Հայաստանի Հանրապետության տարածքում վառելիքային ռեսուրսներիգործնականում  բացակայությունը  երկիրը  մշտապես  կախվածության  մեջ  ենդնում  ներկրվող  ռեսուրսներից,  որոնց  գների  անկայունությունը  շուկայումհանգեցնում են տնտեսական խնդիրների [1]։
  Ներքին պահանջը բավարարելուհամար գնալով շատանում են լեռնային գետերի վրա կառուցվող փոքր ջրայինէլեկտրակայանները  (ՋրԷԿ)՝  ելնելով  ՀՀ  լանդշաֆտի  և  ջրային  ռեսուրսներիընձեռած հնարավորությունից։
 Փոքր  ՋրԷԿ-ները ունեն  մի  շարք  առավելություններ՝  զբաղեցրած  փոքրտարածք, պատվարի անհրաժեշտության բացակայություն, ընդհանուր համակարգի  ծանրաբեռնվածության  բաշխում,  ենթակառուցվածքի  պահպանմանցածր արժեք [2]։
  Մի շարք երկրներ, ինչպիսիք են Չինաստանը [3] [4], Նեպալը[5],  Հնդկաստանը  [6],  Թուրքիան  [7],  Լատինական  Ամերիկայի  և  Կարիբյաներկրները  [8]  որպես  էներգետիկ  քաղաքականություն  ընտրել  են  փոքր  ՋրԷԿների զարգացումը։
 Այս  տեսակ  ՋրԷԿ-ների  կառուցման  տեխնոլոգիաները  հիմնականումերկուսն են. ա) դիվերսիոն՝ երբ գետի հոսքի մի մասը շեղվում է ջրանցքների միջոցովև ուղղվում դեպի գեներատորներ, բ)  գետի  հոսքի՝  համակարգը  օգտագործում  է  գետի  բնական  հոսքը,առանց  շեղելու  հոսքը։
   Այս երկու  տեխնոլոգիաներն էլ չեն  պահանջում  մեծածավալ պատվարների կառուցում [9]։
 ՀՀ-ում առկա փոքր ՋրԷԿ-ներում կիրառվում է միայն դիվերսիոն տեխնոլոգիան։
 Փոքր  ՋրԷԿ-ների  առավելություններին  զուգահեռ՝  առկա  են  նաև  որոշխնդիրներ։
  Բացասական ազդեցությունների ռիսկային գոտում են գյուղատնտեսությունը,  քաղաքաշինությունը,  պատմամշակութային  կառույցները,  ջրայինօբյեկտների էկոլոգիան, կարող են հանգեցնել գրունտային ջրերի հավասարակշռության խախտման՝ դրանից հետևող բարդություններով։
 Գյուղատնտեսական  ոլորտում  փոքր  ՋրԷԿ-ների  ազդեցությունը  մեծ  էհողահանդակների որակական և քանակական ցուցանիշների վրա։
 Փոքր ՋրԷԿ-ների գործունեության հետևանքով փոփոխված ջրի մակարդակը, ինչպես լուծված նյութերի կոնցենտրացիան ուղղակիորեն ազդում են հողահանդակների  վրա՝  նվազեցնելով  նրանց  բերքատվությունը,  և  նույնիսկ  այդհողերը  կարող  են  դարձնել  ոչ  պիտանի  գյուղատնտեսական  գործունեությանհամար [10]։
 Գրունտային ջրերը մեծ դեր ունեն խոնավության հաշվեկշռի պահպանման  ու  վերականգնման  գործում  [11]։
   Փոքր  ՋրԷԿ-ները  որոշ  հատվածներումբարձրացնում են գրունտային ջրերի մակարդակը, իսկ որոշ տեղերում հանգեցնում են նվազեցման կամ չորացման [12]։
  Գրունտային ջրերի բարձրացումը ազդում է նաև հնէաբանական և պատմամշակութային հուշարձանների վրա՝ վնասելով  նաև  դեռ  չբացահայտված  հնէաբանական  տարածքները,  որոնցով  հարուստ է Հայաստանը։
  Նկար 1-ում ցույց են տրվում Մարմաշենի վանքի թրջածու  աղակալած  պատերը,  ինչը  գրունտային  ջրերի  բարձրացման  հետևանք  է։
 Նմանատիպ  երկարատև  ազդեցությունը  կարող  է  հանգեցնել  կոթողի  լուրջվնասմանը։
 Փոքր ՋրԷԿ-ների ազդեցությունը՝ ՀՀ-ում կիրառվող տեխնոլոգիայով (դիվերսիոն), զգալի է  ջրային  էկոհամակարգի  ջրաֆիզիկական,  ջրաքիմիական  ևջրակենսաբանական ցուցանիշների վրա։
  Իսպանիայի Հոզ Սեկա (Hoz Seca) գետի երկարաժամկետ ուսումնասիրությունները փոքր ՋրԷԿ կառուցելուց առաջև  հետո  ցույց  են  տվել,  որ  չնայած  փոքր  ՋրԷԿ-ի  կառուցումը  ոչ  մի  կերպ  չիանդրադարձել նախակենդանիների բազմազանության ու կենսամասսայի վրա,այն հանգեցրել է ձկների թվաքանակի կրճատման 43%-ով [14]։
  Բացի դրանից,փոքր ՋրԷԿ-ի գործունեության ընթացքում խախտվում է ջրի գազային բալանսը(պակասում է թթվածնի բաժինը), բարձրանում է ջերմությունը, տեղի է ունենումքիմիական աղտոտում ՋրԷԿ-ի մեխանիզմներում օգտագործվող քսուքներով ևայլ նավթամթերքով [15]։
 Նկ. 1 Գրունտային ջրերի ազդեցությունը Մարմաշենի վանքի վրա [13]Անհրաժեշտ է նշել, որ փոքր ՋրԷԿ-ներին առնչվող ռիսկերը և հնարավորվնասակար  հետևանքները  շատ ավելի  քիչ  են, քան  միջին  և  մեծ ջրային  էլեկտրակայանների դեպքերում։
 ՀՀ-ում  փոքր  ՋրԷԿ կառուցելու  չափորոշիչ  են տեղանքի  ինժեներականնպատակահարմարությունը  և  ջրի  հոսքի  արագությունը։
   Չնայած,  ինչպեսարդեն նշվել է, փոքր ՋրԷԿ-ի ենթակառուցվածքի պահպանումը չի պահանջումմեծ ծախսեր, սակայն դրա կառուցումն ու տեխնիկապես զինումը մեծածավալներդրումներ  են  պահանջում  [2]։
   Համաձայն  «Վերականգնվող  էներգիայի  միջազգային գործակալության» (www.irena.org) փոքր ՋրԷԿ-ի կառուցման համարանհրաժեշտ է նվազագույնը 1300$/կՎտ, իսկ հետագա արդիականացման համար՝ ևս 500$/կՎտ[16]։
  Աղյուսակ 1-ում բերված են Ախուրյան գետի վրա առկափոքր ՋրԷԿ-ները, որոնց հզորությունից դատելով՝ պարզ է դառնում, որ խոսքը,իրոք, մեծ ներդրումների մասին է։
 Աղյուսակ 1. Ախուրյանի փոքր ՋրԷԿ-ների բնութագրերը [17]Անվանումըն ա զ ա վ ա տ ե Գ տ Վ կ յ ը ն ւ ո թ ւ ո ր ո զ Հ վ մ յ ը ք լ ե ն ի ա կ ր ա վ շ ա Հ Ջրաղբյուրըն ա կ ա ի գ ո լ ո կ Է մ ւ ո վ ո հ ա պ ա ի ք ս ո հ ի ր ե ն ի ղ ւ ո ն կ Ձ յ ն ւ ո թ ւ ո ա կ ռ ա յ ԳյումրիՋրաձորՓարոսՄարմաշենԱմասիաԵղնաջուրԱխուրյանԱխուրյանԱխուրյանԱխուրյանԱխուրյանԱխուրյանԱրթիկ-1ԱխուրյանՄայիսյանԱխուրյանՇիրակի ջրանցք ՈչԱխուրյանի ջրանցք  ՈչԱխուրյան գետՈչԱխուրյան գետԱխուրյան գետԵղնաջուր գետ«Մանթաշ-Արթիկ»խմելու ջրատար«ԶույգաղբյուրԳյումրի» խմելուջրատարԱյոՈչԱյոՈչՈչԱյոԱյոԱյոԱյոՆմանատիպ  ներդրումից  հետո  տնտեսվարողի  համար  ծայրահեղ  անցանկալի են կողմնակի, չնախատեսված ծախսերը, սակայն ՋրԷԿ-ի շահագործման  հետևանքով  պատճառած  վնասների  փոխհատուցումը  ամբողջությամբընկնում է տնտեսվարողի վրա։
  Այդպիսի վնասներից կարող են լինել փոխհատուցումները համայնքին կամ անհատին՝ հողահանդակներին վնաս հասցնելուկամ տարածքի կառույցների պահպանման ծախսերը։
  Բացի այդ, պետք է փոխհատուցվեն բնությանը հասցված վնասները։
  Որպես հետևանք՝ կարող է ստացվել, որ փոքր ՋրԷԿ-ը եկամուտ բերելու փոխարեն վնասներ է պատճառում և անհրաժեշտ է դադարեցնել շահագործումը (այդպիսի դեպքերը ավելանում են, երբտնտեսության այլ բնագավառերի ջրօգտագործման ծավալները մեծանում են)։
  Նմանատիպ  խնդիրներից  խուսափելու  նպատակով  կարելի  է  կազմելփորք  ՋրԷԿ-ի  նորմատիվային  անձնագիր,  որպեսզի  նախապես  գնահատվենծախս-եկամտաբերություն հարաբերությունները, հաշվվի թողարկվող անհրաժեշտ հզորությունը, որի եկամուտը կգերազանցի ծախսը և եթե տվյալ տեղամասում գետի ներուժը կարող է գեներացնել անհրաժեշտ հզորությունը, թույլատրելկայանի կառուցումը։
  Անձնագիրը պետք է պարունակի հետևյալ բաժինները.1.  Ինժեներատեխնիկական նորմեր՝ կառույցի և սարքավորման համապատասխանություն ըստ.ՀՀՇՆ«Սեյսմակայունշինարարություն.  Նախագծմաննորմեր»,ՍՆԻՊ 2.02.02-85 «Հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների հիմնատակեր»,ՀՀՇՆ IV-10.01.01-06 * «Շենքերի և կառուցվածքների հիմնատակեր»,ՍՆԻՊ 2.01.07-85 «Բեռնվածքներ և ազդեցություններ»,ՀՀՇՆ I-4.02-99 «Շենքերի և կառուցվածքների վերակառուցում, վերականգնում և ուժեղացում. հիմնական դրույթներ»։
 2. Տնտեսական նշանակությունը համայնքի, մարզի ու հանրապետությանհամար,  մոտակա  համայնքի  էներգետիկ պահանջարկի  բավարարման  աստիճանը, ավելցուկային էներգիայի անհրաժեշտությունը մարզի ու հանրապետության համար։
 3. Բնապահպանական նորմեր՝ գետի հոսքի և ջրի կազմի փոփոխման աստիճանը (գետի ջրի ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական ցուցանիշներիմշտադիտարկումներ  և  նրանց  համեմատությունը  մինչև  կայանի  կառուցումըեղած համապատասխան ցուցանիշների հետ)։
 Ընդհանրացնելով պետք է նշել, որ փոքր ՋրԷԿ-ների զարգացումը ՀՀ-ումունի  ռազմավարական  նշանակություն։
   Նրանք  կարող  են  ապահովել  էներգետիկ  ներքին  պահանջարկը՝  աստիճանաբար  նվազեցնելով  կախվածությունըներկրվող  ռեսուրսներից։
   ՀՀ-ի  նման  փոքր  տարածք  ունեցող  երկրում  նմաննախաձեռնությունը պետք է լինի բազմակողմանի կշռադատված՝ արդյունավետության բարձրացման և էկոլոգիական վնասների նվազեցման համար։
 Գ ր ա կ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն 1.  https։
 //www.export.gov/article?id=Armenia-energy-sector3.  Li J., Ma L. Background Paper։
  Chinese renewables status report october 2009//retention։
  major global impact from registered river impoundments// Global and7.  Yüksel I. Development of Hydropower։
  A Case Study in Developing Countries//Energy Sources. Part B։
  Economics, Planning, and Policy, 2007. 2։
 2. P. 113-121〈http։
 /www.eere.energy.gov〉 (accessed on 22.02.2011).9.  U.S. Department of Energy։
  energy and renewable energy,11.  J  de  Vries,  Simmers  I.  Groundwater  recharge։
   an  overview  of  processes  andhttps։
 //hy.wikipedia.org/wiki/%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D ia/File։
 MarmashenMonShirak.jpgregulation// Regul. Rivers։
  Res. Mgmt. 1999. 15. P. 477–484.16.  IRENA  working  paper//  Renewable  energy  technologies։
   cost  analysis  series//17.  Ախուրյանի ջրավազանային տարածքի (Ախուրյանի և Մեծամորիգետավազաններ) կառավարման պլանի նախագիծ http։

ՀՀ-ում էներգետիկ ռեսուրսների սակավության պատճառով անհրաժեշտ  է շեշտը դնել վերականգնվող ռեսուրսներով էներգետիկայի վրա։
  Հաշվի առնելով  ՀՀ-ի  ֆիզիկաաշխարհագրական  դիրքի  առանձնահատկությունները՝  մեծ  արդյունավետությամբ կարող են օգտագործվել փոքր ՋրԷԿ-ները։
  Վերջիններիս  լայնածավալ  օգտագործումը  կարող  է  հանգեցնել  մի  շարք  խնդիրների,  որոնք  պետք  է  գնահատվեն  կառուցումից  առաջ  և  հետագայում  ենթարկվեն  մոնիթորինգի։
