ERNամանակակից մենության թեման Գ. ԽԱՆJՅԱՆԻ ՀԵԻՆ Գուրգեն Խանջյանը ժամանակակից հայ արձակի ամենաբեղուն և ինքնատիպ ստեղծագործողներից է:  Նրա վեպերը, վեպերը և պատմվածքները անդրադառնում են բոլոր ժամանակների, հատկապես քսանմեկերորդ դարի թեմաներին, որոնք ձևակերպված են որպես էքզիստենցիալ, այսինքն ՝ գոյաբանական, գրականագիտության մեջ: Դրանք մարդու ներքին աշխարհի, հոգու գաղտնի անցքերի հետ կապված խնդիրներ են, որոնք կարող են առաջին հայացքից աննշան թվալ «անզեն» աչքին, բայց դրանք անվերջ կրծում են, ոչնչացնում են մարդուն, պոկում հազարավոր կտորներ, բայց մյուս կողմից, մենք պետք է խոստովանենք, որ այս էքզիստենցիալ խնդիրները մարդու պահպանման շնորհիվ նա դեռ շարունակում է պահպանել իր մարդկային կառուցվածքն ու մարդկությունը: Մեր ժամանակի մարդը, ավելի քիչ, քան մյուս ժամանակները, փոթորկվում է ազատության հավերժական թեմաներով, կյանքի իմաստի որոնմամբ, անձի բաժանմամբ, օտարումով, մարդու և նրա շրջապատի միջև աճող անջատմամբ և, վերջապես, մենություն և մենություն:  Այս հոդվածում մենք հիմնականում անդրադարձել ենք վերջինիս ՝ միայնության խնդրի գեղարվեստական ​​արտացոլմանը: Խանջյանի «Հիվանդանոց» (1990), «Ենոքի աչքը» (2012), «Ձեռք տուր, Պստլո» (2017) վեպերում և «Սպանիր փրկչին» վեպում (1999):  Ստեղծագործությունների ժամանակն ու գործողությունները հիմնականում վերաբերում են անցումային շրջանին, երբ փլուզվեց սովետական ​​պետությունը, Հայաստանն անկախացավ, և այսօր հայը ՝ նախկին հսկա կայսրության, այժմ փոքր հանրապետության քաղաքացի, բախվեց լուրջ հոգեբանական խնդիրների: Կորցնելով հինը, անցյալը ՝ նա, ըստ էության, ոչինչ կամ գրեթե ոչինչ չգտավ ներկայում, որը ենթադրաբար հոմանիշ էր Նորիին, Ազատին, Անկախին:  Փակուղում գտնվող մարդուն այլ բան չէր մնում, քան փախչել:  Գեղարվեստական ​​արտահայտման առումով կարող ենք ասել, որ այս փախուստը առաջին հերթին փախուստ է ոչ թե հայրենիքից, հայրենի միջավայրից, այլ սեփական էությունից և ինքնությունից, սեփական անցյալից… Եվ այդ տխուր փախուստի միջոցով առաջանում է խնդիր մարդիկ օրեցօր ավելի են խորանում. մարդը մենակ է, մենակ և՛ բառացի, և՛ փոխաբերական իմաստներով: Վերոհիշյալ վեպերում մեզ հուզող խնդիրները մի դեպքում անհեթեթ են պատկերված («Հիվանդանոց»), մյուս դեպքում ՝ էքզիստենցիալիզմիզմ («Փրկչին սպանելը», «Ենոքի աչքը»), և մեկ այլ դեպքում որպես գիտակցության-սյուրռեալիզմի հոսք («Ձեռքդ տուր, փստլո»):   Իհարկե, այս բաժանումները միանշանակ չեն. վեպերում և պատմվածքներում կարելի է տեսնել նաև մոդեռնիստական ​​այլ ուղղությունների այլ տարրեր: Գրիգորը, որը ակնհայտորեն նման է «Հիվանդանոցում» կաֆկաեսկացի հերոսի հետ (իր անվան ընտրությունը ՝ Գրիգոր «Գրիգոր amամզա», պատահական չէ) հայտնվում է հիվանդանոցում ՝ իր կամքին հակառակ, որի առաքելությունը ճիշտ հակառակն է: Այն կոչվում է կատարելապես առողջ, ուժեղ մարդուն վերածել հիվանդ, ուժասպառ, նյարդայնացած մարդու, ով երիտասարդության մեջ մաղձն ու թույնն է տանում:   Հիվանդանոցը նաև քաոսի խորհրդանիշն է մեր ժամանակներում: Կա Timeամանակի ամենամեծ կուլ տվող մեքենան, այս շենքը լաբիրինթ է, որից մարդը կարող է դուրս գալ միայն իր լավագույն էներգիան, ուժն ու էներգիան զոհաբերելու գնով: «Ենոքի աչքը» վեպում շեշտադրված է շղթայական կապը թոռներից մինչ հայր-պապիկ մինչ քարանձավային նախնիներ սերունդների միջեւ:   Կյանքի տարբեր ափեր տեղափոխվելով իրականությանը տրամագծորեն հակառակ ՝ եղբայրները մտահոգված են կյանքի և մահվան, ընտանիքի, բարոյականության, ազատության և այլ էքզիստենցիալ խնդիրներով, որոնք Գորն ու Քաշաշենը յուրովի են կիսում: «Ձեռքդ տուր, փստլո» վեպի հերոսը ՝ Գրիգը (վերնագիրը կրճատ կլինի ՝ TZP) լուրջ ու դժվար որոնումների մեջ է:  Նա իր մեջ կրում է այն հարցերը, որոնք ճնշում են մեր ժամանակի մարդուն և փոխանցումների միջոցով փորձում է գտնել դրանց պատասխանները:   Ընդհանուր առմամբ, հարկ է նշել, որ նշված ստեղծագործությունների բոլոր հերոսները թափառում են ՝ խորապես որոնելով անհատներին:  Նրանք անվերջ որոնման մեջ են, այդ որոնումները նրանց խաղաղություն չեն տալիս, նրանք դրդում են նրանց լինել մերթ հյուսիսում, մերթ հարավում, մերթ աշխարհից կտրված տունդրայի մեջ և կյանքի ուղեծրից սայթաքում, մերթ գերբեռնված մեգապոլիս, երբեմն անհաջող բռնվելով: Այս բոլոր եղանակները մեկընդմիշտ ապացուցում են, որ կյանքը նույնն է հեթանոսական ոգով ապրող սառը տունդրայում, ժամանակակից Մոսկվայում, Թիֆլիսի (Վրաստան) Քվինտոս քաղաքում կամ Երևանում, որն օրեցօր փոխվում է: , իրեն մերկացնելով ավանդական ազնիվ զարդերից:   Ավելին, այս կյանքը ամենուր գծում է նույն ժամանակահատվածը, որը նման է սեզոնների հաջորդականությանը, Արեգակնային համակարգի մոլորակների ռոտացիային, գնացքի ընթացքին, այսինքն `դա ուղի է, որտեղ սկիզբը դառնում է վերջ: ,  Ուստի պատահականություն է, որ հատկապես այս վերջին վեպում ընթերցողը շատ ուժեղ է լսում մանկապիղծին, քանի որ մանկության մեջ թաքնված են բոլոր դժբախտությունների և ցավերի արմատները, որոնք հետագայում կբարձրանան մեծահասակների գլխին: Կարող է թվալ, որ «Սպանիր Փրկչին» վեպը բոլորովին տարբերվում է նշված վեպերից ՝ գոնե տարբեր իրադարձությունների պատկերմամբ:  Workիշտ է, որ այս ստեղծագործության էպիկական ժամանակն ու տարածությունը տարբեր են. Մ.թ. առաջին դար, Իսրայել, Գալիլեա, ապա Երուսաղեմ: Սակայն հերոսը ՝ Չունքը, իր թափառող, մտածող, ազատասեր բնույթով շատ մոտ է մյուս խանջյան հերոսներին:  Այն ընդգծում է մարդկային կերպարը, որը կստեղծվի ուրիշների հանձնարարականները կատարելու համար, ավելի ճիշտ ՝ Chunak- ին հանձնարարվել է գալ Երուսաղեմ, որոնել և գտնել իրեն Փրկիչ հռչակած Թագավորին ՝ Հիսուս Քրիստոսին և սպանել նրան:  Բայց կասկածներ են առաջանում: և եթե Քրիստոս իսկապես Փրկիչն է, կամ նա իրավունք ունի՞ սպանել ՝ նա սպանում է մարդուն, թե Աստծուն: հնազանդվել իր տիրոջը, մանավանդ եթե տերը թագավոր է:  Այնուամենայնիվ, այս փաստարկներն անմիջապես բողոքում են մարդու խղճից: Չունակը, որը ժամանակակից մարդու դաստիարակն է, սկսում է գիտակցել, որ ինքն անզոր է ինքն իրեն օգնելու, որ մենակ է, որ չի կարող իր մեջ սպանել բանականության ձայնը, որքան էլ փորձի իրեն անդամ համարել: մարդկային մեծ նախիրի մասին, մենք դեռ միայնակ ենք. «Դե, ես կօգնեմ ինձ: Երբ աստվածների զորությունը նվազի, ես պետք է կրկնապատկվեմ ուժով, հակառակ դեպքում ես կկործանվեմ այս անիծյալ երկրում»: [1]   Եվ հետաքրքիր է, որ հերոսի հոգին թեթևակի է իջնում ​​միայն այն ժամանակ, երբ նա «վերջապես ուղղվեց դեպի հյուսիս ՝ տուն»: Ընդհանուր ընթացքն ուրվագծելուց հետո փորձենք առանձնացնել այն հիմնական հատկանիշները կամ դրդապատճառները, որոնք միավորում են մեզ հետաքրքրող գործերի հերոսներին միայնության թեմայի շուրջ, ինքնուրույն մնալու ձգտման անիրագործելիության, 1. փախուստ և վերադարձ, 2. Անհատ-հասարակություն հարաբերություններ, 3. Անձի բաժանում, նրան տանջող շատ եսեր, 4. մարդու անզորություն զարգացած, ժամանակակից աշխարհում, 5. Հակասական ցանկություններ և վախեր, 6. լույսը վերջում գործընթաց 1. Փախչել և վերադառնալ:  Անվերջ որոնման կերպարների ստեղծման մեջ կա երկու կարևոր մտավոր վիճակ. Փախուստ և վերադարձ:  Էսսեի սկզբում մենք խոսեցինք փախուստի հնարավոր պատճառների մասին, բայց այդ պատճառներն իրականում շատ ավելի խորն են, ավելի բարդ, քան պարզապես բնակության վայրը փոխելը, ինչը հանգեցնում է հերոսի միշտ աստիճանական, շարժական վիճակին, ինչ-որ առումով խեղաթյուրելով բնավորություն  Այդ փախուստի ժամանակ հերոսը փորձում է գտնել հնարավոր սփոփանքն ու մոռացկոտությունը, առայժմ նրան հմայում է մտավոր քնկոտությունը, երբ չկա անցյալի բեռ, երբ դու թեթեւ ես քո, քո անցյալի, մանկության մասին, երբ չկան: կցորդի և հիշողության շղթաներ:  Օրինակ, Գրիգը խուսափում է նայել իր ընկերների լուսանկարների ալբոմներին, քանի որ վախենում է ներկան իրականությանը դիմակայելուց, քանի որ անցյալի ընկերներն այլևս այդ իրականության մեջ չեն, և իհարկե, Գրիգը վախենում է ներկայի միայնությունից:  Կամ հերոսը հորդորում է փախչել, երբեք ոչնչի հետ չկապվել, քանի որ ամեն ինչ անցողիկ է ու փոփոխական: «Մարդու ծնվելու օրվանից նա պետք է օտարվի, օտարվի, մնա, ոչ մի կապ չլինի, ոչ մի բան սիրելու, ոչ մի բան խղճալու, որովհետև ամեն ինչ շատ շուտ է մեռնում ՝ քար, ծառ, քաղաք, գյուղ, կենդանի, մարդ… Միացիր, վայ քեզ, անցքերը չեն լցվի [2] կամ նա ասում է իր ընկերոջը, ով արդեն հնազանդվել է անխուսափելիին. «Դու նույնպես կապված ես կյանքին, քո գործն էլ է դժվար, եղբայր» [2]: Փախուստը հիշողությունից ձևակերպվում է հետևյալ կերպ. «Ի վերջո, դու կկորչես, միամիտ մարդ, պոկիր քեզ, եթե ուզում ես ապրել, հեքիաթ դարձած հիշողությունը վտանգավոր գիշատիչ է, քաղցր, մեղրաբեր: խաբում է, կտեւի, կկործանի »[2]: Շատ ավելի հետաքրքիր է փախուստից անբաժան վերադարձի գաղափարը:  Վերադարձն, ըստ էության, անխուսափելի է, քանի որ մարդն անօգնական է առանց իր անցյալի, հիշողությունների և, վերջապես, առանց մանկության:  Հերոսը, որը փախուստի միջոցով գտել է միայն ժամանակավոր փախուստ, իր հերթին է դառնում, նա զգում է իր անբաժանելի կապը հայրենի հողի ու մանկության հետ, զգում է սեփական հողի վրա ամուր կանգնելու ուրախությունը: «Վեր կաց, օ, դու որբ չե՞ս, դու մենակ նստել ես այստեղ, նա քո հայն է, իրեն տեր է զգում»: [2]  Այդ վերադարձի պայմաններում մայրցամաքում միայն իրագործվում է ամեն ինչ: «Այս խոտային հյութը ամենախիտ և ամենաբարձրն է աշխարհում, այս հարթ, լիարժեք հացը աշխարհի ամենահամեղ հացն է, այս աղը ամենալավն է, ամենաաղի աղը. J. Արևի ճառագայթների մեջ կա ոչ մի համեղ ծովատառեխ, որը կուլ է տալիս ծիածանի իշխանը… »[2]:  Ինչպես տեսնում ենք, այստեղ ամեն ինչ գերազանց է, անհամեմատելի, քանի որ դա կապված է շատ մոտ մանկության հետ: Սա Վերադարձի լուսավոր կողմն է: Դրանում, կարծես, լուծված է մարդու մենության խնդիրը:  Այնուամենայնիվ, Վերադարձի մեջ կա մի ստվերային կողմ, որը հաշտեցումը, մանկության գրկախառնությունը գրեթե անհնար է դարձնում:  Այս դեպքում հերոսը վերադառնում է, բայց ամեն ինչ արդեն փոխվել է: Նրան անցյալի հետ կապող թելերը վաղուց կտրվել են, հարազատները (Լենա, Սլավա) և նրանց կրքերը մարվել են, ուստի նա ողբերգորեն միայնակ է ՝ մենակ ինչպես նախկին հարազատների, այնպես էլ իր արտասահմանյան ապաստանում: «Պատահում է, որ տեղահանվածը վերադառնում է հայրենիք, բայց պարզվում է, որ նա ուշացել է, նա այստեղ նույնպես օտարերկրացի է, ամուսնացած չէ, ամուսնանալ չեն ընդունում, ժամանակ է պետք, հաճախ մեկ կյանքում» [ 2]:  Սարսափելի ողբերգություն է, երբ մարդը գիտակցում է, որ ուշացել է, այդ հետաձգումը կարող է արժենալ նրա ամբողջ կյանքը: «Ինչպե՞ս ես ինձ մենակ թողնում իմ մանկության հետ: Ինչպե՞ս եմ ես դիմանալու դրան»: «Նա չէր ուզում մենակ լինել, հին տանը դժվար էր մենակ մնալ, կարելի էր մտածել, լավ է, նա ներսում գինի ուներ, պաշտպան էր, գոնե հիմա» [2]: 2. Անհատ-հասարակություն հարաբերություններում դրսեւորվում է անձի օտարացումը հասարակությունից: Մարդը վտարվում է իր հասարակությունից, գտնված կյանքի լուսանցքում, ուստի նա ահավոր միայնակ է:   Այսպիսով, «Ենոքի աչքը» վեպի հերոսուհիներից մեկը (կրճատ ՝ EA) ՝ Ուման, էկոլոգիապես մաքուր է:   Այս կինը, կրիայի պատյանով պատված, իրականություն է ստեղծել, նա մեքենայի և նրա երազանքների տերն ու տնօրենն է, ոչ ոք իրավունք չունի այդ աշխարհ մտնելու, նույնիսկ նրա ամուսինը, ավելին ՝ որդեգրման հրաշքը բացառվում է այդ աշխարհում: «Ոչ ոք չպետք է ոտնձգություն կատարի նրա անձնական կյանքի մեջ, ոչ ոք չպետք է նրան հանի ինքն իրենից, եթե նա չի ցանկանում»: [3] Ումայի համար դժվար է պատկերացնել «մտերմություն», «մտերմանալ» տերմինները, քանի որ «ինչպե՞ս կարող է նա ավելի մոտենալ, ինչու՞, ինտիմությունը պատվերով է»: [3]   Ուման իր «հասարակության» միջեւ ստեղծել էր պատնեշ, որը հնարավոր չէր կոտրել, նա ուներ իրավունքների և պարտականությունների սահմաններ, որոնք նույնպես հարմարեցված էին այդ պատնեշին:   Նա բոլորի համար օտար է, յուրաքանչյուրն իր համար:   Գուցե պատճառն այն է, որ կյանքը ճիշտ դասավորված չէ՞: Ուման հայտնվեց իրեն համար միանգամայն խորթ միջավայրում, որքան էլ փորձեր խորտակել պատնեշները, նա չկարողացավ Դա իր իսկ խղճի խաբեությունն էր, որը պարզապես անտանելի էր խելացի Ինքնահռչակ Ումայի համար: Մարդու և հասարակության մտերմությունն ընդհանրապես հնարավո՞ր է:   Գրիգը փորձում է դրական լուծել այս հարցը «… Pstlo» - ում: «Մանկություն էր, բայց նա իրեն օտար էր զգում:  Նա կփորձի ավելի մոտենալ »[2]: Խորթ երեխա լինելու կնիքով մարդը ՝ Գրոֆոն, հայտնվել է նույն սահմանային իրավիճակում «Ենոքի աչքը» վեպում: «Ես այնտեղ ավելորդ եմ: Unավալի է այն, որ ես այստեղ էլ ավելորդ եմ: »[3] Ստեղծման, որդեգրման հրաշքը մերժված է նաև «Հիվանդանոց» (Հ) վեպում:   Գրիգորը ցավում է իր երրորդ երեխային սպասող Մարիամի համար `անհեթեթ համարելով գոնե մարդու համար երեխա ունենալու պարգևը, քանի որ« մարդը պարզապես գործիք է »[4]: Մարդ-հասարակություն հարաբերությունների մյուս կողմն այն է, երբ մարդը, հանվելով սեփական ես-ի բեռից, փախչում է իր ինքնությունից, ամբոխի մեջ գտնում է հոգու թեթեւություն, ուծանում, լուծվում է ընդհանուրի մեջ: «Ես լուծվում էի ամբոխի մեջ, նիհարում, ցրում իմ սեռերը, ազատվում բարդույթներից»: [4]  Բայց այդ ձուլումը կարճ է: Դրան հաջորդում է հերոսի փախուստի կարոտը, նրա ես-ի ծածկույթը: «Ես կարոտել էի իմ եսը, մենակությունը, մտքերը:  Ես արագ քայլերով հեռացա ՝ ուրախությունից զգալով, թե ինչպես նորից մտա սեփական մաշկիս խորը ընդերքը: «[4] Անհատի օտարման հիմնական պատճառները պետք է փնտրել մանկության տարիներին:  Դա հաստատվում է վեպերի հերոսների հիմնական մասի օրինակով: Ահա Գրիգը «Ձեռք տուր, պստլո վեպում»:  Ուսուցչի անբարո վարքը անջնջելի հետք է թողնում ութերորդ դասարանի դեռահասի հոգեբանության մեջ:  Երեխային ճնշում է էրուդոֆոբիան, ամբոխի առջև կարմրելու վախը: «Ես գնում էի, բայց սպասում էի լույսերի անջատմանը, նոր դահլիճ մտնելուն, մթության մեջ, աննկատ:   Անտանելի էր մարդկանց տեսնելը:   Եվ ոչ ոք չէր հասկանում, թե ինչ է կատարվում ինձ հետ, նույնիսկ ամենամտերիմ մարդիկ, և ես, իհարկե, նրանց չասացի, թե ինչպես դա պատմել, և ասել, որ դա նման է ամբոխի առջև հայտնվելուն: «[2]   Հետո նա շարունակում է համեմատել իր վիճակը ոզնիի կամ զրահամեքենայի վիճակի հետ: 3. Մարդու հեգնանքը, նրան տառապող շատ եսեր:  Մեր ուսումնասիրած վեպերի գրեթե բոլոր հերոսները տառապում են անհատականությունների երկակիությունից:  Նրանք շրջապատված են բազմաթիվ եսերով, որոնցից յուրաքանչյուրը աղաղակում է իր գոյության համար ՝ օգտագործելով յուրաքանչյուր առիթ ՝ զգալու իր չար, հեգնական, արցունքաբեր ներկայությունը:   Այդ եսերը մեկ կամ երկու չեն: Դրանք այնքան շատ են, որ «երկփեղկվածություն» և «մասնատվածություն» գոյականները ձեռք են բերում բառային հականիշների արժեքը տեքստի մեջ:   Մտքեր են ստեղծվում Հեսսեի «Տափաստանային գայլի» «Խանջյան հերոսների» միջեւ:   Մարդկային էության խորքում ապրող ես-ը շատ հզոր են, բազմաբնույթ և բազմաձայն:  Դրանք երբեմն չարամիտ, փնթփնթացող, ճռճռան սատանայական քրքիջներ են, մերթ ծաղրում են բամբասանքները, երբեմն դա Ենոքի ամենատեսանելի աչքն է, որը յուրահատուկ դիմակ է դառնում Գրոֆոյի համար, երբեմն դա ագահն է, որ ապրում է Գրիգի ներսում, մերթ ՝ գերեզմանի անգրագետ ոգին, մյուսը Նրանք միշտ զգոն են ՝ միշտ զգոն պահելով իրենց «տերերին», իսկ մյուս կողմից ՝ խորամանկորեն շշնջալով չարին ներսից ՝ փորձելով մոլորեցնել, թմրել սթափությունը և շահել «վարպետ» մարդուն:  «Ձեռքդ տուր, Պստլո» վեպում դավադրողների «ներկայությունը» գեղարվեստական ​​առումով կարելի է համոզիչ համարել:  Որոշ դեպքերում սյուժեները նույնացվում են աչքերի հետ ՝ խորհրդանշելով խորաթափանցություն, ինտուիցիա:   Plansրագրերի շշուկը հատկապես նկատելի է դառնում, երբ Գրիգը հավակնում է խմելուն: Բոլոր նման դեպքերում կամքը փորձում է հաղթահարել ըմպելիքի գայթակղիչ հմայքը, իսկ ծրագրերը հերոսին հորդորում և հաճախ ամաչեցնում են առանց վարանելու օղի խմել:  Այսպիսով, պլանավորողները դուրս են գալիս Գրիգից և ձեռք բերում լիարժեք բնույթի արժեք:  Բամբասանք, շշնջալ, շշնջալ, հուշել, խոսել, ծաղրել, կծել, քրքջալ, բարձրացնել գլուխը, խրախուսել, ծաղրել, ընդվզել, հիստերիկ բղավել: Բայերի շարքը այդ բազմաձայն, ուժեղ «չարչարանքների» առավել խոսուն վկայությունն է: Պլանավորողների «եղբայրները» Tapur և Paramol- ն են:  Թափուր տեղ և Գրիգի հանդիպումը տեղի է ունենում գերեզմանատանը: Տապուրը նենգորեն ժպտում է ու Գրիգի ականջին շշնջում.  Եվ Պարամոլը հայտնվում է այն ժամանակ, երբ Գրիգինը զանգում է անհայտ հեռախոսահամարից, ամառ Պարամոլը բարձրացնում է գլուխը ՝ ոգեշնչված հոգու գաղտնի անցքերից: «Կարո՞ղ է նա դրսից լինել»: «Նրանց դուր եկավ գիրքը: theyանկանու՞մ են թարգմանել և հրատարակել: Ի Callանգահարել գործակալ» [2]: «Հիվանդանոցում» ես-ը խոսում են միմյանց հետ: «Որքան ավելի միայնակ եք, այնքան ավելի հաճախ եք խոսում ինքներդ ձեզ հետ ՝ ձեր կողքին զրուցակից գտնելով ձեր էգոն:  Եվ զարմանալ պետք չէ: Ի՞նչ տարօրինակ է, եթե ձեր թափառող էգոն երբեմն կարիք ունենա հանդիպելու և զրուցելու, ո՞ւմ նրանք ավելի թանկ կգտնեն: Թողեք նրանց հանգիստ, թողեք ձեզ մենակ, թողեք ձեզ գնացեք, թող գնա ձեզ հետ, թող լինի այնպես, ինչպես կլինի, նշանակություն չունի, դուք ձեր տերը չեք: «[4]  Մարդու աչքերը հատուկ ուշադրության են արժանի:  Հեղինակը մի քանի անգամ ընթերցողի ուշադրությունը հրավիրում է աչքերի ուղղությամբ ՝ ըստ էության կոչ անելով մարդկային հոգու խորքերի հայելին:   Modernամանակակից մարդը մտահոգված է դիմակավորված էության խնդրով:  Ակամայից մարդը ծածկված է մի քանի դիմակներով, և նույնիսկ նա դժվարանում է որոշել, թե ով է նրա իրական դեմքը, գոյություն ունի՞ դա:  Կյանքը դառնում է դիմակահանդես:  Ահա մի քանի օրինակներ: «Մենք միշտ ներողություն ենք խնդրում անկեղծության համար, չգիտես ինչու, անկեղծությունն անհրաժեշտ է, շատ անհրաժեշտ է, մենք անընդհատ կեղծում ենք, դառնում ենք քրոնիկ կեղծավորներ, այդ պատճառով բոլորիս երեսպաշտության նողկալի դիմակ ունենք դեմքերին:  Այո, ճիշտ ինչ-որ տեղ, ինչ էլ որ լինի, մարդը վերջապես մենակ է, նա պետք է հոգ տանի իրեն, պետք է սիրի նրան… »[3]:   Կամ «Մի պահ նրանք նման էին Գրոֆոնին, Ենոքին ՝ մահվան դիմակը…» [3]:   «Գրեգ Սեթը զգաց, որ իրական դեմքը խորտակվում է ՝ հասկանալով, որ դա արդեն իրեն պետք չէ»:   Մյուս դեպքերում, նախագծողները հորդորում են. «Շարունակեք խաղալ, զբաղվեք արվեստով, փայտով, երկաթով, մետաղալարով, աղբով, ասֆալտով, ապակուց, փոշուց, աղմուկից, երթից, խառնաշփոթությունից, ունայնությունից, մարդկանցից, շներից… Հանեք արվեստից, ձեր դերը ձեր վրա է, առաջ տար »» [2]  Այս դիմակները վարագույրներ են, որոնք թաքցնում են ներքին և արտաքին աշխարհները, և դժվար է ասել, թե ինչ է թաքնված նրանց մեջ: «Ներսում ՝ կորցրած պարապ, դրսից ժպտացող»: [3] 4. Մարդու թուլությունը խիստ զարգացած, ժամանակակից աշխարհում, ինքն իր հետ մենակ մնալու ձգտելու անհնարինությունը:   Այսօրվա մարդն ապրում է մի աշխարհում, որտեղ ոչ մի այլ անհնար բան չկա, սահմաններ չկան, ամեն պահ, ամեն վայրկյան մարդը կարող է լինել այնտեղ, որտեղ ցանկանում է:   Ըստ Խանջյանի, ստեղծվել է համաշխարհային ցանցը. «Ամբողջ աշխարհը անսահման հանրախանութ է, այնտեղ քայլում է աշխարհի միատարր անսամբլը, բոլորի աչքերում նույն ժպիտը, բոլորի բերանում նույն լեզուն, նույն կեցվածքով բոլորը «[2] տղամարդը:  Նույնիսկ եթե անընդհատ վերահսկողության տակ գտնվող անձը փորձի, նա ի վիճակի չէ հետ մնալ:  «Փախուստ չկա:  Այսօրվա մարդը փախուստ չունի, չի կարող մենակ լինել, չի կարող հանգիստ միզել, չի կարող փախչել, ձեր ուզած լեռան գագաթին, քարանձավում կգտնեք… Երբ նրանք ուզում են, նրանք կառավարում են, երբ ուզում են, մտնում են ձեր ժամանակ, գրպան, աղիք… միշտ կախված Նրանք ձեզ պահում են, դուք գոյություն չունեք, ձեր փոխարեն կան թվեր, ստեղներ, էկրաններ, թղթեր, պլաստմասսա, լուսանկարներ, առանց այդ էլ ձեզ ոչ մեկի կարիքը չունեք, դուք հետաքրքիր չեք "[ 2]:  Դեռ ավելի ողբերգական: Մարդը դառնում է իր ստեղծած էկրանների գերին, թվերի տեղերը, «հանդիպումների հրաշքն» այլեւս չի լինում, հայացքների որսը անհնար է, մենք արդեն բռնված ենք:   Մենք էկրաններ ստեղծեցինք, և այժմ հազվադեպ ենք իրար աչքերի մեջ նայում:  Եվ ինչ կա ՝ աչքերի մեջ, խորքերում, կիսաթափանցիկ շղարշների ետևում, անսահման, չճանաչված… »[2]: Նման իրավիճակում մարդը ահավոր մենակ է:  Էկզիստենցիալիստական ​​հարցը կրկին արծարծվում է ՝ ո՞րն է կյանքի իմաստը, ի՞նչ է մահը, ի՞նչ է մարդն իր հետ տանելու:  Եվ պատասխանը բերում է կյանքի գաղափարին և մահվան հավերժական ցիկլին: Մարդը ծնվում է միայնակ, անպաշտպան, անօգնական և նույն կերպ նա թողնում է իր երկրային կյանքը: 5. Հակասական ցանկություններ և վախեր:  Քաոսային իրականության մեջ ապրող մարդուն ճնշում են իրարամերժ ցանկություններն ու կրքերը, որոնք հաստատում են կյանքի բնական օրինաչափությունը:  Այս ցանկությունները միշտ ծածկված են վախի մթնոլորտով: Մարդը ուզում է սիրել, բայց վախենում է սիրել, ուզում է մեռնել, բայց վերջին պահին նույնիսկ ծերունին է տեղեկանում կյանքի հրաշքի մասին, որն ինքնին Կյանքն է, մարդը ուզում է մոռանալ, բայց վախենում է կորցնել իր ինքնություն, ձգտում է մենության, բայց լռությունը սարսափեցնում է նրան: Այլ կերպ ասած, այս հակումները լցնում են մարդու հոգու դատարկ տարածությունները:  Դա ժամանակակից մարդու ողբերգությունն է, որը ստացել է եզակի ձևակերպում Հենրիկ Էդոյանի կողմից, այսինքն ՝ ես ուզում եմ այն ​​ամենը, ինչ չեմ ուզում, և չեմ ուզում այն, ինչ ուզում եմ… 6. Գործընթացի ավարտին լույսը:  Արվեստի յուրաքանչյուր ոլորտ ունի իրականությունն արտացոլելու իր սկզբունքներն ու ձևերը:  Անկախ այդ ձևերի բազմազանությունից ՝ արվեստի գործը բոլոր դեպքերում չպետք է լինի մարդուն (ընթերցող, ունկնդիր, հեռուստադիտող և այլն) մութ փակուղի տանելը, այլ թունելի վերջում լույս ցույց տալը պատկերելով ամենամութ իրականությունը: Գ Դիտելով Խանջյանի քննարկվող գործերը գեղարվեստական ​​ամբողջության մեջ, կարող ենք վստահորեն ասել, որ այդ լույսը նրանց մեջ նկատելի է:  «Հիվանդանոցից» ​​մինչ «Ձեռքդ տուր, փստլո» վեպին խավար-լույս հարաբերակցությունը փոխվում է, լույսն ավելի ու ավելի է պայծառանում:   «Հոսպիտալի» հերոսը `Գրիգորը, կյանքից հոգնած, հետևելով իր հետքերին, իրենից արդեն ամեն քայլափոխի հասած համակարգից, տեսնում է ինքնասպանության միակ ելքը` ակամա դառնալով մարդասպան, մեկը, ով հրաժարվում է կատարել իր առաքելությունը: «  Սակայն վերջին խոսքից թվում է, որ հեղինակը հավատում է արարչագործությանը, ինչ-որ իմաստով աշխարհ գալու մարդու առաքելությանը, նա պարզապես ընդվզում է: «Կախաղանից կախված արյունոտ ապստամբություն:  Այս ամենը տարօրինակ էր… »[4]: «Ենոքի աչքը» վեպում հերոսների էքզիստենցիալ սողանքներն այլևս չեն հանգեցնում անդառնալի փակուղու:  Եղբայրներից յուրաքանչյուրը հաշտվում է իր վիճակի հետ, ամփոփված իրենց դեպքում, ամեն դեպքում, գոնե մի պահ կա փորձ միմյանց աչքերը նայելու, հայացք փնտրելու համար, ինչը հաշտության ակնարկ է, հեռանալու միտում: մենության աշխարհը:   Հաջորդ վայրկյանին «մեքենայի աճող արագությունը նրանց պատառոտեց»: «Սպանիր փրկչին» վեպն ավելի մոտ է «Քո ձեռքը, Պստլո» վերջին վեպին:  Անվերջ վազելով ինքն իրենից, իր եսից, իր կասկածներից ՝ Չունակինին ի վերջո հաջողվում է հանդիպել հոգեկան անդորրին ՝ նայելով տունին, հայրենիքին:   Փախուստի, վերադարձի և հաշտեցման գործընթացը շատ ավելի ամբողջական է վերջին վեպում, որի վերնագիրը պատահական չէ:  Ո՞վ է Պստլոնը, ո՞վ է այն մարդը, ով օգնության ձեռք մեկնեց:  Վեպի ներքին զարգացմանը հետեւելով `կարելի է նշել, որ թափառական վիճակում հայտնված Գրիգը հենց առաջին էջից ի վերջո գտնում է բույնը` վերադառնալով իր մանկություն:  Դա անհատ է, որն իր մեջ կրում է սերունդների շղթայական օղակը, ունի գենետիկ հիշողություն, որը վերադառնում է մանկություն, արմատներ:   Նման վախը միանգամից չի լինում:  Վերադառնանք գործընթացին:  Եթե ​​նա սկզբում հոռետես է, մենակ իր վշտերի ու ցանկությունների հետ, եթե նա անվերջ հեռանում է, փորձելով տարածությունը դարձնել երկակիությունն ու մենությունը ցրելու միջոց, երբեմն ապավինելով օղու, մերթ ներքին լռության վրա, ապա tundra- ն դառնում է ժամանակավոր փրկօղակ:  Բայց ամենափոքր մասնիկի առեղծվածը վերջապես բացահայտվում է այն մարդու մոտ, ով ամեն ինչի մեջ մեծ իմաստ ու խորհուրդ է փնտրում, երբ վերադառնա հին տուն և տեսնի իր ու իր նախնիների հին իրերը: «Ինչպե՞ս հայտնվեց կորած խեժը: Ո՞վ բացեց կափարիչը: Քանի՞սս կա այս աշխարհում»: Մտածեց Գրիգը ՝ հիշելով փոքրիկ մասնիկի խորհուրդը: [3]  Գործընթացի ավարտին մահվան գաղափարներով լի հերոսը գիտակցում է իր մեջ կենսունակությունը, անվերջ ժխտողական հարցերը. «Ի՞նչ, ի՞նչ կվերադարձնեմ, ի՞նչ շահեմ, ինչի՞ եմ պատրաստվում»: Մարդկային գաղափարը: «Ներսում, առեղծվածի միջով, վերին մարդը բարձրանում էր իր ներողամիտ հեգնական ժպիտով: Նա գիտի, նա գիտի ինչ-որ բան, որը գիտի Գրիգիչը:« Փորձ, իրականն այլ վայրում է, կտեսնեք ավելի ուշ »: [2] Այս գիտակցությունից է ծնվում սկիզբն ու վերջը նույնականացնելու գաղափարը: Հերոսն ավարտում է իր սկսած կետից: «Ես չգիտեի, որ դա վերջից պոկվելու է, բայց ինձ կրկին հասցրեցին վերջ, որ որտեղ կյանքը թռչում էր ՝ հեռու կամ շատ մոտ, դա կրկին վերջն էր»:   Նա կատարում է վերջին պտույտը ՝ փորձելով գտնել այն վայրերն ու մարդկանց, ում սովոր էր, կամ գուցե ընտելացել էր Eya- ին, Ուլեի փչողին, հին ընկերներին, բայց նրանք չգտան նրան, ապա փնտրելով օվկիանոսը, նա հանկարծակի ընկճվում է երիտասարդական ուրախությունը, ազատվում է ժամացույցների, օրացույցերի և կողմնացույցերի ստրկամիտ ազդեցությունից, որոնք նախկինում միշտ ճնշել են իրեն, պարուրված է լավատեսությամբ և թեթևությամբ, և չի նյարդայնանում երբեմն կատաղի երևույթներից (օրինակ ՝ խռմփոցից):  Ներքին ձայնը նրան կանչում է. Արթնացիր, ներքին Մարդը, ով գտել է իր ներքին անդորրը, վերականգնել է խաղաղ մենությունը, ամուր կանգնած է իր քաղաքում: «Այն կողմում քաղաքն է, քո քաղաքը», - ջերմացնում է նրան կենսատու արեւը: «Արը չսպանվեց, տեղը ստվերվեց, նա անհանգիստ փնտրեց, գտավ նրան հակառակ կողմում, շարժվեց, մյուս այտը շրջեց դրա դեմ, և նրան թվաց, որ հարթ մաշկով հանդուգն երիտասարդը հիմա խաղում է ar- ի հետ »[2]:   Քաղաքը, քաղաքը, կորցրած մանկությունն ու պատանեկությունը վերադարձած հերոսը գտնում է Աստծուն:  Վեպի վերջում վանքի վերելքի գմբեթի պատկերը աստվածային անհասության խորհրդանիշ է:  Childեր երեխան լսում է մոր որովայնը, մանկության զարկերակը », - մտածեց նա, երբ պատրանքները հանում ես քեզանից, տեղը լցվում է խաղաղությամբ, խաղաղությունն ավարտվում է, հեշտ է սպասել խաղաղ հոգի, ինչ-որ տեղ նույնիսկ հաճելի:  Սպասեք խաղաղության:  Մնացեք խաղաղության մեջ:  Օրը կգա, նրանք կհանդիպեն, Նրա ձեռքը դուրս կգա անհայտությունից, նա կմոտենա, նա կմաքրի ափը, կասի ՝ տուր քո ձեռքը, փստլո, ես քեզ բերել եմ, ես քեզ կտանեմ, արի come «[2] ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Խանջյան Գ., «Սպանիր Փրկչին», Երեւան, 2001, էջ 14, 43: [2] Խանջյան Գ., «Ձեռքդ տուր, փստլո», Երեւան, 2017, էջ 118, 110, 111, 272, 173, 211,195, 180, 171, 264, 199, 225, 162, 138, 171, 153 , 275, 279, 324, 326-327: [3] Խանջյան Գ., «Ենոքի աչքը», Երեւան, 2012, էջ 35, 37, 168, 100, 246, 94, 279, 287: [4] Խանջյան Գ., «Հիվանդանոց», Երեւան, 2012, էջ 261, 279, 275, 237, 326: Քրիստինե Բագրատյան ERNամանակակիցության մենության թեման Գ. ԽԱՆJՅԱՆԻ ԱLEԱՏԱԳՐՈՒՄԸ Հիմնաբառեր. Գուրգեն Խանջյան, էքզիստենցիալիզմ, մենակություն, օտարում, բաժանում, «Հիվանդանոց», «Սպանիր Փրկչին», «Ենոքի աչքը», «Տվեք ինձ քո ձեռքը, պստլո»: ։

Աշխատանքում ուսումնասիրվել է էքզիստենցիալիզմի առանցքային թեմաներից  մեկի՝ մենության և միայնակության խնդրի գեղարվեստական արտացոլումը Գ. Խանջյանի արձակ ստեղծագործություններում։
  Ժամանակակից մարդն ապրում է մի իրականության մեջ, որից փորձում է անվերջ փախչել, սակայն վերադարձն անխուսափելի  է։
   Հավերժական  շրջապտույտ  կատարող  մարդն,  այնուամենայնիվ,  չի  կորցնում  հավատի փշրանքները և սպասում է՝ վերադառնալով այնտեղ, որտեղից սկսել էր։
