ԱՐԵՎԵԼՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ XIX ԴԱՐԻ ՌՈՒՍԱԿԱՆ ՔԱITԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՐԻ ԱՌԱԻՆ ԿԻՍԱՄՍՈՒՄ (ԱԼԵՔՍԱՆԴՐԱՊՈԼԻ ՄԱՐVԻ ՕՐԻՆԱԿ) XIX դ. 19-րդ դարի սկզբին ռազմաքաղաքական բարենպաստ իրավիճակ ստեղծվեց Անդրկովկասը նվաճելու համար, և ցարական իշխանությունները չհապաղեցին օգտվել առիթից 1:   Անդրկովկասի տարածքը գրավելուց հետո Ռուսաստանի իշխանությունները սկսեցին ռուսացնել վերջինիս:  Ի դեպ, «ռուսացում» ասելով հասկանում ենք. Ա. Ռուսաստանի օրենքների «վարչակազմ», բ. Տարածաշրջանում ռուսական տարրի վերաբնակեցում: Տարածաշրջանը հավատարիմ մարդկանցով բնակեցնելու, նոր նվաճած շրջանները ֆինանսատնտեսական տեսանկյունից գրավիչ դարձնելու համար ցարական իշխանությունները 1819 թ. Փորձեցին 500 գերմանա-գերմանական ընտանիքներ վերաբնակեցնել ներկայիս Վրաստանի և Ադրբեջանի տարածքներում 2 ,   Բայց գերմանացիների վերաբնակեցումը սպասելի օգուտ չբերեց, քանի որ վերջիններս կամ արագ բարելավեցին իրենց տնտեսական վիճակը, բայց վարեցին մեկուսացված կյանք, չնպաստեցին տարածաշրջանի ընդհանուր զարգացմանը:  Գերմանական ծրագրի ձախողումից հետո իշխանությունները փորձեցին լուծել նոր նվաճած տարածքների խնդիրը և ամրապնդել ռուս-պարսկական սահմանը ՝ վերաբնակեցնելով մալորուսական (ուկրաինական) 80,000 կազակներ Արևելյան Հայաստանի սահմանային շրջաններում ՝ ստեղծելով այնտեղ «ռազմական բնակավայրեր» 3: Արաքսի կազակների ստեղծման ծրագրի կողմնակիցներ Կովկասյան կորպուսի հրամանատար Ի. Պասկիչ, ռուսական բանակի գլխավոր շտաբի պետ 1 Մանրամասների համար տե՛ս Դիլոյան Վ., Արևելյան Հայաստանը XIX դարի առաջին երեսուն տարիներին և հայ-ռուսական հարաբերությունները, Երեւան, 1989 թ. 2 Հայրապետյան Ա., Ռուսաստանի ներգաղթյալները Ալեքսանդրապոլի նահանգում, Շիրակի պատմական և մշակութային ժառանգությունը (այսուհետ ՝ AMS), 8-րդ միջազգային համաժողով, Գյումրի, 2010, էջ: 90 3 Հայրապետյան Ա., Ար և էլյան Շիրակը 19-րդ դարի առաջին կեսին, Գյումրի, 2005, էջ: 68 Դիբիչ 4-ն էին:  Վերջինիս խոսքով ՝ այդ ռազմական բնակավայրերը պետք է աճեին ու զարգանային Ռուսաստանից կանոնավոր մատակարարումների հաշվին:  Այս շարժումները նախ հնարավորություն կտային ազատագրել Մալորուսիան ավելորդ բնակչությունից, միևնույն ժամանակ կապահովեին պարսկական սահմանի անվտանգությունը, տեղի ժողովուրդների հնազանդությունը:   Նոր կլիման հարմարվելուց հետո կազակները կփոխարինեին Ռուսաստանի ներքին տարածքից Անդրկովկաս ուղարկված ռուս զինվորներին, ինչը կանխելու էր զորքերի մահացության բարձր մակարդակը 5:  Countրագիրն իրականացնելու համար 1827 թ. Կոմս Պ. Տոլստոյի գլխավորությամբ ստեղծվեց հատուկ կոմիտե կազակներին ընդունելու և վերաբնակեցնելու, ինչպես նաև 10 կազակական շրջան ստեղծելու համար (յուրաքանչյուր թաղամասին պետք է տրվեր 80000 բնակիչ ՝ 20000 դեզաթին): 6   Սակայն վերոհիշյալ ծրագրի իրականացումը շատ երկար ժամանակ այդ ժամանակահատվածում չէր իրականացվում ՝ բարձր գնի պատճառով: Փոխարենը, ցարիզմը կազմակերպեց պարսկահայերի 8249 ընտանիքի ներգաղթ `հուսալի էթնիկական տարր ունեցող իր սահմանամերձ որոշ տարածքներ բնակեցնելու համար:   I. Մալռուսկազակները վերաբնակեցնել Արևելյան Հայաստանում: Պասկիչի երկրորդ և երրորդ պլանները չեն կատարվել նույն պատճառներով:   Չհամաձայնելով ձախողման հետ, 1829 թ. Ի. Պասկիչը նոր ծրագիր ներկայացրեց դատարան ՝ այս անգամ առաջարկելով 20,000 կազակ ընտանիքներ հաստատել Արևելյան Հայաստանում:   «Այս դատարանը չի աջակցել այս ծրագրին, փոխարենը, ինչպես գիտենք, ընդամենը 95000 ռ. Ոսկով և 380000 ռ. 12357 ընտանիքներ կազմակերպել են արևմտյան հայերի վերաբնակեցումը արծաթով: I. տարածաշրջանում ստեղծել ռուսական գաղութներ: Պասկիչիչի երրորդ անհաջող փորձը սկսվում է 1830 թվականից:  Այս անգամ Վարչապետն առաջարկեց Անդրկովկասում անհապաղ վարչական բաժանում անցկացնել «Ռուսաստանի կառավարություն ստեղծելու համար»:   «Դա ավտորիտար պետության անհրաժեշտ հատկությունն է, - գրել է նա, - այն ստեղծելու համար: Ռուսերեն 4 Գրիգորյան.., Էջ 17: 5 Հայրապետյան Ա., Ազգագրական-ժողովրդագրական-կրոնական իրավիճակը Ալեքսանդրապոլի նահանգում (1840-1850), ՀՀ ԳԱԱ կենտրոնի «Գիտական ​​աշխատություններ», հ. 6, Գյումրի, 2003, էջ 74: 6 Բարսամյան Վ., Գրիբոյեդով և հայ-ռուսական հարաբերություններ, Երևան, 1947, էջ: 104 ստեղծել գաղութներ, ռազմական բնակավայրեր, ինչպես նաև ռուս գյուղացիների բնակավայրեր »7: Չնայած I. Չնայած Պասկիչի ջանքերին, այս ծրագիրը չիրականացվեց ՝ իր արժեքի պատճառով:   Arարական արքունիքը լրջորեն ձեռնամուխ եղավ Անդրկովկասի ռուսացմանը միայն 19-րդ դարում: 1940-ականների կեսերից, երբ նա սկսեց վարել ռուս աղանդավորների վերաբնակեցման քաղաքականություն ՝ տարածաշրջանում և Արևելյան Հայաստանում իր իշխանությունն ամրապնդելու համար: Վերջին տարիներին ժողովրդագրական նոր գործընթացների և հարցի գիտաքաղաքական կարևորության պատճառով ժողովրդագրական խնդիրների նկատմամբ հետաքրքրությունը զգալիորեն մեծացել է:  Անդրկովկասում ցարիզմի վերաբնակեցման քաղաքականության ուսումնասիրությունը կարևոր է այնքանով, որքանով Ռուսաստանի համար տարածաշրջանի ռազմավարական-տնտեսական նշանակությունը կարելի է հասկանալ ինչպես XIX դարում, XX դարի սկզբին, այնպես էլ այսօր:   Անդրկովկասը այն աշխարհագրական դարպասն էր, որով Ռուսաստանը թափանցեց Փոքր Ասիա: Վերջին ծրագիրը և ես: Դա Easterատկի «փայլուն» գաղափարն էր:  Դեռ 1830 թ.-ին: 1945-ի ապրիլին նա նամակ է գրում ցարին, որում նկարագրում է ռուս աղանդավորների վերաբնակեցումը Ռուսաստանի ներքին տարածքում `որպես« խառնաշփոթ »Կովկասում:   Ավելին, այս ծրագիրն առաջարկվեց իրականացնել զորակոչի միջոցով: Նախատեսվում էր զորակոչել ոչ միայն առողջ, այլև հաշմանդամ, փախստական ​​և նույնիսկ թափառաշրջիկ 8: Արեւելյան Հայաստանի վերաբնակեցման առաջին երկու պլանների հեղինակները Անդրկովկասի ժամանակավոր վերաբնակեցման կոմիտեի նախագահ Ֆադենը ​​Անդրկովկասի երկրամասի Գերագույն խորհրդի խորհրդի անդամ էր (վերջին 7 Հայրապետյան Ա., Ազգագրական-ժողովրդագրական-կրոնական իրավիճակ Ալեքսանդրապոլի նահանգում (1840-1850), էջ 74: 8 Նույն տեղում, Պ. Ալեքսանդրապոլի գավառի վերաբնակեցումն իրականացվել է նրա ջանքերով): Այս քաղաքականությունն իրականացնելիս ցարիզմն առաջին հերթին ընտրեց Ռուսաստանի կլիմային մոտ տեղեր ՝ Լոռին, Գոքչանը, Դիլիջանը և geանգեզուրը:   Այնուամենայնիվ, գաղութարարների առաջին խնդիրը տնտեսական օգուտներ քաղելն էր այս տարածքներից, քանի որ ցարական մտահոգությունն այն էր, որ գյուղատնտեսական արտադրանքը պետք է արտադրվեր տեղական, այլ ոչ թե ներկրվեր:  Սա ավելի պատկերավոր դարձնելու համար ներկայացնում ենք ռուս հեղինակ Շավրովի տեսակետը Կասպից ավազանի տնտեսական անհրաժեշտության վերաբերյալ: «Կասպից ավազանում մեր տնտեսական շահերն այնքան ակնհայտ են, որ դրանք աչք են ծակում:  Ինչու՞ գնել բրինձ, բամբակ Եգիպտոսում, Հնդկաստանում, Ամերիկայում, երբ այդ ամենը կարող ենք աճեցնել մեր անդրկովկասյան երկրներում: »10 Իշխանությունների շքեղ ծրագրերն իրականացնելու համար ստեղծվեց վերաբնակեցման ժամանակավոր հանձնաժողով, որը ղեկավարում էր Անդրկովկասի Գերագույն խորհրդի անդամ Ֆադեն:  Մի քանի տարի անց ՝ 1849 թ.-ին: 1850 թ. Դեկտեմբերի 21-ին, նրա փոխարեն ստեղծվեց Անդրկովկասյան երկրամասի Պետական ​​գույքի վարչությունը: «Անդրկովկասի երկրամասի Պետական ​​գույքի դեպարտամենտի նոր կանոնադրության հաստատման հետ կապված ՝ ռուս վերաբնակիչների տեղակայման գործը, որը նախկինում Ռուսաստանի վերաբնակիչների տեղակայման ժամանակավոր հանձնաժողովի պարտականությունն էր, այժմ գտնվում է պետական ​​գույքի վարչության կազմում տեղական նահանգային մարզպետարան:   Այս կապակցությամբ ես պատգամավորի հաստատմանը ներկայացնում եմ վերաբնակեցման, տեղավորման և վերաբնակեցողների ընդհանուր կառավարման նախագիծ »11: 1850, մարտի 13-ին, Ֆադեն գրեց փոխարինողին. «1848-1849 թվականներն անցան ռուսական ներքին տարածքից ռուս վերաբնակներ տեղավորելու հողեր ընտրելու համար»:   Ֆադեն խորհրդականի տեղակալն էր, ինչը նրան հնարավորություն տվեց հասնել իր երկարաժամկետ նպատակներին:  1849 թ. Մայիսի 13-ին նա Ալեքսանդրապոլի նահանգի վերաբնակեցման կապակցությամբ գրեց Երևանի նահանգապետին. «Այստեղ երկու հող է հատկացվում ռուսական վերաբնակեցման համար: 11 Հայթյան Ա., Հայաստանի ռուս վերաբնակիչները (1830-1920) , Երեւան, 1989, էջ 40: 12 Նույն տեղում, Պ. Դրանցից մեկը «Էլիդարի Շորագյալ» կոչվող կայքն է, որը չափվել է և դրա համար կազմվել է հատուկ ծրագիր:  Այն ունի 6928 դեկատի հողատարածք, հետևաբար, յուրաքանչյուր ընտանիքի համար նախատեսելով 30 վճարի, այնտեղ կարող է տեղավորվել մինչև 230 ընտանիք:   Ռուսական ընտանիքների բարեկեցության բոլոր հնարավորություններն այդ տարածքում կան, այն գտնվում է Ալեքսանդրապոլ-Ախալցխա ճանապարհի մոտակայքում ՝ առկա Դուխոբորս և Մոլոկան քաղաքների առկա գյուղերից ոչ հեռու:  Իմ կարծիքով, ըստ մարզպետի անհրաժեշտության, որևէ խոչընդոտ չկա այդ տեղամասը ռուսական վերաբնակիչների մոտ գրավելու համար: Մյուս տեղամասը Ալեքսանդրապոլ քաղաքն է այդ նպատակով `այնտեղ 20 ընտանիք տեղավորելու միայն արհեստավորների համար: »13 Ֆադեն նախատեսում էր վերաբնակեցնել Ալեքսանդրապոլի դաշտը, Ախուրյան գետի միջին հոսքի ձախ ափի տարածքները, Լոռու դաշտը:  «Ավելի օգտակար է հիմնել ռուսական գյուղեր 100 ընտանիքով (Երևան - Ալեքսանդրապոլ) Թիֆլիս) arարի ճանապարհի երկայնքով մինչև խոր աշուն: Կողբի աղի հանքից աղ տեղափոխող մեքենաները անընդհատ անցնում են այդ ճանապարհով, քանի որ այժմ ջրալի է, կառապաններ ձգտում են այդ կետին:  Եթե ​​այստեղ ռուսական գյուղ լինի, գյուղացիները զգալի եկամուտ կստանան ՝ վաճառելով տարբեր սննդամթերքներ:  Բացի այդ, նրանք կարող են աղը Կողբից տեղափոխել Ալեքսանդրապոլ:   «Դրանք կպահպանեն տրանսպորտային կապերը Ալեքսանդրապոլի և Երևանի միջև, և երբ փոստային ուղին բացվի, գյուղացիները հնարավորություն կունենան փոստային բաժանմունք պահելու»:  Այսպիսով, Ֆադեի հիմնական նպատակն էր շրջապատել Ալեքսանդրապոլի նահանգի բոլոր ճանապարհները ռուսական գյուղերով: 1844 թ.-ին Ռուսաստանի իշխանությունների համառ ջանքերի արդյունքում: Թիֆլիս (Վրաստան) Ալեքսանդրապոլի նահանգի Վորոնցովկա առաջին ռուսական բնակավայրը ստեղծվեց Ալեքսանդրապոլի ռազմական ճանապարհին ՝ Մեծ արաքիլիսա գյուղի մոտակայքում, որից հետո ռուսական գյուղերի գյուղեր Մեկը մյուսի հետեւից ստեղծվեցին Պրիվոլնոյեն, Պակրովկան, Գյար-գյարը (ռուս.) Եվ Նիկոլական:  Ինչ վերաբերում է Ախուրյանի միջին հոսքի ձախ ափի տարածքներին, ապա այստեղ ոչ մի ռուսական բնակավայր չի կատարվել, քանի որ Ավդալբեգյան Խ. 13, «Հողի հարցը Արևելյան Հայաստանում» (1801-1917), Երեւան, 1959, էջ 219-220: Արագածի ստորոտից սկսված ջրանցքի վերականգնման աշխատանքներն էին. Վերաբնակեցման դեպքը նոր մակարդակի վրա դրվեց, երբ 1850 թ. 1945 թ. Մարտի 28-ին Երևանի նահանգապետը պատգամավորից թույլտվություն ստացավ իրականացնել Ֆադե և Բլավացկու ծրագրերը:   Արդյունքում 6.574 դեսյատ հող տեղափոխվեց Արևելյան Հայաստան (այդ թվում `6.074 դեզիա Ալեքսանդրապոլի նահանգում, 6.928 դեզյաթ` Էլիդար շրջանում, 60 դեզյատ Ալեքսանդրապոլ քաղաքին հարակից տարածքում, 190 ռուս վերաբնակիչներ `Դարաչիչագում, Ալեքսանդրապոլ):  Այս կապակցությամբ, Կովկասի փոխարքայի քաղաքացիական վարչության պետ գեներալ Բեհբութովը գրեց Երեւանի նահանգապետին: «Պետական ​​գույքի արշավախումբը, հաշվի առնելով ձեր փայլուն կարծիքը, որ Երևանի նահանգում ռուսական բնակավայրերի բազմացումը: Դժվարություն չի սպասվում… Պետական ​​գույքի արշավախմբի բոլոր ծրագրերին իր համաձայնությունը տալու փոխարեն, և նա թույլ տվեց դա իրականացնել» 14: , Այսպիսով, գաղութացման այս փուլում ցարիզմին հաջողվեց իրականացնել նախապես պլանավորված աշխատանքը Ալեքսանդրապոլի նահանգում:  Ռուսական Նովո-Միխայլովկա, Վորոնցովկա (Տաշիր), Պրիվոլնոյե, Նիկոլայկա, Գյարգյար, Պոկրովկա, Նիկիտինովկա (Ֆիոլետով) գյուղ (Ֆիոլետով) Ընդհանրապես, չնայած ցարիզմի բոլոր ջանքերին, Արեւելյան Հայաստանում, մասնավորապես Ալեքսանդրապոլի գավառում, գաղութացման քաղաքականությունը ձախողվեց:  Նախ `ռուսներին չհաջողվեց վերաբնակեցնել Ախուրյանի ձախ ափի տարածքները: Ալեքսանդրապոլ-rakարաքիլիսա-alaալալոգլի-Դիլիջան ճանապարհին ռուսական բնակավայրեր հիմնելու ծրագրերը չեն իրականացվել: Ֆադեյի ծրագրով Ալեքսանդրապոլ նահանգում հիմնադրված վերջին երկու գյուղերը Ուղղափառ բնակեցված Նիկոլական և Նովո-Ալեքսանդրովկան էին:  Առաջինը հիմնադրվել է 1858 թվականին: Բորժոմի նահանգի Tsիխիստդվարի (26 ընտանիք) և Բակուրիանի (16 ընտանիք) գյուղերից և նշված է Նովո-Ալեք 14 Հայթյան Ա. գործողություն cit., էջ 49-50: Սանդրովկան, ըստ Երևանի նահանգապետի 1862 թ.-ին: Աստրախանի նահանգի Չեռնոյար նահանգի Չեռնոյար նահանգի Կորմովսկոյ գյուղից (10 ընտանիք) տեղահանվածների (10 ընտանիքների) կողմից Կովկաս ներկայացված թիվ 481 զեկույցը 15: Մեր կարծիքով, վերաբնակեցման կամ ռուսացման քաղաքականությունը և՛ դրական, և՛ բացասական գործընթաց էր:  Վերաբնակեցումը կարելի է դրական համարել, քանի որ Անդրկովկասում ցարիզմի կողմից իրականացվող այս քաղաքականության շնորհիվ տարածաշրջանը նոր շունչ ստացավ և կարճ ժամանակում տնտեսական աճ ունեցավ:   Այս առիթով Ֆադեն գրում է. «Անդրկովկասի տարածաշրջանում ռուս վերադարձողները հատկապես օգտակար են նրանով, որ նրանք լավ կայացած բնակավայրեր ստեղծելու օրինակ են: Նրանք օգտագործում են ալրաղացներ:  Նրանք ունեն շատ արհեստավորներ, որոնք այս տարածաշրջանում պակաս ունեն. ընդհանուր առմամբ, նրանք ավելի ձեռներեց և ակտիվ են, քան տեղի գյուղացիները. բնիկները սկսում են նրանցից ընդօրինակել մի շարք տնտեսական և տնային տնտեսության բարեփոխումներ »16: Հաստատվելով Կովկասում, մասնավորապես Արևելյան Հայաստանում, ռուս վերաբնակիչները կարճ ժամանակահատվածում հարմարվեցին տեղական պայմաններին, ի տարբերություն գերմանացիների ՝ զարկ տալով տեղական տնտեսությանը:   Վերջիններս հմուտ հյուսներ, կաշեգործներ, անասնապահներ, մեղվաբույծներ և հողագործներ էին 17:  Ի վերջո, բարելավվեցին մի շարք հայկական բնակավայրեր կամ ստեղծվեցին նոր ռուսական բնակավայրեր ՝ Վորցովկա, Սեմյոնովկա, Ելենովկա և այլն:   Ինչպես արդեն նշվեց վերևում, նման գյուղերի առկայությունը (գյուղերի տեսքը, բնակարանների արտաքին հարդարում, վերաբնակիչների ջանքերը նշված բնակավայրերը բարելավելու ուղղությամբ) միայն օրինակ կարող էր ծառայել տեղացիներին: Բացի այդ, հիմնվելով Վ. Դիլոյանի, Լեոյի, Ա. Ըստ Հայթյանի և այլոց, մենք գտնում ենք, որ Անդրկովկասում, մասնավորապես Արևելյան Հայաստանում, ցարիզմի ռուսացման քաղաքականությունը մասամբ արդարացված էր:  Ըստ Վ. Այն բանից հետո, երբ Դիլոյանն ասաց, որ Արևելյան Հայաստանը հայտնվել է Ռուսաստանի ենթակայության տակ, հայ ժողովրդի մի մասի համար ստեղծվել են անհամեմատ բարենպաստ զարգացման հեռանկարներ: Ավանգարդական իշխանությունից խուսափելը, արևելյան բռնապետությունները, կյանքի և ունեցվածքի կայուն երաշխիքները տրվեցին տեղացիներին, և խթանվեց արտադրական ուժի աճը 18: Ուշագրավ է Լեոյի տեսակետը: «… Հայ ժողովուրդը ինքնաբերաբար, իր իսկ բնազդի բնազդով, լուծեց իր ֆիզիկական գոյության պահպանման խորհուրդը,… դա Գոնեկ ոն սեփականության երաշխիքն էր ռուսական տիրապետության տակ» 19 Ըստ Հայթյանի, ռուսների վերաբնակեցումը դարձավ ռուս ժողովրդի փոքրաթիվ հատվածի կոնկրետ արտահայտություն ՝ միասին ապրել, աշխատել միասին, ամրապնդել բարեկամությունը 20: Վերաբնակեցման գործընթացն ունեցավ նաև բացասական կողմեր: Բավական է ասել, որ Արևելյան Հայաստանի ռեսուրսների պակասը, տեղաբնակների ոչ բարյացակամ վերաբերմունքը վերաբնակիչների նկատմամբ, էլ չեմ ասում ռուսներին տրված բազմաթիվ արտոնությունների մասին:  Ինչ վերաբերում է ռուսացման քաղաքականության ձախողմանը, կարծում ենք, որ և՛ Ռուսաստանի կայսրությունը, և՛ ներկայիս Ռուսաստանի Դաշնությունը խնդիր ունեն վերանայել իրենց սեփական գաղութային քաղաքականությունը, այսինքն ՝ Կովկասը Ռուսաստանի գաղութային կցորդն է: Այս անհեռատես քաղաքականության պատճառով Ռուսաստանը ժամանակ առ ժամանակ «շարունակում էր արժանի լինել իր դաշնակիցների, հատկապես հայերի անվստահությանն ու ապակողմնորոշմանը»: Մելքոնյան Վարդուհի ԱՐԵՎԵԼՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ XIX ԴԱՐԻ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԱՄԱՆ ՔԱITԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՐԻ ՄԻՈՒՄ ։

Արևելյան  Հայաստանի  ռուսականացման  առաջին  լուրջ  փորձերը  ցարական  իշխանությունների կողմից արվեցին արդեն XIX դ. առաջին կեսերին Ալեքսանդրապոլի  գավառում։
   Վերաբնակեցման  ծրագիրը  մշակեց  փոխարքայի  խորհրդատու  Ֆադեևը։
   Վերջինս  ծրագրել  էր  վերաբնակեցնել  Ալեքսանդրապոլի  հարթավայրը,  Ախուրյան  գետի  միջին  հոսանքի  ձախափնյա  տարածությունները  և  Լոռվա  դաշտը։
  1849-1850 թթ. ընկած ժամանակահատվածում Թիֆլիս‒Ջալալօղլի‒Ղարաքիլիսա‒Դիլիջան փոստային մայրուղու վրա հիմնադրվեցին ռուսական Նովո‒Միխայլովկա,  Վորոնցովկա,  Պրիվոլնոյե  և  այլ  գյուղեր։
   Այնուամենայնիվ,  գաղութացման  քաղաքականությունն  Ալեքսանդրապոլի  գավառում  ընդհանուր  առմամբ  ձախողվեց. չվերաբնակեցվեցին Ախուրյանի միջին հոսանքի ձախափնյա տարածությունները,  ինչպես  նաև  չիրագործվեցին  Ալեքսանդրապոլ‒Ղարաքիլիսա‒Ջալալօղլի‒Դիլիջան ճանապարհի վրա ռուսական բնակավայրեր հիմնելու ծրագրերը։
