Թեման արդիական է, քանի որ 100 տարի առաջ անսովոր պայմաններում օգտագործված մանկավարժական, ֆիզիկական և բարոյական դաստիարակության ձևերն ու մեթոդները մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում մանկատների համար, նրանք չեն կորցրել իրենց թարմությունը, դրանք շատ ուսանելի են ներկա սերնդի համար: Այն առնչվում է հայ մատաղ սերնդի ֆիզիկական, բարոյական, ռազմահայրենասիրական դաստիարակությանը, ցեղասպանությունից մազապուրծ որբ սերնդի կրթությանը, առողջությանը, դաստիարակությանը և բնականոն զարգացմանը: Աշխատանքի նպատակն է անդրադառնալ 1920-1925 թվականներին Ալեքս Պաուլի ամերիկյան մանկատներում անսովոր պայմաններում և մեթոդներում ծնված ֆիզիկական դաստիարակության միջոցներին և միջոցներին: Մենք մեր առջև խնդիր ենք դրել օգտագործել արխիվային նյութերը ՝ պարզելու Վահան Չերազի հայրենանվեր, որբանոցների մարզչական գործունեությունը Ալեքս-Պոլի ամերիկյան որբանոցներում, որով նա նոր ձու և բովանդակություն ստացավ Kazakhազախստանի փոստային մանկատան առօրյայում: Վահան Չերազը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում 1886 թվականին, ապրել է եվրոպական երկրներում, ինչպիսիք են Անգլիան և Ֆրանսիան, բայց սիրահարված էր Հայաստանին: Հայաստանի Առաջին Հանրապետության կրթության և մշակույթի նախարար Նիկոլ Աղբալյանի հրավերով 1920 թ. Ժամանելով Հայաստան ՝ նա սկսեց նորանկախ հանրապետության երիտասարդ սերնդի ֆիզիկական դաստիարակության ազգային շահավետ աշխատանքը:  Չերազը հայտնի էր ոչ միայն իր գործին նվիրվածությամբ, այլև մասնագիտական ​​պատրաստվածությամբ ՝ սպորտի մանկավարժական, հոգեբանական, տեսական և գործնական գիտելիքներով, համարձակ և անկոտրում բնավորությամբ, կրթական աշխատանք կազմակերպելու բնական տաղանդով: Ալեքս Փոլի ամերիկյան որբանոցներում նրա մանկատան գործունեությունը ամերիկացիներին ստիպեց բացահայտ հիացմունքով խոսել իր կազմակերպական, մանկավարժական, մարզչական և սկաուտական ​​գործունեության մասին:    Եվ շուտով ամերիկացիների համար պարզ դարձավ, որ որբանոց է մտել յուրահատուկ, անհամեմատելի, շնորհալի անձնավորություն ՝ իր սեփական հայացքներով և սկզբունքներով, ինչը նոր շունչ է հաղորդել մանկատան մեռած կյանքին:  Genocideեղասպանությունը վերապրածների ծանր վիճակը նկարագրում է Jamesեյմս Բարթոնը իր «Մերձավոր Արևելքի օգնության առաքելության պատմությունը» (1915-1930) գրքում:   Այստեղ նա գրում է, որ քաղաքակիրթ երկրներում ապրող մարդկանց համար դժվար է պատկերացնել հազարավոր երեխաների այն խմբերը, ովքեր դեմքին երբեք ժպիտ չունեն, ովքեր խաղալու ցանկություն չունեն, դա նոր հայտնաբերված երեխաների ամենաբնական ու սարսափելի հատկությունն էր:   Արդեն ցավալի էր տեսնել նրանց կեղտոտ դիակները և ցաները, բայց խմբերի մեջ խճճված երեխաների տեսարանը, առանց ժպիտի կամ վտարվելու հետաքրքրության, շատ ողորմելի էր:  Երեխաները չէին լալիս կամ նվնվալ կամ ինչ-որ բան խնդրել, նրանք պարզապես օրեր շարունակ նստում էին անշարժ ՝ դեմքերի հուսահատ արտահայտությամբ, առանց միմյանց հետաքրքրելու:   Այս ամենը վկայում էր նորմալ մանկության լիակատար բացակայության մասին:   Այսպիսի իրավիճակ էր Ալեքս Չոլի ամերիկյան որբանոցներում մինչ Չերազը:  Այս անդամալուծված իրավիճակից ելք գտնելու հարցը օրվա ամենամեծ խնդիրն էր, հրավիրված էր Վ Վահան Չերազը, ով առաջարկեց լուծում գտնել `օգտագործելով« բնավորություն կերտող »կարգապահական մեխանիզմներ:   Դրանք ներառում էին հիգիենա, ֆիզիկական վարժություններ, սպորտի տարբեր ձևեր և խիստ համակարգված առօրյան: Իրադարձությունների այս համակարգը նախատեսված էր որբերին նախապատրաստելու հետագա սոցիալական կյանքի համար:   Համակարգի ամբողջ կառուցվածքը հարմարեցված էր ՝ կրթություն և կարգապահություն չունեցող երեխաների համար հնարավորինս առողջ չափահաս ապահովելու համար:   Մանկատների թվով ամենամեծը Ալեքս-Պողոսն էր, որն այդ տարիներին հայտնի էր որպես «Որբերի քաղաք» ՝ շուրջ 50 000 որբ ունեցող, որտեղ Վահան Չերազը սկսեց իր հայրենանվեր գործունեությունը:  Ասես եկել էր հայրենիք որբերի որդի արցունքները չորացնելու, կախված կուրծքը վտարելու, ծալված ողնաշարերն ուղղելու, բարակ ազդրերն ու սրունքները ամրացնելու համար: Ամերիկացիների կողմից տրամադրված բարձրորակ սնունդն ու հագուստը, Վահան Չերազիջանխանսի կողմից կատարված գերազանց ֆիզիկական պատրաստվածությունը, քրտնաջան աշխատանքը, կանխարգելիչ տարբեր միջոցառումները բերեցին արդյունքի. Մանկատանը մահացության մակարդակը 1921 թ.-ի 400-ից իջավ 1922-ին `40  Վահան Չերազը անձնական շահեր չուներ և չէր ձգտում ունենալ դրանք: «Իմ ամենամեծ ունեցվածքը հայ դեռահասների ֆիզիկական դաստիարակությունն է, որի մեջ ես կգտնեմ իմ հոգեկան բավարարվածությունը, իմ ազգային պարտքը», - գրել է նա իր նամակներից մեկում: Ալեքս-Պոլի Կազաչի պաշտոնի ամենօրյա ռեժիմը հետևյալն էր. Առավոտյան ժամը 6-ին: 00-ին, 6: 15 - 6: 45` վարժություն, ջրային շփում, նախաճաշ, դպրոց, դասախոսություններ, հայտարարությունների տախտակների ընդունում և ծրագիր, ծրագիր, դրոշի խոսք:  Չերազը յուրաքանչյուր 3 ամիսը մեկ կատարում էր էնդրոպրոպոմետրիկ չափումներ ՝ պարզելու համար մարզվողների քաշի, հասակի և մկանների զանգվածի փոփոխությունները:   Քաղաքի տարբեր մարզական կազմակերպությունների ղեկավարները մեծ հիացմունքով էին դիտում Կազաչի հետմարզական հաջողությունները ՝ ֆուտբոլից, աթլետիկայից մինչև այլ մարզաձեւեր: Նա փայտե աշտարակ էր կառուցել Ախուրյան գետի մոտ ցատկելու համար և ղորբանոցի երեխաներին սովորեցնում էր լողալ և սուզվել:   1921-ին Չերազի նախաձեռնությամբ ստեղծվում է ֆուտբոլային լիգա, որը բաղկացած է վեց խմբերից, որոնք երեք տարի մրցում են միմյանց հետ: Վահան Չերազի նամակների ուսումնասիրությունը, որը նա ուղարկել է Հ.Մ.Ը.Մ.-ի կենտրոնական շտաբ Կ. Պոլիս, մեզ տալիս է ամբողջական պատկերացում 1920-1925թթ. Ալեքս-Պոլ, ղազախական փոստ, ամերիկյան մանկատան սպորտային գործունեություն, անցկացված միջոցառումներ, հայրենասիրական գործունեություն: Նամակներից մեկում Չերազը գրում է. «Իմ որդիները հունական արձանների շարք են:  Նրանց մարմինը և մկանների կավը իմ ձեռքում է, ես կավելացնեմ, կնվազեցնեմ, կձևավորեմ:   Այստեղ իրականություն է դարձել այն վարժությունների ծրագիրը, որի մասին ես երազում էի տարիներ շարունակ, երեք ամիսը մեկ իմ քաշը կավելանա 1,2,3 կգ-ով կամ սմ-ով, «քաշով», կրծքով, «հորթով»:  Առանց որևէ կասկածի, կարելի է պնդել, որ Վահան Չերազի մանկավարժական և մարզչական գործունեությունը 1920-1925թթ. Նա գերազանց արդյունքներ տվեց Ալեքս-Պաուլ մանկատներում:  Հայհոյող երիտասարդները բոլորովին մոռացել էին անցյալը, օգտագործված մանկավարժական մեթոդները նրանց ամբողջովին վերափոխել էին: Ստեղծողը Չերազին օժտել ​​է աստվածատուր շնորհով:   Նա խստորեն շեշտեց կրթության, դաստիարակության, հավատքի, հայրենասիրության, կարգի դերը ազգի պահպանման գործում:  Նա նշեց, որ ֆիզիկական դաստիարակությունը ազգի գոյության խնդիրն է:  Ազգը մարզված է, ուստի հաջողության կհասնի, հակառակ դեպքում պարտություններն անխուսափելի են:  Չերազայում մեծ անձնավորության կերպար էր:  безмотря на то, что1. Վ. Անդրեասյան, Հայ սկաուտի առաջնորդ, Փարիզ, Ֆրանսիա, 1946, 312 էջ: 2. Վ. Անդրեասյան, Վահան Չերազ և նրա երգը Հայաստան, Բեյրութ, Սան, Գրականություն 1977, 540 էջ: 3. Գ. Բուտա, Ա.Չարչօղլյան, Simon.Սիմոնյան, Ֆիզիկական կուլտուրայի պատմություն, մաս Բ, Երեւան, «Լույս», 1958, 470 էջ: 4. Հայաստանի Հանրապետության պետական ​​կենտրոնական արխիվ F-207, գ 1, գ. 227 55, F-207, c 1, c. 227 9F-207, գ 1, գ. 227 20, F-207, գ 1, գ. 227 22-255: Ռ.Պապոյան, Ֆիզիկական կուլտուրան Հայաստանում 1918-1923, Գյումրի, «Դպիր», 2002, 105 էջ: ։

Չերազը պատմական կերպար է՝ իր ազգային, մարդկային, բարոյական,  հայրենասիրական,  մանկավարժական  գաղափարներով  և  գործունեությամբ։
   Հայրենասեր,  առողջ  և  ուժեղ  սերունդ  դաստիարակելու  համար  մենք  պետք  է  Վահան  Չերազի  ժառանգությունը,  նրա  դաստիարակության  յուրահատուկ  ձևերն  ու  մեթոդները  հասանելի  դարձնենք  մեր  ժամանակների  երիտասարդ  սերնդին և ֆիզկուլտուրայի ապագա մասնագետներին։
  Չերազը ուներ մեծերին  բնորոշ հատկանիշ. որքան էլ փոքր ու թշվառ ժամանակներում ապրեր, ստեղծում էր մեծ ժամանակ և կարողացավ այնպիսի հայրենանվեր, բազմակողմանի  գործունեություն  ծավալել  Ալեք-Պոլի ամերիկյան  որբանոցներում,  որն  ուսումնասիրությունների կարիք ունի։
