ՔՐԻՍՏՈՆԵԱԿԱՆ Հավատքի ընկալումը 19-րդ դարի արևելյան և արևմտյան աստվածաբանության դարում ծես, քրիստոնյա   Արևմուտքում և Արևելքում քրիստոնեական հավատքի ընկալումը փոխվեց, ինչը հատկապես ակնհայտ էր 19-րդ դարի սկզբին:  Առաջնահերթությունը տրվեց անհատի անձնական փորձին կրոնական կյանքում, կամքի ազատությանը, «Աստված-մարդ հարաբերություններում» միջնորդների անհրաժեշտության մերժմանը: Միևնույն ժամանակ, ավանդական կաթոլիկ «Ուղղափառ եկեղեցիների աստվածաբանները» խնդիր ունեն պահպանել և միաժամանակ ներկայացնել քրիստոնեական ուղղափառ հավատքի նոր ըմբռնում:   Վերջինս գիտակցեց, որ այդ հակումների տարածումը, առաջին հերթին, սպառնալիք է քրիստոնեական եկեղեցու դոգման, եկեղեցու դերը և առհասարակ դրա գոյությունը:   Այսպիսով, 19-րդ դարից սկսած, կաթոլիկ և ուղղափառ եկեղեցիներում սկսվեց հավատքի պահպանման գործընթաց:   Այս գործընթացը տարբեր կերպ է իրականացվել հայկական ավանդական եկեղեցիներում:  Քրիստոնեական հավատը կենտրոնացած էր Արեւելյան եկեղեցում, ի տարբերություն քրիստոնեական եկեղեցու, որը քրիստոնեակենտրոն էր: Ինչու՞ են ուղղափառ և կաթոլիկ եկեղեցիները տարբեր քաղաքականություններ որդեգրում հավատի ավանդական տեսակետը պահպանելու համար: Կաթոլիկ ականավոր աստվածաբան Կառլ Ռահները իր աստվածաբանությունը կառուցում է հավատքի վրա:  Լինելով հոգևորական ՝ նրա խնդիրն էր ոչ միայն ամրապնդել կաթոլիկ եկեղեցու դիրքերը, այլև հավատացյալներին հավատքի բերել և պահել նրանց եկեղեցում:   Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու հոգևոր-աստվածաբանների քննարկման հարցը Ուղղափառ հավատքի պահպանման խնդիրն էր, որում կարևոր դեր խաղացին Ուղղափառ եկեղեցու ականավոր աստվածաբաններ Սերգեյ Բուլգակովը և Պավել Ֆլորենսկին: Քահանաների խնդիրն էր ցույց տալ, որ քրիստոնեական հավատը ճշմարիտ է, երբ կենտրոնում Քրիստոսի աստվածության գաղափարն է:   Իսկական քրիստոնյան պետք է Քրիստոսին ճանաչի որպես Աստված:  Ռաբբիների աստվածաբանության մեջ ճշմարիտ քրիստոնեական հավատքը կապված է Եկեղեցու հետ:  Նրա համար Եկեղեցին հաստատ ունի իր կարևոր դերը կրոնական կյանքում `որպես Քրիստոսի հիմնադրած կառույց:  Դա հավատացյալին տանում է դեպի փրկություն: Փաստն այն է, որ Ռահները զարգացրեց իր աստվածաբանությունը մի ժամանակաշրջանում, երբ լայնորեն քննարկվում էին Քրիստոսի անձի հետ կապված հարցեր:   Բողոքական աստվածաբանությունը մշակեց մի տեսություն «պատմական Հիսուսի» մասին, որը կասկածում էր Քրիստոսի աստվածային բնույթի գաղափարի վրա:   Ուստի Ռահները նպատակ ուներ պաշտպանել Քրիստոսի ՝ Աստված լինելու գաղափարը: Բողոքական եկեղեցու չափազանց մեծ շեշտը անհատական ​​հավատքի վրա, Աստծո և մարդու հարաբերությունների ուղղափառ մերժումը, մարտահրավեր նետեց Ուղղափառ եկեղեցուն `ցույց տալու Եկեղեցու դերի առաջնությունը` որպես Քրիստոսի փրկությունը ճանաչելու միակ և իրական միջոց:  Առաջնագծում, պաշտպանելով եկեղեցու դերը, ուղղափառ աստվածաբանները մշակեցին քրիստոնեական հավատքի եկեղեցակենտրոն մոդելը: Իհարկե, և՛ արևելյան, և՛ արեւմտյան աստվածաբանները չեն անտեսել անհատի անձնական փորձը ՝ ազատ կամքի ազատությունը կրոնական կյանքում, բայց դրա հիմքում ընկած էին Ավետարանն ու Եկեղեցին: Փորձելով ընդգծել հավատի անհատական ​​և միևնույն ժամանակ համընդհանուր բնույթը, Քահանայական Հավատքն այն անվանել է անանուն հավատ:   Այս պարագայում հավատը ճշմարիտ է, բայց ոչ հստակ:   Մինչդեռ հավատը որոշակի է, երբ հավատացյալը ճանաչում է Քրիստոսին որպես Աստված հասնում է ճշմարիտ քրիստոնեական վարդապետությանը 1, իսկ իրական քրիստոնեական հավատքը պահվում է եկեղեցում: Բուլգակովը հավատքը նկարագրում է հետևյալ կերպ. Այն գալիս է ներսից, սուբյեկտիվ է, բայց ուղղված է դեպի օբյեկտիվ իրականություն 2:   Հետեւաբար, ճշմարիտ հավատը չի կարող լինել անհատական, քանի որ այն տրված է ոչ միայն անհատներին, այլև ամբողջ մարդկությանը: Արևելյան եկեղեցու աստվածաբաններն իրենց աստվածաբանությունը հիմնեցին Եկեղեցու նահապետական ​​վարդապետության վրա, համաձայն որի `Եկեղեցին Քրիստոսի մարմինն է, իսկ Քրիստոսը` դրա գլուխը, ուստի Եկեղեցուց դուրս ճշմարիտ քրիստոնեություն չի կարող լինել, միայն միայն եկեղեցին կարող է բերել փրկության:  Յուրաքանչյուր անհատ կարող է իմանալ Քրիստոսին Աստծո հետ կապվելը միայն Եկեղեցում:  Ուստի նա, ով ճանաչում է Քրիստոսին, չի կարող մերժել քրիստոնեական եկեղեցու դավանանքը 3: Երկու կողմերն էլ հիշատակեցին մարդկությանը տրված աստվածային Հայտնությունը որպես ճշմարիտ հավատի աղբյուր:  Ռահները դա բացատրեց հետևյալ կերպ. Քրիստոսը ՝ մարմնավոր Աստվածը, ինքնին Հայտնությունն է:  Քրիստոսի միջոցով որոշակի պատմական ժամանակահատվածում Աստված գործ է ունեցել մարդու հետ 4:   Այսօրվա մարդու համար աստվածային հայտնությունը պարունակվում է Ավետարանում, քրիստոնեական եկեղեցում:   Քրիստոսի հայտնությունը նախ տրվում է մարդուն: Գրքի միջոցով ՝ որպես աստվածային ճշմարտություն:  Հայտնությունը ներկա է եկեղեցական կյանքում, աղոթքում, դավանանքի մեջ, ծիսական, եկեղեցական սրբություններում և այլն: Ի տարբերություն արևելքի աստվածաբանների, Ռահները տարբերակում էր տրանսցենդենտալ և կատեգորիկ հայտնությունները:  Նրա համար Քրիստոսի Ավետարանի միջոցով տրված Հայտնությունը կատեգորիկ է, որը պահվում է Եկեղեցում, և տրանսցենդենտալը կրկին աստվածային Հայտնությունն է, որը մարդուն տրվում է անհատապես 5, իր կյանքի ինչ-որ պահի:  Ըստ Ռահների, առանց կատեգորիկ Հայտնության անհատը չի կարող հասնել ճշմարիտ աստվածաբանության, և առանց տրանսցենդենտալ Հայտնության Աստծո և մարդու անձնական փոխհարաբերությունները չեն կարող լիովին իրացվել:   Մատնանշելով տրանսցենդենտալ հայտնությունը ՝ Ռահները փորձեց ցույց տալ, որ ավանդական եկեղեցին չի մերժում հավատի անհատականության գաղափարը, հավատի կյանքում անհատի անձնական փորձը: Ըստ Բուլգակովի ՝ յուրաքանչյուրն ունի անհատական ​​կրոնական զգացում իր անհատական ​​փորձի պարագայում, մինչդեռ այս դեպքում անտեսվում է համընդհանուր Աստվածային հայտնությունը, որը տրվել է ամբողջ մարդկությանը:  Առաջնորդվելով անձնական փորձով ՝ խաթարվում է քրիստոնեական եկեղեցու միասնության գաղափարը, հավատացյալը կորցնում է էկոլոգիական տրամաբանությունը, առաջնորդվում է միայն հույզով:   Ըստ Բուլգակովի ՝ կրոնական կյանքում միայն հույզով առաջնորդվելը վտանգ է ոչ միայն քրիստոնեական կրոնի, այլև քրիստոնյայի համար:  Այսպիսով, ի վերջո, կարելի է հասնել կրոնական սուբյեկտիվիզմի, մինչդեռ կրոնը օբյեկտիվ է: Պատահական չէ, որ արեւելյան աստվածաբանները միշտ շեշտը դրել են կրոնի, հավատքի եւ նրանց միջեւ եղած տարբերությունների հասկացությունների վրա:  Սա, իհարկե, չի նշանակում, որ Բուլգակովը մերժեց կրոնական զգացմունքները. նա դա անհրաժեշտ չհամարեց կրոնական կյանքում, պարզապես նա, ինչպես Ֆլորենսկին, դա կապեց դոգմայի հետ: Ուղղափառ եկեղեցու աստվածաբանների կարծիքով, անհատական ​​հավատի, անձնական փորձի և կամքի ազատության գաղափարների գերակայության դեպքում քրիստոնեական դավանանքը մղվեց ծրագրի մեջ. Եկեղեցու դոգմա, վարդապետություն, ծիսակատարություն Գայլ  Եվ այս ամենը կարող է հանգեցնել մի շարք բացասական երեւույթների կրոնական կյանքում, որոնք կարող են հանգեցնել քրիստոնեական դոկտրինից դուրս գալուն:  Ըստ Արելյան 2 Բուլգակով Ս., Գիշերների աշխարհ:  Խորհեր և զզվանք, Մոսկվա, 1994, գլ. 5, http: //vehi.net/bulgakov/svet/index.html.3 Նույն տեղում: 5 Նույն տեղում, էջ. 87-88թթ. Ըստ աստվածաբանների ՝ կրոնը պատմական բնույթ ունի, որի ընթացքում ձեւավորվել են դրա դոգմատիկաները, ծեսերը և այլն, բայց դա չի նշանակում, որ այն ճիշտ չէ: Եկեղեցին ուղղափառություն է տալիս մարդուն, որը ձևակերպվում է դոգմաների միջոցով: Հավատը մարդու համար ենթադրում է տրանսցենդենտալ իրականության բացահայտում և երկրպագում այդ Իրականությանը:  Թե՛ Աստված, թե՛ հավատացյալը չեն կորցնում իրենց ինքնությունը, երբ մարդը տրամաբանորեն տարբերակում է իր պաշտած Աստվածությունը: Մերժելու գաղափարը, որ դոգմաները հավատացյալին ստիպում են կորցնել իր ազատ կամքը, ձուլել քրիստոնեական հավատը, Ֆլորենսկին բացատրում է, որ դոգմաները հավերժական կյանքի ուղեցույց են:  Դրանք որոշում են քրիստոնեական հավատքը, իսկ իրական քրիստոնեությունը ոչ թե ստրկացնում է, այլ ազատագրում:   Պարզապես ժամանակակից մարդը, ըստ Ֆլորենսկու, կորցրել է դոգմայի կենդանի ընկալումը 1: Ֆլորենսկին տարբերակում է դոգմատիկան և դոգմատիզմը:   Երբ հավատը տրվում է մարդուց, այն դառնում է դոգմայի ստրուկ, որն ավարտվում է նրա երկրպագությամբ, որը դոգմատիզմ է:  Դոգման հավատացյալի կողմից պետք է հնարավորինս ընկալվի, որպեսզի չդառնա անշունչ իրականություն:  Այն պետք է կենդանի լինի, պետք է ապրի հավատացյալի հոգում և տանի դեպի փրկություն:  Ֆլորենսկին սա անվանում է դոգմատիկա, որը իսկական քրիստոնեական հավատքն է:  Այն սուբյեկտիվ օբյեկտիվն ու օբյեկտիվը դարձնում է սուբյեկտիվ 2: Վերադառնալով Ռահներին, հարկ է նշել, որ վերջինս, հիմնվելով քրիստոնեական ստեղծագործության մեջ սիրո և ազատության սկզբունքի վրա, զարգացնում է աստվածային շնորհի, անհատական ​​ազատության համագործակցության միջոցով իրական քրիստոնեական հավատքին հասնելու սքոլաստիկ մտածողություն, որն ավարտվում է հավատի շնորհով, չբացառելով անհատական ​​ազատությունը:   Ըստ նրա ՝ հավատքի պարգևը տրվում է միայն Քրիստոս-Աստծո գիտելիքների միջոցով: Հետաքրքիր է հասկանալ Սուրբ Հոգու դերը հավատքի Քրիստոսակենտրոն, եկեղեցակենտրոն տարբերակներում:   Ըստ քրիստոնեական վարդապետության ՝ Սուրբ Հոգին դիտվում է որպես նվեր տվող, դեպի աստվածային փրկություն տանող անձնավորություն:  Արեւմտյան աստվածաբանության մեջՍ. Հոգին գործում է առհասարակ աշխարհում, այն ամենուր է, և արևելյան աստվածաբանները հատկապես շեշտում են Սուրբ Հոգու գոյությունը եկեղեցական միջավայրում ՝ շեշտելով այն տեսակետը, ըստ որի Սուրբ Հոգին առաջնորդում է եկեղեցին, ուստի եկեղեցին չի կարող լինել ոչ իրական: Եվ արեւելյան, եւ արեւմտյան աստվածաբանները, ի վերջո, հավատում են ոչ միայն Աստված-մարդ հարաբերությունների, այլ նաեւ քրիստոնեական արժեքային համակարգի, որը զուգորդվում է հույսով ու սիրով:  Աստծո հանդեպ իրական հավատը փրկության հույսն է. սիրեք ոչ միայն Աստծուն, այլև Աստծուն: Ամփոփելով այս հեղինակների մոտեցումները ՝ կարելի է ասել, որ Արևմտյան և Արևելյան եկեղեցիներում հավատքի ընկալման տարբերությունները կախված են նրանից, որ Կառլ Ռահներն ավելի շատ կենտրոնացավ Քրիստոսի Աստված լինելու ելակետի վրա ՝ փորձելով հաշտություն գտնել կուսակցություններ ՝ առաջ մղելով Քրիստոսի աստվածության գաղափարը: և հարցին նայելով ոչ միայն կաթոլիկ քրիստոնյայի, այլև հասարակ քրիստոնյայի տեսանկյունից: Ինչ վերաբերում է Արևելյան եկեղեցու աստվածաբաններին, վերջիններս ոչ միայն փորձեցին աշխուժացնել վաղ քրիստոնեական հավատքի ընկալումը, չշեղվել հայրապետական ​​եկեղեցաբանության սկզբունքներից, այլև մատնանշելով եկեղեցու երեք դերերը ՝ փորձեցին ցույց տալ Ուղղափառ եկեղեցու անսխալականությունը: 2 Նույն տեղում: 3 Ս. Բուլգակով և Պ. «Եկեղեցի» ասելով ՝ Ֆլորեսնկին նկատի ուներ Ուղղափառ եկեղեցին, ի տարբերություն Կ. Ռահների, որի տակ նա նկատի ուներ Համընդհանուր եկեղեցի: Արփի Ալեքսանյան ՔՐԻՍՏՈՆՅԱՆ Հավատքի ԸՆԿԱՆՈՒՄԸ 19-րդ ԴԱՐԻ ԱՐԵՎԵԼՅԱՆ ԵՎ ԱՐԵՎՄՏՅԱՆ ԱՍՏՎԱԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԵՏ ։

Հոդվածն  անդրադառնում  է  19-րդ  դարում  քրիստոնեական  ավանդական  եկեղեցիներում  իրականացվող  գործընթացին,  որի  նպատակն  էր  պաշտպանել  քրիստոնեական  հավատքի  ավանդական  ընկալումը  բողոքականության  հետևանքով  ավանդական  եկեղեցի  ներթափանցած  նոր  ազատական  մոտեցումներից։
   Ուսումնասիրության համար հիմք են ծառայել Կ. Ռահների, Պ. Ֆլորենսկու և Ս. Բուլգակովի աշխատությունները։
    Արևելյան  և  Արևմտյան  եկեղեցիներում  հավատքի  ընկալման  գործընթացն  ընթանում  էր  տարբեր  կերպ.  Արևմտյան  եկեղեցում  հավատքը  քրիստոսակենտրոն  էր,  քանի  որ  Կաթոլիկ  եկեղեցու  աստվածաբանները  փորձում էին պաշտպանել Քրիստոս-Աստծո գաղափարը, իսկ Արևելյան եկեղեցում՝ եկեղեցակենտրոն։
  Վերջինս ճշմարիտ քրիստոնեական հավատքը տեսնում էր միայն Ուղղափառ եկեղեցու գրկում։
