ՊՈՍՏՄՈԴԵՌՆԻԶՄԸ ԻՏԱԼԻԱՅՈՒՄ։
  ՈՒՄԲԵՐՏՈ ԷԿՈՅԻ «ՆԱԽՈՐԴ ՕՐՎԱԿՂԶԻՆ»` ՈՐՊԵՍ ՊՈՍՏՄՈԴԵՌՆԻՍՏԱԿԱՆ ՎԵՊՊոստմոդեռնիզմը  տարբեր  արտահայտություններ  է  ստացել  տարբեր  երկրներում, և դրանց շարքում իր ուրույն տեղն է գրավում իտալականը, մասնավորապես` իրամենավառ  ներկայացուցչի`  Ումբերտո  Էկոյի  ստեղծագործությամբ,  ինչպես  նաևպոստմոդեռնիզմի  իտալացի  տեսաբանների  ներդրմամբ։
   Հոդվածի  նպատակն  էուսումնասիրել  պոստմոդեռնիզմի  զարգացումը  Իտալիայում,  հատկապես`  ՈւմբերտոԷկոյի  գեղարվեստական  ստեղծագործության`  «Նախորդ  օրվա  կղզին»  վեպի  մեջ։
 Էկոն հայ գրականագետների կողմից գրեթե չի ուսումնասիրվել, և այդ տեսանկյունիցայս հոդվածը տվյալ ստեղծագործությունը ուսումնասիրելու առաջին փորձն է։
 Պոտսմոդեռնիզմին  անդրադարձած  առաջին  իտալացի  հեղինակներից  է  ՋաննիՎատիմոն  (“Il  pensiero  debole”  («Թույլ  միտք»),  1983, և  “La  fine  della  modernita”  «Մոդեռնիզմի  վերջը»,  1985),  որն  իր  աշխատություններում  պոստմոդեռնիզմը  և  մոդեռնիզմը  քննարկելիս  առաջարկում  է  penesiero  forte  (ուժեղ  միտք)  և  pensiero  debole(թույլ միտք) հակադրությունը։
  Ուժեղ միտքը, որի արտահայտություններն են, օրինակ՝հեգելիզմը,  մարքսիզմը,  հոգեվերլուծությունը,  հատուկ  է  մոդեռնիզմին,  թույլ  միտքը,այսինքն` պլյուրալիզմը, հանդուրժողականությունը, համապատասխանաբար հատուկէ պոստմոդեռնիզմին1։
 Մի քանի տարի անց Ռեմո Չեզարինին անդրադառնում է նույն խնդրին “Raccontare il postmoderno” («Ամեն ինչ պոստմոդեռնիզմի մասին») աշխատության մեջ, որտեղՖ.  Ջեյմիսոնի  նման  ներկայացնում  է  պոստմոդեռնիզմի  կայացման  փուլերը`  համադրելով  դրանք  կապիտալիզմի  կայացման  որոշակի  փուլերի  հետ։
   Իտալիայում,  ըստնրա,  պոստմոդեռնիզմն  առաջ  է  գալիս  1970-ական  թթ.  և  կապված  է  քաղաքական,հասարակական,  տնտեսական  ու  մշակութային  մի  շարք  փոփոխությունների  հետ։
 Մշակութային կյանքում ամենամեծ փոփոխությունը նրա կարծիքով այն է, որ մտավորականը վերջնականապես կորցնում է իր որոշիչ դերն այս ոլորտում, քանի որ որոշողը շուկան է։
  Ռ. Չեզարինին համարում է, որ պոստմոդեռնիստական գրականությունըչունի  սեփական  ոճը.  սեփական  պոետիկան  այլ  ոճերի,  ժանրերի  խառնուրդ  է,  պաստիշ2։
 Վալտեր  Պեդուլան,  ինչպես  և  Ջանի  Վատիմոն,  պոստմոդեռնիզմն  անվանում  ենծայրահեղ հանդուրժողական, քանի որ ընդունում է այն ամենը, ինչի դեմ պայքարումէր մոդեռնիզմը։
  Հեղինակն այս երևույթը համեմատում է քաղաքականության մեջ գոյություն  ունեցող  պլյուրալիզմի  հետ՝  համարելով,  որ  դրա  համար  չկան  քաղաքականկամ սոցիալական բնույթի կոնֆլիկտներ, չկան սահմաններ, ամեն ինչ հնարավոր է։
  Վ.Պեդուլայի  կարծիքով`  պոստմոդեռնիզմն  ունի  «դիվանագիտական  անձնագիր»։
   Նորգրականությունը  հեղինակը  սահմանում  է  որպես  «անշարժ»,  փոփոխություններինչհավատացող,  սակայն  այս  անշարժ  գրականությունը  շարժման  մեջ  է  դնում  մեկնաբանության  բոլոր  մեխանիզմները։
   Այստեղ  Վ.  Պեդուլան,  ըստ  էության,  խոսում  էպոստմոդեռնիստական  ստեղծագործությունների  «բաց»  լինելու  մասին։
   Սա  չի  նշանակում,  որ  ընթերցողների  շրջանակը  սահմանափակվում  է,  քանի  որ  շուկան  է  թելադրում, թե ով և ինչ է գրելու1։
 Ի  տարբերություն  վերոհիշյալ  հեղինակների՝  Ու.  Էկոն  դժվարանում  է  ասել,  թեերբ  է  սկիզբ  առել  պոստմոդեռնիզմը,  ավելին՝  նա  համարում  է,  որ  այն  ոչ  թե  ինչ-որժամանակային սահմաններ ունեցող երևույթ է, այլ՝ հոգեկան վիճակ, և այս իմաստովյուրաքանչյուր դար, ժամանակաշրջան ունի իր պոստմոդեռնիզմը, որն առաջ է գալիսայն  ժամանակ,  երբ  մոդեռնիզմն  էլ  շարժվելու  տեղ  չունի.  «Անցյալը  ճնշում  է,  ...  Այսժամանակ  էլ  առաջանում  է  ավանգարդը  (մոդեռնիզմը),  այն  ավեր  է  բերում,  դեֆորմացնում է անցյալը … Նա կանգ չի առնում, ավերում է կերպարը, ժխտում այն, հասնում է աբստրակցիայի, անճոռնիության, մաքուր կտավի, կտավի մեջ բացված անցքի,համրության,  սպիտակ  էջի»2։
   Էկոյի  կարծիքով`  այն  ժամանակ,  երբ  ավանգարդն  արդեն «շարժվելու տեղ» չունի, առաջ է գալիս պոստմոդեռնիզմը, որն ավանգարդի, մոդեռնիզմի  պատասխանն  է.  «Եթե  հնարավոր  չէ  վերացնել  անցյալը,  քանի  որ  դա  բերում  է  համրության,  ապա  այն  հարկավոր  է  վերաիմաստավորել  հեգնանքով,  ոչ  միամտությամբ»3։
 Պոստմոդեռնիզմը բնութագրող բազմաթիվ հատկանիշներից կարևորագույնը ինտերտեքստուալությունն  է,  որը  հեղինակը  լայնորեն  կիրառում  է  իր  ստեղծագործություններում՝ նշելով, որ յուրաքանչյուր գիրք պատմում է այլ գրքերի մասին. «...Գրողները միշտ գիտեին ու միշտ պնդում էին, որ բոլոր գրքերում խոսվում է այլ գրքերի մասին,  որ  ցանկացած  պատմություն  պատմում  է  արդեն  պատմված  պատմություն։
   Դահայտնի էր Հոմերոսին, հայտնի էր Արիոստոյին՝ չխոսելով արդեն Ռաբլեի ու Սերվանտեսի մասին»4։
 Ինչպես  տեսանք,  իտալացի  տեսաբանները  համակարծիք  են  այն  բանում,  որպոստմոդեռնիզմն ընդունում է այն ամենը, ինչ եղել է իրենից առաջ` ստեղծելով ոճերիժանրերի խառնուրդ։
  Այն չի փորձում սահմանել նոր ճշմարտություններ, այլ ձգտում էվերաիմաստավորել  եղածը`  հաճախ  անդրադառնալով  հենց  պատմությանը։
   Տվյալհոդվածի սահմաններում կփորձենք ներկայացնել Ու. Էկոյի գեղարվեստական ստեղծագործությունը` զուգահեռներ անցկացնելով Դ. Դեֆոյի ստեղծագործության հետ։
 Նշանագետ,  էսթետիկ,  միջնադարյան  գրականության  պատմաբան,  քննադատ,էսսեիստ,  Բոլոնիայի  համալսարանի  պրոֆեսոր,  եվրոպական  և  ամերիկյան  մի  շարքհամալսարանների  պատվավոր  պրոֆեսոր,  տասնյակ  գրքերի  հեղինակ  Ու.  ԷկոնԻտալիայի ինտելեկտուալ մտքի ամենաակտիվ հրաբուխներից մեկն է։
  «Ոչ ոք նրանիցավելի շատ չգիտի»,- իր հարցազրույցներից մեկում  նշել է անգլիացի ժամանակակիցգրող  Էնթոնի  Բարջեսսը5։
   Ու.  Էկոյին  միջազգային  փառք  բերեց  ոչ  թե  գիտական,  այլգրական  գործունեությունը՝  չնայած  նրա  ամեն  գիրքն  ունի  հիմնականում  գիտականենթաշերտ։
   Աշխարհահռչակ  գիտնականի  գեղարվեստական  ստեղծագործությունները  դառնում  են  բեսթսելլերներ՝  միևնույն  ժամանակ  մնալով  գրականագիտական  աշխարհի համակ ուշադրության ներքո։
  Առաջին վեպը`  «Վարդի անունը», լույս է տեսել1980  թ.,  իսկ  2011  թ.  հրատարակել  է  իր  վերջին`  «Պրագայի  գերեզմանատունը»  վե3 Նույն տեղում, էջ 102։
 4 Նույն տեղում, էջ 92։
 պը։
  Ու. Էկոն հրատարակել է մի շարք վեպեր («Ֆուկոյի ճոճանակը», «Նախորդ օրվակղզին», «Բաուդոլինո», «Թագուհի Լոաննայի առեղծվածային կրակը»), որոնք գրվածեն  պոստմոդեռնիստական  ոճով,  գրողին  բնորոշ  յուրահատուկ  հեգնանքով  և  հագեցած են միջնադարյան շնչով։
 «Նախորդ օրվա կղզին» գրողի երրորդ վեպն է։
  Այն մասնավորապես XVII դ. տարբեր  գիտական  և  գեղարվեստական  գրքերից  մեջբերումների  ամբողջություն  է։
   Սրանում է կայանում վեպի ինտերտեսքտուալությունը, որը պոստմոդեռնիզմի յուրահատկություններից մեկն է։
  Ինչպես «Վարդի անունը» վեպում, այնպես էլ այս վեպում կանբազմաթիվ ենթատեքստային անուններ, ինչպես օրինակ՝ Վիլհելմ Բասկերվիլցին նույնացվում  է  Արթուր  Կոնան  Դոյլի  հերոսի`  Շերլոկ  Հոլմսի  հետ,  կամ  Խորխեն  Բուրգասից խորհրդանշում է Խորխե Լուիս Բորխեսին` իր Բաբելոնյան գրադարանով։
 «Նախորդ  օրվա  կղզին»  վեպում  նույնպես  կան  հերոսների  պատմական  նախատիպեր, օրինակ` հայր Իմմանուիլը ճիզվիտ Էմանուլե Տեզաուրոն է՝ տեքստում լայնորեն մեջբերվող «Արիստոտելի հեռադիտակը» տրակտատի հեղինակը։
  Հմայիչ Սիրանոդե  Բերժերակը  վեպում  գրեթե  դիմանկարային  է,  սակայն  Էկոն  Բերժերակին  մեջբերում է մենախոսությունների և Գեղեցիկ Տիկնոջը նամակներ գրելիս։
  Գլխավոր հերոսը` Ռոբերտ դե լա Գրիվը, նույնացվում է Դանիել Դեֆոյի հայտնի հերոսի` ՌոբինզոնԿրուզոյի  հետ։
   Երկու  վեպերի  հերոսներն  իրենց  ստեղծողների  ժամանակաշրջանիցչեն, այլ՝ բարոկկոյական։
  Բարոկկոյի շրջանի գրողները հաճախ էին գրում մարդկայինկյանքի  անցողիկության,  աշխարհի  ծանրության  մասին։
   Այստեղից  էլ  գալիս  են  երկրաշարժերի,  հրաբուխների  ժայթքումների  և  ծովային  փոթորիկների  վերաբերյալ  թեմաները։
   XVI-XVII  դդ.  գրականության  ամենահանդիպող  տոպոսներից  է  նաև  կղզին։
 Անմարդաբնակ կղզին հաճախ խորհրդանշում էր մարդկային միայնակությունը։
  Նմանեն հերոսների ճակատագրերը` մանկությունը, պատերազմի տարիները, եղբայրը (չնայած  Ռոբերտը  նրան  հորինել  էր),  նավաբեկությունից  հետո  երկուսն  էլ  նամակներ  ենգրում։
  Ստեղծագործությունը ավելի հավաստի դարձնելու համար նամակների օգտագործման  հնարքը,  որը  միավորում  է  Էկոյին  և  Դեֆոյին,  բնորոշ  է  երկու  ժամանակաշրջաններին էլ` թե՛ XVIII դարին, թե՛ պոստմոդեռնիզմին։
 Պոստմոդեռնիզմի  մեկ  այլ  առանձնահատկություն՝  այս  հոսանքի  հեղինակներըհաճախ են դիմում անցյալին։
  Պոստմոդեռնիստները համոզված են, որ պատմությունըմիանգամայն սուբյեկտիվ է, քանի որ դա այն է, ինչ պատմում է որոշակի մի անհատ, ևհենց սա է, որ Ու. Էկոն անում է իր բոլոր ստեղծագործություններում։
  Անցյալին դիմելը շատ հատուկ է իտալական պոստմոդեռնիստական վեպի համար, որտեղ պատմությունը  ներկայացվում  է  երկու  պլանով.  առաջինում  բացահայտվում  են  «պաշտոնական  պատմության  ստերը»,  և  փորձ  է  արվում  վերականգնել  իրադարձություններիիրական  ընթացքը,  իսկ  երկրորդում  առանց  միանշանակ  պատասխան  տալու`  պատկերվում  են  այն  մեխանիզմները,  որոնք  կասկած  են  առաջացնում,  այստեղից  էլ`  նորկանխավարկածներ,  ենթադրություններ։
   Ճշմարտացիության  պատրանքը  այն  միջոցներից  է,  երբ  հեղինակը  թաքնվում  է  հերոսի  հետևում,  ով  իբր  այդ  ամենի  ականատեսն է եղել։
  Դ. Ուռնովը գրում է, որ ժամանակակից գրականության հիմնական շարժիչ  խթանը  «ճշմարտության»  և  «հորինվածքի»  հակադրությունն  է`  արձագանք  ասպետական վեպին և պոեզիային` լի հրաշալիքներով1։
  Վեպի վերջին էջերում Ու. Էկոնապացուցում  է  վեպի  ճշմարտացիությունը։
   Նա  հաղորդում  է  կղզու  կոորդինատները`լայնությունը  և  երկարությունը,  այդ  վայրերում  հետազոտությունների  մասնակցածմարդկանց  վկայություններ  է  մեջբերում՝  դրանով  իսկ  ստիպելով  ընթերցողին  հավատալ իր կարդացածին։
  Ճշմարտացիության ձգտումը բնորոշում է Ու. Էկոյի ոճը։
  Վեպըսյուժեի  պարզությամբ  հանդերձ  իրենից  ներկայացնում  է  ինտելեկտուալ  խաղերիբարդ  համալիր։
   Նշենք  նաև,  որ  գրողների  համար  ճշմարտացիության  մեծացումըիրենց հերոսների համար միայնությունից փախչելու ձև է։
 Ն.  Պասխարյանը  այսպես  է  գրում  XVIII  դ.  վիպագիրների  մասին.  «Այդ  շրջանիգրողները  այս  կամ  այլ  կերպ  խաղում  են  չհորինվածություն,  միշտ  ընթերցողին  թույլեն տալիս իմանալ այդ խաղի մասին, բայց և միշտ  թողնելով կասկած` դրա իրականլինելու վերաբերյալ»1։
  Խաղը պոստմոդեռնիզմի հիմնական բնորոշումներից մեկն է, ևառաջին  հերթին`  հենց  գրողի  խաղը  ընթերցողի,  խաղը  տեքստի,  խաղը  որպեստեքստ։
  Ու. Էկոն խաղում  է Դ. Դեֆոյի տեքստի հետ` օգտվելով  «Ռոբինզոն Կրուզո»վեպից, միևնույն ժամանակ այն վերամշակում է։
  Այստեղից է գալիս ինչպես XVIII դարին, այնպես էլ պոստմոդեռնիզմին յուրահատուկ «պատմական, փաստագրական կամնամակագրական  ժանրերի  իմիտացիա`  դիմելով  քիչ  հայտնի  կամ  ընդհանրապեսանհայտ  մարդկանց  գրած  պատմությանը,  որը  իրականում  անհնար  է  ստուգել»2։
 Բացի այդ՝ հայտնի պոստմոդեռնիստական խաղի մասունքները արդեն կային XVIII դ.գրականության մեջ։
  Նամակները երբեք այնքան տեղեկություն չեն հաղորդում, որքանպատկերացում  են  տալիս  հավերժության  մասին։
   Վեպը  պատմում  է  «Դափնե»  նավիվրա  մնացած  Ռոբերտո  դե  լա  Գրիվեի  գրած  վեպի  մասին։
   Երկու  վեպերն  էլ  չունենտրամաբանական  ավարտ։
   Ու.  Էկոն  կիրառել  է  պոստմոդեռնիստական  հնարքներ,որոնք  օգտագործել  է  նաև  Իտալո  Կալվինոն  իր  «Եթե  մի  ձմեռային  գիշեր  մի  ճանապարհորդ…» վեպում։
 Ու.  Էկոն՝  որպես  պոստմոդեռնիզմի  տեսաբան  և  պոստմոդեռնիստ  գրող,  իր  տեսական  գործերում  քննում  ու  բացատրում  է  պոստմոդեռնիստական  գրականությանմեխանիզմներն  ու  առանձնահատկությունները։
   Նրա  գործերին  հատուկ  են  պոստմոդեռնիզմին  վերագրվող  գրեթե  բոլոր  հատկանիշները`  ինտերտեքստուալության  լայնկիրառում,  հեգնանք,  ժանրերի  միախառնում,  բաց  լինելը,  ինչպես  նաև  իտալականպոստմոդեռնիզմին հատուկ դեդեկտիվային տարրի ընդգրկումը և դիմումը պատմությանը։
   Սակայն,  մեր  կարծիքով,  Ու.  Էկոյի  պոստմոդեռնիզմը  չի  կարելի  անվանել  հոռետեսական,  ավելին՝  իր  երկերով  նա,  ասես,  ցանկանում  է  «պաշտպանել»  պոստմոդեռնիստական  գրականությունը`  ցույց  տալով,  որ  պոստմոդեռնիստական  գրականությունն էլ, չնայած մասսայականացման իր միտմանը, կարող է տալ բարձրարվեստգործեր։
 Հասմիկ ԿարապետյանՊՈՍՏՄՈԴԵՌՆԻԶՄԸ ԻՏԱԼԻԱՅՈՒՄ։
  ՈՒՄԲԵՐՏՈ ԷԿՈՅԻ «ՆԱԽՈՐԴ ՕՐՎԱ ԿՂԶԻՆ»` ՈՐՊԵՍ ՊՈՍՏՄՈԴԵՌՆԻՍՏԱԿԱՆ ՎԵՊԲանալի բառեր՝ պոստմոդեռնիզմ, մոդեռնիզմ, իտալական գրականություն, Ումբերտո Էկո,Դանիել Դեֆո, պոստմոդեռնիստական տեսություն, նշանագիտություն,ինտերտեքստուալություն, խաղ տեքստի հետ ։

Հոդվածում  ներկայացված  են  իտալական  պոստմոդեռնիզմի  վերաբերյալ  Ջ. Վատտիմոյի,  Վ. Պեդուլլայի, Ռ. Չեզարինիի հիմնական տեսությունները։
  Ներկայացված է իտալական պոստմոդեռնիստական  գրականության  առանձնահատկությունները  Էկոյի  ստեղծագործությունների  օրինակով։
  Բացի այդ վերլուծվում է «Նախորդ օրվա կղզին» վեպը զուգահեռներ անցկացնելով  Դ. Դեֆոյի «Ռոբինզոն Կրուզո» վեպի հետ։
