«ԿԱՇԱՌԱԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ» ԵՎ «ԿԱՇԱՌՔ» ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐԻՔՐԵԱԻՐԱՎԱԿԱՆ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋՄասնագիտական  գրականության  մեջ  և  իրավակիրառ  պրակտիկայումհաճախ  կարելի  է  հանդիպել  «կաշառակերություն»  եզրույթի  գործածմանը,որը, ի տարբերություն մյուս պաշտոնեական հանցագործությունների, առանձնանում  է  իր  առավել  բարձր  հանրային  վտանգավորությամբ։
   Այն  էականորենհեղինակազրկում  է  պետական  իշխանության  մարմիններին,  նսեմացնումնրանց  գործունեության  կարևորությունը  և  բովանդակությունը։
   Այս  երևույթիտարածվածությունը  հասարակության  մեջ  առաջացնում  է  թերահավատություն առ այն, որ տարաբնույթ հարցեր հնարավոր չէ լուծել առանց կաշառքի,օրինական ճանապարհներով։
 Հայաստանի  Հանրապետությունը,  լինելով  Եվրոպայի  խորհրդի  անդամ,միջազգային  պարտավորություններ  է  ստանձնել՝  ընդունելու  համարժեքօրենսդրական  ակտեր  թե՛  ակտիվ  և  թե՛  պասիվ  կաշառակերության  դեմ  արդյունավետ  պայքար  ծավալելու  ուղղությամբ`  դրանց  համար  սահմանելով  համապատասխան քրեական պատիժներ։
  Դրա նպատակն է թույլ չտալ, որ պաշտոնյայի  անհամաչափ  գործողության  կամ  անգործության  արդյունքում  խտրական  իրավիճակ  ստեղծվի  մարդկանց  իրավունքների,  ազատությունների  ևօրինական  շահերի  պաշտպանության  հարցում։
   Սա  ավելին  է,  քան  պարզապես պաշտոնական դիրքի չարաշահումը, որովհետև դրա հետևանքը հանգեցնում է իրավական պետության հիմնարար սկզբունքների ձևախեղմանը. ոչ միայն  պաշտոնյան  չի  առաջնորդվում  իրավունքի  գերակայության  սկզբունքով,այլև  մասնավոր  անձանց  իրավունքների  պաշտպանության  հարցում  խտրական իրավիճակ է ստեղծում։
 Ելնելով  հարցի  կարևորությունից,  իրավական  պետության  կայացմանհրամայականներից`  անհրաժեշտ  է  ապահովել  կաշառակերության  դեմ  արդյունավետ պայքարի կազմակերպումը, որը կնպաստի ՀՀ Սահմանադրության1-ին հոդվածով հռչակված ժողովրդավարական և իրավական պետության ամրապնդմանը,  մարդու  իրավունքների  և  ազատությունների  պաշտպանությանը։
 Չնայած  հարցի  հրատապությանն  ու  կարևորությանը՝  դեռևս  մի  շարքհարցեր մնում են վիճահարույց, որոնք հանգեցնում են ինչպես տեսական բանավեճերի,  այնպես  էլ  իրավակիրառ  պրակտիկայում  բարդությունների  առաջացմանը։
   Մասնավորապես,  իրավաբանական  գրականության  մեջ  առկա  չէ«կաշառակերություն»  միասնական  հասկացություն,  որով  բնութագրվում  ենկոռուպցիոն երևույթների առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեցող դրսևորումները։
 Որպես ընդհանրացնող ու հավաքական հասկացություն՝ «կաշառակերությունը»  իր  մեջ  ներառում  է  կաշառքին  վերաբերող  հնարավոր  բոլոր  հանցագործությունները,  հանցավոր  գործունեությունը՝  կաշառք  ստանալը,  կաշառքտալը, կաշառքի համար միջնորդությունը և անգամ կաշառքի պրովոկացիան1։
 Դիտարկվող  բնագավառում  ականավոր  փորձագետ  պրոֆեսոր  Ս.  Վ.Մաքսիմովը  կաշառակերությունը  սահմանում  է  որպես  պետական,  մունիցիպալ  կամ հանրային այլ  ծառայողների  (այդ  թվում` դատավորների  և  պատգամավորների)  կամ  առևտրային  և  այլ  կազմակերպությունների  (այդ  թվում`  միջազգային)  ծառայողների  կողմից  իրենց  կարգավիճակի  օգտագործումը  գույքի, նրա նկատմամբ իրավունքների, ծառայությունների կամ արտոնությունների  անօրինական  ձեռքբերման համար  կամ  նշված  անձի  կողմից  նման  գույքի,նրա  նկատմամբ  իրավունքների,  ծառայությունների  կամ  արտոնությունների(այդ թվում` գույքային բնույթի) տրամադրումը2։
 «Կաշառակերության»  հասկացության  ավելի  նեղ  սահմանում  է  տվել  Չուչաևը  Ռուսաստանի  Դաշնության  քրեական  օրենսգրքի  մեկնաբանություններում. «Դրա էությունն այն է, որ պաշտոնատար անձը այլ անձանցից ստանում էապօրինի  նյութական  վարձատրություն  իր  պաշտոնեական  լիազորությունների կամ պաշտոնական դիրքի համար»3։
 Կարծում  ենք,  որ  «կաշառակերության»  հասկացության  մեջ  միայն  կաշառք ստանալը ներառելը պատճառաբանված չէ և չի բխում դրա էությունից ուչի արտահայտում այդ երևույթի բարձր հանրային վտանգավորությունը։
 Մեկ  այլ  տեսակետի  համաձայն՝  կաշառակերությունը  շահադիտականհանցագործություն  է,  որի  էությունն  այն  է,  որ  պաշտոնատար  անձն  իր  ծառայողական  վարքագծի  կամ  զբաղեցրած  պաշտոնի  բերումով  այլ  անձանցիցկամ կազմակերպությունից ստանում է անօրինական վարձատրություն4։
 Տրայնինը  նշում  է,  որ  կաշառակերություն  նշանակում  է  կաշառքի  ստացում։
   Դրա  հետ  մեկտեղ  կաշառք  տալը  և  կաշառքի  միջնորդությունը  վերջինսդիտում էր որպես կաշառակերության հատուկ հանցակցության ձև5։
 Այս առնչությամբ այլ դիրքորոշում է արտահայտել Ն. Պ. Կուչերիավին։
  Նագտնում  է,  որ  կաշառակերության  մեջ  կաշառքի  ստացումը,  կաշառք  տալը  և1  Տե՛ս  Թովմասյան  Ա.  Թ.,  Սովետական  քրեական  իրավունք։
   Ուս.  ձեռնարկ  իրավաբան.  ֆակ.համար, -Եր., հ. 4, հատուկ մաս, խմբ.՝ Մ. Ի. Ուզունյան, 1983, էջ 183։
 2 Տե՛ս Максимов С. В., Коррупция. Закон. Ответственность.-М.։
  Юр Инфо Р, 2000, էջ 9։
 3 Տե՛ս Комментарий к Уголовному кодексу Российской Федерации // под ред. А.И. Чучаева. -М.։
 ИНФРА-М – 2009 (Консультант Плюс) – էջ 503։
 4 Տե՛ս Волженкин Б. В., Служебные преступления. М.։
  Юристъ, 2000, էջ 189։
 5  Տե՛ս  Трайнин  А.  Н.,  Уголовное  право.  Часть  Особенная.  Юридическое  издательство  Н.К.Ю.РСФСР, - М., 1927, էջ 249։
 կաշառքի  միջնորդությունը  հատուկ  եղանակով  միևնույն  հանցագործությանկատարումն են6։
 Ն.  Դ.  Դուրմանովը  կաշառակերությունը  դիտում  է  որպես  միասնականհանցագործություն,  որն  իր  մեջ  միավորում  է  կաշառք  ստանալը  և  կաշառքտալը։
   Նա  գրում  է.  «Առավել  ճիշտ  կլինի  կաշառքի  ստանալը  և  կաշառք  տալըդիտել ոչ որպես երկու ինքնուրույն հանցագործություններ, այլ մեկ բարդ հանցագործություն»7։
 Բացի  վերոնշյալ  հիմնական  մոտեցումներից՝  կաշառակերության  սահմանման  հարցում  որոշ  հեղինակների  գիտական  աշխատանքներում  տեղ  ենգտել  առավել  ճկուն  և  տարբերակված  մոտեցումներ։
   Այսպես՝  Բ.  Վ.  Զդրավոմիսլովը  գտնում  է,  որ  կաշառակերության  համար  հարկավոր  է  առանձնացելերկու  հատկանիշ`  կաշառակերություն՝  լայն  իմաստով  և  կաշառակերություն՝նեղ իմաստով։
  Կաշառակերություն նեղ իմաստով նշանակում է կաշառք ստանալ,  իսկ  լայն  իմաստով`  բոլոր  երեք  հանցակազմերը`  կաշառք  ստանալը,  կաշառք տալը և կաշառքի միջնորդությունը8։
 Ինչպես նշում է Օ. Կաչմազովը, «չնայած կաշառք տալու և կաշառք ստանալու  միջև  գոյություն  ունի  սերտ  կապ,  այնուամենայնիվ,  դրանք  ինքնուրույնհանցագործություններ են, քանի որ միմյանց նկատմամբ ունեն հատուկ հարաբերակցություն հենց միայն դրանցում առկա նշաններով։
  Մասնավորապես միայն  հանցագործության  սուբյեկտի  տարբեր  լինելը  այնպիսի  էական  հանգամանք է, որը թույլ չի տալիս դրանք քննարկել որպես մեկ հանցագործություն»9։
 Ուշադրության է արժանի այն փաստը, որ կաշառք ստանալը և կաշառք տալնունեն  տարբեր  օբյեկտիվ  կողմեր,  սուբյեկտի  բնութագրեր`  հետաքրքրություններ,  գործողությունների  շարժառիթներ  և  նպատակներ։
   Համաձայնելով  այնմոտեցումը, որ կաշառք ստանալը, տալը և կաշառքի միջնորդությունը տարբերհանցագործություններ  են,  թեև  պայմանավորված  են  մեկը  մյուսով,  նշենք,  որայն ունի նաև օրենսդրական հիմքեր։
  Ինչպես ՀՀ քրեական գործող, այնպես էլարտասահմանյան  երկրների  քրեական  օրենսգրքերում  և  միջազգային  իրավական ակտերում ուղղակիորեն առանձնացվում են տարբեր հոդվածներ՝ կաշառք ստանալու, տալու, որոշ դեպքերում նաև միջնորդության համար։
 Գտնում  ենք,  որ  կաշառակերությունը  կազմող  հանցագործություններըփոխկապակցված  են  միմյանց  հետ՝  ձևավորելով  «անհրաժեշտ  հանցակցություն», քանի որ, եթե չկա կաշառք տալու փաստը, չկա նաև կաշառք ստանալը6 Տե՛ս Кучерявый Н. П., Ответственность за взяточничество по советскому уголовному праву,       -М., 1957, էջ 41։
 7  Տե՛ս  Дурманов  Н.  Д.,  Уголовная  ответственность  за  взяточничество  по  советскомууголовному праву, -М., 1957, էջ 41։
 8 Տե՛ս Здравомыслов Б. В., Должностные преступления. Понятие и квалификация, -М., 1975, էջ124։
 9 Տե՛ս Качмазов О. Х., Ответственность за взяточничество по Российскому уголовному праву,        - Владикавказ։
  Иристон, 2000, էջ 30։
 և  կաշառքի  միջնորդությունը։
   Համակարծիք  ենք  Ա.  Յակովլևի  այն  տեսակետին,  որ  չի  կարող  կաշառք  ստանալու  հանցակազմն  ավարտված  համարվել,եթե  չի  եղել  դրա  տալը։
   Ճիշտ  այդպես  էլ  չի  կարող  ավարտված  համարել  կաշառք  տալու  հանցակազմը,  եթե  տեղի  չի  ունեցել  կաշառքի  առարկայի  ստացում։
  Այսինքն՝ հիշյալ հանցակազմերից յուրաքանչյուրը չի կարող կատարվել ինքնուրույն՝ առանց մյուսի հետ կապի10։
 Այդպես  է  մեկնաբանում  «կաշառակերություն»  հասկացությունը  նաև          Գ. Բախտաձեն՝ նշելով, որ կաշառք ստանալը և տալը համարվում են մեկ բարդհանցագործություն։
  Այն միշտ ենթադրում է տրամաբանորեն իրար հետ կապված երկու գործողությունների կատարում՝ կաշառք ստանալը և կաշառք տալը։
  Առաջինը կատարում է տվողը, իսկ երկրորդը՝ ստացող։
  Տալը միշտ տրամաբանորեն նախորդում է ստանալուն, եթե չկա տվողը, ապա չի կարող լինել նաևստացողը և հակառակը11։
 Համաձայնելով  ներկայացված  տեսակետին՝  գտնում  ենք,  որ  կաշառքստանալը  և  կաշառք  տալը  երկու  միմյանց  սերտորեն  փոխկապակցված  հանցավոր  արարքներ  են,  որոնք  չեն  կարող  ավարտին  հասցվել  ինքնուրույն։
 Ստացվում է, որ կաշառք տվողը «օժանդակում է» կաշառք ստացողին, որպեսզի վերջինս ավարտին հասցնի հանրորեն վտանգավոր իր արարքը։
 Այսպիսով,  ամփոփելով  վերոգրյալը,  անհրաժեշտ  ենք  համարում  ընդգծել,որ  կաշառակերությունն  ընդգրկում  է  պետական  ապարատի  բնականոն  գործունեության դեմ ուղղված, միմյանց փոխկապակցված և մեկ միասնական շղթայի  մասը  կազմող  երեք  ինքնուրույն  հանցագործություններ,  այն  է`  կաշառքստանալը, կաշառք տալը և կաշառքի միջնորդությունը։
 Իրավական  վեճերի  տեղիք  է  տալիս  նաև  կաշառակերության  առարկանկազմող  «կաշառք»  հասկացությունը։
   Կաշառքը  լայն  իմաստով  նյութականցանկացած օգուտն է, ներառյալ սեփականության իրավունքներն ու պարտականությունները,  օրինակ՝  կաշառք  ստացողն  ազատվում  է  պարտքը  վճարելուց, նախապես վերցված նյութական միջոցները վերադարձնելուց։
 Շատ  գիտնականներ  կարծում  են,  որ  կաշառակերության  առարկան  կաշառքն է12։
  Մասնավորապես, Օ. Խ. Կաչմազովը ճիշտ է համարում հանցագործության առարկայի բնորոշումը՝ որպես նյութական աշխարհի ցանկացած իրի,որի որոշակի հատկություններից ելնելով՝ քրեական օրենքը կապում է հանցագործության  կոնկրետ  հանցակազմի  հետ։
   Դրանից  ելնելով՝  պնդում  է,  որ  կաշառքի  առարկան  կարելի  է  հարաբերակցել  հանցագործության  առարկայի10 Տե՛ս Комментарий к Уголовному кодексу Российской Федерации. Особенная часть / Под ред.Ю.И. Скуратова, В. М. Лебедева,. М., 1996, էջ 450։
 11  Տե՛ս  Бахтадзе  Г.  Э.,  К  вопросу  о  понятии  взяточничества  //  Сб.։
   Проблемы  прокурорскоследственной практики, Тбилиси, 1993, էջ 6։
 12 Տե՛ս Клспицкий И. А., Реинов В. И. Получение взятки в уголовном праве России. - М., 2001,էջ 11։
 հետ,  քանի  որ  այս  դեպքում  հասարակական  հարաբերությունները  կազմողօբյեկտը  խախտվում  է  պաշտոնատար  անձին  կաշառելու  միջոցով13։
   Սակայն,հանցագործության  առարկան  մեկնաբանելով  այս  կերպ՝  անհնար  է  դառնումտարանջատել այն հանցագործության կատարման միջոցներից։
 Որոշ  հեղինակներ,  հակադարձելով  նշված  մոտեցմանը,  նշում  են,  որ  այնբավականաչափ  բարդացնում  է  տվյալ  հանցագործության  տարրերի  բացահայտումը  և  պահանջում  է  քրեաիրավական  դոկտրինայի  էական  վերստուգում։
   Այդ  պատճառով  առաջարկվում  է  մնալ  հին  ավանդական  տեսակետին,առավել  ևս  երբ  դատական  պրակտիկայում  կաշառքը  անվանվում  է  հանցագործության առարկա14։
 Քննարկվող հարցի վերաբերյալ առավել ընդունելի ենք համարում այն տեսակետը, համաձայն որի` կաշառքը համարվում է ոչ թե հանցագործության առարկա,  այլ  այն  կատարելու  միջոց,  քանի  որ  առարկան  օբյեկտի  նյութականարտացոլանքն է, իսկ կաշառքը օբյեկտի հետ որևէ կապ չունի15։
 Կարծում  ենք,  որ  կաշառքի  առարկան,  ըստ  էության,  հանցագործությանմիջոց է, որի օգնությամբ կատարվում է հանրորեն վտանգավոր արարքը, մասնավորապես  դրա  միջոցով  ազդում  է  պաշտոնատար  անձի  վրա`  կատարելուկաշառակերության  նպատակը  կազմող  գործողությունները  կամ  ձեռնպահմնալու դրանք կատարելուց։
  Նրա առկայությունը և՛ կաշառք տալու և՛ ստանալու օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է համարվում։
 Նշենք,  որ  1961  թվականի  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքում  օրենսդիրը  որևէկերպ չէր բացահայտել կաշառքի առարկայի էությունը։
  Ի տարբերություն դրա`ՀՀ քրեական գործող օրենսգիրքը հստակեցրել է կաշառքի առարկայի հասկացությունը՝ այն սահմանելով որպես դրամ, գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք,արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն։
 Դրամի  ներքո  անհրաժեշտ  է  հասկանալ  ինչպես  հայկական  դրամը,  որը,«ՀՀ  կենտրոնական  բանկի  մասին»  ՀՀ  օրենքի  համաձայն,  թողարկվում  ևշրջանառության մեջ է դրվում թղթադրամի և մետաղադրամի, իսկ լուման՝ մետաղադրամի  ձևով,  այնպես  էլ  տարադրամը,  այսինքն՝  արտասահմանյաներկրներում  շրջանառության  մեջ  դրված  թղթադրամը  և  մետաղադրամը։
   Ինչվերաբերում է շրջանառությունից հանված փողերին, ապա դրանք չեն համարվում  կաշառք  ստանալու  կամ  տալու  առարկա  այդ  իմաստով  և  պետք  է  գնահատել որպես այլ ակտիվներ։
 13  Տե՛ս  Камчазов  О.  Х.,  Ответсвенность  за  взяточничество  по  российкому  уголовному  праву։
 дисс. канд. юрид. наук, М., 1999, էջ 71-72։
 14 Տե՛ս Яковенко Е. В., Уголовно-правовая борьба со взяточничеством։
  Дисс. канд. юрид. наук.,Владивосток, 2004, էջ 88։
 15 Տե՛ս Квициния A. K., Должностные преступления. М., 1992, с. 16, Егорова H.A. Уголовно- правовые  формы  борьбы  с  коррупцией  в  новых  экономических  условиях։
   Дис..  .канд.  юрид.  наук.Саратов, 1996, էջ 63։
 Արժեթղթերի էությունը բացահայտված է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի146-րդ  հոդվածում,  որի  համաձայն՝  արժեթուղթը  գույքային  իրավունքներըհավաստող  փաստաթուղթ  է՝  սահմանված  ձևի  և  պարտադիր  վավերապայմանների պահպանմամբ, որի իրականացումը կամ փոխանցումը հնարավոր էմիայն այն ներկայացնելիս։
  ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 153-րդ հոդվածովթվարկված են արժեթղթերի տեսակները, որով արժեթղթերի թվին են դասվում`պարտատոմսը, չեկը, հասարակ մուրհակը, փոխանցելի մուրհակը (վճարագիրը),  բաժնետոմսը,  կոնոսամենտը,  բանկային  վկայագիրը  (բանկային  գրքույկ,բանկային  սերտիֆիկատ),  երկակի  պահեստային  վկայագիրը,  հասարակ  պահեստային վկայագիրը, ներդրումային ֆոնդի փայը և այլ փաստաթղթեր, որոնքարժեթղթերի մասին օրենքներով դասվում են արժեթղթերի թվին։
 Այլ առավելության ներքո ընկալվում են ցանկացած գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, օրինակ՝ բնակարանի կամ ավտոմեքենայի անվճարվերանորոգումը, տան կառուցումը և այլն, ինչպես նաև պարտքի ներումը, կաշառք ստացողի փոխարեն պարտքի վճարումը, դատարան ներկայացված քաղաքացիական  հայցից  հրաժարումը,  արտոնյալ  պայմաններով  վարկի  տրամադրումը,  ծառայողական  առաջխաղացման  մեջ  հովանավորչությունը  ևայլն16։
 Նշված  հարցին  անդրադարձել  է  նաև  Ռուսաստանի  Դաշնության  Գերագույն  դատարանի  պլենումը`  նշելով,  որ  գույքային  օգուտների  ներքո  պետք  էհասկանալ,  մասնավորապես,  վարձակալության  վճարի  նվազեցումը,  վաճառվող ապրանքի գնի իջեցումը, բանկային վարկերի տոկոսադրույքի կրճատումը։
 Վերը նշված գույքային օգուտները կաշառք ստացողի և կաշառք տվողի միջևընթացող բանակցությունների ժամանակ պետք է ստանան կոնկրետ դրամական արժեք17։
  Վերջինիս հստակ սահմանումը կարևոր նշանակություն ունի արարքի որակման համար։
 Բացի  այդ՝  ՄԱԿ-ի  2003  թվականին  դեկտեմբերի  9-ին  ընդունված  «Կոռուպցիայի դեմ» կոնվենցիան տալիս է «գույք» եզրույթի սահմանումը, որի 2-րդհոդվածի  համաձայն՝  «գույք»  նշանակում  է  ցանկացած  արժեք`  լինի  նյութական  կամ  ոչ  նյութական,  շարժական  կամ  անշարժ,  իրերի  կամ  իրավունքներիձևով արտահայտված, ինչպեu նաև իրավաբանական փաuտաթղթեր կամ ակտեր,  որոնք  հաuտատում  են  այդպիuի  արժեքների  նկատմամբ  uեփականության իրավունքը կամ դրանցում շահ ունենալը։
 Նշվածից բխում է, որ պաշտոնատար անձին կատարած գործողությունների  դիմաց անգամ դրական  բնութագիր,  գրախոսություն, կարծիք  տալն այսօրորպես կաշառքի առարկա է դիտարկվում, քանի որ գործող քրեական օրենսդ16 Տե՛ս Комментарий к Уголовному кодексу Российской Федерации // под ред. А.И. Чучаева. -М.։
 ИНФРА-М – 2009. (Консультант Плюс), էջ 503։
 17 Տե՛ս Постановление Пленума Верховного Суда РФ от 10.02.2000, N 6, "О судебной практикепо делам о взяточничестве и коммерческом подкупе", կետ 9։
 րության համաձայն` ներառում է այլ առավելություններ տրամադրելու հասկացության  մեջ։
   Այս  կապակցությամբ  միանշանակ  է,  որ  ոչ  գույքային  առավելություններ  տրամադրելը  ևս  ոչ  պակաս  հանրային  վտանգավորությամբ  է  օժտված։
 Անհրաժեշտ  ենք  համարում  ընդգծել,  որ  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  վերլուծությունից բխում է, որ «կաշառքի» միասնական հասկացություն ևս առկա չէ,ինչն  էլ  առաջացնում  է  քրեական օրենքի  կիրառման  խոչընդոտներ։
   Օրենսդիրը,  չպահպանելով  «Իրավական  ակտերի  մասին»  ՀՀ  օրենքի  պահանջները,  «կաշառք ստանալ» և «կաշառք տալ» հասկացություններին տվել է տարաբնույթմեկնաբանություններ։
 Նշված եզրահանգումը հիմնավորվում է հետևյալ պատճառաբանությամբ.1.  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  311-րդ,  ինչպես  նաև  200-րդ  հոդվածի  իմաստով կաշառք ստանալը անձամբ կամ միջնորդի միջոցով իր կամ այլ անձի համար  դրամ,  գույք,  գույքի  նկատմամբ իրավունք,  արժեթղթեր  կամ  որևէ  այլ  առավելություն  ստանալն  է կամ  պահանջելը  կամ  ստանալու խոստումը կամ առաջարկն  ընդունելը՝  կաշառք  տվողի  կամ  նրա  ներկայացրած  անձի  օգտինպաշտոնատար անձի կողմից իր լիազորությունների շրջանակում որևէ գործողություն  կատարելու  կամ  չկատարելու  կամ  իր  պաշտոնեական  դիրքն  օգտագործելով այդպիսի գործողություն կատարելուն կամ չկատարելուն նպաստելուկամ ծառայության գծով հովանավորչության կամ թողտվության համար։
 2.  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  1542-րդ  հոդվածի  1-ին  մասը  քրեական  պատասխանատվություն է նախատեսում թեկնածուներից որևէ մեկի օգտին կողմկամ դեմ քվեարկելու, ընտրություններին մասնակցելու կամ ընտրություններինմասնակցելուց  հրաժարվելու  պայմանով  թեկնածուներից  անձամբ  կամ  միջնորդի  միջոցով  կաշառք  ստանալու  համար։
   Այսինքն՝  քննարկվող  հոդվածիիմաստով  կաշառք  ստանալը  սահմանափակվում  է  միայն  կաշառքի  առարկանկաշառք  ստացողին  փոխանցելով,  քանի  որ  հոդվածի  դիսպոզիցիայում  հստակնշված  են  այն  գործողությունները,  որոնց  կատարման  դիմաց  տրվում  է  կաշառքը։
   Այսինքն՝  կաշառք  ստանալու  հասկացությունը  չի  ներառում  դրա  կատարման նպատակը։
 3.  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  201-րդ  հոդվածի  համաձայն՝  «(…)  կաշառքստանալը, այսինքն՝ այդ անձանց (օր.՝ մարզիկների, մրցավարների, մարզիչների, թիմերի ղեկավարների կամ արհեստավարժ մարզամրցումների մյուս մասնակիցների ու կազմակերպիչների, ինչպես նաև հանդիսավոր առևտրային մրցույթների  կազմակերպիչների  ու  մրցանակաբաշխային  հանձնաժողովի  անդամների)  կողմից  անձամբ  կամ  միջնորդի  միջոցով  իրենց  կամ  այլ  անձի  համար  դրամ,  գույք,  գույքի  նկատմամբ իրավունք,  արժեթղթեր  կամ  որևէ  այլ  առավելություն ստանալը կամ պահանջելը կամ ստանալու խոստումը կամ առաջարկն  ընդունելը։
   Նշված  դրույթի  տառացի  մեկնաբանությունից  բխում  է,  որկաշառք  ստանալու  հասկացության  մեջ  զետեղված  չէ  նաև  դրա  կատարմաննպատակը, օրինակ՝ մրցումների կամ մրցույթների արդյունքների վրա ազդելը։
 Գտնում ենք, որ նշված դեպքում նպատակի չամրագրումը պարզապես բացթողում  է,  քանի  որ  օրենսդիրն  այն  ուղղակիորեն  նախատեսել  է  մատնանշվածհոդվածի  1-ին մասում  նշված  անձանց  կաշառք  տալու  համար  քրեական  պատասխանատվություն սահմանելիս։
 Վերոգրյալի  ուսումնասիրությունից  ակնհայտ  է  դառնում,  որ  օրենսդիրըմիևնույն եզրույթով, այն է՝ կաշառք ստանալով, բնորոշել է տարբեր բովանդակություն ունեցող հասկացություններ։
  Դեռ ավելին՝ որպես կաշառք ստանալ չիբնորոշել  համապատասխան  բովանդակությունն  ունեցող  հասկացությունը,այն  է՝  պաշտոնատար  անձ  չհանդիսացող  հանրային  ծառայողի  կողմից  ապօրինի վարձատրություն ստանալը։
 Օրենսդրի  կողմից  վերոնշյալ  տարբերակված  մոտեցումները  իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացնում են իրավական վեճեր և հակասություններ,որոնք  կարող  են  հանգեցնել  հանցանք  կատարած  անձանց  կողմից  քրեականպատասխանատվությունից խուսափելուն (օրինակ, երբ անթույլատրելի ապացույց  ճանաչվեն կաշառք տալու  կամ կաշառք  ստանալու նմանակում օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառման  արդյունքները  ապօրինի  վարձատրություն ստացած պաշտոնատար անձ չհանդիսացող հանրային ծառայողին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը լուծելիս)։
 Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ առաջարկում ենք ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր  մասում  սահմանել  «կաշառքի»  հասկացությունը,  որը  տված  կամստացած  անձանց  քրեական  պատասխանատվության  ենթարկելու  հարցըկլուծվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածներով։
  Մասնավորապես, առաջարկում ենք ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուրմասում  շարադրել  դրույթ  հետևյալ  խմբագրությամբ՝ «անձամբ  կամ  միջնորդիմիջոցով կաշառք ստացողի կամ այլ անձի համար նախատեսված դրամը, գույքը,  գույքի  նկատմամբ  իրավունքը,  արժեթղթերը  կամ  որևէ  այլ  առավելությունը՝ կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձի օգտին որևէ գործողությունկատարելու  կամ  այն  կատարելուց  ձեռնպահ  մնալու  համար»։
   Սույն  դրույթինախատեսումը  կազատի  ՀՀ  քրեական  օրենսգիրքը  միևնույն  հասկացությանսահմանումը յուրաքանչյուր դեպքում կրկնելուց, ինչպես նաև կապահովի դրամիասնական ընկալումն ու կիրառությունը։
 Այն դեպքում, երբ պաշտոնատար անձը, իր պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով,  կնպաստի  մեկ  այլ  պաշտոնատար  անձի  կողմից  գործողություններկատարելուն  կամ  դրանք  կատարելուց  ձեռնպահ  մնալուն,  ապա  նրա  գործողությունները  կորակվեն  օժանդակություն  կամ  կաշառքի  միջնորդություն՝կախված  գործի  փաստական  հանգամանքներից։
   Ինչ  վերաբերում  է  կաշառքստանալու կամ կաշառք տալու նպատակը կազմող մյուս գործողություններին՝թողտվությանը  կա՛մ  հովանավորչությանը,  ապա  դրանք  իրենց  բնույթով  ենթադրում են կա՛մ որոշակի գործողությունների կատարում (օրինակ՝ պաշտոնիբարձրացում), կամ որոշակի գործողությունների կատարումից ձեռնպահ մնալ(օրինակ՝ կարգապահական տույժի չենթարկել), ուստի ներառվում են կաշառքի հասկացության մեջ։
  Ուստի գտնում ենք, որ նպատակահարմար չէ լրացուցիչ ընդգծել  թողտվությունն ու  հովանավորչությունը որպես անձի  կողմից  կատարվող  գործողության  (անգործության)  տարատեսակ  այն  դեպքում,  երբդրանց համար նախատեսված է միևնույն քրեական պատասխանատվությունը։
 Տիգրան Ղազարյան«ԿԱՇԱՌԱԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ» ԵՎ «ԿԱՇԱՌՔ» ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐԻ ՔՐԵԱԻՐԱՎԱԿԱՆԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋԲանալի բառեր՝ Կոռուպցիա, կաշառակերություն, կաշառք, կաշառք ստանալ,ընտրակաշառք, ապօրինի վարձատրություն, պաշտոնատար անձԱմփոփում։

Մասնագիտական  գրականության  մեջ  և  իրավակիրառ  պրակտիկայում  հաճախ  կարելի է հանդիպել «կաշառակերություն» եզրույթի գործածմանը, որը, ի տարբերություն մյուս  պաշտոնեական  հանցագործությունների,  առանձնանում  է  իր  առավել  բարձր  հանրային  վտանգավորությամբ։
  Իրավաբանական գրականության մեջ առկա չէ «կաշառակերության»  միասնական հասկացություն, որ հանգեցնում է ինչպես տեսական բանավեճերի, այնպես էլ  իրավակիրառ պրակտիկայում բարդությունների։
   ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  վերլուծությունից  բխում  է,  որ  «կաշառքի»  միասնական  հասկացություն  ևս  առկա  չէ,  ինչը  դժվարություններ  է  առաջացնում  քրեական  օրենքի  կիրառման  հարցում  և  կարող  է  հանգեցնել  հանցանք  կատարած  անձանց  կողմից  քրեական  պատասխանատվությունից  խուսափելուն  (օրինակ,  երբ  անթույլատրելի  ապացույց  ճանաչվեն  կաշառք  տալու  կամ  կաշառք  ստանալու  նմանակում  օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման արդյունքները ապօրինի վարձատրություն ստացած պաշտոնատար անձ  չհանդիսացող  հանրային  ծառայողին  քրեական  պատասխանատվության  ենթարկելու  հարցը լուծելիս)։
