Նախաբան   Լեզվական համակարգում ամենաակտիվը բառապաշարն է, բառի բարդությունը լեզվի բառակազմությունը հարստացնելու հիմնական ուղիներից մեկն է:   Լեզվական գրականության մեջ բարդությունը սահմանվում է որպես ընդհանուր շեշտադրմամբ երկու կամ ավելի հիմնական տերմիններից կամ բառերից կամ արտահայտություններից բաղկացած կոմպոզիցիա: Հայերեն բառակազմության առանձնահատկությունները կքննարկվեն ինչպես լեզվի ամբողջական կառուցվածքը ներկայացնող ուսումնասիրություններում, այնպես էլ բուն շարադրությանը նվիրված ստեղծագործություններում: Բառերի մասնատելիության ընկալումը նկատելի է նույնիսկ վաղ [6, 8], բայց, ինչպես նա նշում է քերականական աշխատանքներում: Հովսեփյան. «Ըստ հայերենի քերականության մեջ ընդունված սխեմայի ՝ բառակազմության հիմնախնդիրները քերականական ձեռնարկներում առանձնացված չեն եղել, այլ քննվել են յուրաքանչյուր բառի նկարագրության հետ միասին ՝ ուղեկցող քերականական հատկությունների շարքում» [5, էջ. 5]: Աշխարհաբարի քերականությունը ներկայացնող հեղինակներից առաջինը, նախորդները, քննում էին բառակազմական իրողությունները ՝ որպես լեզվական համակարգի առանձին և անկախ դրսևորումներ: Աբեղյան [1]: հիմնականում անկրկնելի, irEd. Աղայան Մ. Աբեղյանի տեսության մեջ նա առավել անընդունելի է համարում այն, որ վերջինս բոլոր տեսակների հետ հարաբերություններին անդրադառնում է որպես «բարդություն» իրենց բոլոր տեսակների, ինչպես նաև նախնական բարդությունների, որի արդյունքում բաղադրության կառուցվածքային տարբերությունները բառերը մթագնում էին:   Նա «բարդություն» է անվանում միայն այն բառերը, որոնք մեկ բառում ներկայացնում են երկու կամ ավելի հիմնական տարրերի միավորում, և, մասնավորապես, իրական բարդությունների սահմանման հիմքը դրանցում երկու բաղադրիչ հիմքերի պարտադիր առկայությունն է [2, p. 271]:  Սերմերի հիմքը բառի այն մասն է, որին ավելացվում է արմատ կամ վերջածանց, բաղադրիչ հիմքը բառի այն մասն է, որն ավելացվում է սերմերի հիմքին:  Հիմքերի հաջորդականության բաղկացուցիչ հիմքը միշտ վերջին բաղադրիչն է [4, p. 15]:   Հայոց լեզվին բնորոշ իրական բարդություններում բայ-հիմքը գործում է որպես բաղկացուցիչ հիմք ՝ արտահայտելով հիմնական իմաստը [3, p. 219]: Կաղապարների բազմազանության տեսանկյունից, կաղապարների հնարավորությունները բավականին հին են ՝ բավարար բառարանային հնարավորություններով:   Սույն հոդվածում մենք անդրադարձել ենք իրական հիմքում ընկած բարդությունների պատվերով նկարագրությանը, որի հիմքում ընկած են հիմքերը: Գրաբարի բառակազմական համակարգի ամբողջական պատկերը ներկայացված է աշխատության մեջ «Գրաբարի բառարանագրությունը Լ. Հովսեփյանին տալիս է irkazmat» գրքում: Մենք, ունենալով հատուկ նպատակ, այն է, որ բայի բաղադրիչի հիման վրա ներկայացնել իրական բարդությունների ձևաբանական ձևերը, մի կողմ ենք թողել հիմնական + վերջածանցի ձևանմուշը:  Մենք մի կողմ ենք թողել այն կազմավորումները, որոնցում ունենք հիմքերի համադրություն, բայց կա ածանց (ներ), այսինքն ՝ հիմքի նկարագրությունը իրական բարդության մեջ տալու համար մենք ապավինել ենք բացառապես ձևանմուշներին առաջնային հիմքեր, հիմքեր, որոնք բառակազմական տեսանկյունից չեն կարող բաժանվել:   Սրանք SjS, SS հիմնական ձևանմուշներն են ՝ իրենց բոլոր ենթաբաղադրիչներով, որոնցում մենք ունենք արմատային փոփոխություն կամ քերականական փոփոխություն: Ուսումնասիրությունը հիմնված է 5-րդ դարից մեզ փոխանցված մատենագիտության բառապաշարի վրա, որը վերցված է «Նոր Հայկազյան» բառարանից:  Բառերի տարրերի կանոնավոր և կառուցվածքային համատեղելիությունը ներկայացնելիս անհրաժեշտության դեպքում օգտագործենք բառարանագրության մեջ ընդունված պայմանական նշանները: S- նախնական (հիմքի ձայնավորի ձևափոխված ձևը ՝ S), a- վերջածանց, f- քերականական մասնիկ, j- հոդ, c- կապ, p- նախածանց, C գոյական, A- ածական, T-year, D դերանուն, B -by, M-macbay, N- նախորդ, Sh-link, D- արտասանություն: Բարդության բաղադրիչներին պատկանելու կարգի որոշումը հաճախ դժվարություններ է առաջացնում անվանական արմատային համանունության պատճառով, արմատներով առանձին չապացուցված կամ ձևանմուշում այլ արժեք ձեռք բերած, խոսքի տարբեր մասերից բառացիորեն տարբերակված ՝ մասսայական փոխանցումների միջոցով կամ այլ իրողություններ: Նման դեպքերում, հետևելով Լ. Հովսեփյանին, առաջնորդվելով կանոնավոր պատկանելությամբ, ուղղակիորեն (տե՛ս Ա + հիմնարար սկզբունքների ձևանմուշը) ​​բաղադրիչների իմաստային կապերով [5, էջ. 141]: Գրաբարում բայը լրացվել է գոյականներով, մակաբերներով, դերբիներով, ածականներով, դերանուններով [9, էջ. 88]:   Բնականաբար, իրական բարդության մեջ որպես նախընտրելի (իմ վերջին) բաղադրիչ հանդես եկած բայը կստանա խոսքի նշված մասերում արտահայտված լրացումներ: Ընդհանրապես շարահյուսական կապերի իրական բարդությունները, խոսքի լեզվական կենսունակությունը ՝ որպես բառի ստորադաս անդամ, ուղիղ համեմատական ​​է դրա կենսունակությանը ՝ որպես բարդության ենթակա բաղադրիչ: և այդպիսով, գերակշռությունը C + B բաղադրիչն է:   Ընդհանրապես, գոյականն և բայը առաջին տեղում է երկրորդ տեղում `բացարձակ բառի գործողության տեսանկյունից, գոյականը` որպես հիմնական բաղադրիչ, բայը `որպես վերջին բաղադրիչ, պայմանավորված է նրանով, որ հիմնական իմաստը հայկականությանը հատուկ միացություններում բարդությունը արտահայտվում է երկրորդ բաղադրիչով: Հարկ է նշել, որ բարդությունը հիմնականում հոդակապված է, բաղադրիչների մի շարք ներքին կապերով, հաճախ խնդրահարույց (հայրենասիրական, կարկտաբեր, ժայռոտ, ճահճային), նաև երբեմն (անդունդ, անձրև, ճակատագիր, աշխարհագրագետ, գիշերային բու, կին խոսնակ ) Ածականները հիմնականում կազմվում են այս ձևաբանական ձևով:   Արդյունքում ստացված գոյականները նկատելիորեն պակաս են, ավելին ՝ դրանք հաճախ ունեն A / C համարժեքություն, կամ ավելի ուշ դրանք արդեն գոյություն են ունեցել: լեռնագնաց, լուսավորող, լուսավորող, սպարկիր, խամամոկ, խաչակիր, կողացին, բրուտ, առաջնորդ:   Ինչպես ճիշտ նկատեց Լ. Հովսեփյանի խոսքով ՝ նմանությունները հիմնականում հիմնված են «գործ», «քիր», «կալ», «վար» բայերի վրա [5, էջ. 151]: Ինչ վերաբերում է A + B ձևանմուշին, ապա այս ձևանմուշը կիրառվում է միայն այն դեպքում, երբ գոյություն ունի ածականի և մակբայի մի կողմից նույնականացում, իսկ ածականի և գոյականի մյուս կողմից, այսինքն ՝ ածականի մակրական և գոյականների համապատասխանաբար:   Լ. Այս պարագայում Հովսեփյանը խոսքի առաջին բաղադրիչը որոշելիս առաջնորդվում է այն սկզբունքով, որը մենք հետևել ենք:   Սա վերաբերում է բաղադրիչների շարահյուսական համատեղելիությանը [5, p. 141]:   Բայց հիմնականում գոյականը և մակաբառը համատեղելի են, G + B և M + B ձևանմուշներն ընդունվում են ՝ անկախ այն բանից, որ իջնող հիմքը ՝ առանձին վերցված, ածական է:   Այլ կերպ ասած, գոյականի մեջ վերցված ածականը դառնում է համարժեք գոյականին ՝ մակաբր: Նշենք, որ ածականների գործածությունն ավելի հաճախակի է: ամրացված, դանդաղաշարժ, խնամված, կարճամիտ, լուռ:   Եկեք բերենք օրինակներ մակաբրերի միջոցով: Բառի հիմքը լրացնող ածականի ածականը ՝ բարեսիրտ, կանաչ աչքերով, ճշմարտասեր, չար, առաքինի: Առաջին դեպքում կազմը, որպես ամբողջություն, կարելի է ասել բացառապես ածական է: Եզակի օրինակներում, համաձայն ՀՀ ազգային բանկի տվյալների, մենք ունենք A / G բանավոր զանգվածային անհամապատասխանություն: պերճախոս, կոպիտ, երկրորդ դեպքում ՝ գերակշռող ածական (տե՛ս վերևում բերված օրինակները), պակաս - A / G տարբեր բառ: հնագույն, օտար ծնունդ:   Հարկ է նշել, որ մակարաբար գործածված ածականը պայմանավորված է գործի հարաբերությամբ, գոյականի կողմից վերցված ածականը պայմանական է:  Վերջին դեպքում բաղադրիչը հիմնականում անուղղակի բայ է: բառացիորեն, M + Bio- կենսունակ կաղապարից նկատելիորեն նկատելիորենԱյս «դեռ» (դեռևս, առավել հաճախ ՝ մասամբ), «միշտ» (միշտ, միշտ), «միշտ» (միշտ, միշտ), «յար») ռահվիրաներն են:   Բարդության բաղադրիչների կապը բնական է, պատահական է, կառուցվածքը `բնորոշ իմաստով: է Ի դեպ, արդի հայերենում ներառված են նաև մակաբական գործածությամբ + verbahimk և makbay կամ ածական + verbahimq գոյականը [7, p. 224]: Ձևանմուշներ D + Bd ձևաչափումը խնդրահարույց բաղադրիչ է (ածական կապի եզակի օրինակ `դեպ-առ-բաղադրիչ հարաբերությունների հետ, այսինքն` որտեղ):   «Շատ» (առավել սիրող, ամենասիրող), «այլ» (փոփոխական, փոխակերպիչ), «բոլորը» (ներառյալ, բոլոր բնակիչ), «ես» (ինքնահորինված, ինքնախաղացող) դերանունները և « նույնը »(նույն սեռի, նույն տարիքի): Նշենք, որ այս կաղապարի այլ դերանունները քերականորեն տարբերվում են ուղիղից (ձևանմուշը ՝ Sf): Երեւակայական, տիրապետող, ցինիկ, եսակենտրոն, միակողմանի / միակողմանի: B + B շաբլոնն ունի ցածր ֆունկցիոնալ բեռ, առավել բարենպաստ են այն կոմպոզիցիաները, որոնց բաղադրիչների հարաբերակցությունը ենթակա է:   Բերենք մի քանի օրինակներ: աշխատասեր, ագահ, վնասակար, մուրացկան, թակարդում:  Հարկ է նշել, որ այս ձևանմուշում, որպես հիմնական բաղադրիչ, արտահայտված է «սեր» բայը `արտահայտված մաքուր բաղաձայնով: դարձավ սիրահար, ընթերցասեր: T + B ձևանմուշը հազվադեպ է, բարդությունն ունի պարբերական նշանակություն (հայտնաբերվել են եզակի օրինակներ, ինչպիսիք են մեկ ճգնավորը, կրկնակի տրամագիծը), երկկողմանի, երկբնակարան, յոթ աչքով, կենտրոնախույս, միայնածին, չորս բխում է: Նշենք, որ բաղադրիչների հարաբերակցությունը հիմնականում խնդրահարույց է: Եզրակացության մեջ ծանրաբեռնվածությունը:   Փաստական ​​ուսումնասիրությունից մենք եկանք այն եզրակացության, որ բայական հիմքերը ներկայացված են բառակազմության ճկուն հնարավորություններով:  Իրական բարդության մեջ հանդես գալով որպես նախընտրելի բաղադրիչ ՝ այն զուգորդվում է խոսքի տարբեր մասերի հետ:   Նվազող հաճախականությամբ, ֆունկցիոնալ և M + միջնապատեր: Նախ, ածականները կազմվում են մասերի զուգակցումներից, քանի որ դրանք առաջին հերթին արտահայտում են բնորոշ հարաբերություն ՝ հայտնվելով կամ ստորադաս կամ հարաբերական ածանցյալ իմաստով:   Ի լրումն այն բանի, որ ստացված գոյականները նկատելիորեն քիչ են, վերջիններս հաճախ ունենում են A / Value:   Այսինքն, մենք պետք է գործենք բացարձակ գերակշռությամբ ածականի բանավոր-զանգվածային արժեքով մակդիր շարադրությունների հետ, երբ բարդության և դրա բաղադրիչի բանավոր զանգվածային արժեքները նույնը չեն: ։

Ներկա հոդվածում քննության ենք առել բայական հիմնաբաղադրիչ  ունեցող  իսկական  բարդությունների  ձևաբանական  կաղապարները՝  հենվելով 5-րդ դարից մեզ ավանդված մատենագրության բառապաշարի  վրա։
   Արձանագրվել  են  առավել  հաճախադեպ  մասնակաղապարները՝  համապատասխան  խոսքիմասային  արժեքով,  տրվել  է  բաղադրիչների  ներշարահյուսական հարաբերության ընդհանրական պատկեր։
