Գիտ. ղեկավար՝ տ.գ.թ., պրոֆ. Ա. Սարիբեկյան նպատակնՀՀառկավիճակը,աշխատաշուկայումմարտահրավերները։
 ՀՀ  աշխատաշուկան  գտնվում  է  անընդհատ  ձևավորմանփուլում։
   Այն,  գտնվելով  տեղեկատվական  անհամաչափություններիէական  ազդեցության  տակ,  դեռևս  գտնվում  է  անհավասարակշիռվիճակում։
   Չնայած  այն  հանգամանքին,  որ  վերջին  տարիներիննկատվել  են  որոշակի  բարելավման  միտումներ,  աշխատաշուկայումդեռևս  առկա  են  պահանջարկի  և  առաջարկի  միջև  ծավալային  ևկառուցվածքայինանհամապատասխանություններ։
 Գործազրկության  ընդհանուր  բարձր  մակարդակն  էլ  ավելի  էդժվարեցնում  աշխատանքի  շուկա  հիմնականում  առաջին  անգամմուտք  գործող  անձանց  համար  եկամտաբեր  աշխատանք  գտնելը`զգալիորեն  ավելացնելովգործազրկությանհարաբերական  ռիսկը։
   Այս  հանգամանքն  էլ  ավելի  է  կարևորումուղղորդվածդերը։
 Երիտասարդների  զբաղվածության  խթանման  անհրաժեշտությունըպայմանավորված է հետևյալ հանգամանքներով.1.  երիտասարդների՝գործելուդժվարությունները,  մասնավորապես՝  մի  կողմից  տնտեսականբարձրցնցումների  արդյունքում  աշխատանքիհավանականությունը,ուփորձառության  պակասի  արդյունքում  աշխատաշուկա  մուտքգործելու բարդությունները,2.  պասիվ՝ զբաղվածությունից դուրս, երիտասարդությունը երկրումառաջացնում է շոշափելի տնտեսական ծախսեր. որպես ակտիվ ևհարաբերականորեն բարձր կրթական հենք ունեցող աշխատուժ՝այս թիրախային խումբն աշխատաշուկայում չի իրացվում, ինչն իրմեջ  կրում  է  միգրացիայի,  ներսերունդային  աղքատության  ևսոցիալական մեկուսացման էական ռիսկեր, քաղաքականությաներիտասարդներիկորստիհմտություններիզբաղվածությանմյուսկողմից՝աշխատաշուկամուտքորոշակիերկրներում։
 ՀամաձայնԱշխատանքիտվյալներով,էսոցիալականանդամմակարդակըերկրներումկազմում3.  երիտասարդների  շրջանում  զբաղվածության  ցածր  մակարդակըմեծացնումծախսերը՝  պայմանավորվածսոցիալական բախումների, բռնության և հանցագործության աճիհնարավորություններով։
 Ներկայումս  աշխարհում  երիտասարդների  զբաղվածությանապահովման խնդիրը ռազմավարական մարտահրավեր է։
 Երիտասարդների1  զբաղվածության  խնդիրը՝  տարաբնույթդրսևորումներով այսօր լայն քննարկման առարկա է աշխարհի գրեթեմիջազգայինբոլորկազմակերպության  (ԱՄԿ)  կողմից  կատարված  գնահատականների,աշխարհում  երիտասարդների  գործազրկության  բարձր  մակարդակըկշարունակի  պահպանվել  մինչև  2018թ2,  իսկ  ԱՊՀ  երկրների  գծովնույնանուն  ցուցանիշը  կանխատեսվել  է  որպես  կայուն  չնվազող3։
 Եվրահանձնաժողովիերիտասարդներիզբաղվածությանն  առնչվող  պաշտոնական  նյութում  նշվում  է,  որերիտասարդների  գործազրկության  միտումներն  ահազանգող  են  ևԵվրամիությաներիտասարդներիգործազրկության22.8  տոկոս4։
 Երիտասարդների գործազրկության մակարդակը ԵՄ-ում շուրջ երկուանգամ գերազանցում է ընդհանուր գործազրկության մակարդակը5։
 2014թ.զեկույցում6  նշվում  է,  որ  ճգնաժամից  հետո,  երիտասարդներիզբաղվածության միտումների վերականգնումը դեռ էապես ճնշված է.2013թ.-ին աշխարհում գրանցվել է 74.5 մլն. գործազուրկ երիտասարդ,ինչը շուրջ 1 միլիոնով ավելի է, քան 2012թ.-ի միևնույն ցուցանիշը։
 Երիտասարդների  համաշխարհային  գործազրկության  մակարդակը13.1%  է,  ինչը  շուրջ  3  անգամ  գերազանցում  է  մեծահասակներիգործազրկությանպատմականմակարդակը՝առավելագույնին։
 1http։
 //www.un.org/esa/socdev/documents/youth/fact-sheets/youth-definition.pdfhttp։
 //www.ilo.org/global/research/global-reports/global-employment3  ILO,  Trends  Econometric Models,  April  2012 -  http։
 //www.ilo.org/global/research/global4 European Commission, Youth employment։
  overview of EU measures, Brussels, 8 May2014 - http։
 //europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-338_en.htm?locale=enhttp։
 //ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=89&langId=en&newsId=2030&furtherNews=yes6 Global Employment Trends 2014։
  The risk of a jobless recovery, ILO report, January 2014.կազմակերպությանԱշխատանքիհասելովիրէմիջազգայինշարքկրթականոչչբավարարողեն՝որևմասնագիտականորակներիսոցիալ-տնտեսականորակիկողմնորոշման  արդյունավետնրանցպահանջներըԶարգացող  տնտեսություններում,  այդ  թվում՝  ՀայաստանիՀանրապետությունում, խնդիրը առավել սուր է՝ պայմանավորված նաևխիստերիտասարդներիմիսահմանափակումներով՝բարենպաստմիտումներով, աշխատաշուկայում առաջարկի և պահանջարկի էականշեղումներով, աշխատուժի պասիվ վերարտադրությամբ՝ սոցիալական,մշակութայինանընդհատվերականգնմանն ուղղված լուծումների ոչ բավարար մակարդակով, ոչֆորմալ զբաղվածության  առկայությամբ և այլն։
  Նշված գործոններիպայմաններում  ՀՀ  աշխատաշուկայում  երիտասարդների  շրջանումառավելապես  առկա  են  երկարաժամկետ  գործազրկության  ևմիգրացիայի ռիսկեր։
 ՀՀ  աշխատաշուկայի  վերլուծությունը7  ցույց  է  տալիս,  որերիտասարդներն  առավել  անմրցունակհիմնականումպահանջներինպայմանավորվածաշխատաշուկայիմասնագիտությանչհամապատասխանողընտրությամբ,մասնագիտականհամակարգիբացակայությամբ,հմտությունների,  փորձի  պակասով,գործատուիմասնագիտականորակավորմամբ, ոչ ֆորմալ զբաղվածության կայուն առկայությամբ ուայլ գործոններով։
 2008-2014թ.թ.զբաղվածության  մակարդակի  ուղղությամբ  արձանագրվել  է  աճ8,2015թ.-ից  սկսած  նկատվում  է  ինչպես  զբաղվածության  ընդհանուրմակարդակի,  այնպեսզբաղվածությանմակարդակիՀայաստանումկայուներիտասարդների զբաղվածության մակարդակը զգալիորեն զիջում էզբաղվածության  ընդհանուր  մակարդակին։
   Այս  փաստի  մասինվկայում է զբաղվածների ընդհանուր թվի մեջ երիտասարդների փոքրտեսակարար  կշիռը։
   Համաձայն  աշխատաշուկայի  հետազոտության9,վերջին  երեք  տարիներին  երիտասարդների  տեսակարար  կշիռը՝զբաղված  բնակչության  կազմում,  չի  գերազանցել  8.5  տոկոսը,  ինչը՝հաշվի  առնելով  բնակչության  տարիքային  կառուցվածքը,  շոշափելիցածր ցուցանիշ է։
 7 http։
 //www.armstat.am/file/article/rep_ashx_09a_800.pdf 8http։
 //armstat.am/am/?nid=126&id=08016&submit=%D5%93%D5%B6%D5%BF%D6%80% 9ՀՀ  ԱՎԾ,  Աշխատաշուկայիհետազոտություն,  Վիճակագրական  տարեգիրք՝http։
 //www.armstat.am/file/doc/99499388.pdf էլնվազմաներիտասարդներիմիտում։
 հանգամանքին,ՉնայածայնՀատկանշական է, որ երիտասարդ զբաղվածների տեսակարարկշիռը զբաղվածների ընդհանուր թվի մեջ 2008-2016թ.թ. դրսևորում էկայուն  նվազման  միտում`  1  տոկոսային  կետի  չափով։
   Դիտարկելով2008-2016թ.թ.  ընդամենը  զբաղվածության  հետ՝  15-19  և  20-24տարեկան զբաղվածների հաշվարկված կորելացիայի գործակիցը 0.27է,  15-19  և  25-29  տարեկաններինը`  0.87,  20-24  և  25-29տարեկաններինը` 0.31։
  Միևնույն ժամանակ, ընդամենը զբաղվածներիառնչությամբ 15-19 տարեկան զբաղվածների կորելացիան կազմել է0.8,  20-24  տարեկաններինը`  0.59,  25-29  տարեկաններինը`  0.72։
 Անհրաժեշտ է նկատել, որ էապես ցածր կորելացիա է գրանցվել 15-19և  20-24,  20-24  և  25-29  տարեկան  զբաղվածների  զույգերում,  ինչըվկայում է այն մասին, որ այս տարիքային խմբերի երիտասարդներիթիվը  և  զբաղվածների  ընդհանուր  թիվը  փոփոխվել  են  ոչհամամասնորեն։
   Ընդամենը  զբաղվածության  հետ  ամենաբարձրկորելացիան  հաշվարկվել  է  15-19  տարեկանների  խմբի  համար։
 Այսինքն` ընդամենը զբաղվածության ցուցանիշի փոփոխմանը առավելհամաչափ  են  փոփոխվում  այս  խմբի  ցուցանիշները։
   Ընդամենըզբաղվածության հետ առավել խնդրահարույց է 20-2410 տարիքայինխումբը` ամենացածր կորելացիայի գործակցով։
 Վերոնշյալ պատկերը փաստում է, որ առաջնային խնդիրներից էշարունակում մնալ երիտասարդների զբաղվածության խթանումը, ինչիարդյունավետ լուծումները պատճառահետևանքային համակարգայինազդեցությունշրջանումժողովրդագրական11, միգրացիոն, կրթական և, վերջին հաշվով, երկրիմակրոտնտեսական դրական զարգացումների վրա։
 Աշխատաշուկայի վիճակագրական պատկերի վերլուծությունիցզատ,զբաղվածությանհիմնախնդիրներիտեսանկյունից հետաքրքական են նաև ինչպես վերջիններիս շրջանումխմբայինիրականացվածերիտասարդներիերիտասարդներիկունենանհարցումների12,ֆոկուս10Ա. Ասլանյան, փորձագետ, UNFPA-Աշխատաշուկայում անմրցունակ երիտասարդներիզբաղվածության խթանման լուծումները Հայաստանի Հանրապետությունում, 2014թ.11 Տե՛ս http։
 //armstat.am/am/?module=publications&mid=6&id=184712 Անի Ասլանյան, հետազոտության մարզային համակարգող. «ՀՀ  աշխատաշուկայումզբաղվածության  և  կրթության  փոխադարձ  կապի  հիմնախնդիրների  վերհանում  ևուսումնասիրություն»  հետազոտություն  2016թ,  ՀՀ  Աշխատանքի  և  սոցիալականհետազոտությունների ազգային ինստիտուտ (այսուհետ՝ Ազգային ինստիտուտ), գործատուներիխզումներըերիտասարդներիհետազոտությունների13,  այնպեսէլշրջանումիրականացված հարցման արդյունքները14։
 Իրականացված  հարցումների  արդյունքում  վեր  են  հանվելկրթություն-աշխատաշուկա  կապի,  աշխատաշուկայում  առաջարկի  ևմիջևպահանջարկիառկապայմանավորողմարտահրավերները։
 մարտահրավերըԱռաջինշրջանումմասնագիտությամբ չաշխատելն է։
  Աշխատող երիտասարդների 29%-ընշել  է,  որ  իրենց  կողմից  ստացած  մասնագիտական  կրթությունը  ոչմիշտ է համապատասխանում մասնագիտությանը համապատասխանաշխատանքի  պահանջներին։
   Մասնագիտությամբ  աշխատել  ենաշխատող  երիտասարդների  7.9%-ը։
   Երիտասարդները  նշել  են  նաևմասնագիտական աշխատանք գտնելու, իրենց կարծիքով, հիմնականխոչընդոտները։
   Նրանց  կարծիքով,  մասնագիտական  աշխատանքգտնելու  հիմնական  խոչընդոտ  կարող  ենլինել  մի  կողմիցաշխատաշուկայում  ցածր  պահանջարկը,  մյուս  կողմից՝  ցածրմասնագիտական  գիտելիքները։
   Ինչ  խոսք,  գովելի  է  ուսանողներիկողմից  նման  ինքնագիտակցումը,  սակայն,  համադրելով  կրթականբաղադրիչների՝ նրանց կողմից կատարված գնահատումը, վստահորենկարելի  է  նշել,  որ  այդ  խոչընդոտներից  երկրորդը  կարելի  էհիմնականում  վերացնել,  եթե  կրթական  հաստատություններումուսանողների  գործնական  կարողություններն  ու  հմտություններըմեծացնելուգործնականաշխատանքների  և  պրակտիկաների  անցկացման  բաղադրիչներիդերը։
 կողմիցԼուրջերիտասարդընդունելուտրամադրվածությունը։
   Շուրջ երեք հազար գործատուների շրջանումիրականացված  հարցման  արդյունքում  գործատուների  31.9%-ն  էցանկություն  հայտնել  առաջիկա  երեք  տարիների  ընթացքումաշխատանքի  ընդունել  երիտասարդ  մասնագետների։
   Զարմանալիփաստ է հանդիսանում նաև այն, որ գործատուների գերակշիռ մասըթափուր  աշխատատեղերը  ցանկություն  ունի  լրացնել  որակավորում13 Անի Ասլանյան, հետազոտության համակարգող. «Ժողովրդագրական տեսանկյունիցերիտասարդների զբաղվածության հիմնախնդիրների բացահայտում» հետազոտություն2016թ., Ազգային ինստիտուտ 14  Անի  Ասլանյան,  հարցազրուցավար.  «ՀՀ  աշխատաշուկայում  զբաղվածության  ևկրթության  փոխադարձ  կապի  հիմնախնդիրների  վերհանում  և  ուսումնասիրություն»հետազոտություն 2016թ, Ազգային ինստիտուտնաև  գործատուներիմարտահրավերէմասնագետներիննպատակովավելիուժեղացվենաշխատանքիլրացմանչունեցող  մասնագետներով։
   Թափուր  աշխատատեղերիլրացնելհամար  գործատուների  54.3%-ը  պատրաստէ  եղելչունեցող  աշխատակիցներով,  իսկ  բարձրագույնորակավորումկրթություն ունեցող մասնագետների կարիք են ունեցել գործատուների21.8%-ը։
 Կարևոր մարտահրավեր է նաև ակնկալվող աշխատավարձերիդրույքաչափերի  վերաբերյալ  գործատուների  և  աշխատակիցներիունեցած  կարծիքների  տարբերությունը։
   Ուսանողների  շրջանումիրականացված  հարցման  և  ֆոկուս  խմբային  հետազոտության(հարցումն  անց  է  կացվել  ՀՀ  բուհերի  շուրջ  1500  ուսանողներիշրջանում, իսկ ֆոկուս խմբային հետազոտությունը ՀՀ 4 մարզում ևԵրևան քաղաքում) արդյունքները փաստում են, որ երիտասարդներիշրջանում  ցանկալի  աշխատավարձը  բավականին  բարձր  է՝  հաշվիառնելով  ՀՀ  միջին  անվանական  աշխատավարձի  աճի  տեմպերը։
 Ուսանողների  հիմնական  մասը՝  55.1%,  ցանկանում  են  ստանալ  50հազարից 250 հազար ՀՀ դրամ աշխատավարձ, 35.7%-ը ցանկանումեն ստանալ 250 հազարից 500 հազար ՀՀ դրամ աշխատավարձ, իսկմի փոքր  մասը՝ 7.8%-ը, գտնում է, որ իրենք պետք է ստանան 500հազար  ՀՀ  դրամից  ավելի  աշխատավարձ։
   Ուսանողների  կողմիցնշված միջին աշխատավարձը կազմել է 301 հազար ՀՀ դրամ, որը մոտէերկու  անգամ  գերազանցումմիջինչափը15։
   Գործատուների  67%-ըանվանական  աշխատավարձիպատրաստ  է  երիտասարդ  մասնագետին  վճարել  55  հազարից  100հազար  ՀՀ  դրամ  անվանական  աշխատավարձ,  իսկ  21.3%-ը  100հազարից 150 հազար ՀՀ դրամ։
  150 հազար դրամից բարձր միջինաշխատավարձ պատրաստ է վճարել գործատուների 4.66%-ը։
  Միջինաշխատավարձը,  որը  գործատուները  պատրաստ  են  վճարելերիտասարդդրամ։
 Երիտասարդների կողմից իրենց համար ցանկալի աշխատավարձերիչափերի  և  գործատուների  կողմից  վճարվող  աշխատավարձերիհամադրումը  ցույց  է  տալիս,  որ  ներկայիս  աշխատաշուկայում  չենկարող  ապահովվել  աշխատավարձի  հետ  կապված  երիտասարդմասնագետների սպասելիքները։
 Միշտ  արդիական  և  այսօր  նաև  հրատապ  մարտահրավեր  էմասնագիտական  պրակտիկ  գիտելիքների,  կարողությունների  ուհմտությունների պակասը՝ երիտասարդների մոտ, և դրանց նկատմամբ15http։
 //armstat.am/am/?nid=126&id=08001&submit=%D5%93%D5%B6%D5%BF%D6%80 հանրապետությունումմասնագետին,ՀՀկազմելէու  խիստ  պահանջարկը՝  գործատուներիմեծկողմից։
   Այսէ  գործատուների  ևտեսանկյունից  հատկապես  կարևորվումուսումնական հաստատությունների միջև կապը, ինչն այսօր կրում էբավական  պասիվ  բնույթ։
   Խնդիրը  կարողլուծվել,  եթեգործատուներն  իրենց  մասնակցությունն  ունենան  ուսումնականծրագրերի  կազմման  աշխատանքներին՝  այդպիսով  իսկ  նպաստելովիրենց ապագա կադրերի պատրաստմանը։
 վերհանվածմարտահրավերներն  ամբողջական  չեն,  իսկ  դրանց  հաղթահարմանուղիները  և  լուծումները  պահանջում  են  հետագա  շարունակականհետազոտական աշխատանքներ։
 հետազոտությանշրջանակներումՍույնէԵՎ ԱՌԿԱ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐԸՀՀ-ՈՒՄ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅԱՆ ԶԲԱՂՎԱԾՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԻ ԻՐԱՎԻՃԱԿԸԲանալի բառեր  –  աշխատաշուկա,  երիտասարդներ,  զբաղվածություն, մարտահրավերներ, հարցում, հետազոտություն։

Հոդվածի  նպատակն  է  ներկայացնել  ՀՀ  աշխատաշուկայում  առկա  վիճակը, վեր հանել առկա մարտահրավերները։
  ՀՀ աշխատաշուկան, իր վրա  կրելով  տեղեկատվական  անհամաչափությունների  էական  ազդեցությունը,  դեռևս  գտնվում  է  անհավասարակշիռ  վիճակում,  ինչն  էլ  հանգեցնում  է  աշխատաշուկայում  առաջարկի  և  պահանջարկի  միջև  ծավալային  և  կառուցվածքային  որոշակի  անհամապատասխանությունների.  արդյունքում  զգալիորեն  մեծանում  է  երիտասարդների  գործազրկության  հարաբերական  ռիսկը,  և  կարևորվում  զբաղվածությանն  ուղղորդված  քաղաքականության  դերը։
  Հոդվածում ներկայացվում են աշխատաշուկա առաջին անգամ մուտք  գործող  երիտասարդների  հիմնական  մարտահրավերները։
   Ներկայացված  արդյունքները  և  որակական  վիճակագրական վերլուծությունների արդյունքում։
