 Գիտամեթոդական  գրականության  վերլուծությունը  և  արդիպրակտիկան  վկայում  են  այն,  որ  զարգացման  հապաղումովերեխաների,  այդ  թվում՝  տեսողության  խանգարումներ  ունեցողնախադպրոցականներիգործընթացի խնդիրների  լուծման  հարցում  կարևոր  դեր  է  խաղում  ընտանիքը։
 Հատկապես չտեսնող և թույլ տեսողությամբ երեխաների տարածականկողմնորոշման  ձևավորման  և  զարգացման  գործընթացում  (Վ.  Ա.Ֆեոկտիսովա՝  1993,  Վ.  Վ.  Տկալովա՝  1998,  Ե.  Մաստյուկովա,  Ա.  Տ.Մոսկովկինա՝ 2004, Ռ. Ն. Ազարյան՝ 2008 և այլք)։
 կրթադաստիարակչականբազմաթիվՎերջին  տարիների  թե՛  մանկավարժների,  թե՛  հոգեբանների,  թե՛սոցիոլոգներինպաստեցինզարգացման  հապաղումով  երեխաների,  այդ  թվում՝  տեսողությանխանգարումներ  ունեցող  նախադպրոցականների  հետ  ընտանեկանպայմաններում  իրականացված  կրթադաստիարակչական  խնդիրներիարդյունավետ լուծմանը։
 ուսումնասիրություններըՏեսողության  խանգարումներ  ունեցող  երեխաների  ուսուցման  ևդաստիարակության  գործընթացում  ծնողների  կողմից  իրականացվողմասնագիտացվածտարածականկողմնորոշման  կարողությունների  և  հմտությունների  ձևավորման  ուզարգացման  հարցում,  ամբողջանում  է  անցկացվող  համակարգված շտկողական զարգացնող միջոցառումներով։
 օգնությունը,թվում՝այդՍակայնոչինչպեսենմիջոցներինգրականությանհամապատասխանևպակասըհմտություններին,նվազեցնումլիարժեքմշակվածությունը  և այն հանգամանքը, որ իրենց երեխաներին օգնելու ևօժանդակելու  հարցում  ծնողները  ինքնուրույն  չեն  տիրապետում  բոլորանհրաժեշտնաևընտանեկանիրազեկվածությանպայմաններում չտեսնողների և թույլ տեսողություն ունեցող երեխաներիտարածական  կողմնորոշման  կարողությունների  և  հմտություններիձևավորմանը միտված աշխատանքների արդյունավետությունը։
 երեխաներիհետընտանեկան  պայմաններումիրականացվող  աշխատանքներիարդյունավետության  ապահովման  համար  անհրաժեշտ  է  ծնողներինզինել  այնպիսի  տեսականգործնականշնորհիվ  ընտանիքում  կստեղծվենառաջադրանքներով,  որոնցբարենպաստ  պայմաններնախադպրոցականների  տարածականկողմնորոշման կարողությունների ձևավորման և զարգացման համար։
 Տեսողության  խանգարումներգիտելիքներովևունեցողԱռաջին  հերթին  այս  աշխատանքները  կազմակերպելիս  կամանցկացնելիս  անհրաժեշտ  է  տեսողության  խանգարումներ  ունեցողնախադպրոցական  տարիքի  երեխաների  մեջ  մշակել  տարածությունիցչվախենալու  կարողություն։
   Կարևոր  է  նաև  ուշադրություն  դարձնելլսողության տեղաշարժման ժամանակ ճանապարհի կողմնորոշիչները ևառարկաները հիշելու և դրանց վրա կենտրոնանալու կարողությունների  Այս  գործընթացում  կարևոր  էձևավորման  և  զարգացման  վրա։
 երեխաների՝ ծնողներիտարածությանձևավորմանգործընթացին,  անշուշտ,հրահանգների,հիշողության,  շարժողական  զգացողությունների  վրա,  հասկանալով«աջ»,  «ձախ», «առջևից», «հետևից» բառերի իմաստը և այլն։
 ևկողմնորոշվելուհիմնվելովիրենցկարողությանբանավորձգտումըմեջմասնակցություննԱյսպիսով, ակնհայտ է դառնում, որ տեսողության խանգարումներունեցողկողմնորոշմանկարողությունների  ձևավորմանն  ու  զարգացմանը  միտված  միջոցների,մեթոդների և մանկավարժական մոտեցումների մշակումն  անհրաժեշտնախադպրոցականների  տարածականէ՝  ծնողներին  օգնելու,  որպեսզի  մեթոդապես  ճիշտ  աշխատեն  իրենցերեխաների հետ։
 Ընտանեկան  պայմաններում  տեսողության  խանգարումներունեցող  երեխաների  հետ  իրականացվող  այս  աշխատանքի  հիմքըծնողներին  տեսական  գիտելիքներով  ու  անհրաժեշտ  գործնականհմտություններով զինելն է։
 Ընդ  որում՝  այդ  աշխատանքի  գլխավոր  ուղղություններն  են՝ծնողների  համար  նախատեսված  մանկավարժական  մոտեցումներիմշակում,  որը  կօգնի  նրանց  ճիշտ  կազմակերպելու  տեսողությանխանգարումներ  ունեցող  նախադպրոցականների  տարածականկողմնորոշումն ընտանիքում։
 Մշակել  արդյունավետ  միջոցներ,  մեթոդներ  և  դրանց  կիրառմանպայմաններ,  որոնք  կօգնեն  տեսողության  խանգարումներ  ունեցողերեխաներին՝  ընտանեկան  պայմաններում    կողմնորոշվելու    միկրո  ևմակրո տարածության մեջ։
 Այս  հիմնախնդիրների  լուծումները  մշակելիս  մենք  հաշվի  ենքառել  մի  շարք  խնդիրներ։
   Ընտանիքում  տեսողության  խանգարումներունեցողկողմնորոշմանկարողությունների  և  հմտությունների  ձևավորման  և  զարգացմանաշխատանքում հիմնական խնդիրներն են՝ նախադպրոցականների  տարածական1.  կանխարգելել  այն  վնասակար  սովորությունների  ձևավորումը,որոնք  տեսողական  պաթոլոգիայի  հետևանք  են  և  բացասաբար  ենանդրադառնումկողմնորոշմանկարողության  ձևավորման  և  զարգացման  վրա։
     Օրինակ՝  գլուխըչափազանց  հետ  թեքելը,  առաջ  կամ  կողքի  տանելը,  թեքված՝    ոչուղիղ  քայլելը,  քայլքի  ժամանակ  ձեռքերը  ձգելը,  ոտքերով  աղմկոտձայներ արձակելը և այլն,երեխաների  տարածական2.  ձևավորել  և  զարգացնել  գլխի,  իրանի,  պարանոցի,  ոտքերի    դիրքի,ձեռքերի  ճիշտ  շարժումները  ամպլիտուդայի  ճիշտ  պահպանումը,որոնք  կարևոր  դեր  ունեն  տարածության  մեջ  կողմնորոշվելուհամար,3.  ճիշտ  կողմնորոշվել  «աջ»,  «ձախ»,  «առաջ»,  «ետ»    և    նման  այլառաջադրանքների կատարման ժամանակ,4.  ձևավորել  միկրո  և  մակրո  տարածության  մեջցուցումներով,հիշողությամբ,ուշադրությամբ,բանավորներբանայինշոշափելիքով,կարողություններ,ձայնայինկողմնորոշիչներովկողմնորոշվելու5.  ձևավորել  տեղաշարժման  ընթացքում  տարբեր  պայմաններում(ուղիղ  գծով,    դեպի  վերելք,  իջնել  և  բարձրանալ  աստիճաններով  ևայլն)  կողմնորոշվելու կարողություններ։
 Այս  նպատակին  հասնելու  համար  անհրաժեշտ  է  կիրառել համակարգված  հոգեբանամանկավարժական  մոտեցումներ,  այսինքն՝տարածական  կողմնորոշման  խնդիրը  պետք  է  լուծվի  տեսողությանխանգարումներ ունեցող  երեխաների   խոսքային, ձայնային ընկալման,հիշողության, ներբանային շոշափելիքի ձևավորման և զարգացման հետհամատեղ։
 Ելնելով  վերը  նշվածից՝    ակնհայտ  է  դառնում,  որ  ընտանեկանպայմաններում  տեսողության  խանգարումներնախադպրոցականների  տարածական  կողմնորոշման  կարողություններիձևավորմանն ու զարգացմանը միտված աշխատանքների արդյունավետիրականացման  համար  ծնողները  պիտի  ունենան  համապատասխանգիտելիքներ և գործնական կարողություններ ու հմտություններ։
 ունեցողեն,որՄերկողմիցունեցողվկայումիրականացվածուսումնասիրություններիընտանիքում  տեսողությանարդյունքներըխանգարումներնախադպրոցականների  տարածականկողմնորոշման  կարողությունների  ձևավորմանը  միտված  աշխատանքները  միշտ  չէ,  որ    արդյունավետ  են  ընթանում,  իսկ  հաճախ  էլ  չենիրականացվում  ընդհանրապես։
   Այս  գործընթացի  դժվարություններըհիմնականում  պայմանավորված  են  ոչ  միայն  նշված  երեխաներիտեսողության  խանգարումների  տեսակով,  հոգեբանաֆիզիկական  ևտարիքային  զարգացման  առանձնահատկություններով,  այլև  ծնողների՝այդ  հարցերի  մասին  տեղեկացվածության  նվազ  մակարդակով    ունրանց՝ ընտանեկան պայմաններում այդ աշխատանքի կազմակերպմանև անցկացման գործնական հմտությունների պակասով։
 Այս  խնդիրների  լուծմանն  ուղղված  հատուկ  գիտամեթոդականգրականության  վերլուծությունը  վկայում  է  նաև  այս  հարցի  ոչ  լիարժեքտեսական և գործնական վերամշակման մասին։
 Հաճախբացակայումմոտեցումները,փորձարարությամբ  վերամշակված  և  հիմնավորված  միջոցներընախադպրոցականներիտեսողության  խանգարումներտարածականկողմնորոշմանզարգացումըկազմակերպելու  համար,  ծնողներին  օգնող  մեթոդներն  ու  գործնականունեցողձևավորումնտեսականենուուղիները։
     Իսկ  ընտանիքներում  նման  աշխատանքը,  որպես  կանոն,իրականացվում  է  ծնողների  սեփական  փորձի  և  գիտելիքների  հիմանվրա։
 Ներկայացնում  ենք  տեսողության  խանգարումներ  ունեցողնախադպրոցականների  տարածական  կողմնորոշման  կարողությունների՝  ընտանեկան  պայմաններում  ձևավորման  և  զարգացմանկազմակերպման  նպատակովծնողների  համար  նախատեսված  օրինակելի  համալիր,  որն  իր  մեջ  ներառում  էաշխատանքների«Տեսականև հմտություններ» հիմնական բաժինները։
 կարողություններգիտելիքներ»,«Գործնական1.  «Տեսական  գիտելիքներ»  բաժնում  ներառել  ենք  այնպիսի  կարևորթեմաներ,  ինչպիսիք  են  «Չտեսնող  և  թույլ  տեսողություն  ունեցողնախադպրոցականների հոգեբանական, ֆիզիկական և տարիքայինզարգացման  առանձնահատկությունները»,  «Վնասակար  սովորություններ,  որոնք  բացասաբար  են  ազդում  տարածականկողմնորոշման  կարողությունների  և  հմտությունների  զարգացմանվրա»,  «Տեղաշարժման  և  ճիշտ  կեցվածքի  պահպանմանը  միտվածկանոններ և պահանջներ»,  «Տեսողության խանգարումներ ունեցողկողմնորոշման  առանձնահատերեխաների  տարածականկությունները՝հրահանգներով,հիշողությամբ,շոշափելիքով  և  այլն»,  ինչպես  նաև  նշվածներբանայինկարողությունների կիրառումը գործնականում։
 բանավորևբնույթը,զարգացմանբացասաբար2.  Կարողանալ  հաշվի  առնել  երեխայի  տեսողության  խանգարմաներկրորդականաստիճանըխանգարումների  դրսևորման  ձևերը  տարածական  կողմնորոշմանվարժությունների  և  առաջադրանքների  կատարման  ժամանակ,բարենպաստ  պայմաններ  ստեղծել  դրանց  կազմակերպման  ևանցկացման  համար,  շտկել  բոլոր  վնասակար  սովորությունները,որոնքեն  անդրադառնում  տարածականկողմնորոշման  կարողությունների  և  հմտությունների  ձևավորմանու զարգացման վրա (նկար 1) ։
 Մեծ  տեղ  ենք  հատկացնում  բանավոր  ցուցումների,  հիշողության,ներբանային  շոշափելիքի,  լսողության  ընկալման  միջոցով  երեխաների՝միկրո  և  մակրո  տարածության  մեջ  կողմնորոշվելու  կարողությանձևավորմանը  միտված  հատուկ  վարժությունների,  առաջադրանքների  ևխաղերի՝  ծնողների  կողմից  ընտրության  ձևերին  և  իրականացմանմեթոդներին։
   Մենք  կարևորում  ենք  նաև  տեսողության  խանգարումներնախադպրոցականների՝  տարածությանունեցողմեջ  տարբերպայմաններում կողմնորոշվելու կարողության ձևավորման ուղղությամբծնողների գիտելիքները և հմտությունները (ուղիղ գծով, աստիճաններովիջնել  և  բարձրանալ՝  հենվելով  ներբանային  շոշափելիքի  վրա,կողմնորոշվել  տարածության  մեջ  դիմացից  եկող  քայլերի  հիման  վրա,բռնելով  բռնատեղից,  լսելով  մեծահասակի  բանավոր  հրահանգները,ցուցումները և այլն)։
 Տեսողության  խանգարումներ  ունեցող  նախադպրոցականներինախատեսված  տարածական  կողմնորոշմանզարգացմանը  միտված  մերծնողների  համարկարողությունների  ձևավորման  ևցուցումները  նախատեսված  է  այնպես,  որ  նրանք  կարողանանաստիճանաբար  տիրապետել  տեսական  գիտելիքներին  և,  այնուհետև, դրանք իրականացնել  գործնական կարողություններում։
 Այսծնողներիհացերումկարողությունների  աստիճանըստուգելու  և  ինքնաստուգման  համար  մենք  առանձնացրել  ենքտեսական  գիտելիքների  և  գործնական  կարողությունների  այնհամալիրը, որին պետք է տիրապետի ծնողը։
 Օրինակ՝  «Տեսական  գիտելիքներ»  բաժնից  ծնողները  պետք  էիմանան՝•  տեսողության  խանգարումներ  ունեցող  նախադպրոցականներիզարգացմանհոգեբանական,ֆիզիկականտարիքային,առանձնահատկությունները.•  վնասակար  սովորությունները  (գլուխը  չափազանց  հետ  կամառաջ  ուղղված  լինելը,  կողքի  թեքված  քայլքը,  ձեռքերը  առաջպարզելը, անհամաչափ քայլվածքը  և այլն), որոնք բացասաբարեն  անդրադառնում  տեսողության  խանգարումներ  ունեցողնախադպրոցականներիկողմնորոշմանկարողության ձևավորման և զարգացման վրա.տարածական•  ստեղծել բարենպաստ պայմաններ չտեսող և թույլ տեսողությունունեցող  երեխաների  անվտանգ  տեղաշարժման  համար.  տալհստակ  և  ամբողջական  բանավոր  ցուցում,  տեղաշարժմանբոլոր  ավելորդ  առարկաները,ճանապարհից  ազատելերևույթները,բացատրելևերեխաներինառարկաների  դասավորվածությունը,  օգտագործել  ձայնայինկողմնորոշիչներ և այլն.ներկայացնել•  գլխի և իրանի ճիշտ դիրքը, քայլելիս ոտնաթաթի դրվածքը, ձեռքիշարժումների ամպլիտուդայի պահպանումը.և  խաղեր,•  վարժություններ,  առաջադրանքներեն  տեսողության  խանգարումորոնքնախատեսվածունեցողնախադպրոցական  տարիքի  երեխաների՝  միկրո  տարածությանմեջ, մոտակա շրջակայքում, մակրո տարածության մեջ, տարբերպայմաններում՝վերելքի, վայրէջքի  ժամանակ  և  այլն  տարածական  կողմնորոշմանզարգացման համար։
 գծով,  աստիճաններով,ուղիղԲացի  վերը  նշված  գիտելիքներից,  փորձարկման  վերջումծնողները  պետք  է  ձեռք  բերեն  նաև  մի  շարք  կարևոր  գործնականկարողություններ։
 Նրանք պետք է կարողանան՝ •  հաշվի առնել երեխայի տեսողության խանգարման աստիճանը ևբնույթը, •  երեխաների  մոտ  առկա  երկրորդական  խանգարումներիառանձնահատկությունները,•  տարածականկողմնորոշմանձևավորմանժամանակ  պահպանել  պարապմունքների  կանոնակարգը  ևռեժիմը,  գիտենալ  որոշակի  վարժությունների  հակացուցվածլինելը և այլն։
 կարողությանԱյսպիսով,միտվածենտեսողությանխանգարումներունեցողնախադպրոցականների  տարածական  կողմնորոշման  կարողությունների  ձևավորումը  և  զարգացումը  կազմակերպելու  և  անցկացնելուհամար  ներկայացված  տեսական  մոտեցումները,  տեսանկյունները  ևգործնականկատարելագործելու  այդաշխատանքը  ընտանիքում։
   Տեսողության  խանգարում  ունեցողնախադպրոցականների  տարածական  կողմնորոշման  կարողությունների  ձևավորումն  ու  զարգացումն  ընտանիքում  միայն  այսպայմաններում հնարավոր կլինի հասցնել դրական արդյունքի։

Աշխատանքում  ներկայացվում  են  տեսողության  խանգարումներ  ունեցող  իրականացվող  տարածական կողմնորոշման կարողությունների ձևավորման տեսական  և  հիմնական  մոտեցումները։
