ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԱՐUԵՔՆԵՐԸ ԵՎ ՎՐԱՍՏԱՆԻ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ-ՔԱOLԱՔԱԿԱՆ ՄՏՔԸ XIX ԴԱՐԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ԿԵՍՈՒՄ Բազմաթիվ կարևոր իրադարձություններ տեղի ունեցան վրաց ժողովրդի սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական և մշակութային կյանքում:   Կապիտալիստական ​​հարաբերությունները վերածվեցին իշխող կազմավորման, որին հաջորդեցին արմատական ​​փոփոխություններ սոցիալական հարաբերությունների մեջ, դասակարգային ուժերի տեղաբաշխում, սոցիալական մտածողություն և նյութական մշակույթի այլ ոլորտներ:   Հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում գծագրվեցին նոր երեւույթներ, որոնք, պայքարելով հնի հետ, ի վերջո շահեցին: Թբիլիսիի և Քութայիսիի մարզադահլիճներն ավարտելուց հետո վրացի երիտասարդները մեկնել են արտերկիր ՝ բարձրագույն կրթություն ստանալու:   Նրանց մեծ մասը վերադառնում էր հայրենիք ՝ տիրապետելով քաղաքակիրթ աշխարհում տարածված նոր գաղափարներին:   Frenchինված ֆրանսիական լուսավորության, քաղաքական լուսավորության այլ գաղափարներով ՝ վրացի «լուսավորիչները» կանգնեցին բավականին բարդ առաջադրանքի առաջ:   Նրանց նոր գաղափարների տարածման «ասպարեզը» ռուսական կայսրության կողմից ճնշված վրացական հասարակությունն էր: Վրացական հասարակական-քաղաքական մտածողության մեջ արևմտյան քաղաքական արժեքները բացահայտելու համար առանձնացնենք քաղաքական համակարգումը պայմանավորող երեք հիմնական կետեր. 1. Քաղաքական ազատություն, 2. Օրենքի գերակայություն, 3. Demողովրդավարություն: Politicalամանակի վրացի առաջադեմ մտավորականության գաղափարները այս քաղաքական արժեքների մասին կարելի է տեսնել նրանց գեղարվեստական ​​և հրապարակախոսական աշխատանքներում:   Վրացական հասարակության մեջ սեր և հեղինակություն վայելող գործիչներից կառանձնացնենք Իլյա vավճավաձեի և Նիկո Նիկոլաձեի աշխատանքները: Այսօրվա վրացական անկախ հասարակության հիմքը պետք է որոնել XIX դարում: Վրացական հասարակական-քաղաքական մտածողության մեջ, երբ վրացին հասկացավ, նա գնահատեց և նկարագրեց Վրաստանը Ռուսաստանի գաղութային կառավարման ներքո: Խոսելով վրացական հասարակական-քաղաքական մտածողության արևմտյան քաղաքական արժեքների մասին `պետք է առանձնացնել Իլյա vավճավաձեի« Ուղղումներ »աշխատությունը, որը վրաց պատմաբանները համարում էին Ի. Չավչավաձեի կյանքի և գործունեության ծրագիր:  Ավելին, դա իր անկախությունը կորցրած վրացական հասարակության համար ազգային պետություն ստեղծելու մանիֆեստ էր:   «Ուղիղ գրառումներում» նա զարգացրեց Վրաստանից Ռուսաստանը ազատագրելու իր նվիրական գաղափարը, որը շատ կարևոր էր 19-րդ դարում: Երկրորդ կեսին, որին վրացի մտավորականը ուշադրություն հրավիրեց իր հրապարակախոսական արվեստի գործերում ՝ չնայած ցարական գրաքննության խստագույն սահմանափակումներին:  Այդ պատճառով նրա շատ գործեր մնացին չհրապարակված: «Ուղիղ գրառումներում» Ի. Չավչավաձեն անձամբ ներկայացնում է իր մտքերը Ռուսաստանից Վրաստան մեկնող ուղևորի անունից:   Պրոֆեսոր Վախթանգ Գուրուլին երկու ասպիրանտուրայում խորհրդանիշների նշանակության մասին գրում է. «Սայլը Ռուսաստան է: Սայլակ և սպաներ, Ռուսաստանի բնիկ երեխաներ: Սայլով ճանապարհորդելը անտանելի ու վտանգավոր միջոց է: Wayանապարհը Վրաստանն է ՝ հարմարեցված իրավիճակին: Ֆրանսիացին ՝ եվրոպացին, ով իմանում է ուղեկցողի անտանելի կյանքի մասին: Սայլով ճանապարհորդելու հեռանկարը քաղաքակիրթ աշխարհից հետ մնալն է: »1 Եվրոպացիներն օգտագործում են վրացու հետ ծանոթությունը և խնդրում, որ ծանոթությունը հիմք հանդիսանա իրենց հետագա հանդիպման և համագործակցության համար 2:   Նշենք, որ նախքան XIX դ. Վրաստան-Եվրոպա հարաբերությունները դարավոր պատմություն ունեն, բայց Վրաստանի Ռուսաստանի միացումից հետո այդ հարաբերությունների քաղաքական ուղին անցնում էր Ռուսաստանով: «Ֆրանսիացու» վերաբերմունքը 19-րդ դարը լավ արտահայտող ռուսական կառքի նկատմամբ ծիծաղելի է ու հեգնական: Ռուսաստանի կառավարության «քաղաքական մեքենան»:   Ֆրանսիացին համակրանք է հայտնում ռուսական սայլի վարորդի ուղեւորությանը, որը խորհրդանշում է Վրաստանի շարժումը ռուսական «քաղաքական մեքենայով»:   «Ես ցավում եմ ձեզ համար, որ դրանով պետք է խաբեք ձեր ուղեղը, խառնեք ձեր սիրտն ու ստամոքսը» 3:  Վրացին սրան պատասխանում է. «Ոչինչ, ամբողջ Ռուսաստանը սրանով է շարժվում, ի՞նչ պատահեց ինձ, որ սրանով չգնամ»:   Սա վրացու կողմից ճակատագրի ընդունման արտահայտությունն է, որը տարակուսանք է առաջացնում եվրոպացիների շրջանում, նա պատասխանում է. «Մի՞թե դրանով է շարժվում:  Այդ պատճառով նա մինչ այժմ գնացել է: »5  Ֆրանսիացին, որը քաջատեղյակ էր վրացու կյանքում տեղի ունեցած ողբերգական կոմեդիայի մասին, ժպտաց: «Դրանով շարժվում է»:  Էլ ով է նրան հասնելու ... »6:  Նման վերաբերմունքը, անկախ երկրի ներկայացուցչից, իհարկե բնական է: 1. Քաղաքական ազատության մասին:  XIX դարի Ռուսաստանը ենթարկեց Վրաստանին, սկսեց իր քաղաքականությունն այնտեղ իրականացնել, և վրացական ինքնությանը սպառնացող վտանգ առաջացավ:   Վրաստանի քաղաքական էլիտան, Chaավճավաձեի գլխավորությամբ:  Հենվելով ազգային մշակույթի պատմության վրա ՝ նրանք ավելի են խորացրել ազգային ինքնագիտակցությունը: I. vավճավաձեի գաղափարների ակտիվ քարոզչությունը հանգեցրեց քաղաքական մտածողության աշխուժացմանը և XX դ. Վրաստանում իշխող կոմունիստական ​​ռեժիմի անկումից հետո Վրաստանի անկախության վերականգնումն իրականացվեց նույն գաղափարների հիման վրա:  «Մենք պետք է տերը լինենք մեր սեփական գլխին»: Սա էր վրացի մեծ մտածողի կարգախոսը 7: Արեւմտյան արժեքներից առաջին հերթին ուշադրությունը սեւեռվեց քաղաքական ազատության վրա:   Ազատությունը, ըստ նրանց, քաղաքական նպատակ էր, 1 Գուրուլի Վ., Իլյայից մինչ Իլյա, Թբիլիսի, 2006, էջ 22-23 (վրացերեն): 2 vավճավաձե Ի., Ուղիղ նոտաներ, պատմություններ և պիեսներ, հ. 2, Թբիլիսի, 1988, էջ 10 (վրացերեն): 3 Նույն տեղում: 4 Նույն տեղում: 5 Նույն տեղում: 6 Նույն տեղում: 7 Նույն տեղում, Պ. Կյանքի լեյտմոտիվը, բայց գաղութային պետությունում նման հարցերի բացահայտ խթանումը հանգեցրեց հետապնդումների և խիստ հետևանքների:  Նման քաղաքականությունը զոհ դարձավ XIX դարին: Առաջին կեսի վրացի շատ գործիչներ:   Հաշվի առնելով իրենց նախորդների անցած ուղին ՝ «տերգդալեուլցիները» ստիպված էին գտնել այլ ուղիներ և միջոցներ վրաց ազգին հաղորդելու համար:  Թերթերն ու ամսագրերն այդ ժամանակ այդպիսի միջոցներ էին: Ազատության գաղափարը I. Չավչավաձեն մեկնաբանում է հետևյալ կերպ. «Ազատությունը մարդու կյանքն է ու առօրյա իրավիճակը, երբ բոլորը ենթարկվում են միայն օրենքին, որտեղ օրենքն ավելի բարձր է, քան յուրաքանչյուր անհատ:   Հին Հռոմեացիներն ու հին հույները այսպես էին ընկալում ազատությունը:   Ազատության մասին այս ճշմարիտ և բացարձակ գաղափարը դեռ հայտնի և ընդունված է քաղաքակիրթ երկրներում:   Մարդկային հասարակության կայուն կառուցվածքը պետք է հիմնված լինի հենց այս անկյունաքարի վրա:   Եթե ​​դա այդպես չէ, ուժի գործադրումը, ճնշումը, հետապնդումը և կողոպուտը մարդու կյանքի մի մասն են:  Այդ ժամանակ մարդկանց կյանքը նման է վայրի կյանքի », - մարդը, որը աստվածային էակ է, վերածվում է գազանի, քանի որ« նրանց ճակատագիրը որոշում են թուրն ու վահանը:  «Խելացի ու գիտակից հոգիները չեն կարող գոյատեւել այս կյանքում»: 2. Օրենքի գերակայության մասին:   Ռուսաստանում 1864 թ. Դատական ​​տարիներ անց կատարված բարեփոխումներից հետո երկար տարիներ ստեղծվեց երդվյալների դատարանը:   Այնուամենայնիվ, Անդրկովկասում, ներառյալ Վրաստանը, երդվյալների ինստիտուտը չի հաստատել ցարական Ռուսաստանի վարչակազմը ՝ պատճառաբանելով, որ տարածաշրջանի բնակչությունը դեռ պատրաստ չէ դրան:  Այնուամենայնիվ, տեղեկություններ կան, որ Վրաստանի ներկայացուցիչները բազմիցս դիմել են Ռուսաստանի կայսրությանը ՝ երդվյալ ատենակալների ինստիտուտ ստեղծելու խնդրանքով:  Ի. Չավչավաձեն և վրացական հասարակությունը թերահավատորեն էին վերաբերվում Ռուսաստանի կայսրության բյուրոկրատական ​​դատարանին, ուստի մեծ հույսեր կային, որ հասարակության լայն շերտերը կկարողանան մասնակցել արդարադատության իրականացմանը, ինչը կարող է ապահովել երդվյալ ատենակալների ինստիտուտի կայացումը: Գրում է Ի.Չավչավաձեն: «Դատավորն այն ընտրված անձն է, որին մենք պարտական ​​ենք մեր ունեցվածքին, մեր արժանապատվությանը, մեր կյանքին, մեր հոգուն ու մարմնին: Մի խոսքով` մեր մարդկությունն ու մարդկությունը:   Նա ամբողջ ազգի, իր խղճի, ընտրյալի հավաքական կերպարն է ՝ կանգնած պատշաճ բարձրության վրա: »  I. Չավչավաձե առաջ Վրացական հասարակության առաջատար մասը սկզբում իսկապես հույս ուներ, որ Վրաստանում կստեղծվի երդվյալ ատենակալների ինստիտուտ, նրանք նույնիսկ պատրաստվում էին դրան: Ի.Չավչավաձեն կարծում էր, որ ժյուրիի դատավորները պետք է իմանան տեղական լեզուն, այսինքն `վրացերենը: «Եթե դատավորները տեղական լեզու չգիտեն, եթե փաստաբաններն ու դատախազները դատարանում մրցում են ռուսերենի պերճախոսության մեջ, վրացի երդվյալները պետք է ճանճե՞ր թռչեն, թե ինչ անել»: այդ դեպքում արդարադատությունը կդառնա պաշտոնատար անձանց մենաշնորհը: 2. 1 vավճավաձե Ի., Ընտիր երկեր, հ. 5, Թբիլիսի, 1887, էջ 1-2 (վրացերեն): 2 Տե՛ս http: //www.msajuli.ge/index.php?m=795: Arարական կառավարությունը ներշնչեց վրաց քաղաքական գործիչների և XIX դարի ժյուրի ստեղծելու հույսը: Վերջինս նույնիսկ որոշակի քայլեր է ձեռնարկում այդ ուղղությամբ:   Թբիլիսիի և Քութայիսի նահանգների արիստոկրատիայի ժողովը ստեղծում է հանձնաժողով Jյուրիի ինստիտուտը մշակողների համար, որի անդամներից մեկը `Ի. Vավճավաձեն:   Այնուամենայնիվ, ժյուրիի ինստիտուտը չի հաստատվում Ռուսաստանի կառավարության կողմից:   1889 թ.-ի ապրիլի 15-ին «Իվերիա» թերթը գրում է. «Arարիզմը վրաց ժողովրդին մերժեց ոչ միայն արդար դատական ​​իշխանության իրավունքը, այլ նաև զրկեց նրանց երդվյալ ատենակալների ինստիտուտը հիմնելու« ողորմածությունից »: 3. democracyողովրդավարության մասին:   XIX դարի համաշխարհային քաղաքական իրադարձությունների խոր իմացություն Ի. Vավճավաձեին հնարավորություն տրվեց գործնական քայլեր ձեռնարկել Վրաստանում քաղաքական մտածողություն ստեղծելու, վրաց ազգը փրկելու համար, ինչը առաջին հայացքից անհնար էր թվում նույնիսկ աշխարհի գերակշռող քաղաքականության մթնոլորտում: կայսրություններ: XIX դարի Ռուսաստանը Վրաստանում իր քաղաքականությամբ սկսեց սպառնալ վրաց ազգի ինքնությանը և ազգային ինքնագիտակցությանը:   Ի. Չավչավաձեն հասկացել է վտանգը և սկսել է անել հնարավորը ինքնության պահպանման համար ՝ ապավինելով ընդհանուր պատմությանը և մշակույթին, անկախությանը, ազատությանը, ժողովրդավարության գաղտնի և բացահայտ ազատության կոչերին: «Սաքարթվելոս Մոամբե» -ում («Վրացական լուրեր», 1863) ԱՄՆ անկախության օրինակով: 1888 թ. Ի. Vավճավաձեում տպագրված «Վերնագրերի հավասարություն» հանրային դիսկուրսում քննադատվում է Թավադ-Ազնավուրի կոչումը: «Իզուր են նրանք մտածում, որ մարդկային հարաբերություններում հնարավոր է, որ ինչ-որ մեկն իր համար առանձին տուն կառուցի, սահմանափակվի իր շահերով, վերջապես օգուտ քաղի:   Հասարակության կամ ազգի նման կառուցվածքը և կառուցվածքը երկար չի տևի. ավազի վրա կառուցված տան նման միտում քամուց կփլուզվի »: 2: Ի.Չավչավաձեի մտքերը այսօր էլ արդիական են, նրա գործունեությունը օրինակելի է յուրաքանչյուր հայրենասեր վրացուհու համար, նրա աշխատանքը վրացական անկախ պետության հիմքն է, քանի որ, ինչպես նշեց մեծ մտածողը: «Երկրի երջանկության հիմնաքարը ... միշտ էլ եղել է հիմքը, յուրաքանչյուր շենք վեր է խոյանում», ժամանակակից վրացական պետության հիմքը վրաց ազգն է, նրա անցյալը, և XIX դարում, երբ վրաց ազգը ոչնչացման վտանգի տակ, Ի.Չավչավաձեն խորացրեց ազգային ինքնագիտակցությունը: XXI դար 19-րդ դարի սկզբին, երբ վրացական պետությունը ձգտում էր դեպի Եվրամիություն, Հյուսիսատլանտյան դաշինք, Նիկո Նիկոլաձեի գաղափարներն արժանի էին ուշադրության և գնահատման, երբ խոսում էին արևմտյան արժեքների մասին: Ն. Նիկոլաձեին բախտ է վիճակվել ապրել Վրաստանի պատմության երեք հիմնական շրջաններում:  Նա Ռուսաստանի կայսրության (1843-1918), Վրաստանի Դեմոկրատական ​​Հանրապետության (1918-1921) քաղաքացի էր, Խորհրդային Վրաստանի քաղաքացի (1922-1928), և յուրաքանչյուրում նրա ներդրումը հսկայական է: 1 Տե՛ս http: //www.msajuli.ge/index.php?m=795: 2 vավճավաձե Ի., Ընտիր երկեր, հ. 5, էջ 19 (վրացերեն): «Վրաստանի կողմնորոշումը» հոդվածում Ն. Նիկոլաձեն գրել է. «Երկրի ֆիզիկական և քաղաքական կյանքը ղեկավարվում է այն ուժով, որը լուսինը պտտվում է երկրի շուրջ, այդ երկուսը ՝ երկրի շուրջ ... Ոգեշնչմամբ կողմնորոշումը հնարավոր չէ: , ինչպես բոլոր կենդանի արարածները, միշտ նայեք դեպի այն կողմը, որտեղից արևը ցրվում է և տարածում է իր ճառագայթները:   Նախկինում Վրաստանն իր կողմնորոշումն ուղղում էր դեպի այն ուղղությունը, որտեղից շարժվում էր լույսը:  Սխալվում է նա, ով կարծում է, որ ցանկացած թագավոր, տիտղոս կամ սերունդ իր կամքի համաձայն կարողացավ Վրաստանը դարձնել այս կամ այն ​​կողմ: Քանի դեռ Բյուզանդիայում կրթությունը ծաղկում էր, Վրաստանը երեսը դարձնում էր ծաղկի պես, իսկ երբ Պարսկաստանը ծաղկում էր ՝ հնդկական մշակույթով սնուցված, մեր վերածնունդը շրջվում էր դեպի Պարսկաստան, և երբ Պետրոս Մեծը, Եկատերինա Երկրորդի ջանքերով, Ռուսաստանը ֆիզիկայից վերածվում էր ֆիզիկա ձգվելով հյուսիս:   Երբ տարբեր ուժեր նույն օբյեկտը քաշում են միմյանց, այդ օբյեկտի դիրքը որոշվում է մարտական ​​ուժերից ամենաուժեղը: Կամա թե ակամա, հաղթողը միշտ գերակշռում է առարկային »1: Ն. Նիկոլաձեին անհանգստացնում էր Վրաստանի ՝ որպես պետության, քաղաքական միավորի ճակատագիրը:   «Վրաստանի կողմնորոշում» հոդվածում նա նշում է. «Կողմնորոշման առարկան վրացիների համար ոչ օտար է, ոչ էլ անծանոթ, նա բախվել է վճռական հարցի, թե ում դիմել, որ ճանապարհն է նախընտրելի ... Եվ հիմա, երբ այն անվանվեց «Վրաստանի քաղաքական կողմնորոշում», թվում է, թե մենք նոր բան ենք ստեղծել, այս հին հարցերը դարձնում ենք այնպես, ինչպես ուզում ենք ... Սրանից պարզ է դառնում, որ «կողմնորոշման» մեջ մենք ընտրելու կամ վիճելու բան չունենք ... Մենք պարզապես պետք է կենտրոնանանք, արթուն հայացքով նայենք, որպեսզի հասկանանք, թե ինչ ուժեր են մրցում մեր շուրջը, որն է նրանց փոխադարձ տրամադրությունն ու դիրքը »2: Ամփոփելով, կարելի է ասել, որ XIX-XX դդ. Վրացի մեծ մտածող Ն. Նիկոլաձիգը և փիլիսոփայական միտքը համաշխարհային պատմագրության մի մասն է: Հարցին, թե ըստ Ն. Նիկոլաձեի, որ քաղաքական ձևավորումը կարելի է կատարյալ համարել, հեղինակը պատասխանել է 1875 թվականին: «Հասարակական և քաղաքական վերափոխումների մասին» հոդվածում նա գրել է. «Դեռևս չկա միջազգային ժողովուրդ երկրի երեսին, որի սոցիալական կառուցվածքը կարելի է համարել բավարար:  Առավել քաղաքակիրթ և երջանիկ ժողովուրդները `ֆրանսիացիները, բրիտանացիները, ամերիկացիները, եթե ոչ ուրիշներ, տառապում են տնտեսական և սոցիալական հարաբերությունների անցանկալի վիճակից:   Նրանք գիտակցում են, որ ժամանակակից սոցիալական հարաբերությունները հավերժ չեն, որ պետք է փնտրել սոցիալական պարտականությունների և իրավունքների լավագույն բաժանումը: Ընթացիկ համակարգերից դժգոհություն ձ մարդկային հարաբերությունների ոլորտում «սոցիալական ներդաշնակություն» հաստատելու ցանկությունը բնորոշ է բոլոր ժողովուրդներին:  Քաղաքական ուժերն ու նկրտումները այստեղ անելիք չունեն. Արքայական Անգլիան, հանրապետական ​​Ֆրանսիան, կայսերական Գերմանիան և դաշնային Ամերիկան ​​հավասարապես տառապում են այս «ապագայի հիվանդությամբ»:   Painավի խորությունը ՝ հիվանդության ձվերը, կախված են ոչ այնքան կառավարման քաղաքական ուժից, որքան տնտեսական պայմաններից:  Net Kavtaradze G. Kavtaradze G., Արեւմտյան արժեքները վրացական հասարակական-քաղաքական մտածողության մեջ (քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական համակարգերի մոդելներ) XIX դարի 60-ականներից մինչև XX դարի սկիզբ, Թբիլիսի, 2012, էջ: 58 (վրացերեն): 2 Նիկոլաձե Ն., Վրաստանի կողմնորոշումը, «Georgiaորջիա», 1917, էջ 16: Միայն ճգնաժամի ուժգնությունը և բուժման մեթոդները ուղղակիորեն կախված են քաղաքական կառուցվածքից ... »1:   Այսպիսով, արդեն 1860-1870թթ. Ն. Նիկոլաձեն սահմանեց իր մոտեցումը արեւմտյան քաղաքական համակարգերի նկատմամբ, կատարեց իր ընտրությունը:   Նման ընտրություն կատարելու համար խոր գիտելիքներ ունենալը բավարար չէր, դա նաև քաղաքացիական խիզախություն էր պահանջում:   Ի. Չավչավաձեի և Ն. Նիկոլաձեի գործունեությունը մեծապես նպաստել է վրացական հասարակական և քաղաքական մտքի զարգացմանը: Soովինար Յոլչյան ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԱՐUԵՔՆԵՐԸ ԵՎ ՎՐԱIANԻ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ-ՔԱOLԱՔԱԿԱՆ ՄՏՔԸ XIX ԴԱՐԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ԿԵՍԸ Հիմնաբառեր. ։

XIX  դ.  վրացի  երիտասարդները  բարձրագույն  կրթություն  ստանալու  նպատակով  մեկնում  էին  արտասահման  և  հայրենիք  վերադառնում  քաղաքակիրթ  աշխարհում  տարածված  նոր  գաղափարները յուրացրած։
  Նրանց նոր գաղափարների տարածման «ասպարեզը» Ռուսական կայսրության կողմից ճնշված վրաց հասարակությունն էր։
  Վրաց հասարակական-քաղաքական մտածողության մեջ արևմտյան քաղաքական արժեքների բացահայտման համար մենք առանձնացնում  ենք  վրաց  հասարակության  մեջ  սեր  և  հեղինակություն  վայելող  գործիչների  գեղարվեստական և հրապարակախոսական երկերը։
