ԿՈՂՄԵՐԻ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹՅԱՄԲ ՎԵՐԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑՀՐԱԺԱՐՎԵԼԸ՝ ՈՐՊԵՍ ԴԱՏԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄՄարդու  և  քաղաքացու  հիմնական  իրավունքների  և  ազատություններիհարգումն ու պաշտպանությունը հանրային իշխանությունների պարտականությունն  է։
   Այդ  իրավունքների  շարքում  իր  առանձնահատուկ  նշանակություննունի արդար դատաքննության իրավունքը։
 ՀՀ  Սահմանադրությունը  և  «Մարդու  իրավունքների  և  հիմնարար  ազատությունների  պաշտպանության  կոնվենցիան»1  ամրագրում  են  անձի  արդարդատաքննության  իրավունքը։
   Գործող  սահմանադրության  61-րդ  հոդվածըսահմանում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների և ազատությունների  արդյունավետ  դատական  պաշտպանության  իրավունք,  իսկ  Կոնվենցիայի6-րդ հոդվածը նշում է. «Յուրաքանչյուր ոք ունի իրավունք, որպեսզի իր գործնարդարացիորեն, հրապարակայնորեն և խելամիտ ժամկետներում քննվի օրենքով հիմնված անկախ և անաչառ դատարանի կողմից, որը որոշում կկայացնիկա՛մ  իր  քաղաքացիական  բնույթի  իրավունքների  և  պարտականություններիվերաբերյալ վեճերի կա՛մ իր դեմ ուղղված քրեական մեղադրանքի հիմնավորվածության վերաբերյալ...»։
 Ինչպես  տեսնում  ենք,  նշված  նորմերը  արտացոլում  են  անձի  դատականպաշտպանվածության և արդար դատաքննության իրավունքները։
  Մարդու իրավունքների  եվրոպական  դատարանը  իր  նախադեպային  որոշումներից  մեկում նշել է, որ Կոնվենցիան պետություններին չի պարտավորեցնում ստեղծելվերաքննիչ և վճռաբեկ դատարաններ, այն պետության բացառիկ իրավասությունն է, սակայն այն դեպքում, երբ ստեղծվել են համապատասխան ատյանները,  պետությունը  պարտավորվում  է  հետևել,  որ  դատավարության  մասնակիցները  այդ  դատական  ատյաններում  նույնպես  օգտվեն  Կոնվենցիայի  6-րդ1  Տե՛ս  04.11.1950  թ.-ի  «Մարդու  իրավունքների  և  հիմնարար  ազատությունների  պաշտպանության  մասին»  եվրոպական  կոնվենցիան,  ՀՀ-ի  համար  ուժի  մեջ  է  մտել  26.04.2002  թ.,  ՀՀ  ՊՏ2002.06.05/17(192)։
 հոդվածով  սահմանված  հիմնարար  բոլոր  երաշխիքներից2։
   ԱյդուհանդերձՄարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանը դատական ակտի բողոքարկումը չի դիտարկում որպես արդար դատաքննության իրավունք տարր, քանիոր  պետությունը  չունի  պարտականություն  ստեղծելու  վերաքննիչ  կամ  վճռաբեկ դատարաններ3։
 Այնուամենայնիվ,  եթե  պետությունը  ստեղծել  է  վերադաս  դատականատյան, ուրեմն պարտավորություն է սահմանել ապահովելու անձի դատարանդիմելու  իրավունքը,  հետևաբար  այս  դեպքում  վերաքննիչ  դատարան  դիմելըդառնում  է  անձի  արդար  դատաքննության  իրավունքի  տարր։
   Դատականպաշտպանության իրավունքը ոչ միայն խախտված կամ վիճարկվող իրավունքը վերականգնելու պահանջով հայց հարուցելն է առաջին ատյանի դատարան,այլև դատական ակտը վերաքննիչ դատարան բողոքարկելու  իրավունքն է այնդեպքում, երբ պետությունը ստեղծել է այդպիսի դատական ատյան։
 Այս  առումով  հիշատակման  է  արժանի  ռուս  նշանավոր  իրավաբան  Լ.  Ա.Տերեխովայի  տեսակետն  առ  այն,  որ  խախտված  իրավունքների  և  ազատությունների դատական պաշտպանությունը ենթադրում է դրա բաղադրությունըկազմող տարրերի համալիրություն, այն է` դատարան դիմելու, վերջնական դատական ակտի կայացմամբ գործի քննության, դատական սխալի վերացման ևդատական ակտի կատարման իրավունք4։
  Իսկ հայ իրավաբան ի.գ.թ. դոցենտՍ.  Մեղրյանը  նշում  է,  որ  դատական  պաշտպանության  սահմանադրականիրավունքի  իրացման  կարևորագույն  երաշխիքներից  մեկն  առնվազն  երկուդատական  ատյաններում  իրավունքի  պաշտպանություն  հայցելու  հնարավորության օրենսդրական ամրագրումն է5։
 ՀՀ Սահմանադրական դատարանն իր որոշումներից մեկում նշել է, որ դատական  ակտերի  բողոքարկման  ինստիտուտը  այն  հիմնական  և  էական  իրավական  երաշխիքն  է,  որի  միջոցով  ապահովվում  է  ստորադաս  դատարանիկողմից  արդար  դատաքննության  իրավունքի  հիմնական  բաղադրատարրերիպահպանումը6։
   Այն  դեպքում,  երբ  անձն  իր  իրավունքների  պաշտպանությաննպատակով  հայցադիմում  է  ներկայացնում  առաջին  ատյանի  դատարան՝  արդարադատություն ակնկալելով, պետք է հնարավորություն ունենա նաև դիմե2  Տե՛ս  Մարդու  իրավունքների  Եվրոպական  դատարանի`  «Սիալկովսկան  ընդդեմ  Լեհաստանի»(Sialkowska v.Poland) գործով 2007 թ.մարտի 22-ին կայացված վճիռ։
 3  Տե՛ս  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանի  «Դելքորթն  ընդդեմ  Բելգիայի»  գործով1970  թ.  հունվարի  17-ի  վճիռը  և  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանի23.10.1996 թ. Levages Prestations Services v. France գործով կայացված վճիռը։
 4 Տե՛ս Терехова Л. А., Право на исправление судебной ошибки как компонент судебной защиты.Автореф. дисс... д.ю.н., Екатеринбург, 2008, с. 1։
 5  Տե՛ս  Մեղրյան  Ս.  Գ.,  «Առաջին  ատյանի  դատարանի  քաղաքացիական  գործերով  դատականակտերը», Եր., ԵՊՀ հրատ., 2010, էջ 149։
 6 Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 2012 թ. հուլիսի 18-ի թիվ ՍԴՈ-1037 որոշումը։
 լու  վերաքննիչ  դատարան,  որպեսզի ապահովվի  իր  արդար  դատաքննությանիրավունքը։
  Իր իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության համար անձըվերաքննիչ դատարան ներկայացնում է վերաքննիչ բողոք։
 Այսինքն՝ պետությունը կրում է անձի՝ վերաքննիչ դատարան դիմելու իրավունքը ապահովելու պարտականություն, քանի որ ՀՀ Սահմանադրության 3րդ  հոդվածի  համաձայն՝  մարդու  և  քաղաքացու  հիմնական  իրավունքների  ևազատությունների  հարգումն  ու  պաշտպանությունը  հանրային  իշխանությանպարտականություններն են։
  Հետևաբար պետությունը պետք է ապահովի վերաքննիչ  և  վճռաբեկ  դատարաններում  անձի  բողոքարկման  իրավունքը։
   Պետության  պարտականությունն  է  ոչ  միայն  ապահովել  անձի  բողոքարկմանիրավունքի  իրացումը,  այլև  դրա  համար  անհրաժեշտ  կառուցակարգեր  սահմանելը։
  Վերաքննիչ և վճռաբեկ դատարան բողոք ներկայացնելը ապահովումէ անձի իրավունքների իրացումը և հնարավորություն է ընձեռում երաշխավորելու  քաղաքացիական  շրջանառության  մասնակիցների  իրավունքների  ուօրինական  շահերի  պաշտպանությունը,  այդ  թվում՝  անձի՝  իր  գործով  օրինական և պատճառաբանված դատական ակտ ստանալը։
 Երբ քաղաքացիական շրջանառության մասնակիցը դիմում է ստորադասդատարան՝ իր իրավունքների պաշտպանություն հայցելով, պետք է վստահություն  ունենա  առ  այն,  որ  դատարանը  պաշտպանելու  է  իր  իրավունքներն  ուօրինական շահերը՝ կայացնելով օրինական և հիմնավորված դատական ակտ,հակառակ պարագայում նա պետք է հնարավորություն ունենա, վերադաս դատական  ատյան  դիմելով,  պարտավորեցնել  ստորադաս  դատական  ատյանինկայացնել  օրինական  և  պատճառաբանված  դատական  ակտ՝  այդպիսովպաշտպանելով իր իրավունքները։
  Այն գիտակցությունը, որ կայացված ակտըբողոքարկման դեպքում վերանայվելու և բեկանվելու է վերադաս դատարանիկողմից, ստիպում է ստորադաս դատարաններին կայացնել օրինական և հիմնավորված դատական ակտեր։
 Դատական  ակտի  բողոքարկման  իրավունքը  արդար  դատաքննությանիրավունքի ապահովման կարևորագույն երաշխիք է։
  Վերադաս դատարան դիմելը  կամ  դատական  ակտը  բողոքարկելը  դատական  պաշտպանության  իրավունքի  իրականացման  ձևեր  են,  արդար  դատաքննության  իրավունքի  ապահովման միջոցներ, որոնք ուղղված են քաղաքացիական շրջանառության մասնակիցների  օրինական  և  հիմնավորված  պահանջների  բավարարմանը,  իրավունքների  հարկադիր  պաշտպանությանը7։
   Այս  դեպքում  առաջին  ատյանիդատարանը  հանդես  է  գալիս  խախտված  քաղաքացիական  իրավունքների7 Տե՛ս Հովհաննիսյան Վ. Վ., Վերաքննիչ բողոքարկման իրավունքը որպես քաղաքացիական դատավարությունում արդար դատաքննության իրավունքի ապահովման միջոց, «ՀՀ Սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր», Եր., 2011, թիվ 3(60), էջ 24։
 պաշտպանությամբ՝  ի  տարբերություն  վերաքննիչ  դատարանի՝  որը հանդես  էգալիս  խախտված  արդար  դատաքննության  իրավունքի  պաշտպանությամբ։
 Եվ  ցանկացած  պարագայում,  որ  անձի  արդար  դատաքնության  իրավունքըստորադաս  դատարանի  կողմից  խախտելու  հնարավորություն  կա,  կամ  այնարդեն փաստացի խախտվել է, ուրեմն անձն անկասկած պետք է բողոքարկման  հնարավորություն  ունենա։
   Համանման  կարծիքի  է  նաև  Հ.  Մ.  Տեր-Վարդանյանը։
   Վերջինս  նշում  է,  որ  դատական  ակտերի  բողոքարկումը,  վերադասդատարանի կողմից ստորադաս դատարանների կայացված դատական ակտերի նկատմամբ արդյունավետ հսկողությունը պետք է դիտարկել որպես արդարդատաքննության իրավունքի տարր։
 Դատական  ակտի  բողոքարկումը  պետք  է  ապահովվի  դատական  քննության  ցանկացած  փուլում։
   Բողոքարկման  ենթակա  պետք  է  լինի  ցանկացածդատական  այն  ակտը,  որով  միաժամանակ  խախտվել  է  անձի`  արդար  դատաքննության  իրավունքի  որևէ  տարր  և  դատական  պաշտպանության  իրավունքը  գործի  սխալ  լուծման  կամ  դատական  պաշտպանության  իրավունքիցզրկելու հետևանքով8։
  Այս առումով գտնում ենք, որ դատական վերահսկողություն իրականացնելու հնարավորությունը պետք է գոյություն ունենա կողմերիհամար  քաղաքացիական  իրավունքներ  և  պարտականություններ  սահմանողդատական բոլոր ակտերի նկատմամբ9։
 ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 208-րդ հոդվածի 1-ինմասը սահմանում է. «Եթե կողմերը առաջին ատյանի դատարանում կնքել ենվերաքննության  իրավունքից  հրաժարվելու  վերաբերյալ  համաձայնություն,ապա  նման  համաձայնություն  կնքած  կողմի  «կողմերի»  ներկայացրած  վերաքննիչ բողոքը վերաքննիչ դատարանի կողմից ենթակա է քննության միայննման համաձայնություն կնքած մյուս կողմի համաձայնության դեպքում։
 Գույքային պահանջով քաղաքացիական գործերով վերաքննությունը թույլատրելի է միայն, եթե տվյալ գործով վեճի առարկայի արժեքը գերազանցում էնվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկը»։
 Վերոնշյալ  հոդվածից  բխում  է,  որ  վերաքննիչ  դատարան  դիմելու  իրավունքը որոշակիորեն սահմանափակվում է։
  Այն դեպքում, երբ կողմերը կնքումեն վերաքննությունից հրաժարվելու համաձայնություն, այլևս չեն կարող օգտվել  բողոքարկման  իրավունքից։
   Հարց  է  առաջանում.  իսկ  այն  դեպքում,  երբառաջին ատյանի դատարանը կայացրել է ոչ օրինական և պատճառաբանված8  Տե՛ս  Տեր-Վարդանյան  Հ.  Մ.,  Արդար  դատաքննության  իրավունքի  սահմանադրաիրավականհիմքերը  Հայաստանի  Հանրապետությունում,  ի.գ.թ.  աստիճանի  հայցման  ատենախոսություն,Եր., 2009, էջ 12։
 9 Տե՛ս Գրիգորյան Վ., Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանիկողմից ընդհանուր իրավասության դատարանի վճիռը բեկանելուև փոփոխելու դեպքում կայացվող որոշման բնույթը և բողոքարկման հետ կապված հիմնախնդիրները։
 դատական ակտ, իսկ կողմերը կնքել են վերաքննությունից հրաժարվելու համաձայնություն, և կողմը, որի շահերը ոտնահարվել են, հնարավորություն չունի  դիմելու  վերաքննիչ  դատարան,  դատական  ակտը  մտնելո՞ւ  է  օրինականուժի մեջ արդյոք, և համարվելո՞ւ է, որ առաջին ատյանի դատարանը արդարադատություն է իրականացրել։
 Վերաքննությունը վերադաս դատական ատյանի կողմից ստորադաս դատարանի  գործունեության  նկատմամբ  վերահսկողություն  իրականացնելունպատակ  է  հետապնդում,  սակայն  սահմանափակելով  անձի  վերաքննիչ  դատարան  դիմելու  իրավունքը՝  ինքնըստինքյան  սահմանափակում ենք  նաև  վերաքննիչ դատարանի հնարավորությունը առաջին ատյանի դատարանի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելը և դատարանի գործունեության օրինականությունն ապահովելը։
  Հետևաբար, սահմանափակելով վերաքննիչ դատարան  դիմելու  հնարավորությունը՝  սահմանափակում  ենք  նաև  վերաքննիչդատարանի  առաջին  ատյանի  դատարանի  դատական  ակտերի  օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման իրավունքը։
 Եվրոպայի  խորհրդի  Նախարարների  կոմիտեի  1995  թ.  փետրվարի  7-ի«Քաղաքացիական և տնտեսական գործերով բողոքարկման համակարգերի ևընթացակարգերի  գործադրման  և  գործունեության  կատարելագործման  մասին» թիվ R(95)5 հանձնարարականի 1-ին հոդվածի «a» կետով սահմանվել է,որ սկզբունքորեն պետք է գոյություն ունենա ստորադաս դատարանի (առաջինատյանի  դատարան)  կայացրած  ցանկացած  որոշման  նկատմամբ  վերադասդատարանի (երկրորդ ատյանի դատարան) կողմից վերահսկողություն իրականացնելու հնարավորություն։
 Դատական  վերանայումը  պետք  է  դիտարկել  որպես  վերաքննիչ  կամվճռաբեկ  բողոքարկման  իրավունքների  իրականացումն  ապահովելու  կառուցակարգ,  որը  միաժամանակ  հնարավորություն  է  ընձեռում  երաշխավորելուօրինական և  հիմնավորված  դատական  ակտերի  կայացումը,  օրենքի  միատեսակ  կիրառությունը,  քաղաքացիական  շրջանառության  մասնակիցների  իրավունքների,  ազատությունների  և  օրինական  շահերի  պաշտպանութունը10։
 Ստացվում  է,  որ  սահմանափակելով  վերաքննիչ  բողոքի  հնարավորությունը՝վերաքննիչ դատարանի դերակատարումը դառնում է առարկայազուրկ և անիմաստ։
  Բնականաբար, կողմերն իրենք են իրենց համաձայնությամբ սահմանափակում իրենց իսկ իրավունքը դիմելու վերաքննիչ դատարան, սակայն որքանո՞վ  է  նպատակահարմար  և  իրավաչափ  նման  հնարավորության  նախատե10  Տե՛ս  Հովհաննիսյան  Վ.  Վ.,  Վերաքննիչ  բողոքարկման  իրավունքը  որպես  քաղաքացիականդատավարությունում արդար դատաքննության իրավունքի ապահովման միջոց, «ՀՀ Սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր», Եր., 2011, թիվ 3(60), էջ 102։
 սումը  օրենսդրությամբ  այն  պարագայում,  երբ  նորմը  չի  բխում  թե՛  արդարադատության և թե՛ դատավարության մասնակիցների շահերից։
 ՀՀ  Սամանադրության  78-րդ  հոդվածի  համաձայն՝  հիմնական  իրավունքների  և  ազատությունների  սահմանափակման  համար  ընտրված  միջոցներըպետք  է  պիտանի  և  անհրաժեշտ  լինեն  Սահմանադրությամբ  սահմանվածնպատակին հասնելու համար։
  Սահմանափակման համար ընտրված միջոցները  պետք  է  համարժեք  լինեն  սահմանափակվող  հիմնական  իրավունքի  ևազատության նշանակությանը։
 Ինչպես վերը նշեցինք, արդար դատաքննության տարր հանդիսացող դատական  պաշտպանության  իրավունքի  մեջ  է  մտնում  նաև  դատական  ակտիբողոքարկման իրավունքը, հետևաբար այն հիմնական իրավունք է, որը պատկանում  է  ցանկացած  անձի,  Սահմանադրության  համապատասխան  կարող  էսահմանափակվել  միայն  համաչափության  պայմանների  պահպանման  դեպքում։
  Քանի որ հանրային իշխանությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու  հիմնական  իրավունքներով  և  ազատություններով՝  որպես  անմիջականորեն  գործող  իրավունք,  «Սահմանադրության  3-րդ  հոդված»  ուստի  պետությունը  պետք  է  բողոքարկման  իրավունքը  ընդունի  որպես  անիմջականորեն գործող իրավունք, և դրա սահմանափակումները թույլատրվում են միայնՍահմանադրությամբ նախատեսված նպատակին հասնելու համար, իսկ նպատակն ու կիրառվող միջոցները պետք է համաչափ լինեն։
 Սահմանադրական  դատարանը  համապատասխան  որոշումների  մեկումնշում է. «ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 208-րդ հոդվածի2-րդ  մասը  ճանաչվել  է  Հայաստանի  Հանրապետության  Սահմանադրության18-րդ  և  19-րդ  հոդվածներին  հակասող  և  անվավեր`  այնքանով,  որքանով  չինախատեսում բողոքարկման իրավունքի սահմանափակումից բացառություններ բոլոր այն դեպքերում, երբ առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել արդար դատաքննության իրավունքի բուն էությունը խաթարող դատական սխալ,մասնավորապես, երբ չեն պահպանվել ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի1-ին մասով և Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության  մասին  1950  թ.  նոյեմբերի  4-ի  կոնվենցիայի  6-րդ  հոդվածի  1-ինմասով նախատեսված դատավարական երաշխիքները (50.000 ՀՀ դրամ հայցագինը չգերազանցող քաղաքացիական գործերով վերաքննիչ բողոք կարողէ բերվել միայն այն դեպքում, եթե առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվելարդար դատաքննության իրավունքի բուն էությունը խաթարող խախտում)»11։
 Այսինքն՝  այն  դեպքում,  երբ  առաջին  ատյանի  դատարանը  թույլ  է  տալիս  արդար դատաքննության իրավունքի բուն էությունը խաթարող դատական սխալ,11 Տե՛ս ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 2012 թ. հուլիսի 18-ի թիվ ՍԴՈ-1037 որոշումը։
 ապա  դատական  ակտը  ենթակա  է  վերանայման  անկախ  կողմերի  միջև  վերաքննությունից  հրաժարվելու  համաձայնության  առկայության։
   Հետևաբարգոնե  բողոքարկման  իրավունքի  սահմանափակումից  բացառություն  չնախատեսելու պարագայում այն չի համապատասխանում սահմանադրությանը։
 Դատական  պաշտպանության,  ինչպես  նաև  բողոքարկման  իրավունքըհավասարապես  պատկանում  է  բոլոր  քաղաքացիներին,  քանզի  օրենքովպաշտպանվում է անձի՝ դատարան դիմելու իրավունքը։
  Այսինքն՝ քաղաքացինբողոքարկման  իրավունքի  ունակություն  ունի,  իսկ  Քաղ.  դատավարությանօրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 3-րդ մասը սահմանում է, որ քաղաքացու իրավունակության լրիվ կամ մասնակի հրաժարվելուն և նրա իրավունակության սահմանափակելուն  ուղղված  գործարքներն  առոչինչ  են։
   Եվ  քանի  որ  գործարքը ֆիզիկական  ու իրավաբանական  անձանց գործողություններն  են,  որոնքուղղված  են  քաղաքացիական իրավունքներ ու  պարտականություններ  առաջացնելուն, փոփոխելուն կամ դադարեցնելուն, ուստի կողմերը գործողությունեն կատարում, այն է՝ համաձայնություն են կայացնում վերաքննությունից հրաժարվելու։
  Իսկ կողմերի միջև կնքված վերաքննությունից հրաժարվելու համաձայնությունը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ կողմերի միջև գործարք, որը անձին սահմանափակում է իր դատավարական իրավունքը իրացնելուց։
  Ուստի նման համաձայնությունը,  որը  փաստացիորեն  սահմանափակում  է  անձի  դատականպաշտպանության իրավունքը, առոչինչ է։
 Այսպիսով՝  ընդհանրացնելով  կարելի  է  ասել,  որ  Քաղ.  դատավարությանօրենսգիրքը  208-րդ  հոդվածի  1-ին  մասով  սահմանափակում  է  անձի  կարևորագույն  իրավունքներից  մեկը՝  արդար  դատաքննության  տարր  կազմող  դատական ակտի բողոքարկման իրավունքը։
  Քանի որ դատավարության մասնակիցների համար իրավունքները թույլատրելի վարքագիծ են և ոչ պարտադիր,ապա  մասնակիցները  իրենք  են  որոշում  դիմել  վերադաս  դատական  ատյան,թե ոչ։
  Սակայն այն պարագայում, երբ պետությունն է նման սահմանափակումնախատեսում՝ թեպետ կողմերի կամահայտնությամբ, միևնույնն է, սահմանափակվում է անձի իրավունքը։
  Բացառված չէ, որ կողմը կնքի համաձայնությունվերաքննությունից  հրաժարվելու,  սակայն  հետագայում  վճռի  հրապարակումից հետո, համաձայն չլինելով դատական ակտի հետ, ցանկանա բողոքարկելայն  իր  շահերը  պաշտպանելու  նկատառումներով։
   Բացի  այդ՝  անհասկանալիեն օրենսդիրի կողմից նման նորմի սահմանման խիստ անրաժեշտության հիմնավորումները։
   Եթե  դատարանների  ծանրաբեռնվածությունն  է  օրենսդիրըհաշվի առել՝ նման նորմ սահմանելով, կարծում ենք, որ այն արդարացված չէ։
 Ասվածի  վերաբերյալ  պատկերացում  կազմելու  համար  բերենք  հետևյալօրինակը. գործին մասնակցող անձինք առաջին ատյանի դատարանում կնքելեն  վերաքննությունից  հրաժարվելու  վերաբերյալ  համաձայնություն,  դատավճիռ է կայացվել, որի հետ կողմերից մեկը չի համաձայնվում՝ գտնելով, որ առկա է իր իրավունքների խախտում, բացի այդ՝ դատական նիստի արձանագրությունը բացակայում է։
  Ստացվում է՝ կողմը զրկվում է իր իրավունքների պաշտպանության իրավունքից, ավելին՝ խաթարվում է արդարադատության բուն էությունը, և, բնականաբար, դատարանը իմաստազրկվում է։
 Հավելենք  նաև,  որ  ՔԴՕ  213-րդ  հոդվածի  1-ին  մասի  6-րդ  կետը  վերաքննիչ  բողոքի  վերադարձման  հիմք  է  համարում  այն,  որ  գործին  մասնակցողանձանց միջև առկա է վերաքննության իրավունքից հրաժարվելու վերաբերյալհամաձայնություն,  և  նման  համաձայնություն  կնքած  կողմը  չի  համաձայնելգործը վերաքննիչ դատարանում քննելու վերաբերյալ։
  Առավել անհասկանալիէ այն, թե ինչպես է մյուս կողմը համաձայնություն տալու այն դեպքում, երբ կնքած համաձայնությունը բխում է իր իսկ շահերից։
  Ակնհայտ է, որ դատականակտը  վերադաս  դատարան  է  վիճարկում  հիմնականում  այն  կողմը,  ի  վնասորի  կայացվել  է  դատական  ակտը,  հետևապես  տրամաբանական  է,  որ  մյուսկողմը, ի շահ որի կայացվել է դատական ակտ, երբևէ չի տա իր համաձայնությունը՝ մյուս կողմին դիմելու վերաքննիչ դատարան։
  Քաղաքացիական դատավարության նախագիծը նույնպես համանման դրույթ է նախատեսել, սակայն, իտարբերություն  գործող Քաղ.  դատավարության  օրենսգրքի՝  այլևս  չի  պարունակում  հոդվածի  այն  մասը,  որով  սահմանվում  էր.  «և  նման  համձայնությունկնքած մյուս կողմը չի համաձայնվել գործը վերաքննիչ դատարանում քննելուվերաբերյալ»։
  Ինչևէ, կարծում ենք, որ անիմաստ է նման նորմի սահմանումը։
 Համեմատական  կարգով  նշենք,  որ  ՌԴ  քաղ.  դատավարության  օրենսգրքումնման նորմ նախատեսված չէ։
  Այսինքն՝ ՌԴ օրենսդիրը նպատակահարմար չիգտել  նման  նորմի  նախատեսումը  իր  օրենսդրությունում,  առավել  ևս,  որ  այնսահմանափակում  է  անձի  կարևորագույն  սահմանադրական  իրավունքներիցմեկը։
 ՀՀ  ՔԴՕ  թերություններից  է  նաև  այն,  որ  որևէ  վերաքննությունից  հրաժարվելու կառուցակարգ նախատեսված չէ։
  Այսինքն՝ օրենսդիրը, նախատեսելով  վերաքննությունից  հրաժարվելու  հնարավորություն,  չի  մասնավորեցրելդրա իրականացման կարգը։
  Արդյո՞ք դատարանը հաստատում է կողմերի համաձայնությունը,  արդյո՞ք  դատարանն  ունի  պարտականություն  ստուգելուկողմերի  կամահայտնությունը  կամ  կողմերի  իրազեկվածությունը  առ  այն,  որսահմանափակվում է վերաքննիչ դատարան դիմելու իրավունքը։
  Այն դեպքում,երբ  անձը  նման  համաձայնություն  է  կնքել  մոլորության  ազդեցության  տակ,ենթակա՞ է արդյոք քննության նրա բողոքը վերաքննիչ դատարան։
  Նման կառուցակարգերի բացակայությունը պրակտիկայում առաջացնում է խնդիր, քանի որ միատեսակ կիրառություն չկա, սակայն իրավական ակտը պետք է լինիորոշակի՝ իրավական որոշակիության սկզբունքից ելնելով։
 Ընդհանրացնելով՝  կարելի  է  եզրահանգել,  որ  Քաղ.  դատավարությանօրենսգքրի 208-րդ հոդվածի 1-ին մասը չի բխում Սահմանադրությամբ երաշխավորված  անձի  իրավունքներից,  իսկ  Սահմանադրությունը  ունի  բարձրագույն  իրավաբանական  ուժ,  և  օրենքներն  ու  ենթաօրենսդրական  ակտերըպետք է անպատճառ համապատասխանեն սահմանադրությանը։
  Մեր կարծիքով՝  նման  նորմի  գոյությունը  առարկայազուրկ  է  և  անիմաստ։
   Առաջարկումենք վերացնել անձի դատական պաշտպանության, այդ թվում՝ բողոքարկմանիրավունքի սահմանափակումը։
 Հասմիկ Նազարեթյան ԿՈՂՄԵՐԻ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹՅԱՄԲ ՎԵՐԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՀՐԱԺԱՐՎԵԼԸ՝ ՈՐՊԵՍ ԴԱՏԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄԲանալի բառեր՝ արդար դատաքննություն, դատական պաշտպանություն, բողոքարկման ։

Սույն  գիտական  աշխատությունում  անդրադարձ  է  կատարվում  անձի  արդար  դատաքննության և դատական պաշտպանության իրավունքներին։
  Վերլուծության է ենթարկվում  դատական  ակտի  բողոքարկման  իրավունքը՝  որպես  արդար  դատաքննության  իրավունքի տարր։
  Ուսումնասիրության են ենթարկվում մի շարք հեղինակների կարծիքներ։
   Ինչպես  նաև  ուսումնասիրության  է  ենթարկվում  ինչպես  գործող  Քաղ.  դատավարության օրենսգրքի, այնպես էլ քաղաքացիական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծի  համապատասխան  դրույթը՝  ուղղված  անձի  վերաքննության  իրավունքը  սահմանափակելուն։
   Առաջարկվում է վերացնել անձի արդար դատաքննության տարր հանդիսացող դատական պաշտպանության, այդ թվում՝ նաև բողոքարկան իրավունքի սահմանափակումները։
