Հայաստանում, ինչպես բոլոր զարգացող երկրներում, տնտեսական զարգացման հիմնական նախապայմաններից մեկը ֆինանսական կայունությունն է, որի հիմնական երաշխիքներից մեկը առևտրային բանկերի «վարկային կազմակերպությունների» «բնականոն» արդյունավետ գործունեությունն է:  Վերոգրյալից հետեւում է, որ առևտրային բանկերի ֆինանսական կայունությունը Հայաստանի տնտեսության կարևորագույն խնդիրներից մեկն է:   Բանկային համակարգի կայունության, վերջիններիս ռիսկերի բացահայտման խնդիրները միշտ գտնվում են Բազելի կոմիտեի ուշադրության կենտրոնում, ինչը վկայում են Բազել II- ի 5 գերակշռող առևտրային բանկային բանկային կայունության պահանջները:   ՀՀ կենտրոնական բանկի առևտրային բանկերի կապիտալի համարժեքության հետ կապված նորմերը ուղղված են բանկային համակարգի կայունությանը 6, «Վարկերի և դեբիտորական պարտքերի դասակարգումը ՀՀ-ում գործող բանկերի դասակարգում, հնարավոր կորուստների պահուստների կարգավորում» և այլն: ,  Այնուամենայնիվ, չնայած առևտրային բանկերի կայունությունն ապահովելու վերոհիշյալ համատեղ միջոցառումների իրականացմանը, 2016 թ.-ին Հայաստանում առևտրային բանկերի չաշխատող ակտիվների մասնաբաժինը հիմնականում ունեցել է վերևի միտում 8: Ըստ ՀՀ կենտրոնական բանկի տվյալների, առևտրային բանկերի գործառնական ակտիվներն ունեն ավելի մեծ տեսակարար կշիռ: 7 www.cba.am, կանոնակարգեր: 8 ՀՀ կենտրոնական բանկ, վարկային ներդրումներ, առևտրային բանկերում չաշխատող ակտիվների մասնաբաժին ըստ ոլորտների. Www.cba.am վարկեր:     Բազմաթիվ գործոններ ազդում են վերը նշվածի վրա, բայց ամենաազդեցիկներն են հետևյալը. • Առևտրային բանկերի կողմից ներքին վարկանիշի միջոցով վարկառուների համապարփակ վարկային գնահատման մոդելների թերություններ. տոկոսադրույքներ և այլն Հավանական վարկառուների վարկավորման պայմանները պետք է կախված լինեն առևտրային բանկի կողմից հավանական վարկառուներին տրված վարկանիշից:  Հավանական վարկառուների վարկունակության մոդելների թերությունները հանգեցնում են վերջիններիս նկատմամբ կիրառվող վարկային պայմանների (վարկային ռեսուրսի սահմանաչափ և տոկոսադրույք) սխալ սահմանմանը:  Փոխառուների կողմից վարկային ռեսուրսների բարձր տոկոսադրույքները, հիմնականում հաշվի առնելով վերջինիս սոցիալ-տնտեսական անկայուն իրավիճակը, հետագայում նպաստում են չաշխատող ակտիվների մասնաբաժնի ավելացմանը: Վարկային ռեսուրսի տոկոսադրույքի օպտիմալ, արդյունավետ գումարի որոշումը առևտրային բանկի կամ վարկային կազմակերպության կարևորագույն խնդիրներից մեկն է: Այս հոդվածի նպատակն է վերլուծել ներգրավված փոխառու ռեսուրսի փոխառված տոկոսադրույքի բաղադրիչները, ինչպես նաև բացահայտել տոկոսադրույքի և վարկառուի վարկանիշի միջև կապը: Յուրաքանչյուր առևտրային բանկ ունի իր կողմից առաջարկվող վարկային ապրանքների մի շարք (սպառողական վարկ, հիփոթեք և այլն) 9: Առևտրային բանկերի կողմից առաջարկվող վարկային արտադրանքը կախված է մի շարք գործոններից. Առևտրային բանկերի տեսակները, քանակը, ուղղությունը (մասնագիտացում ՝ համընդհանուր, գյուղատնտեսական, շինարարական, արդյունաբերական, ապառիկ ապրանքի գնում և այլն), վերջիններիս չափը, յուրաքանչյուրը նույնը: ,   Հայաստանում առևտրային բանկերից, ինչպես և ամբողջ աշխարհում, վարկի արտադրանքի համար կարող են սահմանվել տարբեր տոկոսադրույքներ, վերը նշվածը արտացոլում է ինչպես առևտրային բանկի վերոնշյալ գերակա ուղղությունը, այնպես էլ դրա ռիսկի ախորժակը: Առևտրային բանկերի կողմից տրամադրվող վարկային ռեսուրսի տոկոսադրույքը հավանական վարկառուների վճարունակության ռիսկի համապարփակ գնահատման հիման վրա կախված է վերջինիս կողմից տրամադրված ներքին վարկային վարկանիշից, որը պետք է հավասար լինի. TBR = TB + TSH + TRV (1) - Շահույթի տոկոսադրույք, TRV - ռիսկի վճարման տոկոսադրույք (լրացուցիչ տոկոսադրույք): Բազային տոկոսադրույքը, վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը, այն տոկոսադրույքն է, որով առևտրային բանկերը, անհրաժեշտության դեպքում, ներգրավում են վարկային ռեսուրսներ իրենց երկրի կենտրոնական բանկերից:   Հայաստանի Հանրապետությունում հիմնական տոկոսադրույքը սահմանում է ՀՀԿ-ն `դրամավարկային քաղաքականության իրականացման ընթացքում:   ՀՀ կենտրոնական բանկի բազային տոկոսադրույքը վերանայվում է մոտավորապես մեկուկես ամիսը մեկ:   Վերջին մեկուկես տարվա ընթացքում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը կայունորեն նվազում է (Նկար 1): Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի դինամիկա 2015-2017թթ q: յ: ւ: o: r: դ: ա s: o: k: o: T: ամսաթիվը Գծապատկեր 1. Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի կայուն անկումը պայմանավորված է մի շարք գործոններով:  Երբ գնաճի մակարդակը ցածր է, ֆինանսական շուկայում ցածր տոկոսադրույքները կարող են խթանել տնտեսության վարկավորումը, հանգեցնել բիզնեսի գործունեության և միևնույն ժամանակ խթանել գնողունակությունն առանց բարձր գնաճի:  Վերջերս Հայաստանում գնաճի մակարդակը ցածր էր ՀՀ կենտրոնական բանկի նպատակային ցուցանիշից, ինչը հիմք հանդիսացավ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի կայուն նվազման: Համեմատության համար նշենք, որ Ռուսաստանում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը մինչև 2015 թվականի դեկտեմբերի վերջը կազմում էր 8,25%, իսկ 2016-ի հունիսին այն դարձավ 10,5%, ինչը պայմանավորված էր Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների արդյունքում ստեղծված բարձր գնաճային միջավայրով:  2017 թվականին Ռուսաստանի վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը սկսեց իջնել ՝ կազմելով 9,25 տոկոս: Գծապատկեր 1-ից պարզ է դառնում, որ վերջին մեկուկես տարվա ընթացքում բազային տոկոսադրույքը նվազել է 3.75% -ով: Այսինքն, այլ հավասար պայմաններով, եթե հավասարության (1) մնացած բաղադրիչները կայուն մնան, առևտրային բանկի կողմից տրամադրվող վարկային ռեսուրսների տոկոսադրույքները կնվազեին 3,75 կետով: Շահույթի տոկոսադրույքը կախված է մի շարք գործոններից. Առևտրային բանկի հեղինակությունը, հուսալիությունը, մատուցվող բանկային ծառայությունների որակը և տեսականին, մրցունակությունը և այլն:  Առևտրային բանկում կատարված գործառնական ծախսերը կախված են վերը նշված մակարդակից, ինչը միջնորդավճարների հետ միասին, մեծ հաշվով, բարձրացնում է տոկոսադրույքը: Բազային տոկոսադրույքները հիմնականում նույնն են բոլոր վարկառուների համար, և տոկոսադրույքի չափն ուղղակիորեն կախված է վարկառուի ներքին վարկանիշից:   Առևտրային բանկի կամ վարկային կազմակերպության կողմից հաշվարկված ռիսկի վճարումը մեծանում է վարկանիշի իջեցման հետ և հակառակը:   Օրինակ, եթե առավելագույն գնահատականը AAA է, ռիսկի վճարումը կարող է լինել 0%, իսկ BB- ի միջին գնահատականը կարող է լինել [0,5% -1%] և այլն: Վերոնշյալ քննարկման համատեքստում անհրաժեշտ է անդրադառնալ առևտրային բանկի կամ վարկային կազմակերպության «ռիսկի ախորժակ» հասկացությանը (որի հակառակը ռիսկերից խուսափելն է):  Վերջինս որոշակի ռիսկի դիմելու ցանկություն է ՝ որոշակի եկամուտ ստանալու համար:   Այլ կերպ ասած, «ռիսկի ախորժակ» -ը ռիսկերի նվազեցումից դեպի ռիսկերի կառավարման շահութաբերություն / ռիսկերի օպտիմիզացման ուշադրության կենտրոնացումն է:  Ֆինանսական հաստատությունները պետք է սահմանեն իրենց «ռիսկի ախորժակը» ռիսկի տարբեր տեսակների համար `հաշվի առնելով կազմակերպչական այդպիսի կարողությունները:   Այսպիսով, օրինակ, որոշակի վարկանիշից ցածր վարկանիշի դեպքում `համագործակցությունում մերժել վարկառուին: Այնուամենայնիվ, եթե առևտրային բանկը կամ վարկային կազմակերպությունը ռիսկի մեծ ախորժակ ունեն, վերջիններս նույնիսկ որպես գործընկերներ օգտագործում են վերը նշված վարկանիշները: ՎԱՐԿԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ ՇԱՀԱԳՐԳԻՉ ՎԱՐԿԱԳՐՈ FORՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ Միրզոյան Նարինեի ղեկավարությունը չունի ՎՏԱՆԳԱԳՐԱԿԱՆ ԳՈՐՈՆՆԵՐ. ՌԻՍԿ ։

Ներկայացվող հոդվածի նպատակը վարկային ռեսուրսի ձևավորված  տոկոսադրույքի բաղադրիչների վերլուծությունն է, ինչպես նաև կիառվող  տոկոսադրույքի և վարկառուի վարկանիշի միջև կապի բացահայտումը։
   վարկառուներին  տրամադրվող  վարկային  ռեսուրսի տոկոսադրույքը  պետք  է  հավասար  լինի  բազային` վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի, շահույթի տոկոսադրույքի և  ռիսկի վճարի տոկոսադրույքի գումարին։
  Որտեղ ռիսկի վճարի տոկոսադրույքի  մեծությունը ուղղակիորեն պետք է կախված լինի վարկառուին առևտրային  բանկի  կողմից  շնորհված  ներքին  վարկանիշից։
   Առևտրային  բանկի  կամ  վարկային  կազմակերպության  կողմից  հաշվարկված  ռիսկի  վճարը  պետք  է  մեծանա վարկանիշի իջեցմանը զուգընթաց և հակառակը։
