ՎԵՐARԻՆ ՆՈՐ ՊԱՐՍԵՐԱԿԱՆ ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄ Այսօր պարսկերենը, Իրանի պաշտոնական լեզուն, պատկանում է իրանական լեզուների հարավ-արևմտյան խմբին:   Պարսկերենը սակավաթիվ լեզուներից մեկն է, որն անցել է պատմական զարգացման երեք փուլեր ՝ հին, միջին և նոր:  Հին պարսկերենում (մ.թ.ա. VI - IV դարեր) մեզ են փոխանցվել մի շարք արձանագրություններ: VI-V դարերից, թողած Աքեմենյան Դարեհ թագավորները, Քսեքսեսը (Բիհիստունյան արձանագրություն և այլն): Միջին պարսկերենում (մ.թ.ա. IV - մ.թ.ա. IX դար) մեզ ոչ միայն ժայռապատկերներ են տվել (Հաջիաբադ, Պայկուլի, Թաղի Բուստան և այլն), այլև գրվել են կրոնական և աշխարհիկ աղբյուրներ («Կառնամակ-է Արտաշիր»): Papakan »,« Dankard »,« Bundahishn »,« Khudayname »և այլն):   Նորպարսկեն ձեւավորվել է IX դարում ՝ բաժանված երկու ենթատարածքների ՝ դասական (IX-XVI դդ.) Եվ ժամանակակից (XVI- արդի օրեր): Միջին իրանական լեզվի շրջանում իրանական լեզուներից ամենատարածվածը միջին պարսկերենն էր, որը Սասանյան պետության պաշտոնական լեզուն է, որով գրվում էին «արձանագրություններ», «կրոն» և «աշխարհագրություն»:  Այնուամենայնիվ, պարթեւերենը, սոգդերենը և բակտրիական լեզուները, որոնք հիմնականում խոսվում էին Սասանյան պետության հյուսիսարևելյան նահանգներում, շարունակում էին գոյություն ունենալ, իսկ հարավային պարսկերենը հին խոսակցական լեզվով հետևում էր հին պարսկերենին:   Արաբական արշավանքներից հետո Սասանյան կայսրության անկումից հետո (VII դ.) Իրանում արաբերենը դարձավ պաշտոնական լեզու, չնայած որ մարդիկ շարունակում էին խոսել պարսկերեն կամ իրանական, խալիֆայության կենտրոնից արձակված հրամանները տրվում էին արաբերեն:  Չնայած արաբական արշավանքներին, Իրանը մի քանի դար դարձավ գերակշռող իսլամական պետություն, բայց արաբերենը երկար ժամանակ չէր կարող հաստատվել: ,  Այս շարժումը սկսվեց VIII դարում և արաբական իշխանության դեմ ամենահզոր բողոքներից մեկն էր:  Այս շարժումների ներկայացուցիչները երբեմն ծայրահեղ միջոցներ էին ձեռնարկում ՝ փորձելով ամբողջովին ճեղքվել կանեփի աշխարհից:   Իրանական ծագում ունեցող գրողները հետզհետե սկսեցին մերժել պարսկերենը, որը թևակոխել էր նոր դարաշրջան, այսինքն ՝ պարսկական նոր շրջան: Հայտնի միջնադարյան շոուն, պատմաբան, փիլիսոփա Իբն Մուկաֆֆան (Ռուզբեհ, VIII դ.) Իր աշխատություններից մեկում, անդրադառնալով Իրանում խոսվող լեզուներին, նշում է, որ Սասանյանների անկումից հետո օգտագործվել են հինգ հիմնական լեզուներ. [դ] (Դարի (պալատական ​​լեզու, որն օգտագործվում էր դասական գրականության գլուխգործոցներ գրելու համար)), ֆարսի (Ֆարս նահանգի զրադաշտական ​​աճպարարների ծիսական լեզուն), Խուզի (Խուզեստանի նահանգի տեղական բարբառ) և սորաներեն (լեզուն, որը խոսում են Պարսկա-իրաքյան): Այս հիշատակությունից բացի, IX-X դարերից մեզ են հասել մի շարք տեքստեր, որոնց լեզուն գիտական ​​գրականության մեջ ընդունվում է որպես եբրայերեն-պարսկերեն, քանի որ դրանք գրվել են եբրայերեն տառերով:  Այս տեքստերի լեզուն պարունակում է քերականական և բանավոր ձևեր, որոնք բացակայում են արաբալեզու նորաստեղծ գրական պարսկերեն աղբյուրներում, բայց լայնորեն օգտագործվել են միջին պարսկական գրականության մեջ:  Օրինակ ՝ «հացթամի», «հասթիի», «հաստիմի», «հացենդի» փոխարեն մենք ունենք «խռպոտ», «բարի», «նրան», «ձեռքի» ձիեր:   Նա նաև իր բառապաշարում օգտագործում է միջին պարսկական «asgahân» («ծույլ»), «abâri» («այլ»), ustâm («վստահություն») բառերը, որոնք չկան պարսկական վաղ ժամանակակից աղբյուրներում:   Հուդա-պարսկական և միջին պարսկերենի քերականական նմանությունները և շփոթեցնում են, թե արդյոք կար հատուկ կապ հրեաների և զրադաշտականների միջև, որոնք ստեղծեցին միջին պարսկերեն իններորդ դարում:  Անանուն Gilիլբերտ Լազարը, սակայն, գտնում է, որ եբրայերեն-պարսկերեն գրված աղբյուրների լեզվի առանձնահատկությունը ոչ մի կապ չունի իրանցի հրեաների լեզվի հետ, բայց դա բերում է Իրանի հարավային տարածքների տեղական բարբառներին:  Այս տեսակետն ամրապնդվում է, երբ պարզվում է, որ եբրայերեն-պարսկերեն տեքստերը գրվել են Խուժաստանում և ազ Լազարը նկատում է այդ տեքստերում այն ​​ժամանակվա Շիրազի բարբառի մնացորդները [2]: Իրանցի գիտնական Ալի Ռավաղին Մեշհադի Աստանա-է Լոդսի գրադարանում աշխատելու ընթացքում հայտնաբերեց մի հզոր աղբյուր, որը նա մշակեց և հրատարակեց Qur'anուրան-Լոդսի անվան տակ:  Դա Սուրբ Qur'anուրանի պարսկերեն թարգմանությունն է: Քանի որ այդ աղբյուրի առաջին և վերջին էջերը կորել էին, Ռավաղին չկարողացավ պարզել հեղինակի թվականը գրելու ամսաթիվը:  Արաբերեն լեզվով խորը լեզվական հետազոտություն գրելուց հետո նրանք պայքար սկսեցին արաբական մշակույթի դեմ:  Շուբինը բարձրացրեց մարդու ազատության հարցը ՝ նպաստելով այն գաղափարին, որ նվաճված ժողովուրդների մշակույթը ավելի բարձր դիրքում է, քան արաբական մշակույթը:   Խալիֆայությունը հետապնդեց շատ շուբիների, բայց չկարողացավ կանխել այս շարժման տարածումը, ինչը, ի վերջո, հանգեցրեց խալիֆայության թուլացմանը: Հիմնվելով բառաբանական և քերականական առանձնահատկությունների վրա, հետազոտողները եզրակացրեցին, որ այս հուշարձանը գրվել է Սիստանում կամ նրա հարևանությամբ (տեքստը պարունակում է «գվիշտար», «բիշթար» («ավելին»), «գվադ» - «բադ» («քամի»), «gwâfte» - «bâfte» («հյուսված»), «ginad» - «binad» («տեսնում է»), «gahisht» - «behesht» («դրախտ») և քերականական ձևերը, որոնցում նա նկատում է բնագրի համեմատ Պարսկերեն, «w» բառի սկզբում «բ» բառը հայտնվում է «gw-» կամ «g-» տառերով, ինչը, ըստ arազարոսի, տեքստի ցուցում է Սիստանից, քանի որ նմանատիպ տառադարձություն է եղել պահպանվել է ավելի ուշ Սիստանում. բալուչիների լեզվով):   Theուրանի համատեքստում հայտնաբերվում են նույն քերականական միավորները, ինչ «լինել» բայի դեպքում, որը մենք գտնում ենք եբրայերեն պարսկերեն տեքստերում («պարn պար yatha-ye ketâb didvar ձեռքը» - «Նշանները գիրքը պարզ է »): ) Կարող ենք եզրակացնել, որ իրականում եբրայերեն տեքստերի լեզուն թեհրիական ծագում չունի, բայց բնորոշ է Իրանի որոշակի տարածաշրջանում խոսվող բարբառներին (այս դեպքում մենք խոսում ենք հարավային Իրանի մասին, հաշվի առնելով այն փաստը, որ եբրայերեն տեքստերը Պարսկերենը գրվել է Խուզեստանում, Իրանի հարավ-արևմուտքում, իսկ Rուրան Ռոդսը ՝ Սիստանում, Իրանի հարավ-արևելքում): Նրանց ընդհանուր լեզվական առանձնահատկություններից և նմանություններից կարելի է ենթադրել, որ IX-XI դարերում Իրանի հարավում նրանք խոսում էին պարսկերենի նույն բարբառով ՝ որոշ տարբերություններով [2]: Իրանում Սասանյանների տոհմի հաստատմամբ տեղի են ունենում ոչ միայն աշխարհաքաղաքական, այլեւ լեզվական փոփոխություններ:  Պարսից նահանգի սասանյանները Իրանի հարավից աստիճանաբար բարձրացան հյուսիս, Համադան, Ատրպատական-Խորասան ՝ տարածելով իրենց լեզուն իշխանությունից զատ:  Հաստատվելով Իրանի հյուսիսում, հատկապես նախկին պարթեւական մայրաքաղաք Տիզբոնում, սասանյանները տարածում են միջին պարսկերենը տեղական պարթեւախոս համայնքում:  Սասանյանների անկումից հետո ՝ արաբական արշավանքներին հաջորդող շրջանում, պարսկերենն արդեն գտնվում էր տեղական լեզուների ՝ պարթեւերենի, սոգդերենի և այլ բարբառների ազդեցության տակ ՝ ստեղծելով լեզվական նոր իրողություն հյուսիսային Իրանում:  Պարսից լեզուն թափանցեց Տիզբո սասանյան արքաների արքունիքի տեղափոխման արդյունքում, ապա, ըստ Արթուր Քրիստիանսենի, պարսկերենը հասավ հասկանալի հեռավոր Խորասանում սասանյան բանակի կողմից, որն ըստ ժամանակակից տերմինաբանության այնտեղ ռազմաբազաներ ուներ:   Հյուսիսային նահանգներում տարածված այս բարբառը կոչվում է Lazազար, էպարխիայի հյուսիսային բարբառը:   Փաստորեն, սասանյանները հյուսիս տարածեցին այն լեզուն, որն օգտագործվում էր Իրանի հարավային նահանգներում, որն այդ ժամանակ ստանդարտ էր, դասական միջին պարսկերեն, իսկ արդեն հյուսիսում `միջին պարսկերենը անմիջական կապի մեջ մտավ լայնորեն խոսված պարթեւերենի (սոգդերեն) հետ: , վտարելով պարթեւերենը Խորասանից, իսկ սոգդերենը ՝ Սողդից, ինչը հիմք դարձավ հյուսիսարևելյան Իրանում նոր պարսկերեն լեզվի առաջացման համար: Համեմատելով Հենինգի կողմից Լազարի հետ հրատարակված նույն մանիճայական աղբյուրի միջին պարսկական «պարթեւական» տեքստերը ՝ arազարոսը գտնում է, որ միջին պարսկական տեքստը քերականական և շարահյուսական նմանություններ ունի նոր պարսկերենի հետ, բայց ըստ բառաբանության ՝ «մենք գտնում ենք ավելի շատ բառեր, որոնք օգտագործվում են պարթեւական տեքստում»: մեծ »,« հումշան »-« պայծառ ») [2]: Վերոհիշյալից պարզ է դառնում, որ նոր պարսկերեն լեզուն ձևավորվում է Իրանի հյուսիս-արևելքում, պատմական Խորասան ող Սողդի տարածքում, և բավականին տարբերվում է եբրայերեն պարսկերենով և -ուրան-Գոդսիլեզվով գրված տեքստերից:  Lazազարը կատարում է հետևյալ ենթադրությունը. Իրանում իսլամի տարածման առաջին դարերում պարսկերենն ուներ երկու հիմնական բարբառ. Առաջինը խոսվում էր երկրի հարավում և երկրորդը հյուսիս-արևելքում (հնարավոր է հյուսիս-արևմուտքում):  Ավելին, մենք տեսնում ենք, որ հարավային բարբառն ավելի շատ նման է միջին պարսկերենին, իսկ հյուսիսային բարբառը ձեւավորվել է ավելի ուշ շրջանում ՝ պարթեւերենի և սոգդիայի ազդեցության տակ:  Սա է պատճառը, որ եբրայերեն տեքստերը և -ուրանի օղակները ավելի խորը բառարանային ընդհանրություններ ունեն միջին պարսկերենի հետ: Իր հոդվածներից մեկում Օմիդ Սալարը անդրադառնում է վաղ պարսկերենի խնդրին:   Նա առաջ է քաշում Սասանյան նահանգում երկու խոսակցական պետական-պաշտոնական լեզուների գոյության տեսությունը:   Այլ կերպ ասած, նա տեսնում է գրական Պահլավին (միջին փուշթուերեն) որպես պաշտոնական լեզու, և բարբառային տարբերակը (Սալարը նրան անվանում է «պարսկերեն») դառնում է հիմք նոր պարսկերենի համար, որը, անվանելով այն ստանդարտ լեզու, տալիս է օգտագործված հրամանները հսկայական կայսրության ժողովուրդների կողմից: Դրանք հասանելի դարձան ժողովրդին, և Տիզբոն ուղարկված պատվիրակները շփվում էին այլ մարզերի պատվիրակների հետ այս չափանիշի լեզվով:  Սա նման է այսօրվա Իրանում առկա լեզվական միջավայրին, որտեղ նահանգներում ապրող ժողովուրդներից յուրաքանչյուրը խոսում է իր լեզվով, բայց երբ խոսքը վերաբերում է հասարակության հետ կապերին կամ պետության հետ շփմանը, ժամանակակից պարսկերենը օգտագործվում է որպես ստանդարտ լեզու: Ըստ Lazազարի, Իբն Մուկաֆայի կողմից նշված դարի պարսկերեն լեզուները նույն լեզվի երկու տարբերակ են ՝ գրավոր-գրական-խոսակցական:  Պարսկերենը Իրանի հարավային շրջանների խոսակցական լեզուն է (տարածված էր պատմական Ֆարսի նահանգի բնակչության շրջանում), իսկ դարում գրական լեզուն Սասանյանի պաշտոնական, վարչական, կրոնական և գրավոր աղբյուրների լեզուն էր: պետություն   Իբն Մուկաֆան հայտնում է, որ «4-րդ դարը խոսվում է դատարանում, և մայրաքաղաքի լեզուն Tizbon է» («դար» բառը ծագել է «դար» - «դուռ», «դարբար» «դատարան» բառերից):  Փաստորեն, դարը ճիշտ նույն հյուսիսային բարբառն է, որի մասին մենք խոսեցինք վերևում:  Մեր կարծիքով, նոր պարսկերեն լեզվի ձևավորումը տեղի ունեցավ Տիզբոնի տարածքում, քանի որ այստեղ էր, որ առաջին պարթեւերենը ՝ միջին պարսկերենը, հանդիպեցին և փոխազդեցին միմյանց հետ: Կարծում ենք, որ Տիզբոնից գրավոր աղբյուրների բացակայությունը մեզ թույլ չի տալիս ապացուցել այն փաստարկը, որ նոր պարսկերեն լեզուն ձևավորվել է Տիզբոնում, բայց այս ամենը սոսկ ենթադրություններ են ՝ առանց հիմնված լինելու պարզ, անհերքելի փաստերի վրա:   Այժմ գիտական ​​հանրությունը հակված է կարծելու, որ նոր պարսկերեն լեզուն ձեւավորվել է Խորասանի տարածքում: Արաբական արշավանքները ումը Սասանյան պետության անկումը հնարավորություն տվեց, որ խոսակցական լեզուն ՝ նոր պարսկական սաղմերը, դառնան ուղղագրական լեզու:  Այլ կերպ ասած, եթե Սասանյան պետությունը շարունակեր գոյություն ունենալ, ժողովրդի մեջ տարածված խոսակցական խոսքը գրական լեզվի կարգավիճակ չէր ստանա:   Ըստ Սալարի, Սասանյանների անկումից հետո, ըստ էության, սահմանափակ էր միջին պարսկերենի գործածումը, մինչդեռ ժողովրդի շրջանում ժողովրդականություն վայելող խոսակցական պարսկերենը շարունակում էր գոյություն ունենալ և արդեն IX դարում գրական լեզվի կարգավիճակ ստացավ: [4] Որոշ հեղինակներ պնդում են, որ XI դարում միջին պարսկերենը օգտագործվել է որպես գրականության լեզու:  Այդ պատճառով գրական պարսկերենով գրողները ճիշտ գտան տարբերակել այն փաստը, որ նրանք չեն օգտագործել գրական միջին պարսկերեն, բայց գրել են «մեկ այլ» պարսկերեն, որը գրվել է արաբական տառերով, կոչվել է «Դարի» ՝ տարբերակիչ միջին պարսկերենից: 2 Ավելի ուշ, երբ միջին պարսկերենը գործնականում մոռացության մատնվեց (այն սահմանափակեց միայն զրադաշտականներով), «Դար» անունը հնացավ: նոր պարսկերենը պարզապես կոչվում էր «պարսկերեն» կամ «պարսկերեն»: 2 Ենթադրվում է, որ նոր պարսկերեն լեզուն գրվել է եբրայերենով ՝ նախքան արաբական այբուբենի անցնելը: Այս տեսակետը առաջ քաշեց Հեննինգը, որը հանդիպեց Դանդան-Ուիլիղից եբրայերեն-պարսկերեն մի տեքստի, որի լեզուն տարբերվում էր մեր աշխատանքի նախորդ էջերում նշված հրեա-պարսկական տեքստերի լեզվից:   Ըստ Հեննինգի, այն ավելի շատ նմանություններ ունի նոր Խորասանի պարսկերենին: Հենինգը կարծում էր, որ նոր պարսկերեն լեզվի ձևավորումը բավականին դանդաղ է ընթանում `բերելով այն օրինակը, որ եթե Ֆիրդուսուի« Շահնամե »-ն կարդար Սասանյանարկա Խոսրով Փարվիզը, նա դա հասկանում էր իննսուն տոկոս:   Դրանից կարելի է ենթադրել, որ ժամանակակից պարսկերենի արմատները գալիս են նախաիսլամական ժամանակաշրջանից, բայց խոսակցական լեզվով գրված աղբյուրներ չեն հայտնաբերվել Սասանյան շրջանում, քանի որ գրավոր մշակույթի ստեղծումը քաղաքական-կրոնական էլիտայի մենաշնորհն էր, որը պատվիրեց դրանք պաշտոնական լեզվով:  Պրոֆեսոր Գառնիկ Ասատրյանը կարծում է, որ ժամանակակից գրական պարսկերենը փոքր-ինչ տարբերվում է դասական ժամանակաշրջանից, որն իր հերթին շատ չի տարբերվել ուշ միջին պարսկերենից: Հիմնվելով այն փաստի վրա, որ միջին և ժամանակակից պարսկերենի հիմնական տարբերությունները պայմանավորված են շարահյուսությամբ, և բառապաշարի և հնչյունաբանության նմանություններ կան, կարող ենք փաստել, որ պարսկերենը ավելի քան հազար տարի էական փոփոխությունների չի ենթարկվել, ինչը բնորոշ չէ իրանականին: լեզուները (միաժամանակ): պարսկերենի հետ հարավ-արևմտյան խմբին պատկանող մյուս լեզուները շարունակեցին իրենց դինամիկ զարգացումը):  Պրոֆեսոր Ասատրյանը ժամանակի ընթացքում նոր պարսկերեն լեզվի զարգացման «կանգառը» բացատրում է իր ուրույն կարգավիճակով, այսինքն `լինելով գրականության լեզու:   Պարսկերենը չի ենթարկվում «խորը» լեզվական զարգացման, բայց կանգ է առնում իր վերջին միջին իրանական պետության մեջ ՝ դառնալով մշակութային և ազգամիջյան հաղորդակցության լեզու: Իր հոդվածներից մեկում շվեդ գիտնական Բո Ուտասը արտահայտեց հետևյալ միտքը. «Եթե ընդունենք, որ ժամանակակից պարսկերենը միջին պարսկական ուղղագրական տարբերակի անմիջական ժառանգորդն է, մենք կթողնենք այն փաստը, որ որոշ խոսակցական բարբառներ հիմք են հանդիսացել ստեղծելու նոր գրական լեզու »:   Այսպիսով, նա կասկածի տակ է դնում այն ​​փաստը, որ ինքը նոր պարսկերենի, միջին պարսկականի անմիջական հետնորդն է. նա նկատում է, որ նոր պարսկերենը ամբողջովին վերստեղծված լեզու է:  Այնուամենայնիվ, հետագայում Ուտան համեմատեց միջին-նոր պարսկերեն լեզուները քերականական, բառաբանական-շարահյուսական տեսանկյունից ՝ նշելով, որ չնայած բառապաշարի տարբերությունները ակնհայտ են, բայց միջին պարսկերեն-քերականական-քերականական համակարգերը դեռ ավելի պարզեցված են նոր պարսկերեն  Եվ ինչպես գիտենք, լեզուն զարգանալուն պես անցնում է պարզեցման:   Այսպիսով, չնայած ժամանակակից պարսկերենում պարթեւական և սոգդական բազմաթիվ փոխառություններին, դրա հիմքերը դեռ պետք է որոնել ուշ միջին պարսկերենում: Համառոտ անդրադառնանք նոր պարսկերեն լեզվի կազմավորման աշխարհագրական հարցին:   Գիտական ​​շրջանակներում նոր պարսկերեն լեզվի արևելյան ծագման հարցը կասկածից վեր է, քանի որ միջնադարյան պոեզիայի եզակի գոհարների ստեղծումը վերագրվում է այն բանաստեղծներին, ովքեր աշխատել են արևելյան նահանգների իրանական պետությունների պալատներում:  Այնուամենայնիվ, Արևմտյան և Կենտրոնական Իրանում նման գրավոր աղբյուրների բացակայությունը կամ սակավությունը բնավ չի ապացուցում այն ​​փաստը, որ նոր պարսկերենը չի զարգացել այդ տարածքներում:   Եթե ​​հաշվի չառնենք, որ պարսկերենը գրականության լեզուն է, ապա կենտրոնական Իրանի տարածքները ժամանակակից լեզվի զարգացման բնօրրաններից մեկը համարելու համար կարելի է փոքր պատճառներ ներկայացնել: Արաբական արշավանքներից հետո, խալիֆայության ձևավորումից հետո, արաբերենը ի սկզբանե ստացել է գերիշխող լեզվի կարգավիճակ արաբների գրաված տարածքներում, իսկ պետական-տնտեսական կյանքի կառավարումն իրականացվել է արաբերենով:   Այնուամենայնիվ, արաբերենը, լինելով խալիֆայության պաշտոնական լեզուն, չի տարածվել հասարակ ժողովրդի վրա, որը շարունակում էր խոսել պարսկերեն:   Ավելին, շուտով խալիֆայության թուլացման պատճառով Իրանում ստեղծվեցին ազգայնական կազմավորումներ, որտեղ պարսկերենը խոսում էին «պալատում» և դրանից դուրս:   Theամանակի հայտնի բանաստեղծներն ու գիտնականները սկսեցին գրել նոր պարսկերեն, և պատահական չէ, որ իրանցի իսլամական քարոզիչները, որոնք տիրապետում էին այս լեզվին, այն տարածում էին իրենց մայրենի ՝ պարսկերեն լեզվով:   Կարող ենք եզրակացնել, որ IX - XII դարերում պարսկերենը իսլամի տարածման լեզուն էր:  Դրա ապացույցն է Մալդիվյան կղզիներում հայտնաբերված մի շարք կրոնական աղբյուրներում հայտնաբերված նոր պարսկերեն բառերը, որոնք փոխարինում են արաբական տերմիններին, որոնք անծանոթ են տեղացիներին:   Այլ կերպ ասած, տեքստերի լեզուն տեղական բարբառն է, բայց իսլամական բովանդակությանը բնորոշ հատուկ տերմինները վերցված են ոչ թե արաբերենից, այլ պարսկերենից:   Օրինակ ՝ տեքստերից մեկում «Մուհամեդ մարգարե» արտահայտությունը հանդիպում է «պետամբարուն»:  Հատկանշական է, որ «petambarun» բառը գալիս է ժամանակակից պարսկերեն «peyğâmbar» - «մարգարե» բառից, բայց արաբերենում ավելի հաճախ օգտագործվում է «rasul» բառը:   Այլ օրինակներ են «նամադու» - «նամազ» («նամազ»), «ռոդա» - «ռուզե» («ծոմ պահելը») բառերը:  Հատկանշական է, որ Մալդիվյան կղզիներից վաքաֆ պարունակությամբ մի շարք տեքստեր նշում են, որ Օրիսլամը այդ երկիր է բերել ոմն Աբդուլ Բարաքաթ Յուսուֆ ալ-Թավրիզ, որի անունը խոսում է իր իրանական ծագման մասին:  Փաստորեն, իր զարգացման սկզբնական փուլում ժամանակակից պարսկերենը նույնպես իրանցի քարոզիչների գործունեության շնորհիվ իսլամացման լեզու էր: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [6] Ասատրյան Գ.Ս., Этническая композиция Իրան:   «Арийского простора» - ից Սահակյան. Նոր պարսկերեն լեզվի ձևավորումը Հիմնաբառեր. Նոր պարսկերեն, դար, տեղական բարբառներ, պահլավերեն: ։

Նոր  պարսկերենի  ձևավորման  հարցը  մշտապես  եղել  է  առաջատար  իրանագետների  հետազոտության  առարկան։
   Սասանյանների  պետության  անկումից  հետո  միջին  պարսկերենն  աստիճանաբար  զիջում  է  իր  դիրքերը  նոր  ձևավորվող  պարսկերենին, որի օրրանը ոչ թե Ֆարս նահանգն էր, այլ Իրանի հյուսի-արևելքը՝  Խորասանը։
   Նոր  պարսկերենն  անցնում  է  ձևավորման  բարդ  գործընթաց,  որի  ընթացքում այն իր մեջ ներառում է պարթևական, սողդական ծագում ունեցող բառեր,  սակայն  քերականության  և  շարահյուսության  տեսանկյունից  շարունակում  է  միջին  պարսկերենի  ավանդույթները  և  առանձնահատկությունները։
   Այն  հանդիսացել  է  միջնադարյան  իրանական  պոեզիայի  լեզուն,  ինչպես  նաև  իսլամի  տարածման  յուրահատուկ գործիք Արևելյան Ասիայում։
   Հոդվածում  անդրադառնում  ենք  միջին  պարսկերենից  նոր  պարսկերենի  անցմանը, ինչպես նաև մի շարք գիտնականների՝ Լազարի, Ուտասի, Ասատրյանի և  այլոց կողմից առաջ քաշված գիտական հիմնավորումներին։
