ԿՐԹԱԿԱՆ ԳՈՐԾՆԹԱՑԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄՓՈԽՆԵՐԳՈՐԾՈՒՆ «SMART» ԳՐԱՏԱԽՏԱԿԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՄԲ   2015-2016 թթ. ընթացքում հանրակրթական մի շարք դպրոցներում իրականացրած մեր դիտարկումներն ու հարցումները ցույց են տալիս, որ դպրոցների զգալի մասըապահովված են փոխներգործուն գրատախտակներով և դասավանդման գործընթացում  ներկայումս  արմատավորվել  են  փոխներգործուն  հաղորդակցման  հնարավորություններով օժտված գրատախտակներ։
  Տեխնիկական հնարավորությունները լիովին համապատասխանում են դպրոցական բոլոր առարկաների դասավանդման պահանջներին։
   Աշխարհագրության  դասավանդման  համար  այս  միջոցներից  ամենահարմարը փոխներգործուն «SMART» գրատախտակներն են, որոնք մեզանում ստացելեն «խելացի գրատախտակ» անվանումը։
  Այսօր տեխնիկական առումով դրանց միջոցով  դասագործընթացի  իրականացումն  էական  դժվարություններ  չի  ներկայացնում։
  ՀՀ դպրոցների մեծ մասում նմանատիպ գրատախտակներ տեղակայված են, ևարդեն  ձևավորվել  է  օգտագործման  անհատական  որոշակի  փորձ։
   Դրական  արդյունքներ  կան  նաև  համացանցային  ծածկույթի  ապահովվման  բնագավառում։
   Այսհանգամանքը խիստ կարևոր է հատկապես դասաժամին հաղորդակցական ծրագրերի օգտագործման գործընթացում։
  «SMART» գրատախտակների և «SMART Notebook»ծրագրային փաթեթի օգտագործմումը դպրոցի աշխարհագրության դասագործընթացում  ակնկալում  է  պատկերային  անհրաժեշտ  նյութերի  առկայություն։
   Ծրագրայինփաթեթում և համացանցում կան տիպային նյութերի գրադարաններ, որոնց օգտագործումը զգալիորեն թեթևացնում է ուսուցչի աշխատանքը։
 Ներկայումս  հեռուստացույց  +  համակարգիչ  +  մոնիտոր  +  գրատախտակտեխնիկական  նոր  լուծումներ  են  առաջարկվում,  որը  «խելացի  գրատախտակ»-իզարգացումն է։
  Այս սարքերն ունեն պայծառության կառավարելի համակարգ և կարողեն օգտագործվել լուսավոր դասարանում` ապահովելով գունային հստակ վերարտադրություն։
  Մոնիտորի մակերեսին կարելի է գրել համապատասխան գրիչներով և միաժամանակ համադրել ցուցադրվող նյութի հետ։
  Ձեռքի շարժումները համաձայնեցնելով  մոնիտորի  հրահանգներին՝  կարելի  է  խնայել  ժամանակը։
   Նշված  միջոցների  ևփաթեթների  հերթագայված  կիրառմամբ  հնարավոր  է  դասարանը  դարձնել  մեկմիասնական աշխատանքային տարածք` սովորողներից յուրաքանչյուրի աշխատանքը ներկայացնելով համընդհանուր քննարկման [3]։
 Աշխարհագրության դասագործընթացում փոխներգործուն ուսուցման և հաղորդակցման ծրագրային փաթեթների և տեխնիկական միջոցների կիրառումը ուսուցչինհնարավորություն  է  տալիս  ցուցադրությունից  մեկնաբանություն  արագ  անցումներկատարել՝  ուղղել  հարցադրումներ,  ստանալ  պատասխաններ,  տալ  դրանց  արտապատկերումը գրատախտակի վրա։
  Բացի այդ, խնդիրների լուծման ժամանակ հնարավոր է դառնում առավել պատկերավոր ներկայացնել առաջադրանքը` խթանելովսովորողների  երևակայությունն  ու  պատկերավոր  մտածողությունը,  սովորողներինառաջադրելու ինչպես  տրամաբանական, այնպես էլ ստեղծագործական լուծումներ[1]։
   Պատրաստի  վեկտորային  պատկերները,  որոնք  ձևափոխվում  են  ըստ  լուծմանփուլերի, նպաստում են թեմայի արագ յուրացմանը, խնդրի լուծման արդյունավետության  բարձրացմանը։
   Պատկերային  արտահայտմամբ  լուծումներն  ավելի  արագ  ենմտապահվում։
  Ուստի դասագործընթացում  աշխարհագրության ուսուցիչը պարտավոր է համադրել ոչ միայն ՏՀՏ-ներն ու ուսուցման փոխներգործուն մեթոդները, այլևաշխարհագրական  գիտելիքների  յուրացման  առավել  նպաստավոր  պայմաններիստեղծման  նպատակով  պետք  է  դրանց  զուգադրվեն  նաև  ժամանակակից  մանկավարժական  այլ  տեխնոլոգիաներ,  իհարկե,  ելնելով  ստեղծված  մանկավարժականիրավիճակից։
 «Աշխարհագրություն»  առարկայի  դասագործընթացում  փոխներգործուն  գրատախտակների  ներդնումը,  նորագույն  տեխնիկական  զարգացումների  շարունակական բնույթը և դրանց ծրագրային փաթեթների զինումն առօրյա կիրառման այլ սարքերի  (հեռախոս,  հեռուստացույց  և  այլն)  հրամանաշարքերի  և  այլ  բաղադրիչներինմանակմամբ հիմք է տալիս ենթադրելու կրթական գործնթացում նրանց լայնամասշտաբ  օգտագործման  մասին  [2]։
   Ասվածը  ենթադրում  է  կրթական  գործընթացիհիմքում փոխներգործուն գրատախտակը տեսնել որպես պատկերավորման, մոդելավորման,  ինչպես  նաև  ուսուցման  ավանդական  միջոցների  կիրառման  հիմնականմիջոց։
 Փոխներգործուն գրատախտակի օգտագործմամբ կրթական գործնթացի արդյունավետության  հիմնավորման  նպատակով  մենք  տվել  ենք  փոխներգործուն  գրատախտակի և ուսուցման ավանդական միջոցների կիրառմամբ կազմակերպվող դասագործընթացների համեմատական բնութագիրը (Աղյուսակ 1)։
 Դասի փուլերըՏնային աշխատանքիստուգումՆոր նյութիհաղորդումԴասագործնթացըփոխներգործունԴասագործնթացավանդական եղանակգրատախտակի կիրառմամբՏնային աշխատանքը կատարված է համակարգչի կիրառմամբ, ապա այններկայացվում է ՓԳ-ի վրա։
 Նոր նյութի հաղորդման ընթացքումտեղեկատվական լրացուցիչ այլնյութերի կիրառում։
 Սովորողն աշխատանքը ներկայացնում է տետրով,ստուգումը պահանջում էզգալի ժամանակ։
 Դասագրքում բացակայող կարևոր տեղեկություններնուսուցիչը լրացնում էխոսքային ավանդականմեթոդներով։
 Հաղորդվող նյութինախնականամրապնդումՆյութի ամրապնդում ինքնուրույնաշխատանքովՏնային աշխատանքիհանձնարարումԲանավորաշխատանքԽնդիրներիլուծումԴասի ամփոփումԹեմայի վերավերյալ տեղեկատվությունը չի սահմանափակվումՈւսումնական նյութը սահմանափակված է կրթությանծրագրի նյութերով։
 բովանդակությամբ։
 Սովորողները լուծում են խնդիրներ,աշխատում ուրվագծային քարտեզիվրա, կազմում աղյուսակներ,տրամագրեր՝ անմիջապես արտապատկերելով էկրանին։
 Տնային աշխատանքն ամբողջ դասարանի համար կարող էներկայացվել ՓԳ-ի վրա։
 Դասն անցնում է հարց ու պատասխանի ձևով, բանավեճիծավալման պայմաններում,փոխներգործուն միջավայրում։
 Վեկտորական պատրաստի գծագրերի օգնությամբ առաջադրված խնդիրների լուծման գործընթացն առավել  արդյունավետ է։
 ՓԳ-ի կիրառմամբ իրացված դասիտեղեկատվությունը պահպանվում է,և  օգտվելով   նման առավելությունից՝Ուսուցման ավանդականմեթոդներն ու միջոցներն ունենվերարտադրական բնույթ։
 Տնային աշխատանքը հանձնարարվում է բացառապեսդասագրքից։
 Առաջադրանքը գրատախտակին գրվում է նախապես,լուծման ընթացքը չիպահպանվում և կրկնվում։
 Խնդիրների լուծման ավանդական եղանակները ենթադրում են միայն գրատախտակի,կավճի, խնդ-րագրքի կամդասագրքի և առարկայականտետրի գործածում։
 Ավանդական դասագործընթացում դասի ամփոփմանարդյունավետությունն ապահովվում է առանցքայինուսուցիչը  կարող է անդրադառնալհարցերի վերաբերյալ առկահաղորդված նյութի ցանկացածպաստառների, թղթայինհատվածին։
 քարտեզների և այլ դիդակտիկավանդական պարագաներիառկայությամբ։
 Աղյուսակ 1. Փոխներգործուն գրատախտակի օգտագործմամբ և  ուսուցման ավանդականմիջոցների կիրառմամբ  կազմակերպվող դասագործընթացների  համեմատականբնութագիրըԻնչպես երևում է ներկայացված աղյուսակում կատարված համեմատություններից,  ի  տարբերություն  դասագործընթացում  կիրառվող  ավանդական  միջոցների  ումեթոդների, փոխներգործուն գրատախտակի (ՓԳ) կիրառումն ամբողջությամբ փոխակերպում է դասագործընթացը, որակն ու արդյունավետությունը, բնույթն ու բովանդակությունը, էությունն ու կառուցվածքը։
  ՓԳ լրացուցիչ առավելություններ ունեն.բացակայած  կամ  նյութը  վատյուրացրած  սովորողը  կարող  է  ինքնուրույն, համակարգչով    կրկնել  ՓԳ-ի  կիրառմամբ  կայացած  դասի  ամողջ  ընթացքը՝  ավելիլավ յուրացնելով դասանյութը։
  Եվ դա դեռ ամենը չէ, քանզի ՓԳ-ի ակտիվ կիրառումըենթադրում է նաև ժամանակակից մանկավարժական այլ տեխնոլոգիաների, մեթոդների ու միջոցների համադրում։
  Նշենք դրանցից մի քանիսը։
 Բացատրական-պատկերային մեթոդ, երբ՝  պատկերային նյութերը առավել խոսուն են, ունեն բարձրակարգ տեսք և որակ,պատկերային նյութը շարժուն է, կառավարվող, գրավիչ ու ներգործուն,նման նյութերի առկայությամբ ուսուցչի իրականացրած բացատրական աշխատանքները համառոտ են, սակայն՝ համոզիչ, պատկերավոր և արդյունավետ։
 Հետազոտական-որոնողական մեթոդ, երբ` դասագործընթացում  ՏՀՏ-ների  միջոցով  իրացվող  որոնողական  աշխատանքները մեծապես նպաստում են սովորողների հետազոտական մշակույթի ձևավորմանը,դասագործընթացի ներառական (ինտեգրացված) բնույթը  ծառայեցվում է միջառարկայական և ներառարկայական կապերի ամրապնդմանը, այդ համակարգում նոր կապերի որոնմանն ու դրանց բացահայտմանը,դասագործընթացի  փոխներգործուն  միջավայրում  խթանվում  է  սովորողներիիմացական,  ճանաչողական  և  ստեղծագործական  ակտիվությունը,  ստեղծվումեն կուտակված ստեղծարար էներգիայի իրացման բազմապիսի հնարավորություններ,փոխներգործուն  կամ,  ինչպես  նաև  ընդունված  է  ասել,  «խելացի»  գրատախտակի  կիրառմամբ  ու  պատկերային  նյութի  օգնությամբ  բնական  երևույթներիկառուցողական ուսումնասիրումը նպաստում է աշխարհագրական հետազոտական մտքի ձևավորմանն ու զարգացմանը,ՓԳ-ի հետ մեկտեղ լրացուցիչ սարքերի (սկաներ, լուսանկարչական և տեսանկարահանման  սարքեր,  թվայնացնող  և  ստուգող  ծրագրեր  և  այլն)  համաժամանակյա օգտագործումը երաշխավորում է ընկալման որակը և համակարգչայինգրագիտության զարգացումը,դասագործընթացի տեխնոլոգիականությունը հանգեցնում է կրթական տարատեսակ պաշարների հայտնաբերման, դրանց արդյունավետ կիրառման, հիմնարար դիդակտիկ սկզբունքները նոր բովանդակությամբ հագեցնելու և հարստացնելու անսպառ հնարավորությունների բացահայտմանը։
 ՓԳ-ի և տեղեկատվական-հաղորդակցական այլ տեխնոլոգիաների կիրառմանպայմաններում աշխարհագրության դասագործընթացի բարձր արդյունավետություննու  իրացման  պատշաճ  մակարդակի  ապահովումը  ենթադրում  է  նաև  սովորողներիլրացուցիչ պատրաստվածություն, որի արդյունքում նրանք պետք է`  իմանան ՓԳ-ի և նրա ծրագրային գործիքների կիրառման իմաստը,կարողանան նպատակային կիրառել ամբողջ գործիքակազմը, մարկերներն ուստեղնաշարը,տիրապետեն նյութի, գործիքների և ծրագրային հնարավորությունների համաժամանակյա կիրառման հմտությանը։
 Ամփոփելով կարող ենք հիմնավորել, որ փոխներգործուն գրատախտակի հետդիդակտիկական հիմնարար սկզբունքների վրա հիմնված աշխատանքն էապես փոխում  է  դասի  նկատմամբ  սովորողի  և  ուսուցչի  մոտեցումները։
   Ուստի,  ուսուցմանբարձր արդյունավետությամբ յուրաքանչյուր դասագործընթաց մեկ քայլ առաջ է մղումհանրակրթության  ամբողջ  համակարգի  բարելավման  և  դինամիկ  զարգացման  ընթացքը, որը ենթադրում է ժամանակակից կրթական համակարգի կառուցվածքայինսկզբունքների և դասական ու տեղեկատվական (փոխներգործուն) դիդակտիկականմոտեցումների փոխկապակցվածություն։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1]  Ասատրյանի  Լ.  Թ.,  Էկոլոգիական  կրթության  համակարգի  կառավարման  հիմնախնդիրը (դոկտորական ատենախոսություն), Երևան, 2006, էջ 410։
 [2]  Մանուկյանի  Ա.  Մ.,  Պրոբլեմային  իրավիճակներում  մանկավարժական  խնդիրների  լուծման  և  ուսուցչի  մասնագիտական  գործիմացության  տեխնոլոգիաներ,Երևան, 2013, էջ 362։
 [3]  Մանուկյան  Ս.  Պ.,  Ընդհանուր  մանկավարժագիտություն,  Նոր  դասընթաց,Երևան, 2007, էջ 335։
 Աջամօղլյան ԱրմենԿՐԹԱԿԱՆ ԳՈՐԾՆԹԱՑԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄՓՈԽՆԵՐԳՈՐԾՈՒՆ «SMART» ԳՐԱՏԱԽՏԱԿԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՄԲ  Բանալի բառեր՝ փոխներգործուն գրատախտակ, համացանց, մանկավարժականտեխնոլոգիա, մեթոդներ ու միջոցներ։

Այսօր  հանրակրթական  դպրոցում  մեծ  կիրառություն  ունեն  փոխներգործուն  գրատախտակները (ՓԳ), ինչի օգտագործումը նպաստում է կրթական գործընթացի  արդյունավետության  բարձրացմանը։
   Փոխներգործուն  գրատախտակի  կիրառումն  ամբողջությամբ  փոխակերպում  է  դասագործընթացը,  որակն  ու  արդյունավետությունը, բնույթն ու բովանդակությունը, էությունն ու կառուցվածքը։
  ՓԳ-ի ակտիվ կիրառումը ենթադրում է նաև ժամանակակից մանկավարժական այլ տեխնոլոգիաների,  մեթոդների ու միջոցների համադրում։
  Փոխներգործուն գրատախտակի հետ դիդակտիկական հիմնարար սկզբունքների վրա հիմնված  աշխատանքն էապես փոխում է  դասի նկատմամբ սովորողի և ուսուցչի մոտեցումները։
