ԼԵԴԻ ԳՈՏԻ ԳՈՐCTՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ ՎԵԴԻ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ Հայաստանի Հանրապետությունը գտնվում է տեկտոնական ակտիվ գոտում:  Ակտիվ խզվածքները տեկտոնական կառուցվածքների բաղկացուցիչ մասն են:   Վերջին 10 հազարի ընթացքում ակտիվ գործող խզվածքները ակտիվ են համարվում Հայաստանի Հանրապետության տարածքի համար: Տարվա ընթացքում:   Ակտիվ խզվածքների դինամիկայի արդյունքում տեղի են ունենում երկրաշարժեր, որոնք հաճախ ավերիչ են: Սեյսմիկ ակտիվությունը հնարավոր է ակտիվ խզվածքի ողջ լայնության երկայնքով, ուստի լայնության ճիշտ գնահատումը կօգնի խուսափել մարդ-նյութական կորուստներից:   Այսպիսով, սեյսմիկ ռիսկը գնահատելիս շատ կարևոր է որոշել ակտիվ խզվածքի գոտու լայնությունը:  Ակտիվ անսարքությունները, որոնք ունեն մեծ ներուժ, կարող են առաջացնել ճաքեր երկրի մակերեսին: Այս աշխատության մեջ, հիմնվելով երկրաբանական և երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների արդյունքների վրա հիմնված վեդական շարժունակության օրինակի վրա, հնարավոր է որոշել շարժունակությունը հնարավոր մակերևույթի վրա (ընդունակ խզվածք): Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի Հանրապետության տարածքը և, մասնավորապես, կենտրոնական մասը, որտեղ տեղակայված է Vedi շարժումը, բնութագրվում է բարդ խճանկար-բլոկային կառուցվածքով:   Վեդային գոտում տարածված են նստվածքային հրաբխային ապարները, որոնք հարուստ են օրգանական բրածոներով: Դրանք բարենպաստ են շերտագրական ուսումնասիրության համար:  Դրանք երկրաբանական կառուցվածքի մի մասն են ՝ սկսած ուշ Proterozoic- վաղ Cambrian- ից մինչև մարդածին ապարներ, որոնք արտահայտված են մետամորֆիկ, հրաբխային, հրաբխային-նստվածքային-նստվածքային ապարներով:   Տեղանքի շերտագրական կոմպլեքսը բաղկացած է պրոտերոզոյական, պալեոզոյական, կավիճ, պալիոգենիկ, նեոգենի չորրորդական քարերից:   Տեկտոնիզմի տեսանկյունից վերոնշյալ շերտերն ունեն այլ կառուցվածք: Մի մասում գերակշռում են Ստորին պրոտերոզոյան նեոգեն-չորրորդական կառույցները, մյուս մասում ՝ պալեոզոյան ավիճ ՝ կավիճ-պալեոգեն բարձրության կառույցներ: 2010-2011թթ. Ուսումնասիրություններ են իրականացվել JICA- ի և NAS YAGI- ի կողմից, որի ընթացքում խրամատ է բացվել Նոր Ուղի գյուղի հյուսիսում (նկ. 1 բ):   Խրամատում կատարված պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել է տեղահանման գոտի, որտեղ էոցենի տիպի ժայռերը տեղափոխվել են չորրորդական ժայռերի վրա: Նկար 1-ը ցույց է տալիս խրամուղու գտնվելու վայրը (ա) և նկարագրությունը (բ), որը բացվել է Նոր Ուղի գյուղի հյուսիսում: a B Գծապատկեր 1. ՀՀ, Արարատի մարզի Նոր Ուղի գյուղի հյուսիսում բացված խրամատի գտնվելու վայրը (ա) բնութագիրը Նկարագրություն (բ) 2012-2014թթ. Գիտությունների ազգային ակադեմիայի YEG- ի ուսումնասիրությունները շարունակվեցին Վեդիի տարածքում:   Երկրաբանական-գեոմորֆոլոգիական-երկրաֆիզիկական մանրամասն վերլուծությունն ուղղված է այն հատվածների բացահայտմանը, որոնց վրա կան երիտասարդ ակտիվացման հետքեր:  Այս աշխատանքներն իրականացվել են սեյսմիկ վտանգի գնահատման համար:   Այդ նպատակով ստորգետնյա շերտերում խախտման գոտիները հայտնաբերելու համար օգտագործվել է երկրադարական արդյունահանում: ԱՄՆ SIR3000 georadar- ն օգտագործվել է երկրաֆիզիկական հետազոտություններում, օգտագործելով ալեհավաքներ 1000 ՄՀց և 200 ՄՀց հաճախականությամբ, ինչը թույլ է տվել ուսումնասիրել երկրաբանական հատվածը մինչև 30 մ խորության վրա:  Հետազոտությունն իրականացվել է Սիսավան գյուղից հյուսիս-հյուսիս-արևելք ուղղությամբ, երկրաֆիզիկական պրոֆիլի երկարությունը 300 մ էր (նկ. 2): Նկար 2. Գեորադարի արդյունահանման հետագիծը (ցույց է տրված դեղին) զուգահեռ 1: 10.000 մասշտաբով տեղագրական մասշտաբով կառուցված պրոֆիլը երկրաբանորեն պեղվել է ՝ պրոֆիլների կրկնության միջոցով հնարավոր ենթամեկուսային շերտերում խախտման գոտիները հայտնաբերելու նպատակով: Գծապատկեր 3-ը ցույց է տալիս մեր հետազոտության երկրաբանաբանական արդյունահանման արդյունքների ընթացքում հայտնաբերված խզվածքի գոտին:  Ենթադրյալ խախտման գոտիները պատկերված են կետերով: 2012-2014 թվականներին Վեդիի երկրաշարժի գոտու հարավային ուղղությամբ կատարված երկրաբանական-երկրաբանական-երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների արդյունքում մակերեսին հայտնաբերվել են երկու անհասկանալի կոտրվածքներ: Համեմատելով նախորդ աշխատանքների հետ, ձեւավորվեց պրոֆիլ, որտեղ արտահայտվում են շարժման գոտիները (նկ. 4), որոնց երրորդը հաստատվեց երկրաֆիզիկական հետազոտությունների արդյունքում: Նկար 3. Երկրաբանային արդյունահանում AB պրոֆիլով Նկար 4. Vedi- ի տեղաշարժի երկրաբանական հատվածը ըստ AB պրոֆիլի Նկար 5. Ուսումնասիրության արդյունքում Vedi- ի փոփոխության լայնության և լայնության վերջնական պատկերը:   Հետաքննությունների արդյունքում պարզվել է, որ Վեդիի խզվածքի հարավային մասում կա երկու կոտրվածք: Հաստատելով, որ մեր տեղամասում կա առնվազն չորս ժայթքման գոտիներ, որտեղ կրաքարային ժայռերը քայքայվել են էոցենի չափի ժայռերի վրա, Eocene- ը վերանվանեց չորրորդական ապարներ (նկ. 5):  Մասնավորապես կարելի է նշել հետևյալը .1. Վեդիի շարժումը երիտասարդանում է հարավում, 2. Վեդիի խզումը ակտիվ է և ունի սեյսմիկ ներուժ, 3. Դա խզվածք է, որն ընդունակ է առաջացնել մակերեսային պատռվածք (4): Շարժման ուսումնասիրված գոտին ունի առնվազն 2,5 կմ լայնություն: Գրականություն 1. Ավանեսյան Մ., Երջան-Վեդու գրաբեն-սինկլինորիումի երկրաբանական-կառուցվածքային առանձնահատկությունները, Դիսերտացիա, 2004: 2. Սեյսմիկ ռիսկի գնահատման և կառավարման պլանավորման ծրագիր Հայաստանի Հանրապետությունում (JICA NAS YGI, 2010-2011): Հայկ Իգիթյան Ակտիվ ֆրակցիոն գոտու ակտիվության գնահատում ՎԵԴԻԱ ՕՐԻՆԱԿՈՎ Հիմնաբառեր. Խզվածք, երկրաբանական ռադար, սեյսմիկ վտանգ, մակընթացային գոտի: ։

Խոշոր  սալերի  բախման  գոտում  գտնվող  ՀՀ  տարածքի  համար  սեյսմիկ  վտանգի  գնահատման  տեսանկյունից  անհրաժեշտ  է  որոշել  հավանական  վտանգի  գոտիները,  դրանց  լայնությունը և առավելագույն պոտենցիալը։
   Վեդիի  վրաշարժի  տարածման  գոտու  լայնության  գնահատման  համար  օգտագործվել  են  համալիր  երկրաբանա-երկրաֆիզիկական  հետազոտություններ,  վերլուծվել  են  հետազոտման  գոտում  տարբեր  հեղինակների  կողմից  նախկինում  կատարված  աշխատանքները։
   Երկրաֆիզիկական  գեոռադարային  հանույթի  միջոցով  հայտնաբերվել  է  վրաշարժի  համալիրի  նոր  խզվածք՝ Վեդիի վրաշարժի գոտով դեպի հարավ-արևմուտք ուղղությամբ։
  Միևնույն ժամանակ  վրաշարժի որոշված գոտու շերտագրության և երկրաբանական հասակների համադրումը թույլ  է  տվել  ենթադրել,  որ  Վեդիի վրաշարժը  ունակ է  (capable  fault)  առաջացնել  նոր  մակերեսային  պատռվածքներ։
