«ԱԴԱՄԱՄՈՒՏ» ԵՎ «ՀՈՊՈՊ» ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ՆԱԴՐՈՍՅԱՆ ՀԱՆIMEԱԳՈՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՊԱՏԻ ԸՆԿԱՆՈՒՄԸ Հայ գրականության մեջ հանցագործության և պատժի `նարդոսյանական ընկալման խնդրին գրեթե չի անդրադարձել:  Թեման ուշագրավ է, քանի որ Նար-Դոսը սովորական եղանակով չի գնում հանցագործություն-պատիժ հարաբերությունների: Նար-Դոսը խորաթափանց գեղագետ-հոգեբան է:  Նա, ինչպես իրավացիորեն նշում է գրականագետ Ա. Տերտերյանը իր որոնող, սուր աչքերով նայում է կյանքին, ընկալում այն ​​և ստեղծում 1 տեսակներ:   Կենսունակ օբյեկտիվիզմը, որը հեռու է նատուրալիստական ​​պատկերապատման մակերեսից, բնորոշ է նրա վեպերի ոճին:   Հեղինակը ընթերցողին պատմում է մի կենսական մեծ ճշմարտություն ՝ սկսած իր ականատես իրականությունից: Նար-Դոսը հետազոտող է:   Նա անընդհատ դիտում է կյանքը, գտնում է արտադրությունների ներքին ձևերը, դրանք դարձնում ստեղծագործության նյութ: Theիշտ է հետազոտող Սբ. Թոփչյանը, Նար-Դոսի հերոսները «հեռու են մեկ տողից կազմված սխեմատիկ սահմանումներից. Դրանք հաստատ չեն կարող լինել չար կամ լավ, վատ կամ լավ, տգեղ կամ գեղեցիկ»:  Նույնը կարելի է ասել հանցագործության և պատժի ընկալման մասին:   Սա հանցագործության պատժի սովորական, իրավական ընկալում չէ:   Հոգեբան-գրողը հարցը դնում է մեկ այլ հարթության վրա:   Գրողը նույնիսկ ուղղակիորեն չի հարցնում հանցագործության պատժի մասին, բայց դա ընկալելի է համատեքստում: Մենք պետք է հասկանանք երկու կարևոր հարց. Ո՞վ է կատարողը, ո՞րն է պատիժը: «Ադամամուտին» վեպը ցնցող գեղարվեստական ​​կերպար է:   Հեղինակը փորձարկել է սոցիալական խնդիրների ճնշման արդյունքում անձի ազդեցության եղանակները: Մի քանի ճշգրիտ հարվածներով գրողը ստեղծում է այն սարսափելի պայմանների պատկերը, որում գոյատևում են վեպի հերոսները: «Այդ տունը բավականին մեծ տնակ էր, որը երբեմն անասնագոմ էր ծառայում տիրոջ կաթնատու կովերի համար:   Պատերն այնքան խոնավ էին, որ քիչ ջուր կամ կաթ կար:   Գետնից բարձր մեկ պատուհանի չորս պատուհաններից երկուսը կոտրված էին, և դրանց մեջ թղթեր կային: »3  Քաղցը այս աղքատ տնակում ապրող աղքատ ընտանիքի մշտական ​​ուղեկիցն էր:  Theուրտը ճնշում էր մյուս կողմը: «Աշնանային և ձմռան ամիսներին այդ քաղցած ընտանիքի համար սովն այնքան կարևոր չէր, որքան սառը էջը» (էջ 144): 1 Տե՛ս Terteryan A., Works, Yerevan, 1980, էջ 109: 2 Նար-Դոս, Բանաստեղծություններ, նախ. Թոփչյան, հ. 1, Երեւան, 1989, էջ 11: 3 Նույն տեղում, Պ.  Հատվածները բնօրինակ վեպերից այս գրքից են ՝ փակագծերում համապատասխան էջերով: Հենց սկզբից ուրվագծվում է ընտանիքի մայրիկի ՝ Շուշանի կերպարը:  Արգանդում մի փոքրիկ, բարեկազմ կին էր:   Նա հազիվ երեսուն տարեկան էր, բայց արդեն ուներ չորս երեխա, որոնցից մեկը շուտով պետք է ծնվեր:  «Ո՞ւմ համար, ինչի՞ համար»:  Ո՞ր օրը եղան նրանք, ովքեր արդեն գոյություն ունեին, այդ մեկը պետք է ավելացնել: »(Էջ 108):  Հռետորական հարցերի այս շարքը, որը հեղինակը բարձրացնում է վեպի սկզբում, ապա վեպի վերջում, պետք է յուրովի լսել հերոսուհու շրթունքներից: Գրողը քայլ առ քայլ նոր շերտեր է բացում վեպում ՝ պատասխանելով «արդեն որ օրում էին» հարցին:   Ավագ որդին ՝ Սեդրակը, չնայած երիտասարդ տարիքին, փախել էր տնից և մի քանի անգամ բանտարկվել էր:   Որպես հոգեբան ՝ Նար-Դոսը հիանալի հասկանում, նկարագրում է այլ երեխաների կյանքի ուղին, նրանց հոգեբանության բնութագրական առանձնահատկությունները:  Ահա հնաոճ իրերի տակ խճճված երկու փոքրիկները: «Աքաղաղը նման էր աքաղաղի, իսկ դրանից պատսպարված երեխաները հավի պես էին» (էջ 109):   Եվ երբ դուռը սովորականից շրխկոցով փակվեց, նրանք անմիջապես գլուխները հանեցին վերմակի տակից ՝ նայելով դռանը, կարծես ինչ-որ մեկին էին սպասում:   Եվ նրանք սպասում էին իրենց ավագ քրոջը ՝ Սոնեին, ավելի ճիշտ ՝ տապակած հացին:  Երեխայի հոգեբանության նման խորը ընկալումը հզոր խթան է հաղորդում վեպին:   Հաջորդ դրվագները (երեխաների ուրախությունը քրոջ բերած հացը տեսնելու համար («Նրանք մոռացել են ցուրտը, քանի որ տեսան հացը»), Սոնեի հպարտ երջանկությունը, որ հաց բերեց հացով, երեխաների անմեղ կռիվը հացի համար, շոշափելի հաշտեցում) դրա ապացույցն է: Այնուամենայնիվ, վեպի գագաթնակետը վերջին մասն է:  Ադամամութում բուռն գիշերից հետո Շուշանն իր ձեռքերով խեղդում է նորածին երեխային ՝ համոզված լինելով, որ իր մահը շատ ավելի մխիթարական է, քան ապրելը: Մեկին սպանելով ՝ նա փրկում է մյուս երեքին: «Ի՞նչ եմ ես անում, ի՞նչ եմ անում, ես պակա՞ս եմ, ինչպե՞ս կարող եմ քեզ բուժել, ինչպե՞ս կարող եմ բուժել քեզ»: (Էջ 116): Առաջին հայացքից թվում է, որ հեղինակը ոչինչ չի դատապարտում, միայն անտարբեր է արձանագրում իրադարձությունը, փորձում է պահպանել արտաքին դիտողի խոսուն ու անտարբեր ձևը:  Բայց արտաքին անտարբերության քողի տակ դժվար է նկատել գաղտնի արտահայտված բողոքն ու վիշտը:   Վերջապես, հանցագործության պատժի հարցը ընկալելի է համատեքստում: Նար-Դոսը հրաշալի ծանոթ էր ռուսական գրականությանը և, իհարկե, Ֆ.Դոստոևսկու «Հանցագործությունը և պատիժը» նրա վրա որոշակի ազդեցություն պետք է ունենար 1: Բայց Նար-Դոսը խնդիրը դնում է մի փոքր այլ մակարդակի վրա:   Ըստ Ֆ.Դոստոեւսկու, եթե կա հանցագործություն, ուրեմն կա պատիժ, ոչ մի նպատակ չի արդարացնում միջոցները:  Հանցագործության և պատժի ընդունում. Ֆ.Դոստոևսկու ընկալումը վերաբերում է և՛ իրավական, և՛ բարոյական, հոգեբանական մակարդակներին:  «Նար-Դոս» վեպում կա հանցագործություն, բայց չկա իրավական պատիժ:   Նարդոսյանի պատժի ընկալումը միայն բարոյական ոլորտում է:  Մայրը սպանեց իր իսկ երեխային: Սա հանցագործություն է, որը ներառում է պատիժ:  Ոչ մի իրավական պատիժ չի կարող լինել ավելի խիստ: Գրողը չի խորանում մանրամասների մեջ, չի նկարագրում հոգեբանական մեծ փոփոխություններ, դա բնական է:  Նար-Դոսը չէր կարող տեղավորել հոգեբանական այնպիսի մեծ տեղաշարժեր մեկ վեպի տարածքում, ինչպիսին Ֆ. Դոստոևսկին էր վեպում:  Ավելին, եթե ուշադիր լինենք, կարող ենք նկատել, որ Ֆ. Դոստոևսկու վեպի սյուժեն հարուստ չէ իրադարձություններով:  Վեպի նյութը, ըստ էության, կարող է լինել մեկ պատմություն 1 Հատկանշական է, որ «Աննա Սարոյան» վեպում նշվում է Ֆ. Դոստոեւսկու անունը:  Տե՛ս NarDos, էջ 453-454: Սպառված սպառման շրջանակներում:  Գործողությունների փոխարեն սյուժեն զարգանում է հոգեբանական վերլուծության և ինքնավերլուծության հիման վրա:   «Նար-Դոս» վեպում հերոսուհու ինքնավերլուծությունը սահմանափակվում է միայն մեկ նախադասությամբ: «Ի՞նչ անեմ, ի՞նչ անեմ, ես քիչ ունե՞մ, ես հոգ եմ տանում քեզ համար, ինչպե՞ս եմ ես հոգ տանում քո մասին»: (Էջ 116):   Բայց դա բավական է ՝ հասկանալու նրա հոգեդրամայի ամբողջ խորությունը:  Նար-Դոսը չի բացատրում, այն թողնում է ընթերցողին:  Accurateշգրիտ նախադասությունը դառնում է ամբողջ ստեղծագործության բանալին, գաղափարախոսության էպիկենտրոնը:  Եվ ահա վեպը հաղթում է: Ի վերջո, ո՞վ է մեղավոր, ո՞վ է կատարողը:  Շուշանը  Եվ գուցե կարիքը?  Ամենաքմահաճ, անկու՞չ կարիքը:  Երկուսն էլ!  Բայց ավելի մեղավոր է թույլ տղամարդու տեսակը, այն տղամարդու տեսակը, որը չի կռվում ու հանձնվում:  Կյանքից թելադրված սոցիալական բախումներում մարդը կա՛մ կորչում է, քանի որ դժկամ է, կա՛մ կարողանում է դրանք հաղթահարել, քանի որ կամակոր է: Հատկանշական է վեպի վերնագիրը:   Կարծում ենք, որ հանցագործության և պատժի վերնագիրը `« Ադամամուտ », նպատակ ունի սրել հակասությունը (ծննդյան օր` նորածնի մահվան օր): Հարկ ենք համարում նշել, որ Նար-Դոսի այս վեպի վերջին մասը հակասական մեկնաբանությունների տեղիք է տվել:  Այսպիսով, գրում է հետազոտող Գ.Հովսեփյանը: «Բայց որքանո՞վ կշահեր« Ադամութի »պատմությունը իրատեսական կատարման տեսանկյունից, եթե արձակագիրը խուսափեր պաթոֆիզիոլոգիայից, որն ակնհայտորեն վերջում նատուրալիստական ​​պատկերման արտահայտությունն է… Եվ, իրոք, տեքստը վատ տպավորություն է թողնում ընթերցողի վրա   Արդարադատությունը պահանջում է ասել, որ հեղինակը ամբողջ պատմության բովանդակությունը վերարտադրելիս եկել է կյանքի ճշմարտությունից, բայց ի վերջո ոչ մի արդյունքի չի հասել, «ընդհանուր տպավորությունը դրանից էապես վնասվել է» 1:   Մենք համաձայն չենք այս դիտարկման հետ. մենք արդեն նշել ենք մեր աշխատության մեջ, որ վեպի գագաթնակետը վերջին մասն է, քանի որ ահա թե ինչ է ասում գրողը:  Ահավոր հանցագործության նման մանրամասն նկարագրության մեջ թաքնված է գրողի որոշակի վերաբերմունքը պատկերված նյութի նկատմամբ:  Ավելին, չպետք է անտեսել, որ Նար-Դոսայդը պատկեր ստեղծելու ժամանակ օգտագործում է հետաքրքիր և, մեր կարծիքով, համոզիչ հնարք: Նորածնի սպանության տեսարանը ներկայացվում է ոչ թե հեղինակի, այլ երեխայի ՝ Սոնեի աչքերով:   Սա ինքնին ենթադրում է մանրամասների նման նկարագրություն:   Ինչ վերաբերում է նատուրալիստական ​​պատկերներին, ապա կարող ենք ասել, որ նատուրալիզմը երբեմն անհրաժեշտ է իրատեսության իրականացման համար, այս վեպում դա խիստ արդարացված է: Հանցագործության և պատժի հարցը մի փոքր այլ է «Hopop» վեպում:  Եթե ​​նախորդ վեպում սոցիալական հանգամանքների գործոնը որոշակի էր, ապա այստեղ առաջնային խնդիրն է անձի հոգեբանական շերտերի բացահայտումը որպես եզակի կերպար 2: Վեպի հենց սկզբից զինագործ Ասատուրը պատկերվում է որպես «քառասուն տարեկան տղամարդ ՝ մաշված աղիքով, կաշվե գոտիով և հարբածությունից այտուցված-կարմիր դեմքով, որը շրջանի շուկայում հայտնի է որպես Հոպոպ» (էջ 78):   1 Հովսեփյան Գ., Նար-Դոս, Երեւան, 1961, էջ 177-178: 2 Տե՛ս Սաֆարյան Վ., Գրողի անհատականությունը և պատկերը, Երևան, 2001, էջ 194-195: հասկանալու համար. «districtինագործ Ասատուրի կողմից ամբողջ թաղամասը ստացել է Հոպոպ մականունը ՝ հիմնվելով ժողովրդական ասացվածքի վրա, որն ասում է.« Հոփոփն ինքն իրեն հոտ է առել, նա կարծում էր, որ բնից հոտ է գալիս: «   Եվ իսկապես, Ասատուրը շատ գարշահոտ, կռվարար մարդ էր »(էջ 81):  Եթե ​​սրան գումարենք այն փաստը, որ նրա ամենօրյա բառապաշարը զարդարված էր ընտրված հայհոյանքներով, պատկերը ամբողջական կլինի:   Անընդհատ ծեծ ու ծեծ: Սա բնորոշ է նրա կյանքում:  Գրողը ուշադրություն է հրավիրում այն ​​փաստի վրա, որ Հոպոպը շատ էր վախենում ոստիկանությունից, նույնիսկ մի քանի անգամ պատժվեց մեծ մկներով լի նկուղում:   Փաստորեն, նա համապատասխան պատժվեց ամենօրյա մանր մեղքերի համար:  Պատժի մեկ այլ ձև էր փողոցային երեխաների և կանանց ծաղրը, որը դարձել էր սովորական:   Բայց գրողը գնում է պատմության խորը բացահայտմանը:   Հասարակությունից օտարված, իր միջավայրում նվաստացած մարդը ստիպված էր գտնել մի տեղ, որտեղ կարող էր հաստատել իր առնականությունը: Այդ տեղը դառնում է ընտանիք, տղամարդու նվաստացման բեռը արձագանքում է կնոջ գլխին:  Այստեղ, ինչպես նշում է Վ. Սաֆարյանը, բացահայտվում է Hopop- ի ՝ որպես թույլ մարդու բնորոշ հատկություններից մեկը ՝ ինքնագովերգում և ամբարտավանություն 1: Վերջապես, ինչպես մի քանի անգամ շեշտում է հեղինակը, «սովորական» ծեծի տեսարանի ընթացքում տեղի է ունենում անսպասելին: Կինը կոտրում է նվագախումբը, որն ապահովում է Հոփոփի հաջողությունը (համենայն դեպս, Հոփն ինքն էր այդպես մտածում) և «կարմիր գինին ներկեց արյան գույնը գետնին» (էջ 58): Պատկերը տպավորիչ է, քանի որ այն մի տեսակ պատրաստվում է հաջորդ ողբերգությանը: «Հոփը ցնցվեց, հանկարծ կանգ առավ:  Նրան թվաց, որ նա երկվորյակ է:   Աչքերը մթնեցին:   Չիմանալով, թե ինչ է անում, նա արագ կռացավ, գետնից վերցրեց մի մեծ քար և ծայրահեղ ջերմությամբ նետեց փախչող կնոջ վրա »(էջ 86):  Գրողը շատ չի մանրամասնում ՝ նույնիսկ ուղղակիորեն չնշելով ՝ կինը մահացել է, թե ոչ:   Նա վեպն ավարտում է միայն մեկ նախադասությամբ ՝ մնացածը թողնելով ընթերցողի երեւակայությանը: «Մռնչացող փողոցը հանկարծ լռեց ու քարացավ» (էջ 86):  Կա սարսափելի հանցագործություն, պետք է պատիժ լինի:  Չնայած հեղինակը չի խոսում, բայց ինքնին հասկանալի է, որ լինելու է իրավական պատիժ:  Բարոյական պատժի դեպքում խնդիրն այլ է:  Ինչպես նախորդ վեպում, այստեղ նույնպես հանցագործությունը ներառում է պատիժ: Այսպիսով, «Ադամամուտ» –ում և «Հոպոպ» –ում վեպերում Նար-Դոսը հանցանքի պատժման հարցը դնում է ոչ թե ուղղակիորեն, այլ ենթատեքստում:   Բայց սա սովորական, իրավական ընկալում չէ:  Հոգեբան-գրողը հարցը դնում է մեկ այլ հարթության վրա:  Հանցագործության և պատժի նարցիսիստական ​​ընկալումը վերաբերում է բարոյական մակարդակին:   Երկու վեպերում էլ ստեղծվում է մի իրավիճակ, երբ հանցագործությունը ներառում է պատիժ: Բառերով նկարագրությունները, գրողը ժլատ է, նա տալիս է ավելի շատ առանցքային նախադասություններ, որոնք իրականում շատ ավելի ընդգրկուն են, քան սովորական, երկար նկարագրություններն ու վերլուծությունները:  Եվ նման նախադասությունները գրողի զարմանալի դիտարկման արդյունքն են: Այս մյուս առանձնահատկությունների շնորհիվ վերոհիշյալ վեպերը կենդանի են մնում ընթերցողի հիշողության մեջ:  Իսկ սա նշանակում է, որ գրողը հասել է իր նպատակին: 1 Տե՛ս V. Safaryan, p. 195 թ. Սաթենիկ Կարապետյան ՆԱՐԴՈՍՅԱՆԻ ԿՅԱՆՔԻ ԵՎ ՊԱՏԻ ԸՆԿԱՆՈՒՄԸ «ԱԴԱՄԱՄՈՒՏՈՒՄ» ԵՎ «ՀՈՒՊ» ՆՈՎԵԼՆԵՐՈՒՄ Հիմնաբառեր. Վեպ, հանցագործություն, քրեական, պատիժ, իրավական մակարդակ, բարոյական մակարդակ, համատեքստ: ։

Մեր նպատակն է քննել ոճրի և պատժի դրսևորման կերպերը Նար-Դոսի «Ադամամութին»  և  «Հոպոպը»  նովելներում։
   Հայ  գրականագիտության  մեջ  գրեթե  անդրադարձ  չի  եղել  այս  խնդրին։
  Ուսումնասիրելով նշված նովելները, ոճրի և պատժի նարդոսյան ընկալումը համեմատելով  Ֆ.  Դոստոևսկու՝  նույն  խնդրի  ընկալման  հետ՝  եկել  ենք  այն  եզրակացության,  որ  ՆարԴոսը ոչ թե ուղղակիորեն, այլ ենթատեքստում է դնում ոճրի և պատժի հարցը։
  Բայց սա սովորական,  իրավական  մակարդակի  ընկալում  չէ։
   Հոգեբան-գրողը  հարցը  դնում  է  ուրիշ  հարթության  վրա։
   Ոճրի  և  պատժի  նարդոսյան  ընկալումը  վերաբերում  է  բարոյական  մակարդակին։
   Փորձել  ենք  հասկանալ  երկու  կարևոր  հարց.  ո՞վ  է  ոճրագործը,  ինչպիսի՞ն  է  պատիժը։
   Երկու  նովելներում  էլ  ստեղծվում  է  այնպիսի  իրավիճակ,  երբ  ոճիրն  իր  մեջ  արդեն  ընդգրկում  է  պատիժը։
