ՕՍՄԱՆՅԱՆ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ՍՈIOԻԱԼ-ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ՐԱԳԻՐԸ «AԱՆԱՊԱՐՀՄԱՆ» ԷAGԵՐՈՒՄ Սիմեոն Լեհացին իր «oyանապարհորդություն» -ում անդրադարձել է նաեւ Օսմանյան Թուրքիայի սոցիալ-տնտեսական պատմության որոշ հարցերի:  Որպես ճանապարհորդ ՝ նա ականատես էր, լսում կամ ուղղակիորեն կատարում էր որոշ գործողություններ, որոնք նկարագրում են 17-րդ դարի առաջին կեսի Օսմանյան Թուրքիայի սոցիալ-տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունները: Օսմանյան Թուրքիան տնտեսապես հետամնաց երկիր էր:   Մասնավորապես 17-րդ դարում Օսմանյան կայսրության տնտեսական ճգնաժամն իր արտահայտությունն գտավ խոշոր հողակենտրոն հողատերերի ընդվզումների մեջ:   Եթե ​​այս խնդրին նայենք քաղաքական տեսանկյունից, ապա պետք է նշենք, որ 16-րդ դարից սկսած Թուրքիան պատերազմ հրահրեց Սեֆյան Պարսկաստանի դեմ, որը տևեց բավականին երկար և ավարտվեց Թուրքիայի պարտությամբ, ինչը, իհարկե, ունեցավ իր անդառնալի հետեւանքները: նման լավ կյանքի վրա: Օսմանյան կայսրության սոցիալ-տնտեսական փլուզման և խորացող ճգնաժամի պատճառներից մեկը բնակչության արագ աճն էր:  Սա նշանակում էր, որ հողերը չեն կարող բավարար լինել:  Տեղի ունեցավ «հողային սով», և Անատոլիան լցվեց, ըստ էության, հողազուրկ գյուղացիներով, որոնք ապրուստի միջոց չունեին:   Արդյունքում երկրում հայտնվեցին մեծ թվով «չիֆթբոզաներ», այսինքն ՝ գյուղացիներ, որոնք ստիպված էին լքել իրենց հողերը:   Միևնույն ժամանակ, քաղաքներում, առանց որևէ աշխատանք գտնելու, նրանք միացան անօրինությունների, խռովությունների և ապստամբությունների կախվածություն ունեցող կամ պարզապես թալանող թալանող քարավաններով զբաղվող կամ իրենց ավազակախմբեր կազմող մարդկանց շարքին: 1 Տե՛ս 16-17-րդ դարերի տնտեսական դժվարություններ, խմբ. ՝ Մալքոլմ Էդուարդ Յապ, Լոնդոն, 2000, http: //www.britannica.com/place/Ottoman-Empire/The-Decline-of-the-Ottoman-Empire-1566-1807/02.02.2016//: 2 Տե՛ս Suraiya Faroqhi, Քաղաքային տարածքը որպես վիճելի հիմքեր:  16-18-րդ դարի արհեստագործական կոֆլիկտի տարածքային ասպեկտները Ստամբուլ, Ստամբուլ, 2002, էջ 222-232: Արդեն 16-րդ դարի սկզբին գյուղացիների անխնա ճնշման պատճառով Օսմանյան կայսրությունում սկսվեցին գյուղացիական ապստամբություններ և բողոքի տարբեր դրսեւորումներ:   Միևնույն ժամանակ, հարկ է նշել, որ 15-րդ դարից (որը շարունակվեց մինչև 18-րդ դար) օսմանյան սուլթանները փորձեցին որոշակի բարեփոխումներ կատարել երեք երկրների սոցիալ-տնտեսական կյանքում, մասնավորապես ՝ կարգավորել առկա հին կանոններ և օրենքներ:  Նրանք փորձում էին կրճատել 4 Կ. Պոլսի ուռճացված կենտրոնական բյուրոկրատիան, սակայն, այնքան էլ արդյունավետ չէր 5: Օսմանյան Թուրքիայում իրականացված այդ բարեփոխումների վերաբերյալ տարածված կարծիքը առաջ է քաշել Բ. Բարտոլդը:  Նա նշեց, որ բարեփոխումները նույնիսկ տեսականորեն անհնարին էին, քանի որ «պետական ​​և հասարակական կյանքում յուրաքանչյուր նորամուծություն համարվում է կրոնի դեմ ուղղված հանցագործություն»: Եվ արդեն 16-րդ դարի երկրորդ կեսին պետական ​​հարկերը բավականին արագ աճեցին, հայտնվեցին նոր հարկեր, սկսվեց կիրառվել գյուղմթերքների հարկադիր վաճառք, ինչը, փաստորեն, դարձավ գյուղացիությունը թալանելու դաժան միջոցներից մեկը:  Կաշառակերությունը լայն տարածում գտավ երկրում, հատկապես փողերով պաշտոններ նշանակելը 7:   Եվ արդեն 16-րդ դարի վերջին, 17-րդ դարի սկզբին սով էր մոլեգնում ամբողջ Անատոլիայում 8  Նման պայման 3 Բարթոլդի հայտարարությունը այս բարեփոխումների վերաբերյալ հաստատում է թուրք պատմաբան Տ. Թունայանը, ասելով, որ Օսմանյան, ինչպես ցանկացած այլ մահմեդական պետություն, որևէ բարեփոխում անհրաժեշտ չի համարել, քանի որ դրա կառուցվածքն ու մարդկային հարաբերությունները միշտ և անփոփոխ են տրված Qur'anուրան և theուրան:  Այդ պատճառով նրանք արդյունքի չեն հասել այդ հարցում:  Տե՛ս Ինճիկյան Հ., Օսմանյան ֆեոդալիզմի որոշ բնութագրական հատկանիշների մասին, «Պատմական հանդես», № 2, 1982, էջ 40: 4 Տե՛ս Suraiya Faroqhi, The later Ottoman Empire 1603-1839, The Cambridge History of Turkey, The administrative elites, Vol. 3, Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակչություն, 2006, էջ 140-141: 5 Տե՛ս Sevket Pamuk, The Factor շուկաների էվոլյուցիան Օսմանյան կայսրությունում, 1500-1800, Տնտեսական ինստիտուտներ, էջ 7-8: 6 Տե՛ս Բարդուղիմեոս Վ., Թուրքիա, իսլամ և քրիստոնեություն: Soc., T. 6, M., 1966, էջ: 413 թ. 7 Մասնավորապես, Ֆ. Բեռնին 17-րդ դարում հաստատված սովորույթ է դրել պետության, վարչաշրջանի և այլ վարչական ծառայությունների պաշտոնների կանխիկ վաճառքը:  Նա այս երեւույթը գրանցեց Հնդկաստանում և Պարսկաստանում ՝ նշելով, որ Օսմանյան Թուրքիայում «ավելի հաճախ դա տեղի է ունենում հրապարակավ»:   Նա եզրակացնում է ներկայացված փաստերից, որ եթե Հնդկաստանում և Իրանում «նահանգապետերի երեխաները երբեմն ժառանգում են իրենց հայրերի պաշտոնները, որի արդյունքում ժողովուրդը չի ենթարկվում այնպիսի ճնշման, ինչպես Թուրքիայում»:  Եվ իսկապես, Թուրքիայում ղեկավարները վաճառում էին վարչական պաշտոններ, վճարում հարկեր և կապում դրանք և պահանջում, որ այդ պաշտոնները զբաղեցրած անձինք որոշակի գումար կանխիկ վճարեն պետական ​​գանձարան:   Տե՛ս Bernie F., History of the Last Politics in the Great Mughal Empire, M., 1936, p. 205-206թթ. 8 Այս մասին ավելին տե՛ս Suraiya Faroqhi, XVII Century Agricultural Crisis and the Art of FlutePlaying.  Մեվլեվի դերվիշների խոսքային գործերը (1595-1652), Թուրքիկա: 20, Ստամբուլ, 1988, էջ 43-70: Կայսրությունում ծնունդ առան գյուղացիական նոր իրարանցումներ:   Allիշտ է, այս բոլոր ընդվզումները պարտություն կրեցին, բայց, այնուամենայնիվ, դրանք խոր հետքեր թողեցին և խարխլեցին Օսմանյան կայսրության հիմքերը: Թուրքիան առավել ցնցված էր alaալալների շարժումներից 10:   Այս աննախադեպ ընդվզումները, որոնք սկսվել են 1590-ականներին, արագորեն տարածվեցին ամբողջ Փոքր Ասիայում ՝ հասնելով մինչ Անդրկովկաս: Նա նաև անդրադարձավ Jալալի ապստամբությանը 11 իր լեհական Սիմեոն 12 աշխատության մեջ, որում նա խոսեց նրանց կործանարար գործողությունների մասին, ասելով, որ «բայց ավելի քան քառասուն հազար տուն եկավ Ստամբուլ և Գալաթասարայ և Սկուտարի:  Քանի որ նրանցից յոթը ոչնչացրել էին destroyedելալիկին: բոլոր հալածվածներն ու փախածները փախան այնտեղ: «  Այնուհետև լեհացին ավելացնում է, որ այս ամենի պատճառով ՝ Պուլթանից մինչ Ստամբուլ, Ուրումելի, մինչև Վանատիկ, չկար քաղաք, գյուղ կամ տնտեսություն, որտեղ հայեր չապրեին, այսինքն ՝ նրանք ցրվեցին այս դաժան շարժման միջոցով 13:  Այլ կերպ ասած, Սիմեոն լեհը ևս մեկ անգամ հաստատում է այն փաստը, որ lalելալ շարժումը բացասական է կայսրության ենթակա ժողովուրդների, մասնավորապես հայերի համար: Ռազմաքաղաքական համակարգի կազմալուծման գործընթացը, որի նշաններն ի հայտ եկան XVI դարի առաջին կեսին, Թուրքիայում ներքին ճգնաժամի հասունացման ազդանշան էր:  Եվ Թուրքիան հետզհետե կորցնում էր իր նախկին ռազմական հզորությունը, որի արդյունքում պարտություն կրեց տարբեր պատերազմներում: 9 Մասնավորապես 1572 թ.-ին Ապստամբություն բռնկվեց Մոլդովայում, 1594-ին ՝ Վալախիայում, 1596-1598-ին ՝ Բուլղարիայում, և արդեն 16-րդ դարի վերջին և 17-րդ դարի սկզբին հարավային Սերբիայում, Չեռնոգորիայում, Հերցեգովինայում և այլ վայրերում:   Այս մասին Новичев А. D., History of Turkey, M., 1965, p. 36 17-րդ դարի սկզբին Օսմանյան Թուրքիան, ինչպես նաև Հայաստանի պատմության վերաբերյալ եվրոպական աղբյուրները, հատուկ տեղ են զբաղեցնում 1605-1610 թվականներին: Պոլսում Ֆրանսիայի դեսպան Բարոն դե Սալինյակի նամակները ֆրանսիական թագավորին:   Նամակներն անդրադառնում են այդ տարիների Թուրքիայի քաղաքական պատմության ամենակարևոր հարցերին. Theալալ շարժում, թուրք-իրանական, թուրք-ավստրիական պատերազմներ և այլն:  Հաղորդված նյութերը բացարձակ ճշգրիտ են:  17-րդ դարի սկզբին Օսմանյան կայսրությունում իրավիճակն այնքան սարսափելի էր, որ Բարոն դե Սալինյակին թվում էր, որ այդ պետության վերջնական կործանումը մոտ է:  Բարոն դե Սալյնյակին նվիրված նամակների ժողովածուն ներառում է նաև Ֆրանսիայի թագավորի (1607 թ. Մարտի 26) և Յանիսարների պետի (նույն տարվա սեպտեմբերի 10) դեսպանին ուղղված նամակները, որոնք անդրադառնում են alaալալ շարժմանը վերաբերող հարցերին: , 11 Տե՛ս Stanford J. Shaw, Social Unrest, USA, Minnesota, 2006.URL. http: //www.britannica.com/place/Ottoman-Empire/The-Decline-of-the-Ottoman-Empire-15661807 (02.02.2016): 12 Տե՛ս George Bournoutian, նշվ. աշխատանք, էջ 302: 13 Տե՛ս նույն տեղում, Պ. Օսմանյան կայսրության այս սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը բացասական ազդեցություն ունեցավ Անդրկովկասի ժողովուրդների վրա, քանի որ արդեն 1590 թ. Վերջինս կարողացավ հաստատել իր ինքնիշխանությունը, «սկսեց պարտադրել իր հասարակական-քաղաքական համակարգը, ինչպես նաև դաժանորեն ճնշել ժողովուրդներին տարածաշրջանի »:  Այս առաջին քայլն այն էր, որ թուրքերը տարածքը բաժանեցին սանջակների, վիլայեթների և փաշաների 14:  Օկուպացված տարածքներում թուրք պաշտոնյաները կատարում էին մարդահամարներ, կազմում հարկային ցուցակներ, դաժան միջոցներով իրականացնում էին ինչպես պաշտոնական, այնպես էլ լրացուցիչ հարկահավաքություն և այլն: Միևնույն ժամանակ, Օսմանյան Թուրքիան, գտնվելով անընդհատ պատերազմների մեջ, մեծ ուշադրություն էր դարձնում առաջին հերթին զինվորականությանը:  Այդ պատճառով նրանք ստեղծեցին մեծ հզոր բանակ, բարձր ռազմական տեխնիկա:  Այդ ժամանակ Յանիսարի կորպուսը, որը թուրքական բանակի կորիզն էր, մեծ դեր էր խաղում սուլթանական բանակում: Հարկ է նշել, որ տարածաշրջան ներխուժած հիմնականում մահմեդական զավթիչները իրենց առջև խնդիր էին դնում բռնի իսլամականացնել բնիկ քրիստոնեական մեծամասնությունը, ինչը դարձավ նրանց պետական ​​քաղաքականության հիմնաքարը:  Վերջիններս իրականացնելու համար նրանց կողմից օգտագործվել են բազմաթիվ մեթոդներ (մահվան սպառնալիքից մինչև հարկային և իրավական սպառնալիք):  Ընդունելով բռնի իսլամը ՝ հայերի այդ հատվածը ժամանակի ընթացքում, տարբեր պատճառներով, կամավոր կամ ակամա թողեց իր մայր արմատները, իրենց քրիստոնյա հարազատներին, ինչը, ի վերջո, հանգեցրեց նրանց մասնակի կամ ամբողջական ձուլմանը:   Հայերը, լինելով Օսմանյան կայսրության հիմնական ոչ մահմեդական ազգերից մեկը, պարբերաբար ենթարկվում էին հարկադիր իսլամացման, որը տարբեր ժամանակներում ունեցել է տարբեր ծավալների: 14 Տե՛ս Bartold V. В., Место Прикаспийцких квастей в истории мусульманского мира, Баку, 1925, стр. 145 թ.  Այս բաժանումների վերաբերյալ մանրամասների համար տե՛ս Gabor Agoston and Bruce2009, էջ 14-15, Suraiya Faroqhi, Քաղաքացիական հասարակություն և քաղաքական իշխանություն Օսմանյան կայսրությունում:  AUniversity Press, էջ 112-114:  Նշված վարչական բաժանումների մասին կա մեկ այլ հոդված. Zուլալյան Մ., Էվլիյա Չելեբու «Սեյաեհեթ անուն» -ը ՝ որպես 17-րդ դարի Արևմտյան Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական պատմության աղբյուրներից մեկը, «Պատմական հանդես», № 9, 1986, էջ , 132: 15 Պետք է նշել, որ թուրքերը հսկայական եկամուտներ էին ստանում նվաճված շրջաններից: Օրինակ, վրացի հեղինակ Բիդլիսը նշեց, որ միայն Թավրիզի (հետագայում Մարաղա) նահանգից օսմանյան պետական ​​գանձարանում ներառված էր 15,000 ունցիա ոսկի (համարժեք է 300 կգ-ի):   Իսկ նոր նվաճած երկրներից ստացված ընդհանուր եկամուտը, ըստ թուրք պատմաբանների կրճատված թվերի, կազմում էր մոտ 25 միլիոն 200 հազար ակր, այսինքն ՝ 420 հազար ոսկե դրամ: Օսմանյան պետությունում սուլթանության հենասյունը ավատարների դասն էր:  Երկրի ամբողջ բնակչությունը բաղկացած էր երկու հիմնական խմբից:  Առաջին խմբում ընդգրկվածներին անվանում էին հարցնում (այսինքն ՝ զինվորներ) 16:  Այս խմբում ընդգրկված էին բոլոր նրանք, ովքեր ներկայացնում էին սուլթանի իշխանությունը:  Նրանք հիմնականում զինվորական, ծառայողական վասալներ էին, որոնց ձեռքում էին կենտրոնական կառավարման մարմինները, պալատականները, հոգևորականները ՝ «ուլեմա» 17:  Իսկ գլխավոր դերը պատկանում էր ռազմական կավատներին: Երկրորդ խումբը Օսմանյան կայսրությունում այն ​​հպատակներն էին (Ռայա) 18, ովքեր արհամարհված էին (քրիստոնյա-հրեա), նրանց թույլ չտվեց հագնել իրենց թույլ տված հագուստը, կրել այն, ինչը նախատեսված էր մահմեդականի համար:  Եթե ​​դա տեղի ունենար, կախյալին սպառնում էր դարձի կամ մահապատժի ենթարկում:   Այս ամենը հաստատում է Սիմեոն լեհը, ով ասաց, որ ինքը իրավունք չունի քրիստոնեական Օսմանյան կայսրությունում. Բայց բոսդելը, չարուխը և հին ու մեկ չուլագան, բայց ոչ ազատ իրենց ձեռքում: միայն գլխում »:  Նա հավելում է, որ նման կարգ կար ամբողջ երկրում, բայց մի փոքր խաղաղություն կար, այդ առումով Կ.-ն հանգիստ էր: Պոլսում, ինչպես նա արեց Հալեպում 20: Նրանց նույնիսկ արգելված էր այցելել իրենց սրբավայրերը կամ եկեղեցին, որոնք շատ դեպքերում վերածվել էին մզկիթի: Թուրքերը թույլ չեն տվել կառուցել կամ նույնիսկ վերանորոգել եկեղեցիներ: 16 Լրացուցիչ մանրամասների համար տե՛ս վերոնշյալ հոդվածը. Suraiya Faroqhi, քաղաքական գործունեություն Արևելքի տնտեսական և սոցիալական պատմություն, N. 35, Քեմբրիջի համալսարանի մամուլ, Լոնդոն, 1992, էջ: 1 17 Տե՛ս Gabor Agoston and Bruce Masters, Encyclopedia of the Ottoman Empire, Old Bazaar, Georgetown University, Washington, DC, USA, 2009, էջ 577-578, տե՛ս նաև SuraiyaFaroqhi, նույն հոդվածը, էջ 20-24: 18 Տե՛ս Suraiya Faroqhi, նույն տեղում, Պ. 19 Տե՛ս E. Keomurjian, Blog, ed. Մ. Նշանյան, Երուսաղեմ, 1939, էջ 66: 20 Տե՛ս Ակինյան Ն., Նշվ. աշխատանք, էջ 207: 21 Դա է վկայում Սիմեոն լեհը, որ քրիստոնյաները, անընդհատ անհանգստության մեջ լինելով, ժամեր էին պետք ՝ գնալու և աղոթելու:  Բայց երբ նրանք գնում էին եկեղեցի աղոթելու, գործընթացը շատ արագ արվում էր, քանի որ եթե թուրքերը տեսնեին նրանց եկեղեցում աղոթելիս, նրանց կսպանեին կամ, լավագույն դեպքում, կտտանքների ենթարկեին:  Ապա նա ավելացրեց, որ հայերը «Նմանապես, մարդիկ ժամերով չէին գնում, բայց մոռանում էին Աստծուն բազում հոգիների և հարկերի, անվանումների և այլ բաների առջև, որովհետև նրանք հանգստություն և խաղաղություն չունեն:  Տե՛ս Ակինյան Ն., Նշվ. աշխատանք, էջ 208: 22 Տե՛ս E. Keomurjian, Blog, ed. Մ. Նշանյան, Երուսաղեմ, 1939, էջ 71:   Էվլիյա Չելեբին վկայում է նաև այն մասին, որ թուրքերը Կարսի հայկական եկեղեցին վերածել էին «Սուլեյման էֆենդու» անունով մզկիթի:  Տե՛ս. Չեյ Իրան », Մ., 1983, էջ. 197 թ. հին 23-ը:  Նրանք օգտագործում էին ամեն պատրվակ ՝ քանդելու համար հոյակապ կրոնական շենքերը, և կայսրության բոլոր եկեղեցիները, որոնք ավելի բարձր էին մզկիթներից, թուրքերը հրամայում էին կանգնեցնել եկեղեցին կամ գմբեթը իջեցնել 24:   Բացի այդ, կայսրության պարտությունից հետո, հատկապես կայսրությունում կրած պարտությունից հետո, բռնությունն ու ճնշումը սաստկացան, իսկ հետո նրանք իրականացրեցին նոր մարդահամար 25, որին հաջորդեց հարկերի ավելացումը, նրանց արգելվեց ուրախանալ կամ գնալ քայլել, նույնիսկ գերեզման այցելել: Ինչպես լեհն է նշում քրիստոնյաների հուղարկավորության մասին. «Թող մյուսին և մահացածներին պատվով չընկալեն և Մաշտոց կարդալով, բայց որպես դիակ նրանք տախտակը տանեն առանց տրտնջալու: և նա նաև անմարդկային փողոց է, ինչպես հրեան Լեում, որ եթե մեկը հանդիպի, շորթում կամ թափառում է Տիրամոր դագաղի նման, բայց նաև հայհոյում է հավատացյալներին ՝ ասելով «Նասրան, pարպուլ, Քելբ, Խինձիրե», որոնք տաջիկներն ասում են միայն «կավուր» և «նրբացնում են» 26: Քրիստոնյա հպատակները, նույնիսկ հոգևոր առաջնորդը ՝ պատրիարքը, ֆիզիկական անվտանգություն չունեին:   Նա կարող էր բանտարկվել, խոշտանգումների ենթարկվել և այլն: 27.  Այս ամենը խոսում էր այն մասին, որ Հայաստանի մյուս քրիստոնյա ժողովուրդները բոլորովին իրավունք չունեին օսմանյան պետությունում: Հարկ է նշել, որ նյութական զրկանքներն այս քրիստոնյա հպատակների համար ավելի ծանր էին, բացի թուրքական անվերջ ճնշումներից ու ճնշումներից: Christiansենքի ուժով նվաճած քրիստոնյաները վճարում էին հատուկ գլխավոր հարկ ՝ «ջիզյեն» կամ «խարաջ», որը գանձվում էր Օսմանյան կայսրությունում զորակոչի փոխարեն (ինչպես Իրանում), իսկ քրիստոնյա կանայք և աղջիկները ազատվում էին այդ հարկից 28: Միևնույն ժամանակ, թուրքերի այս կանխամտածված ներքին քաղաքականությունը կայսրության ենթակա ժողովուրդների նկատմամբ հանգեցրեց աշխարհի բաժանմանը ՝ խորացնելով թշնամանքը մահմեդականների և քրիստոնյաների միջև:   Նվաճված երկրներում թուրքերը ստրկացնում ու ստրկացնում էին գյուղացիներին ու արհեստավորներին 29: 23 Տե՛ս Վ. Փափազյան, Հայերի վիճակը ըստ օսմանյան տնտեսությունների (16-18-րդ դարեր), «Պատմական հանդես», 1976, էջ: 127: 24 Մասնավորապես, ըստ Երեմիա Քյոմուրջյանի, այդ պատճառով հարձակման ենթարկվեցին Եվդոկիայի և Բրուսայի հայկական եկեղեցիները: 25 Տե՛ս Sevket Pamuk, The Evolution of Factor շուկաների զարգացումը Օսմանյան կայսրությունում, 1500-1800, Տնտեսական ինստիտուտներ, Ստամբուլ, 2005, էջ: 2 26 Տե՛ս Ակինյան Ն., Նշվ. աշխատանք, էջ 207: 27 Խոսելով թուրքերի կամայականության մասին ՝ Լեհաստանը նշում է, որ իր թագավորության տարիներին Թոխատում (1613) կար մի վատ կարգ, համաձայն որի եկեղեցիներն ու վանքերն այլևս չպետք է մոմ վառեին, այլ վառեին յուղային լամպեր:  Իսկ եթե տեղ էին գտնում, տուգանում էին: 28 Տե՛ս A. Հովհաննիսյան, նշվ. գործողություն cit., p. 18, Փափազյան Վ., Հայ հայերի վիճակն ըստ օսմանյան տնտեսությունների (16-18-րդ դարեր), «Պատմական հանդես», 1976, էջ: 134: 29 Տե՛ս A. Հովհաննիսյան, նշվ. աշխատանք., էջ 21: Օսմանյան կայսրության (նաև Պարսկաստանում) քրիստոնյա բնակչությանը թույլ չէին տալիս ձի, ջորին կամ ուղտ նստել, բայց թույլատրվում էր միայնակ նստել ավանակի վրա:   Մասնավորապես, այս առիթով Սիմեոն Լեհացին իր աշխատության մեջ նշեց, որ դա կապված է այն ավանդույթի հետ, որ «որպեսզի ասեն, որ ուղտը հեծել է Մահմաթին, որպեսզի պատվեն ուղտը և փառաբանեն այն, բայց նաև, եթե նրանք թույլ մի տվեք, որ քրիստոնյաները գլխարկ, շալ կամ որևէ այլ բան կրեն, թող ուրիշները դրեն դրանք իմ գլխին և դեն նետեն:  Էշի վրա մզկիթի, մզկիթի կամ քաղաքի դիմաց քայլելու այլ պատվիրան չկա, բայց ոտքով: և երբ ես տեղյակ չէի իմ մեծ աղետից, ես էշի վրա նստեցի Մսիր: «  Հենց այդ ժամանակ էր, որ թուրք ոստիկանները հասան լեհ Սիմեոնին և ուժեղ հարվածեցին նրա գլխին և նետեցին գետնին:  Եվ երբ ժանտախտը հայտնվեց նրա վրա, ներկաներն ասացին նրան. «Այլևս էշի վրա չեք նստելու, որովհետև դա պատվիրան չէ, այլ զբոսանք»: Այնուհետև Սիմեոն լեհը Մուշ կատարած ճանապարհորդության ժամանակ պատմում է թուրքերի վարած քաղաքականության մասին, որոնք ձիեր են ձգում դեպի հայերը (ինչպես կայսրության մնացած քրիստոնյաները) և նրանց հագուստի մասին ՝ նշելով, որ Խարբերդում մի վանական երկու հոգու վարդապետ ունի: շաբաթներ Նա ասաց. «Միգուցե ձեր ձին չվերցնեք ձեզ հետ, թող նա մնա այստեղ ինձ մոտ, փոխի ձեր հագուստը, հագեք հին, ձանձրալի բրդե վերարկու, քանի որ սա Քուրդիստան է»:   Եվ լեհն արեց այնպես, ինչպես աշակերտն էր իրեն հրահանգել խուսափել հետագա դժվարություններից: Սակայն Սիմեոն լեհը վերջինիս հետ կապված ավելացնում է, որ թուրքերի երկիրն ամբողջովին այդպիսին է, իսկ Խարբերդը բոլորին նման է:  Նա նշում է, որ Կ. Պոլսում քրիստոնյաները մի փոքր մխիթարություն և շքեղություն ունեն, քանի որ տեղի հայերն ունեն պայծառ եկեղեցիներ, տոնախմբություն ձայնով, նրանք ձի են նստում, հագնում հարյուր քաջ, ասում են յոթանասուն քաջ, ուտում, խմում, ուրախանում 31:  Եվ արդեն Կ. Ամիտից առաջ Կոստանդնուպոլսում նրանց թույլատրվում էր ավանակ և ուղտ ունենալ, հետո ավելացնում է, որ Սեբաստացու տանը նույնիսկ ավանակ չկա, բոլորը ստիպված եզներ են պատրաստում և աղ աղում:  Եվ սա էր պատճառը, որ Սիմեոն լեհը տուգանք վճարեց իր ձիու համար, երբ նա գնում էր ցանկացած քաղաք կամ ցանկացած այլ վայր: Նրանց կողմից իրականացված բերդի կառուցումը թուրքական օկուպացիոն քաղաքականության ապացույցն էր:   Նրանց անհրաժեշտ էր ամրոցներ ՝ ժողովրդի դիմադրությունը ճնշելու համար 33: 30 Տե՛ս Ակինյան Ն., Նշվ. աշխատանք, էջ 207: 31 Տե՛ս Ակինյան Ն., Նշվ. աշխատանք., էջ 192: 32 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 22: 193-194թթ. 33 Տե՛ս Sevket Pamuk, նշվ. աշխատանք., էջ 9:   Օսմանյան ամրոցի կառուցման մասին տե՛ս A. Հովհաննիսյան, նշվ. աշխատանք., էջ 21: Օսմաններն ունեին հսկայական, ուռճացված բյուրոկրատական ​​համակարգ և այլասերված պետություն, որը պահանջում էր ահռելի ծախսեր դատարանի, բանակի և փաշայի գերատեսչությունների կարիքները հոգալու համար:  Եվ արդեն գանձարանի բացակայությունը 34 սպառնում էր էիչերիների, վարձու սիփահիների ՝ սովորական ասորիների ապստամբությանը:   Սա էր Շիրվանի, Արեշի և Georgiaորջիայի ենթակա բնակիչների նրանց մշտական ​​կողոպուտի հիմնական պատճառը 35: Նշված դարաշրջանում ՝ Օսմանյան պետությունում, երկիրը բաժանված էր երեք մասի ՝ օշրիե, խարաջի և արզ memleket36:  Ուշրիան պատկանել է մահմեդականներին, Խարաջիյան ՝ ոչ մահմեդականներին, իսկ արդեն մեմլեկեթը ՝ պետական ​​հողերին: 37:   Թուրքիայում հողերի պաշտոնավարումը կապված էր թուրքական ռազմական բռնապետության համակարգի հետ, ըստ որի այն բաժանվում էր երեք խմբի ՝ ոչ ազատ վասալներ, ազատ վասալներ, սուլթան վեզիրներ, խասեր:  Այս խմբերը տարբերվում էին իրենց հարկային իրավունքներով 38: Այսպիսով, երբ 17-րդ դարում Օսմանյան կայսրության փլուզման նախանշաններն ակնհայտ էին, ինչպես տեսանք, այդ պետության հարևանությամբ տագնապի զգացողություն կար երկրի ճակատագրի վերաբերյալ:  Սուլթաններն ու վեզիրները չէին կարողանում ընկալել պետության փլուզման իրական պատճառները, բայց վերջիններս ակնհայտորեն տեսնում էին դրա արտաքին դրսևորումները, հարկային եկամուտների կրճատում, ապստամբություններ, խռովություններ, մյուս կողմից ՝ փաշաների և արվարձանային տանտերերի եսասիրություն, Դա դասական կաշառակերության և կոռուպցիայի երկիր էր:   Մայրաքաղաքի բյուրոկրատիայի կողմից գանձապետական ​​միջոցների ծախսումը լայն տարածում էր ստանում:   Եվ գանձապետարանի նոր համալրումն ապահովելու համար օսմանյան իշխող շրջանակներն իրականացնում էին կայսրությանը ենթակա ժողովուրդների դաժան հարկային քաղաքականությունը, որն իսկական չարիք էր այդ ժողովուրդների համար:  Կ. Պոլսի բյուրոկրատիայի տարիներին կոռուպցիան այնքան տարածված էր, որ այնքան սովորական էր դարձել, որ նույնիսկ Օսմանյան գանձարանում կաշառքի գործերով զբաղվող հատուկ կառույց կար «կաշառքի հաշվառում»: Փաստորեն, սրանով պետական ​​գանձարանն օրինականացրեց կաշառքի «բաշխման» համակարգը ՝ վերցնելով դրա որոշակի մասը: 35 Տե՛ս Sevket Pamuk, նշվ. աշխատանք., էջ 8: 36 Տե՛ս Zulalyan M., Evliya Çelebi «Seyahet Name» - ը `որպես 17-րդ դարի Արեւմտյան Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական պատմության աղբյուրներից մեկը,« Պատմագրական հանդես », № 9, 1986, էջ: 130 37 Օսմանյան Թուրքիայի հողային բաժանումների վերաբերյալ ավելի մանրամասն տե՛ս Ֆերիդուն բեյի «Սուլթանների գրությունները» բաժինը:   Տե՛ս Սաֆրաստյան Ա., Թուրքական աղբյուրները Հայաստանի հայերի, Անդրկովկասի ժողովուրդների մասին, հ. Բ, Երեւան, 1964, էջ 240-241: 38 Այս մասին ավելին տես տե՛ս վերոնշյալ հոդվածը. Սուրայա Ֆարոխի, Քաղաքական գործունեություն 4-6: որի մասին Սիմեոն լեհը նշեց իր աշխատության մեջ: Եվ քանի որ այս ամենն անմիջական ազդեցություն ունեցավ պետության սուլթանի գանձարանի պետության վրա ՝ միևնույն ժամանակ սպառնալով նրանց գահի կայունությանը, օսմանյան պետական ​​գործիչները ժամանակ առ ժամանակ փորձում էին գտնել ճանապարհներ բարելավելու երկրի ֆինանսները, ռազմական գործերը և վարչարարությունը: , բայց գրեթե բոլոր դեպքերում դա անհաջողություն էր, որը հետագայում կհանգեցներ Օսմանյան կայսրության վերջնական վերացմանը: Մելիք Մկրտչյան ՕՍՏԱՆԱԿԱՆ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ՍՈIOԻԱԼ-ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔԻ ՀԱՐUԸ «AԱՆԱՊԱՐՀՈՒԹՅԱՆ» Է PԵՐՈՒՄ Հիմնաբառեր. Ճանապարհորդություն, alaալալ ապստամբություն, Պոլսի հայոց օսմանյան Թուրքիա: ։

Սիմեոն  Լեհացու  «Ուղեգրություն»-ում  առկա  են   սոցիալ -տնտեսական  բնույթի  բազմաթիվ  հարուստ  տեղեկությունները,  մասնավորապես  17-րդ  դարի  առաջին  չորս  տասնամյակների Օսմանյան Թուրքիայի վերաբերյալ։
  Հատկապես ուշագրավ են այդ երկրի բնակիչների կենցաղի, ծիսական սովորույթների և առհասարակ ներքին կյանքի վերաբերյալ նրա  հաղորդումները։
  «Ուղեգրությունը»  կարևոր աղբյուր է 17-րդ դարի Օսմանյան Թուրքիայի  քաղաքական  կյանքի  շատ  կողմերի,  կայսրության  լծի  տակ  գտնվող  իրավազուրկ  ժողովուրդների, մասնավորապես հայերի ու հույների մասին։
  «Ուղեգրության» տվյալները արժեքավոր են նաև Կ. Պոլսի հայկական գաղութի ներքին կյանքի տեսանկյունից ուսումնասիրման համար։
