ԱՐՏԵՆԻ-ԱՐԱԳԱՏԻ ԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ BՐԱՀԱՆԱԿՆԵՐԻ ԲԱԱՀԱՅՏՈՒՄ ԵՎ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ  Այն ընդարձակ սարահարթ է, որը լցված է անդեզիտներով, անդեզիտային բազալտներով, դացիտային լավաներով, տեղ-տեղ ծածկված տուֆով, տուֆով, տուֆոդացիտի ալյուվիալ-դելյուվիալ-պլյուվիալ նստվածքներով: Մարզի հիմնական ջրվեժը սահմանամերձ Ախուրյան գետն է:   Սկիզբ է առնում Արփի լճից և թափվում Արաքս գետը:   Ուսումնասիրվող տարածքի երկրորդ գետը Մաստարայի ջրհեղեղն է, որը սկիզբ է առնում Արագած լեռան հարավային ճյուղից ՝ հոսելով Մեծամոր գետը Ակնա լճի շրջանում: Տեկտոնական տեսանկյունից ուսումնասիրվող տարածքը (Ախուրյան գետի հոսանքն ի վար) տեղակայված է Արաքսի միջլեռնային գոգավորության հարավ-արևմտյան մասում, որի կառուցվածքը տրվում է առանձին գոգավորությունների համադրությամբ (ներկայացված է նորածին, վերին պլիոցեն-մարդածին նստվածքներ):   Հարավարևմտյան մասում լավայի աննշան ծածկույթի տակ բացահայտվում են վերին միոցենի նստվածքային շերտերը, որոնք առանձնացնում են Արաքսի կոտրվածքը: Ուսումնասիրող տարածքում, որը տեղակայված է Արագածի լեռնազանգվածի հարավարևմտյան մասում, մենք անցկացրել ենք էլեկտրական հետախուզական ուսումնասիրություններ ՝ օգտագործելով ուղղահայաց էլեկտրական հնչեղության (UEZ) մեթոդը:   Արդյունքում տարածաշրջանում կառուցվեցին առավելագույնի երկրաբանական-երկրաֆիզիկական հատվածները: անջրանցիկ շերտի ռելիեֆի քարտեզներ (paleorelief):   Ուսումնասիրությունների արդյունքում տարածքում ստորգետնյա ջրերի հոսքերը տարանջատվել են:  Այս տվյալները կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա հիդրոերկրաբանական աշխատանքների ընտրության համար [1, 3]: 1963-1964թթ. Անցկացվեց ՀՀ երկրաբանական վարչության (Ասատրյան Ռ. Ս., Ասլանյան Ս. Մ., Սարգսյան Լ. Ա.) Երկրաֆիզիկական արշավախումբը Արարատի գոգավորության տարածքում և հարակից լեռնային և չոր շրջաններում (ներառյալ Թալինի և Անիի շրջանները) 1: 100,000 մասշտաբի էլեկտրահետախուզական աշխատանքներ `էլեկտրահետազոտական ​​մեթոդով խորը երկրաբանական ուսումնասիրության նպատակով և հիդրոերկրաբանական տեսանկյունից հեռանկարային կառույցներ հայտնաբերելու նպատակով: 1967-1972 երկրաբանական վարչության երկրաֆիզիկական արշավախմբային ջոկատը (Գոզալյան Ե. Գ., Մինասյան Ռ. Ս.) Անցկացրեց 1: 100000 և 1: Թալինի, Արմավիրի և Անիի տարածաշրջաններում 50,000 մասշտաբի էլեկտրական հետախուզական աշխատանքներ:   Նախկին էլեկտրահետախուզական ուսումնասիրությունների տվյալները մշակվել են, համեմատվել են մեր հետազոտությունների արդյունքները: Ըստ մեր էլեկտրահետախուզական մեթոդների տվյալների ՝ Արագած լեռան արևմտյան լանջի համար, որտեղ rt. 100-600 օմ առավելագույն արժեք ունեցող մի քանի ցածր դիմադրության գոտիներ, այդ թվում `Արագած-Քարակերտյան լայն ցածր օմմ գոտին (Նկար 1) [1]:  Այս գոտին գծագրվում է որպես ընդհանուր ցածրավազանային ստորերկրյա ջրավազան, որի լայնությունը հասնում է 1-15 կմ-ի: Ըստ UEZ- ի ՝ երթուղիների երկայնքով կառուցվել է երկրաէներգիա, կազմվել է ընդարձակ ջրբաժանի ռելիեֆի համապարփակ քարտեզ և նշվել ստորերկրյա ջրերի շարժման հիմնական ուղիները (Նկար 2) [1]: Դաշտային աշխատանքի մեթոդներ և տեխնիկա:  Հաշվի առնելով ուսումնասիրված 300400 մետր խորությունը `որպես կերակրման գծի առավելագույն բացում, ընդունվում է AB = 1500 մ:   Տարածքի տեղանքը հատվում է նեղ կիրճերի և կիրճերի հետ:   Դրա հետ կապված ազիմուտները տրված են երկրային մակերևույթի ռելիեֆի բնույթով (օգտագործվել են դաշտային ճանապարհներ և արահետներ):   Դաշտային աշխատանքների ընթացքում կատարվել են ստուգման չափումներ, որոնք կազմում են դիտարկվող կետերի ընդհանուր թվի 5 և 3% -ը:  Դաշտային աշխատանքներում որպես չափիչ սարք օգտագործվել է A-72 տիպի ավտոկենսատենսոր, կերակրման ստացման միացում, բաց ծածկույթով պղնձե պողպատե KPSMLO մետաղալար, իսկ BAS-80 չոր մարտկոցներ որպես էլեկտրաէներգիայի աղբյուրներ [5, 6]: առավելագույն քարտեզ (նկ. 1):  ρ թ: Աշխատանքի արդյունքները.   Ա Մաքս-ի քարտեզի վրա, Արագած գյուղի տարածաշրջանում, տեղամասի հյուսիս-արևմուտքում, դիտվում է 750-1000 օմ դիմադրության արժեք:  Ըստ էլեկտրական հետախուզության, Արագած գյուղի տարածքում բարձր ճնշման շերտերի ուժը գտնվում է 150-200 մետր միջակայքում, իսկ հյուսիս-արևմուտքում այն ​​իջնում ​​է 40-75 մետր:   1000-1500 օմ դիմադրության ամենաբարձր արժեքները դիտվում են տեղանքի հարավ-արևմուտքում, Թալինի ջրանցքի հյուսիսարևմտյան ուղղությամբ այն հասնում է մինչև 25-50 մ, Ախուրյան գետի ափերին `մինչև 100 մ:  Բարձր բարձրության վրա գտնվող տարածքները համընկնում են բաժանված ջրբաժանների հետ:   Ρ- ի արժեքների նվազումը, հավանաբար, կարելի է բացատրել այն փաստով, որ այդ շերտի լավաներն ավելի ճեղքված են, և որոշ ներխուժողներ ջրատար են:  Այս երկու ցածրադիր գոտիները նայում են հյուսիս-արևելք:   Հարավ-արևելյան ուղղությամբ կա 250-400 օմ ցածր դիմացկուն գոտի, որը միացված է նաև ճեղքված ջրատարի առավելագույն քարտեզին: արժեքներով լավաով:  ρ թ: ρ թ   Ρ թ-ի արժեքների նման կտրուկ փոփոխությունը ամբողջ տարածքում բացատրվում է տարբեր և լավային ապարների երկրաբանական կառուցվածքների առանձնահատկություններով: Գծապատկեր 1. Արտենի-Արագածի տեղամաս առավելագույն քարտեզ: 1․р թ: max isogser, Ohm.m, 2. Հորեր (M.1. 25000) Արտենի-Արագածի տեղանքի տարածաշրջանային ջրազերծող շերտի ռելիեֆային քարտեզը կազմված է 1: 25,000 մասշտաբով մենք հաշվի ենք առել մակերեսային նստվածքների ուժը, անջրանցիկ հորիզոնի վերևում գտնվող ժայռային համալիրը և UEZ- իկետերի բացարձակ բարձրությունները:  Ներկայացված քարտեզը ցույց է տալիս տարածաշրջանային ջրակայուն հորիզոնի հիմնական գծերը, պալեորիզի բացարձակ բարձրությունները, ինչը թույլ է տալիս որոշել հնարավոր ջրի կուտակումների բաշխումը և ստորերկրյա ջրերի շարժման ուղղությունը (Նկար 2): Կատարված էլեկտրահետախուզական աշխատանքների վերամշակումը և էլեկտրական ուսումնասիրությունները թույլ են տալիս Արթենի-Արագածի ստորերկրյա ջրային ավազանը բաժանել երեք անկախ ջրային ավազանների, որոնք իրարից բաժանվում են տարածաշրջանային ջրային մարմիններով: Նշենք, որ Արագածի կենտրոնական ջրային ավազանները սահմանազատվում են 800-850 մ բացարձակ խորության վրա, իսկ Արթենի հյուսիս-արևելյան ավազանը `750 մ խորության վրա: Ըստ էլեկտրահետախուզական նյութերի, մենք գնահատել ենք Արթենի-Արագած ցածրադիր համատեղ ավազանը հետևյալ տարածքներով. Ա) Կենտրոնական (Արտենի գյուղից հարավ-արևմուտք) մոտ 18 կմ 2, բ) Հյուսիս-արևմտյան Արտենի 5 կմ 2, գ ) Արագած (Արագած գյուղի տարածք) 10 կմ 2:   Վերջին երկու ավազանները սահմանված չեն հյուսիսից, դրանք հիմնականում սնվում են Արագածլեր լեռնազանգվածի արևմտյան լանջից: Գծապատկեր 2. Արթենի-Արագածի տեղանքի ռելիեֆային տարածքի քարտեզ:  1. Ստորերկրյա ջրերի հոսքի ուղղությունը, 2. Հորեր (M.1): 25000) Արագածի ստորգետնյա ավազանը սնվում է նրանից արևմուտք հոսող հոսքով, որը սնվում է Կարսի սարահարթից, հատկապես Ախուրյան գետից: Paleorelief քարտեզի վրա նշված բոլոր ջրատարները գործնական հետաքրքրություն են ներկայացնում ստորերկրյա ջրերի հայտնաբերման համար:  Ի վերջո, նշված ստորգետնյա ջրերի հոսքերը ձգվում են, հիմնականում հոսում են Արարատյան գոգավորության արտեզյան ավազան, որը ստորերկրյա ջրերի արտանետման շրջան է [1, 3, 4]:  Արթենի-Արագածի տարածքում կատարված էլեկտրահետախուզական արդյունքների ընդհանրացումները թույլ են տալիս կատարել հետևյալ հիմնական բացահայտումները. • ρ թ: Առավելագույն քարտեզը տալիս է ընդհանուր պատկերացում ուսումնասիրվող ամբողջ տարածքի էլեկտրական դիմադրության բնույթի փոփոխության մասին, որը կարծես լավայի ծածկ է: • Որոշվել է տարածաշրջանային ջրազրկող շերտերի վերևում հայտնաբերված ապարների ուժի փոփոխությունը:   Արդյունքում ներկայացվեց տարածաշրջանային անջրանցիկ շերտի ամփոփ քարտեզը: • Ըստ էլեկտրահետախուզական նյութերի, մենք բաժանել ենք Արթենի-Արագած ցածր ավազանի միացյալ ավազանը ստորգետնյա ջրերի երեք անկախ ավազանների: • Տարածաշրջանային ջրազրկող շերտի ռելիեֆի ջրատարների թվարկված խորացումները ստորերկրյա ջրերի շարժման և կուտակման առավել կենտրոնացված տարածքների ուղղությամբ են:   Այս կայքերը կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա հիդրոերկրաբանական աշխատանքների ընտրության համար: GRAKANUTYUNTovmasyan Arthur Artenis- ԱՐԱԳԱSԻ ԳՐԱՍԵՆՅԱԿՆԵՐԸ ԵՎ ԵՆԹԱROՐԿԱԿԱՆ AVՐԻ ԱՆՎԱՆՆԵՐԻ ՀԱՅԹՆԱԲԵՐՈՒՄ ԷԼԵԿՏՐԱՀԵՏԱԽՈՒUՈՒՏՅԱՆՈՒՆԵՍ ՄԵՏՈԴՈՎ Բանալի բառերի զանգված, հրաբխային լավայի հիդրոֆոբային շերտ, հանքային ջրերի պաշար ։

Հոդվածը  ներկայացնում  է  Արագածի  լեռնազանգվածի  հարավարևմտյան  մասում կատարված էլեկտրահետախուզական ուսումնասիրությունները, որի տվյալների արդյունքում մեկնաբանվել են ընդլավային ռեգիոնալ ջրամերժ շերտերը, որոնց  վրա  ձևավորվել  են  ստորերկրյա  ջրահոսքերը  և  ջրավազանները։
   Այդ  կապակցությամբ ուղղաձիգ էլեկտրազոնդավորման (ՈՒԷԶ) մեթոդով կառուցվել են ρ թ max -ի և  ռեգիոնալ ջրամերժ ընդլավային շերտի հավաքական քարտեզներ, որոնք կարելի է  օգտագործել ջրաերկրաբանական հետագա աշխատանքները ճիշտ կազմակերպելու  նպատակով։
