ՀԱՅ-ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ 1991-2008թթ. Համաշխարհային տնտեսական զարգացման ներկա շրջանում կայուն միջազգային տնտեսական հարաբերությունների հաստատումը կարևոր նշանակություն ունի յուրաքանչյուր երկրի համար:   Հայաստանի Հանրապետության և Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության միջտնտեսական համագործակցության մակարդակի վերլուծությունը պետք է հիմնված լինի միջազգային առևտրի, աշխատուժի հոսքերի, կապիտալի արտահանման, միջազգային վարկի, միջազգային դրամավարկային հարաբերությունների, միջազգային գիտատեխնիկական-արտադրության վերլուծության վրա: համագործակցություն Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության տնտեսությունը հետինդուստրիալ տնտեսություն է ՝ հիմնված սոցիալական շուկայական տնտեսության սկզբունքի վրա, որի արդյունաբերությունն առաջատար արդյունաբերություններից մեկն է:  Գերմանիան տնտեսական հզորությամբ Եվրոպայում առաջատարն է `7ապոնիայից հետո ԱՄՆ-ից հետո G7- ում զբաղեցնելով երրորդ տեղը:   20-րդ դարի վերջին Գերմանիան, որպես Եվրոպայի ամենաազդեցիկ երկիրը, ստացավ հատուկ կարգավիճակ ՝ որպես տարածաշրջանի տնտեսական շարժիչ ՝ Եվրամիության զարգացող առաջնորդ 1: Ավանդաբար արդյունաբերությունը եղել է գերմանական տնտեսության առաջատար ճյուղերից մեկը, որը արտաքին առևտրի հիմնական շարժիչն է:   Գերմանիայի տեղեկատվական և կենսատեխնոլոգիաները, էկոլոգիապես մաքուր տեխնոլոգիաները, որոնք կապված են էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների օգտագործման հետ, աշխարհում բարձր դիրքեր են զբաղեցնում:  Արտահանվող հիմնական ապրանքներն են մեքենաները, տրանսպորտային միջոցները, քիմիական արտադրանքը, մետաղները և տեքստիլը: Հայաստանի տնտեսությունը դեռ շուկայական տնտեսություն կառուցելու ճանապարհին է, բայց այն ԱՊՀ այն սակավաթիվ երկրներից է, որին հաջողվեց հաջողության հասնել 2000-2008 թվականներին: տնտեսական շրջափակման և տրանսպորտային սահմանափակումների պայմաններում համախառն ներքին արդյունքի կրկնապատկում:   Արդյունքում, ձևավորվեց տնտեսական զարգացման եզակի մոդել, որն ապահովեց տնտեսական զարգացման բավականին բարձր տեմպեր ՝ մակրոտնտեսական կայունություն, մինչև 2008 թվականը: Համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ազդեցությունը: Տող 1. Հայաստանի և Գերմանիայի տնտեսությունների կառուցվածքի համեմատություն (2008 թ. Տվյալների համաձայն) 22 Աղբյուր. Համաշխարհային զարգացման ցուցիչներ 2010, էջ 230-232: Այսպիսով, Գերմանիայի և Գերմանիայի տնտեսությունները, որոնք գտնվում են տնտեսական զարգացման տարբեր փուլերում, անհամեմատելի են տնտեսական կարողությունների տեսանկյունից, բայց Հայաստանի անկախության հենց սկզբից Գերմանիան պատրաստակամություն է ցուցաբերել աջակցել Հայաստանին շուկա կառուցելու հարցում: տնտեսություն 1990 Վերամիավորումից հետո Գերմանիան, իր քաղաքական նպատակներին զուգահեռ, փորձեց ուժեղացնել իր տնտեսական ազդեցությունը Անդրկովկասի նորանկախ հանրապետություններում, որոնք մաս էին կազմում նախկին ԽՍՀՄ-ի: Միևնույն ժամանակ, ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հայաստանը հույսը դնում էր արևմտյան երկրների, այդ թվում ՝ Գերմանիայի աջակցության վրա:   Այնուամենայնիվ, Հայաստանը, որը հարուստ չէ բնական պաշարներով և գտնվում է հաղորդակցության շրջափակման մեջ, անկախության առաջին տարիներին Գերմանիան չի դիտարկել որպես պոտենցիալ շահութաբեր գործընկեր:  Մյուս կողմից, միշտ կար ռուսական գործոնը:  Ինչպես նշում է Կ. Հաջի. «Կովկասում ցանկացած տերության տնտեսական ներթափանցումը ինքնին ընկալվում է որպես այս տարածաշրջանում Ռուսաստանի շահերի նեղացում»: 1990-ականներ 20-րդ դարի առաջին կեսին ԳԴՀ-ի և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական համագործակցության հիմնական ասպեկտը ֆինանսական և տեխնիկական օժանդակությունն էր զինված հակամարտության հետևանքները վերացնելու համար, մրցակցային շուկայական տնտեսության հաստատում, արդյունավետ համակարգ: պետական ​​կառավարման և աղքատության դեմ պայքարի և դրա սոցիալական հետևանքների դեմ 2: Գերմանիայի սոցիալական աջակցության ծրագրերի շեշտադրումը պատահական չէր, քանի որ այդ ժամանակահատվածում տնտեսական զարգացման գերմանական մոդելը բնութագրվում էր որպես սոցիալական շուկայական տնտեսություն, որը փոխզիջում էր տնտեսական աճի և հարստության առավել արդար բաշխման միջև: Հայաստանի կողմից Գերմանիային տրամադրված տեխնիկական աջակցության ծրագրերի հիմքը դրվել է 1993 թ., Իսկ ֆինանսական օժանդակության ծրագրերն իրականացվել են 1995 թ.-ի մայիսի 5-ից, երբ ՀՀ կառավարության և կառավարության միջև ֆինանսական համագործակցության առաջին համաձայնագիրը ստորագրվեց Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունը:   Տեխնիկական համագործակցության շրջանակներում նախագծերն իրականացնում է գերմանական տեխնիկական համագործակցության ընկերությունը (GTZ, այժմ ՝ GIZ) 4 կողմերի կողմից:  Ֆինանսական համագործակցության ծրագրերը ֆինանսավորվում են KfW զարգացման բանկի կողմից `Գերմանիայի տնտեսական համագործակցության և զարգացման դաշնային նախարարության (BMZ) ֆինանսավորմամբ:   Իրականացված ծրագրերի շարքում հարկ է նշել «Փախստականների օգնություն», «Էներգիայի անհապաղ աջակցություն», «Փոխանցման համակարգի վերականգնում», «Արմավիրի մարզում համայնքային ենթակառուցվածքների վերականգնում» և այլ ծրագրեր 6: Կարելի է ասել, որ 1990-ականներին: Հայ-գերմանական տնտեսական հարաբերությունները, չնայած մի շարք միջպետական ​​համաձայնագրերի առկայությանը, հիմնականում սահմանափակվում էին Germa 1-ով Տե՛ս Gadzhiev K., Geopolitics of the Caucasus, Moscow, 2003, p. 295.2 Տե՛ս Die GTZ Վրաստանում, Ադրբեջանում, Հայաստանում // GTZ, հասանելի է www.gtz.de/de/weltweit/574.htm, հասանելի է ՝ 3 տե՛ս Pogorletsky A., закономика зарубежных էջ, Երկրորդ հրատարակություն, Սանկտ Պետերբուրգ, 2001, էջ 211.4 GFC- ը միջազգային համագործակցության դաշնային ինստիտուտ է, որը գործում է աշխարհի տարբեր երկրներում, որի նպատակն է նպաստել հարավ-արևելյան երկրների քաղաքական, տնտեսական զարգացմանը, բնապահպանական և սոցիալական խնդիրների լուծմանը `բարելավելով մարդկանց կենսապայմանները: , 5 Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների նախարարության զեկույցի ՝ Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության հետ միջազգային ֆինանսատեխնիկական համագործակցության մասին, հասանելի է ՝ www.mfe.am/up/ifc/arm-german-ref2008.pdf: 6 Մանրամասների համար տե՛ս «ՀՀ Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի այցը Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն», հավելված 2: Տեղեկանք Հայաստանի Հանրապետության և ԳԴՀ-ի զարգացման համագործակցության մասին, Արտաքին գործերի նախարարություն Հայաստանի Հանրապետության, Արտաքին գործերի նախարարության Եվրոպական վարչություն, Երեւան, 17 դեկտեմբերի, 2002 թ., էջ 52-58: Համաձայնագիր «ՀՀ կառավարության և ԳԴՀ կառավարության միջև ֆինանսական համագործակցության մասին» (Էներգետիկայի ոլորտում արտակարգ միջոցառումներ (Քանաքեռի հիդրոէլեկտրակայան) նախագիծ) - 1997 թ. Հուլիսի 25, Կառավարության միջև տեխնիկական համագործակցության մասին համաձայնագիր Հայաստանի Հանրապետության և Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Կառավարության կողմից: 1998 թ. Հուլիսի 27, ՀՀ կառավարության «ԳԴՀ կառավարություն» կառավարության 1997 թ. Ֆինանսական համագործակցության համաձայնագրի միջև, 1998 թ. Հուլիսի 27, ՀՀ կառավարության կառավարություն ԳԴՀ կառավարության և 1999 թ. 2000 թ. Ֆինանսական համագործակցության համաձայնագիր. 13 սեպտեմբերի, 1999 թ. ՀՀ կառավարություն «ԳԴՀ կառավարություն» Հայաստանի կողմից Հայաստանին տրամադրվող տեխնիկական և ֆինանսական օգնությամբ երկու երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը դեռ ցածր էր: 1998 թ. Նոյեմբերի 1-ի դրությամբ ՀՀ պետական ​​ռեգիստրում գրանցված 1299 օտարերկրյա ներդրում կատարած ձեռնարկությունների ընդհանուր թվից միայն 24-ն էին գերմանական մասնակցությամբ, որոնցից 16-ը հայ-գերմանական համատեղ ձեռնարկություններ: Դրանց մեծ մասում գերմանական մասնաբաժինը չի հասել 1% -ի:  Ինչ վերաբերում է Գերմանիայի հետ համատեղ ձեռնարկությունների գործունեության մակարդակին, Հայաստանում գերմանական ընկերությունների առկայությանը, Հայաստանը մի քանի անգամ զիջում էր Վրաստանին և Ադրբեջանին 1: Դա պայմանավորված էր գերմանացի ներդրողների որոշ վերապահումներով `կապված Հայաստանում կապիտալ ներդրումների հետ, որոնք, ցավոք, պայմանավորված էին Հայաստանում ստեղծված ներքաղաքական իրավիճակով, ներդրումների իմիջի անբավարար մակարդակով և ներդրումների պաշտպանության երաշխիքներով: Երկու երկրների միջեւ տնտեսական հարաբերությունների ակտիվացման միտումները սկսվել են 2000 թվականից:  Մասնավորապես, 2000 թ. Մայիսին Բունդեսթագի Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի պատվիրակության այցը, Բունդեսթագի Նախագահ Ա. Ֆուխսի գլխավորած պատվիրակության այցը, Բունդեսթագի նտեսության զարգացման հանձնաժողովի պատվիրակության այցը Հուլիս և դեկտեմբեր ամիսներին գործեցին Հանս Գեորգ Վագների հարցերով գլխավորած պատվիրակության այցը Անհրաժեշտ է առանձնացնել 2000 թվականը: Հայաստանի տնտեսությանը նվիրված գործարար համաժողովը, որը հաջողությամբ անցկացվեց 2012 թ. Մայիսի 11-ին Բեռլինում, կարող է համարվել Հայաստանի տնտեսական և ներդրումային միջավայրը պարզեցնելու և գերմանական ներդրումներ ներգրավելու առաջին մասշտաբային միջոցառումը:  Հատկանշական է, որ 2000-ին «EXPO 2000» միջազգային ցուցահանդեսը անցկացվեց Գերմանիայի Հանովեր քաղաքում 2012 թվականի հունիսի 1-ից հոկտեմբերի 31-ը: Հայաստանին ներկայացվեց առանձին տաղավար:  2001 թվականի մայիսի 9-11-ը Բոննում: Regարգացման ոլորտում հայ-գերմանական համագործակցության հարցերի շուրջ կանոնավոր միջկառավարական բանակցություններ:   Բանակցությունների արդյունքում որոշվեց, որ 2001-2002թթ. Համագործակցության համար Հայաստանին տրամադրել ընդհանուր առմամբ 49 միլիոն գերմանական մարկ ֆինանսական և տեխնիկական օգնություն, որից 5 միլիոնը `որպես դրամաշնորհ, իսկ մնացածը` որպես արտոնյալ վարկեր `Միջազգային զարգացման ասոցիացիայի պայմաններով 3: Ուսումնասիրելով 1998-2008 թվականներին երկու երկրների միջեւ ապրանքաշրջանառության դինամիկան `արձանագրում ենք հետևյալ պատկերը (տե՛ս Աղյուսակ 1): Աղյուսակ 1. Առևտրի շրջանառության ցուցանիշները ՀՀ և Դաշնային Հանրապետության միջև 4 ՀՀ արտահանում Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության տեղը Հայաստանի Հանրապետության արտահանման մեջ (հազար ԱՄՆ դոլար) ՀՀ ներմուծում 2004 թվականից ի վեր Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունից գրանցվել է բավականին բարձր աճ ՝ 6,5% -ից 11,5%: 1 Տե՛ս ՀՀ ԱԳՆ պատմական-դիվանագիտական ​​արխիվ, ք. 16, ց .6, թ 5: 2 Տե՛ս ՀՀ ԱԳՆ պատմական-դիվանագիտական ​​արխիվ, ք. 19, ց .7, թ. 24-28: 3 «Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի այցը Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն», էջ 40-41: 4 Աղյուսակը կազմվել է հեղինակի կողմից `Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայության տարեկան վիճակագրական տարեգրքում հրապարակված արտաքին տնտեսական գործունեության վերաբերյալ տվյալների հիման վրա: 1998-2000 թվականների տվյալները, ըստ «Հայաստանի վիճակագրական տարեգրքի 2001» (էջ 451-458), 2001-2004թթ. Տվյալներն ըստ «Հայաստանի վիճակագրական տարեգրքի» 2005 թ. (Էջ 487-493), 2005-2008թթ. տվյալներն ըստ «Հայաստանի վիճակագրական տարեգրքի» 2009 թ. (էջ 457-463): Հաշվի առնելով Հայաստանի ներմուծման մեջ Գերմանիայի տեսակարար կշռի դինամիկան, հայկական շուկայում գերմանական ապրանքների պահանջարկի հարաբերական աճ է գրանցվել 2004-ից, իսկ արդեն 2005 թ.-ից: Բարձրագույն ժամանակահատվածի համար ցուցանիշը 7.8% էր:   2002 թվականից արտահանման մասնաբաժնի շարունակական աճը, որն առավել նկատելի է 2004 թվականից ի վեր, պայմանավորված էր մի շարք օբյեկտիվ գործոններով, այդ թվում ՝ ՀՀ Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի 2003 թ. Հունվարի 14-15-ը Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն կատարած աշխատանքային այցի շրջանակներում տնտեսական համագործակցության ոլորտում ձեռք բերված մի շարք պայմանավորվածություններ (մասնավոր բիզնեսի ոլորտում ինտենսիվ համագործակցության, հայ-գերմանական խոշոր բիզնեսի իրականացման վերաբերյալ ֆորում և այլն): Հայ-գերմանական տնտեսական կապերի հետագա ընդլայնման գործում մեծ նշանակություն ունեցավ Ռ. Քոչարյանը 2004 թ. Նոյեմբերի 17-19-ը երկրորդ պաշտոնական այցը Գերմանիա, որի ընթացքում Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության կանցլեր Գ. Շրյոդերը գոհունակությամբ նշեց, որ Գերմանիայի և Հայաստանի միջև ապրանքաշրջանառությունն աճել է 40% 1-ով: Հայաստանի տնտեսության մեջ գերմանական ներդրումների դինամիկայի ուսումնասիրությունը (տե՛ս Գծապատկեր 2.4) ցույց է տալիս, որ 2004 թվականից ՀՀ և ԳԴՀ միջեւ ապրանքաշրջանառության ակտիվացմանը զուգահեռ ՝ գերմանական կապիտալի զգալի ներհոսք դեպի Հայաստան: տնտեսություն է նկատվել: Տող 2. Գերմանիայի ներդրումները ՀՀ տնտեսության մեջ (1998-2008) 2. Ընդհանրապես, 1998-2006թթ. ԳԴՀ-ն Հայաստանում ներդրել է 186 672,8 հազար ԱՄՆ դոլար, ինչը տվյալ ժամանակահատվածում կատարված ընդհանուր ներդրումների 7,65% -ն է և ուղղակի ներդրումների 10,91% -ը 3:   Նկատենք, որ 2005-ին ներդրումների նվազումը 2006-ի համեմատ չի նշանակում երկու երկրների առևտրատնտեսական հարաբերությունների մակարդակի անկում: հենց 2005-ին Հայաստանի տնտեսության մեջ գերմանական ներդրումների մեծ ցուցանիշը պայմանավորված էր լեռնարդյունաբերության ոլորտում խոշոր ներդրումային ծրագրի մեկնարկով:   Նշենք, որ 2006 և 2007 թվականներին գերմանական կապիտալով իրականացվել է համապատասխանաբար 47815,9 հազ. և 55251.9 հազ. 4 դոլարի ներդրումներ ուղղվել են միայն լեռնահանքային արդյունաբերությանը, ինչը հստակ ցույց է տալիս գերմանական ներդրումների դիվերսիֆիկացման անհրաժեշտությունը: 2008 թվականը շրջադարձային էր ոչ միայն Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության, այլև համաշխարհային տնտեսության համար ՝ համաշխարհային աննախադեպ ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պատճառով:   2008-ին գերմանական տնտեսության համախառն ներքին արդյունքի տարեկան աճը կազմում էր 2%, սակայն այս ցուցանիշը 2008-ից ի վեր անկումային միտում է ցուցաբերել: Երրորդ եռամսյակից, և արդեն 2009-ին գրանցվեց տնտեսական անկում `մոտ 2,25%, ինչը կազմում է բացատրվում է առաջին հերթին գերմանական արտահանման զգալի կրճատմամբ:  Համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը հանգեցրեց գերմանական ընկերությունների արտադրանքի պահանջարկի անկմանը, ինչը արտացոլվեց արտահանման գրեթե բոլոր ոլորտներում:   Մասնավորապես, մեքենաների քանակը մեծապես կրճատվեց:   Հաշվի են առնվում տնտեսական ոլորտում կատարված ներդրումները:  Ներդրումները ֆինանսական հատվածում ներառված չեն այս դեպքում: 3 Տե՛ս «Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 2007 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին», էջ 82: 4 Տե՛ս «Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 2008 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին», էջ 76 և «Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 2009 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին»: Արդյունաբերական ապրանքների պահանջարկը, որոնք, ինչպես հայտնի է, գերմանական տնտեսության հիմնական ճյուղերն են 1: Սա մասամբ բացատրում է ՀՀ տնտեսության մեջ գերմանական ներդրումների զգալի կրճատումը 2008 թ.  Գծապատկեր 2-ի համաձայն, 2008 թվականին Հայաստանում գերմանական ներդրումները նախորդ տարվա համեմատ նվազել են ավելի քան 57% -ով:   Պատճառը համաշխարհային շուկայում հումքի պահանջարկի նվազումն էր, իսկ Հայաստանի տնտեսության իրական հատվածում գերմանական ներդրումների հիմնական ճյուղը լեռնահանքային արդյունաբերությունն է: Հայ-գերմանական տնտեսական կապերի ամրապնդման համատեքստում զգալիորեն ամրապնդվում է համագործակցությունը ֆինանսական հատվածում, մասնավորապես `բանկային ոլորտում:   ՀՀ Կենտրոնական բանկից ստացված տվյալների հիման վրա ԱՎSS-ի ներկայացրած հաշվետվության համաձայն `2008 թ.-ին ոչ ռեզիդենտների կողմից ՀՀ բանկերի և վարկային կազմակերպությունների բաժնետիրական կապիտալում ներդրվել է 703786,2 հազար դոլար: ներդրումները կազմել են 45205,2 հազար դոլար կամ ներդրումների միայն 6,42% -ը 2, ինչը Գերմանիայի կողմից Հայաստանի բանկային կապիտալում կատարված ամենամեծ ներդրումն էր: Ֆինանսական համագործակցության տեսանկյունից էապես կարևոր են «Վերականգնվող էներգետիկայի աջակցություն» և «Բնակարանների կայուն ֆինանսավորման շուկայի զարգացում» ծրագրերը, որոնք իրականացվել են 2006 թվականից ի վեր Գերմանահայկական Managementրագրերի Կառավարման Գրասենյակի 3 (ACA) կողմից: 2008 թ.-ին Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության կառավարության և ՀՀ կառավարության միջև կնքվել է 2007-2008 թվականների ֆինանսական համագործակցության մասին համաձայնագիրը: Նախատեսվում էր Հայաստանին տրամադրել շուրջ 74 միլիոն եվրո ֆինանսական օգնություն (70 միլիոն եվրո) որպես վարկ ՝ 4 միլիոն եվրո որպես դրամաշնորհ): 2008 թ. Հայաստանի արտահանումը Գերմանիա կազմել է 183.7 մլն դոլար, իսկ ներմուծումը Գերմանիայից `255.6 մլն դոլար (տե՛ս Աղյուսակ 2.1), որը կազմել է 102.8 մլն` 134.3 մլն եվրո, ընդհանուր առևտուրը `237.1 մլն եվրո, մինչդեռ ապրանքաշրջանառությունը նույն տարվա համար: Վրաստան - Ադրբեջան դեպքում, ըստ Գերմանիայի Արտաքին գործերի նախարարության, դրանք կազմել են 358 միլիոն և 2.400 միլիոն եվրո 4: Այսպիսով, հայ-գերմանական տնտեսական համագործակցությունը Հայաստանի անկախության սկզբնական շրջանում ինտենսիվության բարձր մակարդակ ցույց չտվեց, մինչև 2000-ականների սկիզբը այն արտահայտվում էր հիմնականում Գերմանիայի կողմից Հայաստանին տրամադրվող ֆինանսական և տեխնիկական օժանդակության տեսքով, որը, չնայած մեծ աջակցություն ՀՀ տնտեսությանը: իրականացման գործընթացում, բայց բավարար չէր արդյունավետ առևտրի և գործընկերության համար: Երկկողմ տնտեսական հարաբերությունների զարգացմանը մեծ խթան են հաղորդել հատկապես «Կովկասյան նախաձեռնության» շրջանակներում իրականացվող փոքր «միջին» բանկային հատվածի աջակցության ծրագրերը, ինչպես նաև միջպետական ​​այցերի հաճախականության ակտիվացումը, որը ՀՀ նախագահ Ռ.Քոչարյանը պաշտոնական այց կատարեց Գերմանիա, որը ՀՀ նախագահի առաջին պաշտոնական այցն էր Գերմանիա: 2004 թվականը շրջադարձային էր Գերմանիայի Հանրապետության և Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության տնտեսական համագործակցության շրջանակներում, որի ընթացքում տեղի ունեցավ հայ-գերմանական խոշոր գործարար համաժողով, որին հաջորդեց գերմանական կապիտալի զգալի ներհոսք ՀՀ տնտեսություն, մասնավորապես «geանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ» ընկերությունում: ներդրումների հաշվին:  Միևնույն ժամանակ, ապրանքաշրջանառության աճ է գրանցվել ինչպես արտահանման, այնպես էլ ներմուծման ոլորտներում: 2 Տե՛ս «Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը 2009 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին», էջ 77: 3 «Գերմանահայկական հիմնադրամ» ծրագրի կառավարման գրասենյակ »հիմնարկը ստեղծվել է ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահի սեպտեմբերի 14-ի թիվ 518 հրամանով:  Հիմնարկի միակ հիմնադիրը Հայաստանի Կենտրոնական բանկն է:  ACS- ի հիմնական նպատակն է իրականացնել և ղեկավարել գերմանահայկական հիմնադրամի վարկային ծրագրերը `Գերմանիայի Հանրապետության կառավարությունների և ԳԴՀ կառավարությունների միջպետական ​​համաձայնագրերի շրջանակներում: 4 Տե՛ս Auswartiges Amt, Landerinformationen, Հայաստան, Վրաստան, Ադրբեջան, Wirtschaftsdatenblatt, հասանելի է http: // www. /www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformen. 2008 Այսօրվա դրությամբ Հայաստանում գործում էին գերմանական կապիտալով ավելի քան 100 ընկերություններ, այդ թվում `համաշխարհային ճանաչում ունեցող մի շարք ընկերությունների ներկայացուցիչներ, և առևտրի ծավալը զգալիորեն ավելացել էր: Այնուամենայնիվ, տարածաշրջանում Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության հետ տնտեսական համագործակցության ոլորտում, մի շարք օբյեկտիվ գործոնների պատճառով, Հայաստանը դեռ շարունակում է զիջել հարևան Վրաստանին և Ադրբեջանին: Մարտին Թովմասյան ՀԱՅ-ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ 1991-2008 Հիմնաբառեր. Հայաստանի Հանրապետություն, Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն, Հայ-գերմանական տնտեսական հարաբերություններ, ներդրումներ: ։

Սույն  հոդվածը  նվիրված  է  1991-2008  թթ․  ընկած  ժամանակահատվածում  հայ-գերմանական  տնտեսական  համագործակցության ուսումնասիրությանը։
  1990-ական թթ․ հայ-գերմանական տնտեսական կապերը, չնայած մի  շարք միջպետական համաձայնագրերի առկայությանը, սահմանափակվում էին գլխավորապես Գերմանիայի կողմից  ՀՀ-ին  տրամադրվող  տեխնիկական  և  ֆինանսական  օժանդակությամբ,  իսկ  երկու  երկրների  միջև  ապրանքաշրջանառության ծավալները դեռևս դրսևորում էին ցածր ցուցանիշներ։
  Երկու երկրների միջև տնտեսական հարաբերությունների ակտիվացման միտումներ սկսեցին դրսևորվել 2000 թ․ և անցան զարգացման նոր փուլ։
