ՔԱITԱՔԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ Iողովրդավարության և քաղաքացիական հասարակության զարգացման ամենակարևոր նախապայմանն է:   «Քաղաքական մասնակցություն» նշանակում է մարդկանց, քաղաքացիների մասնակցությունը քաղաքական կյանքին, քաղաքականությանը, քաղաքական գործունեությանը: Հինավուրց ժամանակներից ուշադրություն է դարձվել քաղաքական կյանքին մարդկանց մասնակցության փաստին:  Խոսելով քաղաքականության մասին ՝ Արիստոտելը քաղաքականությունը եզակի համարեց մարդկանց միջև իր փոխազդեցության մեջ ՝ պնդելով, որ քաղաքական հաղորդակցությունը ենթադրում է անհատների փոխհարաբերություն պետության հետ, որպես առանձին մասնիկների փոխազդեցություն ամբողջ հասարակության հետ:   Արիստոտելը ասում է, որ մարդը հասարակական-քաղաքական էակ է, որը միշտ ձգտում է ընդհանուր կյանքի:  Ըստ նրա ՝ մարդը միշտ ունի պահանջներ իշխելու և հնազանդվելու 2: Քաղաքական կյանքին մասնակցելը պահանջում է լրացուցիչ աշխատանք, գիտելիքներ, նյութական ռեսուրսներ, մրցակցության համար անհրաժեշտ հոգեբանական պատրաստվածություն և այլն:   Արդիականացման ներկա գործընթացներում քաղաքական մասնակցության երկու հիմնական մոտեցում կա ՝ լիբերալ և պահպանողական:   Լիբերալիզմի կողմնակիցները պնդում են, որ ժողովրդավարական քաղաքական մասնակցության ընդլայնումը քաղաքական իշխանության լեգիտիմության հուսալի չափիչ է, մրցակից քաղաքական կուսակցությունների փոխադարձ անվտանգության պահպանման լավագույն միջոց: Պահպանողականության կողմնակիցները քաղաքական մասնակցության սրումը սպառնալիք են համարում ազգային միասնության և համակարգի հիմքերը խարխլելու համար:   Նրանք կարծում են, որ քաղաքական մասնակցության մասշտաբը պետք է նվազագույնի հասցվի. քաղաքական որոշումները պետք է կայացնեն մարդիկ, ովքեր ավելի տեղեկացված են, ունակ են հետևել քաղաքական զարգացման գծին: Քաղաքական մասնակցությունը դիտարկվում է որպես հասարակության անդամների ներգրավում քաղաքական հարաբերություններում անհատի, դասի, էթնիկ, կրոնական կամ այլ հիմքերով, քաղաքական կյանքում, մասնակցություն քաղաքական որոշումների կայացման և իրականացման գործընթացներին ՝ ելնելով շահերից, մտահոգություններից և նպատակներից 3: 1 Տե՛ս Aristotle, Sochineniya, Moscow, 1983, vol. 4, էջ 376-383: 2 Տե՛ս նույն տեղում: 3 Շապաղաթյան Հ., Քաղաքական մասնակցության արդի հիմնախնդիրները, Երեւան, 2007, էջ 16-17: Մարդկանց ներգրավումը քաղաքական գործընթացներին միանշանակ է:  Հասարակության որոշ անդամներ ակտիվորեն ներգրավված են քաղաքական կյանքում, առավել շատ հետաքրքրված են տեղի ունեցող գործընթացներով, իսկ հասարակության որոշ անդամներ դրանցով հետաքրքրված չեն:  Ոմանք ոչ ակտիվ, ոչ պասիվ չեն մասնակցում քաղաքական կյանքին:   20-րդ դար Վերջին տասնամյակից ի վեր շատ երկրներ փնտրում են նոր մեխանիզմներ `քաղաքացիների ներգրավվածությունը կառավարման նախաձեռնություններում, կառավարման գործընթացներում` ապակենտրոնացված ինստիտուտների ստեղծումից մինչև մասնակցային խորհրդատվության բազմաթիվ ձևերի օգտագործումը մեծացնելու համար:   Ընդհանուր առմամբ, զարգացման նախաձեռնությունները հաջողակ են, եթե դրանք իրականացվում են քաղաքացիների ներգրավմամբ և ակտիվ մասնակցությամբ:   Մասնակցությունը քաղաքականությունն ավելի զգայուն է դարձնում աղքատների կարիքների նկատմամբ, իսկ ծրագրերն ՝ ավելի արդյունավետ: «Քաղաքացիական ներգրավվածության» և «մասնակցության» մասին խոսելիս պետք է նշել, որ դրանք հաճախ օգտագործվում են որպես փոխանակվող հասկացություններ, այսինքն `դրանք գրեթե նույնական են:  Այս դեպքում դժվար է հստակ տարբերակել այս հասկացությունների բովանդակությունը:   Մի շարք մոտեցումների համաձայն `« մասնակցություն »հասկացությունը դիտվում է որպես« քաղաքացիական ներգրավվածություն »հասկացության մաս` իր առավել ինտենսիվ կազմակերպված տեսքով:   Դրանց իրագործելիության և իրական դրսևորումների չափման հարցը հրատապ է զարգացման նախաձեռնություններին մասնակցելու քաղաքականության, դրանց մաս հանդիսացող հասկացությունների `քաղաքացիական ներգրավվածության իրականացման գործում: Որպես կանոն, քաղաքական մասնակցության երկու ձև կա ՝ ակտիվ և պասիվ:   Պասիվության դեպքում մարդիկ տեղեկություններ կամ խորհուրդներ են ստանում, մասնակցում են գործընթացին, բայց փոխադարձ կապ չկա: Մեկ այլ տեսակ `մասնակցությունն է` հանուն նյութական խթանների:  Այս դեպքում համայնքը հավաքվում է, նյութական աջակցություն է ցուցաբերվում, մարդիկ մասնակցում են նյութական խթանների: Քաղաքական մասնակցությունն արտահայտվում է երկու եղանակով `ուղղակի և ներկայացուցչական:   Ընտրություններն ու հանրահավաքները ուղղակի մասնակցության ձևերն են:  Ներկայացուցչական մասնակցության ընթացքում զանգվածները ընտրում են իրենց ներկայացուցիչներին ՝ տեղակալներ, պաշտոնատար անձինք, լիազորված անձինք ՝ իրականացնելու իրենց քաղաքական իշխանությունը, ներկայացնելու իրենց շահերը: Demողովրդավարությունն իրականացվում է այն ժամանակ, երբ քաղաքացիներն ակտիվորեն նվիրված են քաղաքական կյանքին:   Քաղաքացիների ակտիվ մասնակցությունը պետության կառավարմանը քաղաքացիական հասարակության կայացման հիմնական սկզբունքներից մեկն է:   Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում նշվում է. «Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի մասնակցել իր երկրի կառավարությանը, ուղղակիորեն կամ ազատորեն ընտրված ներկայացուցիչների միջոցով:   Theողովրդի կամքը պետք է լինի կառավարության հիմքը: »1   Քաղաքացիական կամքի արտահայտումը ժողովրդավարության հիմքն է:  Այնուամենայնիվ, նշենք այն պատճառները, թե ինչու քաղաքացիները չեն մասնակցում հասարակական կյանքին. • Նրանք չեն հավատում իրենց արածի արդյունքներին, 1 «Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիր», 10.12.1948, հոդված 4: • Հասարակական կյանքը չի ազդում նրանց անձնական կյանքի վրա: • Այս հարցերը բարդ են թվում: Նկարագրելով քաղաքացիական ներգրավվածության և մասնակցության հասկացությունները `փորձենք տալ դրանց սահմանումները:  Քաղաքացիական ներգրավվածությունը սահմանվում է որպես անձանց մասնակցություն հասարակական կյանքին, որը տեղի է ունենում քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների, քաղաքացիների մեծ հատվածների, պետության, բազմամասնագիտական ​​հաստատությունների և բիզնեսի միջև ուղղակի կամ անուղղակի փոխգործակցության միջոցով ՝ որոշումների կայացման վրա ազդելու կամ ընդհանուր նպատակներ հետապնդելու համար: ,   Դա գործընթաց է, որը միավորում և կազմակերպում է քաղաքացիներին կամ նրանց վստահված ներկայացուցիչներին ՝ «ազդել, ձևավորել և վերահսկել հանրային խնդիրները», զարգացման նախաձեռնությունները, դրանց իրագործումը և ռեսուրսները »1: ՄԱԿ-ի (բառարան) սահմանման համաձայն, մասնակցությունը զարգացման կամ կառավարման մոտեցում է, որում քաղաքավարության կամ միջամտության հիմնական շահագրգիռ կողմերը ներգրավված են խնդիրների և գերակայությունների որոշման և ծրագրերի պլանավորման և իրականացման վրա էականորեն վերահսկելու գործընթացում 2: Համաձայն Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության միջազգային զարգացման նախարարությանը բրիտանական INTRAC ուսումնական և հետազոտական ​​կենտրոնի զեկույցի, մասնակցությունը դիտվում է որպես լայն հասկացություն մեկնաբանող լայն հասկացություն:   Մտադիր չլինելով այս հայեցակարգի հստակ հստակ սահմանում տալ, զեկույցում նշվում է, որ այն տեխնիկական կամ գիտական ​​հասկացություն չէ. այն պետք է դիտարկել որպես զարգացման քաղաքականության, պրակտիկայի կազմակերպման և շարժառիթմության սկզբունք:   Մասնակցության վերաբերյալ ՀGՆ տեխնիկական գրառումները ներկայացնում են մասնակցության չորս հիմնական տարրեր ՝ տեղեկատվություն, խորհրդատվություն, գործընկերություն, վերահսկողություն 3: Մասնակցությունը կարող է բազմազան լինել:  Դա կարող է դրսեւորվել հետևյալով. • Տարբեր ոլորտներում (քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական և այլն), • Տարբեր ձևերով (ուղղակի-անուղղակի), • Տարբեր ձևերով (կախված դրա կազմակերպման աստիճանից ՝ պատժամիջոցներից մինչև ձևավորում) կայուն քաղաքացիական հասարակության սուբյեկտներ), • Տարբեր խորություններում (այսինքն ՝ քաղաքացիական հասարակության դերակատարները որքանով են կարողանում ներթափանցել կառավարություն և մասնակցել որոշումների կայացման գործընթացին), • Ներգրավվածության տարբեր աստիճանի (ներառյալ ավելի բազմազան խմբերը մասնակցության գործընթաց, ընդլայնելով մասնակցությունը ՝ ներառելով տարբեր բնութագրերով կառավարման ընտրատարածքներ), 2 Տե՛ս www.un.org: • Ազդեցության տեսանկյունից (frameworkրագրի շրջանակներում, զարգացման պլան և քաղաքականություն), • Նպատակ ունենալով որոշակի օբյեկտ (ըստ որի որոշակի գործողության հատկանիշ, որին վերաբերվում է մասնակցային գործողությունը), առարկա (բացահայտելու խնդիր և լուծված), • Հատուկ առարկաներ 1-ի միջոցով: Մասնակցային գործընթացն անցնում է երեք փուլով. Նախապատրաստում, ուժեղացում, ինստիտուցիոնալացում: Մասնակցության մեխանիզմները կարող են ամրագրվել օրենսդրության մեջ ՝ ստիպելով կառավարությանը կամ նրա առանձին կառույցներին ներգրավել հասարակական դերակատարների այս կամ այն ​​հանրային քաղաքականության գործընթացում:  Ընդհանուր առմամբ, մասնակցությունն անիմաստ է դառնում, քանի դեռ իշխանության մեջ գտնվողները թույլ չեն տալիս մյուսներին մասնակցել առաջնահերթությունների սահմանման, որոշումների կայացման, ռեսուրսների կառավարման և վերահսկման գործընթացին:   Քաղաքացիական մասնակցությունը, որպես դրսից կամավոր քայլ, օգնում է կառուցել համերաշխություն և ամրապնդել ժողովրդավարական կառավարումը:   Քաղաքացիների մասնակցությունը զարգացման գործընթացներին հանգեցնում է ավելի արդյունավետ, կայուն ծրագրերի իրականացմանը `մասնակիցներին տալով« սեփականության զգացում », տեղական փորձը և գերակայությունները դարձնելով նախագծերի ընտրության և ձևավորման մաս: «Քաղաքացիական ներգրավվածություն» և «մասնակցություն» հասկացությունների փոխհարաբերությունների մասին խոսելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ «քաղաքացիական ներգրավվածություն» հասկացությունն ավելի լայն է, քան «մասնակցությունը», այսինքն ՝ մասնակցությունը հանդիսանում է դրա առավել ակտիվ դրսեւորումներից մեկը: քաղաքացիական ներգրավվածություն:  Մասնակցությունը ջանքեր է ստեղծելու պայմաններ, որոնք կարող են օգնել հասարակության անդամներին և խմբերին, ովքեր ավելի քիչ վերահսկողություն ունեն իրենց կյանքը պայմանավորող ուժերի վրա 2: Հասարակական կազմակերպությունները կարևոր են նաև քաղաքացիների մասնակցության մակարդակի բարձրացման առումով:   Միանալով հասարակական կազմակերպություններին ՝ քաղաքացիներն ակտիվորեն մասնակցում են հասարակական կյանքին: Խոսելով քաղաքական մասնակցության մասին ՝ մենք չենք կարող չանդրադառնալ հաշմանդամներին:   Նրանց մասնակցության մակարդակը բավականին ցածր է: Մեր երկրում շատ հաշմանդամների համար առաջնային խնդիրը նրանց իրավունքների իմացությունն ու դրանց օգտագործման հնարավորությունն է:  Այսօր ՀԿ-ներից մի քանիսը զբաղվում են հաշմանդամների օրինական իրավունքների պաշտպանությամբ:   Եկել է հաշմանդամների հասարակության մեջ ինտեգրվելու, հասարակական կյանքին ակտիվ մասնակցելու ժամանակը: Պետք է նշել, որ քաղաքացիների ներգրավումը քաղաքական կյանքում կախված է կոնկրետ իրավիճակից, քաղաքական համակարգի բնույթից, որպես անձի:  Մարդը ինքը ստեղծում է քաղաքական գոյություն իր սեփական քաղաքական գործունեության միջոցով `հասարակության մեջ իր պահվածքի միջոցով: 1 «Մասնակցային գործունեության ուղեցույց», Երեւան, 2004, էջ 23-24: Հասարակության քաղաքական մշակույթի մակարդակը էական ազդեցություն ունի քաղաքական մասնակցության բնույթի և ուղղության վրա 1, ինչը արտացոլվում է ժողովրդավարական արժեքների և ինստիտուտների ընդունման և ընկալման մեջ:  Այստեղից կարելի է ենթադրել, որ որքան բարձր են հասարակության գիտակցության մեջ ժողովրդավարական արժեքները, այնքան բարձր է քաղաքական մասնակցության մակարդակը:  Ընդհակառակը, որքան ցածր է ժողովրդավարական իրավունքների և ազատությունների կարևորության աստիճանը, այնքան ավելի շատ համակրանք և օտարություն է նկատվում բնակչության քաղաքական կյանքից օտարվելու մեջ: Քաղաքական կյանքում չափազանց մեծ ներգրավվածությունը նպաստում է նյարդային լարվածության առաջացմանը:   Մյուս կողմից, իշխանությունից մարդկանց երկարատև հեռացումը ստեղծում է սեփական պահանջները, ծայրահեղական հակումները և այլն կատարելու անկարողություն:   Քաղաքական մասնակցությանը մարդկանց ներգրավելու պատճառները կարող են տարբեր լինել:  Ընդհանրապես, քաղաքականությամբ հետաքրքրվողները փոքրամասնություն են կազմում:   Մարդկանց մեծ մասն անտարբեր է քաղաքականության նկատմամբ: Այս մարդիկ կորցնում են հավատը սեփական հնարավորությունների հանդեպ, կարծում են, որ իրենց մասնակցությամբ քաղաքականության մեջ ոչինչ չի կարող փոխվել:  Հուսախաբ եղած քաղաքական կուսակցությունների տված խոստումներից ՝ դրանք ավտոմատ կերպով օտարվում են քաղաքականությունից: Չմասնակցելու պատճառները բացատրվում են քաղաքական և սոցիալական համակարգի անբավարար գործունեությամբ, ինչը նպաստում է մարդկանց որոշակի մասի օտարմանը քաղաքականությունից, այսինքն `հասարակության մեջ անբավարար ակտիվ ուժերին, որոնք ունակ են խթանել յուրաքանչյուրի գործունեություն Մարդկանց քաղաքական կյանքին չմասնակցելը, ընդհանուր առմամբ, դրական երեւույթ չի համարվում:   Սա որևէ հիմք չի տալիս քաղաքական կյանքում չմասնակցելը բոլոր դեպքերում անընդունելի համարել «քաղաքակիրթ կյանքի համար անտեղի»:   Չմասնակցելու ֆենոմենը ներկայումս բավականին տարածված է, հատկապես ժողովրդավարական երկրներում: Հարկ է նշել, որ չմասնակցելը գնահատվում է որպես երկիմաստ:  Շատերը դա համարում են հասարակության կայունության սպառնալիք, պետությանը սպառնացող բացասական երեւույթ, կառավարության լեգիտիմությունը նվազեցնելու միտում, իսկ ոմանք էլ դա համարում են որպես պետությունից անկախ քաղաքացիական հասարակության զարգացման արտահայտություն:   Դա ապացուցում է բնակչության ժողովրդավարական ազատության առկայությունը, քաղաքականության նկատմամբ սեփական վարքի հնարավորությունը: Ընդհանուր առմամբ, ժողովրդավարությունը, ժողովրդավարությունը, չմասնակցելը, քաղաքացիների մասնակցությունից հրաժարվելը վատ համակցված են:   Այդ պատճառով հասարակությունը կարևորում է յուրաքանչյուր անդամի ակտիվ մասնակցությունը `ներգրավվածությունը հասարակական-քաղաքական կյանքում, քանի որ միայն ակտիվ մասնակցությամբ է հնարավոր հաղթահարել ժողովրդի և կառավարության միջև առկա բացը` ժողովրդավարական երկրների կայացումը: 2 Շապաղաթյան Հ., Էջ 116: Առնակ Սարգսյան ՔԱITԱՔԱԿԱՆ ՄԱՍՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ EMՈOCՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՔԱIVԱՔԱԻԱԿԱՆ OCԱՐԳԱՄԱՆ MԱՐԳԱՄԱՆ Ամենակարևոր նախապայմանն է Հիմնաբառեր. Քաղաքական մասնակցություն, չմասնակցություն, ժողովրդավարություն, քաղաքացիական հասարակություն, քաղաքական հասարակություն, քաղաքացիական հասարակություն ։

Հոդվածում ուսումնասիրվել են քաղաքական մասնակցության հիմնահարցերը։
  Քաղաքական  կյանքին  մարդկանց  մասնակցության  փաստի  վրա ուշադրություն է  դարձվել  անտիկ  ժամանակներից  սկսած։
   Պետք  է  նշել,  որ  քաղաքական  կյանքին  մասնակցությունը  նպաստում  է  անհատի  քաղաքացիական  հատկանիշների  ձևավորմանը  և  պայմաններ  է  ստեղծում,  որ  անհատն իրեն զգա պետության լիարժեք քաղաքացի։
  Քաղաքական մասնակցությունը (չմասնակցությունը)  անհատի  քաղաքական  սոցիալականացման  և  քաղաքական  ակտիվության  զարգացման կարևորագույն գործոն է հանդիսանում։
  Դա է պատճառը, որ ժամանակակից պայմաններում քաղաքական մասնակցության հիմնահարցը դարձել է գործնական քաղաքականության  իրականացման կենտրոնական խնդիրներից մեկը։
