ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՏԵԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱՄՆԵՐԻ MODամանակակից մարտահրավերները modernամանակակից պայմաններում համեմատական ​​քաղաքագիտության մեջ տեղեկատվական անվտանգության, տեղեկատվական պատերազմների և տեղեկատվական միջավայրի խնդիրները նշանակալի տեղ են զբաղեցնում 20: Տեղեկատվական պատերազմը պետությունների, հասարակական կազմակերպությունների պայքարն է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների միջոցով դրանք տեղեկատվական զենքի վերածելով և տարբեր գաղափարներ տարածելով:   Երկարաժամկետ ազդեցությունը հասարակության կարծիքի և զանգվածային գիտակցության վրա պայմանավորված է տեղեկատվական պատերազմների առանձնահատկություններով:   Eraամանակակից դարաշրջանում տեղեկատվական պատերազմները անմարդկային են: Մարդկային քաղաքականությունը լուրջ սպառնալիք է:  Հատկապես վտանգավոր է, երբ նրանք աջակցում են կիբերպատերազմին, տարածմանը և առճակատմանը պետական ​​մակարդակով ՝ զարգացնելով տարբեր հաղորդակցական գործընթացներ:  ՀՀ տեղեկատվական քաղաքականության սուբյեկտները ձգտում են ամրապնդել տեղեկատվական միջավայրը:   Անկախության, ժողովրդավարության, խաղաղության, միջազգային համագործակցության և հայկական ինքնության պահպանման արժեքները կարևոր են տեղեկատվական հասարակության կայացման համար:  ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորումը, Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման խնդիրները, Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունների զարգացումը, համահայկական գերակա խնդիրները, ուղղակիորեն ենթարկվում են հակա տեղեկատվական և հոգեբանական պատերազմների մարդասիրական գործողություններ:   Ագրեսիվ տեղեկատվական արշավ հայ հասարակության դեմ 20 Մանրամասների համար տե՛ս Панарин И. Ն., Տեղեկատվական պատերազմը և աշխարհաքաղաքականությունը, Մ., 2006. էջ., SPb., 2008, Rid T. and Hecker M., War 2.0:  Անկանոն պատերազմը տեղեկատվական դարաշրջանում (PraegerSecurity International), Praeger, 2009, Singer PW and Friedman A., Cybersecurity and Cyberwar. Ինչ պետք է իմանան բոլորը to: Օքսֆորդի համալսարանի մամուլ, 2014, էջ. 1-16 և այլն 21 Այս մասին տե՛ս Հ. Քոչարյան, Տեղեկատվական համակարգի զարգացման հիմնախնդիրները ազգային անվտանգության համատեքստում, Երևան, «Նորավանք» հիմնադրամ, 2002, Աթանեսյան Ա., Ինտերնետը ՝ որպես Լ NationalՀ ազգային անվտանգության տեղեկատվության պաշտպանության հարթակ // «21-րդ ԴԱՐ» , Թիվ 6 (52), 2013 թ., Էջ 35-61, Ադրբեջանի հակահայկական տեղեկատվական սկանդալները թուրք-ադրբեջանական դիրքերից էին:  Պարբերաբար օգտվելով միջազգային հարաբերությունների լարվածությունից ՝ Թուրքիան և Ադրբեջանը հակահայկական ատելություն են քարոզում ՝ փորձելով փոխել իրականությունը:  Ավելին, անընդհատ կատարելագործելով տեղեկատվական պատերազմի տեխնոլոգիաները ՝ ուղղված Հայաստանի հայկական համայնքների դեմ:   Միջազգային հանրությունը, հիմնվելով անվտանգ ապրելու ցանկության վրա, մշակել է համապատասխան ընթացակարգեր `տեղեկատվական հոսքերի հետևանքով կործանարար վտանգները կանխելու համար:   Հայաստանը, որպես տեղեկատվական անվտանգության սուբյեկտ, ակտիվորեն վարում է երկկողմ-բազմակողմ բանակցություններ ՝ ստանձնելով մի շարք պարտականություններ ՄԱԿ-ի, ԵՄ-ի, ԵԽ-ի, ԵԱՀԿ-ի, ԵԱՏՄ-ի շրջանակներում: Սումգայիթի ողբերգությանը, որը համարվում է Հայոց ցեղասպանության շարունակություն, հաջորդեց Հայաստանի և Արցախի միավորումը:  Եվ այսօր հայ-ադրբեջանական սահմանին հաճախ արձանագրվում են հրադադարի ռեժիմի խախտման դեպքեր, ըստ որոնց ներկայացվում են տարբեր տվյալներ, դառնում վերլուծության ու ուսումնասիրությունների առարկա:  Վերջին օրերին գրանցվել են աննախադեպ ռազմական գործողություններ, իսկ հասարակական ոլորտում ազգային աշխարհայացքը փոխելու համար անհրաժեշտ է իրականացնել համապատասխան տեղեկատվական ծրագրեր:   2014 թ. Նոյեմբերի 12-ին ողբերգական դեպք տեղի ունեցավ հայ-ադրբեջանական շփման գծում: Ռուսական «Իգլա» զենիթահրթիռային հարվածը հասցվեց ՀՀ Պաշտպանության բանակի 22 Մի -24 գրոհային ուղղաթիռի, որը մասնակցեց ՀՀ-ին: -NKR զորավարժություններ: ,   Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության հայտարարության համաձայն ՝ հայկական ուղղաթիռը հարձակվել է ադրբեջանական դիրքերի վրա, ինչի արդյունքում վերջիններս կրակ են բացել ու ոչնչացրել այն 24:  Սակայն ՀՀ ՊՆ մամուլի խոսնակ Ա.Հովհաննիսյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «Ադրբեջանական կողմի հերյուրանքները, թե հայկական ուղղաթիռները գրոհել են իրենց դիրքերը, անիմաստ են, նրանք պատասխանեցին:  Ուղղաթիռի բեկորների ուսումնասիրությունը թույլ կտա հաստատել, որ ուղղաթիռը զինված չի եղել:  Իրավիճակի այս սրումը ադրբեջանական համակարգի կողմից շարունակվում է, Երևան, «Նորավանք» հիմնադրամ, 2009, Հարությունյան Գ., Հայերի կազմակերպության տեղեկատվական անվտանգության հիմնախնդիրներ // «21-րդ ԴԱՐ», թիվ 2 (20), 2008, էջ 1-18, ՀՀ տեղեկատվական համակարգի զարգացման հիմնախնդիրները ազգային անվտանգության համատեքստում, Երևան, Նորավանք հիմնադրամ, 2002 և այլն: 22 Տե՛ս Լ NKՀ ՊՆ հաղորդագրությունը (12.11.14):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //www.nkrmil.am/ հիմնական: 23 Տե՛ս «Ամփոփվել են« Միասնություն 2014 »զորավարժությունների արդյունքները» (27.11.14): Տեսք ՝ 01.05.2016 ՝ http: //razm.info: 24 Տե՛ս Сбитый вертолет:  Karabakhարաբաղում 8 ժամ գույն (Նոր լուսանկար, տեսանյութ) (Թարմացված ՝ 02): 13) Այցելել է 01.05.2016 թ. ՝ http: //haqqin.az. Դա այն ժամանակ էր, երբ ուղղաթիռն արդեն վայրէջք էր կատարել… »25:  Տարածաշրջանում ավիահարվածները կարծես խորհրդանշական են դարձել նոր աշխարհաքաղաքական զարգացումների համար:   Հայկական ուղղաթիռը խփելուց մեկ տարի անց, Թուրքիան խփեց ռուսական Սու -24 ինքնաթիռը թուրք-սիրիական սահմանին 26: Միջոցառումը տարատեսակ մեկնաբանությունների տեղիք տվեց:  Ռուսական «Կոմերսանտ» պարբերականը Թուրքիայի Վարչապետ Ա.Դավութօղլուին գրել է. «Ի՞նչ կարելի է անել Ադրբեջանի գրավյալ տարածքները վերադարձնելու համար» ՝ որպես պատասխան Ռուսաստանի տնտեսական և քաղաքական պատժամիջոցներին ՝ aարաբաղյան ճակատից մուտք գործելու քայլ: «   Թուրքիայի Հանրապետությունը պաշտոնապես համարվում է Հայաստանի Հանրապետության հնարավոր արտաքին սպառնալիք 28, ինչը հայ-թուրքական հարաբերությունների հաստատման նախապայմանների մեջ է դնում Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման հարցը 29:   Ռուսաստանի ձգտումը հաշտեցման Թուրքիայի ձգտումը ուղղակիորեն բացակայում է հայտարարությունների մակարդակում, և հայ-ադրբեջանական փխրուն հրադադարի պայմաններում ռուս-թուրքական շահերի շարունակական բախումը կարող է դրդել ադրբեջանական կողմին ավելի արկածախնդրական քայլերի:  Եվ արդյոք քաղաքագետ Ա. Իսկանդարյանը հավատում է, որ Ադրբեջանը պոտենցիալ խնդիրներ ունի Լեռնային Karabakhարաբաղի հետ 30, բայց մեր մարտական ​​պատրաստությունը, ներառյալ զգոնությունը և նպատակային հետախուզական գործողությունները, պետք է առաջնային դեր խաղան բոլոր դերակատարների քաղաքական շահերի համար:   Տարածաշրջանային մակարդակում Հայաստանի և Արցախի տեղեկատվական գործունեության հիմնական սպառնալիքները Արցախի տեղեկատվական անվտանգությունը ադրբեջանական ուղղության հիմնական նպատակներն են. 1: 1) Հայաստանին խնամք, հայերի հետ կապված մշակութային և նյութական արժեքներ, «ոչնչացում» ի տարբերություն Ադրբեջանի վերելքի. Ի տարբերություն ընդհանուր թշնամու (հայերի) 25 Հովհաննիսյան Ա. (12.11.2014):  Դիտում ՝ 01.05.2016 ՝ https. //www.facebook.com/arcrun/posts/766944816674462: 26 Տես ՝ Թուրքիան խփեց ռուսական ինքնաթիռը Սիրիայի հետ սահմանին (լրացված) (24.11.15):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //civilnet.am. 27 Տեսեք, թե ինչպես է Թուրքիան պատրաստ կռվել ղարաբաղյան ճակատում (26.11.15):   Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //www.kommersant.ru. 28 Տե՛ս Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարությունը, որը հաստատվել է ՀՀ Նախագահին առընթեր ազգային անվտանգության խորհրդի կողմից 2007 թ. Հունվարի 26-ի նիստում: 29 Տե՛ս Shirani A., Հայաստան-Թուրքիա միջպետական ​​հարաբերությունների զարգացում (1991-2013) // «Հասարակական գիտությունների տեղեկագիր», № 1, 2014, էջ: 121: 30 Տե՛ս «Եթե ես գիտեի այս մասին, ինչու Իլհամ Ալին չգիտեր», Ալեքսանդր Իսկանդարյան (20.01.16):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //www.1in.am: 31 Տե՛ս Հարությունյան Գ., Քոթանջյան Հ. Ուրիշներ, Ադրբեջանի հակահայկական տեղեկատվական համակարգ, Երեւան, «Նորավանք» հիմնադրամ, 2009, էջ. 61 ձգտել ադրբեջանցիների միասնության: Քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վ. Ըստ Մակարովի, տեղեկատվական պատերազմներն ունեն 3 հիմնական նշան 32, որոնք ամբողջությամբ գործում են հայ-ադրբեջանական տեղեկատվական պատերազմի ժամանակ: 1) թշնամու պետական ​​շահերը վնասելու նպատակային գործունեություն, 2) գաղտնի տեղեկատվական-հոգեբանական գործողությունները ՝ որպես գործունեության կազմակերպված ձև, 3) տեղեկատվական զենքի օգտագործում: Տեղեկատվական զենքը միջոցների և մեթոդների ամբողջություն է, որոնք թույլ են տալիս տեղեկատվությունը գողանալ, խեղաթյուրել կամ ոչնչացնել, սահմանափակել կամ սահմանափակել տեղեկատվության օրինական օգտագործողներին մուտք գործելը, խափանել կամ անջատել համակարգչային համակարգերը, որոնք օգտագործվում են պետականություն ապահովելու համար 33 պետականություն 33:   Հեղինակները տեղեկատվական զենք 34-ը համարում են համակարգչային վիրուսներ, ծրագրային տրամաբանական «ռումբեր», հեռահաղորդակցային ցանցում տեղեկատվության փոխանակումը զսպելու միջոցներ, պետական-ռազմական տեղեկատվական ալիքներով տեղեկատվության կեղծում, փորձարկման ծրագրերի չեզոքացման միջոցներ, նպատակաուղղված տարբեր ծրագրերի համակարգչում հաստատություն   1998 թվականից սկսած ՝ լայնորեն օգտագործված հայկական կայքերը հարձակման թիրախ են դարձել, ինչի մասին վկայում են հայկական կիբերտարածություն ներխուժումները, հետեւաբար ՝ հակահայկական գործողությունները:  Տեղեկատվական զենքը մատչելի է ցանկացած ռազմական զենքից, բայց կարող է ոչ պակաս ցավոտ հարվածներ հասցնել, հատկապես ադրբեջանական օգտագործման դեպքում, այն հանցավոր է արտահայտվում:  Մեկ այլ խորհրդանշական օր 35 (20 հունվարի, 2016 թ.) Ha 32 Տե՛ս Makarov V., Տեղեկատվական անվտանգության քաղաքական և սոցիալական ասպեկտներ:   մենագրություն Մ., 2015, էջ. 153 թ. 33 Տե՛ս Andrusova T., Gomonova Zh., Bagaeva A., Տեղեկատվական զենք և տեղեկատվական պատերազմ, // Ավիացիայի և տիեզերագնացության արդի խնդիրները, №6, 2010, էջ: 403: 34 Տե՛ս Չերեշկին Դ., Սմոլյան Գ., Syիգիչկո Վ., Տեղեկատվական պատերազմի իրողություններ, Պաշտպանող տեղեկատվություն // «Վստահ»: 4, 1996, էջ: 9-12, Քոչարյան Հ., Տեղեկատվական համակարգի զարգացման հիմնախնդիրները ազգային անվտանգության համատեքստում, Երեւան, «Նորավանք» հիմնադրամ, 2003, էջ. 102 35 Տե՛ս 1990 Այս օրը խորհրդային իշխանությունների կողմից համարվում է «ազգային սգո օր», որոնք ճնշում գործադրեցին ադրբեջանցիների վրա, ովքեր հունվարի 20-ին Բաքվում բողոքեցին հայկական անջատողական շարժման դեմ:   Հայերի կոտորածները Տեղահանությունը սկսվել է հունվարի 13-ին (Հարությունյան Գ., Քոթանջյան Հ. Եվ ուրիշներ, Ադրբեջանի հակահայկական տեղեկատվական համակարգ, «Նորավանք» հիմնադրամ, Երեւան 2009, 114 էջ, էջեր 38, 54): ՀՀ դեսպանությունների կայքերը ենթարկվել են ցեղասպանական հարձակումների 36, ինչը, ըստ տեղեկատվական անվտանգության փորձագետ Ս. Մարտիրոսյանի, 2009 թ. Դա սեպտեմբերի 37-ից ի վեր ՀՀ պետական ​​ցանցի առաջին լուրջ հարձակումն էր:  Պատասխան հարվածը չուշացավ: Հայերը կոտրեցին ադրբեջանական բլոգի մեծ պլատֆորմը, հրապարակվեց օգտագործողների 16 հազար տվյալներ 38:   Արդեն հունվարի 28-ին Մոնթե Մելքոնյանի կիբեր բանակի հակերները նոր հարձակում սկսեցին Ադրբեջանի պետական ​​կայքերի ու ադրբեջանական էլեկտրոնային հասցեների դեմ 39:   Մեկ այլ օրինակ է համակարգչային վիրուսը, որը տարածվել է Facebook- ում ապրիլի սկզբին տեղի ունեցած ռազմական գործողությունների ընթացքում:  Տեղեկատվական անվտանգության մասնագետների շնորհիվ կանխվեց օգտագործողի կողմից ՀՀ դրոշով էկրանի պատկերը փոխելու ծրագրի տարածումը 40 41: Ապրիլի 2-ից հայ-ռուս-թուրք-ադրբեջանական ներկայիս հարաբերությունների, զենքի վաճառքի, տարածքային զիջումների, ռուս խաղաղապահների վերաբերյալ քննարկումների մասին խոսակցությունների, «հավաստի աղբյուրների» պակաս չի զգացվում, բայց տեղեկատվական հակազդեցության քաղաքական ուղղվածության հիմնական դրսևորումը պաշտոնական հայտարարությունների մակարդակում է:   Քննադատվեցին ինչպես ՀՀ իշխանությունները, այնպես էլ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի նախագահները, ԱՊՀ արտգործնախարարները, ԵԱՀԿ դեսպանները և ԵՄ դեսպանները, ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի տեղակալի քննադատությունը `այլ դիվանագիտական ​​մակարդակներում ռազմական լուծման վերաբերյալ, և ԵԽԽՎ հռչակագիրը` Ընդունվեց Լեռնային արաբաղի հակամարտությունը 42:  Սակայն մեկ անգամ ևս Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հրապարակեց մեղադրական եզրակացություն 43, որում ասվում էր, որ Հայաստանը «միջազգային իրավունքի կոպիտ խախտում, օկուպացված տարածքներում ստատուս քվոյի պահպանում, գրավված տարածքներում ռազմական ներկայություն, հողերի ժողովրդագրություն» 36 Տեսեք «(20.01 .16), http: //www.banman.am, Հարցազրույց - Սամվել Մարտիրոսյան (20.01.16):   Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //www.1tv.am. 37 Տե՛ս «ՀՀ դեսպանությունների կայքերը ենթարկվել են զանգվածային հակերային հարձակման» (20.01.16):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //www.banman.am. 38 Տե՛ս «Հայկական կիբեր բանակի արձագանք», օգտվող ՝ ArmeniaTV News (20.01.16): Դիտում ՝ 01.05.2016 ՝ https. //www.youtube.com. 39 Տե՛ս «Մոնթե Մելքոնյանի կիբեր բանակը հրապարակել է ադրբեջանական գաղտնի փաստաթղթեր» (28.01.16):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //armenpress.am: 40 Տե՛ս Մարտիրոսյան Ս. (03.04.16):  Դիտում ՝ 01.05.2016 ՝ https. //www.facebook.com/samvel/posts/10154098839793781?fref=nf. 41 Տե՛ս ՇՏԱՊ !! Հիմնական պրոֆիլի նկարը մի դարձրեք եռագույն: Դա իրականում թուրքական վիրուս է:  Ֆեյսբուքահայ հայերից շատերն իրականում ընկել են թուրք հակերների խայծը (03.04.16):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //m.mamul.am. 42 Տե՛ս Լեռնային conflictարաբաղի հակամարտության խաղաղ լուծում, ԵԽԽՎ (19.04.16):   Դիտում ՝ 01.05.2016 ՝ http: //semantic-pace.net. 43 Տե՛ս MID Azerbaijan Spread Extension, (21.04.16):   Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //ann.az. «փոխել ֆիզիկական, ֆիզիկական բնույթը, կանխել հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիների վերադարձը իրենց տները»:  Ի պատասխան, Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը 44 հայտարարեց, որ այս ցինիկ հայտարարությունը խեղաթյուրում է իրականությունը, շուռ է տալիս ակնհայտ փաստերը, փորձում է խափանել բանակցությունները ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հովանու ներքո, որ կարգուկանոն հաստատելու համար անհրաժեշտ են հստակ քայլեր: Ադրբեջանը և բերել հստակ կառուցողական դաշտ:  Չնայած ժամանակ առ ժամանակ հայտարարություններ են արվում Լ Nagorno հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ, բայց ակնհայտ է, որ դրանք բավարար չեն երկու ժողովուրդների խաղաղ գոյակցությունը ապահովելու համար: Ապրիլյան պատերազմից հետո կարող ենք հավաստիացնել, որ ռազմական գործողությունների այս նոր փուլում, տարատեսակ տեղեկատվական գրոհների ենթարկվելով, մենք վերահղեցինք մեր ազգային գերակայությունները ՝ հեռանալով կյանքի նախկին ուղուց, մտանք ապագա կերտելու նոր փուլ ՝ հիմնվելով մեր վրա: սեփական ուժը:  Ընդհանուր առմամբ, կարող ենք ասել, որ Հայաստանը, որպես տեղեկատվական պատերազմի լիիրավ կողմ, ունի մի շարք առանձնահատկություններ: 1. Տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների օգտագործումը լայնորեն հասանելի է Հայաստանի Հանրապետությունում:  2000 Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արդյունաբերությունը ՀՀ Կառավարության կողմից ճանաչվեց որպես Հայաստանի տնտեսության գերիշխող ճյուղերից մեկը 45, որը սկիզբ դրեց այս ոլորտում հայ ՏՏ մասնագետների հաջողություններին:  2015 Ըստ ԱՎSS-ի ՝ Հայաստանի բնակչության 69% -ը օգտվել է ինտերնետից, 46-ը ՝ 2016 թ.-ին: Հայաստանի բնակչության 70% -ը ակտիվորեն օգտվում է ինտերնետից, Վրաստանի դեպքում այն ​​կազմում է 60%, իսկ Ադրբեջանի դեպքում ՝ 61% 47:   Նման պատկերը լայն հնարավորություններ է տալիս ինչպես ժամանակակից մարտահրավերներին դիմակայելու, այնպես էլ խոցելի գրոհներ ստանալու համար:  2016 Ապրիլյան պատերազմն ապացուցեց, որ հայ հասարակությունը, որպես ռազմական իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկատվության հիմնական աղբյուր, նախընտրում է պաշտոնական նորությունները: Ապրիլի սկզբին Facebook- ի հայկական տիրույթում հետևողների թվի վարկանիշային աղյուսակը գլխավորում էր ՊՆ խոսնակ Ա.Հովհաննիսյանը 48, որը հիմնականում օգտագործում է 44 Տե՛ս ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության հայտարարությունը (21.04 .16):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //mfa.am: 45 Տե՛ս «ՏՏ խթանման ծառայություններ 2010. ծրագիրը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մայիսի 20-ի N 666-Ն որոշում:  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //www.arlis.am. 46 Տե՛ս Հայաստան, ինտերնետի օգտագործման, լայնաշերտ և հեռահաղորդակցման հաշվետվություններ, ինտերնետի համաշխարհային վիճակագրություն: Տեսք ՝ 01.05.2016 ՝ http: //www.internetworldstats.com. 47 Տե՛ս «Թվային տարեգիրք 2016» զեկույցը, որը հրապարակվել է «Մենք սոցիալական ենք» -ի կողմից:   Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //www.slideshare.net: 48 Տե՛ս ՊՆ խոսնակի հետևորդների թիվն աճել է 599,5% -ով, Սամվել Մարտիրոսյանը `234,5% -ով (10.04.16):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //past.am: Գործում էր սոցիալական բջջային օգտագործման մեջ տեղեկատվություն փոխանցելու տեքստի ձևաչափ:  Այս մեթոդը հասարակությանը թույլ է տալիս քննադատորեն մտածել ՝ պարզապես ավելի հուսալի թվալով, քան տեսողական կամ լսողական տեղեկատվությունը:   Տեսողական տեղեկատվության պահանջվող քանակը տրամադրվեց ավելի ուշ:   Crisisգնաժամային իրավիճակներում տեղեկատվական վակուումը լրացնելու համար հասարակությունը դիմում է տեղեկատվության տարբեր աղբյուրների:  Այս տարվա ապրիլի 2-6-ը անցկացված հարցման արդյունքների համաձայն (ըստ Alexa.com- ի) ադրբեջանական առաջատար էլեկտրոնային լրատվամիջոցների milli.az, trend.az, haqqin.az- ի հիմնական լսարանը ադրբեջանցիներ են (90% և ավելին ) Վերջիններս օգտագործում են հայկական մամուլը ՝ իրենց տեղեկատվական ծարավը հագեցնելու համար: Այսինքն ՝ ապրիլի 2-6-ը, news.am- ի միջին լսարանի 21,74% -ը այցելություններ է կատարել Ադրբեջանից:  Ի տարբերություն ադրբեջանցիների, հայերը հատկապես հետաքրքրված են ոչ ադրբեջանական կայքեր այցելելու մեջ, ինչը պայմանավորված է ինչպես անհրաժեշտ տեղեկատվական քանակով, այնպես էլ ադրբեջանական կայքերում օտարալեզու հոդվածների բացակայությամբ:   Վերոնշյալ ուսումնասիրության համաձայն ՝ հայերն առավելագույնս օգտագործում են haqqin.az կայքի տրամադրած տեղեկատվությունը, որը չի գերազանցում լսարանի 5% -ը: Միևնույն ժամանակ չպետք է թերագնահատել արտաքին լսարանի հետ ադրբեջանական քարոզչական աշխատանքը, օրինակ, 2009 թվականից գործում է անգլերեն, ռուսերեն, պարսկերեն, թուրքական և հայկական բազմալեզու «ATV International» 49 հեռուստաընկերությունը:   Այն հեռարձակվում է արբանյակի միջոցով հարևան երկրներում, իսկ հայկական հեռարձակումները դիտվում են որպես «Ադրբեջանի մասին ճշմարտությունը հայ հանդիսատեսին փոխանցելու» և «Լեռնային Karabakhարաբաղի հայերին ուղղակիորեն դիմելու» հնարավորություն:   Նման պայմաններում, արտաքին լսարանի հետ աշխատելիս, անհրաժեշտ ենք համարում օգտագործել այն փաստը, որ տեղեկատվությունն անծանոթ մարդկանց հասանելի է, ինչը տվյալ դեպքում բավականին զուսպ է:   Դեռ 1943 թվականին գերմանական ռադիոկայանները հեռարձակվում էին 53 լեզուներով 51: 2. Տեղեկատվական պատերազմի մեկ այլ նպատակ `որպես կանոն, հակառակորդի տեղեկատվական համակարգի վերահսկողության խախտումն է:   Ադրբեջանի կողմից հայկական տեղեկատվական դիրքի ուղղությամբ 49 Տե՛ս Ադրբեջանական հեռուստաալիքը ATV INTERNATIONAL- ը փոխեց պարամետրերը HOT BIRD13 ° E (15.10.11):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //stv-sat.ru: 50 Տե՛ս Հարությունյան Գ., Քոթանջյան Հ. Մյուսները ՝ Ադրբեջանի հակահայկական տեղեկատվական համակարգը:  Ս ..  «Նորավանք» ԳՀԿ, 2009, էջ 42: 51 Տե՛ս Panarin I., Information War and Geopolitics, Generation - M. , 2006, 560 էջ: (Великий путь), էջ. 154 թ. 2016 Ապրիլյան հարձակումը միանշանակ ձախողվեց:   Ըստ ռազմական փորձագետ Կ.Վրթանեսյանի 52. Այս հարձակման հիմնական նպատակներից մեկը հայերի շրջանում խուճապ առաջացնելն էր:   Սակայն անհամեմատ զսպվածությամբ աչքի ընկած հայը նախընտրում էր հիմնական տեղեկատվությունը ստանալ հատկապես պատերազմի առաջին ժամերին օբյեկտիվ տեղեկատվություն տրամադրող աղբյուրներից:   Անվստահելի կայքերի ցանկը մի շարք ակտիվ օգտագործողներ տարածեցին ինտերնետում ՝ տրամադրելով մի շարք տեղեկատվություն, որոնք անհրաժեշտ էին տեղեկատվական անվտանգության համար, բայց պատերազմին հաջորդող օրերին «բանակ դարձած ազգը» նույնպես տրամադրվեց հին տեսանյութերով և նկարներ, որոնք հեռու էին կեղծ տեղեկատվություն արտացոլելուց:   Տեղեկատվության անորոշ հեղեղը հաղթահարելու համար մենք առաջարկում ենք օրենսդրական նախաձեռնությամբ հստակ նշել տեղեկատվական, վերլուծական, ժամանցային կամ այլ տեսակի mediaԼՄ-ները, որոնք կսահմանեն համապատասխան չափից շեղվելու համապատասխան պարտականություններ:  Սա հանրությանը թույլ կտա զեկուցել տեղեկատվությունը առանձին ուղղություններով: 3. Հատկապես «խաղաղ» պատերազմական շրջանում մարտավարական վտանգների և գրոհների գնահատումը դառնում է ավելի դժվար:  2016 Ապրիլին ադրբեջանական կողմը հաճախ ապատեղեկատվություն էր տարածում ՝ հայտնի տանտիրոջը դիպուկահար ներկայացնելով 53, ռեպորտաժ պատրաստելով տեղական ցուցանակի առջև (մինչ այդ ՝ Հ1 հեռուստաընկերության 55 լրագրողը 55 նշան), կեղծ նկարներ 56, կեղծ փաստաթղթի հրապարակում և այլն:  Անկասկած, սա հանդիսատեսի ներքին քարոզչության վարկած է, որը փակ է ցանկացած արտաքին միջամտության համար: 4. Հակամարտության կողմերի կողմից հաշտության սեղանի շուրջ հավաքվելու ցանկացած փորձ ենթակա է տեղեկատվության ազդեցության հակամարտության այս կամ այն ​​կողմի կողմից:  Արդյունքում, ԼRՀ-Ադրբեջան հակամարտության անհավասարակշիռ ընթացքին զուգահեռ, առաջին մարդը ենթարկվում է տեղեկատվական գրոհների 52 Տե՛ս ռազմական փորձագետ: Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության նպատակը խուճապ առաջացնելն է (03.04.16): Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //sputnik.co.am. 53 Տե՛ս Voya in ղարաբաղցի հայ դիպուկահար (տեսանյութ) (08.04.16):   Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //baku.ws: 54 Տե՛ս ANSPRESS- ի թղթակից Talış yüksəkliyində, օգտվող ՝ ANSPRESS TV (08.04.16):  Դիտում ՝ 01.05.2016 ՝ https. //www.youtube.com. 55 Տե՛ս Մեր սահմաններն անառիկ են (05.04.16):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //www.1tv.am. 56 Տե՛ս ադրբեջանցի տղաները գալիս են Ֆիզուլի և ebեբրաիլա (11.04.16):  Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //haqqin.az. 57 Տե՛ս letterարաբաղի նախարարի նամակը (04.04.16):   Դիտվել է ՝ 01.05.2016 ՝ http: //haqqin.az. Մինսկի խումբը, որը շահագրգիռ կողմ է համարվում Լ theՀ կարգավորման հարցում:  Տեղեկատվական պատերազմին բնորոշ «բարեկամ-թշնամի» տարբերակման երկիմաստությունը թույլ է տալիս ակնկալել հակահայկական տեղեկատվության տարածում նույնիսկ ռազմավարական դաշնակիցների դեպքում:  Դրա վառ օրինակը ՌԴ փոխվարչապետ Դ. Ռոգոզինի հայտարարությունն է ՝ Հայաստանին և Ադրբեջանին ռազմական սպառազինություն տրամադրելու մասին 58: 5. Ազգ-պետության ընկալումը որպես հանրային բարձր արժեք շատ տհաճ իրադարձություններ փրկելու միջոց է:  Հատկապես ամբողջ աշխարհի հայերի համար ազգային-պետական ​​անորոշ սահմանների առկայությունը պլանային տեղեկատվական գործողություններ ձեռնարկելու դեպքում ծառայել է որպես «հայ» լինելու և տեղեկատվություն տարածելու լրացուցիչ նախապայման:  Սոխակ Մելքոնյան ՏԵFORԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱՄՆԵՐԻ ERNամանակակից մարտահրավերները ՀԱՅԱՍՏԱՆ Հիմնաբառեր. Հայաստան, Ադրբեջան, Թուրքիա, Ռուսաստան, տեղեկատվության պատվո գրոհ, ապատեղեկատվություն, լրատվամիջոցների ամփոփում: ։

Հոդվածում դիտարկված են ժամանակակից տեղեկատվական պատերազմների բնույթը  և  դրանց  մարտահրավերները։
   Ժամանակակից  պայմաններում  տեղեկատվական  անվտանգության,  տեղեկատվական  պատերազմների  և  տեղեկատվական  միջավայրի  հիմնահարցերը  զգալի  տեղ  են  զբաղեցնում համեմատական  քաղաքագիտության  մեջ։
   Տեղեկատվական  պատերազմները  պետությունների  և  ոչ  կառավարական  կազմակերպությունների  պայքարն  է  տեղեկատվական  տեխնոլոգիաների  միջոցներով՝  տեղեկատվական  զենքի  վերածելով  և  տարածելով  տարաբնույթ  գաղափարներ։
   Տեղեկատվական  պատերազմների  առանձնահատկություններից է հասարակական կարծիքի և զանգվածային գիտակցության  վրա  երկարաժամկետ  ազդեցությունը։
   Ժամանակակից  դարաշրջանում  տեղեկատվական  պատերազմները  հակահումանիստական  և  լուրջ  սպառնալիք  են  մարդկային  քաղաքականությունը։
