ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՔԱՅԻՆ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻՑ ՄԵԿՈՒՍԱՑՎԱԾ Rhodobacter sphaeroidesԲԱԿՏԵՐԻԱՆԵՐՈՒՄ ԿԵՆՍԱՋՐԱԾՆԻ ՖՈՏՈԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸՏԱՐԲԵՐ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆԻՉՆԵՐԻ ԵՎ ՕՔՍԻԴԻՉՆԵՐԻ ԱՌԿԱՅՈՒԹՅԱՄԲՆերածություն։
  Մոլեկուլային ջրածինը (H2) համարվում է էկոլոգիապես մաքուր վառելանյութ, որնայրվելիս չի աղտոտում միջավայրը վնասակար նյութերով։
  Ներկայումս մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում  կենսածին  H2-ի  (կենսաջրածնի)  ստացումը  [Gabrielyan,  Trchounian,  2009;  Hallenbeck  et  al.,2012;  Basak  et  al.,  2014]։
   H2  են  արտադրում  կարգաբանական  տարբեր  խմբերի  պատկանող  օրգանիզմները`  քեմոտրոֆ  բակտերիաները,  ֆոտոտրոֆ  ծիրանագույն  և  կանաչ  բակտերիաները,  ցիանաբակտերիաները,  մի  շարք  ջրիմուռներ։
   Ֆոտոսինթեզողների  միայն  2  խումբ  է  ունակ  H2  սինթեզելու.միկրոջրիմուռները  և  ցիանոբակտերիաները`  ուղղակի  և  անուղղակի  կենսաֆոտոլիզի  արդյունքում,  ևծիրանագույն բակտերիաները` օրգանական թթուների ֆոտոխմորման արդյունքում` օքսիդացնելով օրգանական միացությունները (Gabrielyan, Trchounian, 2009; Basak et al., 2014)։
 H2-ի արտադրությունն օքսիդավերականգնողական գործընթացների արդյունք է (Gabrielyan et al.,2010,  2014;  Hakobyan  et  al.,  2012ա)։
   Բակտերիաների  օքսիդավերականգնողական  գործընթացներիրականացնելու  ունակությունը  կախված  է  միջավայրի  օքսիդավերականգնողական  պոտենցիալից(ՕՎՊ), որն էլ իր հերթին կախված է օքսիդավերականգնողական (ՕՎ) ռեակցիաների արագությունից(Василян, Трчунян 2008; Poladyan et al., 2013)։
  Բակտերիաների անաերոբ աճը զուգորդված է ՕՎՊ-իդրական  արժեքներից  բացասական  արժեքներ  նվազման  հետ,  որը  նկարագրում  է  էլեկտրոնների  տեղափոխությունը  բակտերիաների  թաղանթով  և  պրոտոնաշարժ  ուժի  ձևավորումը  (Hakobyan  et  al.,2012բ)։
 ՕՎՊ-ի  կարևոր  դերը  ցույց  է  տրվել  Escherichia  coli-ի,  կաթնաթթվային  և  անաերոբ  պայմաններում աճող այլ բակտերիաների համար (Soghomonyan et al., 2011; Poladyan et al., 2013)։
  Պարզվել է, որտարբեր օքսիդիչներ և վերականգնիչներ ներգործում են բակտերիաների աճի վրա։
  Վերականգնիչ DLդիթիոթրեիտոլը  (ԴԹԹ)  ճնշում  է  E.  coli-ի  և  կաթնաթթվային  բակտերիաների  աճը  (Василян,  Трчунян2008; Soghomonyan et al., 2011)։
  Ենթադրվում է, որ ԴԹԹ-ի ազդեցությունը պայմանավորված է միջավայրի  ՕՎՊ-ի  վրա  ուղղակի  ազդեցությամբ  և  կախված  է  pH-ից։
   Enterococcus  hirae  բակտերիաներիդեպքում ԴԹԹ-ն խթանում է բակտերիաների աճը (Poladyan et al., 2013)։
 Մի շարք մետաղների իոններ, մասնավորապես երկաթի (Fe) իոնները, գտնվելով բազմաթիվ ֆերմենտների կազմում, նույնպես մասնակցում են ՕՎ ռեակցիաներին։
  Միևնույն ժամանակ հայտնի է, որFe2+-i ավելցուկը կարող է ճնշել բջիջների աճը (Nies, 1999; Wang, Wan, 2009)։
  Անաերոբ պայմաններումFe2+  ավելի  կայուն  է,  քան  Fe3+։
   Չնայած  ծիրանագույն  բակտերիաների  համար  գրականության  մեջհայտնի  չեն  երկաթի  իոնների  ներթափանցման  և  դրանց  կոնցենտրացիան  կարգավորելու  ստույգ  մեխանիզմները, վերջիններս լավ ուսումնասիրված են E. coli բակտերիաներում։
  Հայտնի է Fe2+ կլանմանհամակարգը,  որը  գործում  է  E.  coli  բակտերիաներում  անաերոբ  պայմաններում։
   Դա`  Fe2+  նկատմամբմեծ խնամակցությամբ օժտված ABC տեղափոխող համակարգն է, որը գաղտնավորվում է feoABC գեներով։
   Ենթադրվում  է,  որ  Fe2+  իոնների  տեղափոխությունն  ԱԵՖ-կախյալ  է  (Nies,  1999;  Ma  et  al.,2009)։
 Fe3+-ի  թափանցելիությունը  շատ  փոքր  է,  ինչի  պատճառով  դժվարանում  է  նրա  մուտքը  բջիջ։
 Բջջում առկա են երկաթ կապող յուրահատուկ սպիտակուցներ, որոնք կապվում են երկաթի հետ և տեղափոխում են այն բջիջ (Nies, 1999; Ma et al., 2009)։
  Արտաքին թաղանթն անցնելուց հետո, Fe3+-սպիտակուց  համակարգը  կապվում  է  յուրահատուկ  սպիտակուցների  հետ,  որոնք  ABC  տեղափոխիչներիբաղադրիչներից են, և տեղափոխվում են պլազմային թաղանթով (Ma et al., 2009)։
 Հայտնի  է,  որ  տարբեր  մետաղների  իոններ  կարևոր  են  միկրոօրգանիզմների  մեծամասնությանաճի և նյութափոխանակության համար (Liu et al., 2009; Wang, Wan, 2009)։
  Օրինակ՝ երկաթը մի շարքբակտերիաների  աճման  միջավայրի  բաղադրամաս  է,  մտնում  է  ջրածնի  արտադրության  համար  պատասխանատու հիմնական ֆերմենտների` հիդրոգենազների և նիտրոգենազների կազմի մեջ։
  Հիդրոգենազների ճնշող մեծամասնությունը [Fe]- կամ [Ni-Fe]-հիդրոգենազներ են, իսկ նիտրոգենազները կազմված են [Mo-Fe-Co] և [Fe-S] բաղկացուցիչ մասերից (Liu et al., 2009; Wang, Wan, 2009)։
  Բացի այդ, ֆոտոսինթեզային  էլեկտրոնափոխադրող  շղթայի  տեղափոխիչները,  ինչպիսին  են  ֆերեդօքսինը  և  ցիտոքրոմները, նույնպես պարունակում են Fe (Liu et al., 2009). Ծիրանագույն բակտերիաների վրա տարբեր վերականգնիչների և օքսիդիչների ազդեցության վերաբերյալ  տվյալները  բացակայում  են։
   Այս  աշխատանքում  ուսումնասիրվել  է  Հայաստանի  Ջերմուկհանքային  աղբյուրից  անջատված  ծիրանագույն  բակտերիա  Rhodobacter  sphaeroides  MDC6522  բջիջներում  H2-ի  ֆոտոարտադրության  կարգավորումն  օքսիդիչներով  (ֆերիցիանիդ,  Fe3+)  և  վերականգնիչներով (ԴԹԹ, Fe2+)։
 Վերականգնիչների և օքսիդիչների ազդեցության ուսումնասիրությունները թույլ կտան պարզել R.sphaeroides-ում  H2-ի  ֆոտոարտադրության  ընդհանուր  օրինաչափությունները,  ինչպես  նաև  պարզաբանել այդ գործընթացի կարգավորման մեխանիզմները և ուղիները։
 Հետազոտման  օբյեկտը  և  մեթոդները։
   Տվյալ  աշխատանքում  օգտագործվել  է  ծիրանագույն  ոչծծմբային բակտերիա R. sphaeroides MDC6522 շտամը, որը մեկուսացվել է Հայաստանի Ջերմուկ հանքային  աղբյուրից։
   Բակտերիայի  կուլտուրան  աճեցվել  է  անաերոբ  պայմաններում  Օրմերոդի  հեղուկսննդամիջավայրում,  36  Վ/մ2  լուսավորության  ներքո,  28-300С  ջերմաստիճանում,  սաթաթթվի`  որպեսածխածնի  աղբյուրի,  և  խմորասնկային  մզվածքի`  որպես  ազոտի  աղբյուրի  առկայությամբ  (Թռչունյանև  ուր.,  2012;  Hakobyan  et  al.,  2012ա)։
   ԴԹԹ-ն  և  ֆերիցիանիդը  ներմուծվել  են  աճման  միջավայր  0.1մՄ, 1 մՄ և 2 մՄ կոնցենտրացիաներով, իսկ FeSO47H2O և FeCl3` 40 մկՄ, 80 մկՄ և 120 մկՄ կոնցենտրացիաներով։
 Բակտերիայի աճին հետևել ենք կախույթի օպտիկական խտության չափման միջոցով Spectro UVVis Auto (Labomed, ԱՄՆ) սպեկտրոֆոտոմետրի օգնությամբ, 660 նմ երկարությամբ լույսի ալիքի կլանմամբ (ՕԽ660) և ըստ բակտերիաների զանգվածի չոր քաշի որոշման ըստ հետևյալ բանաձևի. չոր քաշ(գ Լ–1) = ՕԽ660*0.43 (Թռչունյան և ուր., 2012)։
  Աճման տեսակարար արագությունը (µ) որոշվել է որպես0.693-ի (ln2) և ՕԽ-ի հարաբերություն՝ µ = 0.693/τ, որտեղ τ – բակտերիաների կախույթի ՕԽ-ի կրկնապատկման ժամանակն է (Թռչունյան և ուր., 2012; Hakobyan et al., 2012ա; Gabrielyan et al., 2014)։
 Միջավայրի pH-ը որոշվել է իոնաչափիչի օգնությամբ (pH 302, Hanna Instruments, Պորտուգալիա),և կարգավորվել 0.1 Մ NaOH-ով։
  Աճման միջավայրը pH-ը պահպանվել է 7.5-ի սահմաններում։
 Միջավայրի ՕՎՊ-ի մեծության չափման համար օգտագործվել են ЭПВ-01 տեսակի հարթ կետայինպլատինե և ЭО-021 տեսակի տիտան-սիլիկատային ապակյա էլեկտրոդը։
  H2-ի արտադրության մասինէ  վկայում  պլատինե  և  տիտան-սիլիկատային  էլեկտրոդների  ցուցմունքների  զգալի  տարբերությունը(Թռչունյան և այլք, 2012; Hakobyan et al., 2012 ա, բ)։
 H2-ի  ելքը  հաշվարկվել  է  ըստ  Պիսկարևի  և  արտահայտվել  է  մմոլ/գ  չոր  քաշ  (Թռչունյան  և  ուր.,2012; Gabrielyan et al., 2014)։
  H2-ի արտադրությունը որոշվել է նաև քիմիական եղանակով (Թռչունյանև ուր., 2012)։
 Հետազոտությունների արդյունքները և դրանց քննարկումը։
 3.1.  R.  sphaeroides  բակտերիաների  աճման  առանձնահատկություններն  օքսիդիչների  և  վերականգնիչների  առկայությամբ։
   Ուսումնասիրվել  է  R.  sphaeroides  բակտերիաների  աճման  տեսակարարարագությունը  տարբեր  օքսիդիչների  և  վերականգնիչների  ազդեցությամբ  (Նկ.  1)։
   0.1-1  մՄ  ԴԹԹ-նարգելակում է աճման տեսակարար արագությունը 1.2-2.25 անգամ, իսկ 2 մՄ-ից բարձր կոնցենտրացիաների  դեպքում  աճ  ընդհանրապես  չի  դիտվում։
   Միջավայրում  Fe2+-ի  (40-120  մկՄ)  առկայությամբաճման  տեսակարար  արագությունն  աճել  3.4-4  անգամ  ստուգիչի  նկատմամբ  (Նկ.  1)։
   Առավելագույնինտենսիվությամբ աճ է նկատվել 40 մկՄ Fe2+-ի առկայությամբ։
  Օքսիդիչների առկայությամբ միջավայրում դիտվել է հետևյալ պատկերը։
  Օքսիդիչ ֆերիցիանիդը (0.1-2 մՄ) արգելակել է աճը 1.3-3 անգամ,իսկ Fe3+-ի (40-120 մկՄ) իոնների ազդեցությամբ բակտերիաների աճը ստուգիչի նկատմամբ աննշան էեղել  (Նկ.  1)։
   Աճի  արգելակումն  ՕՎ  միացություններով  մի  կողմից  կարող  է  պայմանավորված  լինելՕՎՊ-ի վրա նրանց անուղղակի ազդեցությամբ, իսկ մյուս կողմից` ՕՎ միացությունների և բակտերիայի թաղանթի սպիտակուցների թիոլային խմբերի միջև փոխազդեցությամբ։
 Նկար 1. R. sphaeroides MDC6522 շտամի աճման տեսակարար արագությունն ՕՎ միացություններիազդեցությամբ։
  Որպես ստուգիչ կիրառվել է միացությունների բացակայությամբ աճեցված բակտերիան։
 Միջավայրի  pH-ի  փոփոխությունը  բակտերիաների  աճման  կարևոր  չափանիշներից  է  (Gabrielyanet  al.,  2010)։
   Ստուգիչ  բջիջների  անաերոբ  աճման  ընթացքում  (մինչև  72  ժ)  միջավայրի  pH-ն  աճում  է7.5-ից մինչև ~9.5 (Նկ. 2)։
  Վերականգնիչների առկայությամբ միջավայրում դիտվում է pH-ի աճ, որը կարող  է  պայմանավորված  լինել  օրգանական  թթուների  կլանմամբ,  OH-  իոնների  արտադրությամբ,  ինչպես նաև նյութափոխանակության այնպիսի արգասիքների առաջացմամբ, ինչպիսին է պոլիհիդրօքսիբութիրատը։
  Ֆերիցիանիդի առկայությամբ աճեցված կուլտուրայում pH-ի փոփոխությունն ավելի ցածրէ, իսկ Fe3+-ի -ի առկայությամբ դիտվում է pH-ի աճ (Նկ. 2)։
 Նկար 2. R. sphaeroides MDC6522 բակտերիայի անաերոբ աճի ընթացքում միջավայրի pH-ի փոփոխությունն ՕՎ միացությունների ազդեցությամբ։
  ∆pH-ը` սկզբնական pH-ի և 72 ժ աճեցված բակտերիաների կախույթի pH-ի միջև տարբերությունն է։
 3.2.  Օքսիդիչների  և  վերականգնիչների  առկայությամբ  R.  sphaeroides  բակտերիաների  աճմանմիջավայրի  ՕՎՊ-ի  փոփոխություններ։
   ՕՎՊ  միջավայրի  կարևոր  չափանիշ  է,  որը  կարող  է  բնութագրվել որպես տարբեր սուբստրատներ օքսիդացնելու կամ վերականգնելու կենսաբանական համակարգի ունակություն (Василян, Трчунян 2008; Soghomonyan et al., 2011)։
  Դրական և բացասական արժեքները ցույց են տալիս կենսաբանական համակարգերի վերականգնված և օքսիդացված վիճակը։
 Վերականգնիչ ԴԹԹ-ն, որն ապահովում է միջավայրի ռեդօքս պոտենցիալի բացասական արժեքը(-200±20  մՎ),  խթանում  է  ՕՎՊ-ի  անկումը։
   Այդ  ազդեցությունը  կրում  է  կոնցենտրացիայից  կախյալբնույթ  (0.1-2  մՄ)  (Նկ.  3ա)։
   1  մՄ  ԴԹԹ  առկայությամբ  ՕՎՊ  նվազում  է  մինչև  -680±20  մՎ։
   Մինչդեռստուգիչ  բջիջների  ՕՎՊ-ն  աճման  72  ժամվա  ընթացքում  նվազում  է  մինչև  -610±10  մՎ։
   80  մկՄ  Fe2+պարունակող միջավայրում դիտվում է ՕՎՊ-ի անկում մինչև -700±20 մՎ (Նկ. 3բ)։
  ՕՎՊ-ի նման անկումը վկայում է վերականգնողական գործընթացների խթանման մասին, որը բնորոշ է անաերոբ պայմաններում բակտերիաներ աճման համար։
  Բակտերիաների աճման ժամանակ ՕՎՊ-ի փոփոխություններըվկայում են բակտերիաների կենսագործունեության մեջ ՕՎ գործընթացների կարևորության մասին։
 0,000,050,100,150,200,250,300,35Fe2+ ¨ Fe3+ ëïáõ·Çã 40 ÙÏØ 80 ÙÏØ 120 ÙÏØ¸ÂÂ ¨ ý»ñÇóÇ³ÝÇ¹ ëïáõ·Çã 0.1 ÙØ 1 ÙØ 2 ÙØ¸ÂÂ²×Ù³Ý ï»ë³Ï³ñ³ñ ³ñ³·áõÃÛáõÝ (Å-1)ü»ñÇóÇ³ÝÇ¹Fe2+Fe3+0,00,51,01,52,02,5 pH¸ÂÂ ¨ ý»ñÇóÇ³ÝÇ¹ ëïáõ·Çã 0.1 ÙØ 1 ÙØ 2 ÙØFe2+ ¨ Fe3+ ëïáõ·Çã 40 ÙÏØ 80 ÙÏØ 120 ÙÏØ¸ÂÂü»ñÇóÇ³ÝÇ¹Fe2+Fe3+ֆերիցիանիդի (ա) ու Fe2+ և Fe3+ իոնների (բ) առկայությամբ անաերոբ աճի ընթացքում։
 ի փոփոխությունը ԴԹԹ և Նկար 3. R. sphaeroides MDC6522 միջավայրի ՕՎՊԻ  տարբերություն  վերականգնիչների,  օքսիդիչ  ֆերիցիանիդն  ապահովում  է  միջավայրի  ՕՎՊ-իդրական արժեքները (250±10 մՎ)։
  Երբ բակտերիաներն աճեցվել են օքսիդիչի ներկայությամբ նկատվելէ  ՕՎՊ-ի  անկման  ճնշում  (Նկ.  3ա)։
   1  մՄ  ֆերիցիանիդ  պարունակող  միջավայրում  ՕՎՊ-ն  նվազում  էմինչև -500±15 մՎ։
  Այս ազդեցությունը նույնպես կրում է կոնցենտրացիայից կախված բնույթ։
  Իսկ Fe3+իոնների առկայությամբ բակտերիաների կախույթի ՕՎՊ-ն զգալի փոփոխություն չի կրել և այդ փոփոխությունը համանման է եղել ստուգիչում ստացված արդյունքներին (նկ. 3բ)։
 Վերը  նշված  ֆիզիկաքիմիական  չափանիշների  նման  փոփոխությունները  կարող  են  պայմանավորված  լինել  ոչ  միայն  խմորման  արգասիքներով,  այլև  բակտերիաների  բջիջների  մակերևույթին  ընթացող օքսիդավերականգնման գործընթացներով։
 Ստացված  արդյունքները  վկայում  են  օքսիդիչների  և  վերականգնիչների  տարաբնույթ  ազդեցության մասին։
 3.3. R. sphaeroides բակտերիաներում H2-ի ֆոտոարտադրությունն օքսիդիչների և վերականգնիչների առկայությամբ։
  Բակտերիաների անաերոբ աճի ընթացքում ՕՎՊ-ի փոփոխությունը վկայում է ոչմիայն  կարևոր  օքսիդավերականգնողական  գործընթացների,  այլ  նաև  H2-ի  արտադրության  մասին(Василян, Трчунян 2008; Hakobyan et al., 2012ա; Poladyan et al., 2013)։
 Այս բակտերիաներում հայտնաբերվել է ուղղակի կապ ՕՎՊ-ի փոփոխության և H2-ի արտադրության  միջև  (Hakobyan  et  al.,  2012ա;  Gabrielyan  et  al.,  2014)։
   Պրոտոնների  վերականգնումը  մինչև  H2դիտվում  է  խիստ  վերականգնված  պայմաններում։
   Ինչպես  երևում  է  նկ.  4-ից,  վերականգնիչ  ԴԹԹ-նճնշում  է  աճը,  սակայն  խթանում  է  H2-ի  ֆոտոարտադրությունը  R.  sphaeroides-ում։
   0.1-1  մՄ  ԴԹԹ-իդեպքում H2-ի ելքը 72 ժ հետո 1.35 անգամ բարձր է ստուգիչի համեմատությամբ։
  Սակայն 2 մՄ ԴԹԹի առկայությամբ միջավայրում չի դիտվում H2-ի արտադրություն բակտերիաների 48 ժ աճման ընթացքում, իսկ 72 ժ-ում այն մոտ 3 անգամ ցածր էր ստուգիչի համեմատությամբ (Նկ. 4)։
  Հատկանշական է,որ  Fe2+  իոնների  բացակայությամբ  H2-ի  արտադրություն  չի  դիտվել,  ինչը  վկայում  է  H2-ի  արտադրության գործընթացում այս իոնի մասնակցության մասին։
  Ցույց է տրվել, որ H2-ի ելքը 80 մկՄ Fe2+ պարունակող միջավայրում կազմել է 10.54 մմոլ/գ չոր քաշ, որը մոտ 2 անգամ գերազանցել է ստուգիչում(40 մկՄ Fe2+ պարունակող միջավայր) H2-ի ելքին (նկ. 4)։
 Նկար 4. ՕՎ միացությունների ազդեցությունը H2-ի ելքի վրա R. sphaeroides MDC6522 բակտերիայի 72 ժ անաերոբ աճման ընթացքում։
 H2-ի  ֆոտոարտադրությունն  արգելակվում  է  օքսիդիչների  առկայությամբ  (Նկ.  4)։
   Երբ  ֆերիցիանիդի  կոնցենտրացիան  աճում  է  1-ից  մինչև  2  մՄ  բակտերիաների  72  ժ  աճման  ընթացքում  H2-ի  ելքընվազում է 3.3-5 անգամ։
  Fe3+ իոնների առկայությամբ բակտերիաները H2 չեն արտադրում։
 Պարզ  է,  որ  օքսիդավերականգնողական  գործընթացները  կարևոր  դեր  են  խաղում  R.  sphaeroides-ինյութափոխանակության  մեջ։
   Այդ  գործընթացների  մեծամասնությունը,  որոնք  իրականանում  են  բակտերիաների թաղանթներում, կախված են ՕՎՊ-ից։
  Կիրառված ՕՎ միացություններն ազդում են բակտերիաների աճի և H2-ի արտադրության վրա ՕՎՊ-ի միջոցով։
 Գրականություն1.  Թռչունյան  Ա.,  Բաղրամյան  Կ.,  Փոլադյան  Ա.,  Գաբրիելյան  Լ.  Կենսաբանական  թաղանթների  կենսաֆիզիկա, կենսաէներգետիկա և կենսաքիմիա, Երևան, 2012, 128 էջ։
 sulfur (PNS) bacteria in various modes։
  The present progress and future perspective.  Int J Hydrogen Energy,gen։
  n electrochemical and bioenergetic approach. In։
  Trchounian, A. (Ed.), Bacterial Membranes. ResearchInt J Hydrogen Energy, 2012ա, 37, 6519–6526. bio-hydrogen  production  activity  of  Rhodobacter  sphaeroides։
   effects  of  diphenylene  iodonium,  hydrogenaseinhibitor, and its solvent dimethylsulphoxide. J Bioenerg Biomembr, 2012բ, 44, 495–502.11.  Ma Zh., Jacobsen FE., Giedroc DP., Metal Transporters and metal sensors։
  how chemistry controls bacterialgrowth of lactic acid bacteria։
  effects of oxidizers and reducers. Appl Biochem Microbiol (Moscow), 2011, 47,Արփինե Պողոսյան, Լիլիթ ԳաբրիելյանՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՔԱՅԻՆ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻՑ ՄԵԿՈՒՍԱՑՎԱԾ RHODOBACTER SPHAEROIDES ԲԱԿՏԵՐԻԱՆԵՐՈՒՄ ԿԵՆՍԱՋՐԱԾՆԻ ՖՈՏՈԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՏԱՐԲԵՐ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆԻՉՆԵՐԻ ԵՎ ՕՔՍԻԴԻՉՆԵՐԻ ԱՌԿԱՅՈՒԹՅԱՄԲԲանալի բառեր՝ Rhodobacter sphaeroides, կենսաջրածին, օքսիդավերականգնողական պոտենցիալ, օքսիդիչներ, վերականգնիչներ։

Ուսումնասիրվել  է  Հայաստանի  Ջերմուկ  հանքային  աղբյուրից  անջատված  Rhodobacter  sphaeroides  MDC6522-ում  կենսաջրածնի  (Н2)  ֆոտոարտադրությունը  տարբեր  օքսիդիչների  և  վերականգնիչների  ազդեցությամբ։
   Վերականգնիչ  դիթիոթրեիտոլն  արգելակում  է  բակտերիաների  անաերոբ  աճը,  սակայն  խթանում  է  H2-ի  ֆոտոարտադրությունը,  իսկ  օքսիդիչ  ֆերիցիանիդն  արգելակում  է  երկու  գործընթացներն  էլ։
   Fe2+-ը  խթանում  է  բակտերիաների  աճը  և  H2-ի  ֆոտոարտադրությունը,  ընդ  որում  H2-ի  առավելագույն  ելք  գրանցվում  է  80  մկՄ  կոնցենտրացիայի դեպքում։
  Fe2+ իոնների բացակայությամբ H2-ի արտադրություն չի դիտվում, ինչը վկայում է H2ի արտադրության գործընթացում այս իոնի կարևորության մասին։
  Fe3+-ի իոնների առկայութամբ H2-ի արտադրություն նույնպես չի գրանցվել։
  Ստացված տվյալները վկայում են, որ H2-ի արտադրության համար անհրաժեշտ է  վերականգնված միջավայր։
