ՀԱՅ-ՉԻՆԱԿԱՆ ՄԻՋՊԵՏԱԿԱՆ ԱՌԵՎՏՐԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐԸՀայ-չինական շփումների սկիզբը դրվել է դեռևս մեր թվարկությունից առաջ, երբհայերը առևտուր են արել ոչ միայն իրենց հարևան երկրների հետ, այլև նավարկել ենդեպի  արևելք՝  Հնդկաստան  ու  Չինաստան։
   ՀՀ  և  ՉԺՀ  միջև  պետական  հարաբերությունների սկիզբ է համարվում 1991 թ. դեկտեմբերի 27-ը, երբ ՉԺՀ-ն պաշտոնապեսճանաչեց Հայաստանի Հանրապետությունը։
  Դիվանագիտական հարաբերություններըերկու երկրների միջև հաստատվել են 1992 թ. ապրիլի 6-ին։
  1996 թ. օգոստոսի 10ին Պեկինում բացվել է ՀՀ դեսպանությունը, 2008 թվականից ՉԺՀ-ում ՀՀ դեսպանն էԱրմեն  Սարգսյանը։
   1992  թ.  հուլիսին  Երևանում  բացվել  է  ՉԺՀ  դեսպանությունը,2010 թվականից դեսպանն է Թիան Չանչունը։
  1992 թվականից Երևանում գործում էՉԺՀ առևտրական ներկայացուցչությունը1։
 Ներկայումս նկատվում են տնտեսական սերտ հարաբերությունների զարգացմանմիտումներ, առկա են ծրագրեր քիմիական արդյունաբերության, էներգետիկայի, լեռնարդյունաբերության,  վերամշակող  արդյունաբերության,  գյուղատնտեսության,  մասնավորապես՝  սերմնաբուծության  և  անասնաբուծության  ոլորտներում։
   Մոլիբդենիհարստացման,  ինչպես  նաև  էլեկտրակայանների  վերակառուցման  գործում  չինականընկերություններն  ունեն  իրենց  մասնակցությունը։
   2010  թ.  մայիսին  շահագործմանհանձնվեց  100  մլն  ԱՄՆ  դոլլար  տարեկան  եկամտաբերությամբ  «Շանսի-Նաիրիտ»կաուչուկի  գործարանը,  որը  գտնվում  է  Չինաստանի  Շանսի  նահանգի  Դանտոն  քաղաքում։
  Հայաստանն ունի 40 % մասնաբաժին, մնացածը պատկանում է Չինաստանին։
   Հայաստանը  աջակցել  է  Նաիրիտ  գործարանի  երրորդ  հոսքագծի  ներդրմամբ  ևքլորոպրենային  կաուչուկի  արտադրության  տեխնոլոգիաներով2։
   Բացի  այս  ոլորտից,Հայաստանը  և  Չինաստանը  համագործակցում  են  նաև  գիտատեխնիկական,  հումանիտար  և  կրթամշակութային  ոլորտներում։
   Հատկանշական  է  տարածաշրջանում  միակ՝  Հայաստանում  Կոնֆուցիոսի  ինստիտուտի  գործունեությունը՝  սկսած  2009  թ.,որը շատ կարևոր կենտրոն է Հայաստանում  արդեն իսկ մեծ հետաքրքրություն  ունեցող չինական մշակույթի և լեզվի տարածման համար։
 Հայաստանը  Չինաստան  է  արտահանում  հիմնականում  հանքանյութ  (մարմար,պղնձի  խտանյութ,  տուֆ,  հանքաքարի  տեսակներ),  հայկական  կոնյակ,  իսկ  Չինաստանից ներմուծվող ապրանքներն ավելի բազմազան են` էլեկտրական սարքավորումներ և համակարգչային տեխնիկա, մեքենաշինական և քիմիական արտադրանք, սարքավորումներ,  շինանյութ,  տնտեսական  ապրանքներ,  մետաղական  կառուցվածքներ,ավտոմեքենաներ,  պոլիմերներ,  հագուստ,  կոշիկ,  սննդամթերք  և  այլն։
   Ստորև  բերված գրաֆիկում ներկայացված են ՀՀ և ՉԺՀ ապրանքաշրջանառության ծավալները1 Երկկողմ հարաբերություններ՝ Հայաստան-Չինաստան, ՀՀ ԱԳՆ կայք, տե՛ս` http։
 //www.mfa.am/hy/countryby-country/cn/,16.03.12։
 2  Armenia-China։
   “Joint  rubber  production  makes  unlikely  match  a  reality”,  http։
 //www.armenianow.com/econoտասնամյակի կտրվածքով։
  Չինաստանը էապես մեծացրել է իր բաժինը ՀՀ արտաքինապրանքաշրջանառության  մեջ՝  բարելավելով  իր  դիրքերը  22-րդից  2-րդ  տեղը՝  զիջելով միայն Ռուսաստանին1։
  Ըստ ՀՀ ԱՎԾ տվյալների՝ 2000 թ. ՀՀ ապրանքաշրջանառության  ամբողջ  ծավալի  մեջ  Չինաստանին  բաժին  էր  ընկնում  ընդամենը  0.8  %,2007 թ.՝ 4.6 %, 2008 թ.՝ շուրջ 7 %, իսկ 2010 թ.՝ 9.1 % (434.82 մլն ԱՄՆ դոլ.)։
  ՀՀ-իցՉԺՀ  արտահանումը  2009  թ.  համեմատ  ավելացել  է  73.6  %-ով  և  կազմել  30.8  մլնդոլ.,  իսկ  ներմուծումը՝  42.6  %-ով՝  կազմելով  404.02  մլն  դոլար։
   2012  թ.  համեմատ2013 թ. նկատվել է արտահանման աճ 120,1 %-ով և ներմուծման նվազում 3.4 %-ով։
 Գծապատկեր 1. ՀՀ և ՉԺՀ ապրանքաշրջանառության ծավալները (հազ. ԱՄՆ դոլար)2Եթե  համեմատենք  2011  թ.  ՀՀ  տվյալները  հարևան  երկրների  համպատասխանցուցանիշների հետ, ապա ունենք հետևյալ պատկերը. 2011 թ. Վրաստանի առևտուրը ՉԺՀ հետ կազմել է 554 մլն դոլար, արտահանումն ու ներմուծումը (ըստ ապրանքիծագման երկրի հատկանիշի)՝ համապատասխանաբար 29 և 525 մլն3, իսկ Ադրբեջանի  առևտրի  ծավալները  նույն  թվականին՝  628  մլն  դոլար`  գրեթե  մեկ  ու  կես  անգամգերազանցելով  ՀՀ  ցուցանիշը։
   Իհարկե,  ծավալների  այս  տարբերության  առկայության  համար  կան  բացատրություններ.  Հայաստանը  գտնվում  է  ցամաքային  շրջափակման մեջ, և, բացի այդ, լուրջ խոչընդոտ է քաղաքական սահմանների ոչ լրիվ բացլինելու  հանգամանքը։
   Հայաստանը  չունի  էներգակիր  ռեսուրսներ,  ինչն  առկա  է  Ադրբեջանի մոտ, ինչպես նաև Հայաստանը հետ է մնում Վրաստանից տնտեսական և հասարակական բարեփոխումների հարցում։
 Այնուամենայնիվ,  ՀՀ  և  ՉԺՀ  միջև  աճող  առևտուրը  հույս  է  ներշնչում,  ՀՀ  կառավարությունը  շահագրգռված  է  սերտացնել  Երևանի  և  Պեկինի  հարաբերությունները։
 Դրա  ապացույց  են  երկու  երկրների  բարձրաստիճան  այրերի  փոխադարձ  այցերը.սկսած 1992 թ. կատարվել է փոխադարձ 30 այց, որոնց արդյունքում ստորագրվել են2 Տե՛ս ՀՀ ԱՎԾ կայք՝ http։
 //armstat.am/։
 http։
 //www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=137&lang=eng.մի շարք միջկառավարական համաձայնագրեր տնտեսական, առևտրային, մշակութային, զբոսաշրջության և այլ ոլորտներում։
  ՉԺՀ կողմից ՀՀ նկատմամբ իրականացվողքաղաքականության  կարևոր  բաղադրիչներից  մեկը  ֆինանսական  և  տեխնիկականաջակցությունն է։
  2013 թ. ՉԺՀ կառավարությունը Հայաստանի Հանրապետությաննանհատույց  տրամադրել  է  շուրջ  11  մլն  դոլարի  դրամաշնորհ՝  տեխնիկական  օգնության ծրագրի շրջանակներում։
  Այդ գումարի հիմնական մասը տրամադրվել է Երևանում  չինարենի  խորացված  ուսուցմամբ  դպրոցի  շինարարությանը,  իսկ  մյուս  մասովՀայաստանը  մաքսային  ծառայության  համար  ձեռք  է  բերել  մաքսային  զննման  շարժական սարք։
  Նույն թվականի սեպտեմբերի 10-ին Դալյան քաղաքում տեղի ունեցած՝ՀՀ նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի և Չինաստանի վարչապետ Լի Կեցյանիհանդիպման ժամանակ ստորագրվել է համաձայնագիր, ըստ որի՝ Հայաստանին տրամադրվելու է լրացուցիչ 100 մլն յուանի աջակցություն (շուրջ 16 մլն դոլար)։
  Տնտեսական  կապերի  ամրապնդման  գործում  կարևոր  քայլ  է  կողմերի  ստորագրած  առևտրատնտեսական  կապերի  զարգացման  համաձայնագիրը,  որը  նախատեսում  է  ստեղծել տնտեսական համագործակցության միջկառավարական հանձնաժողով1։
 ՀՀ  և  ՉԺՀ  միջև  միջպետական  հարաբերությունների  հաստատումից  սկսածկնքվել են առևտրատնտեսական հարցերին առնչվող  մի շարք համաձայնագրեր՝  կապիտալ ներդրումների խրախուսման և փոխադարձ պաշտպանության, ապրանքներիներկրման համար պետական վարկի, ռազմաարդյունաբերական և տեխնիկական համագործակցության,  ստանդարտացման,  չափագիտության  և  սերտիֆիկացման,  գյուղատնտեսության  բնագավառներում  համագործակցության,  տեխնիկատնտեսականհամագործակցության մասին և այլն։
 21-րդ դ. ՉԺՀ դարձել է համաշխարհային գործընթացներում և միջազգային քաղաքականության մեջ իր հաստատուն տեղը գրաված երկիր, և համարվում է աշխարհի ուժային բևեռներից մեկը, ում հետ հաշվի են նստում թե՛ Արևմուտքում, թե՛ Արևելքում։
   Շատ  փորձագետների  գնահատականներով  Չինաստանն  իր  տնտեսական  պոտենցիալով մոտակա 20 տարում գերազանցելու է ԱՄՆ-ին, որին այժմ զիջում է և համարվում աշխարհի 2-րդ տնտեսությունը՝ ըստ ՀՆԱ ընդհանուր ծավալի։
  Իհարկե, ՉԺՀդեռևս  համարվում  է  զարգացող  երկիր  և  հիմնական  շեշտը  դնում  է  արդյունաբերական  զարգացման  վրա,  չունի  տեխնոլոգիաների  արտադրության  մրցունակ  համակարգ, ինչպիսիք ունեն ԱՄՆ-ը, Գերմանիան, Ճապոնիան, դեռևս չի լուծել ուրբանիզացիայի, ներքին միգրացիայի, էմանսիպացիայի խնդիրները և չունի ԱՄՆ զինված ուժերի  հնարավորությունները,  սակայն  ակնհայտ  է,  որ  չինական  զարգացման  ներկայիստեմպերն անպայմանորեն հանգեցնելու են Չինաստանի վերածմանը գերտերության։
 Փորձագետներն այլևս չեն քննարկում Չինաստանի՝ գերտերություն դառնալը, նրանքմիայն փորձում են կանխատեսել, թե դա երբ կպատահի։
  Արժույթի միջազգային հիմնադրամը և Գոլդման Սաքս խոշոր ներդրումային բանկն առաջադրում են երկու ժամկետ՝  համապատասխանաբար  2016  և  2030  թթ.։
   Ըստ  ԱՄՀ  կանխատեսումների՝2016  թ.  ՉԺՀ  ՀՆԱ-ն,  ըստ  գնողունակության  պարիտետի,  կկազմի  18,976  տրլն  դոլար,  մինչդեռ  ԱՄՆ  ՀՆԱ-ն՝  18,807  տրլն2։
   Ըստ  Գոլդմեն  Սաքսի  կանխատեսումների՝2030 թ. ՉԺՀ ՀՆԱ-ն կկազմի 25,610 տրլին դոլլար, իսկ ԱՄՆ-ինը՝ 22,817 տրլն3։
 ՉԺՀ-ն  վերջին  տասնամյակների  տնտեսական  վերելքից  հետո  բազմամիլիարդանոց ներդրումներ է կատարում Աֆրիկայում, Լատինական Ամերիկայում, Եվրոպայում,ԱՊՀ մի շարք երկրներում` Ռուսաստան, Բելառուս, Ուկրաինա։
  2008 թ. հունվար-հունիս  ամիսների  դրությամբ  ՉԺՀ  ուղիղ  ներդրումներն  այլ  երկրներում  կազմել  են  25,71 Տե՛ս http։
 //www.aravot.am/2013/09/10/383990/։
 մլրդ  դոլար1,  մինչդեռ  Հայաստանը  1991-2010  թթ.  կարողացել  է  ստանալ  այդ  ներդրումներից միայն 1,4 մլն դոլար, որից 1,3 միլիոնը՝ ուղղակի ներդրումների տեսքով,և 2011 թ.՝ 2,7 մլն2, այսինքն՝ մոտ կրկնակի շատ, քան դրան նախորդող 20 տարիներին։
   Համեմատության  համար  նշենք,  որ  Ռուսաստանի  կողմից  ներդրումները  նույնժամանակահատվածում կազմել են 2,8 մլրդ դոլար։
  Այս հանգամանքները հաշվի առնելով՝  պետք  է  աշխատանքներ  տանել  չինական  ներդրումները  և  կապիտալը  դեպիՀՀ  ուղղելու  համար։
   Չինական  կողմին,  որը  հանդիսանում  է  Ասիական  զարգացմանբանկի  հիմնական  վարկատուներից  մեկը,  անհրաժեշտ  է  ներգրավել  ՀայաստանԻրան երկաթգծի շինարարության մեջ, ինչը կապահովի ՉԺՀ երկարաժամկետ ներկայությունը տարածաշրջանում և կամրապնդի ՉԺՀ կապերը Իրանի հետ, որից Պեկինընավթ է գնում։
   Հայկական  շուկան կարող  է լայն հնարավորություններ  տալ չինականընկերություններին  այն  առումով,  որ  Հայաստանը  ԱՀԿ  անդամ  է,  և  ազգային  օրենսդրությունն առևտրի բնագավառում ազատականացված է ու համապատասխանում էմիջազգային ստանդարտներին։
  Բացի այդ, հայկական շուկան կարող է հարթակ հանդիսանալ դեպի իրանական և ԱՊՀ շուկա դուրս գալու համար։
  Հայաստանը կարող էէլ  ավելի  շահագրգռել  չինական  կողմին,  եթե  համաձայնի  գործարքներ  կատարել  չինական ռենմինբի արժույթով, ինչը Չինաստանը փորձում է հաստատել որպես կայունշրջանառվող  արժույթ,  ինչպիսիք  են  եվրոն,  դոլարը,  իենը։
   Այժմ  ՀՀ-ում  գործում  ենհայ-չինական  համատեղ  41  ընկերություններ,  որոնք  իրենց  գործունեությունն  են  ծավալում սննդամթերքի, խմիչքի, ծխախոտի, տեքստիլ արտադրանքի և կոշկեղենի մեծածախ  առևտրի  ոլորտում,  ռեստորանային  բիզնեսում,  կենցաղային  էլեկտրականսարքավորումների  արտադրությունում։
   Գործում  են  նաև  չինական  ցանցային  ընկերություններ, որոնք իրականացնում են դեղերի և բժշկական ապրանքների, կոսմետիկմիջոցների ու աքսեսուարների մանրածախ առևտուր (Տյանշի, ՄեյՏան և այլն)։
 Դիտարկելով  Չինաստանի  և  նրա  արտասահմանյան  ներդրողների  հարաբերությունները՝  կարող  ենք  տեսնել,  որ  դրանք  ուղղված  են  համագործակցող  ընկերությունների  միավորմանը,  ինչը  միտված  է  մաքսիմացնելու  միմյանց  կադրերի  օգտագործման  օգտակարությունը։
   Այս  գործողության  առանձնահատկություններից  մեկըմասշտաբից  արդյունքների  ստացման  մեծացումն  է։
   Չինական  համեմատաբար  լավկրթված,  կարգապահ  և  էժան  աշխատուժի  համադրումը  ներդրումներ  կատարողերկրների  արտադրական,  կառավարման  և  մարքեթինգի  փորձի  ու  հմտություններիհետ անառարկելի դրական արդյունք  է տվել։
  Նույնը հնարավոր է կիրառել հայ-չինական  համագործակցության  դեպքում՝  որպես  նվազ  զարգացած  երկիր  դիտարկելովՀայաստանը։
   Կադրերի,  փորձի,  տեխնոլոգիաների  փոխանակումը  կարող  է  հանգեցնել զգալի առաջխաղացման առավելապես Հայաստանի համար։
 Հայաստանը  պետք  է  փորձի  չինական  ներդրողներին  ներգրավել  այնպիսի  ապրանքների  արտադրության  ոլորտ,  որոնք  թեև  թանկ  արժեն,  սակայն  միջինից  ցածրտեղափոխման  ծախսերի  շնորհիվ  դրանց  ընդհանուր  գինը  ցածր  կլինի,  օրինակ՝տեղեկատվական  տեխնոլոգիաների  արտադրությունը։
   Այնուամենայնիվ,  դա  հեշտգործ  չի  լինի,  քանի  որ  ՉԺՀ  ներդրումն  այդ  ոլորտում  2006-2010  թթ.  կազմել  է  1,5մլրդ  դոլար  իր  կատարած  216  մլրդ  դոլար  արտասահմանյան  ներդրումներից։
   Մինչդեռ եթե համեմատենք, Չինաստանը  նույն տարիներին կատարել է 100 մլրդ դոլարիարտասահմանյան  ներդրում  էներգետիկայի  ոլորտում3։
   Տեղեկատվական  ոլորտումՀայաստանում գործում են երկու հայտնի չինական ընկերություններ՝ ZTE (Zhong Xing1 Սինխուա գործակալություն, տե՛ս՝ http։
 //russian.people.com.cn/31518/6496012.html։
 2  Китай  надеется  увеличить  объем  прямых  инвестиций  в  Армении;  http։
 //arminfo.am/russian/finance/article/12Telecommunication  Equipment  Co.Ldt)  և  Huawei  Technologies  Co.  Ldt.։
   Վերջինս  համարվում է երրորդ սերնդի բջջային կապի ցանցի կառուցման սարքավորումների մատակարար։
   Huawei-ը  տենդեր  է  շահել,  որը  նրան  հնարավորություն  է  տալիս  մատակարարել  բազային  կայաններ  և  երրորդ  սերնդի  (3G)  վերահսկիչ  սարքեր  K-telecom(VivaCell-MTC)  ընկերության  համար1։
   Պայմանագրի  համաձայն՝  չինական  ընկերության մասնագետները պետք է կառուցեն և շահագործման հանձնեն ցանցը՝ ինտեգրելով  այն  արդեն  իսկ  գործող  GSM-ցանցին։
   Իսկ  ZTE  ընկերությունն  առաջինն  էր  այդերկուսից,  որ  2006  թ.  սկսած  համագործակցում  է  ArmenTel  բջջային  օպերատորիհետ՝ վերջինիս ապահովելով սեփական արտադրության CDMA450 անլար լոկալ հանգույցներով։
   Շարունակական  համագործակցության  շնորհիվ  երկրում  կզարգանանտեղեկատվական ցանցի ենթակառուցվածքները։
 ՀՀ  իշխանությունները  թեև  փորձում  են  արդյունավետ  հարաբերություններ  կառուցել  ՉԺՀ  հետ,  սակայն  գործը  դեռևս  տեսական  մակարդակից  գործնականի  չիանցնում։
   Իշխանությունները  գիտակցում  են,  որ  Չինաստանի  հետ  տնտեսական  հարաբերությունների սերտացումն ու հայկական ապրանքների մուտքը չինական շուկակարող են շատ լուրջ  տնտեսական զարգացում բերել Հայաստանին, սակայն խնդիրնայն  է,  որ  օրեցօր  հզորացող  ՉԺՀ-ն  պոտենցիալ  հակառակորդ  է  դիտարկում  ՀՀ  ազգային անվտանգությանն սպառնացող երկիր Թուրքիային։
  Թուրքերը, ինչպես նաև չինացիները, խնդիր ունեն ամրապնդել իրենց դիրքերը Միջին Ասիայում, բացի դրանից`ՉԺՀ  Սինցզյան-Ույղուրական  ինքնավար  մարզը,  բնակեցված  թյուրքական  ույղուրցեղախմբով,  սպառնում  է  ՉԺՀ  տարածքային  ամբողջականությանը,  իսկ  այս  անհանգստությունները  մասամբ  հրահրվում  են  հենց  Թուրքիայի  կողմից։
   Հայ-չինականռազմավարական  շահերից  և  ազգային  անվտանգության  տրամաբանությունից  էբխում թուրքական ծրագրերի կանխարգելումը։
  Հայաստանը, Հարավային Կովկասումբախվելով  թուրք-ադրբեջանական  տանդեմի  հակահայկական  քաղաքականությանըև  պանթուրքիստական  նկրտումներին,  կարող  է  տարածաշրջանում  դառնալ  Պեկինիռազմավարական  դաշնակիցը,  որը  կզսպի  պանթուրքիստական  ալիքը։
   Իսկ  եթե  Հայաստանը  թույլ  գտնվի,  ապա  այդ  ալիքը,  Կենտրոնասիական  տարածաշրջանն  ընդգրկելով, կհասնի Չինաստանի հյուսիսարևմտյան թուրքաբնակ շրջաններ։
  Հանդիսանալով ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի 5 մշտական անդամներից մեկը` վետոյի իրավունքով,  Պեկինը  կարող  է  Մոսկվային  զուգահեռ  Երևանի  համար  նոր  դաշնակիցդառնալ ՄԱԿ-ում` հակահայկական բանաձևերին իր վետոյի իրավունքի կիրառման ևայդպիսի բանաձևերը արգելափակելու տեսանկյունից։
 ՉԺՀ տնտեսության և քաղաքական դիրքերի շարունակական աճը պահանջում է,որ  Երևանը  լինի  ավելի  ակտիվ  և  նախաձեռնող՝  Պեկինին  շահագրգռելու  ոչ  միայնքաղաքապես, այլև տնտեսապես։
  ՀՀ պետական այրերը պետք է լինեն ավելի աշխույժև  դիմացկուն,  եթե  նրանք  ցանկանում  են  վերածել  հայ-չինական  հարաբերություններն  առավել  լուրջ  ու  կայուն  համագործակցության՝  չնայած  աշխարհաքաղաքականև տնտեսական որոշակի խոչընդոտներին և սահմանափակումներին։
 Այսպիսով,  հայ-չինական  հարաբերությունների  խորացման  համար  լավագույննախադրյալներ  և  հիմք  ապահովելու  համար  կարելի  է  օգտագործել  Չինաստանի՝գերտերություն  դառնալու  և  տարբեր  աշխարհամասերում  իր  ռազմավարական  դաշնակիցներն  ու  ազդեցությունն  ունենալու  ցանկությունը,  ուղիղ  ներդրումների  համարհամապատասխան  շուկաների  փնտրտուքն  ու  պանթուրքիստական  վտանգը։
   ՀՀ  շահերից է բխում ուժային առկա և հեռանկարային կենտրոնների հետ հարաբերությունների ամրապնդումը, քանի որ դա ավելի ճկուն կդարձնի ՀՀ դիվանագիտությունը։
 1 Армянская МТС запустила 3G; http։
 //www.comnews.ru/node/19430.Լուսինե ԱլեքսանյանՀԱՅ-ՉԻՆԱԿԱՆ ՄԻՋՊԵՏԱԿԱՆ ԱՌԵՎՏՐԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐԸԲանալի բառեր՝ հայ-չինական հարաբերություններ, առևտրատնտեսականհարաբերություններ, միջպետական տնտեսական համաձայնագրեր, տնտեսականհամագործակցություն, չինական ներդրումներ, հեռանկարային ծրագրեր։

Հայաստանի  և  Չինաստանի  միջև  պետական  հարաբերությունների  սկիզբ  համարվում  է  1991 թ.։
  Ներկայումս նկատվում են տնտեսական սերտ  հարաբերությունների զարգացման միտումներ, առկա են ծրագրեր քիմիական արդյունաբերության, էներգետիկայի, լեռնարդյունաբերության ոլորտներում։
   Երկկողմ հարաբերությունները բավականին ակտիվ զարգացել են վերջին տասնամյակների ընթացքում, Պեկինի ու Երևանի միջև ստորագրվել են մի շարք միջկառավարական  համաձայնագրեր։
   ՉԺՀ-ն  վերջին  տասնամյակների  տնտեսական  վերելքից  հետո  բազմամիլիարդանոց ներդրումներ է կատարում, և հաշվի առնելով այդ հանգամանքը՝ հարկավոր  է  չինական  ներդրումներն  ու  կապիտալն  ուղղել  ՀՀ,  մասնավորապես՝  հայկական  շուկա։
   Տնտեսական  աջակցության  հետ  մեկտեղ  ՉԺՀ-ն  կարող  է  ՀՀ  համար  նոր  դաշնակից  դառնալ  ՄԱԿ-ում։
   Չինաստանի  պես  ուժային  կենտրոնի  հետ  հարաբերությունների  ամրապնդումը  բխում է ՀՀ շահերից։
