Ընտանիքի, մոր և երեխայի շահերի պաշտպանությունը սահմանադրական սկզբունքներից մեկն է [1, p. 33]:   ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածը սահմանում է, որ ընտանիքը, որպես հասարակության բնական և հիմնական բջիջ, հիմք է հանդիսանում բնակչության, ինչպես նաև մայրության և մանկության պահպանման և վերարտադրության համար ՝ հատուկ պաշտպանության և հովանավորության ներքո: պետություն [2]:   Սա նշանակում է, որ պետությունը պետք է ձեռնարկի տարբեր սոցիալ-տնտեսական միջոցառումներ մայրությունը խթանելու, մայրերի և երեխաների շահերը պաշտպանելու, ընտանիքն ամրապնդելու և ընտանիքի իրավունքների պաշտպանությունն ապահովելու համար:   Այս միջոցառումները պետք է իրականացվեն ազգային և միջազգային իրավական նորմերի զուգորդման և կիրառման միջոցով, ինչպես նաև պետության կողմից մշակված համապատասխան ծրագրերի միջոցով `ցանկալի արդյունքի հասնելու համար:  131 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ «Մայրություն» հասկացությունն ունի մեկնաբանությունների շատ լայն շրջանակ:   Նախ մայրությունը կնոջ հիմնական կենսաբանական գործառույթն է, որն ուղղված է մարդկային ցեղի շարունակությանը: երեխա կրել, ծնել և կերակրել [3, p. 58]:   Սոցիալական իմաստով մայրությունը մայրերի և երեխաների հարազատությունն է, ինչպես նաև նրանց հուզական կապն ու փոխհարաբերությունները [4, p. 540]:  Ինչպես գիտենք, մինչև 18 տարեկան յուրաքանչյուր անձ երեխա է համարվում, ուստի մանկություն և երեխա հասկացությունները ուղղակիորեն փոխկապակցված հասկացություններ են:   Մայրության և մանկության իրավունքները Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանվում են Սահմանադրությամբ, ընտանիքի, աշխատանքի, քրեական օրենսդրությամբ `մի շարք իրավական նորմերի միջոցով, որոնք վերաբերում են իրավունքների տարբեր ճյուղերին:   Այս պարագայում մենք խոսում ենք համապատասխան ներքին իրավական ակտերի, ինչպես նաև միջազգային պայմանագրերի դրույթների մասին, որոնց համընդհանուր ճանաչում գտած սկզբունքներն ու նորմերը նաև ներքին իրավական համակարգի բաղկացուցիչ մասն են:  «Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքը (1996) ռազմավարական նշանակություն ունի երեխաների պաշտպանության գաղափարախոսության և պրակտիկայի ձևավորման համար:   Մանկության և մայրության պաշտպանության համար լրացուցիչ երաշխիքներ տրամադրելու համար ընդունվեց «Մարդու վերարտադրողական առողջության և վերարտադրողական իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքը (2002 թ.), Որը սահմանում է հղի կանանց անվտանգ մայրություն ապահովելու լայն իրավունքներ:   Այդ խնդիրների իրականացումն ապահովելու համար ՀՀ Գերագույն խորհուրդը 1991 թ. Որոշում է կայացրել կանանց, մայրության, երեխաների պաշտպանության և ընտանիքի ամրապնդման առաջնահերթ միջոցառումների մասին, որը նախատեսում է աշխատանքային իրավունքների լրացուցիչ երաշխիքներ փոքր երեխաներ ունեցող կանանց համար:  20-րդ դարի սկզբից մշակվել և ընդունվել են ավելի քան երեսուն միջազգային իրավական ակտեր մայրության և մանկության պաշտպանության վերաբերյալ (կոնվենցիաներ, միջազգային իրավունքի առաջարկություններ, երկկողմ միջպետական ​​համաձայնագրեր):   Որպես օրինակներ կարելի է նշել Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիան (1869), Երեխայի իրավունքների և սոցիալական պաշտպանության աֆրիկական կոնվենցիան (1990) և Երեխայի իրավունքների իրականացման եվրոպական կոնվենցիան (1996) [5, էջ , 352]:   Հետաքրքիր փաստ է այն, որ 19-20-րդ դարավերջին եվրոպական մի շարք երկրներ արդեն ունեին մայրերի և երեխաների պաշտպանության պետական ​​ծրագրեր, ինչպիսիք են մայրության ապահովագրությունը, որի նպատակն էր ապահովել հղի կանանց և նորածինների կյանքի պայմանները:  1952 թ.-ին Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունն ընդունեց «Մայրության պաշտպանության մասին» կոնվենցիան:   Կազմակերպության Գլխավոր համաժողովի 88-րդ նստաշրջանը, մշակելով Կոնվենցիայի դրույթները, ընդունեց առաջարկություններ, որոնք հայտարարում են հղիության պաշտպանությունը պետության և հասարակության համատեղ պատասխանատվության մասին:   Կոնվենցիան պետություններին պարտավորեցնում է ձեռնարկել բոլոր միջոցները `կանխելու հղի և կրծքով կերակրող կանանց այն աշխատանքը, որը կարող է վնասել ինչպես մոր, այնպես էլ երեխայի առողջությանը:  Քանի որ երեխաները բնակչության ամենախոցելի խումբն են, նրանց իրավունքներն ապահովելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ անկախ մեխանիզմներ:   Այս պարագայում երեխաների իրավունքների պաշտպանության հատուկ պետական ​​ինստիտուտի ներդրման անհրաժեշտություն կա:   Ասվածը հիմնավորելու համար բերենք հետևյալ օրինակը: Ռուսաստանի Դաշնությունը սատարել է Դաշնային ժողովի Պետական ​​դումայի և իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպությունների մի շարք պատգամավորների առաջարկը `ստեղծել Երեխայի իրավունքների հարցերով հանձնակատարի ինստիտուտ Ռուսաստանում:   Ինչպես ցույց է տալիս Ֆեդերացիայի մի քանի բաղադրիչների միջազգային փորձը և պրակտիկան, երեխաների իրավունքների հանձնակատարը կարևոր և հեռանկարային դեր է խաղում անչափահասների իրավունքների պաշտպանության գործում:  Այս դեպքում Երեխայի իրավունքների հանձնակատարի գործունեության շրջանակը պետք է ներառի պետական ​​և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, ինչպես նաև այլ մարմինների համագործակցությունը, որոնք ուղղված են երեխայի անձնական իրավունքների պաշտպանությանը, խախտված իրավունքի վերականգնմանը և պատասխանատվություն դրանց խախտման համար, ներառյալ զբաղվածությունը, բժշկական օգնությունը, կրթությունը: անօթեւանության, հաշմանդամության և մի շարք այլ խնդիրների լուծում:  Ներկայացված առաջարկությունների հիման վրա նախատեսվում է, որ հանձնակատարի գործունեությունը պետք է հստակ կարգավորվի հատուկ օրենքով, որը հստակորեն կսահմանի նրա լիազորությունները մայրերի, երեխաների և ընտանիքի իրավունքների համապարփակ պաշտպանության գործում:   Այսինքն ՝ անհրաժեշտ է մշակել մայրության, մանկության և ընտանիքի պաշտպանության հայեցակարգ, որի հիման վրա պետք է ընդունվի համապարփակ կարգավորող ակտ ՝ «Հղիության, մանկության և ընտանիքի պաշտպանության մասին» Դաշնային օրենքը, որը բացատրում է մայրության, մանկության և ընտանիքի իրավունքները `ամրագրելով մեխանիզմը: ,  Կարծում ենք, որ վերոհիշյալ ինստիտուտի ներդրումը Հայաստանի Հանրապետությունում կապահովի նաև մայրության և մանկության իրավունքների, ազատությունների և օրինական շահերի պաշտպանության արդյունավետ, ամբողջական և առաջադեմ համակարգի առկայությունը:   Մայրության և մանկան իրավունքների պաշտպանության արդյունավետությունը կախված է այնպիսի գործոններից, ինչպիսիք են սոցիալական, տնտեսական, իրավական երաշխիքները և դրանց զարգացման մակարդակը:   Վերոնշյալ երաշխիքների վերաբերյալ վիճակագրական տվյալների ուսումնասիրության և վերլուծության արդյունքները ապացուցում են եվրոպական երկրների առաջընթացը տվյալ ոլորտում, որից կարելի է առանձնացնել Ավստրիան, Հունգարիան, Գերմանիան, Լատվիան, Նորվեգիան և Շվեդիան:   Orուցանիշների ամենացածր թվով առանձնանում են Անդորրան, Հունաստանը, Իսպանիան, Մալթան, Մոնակոն, Սան Մարինոն և Հոլանդիան:   Վճարովի երկարաժամկետ հղիության արձակուրդը հասանելի է միայն Ավստրիայում, Բելառուսում, Հունգարիայում, Լեհաստանում, Սլովակիայում, Չեխիայում և Շվեդիայում:   Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ այն նահանգներում, որտեղ երեխաների խնամքի բարձր նպաստներ են տրամադրվում, արձակուրդներն ավելի կարճ են:  Չնայած Հայաստանում մայրության և մանկության պաշտպանությունն իրականացվում է միջազգային չափանիշներին համապատասխան, բայց սոցիալական պաշտպանության առումով այն հաստատապես հետ է եվրոպական երկրներից:   Սոցիալական երաշխիքներից բացի, կարևոր են նաև իրավական և բարոյական երաշխիքները:  Մասնավորապես, Բելառուսի Հանրապետության Մինսկի քաղաքային գործադիր կոմիտեն իր պաշտոնական կայքում հրապարակել է Բելառուսի Հանրապետության Նախագահին առընթեր կառավարման ակադեմիայի կողմից պատրաստված նյութ, Առողջապահության նախարարությունից, Կրթության նախարարությունից ստացված տեղեկատվության հիման վրա: , աշխատանքի և սոցիալական պաշտպանության նախարարություն:   Մասնավորապես, այնտեղ նշվում է, որ երկրի հիմնական օրենքի համաձայն (Բելառուսի Հանրապետության Սահմանադրության 32-րդ հոդված) ամուսնությունը, ընտանիքը, մայրությունը, հայրությունը և մանկությունը պաշտպանվում են պետության կողմից:   Հոդվածում ներկայացված է բժշկական օգնությամբ մայրության և մանկան իրավունքների պաշտպանության վիճակագրություն:   Օրինակ ՝ վերջին տարիներին տեղի է ունեցել առանց բարդությունների ծնունդների կայունացում:  2018-ին նորմալ ծնունդների տեսակարար կշիռը 42% -ից ավելին էր (2017-ին ՝ ավելի քան 41%):   Համաձայն ԿՀՎ համաշխարհային փաստագրքի, 2018 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ, Բելառուսն ունի մայրական մահացության ամենացածր ցուցանիշներից մեկը աշխարհում, Լեհաստանի, Իսլանդիայի, Հունաստանի, Ֆինլանդիայի, Շվեդիայի, Ավստրիայի, Չեխիայի, Քուվեյթի և Իտալիայի հետ միասին:   ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի (ՅՈՒՆԻՍԵՖ) տվյալներով ՝ Բելառուսը նույնպես 8-րդ տեղում է մանկական մահացության ամենացածր ցուցանիշ ունեցող երկրների ցուցակում:  Համեմատելով armstat.am- ի հրապարակած տվյալների հետ, 2016-ին հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին հանրապետությունում գրանցվել է 0-4 տարեկան երեխաների 411 մահվան 135 ԴԱՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ, որի կառուցվածքում մինչև 1 տարեկան երեխաների մահացությունը 86.6 %   Հղիության, ծննդաբերության և հետծննդաբերության ընթացքում կապված բարդություններ, 2016 թ. 2016 թ. Հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին մայրական մահացության 12 դեպք է գրանցվել, այդ թվում `բաց թողնված ժամանակահատվածից մեկը, իսկ մայրական մահացությունը` 2016 թ-ին: Հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին կենդանի ծնունդների թիվը մեկ 100,000-ը 27,1 միավոր էր:   Ակնհայտ է, որ ցուցանիշների նման աճը վկայում է ոլորտի խնդիրների մասին, ուստի մայրության և մանկան իրավունքները պաշտպանելու սահմանադրական երաշխիքների կիրառումը օրենսդրական լուրջ վերահսկողության կարիք ունի [8]:  Թեմայի համապարփակ ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ ենք համարում վկայակոչել Եվրոստատի կողմից հրապարակված տվյալները, որոնք վերաբերում են եվրոպական երկրներում մայրերի զբաղվածության մակարդակին:   Մայրերի զբաղվածության մակարդակը ամենացածրն է Չեխիայում `61,5%, ամենաբարձրը Իսլանդիայում` 84,8%, իսկ Ֆրանսիայում `միջինը 72,8%:   Կես դրույքը շատ երկրներում ընդհանուր ռազմավարություն է ՝ աշխատանքային և ընտանեկան հարաբերությունները հավասարակշռելու համար, ինչը, ցավոք, մեր երկրում, հատկապես մարզերում, հազվադեպ երեւույթ է:  Poraryամանակավոր զբաղվածության մակարդակները երեք երկրներում էապես տարբերվում են: Իսլանդիայում 24.1%, Ֆրանսիայում 13.3% և Չեխիայում միայն 3.9%, ինչը ենթադրում է, որ կես դրույքով ձևը բավականին անսովոր է Չեխիայի համար:  Այլ կերպ ասած, Չեխիայում աշխատող կանանց մեծ մասը շարունակում է աշխատել լրիվ դրույքով, նույնիսկ եթե նրանք երեխաներ ունեն:   Եվ նրանց թիվն անընդհատ աճում է. 2007 թ.-ին 4 տարեկանից ցածր երեխաներ ունեցող մայրերի 24% -ը աշխատել է կես դրույքով:   Բոլոր երեք երկրներում կանայք կես դրույքով գերազանցում են տղամարդկանցից, ընդ որում Ֆրանսիան ունի երեքից ամենաբարձր մակարդակը (79,8), որին հաջորդում են Իսլանդիան (72,6) և Չեխիան (68,7):  Հետաքրքիր է նշել, որ Չեխիայում երեխաների խնամակալները հստակ նշվում են որպես մայրության նպաստ ստացողներ:   Տղամարդիկ կարող են ընդգրկվել այս կատեգորիայում [10, էջ 29]:  136 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ Երեխայի իրավունքների պաշտպանության մասին հետաքրքիր օրենք ամրագրված է Լեհաստանի Սահմանադրության 72-րդ հոդվածում, որն ասում է, որ Լեհաստանի Հանրապետության յուրաքանչյուր քաղաքացի իրավունք ունի պահանջել երեխայի պաշտպանություն բռնությունից, դաժանությունից և շահագործումից պետական ​​մարմինները:  Այսպիսով, Հայաստանի Հանրապետությունում ձևավորվել է մայրության և մանկության սահմանադրական երաշխիքների պաշտպանության օրենսդրական դաշտը, սակայն ներկայումս երեխաների և մայրության բնագավառում իրավիճակը պատշաճ մակարդակի վրա չէ, հետևաբար, այս ոլորտում օրենսդրական կարգավորումը ուժեղացնելու անհրաժեշտությունը ակնհայտ է:   Գործնականում պետությունը պետք է շարունակի ստեղծել նոր իրավական մեխանիզմներ և ծրագրեր, որոնք առավել լիարժեքորեն կնպաստեն մայրության և երեխաների իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությանը:   Այս ոլորտում բարենպաստ պայմաններ ապահովելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ժամանակակից հասարակության մեջ մոր և երեխայի շահերի պաշտպանության խնդիրները, առաջարկել դրանց հաղթահարման արդյունավետ առաջարկներ և լուծումներ:   Միևնույն ժամանակ, այս միջոցառումների իրականացման համար կարևոր է ոչ միայն հետևել եվրոպական կամ արտասահմանյան երկրների փորձին, այլև ներքին օրենսդրության հետագա մշակումն ու կատարելագործումը `համապատասխան երկրի ներքին ռեսուրսներին:  Մենք նաև նկատեցինք, որ բժշկական օգնության տեսանկյունից Մայրության և մանկան պաշտպանության ինստիտուտը մեր երկրում խնդիր ունի, քանի որ մայրերի և նորածինների շրջանում մահացության մակարդակն աճում է:   Կարևոր է նաև ուշադրություն դարձնել մայրերի աշխատանքային ներգրավվածությանը:  Այս ամենը կազմում է պետության սահմանադրական երաշխիքների ամբողջությունը, ներառյալ պետությունը և հասարակությունը բնութագրող տնտեսական, քաղաքական, սոցիալական, բարոյահոգեբանական հարաբերությունների համակարգը `արտահայտելով հասարակության էությունն ու հիմնական առանձնահատկությունները:  , ։

Ընտանիքը, մայրությունը, եւ մանկությունը քաղաքացիական հասարակության ձեւավորման կարեւոր օղակներից են, իսկ դրանց պաշտպանությունը ցանկացած ժամանակակից պետության առաջնահերթ խնդիրներից է։
  Ընտանեկան իրավունքների պաշտպանության հետ սերտորեն առնչվում է նաեւ մայրության եւ մանկության պաշտպանությունը։
  Եվ իսկապես, ժողովրդավարական եւ իրավական պետության կարեւորագույն առանձնահատկություններից մեկն այն է, թե որքանով են արդյունավետորեն պաշտպանվում ընտանեկան, մայրության եւ մանկության իրավունքները տվյալ պետության մեջ եւ թե ինչպիսի սահմանադրաիրավական երաշխիքներ ու զարգացման մեխանիզմներ են նախատեսված դրանց իրականացման համար։
