ADԲՈՍԱՇՐՈՒԹՅԱՆ INԱՐԳԱՄԱՆ ԿԱԴԱՍՏՐԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՆԵՐՄՈՒՄԱՆ ԿԱՐԳԸ Կադաստրը օբյեկտների վերաբերյալ տվյալների դասակարգված հավաքածու է:  Tourismբոսաշրջության ոլորտում ռեսուրսները գրանցելու, գնահատելու, կառավարելու և արդյունավետ օգտագործելու համար անհրաժեշտ է ներդնել համակարգ, որը կապահովի ոլորտի խանգարող գործունեությունը `ելնելով այս տվյալների շարունակականությունից:  Նման համակարգի մոդելը զբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստրն է: Tourismբոսաշրջության ռեսուրսների կադաստրը տեղեկատվության հավաքածու է, որը ներառում է բնական և սոցիալ-մշակութային օբյեկտների և զբոսաշրջության երեւույթների քանակական և որակական բնութագրերը [1]: Tourismբոսաշրջության ռեսուրսների կադաստրի ստեղծման հիմնական նպատակն է բացահայտել տուրիստական ​​ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման եղանակները:   Դա անելու համար կադաստրը պետք է պարունակի տուրիստական ​​ռեսուրսների բարդ բնութագրերի վերաբերյալ տվյալներ ՝ ներառյալ դրանց մանրամասն գրանցումն ու դասակարգումը, տնտեսական արդյունավետության որակական-քանակական գնահատումը, յուրացման վերլուծությունը և հեռանկարները, ինչպես նաև դրանց պահպանմանն ուղղված ամենակարևոր միջոցները: Տվյալների համակարգ մուտքագրումն ապահովելու համար անհրաժեշտ են նորագույն տեխնոլոգիաներ և ծրագրային փաթեթներ, ինչպիսիք են ArcGIS- ը և GPS- ը:  Տեղում տվյալների որոնման համար նպատակահարմար է օգտագործել GPS սարքեր, որոնք ապահովում են տվյալների բարձր ճշգրտություն:  Արդյունքում ստացված տվյալների մշակումը ArcGIS ծրագրային միջավայրում կստեղծի կայքի թեմատիկ քարտեզներ և տվյալների շտեմարաններ: GIS- ը ավտոմատացված համակարգ է `մեծ թվով քարտեզագրական-թեմատիկ շտեմարաններով, որը միացված է մոդելներին և հաշվարկային գործառույթներին` տարածական քարտեզագրական տեղեկատվությունը մշակելու և փոխակերպելու համար `կառավարման տարբեր որոշումներ կայացնելու համար: Ընդհանուր նշանակության ԱՏՀ-ն սովորաբար տվյալների հետ ունի հինգ գործառույթ. 1. Ներածում, 2. Վերամշակում, 3. Վերահսկում, 4. Հարցում և վերլուծություն, 5. Արտացոլում [3]: Ունենալով այս համակարգը ՀՀ տարածքում գործող մարմին ՝ հնարավոր է վերլուծել զբոսաշրջության գրանցված ցուցանիշները, ինչպես նաև իրականացնել զբոսաշրջության ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործում և կայուն կառավարում:   Համակարգը ղեկավարող մարմինը կարող է լինել Tourismբոսաշրջության զարգացման հիմնադրամը, որի հիմնական նպատակը զբոսաշրջության ռեսուրսների գրանցումն ու գնահատումն է, ինչպես նաև տեղեկատվական կենտրոնները և զբոսաշրջության զարգացումը խթանող այլ կազմակերպություններ: Tourismբոսաշրջության ռեսուրսների վերաբերյալ հավաքագրված տեղեկատվությունը հնարավորություն կտա գնահատել զբոսաշրջության զարգացման միտումները և մշակել հետագա առաջընթացն ապահովող ռազմավարություն: Թեմայի արդիականությունը:  Tourismբոսաշրջության ռեսուրսները հիմք են հանդիսանում ցանկացած ոլորտում զբոսաշրջության զարգացման համար:  Այս ռեսուրսները ձեւավորվում են ինչպես բնական երեւույթների (բնական ձգողականություն) ազդեցության տակ, այնպես էլ մարդկային նպատակային գործունեության արդյունքում:  Երկու դեպքում էլ անհրաժեշտ է դրանք համակարգել `տարածքի զբոսաշրջային ներուժը գնահատելու և տուրիստական ​​ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետ պլանավորում իրականացնելու համար: Հայաստանի Հանրապետությունում այս ուղղությամբ դեռ քայլեր չեն ձեռնարկվել `կապված նորմատիվ-իրավական բազայի անկատարության և մի շարք տուրիստական ​​շրջանների նկատմամբ պետական ​​մակարդակի ուշադրության բացակայության հետ: Մարզի համայնքների GIS զբոսաշրջության ռեսուրսների կադաստրի ստեղծում:  Tourismբոսաշրջության ռեսուրսների կադաստրի ստեղծումը պետք է իրականացվի հետևյալ հիերարխիայում. Theբոսաշրջության ռեսուրսների կադաստր ստեղծելիս պետք է օգտագործվեն տարբեր աղբյուրների տվյալներ դրանց առկայության և վիճակի հետ կապված, ինչպես նաև տուրիստական ​​ռեսուրսների արդյունքների գրավչության գնահատում: հարցումներով ստացված:  Tourismբոսաշրջության ռեսուրսների կադաստր ստեղծելիս պետք է հաշվի առնել մի շարք հիմնական սկզբունքներ. Օբյեկտիվություն (տվյալների իսկություն և հիմնավորում), 2. պետության շարունակականություն (տվյալների սիստեմատիկ թարմացում, հստակեցում և ճշգրտում), 3. թափանցիկություն տվյալների համակարգը, դրանց ձևավորումը): Tourismբոսաշրջության ռեսուրսների գնահատում, տուրիստական ​​ռեսուրսների դասակարգում: Այսպիսով, զբոսաշրջության ռեսուրսների կադաստրի ստեղծումը հնարավորություն կտա մասնագիտական ​​տեսանկյունից բացահայտել տարածաշրջանում զբոսաշրջության ուժեղ և թույլ կողմերը `մշակելով զարգացման ռազմավարություն:  Tourismբոսաշրջության ռեսուրսների կադաստր ստեղծելու համար անհրաժեշտ է լուծել հետևյալ խնդիրները. 3. տվյալների բազայի ստեղծում: Tourismբոսաշրջության ռեսուրսների գնահատում և դասակարգում:  Tourismբոսաշրջության ռեսուրսները գնահատելիս գնահատումից կարելի է տարբերակել հետևյալ տեսակները. Ռեսուրսների քանակական գնահատում, ռեսուրսների որակական գնահատում, ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունների վերլուծություն: Ռեսուրսների քանակական գնահատումը հնարավորություն է տալիս քանակապես որոշել զբոսաշրջային ռեսուրսները, այսինքն `որոշել դրանց պաշարները:   Որակական գնահատումը թույլ է տալիս օպտիմալացնել տուրիստական ​​ռեսուրսների օգտագործումը, իսկ հնարավոր օգտագործման գնահատումը թույլ է տալիս որոշել ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման շրջանակը և ռեսուրսների օգտագործման տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական հետևանքները [2]: Տվյալների շտեմարաններ ստեղծելու և կառավարելու համար նախ պետք է դասակարգել տուրիստական ​​ռեսուրսները, ինչը թույլ կտա խմբավորել նույն բնութագրերով մի շարք ռեսուրսներ `խմբին տալու համար նկարագրական տվյալների մի շարք, որոնք հատուկ են այդ խմբին: Այս գործընթացը կապահովի տվյալների արդյունավետ մուտք և դրանց հետագա որոնում, քանի որ պարզ կլինի, թե տվյալ բնույթի որ օբյեկտն է պատկանում խմբին, ինչ տվյալներ են անհրաժեշտ այդ օբյեկտը նկարագրելու և դրա հետագա օգտագործումն ապահովելու համար:     Սա նշանակում է, որ օբյեկտի նկարագրության տվյալները ընդհանուր կլինեն այդ խմբի բոլոր օբյեկտների համար, և տվյալների բազան լրացնելու համար հավաքվելու են նույն տեղեկությունները:   Օրինակ ՝ հյուրանոցների, կացարանների, այս խմբում ընդգրկված բոլոր այլ օբյեկտների համար հավաքվելու է նույն տեղեկատվությունը. Կոորդինատները, գտնվելու վայրը, աշխարհագրական դիրքը, տարածքը, հյուրատների քանակը և անվճար սենյակները, լողավազանների քանակը, հարակից պուրակը, խաղահրապարակները, դահլիճները, սեփականատիրոջ անունը, անունը և այլն:   Ըստ այդմ ՝ զբոսաշրջային ռեսուրսները կարելի է դասակարգել հետևյալ խմբերի ՝ բնական ռեսուրսներ, տեխնածին ռեսուրսներ [4]: Բնական ռեսուրսները բնական միջավայրի օբյեկտներ են և այնպիսի երեւույթներ, որոնք առաջացնում են զբոսաշրջիկների հետաքրքրությունը:  Մարդածին կամ մարդածին ռեսուրսները մարդկային գործունեության արտադրանք են: Տվյալների շտեմարանի օպտիմիզացումը, այսինքն `տվյալների մուտքագրումը, հետագա տրամադրումը խթանելու համար որոնում կատարելու համար այս երկու խմբերը կարող են նաև բաժանվել կատեգորիաների. Բնական ռեսուրսներ. 1. Ռելիեֆի շնորհիվ. Լեռներ, լեռնադահուկային լանջեր, կիրճեր, ձորեր, քարանձավներ, ժայռապատկերներ, լողափեր: , հրաբուխներ, գագաթներ և ժայռաբեկոր: 2. Կլիմայի պատճառով. Արևային ճառագայթում, ջերմաստիճան, անձրև, ձյան ծածկույթ, քամի: 3. Watրեր ՝ ալիքներ և լճեր, լճեր, հանքային ջրեր, կարստային աղբյուրներ, գետեր, ջրվեժներ, սառցադաշտեր, գեյզերներ, ճահիճներ: 4. Բուսականություն ՝ ծաղիկներ, ծառեր և անտառներ, խոտաբույսեր, սունկ և հատապտուղներ: 5. Կենդանական աշխարհ ՝ թիթեռներ, ձկներ և երկկենցաղներ, թռչուններ, գիշատիչներ, տնային կենդանիներ: Մարդկային ռեսուրսներ. 1. Հնագիտական ​​պեղումների, ամրոցների, աշտարակների, պալատների, հուշարձանների, մարտեր տեղի ունեցած պատմական արդյունքներ: 2. Architարտարապետական. Շատրվաններ, կամուրջներ, ջրատարներ, փողոցներ, հրապարակներ, պատմական ամրություններ, աշտարակներ, արձաններ: 3. Կրոնական ՝ եկեղեցիներ, վանքեր, դամբարաններ: 4. Ազգային ՝ հագուստ, կենցաղային իրեր, արհեստանոցներ, ագարակներ, ազգային տոներ, խոհանոց: 5. Մշակութային-ճանաչողական. Թանգարաններ, ցուցահանդեսներ, պատկերասրահներ, գանձարաններ, համալսարաններ, գիտական ​​կենտրոններ, գրադարաններ: 6. Amվարճանքի պուրակներ, ջրաշխարհներ, գիտատեխնիկական պարկեր, հանգստի կենտրոններ, դիսկոտեկներ, խաղատներ, գիշերային ակումբներ, բարեր, սրճարաններ, ռեստորաններ: 7. Սպորտ. Մրցաշարերի դաշտեր, մարզադաշտեր, մարզադաշտեր, լողավազաններ, թիավարման հիմքեր, սահադաշտեր: 8. Բիզնես. Առևտրի կենտրոններ, տոնավաճառներ, շուկաներ, ցուցահանդեսներ, մասնագիտացված սրահներ: Ռեսուրսների նման դասակարգումը թույլ կտա լուծել տվյալ ռեսուրսի օգտագործման հետ կապված տարբեր ֆինանսական խնդիրներ: Տվյալների բազայի ստեղծում:   Ռեսուրսների գնահատմանը և դասակարգմանը հաջորդում է տվյալների շտեմարանի ստեղծման և կառավարման փուլը:   Տվյալների բազան ArcGIS ծրագրակազմին կցված աղյուսակ է, որը տեղեկատվություն է հավաքում ծրագրակազմի միջավայր ներմուծված յուրաքանչյուր օբյեկտի մասին: ArcGIS- ում ռեսուրսների դասակարգումն առանձնացված է շերտերով `բաղկացած նրանց բնորոշ տեղեկատվությունից:  Յուրաքանչյուր շերտին կցվում է շտեմարանին վերաբերող տեղեկատվություն պարունակող շտեմարան:  Այսպիսով, օրինակ, Իջի պատմական և աշխարհագրական թանգարանի թանգարանը կհավաքի մշակութային-ճանաչողական խմբին պատկանող օբյեկտներին վերաբերող հետևյալ նկարագրական տեղեկատվությունը (Նկար 1): Գծապատկեր 1. Այն կարելի է նկարագրել համանման ձևով. Բոլոր առարկաները, որոնք ներառված են ինչպես տեխնածին, այնպես էլ բնական ռեսուրսների կատեգորիայում:   Օրինակ ՝ ջրային ռեսուրսների խմբի համար կհավաքագրվի հետևյալ տեղեկատվությունը. Տեսակը, կոորդինատները (գտնվելու վայրը), հեռավորությունը մոտակա մայրուղուց, ծավալը, գործողության ժամկետը: Ահա թե ինչպես է անհրաժեշտ մուտքագրել զբոսաշրջության մյուս բոլոր ռեսուրսների բնութագրերը:   Եզրակացություն   Tourismբոսաշրջության ռեսուրսները գրանցելու, գնահատելու, կառավարելու և արդյունավետ օգտագործելու համար անհրաժեշտ է ներդնել կադաստրային համակարգ, որը տվյալների համակարգման միջոցով կապահովի այս ոլորտի համակարգված աշխատանքը:  Բոսաշրջության ոլորտում զբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստրում ներդրումներ կատարելու մի շարք առավելություններ:   Այս համակարգը կապահովի զբոսաշրջության ռեսուրսների վերաբերյալ տեղեկատվության մուտքագրումը, մշակումը, վերահսկումը և այդ տվյալների արտացոլումը հարցումների իրականացման ընթացքում: Որոշելու է այս կամ այն ​​տուրիստական ​​ռեսուրսի օգտագործման եղանակը: Պետական ​​մակարդակում այն ​​վերահսկողություն է իրականացնելու տարբեր հարաբերություններում զբոսաշրջային ռեսուրսների օգտագործման նկատմամբ: Այն հնարավորություն կտա գնահատել ոլորտի զարգացման միտումները և դրա հիման վրա մշակել զարգացման հետագա ռազմավարություն: Ապահովել զբոսաշրջության ռեսուրսների կայուն կառավարումը և արդյունավետ օգտագործումը: Նորագույն տեխնոլոգիաների և ծրագրային փաթեթների օգտագործումը կապահովի տվյալների բարձր ճշգրտություն: Դա կդառնա պետական ​​բյուջեն համալրելու նախապայման, քանի որ տուրիստական ​​ռեսուրսների օգտագործման համար պետբյուջե վճարված հարկ ու տուրք: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] touristբոսաշրջային ռեսուրսների բնութագրերը, URL.   www.studopedia.su/9_40279_kadastrturistskih-resursov.html:  22.08.2017): [3] Գոհման Վ., Անդրիանով Վ., Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում GIS, URL: https: //www.dataplus.ru/concept_arkgisa/press/friendgis.php (14.08.2017): [4] touristբոսաշրջային ռեսուրսների կադաստր, URL:   www.studopedia.org/1-101286.html (датаобращения.  17.09.2017): Մնացականյան ARԲՈՍԱՇՐՈՒԹՅԱՆ PROԱՐԳԱՄԱՆ ԳՈՐԸՆԹԱՈՒՄ ՆԱՐ-ԿԱԴԱՍՏՐԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՆԵՐՄՈՒՄԱՆ ԱՆՀՐԱԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ Հիմնաբառեր. Տուրիզմի ռեսուրսներ, կադաստր, ArcGIS, GPS, տվյալների բազա, տուրիստական ​​ռեսուրս: ։

Հոդվածում  ներկայացված  է  ՀՀ-ում  զբոսաշրջային  ռեսուրսների  կադաստր  ներդնելու  անհրաժեշտությունը`  որպես  բնագավառը  համակարգող  և  վերահսկող  մարմին, որի հիմնական նպատակը ՀՀ զբոսաշրության զարգացման խթանումն է։
   Համակարգի  ներդրումը  հետապնդում  է  նաև  զբոսաշրջային  ռեսուրսների  արդյունավետ  օգտագործման  և  կայուն  կառավարման  խնդիրների  լուծում,  պետական  բյուջեի համալրման միջոց, պետական մակարդակով այդ ռեսուրսների հետ կապված  հարաբերությունների վերահսկողություն։
