ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԵՌՈՒՍՏԱՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ԼԵ ANDՈՒՆ ԵՎ ՄԵULԱԻՆԵՐԻ ԱՐUEԵՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ Massանգվածային հաղորդակցությունը հասարակության մեջ տեղի է ունենում հիմնականում լեզվի միջոցով:  Այնուամենայնիվ, համեմատաբար վերջերս լեզուն, որպես այդ հաղորդակցության հիմք, հատուկ ուսումնասիրության առարկա դարձավ 1:   Mediaամանակակից լրատվամիջոցների ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ զանգվածային հաղորդակցությունը հասարակական-լեզվաբանական պրակտիկայի սոցիալական նշանակություն ունեցող տարածք է 2:  Այսօր աշխարհում լեզվի օգտագործման հիմնական մասը զանգվածային հաղորդակցությունն է:  Լրատվական տեքստերը, մեդիա տեքստերը ժամանակակից լեզվական շրջանառության ամենատարածված ձևերից են, որոնց ընդհանուր ծավալը բազմակի անգամ ավելին է, քան մարդկային գործունեության այլ բնագավառներում խոսքի ընդհանուր ծավալը:   Հաշվի առնելով մեդիայի լեզվի այս դերը `հոդվածը փորձում է ուսումնասիրել ժամանակակից հայալեզու հեռուստատեսային շրջանառության առանձնահատկությունները և դրանց արժեքային կողմը: Հեռուստատեսային տեքստերն առանձնանում են իրենց դերով varietyԼՄ-ների տեքստերի ամբողջ բազմազանության մեջ 3:   Մասնավորապես, ակնհայտ է, որ հեռուստատեսությունն իր ազդեցությունն է ունենում երեխայի լեզվի վրա ՝ զարգացնելով հարստացնող խոսք նոր բառերի ներով լեզվական կառուցվածքներով: Այս հանգամանքը, սակայն, դրական կողմից զատ, կարող է ունենալ շատ բացասական հետևանքներ ՝ հաշվի առնելով հայկական հեռուստատեսության ելույթի գրագիտության մակարդակը:   Այս առումով տեղական և արտասահմանյան արտադրության սերիալները համեմատելիս կարելի է նկատել մեկ հանգամանք: Արտասահմանյան սերիալները հիմնականում թարգմանվում են գրական հայերենի, սերիալներում հնչող գրական հայերենը չի թողնում օտարման, անբնականության տպավորություն:   Պատկերն այլ է տեղական հեռուստասերիալների դեպքում: Իրականացված հետազոտության համաձայն ՝ Շանթ հեռուստաընկերության «Բանակում» հեռուստասերիալը նախընտրողների շրջանում գրեթե երկու անգամ շատ հեռուստադիտող կա, ովքեր կարծում են, որ անհրաժեշտ է խոսել ըստ իրավիճակի, և ոչ միշտ ՝ գրական հայերենով 4:  Իմ կարծիքով, այս հարցի մանրամասն ուսումնասիրությունը կարող է որոշ բացահայտումներ կատարել ժամանակակից հայերենի, մասնավորապես, լրատվամիջոցների օգտագործման հետ կապված: Այսօրվա գլոբալիզացված աշխարհում կարելի է տեսնել մեդիայի տեքստերի որոշակի կլիշե-միատարրություն, երբ, ինչպես տեսաբաններն են վկայում, օգտագործվում և տարածվում են կայուն հեռարձակման ոճեր:  Մասնագետները խոսում են գլոբալ կլիշեի 5-ի մասին:  Հեռուստասերիալները կարելի է դասակարգել որպես մեդիա արտադրություն, քանի որ նշված մոտեցման օգնությամբ կարելի է ուսումնասիրել հեռուստատեսային արտադրանքը: Հայկական իրականության հեռուստասերիալները լատինամերիկյան միջավայրից ներթափանցեցին 1990-ականներին:  Նրանց պատկանելությունը օտար մշակույթին, այդպիսով որոշակի հեռավորություն հայկական միջավայրից, կարծես թույլ է տալիս նրանց թարգմանության միջոցով գտնել բավականին միալեզու լեզու:   Գրական հայերենը, ըստ էության, հարմար է ներկայացված մշակութային իրականությունից այդ հեռավորության առկայության դեպքում:  Պատկերն այլ է տեղական հեռուստասերիալների դեպքում:   2003 թվականից ի վեր թողարկված տեղական հեռուստասերիալները կրկնօրինակում են Լատինական Ամերիկայի հեռուստասերիալները:   Այնուամենայնիվ, լեզվամշակութային ուսումնասիրության սկզբունքների համաձայն, գոյություն ունի անքակտելի կապ, օրգանական միասնություն և կա ամբողջականություն ազգային լեզվի և մշակույթի միջև:   Իսկ մեդիայի տեքստերը մշակութային տեսանկյունից լի են նշանակալից տեղեկատվությամբ, քանի որ դրանք ամրագրված և արտացոլված են 1 Տե՛ս Chernykh A., World Contemporary Media, Moscow, 2007, p. 79 2 Տե՛ս Dobrosklonnaya T., Media Linguistics.  համակարգի աջակցություն SMI լեզուն սովորելու համար, (հասանելի է http: // www. //www.ffl.msu.ru/research/publications/dobrosklonskaya/dobrosklonskaya-medialingvistika.pdf): 3 Տե՛ս նույն տեղում: 4 Մանրամասների համար տե՛ս Menemshyan A., Sargsyan Z., Stepanyan V., 2014, p. 19 5 Տե՛ս Dobrosklonnaya T. ազգային լեզուների և մշակույթների ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ հատուկ ասպեկտները:  MediaԼՄ-ների լեզվով է, որ առաջին հերթին արտացոլվում են հասարակության ներսում տեղի ունեցող սոցիոլոգիական-գաղափարական փոփոխությունները, ամրագրվում են նոր հասկացություններ և կառուցվածքներ 1: Հետևաբար, հայկական արտադրության հեռուստասերիալները, լի փողոցային ժարգոնով, գռեհկությամբ, պարզունակ լեզվական կառույցներով, պարունակում են ժամանակակից հայոց լեզվի և մշակույթի անհանգստացնող վկայություններ:   Իրականությունը, որը մեզ համար խորթ չէ, մեզ շրջապատող, բնական է մեզ համար, մի խոսքով ՝ մեր իրականությունը, չի կարող փոխանցվել մեր գրական լեզվով: Իհարկե, այստեղ դեր է խաղում այն ​​փաստը, որ, ինչպես նշում են լեզվաբանները, հայոց լեզվի գրական «խոսակցական շերտերի» միջև զգալի տարբերություններ կան:  Այնուամենայնիվ, մեկ անգամ ևս պետք է շեշտել, որ ոչ հայկական սերիալները պատճենելիս հնարավոր է գտնել գրական խոսակցական լեզու, որը անբնականության տպավորություն չի թողնում, մինչդեռ հայկական սերիալներում մենք հաճախ գտնում ենք ծայրաստիճան գռեհիկ լեզու:   Ուստի փողոցային հայերենի ընտրությունը խոսում է գրական հայերենի հարակից բովանդակության օտարման մասին:   Եվ դեռահասը, որը ծնողների միջնորդությամբ դառնում է ոչ թե իր համար ստեղծված այս մեդիա արտադրանքի սպառող, իր գրական լեզուն օտարելով ձեռք է բերում ոչ միայն անմաքուր, հաճախ փողոցային հայերեն, այլ նաև համապատասխան կենսակերպ: Հետեւաբար, ինչպես նշվեց, էկրանին ներկայացված բովանդակությունը «փոխկապակցված լեզու» է:  Սա է պատճառը, որ հայ հեռուստատեսության փորձագետները քննարկում են անցանկալի արժեքային-վարքային ազդեցության հարցեր `շեշտը դնելով« երբեմն ինքնահոս »գործոնների վրա, երբեմն թիրախավորված, երբեմն ոչ պրոֆեսիոնալ:   Տեղական արտադրության սերիալները մտահոգված են անբարենպաստ գաղափարներով, բառապաշարով, խոսքի տարածմամբ, ընտանեկան հարաբերությունների վնասակար մոդելներով, աղքատ կերպարներով, հանցագործին «սովոր» արատավոր հասարակությանը: Հատկապես մտահոգիչ է հումորային հաղորդումների և կինոնկարների լեզուն: Laիծաղին հասնելու համար հեռուստաարտադրողները փորձում են ոչ միայն զվարճալի իրավիճակներ ստեղծել, այլ նաև զվարճալի լեզու:  Եվ որպես այդպիսին, գռեհկություններն ու փողոցային ժարգոնը օգտագործվում են գրեթե բացառապես:  Հեռուստասերիալի զվարճալի հերոսները հիմնականում խոսում են գրական հայերեն: հետեւաբար, գրական խոսակցությունը ներկայացվում է որպես ծաղրի գործոն:   Այս հանգամանքը կարող է ուղղակիորեն ազդել դեռահասների լեզվական նախասիրությունների վրա ՝ զգուշացնելով գրական լեզվով և դրա հետ կապված վարքային առանձնահատկությունները: Հեռուստատեսային շոուների օտարալեզու վերնագրերը (օրինակ ՝ «Ֆուլ հաուս» («Հայաստան»), «Մեկնաբանություններ» («Հայաստան»), «Արմ կատակերգություն» («ATV»), ինչպես նաև գովազդներում հաճախ օգտագործվող բառերը ( օրինակ ՝ Իդեալական համակարգի արտադրանքը) մտահոգիչ է: Գովազդներից մեկում յուրաքանչյուր նախադասության կեսը ասվում է անգլերենով):   Նրանց հետ հեգնանքը, զվարճանքը, հարմարավետությունը, արդիականությունը կապված են օտար լեզվի, հետևաբար և օտար մշակույթի հետ ՝ վերարտադրվելով համատեքստում ՝ կազմելով այն գաղափարը, որ նշված որակները հայկական չեն:   Այս անտեսանելի, հաճախ անգիտակից քայլերը ստեղծում են արժեքային մթնոլորտ, որը չի կարող, բայց բացասաբար ազդել դեռահասների ազգային ինքնագիտակցության վրա: Իմ կարծիքով, խնդիրն այստեղ ավելի խորն է, քան կարող է թվալ առաջին հայացքից:   Դպրոցում ձեռք բերելով ազգային-հայրենասիրության հաճախ խղճուկ գաղափարներ ՝ դեռահասը տեղեկատվություն է ստանում հեռուստատեսությամբ ՝ բոլորովին այլ շեշտադրմամբ:  Դպրոցում ոչ ֆորմալ միջավայրում ստացված գիտելիքների «տպավորությունների» մեջ նկատելի բաց կա:   Արդյունքում, հաճախ նախապատվությունը տրվում է վերջինիս `միաժամանակ կասկածի տակ դնելով պաշտոնական կրթության փոխանցումը` համապատասխան արժեքային կողմնորոշումների ձեռքբերմանը զուգահեռ: Այս միտումները կարող են ցույց տալ բավականին խորը վտանգներ: վտանգներ, որոնք առաջին հայացքից չեն երեւում:   Այսպիսով, ըստ մշակութաբան Հ. Ըստ Բայադյանի, «Հասարակական համերաշխության ներկայիս սկզբունքի խորքում, նույնիսկ եթե այդպիսի սկզբունքը երբեք բացահայտ չի արտահայտվում 1 Տե՛ս Dobrosklonnaya T. 2 Տե՛ս Գալստյան Դ., Մանուսյան Ս., Hamամկոչյան Ա., Հեռուստատեսության բովանդակությունը: Softwareրագրային ապահովման կողմնորոշումներ. Բովանդակության ձևավորման գործոններ, 2013, հասանելի է http: //www.noravank.am/arm/articles/detail.php?ELEMENT_ID=7147&sphrase_id=48770 հղումը): Այն չի ձևակերպվել, կարելի է տեսնել արևելահայ գրականության գրական իրավասության, դրա սերտորեն կապված արժեքների, ինստիտուտների և այլնի կասեցում, եթե ոչ մերժում, դրանց խորհրդանշական ուժի անտեսում »1: Այս վախը հաստատվում է մեդիայի տեսության բազմաթիվ ուժեղ տեսությունների համաձայն, որոնց համաձայն զանգվածային հաղորդակցության տեքստերն ավելի ու ավելի հաճախ հիմք են հանդիսանում լեզվի ժամանակակից վիճակի քննարկման համար:  Պատկերավոր ասած, եթե գեղարվեստական ​​լեզուն իրականությունն արտացոլելու «պատկերավոր» միջոց է, ofԼՄ-ների լեզուն, որն ակնթարթորեն նշում է ցանկացած իրադարձություն, կյանքի ցանկացած փոփոխություն, ավելի շուտ լուսանկարչական եղանակ է 2:   Կամ, մեկ այլ նկարագրության համաձայն, «մեծ հեղինակություն ունենալու» տարածման ամենաարդիական միջոցը `տեղեկատվական հասարակության մեջ լրատվամիջոցների լեզուն ազգային լեզվի յուրօրինակ մոդել է կատարում:   Այն հիմնականում ձևավորում է գրականության նորմերը, լեզվական համն ու նախասիրությունները, ազդում է քաղաքականության, գաղափարախոսության, արվեստի, գրականության ընկալման վրա »3: Այսպիսով, հեռուստատեսությամբ հայերենը շատ մտահոգիչ է: Մտահոգիչ է մի կողմից ՝ որպես սեփական լեզվի նկատմամբ հասարակության վերաբերմունքի արտահայտում, մյուս կողմից ՝ որպես այդպիսի վերաբերմունքի ամրագրում և մասսայականացում:  Հեռուստատեսությամբ խոսվող լեզուն դեռահասներին փոխանցում է ոչ միայն աղավաղված լեզու, այլև դրա հետ կապված արժեքների աղավաղված պատկեր: Աիդա Անաստասյան ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԵՌՈՒՍՏԱՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ԼԵUՈՒՆ ԵՎ ԳԵOԵSCԿԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ Հիմնաբառեր. Լեզու, հաղորդակցություն, մեդիա տեքստ, հեռուստատեսային տեքստ, զանգվածային տեղեկատվություն, գլոբալ կլիշե: ։

Հոդվածում շեշտադրվում է գրական արևելահայերենի օտարման հարցը մասնավորապես դեռահաս լսարանի համար, որին աղավաղված լեզվի հետ նաև համարժեք աշխարհայացք է փոխանցվում։
  Հոդվածն անդրադառնում է նաև այն խզմանը, որն առաջանում է դպրոցում և կրթվելու ոչ ֆորմալ միջավայրերում ձեռք բերած գիտելիքների և տպավորությունների միջև, որի արդյունքում առավելությունը հաճախ տրվում է երկրորդին՝ համապատասխան  արժեքային  կողմնորոշումներ  յուրացնելուն  զուգահեռ  կասկածի  տակ  դնելով  ֆորմալ  կրթության  փոխանցած տեղեկատվությունը։
