ԳԻՆՈՒ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԹԱՓՈՆԻ ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱԿՏԻՎՈՒԹՅՈՒՆԸԲուսական  ծագմամբ  կենսաբանորեն  ակտիվ  միացությունների,  հատկապես՝երկրորդային փոխանակության արգասիքների այժմյան մեծ պահանջարկը կապվածէ  այդ  միացությունների՝  մարդու  գործունեության  տարբեր  բնագավառներում  լայնկիրառության հետ։
  Հատկապես հետաքրքրություն է ներկայացնում հակաօքսիդանտային  բարձր  ակտիվությամբ  օժտված  բուսական  թափոնների  բացահայտումը՝պայմանավորված  դեղագործության,  սննդի,  կոսմետիկայի  արդյունաբերությունումունեցած մեծ նշանակությամբ [2]։
 Մարդու օրգանիզմում ազատ ռադիկալներն առաջանում են էնդոգեն տարբերհամակարգերով և ազդում են տարիքի և ախտաբանական բազմաթիվ վիճակներիվրա։
   Սինթետիկ  հակաօքսիդանտները  մարդու  առողջության  համար  կարող  ենվտանգավոր լինել, հետևաբար, բուսական ծագման ոչ թունավոր հակաօքսիդանտների  որոնման  խնդիրը  շարունակում  է  արդիական  մնալ։
   Բուսական  թափոններիցառանձնահատուկ ուշադրություն է գրավում խաղողագործության թափոնը։
 Խաղողագործությունը  գյուղատնտեսության  հիմնական  ճյուղերից  մեկն  էամբողջ աշխարհում։
  Խաղողի բերքը տարեկան կազմում է 60 մլն տոննա, որի միայն80 %-ը օգտագործվում է գինեգործության համար, իսկ մնացած 20 %-ը կազմում ենգինու արտադրության թափոնները [8]։
 Գինու  արտադրության  թափոնները  հարուստ  են  սպիրտով  և  գինեթթվով(դիօքսիսաթաթթու)։
   Գինու  արտադրության  թափոն  է  խաղողի  վազը,  խաղողիմզվածքը, խմորեցված թանձրուքը, այդ թվում նաև՝ նստվածքները, որոնք ստացվումեն  գինու  վերալցնումից՝  գինու  քարերը,  կավճային  և  սուլֆիդացված  նստվածքը,ինչպես նաև խաղողի վազի տերևները և ընձյուղները [1]։
 Խաղողում  ամենակարևոր  կենսաքիմիական  միացություննեը  պոլիֆենոլներնեն,  որոնք  ունեն  կենսաքիմիական  բարձր  ակտիվություն  և  օգտակար  են  մարդուառողջության  համար։
   Ֆենոլային  միացությունները  հիմնականում  նեռարում  են երկրորդային հետևյալ մետաբոլիտները՝ անտոցիանիններ, ֆլավոնոիդներ, ստիլբեններ և ֆենոլային թթուներ։
  Անտոցիանինները պիգմենտներ են, որոնք հիմնականումգտնվում են խաղողի պտղի թաղանթում։
  Ֆլավոնոիդները տարածված են խաղողում,կուտակվում են սերմերում և հիմնականում պարունակում են (+) կատեխիններ և (-)էպիկատեխիններ։
     Այս  կենսաբանական  ակտիվ  նյութերի  ներուժը  շատ  մեծ  է։
 Օժտված  են  հակաօքսիդանտային  ակտիվությամբ  և  կանխում  են  մի  շարք  հիվանդությունների առաջացումը կամ դրանց զարգացումը [3]։
 Այս  աշխատանքի  նպատակն  է  եղել  ուսումնասիրել  գինու  արտադրությանթափոնի  (կեղևի  (պտղի),  տերևի,  ընձյուղի  լուծամզվածքների)  կենսաբանականակտիվությունը։
 Հետազոտման օբյեկտը և մեթոդները (որպես հետազոտման օբյեկտ է ծառայելգինու արտադրության թափոնը)։
  Գինու արտադրության թափոնի՝ կեղևի, տերևի,ընձյուղի լուծամզվածքների ստացումը։
 Հետազոտվող գինու արտադրության թափոնները տարբերակվել և չորացվել ենօդաչորային  պայմաններում։
   Չորացված  նմուշներից  300-ական  մգ  տրորվել  էհախճապակյա սանդում մինչև փոշենման զանգված ստանալը։
  Որպես լուծիչ օգտագործվել է մեթիլ սպիրտը (70 %)։
  Գինու արտադրության թափոնի փոշենման զանգվածին ավելացվել է լուծիչը, հոմոգենացվել և տեղափոխվել սառնարան 24 ժ, 5-6 C0[6]։
   Այնուհետև    3-4  անգամ  լուծամզվել  է,  կենտրոնախուզվել  է  5  000  պտ/րոպ,միավորված  վերնստվածքը  չորացվել  է  սենյակային  պայմաններում։
   Ստացված  չորլուծամզվածքները  կշռվել  և  տեղափոխվել  են  հերմետիկ  փակվող  տարաների  մեջ,պահվել  են  սառնարանում  5-6  C0  և  օգտագործվել  կենսակտիվ  նյութերի  որոշմանհամար։
 Հակաօքսիդանտային  ակտիվության  որոշումն  ազատ  ռադիկալային  մեթոդով։
   Լուծամզվածքի  հակաօքսիդանտային  ակտիվությունը  գնահատվել  է  1․1դիֆենիլ-2-պիկրիլհիդրազիլի՝  ԴՊՖՀ  ազատ  ռադիկալային  մեթոդի  կիրառման  միջոցով [5]։
 Փորձնական տարբերակները պարունակել են 500-ական մկլ ուսումնասիրվողնմուշներ,  համապատասխանաբար՝  1000,  500,  250  և  125  մկգ/մլ  կոնցենտրացիաներով լուծամզվածք, 375 մկլ էթանոլ և 125 մկլ ԴՊՖՀ 1000 մկգ/մլ կոնցենտրացիայովսպիրտային  լուծույթ  (պատրաստված  96  %  սպիրտում)։
   Ստուգիչ  տարբերակըպարունակել է 750 մկլ էթանոլ և 125 մկլ ԴՊՖՀ (բացասական ստուգիչ)։
  Կատեխիննօգտագործվել  է  որպես  դրական  ստուգիչ։
   Լուծույթները  ինկուբացվել  են  45  րոպե՝սենյակային ջերմաստիճանում։
  Լուծույթների կլաման սպեկտրը չափվել է սպեկտրալուսաչափի միջոցով (GENESYS 10S UV-Vis, ԱՄՆ), 517 նմ ալիքի երկարության պայմաններում։
  Ռեակցիայի ընթացքում ԴՊՖՀ  մանուշակագույն գունավորումն աստիճանաբար փոխարինվում է դեղինով։
  Հակառադիկալային ակտիվությունը հաշվում ենհետևյալ բանաձևով՝որտեղ՝ Ac-ը ստուգիչի օպտիկական խտության արժեքն է (ԴՊՖՀ օպտիկականխտության  արժեքն  է  առանց  թեստավորվող  լուծույթի),  իսկ  As–ը՝  փորձնականտարբերակների օպտիկական խտության արժեքը։
 Արդյունքները ներկայացվել են IC50– ի արժեքով, որը հետազոտվող լուծույթի այնկոնցենտրացիան է (մկգ/մլ), որի օպտիկական խտությունը համապատասխանում էստուգիչի՝  ԴՖՊՀ-ի  լուծույթի  օպտիկական  խտության  50  %-ին՝  517  նմ  ալիքիերկարության  պայմաններում։
   Այսինքն,  սա  հետազոտվող  նյութի  այն  կոնցենտրացիան է, որը չեզոքացնում է լուծույթում առկա ազատ ռադիկալների (ԴՖՊՀ) 50 %-ը։
 Մետաղ խելատացնող ակտիվության որոշումը։
  Մեթոդը հիմնված է ֆերոզինիև Fe2+ իոնների միջև)-5,6-բիս(4-ֆենիլ-սուլֆոնաթթու)-1,2,4-թրիազին) կարող է քանակապես խելատացվել Fe2+-ի հետ և առաջացնել կարմրավարդագույն համալիր։
 Այդ ռեակցիայի ընթացքը սահմանափակվում է խելատացնող այլ ագենտներիառկայության դեպքում, որը երևում է կարմիր գույնի (ֆերոզին-Fe2+ համալիրի առաջացման) նվազմամբ։
  Գույնի նվազումը գնահատում է լուծամզվածքի մրցակցությանուժը ֆերոզինի հետ Fe2+ իոնների համար։
  Բույսերում գտնվող հակաօքսիդանտներնառաջացնում են համալիր միացություններ մետաղների իոնների հետ (խելատացնողակտիվություն) և արգելակում են էլեկտրոնների տեղափոխումը։
  Այդպիսով, օքսիդացման ռեակցիան դադարում է, և ազատ ռադիկալներ չեն առաջանում։
 Փորձնական նմուշը պարունակում է 100 մկլ լուծամզվածք (10 մգ-ը 1մլ ԴՄՍՕ – ում  (դիմեթիլ  սուլֆօքսիդ)  լուծված),  50  մկլ  2  մլՄ  FeCl2  և  200  մկլ  5  մլՄ  ֆերոզին։
 Ինկուբացիայի համար թողնվել է 10 րոպե՝ սենյակային ջերմաստիճանում։
  Դրականստուգիչում լուծամզվածքի փոխարեն օգտագործվել է 100 մկլ ԷԴՏՔ (էթիլենդիամինտետրաքացախաթթու),  իսկ  բացասական  ստուգիչում՝  100  մկլ  ԴՄՍՕ։
   Նմուշներիօպտիկական կլանումը չափվել է 562 նմ ալիքի երկարության պայմաններում։
 Ֆլավոնոիդների  ընդհանուր  պարունակության  որոշումը  սպեկտրալուսաչափման  մեթոդով։
   Այս  մեթոդի  կիրառման  միջոցով  կարել  է  որոշել  բուսականնմուշներում  պարունակվող  ֆլավոնոիդների  ընդհանուր  քանակությունը։
   Մեթոդիէությունն այն է, որ AlCl3-ը, փոխազդելով ֆլավոնոիդների հետ, առաջացում է դեղինգույնի համալիր միացություն։
 Տրամաչափական կոր կառուցելու համար պատրաստվել է կատեխինի 1 %- անոց(1 մգ/մլ) էթանոլային ստանդարտ լուծույթ, որից համապատասխան կոնցենտրացիաներով կատարվել են նոսրացումներ։
  Փորձնական տարբերակը պարունակել է 5 մլ0․4 մգ/մլ կոնցենտրացիայով էթանոլային լուծամզվածք և 5 մլ 2 %-անոց AlCl3-ի էթանոլային լուծույթ։
  Ստուգիչ տարբերակը պարունակել է 5 մլ էթանոլային լուծամզվածքև 5 մլ էթանոլ՝ առանց AlCl3-ի։
  Փորձնական լուծույթն ինկուբացնելու համար պահվելէ  սենյակային  ջերմաստիճանում  10  րոպե  տևողությամբ։
   Այնուհետև  լուծույթի  կլանումը չափվել է սպեկտրալուսաչափ միջոցով՝ 415 նմ ալիքի երկարության պայմաններում։
 Ընդհանուր  ֆենոլների  որոշումը  Ֆոլին-Չեոկալտեուի  ռեագենտի  կիրառմամբ։
   Ֆոլին-Չեոկալտեուի  ռեագենտը  ֆոսֆովոլֆրամատի  և  ֆոսֆոմոլիբդատիխառնուրդ է՝ բաց կանաչ գույնի հեղուկ։
  Ֆենոլներն ունակ են հիմնային միջավայրումվոլֆրամատը և մոլիբդատը օքսիդացնել մինչև օքսիդներ (WO2, MoO2)։
  Վերջիններսունեն  կապույտ  գունավորում։
   Որքան  հագեցած  է  կապույտ  գունավորումը,  այնքանշատ են ֆենոլները հետազոտվող լուծամզվածքում։
  Ֆենոլների ընդհանուր քանակըորոշելու համար պատրաստված լուծամզվածքից 5 մգ-ը լուծվել է 5 մլ թորած ջրում և5-8 րոպե պահվել սենյակային պայմաններում։
  Փորձնական նմուշի ստացման համար0.5  մլ  ստացված  լուծամզվածքի  վրա  ավելացվել  է  0.1  մլ    Ֆոլին  -  Չեոկալտեուիռեագենտ և 1 մլ  7 %-ոց Na2CO3–ի լուծույթ։
  Ստացված լուծույթը թորած ջրով հասցվելէ  2.5  մլ–ի։
   Փորձնական  լուծույթն  ինկուբացիայի  համար  երկու  ժամ  պահվել  էսենյակային  ջերմաստիճանում  [7]։
   Ֆենոլների  ընդհանուր  քանակը  որոշվել  էգալաթթվի համարժեքով (ԳԹՀ)։
  Կառուցվել է նոսրացումներով համադրման կոր։
 Հակաբակտերիական  ակտիվության  որոշումը`  ագարում  դիֆուզիայի  մեթոդով։
   Հակաբակտերիական  ակտիվության  որոշումը  կատարվել  է  ագարումդիֆուզիայի մեթոդով [4]։
  Լուծույթների նվազագույն ազդեցության կոնցինտրացայիորոշման  համար  թեստավորվել  են  չոր  լուծամզվածքների  տարբեր  կոնցենտրացիաները։
   Որպես  լուծիչ  օգտագործվել  է  դիմեթիլսուլֆօքսիդը։
   Պետրիի  թասերումթեստ-միկրոօրգանիզմով վարակված (100 մկլ գիշերային կուլտուրա)  20 մլ ագարիմեջ մանրէազերծ սնամեջ 8 մմ տրամագծով մետաղական ձողի միջոցով արվել ենփոսիկներ,  որոնցից  յուրաքանչյուրի  մեջ  ավելացվել  է  100  մկլ  քանակությամբհետազոտվող նյութ և դրվել ինկուբացիայի` 24-78 ժամվա ընթացքում, 22–37 0C–ում(ջերմաստիճանի ընտրությունը կախված է թեստ- միկրոօրգանիզմ բնույթից)։
  Թեստիարդյունքները գնահատվել են փոսիկների շուրջն առաջացած միկրոօրգանիզմներիաճի  բացակայության  գոտիների  չափման  միջոցով։
   Որպես  դրական  ստուգիչօգտագործվել է ամպիցիլինը (25 մկգ/մլ), իսկ որպես բացասական ստուգիչ` ԴՄՍՕ-ն։
 Հակաբակտերիական  ակտիվության  թեստի  արդյունքների  գնահատման  համարկիրառվել  են  գրամ-դրական  (Staphylococcus  aureus,  Bacillus  subtilis)  և  գրամբացասական (Escherichia coli M17, E. coli dhpα-pUC18) բակտերիաների շտամեր [6]։
 Հակաբակտերիական  ակտիվության  արժեքը  ներկայացված  է  լուծամզվածքներինվազագույն ճնշող կոնցենտրացիայով (ՆՃԿ)։
 Հետազոտությունների արդյունքները և դրանց քննարկումը։
  Խաղողի տերևիև  ընձյուղի  մզվածքներն  ունեցել  են  կիսաարգելակման  ցածր  արժեքներ  (IC50=19.8մկգ/մլ  և  28.1  մկգ/մլ)  և  համապատասխանաբար՝  հակառադիկալային  բարձրազդեցություն (Նկար 1, 2)։
 կ ի դ ա ռ ա կ ա Հ Տերևի լուծամզվածքի… ն ի ա յ Ընձյուղի… լ ա կ ի դ ա ռ ա կ ա Հ Նկար 1. Խաղողի տերևի, ընձյուղի և կեղևի լուծամզվածքների հակառադիկալայինակտիվությունը։
 Նկար 2. Խաղողի տերևի, կեղևի և ցողունի լուծամզվածքների հակառադիկալայինակտիվությունը՝ 1. Կատեխին (+ ստուգիչ), 2. Ընձյուղ, 3. Տերև, 4. Կեղև, 5. Ստուգիչ (-)Տերևի  լուծամզվածքում  ֆենոլների  ընդհանուր  պարունակությունը  կազմել  է55.4±1.1, ընձյուղ և կեղևի լուծամզվածքներում համապատասխանաբար` 76.52±1.2 և78±1.6 մկգ ԳԹՀ/մլ–ից (Նկար 3)։
 Տերևի,  ընձյուղի  և  կեղևի  լուծամզվածքներում  ֆլավոնոիդների  ընդհանուրպարունակությունը կազմել է համապատասխանաբար՝ 166, 77․4 և 26․3 մկգ ԳԹՀ/մլ– ից (Նկար 3)։
 Ֆենոլների պարունակությունը Ֆլավոնոիդների պարունակությունը Տերև Ընձյուղ Կեղև Նկար 4. Խաղողի տերևի, ընձյուղի, կեղևի լուծամզվածքներում ֆենոլների ևֆլավոնոիդների ընդհանուր պարունակությունը։
 Մեր հետազոտությունների համաձայն՝ ուսումնասիրված լուծամզվածքները չենազդում երկաթի իոնների խելատացման ունակության վրա։
 Փորձարկված  գրամ-դրական  և  գրամ-բացասական  բոլոր  բակտերիաներիցմիայն  Escherichia  coli-ն  է  որոշակի  զգայունակություն  դրսևորել  ուսումնասիրվողլուծամզվածքների նկատմամբ (Նկար 4)։
  Այս դեպքում նվազագույն ճնշող կոնցենտրացիան կազմել է 250 մկգ/մլ։
 Նկար 4. E. coli M17 շտամի աճի բացակայությամբ ձևավորված գոտիները գինեգործությանթափոնից ստացված լուծամզվածքների ադեցությամբ։
 Այսպիսով,  գինու  արտադրության  թափոնն  օժտված  է  կենսաբանականակտիվությամբ,  դրսևորում  է  հակաօքսիդանտային  ակտիվություն։
   Ստացվել  ենփորձարարական նոր տվյալներ, որոնք կարող են նպաստել գինու արտադրությանթափոնի հետագա ուսումնասիրմանը՝ որպես երկրորդային նյութափոխանակությանարգասիքների  ստացման  այլընտրանքային  աղբյուր։
   Շնորհիվ  արժեքավոր  հատկությունների՝ գինու արտադրության թափոնը կենսատեխնոլոգիական  ուսումնասիրությունների համար լավ օբյեկտ է և կարող է մեծ կիրառություն ունենալ բժշկության,կոսմետիկայի և սննդի արդյունաբերության մեջ։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆof Ten Medicinal Plants Used in Colombian Folkloric Medicine։
  A Possible Alternative inԽալաթյան Գայանե, Սահակյան ՆաիրաԳԻՆՈՒ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԹԱՓՈՆԻ ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱԿՏԻՎՈՒԹՅՈՒՆԸԲանալի բառեր` գինու արտադրության թափոն, ֆենոլներ, ֆլավոնոիդներ, IC50։

Սինթետիկ  հակաօքսիդանտները  մարդու  առողջության  համար  կարող  են  վտանգավոր լինել, հետևաբար, բուսական ծագման ոչ թունավոր հակաօքսիդանտների  որոնման  խնդիրը  շարունակում  է  արդիական  մնալ։
   Այս  աշխատանքի  նպատակն  է  եղել  ուսումնասիրել  գինու  արտադրության  թափոնի  (պտղի,  տերևի,  ընձյուղի  լուծամզվածքների)  կենսաբանական  ակտիվությունը։
   Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ գինու արտադրության թափոնn ունի հակաօքսիդանտային մեծ  ներուժ և կարող է օգտագործվել սննդում, բճշկությունում և կոսմետիկայում։
