ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄԸՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ԴՊՐՈՑՈՒՄ՝ ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ԵՎ ՀԱՂՈՐԴԱԿՑԱԿԱՆՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՄԱՄԲԿրթությունը հասարակական կյանքի սոցիալական ոլորտի կարևորագույն ենթահամակարգերից  մեկն  է,  որի  կազմակերպման  արդյունավետ  ձևերից  ու  զարգացմանմակարդակից  է  մեծապես  կախված  հասարակության  հուսալի  ապագան։
   Հասարակության  զարգացման  արդի  միտումները  կանխատեսում  են,  որ  ապագայում  սոցիալքաղաքական  ու  տնտեսական  ոլորտները  կունենան  տեխնոլոգիական  բարձր  հագեցվածություն։
  Դա հավասարապես վերաբերում է նաև հանրակրթությանը։
 Կրթական  բարեփոխումների  ներկա  փուլում  տեղեկատվական  և  հաղորդակցական  տեխնոլոգիաների  (ՏՀՏ)  կիրառումն  ուսուցման  արդյունավետության  բարձրացման պայմաններից մեկն է։
  Ուստի կարծում ենք, որ ժամանակակից տեղեկատվականև  հաղորդակցական  տեխնոլոգիաների  կիրառումը  հանրակրթության  բնագավառումմեծապես կնպաստի կրթության ապահովմանը։
 Հանրակրթության արդի համակարգը անհնարին է պատկերացնել առանց տեղեկատվական  և  հաղորդակցական  տեխնոլոգիաների։
   Խնդիրը  միայն  ուսումնականգործընթացը  տեխնիկական  միջոցներով  ապահովմամբ  և  դրանց  օգտագործմանեղանակների պարզ ուսուցմամբ չի սահմանափակվում։
  Անհրաժեշտ է նաև մեթոդական  աջակցություն  ուղղված  դասապրոցեսում  տեղեկատվական  տեխնոլոգիաներիկիրառությանը։
   Ուսուցչի  համար  այն  պետք  է  ծառայի  որպես  դասապրոցեսի  ակտիվացման, դասի նախապատրաստման, ուսուցման գործընթացի արդյունավետությանբարձրացման միջոց։
 Ներկայումս  հանրակրթական  դպրոցների  զգալի  մասը  կահավորված  է  համակարգչային դասասենյակներով, որոնք ընձեռում են ՏՀՏ օգտագործման լայն հնարավորություններ։
   Դասապրոցեսում  տեղեկատվական  տեխնոլոգիաների  կիրառումըպետք  է  իրականացնել՝  ելնելով  աշակերտների  տարիքային  և  անհատական  առանձնահատկություններից,  ձեռք  բերած  գիտելիքներից։
   ՏՀՏ  հնարավորությունների  օգտագործման արդյունավետությունը կախված է նաև ուսուցչի համապատասխան կարողություններից,  հմտություններից  և  ընդունակություններից,  ՏՀՏ-ին  տիրապետելումակարդակից, ինչպես նաև դասապրոցեսում դրանք նպատակային կերպով կիրառելու վարպետությունից։
 Ուսուցման գործընթացում աշակերտների մտավոր ներուժի և կրթության համակարգի փոխպայմանավորվածությունը պարզելու համար անհրաժեշտ են գիտականորեն  հիմնավորված  և  կիրառական  համապատասխան  փորձառություն  անցած  մեթոդական  ուղեցույցներ։
   Միաժամանակ  պետք  է  պահպանել  ուսուցմանը  ներկայացվողկրթության համակարգի պահանջները՝ ապահովելով դրանց իրագործման հնարավորև հիմնավոր միջոցները։
 Այդ առումով, հանրակրթության մեջ առանձնահատուկ դեր ունի «Աշխարհագրություն» դասընթացը, որը մարդկության «ընդհանուր տան»` Երկիր մոլորակի վերաբերյալ ձևավորում է համակարգված ամբողջական գիտելիքներ։
  Մեր կարծիքով, աշխարհագրության  ուսուցման  արդյունավետությունը  պայմանավորված  է  դասավանդմանավանդական  մեթոդների  և  ուսուցման  տեխնոլոգիական  արդի  մոտեցումների  մասնագիտորեն  ճիշտ  համադրմամբ,  ինչը  ուսուցման  գործընթացում  կապահովի  սովորողների  կողմից  ՏՀՏ  ավելի  արդյունավետ  օգտագործումը`  նպաստելով  հմտությունների և կարողությունների ձևավորմանը [2, էջ 53-55]։
 Աշխարհագրության  դասաժամերին,  աշակերտների  տարիքային  առանձնահատկություններից  ելնելով,  կարելի  է  ուսուցման  գործընթացը  կազմակերպել  տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների հետևյալ միջոցների օգտագործմամբ.-  սահացուցադրումներ,-  համակարգչային ներկայացումներ,-  ինտերակտիվ գրատախտակներ,-  համակարգչային ուսուցողական խաղեր,-  համակարգչային թեստեր, էլեկտրոնային գրադարաններ,-  կենդանի աշխարհագրություն,-  դպրոցական երկրատեղեկատվական համակարգեր։
 Ուսումնական  գործընթացում  տեղեկատվական  և  հաղորդակցական  տեխնոլոգիաների,  մասնավորապես՝  համակարգչային  տեխնիկայի  կիրառումը  թույլ  է  տալիսբարելավել  և  արդիականացնել  աշխարհագրության  ուսուցման  գործընթացը։
   Դեռ1989  թ.  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի  միջազգային  կոնգրեսի  կողմից  հաստատված  «Կրթության  ևտեղեկատվության» մասին դեկլարացիայում նշվում էր, որ ժամանակակից հանրայինմշակույթի  անքակտելի  մաս  հանդիսացող  նոր  տեղեկատվական  տեխնոլոգիաներընպատակաուղղված են կրթության համակարգի արդյունավետության բարելավմանը։
 Վերջին տարիներին այդ ուղղությամբ կատարված գիտագործնական աշխատանքները  հիմնավորեցին  ուսուցման  գործընթացում  տեղեկատվական  և  հաղորդակցականտեխնոլոգիաների օգտագործման արդյունավետությունը [3, էջ 48]։
 Աշխարհագրությանը  վերաբերող  համակարգչային  ծրագրերն  ուղղված  են  աշակերտների  գիտելիքների,  ստեղծագործաբար  աշխատելու,  կարողությունների  ձևավորմանն ու փորձի ձեռքբերմանը։
  Համակարգչային ծրագրերի օգնությամբ արագ կարելի է փոփոխել ուսուցանվող թեմային առնչվող ցուցադրական նյութը՝ քարտեզները,աղյուսակները,  սխեմաները,  սահիկները  և  այլն։
   Դա  հնարավորություն  է  ընձեռումավելի պատկերավոր ներկայացնել ուսուցանվող թեման։
  Միևնույն ժամանակ, համացանցի  օգտագործմամբ  հնարավոր  է  ցուցադրել  օդալուսատիեզերական  լուսանկարներ, կազմել դիագրամներ, գրաֆիկներ և ժամանակի ու տարածության մեջ փոփոխվող  աշխարհագրական  երևույթների  պատկերներ։
   Անհրաժեշտության  դեպքում  ուսուցման գործընթացում կարելի է օգտագործել թեմայի բովանդակությանը համապատասխան տեսանյութ։
  Ի դեպ նկատենք, որ ՏՀՏ արդյունավետ կիրառումը աշխարհագրության  դասավանդման  գործընթացում  ցանկալի  արդյունք  կապահովի  այն  դեպքում,  եթե  դասասենյակը  կահավորված  լինի  համապատասխան  նյութատեխնիականմիջոցներով,  իսկ  ուսուցիչը  տիրապետի  ուսուցանվող  թեմայի  վերաբերյալ  անհրաժեշտ տեղեկատվությանն ու այդ միջոցները օգտագործելու մեթոդական հմտություններին։
 Ուսուցանվող  աշխարհագրական  յուրաքանչյուր  դասանյութ  կամ  թեմա  պահանջում  է  համապատասխան  ծրագրային  միջոցներ։
   Դրանք  կազմելիս  պետք  է  առաջնորդվել հետևյալ դրույթներով.-  նոր  նյութը  յուրացնելիս  պետք  է  օգտագործել  ցուցադրական  ծրագիր,  որըաշակերտներին ավելի պարզ ու հստակ կներկայացնի թեման և այն կդարձնիավելի հասանելի, -  նոր  նյութի  ամրապնդման  դասերին  նպատակահարմար  է  օգտագործել  վերահսկող  ծրագրեր,  որտեղ  մասնակիցները  ցուցադրում  են  ստացված  գիտելիքները և նյութը ներկայացնելու անհրաժեշտ հմտությունները,-  գործնական  պարապմունքների  դասաժամերին  կարելի  է  օգտագործելուսուցչի  կողմից  նախապես  պատրաստված  ուրվագծային  քարտեզներ,դիագրամներ, լուսանկարներ կարճ տեսանյութեր և այլն [1, էջ 35-39]։
 Ուսուցման  գործընթացում  տեղեկատվական  և  հաղորդակցական  տեխնոլոգիաների կիրառումը, փոփոխելով դասավանդման և ուսուցման ավանդական մեթոդները,հնարավորություն  է  ընձեռում  կիրառել  նաև  «տեղեկատվական  դարին»  համահունչնոր մեթոդներ` արդյունավետ ուսուցում կազմակերպելու համար։
  Ակնհայտ է, որ այդտեխնոլոգիաների օգտագործումը դասապրոցեսում խնայում է ժամանակը, պահպանում  աշակերտների  կարգապահությունը,  ակտիվացնում  նրանց,  առաջացնում  հետաքրքրություն  առարկայի  նկատմամբ,  նպաստում  աշակերտ-ուսուցիչ  փոխհամագործակցությանը, ինչպես նաև բարձրացնում ուսումնական գործընթացի արդիականությունն  ու  արդյունավետությունը։
   ՏՀՏ  կիրառումը  միաժամանակ  ձևավորում  էպատկերացումներ  և  կայուն  գիտելիքներ  արդյունավետ  բնօգտագործման  և  բնապահպանության  բնագավառում  աշխարհագրության  պրագմատիկ-կիրառական  նշանակության վերաբերյալ։
  Դասավանդման մատչելիությունը ապահովելու և աշակերտների  գործնական  աշխատանքը  կազմակերպելու  համար  նպատակահարմար  է  օգտագործել  համակարգչային  “Microsoft  Office”  ծրագրային  փաթեթի  “PowerPoint”ծրագիրը։
  Նյութերի մշակման համար ցանկալի է օգտագործել նույն փաթեթի “Excel”,“Word” ծրագրերը և այլ տպագիր նյութեր։
 Համակարգչային  տեխնոլոգիաների  օգնությամբ  կարելի  է  անցկացնել  նաև  գիտելիքների ստուգում։
  Այդ նպատակով կարող են օգտագործվել ինչպես պատրաստի,այնպես  էլ  ուսուցիչների  կողմից  կազմված  համակարգչային  թեստեր։
   Աշակերտներիգիտելիքների  ստուգումը  կարելի  է  իրականացնել  թե´  անհատապես,  և  թե´խմբայինաշխատանքով [4, էջ 46]։
 Աշխարհագրություն առարկայի նկատմամբ աշակերտների հետաքրքրությունն ուպատասխանատվությունը բարձրացնելու համար ինքնուրույն տնային առաջադրանքների հետ մեկտեղ կարելի է առաջադրել նաև սահացուցադրումների և համակարգչային ներկայացումների պատրաստման ստեղծագործական աշխատանք։
 Ուսումնական կարողությունների զարգացումը և աշակերտների ստեղծագործական ակտիվությունը դասերին ուղղակիորեն կապված են համակարգչային տեխնոլոգիաների գործածումից և առարկայի նպատակային դասավանդումից։
  ՏՀՏ–ների գործնականում կիրառումը առանձնակի նշանակություն ունի նաև աշխարհագրական  քարտեզների  հետ  աշխատելու  և  դաշտային-էքսկուրսիոն  դիտարկումներ կատարելու ժամանակ։
 Այսպիսով,  օգտագործելով  տեղեկատվական  և  հաղորդակցական  տեխնոլոգիաներ ուսուցիչը.•  հոգեբանորեն  նպաստում  է  աշակերտների  կողմից  նյութի  յուրացման  գործընթացին և բարձրացնում դասի արդյունավետությունը, •  բարձրանում է աշակերտների ուսումնական ակտիվությունը,•  առաջացնում է հետաքրքրություն առարկայի նկատմամբ,•  նպաստում է տարածական աշխարհայացքի ձևավորմանը,•  արժևորում է աշխարհագրության կիրառական նշանակությունը,•  նպաստում է դասանյութի դյուրին ընկալմանը,•  մեծացնում է առարկան ուսումնասիրելու ցանկությունը,•  նպաստում է տեսական նյութի ավելի ամբողջական յուրացմանը,•  սովորողներին  հնարավորություն  է  տալիս  ինքնուրույն  ձեռք  բերել  աշխարհագրական  տեղեկություններ  և  դրանք  մշակել  համակարգչային  տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ,•  աշակերտների  մոտ  ձևավորում  է  սեփական  տեսակետը  հստակ  ու  պարզարտահայտելու կարողություն։
  Այս  հիմնահարցերի  նպատակային  լուծումը  ենթադրում  է  մեթոդական  նոր  ցուցումներ  ու  ծրագրեր,  որոնք  աշակերտների  մոտ  կապահովեն  անցում  վերարտադրողական մտածողությունից ստեղծագործականի, կձևավորեն կառուցողական մտածելակերպ, տեղեկատվական մշակույթ և այն արժևորելու ունակություն։
 Գրականություն1.  Գալստյան  Ս.,  Երկխոսություն  համակարգչի  հետ.  Microsoft  Office  2010,  Երևան,2010, էջ 35-39։
 2.  Մինասյան  Ա.,  Աշխարհագրության  ուսուցման  մեթոդներն  ու  միջոցները,  Երևան,2011, էջ 53-55։
 4.  Таможняя  Е.,  Компьютерные  технологии։
   возможности  использования,  «География  вԱրմեն ԱջամօղլյանԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄԸՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ԴՊՐՈՑՈՒՄ՝ ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ԵՎ ՀԱՂՈՐԴԱԿՑԱԿԱՆՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՄԱՄԲԲանալի բառեր` տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաներ, սահացուցադրում,համակարգչային ներկայացումներ, ինտերակտիվ գրատախտակներ, համակարգչայինուսուցողական խաղեր, համակարգչային թեստեր, էլեկտրոնային գրադարաններ։

Ժամանակակից  կրթությունն  անհնար  է  պատկերացնել  առանց  տեղեկատվական  և  հաղորդակցական տեխնոլոգիաների (ՏՀՏ) կիրառության։
  Հանրակրթության ոլորտում աշխարհագրության դասավանդման գործընթացում այն դարձել է արդյունավետության ապահովման կարևոր  պայման։
   Հոդվածում  հիմնավորվում  է  ՏՀՏ  կիրառության  անհրաժեշտությունը,  որոնք  անհրաժեշտ  են  աշխարհագրության  ուսուցման  արդյունավետության  բարձրացման  գործում։
   Աշխարհագրական  երևույթների  ու  գործընթացների  մոդելավորումը  համակարգչային  տեխնոլոգիաների  կիրառությամբ  ուսումնական  նյութը  աշակերտների  համար  դարձնում  է  ավելի  հետաքրքիր,  մատչելի,  աշակերտներն  ուսուցման  գործընթացում  ստանում  են  գործնական  և  կիրառական նշանակություն ունեցող աշխարհագրական գիտելիքներ։
