Գիտ. ղեկ.՝ տ.գ.դ., ֆ.մ.գ.թ., դոց. Ռ. ԳևորգյանԱնցումային շրջանի երկրներում, հատկապես՝ ՌԴ-ում, բանկերի և ներդրումային ընկերությունների կողմից առաջարկվող կառուցվածքային գործիքները (ԿԳ) ներկայումս ավելի ու ավելի գրավիչ են դառնում պոտենցիալներդրողների համար։
 ԿԳ-ն եկամտի կանխորոշված պայմաններով որոշակի բազային ակտիվի հետ կապված բարդ ֆինանսական գործիք է։
  Գործիքից ստացվող եկամուտը  կախված  է  բազային  ակտիվի  դինամիկայից,  եկամտի  վճարմանձևից  և  հաճախականությունից,  որոնք  սահմանված  են  կառուցվածքայինգործիքների  բաղադրիչներով՝  արժեթղթերով  (հիմնականում  ֆիքսվածեկամտով գործիքներ) և ածանցյալ (դերիվատիվ) գործիքներով1։
 Անցումային տնտեսությամբ երկրներում ֆինանսական նոր գործիքներառաջարկող խոշոր մասնակիցներից է «Ռենեսանս Կապիտալ» ՍՊԸ-ն, որըԼոնդոնի  ֆոնդային  բորսայի  անդամ  է2։
   Այն  գործում  է  Ռուսաստանում,Ուկրաինայում,  Ղազախստանում,  ինչպես  նաև՝  Արևելյան  և  Կենտրոնական Եվրոպայի, Աֆրիկայի և Ասիայի մի շարք հեռանկարային զարգացողերկրներում։
  «Ռենեսանս Կապիտալ» ՍՊԸ-ն առաջարկում է ԿԳ-ի հետևյալտեսակները՝  կորպորատիվ  ածանցյալներ,  հիբրիդներ,  մասնային  ֆինանսավորում և կառուցվածքային պարտք։
 մասնավորբաժնետիրական«Մաստեր  Բրոկ»ընկերություննստեղծվել  է  1994 թ.  Ուկրաինայում։
   Ընկերությունն  առաջարկում  է  ԿԳ-իլայն  շրջանակ,  որոնց  համար  հիմնական  եկամուտն  ապահովում  է  ոսկու,նավթի,  եվրո/ԱՄՆ  դոլար  փոխարժեքի,  մոսկովյան  և  ուկրաինական  ֆոնդային  բորսաների  ֆոնդային  ինդեքսների  և  ԱՄՆ  դոլար/ուկրաինականգրիվնա  փոխարժեքի  վրա  հիմնված  օպցիոններից  և  ֆյուչերսներից  բաղկացած  բարձր  եկամտաբերությամբ  պորտֆելը։
   Ընկերության  առաջարկով՝  2014 թ.  մայիսի  21-ին  ուկրաինական  ֆոնդային  շուկայում  երևանեկան  պետական  ռազմական  պարտատոմսեր,  որոնք  միաժամանակ  լուծում են երկու խնդիր՝ միջոցների ներդրում և աջակցություն ուկրաինականhttp։
 //www.rencap.com/SharedFiles/Resources/0841b1fe-d328-4513-8e50բանակին։
   Գանձապետական  ռազմական  պարտատոմսերը  թողարկվել  են100 000  օրինակով,  յուրաքանչյուրը՝  1000  ուկրաինական  գրիվնա  անվանական արժեքով։
  Էմիսիայի ընդհանուր գումարը կազմել է մեկ միլիոն ուկրաինական  գրիվնա։
   Այս  պարտատոմսերը  շրջանառության  մեջ  են  լինելուշուրջ երկու տարի, վճարումները կատարվելու են յուրաքանչյուր վեց ամիսը մեկ։
  «Մաստեր Բրոկ» ընկերությունը, նշելով, որ ԿԳ-ը կայուն եկամուտկապահովեն՝  անկախ  ուկրաինական  շուկայի  տատանումներից,  նաև  հայտարարել  է  մրցույթ,  համաձայն  որի`  ԿԳ  ձեռք  բերող  յուրաքանչյուրներդրող  հնարավորություն  է  ստանում  շահել  գանձապետական  ռազմական պարտատոմս 1000 ուկրաինական գրիվնա անվանական արժեքով և7% տարեկան եկամտաբերությամբ1։
 Անցումային  տնտեսությամբ  երկրներում  գործող  «Նեքսուս»  ՍՊԸ-նԱրևելյան Եվրոպայի հնագույն խորհրդատվական ընկերությունն է՝ միջազգային  հարկային  պլանավորման  և  ակտիվների  դիվերսիֆիկացիայի  ոլորտում։
   Ընկերության  ներկա  մասնագիտացումը  պահպանողական  ցածրռիսկային  ֆոնդերն  են,  որոնց  եկամտաբերությունը  թույլ  է  կախված  շուկայի  վիճակից2։
   Ներկայումս  Ուկրաինայում  տիրող  իրավիճակից  ելնելով`«Նեքսուս»  ընկերությունը  գտնում  է,  որ  Ուկրաինայում  վրա  է  հասելֆոնդային  շուկայի  սպասվող  լուրջ  անկումը,  և  այս  պայմաններում  ԿԳ-ըառաջարկվում  են՝  որպես  կապիտալի  պաշտպանությամբ  ներդրումայինգործիքներ,  որոնք  թույլ  են  տալիս  գումար  վաստակել`  ստեղծված  իրավիճակում ռիսկի չդիմելով3։
 1998 թ. հիմնված «Ալպարի» ՍՊԸ-ն ներկայումս ՌԴ-ում ֆորեքս-տրեյդինգի ուժեղագույն ներկայացուցիչներից է. 2013 թ. այն ճանաչվել է լավագույն  ֆորեքս-բրոկերը  Եվրոպայում,  Ռուսաստանում  և  ԱՊՀ  երկրներում4։
 Ընկերությունն  առաջարկում  է  ԿԳ-ի  լայն  ընտրանի,  որոնց  համար  բազային  ակտիվ  են  հանդիսանում  ավելի  քան  20  փոխարժեքային  զույգեր,  ոսկին,  արծաթը,  նավթը,  ֆոնդային  ինդեքսները,  բաժնետոմսերը  և  գյուղատնտեսական  ապրանքները  (հացահատիկ,  եգիպտացորեն,  շաքարավազ  և  այլն)։
   ԱՊՀ  երկրներից  «Ալպարի»-ն  ԿԳ  է  առաջարկում  նաև  Բելառուսում և Ուկրաինայում։
 «Այ-Էն-Ջի»  (ING)  բանկը  հանդիսանում  է  առաջատար  ֆինանսականինստիտուտներից  մեկը  Ռուսաստանում  և  Ուկրաինայում։
   Ուկրաինայումընկերությունը առաջարկում է ԿԳ-ի հետևյալ տեսակները՝ կառուցվածքային նոտաներ, վարկային նոտաներ և ֆոնդերի վրա հիմնված նոտաներ5։
 1 https։
 //masterbrok.com.ua/service-advisor/invest/structured-products/.Nexus Ltd, http։
 //www.nexus.ua/strukturirovannyie-investitsionnyie-produktyi.Nexus Ltd http։
 //www.nexus.ua/strukturirovannyie-investitsionnyie-produktyi.4 http։
 //www.alpari.ru/ru/company/history/#promo=year_2013-3.http։
 //www.ingbankukraine.com/media/896478/ibu-country-presentation_july_2014_ukrԲելառուսում ԿԳ-ի լայն տեսականի է առաջարկում Ալֆա-Բանկ Բելառուսը1։
   Բելառուսում  խոսվում  է  այն  մասին,  որ  Ֆորեքս  շուկան  շուտովկհասնի նոր մակարդակի, քանի որ պատրաստվում է օրենսդրական ակտինախագիծ,  որը  կձևակերպի  շուկայում  գործելու  հստակ  կանոնները,կպաշտպանի  մասնակիցների  շահերը  և  տնտեսական  խթաններ  կստեղծիմիջազգային  բիզնեսի  այս  ոլորտում  բելառուսական  հարթակի  աճի  համար2։
 ՌԴ ֆոնդային բորսայի բուռն զարգացումը վերջին տարիներին էականհետևանքներ  ունեցավ  բորսայի  մասնագիտացված  մասնակիցների  ևներդրողների  համար։
   Բրոկերների  համար  2003-2004 թթ.  նկատվում  էրերեք միտում3։
  Նախ` Ռուսաստանի արժեթղթերի շուկայում սկսվել էր մասնավոր  ներքին  ներդրումների  բում։
   Ներդրողների  ուշադրությունը  առավելապես  գրավում  էին  ֆինանսական  գործիքների  հետ  աշխատանքի  երեքձև.  ինքնուրույն  խաղ  բորսայում`  դասական  կամ  ինտերնետ-բրոկերներիմիջոցով,  մասնակցություն  փայատիրական  ֆոնդերում,  աշխատանք  հավատարմագրված կառավարիչների հետ։
 Երկրորդ`  խոշորագույն  էմիտենտների  բաժնետոմսերը  սկսեցին  գնալարտասահման։
   Արևմտյան  ներդրողները  նախընտրում  են  առևտուր  անելռուսական blue chips-ով իրենց մոտ։
  ՌԴ-ում արտասահմանյան ներդրողինառաջարկվում էին այնպիսի յուրահատուկ գործիքներ, ինչպիսիք են` փոքրև  միջին  ընկերությունների  բաժնետոմսերը,  որոնք  կայուն  պահանջարկունեն արտասահմանյան հաճախորդների մոտ։
 Երրորդ`  զարգանում  էր  ածանցյալների  շուկան։
   Իրացվելի  և  անընդհատ  աճող  ածանցյալների  շուկան  ներքին  և  արևմտյան  ներդրողներինֆոնդային  ակտիվների  հետ  աշխատանքում  նոր,  հետաքրքիր  հնարավորություններ տրամադրեց։
  Խոսքը  ԿԳ-ի մասին է, ավելի կոնկրետ` այդ մեծշուկայի ավելի նեղ սեգմենտի` պատրաստի օպցիոն ռազմավարությունների հետ առևտրի մասին։
  Օպցիոն ռազմավարությունը մի քանի օպցիոնների համակցում է, որոնց իրականացման գինը, ժամկետները կամ հենց բազային ակտիվը կարող են  տարբեր լինել։
   Օպցիոն պայմանագրերով գործառնությունները  տալիս  են  ոչ  գծային  արդյունք՝  կանխատեսված  ուղղությամբ ակտիվի շարժի դեպքում խաղացողը ստանում է եկամուտ, որը հավասար  է  ակտիվի  արժեքի  և  իրականացման  գնի  տարբերությանը,  իսկիրավիճակի  անհաջող  զարգացման  դեպքում  կորցնում  է  միայն  վճարվողպրեմիան։
  Օպցիոնի առավելությունը կայանում է նրանում, որ խաղացողընախապես գիտի իր առավելագույն ռիսկը։
 Առաջին  անգամ  ԿԳ-ը  ռուսական  շուկայում  թողարկվել  են  «Յունիաստրում» բանկի կողմից։
  ԿԳ-ի ռուսաստանյան շուկայի առաջնեկներից կա1 http։
 //www.privatebanking.com/directory/europe-belarus-minsk/structured-products/alfa-bankhttp։
 //zviazda.by/2014/09/52463.html.3 Белинский А., Дронин А., Структурные продукты։
  новые возможности по управлению рисրելի է համարել «Գազպրոմ»-ի բաժնետոմսերի գնի հետ կապված նոտան։
 Այս գործիքը իր մեջ ներառում էր ՌԴ ռուբլի - ԱՄՆ դոլար արտարժութայինռիսկը և «Գազպրոմ»-ի բաժնետոմսի տոկոսային ռիսկը՝ լրացված ֆինանսական  լծակով1։
   2005 թ.  կառուցվածքային  գործիքների  կիրառությունըՌԴ-ում սկսեց ընդլայնվել և ներկայումս գտնվում է ուժեղ աճի փուլում2։
 Կառուցվածքային  գործիքի  ստեղծումը  կազմված  է  երկու  մասից`  հաճախորդի համար պայմանների որոշում և առաջ եկող ռիսկերի կառավարման համար ֆինանսական հաստատության գործողությունների ալգորիթմի մշակում։
 Մեր կողմից ՀՀ քաղաքացիների շրջանում անցկացվել է էլեկտրոնայինհարցում՝  նպատակ  ունենալով  պարզել,  թե  ՀՀ-ում  ինչպիսի  ԿԳ  է  նպատակահարմար կիրառել։
  Հարցման արդյունքների  համաձայն՝ հաճախորդների համար առավել գրավիչ է ոսկու և արծաթի զամբյուղի վրա հիմնվածԿԳ-ը։
  Առաջարկվում է աճի ԿԳ՝ 100 %-ով պաշտպանված կապիտալով և 6ամիս  ներդրման  ժամկետով։
   ԿԳ-ի  եկամտաբերությունը  հաշվարկվում  էգործիքի հիմքում ընկած առավել բարձր եկամտաբերություն ցուցաբերածակտիվի հիման վրա հետևյալ կերպ՝ԿԳ-ի եկամտաբերություն = ներդրված գումար x ակտիվի եկամտաբերություն x ՄԳՄեր  կողմից  առաջարկվել  է  մասնակցության  գործակցի  (ՄԳ)  հաշվարկման բանաձև3՝որտեղ N-ը ներդրված գումարի չափն է, w1-ը և w2-ը՝ համապատասխանաբար  առաջին  և  երկրորդ  ակտիվի  վրա  գնված  օպցիոնների  քանակները,   -ն՝  ներդրման  պահին  զամբյուղի  ակտիվների  գները։
   Այս-ն  ևբանաձևը թույլ է տալիս հաշվարկել ՄԳ-ն հենց ԿԳ-ի վաճառքի պահին։
 Հաճախորդի տեսանկյունից այսպիսի ԿԳ-ը թույլ է տալիս բաց չթողնելբարձր կորելացիայով ակտիվներում ներդրումից եկամուտ ստանալու հնարավորությունը  այն  դեպքում,  երբ  դրանցից  մեկը  ներդրման  ժամանակահատվածում  կցուցաբերի  ավելի  բարձր  եկամտաբերություն։
   Այս  կերպձևավորված  ԿԳ-ը  ֆինանսական  ինստիտուտի  համար  ստեղծում  է  լրացուցիչ ռիսկեր։
  Մենք առաջարկում ենք այս ռիսկերի  հաշվարկման մեթոդ`հիմնված  Value-at-Risk  (VaR)  մեթոդաբանության  և  կոպուլաների  կիրառման վրա։
 1 Литвиненко Д., Развитие структурированных инвестиционных продуктов в РФ։
  диссертациякандидата  экономических  наук։
   08.00.10  /  Литвиненко  Денис  Александрович;  [Местозащиты։
  Майкоп. гос. технол. ун-т]. Ростов-на-Дону, 2010, 147 с.։
  ил. РГБ ОД, 61 10-8/1645.2 Полтева Т., Рынок структурированных финансовых продуктов в России։
  современный этапNPwPwk022011P01P02Վերոնշյալ հոդվածում 2014 թ. հունվարի 1-ից 2015 թ. օգոստոսի 20-ըընկած ժամանակահատվածում Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում ոսկու և արծաթի օրական գների էմպիրիկ տվյալների հիման վրա VaR մեթոդաբանությամբ  գնահատել  ենք  ֆինանսական  ինստիտուտի  լրացուցիչ  կորուստների մակարդակը։
  Matlab ծրագրային փաթեթի միջոցով ստացած կոպուլայիֆունկցիայով գեներացրել ենք 1000 դիտարկումներից կազմված ընտրանք(գծ. 1)։
 Գծ. 1. 1000 դիտարկումներից կազմված գեներացված ընտրանքՀոդվածում  ներկայացված  ալգորիթմի  արդյունքում  ստացել  ենք,  որVaR-ի 5% մակարդակը հավասար է 3.98%։
  Այսինքն՝ ռիսկերի 5% մակարդակը  և,  հետևաբար,  ԿԳ-ի  արժեքի  ընդունելի  մակարդակի  լրացուցիչծախսերը հավասար է 3.98%։
 Ֆինանսական  ինստիտուտը  պետք  է  ունենա  ներքին  ընթացակարգերորոշելու համար, թե ընդունելի է արդյոք ռիսկի տվյալ մակարդակը։
  Փոփոխելով  ԿԳ-ի  պայմանները,  կարելի  է  փոփոխել  VaR-ի  արժեքները  ևստանալ տվյալ ֆինանսական ինստիտուտի համար ընդունելի արժեքներ։
 Արև ՀամբարձումյանԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱՅԻՆ ԳՈՐԾԻՔՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՄԲ ԵՐԿՐՆԵՐՈՒՄԲանալի բառեր՝ կառուցվածքային գործիք, օպցիոն ռազմավարություն, կոպուլա, մասնակցության գործակից։

Հոդվածում  ներկայացված  է  անցումային  տնտեսությամբ  երկրների,  հատկապես՝ Ռուսաստանի Դաշնության, ֆինանսական շուկաների վերլուծությունը՝ շեշտը  դնելով  կառուցվածքային  գործիքների  կիրառման  վրա։
   Հետազոտությունը  ցույց  է  տալիս,  որ  կառուցվածքային  գործիքները  կարող  են  ծառայել  որպես  ռիսկի  մինիմալացման և բարձր շահույթ ստանալու միջոց։
  Կոպուլաների մեթոդի և VaR մեթոդաբանության հիման վրա լուծված է գործնական խնդիր՝ կորելացված ակտիվների  զամբյուղի վրա հիմնված կառուցվածքային գործիքի ռիսկերի հաշվարկման և կառավարման ալգորիթմ ստանալու համար։
