ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ՀՀ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԲԱՂԱԴՐԻՉՌազմական  անվտանգությունն  ավանդաբար  հանդիսանում  է  պետություններիազգային  անվտանգության  առաջնային  բաղկացուցիչներից  մեկը։
   Այն  հանդես  էգալիս  որպես  պետության  տարածքի,  բնակչության  պաշտպանության  ունակությունարտաքին  ռազմական  սպառնալիքներից  և  վտանգներից1։
   Համաշխարհայնացմանգործընթացների, աշխարհի փոխկապակցվածության խորացման և անվտանգությանոչ  համաչափ  սպառնալիքների  աճի  հետևանքով  պետություններն  այսօր  իրենց  ռազմական  անվտանգության  կարևորագույն  տարր  են  դիտարկում  միջազգային  ռազմական  համագործակցությունը։
   Պաշտպանական  ոլորտը  կարգավորող  ռազմավարական փաստաթղթերում գնալով ավելի մեծ տեղ է հատկացվում ռազմական դիվանագիտությանը։
  Ընդ որում, այս երևույթը բնորոշ է աշխարհաքաղաքական դիրքով, քաղաքական,  ռազմական  և  տնտեսական  կարողություններով  զգալիորեն  տարբերվողպետություններին։
 Այսպես, ԱՄՆ պաշտպանական ռազմավարությունում դաշնակցային և բարեկամական համագործակցության զարգացմանն առանցքային նշանակություն է տրվում2։
 2010 թ. ընդունված ՌԴ ռազմական դոկտրինում հիմնական խնդիրների թվում մատնանշված  են  անվտանգության  ոլորտի  միջազգային  կազմակերպությունների  շրջանակներում համագործակցության խորացումը և տարբեր պետությունների հետ փոխշահավետ գործակցության կառուցումը3։
  Երկկողմ և բազմակողմ ռազմական և ռազմատեխնիկական  համագործակցության  ընդլայնումն  առանցքային  կարևորությունունի  Ղազախստանի  ռազմական  անվտանգության  ապահովման  գործում4։
   ՆԱՏՕ-իշրջանակներում  ընթացող  գործընթացները  և  իր  դաշնակիցների  հետ  կապերի  զարգացումն  Էստոնիայի  պաշտպանական  քաղաքականության  երկու  ուղղություններիցմեկն է5։
  Վրաստանի ԶՈՒ առջև դրված խնդիրների շարքում կարևորվում է միջազգային  պարտավորությունների  կատարումը  և  մասնակցությունը  միջազգային  ռազմական համագործակցությանը6։
 1 Տե′ս Շահգելդյան Մ., Ազգային անվտանգություն. հասկացությունը, էությունը, ձևավորումը, առաջնահերթությունները, Երևան, 2002, էջ 13։
 2  Տե′ս  “National  Defense  Strategy  of  The  United  States”,  Department  of  Defense,  http։
 //www.defense.gov/news/2008%20national%20defense%20strategy.pdf, էջ 15։
 3 Տե′ս “Военная доктрина Российской Федерации”, 2010, http։
 //news.kremlin.ru/ref_notes/461, գլուխ 3, կետ 28։
 4  Տե′ս  “Об  утверждении  Военной  доктрины  Республики  Казахстан”,  http։
 //www.unesco.kz/cgi-bin/library?e=d5 Տե′ս “National Defence Strategy of Estonia”, 2011, http։
 //www.kaitseministeerium.ee/files/kmin/img/files/KM_riigikaitse_strateegia_eng(2).pdf, էջ 2։
 6  “The  National  Military  Strategy  of  Georgia”, Ministry  of  Defence  of  Georgia,  2014,  http։
 //www.mod.gov.ge/docuԱյսպիսով, թեև իրենց արտաքին և անվտանգության քաղաքականության առաջնահերթություններից  կախված  պետությունները  կարող  են  տարբեր  ձևակերպումներով բնորոշել միջազգային ռազմական համագործակցությունը, սակայն, անվիճարկելի է վերջինիս առանցքային տեղը ժամանակակից պետությունների պաշտպանականքաղաքականության  օրակարգում։
   Ասվածը  չի  ենթադրում,  որ  ռազմական  անվտանգության ապահովման համար պաշտպանական դիվանագիտությունը փոխարինելու էգալիս սեփական մարտունակ բանակին, հատկապես` այնպիսի տարածաշրջանում ևբարդ ռազմաքաղաքական միջավայրում, ինչպիսին հանդիսանում է Հարավային Կովկասը։
   Ռազմական  դիվանագիտությունը  ռազմական  անվտանգության  այն  կարևորբաղադրիչն է, որի ստեղծած երաշխիքների համակարգով լրացվում և ամբողջանում էպետության ռազմական անվտանգության ապահովումը։
 Անկախության  ձեռքբերման  սկզբնական  շրջանից  սկսած`  միջազգային  ռազմական  համագործակցությունը,  որպես  կարևոր  գործոն,  ընկալվել  է  նաև  ՀՀ  արտաքինև  անվտանգության  քաղաքականությունը  մշակողների  և  իրականացնողների  կողմից։
   Անվտանգության  ոլորտում  գործող  միջազգային  կառույցներին  ներգրավումըդիտվում  է  ՀՀ  անվտանգության  ապահովման  միջոցներից  մեկը1։
   Մասնավորապես,Հավաքական  անվտանգության  պայմանագրի  կազմակերպությունը  (ՀԱՊԿ)  համարվում է ՀՀ անվտանգության իրական երաշխիք2։
 Միջազգային  ռազմական  համագործակցության  տեղը  և  դերակատարությունըՀՀ  ռազմական  անվտանգության  ապահովման  համակարգում  ավելի  որոշակիացվեցազգային անվտանգության և պաշտպանության ոլորտները կարգավորող հիմնարարփաստաթղթերի  ընդունմամբ,  ինչպիսիք  են  2007  թ.  փետրվարի  7-ին  ընդունված  ՀՀազգային անվտանգության ռազմավարությունը և նույն թվականի դեկտեմբերի 25-ինընդունված ՀՀ ռազմական դոկտրինը։
 ՀՀ  Ազգային  անվտանգության  ռազմավարությունը  ՀՀ  ազգային  անվտանգությունը  և  դրա  ապահովման  հիմնական  ուղղությունները  սահմանող  փաստաթուղթնէ3։
  Ըստ Ազգային անվտանգության ռազմավարությամբ սահմանվող գերակայությունների` Հայաստանը, լինելով միջազգային անվտանգության նոր համակարգի, առաջինհերթին`  դրա  եվրոպական  և  տարածաշրջանային  հատվածների  ձևավորման  շահագրգիռ մասնակից, ձգտում է արտաքին անվտանգության ռազմավարությունն իրականացնել  բազմավեկտորության  և  ինտեգրման  սկզբունքներով4։
   ՀՀ-ը  նպաստում  էտարածաշրջանում և աշխարհում խաղաղության ու անվտանգության ապահովմանը`մասնակցելով  վերազգային  հանցագործությունների,  այդ  թվում`  միջազգային  ահաբեկչության,  զանգվածային  ոչնչացման  զենքի  տարածման  դեմ  միջազգային  պայքարին  ու  ձգտելով  մեծացնել  իր  ներգրավվածությունը  խաղաղության  և  անվտանգության պահպանման միջազգային ջանքերին, խաղաղապահ գործողություններին մասնակցելու միջոցով5։
  «Գիտակցելով արդի մարտահրավերների նկատմամբ մեկ պետության  կարողությունների  սահմանափակ  լինելը`  ՀՀ  կարևորում  է  ակտիվ  ռազմաքա1 Տե′ս Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթը ԱՄՆ-ում, 1994 թ., http։
 //www.ilur.am/news/view/29128.html։
 2 Տե′ս Նախագահ Սերժ Սարգսյանի խոսքը ՀՀ պաշտպանության նախարարությունում տեղի ունեցած ընդլայնված  նիստում,  15.01.2013,  http։
 //www.president.am/hy/statements-and-messages/item/2013/01/15/PresidentSerzh-Sargsyan-speech-session-Ministry-of-Defense/։
 3 Տե′ս «ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարություն», http։
 //www.mil.am/1298095835։
 4  Տե՛ս  Քոթանջյան  Հ.,  Հայաստանի  Հանրապետության  ազգային  շահերի  ապահովման  հեռանկարներըհամընդհանուր  անվտանգության  համակարգի  արդիականացման  համատեքստում,  ՀՀ  ՊՆ  Դ.  Կանայանիանվան ԱՌՀԻ «Հայկական բանակ» ռազմագիտական հանդես, 4 (62), 2009, էջ 46։
 5 Տե′ս  «ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարություն» (հավանության է արժանացել ՀՀ Նախագահինառընթեր Ազգային անվտանգության խորհրդի 2007 թ. հունվարի 26-ի նիստում), http։
 //www.mfa.am/u_files/file/doctrine/Doctrinearm.pdf։
 ղաքական համագործակցությունը ինչպես տարածաշրջանի, այնպես էլ արտատարածաշրջանային  պետությունների  հետ։
   ՀՀ  զինված  ուժերը  մասնակցում  են  խաղաղության  և  անվտանգության  ապահովման  միջազգային  գործողություններին...  Երկրիանվտանգության  ապահովմանն  է  նպատակաուղղված  ինչպես  Հայաստանի  ռազմական  ոլորտի  համագործակցությունն  առանձին  երկրների  հետ,  այնպես  էլ  անդամակցությունն անվտանգության միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպություններին,  մասնակցությունը  դրանց  շրջանակներում  իրականացվող  միջազգային  ծրագրերին»1։
 Ինչ  վերաբերում  է  ՀՀ  միջազգային  ռազմական  համագործակցության  տարբերուղղություններին, ապա Ռազմավարությունը ՀՀ անվտանգության ապահովման բաղադրիչների  շարքին  է  դասում  անդամակցությունը  ՀԱՊԿ-ին,  որն  ապահովվում  էանդամ-պետությունների  միջև  բազմակողմ  կապերի  շնորհիվ`  հաշվի  առնելով  նաև,որ  Պայմանագրի  ռազմական  բաղադրիչն  արտոնյալ  պայմաններ  է  ընձեռում  անդամպետություններին  ռազմատեխնիկական  մատակարարումների  հարցում,  ինչն  առաջնային  կարևորություն  ունի  Հայաստանի  համար2։
   ՀՀ  անվտանգության  համակարգիհիմնասյուներից  են  ՀԱՊԿ  շրջանակներում  Ռուսաստանի  հետ  համագործակցությունը, երկու երկրների միջև կնքված «Բարեկամության, համագործակցության և փոխադարձ  օգնության  մասին»  և  «Հայաստանի  Հանրապետության  և  Ռուսաստանի  Դաշնության միջև 21-րդ դար ուղղված դաշնակցային փոխգործակցության մասին»  պայմանագրերը, պաշտպանության ոլորտում սերտ համագործակցությունը, իսկ Ռուսաստանի ռազմական ներկայությունը Կովկասում ՀՀ անվտանգության և տարածաշրջանում ռազմաքաղաքական հավասարակշռության ապահովման կարևոր գործոն է3։
 Կարևորվում  է  նաև  ՆԱՏՕ-ի  հետ  գործընկերությունը`  ընդգծելով,  որ  «Հայաստան-ՆԱՏՕ  «Անհատական  գործընկերության  գործողությունների  ծրագրի»  (ԱԳԳԾ)արդյունավետ  իրագործումը  նպաստելու  է  պաշտպանության  համակարգի  կատարելագործմանն  ու  արդիականացմանը,  բարձրացնելու  է  վերջինիս  արդյունավետությունը և ապահովելու է համատեղելիությունը զարգացած պետությունների պաշտպանական համակարգերի, ներառյալ` զինված ուժերի հետ»4։
 ՀՀ ռազմական դոկտրինը ՀՀ ռազմական անվտանգության ապահովման ռազմաքաղաքական,  ռազմական-ռազմավարական,  ռազմատնտեսական  և  ռազմատեխնիկական հիմունքները ներառող պաշտոնական հայեցակետերի համախումբն է5։
 Համաձայն  դոկտրինի`  ՀՀ-ն  իր  ռազմական  անվտանգության  ապահովման  գործում կարևորում է պաշտպանության բնագավառում համակողմանի միջազգային համագործակցության  խորացումը,  միջազգային  առաջատար  փորձի  ձեռքբերումն  ուներդրումը`  ի  նպաստ  ՀՀ  ռազմաքաղաքական  ու  ռազմական  հզորացման`  որպեսռազմական անվտանգության սպառնալիքները նվազեցնող գործոններ դիտելով ռազմական  անվտանգության  բնագավառում  համագործակցության  մակարդակի  բարձրացման  համար  նպաստավոր  պայմաններ  ստեղծող  միջազգային  ինտեգրման  գործընթացները6։
  Համաձայն Դոկտրինի` բազմակողմ և երկկողմ հավասարակշռված ռազմական  համագործակցության  զարգացումը  ՀՀ  անկախության,  ինքնիշխանության,տարածքային  ամբողջականության  ու  սահմանների  անձեռնմխելիության,  ՀՀ  և  ԼՂՀ1 Տե′ս «ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարություն»։
 2 Տե′ս նույն տեղում։
 3 Տե′ս նույն տեղում։
 4 Տե′ս նույն տեղում։
 5 Տե′ս http։
 //www.mil.am/1298096344։
 6 Տե′ս «ՀՀ ռազմական դոկտրին», բաժին 1, գլուխ 2, կետ 9, http։
 //www.mil.am/files/mil-doctrine-arm.pdf։
 բնակչության  ֆիզիկական  անվտանգության  համար  անհրաժեշտ  պաշտպանականներուժի ապահովման ռազմական նպատակներից են1։
 ՀՀ  զինված  ուժերը  հետամուտ  են  ստեղծելու  ռազմական  անվտանգության  միջազգային  երաշխիքներ,  որոնք  ներառում  են  հավաքական  անվտանգության  համակարգերի  շրջանակներում  դաշնակցային  և  գործընկերային  հարաբերություններիհաստատումն ու շարունակական զարգացումը, ինչպես նաև միջազգային ռազմականանվտանգության մասնաբաժնի ստանձնումը, ուստի ՀՀ ԶՈՒ հիմնական գործառույթների  թվում  են  նաև  միջազգային  պայմանագրերով  սահմանված  պարտավորությունների  կատարումը,  այդ  թվում`  մասնակցությունը  միջազգային  մարդասիրական  ևփրկարարական,  խաղաղապահ  և  կայունացման  գործողություններին2։
   Համաձայնդոկտրինի`  ռազմական  ներգրավումը  միջազգային  անվտանգության  ապահովմանհամար  անվտանգության  տարբեր  կառույցների  և  միջազգային  ուժերի  գործողություններին  Զինված  ուժերի  մասնակցության  ընդլայնումն  է,  որի  նպատակը  միջազգային  անվտանգության  մեջ  ՀՀ  մասնաբաժնի  լիակատար  ստանձնումը  և  միջազգային անվտանգության համակարգերի ներգրավումն է3։
 Միջազգային  ռազմական  համագործակցությանն  անդրադարձ  է  կատարվում  ՀՀպաշտպանության ռազմավարական վերանայման արդյունքների վերաբերյալ հանրային  իրազեկման  փաստաթղթում.  «Հայաստանը  կա  և  կմնա  միջազգային  անվտանգության  կայուն  աջակից։
   Դա  կիրագործվի  ՄԱԿ-ի  ԱԽ  կողմից  լիազորված  ԵԱՀԿ-ի,ՀԱՊԿ-ի, ՆԱՏՕ-ի և այլ առաքելությունների ու բազմազգ ուժերի շրջանակներում»4։
 Վերը  հիշատակված  փաստաթղթերի  ուսումնասիրությունը  թույլ  է  տալիս  եզրակացնել, որ միջազգային ռազմական համագործակցությունը ՀՀ ռազմական անվտանգության ապահովման վրա ազդեցություն է գործում մի քանի ուղղություններով.1.  Ռազմական  դիվանագիտությունը  նպաստում  է  ՀՀ  անվտանգության  հիմնական երաշխավորի` զինված ուժերի արդյունավետության բարձրացմանը և պաշտպանական համակարգի զարգացմանը։
 ՀՀ  պաշտպանության  նախարար  Սեյրան  Օհանյանը,  անդրադառնալով  ՀԱՊԿ  ևՆԱՏՕ  ծրագրերին  ՀՀ  մասնակցության  դերին,  ընդգծում  է,  որ  նման  կերպ  ոչ  միայնբարձրանում  է հայոց բանակի միջազգային հեղինակությունը, այլև ՀՀ զինված ուժերը  ծանոթանում  են  ժամանակակից  բանակներում  քննություն  բռնած  առաջավորփորձին և այն կիրառում ՀՀ զինված ուժերի շինարարության գործում5։
  Անդամակցությունը  ՀԱՊԿ-ին  ոչ  միայն  հանդիսանում  է  ՀՀ  անվտանգության  կարևոր  բաղադրատարրը,  այլև  արտոնյալ  պայմաններ  է  ընձեռում  ռազմատեխնիկական  մատակարարումների  և  ամենամյա  համատեղ  զորավարժությունների  միջոցով  բանակի  մարտունակության բարձրացման համար6։
  ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցությունը միջազգայինփորձի հաշվառմամբ իրականացվող բարեփոխումների միջոցով նպաստում է պաշտպանության  ոլորտի  արդիականացմանը7։
   ՀՀ  զինված  ուժերի  մարտունակությանբարձրացման  համար  կարևոր  է  նաև  երկկողմ  ռազմական  համագործակցությունըՌԴ, ԱՄՆ-ի, Հունաստանի և մոտ երկու տասնյակ այլ պետությունների հետ։
 2.  Ռազմական դիվանագիտության իրականացման միջոցով ապահովվում են ՀՀռազմական անվտանգության միջազգային երաշխիքները։
 1 Տե′ս «ՀՀ ռազմական դոկտրին», բաժին 2, գլուխ 4, կետ 16։
 2 Տե′ս նույն տեղում։
 3 Տե′ս նույն տեղում, բաժին 1, գլուխ 4, կետ 20։
 4  Տե′ս  «ՀՀ  պաշտպանության  ռազմավարական  վերանայման  արդյունքների  վերաբերյալ  հանրային  իրազեկման փաստաթուղթ», Էջ 7։
 5 Տե′ս Օհանյան Ս., Հայկական բանակի 20-ամյա տարեգրությունը, Երևան, 2012, էջ 208։
 6 Տե′ս Մինասյան Է., Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության պատմություն, Երևան, 2014, էջ 535։
 7 Տե′ս նույն տեղում, էջ 535։
 Ժամանակակից  աշխարհում  սեփական  զինված  ուժերի  հզորությամբ  միայն  անհնար  է  ապահովել  երկրի  ռազմական  անվտանգությունը։
   Հ.  Քոթանջյանը  նշում  է.«Ժամանակակից  պետությունների  ռազմական  անվտանգության  ամրապնդման  մասին խոսելիս (նկատի ունենալով դրա արտաքին կողմը) օրինաչափ է անել այն եզրակացությունը,  որ  նրանց  պաշտպանունակության  ու  ռազմաքաղաքական  դրությանամրապնդումը հնարավոր է ոչ թե ռազմական հզորության մեծացմամբ, ինչի ապակառուցողականությունը գրեթե կասկած չի հարուցում, այլ միջազգային, տարածաշրջանային ու երկկողմ անվտանգության համակարգերի ձևավորմամբ»1։
 3.  Ռազմական  դիվանագիտության  միջոցով  Հայաստանը  ստանձնում  է  միջազգային  անվտանգության  ապահովման  իր  մասնաբաժինը,  ինչը  թույլ  է  տալիս  նաևորոշակի ազդեցություն գործել անվտանգության միջավայրի ձևավորման վրա։
 «Սառը պատերազմի» դարաշրջանի աշխարհակարգի փլուզման արդյունքը եղավնաև  ներքին  և  արտաքին  անվտանգության  միջև  պարզ  սահմանազատման  վերացումը2։
   Պետությունների  ռազմական  անվտանգության  առջև  ծառացան  նոր  տիպիսպառնալիքներ (ահաբեկչություն, վերազգային այլ հանցագործությունների թվի աճ ևայլն),  որոնց  դեմ  արդյունավետ  պայքարի  համար  հրամայական  դարձավ  երկկողմ  ևբազմակողմ  համագործակցության  խորացումը։
   ՀՀ  զինված  ուժերը  ևս  փորձում  ենակտիվացնել  իրենց  ներգրավվածությունն  այդ  սպառնալիքների  դեմ  միջազգայինհանրության համատեղ ջանքերում։
  Նման կերպ ամբողջացվում է ՀՀ ռազմական անվտանգության միջազգային բաղադրիչը, ինչպես նաև Հայաստանն իր մասնաբաժիննէ ստանձնում միջազգային անվտանգության ապահովման գործում։
  ՀՀ պաշտպանության  նախարար  Ս.  Օհանյանը  նշում  է.  «Մենք  անվտանգության  հարցում  սոսկ  պասիվ հայցող լինելու իրավունք չունենք և պարտավոր ենք մեր հնարավորություններիչափով  մասնակցել  միջազգային  անվտանգության  ապահովման  գործընթացներին։
   Իլրումն այդ ամենի` միջազգային համագործակցության խորացումն առավել անխոցելիէ դարձնում մեր երկրի անվտանգությունը»3։
 Վերը  նշված  երեք  ուղղությունները  հիմնականում  միահյուսված  են  հանդես  գալիս երկկողմ և բազմակողմ հարթություններում ՀՀ կողմից իրականացվող միջազգային  ռազմական  համագործակցության  ձևաչափերում։
   Հայ-ռուսական  դաշնակցայինգործընկերությունը ՀՀ զինված ուժերի ռազմական և ռազմատեխնիկական կարիքների լուծումից զատ, նպաստում է նաև տարածաշրջանում ռազմաքաղաքական հավասարակշռության պահպանմանը` ստեղծելով ՀՀ համար ռազմական անվտանգությանմիջազգային  երաշխիքներ։
   Իր  հերթին  ակտիվ  ներգրավվելով  ՀԱՊԿ  շրջանակներումիրականացվող գործընթացներում և փորձելով իր նպաստը բերել կազմակերպությանարդյունավետության  բարձրացման  գործում`  Հայաստանը  մշտապես  ջանքեր  է  գործադրում առաջին հերթին ՀՀ հանդեպ հնարավոր ագրեսիայի սպառնալիքի կամ ագրեսիայի ակտի դեպքում Պայմանագրի 4-րդ հոդվածից բխող անդամ պետությունների պարտավորությունների՝ հավաքական պաշտպանության սկզբունքի իրագործումնապահովելու  նպատակով4։
   Վերջին  տարիներին  ՆԱՏՕ-ի  կողմից  իրականացվող  միքանի  խաղաղապահ  առաքելություններում  ակտիվ  ներգրավվածությունը  ոչ  միայնթույլ  է  տալիս  մեր  երկրին  ունենալ  դերակատարություն  միջազգային  անվտանգության ապահովման համակարգում, այլև նպաստում է ՀՀ զինված ուժերի կողմից նոր1  Քոթանջյան  Հ.,  Հակամարտության  էթնոքաղաքագիտություն։
   Հայաստանի  ռազմական  քաղաքականության և ազգային անվտանգության հիմունքները, Երևան, 2010, էջ 552։
 2 Տե′ս  Աբրահամյան  Ս.,  Անվտանգության և պաշտպանության  հարցերի  որոշ  առումներ,  «Հայկական  բանակ», 2008, թ. 2-3, էջ 59։
 3 Տե′ս Օհանյան Ս., էջ 263։
 4 Տե′ս http։
 //mfa.am/hy/international-organisations/CSTO/։
 հմտությունների  ձեռքբերմանը,  մասնավորապես`  խաղաղապահ  գործողություններիոլորտում,  որի  դերակատարությունը,  կարծում  ենք,  անհնար  է  թերագնահատել  ՀՀզինված  ուժերի`  անվտանգության  ժամանակակից  սպառնալիքներին  արագ  և  արդյունավետ դիմակայելու կարողությունների զարգացման համար։
 Անդրանիկ ԳրիգորյանՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ՀՀ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԲԱՂԱԴՐԻՉԲանալի բառեր` ազգային անվտանգություն, ռազմական անվտանգություն, միջազգայինռազմական համագործակցություն, ռազմական/պաշտպանական դիվանագիտություն։

Հոդվածում  ուսումնասիրության  են  ենթարկվում  ՀՀ  ռազմական  անվտանգության  ապահովման  գործում  միջազգային  ռազմական  համագործակցության  տեղը  և  դերակատարությունը։
  Տարբեր երկրների փորձի վերլուծության, մեր երկրի արտաքին և անվտանգության ոլորտի  գերակայությունների,  ինչպես  նաև  պաշտպանական  ոլորտի  առանձնահատկությունները  հաշվի առնելով՝ փորձ է կատարվում վերհանել բազմակողմ և երկկողմ հարթություններում ՀՀ կողմից իրականացվող միջազգային ռազմական համագործակցության դերակատարությունը ռազմական անվտանգության ապահովման տեսանկյունից։
   Թեև ժամանակակից աշխարհում զինված ուժերը շարունակում են հանդիսանալ ռազմական  անվտանգության  ապահովման  առաջնային  դերակատարները,  տարբեր  պետությունների  համապատասխան  փաստաթղթերի  վերլուծությունն  ու  միջազգային  պրակտիկան  ցույց  են  տալիս,  որ  այս գործում գնալով  էլ  ավելի  մեծ  առաքելություն է  ստանձնում  ռազմական դիվանագիտությունը։
  Բացառություն չէ նաև Հայաստանի Հանրապետությունը, որը ռազմական անվտանգության ամրապնդման վրա պաշտպանական դիվանագիտությունն ազդում է երեք ուղղություններով`  բարձրացնելով  զինված  ուժերի  մարտունակությունը,  ստեղծելով  անվտանգության  ապահովման  միջազգային  երաշխիքներ  և  նպաստելով  միջազգային  անվտանգության  ապահովման ջանքերին երկրի զինված ուժերի ներգրավմանը։
