Գիտ. ղեկավար՝ տ.գ.դ. պրոֆ. Յու. ՍուվարյանԵրկրի  տնտեսության  կայուն  զարգացումը  տնտեսության  այնպիսիառաջընթաց  է,  որը  տնտեսական  հաջողություններ  է  արձանագրում  ոչմիայն  տնտեսվարման  ներկա  փուլում,  այլև  ապագայում։
   Հաշվի  առնելովՀՀ  տնտեսության  արդի  հիմնախնդիրները՝  շատ  կարևոր  է  դառնումառևտրային բանկերի դերի բարձրացումը տնտեսության իրական հատվածի վարկավորման գործընթացի բարելավման ասպարեզում։
  Այս առումով,առևտրային  բանկերը  հանդիսանում  են  այնպիսի  ֆինանսական  կառույցներ,  որոնք  մեծ  ազդեցություն  են  ունենում  տվյալ  երկրի  տնտեսականգործընթացների վրա, քանզի բանկային համակարգում տնտեսական գործունեության  արդյունքները  նույնպես  միտված  են  ապագային  և  պահանջում  են  ներգրավված  ֆինանսական  ռեսուրսների  արդյունավետ  օգտագործում։
 ՀՀ  միջնաժամկետ  զարգացման  հեռանկարները  դրական  են,  որիօգտին  են  խոսում  տնտեսական  ողջամիտ  կառավարման  իրողությունը  ևարտահանման ոլորտների, մասնավորապես՝ թեթև արդյունաբերության ևգյուղատնտեսական  մթերքների  վերամշակման  ճյուղերի  դինամիկ  աճը։
 Ինչպես երևում է գծանկար 1-ից, 2013 թ. ՀՆԱ-ի աճը կազմել է 6.8%, ինչըվկայում է տնտեսության կայուն զարգացման մասին։
 ՀՆԱ-ի աճԱրդյունաբերողներիարտադրանքիգների ինդեքսըԱպրանքների ևծառայություններիարտահանման աճԱպրանքների ևծառայություններիներմուծման աճԳծ. 1. ՀՀ մակրոտնտեսական ցուցանիշներ 2011-2013 թթ․11  Գծանկարը  կազմված  է  հեղինակի  կողմից  կատարված  ուսումնասիրությունների  արդյունքում։
  Տվյալները վերցված են Հայաստանի 2014 թ. վիճակագրական տարեգրքից։
 Չնայած  վերը  նշված  զգալի  հաջողություններին`  ՀՀ  տնտեսությանզարգացման կայուն տեմպերը պահպանելու և աղքատության կրճատումնարագացնելու նպատակով անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել որոշ կարևոր խնդիրների վրա՝•  շարունակել իրական հատվածի զարգացման միջավայրի հետագա բարելավումը։
   Թեև  նախկին Խորհրդային  Միության  մյուս  երկների  շարքում  ՀՀ-ումգործարար միջավայրն ամենաազատականներից է, այնուհանդերձ` իրականհատվածի  զարգացումը  դեռևս  լիարժեք  չի  նպաստում  երկրի  տնտեսականաճին։
 •  Տնտեսական  աճի  դրական  արդյունքները  մատչելի  դարձնել  բնակչությանհոծ զանգվածների համար։
 •  Տնտեսական աճի ակնկալվող ընդլայնման պայմաններում ավելի մեծ ուշադրություն  պետք  է  հատկացվի  աշխատատեղերի  քանակի  մեծացմանը,  արդյունաբերության և գյուղատնտեսական շրջանների տնտեսության զարգացմանը ու սոցիալական պաշտպանության համակարգերի բարելավմանը։
 •  Բարձրացնել  հիմնական  ծառայությունների  մատչելիությունը  ողջ  բնակչության համար։
 Մեր  տնտեսության  զարգացման  առումով  մեծ  կարևորություն  է  ներկայացնում ՀՀ կառավարությոան 2014 թ. մարտի 27-ի N492-Ն որոշմամբընդունված` ՀՀ 2014-2025 թթ. hեռանկարային զարգացման ռազմավարական  ծրագիրը  (ՀԶԾ),  որով  առաջարկվող  քաղաքականությունն  ու  միջոցառումները բաժանվում են 4 խմբի՝1.  զբաղվածության ընդլայնում, ինչը նախատեսում է ծրագրի գործողությանառաջին  հինգ  տարիների  ընթացքում  զբաղվածության  ընդլայնում՝  շեշտադրելովորակյալ,  բարձր  վարձատրվող  աշխատատեղերի  ստեղծմանն  ուղղված  գործողությունների վրա, մարդկային  կապիտալի  զարգացում,  որն  ուղղված  է  լինելու  առաջնայինծառայությունների  ծավալի,  որակի  և  մատչելիության  աճին  (ներառյալ՝  առողջապահություն, կրթություն, գիտություն, մշակույթ ու առաջնային ենթակառուցվածքներ)՝  հատուկ  շեշտադրելով  նաև  մարդու  և  բնության  փոխհարաբերություններիներդաշնակ զարգացումը,3.  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգի  բարելավում,  որի  գործողությունները միտված են լինելու գործող համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը  (ներառյալ՝  հասցեականության  և  նպատակայնության  ավելացում)  և  երկարաժամկետ հատվածում ֆինանսական կայունության հիմքերի ստեղծմանը՝ ապահովելով  սոցիալական  երաշխիքների  համապարփակ  տրամադրում,  սոցիալականռիսկերի էական նվազում և աղքատության կրճատում,4.  երկրի  կառավարման  համակարգի  ինստիտուցիոնալ  արդիականացմանգործողությունները,  որոնք,  ապահովելով  որդեգրված  հիմնարար  քաղաքականությունների  շարունակականությունը,  միտված  են  լինելու  պետության  արդյունավետության աճին, պետության տրամադրության տակ գտնվող ռեսուրսների ընդլայնմանը և նպատակային օգտագործմանը, տրամադրվաող ծառայությունների որակիև  մատչելիության  ավելացմանը,  կոռուպցիայի  նվազեցմանը,  որոշումների  ընդունման  թափանցիկության  և  այդ  գործընթացներին  քաղաքացիական  հասարակության մասնակցության աստիճանի մեծացմանը։
 Ակնհայտ  է,  որ  երկրի  հեռանկարային  զարգացման  ծրագրի  իրականացման  գործընթացում  ՀՀ  առևտրային  բանկերի  կողմից  իրական  հատվածի  ներդրումային  քաղաքականությունը  իր  մեջ  ներառելու  է  տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական նպատակներ։
  Ներդրումային քաղաքականության տնտեսական նպատակներ պետք է հանդիսանան՝  արտադրության ծավալների աճը,  ստվերային տնտեսության կրճատումը,   ձեռնարկությունների մրցակցության բարձրացումը,  թողարկվող արտադրանքի (ծառայությունների) որակի բարձրացումը,  ներմուծման կրճատումը, արտահանման ծավալների աճը,  ներքին նյութատեխնիկական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործումը,  մարզերի տնտեսական զարգացումը,  արտադրական հզորությունների վերագործարկումը և վերակառուցումը,  ֆինանսական ռեսուրսների հոսքը արտադրական ոլորտ։
 Սոցիալական նպատակները պետք է կայանան հետևյալում՝  նոր աշխատատեղերի ստեղծում, բնակչության եկամուտների աճ,  հասարակության մեջ սոցիալական արդարության ամրապնդում,  բնակչության արտահոսքի նվազում և ներհոսքի խթանում,  երկրում ներքին միգրացիոն գործընթացների կարգավորում։
 Այս բոլոր նպատակներին  հասնելու համար պետք է  իրականացնել միշարք միջոցառումներ, մասնավորապես՝  ձևավորել վարկային ներդրումների համար բարենպաստ միջավայր,  կատարելագործել  ներդրումային  ոլորտը  կարգավորող  իրավապայմանագրային դաշտը,  վերացնել վարչարարական խոչընդոտները,  մշակել ներդրումային միջոցների ներգրավման արդյունավետ համակարգ,  ձևավորել  ներդրումային  ոլորտը  կարգավորող  պետական  կառավարմանմարմինների օպտիմալ կառուցվածք,  մշակել և արմատավորել ներդրումները խթանող միջոցառումներ։
 Մակրոտնտեսական  ցուցանիշների  փաստացի  զարգացումները,  մասնավորապես՝  տնտեսական  աճի  տեմպերը,  զգալիորեն  շեղվել  են  կայունզարգացման  ծրագրի  մակրոտնտեսական  ցուցանիշների  նախատեսվածսցենարից,  ինչը  մեծապես  պայմանավորված  է  2008  թ.  համաշխարհայինֆինանսատնտեսական  ճգնաժամով։
   Ինչպես  Հայաստանում,  այնպես  էլբազմաթիվ  այլ  երկրներում,  միջնաժամկետ  և  երկարաժամկետ  կանխատեսումների  անորոշությամբ  պայմանավորված՝  զարգացման  ծրագրերնիրենց  տեղը  զիջեցին  հակաճգնաժամային  ծրագրերին։
   Համաշխարհայինտնտեսական  վիճակի  էական  վատթարացումը  հատկապես  բացասականազդեցություն ունեցավ բաց տնտեսություն ունեցող երկրների, այդ թվում՝ՀՀ  վրա։
   Չնայած  այն  հանգամանքին,  որ  ճգնաժամով  պայմանավորված՝տնտեսությունը  ժամանակավորապես  նահանջեց,  2010-2011  թթ.  սկիզբառած՝  արտահանման  խթանմանն  ուղղված  քաղաքականության  արդյունքում  երկարաժամկետ  հեռանկարում  կարձանագրվեն  բավականբարձր  և  արտահանման  կողմնորոշում  ունեցող  տնտեսական  ցուցանիշներ։
   Ակնհայտ  է,  որ  նման  ցուցանիշների  ապահովումն  էապես  պայմանավորել  է  ներդրումային  ներկայիս  ծավալների  մի  քանի  անգամ  մեծացումը,որը կարելի է իրականացնել առևտրային բանկերի կողմից իրականացվողներդրումային  գործընթացին  զուգակցող  բոլոր  ռիսկերի  ապահովագրության  համակարգի  զարգացման  հիման  վրա։
   Ուստի  վարկային  ներդրումների խրախուսման ռազմավարությունը պետք է հիմնված լինի միջազգային պրակտիկայում կիրառվող խրախուսման միջոցների վարկանիշի ձևավորման,  ներդրումային  ծառայությունների  մատուցման  և  ներդրումայինուղղակի  ներգրավման  միջոցների  ճիշտ  համակցման  վրա։
   Այս  առումովհարկ  է  նշել,  որ  ՀՀ  տնտեսության  նախորդ  տարիների  զարգացումները,դրանք  պայմանավորող  գործոնների  վարքագիծը,  ինչպես  նաև  տնտեսության  ինստիտուցիոնալ  հենքի  ուժեղացմանն  ուղղված  բարեփոխումներիընթացքը ՀՀ տնտեսությունը վերականգնել է և 2013 թ. գերազանցել է նախաճգնաժամային  մակարդակը։
   Մեր  կարծիքով,  առաջիկա  տարիներիընթացքում  երկրի  տնտեսական  աճի  ապահովումը  պայմանավորված  էտնտեսության  իրական  հատվածի  այնպիսի  ոլորտների  զարգացման  մակարդակով,  ինչպիսիք  են  արդյունաբերությունը,  էներգետիկան,  գյուղատնտեսությունը և այլն։
  Ուստի, տնտեսական ոլորտների վարկավորմանգերակա ուղղություններ կարող են հանդիսանալ՝•  բարձր տեխնոլոգիաների էլեկտրոնային նախագծերը,•  հանքագործությունը և մետալուրգիան,•  էլեկտրական էներգիայի համակարգերը,•  քիմիական արտադրությունը,•  թեթև արդյունաբերությունը,•  համակարգային ծրագրային ապահովման մշակումը,•  սննդի արտադրությունը և փաթեթավորումը,•  զբոսաշրջությունը և այլն։
 Այսպիսով,  հարկ  է  նշել,  որ  թեև  ՀՀ  բանկային  համակարգն  իր  զարգացման ոչ շատ երկար ժամանակահատվածում նշանակալի քայլեր է կատարել,  այնուհանդերձ՝  իրական  հատվածի  հետ  փոխհարաբերություններում դեռևս առկա են լուրջ հիմնախնդիրներ, որոնց լուծումը պահանջում էմշակել և իրականացնել արդյունավետ վարկավորման ռազմավարություն,որը հնարավորություն կտա ապահովել կայուն տնտեսական աճ, որն էլ, իրհերթին, կնպաստի երկրի բնակչության կենսամակարդակի բարձրացմանը։
 Սերգեյ ԹանգյանՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐԿԱՎՈՐՄԱՆ ԳԵՐԱԿԱ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸԲանալի բառեր՝ վարկավորում, գերակա ուղղություններ, ՀՆԱ-ի աճ։

Հոդվածում քննարկված է երկրի տնտեսության ոլորտների վարկավորման գերակա ուղղությունների հիմնախնդիրները։
  Ուստի, բացահայտվել են տնտեսության  արդի հիմնախնդիրները և առևտրային բանկերի դերը այդ հիմնախնդիրների արդյունավետ  լուծման  ասպարեզում։
   Իրականացվել  է  մակրոտնտեսական  մի  շարք  ցուցանիշների  վերլուծություն,  որի  արդյունքում  բացահայտվել  են  տնտեսության  վարկավորման  գերակա  ուղղությունները։
   Մշակվել  է  տնտեսության  զարգացման  ռազմավարություն,  որը  կնպաստի  երկրի  տնտեսության  հետագա  աճին։
   Քննարկվել են տնտեսության զարգացման ուղղությունները 2014-2025 թթ.։
