Նախաբան   Հակամարտությունների լուծումը ներկայումս համաշխարհային հանրության առջև ծառացած հիմնական մարտահրավերներից մեկն է, որի լուծման ուղիների շուրջ տարաձայնություններ կան. «Քաղաքական ակտիվությունը կարող է ընկալվել որպես համոզիչ փաստարկ, որ հակամարտությունները ոչ միայն բազմաբնույթ են», այլ նաև ազդում են շատ պետությունների շահերի վրա: Որպես իսրայելա-պաղեստինյան հիմնախնդիր, հակամարտությունը վերաճեց արաբա-իսրայելական [4], ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն ներգրավելով Մերձավոր Արևելքի գրեթե բոլոր երկրները, ինչպես նաև նոր գերտերությունները և գլոբալ ռազմավարական շահերը տարածաշրջանում հետագա տարիներին: ,   Բացառություն չէ տարածաշրջանը տարածաշրջանի գերտերության կարգավիճակի հավակնող Թուրքիան ՝ տարածաշրջանի հիմնական ազդեցիկ տերություններից մեկը:   Եվ քանի որ անհնար է պատկերացնել ցանկացած պետության հարաբերությունները Իսրայելի հետ առանց դիրքորոշման պաղեստինյան հակամարտության հարցում, ապա մենք այդ պրիզմայով փորձեցինք դիտարկել թուրք-իսրայելական հարաբերությունները: Սակայն 1990-ականների սկզբին երկրի նախագահ Նասերի և Թուրքիայի «Իսրայել» հարաբերությունների նոր որակի հաստատումը պայմանավորված էր հետևյալ հանգամանքներով:   Իսրայել-Պաղեստինյան ազատագրական կազմակերպության (KLP) [6] երկխոսությունը (նկատի ունի Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությանը, որը հիմնադրվել է Արաբական լիգայի կողմից Երուսաղեմում 1964 թվականի մայիսին Եգիպտոսի Արաբական լիգայի կողմից):   ԿԳԲ-ում կար 11 կազմակերպություն, որոնցից ամենահայտնին Ֆաթահն էր, որը հիմնադրվել է 1958-ին: Յասեր Արաֆաթը Հորդանանում), կարծես, տասնամյակներ ապահովել է տարածաշրջանում կայունության և խաղաղության երաշխիքները:   Նման միջազգային հակամարտության համատեքստում Թուրքիան արդեն փորձել է բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատել երկու կողմերի հետ:   Դա կարելի է բացատրել այն փաստով, որ Թուրքիան ստիպված էր հաշվի առնել իր ավագ գործընկերոջ ՝ ԱՄՆ տարածաշրջանում իր գլխավոր դաշնակից Իսրայելի դիրքերի փոփոխությունը:  Այս երկրները ճանաչեցին ՊԱԿ-ը, և վերջիններս ներգրավվեցին բանակցային ձևաչափում:   Թուրքիան ակնկալում էր նաև հրեական հզոր լոբբիի աջակցությունը ԱՄՆ-ում, ոչ միայն ԱՄՆ-ում, այլև ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցում:   1991 թվականը, բնականաբար, Իսրայելի հետ Թուրքիայի համագործակցությունը որոշ չափով պարտադրվեց Թուրքիայում Պաղեստինի ներկայացուցչության գաղափարի պատճառով, քանի որ Թուրքիայում Քրդական աշխատավորական կուսակցությանը աջակցում էին Իրանը, Սիրիան և Իրաքը, և Թուրքիան վերջին տարիների հետ լուրջ տարաձայնություններ ուներ ջրային ռեսուրսների օգտագործում: Թուրք-իսրայելական հյուպատոսությունը բարձրացվեց հյուպատոսության մակարդակի, իսկ 1992 թվականին վերաբացվեց Երուսաղեմում Թուրքիայի հյուպատոսությունը:   ԱՄՆ-ը, որը սկսել է իրականացնել RAND 2 զարգացման ծրագիրը, ամեն կերպ խրախուսում է սերտ կապերը Նոր Մեծ Մերձավոր Արևելքի հետ:   1996 Փետրվարի 23-ին երկու երկրները ստորագրեցին համաձայնագիր «Ռազմատեխնիկական ոլորտում մասնագետների պատրաստման և համագործակցության», իսկ մի փոքր ուշ `« Ազատ առևտրի իրականացման մասին համաձայնագրի »մասին: Հատկապես հնարավոր էր այդ համաձայնագրերից առաջինը, որը թույլ տվեց Իսրայելին օգտագործել Թուրքիայի օդային տարածքը սեփական ռազմական ինքնաթիռների համար, նոր օդային էլեկտրոնիկայով արդիականացնել թուրքական օդուժը և համատեղ արտադրել հրթիռներ: «Ռեֆահ». Թուրքիայի որոշ քաղաքական շրջաններ 1996 թ. Ամռանը [7], երբ իշխանության եկավ Էրբաքանի «Բարգավաճում» կուսակցությունը, որը հանդես էր գալիս իսլամական արժեքների վերադարձի օգտին, այն ավելի հակված էր Իսրայելի հետ համագործակցել որպես հակակշիռ արտաքին քաղաքականության հնարավոր փոփոխություն:   Էրբական պաշտոնական այցեր կատարեց Իրան, Պակիստան և Լիբիա և այդ երկրների ղեկավարներին հավաստիացրեց, որ հավատարիմ է իսլամական արժեքներին և ատում է սիոնիզմը ՝ որպես գաղափարախոսություն:  Բայց Նախագահ Դեմիրելի բանակի ճնշման ներքո նա հրաժարական տվեց 1997 թ.-ին: Ապրիլին նա ստիպված էր ընդունել Իսրայելի արտաքին գործերի նախարար Դ. Լևիին [21]:   Թուրքիայի ռազմական ղեկավարությունը պետական-մասնավոր մակարդակով սկսեց 2 RAND կամ Research and Development, ամերիկյան ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոն:   Գործարքներ ԱՄՆ ազգային անվտանգության և ռազմավարական պլանավորման հետ:   Այն ստեղծվել է 1948 թվականին: Սանտա Մոնիկայում օդանավերի և հրթիռների ծրագրավորման համար:  Աշխատում է ամերիկյան կառավարության պետական ​​պատվերով: Erbakan- ը վերադարձել է քաղաքական ասպարեզ դեռ 1987 թ.-ին: «Ռեֆահ» -ը ղեկավարելով `« Բարօրություն »-ը հայտարարեց Իսրայելի հետ հարաբերությունների վերանայման, NATOարաբաղի երկրների հետ հարաբերությունների բարելավումից ՆԱՏՕ-ի դուրս գալու մասին:   Էրբաքանը առաջին ուղղափառ մահմեդականն էր, ով դարձավ Թուրքիայի վարչապետ:   Սակայն հետագայում պետության իսլամականացման ընթացքում Թուրքիայի Սահմանադրական կուսակցությունը արգելեց նրա գործունեությունը, և Էրբաքանը ստիպված եղավ հրաժարական տալ: 1995 Նախընտրական կուսակցություն: Քարոզչական դատարանը վարչապետ Էրբականին մեղադրեց Իսրայելի հետ համագործակցության համար «ազգային բարեկեցության» արժեքը ազգային անվտանգության համար բացատրելու մեջ:   Իսրայելի հանդեպ իրենց հավատարմությունը վերահաստատելու համար 1997-ին հրաժարական տվեց Թուրքիայի բանակի Գլխավոր շտաբի պետ գեներալ Քարադայը: Փետրվարին Թել Ավիվ կատարած այցի ժամանակ նա ասաց, որ «Թուրքիան Իսրայելին ռազմական տեղեկատվություն կամ ռազմական տեխնոլոգիա չի տրամադրի այլ երկրներ »:  1997-ին Անկարա կատարած փոխայցելության արդյունքում, 2010-ի հունիսի 11-13-ը, Իսրայելի նախագահ Վեյցմանը Թուրքիայի նախագահ Դեմիրելին կոչ արեց չտրվել արաբական ճնշմանը `համագործակցությունը շարունակելու համար:   [24]  Արձագանքը չուշացավ, երբ Եգիպտոսի, Սիրիայի, Սաուդյան Արաբիայի, Լիբիայի, Իրանի և Հունաստանի ներկայացուցիչները կոչ արեցին Թուրքիային վերանայել իր դիրքորոշումը:   Թուրքիան ոչ միայն չփոխեց իր դիրքերը, այլ 1997 թ. Վերջին նոր վարչապետ Յըլմազը հայտարարեց, որ Թուրքիան ընտրում է գնաճը վերացնելու իսրայելական տարբերակը: Ի պատասխան Իսրայելը խոստացավ.  Թուրք-իսրայելական հարաբերությունների զարգացումը հատկապես արդյունավետ էր 1998 թ.   Իսրայելը մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերեց Եփրատի վրա Թուրքիայի կողմից կառուցվող Աթաթուրքյան ամբարտակի նկատմամբ:   Այս շինարարության նպատակն էր արդիականացնել հարավային Անատոլիայի գյուղատնտեսությունը:   Գյուղատնտեսության ոլորտում ունենալով ժամանակակից տեխնոլոգիաներ ՝ Իսրայելը պատրաստակամություն հայտնեց ոչ միայն իր փորձը փոխանցել Թուրքիային, այլ նաև որոշում կայացրեց կառուցել կաթնամթերքի վերամշակման ժամանակակից գործարան Թուրքիայի հարավարևելյան շրջաններում: Պատնեշի կառուցումը զուտ տնտեսական հետևանքներ ունի, երկկողմանի անհամապատասխանություն, և մեծ դժգոհություններ են առաջացել Սիրիայում, ինչը զգալիորեն նվազեցրել է Եփրատ գետը, որը մտնում է Սիրիա:   Թուրքիայում Իսրայելի Գլխավոր հյուպատոսի `Շաքերիջրի աճող պահանջների առկայության դեպքում` ամբարտակի կառուցումը, նոր տեխնոլոգիաների օգտագործումը թույլ կտա խնայել ջուրը և օպտիմալացնել այն: Ըստ նրա, Մերձավոր Արևելքում թուրք-իսրայելական հարաբերությունները ներդաշնակ էին Վրաստան-Ադրբեջան քաղաքականության, Անդրկովկասի երկու երկրների հետ ռազմատնտեսական համագործակցության համատեքստում:   Այդ համագործակցությունն էլ ավելի ամրապնդվեց 1998-ին: Ամռանից հետո, երբ Իրանը փորձարկեց «Շահաբ -3» հրթիռը, որն ունակ էր խոցել Թուրքիային, Իսրայելին և Սաուդյան Արաբիային: Այն բանից հետո, երբ Պենտագոնը հայտարարեց, որ իրանական հրթիռի փորձարկումը պետք է ավելի շատ մտահոգի Թուրքիային, վերջինս հակված էր ավելի արագ տեմպերով համագործակցել Իսրայելի հետ: Թել Ավիվում տեղի է ունեցել «Թուրք-իսրայելական ռազմական երկխոսություն» խորագրով հանդիպում, որի արդյունքում որոշում է կայացվել ստեղծել թուրք-իսրայելական հակահրթիռային պաշտպանության համատեղ համակարգ: Երկու երկրների համագործակցության գագաթնակետը Թուրքիայի վարչապետ Մ. Լ լմազն այցելեց Իսրայել, Պաղեստին և Հորդանան, որի արդյունքում ստորագրվեց տնտեսական համաձայնագիր, որը թույլ տվեց Թուրքիային օգտագործել իսրայելական Հայֆա նավահանգիստը:   Թուրքիայի կառավարությունում ես Չելեբին հայտարարեց, որ համաձայնագիրը նախապես հաստատվել է Միացյալ Նահանգների կողմից:   Լ լամզը հանդիպեց Իսրայելի վարչապետ Նեթանյահուի և Նախագահ Վայցմանի հետ `շեշտելով, որ երկու երկրների համագործակցությունը տարածաշրջանում« կայունության և խաղաղության »երաշխիք է:   Թուրք հայտնի քաղաքական մեկնաբան Ս. Ըստ Քոհենի, երկու երկրներին միավորում են ահաբեկչության դեմ պայքարը, Թուրքիային զենքի մատակարարումը, սիրիական սպառնալիքը և այդ համագործակցության նկատմամբ ԱՄՆ-ի դրական վերաբերմունքը:   Ըստ ամերիկացի հայտնի քաղաքագետ, Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր Գ. Ըստ Ֆուլերի, որը 20 տարի աշխատել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտում, թուրք-իսրայելական համագործակցությունը, չնայած ռազմավարական դաշինք է, զգալիորեն թուլացրել է թուրք-արաբական հարաբերությունները, հատկապես թուրք-սիրիական հարաբերությունները, որոնք կարող են խոչընդոտել Մերձավոր Արևելքի խաղաղության գործընթացին:   1998 թ. Սեպտեմբերին Կահիրեում գումարված Արաբ-Արտաքին գործերի նախարարների գագաթնաժողովը քննարկեց թուրք-իսրայելական համագործակցության հարցը, բայց, որքան էլ տարօրինակ է, չընդունեց Լիբանանի կողմից մշակված բանաձևը, որը դատապարտեց Թուրքիային:   Հորդանանը, Օմանի ներկայացուցիչները, ԿԳԲ առաջնորդ Յ. Արաֆաթը հայտարարել է, որ թուրք-իսրայելական համագործակցությունը ոչ միայն վտանգավոր է ոչ արաբական երկրների համար, այլև այդ վտանգը չափազանցված է: Մեր կարծիքով, Arafat- ը նման է նման անի: ան անի ՈՒ .։
 – –ը.ը.ը.ը.ը.ը.ը։
ը.  Բացի այդ, Թուրքիայի վարչապետին հաջողվել է բացատրական այցեր կազմակերպել արաբական որոշ երկրներ:   Բայց դուրս եկած երկրները խիստ քննադատության ենթարկվեցին:  1998 Թեհրանում Իսլամական համաժողովի կազմակերպության նիստում Սիրիայի, Եգիպտոսի, Լիբանանի և Սաուդյան Արաբիայի «թուրք-իսրայելական Անտանտը» նկարագրվեց որպես կառույց, որն ուղղված է Մերձավոր Արևելքի քաղաքական քարտեզի վերանայմանը:  Այդ մեղադրանքն ավելի բնական հնչեց 2001 թ.-ին: 1945 թ. Սեպտեմբերի 11-ի դեպքերից հետո, երբ թուրքական կողմը ԱՄՆ-ին կոչ արեց աջակցել թուրք-իսրայելական դաշինքին `որպես ահաբեկչության դեմ պայքարի հիմնասյուն: Իրավիճակը կտրուկ փոխվել է ոչ միայն թուրք-իսրայելական հարաբերությունների, այլև 2000-ականների սկզբից Պաղեստինի հարցում Թուրքիայի դիրքորոշման առումով:   Այս երկու խնդիրները սերտորեն փոխկապակցված են:   2000 թ. Հուլիսի 11-25-ը ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնի կողմից կազմակերպված Քեմփ Jեյդի գագաթնաժողովը չլուծեց Իսրայելի հիմնական «Արդարության հիմնախնդիրները. Արևելյան Երուսաղեմի կարգավիճակը, Պաղեստինցի փախստականների կարգավիճակը» և հրեական բնակավայրը:   Ավելին, սեպտեմբերի վերջին և հոկտեմբերի սկզբին բախումներ սկսվեցին իսրայելական զորքերի և «պաղեստինցիների» միջև, որը որակվեց որպես երկրորդ ինթիֆադա: Էրդողանը հայտարարել է, որ Իսրայելը Պաղեստինի ժողովրդի նկատմամբ Իսրայելի դիրքորոշումը դիտում է որպես «Շարոնի ահաբեկչություն»:   Սակայն Թուրքիան չէր պատրաստվում որևէ փոփոխություն մտցնել թուրք-իսրայելական հարաբերություններում:   Պատճառն այն էր, որ Պաղեստինի ժողովուրդը Թուրքիայում և ԿԳԲ-ն, որոնք առաջնորդում էին իրենց պայքարը, տարբեր չափսեր ունեին:  ԿԳԲ-ն համարելով քրդահայերի հետ համագործակցող ուժ, Թուրքիա մինչև 1979 թվականը: Նա չգիտեր այդ կառույցը:   Նույնիսկ 1988-ին: Turkeyանաչելով Պաղեստինյան ինքնավարությունը `Թուրքիան չի համագործակցել ՊԱԿ-ի հետ: Այս երկու երկամիտ առաջին ինթիֆադարիտներին, երբ 1994 թ.-ին Թուրքիայի Վարչապետ Թ. Չիլլերն այցելեց Պաղեստինյան Իշխանության ներկայացուցիչներին Արևելյան Երուսաղեմում և դատապարտեց Իսրայելի գործողությունները պաղեստինյան ժողովրդի դեմ:   Էջի կառավարությունը և Նախագահ Ա. Սեզերը խստորեն քննադատեցին Իսրայելին ինթիֆադայի երկրորդ չափանիշների համար: 19-րդ դարի վերջին Գազայի հատվածում սկսվեց արաբական ապստամբություն, որը կոչվում էր Ինթիֆադա:  Այս ապստամբությունը տարօրինակ ընթացք ունեցավ. ինչ-որ տեղ այն նույնիսկ չի համընկել «ապստամբություն» տերմինի դասական ընկալման հետ:   Ապստամբությունն ուղեկցվում էր ցույցերով, բախումներով, իսրայելցի զինվորների ու խաղաղ բնակիչների վրա քարեր նետելով:  Իսրայելի կառավարությունը դաժան քայլեր ձեռնարկեց, որոնք քննադատության ենթարկվեցին ՄԱԿ-ի, նույնիսկ ԱՄՆ-ի կողմից:  1988 թ. Նոյեմբերի 15-ին Ալժիրում Պաղեստինի ազգային խորհուրդը հռչակագիր ընդունեց Պաղեստինի անկախության մասին:   Վերոհիշյալ հռչակագրում ԿԳԲ-ն վերահաստատում է իր նվիրվածությունը մարդու իրավունքների սկզբունքներին, պահանջներին և պաշտպանությանը, իսկ մյուս կողմից `վերահաստատում է իր պարտավորությունը` մնալ Արաբական լիգայի մաս, համակարգել հարաբերությունները արաբական երկրների հետ և ակտիվացնել ջանքերը: իսրայելական օկուպացիային վերջ տալու համար:   Միևնույն ժամանակ, հռչակագրում շեշտվում է, որ Պաղեստինը խաղաղասեր երկիր է և համաձայն է խաղաղ գոյակցության սկզբունքի հետ:   Փաստորեն, անկախության հռչակագիրը կարող է համարվել ինտիֆադայի գագաթնակետ:   Այդ գաղափարը արտահայտված է հռչակագրում: «Պաղեստինյան ցեղասպանության» ֆոնին ժողովրդի հայկական լոբբին վերահաստատեց պարտավորությունները և նույնիսկ պաշտպանեց ՄԱԿ-ում Իսրայելին քննադատող բանաձևը:  2002 «Ապրիլին Թուրքիայի վարչապետը քննադատեց Էջիթին Իսրայելին ենթարկվելու համար»:  Միևնույն ժամանակ, 2003 թ. 1918 թ. Գարնանը, երբ Միացյալ Նահանգները ռազմական գործողություններ սկսեցին Իրաքի նախագահ Սադամ Հուսեյնի դեմ, Թուրքիայի նոր ղեկավարությունը հրաժարվեց տարածքը զիջել ամերիկյան բանակին:   Իսրայելը հակառակ դիրքորոշումն ընդունեց, բայց ԱՄՆ-ը Սադդամին տապալելուց հետո Թուրքիան պարտավորվեց բարելավել հարաբերությունները: «Էրբաքանի կառավարության օրոք, այս անգամ« Թուրքիայի ռազմական էլիտան հայտարարեց իսրայելական համագործակցությունը շարունակելու օգտին », 2003 թ. ՝ Հուսեյնին տապալելու համար: Օգոստոսին անցկացվեցին համատեղ զորավարժություններ ՝ ԱՄՆ-ի և Նախագահի մասնակցությամբ: Իսրայել Մ. Կացինը:   2004-ի կեսերին թուրք-իսրայելական հարաբերությունները կրկին վատթարացան ՝ Համասի կողմից պաղեստինյան առաջնորդների դեմ իսրայելական բռնությունների արդյունքում:   Բացի այդ, ամերիկյան մամուլում լուրեր էին պտտվում, որ Իսրայելը հյուսիսային Իրաքում ստեղծում է քուրդ զինյալ խմբավորումներ:   Իրավիճակն այնքան վատ էր, որ նույնիսկ 2004-ին 2006-ի ամռանը Ստամբուլում կայացած ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովում ԱՄՆ նախագահ Georgeորջ Բուշը ստիպված եղավ որոշակի ջանքեր գործադրել Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Իսրայելի հետ հարաբերությունների բարելավման համար: Թուրքիային հիշեցրել են, որ երկու երկրների միջեւ ապրանքաշրջանառությունը $ 1.4 միլիարդ դոլար է, որ Թուրքիան Իսրայելի հետ 50 միլիոն խորանարդ մետր ջուր մատակարարելու 20 տարվա պայմանագիր ունի:   Այնուամենայնիվ, Թուրքիան շարունակում էր աջակցել Պաղեստինյան ինքնավարությանը. 2004-ի վերջին այն համաձայնագիր ստորագրեց Պաղեստինին $ 1 մլն անվերադարձ ֆինանսական օգնություն տրամադրելու մասին: Գյուլը հայտարարեց, որ ապագայում այդպիսի օգնություն կլինի: Պաղեստինյան հակամարտության կարգավորման համար Պաղեստինյան ինքնավարության վարչակարգի քարտեզը Մահմուդին դառնալու Աբասի 2005 թ. Առաջարկը [20] նոր հնարավորություններ էր տալիս պաղեստինյան հակամարտության կարգավորման համար, և այս դեպքում Թուրքիան նույնիսկ միջնորդական գործառույթներ էր տրամադրում ՝ բանակցություններ Այն աշխատանքի հնարավորություններ էր ընձեռում հարաբերությունները կարգավորելու համար:   Թուրքիան նոր հիմքերով փորձեց կարգավորել հարաբերությունները Իսրայելի հետ: Թուրքիայի արտգործնախարարի այցը Իսրայել նշանակում էր, որ այսուհետ իսրայելա-թուրքական հարաբերությունները պայմանավորված կլինեն պաղեստինյան հակամարտությունում Իսրայելի ջանքերի արդյունավետությամբ:   2005 թ. Կեսին, նախքան Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի Իսրայելը կատարած այցը, հայտարարվեց, որ վերջինս «պաղեստինյան հակամարտության կարգավորման հետ կապված» ճամպրուկում դիվանագիտական ​​հաջողություն է ունեցել »: Այսպիսով, Պաղեստինի հակամարտության հարցում Թուրքիայի դիրքորոշումը կարող է պայմանավորված լինել հետևյալ գործոններով. 1. Պաղեստինյան հակամարտության հարցում ԱՄՆ դիրքորոշման ազդեցության տակ. 2. Իսրայելի հետ ռազմատեխնիկական ռազմավարական դաշինքով, որը հակակշիռ է Սիրիային և Իրանին 3: Պաղեստինյան արաբ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի ճանաչում և աջակցում, 4. ձգտելով տարածաշրջանային գերտերության կարգավիճակին: ։

Թուրքիայի դիրքորոշումը պաղեստինյան հարցի հանդեպ        1990ականների  սկզբներին  հիմնականում  պայմանավորված  էր  իր   դաշնակիցներ  հանդիսացող  ԱՄՆ-ի  և  Իսրայելի  կողմից  պաղեստինյան  շարժման  և  այն  ղեկավարող  ՊԱԿ-ի  նկատմամբ  արձանագրված  փոփոխություններով։
   Դա  էր  պատճառը,  որ  Թուրքիայում  ստեղծվեց  Պաղեստինի  հյուպատոսություն,  իսկ  Երուսաղեմում  վերաբացվեց  թուրքական հյուպատոսությունը։
  Չնայած 1996թ. վարչապետ Էրբականը  փորձ  արեց  վերանայել  այդ  հարաբերությունները,  սակայն  բանակն  ու  նախագահ  Դեմիրելը  կանխեցին  այն։
   Այս  իրավիճակը  պահպանվեց  մինչև 2002 թ., երբ նախ՝ վարչապետ Էջեվիթը, ապա՝ նրան փոխարինած  Էրդողանը իրենց գործողություններով որոշակի  լարվածություն մտցրին  թուրք-իսրայելական հարաբերություններում։
