 «Մարդկանց հետ հաղորդակցման ունակությունը նույնպիսի ապրանք է, ինչպիսիք են շաքարն ու սուրճը։
 Ես պատրաստ եմ այդ ունակության համար վճարել ավելի, քան այս աշխարհի որևէ այլ ապրանքի համար։
 »  Ջոն Ռոկֆելլեր Սոցիալական  հաղորդակցումը  լեզվի  կիրառումն  է  սոցիալականհամատեքստում։
   Այնսոցիալականփոխներգործությունը,  սոցիալական  ճանաչումը,  պրագմատիկան  ևխոսքային  նյութի  մշակումը  [10]։
   Մասնագետներին,  ծնողներին  ևներառումմեջիրէուսուցիչներին հուզող այս փաստը բազում հետազոտությունների առիթէ հանդիսացել։
 Անձի  սոցիալիալական  հաղորդակցման  զարգացման  հարցը  միշտեղել է փիլիսոփաների, մանկավարժների, հոգեբանների և սոցիոլոգներիուշադրությանհաղորդակցականզարգացման  արդիականությունը  պայմանավորված  է  հասարակությանսոցիալական  պահանջմունքներով՝  սոցիալապես  ակտիվ  անհատիձևավորման  համար,  ով  ընդունակ  է  փոխներգործել  արտաքինմիջավայրի հետ։
 Սոցիալականկենտրոնում։
 է՝կենդանիԹեմայի  արդիականությունը։
   Հայտնի  է,  որ  ամբողջ  աշխարհումխոսքի  և  հաղորդակցման  դժվարություններ  ունեցող  երեխաների  թիվըգնալով  ավելանումշփման  պակասի,  թվայինտեխնոլոգիաների՝  երեխայի  կենցաղ  մտնելու,  ընտանիքներում  առկալարված  վիճակի,  էկոլոգիական,  ֆիզիոլոգիական  և  այլ  խնդիրներիպատճառով  [ASHA-  Social  Communication  Disorders]։
   21-րդ  դարումհատկապես  կարևորվում  է  շփումն  ու  հաղորդակցումը՝  տեղեկատվության  ձեռքբերման,  մտքերի  ու  փորձի  փոխանակման  և  այլառումներով։
   Սակայն  խոսքի  խանգարումներ  ունեցող  անձանց  համարայս  հարցը  մշտապես  ակտուալ  է,  քանի  որ  այս  անձինք  ունեն  թե՛շփման, թե՛վերբալ ու ոչ վերբալ հաղորդակցման տարբեր խնդիրներ։
 ակտիվՍոցիալապեսձևավորմանկարևորությունն  արտահայտվել  է  մի  շարք  այնպիսի  ականավորմանկավարժների աշխատություններում, ինչպիսիք են Յ. Ա. Կոմենսկին,Ժ.-Ժ.  Ռուսոն,  Ա.  Դիստերվերգը,  Կ.  Դ.  Ուշինսկին,  Վ.  Ն.  Շուլգինան  ևայլք [9]։
 անձնավորությանՄինչնախադպրոցականներիսոցիալական  ակտիվությանձևավորման  խնդրին  անցնելը  հարկավոր  է  հասկանալ՝  ինչպիսիանձնային  որակներ  է  ենթադրում  սոցիալապես  ակտիվ  մարդը։
   Այններառումենպատասխանատվությունը,  ինքնուրույնությունը,  բարոյականությունը  ևայլ նմանատիպ որակների համադրությունը։
 հատկանիշներ,բազմաթիվինչպիսիքէԵրեխաներիգործունեություննու  անկախությունը  ամբողջդիդակտիկ  համակարգի  հիմնական  սկզբունքներից  մեկն  է.  «Ուսուցչիխնդիրն  այն  է,  որ  սովորողները  պատրաստի,  արդեն  լուծում  ստացածխնդիրներմտավորգործունեությունը դրանց լուծմանը» [7]։
 չուսումնասիրեն,ուղղենիրենցայլՄեր ուսումնասիրության նպատակն է՝1. վերլուծելսոցիալականհաղորդակցմանհմտություններիզարգացումը նորմայում և լոգոպեդիայի տեսանկյունից,2. պարզելնախադպրոցահասակներիևկրտսերդպրոցումսովորողների  սոցիալական հաղորդակցման  էությունը,3. որոշելսոցիալականհաղորդակցմանձևավորմանն  ուղղված  աշխատանքներիաշխատանքների ընթացքում։
 բնույթըհմտություններիլոգոպեդականՎերոնշյալ  նպատակների  համար  մեր  առջև  դրել  ենք  հետևյալխնդիրները՝1.  ուսումնասիրել  սոցիալական  հաղորդակցման  վերաբերյալմասնագիտական գրականություն, 2.  ծանոթանալ  սոցիալական  հաղորդակցման  խանգարումներիհետազոտման մեթոդիկաներին և հնարավոր շտկման եղանակներին։
 Մեր  ուսումնասիրությունների  համար  կիրառվել  է  մեթոդներիհարցազրույց,դիտում,հետևյալգործիքակազմը՝հարցաթերթիկային հարցում։
 զրույց,«Հաղորդակցում»  տերմինը,  ըստ  Harper  Douglas։
  «communication»։
  Online Etymology Dictionary  աղբյուրի, ծագել է լատիներեն «communico»բառից, որը նշանակում է դարձնում եմ ընդհանուր, կապում եմ, շփվումեմ։
  Հաղորդակցման  նպատակը  տեղեկատվության  փոխանցումն  է,որը  կարող  է  կատարվել  զանազան  ձևերով  [12]։
   Հաղորդակցությունըտեղեկությունների  փոխանցման  գործընթացն  է,  որը  կատարվում  էիմաստավոր  շարժումներով  (ժեստեր),  դեմքի  արտահայտություններով,խոսքով,  մամուլի  կամ  էլեկտրոնային  փոստի  հաղորդագրություններով,հեռախոսով,  ռադիոյով,  հեռուստատեսությամբ  և  այլ  եղանակներով։
 Հենց  այս  աղբյուրներից  են  երեխաները  լսում,  տեսնում  և  վերցնումտեղեկատվությունը,  որոշակի  բառապաշարով,  քերականական  ճիշտկառույցով  և  կապակցված  խոսքով  փոխանցումշրջապատին։
 Հաղորդակցումը  հասարակական  սուբյեկտների  (անձ,  սոցիալականխումբ)  փոխներգործության  գործընթաց  է,  որի  ժամանակ  տեղի  էունենում  տեղեկության,  փորձի,  գիտելիքների,  կարողությունների  ևգործունեության  արդյունքների  փոխանակում  [10,  11]։
     Իսկ  ի՞նչ  էնշանակում  կարողանալ  հաղորդակցվել։
   Դա  նշանակում  է  կարողանալճանաչել  մարդկանց,  գնահատել  նրանց  գործնական  հնարավորությունները  և,  դրա  հիման  վրա  օգտագործելով  հաղորդակցմանհաղորդակցման[1]։
   Դեռևս  նախադպրոցական  տարիքիցհոգեբանական ունակությունները, նրանց հետ փոխհարաբերություններկառուցելլոգոպեդականաշխատանքի  հիմնական  ուղղություններից  մեկը  երեխաների  մոտհաղորդակցման  հմտությունների  զարգացումն  է։
   Հաղորդակցմանհմտությունները ենթադրում են երեխայի արագ կողմորոշումը  տարբերիրավիճակներում,  վերբալ  և  ոչ  վերբալ  հաղորդակցման  միջոցներիազատ  կիրառումը։
   Մեր  պրակտիկ  փորձի  ընթացքում  հաճախ  ենքհանդիպում  երեխաների,  որոնց  ընտանիքներումչի  կարևորվումերեխայիկարողություններիզարգացումը։
   Սա  մեզ  թույլ  է  տալիս  ևս  մեկ  անգամ  հիմնավորել  Լ.  Ս.Վիգոտսկու  այն  միտքը,  ըստ  որի՝  երեխայի  խոսքը  ձևավորվում  էսոցիալական  շփման  մեջ,  ակտիվ  խոսքային  միջավայրում։
   Այսպարագայումլոգոպեդական  աշխատանքում  շեշտը  պետք  է  դնելերեխայի  հոգեբանական  պաշտպանվածության,  նրա  հարմարավետության,  հասակակիցների  հետ  հուզական  շփում  ստեղծելուանհրաժեշտության  վրա։
   Լոգոպեդական  աշխատանքի  ուսումնականգործընթացում  հաղորդակցման  հմտությունների  զարգացման  համարնպատակահարմար  է  բառապաշարի  հարստացումը  զգացմունքներ  ևհույզեր ցույց տվող բառերով։
 սոցիալականՍոցիալական  հաղորդակցումը,  բանավոր  խոսքը,  գրավոր  խոսքըունեն  բարդ  փոխներգործություն։
   Սոցիալական  հաղորդակցմանհմտությունները  հարկավոր  են  լեզվի  արտահայտման  ու  ընկալմանհամար  և՛  գրավոր,  և՛  բանավոր  խոսքում։
   Գրավոր  և  բանավոր  խոսքիկիրառմանեն  տալիս  արդյունավետհաղորդակցվել  տարբեր  սոցիալական  կոնտեքստներում,  տարբերնպատակներով[10]։
   Այս  հանգամանքը  պետք  է  հաշվի  առնելհատկապես մեր օրերում, երբ  գրավոր խոսքի միջոցով հաղորդակցումնառավել արդիկական է դառնում։
 հմտություններըթույլՍոցիալականվարքայինհաղորդակցմանայնպիսիդրսևորումները, ինչպիսիք են տեսողական կոնտակտը, դեմքի միմիկայիփոփոխությունները,  մարմնի  լեզուն,  ժեստերը  պայմանավորված  ենսոցիալ-մշակութային  և  անհատական  գործոններով  [Curenton  &  Justice,2004; Inglebret, Jones, & Pavel, 2008]։
   Վերոնշյալի համար գոյություն ունիընդունված նորմերի լայն շրջանակ՝ կախված տվյալ անձի անհատականառանձնահատկություններից,  ընտանիքից  և,  իհարկե,  ազգայինպատկանելիությունից։
 Ըստ Ամերիկայի Խոսքի և լսողության ասոցիացիայի՝ սոցիալականհաղորդակցման  խանգարումները  բնութագրվում  են  սոցիալականնպատակներով  օգտագործվող    վերբալ  և  ոչ  վերբալ  հաղորդակցմանդժվարություններով։
   Սոցիալական  հաղորդակցման  խնդիրներ  չկան,երբ անձը՝1.  Հաղորդակցվում  է  որևէ  սոցիալական  նպատակով,  որը  հատուկ  էկոնկրետ սոցիալական իրավիճակի։
 2.  Փոխում  է    հաղորդակցման  ձևը,  որպեսզի  համապատասխանիլսողի  «կարիքներին»։
 3.  Հետևում է երկխոսության և մենախոսության  կանոններին։
 4.  Հասկանում է ենթատեքստը կամ երկիմաստ խոսքը։
 5.  Հասկանում  է,  թե  ինչի  մասին  է  խոսքը,  նույնիսկ  երբ  դաակադեմիականակնհայտորեն չի շեշտվում դիմացինի խոսքում։
 Սոցիալական  հաղորդակցման  խանգարումը  կարող  է  հանգեցնելհեռահար  խնդիրների՝  սոցիալական  դիրքը  գտնելու,  ընկերների  հետփոխհարաբերությունների,հաջողություններիհասնելու,  աշխատանքում  հաջողությունների  հասնելու  դժվարությունների։
  Այս ամենը կարևորվում է խոսքի զարգացման փուլում գտնողերեխաների  սոցիալական  հաղորդակցման  զարգացմանը  նպաստելուտեսանկյունից։
   Սոցիալական  հմտությունների  ձևավորումը  սկսվում  էդեռևս  նորածնային  շրջանից,  երբ  երեխան  սկսում  է  ճանաչել  իրենշրջապատող  աշխարհը։
   Ինչպես  նշում  է  Ամերիկայի  Խոսքի  ևլսողության  ասոցիացիան,  սոցիալական  հաղորդակցման  խանգարումները  կարող  են  հանդես  գալ  որպես  առանձին  խանգարում  կամլինել այլ խնդիրների հետ զուգակցված՝1.  մտավոր հետամնացություն,2.  զարգացման խանգարումներ,3.   սովորելու կարողության խանգարումներ,4.  բանավոր խոսքի խանգարումներ,5.  գրավոր խոսքի խանգարումներ,6.  ուշադրության դեֆիցիտ և  հիպերակտիվության խանգարում,7.  գլխուղեղի տրավմաներ (մանկական և հասուն տարիքում),8.  աֆազիա,9.  թուլամտություն,10. գլխուղեղի աջ կիսագնդի վնասվածքներ։
 Աուտիստիկսպեկտրիզարգացմանխանգարումների  լայն  սպեկտր  են,  որոնց  դեպքում  նկատվում  ենխանգարումներըհմտություններիսոցիալ-հաղորդակցականանբավարարություն,սահմանափակ  հետաքրքրությունների  շրջանակ,  կրկնվող  գործողություններ  [11]։
   Այն  արտահայտվում  է  այս  երեխաների  զգալիառանձնահատկություններով,  սակայն  հիմնական  դեր  են  խաղումսոցիալիզացիայի և հաղորդակցման հմտությունների խանգարումները։
 խանգարումներնունենումենԱուտիստիկ  սպեկտրի  խանգարումների  դեպքում  սոցիալականհաղորդակցմանզգալիառանձնահատկություններ,  որոնք  ուղեկցվում  են  սահմանափակ,ստերիոտիպ,սոցիալականհաղորդակցման  խանգարումը  կարող  է  ախտորոշվել  նաև  աուտիստիկսպեկտրի խանգարումների համատեքստում [8]։
 վարքագծով։
   Այսպիսով,կրկնվողԳոյություն  ունեն  որոշակի  կանոններ,  որոնց  մենք  հետևում  ենքխոսելու  ընթացքում՝  կախված  նրանից,  թե  ինչ  իրավիճակում  ենք և  ումհետ ենք խոսում։
  Ակտիվ սոցիալական դիրքորոշումը առավել ակնհայտէհասարակականգործունեության մեջ։
 նախադպրոցական  տարիքիերեխաներիՍոցիալական հաղորդակցության կանոններից օգտվելու խնդիրներկարող  են  ունենալ  և՛  մեծահասկաները,  և՛  երեխաները։
   Ներկայացնենքմի  իրավիճակ,  երբ  Դուք  Ձեր  ընկերոջը  հրավիրել  եք  ընթրիքի։
   Ձերերեխան,  տեսնելով,  թե  ինչպես  է  նա  փորձում  թխվածքաբլիթներվերցնել,  ասում  է.  «Ավելի  լավ  կլինի  չուտեք  դա,  այլապես  ավելիկգիրանաք»։
     Ձեր  հավատը  չի  գալիս,  որ նա  կարող  էր նման  բան ասել։
 Կամ  մեկ  այլ  իրավիճակ.  Դուք  խոսում  եք  հարևանի  հետ  իր  նորմեքենայի  մասին։
   Նա  դժվարանում  է  շարունակել  խոսակցությունը  ևանդադար  շեղվում  է  թեմայից  և  խոսում  իր  սիրելի  հեռուստածրագրիմասին։
   Նա  չի  նայում  Ձեզ  խոսելիս  և  նույնիսկ  չի  ծիծաղում  Ձերկատակների  վրա։
   Նա  շարունակում  է  խոսել  նույնիսկ  այն  ժամանակ,երբ  Դուք  նայում  եք  ժամացույցին  և  հիշեցնում,  որ  արդեն  ուշ  է։
 Վերջապես Դուք հեռանում եք ՝ մտածելով, թե որքան դժվար է նրա հետխոսելը։
  Եվ՛ Ձեր երեխան, և՛ Ձեր հարևանը լավ են խոսում։
  Բանն այն է,որ  նրանք  ունեն  սոցիալական  հաղորդակցման,  սոցիալականկարողությունների տիրապետման խնդիրներ։
 Այս  և  բազմաթիվ  այլ  օրինակներ  երբեմն  թյուրիմացությանպատճառ  են  դառնում։
   Այսպիսի  խանգարումները  շփոթվում  ենմտավոր, հոգեկան և այլն նմանօրինակ խնդիրների հետ, այնինչ խնդիրըհաղորդակցմանորըպահանջում  է  համակողմանի  շտկողական  աշխատանք  լոգոպեդի  ևհմտությունների  անբավարարություննէ,հոգեբանի  մասնակցությամբ։
   Գրականության  մեջ  առանձնացված  էսոցիալական  հաղորդակցման  հմտությունների  3  հիմնական  խումբ։
 Լեզվի գործածությունը տարբեր նպատակներով՝•  Ողջունելու համար. «Բարև, «ցտեսություն»։
 •  Տեղեկացնելու նպատակով. «Ես այսօր թատրոն եմ գնալու»։
 •  Պահանջելու. «Ջու՛ր տուր ինձ»։
 •  Պլանավորելու.«Ես գնալու եմ քեզ համար թխվածք գնելու»։
 •  Խնդրանքով դիմելու. «Խնդրում եմ, ինձ ջուր տուր»։
 Խոսակցական ոճը փոփոխելը կախված իրավիճակից և խոսակցից՝•  երեխայի և մեծահասակի հետ,•  տվյալ թեմային անտեղյակ և քաջատեղյակ մարդու,•  տանը, դասարանում և խաղահրապարակում։
 Որոշակի  կանոներին  հետևելը  երկխոսության  և  որևէ  բան  պատմելուընթացքում.•  Իմանալ, թե երբ է պետք խոսել, սպասելը քո հերթին։
 •  Ներկաներին ներկայացնելը, թե ինչի մասին եք խոսելու։
 •  Թեմայից չշեղվելը։
 •  Եթե  որևէ  մեկը  չի  հասկանում  Ձեզ,  ապա  նույն  միտքը  այլ  կերպձևակերպելը։
 •  Խոսելիս ժեստերի և մարմնի լեզվի օգտագործումը։
 •  Զրուցակիցների միջև որոշակի հեռավորության պահպանումը։
 •  Միմիկայի և տեսողական կոնտակտի պահպանումը։
 Իհարկե,  այս  կանոնները  տարբեր  մշակույթների  դեպքում  տարբեր  են։
 Այն մարդիկ, ովքեր հաղորդակցման խնդիրներ ունեն, կարող են՝•  Խոսելիսսխալարտահայտություններանելանհամապատասխան  վարք  դրսևորել։
   Օրինակ՝խոսելիս կամ սկսել խոսել մեկ այլ բանի վերաբերյալ։
 կամծիծաղել•  Պատմել թեմային չառնչվող կամ անիմաստ պատմություններ։
 •  Խոսքը  սահմանափակ  օգտագործել,  խոսակցությունը  սկսելառանց  բարևելու,  շնորհակալություն  չհայտնել,  միայն  ասել  այն,ինչ ուզում են։
 Ըստ  Ի.  Մ.  Կորոտկովի՝  երեխայի  սոցիալական  հաղորդակցմանպահանջմունքների  ձևավորումը  կարելի  է  ներկայացնել  4  հիմնականփուլերով.  մեծահասակի  նկատմամբ  երեխայի  ուշադրության  ևհետաքրքրության ի հայտ գալը պայմանավորված է.1.   Մեծահասակի  նկատմամբ  երեխայի  էմոցիոնալ  դրսևորումներիարտահայտմամբ։
 2.   Երեխայիկողմիցնախաձեռնողականգործողություններըմեծահասկի ուշադրությունը գրավելով։
 3.  Մեծահասակի  վերաբերմունքի  և  գնահատականի  նպատմամբերեխայի զգայունությամբ։
 4.  Մեծահասակի  վերաբերմունքի  և  գնահատականի  նպատմամբերեխայի զգայունությունը։
 վերջումերեխաներնԿյանքի  առաջին  տարվաիրենցհասկակիցների  հետ շփվելու մեծ ցանկություն ունեն, նրանք սիրում ենլինել  այլ  երեխաների  միջավայրում,  չնայած  դեռ  չեն  խաղում։
   Կյանքիերկրորդ տարվանից սկսած՝ հասակակիցների հետ շփումը ընդլայնվումէ,  և  4-ամյա  երեխայի  համար  դա  դառնում  է  առաջատար  կարիքներիցմեկը։
   Միևնույնունախաձեռնողականությունն  աճում  են,  այսինքն՝  վարքը  դառնում  էավելի  նպատակաուղղված  [4]։
   Երեխայի  հաղորդակցման  կարիքիհիման  վրա  առաջանում  է՝  ճանաչման  անհրաժեշտություն  և  դրազարգացումիրհասակակիցներից),  որոնք  աստիճանաբար  բացահայտում  են  երեխայիճանաչողական ոլորտի հնարավորությունները։
 ինքնուրույնություննչափահասներիցև(առաջինհերթինժամանակնրանցհետոԻնչպես  նշում  է  Վ.  Ս.  Մուխինան,    հաղորդակցման  ոլորտումկարևոր  նշանակություն  ունի  զարգացման  գործընթացում  ձեռք  բերվածճանաչողական  գործընթացների    անհրաժեշտությունը,  որը  որոշում  էանձի  զարգացման  դրական  ընթացքը։
   Այն  սովորեցնում  է  երեխայինձգտել    հասնելու  այն  ամենին,  ինչը կարևոր  է  այն  մշակույթի  մեջ,  որիներեխան պատկանում է [5]։
 Ռուս  հայտնի  հոգեբաններ,  Լ.  Ս.  Վիգոտսկու  աշակերտներ  Լ.  Ի.Բոժովիչի  և  Լ.  Ս.  Սլավինայի  հետազոտությունն  ապացուցում  է,  որավագ  նախադպրոցականների  և    շրջապատող  իրականության  միջևհարաբերությունների  բազմազանությունը  որոշվում  է  սոցիալականշարժառիթներով,  որոնք  ստեղծվել  են  երեխաների  և  շրջապատողիրականության  միջև  գոյություն  ունեցող  հարաբերությունների  ամբողջհամակարգով։
   Այս  սոցիալականշարժառիթները  հիմնականումկախված են ընտանիքից, երեխայի կյանքի հանգամանքներից, դպրոցումնրա    դիրքի,  դպրոցի  նկատմամբ  իր  ներքին  վերաբերմունքից,  նրանքներառում  են  այն  ձգտումները,  երեխայի  կարիքները,  որոնք  ծագում  ենկյանքի  բոլոր  հանգամանքներից  և  կապված  են  անձի  հիմնականկողմնորոշման հետ [7]։
 գրականությանՄասնագիտականհաղորդակցումըհամարվում  է  շփման  ընթացքում  արագ  և  ճշգրիտ  կողմնորոշմանունակություն,  որը  հիմնված  է  անհատի  հաղորդակցական  փորձի  վրա։
 Հաղորդակցությունը  կարևոր  բաղադրիչ  է,  որը  բաղկացած  է  երեխայիխոսքը  հասկանալի  դարձնելու  և  ուրիշների  ելույթը  հասկանալուպատրաստակամության մեջ [2]։
 մեջունեցողԽոսքի  խանգարումներերեխաների  խոսքայինակտիվության  մակարդակը  ցածր  է,  որն  իր  հերթին  խոչընդոտում  էմտածողական  և  ճանաչողական  գործընթացների  զարգացմանը,բացասաբար  է  ազդում  անհատական  զարգացման  և  նախադպրոցահասկաների  վարքի  վրա։
   Այս  ամենըյուրովի  բարդացնում  էհաղորդակցմանՄարդկանցհաղորդակցման    հմտությունների    ձեռքբերման  մի  քանի  հիմնականաղբյուրներ  կան՝կյանքի  փորձը,  արվեստը,  ընդհանուր  կրթականմակարդակը և հատուկ գիտական մեթոդներ [3, 4, 6]։
 հմտություններիձևավորումը։
 Երեխաներիսոցիալականհաղորդակցմանհիմնախնդիրըլոգոպեդիայի  տեսանկյունից  բազմիցս  ուսումնասիրել  են  բազմաթիվ հոգեբաններ՝   Լ.  Բոժովիչ, Ի.  Կոն, Լ.  Ս.  Վիգոտսկի,  Դ.  Ֆելդշտեյն,   Դ.  Բ.  Էլկոնին, Ժ.  Պիաժե,Կ. Լևին, Շ.  Բյուլեր և  այլք։
   Նրանցից  շատերիկարծիքով՝  երեխայի  հետագա  սոցիալականացման  և  ժամանակակիցհասարակությանն  ինտեգրվելու  գործընթացը  մեծապես  կախված  էվերջինիսզարգացման  արդյունքներից։
  Գրեթե բոլոր հոգեբանները համակարծիք են, որ հաղորդակցումնանգնահատելի  դեր  ունի  երեխայի  անձի  զարգացման  գործում,  ուստի  ևսկզբունքորեն կարևոր է դառնում վերջինիս առանձնահատկություններիուսումնասիրությունը։
 հաղորդակցականոլորտիՀաշվի  առնելով  սոցիալական  հաղորդակցման  կարևորությունը,գրականության  տվյալների  ուսումնասիրությունը  և  մեր  պրակտիկփորձը՝  ստորև  ներկայացված  են  լոգոպեդների,  խոսքի  խանգարումներունեցող  երեխաների  ծնողների  և  տարրական  դասարաններումսովորողներիշրջանում  մեր  կողմից  անցկացված  ուսումնասիրությունների և հարցման արդյունքները։
 Հարցմանը  մասնակցել  են  ընդհանուր  թվով  70  մարդ՝  լոգոպեդ  ևծնող։
   Հարցման  մասնակիցները  18-32  տարեկան  և  բարձր  տարիքայինխմբին  պատկանող  անձինք  են,  որոնց  47  %  գործող  մասնագետներ  են, 33  %-ը  և՛  ուսանող  և՛  աշխատող,  13  %-ը  մասնագիտական  կրթությունունեցող,  սակայն  չաշխատող  մասնագետներ  են։
   Ստորև  բերվածտրամագրում  սոցիալական  հաղորդակցման  վերաբերյալ  հարցմանմասնակիցների  մեկնաբանություններն  են,  որում  մասնակիցների        81, 4%-ը հաղորդակցման հոգեբանական ձևակերպում է տվել։
 Տրամագիր 1. Սոցիալական հաղորդակցման վերաբերյալ հարցմանմասնակիցների մեկնաբանությունները տոկոսային հարաբերությամբ։
 Տարրական  դասարաններում  սովորողների  (թվով  70)  56,3%-ըտղաներ են, 43,7%-ը՝ աղջիկներ։
  Նրանց 73,2%-ը նշել է, որ հեշտությամբէ  շփվում  դասընկերների  հետ  և  ունի  շատ  ընկերներ,  որոնց  հետհիմանկանում  ծանոթացել  է  դպրոցում։
   Մեր  կողմից  անցկացվածհարցման  շրջանակներում  առաջարկվեցին  որոշակի  տրամադրություններ  նշանակող  նկարներ.  երեխաները  պետք  է  ընտրեին  իրենց  այդպահին  դուր  եկած  տրամադրությունն  արտահայտող  նկարը  ևզուգորդումներ  անեին  իրենց  սեփական  տրամադրությունների  ուզգացումների  հետ։
   Նրանց  49,3%  -ը  նշել  է,  որ  լինում  են  դեպքեր,  երբսեփական  մտքերը,  իրենց  զգացածը,  տեսածը,  լսածը  այնքան  էլ  լավ  չիստացվում արտահայտել։
 Տրամագիր 2. Հարցված երեխաների ինքնարտահայտման մակարդակըտոկոսային հարաբերությամբ։
 Հիմնականում նշել են, թե երբ են նման դժվարություններ ունենում.դասերի  ժամանակ  մոռանում  են,  թե  ինչի  մասին  էին  խոսում,ուսուցիչների հետ խոսելիս, խաղալիս, հարցերին պատասխանելիս, երբորոևէ բան են ուզում անել, բայց դժվարանում են բացատրել ու համոզելծնողներին,  անծանոթ  մարդկանց  հետ  խոսելիս  և  այլն։
   Հարցմանարդյունքները  հուսադրող  էին  մինչ  այն  պահը,  երբ  պարզ  դարձավ,  որնախադպրոցահասակների  59,2%-ը  ազատ  ժամանակ  գերադասում    էխաղալ  հեռախոսով  կամ  համակարգչով՝  հետին  պլան  թողնելովբակային  խաղերը  ընկերների  հետ։
   Նրանց  միայն  19,7%–ն  է  պատրաստսեփական նախաձեռնությամբ ծանոթություն հաստատել նոր մարդկանցհետ։
 Այսպիսով,  վերլուծելով  ուսումնասիրության  արդյունքները,  կարղեն նշել, որ մասնակիցների հիմնական մասը՝ գրեթե 67.6 %, հայտնվել էայնպիսի  իրավիճակում,  երբ  նրանց  հաղորդակցման  հմտություններըբավարար  չեն  եղել  արդյունավետ  հաղորդակցման  համար։
   Նրանց 88,7%-ը  նշում  է,  որ  ճանաչում  են,  գիտեն  մարդկանց,  ովքեր  ունենսոցիալական  հաղորդակցման  խնդիրներ։
   Հարցվածների  45,7%-ընախընտրում  է  կենդանի  շփումը,  սակայն  նրանցից  շատերը  օրվաընթացքում  2-4  ժամ  անցկացնում  են  համացանցում  և  դժվարանում  ենպատասխանել  այն  հարցին,  թե  որքան  ժամանակ  են  տրամադրումկենդանի  շփմանը։
   Նրանց  71,4%-ը  նշում  է  նաև,  որ  թվայինտեխնոլոգիաներիբացասականազդեցություն  է  թողնում  հաղորդակցման  հմտությունների  վրա։
 Հարցվածների  70%-ը  կարծում  է,  որ  երեխաների  հաղորդակցմանհմտություններինպատակաուղղվածաշխատանքի կարիք կա։
 օգտագործումըհաճախակիզարգացմաննուղղվածԱյս  հարցը  միշտ  հրատապ  է  նաև  երեխայի  խոսքի  զարգացմանորակի և ժամկետի տեսանկյունից։
  Երբ լոգոպեդի և խոսքի զարգացմանխանգարում  ունեցող  երեխայի  ծնողի  զրույցից  պարզ  է  դառնում,  որերեխան  օրվա  մեծ  մասն  անցկացնում  է  էկրանի  առջև,  ունի  խոսքիզարգացման  խանգարում  ոչ  միայն  հնչարտաբերման  ու  բառապաշարիմակարդակում,  այլև  խոսքի  քերականական  կառույցի,  կապակցվածխոսքի  մակարդակում,  և  ծնողի  կողմից  չի  կարևորվում  երեխայի  հետկենդանի  շփումը,  այլ  էկրանը  դիտվում  է  որպես  արագ  սովորելու  լավմիջոց։
   Սակայն  սա  թույլ  է  տալիս  եզրակացնել,  որ  որքան  էլ  21-րդդարում  տեխնոլոգիական  միջոցները  մեծ  տեղ  են  գրավում  մերկյանքում, այնուամենայնիվ, խոսքը, խոսքային հաղորդակցումը, մարդուդեռևստարիքիցանհրաժեշտմեծագույն ձեռքբերումն է որպես մտածողության գործիք և ճանաչականոլորտի  զարգացման  միջոց։
   Հարկէ  նշել,  որ  սոցիալականհաղորդակցման  հմտությունների  խանգարումներ  կարող  են  դիտվելինչպես  նորմալ  զարգացում  ունեցող,  այնպես  էլ  զարգացմանառանձնահատկություններ ունեցող երեխաների մոտ։
   Այդ է պատճառը,որէնպատակաուղղված  կերպով  զարգացնել  երեխաների  սոցիալականհաղորդակցման  կարողությունները,  ինչի  մասին  նշում  են  նաևհարցման  մեծահասակ  մասնակիցները։
   Կանխարգելիչ  և  շտկողականլոգոպեդական  աշխատանքներիէհատկապես մեր օրերում, երբ թվային տեխնոլոգիակաները մեր առօրյակյանքում  առավել  կիրառելի  են  դարձել,  քան  մարդկային  կենդանիշփումը ինչպես մեծահասակների, այնպես էլ երեխաների շրջանում։

Սոցիալական  հաղորդակցման  կարողությունների  զարգացման  արդիականությունը պայմանավորված է հասարակության սոցիալական  պահանջմունքներով՝  սոցիալապես  ակտիվ  անհատի  ձևավորման  համար։
   հաղորդակցման  դժվարություններ  ունեցող  երեխաների  թիվը  գնալով  ավելանում  է՝  կենդանի շփման պակասի, թվային տեխնոլոգիաների՝ երեխայի կենցաղ  մտնելու,  ընտանիքներում  առկա  լարված  վիճակի,  էկոլոգիական,  ֆիզիոլոգիական  և  այլ  խնդիրների  պատճառով։
   21-րդ  դարում  հատկապես  այլ  կերպ  է  կարևորվում  շփումն  ու  հաղորդակցումը՝  տեղեկատվության ձեռքբերման, մտքերի ու փորձի փոխանակման և  այլ  առումներով։
   Սակայն  խոսքի  խանգարումներ  ունեցող  անձանց  համար  այս  հարցը  մշտապես  ակտուալ  է,  քանի  որ  այս  անձինք  ունեն  թե՛  շփման, թե՛վերբալ ու ոչ վերբալ հաղորդակցման տարբեր խնդիրներ։
