ՍԻԱՄԱՆՏՈՅԻ «ԿԱՐՄԻՐ ԼՈՒՐԵՐ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ» ՍԵՐԻԱ Թուրք ոճրագործի դարավոր նպատակը միշտ եղել է «մեկ հայի թողնել նույն թանգարանում»:  Համիդյան բռնապետության օրերին ՝ 1894-1896 թվականներին, սկսվեցին հայկական ջարդերը, այնուհետև սարսափելի հանցագործություն կատարվեց 1904 թվականին: Սասունում հաջորդը դեռ ուշ չէր: 1909 Կիլիկիայի կոտորածներն իրականացվեցին երիտթուրքերի կողմից, որոնք նոր կառավարության օրոք իշխանության եկան: Օտյանը նրան անվանեց «միսուլ սուլթան Համիդ»; այս ամենը հասավ իր գագաթնակետին 1915-1918 թվականներին, երբ վերջապես դատարկեց Հայաստանը:  Ինչպես նախորդ սարսափելի հանցագործությունները, այնպես էլ 1909-ին Կիլիկիայի արյունոտ իրողություններն արտացոլվեցին մի շարք գրողների ստեղծագործություններում: Սիամանթոն առաջինը բարձր բողոք բարձրացրեց «Կարմիր լուրեր» շարքում, այնուհետև Դ. Վարուժանը, Ռ. Սիակը,.. Եսայանը և այլոք, ովքեր ցնցված տեղի ունեցած իրողություններից արտահայտեցին իրենց վիշտը ՝ ստեղծելով գեղարվեստական ​​պատմություն աղետի Սիամանթոն ժամանակին բանաստեղծ էր, որը համահունչ էր ժամանակին:   Իր գրչում նա արձագանքեց կյանքի իրադարձություններին և գեղարվեստորեն արտահայտեց իր գաղափարները:  Դրա վկայությունն է «Կարմիր մազերով ընկեր» շարքը, որը գրվել է 1909 թ. Ամռանը, Կ. Պոլսում ՝ տուժած Ադանայի սպանդի ծանր իրադարձությունների արդյունքում:  Նախ եկեք նայենք վերնագրին: Ի՞նչ ասաց նա «կարմիր լուրեր»: Դրանք արյունահեղության, կոտորածների և կոտորածների մասին լուրեր էին, որոնք Սիամանթո են հասել նրա «հարազատներից» ՝ ականատես վկաներ Zapապել Եսայանից, Սուրեն Պարտյանից, որոնց հետ Սիամանթոն հանդիպել է 1901-1902 թվականներին Փարիզում: Դրանցում կարելի է գտնել Սիամանթոյի բանաստեղծություններում նկարագրված դեպքերը. Yes. Եսայանի «Ավերակներում» և Սուրեն Պարտյանի «Աղետների օրերում»: Իր նոր երգաշարքում Սիամանթոն ստեղծում է ողբերգության մռայլ պատկերներ ՝ վառ գեղարվեստական ​​գույներով:   «Կարմիր լուրեր» -ում Սիամանթոն փորձում է դեպքեր, իրադարձություններ ներկայացնել, մարդկային անասելի վայրագությունների պատկերներ բացահայտել դրանց իրական նկարագրով: Գրքում կան մի քանի տրամադրություններ:   Նախ բանաստեղծը տալիս է արյունալի սպանդի սահմռկեցուցիչ պատկերները, ապա հույս տալիս, ապա բարձրացնում պայքարի ճիչը:   «Ողբ» բանաստեղծությունը, որը բացում է գիրքը, առաջացնում է համընդհանուր հարցեր `կապված մարդկային և մարդկության, վշտի միայնության հետ:  Անծանոթը երբեք չի հասկանա օտարի վիշտը, մեր վիշտը միայն մերն է, իսկ անծանոթը անտարբեր է:  Այս ամենին քաջատեղյակ էր Դ. Վարուժան, երբ նա գրեց «Պատերազմի երթ» պոեմում. Աղջիկ, արցունքներ ուրիշի արցունքներից Գիտե՞ս որքան անտարբեր է իմ աշխարհը… 1 Տերյանը ճիշտ զգաց, երբ ասաց. «Օտարերկրացին մեզ չի հասկանա, Սառը անծանոթը չհասկանալ մեզ 2. Սիամաթոնը գրում է նույն դառը տխրությամբ: Որովհետեւ հայերի մեջ միշտ գտել եմ հայ հոգու տառապանքը 3: Թվում է, թե բանաստեղծը ընկնում է հուսահատության գիրկը, բայց դա աղաղակում է. Նա ցանկանում է դառնալ մահերն ու արյունալի սարսափներն արտացոլող հայելի ՝ փորձելով ցույց տալ մարդկային անլիարժեքության աստիճանը: Սիամանթոն փորձում է իրադարձությանը նայել այլ տեսանկյունից ՝ տալով անպատասխան թվացող հարցեր: Ինչու՞ է մարդը «ժպտում» որս իր նման մեկին, ինչու՞ մարդը չի հասկանում մարդուն, ինչու՞ է կյանքը նման սարսափելի օրենքներ մշակում ու դառը հառաչում: Կյանքի օրենքը դեռ այսպիսին է. Մարդիկ չէին կարող ընկալել մարդկանց… 5 Եվ մարդու դեմ միշտ աղետներ կլինեն, մինչև որ մարդը հասկանա իր էության էությունը:   Այս ամենը ծնում է միայն մահ, ավերածություններ: Այս ֆոնին Սիամանթոն մարմնավորում է հանցագործությունը դրվագ առ դրվագ ՝ պատկերելով սարսափելի տեսարաններ: «Պար» բանաստեղծությունն իրականում շարական է:   Մահացող հայ կյանքի ականատես գերմանացի կինը պատմում է, թե ինչ է պատկերված բանաստեղծությունում:   Նա տեսնում է, որ շուրջը ավերակ է, քաղաքը վերածվել է մոխրի կույտի:   Բանաստեղծը ներկայացնում է հանցագործության ահռելիությունը գերմանացի կնոջ բերանի միջոցով: «Օ,, մի վախեցիր, երբ ես պատմեմ քեզ իմ անպատմելի պատմությունը», - ասում է նա, որպեսզի մարդկությունը հավատա անհավատալի թվացող իրականությանը: «Թող մարդիկ հասկանան մարդու նկատմամբ մարդկային հանցագործությունը»:   Գերմանացի կինը, որը հոգ էր տանում դաշնակահարի մասին, հոգեկան տառապանքներից տառապող մի աղջիկ, «դժոխային տեսք ունեցող պատշգամբից» հանկարծ տեսնում է «անտառային ամբոխի» կատարած վայրագությունները: Քսան հայ հարսնացուներին մերկացրել են և ստիպել ձեռք ձեռքի տված պարել:  Դրանից հետո նրանք այրվում են քարով և «ածխացած դիակները պարի արանքում գլորվելով մահացել են»:   Այս պատկերը, կարծես, հակադրություն է ստեղծում: 1 Վարուժան Դ., Triեղի սիրտը, Երեւան, 1991, էջ. 411 թ. 2 Տերյան Վ., Երկերի ամբողջական ժողովածու, Երեւան, 1985, էջ 280: 3 Սիամանթո, Ընտիր երկեր, Երեւան, 1957, էջ: 149: 4 Նույն տեղում: 5 Նույն տեղում: Իրավիճակը գերադասելի է այս պատվի խայտառակ խայտառակությունից:  Տեսնելով մահվան այս աննկարագրելի պարը ՝ գերմանուհին այլ բան չի մտածել, բացի «աչքի աչքերի նման»:   Բոլորովին պատահական չէ, որ Սիամանթոն դեպքը ներկայացնում է անծանոթի աչքերով: Սա նշանակում է, որ քաղաքակիրթ երկրները կա՛մ ստիպված էին փորփրել իրենց աչքերը ՝ տեսնելու սարսափելի անարդարությունները, կա՛մ ստիպված էին օգնության հասնել ՝ կանխելու նման վայրագությունները:   Եվ ահա, մռնչացող աշխարհի պես, Սիամանթոյի թունավոր խոսքերը գերմանացի կնոջ բերանից են լսվում. Ո humanվ մարդկային արդարություն, թող թքեմ քո ճակատին… 1: Այս բացականչությամբ կարծես ամեն ինչ ասված է: Այն ներծծված է ուռուցքային զայրույթով և ցավով, վրեժի շնչով: Հետաքրքիր ու հիշարժան է, որ Սերո Խանզադյանն իր «Խոսիր Հայաստանի լեռներ» վեպում «Պար» -ում պատկերված նման դրվագ է պատկերել. «Մերկ մարմինների պարը խենթ էր:  Կանայք պարում էին սուգ, բողոք, զայրույթ:   Նրանք երբեմն ճռռում էին, ասես փորձում էին արթնացնել աշխարհից մեռած խիղճը: »2 Բայց աշխարհում արդարություն չկա, դա հերյուրանք է, առասպել:   Սա խոսում է այն մասին, որ ժամանակը չի փոխում թուրքերի մշակած պրակտիկայի կանոնների էությունը:  Նա բոլոր ժամանակներում նույնն է: Եվ այսպես, նկար առ նկար, Սիամանթոն առաջինն է, բայց ոչ միակը, որ քայլում է «Դանթեի մահվան մոխրի արահետով» (Սիամանթոնը մեզանում առաջինն էր, ով հայրենիքի ողբերգությունն անվանեց «Դանթեի մոխրի մահվան ուղին» ) Տեսարանն ահավոր էր:  Թթի ծառից կտրված ճյուղի մեջ փաթաթված խեղճ կինը ընկավ գետնին: Ես չէի կարող զսպել վիշտս: Մեր մոխրի մահվան ճանապարհին ինձ ուղեկցող ընկերս երեխայի պես լաց էր լինում: Նշենք, որ Եղիշե Չարենցն իր «Դանթեական առասպելը» պոեմում ուներ Սիամանթոյի «Մոխրի մահվան դանթեական ճանապարհը» արտահայտության համարժեքը 4: Տառապանքի ու զզվանքի մեկ այլ պատկեր է «Լոգարան» բանաստեղծությունը: Մարդու հոգու դաժանության մեկ բացահայտում, մարդու համար մարդկային կյանքի զրոության մեկ փաստարկ:   Թուրք չծնված կինը, լողանալով յոթ տասնվեց տարեկան կույսերի արյան մեջ, կախարդական կախարդանքի օգնությամբ փորձում է բուժել իր անպտղությունը ՝ զոհաբերելով յոթ անմեղ կյանք ՝ փորձելով վայրենիներին լրացնել եւս մեկ արյան լոգանքով:  Պատկերը բավականին տպավորիչ է: Ավազանում կանգնած ՝ նա վեր կացավ, հայ կույսերի տաք արյունը կարմրավուն էր… Նա սկսեց մերկ ու անխռով ոտքերով, մինչև հասավ նրա ամուլ արգանդը: 5 «Դաշույն» վերնագրով մեկ այլ բանաստեղծության մեջ ամբողջությամբ բացահայտվում է թուրքի համեստ, կեղտոտ էությունը, որը Սիամանթոն հայտնաբերել էր դեռ «Երեխաներ» շարքում «Թող դահիճները կատարվեն» շարքում 1 Siamanto, p. 154 թ. 2 Խանզադյան Ս., Խոսիր Հայաստանի լեռները, Երեւան, 1980, էջ: 455 թ. 3 Նույն տեղում, Պ. 4 Մուրադյան Ս., Գրական ուղղություններ, հ. Գ, Երեւան, 2010, էջ 110: 5 Սիամանթո, էջ. 156 թ. (Ի դեպ, սա ունի մուրացկաններ Չարենցի «Մահվան տեսիլք» պոեմով). «Հեթանոսական ամբոխը կատաղած ցած էր ցած, հրապարակում, ցեխի մեջ և ցեխ էր փչացնում: Այս բանաստեղծության մեջ մենք տեսնում ենք անասելի մութ կրքերին ստրկացված «անհոգի մարդու» գործողությունը:  Խուժանը կողոպտելուց հետո մեծ տղամարդը հայ կնոջը ստիպում է իր ձեռքերով սպանել իր երկու տարեկան որդուն ՝ մոր ձեռքերով յոթ անգամ դանակահարելով երեխայի սիրտը: Անմեղ, ոչ կենդանի էակին կյանքից զրկելը անմարդկային է, նույնիսկ բնորոշ չէ գազաններին:   Բայց թուրքը հաշվի չի առնում տարիքը, սեռը, աղքատությունը կամ հարստությունը: այլ կերպ ասած, նա դեմ է առհասարակ քրիստոնյայի ֆիզիկական գոյությանը: Դրա ապացույցը Դոստոևսկու «Եղբայրներ Կարամազով» վեպում պատկերված բուլղարական ընտանիքի դեպքն է: «Ահա երեխան ծծում է դողացող մոր ձեռքում, թուրքերը ներխուժում են շուրջը:   Նրանք սկսեցին զվարճալի խաղ: Նրանք փայփայում են երեխային և ծիծաղեցնում նրան:   Թուրքը ատրճանակ է ցույց տալիս նրա դեմքին, և երեխան ուրախ ծլվլալով երկարացնում է թաթերը զենքը բռնելու համար, և նկարիչը հանկարծ գլխիկը չի ուղղում դեմքին, գլուխը ջարդում է: Դա արվեստ է, չէ՞: Այս բանաստեղծությունների արյունոտ շարքը պատկերում է հոգեկան կոտորածի ոչ միայն ֆիզիկական, այլեւ ողբերգական դեպքերը:  Սրա ապացույցը «Խեղդում» բանաստեղծությունն է:   Ինչպես արդեն նշեցինք, բանաստեղծական պատկերների ցանկությունը կարելի է տեսնել ականատեսների գրքերում: Ֆ. «Ավերակների մեջ» գրքում Եսայանը պատմում է բանաստեղծության մեջ պատկերված միջադեպի իրական պատմությունը: «Այդ օրերին էր, հանկարծ մի խումբ մարդիկ եկան, շրջապատող ավազակները պատսպարվեցին նկուղում, զենքի ձայներն անընդհատ գոռում էին նրանց վրա»: Սարսափահար ՝ նրանք միշտ լուռ են ու անշարժ: Հանկարծ անգիտակից ու համարձակ երեխայի ձայնը մռնչում է:  Ինքնապաշտպանության ոգին մոլեգնում է, մարդիկ ուզում են այն վերցնել:  Էնմանկիկի հայրն ու մայրը այնտեղ են: վճռվել է սարսափելի հանցագործությունը »3: Դաժան գործողությունները դաժանացնում են զոհին, աղավաղում մարդկային, բարոյական նկարագիրը, դարձնում նրան մտավոր հաշմանդամ:  Երեխային սպանում են ինքնապաշտպանության համար, ժայռի լռությունը վերականգնվում է, բայց այս անգամ լռությունը նկուղում փոթորիկ էր 4: Արտաքին լռության մեջ հոգեկան փոթորիկը վեր էր բարձրացել: Մի պահ արթնացա ՝ կարծելով, որ բոլորս արժանապատիվ մեռանք: 5 Այդ ժամանակ ուրվագծվում է խելագար մոր ուրվականը, որը թափառում է փողոցներում ու մահ է խնդրում: 1 Սիամանթո, էջ. 67 2 Դոստոեւսկի Մ., Կարամազով եղբայրները, Երեւան, 1983, էջ: 338 թ. 3 Եսայան.., Ավերակների մեջ, Երեւան, 2006, էջ: 57 4 Սիամանթո, էջ. 179: 5 Նույն տեղում, էջ 181: Սա այնպիսի հանցագործ աշխարհ է բանաստեղծի աչքի առաջ, որտեղ ցավում են նույնիսկ դանթեական սարսափները: Մահվան շնչառություն ամենուր, մահվան լայնություն:   Ահա բարբարոսները կույս գանգերով արյուն են խմում («Նրանց երգը»), ահա «աստվածավախ» ծերունին, որբ ընտանիքի առջև հայ երիտասարդի արյուն է խմում ՝ քավելով երիտասարդների մեղքերը ( «Քավություն») և այլն: «Սրանք նկարներ են, որոնք խոսում են հայկական կյանքը արմատախիլ անելու, անպարտելիը խլելու մասին», - ճիշտ էր Թումանյանը, երբ ամոթով գոռաց մարդկության վրա: Ո shameվ ամոթ, ամոթ… ամոթ բոլորին, Ամոթ մարդուն: ժամանակին.  Շունը չպետք է շնից հարցնի, թե ինչ է մարդը հարցնում իր նման մեկից 1:                     («Մտորումներ հայկական հարցի շուրջ») Այնուամենայնիվ, չնայած անվերջ մահերին, lifeեղասպանության գույնի վերաբերյալ կան կյանքի և պայքարի ձայներ:  Սիամանթոն նոր ակնկալիքներով է նայում ապագային, նա համոզված է, որ այն մարդիկ, ովքեր գիտեն կռվել, չեն կորչի, այլապես պայքար է պետք կյանքի արդարացի իրավունքի հաստատման համար, և այս գաղափարի խտացումն են «Հաղթանակ »եւ« Երեխան »: «Հաղթանակ» պոեմի հիմքը Չոր մարզպան (Դորտ Յոլ) ժողովրդի հերոսական դիմադրությունն է:  Հայերի ճակատագիրը նկարագրելով «Մեր հոգիները ապստամբ են, մեր հայրենիքը կույտ է, մեր ապագան աղետալի է» տողով ՝ նա բացահայտում է թուրքերի էությունը և եվրոպական տերությունների քաղաքականությունը, վիրավորում կոտորածները: Ռազմանավերը, արթնացած օտարերկրյա արդարության խորքերը իրենց 2: Հայտնի է, որ Կիլիկիայի ափերին կային ռազմական նավեր, որոնք օգնում էին թուրք ավազակներին:   Եվ ահա այն քաջ երիտասարդը, ով իր դիակը դարձնում է օրինակ ու պատնեշ, հույս է տալիս հաղթանակի պայծառ նկրտումներ ունեցող մարտիկներին: Հաղթանակը մերն է, կրակիր, Asteghabib Brothers! «Երեխա» պոեմում կա ազգային պահպանման, սերունդների հաջողության գաղափարը, որն իր արտահայտությունն է գտել հայ գյուղացու կերպարում, որը մարմնավորում է հայ ժողովրդի երկարակեցությունը:  Ամբողջ գիշեր կռվելով գետի սարսափելի ալիքների դեմ ՝ նա որդուն տանում է Միջերկրականի ափեր ՝ փրկելով միակ «հույսը իր ավերակ գյուղի համար»: Այս առումով պատկերն ունի որոշակի ընդհանրություններ Ակսել Բակունցի «roիրանի փողը» վեպի հերոս Հազրո վեպի կերպարի հետ: Այսպիսով, մենք ուզում ենք բառը եզրափակել Գարեգին Նժդեհի «Իշխանությունը ծնում է ճիշտ» արտահայտության նման մեկ այլ արտահայտությամբ: «Կամքի ուժը ծնում է ապրելու իրավունք»: 1 Թումանյան Հ., Երկեր, հ. 1, Երեւան, 1985, էջ 92: 2 Սիամանթո, էջ. 185 թ. Գայանե Ասատրյան ՍԻԱՄԱՆՏՈԻ «ԿԱՐՄԻՐ ԼՈՒՐԵՐ ԲԱՐԵԿԱՄՆԵՐ» ՍԵՐԻԱ Հիմնաբառեր. Սիամանթո, «Կարմիր լուրեր», Կիլիկիայի հայերի, թուրքերի կոտորածներ, պայքար, արյուն: Այս գործում մեր նպատակն է ։

Ամբողջ  շարքում  Սիամանթոն  ներկայացնում  է  ոչ  միայն  պատկերներն  իրենց  դիպուկ  ու  միտումնավոր մանրամասներով, այլև վերլուծելով դրանք`արտահայտում է իր վերաբերմունքն  ու  ցասկոտ  բողոքը  տիրող  երևույթների  նկատմամբ։
   Գեղարվեստական  ազդու  պատկերավորումներով  բացահայտում  է  թուրք  ոճրագործի  էությունը,  եվրոպական  տերությունների  խարդավանքը և կոչ անում երբեք չընկճվել և պայքարել աղետի դեմ։
  Քննության է ենթարկում համամարդկային  խնդիրներ`  կապված  մարդու  և  մարդկայինի,  աշխարհում  տիրող  չարիքի  ու  անարդարության և դրանք սնող արմատների մասին։
  Եվ ի վերջո զարգացնում է այն միտքը, որ  մարդն իր գոյության և ազատ ապրելու իրավունքը պիտի վաստակի միայն պայքարի միջոցով,  որպեսզի կարողանա պահպանել ու սերնդեսերունդ փոխանցել իր դարավոր ավանդներն։
