Բժշկության տարբեր բնագավառներում նոր գիտելիքները անհրաժեշտություն են առաջացրել համապատասխան գիտական ​​մեթոդների ընդլայնման և կատարելագործման համար:   Հատուկ ժամանակահատվածում ձևավորված յուրաքանչյուր գիտական ​​գիտելիքի, մեթոդի և տեսության համաձայն `առանձնանում են աշխարհի գիտական ​​պատկերի երեք մոդելներ` աշխարհի դասական (մեխանիկական) պատկեր, աշխարհի ոչ դասական (քվանտային հարաբերականական) պատկեր և հետադասական (սիներգետիկ) պարադիգմը:   Պարադիգմ հասկացությունը գործնականում դրվել է ներկայիս հետպոզիտիվիստական ​​փիլիսոփայության 482 ՓԻԼԻՍՈՖԻԱ ինդեքսում T. Kun:   Պարադիգմը արտահայտում է մեթոդների, համոզմունքների, արժեքների, տեխնիկական միջոցների ամբողջությունը, որոնք բնորոշ են գիտական ​​հանրությանը և օգտագործվում են դրա միջոցով ՝ որոշակի գիտական ​​խնդիրներ լուծելու համար:  Բժշկության թե՛ տեսական, թե՛ գործնական բնագավառներում հիմնականում կիրառվում է դիալեկտիկական մոտեցումը, որը նպաստում է մարդու մարմնում գործառույթների հետազոտության, քանակական և որակական վերլուծության օբյեկտիվ և համապարփակ ուսումնասիրմանը:   Այս մոտեցումը նպաստում է փաստերի վերլուծությանը (վերլուծությանը) և համադրմանը (սինթեզին) ՝ մոդելավորելով որոշակի իրավիճակ և համակարգային մտածողություն:   Բժշկությանը, քան ցանկացած այլ գիտության, անհրաժեշտ է երևույթների և գործընթացների համապարփակ, ամբողջական վերլուծություն:   Անհրաժեշտ է, որ բժիշկն առաջին հերթին բացահայտի հիվանդության զարգացման և օրգանիզմում տեղի ունեցող փոփոխությունների կապը, բացահայտի պաթոլոգիական պրոցեսների էությունը:   Դիալեկտիկան մշակել է ռացիոնալիստական ​​մեթոդի ամենակարևոր սկզբունքները, որոնք ավելի ճշգրիտ են արտահայտում մարդու մարմնում տեղի ունեցող գործընթացները:  Ըստ դիալեկտիկական մոտեցման, բնական երեւույթների և գործընթացների էությունը կարող է բացահայտվել դրանց արտաքին կապերի և հարաբերությունների հայտնաբերման հետ համատեղ:  Բժշկության մոտեցումները բացահայտում են մարդու մարմնում պաթոլոգիական պրոցեսների ծագման և զարգացման փուլերի հաջորդականությունը:   Այնուամենայնիվ, պետք է հաշվի առնել, որ բժշկության ընդհանուր սկզբունքները բացահայտում են հիվանդության բնույթի միայն առավել ընդհանուր, «բնորոշ» կողմերը և որոշ չափով անտեսում են հիվանդության զարգացման անհատական ​​առանձնահատկությունները:   Մասնավորապես, հիվանդության էթիոլոգիան և պաթոգենեզը (1, էջ 17) արտահայտում են հիվանդության զարգացման և լուծման կանոնավոր բնույթը:   Պարբերաբար կանոնավոր է նաև հիվանդության հիմնական փուլերի հաջորդականությունը:  Բժշկության ընդհանուր սկզբունքները բացահայտում են կայուն, մշտական ​​կապերը, որոնք բնորոշ են բոլոր հիվանդությունների զարգացմանը:   Հատուկ օրենքները հատուկ են որոշ հիվանդությունների 483 փիլիսոփայություն, իսկ մասնավոր օրենքները ՝ հատուկ որոշակի հիվանդությունների զարգացման հատուկ ձևերին ՝ պայմանները նշելով:   Վերոնշյալ օրենքները փոխկապակցված են:  Բժշկության ընդհանուր սկզբունքները բնույթով մասնավոր են, եզակի, բնորոշ, իսկ դիալեկտիկականը `ընդհանուր:   Ինչպես ընդհանուրը արտահայտվում է եզակի, այնպես էլ բժշկության սկզբունքներում արտահայտված դիալեկտիկական մոտեցումների առանձնահատկությունները:  Դիալեկտիկայի երեք հիմնական սկզբունքները ՝ հակադրությունների միասնության և պայքարի սկզբունքները, քանակական և որակական փոփոխությունների և ժխտման ժխտման սկզբունքները գործում են իրականության բոլոր մասերում, գործընթացներում, երևույթներում:  Այս սկզբունքների հիման վրա մարդու գիտակցության մեջ ձեւավորվում են ընդհանրապես «սուբյեկտիվ դիալեկտիկան» և, մասնավորապես, բժշկի դիալեկտիկական մտածողությունը:   «Սուբյեկտիվ դիալեկտիկան» գիտելիքի մեթոդ է, որի համաձայն ճանաչողությունը զարգացող գործընթաց է, որը տեղի է ունենում դիալեկտիկայի հիմնական սկզբունքներին համապատասխան:  Պայքարի և միասնության օրենքը դիալեկտիկայի հիմքն է:   Այն բացահայտում է ինքնակազմակերպման և ինքնազարգացման ներքին աղբյուրը կենդանի համակարգում:   Developmentանկացած զարգացման շարժիչ ուժը հակասությունների առկայությունն է, դրանց պայքարն ու հաղթահարումը:   Հակասությունների պայքարի և միասնության օրինակներն են քանակը և որակը, պատճառը և արդյունքը, անհրաժեշտությունն ու պատահականությունը, մասը և ամբողջությունը, ձևը և բովանդակությունը և այլն:   Հակամարտության և միասնության մասին օրենքը բժշկի համար ունի հետևյալ նշանակությունը. Այն ուղղորդում է հետազոտողին գտնել առողջ և հիվանդ օրգանիզմի զարգացման պատճառները:  Բժշկության ամենակարևոր մեթոդաբանական սկզբունքներից մեկը հակադրություն է հիվանդության բնույթի, պաթոլոգիական գործընթացների և, մյուս կողմից, ծագման գիտելիքների և բուժման հատուկ մեխանիզմների միջև:   Պավլովը նշեց. «Հիվանդությունը ճիշտ հասկանալու համար դուք պետք է կարողանաք տարբերակել 484 փիլիսոփայություն, թե որն է վնասվածքի արդյունքը և որն է տվյալ վնասվածքի նկատմամբ օրգանիզմի դիմադրողականության արդյունքը» [2, p. 421]:  Օրգանիզմում տեղի ունեցող գործընթացները հակասությունների պայքարի օրենքի դրսևորումներն են ՝ թաքնված կամ բացահայտ:   Օրինակ, բորբոքումը բարդ և հակասական գործընթաց է, որը կարող է լինել ոչ միայն պաթոլոգիական, այլև պաշտպանական:   Միեւնույն ժամանակ, բորբոքման դրական ազդեցությունը կարող է վերափոխվել դրա հակառակի:   Հիվանդության ընթացքում մարմինը արձագանքում է կոտրվածքի «պաթոգենեզին» ու «սանոգենեզի» պաշտպանությանը:   Հիվանդության ներքին հակասության պատճառով դրանք միաժամանակ կապված են միմյանց հետ և բացառում են միմյանց:   Օրգանիզմի վնասակար և պաշտպանիչ ռեակցիաների համադրությունը կարելի է համարել որպես հակադրությունների համադրություն:   Ավելին, նույն գործառույթը կարող է դրսեւորվել ինչպես պաշտպանական, այնպես էլ պաթոլոգիական գործընթաց:   Օրինակ, ֆիբրինոլիզը կարելի է համարել որպես պաշտպանիչ, հարմարվողական մեխանիզմ, որն օգնում է վերացնել ֆիբրինի կուտակումները և վերականգնել արյան մղման գործընթացը:   Այնուամենայնիվ, ֆիբրինոլիզի ինտենսիվությունը, որն իբրև հարմարվողական ռեակցիա է առաջանում արյան ներգանգային մակարդման դեպքում, հանգեցնում է աֆիբրիոգեն և պաթոլոգիական արյունահոսության:   Այսպիսով, հարմարվողական ռեակցիան դադարում է պաշտպանողական լինել և դառնում է վնասակար:  Քանակական-որակական փոփոխությունների օրենքը անքակտելիորեն կապված է հակասությունների և միասնության պայքարի օրենքի հետ:   Այն բացահայտում է զարգացման ներքին մեխանիզմը և պատասխանում այն ​​հարցին, թե ինչպես է տեղի ունենում այդ զարգացումը:  Հիվանդության քանակական վերլուծությունը հիմնված է հիվանդության տարբերակման և նազոլոգիական դասակարգման վրա:   Որակը իրերի և երևույթների համեմատաբար կայուն, էական որոշակիությունն է:   Բժշկության զարգացումը բերում է ուսումնասիրված գործընթացների ինչպես որակական, այնպես էլ քանակական առանձնահատկությունների առավել համապարփակ ուսումնասիրությանը:   Այսպիսով, մինչև 19-րդ դարի կեսերը բժշկության մեջ շեշտը դրվում էր ուսումնասիրվող գործընթացների որակական կողմի վրա, բայց դրանք անհնար է հասկանալ առանց 485 փիլիսոփայության քանակական բնութագրերի ուսումնասիրության:   Քանակական և որակական փոփոխությունների սկզբունքի մեթոդաբանական նշանակությունը որակական նոր երեւույթների և գործընթացների մեջ քանակական բնութագրերի հայտնաբերումն է:   Քանակականից որակական փոփոխություններից անցումը կախված է օրգանիզմի առանձնահատուկ պայմաններից:   Հիվանդության և առողջության միջև կան շատ անցումային և միջանկյալ փուլեր:   Այս անցումներին ավելի շատ բնութագրում է «դեռ առողջ չէ, բայց այլևս հիվանդ չէ» արտահայտությունը:   Այս պայմանը կոչվում է ենթաբժշկական պայման:   Ֆիզիոլոգիականից ախտաբանական ձևերից անցումային փուլերը, ինչպես նաև հակառակ գործընթացներն ունեն խոր դիալեկտիկական բնույթ:   Բժիշկը միշտ պետք է հաշվի առնի դիալեկտիկական օրինաչափությունը, ըստ որի քանակական փոփոխությունները շարունակական են, իսկ որակականները ՝ ընդհատվող:   Անընդհատ փոփոխվող քանակական փոփոխությունները որոշակի պահին ընդհատվում են նոր որակի ի հայտ գալով:  Օրինակ ՝ որոշակի փուլում մարմնում տոքսինների կուտակումը, հասնելով քանակական կուտակման, հանգեցնում է համակարգի ապակոմպենսացմանը և նոր կլինիկական վիճակի առաջացմանը (կոմա, մահ):   Ֆիզիոլոգիական պրոցեսներում քանակական փոփոխությունների կուտակումը կամ ավելանում է, կամ պակասում է, բայց ունի կայուն բնույթ և, հասնելով որոշակի մակարդակի, մարմնում որակապես նոր պայմաններ է առաջացնում (օրինակ ՝ հիվանդություն) [3]:  Negխտման ժխտման սկզբունքը պատասխանում է այն հարցին, թե որ ուղղությամբ է զարգացումը տեղի ունենում:   Այս օրենքը բացահայտում է բնության, հասարակության և գիտակցության զարգացման օբյեկտիվ միտումը:   Այս համընդհանուր միտման առաջադեմ զարգացումը:   Տեղաշարժը ներքևից վերև ՝ պարզից դեպի բարդ, բացառելով այն, ինչը խոչընդոտում է զարգացմանը և պահպանմանը, և օգտագործելով այն, ինչը նպաստում է զարգացմանը նոր մակարդակի:   Այս սկզբունքի ճիշտ ընկալումը նպաստում է մարմնում տեղի ունեցող դիալեկտիկական գործընթացների խորը ընկալմանը:   Օրինակ ՝ յուրաքանչյուր կենդանի օրգանիզմ ունի իր նախնիների ոչ միայն անհատական, այլև որոշ բնութագրական հատկություններ 486 փիլիսոփայություն, որոնք ստացվել են երկարատև ֆիլոգենետիկ պրոցեսի արդյունքում:   Հետևաբար, ժխտման օրենքի տեսանկյունից վերարտադրությունը կարելի է համարել ոչ միայն որպես նոր օրգանիզմի ստեղծում և ծագում հին օրգանիզմի տարրերից, այլ նաև որպես նոր օրգանիզմի հին տարրերի պահպանում:   Յուրաքանչյուր նոր օրգանիզմ, ուռուցքի ժամանակ, ներծծում է հին տարրերը, որոնք օգնում են նրան ավելի ճկուն և տարբեր կերպով հարմարվել շրջակա միջավայրին:   Ֆունկցիոնալ և (ձևաբանական) առանձնահատկությունները, որոնք նոր օրգանիզմը ժառանգել է իր նախնիներից, հիմք են `միջավայրին հարմարվելու:   Ֆիզիոլոգիական և պաթոլոգիական գործընթացները բարդանում են էվոլյուցիայի աճող բարդությամբ:   Մեչնիկովը նշեց, որ եթե ծովաստղի ֆագոցիտոզը տեղի է ունենում առանց արյան անոթների և նյարդային համակարգի մասնակցության, դրանց բացակայության պատճառով, ապա բարձր օրգանիզմներում տարբեր օրգանների համակարգեր (նյարդային, իմունային և էնդոկրին) ներգրավված են բորբոքման գործընթացում:  Դիալեկտիկան զույգ կատեգորիաների միջոցով բացահայտում է օբյեկտիվ իրականության հակառակ կողմերի կապն ու միասնությունը:  Մասերը և ամբողջ կատեգորիաները շատ կարևոր են բժշկության համար:   Ամեն ինչ երեւույթների, գործընթացների մասերի փոխազդեցությունն է, փոխկապակցվածությունն ու միասնությունը:   Իրականության տարբեր մակարդակների համակարգերում ամբողջի և մասերի փոխհարաբերությունները նույնը չեն:   Մեխանիկական համակարգերում մասերը որոշակի անկախություն ունեն ամբողջից, կենսաբանական համակարգերում մասերն ու ամբողջը սերտորեն կապված են իրար հետ և միևնույն ժամանակ ամբողջությունն ունի անկախության որոշակի աստիճան:   Կենդանի օրգանիզմն, ընդհանուր առմամբ, ավելին է, քան դրա բաղադրիչ մասերը ՝ բջիջները, հյուսվածքները, օրգանները:   Ըստ դիալեկտիկական մոտեցման ՝ այս ամենը որակապես նոր մակարդակ է, որն առաջացել է երկարատև էվոլյուցիոն գործընթացի արդյունքում:   Որոշ բժշկական մասնագետներ բացառում են մասերի (օրինակ ՝ բջիջները) հարաբերական անկախությունը:   Ռ. Վիխրովի աշխատանքներում մեխանիկորեն նկատվում է կապը ամբողջի (օրգանիզմի) և մասերի (բջիջների) միջև:   Վիրխովի բջիջը արձագանքում է 487 փիլիսոփայությանը Բացառում է հարաբերական անկախությունը ՝ դրանք հակադրելով օրգանիզմի տարբեր համակարգերի ինտեգրատիվ և փոխկապակցման գործառույթներին:   Կենդանի բնության գիտելիքների ոլորտում այս դիալեկտիկական կատեգորիաները միշտ էլ հակասություններ են առաջացնում, մասնավորապես, ռեդուկցիոնիզմի և ինտեգրացիոնիզմի միջև:   Շելլինգը դեռ խոսում էր այդ մասին: «Ինչպե՞ս հասկանալ ամբողջը մասերից առաջ, եթե դա ենթադրում է մասերի իմացություն ամբողջից առաջ ...» [4, p. 116] Իհարկե, ռեդուկցիոնիզմը նպաստում է բժշկական գիտության զարգացմանը, բայց նույն առանձնահատուկ գիտելիքների ընդհանրացման բացակայությունը բժշկության տարբեր ոլորտներում Հիմնավորված տեսական համակարգը (այդպիսով ՝ կորցրած ընդհանուր պաթոլոգիան) խոչընդոտում է ժամանակակից բժշկության զարգացմանը: »   Հ.Սելիենը գրել է իր «Ամբողջ օրգանիզմի մակարդակի վրա» աշխատության մեջ: «Կյանքն իր բաղկացուցիչ մասնիկների հանրագումարը չէ ... Որքան շատ եք քանդում կենդանի համակարգերը, այնքան հեռանում եք կենսաբանությունից, և, ի վերջո, մնում են միայն անշունչ բնության հավերժական, վսեմ և համընդհանուր օրենքներ»:  XIX դարի կեսերին բժշկության ոլորտում դիալեկտիկական մեթոդը լրացավ համակարգերի տեսությամբ, որը հիվանդությունը համարում է կառուցվածքային-ֆունկցիոնալ համակարգային գործընթաց:   Ենթաբջջային մակարդակում ֆիզիոլոգիական և պաթոլոգիական գործընթացների քննարկման հնարավորությունները հերքեցին «զուտ ֆունկցիոնալ», «առաջնային ֆունկցիոնալ» փոփոխությունների և «երկրորդական մորֆոլոգիական» խանգարումների հասկացությունները:   Չկան ֆունկցիոնալ փոփոխություններ, որոնք կապված չեն համապատասխան կառուցվածքային խանգարումների հետ:   Բժշկության ոլորտում համակարգվածության սկզբունքներն արտահայտված են պաթոլոգիաների տեսության մեջ ՝ որպես մորֆոլոգիայի և ֆիզիոլոգիայի համադրություն:   Կենսաբանական կառուցվածքը համատեղում է ճկուն հիմքը (ձևաբանության առարկա) և «ձևավորված» գործընթացը (ֆիզիոլոգիայի օբյեկտ) [1, p. 6]:   Երկար ժամանակ համարվում էր, որ հիվանդության վաղ փուլերում օրգանների և համակարգերի փոփոխությունները չեն անցնում 488 փիլիսոփայությունը գալիս է ֆունկցիոնալ խանգարումների սահմաններից, միևնույն ժամանակ ընդունվում է կառուցվածքի և գործառույթի միասնությունը:   Modernամանակակից կենսաբանության և բժշկության, հատկապես մոլեկուլային կենսաբանության, կենսաֆիզիկայի, գենետիկայի ուսումնասիրությունները թույլ են տալիս ժխտել ֆունկցիոնալ հիվանդությունների առկայությունը և հստակ հայտնաբերել ցանկացած դիսֆունկցիայի համապատասխան մորֆոլոգիական հիմքը:   Այսպիսով, բժշկության ոլորտում համակարգային-ֆունկցիոնալ մոտեցումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել առանձին օրգանիզմում տեղի ունեցող մասերը, բաղադրիչները, գործընթացները, դրա ենթահամակարգերի գործառույթները, ինչպես նաև հաշվի առնել օրգանիզմի ամբողջականությունը ՝ ուսումնասիրելով մարդուն ոչ թե որպես բնական-սոցիալական իրականության հետ միահյուսված մեխանիկական գումար:  Պատահականությունն ու անհրաժեշտությունը, պատճառը և հետևանքը նույնպես դիալեկտիկայի երկու կատեգորիաների շարքում են, որոնք կարևոր են բժշկության մեթոդաբանության համար:   Ըստ դիալեկտիկական մոտեցման, այս կատեգորիաներն արտահայտում են իրականության հակառակ կողմերի միասնությունը:   Անհրաժեշտությունն արտահայտում է երեւույթների ընդհանուր, բնորոշ, կայուն կողմերը, պատահականությունն արտահայտում է եզակի, մակերեսային և անցողիկ կողմերը:   Պատճառական կապերը բացահայտում են երևույթների անհրաժեշտ կապը, երբ պատճառը նախորդում է հետևանքին և առաջացնում է այն ՝ համապատասխան առիթի և պայմանների առկայության հետ:  Պատճառականության սկզբունքը պաթոլոգիայի տեսանկյունից նշանակում է, որ կենդանի համակարգի ցանկացած փոփոխություն որոշվում է տվյալ համակարգի նյութական և տեղեկատվական (տեղեկատվական) փոխազդեցությունների և արտաքին շրջակա միջավայրի գործոնների միջոցով:   Պատճառությունը համարում է հիվանդության ծագումը (էթիոլոգիան) արտաքին և ներքին փոխազդեցությունների արդյունքում, այսինքն ՝ որոշակի պայմանների առկայության դեպքում օրգանիզմի և արտաքին միջավայրի փոխազդեցության արդյունքում:   Ըստ դիալեկտիկայի ՝ պատահականություններ առանց պատճառի չեն լինում:   Անկացած զուգադիպություն ներքին թաքնված օրինաչափությունների հետևանք է: Քվանտային ֆիզիկայի հետագա հայտնագործությունները 489 փիլիսոփայությունը վերջապես բացահայտեց համընդհանուր դետերմինիզմի այս դիալեկտիկական հասկացությունները 1 (որոշիչը լատիներենում):   Բացահայտվել է ատոմային-մոլեկուլային մակարդակում օբյեկտների դուալիստական, մասնիկների ալիքային վարքի բնույթը:   Դիալեկտիկական մոտեցման համաձայն, պարզ համակարգերի (մեկ կամ մի քանի մասնիկներից բաղկացած) վարքը բոլորովին կանխատեսելի է դիտարկման ցանկացած մասում (հաշվի առնելով պատճառահետեւանքային կապերը, պայմաններն ու առիթները):   Պատահական, անկանխատեսելի դրսեւորումներ ընդհանրապես չեն նկատվել:   XX դարի երկրորդ կեսին իրավիճակը փոխվեց:   Գիտության տարբեր ոլորտներում հետազոտությունները հանգեցրել են կենդանի և ոչ կենդանի համակարգերի նոր հիմնարար օրենքների հայտնաբերմանը:   Պարզվեց, որ կարգավորվող շարժումից կարող է առաջանալ քաոս և անկայունություն:   Այս խառնաշփոթությունը հիմնովին տարբերվում է որոշված ​​համակարգի արտաքին պատահական գործոններով պայմանավորված շարժման անորոշությունից:   Այն կարող է առաջանալ նույնիսկ պարզ համակարգերում `ոչ գծային և անկայունության պատճառով:  XIX դարի կեսերին միաժամանակ ստեղծվեցին թերմոդինամիկայի երկրորդ օրենքը և կենսաբանության էվոլյուցիոն տեսությունը:   Դասական ջերմոդինամիկայի հիմնական սկզբունքներն են փակ համակարգերում էնդրոպիայի ավելացումը և էներգիայի պահպանման օրենքը:   Էվոլյուցիոն տեսությունը կարևոր խնդիր էր առաջադրում. Ինչպես միավորել ջերմոդինամիկական գործընթացները ինքնաբերաբար բարդ կենսաբանական համակարգերի էվոլյուցիայի հետ:  Thermերմոդինամիկայի սկզբունքներին համապատասխան, փակ համակարգը շարժվում է դեպի ջերմային հավասարակշռություն, որին համապատասխանում է նվազագույն կարգավորումը:  Քսաներորդ դարում ստեղծվեց սիներգիան `որպես միջառարկայական գիտական ​​ուղղություն, որն ուսումնասիրում է իրականության տարբեր ոլորտներին պատկանող ինքնակազմակերպման համակարգեր:   Սիներգետիկան, որպես գիտական ​​տեսության ելակետ, դետերմինիզմը գոյության համընդհանուր փոխկապակցվածության և փոխկախվածության վարդապետությունն է:   Դետերմինիզմի հիմքը պատճառականության և օրինաչափության ուսմունքներն են:  490 փիլիսոփայության ժամկետը լրացել է 1973 թվականին, երբ տեղի ունեցավ սիներգիայի առաջին համաժողովը:   Այս ուսմունքի հիմնադիրներն են գերմանացի ֆիզիկոս Հերման Հաքենը և Բրյուսելի սիներգետիկայի դպրոցի հիմնադիր Իլյա Պրիգոգինը:   Սիներգետիկան ուսումնասիրում է բաց, ոչ գծային, անկայուն համակարգեր, որոնց վառ օրինակը կարող է ծառայել մարդու մարմինը:  Սիներգետիկան գիտական ​​հետազոտությունների խաչաձեւ ծրագրային տեսություն կամ պարադիգմ է, որն ուսումնասիրում է ինքնակազմակերպվող (ենթահամակարգեր), ոչ փակ, այսինքն ՝ բաց, անկայուն համակարգեր:   «Կենդանի օրգանիզմները բաց, ոչ փակ համակարգեր են, որոնք էներգիան և նյութը փոխանակում են իրենց միջավայրի հետ» [6, p. 4]:  «Անկայունության փիլիսոփայություն» աշխատության մեջ I. Prigogine- ը եզակի կերպով բացատրում է գիտության ոլորտում սիներգետիկ պարադիգմի անցումը:   Ըստ նրա ՝ կա դետերմինիզմից անցում դեպի անկայունություն, անկայունությունն ինչ-որ կերպ փոխարինում է դետերմինիզմին:   Դետերմինիստական ​​աշխարհում բնական գործընթացները կառավարելի են, ենթակա են մեր կամայականությունների:   Եթե ​​բնությունը պարունակում է անկայունություն որպես էական տարր, ապա մենք պետք է հարգենք այն, քանի որ չենք կարող կանխատեսել, թե ինչ կարող է պատահել:   Այսօր գիտությունը ոչ նյութապաշտ է, ոչ ռեդուկցիոնիստական, ոչ դետերմինիստական ​​»[7, էջ. 52]:  Արդեն քսաներորդ դարի առաջին կեսին Էրվին Բաուերը ձևակերպեց «Կենսաբանության համընդհանուր օրենք». Բոլոր և հատկապես կենդանի համակարգերը միշտ գտնվում են անկայուն վիճակում և իրենց ազատ էներգիայի շնորհիվ անընդհատ աշխատում են հավասարակշռության դեմ:   Արտաքին միջավայրում փոփոխությունները փոխհատուցվում և հավասարակշռվում են օրգանիզմի կողմից:   Այս սկզբունքի հիման վրա հետագայում ձեւավորվեց հոմեոստազի պահպանման գաղափարը `ներքին կայունության պահպանման համար:   Բաուերի շրջանի գիտական ​​պարադիգմը հիմնված էր XIX դարի վերջին դասական ֆիզիկայի սկզբունքների վրա:   Thermերմոդինամիկայի համակարգի սկզբունքների համաձայն ՝ միակ կայուն վիճակը հավասարակշռությունն է (դադար), կենդանի համակարգը 491 ՓԻԼԻOPՈՍՈՖԻԱ Գերիների ինքնաշարժը համարվում էր այդ հիմնարար պարադիգմի խախտում:   Bauer- ի անընդհատ անկայունության սկզբունքը ապացուցվեց միայն 1947 թվականին Prigogine- ի կողմից:   Կենդանի օրգանիզմի համակարգային անկայունությունը, ըստ Բաուերի, ի տարբերություն անկենդան բջիջների, ապացուցվում է այն փաստով, որ մոլեկուլային մակարդակում կենդանի բջիջների բոլոր կառուցվածքները նախալիցքավորված են ավելորդ էներգիայով, որն արտահայտվում է պոտենցիալ անհավասարությամբ, որը ստեղծվել է քիմիական և էլեկտրական ստանդարտներ Այս ոլորտում գրադիենտները հավասարաչափ բաշխվում են ըստ էնտրոպիայի սկզբունքի:   Բաուերը այս ավելցուկային էներգիան, որը գոյություն ունի բոլոր մակարդակների կենդանի բջիջներում, անվանեց «կառուցվածքային էներգիա» և այն նկարագրեց որպես կենդանի մոլեկուլի կառուցվածքի անկայունություն:   Այսպիսով, կենդանի օրգանիզմը բաց, ոչ փակ և անկայուն համակարգ է:  Հետեւաբար, մարդու մարմնի նորմալ և պաթոլոգիական պրոցեսների վերլուծության համար սիներգիայի սկզբունքների կիրառումը կարող է շատ արդյունավետ լինել:  Սիներգիայի գիտական ​​ապարատի միջոցով մարդու մարմինը կարող է ուսումնասիրվել որպես փոխազդող մասնիկների ամբողջական, բաց, համակարգ:   Ակնհայտ է, որ օրգանների և հյուսվածքների ցանկացած պաթոլոգիական փոփոխություն ագրեսիայի աղբյուր է ոչ միայն օրգանի, այլ նաև այլ օրգանների համար ՝ խաթարելով բնական ենթակետերի և մարմնի օրգանների բնական կապերը և ստեղծելով նոր պաթոլոգիական կապեր, որոնց զարգացումը և հետեւաբար հիվանդության զարգացող բնույթը: Գրեթե անհնար է կանխատեսել:  Բարդ համակարգերի հետազոտման սիներգետիկ մեթոդի առանձնահատկությունները հասկանալու համար անհրաժեշտ է հասկանալ սիներգետիկ մտածողության առանձնահատկությունները և հիմնական հասկացությունները, որոնցով գործում է սիներգետիկան:   Ընդհանուր առմամբ, սիներգետիկան բնութագրվում է հետևյալ հիմնական հասկացություններով. Ինքնակազմակերպում, չներառում, անկայունություն:   Synergetics– ը վերլուծում է բաց, ոչ գծային համակարգերը, որոնք բոլորը փոխկապակցված մասնիկներ են 492 փիլիսոփայություն և միավորված են ֆունկցիոնալ ամբողջականությամբ ՝ ընդհանուր նպատակի համար:   Համակարգի հատկությունները մեծ են մասնիկների հատկությունների հանրագումարից:   Համակարգի չփակումը բնութագրվում է բազմաթիվ աղբյուրների և նյութերի, տեղեկատվության, դրա և շրջակա միջավայրի միջև էներգիայի փոխանակման առկայությամբ:   Ոչ գծայնությունը սիներգետիկ պարադիգմի ամենակարևոր սկզբունքներից մեկն է:   Ոչ գծային համակարգի ստանդարտների սահուն փոփոխությունները հանգեցնում են թռիչքների և սահմանների ամբողջ համակարգի վիճակի և հատկությունների մեջ:   Ոչ գծայինությունը վկայում է էվոլյուցիայի բազմաթիվ ուղիների առկայության, գործընթացների արագ զարգացման և փոփոխությունների անշրջելիության մասին:   Սիներգետիկ տեսանկյունից ոչ գծայնությունը ենթադրում է էվոլյուցիայի բազմաթիվ այլընտրանքային ուղիների, էվոլյուցիայի անընդհատ փոփոխվող տեմպի և անշրջելիության առկայություն:   Միևնույն ժամանակ, էվոլյուցիան կարող է տեղի ունենալ ինչպես հիերարխիկ, այնպես էլ կրիտիկական փուլերում ՝ քանակապես և որակապես փոխելով համակարգի չափանիշները:   Անկայունությունը ոչ գծայինության մեկ այլ ցուցիչ է, որն արտահայտվում է համակարգում գործընթացների ուղղությամբ անսպասելի փոփոխություններով:   Դա էվոլյուցիոն փոփոխությունների ամբողջությունն է, շարժման և զարգացման ձևը:  Synergetics- ը նշում է, որ ինքնակազմակերպման բարդ համակարգերը ենթակա չեն զարգացման արտաքին համոզիչ գործոնների:   Փոխարենը, անհրաժեշտ է բացահայտել իրենց զարգացման միտումների ուղղությունը և խթանել այդ միտումները:  Համագործակցության համաձայն, դրանք մի քանիսը կան, և բոլորը համապատասխանում են ներքին բնույթին:  Synergetics- ը մշակել է կառավարման սկզբունքներ, որոնք ճիշտ կիրառելով, հիվանդ օրգանիզմի դեպքում կարող են նպաստել օրգանիզմի ինքնակարգավորման և արդյունավետ բարելավման մեխանիզմին:   Հիվանդությունը օրգանիզմի խանգարում է, այս կամ այն ​​պատճառի, խանգարման, քաոսի տեսակի ազդեցության արդյունքում:   Հիվանդության էությունը պարզվում է էկոլոգիական տեսանկյունից, այսինքն ՝ օրգանիզմի բնականոն փոխազդեցության տեսանկյունից արտաքին միջավայրի հետ 493 ՓԻԼԻՍՈՖԻԱ:   Օրինակ ՝ ռուս հայտնի պաթոլոգ Ա.Ա.Օստրոմովը հիվանդությունը դիտում էր որպես մարդու բնականոն կյանքի խաթարում շրջակա միջավայրում նրա գոյության պայմաններով:   SP Botkin- ը կարծում էր, որ հիվանդությունը մարմնի արձագանքն է արտաքին միջավայրի վնասակար ազդեցություններին:   K. Bernard- ը սահմանում է հիվանդությունը որպես օրգազմի ֆիզիոլոգիական հավասարակշռության խախտում [1, p. 324]:  Այսպիսով, սիներգետիկ պարադիգմը, որը հիմնված է դիալեկտիկական մեթոդի վրա, ոչ միայն գիտելիքի ձև է, այլև մարդուն որպես բարդ հոգեսոմատիկ համակարգ ընկալելու և վերաբերվելու սկզբունք:   Սիներգետիկան և դիալեկտիկան, ինչպես նաև համակարգային մոտեցումը սերտորեն կապված են միմյանց հետ, սիներգետիկան օգտագործում է այս ուսմունքների հայեցակարգային ապարատը ՝ հաշվի առնելով էվոլյուցիայի, համակարգվածության, փոխազդեցության, ինչպես նաև պատահականության, անհրաժեշտության և իրականության սկզբունքները:   Դիալեկտիկայի սկզբունքները սիներգետիկ պարադիգմում ընդլայնում են իրենց սահմանները:   Developmentարգացումը համարվում է ոչ միայն ներքին և արտաքին ազդեցությունների միասնության հետևանք, այլ նաև զուտ ներքին ինքնակազմակերպման միտում:  , ։

Հոդվածում վերլուծության են ենթարկվում դիալեկտիկական եւ սիներգետիկական մեթոդները։
  Ժամանակակից բժշկագիտությունը չի սահմանափակվում դիալեկտիկական մեթոդով եւ այն համալրում է սիներգետիկական մեթոդով։
  Դիալեկտիկական մեթոդի կիրառմամբ բացահայտվում են օրգանիզմում տեղի ունեցող փոփոխությունների ներքին հակասական կողմերը։
  Սիներգետիկական մոտեցումը դիտարկում է օրգանիզմը որպես բաց համակարգ, հիվանդությունը որպես կարգավորվածության բացակայություն։
  Սիներգետիկական պարադիգման՝ իր հիմքում ունենալով դիալեկտիկական մեթոդը, ոչ միայն իմացության ձեւ է, այլ մարդուն՝ որպես հոգեսոմատիկ բարդ համակարգ հասկանալու եւ բուժելու սկզբունք։
  Սիներգետիկան եւ դիալեկտիկան, ինչպես նաեւ համակարգային մոտեցումը սերտ կապված են միմյանց, սիներգետիկան օգտագործում է տվյալ ուսմունքների հասկացութային ապարատը, դիտարկելով էվոլյուցիայի, համակարգայնության, փոխազդեցության, ինչպես նաեւ պատահականության, անհրաժեշտության եւ իրականության սկզբունքները։
