Գիտ. ղեկ.՝ տ.գ.թ., դոց. Գ. Գալստյան  Զարգացած  փոխանակային  տնտեսության  պայմաններումկայուն գները տնտեսության բնականոն գործառնության  անհրաժեշտպայմանն  են։
     Համաձայն  մոնետարիստական  հայեցակարգի՝  գներիկայունության  ապահովումը,  որը  ԿԲ-ի  հիմնական  խնդիրն  է,նպաստելու  է  երկարաժամկետ  հատվածում  տնտեսական  աճին,հետևաբար բնակչության կենսամակարդակի բարձրացմանը։
  Բարձր ևտատանողական գնաճի պայմաններում, որն, ի դեպ, ուղեկցվում է նաևգների  փոփոխմանմեծացմամբ,կրճատվում են իրական եկամուտներն ու խնայողություններն, ինչպեսնաևներդրումները։
 Ժամանակակից մեկնաբանությամբ գների կայունություն բառացիորենչի նշանակում անփոփոխ  գներ,  այլ նշանակում է գների դանդաղ ևկայուն աճ։
  Այստեղից էլ ԿԲ-ը նպատակադրում է ոչ թե զրոյական, այլչափավոր գնաճ։
  Վերջինս բնականոն երևույթ է և պատճառաբանվումէ  հետևյալ  գործոններով։
   Առաջին՝  գնաճը  չափվում  է  սպառողականզամբյուղի  միջոցով,  որում  ընդգրկված  ապրանքների  կշիռներըհամաձայն  գնաճի  հաշվարկման  միջազգային  մեթոդաբանությանորոշակի  ժամանակահատվածի  (մի  քանի  տարիների)  ընթացքում պահվում են կայուն։
  Այս պարագայում, եթե զամբյուղում ընդգրկվածորևէ ապրանքի գին աճում է, ապա  բնակչությունը կարող է կրճատելտվյալ  ապրանքի  սպառումը`  մեծացնելով  դրան  փոխարինողապրանքի  սպառումը,  որի  գինն  ավելի  ցածր  է։
   Արդյունքումվիճակագրորեն կգրանցվի գնաճ, սակայն իրականում թանկ ապրանքիսպառումը  կփոխարինվի  առավել  էժան  ապրանքի  սպառմամբ`չթանկացնելով սպառման իրական զամբյուղը։
  Երկրորդ` գնաճը կարողէ  պայմանավորվելընդգրկվածապրանքների որակական փոփոխությամբ, երբ բնակչությունը սկսումէ սպառել զամբյուղում ընդգրկված ապրանքացանկի առավել որակյալտարատեսակները։
   Երրորդ,  գներիչափավոր  աճը  նպաստում  էարտադրությանև  տնտեսությանզարգացմանը  և  ընդհակառակը`  գնանկումը  կարող  է  նվազեցնելարտադրության  ընդլայնումը։
   Գների  այն  մակարդակը,  որը  տվյալծավալներիընդլայնմանըսպառողականզամբյուղումբիզնեսծրագրերումէհակասությունբանկերիկենտրոնականերաշխավորումէկայուն  տնտեսական  աճիերկրի  տնտեսության  առանձնահատկություններից  ելնելով  առավելհամապատասխանում է գների կայունության վերոնշյալ սահմանմանն,ընտրվում  է  որպես  գնաճի  նպատակային  մակարդակ  կամ  գնաճիթիրախ։
  2007 թվականից սկսած ՀՀ-ում որպես գնաճի նպատակայինթիրախ  է  սահմանվել  4%-ը`  ±1.5%  տատանումների  թույլատրելիմիջակայքով։
   Գնաճի  նպատակային  մակարդակը  սահմանում  էԿենտրոնական բանկի և   Կառավարության հետ համատեղ24։
  Գներիկայունության  ապահովումըերկարատև ժամանակահատվածումհամար  խնդիրը  կարճատևբարենպաստ  միջավայր։
   Կառավարությանժամանակահատվածում  տնտեսական  աճի ապահովումն է։
  Այստեղառկաևկառավարություններիքաղաքականությունների  տվյալ  պահի գերակայությունների միջև, որի կարգավորման միջոցն է համարվումկենտրոնական բանկերի անկախությունը։
     2013-2015  թվականներին  ՀՀ  ԿԲ  ընդհանուր  առմամբ,թուլացրել  և  մեղմել  է  դրամավարկային  պայմաններն`  ակնկալելովնպաստել  գնաճի  ցուցանիշի  կայունացմանն  (4±1.5)  ու  համախառնպահանջարկի  ընդլայնմանը։
   Սակայն  2014  թվականի  տարեվերջըկարելի է առանձնահատուկ նշել, որպես ֆինանսական և արժութայինշուկաներում ձևավորված  լարվածության ժամանակահատված, որինՀՀդրամավարկայինԿԲ-նքաղաքականության ուղղությունն ընդլայնողից դեպի զսպող։
 ՀՀ  սպառողական  շուկայում  2015  թվականի  դեկտեմբերինարձանագրվել  է  գնանկում.  12-ամսյա  ցուցանիշը  կազմել  է  -0.1%։
 Վերջինս առավելապես պայմանավորվել է պարենային ապրանքների(ներառյալծխախոտ)  ապրանքախմբումարձանագրված 3.7% գնանկումով (բացասական նպաստումը գնաճին`1.8  տոկոսային  կետ),  ոչ  պարենային  ապրանքների  խմբումարձանագրված  3.4%  գնաճով  (դրական  նպաստումը  գնաճին`  0.7տոկոսային  կետ)  և  բնակչությանը  մատուցված  ծառայություններիոլորտում  արձանագրված  3.2%  սակագների  հավելաճով  (դրականնպաստումը գնաճին` 0.98 տոկոսային կետ)։
  2015 թվականին միջինգնաճը կազմել է 3.0%, որը հիմնականում պայմանավորվել է պարենային  ապրանքների  գների  2.2%  աճով  (նպաստումը  գնաճին`  1.2տոկոսային  կետ),  1.7%  աճով  (նպաստումը  գնաճին`  0.3  տոկոսային24 http։
 //www.cba.am/am/SitePages/mpobjective.aspx   ոգելից  խմիչք  ևարձագանքելէճշգրտելովէ  արտաքինկետ)  և  ծառայությունների  սակագների  5.1%  աճով  (նպաստումըգնաճին` 1.6 տոկոսային կետ)։
 2016  թվականի  ընթացքում  ՀՀ  ԿԲ-ն  իրականացրել  էդրամավարկային պայմաններրի շարունակական թուլացում, ընդ որումգնաճային  սպասումները  մեղմվել  են  ավելի  արագ  տեմպերով։
 Նպաստող  գործոններից  է  եղել  նաև  բնական  գազի  սակագնիիջեցումը։
   2016  թվականի  տարեսկզբից  ՀՀ  սպառողական  շուկայումարձանագրվել է գնանակումային միջավայր։
  Հուլիսին նախորդ տարվահուլիսի նկատմամբ գնանկումը կազմել է 1.3 տոկոս, որը պայմանավորվել է պարենային ապրանքների ապրանքախմբում արձանագրված2.2 տոկոս գնանկումով, ոչ պարենային ապրանքների գների` 3 տոկոսգնանկումով և ծառայությունների սակագների 0.9 տոկոս հավելաճով։
 Հայաստանն,  ունենալով  փոքր  բաց  տնտեսություն,  առավելզգայունհատվածից  փոխանցվող  ազդակներինկատմամբ։
   Վերջին  15  տարվաընթացքում  տնտեսությանզարգացման դինամիկան համընկել է համաշխարհային տնտեսականաճի  միտումներին։
   Մինչև  2007թ.-ը  ներառյալ՝  ՀՀ-ում  գրանցվել  էերկնիշ  տնտեսական  աճ։
   2000-2008թ.թ.  միջին  տարեկան  աճիտեմպերը  եղել  են  11,2%25։
   Հատկանշական  է  նշել  այն,  որետխորհրդայինյուրաքանչյուր  երկրի  տնտեսական  աճի  հիմքումընկած են տարբեր գործոնների առանձնահատուկ համակցություններ,որոնք ձևավորել են թողարկվող ապրանքների ու ծառայություններինկատմամբ արտաքին ու ներքին  պահանջարկը։
  Հայաստանում աճիայդպիսի գործոն դարձավ անշարժ գույքի նկատմամբ պահանջարկը՝հատկապես  հայկական  սփյուռքի  և  աշխատանքային  միգրանտներիկողմից։
  Բացի դրանից, Հայաստանի տնտեսական աճի մեջ կարևորդեր  խաղացինօգնությունը  ևձեռնարկատիրականազատականացումը։
 Տնտեսական  աճի  բարձր  տեմպերը  հաջողվում  էր  պահպանելհիմնականում  ներդրումային  ակտիվության  շնորհիվ։
   Հայաստանիպայմաններում  տնտեսության  այդպիսի  կարևոր  ոլորտ  դարձավշինարարությունը։
  2000–2008 թ.թ. շինարարության և անշարժ գույքիգործարքների  բաժինն  ավելացված  արժեքի  մեջ  16,2%-ից  հասավ34,9%-ի։
   Այդպիսի  տպավորիչ  տեմպերով  աճ  ոչ  մի  այլ  ճյուղումչարձանագրվեց։
   Արդեն  2008-ին  տնտեսական  աճի  տեմպն  էապես25 Թավադյան Ա., Մակրոտնտեսական վերլուծություն, մոդելավորում և կանխատեսում,Երևան 2014, էջ 9։
 գործունեությանմասշտաբայինմիջազգայինպայմանավորվածհամաշխարհայինորնուղղվածփրկեցքաղաքականությունը,խթանմանը,դանդաղեց՝ֆինանսատնտեսական  ճգնաժամով,  ինչի  հետևանքով  տարեկան  աճըկազմեց ընդամենը 6,9%, իսկ արդեն 2009թ.-ին արձանագրվեց 14,1%տնտեսական անկում։
 Միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ ճգնաժամի դեմ առավելարդյունավետ  են  այն  միջոցառումները,  որոնք  խթանում  ենշրջանում  ԱՄՆ-ումամբողջական  պահանջարկը։
   Սկզբնականարդյունաբերության  և  ֆինանսական  համակարգի  մեջ  կատարվողներարկումները,  ըստ  էության,  չհանգեցրին  դրական  արդյունքների։
 Մոնետարիստականէրամբողջականխոշորընկերություններին  սնանկացումից  և  տնտեսության  փլուզումից,սակայն պահանջարկի ցածր մակարդակի պայմաններում չէր կարողապահովել  տնտեսական  աճ։
   Հետագայում  սպառողներին  տրվողարտոնություններն ու փոքր բիզնեսի վարկավորումը տվեցին որոշակիարդյունքներ։
   ԱՄՆ-ինհետևեցին  Ֆրանսիան,  Գերմանիան,Ճապոնիան, Չինաստանը և մի շարք այլ երկրներ։
  ՀՀ-ում նույնպես 1,5մլրդ.  դոլար  արտաքին  պարտքի  առաջին  հոսքերն  ուղղվեցինառաջարկիԱգարակիպղնձամոլիբդենայինումիջինկենտրոնին,ձեռնարկություններիկառուցապատողներին՝  որպես  վարկեր  և  պետական  երաշխիքներ։
 Ցածր պահանջակի պայմաններում այսպիսի քաղաքականությունը չէրկարող  արդյունավետ  լինել։
   Այնուամենայնիվ,  սկսած  2009  թ.-ից,սպառման  տեսակարար  կշռի  ավելացումը  որոշակիորեն  նպաստեց պահանջարկի  ավելացմանը  և  2010  թվականից  տնտեսական  աճնունեցավ արագացման միտում` 2010թ` 2,2%, 2011թ.՝ 4,7% և 2012թ.՝7,2%26։
 համաձայն    2012թ.-ին երկրի տնտեսական աճն ապահովել են 4 հիմնական ճյուղ։
 Արդյունաբերության  իրական  աճը  եղել  է  5.7%,  նպաստելովտնտեսական  աճին  1%-ով,  գյուղատնտեսությունը՝  9,5%,  1,9%-ովնպաստելով տնտեսական աճին, ծառայությունները` 8%, նպաստելովտնտեսական աճին 3,2%-ով։
  Հետճգնաժամային տարիներին առաջինանգամ աճ գրանցվեց շինարարության ոլորտում 0,2%-ի չափով, որընպաստեց տնտեսական աճին 0,1%-ի չափով։
 կոմբինատներին,զարգացմանՀայաստանիվիճակագրական  տվյալներիևփոքրազգայինխթանմանը`Զանգեզուրիառաջարկի26 ՀՀ  2014-2016 2թթ. պետական միջնաժամկետ ծախսերի ծրագիր, էջ 18։
                        տնտեսական աճ      գների մակարդակԳծապատկեր  1.  2000-2017թթ.  գների  մակարդակի  ևտնտեսական աճի դինամիկան  ՀՀ-ում27Այսօր Հայաստանը շարունակում է կրել արտաքին ցնցումներիազդեցությունը, մասնավորապես 2014թ.-ի վերջից էականորեն նվազելեն  դրսից  եկող  դրամական  հոսքերը  և  արտահանման  հիմնականհոդված հանդիսացող պղնձի գինը։
  Դա լրջորեն ազդել է տնտեսականաճի վրա՝ բացասաբար անդրադառնալով հարկաբյուջետային դիրքի,ինչպես  նաև  սպառողների  գնողունակության  վրա,  որի  արդյունքումթուլացելէ  ներքին  պահանջարկը  և  սպառումը։
   Վերոնշվածզարգացումների հետևանքով ՀՆԱ-ի աճը  2016թ.-ին կազմել է 0,2%,պահպանվել են գնանկման ճնշումներն, իսկ բյուջեի պակասորդն աճելէ  մինչև  ՀՆԱ-ի  5,6%։
   Վերը  ներկայացված  գծապատկերումարտացոլված է գների մակարդակի և տնտեսական աճի դինամիկանՀՀ-ում։
  Ըստ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ)  հայաստանյանառաքելության ղեկավար Հոսեյն Սամիի, այնուամենայնիվ,   2017թ-ին27 https։
 //www.cba.am/am/SitePages/statspannualbulletin.aspx, ԿԲ վիճակագրականհրապարակումներ, տարեկան տեղեկագրեր։
 կատարողականով։
   Բացի  այդ,  առաջինՀայաստանի  տնտեսական  աճը  կկազմի   մոտ  3  տոկոս,  իսկ  գնաճը՝մոտ  2%։
   Դա  պայմանավորված  է  լինելու  արտաքին  աղբյուրներիցֆինանսավորվող  կապիտալ  ծրագրերի  կանխատեսվածից  ավելիբարձրեռամսյակիտվյալներով, տնտեսական աճը կազմել է արդեն 6%։
  Սպասվում է, որփոխանցումները  կավելանան,  իսկ  Ռուսաստանի  տնտեսական  աճըկանխատեսվածից  բարձր  կլինի28։
   Ռուսաստանում  տնտեսականակտիվության  աշխուժացումը  հիմնականում  պայմանավորված  էնավթի գնի աճով։
 Աշխարհաքաղաքական վիճակը, այդ թվում տարածաշրջանայինռազմականներքաղաքականանկայունությունները,  ինչպես  նաև  հարևան  երկրների  հետ  քաղաքական հակադրությունները, ևս էական ռիսկեր կարող են առաջացնելտնտեսական աճի ապահովման տեսանկյունից։
 հակամարտությունները,ԳՆԵՐԻ ՄԱԿԱՐԴԱԿԸ ԵՎ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԱՃԻ ԴԻՆԱՄԻԿԱՆ ՀՀ-ՈՒՄԲանալի բառեր – գնաճ, տնտեսական աճ, կայուն գներ, գնանկում։

Կայուն  գործառնության   երկարատև   անհրաժեշտ  պայման  ժամանակահատվածում  կայուն  տնտեսական  աճ։
   Գների  չափավոր  աճը  նպաստում  է  արտադրության  ծավալների  ընդլայնմանը  և  տնտեսության  զարգացմանը  և  է  նվազեցնել  արտադրության ընդլայնումը։
    Հայաստանը լինելով փոքր և բաց տնտեսությամբ երկիր՝ զգայուն է  միջազգային շուկայից փոխանցվող ազդակների նկատմամբ։
  Տնտեսական աճի  ապահովման  տեսանկյունից  Հայաստանի  տարածաշրջանային  ռազմական  հակամարտությունները, ներքաղաքական անկայունությունները, ինչպես նաև  հարևան երկրների հետ քաղաքական հակադրությունները ևս էական ռիսկեր  կարող են առաջացնել։
