաստներով։
 13.  Եօթնապատկել  (77)։
   ՄՀԲ-ում  վկայված  է  եօթնապատիկ  մակբայը,  իսկբայական տարբերակը մաքուր նորաբանություն է` «յոթ անգամ ավելացնել,յոթնապատիկ դարձնել» նշանակություններով։
 14.  Զուարթագեղ  (216)։
   Այս  ածականը  ունի  «զվարթ  գեղեցկությամբ  լեցուն,խայտագեղ, ցնծագեղ» նշանակությունները։
 15.  Ժանգանման (136)։
  Ածական է` «ժանգի գույն ունեցող» նշանակությամբ։
 16.  Լուսափայլուն  (14)։
   ՆՀԲ-ում  տրված  են  լուսափայլ  և  լուսափայլեան  հոմանիշ ածականները` «լուսով կամ որպէս զլոյս փայլեալ, լուսապայծառ, շողշողեալ, պայծառ, մաքուր, հստակ, պարզ» նշանակություններով։
  Առաքել Սյունեցին  հարստացնում  է  հոմանշային  այս  շարքը`  ստեղծելով  լուսափայլունտարբերակը։
 17.  Լուսաթափանց  (224)։
   Նորաբան  ածականը  ունի  «պայծառ,  լուսավոր,  լուսապայծառ» նշանակությունները։
 18.  Խալբալենալ  (32)։
   ՄՀԲ-ում  առկա  է  խալբալել  բայը`  «ոչնչացնել,  փչացնել»նշանակություններով։
   Հեղինակը  կազմել  է  վերջինիս  հոմանիշ  սոսկածանցավոր տարբերակը։
 19.  Խայտագրել  (213)։
   Այս  բայն  ունի  «ուրախությամբ,  բերկրությամբ  գրել»իմաստը։
 20.  Խեռային  (102)։
   ՄՀԲ-ում  վկայված  է  խեռական  տարբերակը`  «անսանձ»,«ըմբոստ»  նշանակություններով,  իսկ  -ային  ածանցով  կազմվածը  նորաբանություն է։
 21.  Կիսատել (94)։
  ՆՀԲ-ում հանդիպում է կիսատ ածականը` «կիսահատ, կրճատեալ,  անկատար»  իմաստներով։
   Վերոնշյալ  ածականից  կազմված  բայըունի «կրճատել, կիսել» նշանակությունները։
 22.  Հառաչալիք  (86)։
   Նորակազմ  ածականը  Առաքել  Սյունեցու  «Ադամգրքում»գործածված  է  միայն  հայցական  հոլովով`  հառաչալիս  ձևով։
   Ունի  «տառապագին, տանջալից» իմաստները։
 23.  Հառաչաձայն  (28)։
   Մակբայական  նորակազմությունը  ունի  «հառաչալիցձայնով» նշանակությունը։
 24.  Հարցաբանումն (219)։
  Այս գոյականը առկա է միայն ՄՀԲ-ում։
  Հեղինակայինվկայությունը  հենց  Առաքել  Սյունեցունն  է։
   Նշանակում  է  «հարցուպատասխան»։
 1 Տե՛ս Առաքել Սյունեցի, էջ 413։
 25.  Հրաշագին (58)։
  Հոմանիշն է գրաբարյան բառարաններով վկայված հրաշալի ածականի։
 26.  Հրաշափայլիմ  (25)։
   ՆՀԲ-ում  առկա  են  հրաշափայլ  ածականը  («գերափայլ,պայծառափայլմամբ»)  և  հրաշափայլութիւն  գոյականը  («հրաշալի  փայլումն,գերապայծառութիւն»), սակայն բայը նորակազմ է` «գերափայլել, պայծառափայլել» իմաստներով։
 27.  Հրճուաձայն  (82)։
   Խոսքիմասային  պատկանելությամբ  այս  նորակազմությունն ածական է` «զվարթաբարբառ» նշանակությամբ։
 28.  Ձանձրախորհուրդ  (213)։
   Նորակազմությունը  վկայված  չէ  գրաբարյանբառարաններում։
  Ունի «տաղտկամիտ, ծանրամիտ» նշանակությունները։
 29.  Ձանձրամիտ (164)։
  Նույնն է` Ձանձրախորհուրդ։
 30.  Մաղձաժայթքել  (84)։
   ՄՀԲ-ում  առկա  է  միայն  մաղձաժայթքող  ենթակայական  դերբայը`  «թույնը  հեղող»  նշանակությամբ։
   Բայը  նորակազմ  է  և  ունի«թույն թափել» իմաստը։
 31.  Մատնահարիմ  (130)։
   ՆՀԲ-ում  տրված  է  մատնահար//մատանեհար//մատանահար գոյականը` «մատանի, որ հարկանէ, դրոշմէ զկնիք, կնիք մատանւոյ»իմաստները։
  Բայը նշանակում է «դրոշմել, կնքել»։
 32.  Մարանապան  (108)։
   ՄՀԲ-ում  վկայված  է  մառնապան  գոյականը,  որն  ունի«մառանի պետ» իմաստը։
 33.  Յուսացուցիչ  (184)։
   ՆՀԲ-ում  հիշատակված  է  միայն  յուսացուցանել  բայը(«տալ  յուսալ,  վստահացուցանել»)։
   Ածականը  նորակազմ  է  և  ունի  «հուսադրող, վստահեցնող» նշանակությունները։
 34.  Ողոքագին  (144)։
   ՆՀԲ-ում  առկա  են  միայն  ողոք  և  ողոքական  ածականները`  «աղերսական,  փաղաքշական,  համոզական»  նշանակություններով։
 Ողոքագին-ը համալրում է հոմանշային շարքը։
 35.  Ոտանաւորաբար  (166)։
   Ածական  է  `  երկակի  իմաստով  գործածված։
   Ունի«բանաստեղծորեն» և «չափածո ձևով, ոչ արձակ» նշանակությունները։
 36.  Չարուբարի (95)։
  Բառարաններում չհանդիպող այս ածականը ունի «իր մեջև՛ չարը, և՛ բարին կրող» իմաստը։
 37.  Չարչար  (46)։
   Նորակազմ  մակբայը  ունի  «հույժ  չար»  նշանակությունը։
 Գրքում գործածված է ք հոգնակերտով։
 38.  Չքնաղացեղ  (216)։
   Նորաբան  ածականը  նշանակում  է  «չքնաղատեսակ,յուրատեսակ»։
 39.  Պայծառասքանչ  (81)։
   Նորաբանությունը  ածական  է  և  նշանակում  է  «հույժսքանչելի»։
  Այն առկա է միայն ՄՀԲ-ում` հենց Սյունեցու վկայակոչմամբ։
 40.  Պարակցում։
  ՆՀԲ-ում վկայված են պարակցություն գոյականը` «պարակիցնլինել, դասակցութիւն» նշանակություններով։
  Սյունեցին ստեղծել է վերջինիսհոմանիշ ձևը`պարակցում-ը։
 41.  Պղնձահոտ (136)։
  Ածական է` «պղնձի հոտ ունեցող» իմաստով։
 42.  Վերաբուրիմ (159)։
  Նորակազմությունն ունի «դարձյալ բուրել» իմաստը։
 43.  Վերջաբանութիւն (159)։
  Նշանակում է «վերջաբան», «ավարտ»։
 44.  Տանջանարան  (46)։
   ՆՀԲ-ում  վկայված  է  հոմանիշ  ձևը`  տանջարան-ը։
 Գրքում հանդիպում են և՛ եզակի, և՛ հոգնակի թվով գործածության օրինակներ։
 45.  Քակտակիմ (36)։
  ՆՀԲ-ում տրված են քակտեմ բայը («քակելով քակել, քանդել, խախտել, աւերել, եղծանել, լուծանել»), քակտական//քակտելի ածականները  («որ  կարէ  կամ  ունի  քակտիլ,  լուծանելի,  բաժանելի`  որպէս  զբաղադրեալ»)։
  Ըստ երևույթին, Սյունեցին քակտեմ բայի այս հոմանիշ ձևը կազմել էարմատ+ածանց+բայական վերջավորություն կաղապարով` քակտ+ակ+իմ։
 46.  Օձատիպ  (147)։
   Ածականը  երկիմաստ  է։
   Նշանակում  է  «օձանման»,  «օձաբարո»։
 47.  Օրհներգաբան (82)։
  «Օրհներգ երգող» իմաստով ածական է։
 Ներկայացնենք  նաև  այն  բառերի  շարքը,  որոնք  վկայված  են  միայն  ՄՀԲ-ում։
 Դրանք ընդամենը 6-ն են։
 1.  Աղծրութիւն  (36)  -  Գոյական,  որն  ունի  «աղիություն,  տհաճություն»  իմաստները։
 2.  Դասասաց (163) - Բայանուն գոյական`«ուսուցիչ» նշանակությամբ։
 3.  Լուսահոսան (19) - Ածական` «լույս արձակող» նշանակությամբ։
 4.  Կսկծամահ  (200)  -  ՄՀԲ-ում  վկայված  է  միայն  «կսկծամահ  լինել»  հարադրության մեջ։
  Գրքում այն ունի ածականական արժեք։
 5.  Պայծառամիտ  (163)  -  Ածական  `«պայծառ  միտք  ունեցող,  հանճարեղ»իմաստներով։
 6.  Պատուտիմ (190) - ՄՀԲ-ում վկայված այս բայը նշանակում է «պարուրել»։
 Ըստ  այսմ`  «Ադամգիրք»  քերթվածում  Առաքել  Սյունեցին  գործածել  է  53  նորակազմություններ,  որոնց  ընդհանուր  բնութագիրը  տալուց  հետո  ներկայացնենք  նաևայն եզրակացությունները, որոնց հանգել ենք։
 1.  Բառաստեղծման  գործընթացում  հեղինակը  գործածել  է  բառակազմական  միշարք  կաղապարներ`  դիմելով  բառաբարդման  և  ածանցման  եղանակներին։
   Հապավական եղանակով կազմված նորաբանություններ գրքում չեն հանդիպում, քանզի հապավական  բարդությունները  աչքի  չեն  ընկնում  իրենց  ոճական  արժեքով։
   Բառաբարդման  կաղապարներից  ամենակենսունակը  գոյական+գոյական  կաղապարն  է,որով  կազմված  են  7  բառեր`  2  գոյական  (ադամգիրք,  աթենակոյս),  3  ածական(պղնձահոտ,  օձատիպ,  կսկծամահ)  և  1  մակբայ  (հառաչաձայն)։
   Պետք  է  նկատել,  որսույն կաղապարը հիմնականում հանդես է գալիս գոյական+հոդակապ+գոյական մասնակաղապարով։
   Ըստ  կենսունակության`  հաջորդը  գոյական+բայ//բայարմատ  կաղապարն  է`  գոյական+հոդակապ+բայ//բայարմատ  մասնակաղապարի  հետ  միասին  (երկու ածական` լուսաթափանց, գեհենակուր, երկու գոյական` դասասաց, մարանապան,երկու  բայ`  մաղձաժայթքել,  խայտագրել)։
   Առկա  են  նաև  ածական  +հոդակապ+բայահիմք(զուարթագեղ,  ձանձրամիտ,  պայծառասքանչ,  պայծառամիտ,  դիւրահաճ),ածական+հոդակապ+գոյական  (4  ածականներ`  չքնաղացեղ,  դառնամրուր,  ձանձրախորհուրդ,  անճառակերպ),  ածական+ածական  (1  մակբայ`  չարչար),  գոյական+հոդակապ+ածական  (1  ածական`  ժանգանման),  բայարմատ+հոդակապ+գոյական  (1  ածական`  հրճուաձայն)  երկարմատ  կաղապարներով  և  մասնակաղապարներով  կազմվածնորակազմություններ։
  Ամբողջ գրքում հանդիպում են բարդությամբ կազմված եռարմատ  նորակազմության  ընդամենը  երկու  օրինակներ,  որոնք  ունեն  բայարմատ+գոյական+հոդակապ+գոյական  (օրհներգաբան)  և  ածական+շաղկապ+ածական  (բաղհյուսական  բարդություն`  չարուբարի)  կաղապարները։
   Թեև  բառաբարդման  եղանակովկազմված  նորակազմությունները  ոճականորեն  ավելի  ակտիվ  են,  քան  ածանցմանեղանակով կազմվածները, բայց Սյունեցու երկում մեծաթիվ են նաև ածանցման եղանակով  կազմված  նորակազմությունները։
   Պետք  է  նշել,  որ  այս  եղանակով  նորակազմությունների  ճնշող  մեծամասնությունը  ունի  վերջածանցավոր  կաղապարներ։
 Այսպես`  «Ադամգիրք»  քերթվածում  հանդիպում  են  վերոնշյալ  եղանակով  կազմված21 նորակազմ կառույցներ  (անուշալի, այլևայլել, դառնագին, դժնային, լուսափայլուն,խեռային, կիսատել, հառաչալիք, հրաշագին, հրաշափայլիմ, մատնահարիմ, յուսացուցիչ,  ողոքագին,  ոտանաւորաբար,  տանջանարան,  քակտակիմ,  աղծրութիւն,  պատուտիմ,  պարակցում,  խալբալենալ,  եօթնապատկել)։
   Նախածանցավոր  կաղապարովկազմված նորակազմությունները ընդամենը երեքն են (անուշիմ, դժպահակ, վերաբուրիմ)։
   «Ադամգրքում»  առկա  են  նաև  այնպիսի  նորակազմություններ,  որոնք  կազմվելեն  միաժամանակ  և՛  բարդությամբ,  և՛  ածանցմամբ։
   Այսպես`  Առաքել  Սյունեցին  արմատ+հոդակապ+արմատ+ածանց կաղապարով կերտել է 3 նորակազմություններ` լուսահոսան, հարցաբանումն, վերջաբանություն։
 2. Կազմված  նորակազմությունների  ճնշող  մեծամասնությունը  ածականներ  են(31)։
  Խոսքիմասային պատկանելությամբ երկրորդ տեղում բայն է (11), երրորդում` գոյականը (9)։
  Նորակազմություններից ընդամենը 2-ն են մակբայ։
 3. Նորակազմ  ձևերը  հիմնականում  ունեն  ընդգծված  ոճական  արժեք,  այն  է`ստեղծագործությանը  հաղորդում  են  պատկերավորություն,  հուզականություն,  արտահայտչականություն, կենդանի շունչ, շարժում։
 Հաճախ հեղինակը նորակազմ ձևը գործածում է լեզվի գործուն բառապաշարումառկա  հոմանշի  հետ  կողք  կողքի  վերջինիս  նշանակությունը  ընդգծելու  համար։
   Օրինակ`  Այնքան հրաշք, որ անդ կային Անճառակերպք ու անքնին… «Անճառակերպ»  նորակազմության  գործածությունը  «անքնին»  ածականի  կողքին  լավագույնս  ցույց  է  տալիս  հրաշքի  անքնին,  անպատմելի  լինելը։
   Կամ  մեկ  այլդեպքում «հանճարեղ» ածականի հետ միասին Առաքել Սյունեցին գործածում է «պայծառամիտ»  նորակազմությունը։
   Այս  հնարանքը  հեղինակին  հնարավորություն  է  տալիս ընթերցողի վրա ավելի մեծ տպավորություն թողնել, ընդգծել ասվածի կարևորությունը, թանձրացնել գործուն բառապաշարի հոմանշի իմաստը։
 4. Նորակազմ  ձևերը  գործածված  են  ոչ  միայն  ոճական  նպատակներով,  այլևնպաստում են հանգակազմությանը։
  Բերենք համապատասխան օրինակներ։
 Մարդս պատկեր է արարչինՏիպ և նման յոյժ հրաշագին…Այն ի՜նչ զարթոնք էր հրճուաձայնՔաղցրանուագ, օրհներգաբան…Հիւթ կերակրոյն էր զուարթագեղԵվ ցանկալի չքնաղացեղ…Զոր այդ հոգոցդ գործեցան, Պղնձահոտ, ժանգանման… 5. Բերված  օրինակներից  էլ  պարզ  է  դառնում,  որ  Առաքել  Սյունեցին  հաճախստեղծում  է  նորակազմությունների  կուտակում-շարքեր,  որոնք  ոչ  միայն  չեն  խճողումխոսքը,  այլև  դարձնում  են  ավելի  մեղեդային  և  դյուրին  հիշվող։
   Չմոռանանք,  որ  այսստեղծագործության շատ հատվածներ երգվել և երգվում են։
 6. Առաքել Սյունեցին նորակազմությունների կերտման մեծագույն վարպետ է։
  Ասվածի լավագույն ապացույցն այն է, որ վերջինս «տաղտկամիտ, ծանրամիտ» իմաստները  մի  դեպքում  արտահայտել  է  «ձանձրախորհուրդ»  նորակազմությամբ,  մեկ  այլդեպքում`  «ձանձրամիտ»`  ստեղծելով  նորակազմ  հոմանշային  զույգ։
   Գրքում  չենքգտնի չպատճառաբանված, արհեստական կամ դիպվածային որևէ նորակազմություն։
 7. Հեղինակը  ոչ  միայն  նորակազմությունների  մեծագույն  վարպետ  է,  այլև  մեծագույն  սիրահար,  Գրիգոր  Նարեկացու  բառաստեղծական  ավանդույթի  կրողը։
   Բավական է նշել, որ անգամ գրքի վերտառությունը նորակազմ ձև է` «Ադամգիրք»։
  Այս նորակազմությունը  իրավամբ  կարող  ենք  համարել  նորաբանություն`  նոր  հասկացություն նոր անվամբ։
 8.  Առաքել  Սյունեցու  բառային  նորակազմությունները  նպաստել  են  ոչ  միայն  իրժամանակի բանաստեղծական լեզվի հղկմանը և կատարելագործմանը, այլև գրականլեզվի ընդհանուր բառապաշարի հարստացմանը։
  Դրանց էական մասն այսօր էլ գրական արևելահայերենի բառապաշարի գործուն մասն են կազմում։
 Սաթենիկ ՂազարյանՆՈՐԱԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԱՌԱՔԵԼ ՍՅՈՒՆԵՑՈՒ «ԱԴԱՄԳՐՔՈՒՄ»Բանալի բառեր՝ Առաքել Սյունեցի, Ադամգիրք, նորակազմություն, նորաբանություն,բառաբարդում, ածանցում, կաղապար։

Ուսումնասիրելով նորակազմությունները Առաքել Սյունեցու «Ադամգիրք»-ում` փորձել ենք  ցույց  տալ,  թե  որքան  հարուստ  բառապաշար  ունի  հեղինակը.  միայն  նորակազմությունները  բավական  են՝  Առաքել  Սյունեցու  հանրագիտարանային  գիտելիքները  և  մեծ  աշխարհայացքը  ցույց տալու համար։
   Հավարտ  արձանագրենք,  որ  Առաքել  Սյունեցին  նորակազմությունների  մեծագույն  վարպետ  և  մեծագույն  սիրահար  է։
   Իր  կազմած  բոլոր  բառերը  հեղինակը  գործածել  է  պատեհ  և  նրբին` հարստացնելով ոչ միայն իր, այլև ողջ հայ գրականության բառապաշարը։
