Պալեոբակտերիաների և թիթեռների բույսերի եզակի փոխազդեցության միջոցով մթնոլորտային ազոտի սիմբիոտիկ ամրագրումը շարունակում է մնալ շատ հետազոտողների ուշադրության կենտրոնում:  Ֆիզիոլոգիական-կենսաքիմիական լայնածավալ աշխատանքների հետ մեկտեղ, օգտագործելով ժամանակակից մեթոդներ, հատուկ ուշադրություն է դարձվում այս խնդրի մեխանիզմի բացատրությանը, ինչպես նաև մոլեկուլային-գենետիկական տեսակետներին:  Տուբերկուլյոզի կպչման ֆենոմենը հիմնականում ուսումնասիրվում է `բույսերի, բույսերի, տեսակների առանձնահատկության և վիրուսայնության հետ նրանց յուրահատուկ փոխազդեցությունը բնութագրելու, ինչպես նաև շտամների ընտրությունը բնութագրելու համար:  Տուբերկուլյոզ բակտերիաների հատուկ շտամներն ավելի լավ են կլանվում իրենց ընդունող բույսերի արմատային մակերեսին, քան ոչ սպեցիֆիկ շտամները:   Հացահատիկային արմատներին տուբերկուլյոզ բակտերիաների կպչումը կախված է շտամի բնութագրերից, բերքի տեսակից և բազմազանությունից [1]:   Լուծվող առաջնային խնդիրը մանրէի և բույսերի մակերևույթի բաղադրիչների նույնականացումն է, որոնք որոշում են կպչունությունը, ինչը կհանգեցնի բակտերիաների և բույսերի ցանկալի ասոցիացիաների ձևավորմանը: Բազմաթիվ նյութեր են օգտագործվում տարբեր կենսապարարտանյութեր ստանալու համար. Մոլաս, բենտոնիտ, տորֆ, ցեոլիտ և այլն, որոնք մեծացնում են դրանց կպչունությունը:   Իրենց կպչունության հատկությունների շնորհիվ միկրոօրգանիզմներն ավելի հեշտությամբ են հարմարվում միջավայրին ՝ գոյատևելով տարբեր էկոտիպերում և անբարենպաստ պայմաններում [5,6]:   Այնուամենայնիվ, որոշ նյութեր բացասական ազդեցություն են ունենում շրջակա միջավայրի վրա և մեծացնում են պարարտանյութի գինը, ուստի խորհուրդ է տրվում ընտրել 288 պալեոբակտերիաների տեսակներ և շտամներ, որոնք ունեն բարձր վիրուսայինություն, ակտիվություն, արդյունավետություն և բարձր կպչունություն:  Միկրոօրգանիզմների կպչումը պայմանավորված է բջիջների աճի փուլերով:   Կպչումը տեղի է ունենում ավելի մեծ բջիջների զարգացման միջին փուլում, որի ընթացքում դրանց մակերևույթում առաջացած կազմավորումները (ելուստներ, մտրակներ) փոխվում են և՛ քանակապես, և՛ որակապես, ինչի պատճառով նրանք իրենց վերջույթներով կպչում են adsorbent- ին:   Կարևոր գործոններ են նաև շրջակա միջավայրի բաղադրությունը, pH- ը, ջերմաստիճանը, մանրեների հիդրոֆոբ և հիդրոֆիլային պայմանները [7]:  Սույն աշխատանքի նպատակն է ընտրել ավելի բարձր կպչունության հատկություններ ունեցող շտամներ `ազոտի ամրացնող բակտերիաների լաբորատորիայում պահվող տարբեր տեսակի պալեոբակտերիաների հավաքածուից` հողի ազոտի հարստացման կենսապարարտանյութերում օգտագործելու համար:  Նյութեր եւ մեթոդներ.   Ուսումնասիրվել են Հայաստանի տարբեր գոտիներից մեկուսացված ոսպի, ոլոռի, կարոբի և ոլոռի 30 շտամներ:  Միկրոօրգանիզմների կլանման օրինաչափությունն ի սկզբանե հարմար է ուսումնասիրել թափանցիկ ներծծողների ՝ ապակու, ձևափոխված ապակե մակերեսների վրա, ինչը թույլ է տալիս կատարել մոդելավորում ՝ հեշտացնելով հետագա աշխատանքը ավելի բարդ, եզակի ադսորբենտների հետ աշխատելիս:  Պալեոբակտերիաների կպչումն ուսումնասիրվել է ինչպես սովորական, այնպես էլ որձաքարային ապակիների մակերեսների, ինչպես նաև թիթեռների արմատների վրա:   Օգտագործվել են ջրի մեջ ողողման և կենտրոնախույս ուժով գործելու մեթոդները:   Կպչունությունը բնութագրվում է կպչունության քանակով (Ύ F) հավասար է բջիջների (N) քանակին, որոնք մնում են adsorbent- ի վրա, տրված ճեղքման ուժը համեմատելուց հետո դրանց սկզբնական քանակի (N 0) հետ:   Փորձի համար օգտագործվել են ոսպ, ոլոռ, carob և սիսեռ 2 սմ երկարությամբ և հաստ արմատներով հավասար արմատներով, որոնք ընկղմվել են պալաբակտերիաների կախոցների մեջ, այնուհետև պալաբակտերիաների քայքայումն իրականացվել է CVR-1 ցենտրիֆուգով:   Կլանված բջիջների քանակը որոշվեց մանրացված արմատային կախոցքի աստիճանական նոսրացման և լույսի մանրադիտակի տակ ուղղակի հաշվարկի մեթոդներով:  Պալեոբակտերիաների կպչումը որոշվել է 3 բնութագրական չափանիշներով. • 24, 48, 72-ժամյա միկրոօրգանիզմների աճ. • 5, 10, 20, 30, 60, 120 րոպեների համար adsorbent- ի հետ նրանց շփման դինամիկան • Տարբեր քանակությամբ կենտրոնախույս ուժ ՝ 9000 գ, 14000 գ և բոլոր փորձերը կատարվել են 5-6 անգամ և ավելի: Յուրաքանչյուր արժեք ուսումնասիրվել է 3-4 կրկնումով:  տոկոս F = 289 Տուբերկուլյոզ բակտերիաների ազոտի ֆիքսացիոն ակտիվությունը որոշվել է թիթեռի բույսերի և դրանց պալարների նմուշներում, որոնք աճել են լաբորատոր, բուսական և դաշտային փորձերում:  Արդյունքներ և քննարկում   Ուսումնասիրվել է ոլոռի, ոսպի և մեխակների 26 շտամների կպչում `սովորական բաժակի մակերեսը ջրով ողողելու միջոցով:  Անկախ տեսակների և ազոտի ֆիքսման ակտիվությունից, բոլոր շտամները որոշ չափով կլանվեցին ապակու մակերևույթի վրա (աղյուսակ 1):   Սիսեռ տուբերկուլյոզի բակտերիաները ավելի ինտենսիվ ներծծվում էին: 1 սմ 2 մակերեսով կլանված բջիջների քանակը կազմել է 0.162.6 միլիոն:   Մեխակի և ոսպի տուբերկուլյոզի դեպքում համապատասխանաբար `0,6-1,9 և 0,45-1,8 միլիոն բջիջ:  Ոսպի պալաբակտերիաների երկու շտամների կպչումը որոշվել է բջիջների աճի տարբեր փուլերում ապակե մակերեսին կենտրոնախույս ուժ կիրառելով (աղյուսակ 2):  Աղյուսակ 1 Տուբերկուլյոզի կպչում ապակու մակերեսը ջրով ողողելով (մլ / սմ 2) Միկրոօրգանիզմներ, խոտաբույսեր Սիսեռ ոսպ Stողուններ, ներծծված բջիջների քանակի համար 5603,5601,5605 2.2 6018,6017 պասիվ «-« 1.0, 1.1 6019,6013,6008 պասիվ 0,3, 0,45, 0,6 5922,5863 ակտիվ 0,68,0,88 5888 պասիվ 1,9 նախնական կասեցումները պարունակում էին 5,0 մլն բջիջ / մլ Աղյուսակի տվյալները ցույց են տալիս, որ երկու շտամներում էլ ուսումնասիրված ոսպի տուբերկուլյոզով `1 սմ 2 բաժակի մակերեսով կլանված բջիջների ամենամեծ քանակը նկատվել է դրանց 48-ժամյա աճի ընթացքում:  Օրինակ ՝ 6009 շտամում այն ​​կազմում է 1,15 միլիոն, 6020 շտամում ՝ 0,94 միլիոն:   Կպչման մեծության չափը դեռ չի կարելի դատել մակերեսի վրա մնացած մեծ քանակությամբ բջիջների հիման վրա, այսինքն ՝ ամուր ներծծվելով մակերեսի վրա ցանկացած մեթոդի ազդեցությունից հետո:   Բջիջների և մակերևույթների միջև սերտ կապի վերաբերյալ ավելի ճշգրիտ տվյալները բերվում են Ύ F արժեքով, այսինքն ՝ կպչունության համարով:   Ոսպ 6020 շտամի կպչողականության թիվը համարժեք է 52,2%, 6009 շտամի համար `50,0%:  Կպչունության ուժը, որը պահպանում է ոսպի պալաբակտերիաները քվարցային ապակի 290-ի վրա, ինչպես ցույց է տրված աղյուսակում, ունի լարվածության բնութագիր:   Ապակիով կլանված 6020 շտամի բջիջների քանակը պակաս է, քան 6009 շտամից, և կպչունությունների քանակն ավելի մեծ է:  Աղյուսակ 2 Ոսպի տուբերկուլյոզի կպչում քվարցի կողմից ապակե մակերևույթի վրա (միլիոն բջիջ / սմ 2) շտամներ Աճի ժամանակը, ժամերը ներծծված բջիջների քանակը, կպչման համարը, Ύ F% N 0 բջիջների քանակը հյուծումից հետո, N 24 1.3 0.5 38 բարձր կպչունություն ունեցող շտամներ ընտրելն է, ուստի կարծում ենք, որ ավելի հավանական տվյալներ կստացվեն, եթե տուբերկուլյոզային բակտերիաների կպչումը ուսումնասիրվի համապատասխան թիթեռների բույսերի արմատային մակերեսների վրա:   Օգտագործելով կենտրոնաձիգ ուժի տարբեր մեծություններ, ուսումնասիրվել է սիսեռի 5609 շտամի և խավար 5881 շտամի կլանումը հյուրընկալող բույսերի արմատային մակերեսների վրա 24, 48, 72 ժամ տևողությամբ բջիջների աճի պայմաններում (աղյուսակ 3):  Փորձերը ցույց են տալիս, որ տուբերկուլյոզային բակտերիաների աճի տևողության հետ մեկտեղ մակերեսին կպչող բջիջների քանակը ((F)) նույնպես փոխվում է:   Ամենաբարձր կպչունությունը նկատվում է միկրոօրգանիզմների 48-ժամյա աճի ժամանակ, ինչը սիսեռի 5609 շտամում 56,0 է, իսկ 5881 սիսեռի շտամում `54,1%:  Բջիջների կպչողականության ուժը և շփման մակերևույթի վրա գործող ուժի չափը որոշելու համար սիսեռի 5609 շտամի կպչունությունը 5, 10, 20, 20, 30, 60, 120 րոպե ներծծողի հետ շփվող adsorbent- ին և Ուսումնասիրվել է 9000 գ, 14000 գ և 20 000 գ գործողությունների ուժ:   Պարզվել է, որ adsorbent- ի հետ 30 րոպե շփման և կիրառվող կենտրոնախույս ուժի 9000 գ-ի դեպքում ուսումնասիրված շտամի կպչողականության թիվն ամենաբարձրն է `53.0%:  Հետո ուսումնասիրվեց ոլոռի, սիսեռի, կարոբի և ոսպի 14 շտամների կպչում արմատային մակերևույթներին մեզ համար արդեն հայտնի պայմաններում, այսինքն `տուբերկուլյոզ բակտերիաների 48-ժամյա աճ, 30 րոպե շփում ներծծողի հետ և 9000 գ արդյունավետ ուժ (Աղյուսակ 4):  0, 720.0 200.0, 360.0 53.0, 50.0 6042, 6050 ակտիվ 0,07, 0,07 0,025, 0,026 36,0, 37,1 ոլոռ Նախնական կախոցը պարունակում էր 5,5 միլիարդ բջիջ / մլ ՝ իրենց հյուրընկալող բույսերի արմատային մակերեսներին կպչելով: Ըստ մեր փորձի, սիսեռ պալեոբակտերիաները նշանավոր տեղ են զբաղեցնում, դրանք տարբերվում են պալեոբակտերիաների այլ տեսակների հետ `իրենց բարձր կպչողականությամբ: 57.1%, Korngan տուբերկուլյոզի բակտերիաները նույնպես ունեն բարձր կպչողականություն `50.0-56.0% .5 միլիարդ բջիջ / մլ Իրենց ընդունող բույսերի արմատային մակերևույթներին իրենց սոսնձման ունակությամբ, մեր փորձի համաձայն, սիսեռ պալեոբակտերիաները մեծ տեղ են գրավում, պալեոբակտերիաների այլ տեսակներ `իրենց բարձր կպչողականությամբ, ինչը 56,1-57,1% է: կպչունության հզորությամբ `50.0-56.0% .5 միլիարդ բջիջ / մլ Իրենց հյուրընկալող բույսերի արմատային մակերեսներին սոսնձման ունակությամբ, մեր փորձի համաձայն, ոլոռի պալաբակտերիաները նշանավոր տեղ են գրավում, պալաբակտերիաների այլ տեսակներից նրանք առանձնանում են բարձր կպչողականությամբ, որը կազմում է 56,1-57,1%: կպչունության հզորությամբ `50.0-56.0%:   Ոսպ պալաբակտերիաների կպչողականության մակարդակը 44.1-50.0% է, իսկ սիսեռ պալաբակտերիաները մի փոքր ցածր են նախորդներից `36.0 - 37.1%:  292 Քննարկելով ստացված տվյալները `կարելի է նշել, որ միկրոօրգանիզմների աճի փուլերը, որոնք մեր փորձերի մեջ էքսպոնենցիալ փուլ են (48 ժամ), բջջային կապի տևողությունը adsorbent- ի հետ 30 րոպե է, իսկ կենտրոնախույս ուժը` 9000, որը կարևոր հատկություններ են պալեոբակտերիաների կպչման աստիճանի համար:   Բույսերի արմատների մակերեսին բջիջները պահող ուժը նույնպես կախված է ուսումնասիրված տուբերկուլյոզի տեսակից:   Ինչպես արդեն նշվեց աղի 3-ում, սիսեռի և carob մանրէների մեջ այն ավելի մեծ է, քան ոսպն ու ոլոռը:  Կա նաև շտամի հատկություն, որը նշված է աղի մեջ: 2.  Փորձերը ցույց են տալիս, որ տուբերկուլյոզ բակտերիաների կպչունության կարողությունը փոխկապակցված չէ ազոտի ֆիքսման ակտիվության հետ:   Նմանատիպ տվյալներ կան նաև այլ հեղինակների աշխատություններում, որոնք ցույց են տալիս, որ առվույտի և սիսեռի պալաբակտերիաների կարողությունը կլանելու համար ընդունող բույսերի արմատները կապված չեն դրանց վիրուսայնության հետ [1, 9]:  Կատարված աշխատանքի արդյունքում ընտրվել են ոլոռի և մեխակի շտամներ `բարձր կպչունունակությամբ, որոնք օգտագործվել են հողում ազոտ կուտակող« Նիտրագին »կենս պարարտանյութի պատրաստման մեջ:   Հայաստանի տարբեր կլիմայական պայմաններում անցկացված փորձերը ցույց են տվել, որ մեր կողմից օգտագործվող «Nitragin» կենսաբուսական պարարտանյութը ակտիվ սիմբիոզ է ապահովում թիթեռ ծաղկող բույսերի հետ, բարելավում բույսերի աճը, դիմադրությունը, ավելացնում ազոտի քանակը հացահատիկի և կանաչ զանգվածի մեջ [10]:  , ։

Որոշվել է պալարաբակտերիաների ադհեզիան ապակու եւ թիթեռնածաղկավոր բույսերի արմատածիլերի մակերեսներին` կիրառելով կենտրոնախույս ուժով ցենտրիֆուգելու մեթոդը։
  Ցույց է տրված, որ պալարաբակտերիաների ադհեզիայի մեծությունը կախված է բակտերիայի տեսակից, շտամից, հասակից, ադսորբենտի հետ նրա շփման տեւողությունից եւ գործադրված կենտրոնախույս ուժի մեծությունից։
  Պալարաբակտերիաների ազոտֆիքսացիայի ակտիվության եւ ադհեզիայի միջեւ համահարաբերակցություն չի հայտնաբերվել։
  Հողը հարստացնող "Նիտրագին" կենսապարարտանյութի պատրաստման համար օգտագործվել են Rhizobium leguminosarum եւ Rh. simplex պալարաբակտերիաների շտամները, որոնք օժտված են բարձր ադհեզիոն հատկությամբ։
