ՀԱՅ-ՉԻՆԱԿԱՆ ՄԻERԱԳԱՅԻՆ ԱՌԵՎՏՐԻ ԵՎ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ՆՐԱՆ P ՏԵՍՉՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ Հայ-չինական հարաբերությունների սկիզբը սկիզբ է առել մեր դարաշրջանից առաջ, երբ հայերը առևտուր էին անում ոչ միայն իրենց հարևան երկրների հետ, այլև նավարկում էին Չինաստան:   1991 թվականը համարվում է Հայաստանի Հանրապետության և Չինաստանի People'sողովրդական Հանրապետության պետական ​​հարաբերությունների սկիզբը: Դեկտեմբերի 27-ին, երբ Չ PRՀ-ն պաշտոնապես ճանաչեց Հայաստանի Հանրապետությունը:  Երկու երկրների միջեւ դիվանագիտական ​​հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականին: Ապրիլի 6-ին:  1996 թ. Օգոստոսի 10-ին Պեկինում բացվեց Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությունը: 2008 թվականից Արմեն Սարգսյանը Չինաստանի People'sողովրդական Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանն է:   1992 թ. Հուլիսին Երևանում բացվեց Չինաստանի դեսպանատունը: Թիան Չանչունը դեսպանն էր 2010 թվականից:  Չինաստանի People'sողովրդական Հանրապետության առևտրի ներկայացուցչությունը Երեւանում գործում է 19921 թվականից: Ներկայումս առկա են սերտ տնտեսական հարաբերությունների զարգացման միտումներ, կան ծրագրեր քիմիական արդյունաբերության, էներգետիկայի, լեռնահանքային արդյունաբերության, վերամշակող արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, մասնավորապես, սերմացուի և անասնաբուծության ոլորտներում:   Չինական ընկերությունները ներգրավված են մոլիբդենի հարստացման, ինչպես նաեւ էլեկտրակայանների վերակառուցման մեջ:   2010 Չինաստանի Շանսի նահանգի Դանտոն քաղաքում գտնվող Շանսի-Նաիրիտ կաուչուկի գործարանը շահագործման հանձնվեց այս տարվա մայիսին ՝ տարեկան $ 100 միլիոն շահույթով:  Հայաստանը 40% բաժնեմաս ունի, մնացածը պատկանում է Չինաստանին:   Հայաստանը աջակցել է Նաիրիտ գործարանի երրորդ արտադրական գծի ներդրմանը քլորոպրենային կաուչուկի արտադրության տեխնոլոգիաներով 2:   Այս ոլորտից բացի, Հայաստանն ու Չինաստանը համագործակցում են նաև գիտական, տեխնիկական, հումանիտար, կրթական և մշակութային ոլորտներում:   Տարածաշրջանում միակը ՝ Կոնֆուցիուսի ինստիտուտը, գործում է 2009 թվականից, որը չինական մշակույթի և լեզվի տարածման շատ կարևոր կենտրոն է, որն արդեն իսկ մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում Հայաստանում: Հայաստանը Չինաստան է արտահանում հիմնականում օգտակար հանածոներ (մարմար, պղնձի խտանյութ, տուֆ, հանքաքարեր), հայկական կոնյակ և Չինաստանից ներմուծված ապրանքներ. Էլեկտրական սարքավորումներ, համակարգչային սարքավորումներ, մեխանիկական և քիմիական արտադրանքներ, սարքավորումներ, շինանյութեր, տնտեսական ապրանքներ, մետաղական կոնստրուկցիաներ: , մեքենաներ, պոլիմերներ, հագուստ, կոշիկ, սնունդ և այլն:   Ստորև բերված գծապատկերը ցույց է տալիս Հայաստանի և Չինաստանի միջև ապրանքաշրջանառության ծավալը 1 Երկկողմ հարաբերություններ. Հայաստան-Չինաստան, ՀՀ ԱԳՆ կայք, տե՛ս http: //www.mfa.am/hy/countryby-country/cn/,16.03.12. 2 Հայաստան-Չինաստան.   «Համատեղ կաուչուկի արտադրությունը դժվար թե համապատասխանի իրականությանը», http: //www.armenianow.com/econo մեկ տասնամյակ:  Չինաստանը զգալիորեն մեծացրել է իր մասնաբաժինը Հայաստանի արտաքին առեւտրում ՝ բարելավելով իր դիրքերը 22-ից 2-րդ տեղը ՝ զիջելով միայն Ռուսաստանին 1:  Ըստ ՀՀ ԱՎSS-ի, 2000-ին Չինաստանը բաժին էր ընկնում Հայաստանի ընդհանուր առևտրաշրջանառության միայն 0,8% -ին, 2007-ին `4,6%, 2008-ին` մոտ 7%, իսկ 2010-ին `9,1% (434,82 մլն ԱՄՆ դոլար):  Հայաստանից Չինաստան արտահանումը 2009 թվականին ներմուծումն աճել է 73,6% -ով և կազմել 30,8 մլն դոլար, իսկ ներմուծումն աճել է 42,6% -ով ՝ կազմելով 404,02 մլն դոլար:   2012 թվական: 2013-ի համեմատ արտահանումն աճել է 120.1% -ով և ներմուծումը նվազել է 3.4% -ով: Գծապատկեր 1. Հայաստանի և Չինաստանի միջև ապրանքաշրջանառության ծավալները (հազար ԱՄՆ դոլար) 2 Եթե համեմատենք 2011 թ. Հայաստանի Հանրապետության տվյալները հարևան երկրների համապատասխան ցուցանիշների հետ, ապա մենք ունենք հետևյալ պատկերը: 2011-ի Վրաստանի առևտուրը Չինաստանի հետ կազմել է 554 մլն դոլար, արտահանում և ներմուծում (ըստ ծագման երկրի) ՝ համապատասխանաբար 29,525 մլն 3, իսկ Ադրբեջանի առևտրի ծավալը նույն տարում ՝ 628 մլն դոլար, գրեթե մեկուկես անգամ ավելի, քան Հայաստան   Իհարկե, բացատրություններ կան հատորների այս տարբերության համար: Հայաստանը ցամաքային շրջափակման մեջ է, բացի այդ, լուրջ խոչընդոտ է այն փաստը, որ քաղաքական սահմանները ամբողջությամբ չեն բացվել:   Հայաստանը չունի այն էներգետիկ ռեսուրսները, որոնք ունի Ադրբեջանը, ինչպես Հայաստանը տնտեսական և սոցիալական բարեփոխումների առումով հետ է մնում Վրաստանից: Այնուամենայնիվ, Հայաստանի և Չինաստանի միջև աճող առևտուրը հույս է ներշնչում, և Հայաստանի կառավարությունը շահագրգռված է Երևանի և Պեկինի հարաբերությունների սերտացման մեջ: Դրա ապացույցը երկու երկրների բարձրաստիճան տղամարդկանց փոխայցելություններն են: Իրականացվել է 30 փոխայցելություն, որի արդյունքում 2 Տե՛ս ՀՀ ԱՎSS կայք ՝ http: //armstat.am/: http: //www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=137&lang=eng. Տնտեսական, առևտրի, մշակույթի, զբոսաշրջության և այլ ոլորտներում միջկառավարական մի շարք համաձայնագրեր:  Հայաստանի նկատմամբ Չինաստանի քաղաքականության կարևոր բաղադրիչներից մեկը ֆինանսական և տեխնիկական օժանդակությունն է:  2013 թ.-ին Չինաստանի People'sողովրդական Հանրապետության կառավարությունը տեխնիկական աջակցության ծրագրի շրջանակներում շուրջ 11 միլիոն ԱՄՆ դոլարի դրամաշնորհ է տրամադրել Հայաստանի Հանրապետությանը:  Այդ գումարի հիմնական մասը հատկացվել է Երեւանում չինարեն լեզվի խորացված ուսուցմամբ դպրոց կառուցելու համար, իսկ մյուս մասը Հայաստանը գնել է մաքսային ծառայության համար:  Նույն թվականի սեպտեմբերի 10-ին Դալյան քաղաքում նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի և Չինաստանի վարչապետ Լի Կեցիանգի հանդիպման ժամանակ ստորագրվեց համաձայնագիր, համաձայն որի `Հայաստանին կտրամադրվի լրացուցիչ 100 միլիոն յուան ​​(մոտ 16 միլիոն դոլար):  Տնտեսական կապերի ամրապնդման գործում կարևոր քայլ է կողմերի կողմից ստորագրված առևտրատնտեսական կապերի զարգացման մասին համաձայնագիրը, որը նախատեսում է ստեղծել տնտեսական համագործակցության միջկառավարական հանձնաժողով 1: ՀՀ և ՀՀ ժողովրդական հանրապետության միջպետական ​​հարաբերությունների հաստատումից ի վեր նախաձեռնվել են մի շարք համաձայնագրեր առևտրատնտեսական հարցերի վերաբերյալ. Կապիտալ ներդրումների խթանման, փոխադարձ պաշտպանության, ապրանքների ներմուծման պետական ​​վարկի, ռազմարդյունաբերական համագործակցության , ստանդարտացում, չափագիտություն, սերտիֆիկացում, գյուղատնտեսություն և այլն: 21-րդ դարի Չինաստանը դարձել է երկիր, որն իր արժանի տեղը գրավեց համաշխարհային քաղաքականության մեջ, միջազգային քաղաքականության մեջ և համարվում է աշխարհի ուժային բեռներից մեկը, որը հաշվի է առնվում ինչպես Արևմուտքում, այնպես էլ Արևելքում:   Շատ փորձագետների կարծիքով, առաջիկա 20 տարիներին Չինաստանը տնտեսական ներուժով կգերազանցի ԱՄՆ-ին, որն այժմ համարվում է աշխարհում երկրորդ խոշոր տնտեսությունը ՀՆԱ-ի ցուցանիշով:  Իհարկե, այն չի համարվում զարգացող երկիր, այն կենտրոնանում է արդյունաբերության զարգացման վրա, չունի մրցունակ տեխնոլոգիական արտադրության համակարգ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն, Գերմանիան, Japanապոնիան, այն դեռ չի լուծել քաղաքաշինության, ներքին միգրացիայի, ազատագրումը, այն չունի ԱՄՆ-ի զինված ուժերի կարողությունները: Ակնհայտ է, որ Չինաստանի զարգացման ներկայիս տեմպերն անխուսափելիորեն կհանգեցնեն Չինաստանի գերտերության վերափոխմանը: Փորձագետներն այլեւս չեն քննարկում Չինաստանը գերտերություն դառնալու մասին, նրանք միայն փորձում են կանխատեսել, թե երբ դա տեղի կունենա:  Արժույթի միջազգային հիմնադրամը և Goldman Sachs խոշոր ներդրումային բանկը առաջարկում են երկու պայմաններ ՝ համապատասխանաբար 2016 և 2030:   Ըստ ԱՄՀ-ի կանխատեսումների, 2016-ին Չինաստանի ՀՆԱ-ն, ըստ գնողունակության հավասարության, կկազմի $ 18,976 տրիլիոն դոլար, իսկ ԱՄՆ-ի ՀՆԱ-ն '$ 18,807 տրիլիոն դոլար 2:   Goldman Sachs- ի կանխատեսումների համաձայն, 2030 թվականին Չինաստանի ՀՆԱ-ն կկազմի 25,610 տրիլիոն դոլար, իսկ ԱՄՆ-ին ՝ 22 817 տրիլիոն 3: Վերջին տասնամյակների տնտեսական բումից հետո Չինաստանը բազմամիլիարդանոց ներդրումներ է կատարել Աֆրիկայում, Լատինական Ամերիկայում, Եվրոպայում, ԱՊՀ մի շարք երկրներում ՝ Ռուսաստան, Բելառուս, Ուկրաինա:  2008 Հունվար-հունիս ամիսների դրությամբ Չինաստանի ուղղակի ներդրումներն այլ երկրներում կազմել են 25,71 Տե՛ս http: // www. //www.aravot.am/2013/09/10/383990/. միլիարդ դոլար 1, մինչդեռ Հայաստանը 1991-2010թթ. Այդ ներդրումներից այն կարողացավ ստանալ միայն 1,4 միլիոն դոլար, որից 1,3 միլիոն դոլարը ՝ ուղղակի ներդրումների տեսքով, 2011 թ. – ին ՝ 2,7 միլիոն դոլար 2, ինչը գրեթե երկու անգամ ավելի է, քան նախորդ 20 տարիների ընթացքում:   Համեմատության համար նշենք, որ նույն ժամանակահատվածում Ռուսաստանի կողմից ներդրումները կազմել են 2,8 միլիարդ դոլար:  Հաշվի առնելով այս հանգամանքները `անհրաժեշտ է աշխատել չինական ներդրումներն ու կապիտալը Հայաստանի Հանրապետություն ուղղելու ուղղությամբ:   Չինական կողմը, որը Ասիական զարգացման բանկի հիմնական վարկատուներից է, պետք է Հայաստան-Իրան ներգրավի երկաթուղու կառուցման գործում, ինչը կապահովի Չինաստանի երկարաժամկետ ներկայությունը տարածաշրջանում, կամրապնդի Չինաստանի և Չինաստանի կապերը Իրանի հետ, որից այն գնում է Պեկին:   Հայկական շուկան կարող է լայն հնարավորություններ տալ չինական ընկերություններին այն իմաստով, որ Հայաստանը ԱՀԿ անդամ է, առևտրի ոլորտում ազգային օրենսդրությունն ազատականացված է և համապատասխանում է միջազգային չափանիշներին:  Բացի այդ, հայկական շուկան կարող է հարթակ հանդիսանալ իրանական Հ ԱՊՀ շուկա մուտք գործելու համար:  Հայաստանը կարող է է՛լ ավելի հետաքրքրվել չինական կողմով, եթե համաձայնվի առևտուր կատարել չինական ռենմինբի արժույթով, որը Չինաստանը փորձում է հաստատել որպես կայուն շրջանառվող արժույթ ՝ եվրո, դոլար և իեն:   Ներկայումս Հայաստանում կա 41 հայ-չինական համատեղ ձեռնարկություն, որոնք գործում են սննդի, խմիչքների, ծխախոտի, տեքստիլի, կոշկեղենի մեծածախ վաճառքի, ռեստորանային բիզնեսի և կենցաղային էլեկտրական սարքերի արտադրության ոլորտում:   Կան չինական ցանցային ընկերություններ, որոնք իրականացնում են դեղերի, բժշկական ապրանքների, կոսմետիկայի և աքսեսուարների մանրածախ առևտուր (Tianshi, Meytan և այլն): Նայելով Չինաստանի և նրա օտարերկրյա ներդրողների հարաբերություններին ՝ մենք կարող ենք տեսնել, որ դրանք ուղղված են համագործակցող ընկերությունների միավորմանը, ինչը միտված է միմյանց անձնակազմի օգտագործման առավելագույն օգտակարությանը:   Այս գործողության առանձնահատկություններից մեկը մասշտաբի արդյունքների մեծացումն է:   Համեմատաբար լավ կրթված, կարգապահ, էժան չինական աշխատուժի համատեղումը ներդրող երկրների արտադրության, կառավարման և շուկայավարման փորձի և հմտությունների հետ տվել է անվիճելի դրական արդյունք:  Նույնը կարելի է կիրառել հայ-չինական համագործակցության դեպքում `Հայաստանը համարելով ավելի քիչ զարգացած երկիր:   Անձնակազմի, փորձի, տեխնոլոգիաների փոխանակումը կարող է զգալի առաջընթացի հանգեցնել, հատկապես Հայաստանի համար: Հայաստանը պետք է փորձի ներգրավել չինացի ներդրողներին թանկարժեք ապրանքների արտադրություն, բայց տրանսպորտային միջինից ցածր ծախսերի պատճառով դրանց ընդհանուր գինը ցածր կլինի, օրինակ `տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արտադրությունը:   Այնուամենայնիվ, դա հեշտ խնդիր չի լինի, քանի որ Չինաստանի ներդրումներն այս ոլորտում 2006-2010 թվականներին: կազմել է 1.5 միլիարդ դոլար `իր 216 միլիարդ դոլար օտարերկրյա ներդրումներից:   Մինչդեռ, եթե համեմատենք, Չինաստանը նույն տարիներին էներգետիկ ոլորտում կատարել է 100 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի օտարերկրյա ներդրումներ 3:   Տեղեկատվության ոլորտում Հայաստանում կա երկու հայտնի չինական ընկերություն ՝ ZTE (Zhong Xing1 Xinhua Agency, տե՛ս http): //russian.people.com.cn/31518/6496012.html: 2 Չինաստանը հույս ունի մեծացնել Հայաստանում խոշոր ներդրումների ծավալը. http: //arminfo.am/russian/finance/article/12 Telecommunications Equipment Co.Ldt) և Huawei Technologies Co. Ldt .:   Վերջինս համարվում է երրորդ սերնդի բջջային ցանցի կառուցման համար սարքավորումների մատակարար:   Huawei- ն շահել է մրցույթ, որը թույլ է տալիս բազային կայաններ և երրորդ սերնդի (3G) կարգավարներ մատակարարել K-telecom- ին (VivaCell-MTC) 1:   Պայմանագրի համաձայն ՝ չինական ընկերության մասնագետները պետք է կառուցեն և շահագործման հանձնեն ցանցը ՝ այն ինտեգրելով արդեն գոյություն ունեցող GSM ցանցին:   Իսկ ZTE ընկերությունը երկուսից առաջինն էր, որը 2006 թ.-ին համագործակցում է «ԱրմենՏել» բջջային կապի օպերատորի հետ 2007 թվականից ՝ վերջինիս տրամադրելով իր սեփական CDMA450 անլար տեղական հանգույցները:   Շարունակական համագործակցության շնորհիվ երկրում կզարգանան տեղեկատվական ցանցի ենթակառուցվածքները: Հայաստանի իշխանությունները փորձում են արդյունավետ հարաբերություններ կառուցել Չինաստանի հետ, բայց գործը դեռ տեսականից չի անցնում գործնական մակարդակի:   Իշխանությունները գիտակցում են, որ Չինաստանի հետ սերտ տնտեսական հարաբերությունները և հայկական ապրանքների մուտքը չինական շուկա շատ լուրջ տնտեսական զարգացում են բերել Հայաստանին, բայց խնդրահարույց է, որ Չինաստանը, որն օրեցօր ուժեղանում է, Թուրքիան համարում է սպառնալիք Հայաստանի ազգային պետության համար: անվտանգություն  Թուրքերը, ինչպես չինացիները, խնդիր ունեն ուժեղացնելու իրենց դիրքերը Կենտրոնական Ասիայում, իսկ Չինաստանի Սինցզյան-Ույղուրական ինքնավար մարզը, որը բնակեցված է թյուրքական ույղուրական ցեղով, սպառնում է Չինաստանի տարածքային ամբողջականությանը, և այդ մտահոգությունները մասամբ հրահրում է Թուրքիան:   Թուրքական ծրագրերի կանխումը բխում է հայ-չինական ռազմավարական շահերից և ազգային անվտանգության տրամաբանությունից:  Հայաստանը, բախվելով Հարավային Կովկասում թուրք-ադրբեջանական տանդեմի հակահայկական քաղաքականությանը, կարող է դառնալ Պեկինի ռազմավարական դաշնակիցը տարածաշրջանում, որը կզսպի պանթուրքական ալիքը:   Եվ եթե Հայաստանը թույլ է, ապա այդ ալիքը, ներառյալ Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանը, կհասնի Չինաստանի հյուսիս-արևմուտք գտնվող թուրքաբնակ շրջաններ:  Որպես վետոյի իրավունք ունեցող ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի հինգ մշտական ​​անդամներից մեկը `Պեկինը կարող է Երեւանի հետ նոր դաշնակից դառնալ ՄԱԿ-ում` Մոսկվայի հետ մեկտեղ, հակահայկական բանաձևերի վետոյի նման բանաձևերը արգելափակելու առումով: Չինաստանի տնտեսության և քաղաքական դիրքերի շարունակական աճը պահանջում է, որ Երևանը լինի ավելի նախաձեռնող ՝ սկսելով հետաքրքրվել Պեկինով ոչ միայն քաղաքական, այլև տնտեսական առումով:  ՀՀ պետական ​​այրերը պետք է ավելի ակտիվ և դիմացկուն լինեն, եթե ցանկանում են հայ-չինական հարաբերությունները ավելի լուրջ և կայուն համագործակցության վերածել `չնայած որոշակի աշխարհաքաղաքական, տնտեսական խոչընդոտներին և սահմանափակումներին: Այսպիսով, հայ-չինական հարաբերությունների խորացման լավագույն նախադրյալները կարող են օգտագործվել Չինաստանի համար գերտերություն դառնալու համար, նրա ռազմավարական դաշնակիցները և ազդեցությունը տարբեր մայրցամաքներում, ուղղակի ներդրումների համար հարմար շուկաների որոնում և համաթուրքական սպառնալիք   Հայաստանի Հանրապետության շահերից է բխում գոյություն ունեցող և հեռանկարային ուժային կենտրոնների հետ կապերի ամրապնդումը, քանի որ դա Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտությունն ավելի ճկուն կդարձնի: 1 հայկական ՄՏՍ-ը թողեց 3G; http: //www.comnews.ru/node/19430. Լուսինե Ալեքսանյան ՀԱՅ-ՉԻՆԱԿԱՆ ՄԻERԱVԳԱՅԻՆ ԱՌԵՎՏՈՒՐ ԵՎ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ Բանալի բառեր. հայ-չինական հարաբերություններ, առևտուր-տնտեսական հարաբերություններ, միջպետական ​​տնտեսական հարաբերություններ, ոչ պետական ​​տնտեսական հարաբերություններ ։

Հայաստանի  և  Չինաստանի  միջև  պետական  հարաբերությունների  սկիզբ  համարվում  է  1991 թ.։
  Ներկայումս նկատվում են տնտեսական սերտ  հարաբերությունների զարգացման միտումներ, առկա են ծրագրեր քիմիական արդյունաբերության, էներգետիկայի, լեռնարդյունաբերության ոլորտներում։
   Երկկողմ հարաբերությունները բավականին ակտիվ զարգացել են վերջին տասնամյակների ընթացքում, Պեկինի ու Երևանի միջև ստորագրվել են մի շարք միջկառավարական  համաձայնագրեր։
   ՉԺՀ-ն  վերջին  տասնամյակների  տնտեսական  վերելքից  հետո  բազմամիլիարդանոց ներդրումներ է կատարում, և հաշվի առնելով այդ հանգամանքը՝ հարկավոր  է  չինական  ներդրումներն  ու  կապիտալն  ուղղել  ՀՀ,  մասնավորապես՝  հայկական  շուկա։
   Տնտեսական  աջակցության  հետ  մեկտեղ  ՉԺՀ-ն  կարող  է  ՀՀ  համար  նոր  դաշնակից  դառնալ  ՄԱԿ-ում։
   Չինաստանի  պես  ուժային  կենտրոնի  հետ  հարաբերությունների  ամրապնդումը  բխում է ՀՀ շահերից։
