Tourismբոսաշրջությունը համաշխարհային տնտեսության ամենաարագ զարգացող հատվածներից մեկն է:  Tourismբոսաշրջության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով ՝ 2014 թվականին ամբողջ աշխարհում միջազգային զբոսաշրջիկների թիվը հասել է 1133 միլիոնի (նախորդ տարվա աճը 4,3 տոկոսով):  Touristsբոսաշրջիկների 53% -ը ճանապարհորդել է հանգստի, ժամանցի, հանգստի, 27% -ը `հարազատներին այցելելու, կրոնական վերաբերմունքի, 14% -ը` բիզնեսի, 6% -ը `այլ նպատակների համար 1:   Համաշխարհային ճամփորդության և զբոսաշրջության խորհրդի տվյալներով ՝ 2014-ին զբոսաշրջության ոլորտը կազմել է համաշխարհային ՀՆԱ-ի 9,8% -ը կամ 7,5 տրիլիոն դոլար ՝ ապահովելով 276 մլն աշխատատեղ 2:  Ըստ ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների, 2014-ին Հայաստան է ժամանել 1,203,746 զբոսաշրջիկ (2013-ի համեմատ ցուցանիշն աճել է 11,3% -ով):   2014 թվականի հունվար-դեկտեմբերին երկրից զբոսաշրջություն է մեկնել 1,198,060 մարդ 3: Arամանումներ 382240: DeparturesLine. 1. Հայաստան ժամանող զբոսաշրջիկների թիվը մեկնարկում է 2006-2014թթ. Ներքին զբոսաշրջիկների թիվը Հայաստանում 2013 թ.-ին կազմել է 859 703: 669 540 մարդու փոխարեն 5:   Համաշխարհային ճամփորդության և զբոսաշրջության խորհրդի կողմից անցկացված վերլուծության արդյունքների համաձայն `Հայաստանում զբոսաշրջության համախառն ներդրումը ՀՆԱ-ում 1 UNWTO Tourism Highlights, 2015 Edition, pp. 4-5, http: //unwto.org/: 2 WTTC Travel & Tourism Economic Impact 2015 World, էջ. 1, http: //www.wttc.org/.3 «Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 2014-ի հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին», էջ 122, http: //armstat.am/file/article/sv_12_14a_421.pdf: 4 Տվյալները հիմնված են ԱՎSS 2007-2015թթ. Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վերաբերյալ հրապարակումների վերաբերյալ `www.armstat.am: 5 «Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 2015 թ. Հունվարին», http: //armstat.am/file/article/sv_01_15a_422.pdf: 2014 թվականը կազմել է 578,5 միլիարդ դրամ (ՀՆԱ-ի 12,7 տոկոսը):  Tourismբոսաշրջության ոլորտում ներգրավված մարդկանց թիվը 2014-ին կազմել է 133,7 հազար մարդ (ընդհանուր զբաղվածության 11,3% -ը) 1:   Ըստ ՀՀ ԱՎ According-ի, 2014-ին Հայաստանում կար 268 հյուրանոցային հարմարություն (դրանք ներառում են հյուրանոցներ, հյուրանոցային հանգստավայրեր, առողջարաններ, հանգստյան տներ և այլն):  Նրանց միաժամանակյա հզորությունը 14,395 տեղ էր 2: Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի համաձայն, որը հրապարակվել է «2015 թ.: Tourismբոսաշրջության մրցունակության զեկույցի համաձայն, Հայաստանը 141 երկրների մեջ 89-րդն է ՝ 3,42 գործակցով (2013 թ. 79-րդ տեղում):   Նշենք, որ զբոսաշրջության մրցունակության ինդեքսը բաղկացած է 4 ենթաինդիկատորներից, որոնք հաշվարկվում են 14 հիմնասյունների գնահատումների հիման վրա:  Ենթ ցուցանիշներն են. Զբոսաշրջությանը օժանդակող միջավայրը (57-րդ տեղ), զբոսաշրջության քաղաքականությունը և օժանդակ պայմանները (95-րդ տեղ), զբոսաշրջային ենթակառուցվածքները (84-րդ տեղ), զբոսաշրջության մշակութային և բնական ռեսուրսները (130-րդ տեղ) 3:   2015 tourismբոսաշրջության ոլորտում առավել մրցունակ երկրներն են Իսպանիան, Ֆրանսիան և Գերմանիան:  Georgiaեկույցում Վրաստանը զբաղեցրել է 71-րդ, Ադրբեջանը ՝ 84-րդ, Ռուսաստանը ՝ 45-րդ:  Theեկույցում ասվում է, որ չնայած Հայաստանի դիրքի անկմանը, զբոսաշրջության մրցունակության ոլորտում կան որոշ դրական տեղաշարժեր, մասնավորապես սպասարկման ենթակառուցվածքի, հյուրանոցների տեղերի քանակի, վիզայի քարտեր ընդունող բանկոմատների քանակի առումով:  Improvedբոսաշրջության տվյալների համապարփակության, գնողունակության հավասարության և վառելիքի գների մակարդակի ցուցանիշները նույնպես բարելավվել են:  Մարտահրավերները ներառում են շրջակա միջավայրի պաշտպանության ցածր մակարդակը, բնական ռեսուրսների բնական վիճակը, զբոսաշրջությունը խթանելու մարքեթինգային ջանքերի ցածր արդյունավետությունը, օդային բարձր գները, օդանավակայանի վարձավճարները, անձնակազմի ցածր պատրաստվածությունը և որակյալ աշխատուժի պակասը: Ինչպես աշխարհում, այնպես էլ Հայաստանում զբոսաշրջիկների հիմնական նպատակը հանգստի հանգիստն էր:  Ռեկրեացիոն գործունեությունը անձի գործունեությունն է ազատ ժամանակ `ուղղված ֆիզիկական ուժի վերականգնմանը, բազմաբնույթ զարգացմանը 5:  Ըստ WTTC Travel & Tourism Economic Impact 2015 Armenia, էջ 12, http: //www.wttc.org.2 Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք 2014, էջ 191, www.armstat.am: էջ 78-79: Tourismբոսաշրջության մրցունակության մակարդակով Հայաստանը 141 երկրների շարքում 89-րդն է, http: //civilnet.am/2015/05/07/travel-tourism-competitiveness-report-2015armenia/#.VkR7n9yLSUk. Առանձնացվում են հանգստի հետևյալ տեսակները. Բժշկական-առողջարանային (օգտագործվում են հետևյալ ռեկրեացիոն ռեսուրսները ՝ կլիմայագիտական, բալնեոլոգիական, ցեխաբժշկական), վերականգնողական, սպորտային (սպորտ, լող, դահուկներ, ջրային սպորտ, որսորդություն, ձկնորսություն և այլն), պատմական և մշակութային) 1. Հանգստի ռեսուրսները բնական, պատմական և մշակութային բարդույթներն են և դրանց տարրերը, որոնք նպաստում են մարդու ֆիզիկական «մտավոր ուժի» զարգացմանը, նրա առողջության վերականգնմանը, աշխատունակությանը և զարգացմանը:   Հանգստի ռեսուրսների հիմնական տեսակներն են `լանդշաֆտը, կլիման, ջուրը, բուսական աշխարհը, կենդանական աշխարհը, լողափը, բալնեոլոգիական, բուժիչ ցեխը, ճանաչողական (էքսկուրսիա-պատմամշակութային) 2: McKinsey & Co., կառավարման խորհրդատվության համաշխարհային առաջատար «Հայաստան 2020» ծրագրի նախաձեռնությամբ ընկերությունը խորը ուսումնասիրություն անցկացրեց Հայաստանում զբոսաշրջության ոլորտի վերաբերյալ, առանձնացրեց Հայաստանի հիմնական զբոսաշրջային ակտիվները ՝ գնահատելով դրանք ըստ միջազգայնացման հնարավորություն, միջազգային ներուժ: Տող 2. ՀՀ տուրիստական ​​ակտիվներ 3 Գծապատկեր 3-ից երեւում է, որ Հայաստանը ունի իր հիմնական տուրիստական ​​ակտիվների հիման վրա հանգստի զբոսաշրջության զարգացման զգալի ներուժ:   Ավելին, ավելի շատ հնարավորություններ կան պատմական, մշակութային, կրոնական, առողջարանի, բնության և ժամանցի ռեսուրսների տեսանկյունից: 3 Հայաստան 2020 - Հայաստանի զբոսաշրջության հատված: աճի հնարավորությունների անհրաժեշտ միջոցներ, Երևան, 2005, էջ. 63 ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համաձայն ՝ 2014 թվականի դրությամբ ՀՀ անտառածածկ հողերը կազմում էին 289,5 հազար հա, ջրային հողերը ՝ 25,9 հազար հա, պետական ​​արգելոցների ազգային պարկերի քանակը ՝ 7, իսկ պետությունների քանակը ՝ պետական ​​պահուստները կազմում էին 271:   2014 թվականի դրությամբ Հայաստանում կար 105 թանգարան (ներառյալ մասնաճյուղեր), 28 մասնագիտացված թատրոն, 868 գրադարան 2:   Հայաստանը հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով, եկեղեցիներով և վանքերով:   Ընդհանուր առմամբ, հարկ է նշել, որ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ներառված են Հաղպատի, Սանահինի, Գեղարդի վանքի, Վերին Ազատ հովտի վանական համալիրները, Էջմիածնի եկեղեցիները, Մայր տաճարը և vվարթնոց հնագիտական ​​տաճարը:  Թեկնածուների ցուցակում կան Դվինի ավերակները, Երերույքի տաճարի ավերակները, Թաթ վանական համալիրը, Թաթ անապատը, Որոտանի հովիտը, Նորավանքի վանական համալիրը և Ամաղիի հովիտը 3: Բժշկական-հանգստյան տիպի հանգստի զարգացման համար կա զգալի ռեսուրսային բազա:  ՀՀ առողջապահության նախարարության «Սպա և ֆիզիկական բժշկության հետազոտական ​​ինստիտուտ» ՓԲԸ-ն առանձնացրել է Հայաստանի 10 առողջարանային գոտիներ, որոնք ունեն առողջարանային-վերականգնողական զբոսաշրջության զարգացման համար անհրաժեշտ բոլոր բնական բուժիչ ռեսուրսները. Հանքային ջուր, բուժիչ ցեխ, տորֆ , կլիմայի բուժում:   Այս առողջարանային գոտիներն են. Արզնի, Դիլիջան, Հանքավան-Մարմարիկ, Բջնի-Արզական-Աղվերան, akhաղկաձոր, Ստեփանավան-Գյուլագարակ, Սյունիք, Լոռի, Սան, ukերմուկ 4:   Փորձագետների կարծիքով, մեր երկրի ընդերքից հնարավոր է օրական արդյունահանել 22 հազար խորանարդ մետր կամ 22 միլիոն լիտր հանքային ջուր, բայց հաշվարկները ցույց են տալիս, որ օգտագործվում է հանքային ջրերի պաշարների միայն 2% -ը:   Նշենք, որ ըստ պաշտոնական տվյալների, Հայաստանում կա ավելի քան 200 հանքային ջրի աղբյուր, բայց դրանցից միայն 25-ն են ստացել դրանց օգտագործման իրավունք 5: Հանգստի ժամանցի ներուժը գնահատելու համար օգտագործվում են հետևյալ մեթոդները. Բժշկական-կենսաբանական, հոգեբանական-գեղագիտական, տեխնիկական 6:   Բնական առողջարանային ռեսուրսների ռեկրեացիոն օգտագործման արդյունքն է առողջությունը վերականգնելու արդյունքը, որի դեպքում աշխատունակ մարդկանց թիվն ավելանում է 1 Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, 2015, էջ 203-207, հասանելի է http: //armstat.am/file/doc/99493638.pdf2 Նույն տեղում, էջ 139-142, հասանելի է http: // www. //armstat.am/file/doc/99493613.pdf: 3 հատկություններ, որոնք գրված են Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում, http: //whc.unesco.org/hy/statesparties/am.5 Հանքային ջրի մոտ 2% -ը արդյունավետ օգտագործվում է, մնացածը հոսում է դեպի http: //www.tert.am/hy/news/2011/09/07/jermuk/. հիվանդություն, հիվանդության մակարդակը նվազում է և այլն, այսինքն ՝ սոցիալական արտադրանքը վերափոխվում է տնտեսության այլ ճյուղերի (աշխատունակության բարձրացումը մեծացնում է աշխատանքի արտադրողականությունը, նվազեցնում հիվանդությունների քանակը, առողջապահական ծախսերը և այլն):   Հաշվի առնելով Մաքքինզիի զբոսաշրջային ակտիվների վերլուծությունը, կարելի է ասել, որ Հայաստանը բոլոր հնարավորություններն ունի Հայաստանում ռեկրեացիոն տուրիզմ զարգացնելու համար (քանի որ հայկական հանգստավայրերն ունեն բժշկական-կենսաբանական, հոգեբանական-գեղագիտական, աշխարհագրական, էկոլոգիական բարձր արժեքներ, կա հարուստ պատմական և մշակութային ժառանգություն): Ամփոփելով, կարող ենք փաստել, որ Հայաստանի Հանրապետության աշխարհագրական դիրքը, լանդշաֆտի առանձնահատկությունները, բարենպաստ կլիմայական պայմանները, հանքային ջրերի, բնական և պատմամշակութային հուշարձանների առկայությունը հիմք են հանդիսանում հանգստի զբոսաշրջության զարգացման համար Հայաստանի Հանրապետություն   Հետևաբար, Հայաստանի Հանրապետությունում այս ոլորտը զարգացնելու համար առանձին զբոսաշրջային և առողջարանային տարածքների զարգացման ծրագիր մշակելիս և իրականացնելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել յուրաքանչյուր վայրի պատմամշակութային և առողջարանային ռեսուրսները և հիմք դնել դրանք իրենց ներուժի վրա:  իրականացնել շուկայավարման գործողություններ `Հայաստանի Հանրապետության զբոսաշրջային արտադրանքը միջազգային զբոսաշրջային շուկաներում ներկայացնելու համար, ներդրումներ ներգրավելու ուղղությամբ քայլեր ձեռնարկել ofբոսաշրջային ենթակառուցվածքների զարգացում, պատրաստել գիտական ​​անձնակազմի վերապատրաստում, աշխատուժի վերապատրաստում` միջազգային չափանիշներին համապատասխան, հաշվարկ Բարելավել տուրիզմը; որակի ցուցանիշներ, ylիլեն: Գայանե Թովմասյան ՀԱՆԳՍՏԻ TOԲՈՍԱՇՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՀ-ում Հիմնաբառեր. Զբոսաշրջություն, հանգիստ, առողջարանային ռեսուրս, հյուրանոցային հարմարություններ, մրցունակություն: ։

Ռեկրեացիան  ենթադրում  է  բուժիչ-վերականգնողական  հանգիստ՝  զուգակցված  ճանաչողական  (բնական  և  պատմամշակութային)  գործառույթով։
   Դրա  տեսակներն  են՝  բուժիչ-կուրորտային,  վերականգնողական  և  սպորտային,  ճանաչողական։
  Հոդվածում քննարկվում է զբոսաշրջության ոլորտի առկա վիճակը ՀՀ-ում,  զբոսաշրջության մրցունակության համաթիվը և առկա խնդիրները։
  Վերլուծվել են  ռեկրեացիոն զբոսաշրջության էությունը, զարգացման հիմնական նախադրյալները,  ռեսուրսային հնարավորությունները (կուրորտային, պատմամշակութային և այլն) և  ռեկրեացիոն  ներուժի  գնահատումը  Հայաստանում։
   Կատարվել  են  առաջարկներ՝  ՀՀ-ում ռեկրեացիոն զբոսաշրջության զարգացման նպատակով։
