Մարդը իր գոյության առաջին իսկ օրերից պայքարել է իր անվտանգության համար:   Թվում է, որ մի քանի հազար տարվա գոյության ընթացքում, արձանագրելով առաջընթացն ու ձեռքբերումները, մարդկությունը պետք է լուծեր անձնական անձեռնմխելիության հետ կապված խնդիրները:   Այնուամենայնիվ, ներկայիս համատեքստում, երբ պատերազմները, ահաբեկչությունը, տեղահանումները և, ի վերջո, այլ ագրեսիվ գործողություններ ավելի են սրվում, ընդհանուր առմամբ հանրային անվտանգությունը և, մասնավորապես, անձնական անվտանգությունը գնալով ավելի արդիական են դառնում, ներառյալ դրանք պահպանելու և ամրապնդելու միջոցառումները, ներառյալ. Իրավական կառուցվածքների կատարելագործման խնդիր:  Այս համատեքստում պատահական չէ, որ միջազգային իրավական կառույցները, ինչպիսիք են «Պաշտպանության պատասխանատվությունը» 1, «Հումանիտար միջամտությունը» 2, որոնք, որպես համեմատաբար նոր իրավաբանական ինստիտուտներ, բխում են պետականակենտրոն անվտանգությունից մինչև միջազգային մարդասիրական անվտանգություն: համայնք. ակտիվ քայլերի արդյունքում ձևավորված հասկացության էությունից, ինչպես, օրինակ, միջազգային հանրության պարտավորությունը ցանկացած պետության տարածքում պաշտպանել մարդկանց իրենց իրավունքների զանգվածային ոտնահարումներից:  Տե՛ս, մուտքի ամսաթիվ ՝ 25.10.2017 Տես, http:  //opil.ouplaw.com/view/10.1093/law.  epil / 9780199231690 / law-9780199231690e306, մուտքի ամսաթիվը ՝ 26.10.2017 369 ԻՐԱՎՈՒՆՔ  Իսկ ՀՀ 2015 թ. Փոփոխություններով Սահմանադրությունը (այսուհետ `Սահմանադրություն) ուղղակիորեն ամրագրում է ֆիզիկական և մտավոր անձեռնմխելիության իրավունքը, որը, ըստ առկա գիտական ​​մոտեցումների, ընդունվում է որպես իրավունքի բաղկացուցիչ: անձնական անձեռնմխելիություն  Հետևաբար, հաշվի առնելով այն փաստը, որ ֆիզիկական և մտավոր անձեռնմխելիության իրավունքն ուղղակիորեն ամրագրված է Սահմանադրության մեջ և դրա սուբյեկտիվ սահմանները ձևավորելու հրամայականը, դառնում է անխուսափելի անհրաժեշտություն `ուսումնասիրելու անհատական ​​իրավունքի զարգացման իրավական և փիլիսոփայական շտեմարանը: անձեռնմխելիություն մարդկային հասարակության գիտակցված համակեցության ընթացքում:  Այսպիսով, անձնական անձեռնմխելիությունը հնագույն պատմական արմատներ ունի:   Անհատական ​​անձեռնմխելիության գաղափարը արտացոլվել է հին մտածողների աշխատանքում:   Այս իրավունքի եզակի մեկնաբանությունները ներառում են Արիստոտելը ՝ հնության ամենամեծ փիլիսոփան, պետության, օրենքի և անհատական ​​ազատության անբաժանելի կապը. Մարդկանց ուրիշներին չվնասելու և մարդկանց կյանքն ավելի անվտանգ դարձնելու անհրաժեշտության մասին ՝ Ուլպիանիուսի դրույթները ազատության բնական իրավունքի վերաբերյալ 3:  Տես, Ներսեսյան ընդդեմ փիլիսոփայության իրավունքներ: - Մ., 1997, էջ. 418, 421, 425, 428-429, 433:  370 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ Ընդհանուր առմամբ անհատական ​​իրավունքների և ազատությունների գաղափարի մեկնաբանումը և, մասնավորապես, անձեռնմխելիության ի հայտ եկած հայեցակարգի մեկնաբանությունը, չնայած որ դիմում էր մարդու բնական իրավունքներին, այնուամենայնիվ, այն հիմնականում դասակարգային էր (էլիտար) և, հետևաբար, սահմանափակ բնույթ ուներ:   Միջնադարում անձնական անձեռնմխելիության գաղափարի զարգացումը օբյեկտիվորեն պայմանավորված էր ստրկության տապալմամբ և ֆեոդալական սոցիալական հարաբերությունների ձևավորմամբ, ինչը անխուսափելիորեն հանգեցրեց լիովին իրավազուրկ մարդկանց բացակայությանը:   Այնուամենայնիվ, ֆեոդալական հասարակության հասարակայնության գույքային-ներկայացուցչական բնույթը խանգարում էր անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի հավասար բաշխմանը քաղաքացիների բոլոր կատեգորիաների (դասերի) վրա:  Սահմանելով հանրային կապերի զարգացման քննարկված փուլը ՝ Ա.Յ. Գուրեվիչը նշեց. «Ինչպես ազատությունը չի բացառել կախվածությունը, այնպես էլ կախվածությունը չի նշանակում որևէ իրավունքի բացակայություն»:  Անդրադառնալով վերոնշյալ երևույթին ՝ մենք չենք կարող չբերել հայտնի միջնադարյան փիլիսոփա, ուղղափառ սքոլաստիկայի համակարգող Թովմա Ակվինասի տեսակետները, մասնավորապես նրա մի շարք աշխատությունների դրույթները մարդու ընդհանուր բարիքի, ֆիզիկական և բարոյական բնույթի մասին, որոնք պետք է համապատասխանի պետական ​​օրենսդրությանը 5:  Անձնական անձեռնմխելիության գաղափարը, որն առաջին անգամ հստակ ձևակերպվեց, վերագրվում է քննարկվող ժամանակաշրջանին:   Ընդունված է համարվել, որ անձնական անձեռնմխելիության իրավունքն առաջին անգամ օրինականորեն ամրագրվել է Ազատության Մեծ խարտիայում (լատ. ՝ «Magna Carta Libertatum»), որը ստորագրվել է 1215 թվականի հունիսի 15-ին Անգլիայի թագավոր Հովհաննես I- ի կողմից:  Ազատությունների մեծ խարտիան Համաշխարհային պատմություն Տե՛ս Gurevich AJ Միջնադարյան մշակույթի կատեգորիաներ. - Մ., 1972, էջ. 176:  Տես, Ներսեսյան ընդդեմ փիլիսոփայության իրավունքներ: - Մ., 1997, էջ. 440-441 թթ.  371 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ եզակի փաստաթղթերից է, որն անցել է պատմական մեծ էվոլյուցիա ՝ տարբեր դարաշրջաններում ունենալով իր առանձնահատուկ իրավական, քաղաքական, տնտեսական ազդեցությունը հասարակության վրա:  Նշված կանոնադրության 39-րդ հոդվածը սահմանում էր. «Ոչ մի ազատ անձ չի կարող ձերբակալվել, բանտարկվել, զրկվել իր ունեցվածքից, հայտարարվել ապօրինի կամ արտաքսվել, կամ զրկվել նրա ունեցվածքից որևէ այլ ձևով, և մենք չենք հետապնդի նրան, բացառությամբ նրա օրենքի: հավասար է և երկրի օրենքը »:   Թագավորին արգելվում էր առանց խորհուրդների միջամտել մեծ ֆեոդալների ներքին գործերին, հարկեր հավաքել, ձերբակալել, արտաքսել և այլն:   Խարտիայի իրականացումը վերահսկելու համար ստեղծվեց մի մարմին, որը բաղկացած էր 25 բարոնից:   Բայց ամեն դեպքում Խարտիան ոչինչ չտվեց գյուղացիությանը:   6  Հաջորդ իրավական փաստաթուղթը Էդվարդ Կոկի կողմից 1628 թվականին ընդունված «Իրավունքների մասին» խնդրագիրն է, որը շատ փորձագետներ համարում են երկրորդ Խարտիա, և դրանում արդեն խոսվում էր առարկաների ազատության մասին:  Մասնավորապես, եթե Կանոնադրության 39-րդ հոդվածն ամրագրեց «ազատ մարդկանց (ազնվականների)» իրավունքները, ապա դրանում նշվում է «սուբյեկտների ազատության» մասին:   Իհարկե, «առարկա» հասկացությունն արդեն ընդգրկում էր հասարակության ավելի լայն շերտեր ՝ ստրուկներ, գյուղացիներ և այլն:  Անձնական անձեռնմխելիության գաղափարը դառնում է ավելի արդիական, տեսական և գործնական բուրժուական հեղափոխությունների շրջանում, երբ բուրժուազիան, ազատության, հավասարության և անվտանգության կարգախոսի ներքո, ձգտում է գրավել զանգվածներին:  Ինչպես նշեց Ուգո Հրոզիոսը. «Պետությունը ազատ մարդկանց բացարձակ միություն է, որը ստորագրվել է իրավունքի և ընդհանուր բարիքի պաշտպանության համար:  »7:  Մեկ այլ հայտնի մտածող, անգլիացի մանկավարժ և փիլիսոփա: Տես, http:  //boon.am/magna-carta/, մուտքի ամսաթիվը ՝ 17.10.2017 Տե՛ս, Г.ций Г. O- ն պատերազմ և խաղաղություն է ստեղծում: - Մ., 1956, էջ: 74  372 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ Johnոն Լոկը անձնական անձեռնմխելիությունը կապեց կյանքի, ազատության և առողջության այնպիսի արժեքների ապահովման հետ:  Նրա կարծիքով. «Քանի որ բոլոր մարդիկ ստեղծվել են մեկ ամենակարող և անսահման իմաստուն Արարչի կողմից, նրանք մեկ Տիրոջ ծառաներ են, ուստի նրանք հավասար և անկախ են:   Մեզանից յուրաքանչյուրը պարտավոր է պաշտպանել իրեն, և երբ մեր սեփական կյանքին վտանգ չի սպառնում այլ մարդկանց, որքան հնարավոր է:  Նաև պարտադիր է, բացառությամբ բռնություն գործադրողի նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելը, կյանքից չզրկելը, դրան ոտնձգություն չկատարելը և հավասարապես չխոսել ուրիշի կյանքի, առողջության, ազատության կամ ունեցվածքի վրա բացասաբար ազդող եղանակով: »8  Ուիլյամ Բլեքսթոնը, առանձնացնելով անձնական անվտանգության և անձնական ազատության իրավունքները, նախ դնում էր անձի իրավական վերահսկողությունը նրա կյանքի, մարմնի, առողջության և իշխանության նկատմամբ, իսկ երկրորդը ՝ տեղաշարժման հնարավորությունը, որի սահմանափակումը թույլատրելի էր միայն տրամադրված դեպքերում: օրենքով:  Չարլզ Մոնտեսքիեն համարում էր, որ անձնական անվտանգությունն անքակտելիորեն կապված է քաղաքական ազատության, քրեական և դատական ​​երաշխիքների հետ, պնդելով, որ ազատությունը պահանջում է դատական ​​ընթացակարգեր, ընթացակարգեր և ձևեր, որոնք կծառայեն օրենքի կիրարկման 10:  Մարդկանց անքակտելի (բնական) իրավունքներից Թոմաս Հոսբը առանձնացրեց մարդու դիմադրության իրավունքը նրանց նկատմամբ, ովքեր կխախտեն մարդու կյանքը կամ առողջությունը, կցանկանան անօրինական սահմանափակումներ մտցնել կամ բանտարկել մարդուն 11:  Տե՛ս Lokk D. Ընտրված փիլիսոփայական արտադրություններ 1 Ըստ կարգի: Makarovekogo AA Տե՛ս Blackstone W. Մեկնաբանություններ Անգլիայի օրենքների վերաբերյալ: - Ֆիլադելֆիա, 1859, էջ. 129-134թթ.  Տե՛ս, Montesquieu Sh. Ընտրված ապրանքներ - Մ., 1955, էջ: 317-318թթ.  Տե՛ս Gobbs T. Leviathan, կամ SubGenius եկեղեցու նյութը, ձևը և հեղինակությունը և 373 ԴԱՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ Ստանալով խորը տեսական ըմբռնում ՝ անձնական անձեռնմխելիության իրավունքն ամրագրված է 1779 թվականի հռչակագրի 1679 12, 1789 բրիտանական Habeas Corp ակտում: Մարդու և քաղաքացու իրավունքները ԱՄՆ իրավունքի նախագիծ (փոփոխություններ 4, 5):  Այդ պատմական փաստաթղթերում անձնական անձեռնմխելիությունը դիտվում էր որպես անօրինական կալանքներից (ներառյալ ձերբակալությունները) և դատական ​​կամայականություններից պաշտպանվելու երաշխիքների ամբողջություն, այսինքն ՝ առաջին հերթին դա դիտարկվում էր քրեական դատավարության տեսանկյունից:  Այսպիսով, Habeas Corpus Act- ը ներառում էր մի շարք իրավական երաշխիքներ անձնական անձեռնմխելիության պաշտպանության համար ՝ սահմանելով այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են պատշաճ ընթացակարգը և անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը:   Դրանից հետո ցանկացած անձ, ով իրեն ապօրինի ձերբակալված կամ կալանավորված համարեց, կարող էր անձամբ կամ իր ներկայացուցիչների միջոցով դիմել դատարան ՝ Հաբեասի կորպուսից հրաման խնդրելով:   Եթե ​​այդպիսի դատական ​​որոշում կայացվեր, այն պաշտոնյաները, որոնց ենթակայության տակ գտնվող անձը դիմել էր դատարան, ստիպված էին այդ անձին բերել դատարան, իսկ եթե կալանքը համարել անհիմն, ձերբակալվածը ազատ է արձակվել, և նա այլևս չի կարող կրկին ձերբակալվել: նույն մեղադրանքներով:  Մարդու և քաղաքացու իրավունքների 1789 հռչակագիրը ամրագրեց անձի անձեռնմխելիությունը 7-րդ հոդվածի համաձայն, որը նշում էր, որ քաղաքացին չի կարող մեղադրվել, ձերբակալվել կամ բանտարկվել, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի և օրենքով սահմանված խիստ ընթացակարգերի: ,  Habeas corpus ակտը (բխում է լատինական «Habeas corpus ad subjiciendum» անունից) հայտնի դարձավ որպես Habeas corpus ad subjiciendum 1679 թվականին: Անգլիայի խորհրդարանի կողմից 1679 թվականին ընդունված սահմանադրական օրենքը ՝ «Քաղաքացիական ազատության և երաշխիքի լավագույն երաշխիք»  Տե՛ս Պետության և իրավունքների պատմությունը 1. խմբ. ՄԻ Սիզիկովա: - Մ., 1997, էջ. 275 թ.  374 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ Յուրաքանչյուր ոք, ով հայցում է կամ տալիս է ապօրինի հրաման կամ կատարում կամ հրամայում է դրա կատարումը, ենթակա է պատժի 14:  Վերջապես, 1791 թ.-ի Ամերիկյան իրավունքների մասին օրինագծի 4-րդ փոփոխության մեջ արդեն իսկ ուղղակիորեն օգտագործվում էր «անձի անձեռնմխելիություն» տերմինը: «Մարդու անձի, բնակարանի, փաստաթղթերի և գույքի անձեռնմխելիության իրավունքը չի խախտվում չհիմնավորված խուզարկություններով և ձերբակալություններով, և որևէ պատժամիջոց չի սահմանվում, բացառությամբ բավարար հիմքերի, դավանագրության կամ դավանագրության և ձերբակալման և կալանքի կամ առգրավման վայրի կողմից »: առարկաների մանրամասն նկարագրությամբ:  »15:  Մարդկանց անօտարելի իրավունքները (առաջին սերնդի իրավունքները), ներառյալ անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը, ընկալվում էին որպես այսպես կոչված բացասական ազատության իրավունքներ ՝ պետությանը պարտավորեցնելով զերծ մնալ այդ իրավունքներով կարգավորվող տարածքներին միջամտելուց 16:  Ռուս հայտնի փաստաբան Բ.Ա.Կիստյակովսկին անձի անձեռնմխելիությունը դասակարգեց որպես իրավունքների մի խումբ, որը սովորաբար անվանում են «պետությունից ազատություն» 17:  Approachարգացնելով այս մոտեցումը ՝ Վ.Պ. Վիշեսլավցևը համարեց, որ անձի անձեռնմխելիության իրավունքը նշանակում է «քաղաքացիությունից պահանջելու իրավունք չխանգարել պետական ​​իշխանությանը, քանի դեռ նա չի կատարել որևէ անօրինական գործողություն» 18:  Հարկ է նշել, որ ինչպես ռուս, այնպես էլ եվրոպացի գիտնականների մեծամասնությունը ելնում էր այն գաղափարից, որ անձնական անձեռնմխելիությունը պետության կողմից ապօրինի հարկադրանքից զերծ լինելն է:  Բովանդակային իմաստով այս գաղափարը հանդիսանում է օրենքի գերակայության և օրենքի գերակայության սկզբունքի բաղկացուցիչ մասը, որը տես ՝ Խաղաղ մտքի անթոլոգիա: Թ. III. - Մ., 1999, էջ. 244:  Տե՛ս Խաղաղ մտքերի անթոլոգիա: Թ. III. - Մ., 1999, էջ. 243:  Տե՛ս Ուղիղ մարդու ընդհանուր տեսություն: Որպեսզի. Է.Ա.Լուկաշեվոյ: - Մ., 1996, էջ. 21  Տե՛ս Կիստյակովսկի ԲԱ Հասարակական գիտություններ և իրավունք: - Մ., 1916, էջ. 561 թ.  Տես, Вышеславцев Б.П. Երաշխավորում է ուղիղ քաղաքացուն: - Մ., 1917, էջ. 7  375 ԴԱՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ գտել է իր արդիական արտացոլումը, ինչպես 2005 թ. ՀՀ Սահմանադրության մեջ կատարված փոփոխություններում (պետությունը սահմանափակվում է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով ՝ որպես ուղղակիորեն կիրառելի իրավունք:  ), ինչպես նաև Սահմանադրության 2015 թ. փոփոխությունները (հանրային իշխանությունը սահմանափակվում է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով ՝ որպես ուղղակիորեն կիրառելի իրավունք:  )  Անձնական անձեռնմխելիության վերոնշյալ մոտեցումների ֆոնին Պ.Ի. Լուբլինսկիի դիրքորոշումը, որը բարձրացրեց ոչ միայն պետական ​​հարկադրանքից պաշտպանվելու, այլ նաև այլ քաղաքացիների կողմից հարկադրանքից պաշտպանվելու հարցը:   Նրա կարծիքով, անձի անձեռնմխելիությունը: «Դա իրավունք է, որը հիմնված է օրենքով սահմանված շրջանակներում սեփական համոզմունքներին համապատասխան գործելու հնարավորության իրացման վրա, միևնույն ժամանակ չվախենալով պետական ​​բնույթի պատասխան գործողություններից կամ անձանց կողմից:  »19:   Փաստորեն, Լուբլինսկին առաջիններից մեկն էր, որ այդ իրավունքի իրացումը դիտարկեց ոչ միայն պետության, այլ նաև քաղաքացիների պատասխանատվությունը:   Վերոգրյալից կարելի է եզրակացնել, որ այս իրավունքն ունի գործողության երեք պայմանական հարթակ ՝ անձ-պետություն, անձ-հասարակություն և անձ-անձ հարաբերություններ:  Հատկանշական է, որ նույնիսկ Ռուսաստանում, որը, ի տարբերություն եվրոպական երկրների, չունի ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների զարգացած ավանդույթներ, 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարասկզբին մարդու հիմնարար իրավունքների սահմանադրական կարգավորման գաղափարները, ներառյալ անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը , ակտիվորեն զարգացան: ,  Դրա օրինակը 1905 թվականին ներկայացված Ռուսական կայսրության օրենքի նախագիծն է:  Օրինագիծը նախատեսում էր զբաղմունքի ազատություն և բնակության վայրի ընտրություն, ներառյալ երկիրը լքելու և երկիր վերադառնալու իրավունքը:   Րագրի արժանիքներից մեկը See, Люблинский П.И. Անձանց անձեռնմխելիությունը: - էջ, 1917, էջ 6-7  376 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ նաև այն է, որ այն ամրագրում է սեփական մտքերի բանավոր և գրավոր արտահայտման ազատությունը 20:  Այսպիսով, ասելով անձնական անձեռնմխելիության իրավունք, ընդունվեց հասկանալ մի շարք իրավունքներ:   Այս տեսանկյունից անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի հաստատման և զարգացման վրա որոշիչ ազդեցություն ունեցավ բնական-իրավական հայեցակարգը, որը կոչված էր խոչընդոտ դնելու ազատության և պետական ​​ինքնիշխանության միջև, ինչը խոչընդոտում էր անհատական ​​ինքնավարության զարգացմանը:  Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ բնական-իրավական հայեցակարգը միակը չէր մարդու իրավունքների հաստատման և զարգացման գործում:   Այս հայեցակարգին հակադրվել և շարունակում է հակադրվել դրական իրավունքի հայեցակարգը (պոզիտիվիստական ​​հայեցակարգ) ՝ մարդու իրավունքների բնույթի, մարդու և պետության փոխհարաբերությունների վերաբերյալ իր մոտեցումներով:   Ըստ այդ հայեցակարգի, մարդու իրավունքները, դրանց շրջանակը և բովանդակությունը որոշվում է պետության կողմից, որը դրանք «նվիրում է» մարդուն 21:  Նման հակադիր դիրքերից է, որ գնահատվել և գնահատվում է մարդու իրավունքների և ազատությունների բովանդակությունը, մարդու և պետության հարաբերությունները, այդ թվում ՝ անձնական անձեռնմխելիության ոլորտում:  Հատկանշական է, որ մոտեցումների ընդգծված հակասությունը գոյություն ունի ոչ միայն տեսական մակարդակում, այլ նաև իրավական-օրենսդրական:   Մասնավորապես, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Իսպանիայի, Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի սահմանադրությունները հիմնականում արտահայտված են բնական-իրավական հայեցակարգում, մինչդեռ Ավստրիայի և Գերմանիայի սահմանադրությունները հիմնականում հիմնված են պոզիտիվիստական ​​մոտեցումների վրա:  Երկու հասկացությունների հետ կապված ՝ GV Maltsev- ի և NL Granet- ի տեսակետները, որոնք գտնում էին, որ դատական ​​գործընթացներից յուրաքանչյուրն արտացոլում է «գործերի» իրական վիճակը, բայց «տառապում» է միակողմանիությունից:  Բնական-իրավական հասկացությունը `պնդելով, որ ծնվում է անձը, Տես, Սահմանադրական կառավարություն, Սբ. Արձան, Էդ. 2-ե. - էջ, 1905, էջ 527-574թթ.  Տե՛ս Իրավունքի ընդհանուր տեսություն: - N. Novgorod, 1993, էջ. 11-21:  377 ԴԱՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ իրավունքների անքակտելիությունը անխուսափելիորեն հակասում է հասարակական կյանքի արդի իրողություններին:  Պոզիտիվիստական ​​հայեցակարգը նվազեցնում է մարդու դերը և հաստատում պետության նկատմամբ գերակայությունը անձի նկատմամբ:  Ըստ Մալցեւի ու Գրանետի, ճշմարտությունը, ինչպես միշտ, մեջտեղում է: Բնական-իրավական հայեցակարգը պարտավորեցնում է պետության կառավարությանը ճանաչել և ծնունդով ապահովել սահմանադրական և այլ օրինական իրավունքներ, ինչպիսիք են կյանքի իրավունքը, արժանապատիվ և համարժեք կենսամակարդակի իրավունքը, ազատությունը, անձնական անձեռնմխելիությունը և մի շարք այլ իրավունքներ, մինչդեռ կան այլ իրավունքներ: , որոնք իրական կյանք են ստանում միայն պետական ​​իշխանության միջոցով `սոցիալական, հոգևոր և նյութական իրավունքները կարգավորող համապատասխան օրենքների ընդունմամբ, ինչպիսիք են` աշխատանքի իրավունքը, ակտիվ և պասիվ ընտրական իրավունքը և այլն: 22:  Ամփոփելով անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի վերաբերյալ իրավական հասկացությունների թեման ՝ հարկ է նշել, որ երկու հասկացություններն էլ իրենց հետքն են թողել քննարկվող իրավունքի կայացման և զարգացման վրա: Առաջինը հիմնականում անձ-հասարակություն և անձ-մարդ հարաբերությունների ոլորտում է, երկրորդը ՝ առավելապես անձ-պետություն հարաբերությունների ոլորտում:  Ինչ վերաբերում է գաղտնիության իրավունքի զարգացման ներկա փուլին, ապա հարկ է նշել, որ մարդու իրավունքների զարգացման տեմպը աննախադեպ աճեց, հատկապես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո:  Դրա վկայությունն են միջազգային իրավական փաստաթղթերը, որոնք այս կամ այն ​​չափով ամրագրում են անհատական ​​անձեռնմխելիության վերաբերյալ որոշ դրույթներ:   Հատկանշական է, որ այս փաստաթղթերից մի քանիսը, անդամ պետությունների առջև ստանձնած պարտավորությունների մասով, գործում են որպես սահմանադրական նվազագույն:   Այսինքն ՝ այս դեպքում մարդու իրավունքների ոլորտում չի կարող նախատեսվել Սահմանադրությամբ: Տես, Մալցև Գ В. Մարդու իրավունքներ և ազատություններ // Բամբասանքի և իրավունքների տեսություն: - Մ., 1995, էջ. 217, Granet NL Իմաստություն և անհատականություն: - Մ., 1997, էջ. 8  378 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ պակաս երաշխիքներ, քան նախատեսված է, օրինակ, Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության կոնվենցիայով (այսուհետ `Կոնվենցիա):  Կոնվենցիան ուղղակիորեն ամրագրում է անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը, մասնավորապես, համաձայն 5-րդ հոդվածի. «Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձի անվտանգության իրավունք:   (...) »:   Այնուամենայնիվ, միջազգային փաստաթղթերի շարքում Կոնվենցիան միակը չէ, որն ուղիղ ձևակերպում ունի անձնական անձեռնմխելիության մասին:   Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը (1966 թ. Դեկտեմբերի 16) պարունակում է նման դրույթ, որի 9-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն. «Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձի անվտանգության իրավունք:   (...) »:  Նշենք, որ Հայաստանի Հանրապետությունը, որպես իրավական պետություն, ինչպես նաև մի շարք պայմանագրերի կողմ, ունի նաև անհատական ​​անձեռնմխելիության վերաբերյալ առանձին իրավական կարգավորումներ:   Անդրադառնալով սահմանադրական մակարդակի կանոնակարգերին, հարկ է նշել, որ նախկին Սահմանադրության 16-րդ հոդվածը սահմանում էր, որ յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության և անձեռնմխելիության իրավունք:   Ինչպես տեսնում ենք տեքստի ձևակերպումից, ի տարբերություն վերոնշյալ միջազգային իրավական փաստաթղթերի, նախկին սահմանադրության քննարկվող ձևակերպման մեջ «անձնական» բառը ոչ թե «անձեռնմխելիություն» բառի կողքին է, այլ «բառ»: ազատություն »:   Սա հակասություն առաջացրեց այն հարցի շուրջ, թե արդյոք նման ձևակերպման դեպքում անձեռնմխելիությունը նշանակում է անձնական անձեռնմխելիություն, որը նույնպես ուղեկցվում է մտավոր անձեռնմխելիությամբ, կամ զուտ ֆիզիկական անձեռնմխելիություն:  Նման վեճերը, որոշակի իմաստով, վերջ են տալիս գործող Սահմանադրության 25-րդ հոդվածով նախատեսված կարգավորմանը, համաձայն որի յուրաքանչյուր ոք ունի ֆիզիկական և մտավոր անձեռնմխելիության իրավունք:  Այսպիսով, ամփոփելով հետազոտության արդյունքները, միգուցե կարելի է առանձնացնել հետևյալ եզրակացությունները. 379 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ 1. Նախևառաջ, հարկ է նշել, որ անձնական անձեռնմխելիությունը որպես գաղափար զարգացման շատ ավելի երկար պատմություն ունի, քան որպես իրավունք:   Անձնական անձեռնմխելիության գաղափարի զարգացման պատմական գործընթացը, ինչպես ցույց տվեց, սկսվում է մարդկության գոյության օրերից և տարածվում մեր օրերին, մինչդեռ անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի զարգացման պատմական սկիզբը կարելի է համարել առաջին XIII դարի կեսը:  2. Ստրկության պայմաններում ստրուկները չեն համարվել խնդրո առարկա իրավունքի հասցեատերերը, քանի որ նրանք համարվում էին «խոսող գործիք» և հիմնականում զրկված էին ցանկացած իրավունքից:   Մինչդեռ այս դասերը տապալելու և ֆեոդալական համակարգը հաստատելու ժամանակահատվածում սուբյեկտները ձեռք են բերել նաև մի շարք իրավունքներ, որոնք անձնական անձեռնմխելիության տարրեր են, մասնավորապես ՝ կյանք, ազատ տեղաշարժ և այլն:  3. Պատմական էվոլյուցիայի ենթարկված անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը գաղափարական ընկալման ոլորտում ֆիզիկական ազատության և անվտանգության տեսանկյունից հասել է միայն ավելի ընդգրկուն կատեգորիայի, որն ընդգրկում է ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ մտավոր անձեռնմխելիության պահպանման խնդիրները (ամբողջականություն )  4. Այս տեսանկյունից, գործող Սահմանադրության իրավական կարգավորումն ավելի ամբողջական և առաջադեմ է, բայց, այնուամենայնիվ, այն ամբողջությամբ չի սպառում անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի հետ կապված բոլոր հարցերը և կարիք ունի նշված օրենսդրական կարգավորումների մշտական ​​կատարելագործման: դաշտային  , ։

Հոդվածում տարբեր գիտնականների արտահայտած գաղափարների, հայացքների եւ միջազգային-իրավական մի շարք փաստաթղթերի ուսումնասիրության լույսի ներքո ներկայացվում է անձնական անձեռնմխե380ԻՐԱՎԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ լիության իրավունքի գաղափարական զարգացման ընթացքը։
  Անդրադարձ է կատարվում նաեւ ինչպես նախկին, այնպել էլ նոր խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության մեջ անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի այս կամ այն բովանդակությամբ ամրագրման հարցերին։
  Իրականացված վերլուծության հիման վրա ներկայացվել են նաեւ որոշ տեսական ընդհանրացումներ եւ արվել են գիտագործնական բնույթի եզրակացություններ։
