ՏԱԹԵՎԻ ՎԱՆՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱԼԻՐ ՝ ՈՐՊԵՍ ԱՇԽԱՐՀ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ HԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ «Ակնհայտորեն կարևոր է մարդկության համար»  Մշակութային ժառանգության օբյեկտներ կարելի է համարել հուշարձաններ, շենքեր `կառույցների այն խմբերը, որոնք ունեն պատմական, գեղագիտական, հնագիտական, գիտական ​​կամ էթնոլոգիական արժեք: Բնական ժառանգության օբյեկտներ կարելի է համարել եզակի բնական, կենսաբանական-երկրաբանական կազմավորումներ, հազվագյուտ բնական վտանգված բուսական և կենդանական աշխարհ, ինչպես նաև գիտական, էկոլոգիական կամ գեղագիտական ​​արժեք ներկայացնող տարածքներ: Inառանգությունը անցյալից ժառանգած գույքն է, որը պատրաստվում ենք փոխանցել մեր ապագա սերունդներին:   Մշակութային և բնական ժառանգությունը կյանքի ոգեշնչման անփոխարինելի աղբյուր է:   Դա մեզ համար չափանիշ է, մեր ելակետն է և ընդգծված բնութագիրը:   Heritageառանգությունը պատկանում է մեզ, ամբողջ մարդկությանը, անկախ նրանից, թե մեզանից ով է դրա մեջ: Heritageառանգության պահպանման դրդապատճառն առաջացել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո `հիմնվելով Աբու Սիմբելի տաճարի` հին եգիպտական ​​քաղաքակրթության գանձերից մեկի փրկության վրա:   Եգիպտոսում Ասուանի ջրամբարը կառուցելու որոշումը մտահոգիչ էր միջազգային հանրությանը, քանի որ շինարարությունը մեծ վտանգ էր ներկայացնում հովտի վրա, որի վրա գտնվում էին տաճարները:   1959-ին սկսվեց միջազգային գիտական ​​արշավախումբը `օբյեկտը փրկելու համար:   Այս պատմության մեջ ամենացնցողն այն է, որ Աբու-Սիմբելը բաժանված է 1036 բեկորների, որոնք կշռում են 20-40 տոննա, ամբողջությամբ հանվել են գտնվելու վայրից, տեղափոխվել անվտանգ տարածք և հավաքվել նույն եղանակով:  Այս ամենի արժեքը 80 միլիոն դոլար է, որի կեսը տրամադրել են ավելի քան 50 երկրներ:  Աբու Սիմբելի տաճարների փրկությունը հստակ ընդգծեց միմյանց նկատմամբ ազգերի պատասխանատվությունը: Այս ամենի արդյունքում, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նախաձեռնությամբ, Հուշարձանների պաշտպանության միջազգային խորհրդի (ICOMOS) աջակցությամբ, Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի միջազգային խորհուրդը (ICOMOS) նախապատրաստում է Համաշխարհային ժառանգության մասին համաձայնագիր:  Վերջնական համաձայնության արդյունքում մշակութային և բնական ժառանգության պահպանության մասին համաձայնագիրն ընդունվեց 1972 թվականի նոյեմբերի 16-ին Լոնդոնի Գերագույն ժողովում: Համաձայնագրի ամենակարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ բնության և մշակութային արժեքների պահպանության հետ կապված բոլոր հասկացությունները ներառված են մեկ փաստաթղթում:  Համաձայնագիրը ճանաչում է մարդկային բնության փոխազդեցությունը միմյանց հետ և անհրաժեշտ է համարում նրանց միջև ներդաշնակության պահպանումը:   Համաձայնագիրը հստակ սահմանում է, թե որ բնական և մշակութային օբյեկտները կարող են ստանալ համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակ:   Համաձայնագիրը սահմանում է այդ օբյեկտների նկատմամբ պետությունների պարտավորությունները, ինչպես նաև դրանց դերը օբյեկտների պահպանման գործում: Ստորագրելով պայմանագիրը ՝ պետությունը պարտավորվում է պահպանել ոչ միայն իր տարածքում ցուցակում ընդգրկված օբյեկտները, այլև ամբողջ ազգային ունեցվածքը: Համաշխարհային ժառանգության պահպանման հիմնական խնդիրն իր վրա է վերցնում «ՅՈՒՆԵՍԿՕ» -ն, որը, ինչպես բոլորս գիտենք, ՄԱԿ-ի հատուկ գործակալությունն է, որը ստեղծվել է ավելի քան կես դար առաջ ՝ 1945 թվականին:  Կազմակերպության հիմնական առաքելությունը խաղաղապահությունն է, աղքատության հաղթահարումը, կրթության, գիտության, մշակույթի, հաղորդակցության և տեղեկատվության զարգացումը միջմշակութային երկխոսության միջոցով, երկրների ճիշտ հարաբերությունները միմյանց հետ:   Կազմակերպության հիմնական խնդիրն է պահպանել մարդկային մտքի անդորրը: «Քանի որ պատերազմներն առաջին հերթին հայտնվում են մարդու մտքում, այդ պատճառով խաղաղության պաշտպանությունը պետք է իրականացվի մարդու մտքում»:   Այս գաղափարը ներառված է «ՅՈՒՆԵՍԿՕ» -ի կանոնադրության մեջ, այն լավագույնս արտացոլում է կազմակերպության գործունեությունը: Համաշխարհային ժառանգության ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի միջկառավարական մարմինը հավաքվում է տարին մեկ անգամ և կազմված է Կոնվենցիայի 21 Մասնակից պետությունների ներկայացուցիչներից, որոնք ընտրվում են վեց տարի ժամկետով:   Համաձայնագիրը պահանջում է, որ կոմիտեն հաճախակի հաշվետվություններ ներկայացնի օբյեկտների պահպանության կարգավիճակի վերաբերյալ, քանի որ այդ զեկույցներում գնահատվում է հաստատության վիճակը և մշակվում են ընթացիկ խնդիրները լուծելու ծրագրեր:   Կոմիտեն կառավարում է ժառանգության ֆոնդը և ֆինանսական օգնության բաշխումը:  Համաշխարհային ժառանգության ցուցակը օբյեկտը ներառելու կամ հանելու որոշումը պատկանում է կոմիտեին:  Կոմիտեն իրավունք ունի նաև հետաձգել ժառանգության մեջ օբյեկտի ընդգրկումը, տվյալ պետությունից օբյեկտի վերաբերյալ լրացուցիչ տեղեկություններ հայցել: Համաձայնագիրը խրախուսում է պետությունների գործողությունները, որոնք կնպաստեն հասարակության աչքում օբյեկտի արժեքի բարձրացմանը, կրթության և տեղեկատվական ծրագրերի միջոցով պաշտպանության ամրապնդմանը: Հիմնական առավելություններից մեկը, որը պետությունը ստանում է համաձայնագրի ստորագրմամբ, միջազգային հանրության հետ համագործակցությունն է:  Threeառանգության պաշտպանության համար պետություններին տարեկան հատկացվում է երեք միլիոն դոլար:   Վտանգված Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտը անմիջապես գտնվում է ուշադրության կենտրոնում և հնարավորինս շուտ ֆինանսական օգնություն է ստանում ինչպես ազգային, այնպես էլ միջազգային համայնքներից:  Լրացուցիչ, մասնագետները կարող են տրամադրել տեխնիկական և տեղեկատվական աջակցություն: Գիզայի բուրգերը (Եգիպտոս), Չիտվանի Թագավորական ազգային պարկը (Նեպալ), Դելֆիի (Հունաստան) ճարտարապետական ​​հուշարձանները, Էլ Վիսկաինո արգելոցը (Մեքսիկա), Քենիա լեռան ազգային պարկը և Անտառային արգելոցը ընդամենը մի քանի օրինակներ են: ամենալավ գոյատևումը: Համաշխարհային ժառանգության մեջ ընդգրկվելը օգնում է տեղեկատվություն տարածել օբյեկտի մասին, որն իր հերթին մեծ խթան է զբոսաշրջության զարգացման համար:   Եթե ​​տեղեկատվության տարածումը լավ պլանավորված և կազմակերպված է, այդ օբյեկտը կարող է դառնալ տեղական տնտեսության ֆինանսական ռեսուրսներից մեկը: Միայն ստորագրող պետությունները կարող են ժառանգության ցուցակում ներառել իրենց տարածքում գտնվող օբյեկտները:   Առաջին քայլը, որ պետությունը պետք է ձեռնարկի, թվարկելն է իր տարածքում գտնվող բոլոր մշակութային և մշակութային օբյեկտները, որը կոչվում է նախնական ցուցակ:  Այն պարունակում է բոլոր թեկնածու օբյեկտները, որոնք առաջիկա 5-10 տարվա ընթացքում հնարավորություն ունեն ընդգրկվել ժառանգության ցուցակում:  Նախնական ցուցակը կարող է թարմացվել ցանկացած պահի:  Նախնական ցուցակում ընդգրկվելը շատ կարևոր քայլ է, քանի որ Կոմիտեն չի ընդունի այն օբյեկտները, որոնք ավելի վաղ չեն ներառվել նախնական ցուցակում: Համաշխարհային ժառանգության կենտրոնը առաջարկում է խորհրդատվական աջակցություն պետություններին `առաջադրումներ մշակելու հարցում, որը, որքան հնարավոր է, սպառիչ լինի և ներառի բոլոր անհրաժեշտ փաստաթղթերը, ներառյալ քարտեզագրումը:  Այս դեպքում կենտրոնը այն ներկայացնում է համապատասխան խորհրդատվական մարմիններին, որպեսզի վերջիններս կարողանան գնահատել տվյալները:  ICOMOS- ը, IUCN- ը (Բնության պահպանության միջազգային միություն) և ICCROM- ը (Մշակութային արժեքների պահպանման և վերականգնման ուսումնասիրության միջազգային կենտրոն) խորհրդատվական ընկերություններ են: Որպեսզի օբյեկտը ստանա Համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակ, այն պետք է բավարարի առնվազն մեկ չափանիշ:   Չափանիշները ներառված են համաձայնագրի ընդունման ուղեցույցում:   Դրանք պարբերաբար անցկացվում են ՝ Համաշխարհային ժառանգության հասկացությունների զարգացումը պատշաճ կերպով արտացոլելու համար:   Մինչև 2004 թվականը հաստատություններն ընդունվում էին 6 մշակութային և 4 բնական չափանիշների հիման վրա:  Բայց այսօր ուղեցույցն ուժի մեջ մտնելուց հետո կա մեկ ընդհանուր ցուցակ, որը բաղկացած է 10 չափանիշներից: Այսպիսով, Համաշխարհային ժառանգության թեկնածու օբյեկտը պետք է լինի .1. Եղեք մարդու ստեղծագործական հանճարի գլուխգործոց, 2. Արտացոլեք մարդկային արժեքների էական ազդեցությունը ճարտարապետական ​​կամ տեխնոլոգիական, մոնումենտալ արվեստի, քաղաքաշինության կամ լանդշաֆտային պլանավորման վրա տվյալ ժամանակահատվածում կամ որոշակի մշակութային տարածքում. 3. Եղել գոյություն ունեցող կամ արդեն վերացած քաղաքակրթությունների եզակի կամ բացառիկ վկայություն. 4. Դա շենքի, ճարտարապետական, տեխնոլոգիական համալիրի կամ լանդշաֆտի ակնառու օրինակ է, որը կներկայացնի մարդկության պատմության մի կարևոր ժամանակաշրջան. 5. Եղիր ավանդական մարդկային կառուցվածքի վառ օրինակ, որը ներառում է ավանդական հող և ջուր, ինչը, իր հերթին, կլինի մշակույթի կամ շրջակա միջավայրի հետ մարդկային փոխազդեցության մոդել, 6. անմիջականորեն կամ էապես կապված լինեն գոյություն ունեցող սովորույթների, գաղափարների, հավատալիքների, գեղարվեստական ​​կամ գրական ստեղծագործությունների, իրադարձությունների, Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ընդգրկումը դեռ չի ավարտվել:   Գործարանի կառավարումը և տեղական ինքնակառավարման մարմինները մշտապես աշխատում են օբյեկտների կառավարումը բարելավելու ուղղությամբ `վերահսկելով դրա պաշտպանությունը:   Պետությունները պարտավոր են պարբերաբար զեկուցել օբյեկտի պահպանության վիճակի մասին: Եթե ​​օբյեկտը կորցնում է իր որակը, որն իր համաշխարհային արժեքի բնույթն էր կրում, Կոմիտեն կարող է որոշում կայացնել օբյեկտը հանել ժառանգության ցուցակից:   Մինչ օրս Համաշխարհային ժառանգության ցուցակից հանվել է ընդամենը երկու վայր ՝ Դրեզդենի Էլբե հովիտը և Օմանի արաբական սրբավայր կոչվող անապատային տարածքը: Հայաստանի Հանրապետությունը Համաշխարհային ժառանգության մասին համաձայնագիրը ստորագրել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 5-ին:  Կազմվել է նախնական ցուցակը, որից Հաղպատավանքը ստացել է համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակ և Սանահին վանական համալիրի կարգավիճակ, ըստ երկրորդ և չորրորդ չափանիշների, 1996 թ. Էջմիածնի տաճարը երեք եկեղեցիով, vվարթնոց տաճարի ավերակները `ըստ երկրորդ և երրորդ չափանիշների: 2000 թ. Գեղարդի վանք Ազատ գետի գետի վերևում և երկրորդ չափանիշի համաձայն `2000 թ. [10]: 1995 թ.-ին ՀՀ նախնական ցուցակում ընդգրկվել են մի շարք օբյեկտներ, որոնք դեռ չեն ստացել համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակ: Երվրուկի, Նորավանքի և Ամաղուի վերին հովտի Դվին և հնագիտական ​​տեղանքները:   Թաթվանի համալիրը նույնպես ներառվել է նախնական ցուցակում, Թաթ անապատի և Որոտանի հովտի հետ միասին, համաձայն վեց չափանիշների. (I) (ii) (iv) (vi) (vii) (ix), բայց մինչ օրս այս գործընթացը չի շարունակվել [10]: Թաթվանի համալիրն ինքնին համապատասխանում է առավելագույն թվով չափանիշների ՀՀ տարածքում `նախնական, ինչպես նաև Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ընդգրկված օբյեկտների ցանկում:   Գտնվելով Տաթ գյուղում ՝ Տաթ գյուղի Սիսիան քաղաքից 35 կմ հարավ, հայտնի հայ միջնադարյան միջնադարյան վանական համալիրը ՝ Թաթը, մեծ ներուժ ունի զբոսաշրջության տարբեր ձևերի զարգացման կենտրոն դառնալու համար: Թաթը բավականին հարուստ պատմաճարտարապետական ​​համալիր է ՝ աշխարհիկ և աշխարհիկ կառույցների համադրությամբ: Համալիրի ամենահին պահպանված կառույցը Պողոս-Պետրոս տաճարն է, 1087 թվին Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է որպես երկրորդ հարկ, իսկ 1787 թվականին տաճարի հարավային մուտքի դիմաց կառուցվել է Գրիգոր Տաթատը: , Թաթվանի համալիրը հնարավորություն ունի զարգանալու ճանաչողական տուրիզմի տեսանկյունից:   Հայտնի միջնադարյան կրթական հաստատությունը ՝ Թաթ համալսարանը, զարգացել է իր ժամանակներում, ավելի մեծ հեղինակություն ու բարձր առաջադիմություն է ունեցել Հովհան Որոտնեցու և Գրիգոր Թաթացու դասավանդման տարիներին: Բացի զգույշ կրթությունից, դասավանդվում էին նաև աշխարհիկ առարկաներ: Թաթի ճարտարապետությունն առանձնանում է մի շարք առանձնահատկություններով: Արևելյան ճակատում, խորշերով բաժանված, կան Աշոտգահերեց իշխանի և նրա կնոջ ՝ արքայադուստր Շուշանի արձաններ:  Նիշերի պսակներում կան վիշապ օձերի քանդակներ, ավանդական պահպանողական այլմոլորակայիններ, որոնք վկայում են տեղի բնակչության եզակի հավատալիքների մասին: Թաթ վանական համալիրը, ընդհանուր առմամբ, բաղկացած է երեք եկեղեցուց, գրախանութից, սեղանատնից, զանգակատնից, դամբարանադաշտից և տնտեսական և օժանդակ շինություններից:   Համալիրից դուրս կան մի շարք կառույցներ ՝ շատրվանը, Թաթ դպրոցը, ինչպես նաև Հովակիմ արքեպիսկոպոսի կառուցած չորս սենյականոց յուղաղացը, որը գտնվում է վանքի պարսպից հյուսիս-արևելք, որը միջնադարյան նման կառույցներից լավագույնս պահպանված է: ,   Ուշ միջնադարի աշխարհիկ կառույցները, որոնք բնույթով խիստ տարբերվում են հին եկեղեցիներից, ոչ միայն չեն խանգարում ընդհանուր համալիրին, այլև, լինելով ցածրադիր, միօրինակ, ավելի են շեշտում, ընդգծում են հիմնական, բարակ ծավալները բարդ Վանական համալիրի բակի կենտրոնում 10-րդ դարի ճոճվող հուշարձանն է, որն առավել հայտնի է որպես Գավազան:   Դա միակ կառույցն է, որը պահպանվել է անձեռնմխելի ՝ չնայած բազմաթիվ երկրաշարժերին:   Այս փաստը խոսում է հայկական ճարտարապետության կառուցողական մեծ հմտության մասին: Թաթ գյուղի մոտակայքում կան բազմաթիվ հին խաչքարեր և տապանաքարեր, որոնցից ոչ բոլորն են ուսումնասիրված: Թաթվանի համալիրի 93 արձանագրությունները, որոնք հայտնաբերվել են տարբեր հուշարձանների և սալաքարերի վրա, առանձնանում են հիմնականում Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցու պատերում ՝ ամենահայտնի վայրերում: Արձանագրությունները արվել են շինարարության ընթացքում, ուստի դրանք թվագրվում են 9-10-րդ դարերում:  Դրանք, մասնավորապես, պարունակում են շինարարների, պատվիրատուների անուններ, տեղեկություններ են տրամադրում վանքի և հարակից շենքերի կառուցման, վերանորոգման, նվիրատվությունների, կալվածքների, վանահայրերի և մտավորականների մասին:  [5] 2008-ի մայիսին մեկնարկեց Tat վերածածկի վերածնունդ նախագիծը, որի երեք հիմնական բաղադրիչներն էին ՝ Թաթվանի համալիրի բոլոր շենքերի վերականգնումը, որն ավարտվում է 2017 թ. Երրորդ բաղադրիչը Tat Gates նախագիծն է, որի նպատակն է զարգացնել Tater ճոպանուղու զբոսաշրջային համալիրը ՝ ստեղծելով անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներ: Վերջինը կառուցվել է հիմնադրամի միջոցներով, իսկ բացումը տեղի է ունեցել 2010 թվականի հոկտեմբերի 16-ին:   «Թաթերը» Գինեսի ռեկորդների գրքում գրանցված աշխարհի ամենաերկար հետադարձելի ճոպանուղին է (5752 մ), որի ռեկորդային շինարարության ժամկետը կազմում է 10 ամիս:   Peոպանուղու ինժեներական ժամանակակից լուծումները պատրաստվել են ավստրիո-շվեյցարական Doppelmayr / Garaventa կազմակերպության կողմից:  Halոպանուղին ձգվում է Հալիձոր գյուղից մինչև Թաթվան վանական համալիր:  Peոպանուղու գործարկումից ի վեր ավելի քան 250,000 զբոսաշրջիկ է այցելել Թաթվանի համալիր: Theոպանուղու կառուցումից առաջ Թաթ այցելուների թիվը գերազանցում էր 7000-ը: Թաթ համալիրի ներսում ՝ Որոտան գետի 500 մետրանոց կիրճում, գտնվում է Հայաստանի բնական հրաշալիքներից մեկը ՝ Սատանայի կամուրջը:   Այն ստեղծվել է հազարամյակների ընթացքում ջրի և քամու մշտական ​​ազդեցության տակ, որոնք փայլեցնում և փորում էին լավայի սառեցված զանգվածները:   Բնական կամրջի լայնությունը 60 մետր է, երկարությունը `30: Որոտանի գեղեցիկ կիրճը հարուստ է բուժիչ աղբյուրներով, հնագույն քարանձավներով և ճգնավորներով:   Ձորի ստորին հատվածում լանջերին թաքնված են անցյալ դարի կեսերին պատկանող գյուղեր: Շինուհայրը Սյունիքի հնագույն գյուղերից է, որտեղ լավ վիճակում պահպանվել է 17-րդ դարի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին:  Գյուղում կա բազմաթիվ գերեզմաններով գերեզմանատուն, որոնց շարքում առանձնանում է 13-րդ դարի երեք մետրանոց խաչքարը:   Մյուսը Երիցաթումբ գյուղն է, որը հայտնի է Սուրբ Մինաս եկեղեցու, ջրվեժի և ջրավազանի համար:   Մրգաձոր Խաչ եկեղեցին պահպանվել է Հին Խոտ գյուղում:  10-րդ դարի սկզբին գյուղը նվիրաբերվեց Թաթ վանքին, մինչև 19-րդ դարը այն վանքի սեփականությունն էր: Հալիձոր հին գյուղը հայտնի է իր ավերակ մատուռով, խորանով, 10-րդ դարի խաչքարերով, 17-րդ դարի Սուրբ Մինաս եկեղեցով:  Այստեղ ժայռոտ տները միմյանց շարունակությունն են:   Դրանք Հայաստանի լեռնային գյուղերի տիպիկ կառույցներն են, երբ մի տան տանիքը մեկ այլ տան բակ է ՝ ձորն իջնող տների կասկադ ստեղծելով:  [10] Այսպիսով, Թաթվանի համալիրը մշակութային լանդշաֆտ է, որը բաղկացած է մշակութային, պատմաճարտարապետական, պատմահնագիտական, գեղագիտական ​​«բնական տարրերի» համադրությունից, բնության և մարդու համատեղ ստեղծագործական արտադրանքից, պատմականորեն հավասարակշռված համակարգից, որում բնական է » տեխնածին տարրեր »-ը անբաժանելի են երկարատև փոխազդեցության ներքո:   Թաթվանի համալիրը լի է իր անբաժանելիությամբ և ներդաշնակությամբ շրջակա լեռնային բնության հետ:   Թաթվանի համալիրն ունի բոլոր հատկությունները, որոնցով կարող է գրավել տարբեր հետաքրքրությունների, տարիքի, ազգության զբոսաշրջիկներ և նրանց ցանկություն առաջացնել այցելել: Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ներառված `Թաթվանի համալիրի վերաբերյալ տեղեկատվությունը ինտենսիվորեն և արդյունավետորեն կներթափանցվի միջազգային զբոսաշրջության ոլորտ, կաճի զբոսաշրջիկների ակտիվ հոսքը, և վտանգի դեպքում նա կստանա անհապաղ ֆինանսական, տեխնիկական և տեղեկատվական օգնություն: միջազգային հանրություն Գրականություն 1. ianուլիան Հաքսլի- Յունեսկոն դրա նպատակը և փիլիսոփայությունը, Փարիզ 1947, էջեր:  64. 1972, էջեր:  16.3. Յունեսկոյի համաշխարհային ժառանգության կենտրոն. Համաշխարհային ժառանգության տեղեկատվական հավաքածու, Փարիզ 2008, էջեր:  32.5 Ս. Գ Բարխուդարյան, Հայ վիմագրության դիվան, Պրակ 2, Գորիսի, Սիսիան Ghaափանի շրջաններ, Երեւան 1960, 244 էջ: 6. Ս.Սաղումյան, Նորահայտ վիմագրեր, Հասարակական գիտությունների տեղեկագիր, № 1. էջ 93-103, Երեւան 2001, 11 էջ: 7. Թաթ վերածած Revival Project Report - Թաթ Գեյթս, 2013 թ. Ապրիլի 1-ից սեպտեմբերի 30-ը 2013 թ. 8. Ս. Խ. Մնացականյան, Թաթ և, Երևան «Հայաստան» 1987, 15 էջ: 9. URL.  http: //www.tatever.am/hy- Tat- պարանների պաշտոնական կայք: 10. URL.  http: //whc.unesco.org/- Համաշխարհային ժառանգության պաշտոնական կայք: Մարի Մելիքյան TATG ՎԱՆՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱԼԻՐԸ ՝ ՈՐՊԵՍ ԱՇԽԱՐՀ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ HԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ Հիմնաբառեր. ՅՈՒՆԵՍԿՕ, Համաշխարհային ժառանգություն, Siteառանգության հուշարձան, uteութ: ։

Հոդվածի նպատակը համաշխարհային ժառանգության գաղափարի, ցանկում ընդգրկվելու  առավելությունների  և պարտավորությունների  բացահայտումն է,  ինչպես  նաև  նախնական ցուցակում առկա և վեց չափանիշներին համապատասխանող Տաթև վանական համալիրի`  համաշխարհային  ժառանգության  կարգավիճակ  ստանալու  անհրաժեշտության  ներկայացումը։
  Հաշվի առնելով բոլոր առավելությունները, որոնք ստանում է օբյեկտը՝ ընդգրկվելով  ժառանգության  ցանկ,  մեր  պետությունը  պետք  է  պատշաճորեն  կատարի  բոլոր  համապատասխան  քայլերը,  որոնց  արդյունքում  Տաթև  վանական  համալիրը  նախնական  ցուցակից մի քանի քայլ առաջ կկատարի և կստանա իրեն արժանի համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակը։
