ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՆՈՐԱՐԱՐԱԿԱՆ ԲՆԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅԱՆ Համեմատական ​​վերլուծություն գլոբալ նորարարության ինդեքսի միջոցով Համաշխարհային տնտեսության վերջին երկու տասնամյակների զարգացումները ապացուցում են նորարարության կարևորությունը տնտեսական զարգացման համատեքստում:   Նորարարական կարողությունների զարգացումը նշանակալի դեր է խաղացել աճի բարձր տեմպերով զարգացող երկրների համար 1:   Տեխնոլոգիական նորարարությունը և նորարարական գործունեությունը համարվում են երկարաժամկետ տնտեսական աճի հիմնական շարժիչներից մեկը 2:   Ապրանքների նորամուծության հաջող գործընթացը նպաստում է կազմակերպության միջազգայնացմանը և արտաքին շուկաներ մուտք գործելու հնարավորությանը 3:   Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նորարարական կազմակերպությունների արտահանման ինտենսիվությունն ավելի բարձր է, քան նման գործընթացներում ներգրավված կազմակերպությունների 4:   Նորարարական գործունեության երկու դրսևորումները ՝ արտադրանքի և վերամշակման նորարարությունը, էական դրական ազդեցություն ունեն ինչպես արտահանման որոշման, այնպես էլ արտահանման ինտենսիվության վրա 5: Modernամանակակից աշխարհում նորարարությունը հաճախ դիտվում է որպես մրցակցային առավելություն 6, որի միջոցով ընկերությունները մրցում են միջազգային շուկայում, այդ իսկ պատճառով այն համարվում է արդյունավետության հիմնական աղբյուր 7:   Նորարարությունը հատկապես կարևոր է բարձր տեխնոլոգիաների համար 4 Basile R., Ithties of Իտալական արտադրական ֆիրմաների արտահանման վարքագիծ:  Նորարարության, տեխնոլոգիայի և արտահանման պահվածքի դերը:  Ռեսուրսների վրա հիմնված դիտման մոտեցում, Միջազգային բիզնեսի տեսություն, տրամաբանական արդյունաբերության զարգացման համար, քանի որ վերջիններս հիմնականում համարվում են նորագույն տեխնոլոգիայով տարածքներ, նորարարական ջանքերը դրական ազդեցություն են ունենում դրանց տնտեսական արդյունքների վրա 8.9.   Technologyամանակակից համաշխարհային տնտեսության պայմաններում բարձր տեխնոլոգիաներ (BT) արտադրելու և արտահանելու կարողությունը վկայում է երկրի նորարարական հզորության մասին:  BT- ի արտահանման ծավալները համարվում են ազգային նորարարական ներուժի առևտրայնացման հիմնական չափանիշ 10: Քանի որ կազմակերպությունների նորարարական վարքը նրանց մրցունակության հիմնական աղբյուրներից մեկն է, ուստի հնարավոր է ուսումնասիրել և պարզել նորարարական գործունեությունը պայմանավորող գործոնները: նպաստել բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության զարգացմանը:   Այդ պատճառով, այս հետազոտության շրջանակներում փորձ է արվել վերլուծել նորարարական գործունեության մեջ Հայաստանի մրցակցային դիրքը `հիմնվելով Գլոբալ ինովացիոն ինդեքսի տվյալների վրա, որը կբացահայտի, թե որբերի հետագա բարելավումը կարո՞ղ է նպաստել ԲԹ-ի զարգացմանը երկիրը և արտահանման խթանումը: Գլոբալ ինովացիոն ինդեքսը կազմված ցուցանիշ է, որը գնահատվում է երկրների կողմից `հիմնվելով իրենց նորարարությանը նպաստող միջավայրի և նորարարական գործունեության արդյունքների վրա:   Theուցանիշը հաշվարկված է աշխարհի ավելի քան 140 երկրների համար ՝ օգտագործելով դրանց նորարարական ներուժը չափող ավելի քան 80 ցուցիչ:  Այն բաղկացած է երկու «մուտքային ենթաինդեքսից» և «ելքային ենթինդեքսից»:   Այս հետազոտության շրջանակներում նպատակահարմար ենք համարում ապավինել միայն մուտքի ենթաինդեքսի ուսումնասիրությանը, քանի որ այն արտացոլում է նորարարական գործունեության վրա ազդող գործոնների ամբողջությունը:   Տվյալների բազան կազմվել է 2013 և 2014 թվականների Գլոբալ ինովացիոն ինդեքսի ինդեքսում ներառված բոլոր բաղադրիչների համար: Համեմատելի տվյալներ աշխարհի ավելի քան 140 երկրների համար 11: Մրցակցային առավելությունները վերլուծելուց առաջ որոշվել է դիտարկվող երկրները խմբավորել ըստ 8 verlu 8 Ho Y.- Ch., Tsai Ch.-T, Բարձր տեխնոլոգիաների արդյունաբերության ինովացիայի առջևի վերջի ցուցանիշների:   Վարող բարձր տեխնոլոգիական ընկերությունները:   դիմում իտալական կենսատեխնիկական և տիեզերական արդյունաբերություններին, International11 Global Innovation Index 2013, 2014, տե՛ս www.globalinnovationindex.org: բարձրացնել Հայաստանի դիրքերը նման ցուցանիշներ ունեցող երկրների խմբերի նկատմամբ: Այդ նպատակով SPSS ծրագրակազմի փաթեթի միջոցով կատարվեց կլաստերի երկու փուլային վերլուծություն 12, որի արդյունքում բաժանվեց երկրների երկու կլաստեր, ընդ որում ՝ կլաստերի բաշխման որակը բարձր համարվեց:   Լավագույն ցուցանիշներ ունեցող երկրներն առանձնանում են Կլաստեր 1-ում, որը կազմում է ընտրանքի մոտ 20% -ը, իսկ Կլաստեր 2-ում ընդգրկված են այլ երկրներ, բացի Հայաստանից: Ստորև ներկայացնում ենք Համաշխարհային նորարարության ինդեքսի բաղադրիչների համեմատական ​​վերլուծությունը `համաձայն հետևյալ 5 հիմքերի. • Հիմնարկներ, • Մարդկային կապիտալ, Հետազոտություններ, • Ենթակառուցվածքներ, • Շուկայական բարենպաստ իրավիճակ, • Բարենպաստ բիզնես միջավայր: Վերլուծությունը կատարվել է `հիմնվելով Հայաստանում ստացված երկու կլաստերի համար հաշվարկված ցուցանիշների միջինների վրա` ըստ յուրաքանչյուր հենարանի, բացառությամբ այն բաղադրիչների, որոնցում բաց թողնված արժեքները անհնարին են դարձրել համեմատական ​​վերլուծություն: Այսպիսով, Հավելված 1-ի աղյուսակում ներկայացված են մուտքի ենթածրագրի բոլոր հիմնասյուները `դրանց բաղադրիչներով և համապատասխան կոդերով: Գծապատկեր 1. Քաղաքական, իրավական և գործարար միջավայրի համեմատական ​​վերլուծություն 13 Կլաստեր 1 ArmeniaCluster 212 Կլաստերների վերլուծության նպատակը կլաստերների ձևավորումն է, որոնցից յուրաքանչյուրում ներառված օբյեկտները ավելի նման են միմյանց, քան մյուս կլաստերներում ներառվածները: 13 Դիագրամը հիմնված է հեղինակի կողմից անցկացված հետազոտական ​​տվյալների վրա: Գծապատկեր 1-ից պարզ է դառնում, որ քաղաքական իրավիճակն արտահայտող գործոնների առումով Հայաստանը զգալիորեն հետ է մնում առաջին կարգի երկրներից:   Այս առումով գրանցվել է ամենավատ ցուցանիշը կառավարման արդյունավետության մակարդակի համար (1.1.2), ինչը ցույց է տալիս, որ երկրում կան լուրջ խնդիրներ քաղաքականության մշակման և իրականացման որակի, ինչպես նաև կառավարության հավատարմության վերաբերյալ: պլանավորված քաղաքականության իրականացում:   Ինչ վերաբերում է իրավական դաշտին, հիմնական թերությունները տեսանելի են օրենքի գերակայության տեսանկյունից (1.2.2), քանի որ Հայաստանը հետ է մնում նույնիսկ երկրորդ կլաստերի երկրներից:  Սա ասում է, որ Հայաստանից ԲՏ արտահանման ներուժի բարձրացման ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերը պետք է ներառեն կառավարման արդյունավետության բարձրացման միջոցառումներ, ինչպես նաև օրենքի գերակայություն:   Այդ նպատակով անհրաժեշտ է մշակել պետական ​​կադրային քաղաքականություն, կատարելագործել քաղաքականության մշակման գործընթացի թափանցիկությունն ապահովող մեխանիզմները, ստեղծել հնարավորություններ `գործընթացում գործարար հատվածի և քաղաքացիական հասարակության մասնակցությունը մեծացնելու համար, ինչպես նաև ապահովել հետևողականություն և հետևողականություն: երկրում կոռուպցիան նվազեցնելու քայլերի շարունակականություն:   Հայաստանն ակնհայտ առավելություն ունի գործարար միջավայրի բարենպաստությունը գնահատող գործոնների առումով: այսինքն ՝ բիզնես սկսելու դյուրինությունը (1.3.1), որով Հայաստանը զգալիորեն գերազանցում է նույնիսկ առաջին կլաստերում ընդգրկված երկրների միջին ցուցանիշը:   Այս հանգամանքն, անկասկած, կարող է լուրջ խթան հանդիսանալ օտարերկրյա ներդրողներին հայկական ՏՏ ոլորտ ներգրավելու համար: Ինչ վերաբերում է երկրորդ հենարանի ՝ մարդկային կապիտալի և հետազոտական ​​ներուժի բաղադրիչների համեմատական ​​վերլուծությանը, ապա այստեղ իրավիճակի ուսումնասիրությունը էական խնդիրներ է առաջացնում: Գծապատկեր 2. Մարդկային կապիտալի և հետազոտական ​​ներուժի համեմատական ​​վերլուծություն 14 Կլաստեր 1 ArmeniaCluster 2 Նկար 2-ը ցույց է տալիս, որ երկրում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման տեսանկյունից ամենակարևոր խնդիրը գիտության և ճարտարագիտության ոլորտում շրջանավարտների սակավությունն է (2.2.2): , ներառված երկրների միջինը:  Այս խնդիրն ակնհայտորեն բացասաբար է ազդում երկրում բարձր տեխնոլոգիական արտադրության խթանման վրա, քանի որ շուկայում որակյալ կադրերի պակաս կա, չնայած այն բանի, որ բարձրագույն կրթության համակարգում ընդգրկվածների մասնաբաժինը (2.2.1) գերազանցում է երկրորդ կարգի երկրների ցուցանիշը:  Սա նշանակում է, որ երբ աշխատաշուկայում առաջարկի պակաս չկա, բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերություններում որակյալ կադրերի մեծ պահանջարկ կա:   Հետազոտական ​​ներուժի տեսանկյունից, Հայաստանի խնդիրներն առավել սուր են, քանի որ հետազոտողների մասնաբաժինը բնակչության շրջանում (2.3.1) զգալիորեն ցածր է, քան առաջին կլաստերային երկրներում, բայց մեր երկիրն ունի հետազոտության և զարգացման վրա համախառն ծախսերի շատ բարձր մակարդակ: (2.3.2): ցածր ինդեքսը և նույնիսկ ցածր է երկրորդ կլաստերային երկրների միջին ցուցանիշից:  Քանի որ երկրի գիտական ​​ներուժը և հետազոտության և զարգացման վրա կատարվող ծախսերի մակարդակն ուղղակիորեն ազդում են ՏՏ ոլորտի զարգացման վրա, մեր երկրում ոլորտի հետագա զարգացման միջոցառումները պետք է ներառեն համապատասխան ուսումնական ծրագրերի պետական ​​աջակցության տրամադրում, ինչպես նաև զգալի մասնավոր ոլորտի հետազոտություն և մշակում: Մասնակցության ապահովում գիտություն-բիզնես սերտ համագործակցության միջոցով: 14 Դիագրամը հիմնված է հեղինակի հետազոտական ​​տվյալների վրա: Գծապատկեր 3. Ենթակառուցվածքների համեմատական ​​վերլուծություն 15 Կլաստեր 1 ArmeniaCluster 2 Անդրադառնալով երկրում նորարարական գործունեության համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների համակարգի վերլուծությանը, հարկ է նշել, որ այս ոլորտում Հայաստանը զգալիորեն հետ է մնում առաջին կլաստերի առաջատար երկրներից ՝ գրեթե բոլոր ցուցանիշները (Նկար 3):   Նույնիսկ տեղեկատվական և հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաների (ՏՀՏ) ենթակառուցվածքների առումով, Հայաստանի ցուցանիշները զիջում են ոչ միայն առաջին, այլ նաև երկրորդ կլաստերային երկրների միջին ցուցանիշներին:   Ե՛վ ՏՀՏ հասանելիության (3.1.1), և՛ դրանց օգտագործման (3.1.2) առցանց առումով երկիրը շատ անբարենպաստ դիրքում է պետական ​​առցանց ծառայությունների տեսանկյունից (3.1.3), ինչը նշանակում է, որ նորարարության հետագա բարելավմանն ուղղված միջոցառումներ միջավայրը պետք է ներառի հետազոտություն: ուղղված գործառույթներ, որոնք ուղղված են նորարարական գործընթացներում ՏՀՏ-ի օգտագործման հնարավորությունների մեծացմանը, ինչպես նաև դրանց հասանելիությանը: Հաշվի առնելով վերջին տարիներին Հայաստանում ՏՀՏ ոլորտի զարգացման միտումները, հնարավոր է նախագծել, իրականացնել համագործակցության համապատասխան ստանդարտներ առաջատար ՏՀՏ կազմակերպությունների և հետազոտական ​​կազմակերպությունների միջև, ինչը հնարավորություն կտա ՏՀՏ նվաճումների առավել արդյունավետ ներդրմանը հետազոտական ​​և նորարարական գործընթացներում: , ՏՏ զարգացման և արտահանման տեսանկյունից չափազանց կարևոր է բարենպաստ իրավիճակի առկայությունը, ինչը խթան կհանդիսանա երկրում նորարարական գործընթացների ակտիվացման շուկայական արժեք դառնալու համար:  Ստորև ներկայացված է օժանդակ բաղադրիչների համեմատական ​​վերլուծություն, որոնք գնահատում են շուկայական դիրքը: 15 Դիագրամը հիմնված է հեղինակի հետազոտական ​​տվյալների վրա: Գծապատկեր 4. Շուկայի իրավիճակի համեմատական ​​վերլուծություն 16 Կլաստեր 1 ArmeniaCluster 2 Գծապատկերը ցույց է տալիս, որ հայկական շուկայի իրավիճակում նորարարական գործունեությունը խթանելու մի շարք բարենպաստ գործոններ կան:  Դրանց թվում հարկ է նշել, որ երկրում վարկ ստանալու հեշտությունը (4.1.1) գրեթե նույն մակարդակի վրա է, ինչ առաջատար կլաստերում ընդգրկված երկրների միջին ցուցանիշն է:   Նույնը կարելի է ասել ներդրողների պաշտպանության դյուրինության ցուցանիշի մասին (4.2.1), ինչը փաստում է, որ Հայաստանում գործարար գործունեությունը խթանելու նախադրյալներ կան. բացի բիզնես սկսելու դյուրինությունից, դրանք կարող են լրջորեն նպաստել Հայաստանում բարձր տեխնոլոգիական օտարերկրյա ներդրումներին: ներգրավվածություն   Բայց երկիրն ունի շատ անբարենպաստ ցուցանիշ `մասնավոր հատվածին տրամադրվող վարկերի ծավալի (4.1.2), ինչպես նաև վենչուրային կապիտալի հետ կապված գործարքների քանակի (4.2.4) առումով:  ՏՏ զարգացման առաջավոր փորձը ցույց է տալիս վենչուրային ֆոնդի գործունեության դրական ազդեցությունը ոլորտի զարգացման վրա:   Granatus Ventures հիմնադրամը Հայաստանում գործում է 2013 թվականից, իսկ նրա գործունեությունն ուղղված է տեխնոլոգիական ոլորտում ներդրումներ կատարելուն:   Հիմնադրամի կապիտալի կեսը ֆինանսավորում է ՀՀ կառավարությունը `Համաշխարհային բանկի կողմից տրամադրված վարկային ծրագրի շրջանակներում 17: Կարծում ենք, որ համագործակցության այս մոդելի շարունակական կիրառման 16 գծապատկերային գծապատկերները հիմնված են հեղինակի կողմից անցկացված հետազոտական ​​տվյալների վրա: 17 Տե՛ս www.granatusventures.com. Տնտեսությունը կարող է ապահովել Հայաստանում բարձր տեխնոլոգիական ճյուղերի զարգացում և, հետեւաբար, արտահանման ծավալների աճ: Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտի զարգացմանը խոչընդոտող մեկ այլ գործոն է տեղական շուկայում մրցակցության ինտենսիվության չափազանց ցածր մակարդակը (4.3.3):   Գաղտնիք չէ, որ շուկայական տնտեսության պայմաններում մրցակցությունը հանգեցնում է արտադրական գործոնների առավել արդյունավետ օգտագործման մեխանիզմների մշակմանը, իսկ հետևաբար `տեխնոլոգիական զարգացմանը:  Անբարենպաստ մրցակցային միջավայրը բացասաբար է ազդում երկրում բարձր տեխնոլոգիական արտադրության զարգացման վրա:   2000 թվականից Հայաստանում գործում է ՀՀ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական ​​հանձնաժողովը, որը գործում է «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքին համապատասխան:   Հանձնաժողովի նպատակներն են ՝ պաշտպանել և խթանել ազատ տնտեսական մրցակցությունը, ապահովել անհրաժեշտ միջավայր արդար մրցակցության համար, սակայն բազմաթիվ միջազգային զեկույցներ ցույց են տալիս, որ մեր երկիրը դեռ ունի լուրջ խնդիրներ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության տեսանկյունից: Այս համատեքստում, հաշվի առնելով տեղական շուկայում մրցակցության համեմատաբար ցածր մակարդակը, պետք է նշել, որ մրցակցության հետագա խթանումը կարող է մեծ դեր ունենալ բարձր տեխնոլոգիական ապրանքների արտահանման ներուժի ընդլայնման գործում, հատկապես, եթե ձեռնարկատիրությունն օգտագործվում է որպես բարելավման գործիք: մրցակցային միջավայրը: Գլոբալ ինովացիոն ինդեքսի վերջին ինդեքսը արտացոլում է գործարար միջավայրի բարենպաստության աստիճանը:   Վերլուծելով Հայաստանում գործարար միջավայրը `մենք նկատում ենք, որ մեր երկրի ցուցանիշները գրեթե բոլոր բաղադրիչների մասով զիջում են ուսումնասիրվող երկու կլաստերի միջին ցուցանիշներին:   Այս առումով, որպես BT- ների արտահանման վրա բացասական ազդեցություն ունեցող գործոններ, կցանկանայինք նշել, մասնավորապես, տնտեսվարող սուբյեկտների առաջատար ուսուցում իրականացնող կազմակերպությունների ցածր մասնաբաժինը (5.1.2):  Նկար 5-ից պարզ է դառնում, որ այս ցուցանիշով Հայաստանը զգալիորեն հետ է մնում ինչպես լավագույն ցուցանիշներով առաջին կլաստերի երկրներից, այնպես էլ երկրորդ կլաստերում ընդգրկված երկրների միջին ցուցանիշից:   Հաշվի առնելով վերոնշյալը ՝ կարծում ենք, որ որակավորման բարձրացման համակարգի ստեղծումը պետք է դիտարկվի ՏՏ ոլորտի հետագա զարգացման հնարավորությունների շարքում:  Ոլորտի զարգացումը խրախուսելու առումով նշանակալից գործոն ենք համարում նպատակային ծրագրերի իրականացման մեջ ներգրավված մասնագետների կարողությունների նպատակային զարգացումը: Գծապատկեր 5. Բիզնես միջավայրի համեմատական ​​վերլուծություն 18 Կլաստեր 1 ArmeniaCluster 2 Բիզնես միջավայրում նորարարությանը խոչընդոտող մեկ այլ գործոն էլ համալսարան-բիզնես համագործակցության ցածր մակարդակն է (5.2.1) հետազոտությունների իրականացման գործում: Այս խնդիրը շատ արդիական է զարգացող շատ երկրներում, այդ թվում ՝ արտերկրում:   Այդ պատճառով մենք համարում ենք, որ այս համագործակցության հետագա ամրապնդումը բարձր տեխնոլոգիական հատվածների զարգացման և դրանց արտահանման ներուժի ավելացման առումով, հատկապես անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների, «միջանկյալ» կազմակերպությունների ստեղծման միջոցով:   Դա կարելի է անել ՝ հիմնելով բիզնեսի ինկուբատոր տեխնոլոգիայի փոխանցման գրասենյակներ:  Ավելին, պետության համար չափազանց կարևոր է բարձրացնել իրազեկվածությունը համալսարան-բիզնես համագործակցության արդյունավետության մասին:   Նման համագործակցությունը խթանելու գործիք կարող է լինել նաև հետազոտական ​​դրամաշնորհների տրամադրումը ՝ ուղղված համալսարանների և կազմակերպությունների հետ համատեղ իրականացվող ծրագրերին:   Քննարկելով գործարար միջավայրի մյուս խոչընդոտները ՝ անհրաժեշտ ենք համարում դիտարկել մեր երկրում հետազոտությունների և զարգացման համար նախատեսված արտասահմանյան ֆինանսավորման շատ ցածր մակարդակը (5.2.3.):   Հետազոտությունների ծախսերում արտասահմանյան ֆինանսավորման մասնաբաժինը մեծացնելու ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերը, մեր կարծիքով, 18 նկարը հիմնված է հեղինակի կողմից անցկացված հետազոտական ​​տվյալների վրա: Դրանք պետք է ներառեն հետազոտական ​​ենթակառուցվածքի բարելավման միջոցառումներ, ինչպես նաև հետազոտական ​​ինստիտուտների արդյունավետության և ճկունության բարձրացման միջոցառումներ:   Այս առումով չափազանց կարևոր է բարելավել մեր երկրում մտավոր սեփականության իրավունքների պաշտպանության համակարգը, ինչը վստահություն կապահովի օտարերկրյա կազմակերպություններին, որոնք ներդրումներ են կատարում Հայաստանում հետազոտությունների և զարգացման մեջ: Ամփոփելով Համաշխարհային նորարարության ինդեքսի հենասյուների բաղադրիչների ուսումնասիրությունը `BT- ի արտահանման ներուժի բարելավման համատեքստում, հարկ է նշել, որ դրանց մեծ մասում մեր երկիրը հետ է մնում առաջատար դիրքերից` զարգացող նորարարության առումով: BT, ցավոք, ընդգրկված է երկրորդ դասի մեջ: ոչ այնքան բարձր մակարդակի երկրներ:  Այնուամենայնիվ, այս վերլուծությունը թույլ է տալիս մեզ պարզել այն գործոններն ու ուղղությունները, որոնց հետագա բարելավումը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ Հայաստանում բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության զարգացման և դրանց արտահանման աճի վրա: Հավելված 1. Համաշխարհային նորարարության «նորարարություն» ենթաինդեքսի կառուցվածքը 1: Հիմնարկներ 1.1 Քաղաքական իրավիճակ 1.2 Իրավական դաշտ 1.3 Գործարար միջավայր 2. Մարդկային կապիտալ և հետազոտություններ 2.1 Կրթություն 2.2 Բարձրագույն կրթություն 1.1.1 Քաղաքական կայունություն Բռնության / ահաբեկչության բացակայություն 1.1.2 Կառավարման արդյունավետություն 1.1.3 Մամուլի ազատություն 1.2.1 Կառավարության արդյունավետություն Քաղաքականություն 1.2.2 Օրենքի գերակայություն Խոչընդոտներ աշխատանքից հեռացնելուն խոչընդոտներ .3.3 Հարկերի վճարման դյուրինություն 2.1.1 Կրթության ծախսեր 2.1.2 Պետական ​​ծախսեր մեկ տարվա կրթության համար 2.1.3 Դպրոցական կրթության կարողություն 2.1.4 Ընթերցանության, մաթեմատիկայի և գիտելիքների գնահատում 2.1 .5 Աշակերտ-ուսուցիչ հարաբերակցությունը միջնակարգ դպրոցում 2.2. 1 Բարձրագույն կրթության համակարգում ներառման մակարդակը 2.2.2 Գիտության և տեխնոլոգիայի բնագավառում շրջանավարտների թիվը 2.3 Հետազոտություն և զարգացում (R&D) 3. ։

Հոդվածում  ներկայացված  է  Հայաստանի  նորարարական  ներուժի  համեմատական  վերլուծությունը։
   Հիմնվելով  Համաշխարհային  նորարարության  ինդեքսի  տվյալների  վրա՝  Հայաստանի նորարարական միջավայրը գնահատվել է երկրների երկու քլասթերների հետ  համեմատության  մեջ,  ինչի  շնորհիվ  փորձ  է  կատարվել  վերլուծել,  թե  ինդեքսի  որ  բաղադրիչների  հետագա  բարելավումը  կարող  է  նպաստել  երկրում  նորարարական  ներուժի զարգացմանն ու բարձր տեխնոլոգիաների արտահանման խթանմանը։
