ՔԱITԱՔԱԿԱՆ LEԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՆԿԱՐՆԵՐԻ Տեսական ՀԱՐIONԵՐ. Modernամանակակից քաղաքական գործընթացների մասին խոսելիս ակամայից բախվում ենք քաղաքական առաջնորդի գործառույթների հետ ՝ դրական կամ բացասական հետևանքների: Քաղաքական ղեկավարությունը համարվում է ղեկավարության բարձրագույն տեսակ:  Դրա հատուկ բնույթը տարբեր է բոլոր քաղաքական առաջնորդների դեպքում:  Առաջնորդի ֆենոմենի արդարացի պատկերացում կազմելու համար նշենք մի քանի առանձնահատկություններ, որոնցով սովորաբար օժտված են քաղաքական առաջնորդները:  Դրանք են ՝ որոշակի թվով մարդկանց վրա իշխանություն ունենալը, քաղաքական գործունեության հմուտ կատարումը, հստակ ծրագրերը, որոշումներ կայացնելու, դրանք կյանքի կոչելու զարգացած ունակությունը:   Կարծում ենք, որ քաղաքական առաջնորդության ՝ որպես քաղաքագիտության ֆենոմենի վերլուծությունը հնարավոր է դառնում միայն օբյեկտի սահմանումից հետո:   Ուսումնասիրվող խնդրի ավելի լավ լուսաբանման համար անդրադառնանք «առաջնորդ» հասկացությանը և այլ համարժեք բառերի բացատրությանը: «Առաջնորդ» բառը գալիս է անգլերեն «ղեկավարել» բառից: Եվրոպական մի շարք լեզուներում գոյություն չունի «առաջնորդ» հասկացություն:  Ֆրանսիական «խոհարար» բառը նկարագրում է ավելի հիերարխիկ, որոշակի թիմային կառուցվածք, ներառյալ «առաջնորդ» բուն գաղափարը:  Վերջերս բավականին տարածված է դարձել «որոշիչ» (բառացիորեն ՝ որոշում կայացնող) ֆրանսիական հասկացությունը, որն արդեն առնչվում է որոշումների կայացման գործընթացին:  Քաղաքական ասպարեզ բերված «ուղեցույց» բառը ՝ Շառլ դը Գոլը, որը բառացիորեն ֆրանսերենից թարգմանաբար նշանակում է «առաջնորդ», բոլորը չեն ընդունում, հաճախ ավելի հաճախ օգտագործվում են «ուղեցույց» բառի փոխարեն:  Որոշակի հետաքրքրություն է առաջացնում գերմանական «ֆյուրեր» (Ֆյուրեր) բառը, որը հուզականորեն բացասական է դարձել պատմական հայտնի իրադարձությունների պատճառով:  Մենք չենք կարող համարել այն համարժեք անգլերեն տարբերակին: Այսպիսով, արևմտյան մի շարք բառարաններում կարելի է գտնել «առաջնորդ» հասկացության հետևյալ ձևակերպումը: «Կարևոր իրավիճակներում որոշումներ կայացնելու իրավունք ունեցող խմբի անդամ, որը հսկայական դեր է խաղում խմբում համատեղ գործունեության և հարաբերությունների գործընթացում»:  Difficultանկացած դժվար քաղաքական իրավիճակում ճկուն առաջնորդի դերը միանգամայն հնարավոր է, քանի որ նա պատասխանատու է ոչ միայն տվյալ իրավիճակի, այլև իրեն հետևող մարդկանց համար [1]: Այս ուսումնասիրության հիմնական նպատակը պարզելն է, թե ինչպես են փոխկապակցված ղեկավարությունն ու իրավիճակը, անկախ նրանից, միմյանցից կախված, համեմատական ​​և իրավիճակային մեթոդների միջոցով հասկանալու համար քաղաքական պրակտիկայում հիմնական պատճառներն ու անհասկանալի իրավիճակները, որոնք խանգարում են առաջնորդին ճիշտ կողմնորոշվել և ձևավորել: առաջնորդի դրական կերպարը: Քաղաքական ղեկավարությունն ուսումնասիրելիս պարզ է դառնում, թե որքան պետք է աշխատեն հասարակական գիտությունները ՝ խուսափելու համար քաղաքական առաջնորդներին այնպիսի հատկություններ ներկայացնելուց, որոնք կարող են վնասել նրանց հեղինակությունը:   Նման կոլեկտիվ, միմյանց բացառող, համաձայնեցված և երբեմն քաոսային որոշումների կայացման գործընթացների ընտրությունը հասարակական քաղաքականության սոցիոլոգիական հետազոտության հիմքն է: Առաջնորդության ինստիտուտը կարելի է համարել որոշակի սոցիալական համակարգ, որը (սոցիալական համակարգի կառուցվածքը), ըստ Փարսոնսի [3], կարող է վերլուծվել ՝ օգտագործելով չորս տիպի անկախ փոփոխականներ ՝ դերեր, կոլեկտիվներ, նորմեր և արժեքներ:  Վերոհիշյալ փոփոխականների դերը քաղաքական ղեկավարության մեջ ենթադրում է փոխազդեցություն սուբյեկտների միջև, ժողովրդի քաղաքական վարքի վրա ազդեցություն, այսինքն `ժողովրդի քաղաքական վարքի սահմանափակում: Հաշվի առնելով այս ամենը, Փարսոնսը առանձնացնում է քաղաքական ղեկավարության արդիականացման երեք հնարավոր տեսակները. 1. Առաջնորդների առաջին տեսակը խիստ, դաժան, միջոցներով խտրական չլինող, անլուրջ և անհեռանկարային է:  Այս պարագայում ղեկավարությունը ներկայացվում է որպես ինքնաբավ արժեք, որը դիտվում է առավելապես և ինքնաբավ արժեքներից: 2. Երկրորդ առաջնորդի դեպքում, ընդդիմանալով ընդհանուր հասարակական շահերին, քաղաքացին իր ջանքերն ուղղում է անձնական խնդիրների լուծմանը: Հիմնական պատճառն այն է, որ առաջնորդը հանդես է գալիս որպես հակարժեք:  Այս պարագայում քաղաքական ղեկավարությունը հարաբերությունների կարգավորման լավագույն միջոցն է: 3. Առաջնորդի վերջին տեսակը հասարակությունը ընկալում է որպես ժողովրդավարական արժեքների բերումով փոխվելու լավագույն միջոց:  Այդ պատճառով առաջնորդը համարվում է հասարակական արժեք ՝ զարգացման հիանալի ձև [4]: Բարոյական նորմերի անտեսումը կարող է հանգեցնել քաղաքական ղեկավարության ոչնչացմանը:   Որպես կառավարման ինստիտուտ ՝ քաղաքական ղեկավարությունը, իր բազմաչափ արժեքներով և զանազան դրսևորումներով, ենթադրում է և՛ բարոյական նորմերի հաշվարկում, և՛ ժարդիական ավանդական արժեքների համընկնում:   Հետևաբար, հաշվի առնելով քաղաքական առաջնորդության ֆենոմենի արժեքային բազմազանությունը, անհրաժեշտ ենք համարում շեշտել քաղաքական առաջնորդի չորս հատկությունները. 1. Առաջին հատկության դեպքում քաղաքական առաջնորդը գործում է որպես կայացած անհատ, որի ընտրողը լիազորում է հանրային խմբի արժեքային համակարգի մշակում և արդիականացում: 2. Երկրորդ բնութագիրը առանձնանում է նրանով, որ իր անձնական հեղինակության շնորհիվ առաջնորդը նշանակալի դեր ունի ինչպես խմբային, անհատական, կոլեկտիվ, այնպես էլ հասարակական-քաղաքական գործընթացների այլ փոփոխություններում, քանի որ, ըստ էության, Ա. , Ըստ հայտնի Մենեգետ արտահայտության ՝ «առաջինը հավասարների մեջ» սկզբունքով: 3. Երրորդ հատկության դեպքում ղեկավարն ի վիճակի է իր ազդեցությունն ու հիմնական գործունեությունն իրականացնել միայն խմբի ներսում ստացած լիազորությունների շնորհիվ: 4. Վերջին դեպքում, հանգամանքների բերումով, առաջնորդը հայտնվում է առաջնորդի դերում «բուրգի գագաթին» ՝ հնարավորություն ունենալով ինքնուրույն որոշումներ կայացնել, ենթականերին տարատեսակ հրամաններ տալ: Իմ կարծիքով, քաղաքական ղեկավարության վերջին երկու հատկանիշներն առավել արդյունավետ են Հայաստանի Հանրապետությունում:   Որպես քաղաքական առաջնորդի երկրորդ հատկության վառ օրինակ `տեղին է նշել առաջին հայ հանրապետության օրոք հայ մեծ քաղաքական գործիչ Արամ Մանուկյանի դերն ու գործունեությունը, որի պայծառ անհատականության և առաջնորդի ուժեղ կամքի շնորհիվ հայկական բանակը ի վիճակի է հաղթանակ տոնել մայիսյան հերոսամարտերում: Առաջնորդությունն ունի մեկ պարտադիր պայման: ազդեցություն ունեն տարբեր հասարակական կազմակերպություններում, տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, պաշտոնական և ոչ ֆորմալ կազմակերպություններում: Ժ. Բլոնդելը, հաշվի առնելով ղեկավարության հաստատման սահմանադրական իրավական հիմքը, շեշտեց, որ առաջնորդությունը ուժ է, որն իրականացվում է ուղղահայաց ՝ «վերևից ներքև»:   Նա հատուկ ուշադրություն է դարձրել դրա հոգեբանական ազդեցության առանձնահատկություններին ՝ նշելով, որ առաջնորդությունը մարդու մշտական ​​հոգեբանական ազդեցությունն է հասարակության, կազմակերպության, խմբի վրա:  Այսպիսով, կարելի է ենթադրել, որ քաղաքական ղեկավարությունը միաժամանակ մի քանի անհատների կողմից իրականացվող իշխանություն է `նպատակ ունենալով դրդել ազգի անդամներին տարբեր գործողությունների: Հայտնի արեւմտյան քաղտեխնոլոգ Se. Սեգելանը նշել է, որ ընտրությունները հիմնականում անցել են չեզոք գոտում, որտեղ հաղթեց տոննայի մրցակիցը, ով կարողացավ ավելի շատ մարդ ներգրավել իր ճամբար: Այս տեսանկյունից, քաղաքական առաջնորդը, որպեսզի ընդունվի հասարակության լայն շերտերի կողմից, պարտավոր է իրականացնել սոցիալական շերտերի տարասեռ ուսումնասիրություն ՝ փորձելով արդարացնել նրանց սպասելիքները: Դա պետք է արվի նպատակային, որպեսզի քաղաքական առաջնորդին հասկանալի դառնա, թե որքան է նա պահանջված տվյալ հասարակության մեջ: Ընտրված թեկնածուները պատասխանատու են ոչ միայն ներկա քաղաքական իրավիճակի, այլ նաև քաղաքական ապագայի համար:  Վերջինս մեծացնում է պատասխանատվության զգացումը: Ուսումնասիրության հիմնական նպատակներից մեկը իրավիճակի մոտեցման մեջ առաջնորդության ուսումնասիրությունն է:   Այդ պատճառով քաղաքական ղեկավարությունը պետք է դիտարկվի իրավիճակի հետ փոխազդեցության և հավասարակշռության տեսանկյունից: Իրավիճակային մոտեցումը լայն տարածում ունի առաջնորդության հետազոտության ոլորտում:   Յուրաքանչյուր պատմական իրավիճակ առաջ է քաշում մի առաջնորդ, որը համապատասխանում է հատկապես այդ իրավիճակին և ժամանակաշրջանին:  Իրավիճակային մոտեցումը լիովին չի անտեսում բնորոշ տեսությունը:  Նրա կողմնակիցները նշում են, որ առաջնորդի որոշ հատկություններ փոխվում են պատմական իրավիճակի պատճառով:  Օրինակ ՝ շուկայական տնտեսության մեջ մարդը փորձում է զարգացնել իրավիճակի պայմաններին համապատասխանող հատկություններ ՝ ձգտելով ավելի շատ գիտելիքներ, փորձ, նորարարություններ, կարողություններ և այլն վաճառել [9]:  Իմ կարծիքով, առաջնորդը նա է, ով որոշակի իրավիճակում ավելի լավ է կատարում իր դերը:  Իրավիճակը կարող է ստեղծվել առաջնորդի ուժով, որքան առաջնորդը կարող է ստեղծվել իրավիճակով: Մեկ այլ համատեքստում մենք կարող ենք փաստել, որ իրավիճակի ուսումնասիրությունը, որում գործում է առաջնորդը, կարող է բացահայտել նրա շատ առանձնահատկություններ, ընդ որում `շատ իրավիճակներում` բացահայտելով տարբեր դասերի և ոճերի առաջնորդի անհրաժեշտությունը: Արևմտյան մի շարք տեսաբաններ կարծում են, որ իրավիճակային մոտեցումը նվազեցնում է առաջնորդի գործունեությունը ՝ այն դարձնելով իրավիճակի գործիք:   Եվ իրոք, իրավիճակը կարող է ոչ միայն ազդել առաջնորդի վրա, այլև նրան դարձնել իր գործիքը:   Այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ միայն իրավիճակի միջոցով հնարավոր չէ բացահայտել առաջնորդության ֆենոմենը: Առաջնորդը կարող է ոչ միայն չդառնալ իրավիճակի գերին, այլև ազդել և վերահսկել դրա զարգացումը:  Վերոհիշյալից պարզ է դառնում, որ առաջնորդ-իրավիճակ հարաբերությունները որոշիչ և խիստ գծային չեն:   Սրանք ինտերակտիվ հարաբերություններ են, քանի որ ղեկավարի անմիջական գործողությունները կախված են իրավիճակից, որը, սակայն, առաջնորդի ազդեցության տակ կարող է փոխվել: Այնուամենայնիվ, առաջնորդությունն ինքնանպատակ է, եթե այն արդյունավետ չէ: դա չի բխում հանրային շահերից:  Բառի և գործի խզումը անցանկալի է ղեկավարման մեխանիզմում, այն նվազեցնում է արդյունավետ կառավարման երաշխիքները:   Հետևողական, ճշմարիտ, սոցիալական տեսության իմացությունը պարտադրում է առաջնորդի ստեղծագործական գործունեության իմիջին:  Արդյունավետ ղեկավարություն սահմանելու համար նախ պետք է հստակեցնել արդյունավետ առաջնորդի հատկությունները:   Մի փոքր անցնելով ավանդական հատկանիշներից (գրավչություն, հմայք, հասարակության էլեգանտություն, ինքնավստահություն և այլն) ՝ նշեք հետևյալ չափանիշները, որոնք մինչ այժմ քիչ ուշադրության են արժանացել. • Առաջնորդը պետք է կարողանա որակյալ հարաբերություններ կառուցել: Այս հատկությունը առաջնորդի հաջողության բանալիներից մեկն է:   Շատ դեպքերում առաջնորդը առաջնորդվում է «Ես եմ առաջնորդը, դու սուբյեկտն ես» սկզբունքով, ինչը հիմնականում հանգեցնում է հիերարխիկ հարաբերությունների, որտեղ մի կողմից կան իշխանության, իշխանության, գերիշխանության լծակներ, իսկ մյուս կողմից - «անլիարժեքության բարդույթից» տառապող խելացի մարդիկ:  Արդյունքում, մենք ստանում ենք անարդյունավետ, ինքնասպասարկվող, հակասական հարաբերություններ:  Այս ամենի հակակշիռը պետք է լինի «միմյանց լսելու, միմյանց հարգելու», «միայն այդ դեպքում կարելի է հասնել փոխվստահության» սկզբունքը: • Առաջնորդը պետք է ունենա բարոյական իրազեկության համապատասխան մակարդակ ՝ սեփական տգիտությունն ընդունելու համար: Այս առանձնահատկությունը ժամանակակից առաջնորդի ուժեղ կողմերից մեկն է:   Դա կարող է նպաստել առաջնորդի թափանցիկությանը և ազնվությանը, որի արդյունքում նա չի կարող խուսափել հաշվի առնել առավելագույնը ճիշտ և լսել համապատասխան առաջարկները: • Առաջնորդը պետք է կարողանա համատեղել ավանդական արժեքները նորարարական գաղափարների հետ, պատրաստ լինել փոփոխության: Լինելով բացառապես ավանդապաշտ, չզարգացնելով և չ արդիականացնելով իր սեփական քաղաքականությունը, գործելաոճը և մոտեցումները ՝ առաջնորդը երբեք չի կարող հաջողության հասնել, և պահպանելով հին և զարգացող նորարարական գաղափարները հսկայական հնարավորություն կունենան հաղթելու այսօր և վաղը առաջինը:  Իհարկե, այստեղ հատկապես կարևոր է ճկունությունը: • Առաջնորդը պետք է լինի էներգիայի աղբյուր: ոգեշնչում Ներկայումս խաղի կանոնները փոխվել են:   Առաջնորդի հաջողության գաղտնիքը ոգեշնչվելն ու իր հետեւորդներին ոգեշնչելն է:  Դա հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ առաջնորդը լի է դրական էներգիայով:   Հենց այս էներգիան կարող է պատասխանատվության զգացում առաջացնել հետևորդների մոտ, մղել նրանց ավելի արդյունավետ աշխատել: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [3] Սոցիալական համակարգը:  Parsons, Talcott, 1951, էջ 10-18, 57, 354-355: [4] Մարգարյան Մ., Քաղաքական շուկայի արդիականացում ՝ որպես Հայաստանի Հանրապետության հանրային անվտանգության բաղկացուցիչ, «Պետական ​​կառավարում» գիտական ​​հանդես, 2012, 1-2, էջ 170-178: [6] Blondel J., Thiebault Jean-Louis, et al, Քաղաքական ղեկավարություն, կուսակցություններ և քաղաքացիներ:  [8] Քաղաքագիտությունը:   Ուսումնական ձեռնարկ (խմբագիր ՝ Հ. Գ. Մանուչարյան), ԵՊՀ, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2006, 586 էջ: Պողոսյան ՏԱՐԱՔԱՅԻՆ LEԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ Տեսական հարցումներն ու նրանց բնութագրական գծերը Հիմնաբառեր. Առաջնորդ, քաղաքական առաջնորդ, հեղինակություն, սոցիալական միջավայր, առանձնահատկություն, իրավիճակային մոտեցում, դետերմինիզմ, անլիարժեքության բարդույթ: ։

Ժամանակակից  բարդ  և  իրարարամերժ  աշխարհում  քաղաքական  առաջնորդությունը հանդես է գալիս որպես հարաբերությունների համալիր համակարգ, որից  կախված  է  տվյալ  պետության,  խմբի  կամ անհատների հաջողության գրավականը։
   Գրեթե ամենուր, որտեղ գործառնում է մարդկային հասարակությունը, այս կամ այն  կերպ  ընդգծվում  են  քաղաքական  առաջնորդներ,  ովքեր  իրենց  վրա  են  վերցնում  որոշումների ընդունման գործընթացի իրավասությունը։
  Այս տեսանկյունից քաղաքական առաջնորդության հիմնախնդիրը մնում է քաղաքական տեսաբանների ուսումնասիրության կենտրոնում՝ որպես քաղաքական գիտության առանցքային հիմնահարցերից մեկը։
