ԳԵAMԱՄԱ ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՏԱՐԱԱՇՐ WԱՆԱՅԻՆ BՐԵՐԻ ԱՌԱՆՈՐԴՈՒՄԸ ԷԼԵԿՏՐԱՏԵԽՆԻԿԱՅԻ ԴԻԱՅՆԻ ՄԵԹՈԴՆԵՐՈՎ High Shana Lake- ն աշխարհի եզակի լողավազաններից մեկն է:  Այն մեծ հեղինակություն է ձեռք բերել ջրի անսովոր պարզության և բնական հատուկ պայմանների շնորհիվ:  Շոնը Հայաստանի հանգստի անփոխարինելի վայրերից մեկն է, հանրապետության ջրամատակարարման միակ հեռանկարային աղբյուրը: Սանա լճի ջրային ռեսուրսների նպատակահարմար օգտագործման խնդրի երկարամյա պատմությունը դրա իրականացման ընթացքում անցել է մի շարք փուլեր: Լճի ավազանի արևմտյան մասում ՝ Գեղամա լեռնաշղթայի երկայնքով, տարածված են միոցենի հրաբխային կազմավորումները և պլիոցենի չորրորդական լավաները, իսկ կիրճերում ՝ էոցենի տուֆերի և դեզիտոբոբասալտային լավաների ելքեր: Սանա լճի ավազանի տարածքում ամենահին կառույցը համարվում է էկոցիտ-պալեոգեն չափի Հորսանտիկլինալը, որը գտնվում է Շան Ամասիայի օֆիոլիտային գոտում և հարավ-արևելքից սահմանափակվում է Սարիբաբինի սինքլինգով: Արծվաքարի համախտանիշը, որը բաղկացած է Սարմատի նստվածքներից, համարվում է ամենամեծը Գեղամա լեռնաշղթայի հարավ-արևելյան ծալքավոր կառույցներից: Հաջորդ հորիզոնական հատվածի ասիմետրիկ վերելքը ձգվում է Գեղարքունիք գետի հովտի միջով, Սանա լճի արևմտյան ափին, որը հայտնի է որպես Դաշքենդի վերելք: Ընդարձակ հետախուզական, նախագծային և հիդրոերկրաբանական աշխատանքներ են իրականացվել Սն ջրհավաք ավազանի արևմտյան մասում գտնվող Գեղամա լեռնաշղթայի երկայնքով `հանրապետության այնպիսի կազմակերպությունների մասնակցությամբ, ինչպիսիք են` ВСЕГИНГЕО, ГГИ, ПНИИС և այլն [1, 2 ] Resourcesրային ռեսուրսների, մասնավորապես, Գեղամա լեռնաշղթայի երկայնքով ստորգետնյա հոսքերի ուսումնասիրության ընթացքում կատարվել են բազմաթիվ հիդրոլոգիական, հիդրոերկրաբանական և երկրաֆիզիկական աշխատանքներ: Առաջին նման աշխատանքները վերաբերվում են VK Davidov- ին, BD Zaykov- ին, AP Sokolov- ին, IA Bear- ին `այլոց անուններով: Գեղամա լեռնաշղթայի երկայնքով մենք իրականացրել ենք նաև լայնածավալ հետախուզական ուսումնասիրություններ էլեկտրահետախուզության, այսինքն ՝ ուղղահայաց էլեկտրական զոնդավորման (UEZ) մեթոդով:   Չափվել է շուրջ 1000 միավոր, օգտագործվել են տարածքում փորված ջրաբանական երկրպագուների տվյալները, մշակվել են նախորդ երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների տվյալները, որի արդյունքում Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան լանջերի տարածաշրջանային ջրազերծող շերտը կամ պալեորիզացման քարտեզ կառուցվել է.  Կառուցված paleorelife քարտեզի վրա առանձնացվել են ստորգետնյա կենտրոնացված հոսքերը, ստորերկրյա ջրերի ավազանները, հայտնաբերվել է լեռնաշղթայի երկայնքով ժամանակակից և հին (թաղված) ջրբաժանների փոխհարաբերությունը: Դաշտային աշխատանքի մեթոդներ և տեխնիկա: Սանաա լճի ջրահավաք ավազանի արևմտյան մասում, Գեղամա լեռնաշղթայի երկայնքով խնդիրներ լուծելու համար, ուղղահայաց էլեկտրական զոնդավորման մեթոդով, դրանք վերցվել են առանձին պրոֆիլներով 1: 50,000 մասշտաբի էլեկտրահետախուզական աշխատանքներ `լավայի ապարների ուժը որոշելու և ընդարձակ ռելիեֆը քարտեզագրելու համար:  Հաշվի առնելով ուսումնասիրված 250-500 մ խորությունը, որպես գծի առավելագույն բացում, ընդունվում է AB = 1600 մ:   AJ-72 տիպի կոմպրեսորը որպես չափիչ սարք օգտագործվել է դաշտային աշխատանքներում, իսկ GRMC-69 և BAS-80 չոր մարտկոցները ՝ որպես էլեկտրամատակարարում:   Դաշտային աշխատանքների ընթացքում կատարվել են խաչաձեւ ստուգման չափումներ, որոնք կազմում են դիտարկվող կետերի ընդհանուր թվի 3-5% -ը [3]: Աշխատանքի արդյունքները. Գեղամա լեռնաշխարհը հսկայական է ՝ 2800 կմ 2 տարածքով:  Theրհավաք ջրբաժանը գտնվում է մոտավորապես 28003600 մ բարձրության վրա:  Դա լավայի հոսքերով առանձին ծածկով սարահարթ է, որի վրա բարձրանում են առանձին հրաբխային գագաթներ ՝ արտամղված գմբեթներ:  Գեղամա լեռնաշղթայի տարածքը բնութագրվում է խիտ հիդրոգրաֆիկ անհարթությամբ:   Այսպիսով, եթե լեռնաշղթայի հյուսիսային մասը հիդրոգրաֆիկ տեսանկյունից առանց նստվածքային հոսքի նստվածքային ավազան է, ապա հարավային մասը բաժանվում է բազմաթիվ գետահովիտներով, ինչպիսիք են Ազատը, Վեդը, Գավառագետը և այլն [4 ]  Ստորերկրյա ջրերի առաջացման և բաշխման հիմնական դերը պատկանում է ջրով հագեցած ջրազրկող շերտերի լիթոլոգիական կազմին:   Գեղամա լեռնաշխարհի մակերեսի ավելի քան 70% -ը ծածկված է անդեզիտային, անդեզիտոբոբալտիկ, անդեզիտոդացիտային կազմի կոտրված լավաներով:  Որոշել լեռնաշղթայի հին (թաղված) ջրբաժանի տարածական դիրքը. որոշել տարածաշրջանային ջրազրկող շերտի ռելիեֆային կառուցվածքը. Վերոնշյալ տվյալների միջոցով գծագրվել է Գեղամա լեռնաշղթայի ջրագծի (Պալեորելիեֆ) քարտեզը (Նկար 1), և BB երթուղին առանձնացվել է (Նկար 2): 1. Բացարձակ ռելիեֆի բարձրությունը մետրերով, 2. Ստորերկրյա ջրերի հիմնական ուղիները, 3. Modernամանակակից ջրբաժան, 4. Թաղված ջրբաժանը, 5. Թաղված ջրբաժանը, 6. Սահմանի թաղված ջրբաժանի սահմանը, 7. Աղբյուրները, 8. Հիդրոէլեկտրակայանները: Նկար 1. Գեղամա լեռնաշղթայի տարածաշրջանային ջրազերծող շերտով ռելիեֆի քարտեզը: Այս քարտեզի ուսումնասիրությունները, հիդրոերկրաբանական տվյալների հետ միասին, թույլ են տալիս ուսումնասիրություններ կատարել լեռնաշխարհի որոշակի լանջերին ստորգետնյա ջրերի հնարավոր բաշխման վերաբերյալ:   Այս դեպքում հիմնական հիդրոերկրաբանական տարրերը ստորերկրյա ջրերի հոսքերն ու թաղված ջրային ավազաններն են:   Ըստ քարտեզի ՝ նկատվում է ընդհանուր թաղված ջրբաժանի շեղում:  Ընդհանուր շեղման ֆոնին նկատվում են ջրի հոսքեր, որոնցից հյուսիսային ջրերը հոսում են դեպի Սյանալիճ, իսկ կենտրոնական-հարավային մասը բեռնաթափվում է Սարուխան-Գավառ տարածքում:  Այստեղ, հնագույն կյանքի վրա, 1850 մ խորության վրա, ընդգծված են փոքր լողավազաններ:  Ըստ ավազանի ներսում բարձր օհմական լավայի (ρ = 1500-2000 օմմ) տակ նկատվող էլեկտրազգայունության կորերի տվյալների ՝ ամենուրեք կան նաև ցածր օմմային գոտիներ, որտեղ ρ = 250-450 օմ: Հորատման արդյունքների համաձայն, դիտարկված միկրոավազանում հայտնաբերվել է 50-110 մ ճնշված ջուր:   Այստեղ առանձնահատուկ հետաքրքրություն են առաջացնում գեոէլեկտրական շփումները, որոնք հայտնաբերվել են ներ-լավային ապարների միջև:  Հենց այս փաստն է բացատրում արեւմտյան լանջերի ստորգետնյա լանջերի համեմատաբար բարձր մոդուլային արժեքը: Գծապատկեր 2. Գեղամա լեռնաշղթայի ժամանակակից և թաղված ջրբաժանների շեղման հատվածը:  1. Modernամանակակից կազմավորումներ, 2. Andesitobasalts - համեմատական, 3. Andesitobasalts- ջրատար, 4. Թաղված ռելիեֆ, 5. Էլեկտրալրման կետեր, 6. RT իզոտոպներ, 7. Ապարների հատուկ էլեկտրական դիմադրություն (Օմմ) միրամատակարարման լրացուցիչ աղբյուրների որոնման հետ կապված մի շարք խնդիրներ մնացել են չլուծված կամ լրացուցիչ պարզաբանումներ են պահանջում, չնայած այն բանին, որ կատարվել են բավականին ծավալուն ուսումնասիրություններ: Իրականացված ուսումնասիրությունների արդյունքում մենք եկել ենք հետևյալ եզրակացությունների. • Հրաբխային կառույցների վիմաբանական հատվածի լավագույն շերտավորումը պարզեցվել է ավազանի ստորգետնյա հոսքի բաշխման ուսումնասիրությամբ ՝ բնութագրելով ապարների էլեկտրական հատկությունները:  Դա հնարավորություն տվեց դաշտային աշխատանքների ընթացքում օգտագործել ուղղահայաց էլեկտրահետազոտման մեթոդը: • Ուսումնասիրվող տարածքի տարածաշրջանային ջրազերծող շերտի ռելիեֆի համար 1: Վերջնական քարտեզը կազմվեց 100000 մասշտաբով:  Ստորգետնյա հոսքի բաշխումը հատկապես նկատվել է Գեղամա լեռնաշղթայի արևելյան լանջերին: • Առանձնացվել են ստորերկրյա ջրերի շարժման կենտրոնացված ճանապարհները, ստորերկրյա ջրերի կուտակման տարածքները, հիմնական և տեղական ջրբաժանները:   Հրաբխային լեռնաշղթաների ստորգետնյա հոսքի բաշխումը այլ գործոնների հետ միասին պայմանավորված է հնագույն կյանքի բնույթով: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [3] Վարդանյան Վ.Պ., Էլեկտրական հետախուզության մեթոդներ, ուղիղ հոսանք, ԵՊՀ հրատարակություն, Երեւան, 2013, 193 էջ: Մատրիոսյան Հռիփսիմե ԳԵGԱՄԱ ՏԱՐԱԱՇՐԱՆԱՅԻՆ -ՐԻ LՐԱՅԻՆ Շերտ ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ՀԵՏԱՈՏՈՒԹՅԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐ, մեթոդ ՝ բանալաքար ։

Գեղամա  լեռնաշղթայի  երկայնքով  կատարվել  են  որոնողահետախուզական  լայնածավալ  ուսումնասիրություններ  էլեկտրահետախուզական,  այն  է՝  ուղղաձիգ  էլեկտրական զոնդավորման (ՈՒԷԶ) մեթոդով։
     Չափվել են մոտ 1000 կետեր, օգտագործվել են տարածքում փորված ջրաերկրաբանական  հորատանցքերի  տվյալները,  վերամշակվել  են  երկրաֆիզիկական  ուսումնասիրությունների՝  նախկինում  կատարված  տվյալները,  որոնց  արդյունքում  կառուցվել  է  Գեղամա  լեռնաշղթայի  արևելյան  և  արևմտյան  լանջերի  ռեգիոնալ  ջրամերժ շերտի կամ պալեոռելիեֆի քարտեզը։
  Կառուցված պալեոռելիեֆի քարտեզի  վրա  առանձնացվել  են  ստորերկրյա  կենտրոնացած  ջրհոսքերը,  ստորերկրյա  ջրավազանները, ինչպես նաև հայտնաբերվել է լեռնաշղթայի երկայնքով ժամանակակից ու հին (թաղված) ջրբաժանների փոխհարաբերակցությունը։
