ԻՆՔՆԻՐԱՑՄԱՆ ԵՎ ԻՆՔՆԱԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆԻ ԿԱՊԸ ՀՈԳԵԲԱՆԻՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿԱՅԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՈՒՄԻնքնիրացումը պահանջմունք է, միտում, որը յուրաքանչյուրս կրում ենք ծնվածօրից։
  Այն հնարավորություն է տալիս դրսևորելու մեր ներուժը, տաղանդներն ու ունակությունները։
  Ինքնիրացման պահանջմունքի բավարարման եղանակներից մեկն էլաշխատանքային ոլորտն է։
  Ներկայումս չի կարելի պատկերացնել պրոդուկտիվ աշխատողի՝ առանց անձնային և մասնագիտական ինքնիրացման։
  Սակայն, անձնայինև մասնագիտական ինքիրացման մասին խոսելուց առաջ նշենք, թե ինչ է ինքնիրացումը։
 «Ինքնիրացում»  եզրույթն  առաջին  անգամ  գործածել  է  Ք.  Գոլդշտեյնը։
   Նապնդում  էր,  թե  օրգանիզմը  որոշակի  կարողություններ  և  դրանք  իրացնելու  կարիքունի։
  Ի սկզբանե կարծում էր, թե ինքնիրացման կարևոր պայման է կոնֆլիկտի առկայությունը։
  Առողջ և նորմալ օրգանիզմն իրացման գործընթացում խոչնդոտներ է հաղթահարում և ինքնիրացումը հնարավոր է միայն այն ժամանակ, երբ երաշխավորվումէ այլ մարդու ինքնիրացումը։
  Իսկ ինքնիրացման անկարողությունը հոգեկան հիվանդությունների և՛ պատճառ, և՛ հետևանք է,- պնդում էր Ք. Գոլդշտեյնը [5]։
 Ինքնիրացումը  կարող  է  ուսումնասիրվել  որպես  պահանջմունք,  նպատակ,միջոց, գործընթաց, վիճակ, արդյունք։
  Այն անձի զարգացման անհրաժեշտ բաղադրիչն է և պայմանավորված է կենսագործունեության որոշակի մարտավարությամբ [2]։
 Ի. Ա. Իդինովն առանձնացնում է ինքնիրացման երեք փուլ՝ ակտուալիզացիալարվածություն-թուլացում։
  Ակտուալիզացիայի փուլը գոյություն ունի այնքանով, որքանով ինքնիրացման պահանջմունքը միաժամանակ հանդես է գալիս նաև որպես նպատակ։
   Լարվածությունը  կարող  է  առաջանալ  նպատակին  հասնելու  ճանապարհին՝դրդապատճառվածության արդյունքում, իսկ դրդապատճառի իրականացումը կարողէ թուլացնել լարվածությունը։
  Այնուհետև ցիկլը կրկնվում է։
  Յուրաքանչյուր փուլ, ըստԻ.  Ա.  Իդինովի,  ունի  մի  շարք  «ինքնագործընթացներ»,  օրինակ՝  ինքնաճանաչում,ինքնագիտակցում,  ինքնանպատակ,  ինքնամոդել,  ինքնաընտրություն,  ինքնավերահսկողություն,  ինքնավերլուծություն։
   Բավարարելով  իր  ինքնիրացման  պահանջմունքները՝ մարդը ձևավորում և զարգացնում է իր ներուժը [1]։
 Մեր  տեսական  վերլուծությունը  թույլ  տվեց  ենթադրել,  որ  Ադլերի  գործածածգերազանցության ձգտման հասկացության և ինքնիրացման միջև կարելի է զուգահեռներ անցկացնել։
  Իր վաղ մտորումներում Ա. Ադլերը նշում էր, թե մարդիկ ձգտումեն գերազանցության, և այդ ձգտումը տարբերվում է գերազանցության բարդույթից։
 Իսկ ահա կյանքի վերջին տարիներին եկավ այն եզրակացության, որ գերազանցության ձգտումը մարդկային կյանքի հիմնային օրենքն է. այն բնածին է, և մենք դրանիցերբեք չենք ազատվի, քանի որ այդ ձգտումը հենց կյանքն է։
  Այնուամենայնիվ, այդզգացումը հարկավոր է դաստիարակել և զարգացնել, եթե ցանկանում ենք իրացնելմեր ներուժը։
  Ադլերը ենթադրում էր, որ այդ գործընթացը սկսվում է կյանքի 5-րդ տարում, երբ ձևավորվում է կյանքի նպատակը՝ ժամանակի ընթացքում դառնալով դրդապատճառի աղբյուր [8]։
           Նա հաստատեց, որ գերազանցության ձգտումը նորմայում և պաթոլոգիայումընդհանուր է բոլորի համար։
  Գերազանցության ձգտումն ուղեկցվում է էներգետիկ մեծջանքերի և ծախսի հետ։
  Այն դրսևորվում է ինչպես անհատի, այնպես էլ՝ հասարակության մակարդակում։
  Մենք ձգտում ենք նաև գերազանցեցնել մեր հասարա-կության մշակույթը [8]։
 Կարծում ենք, որ ինքնիրացումը հնարավորություն է տալիս գիտակցելու սեփական ես-ը՝ դրական և բացասական կողմերով, ճանաչելու, զգալու, ընդունելու սեփական  էությունը։
   Նպաստում  է,  որ  անձը  հայտնաբերի,  ուսումնասիրի  և  օգտագործիունակությունները։
  Այն նպաստում է նաև կարծրատիպերի կոտրմանն ու այլ մարդկանց հանդեպ ոչ քննադատական վերաբերմունք ձևավորելուն։
 Այսպիսով,  իմանալով,  թե  ինչ  է  ինքնիրացումը,  ինչի  փուլեր  ունի,  ինչպես  էդրսևորվում, հարց է ծագում. ինչպե՞ս է ինքնիրացումը դրսևորվում մասնագիտականոլորտում։
 Խոսելով  մասնագիտական  ինքնիրացման  մասին՝  այն  դիտարկում  ենք  իբրև անձի ճանաչողական գործընթացի հատուկ ձև, որն ակնկալում է սեփական հնարավորությունների,  հավակնությունների  և  դրանք  մասնագիտության  մեջ  իրացնելումիջոցների հայտնաբերում, ուսումնասիրում և գնահատում։
  Այլ կերպ ասած` մասնագիտական ինքնիրացումը «ինքդ քեզ մասնագիտության մեջ» որոնելու կարողություննէ։
  Մասնագիտական ինքնիրացման ժամանակ տեղի է ունենում անձի սոցիալականվարքի ինքնակարգավորման հատուկ ձև, ձևավորվում է արժեքային կողմնորոշմանհամակարգ, և դրան համապատասխան՝ կյանքի ու մասնագիտական գործունեությանկազմակերպման համար միջոցներ և ձևեր [7]։
 Անձնական և մասնագիտական ինքնիրացման վրա կարող են ազդել ինքնահասկացման, ինքնառեֆլեքսիայի ցածր մակարդակը [3], ինչպես նաև ինքնագնահատականը, քանի որ կառուցված լինելով կոգնիտիվ և հուզական բաղադրիչներից (առաջինն արտացոլոււմ է մարդու գիտելիքն իր մասին, իսկ երկրորդն՝ իր վերաբերմունքըսեփական անձի նկատմամբ), արտացոլում է անհատի ինքնահարգանքի զգացմանաստիճանի  զարգացումը,  սեփական  արժեքների  զգացումն  և  դրական  վերաբերմունքը սեփական անձի նկատմամբ։
  Այդ իսկ պատճառով բացասական ինքնագնահատականն  ակնկալում  է  ինքնամերժում,  մերժում  այն  ամենի,  ինչն  ընդգրկված  էմարդկային ինքնության մեջ [6]։
  Այլ կերպ ասած՝ եթե անձի ինքնագնահատականիմակարդակը ցածր է (կա՛մ բացասական, կա՛մ անադեկվատ ինքնագնահատական է),ապա  անձի  մոտ  սեփական  ինքնության,  իր  ներկա  ով  լինելու,  ունակություններիմասին պատկերացումներն ու դրանց հանդեպ վերաբերմունքը խեղաթյուրվում է։
           Հոգեբան  Ա.  Ա.  Բերեզովսկայան  «Ինքնագնահատականի  և  ինքնիրացմանկապը հոգեբանական առողջության համատեքստում» խորագրով հոդվածում ներկայացրել է 2007 թ. իր կատարած հետազոտության արդյունքները։
   ՈւսումնասիրելովԲելառուսի Հանրապետության սպորտի և տուրիզմի նախարարությունում աշխատող23-70 տարեկան 30 անձանց՝ պարզեցին, որ ինքնագնահատականն անմիջականորեն կապված է անձի ինքնիրացման մակարդակի հետ, այսինքն` անձի ֆիզիկականև  հոգեբանական  ադեկվատ  ինքնագնահատականը  կամրապնդի  հոգեբանականառողջությունը և կարող է տեղի ունենալ ինքնիրացում [4]։
 Ինքնիրացման  և  ինքնագնահատականի  կապի  բացահայտմանը  նվիրվածաշխատություններ շատ կան, սակայն մենք չենք հանդիպել այնպիսի աշխատությունների, որոնք ուսումնասիրում են հոգեբան ուսանողների, մասնագետների մոտ առկաինքնիրացման դրսևորման տարբերությունները, ինքնիրացման և ինքնագնահատականի մակարդակի կապը։
 Այսպիսով,  նպատակադրեցինք  բացահայտել,  թե  արդյո՞ք  ինքնիրացման  ևինքնագնահատականի միջև գոյություն ունի կապ, թե՞ ոչ, և, թե արդյո՞ք ինքնիրացման մակարդակը փոփոխվում է հոգեբանի կայացման տարբեր փուլերում, և առաջադրեցինք վարկած, ըստ որի՝ ինքնիրացման և ինքնագնահատականի միջև գոյություն ունի կապ, և ինքնիրացման մակարդակը փոփոխվում է հոգեբանի մասնագիտական կայացման տարբեր փուլերում։
 Փորձարարական ուսումնասիրությունն անցկացվել է 42 հետազոտվողների հետ,որոնցից 15-ը՝ ԵՊՀ փիլիսոփայության և հոգեբանության ֆակուլտետի հոգեբանության բաժնի 3-րդ կուրսի ուսանողներն են, 14-ը՝  նույն հաստատության, նույն բաժնիմագիստրատուրայի 1-ին կուրսի ուսանողներն, և 13-ը՝ 3 տարուց ավելի հոգեբանության բնագավառում աշխատող 40 տարին չլրացած անձինք։
 Հետազոտության հիմնական մեթոդական կազմը Գ. Ն. Կազանցևայի ինքնագնահատականի մակարդակի ախտորոշման հարցաշարն է և Է. Շոստրոմի՝ ինքնիրացման «Սամուալ» թեստը։
        Է.  Վ.  Շոստրովի  ինքնիրացման  «Սամուալ»  թեստը  հնարավորություն  է  տալիսորոշելու  ինքնիրացման  մակարդակը  11  փոփոխականների  միջոցով  (ժամանակիհանդեպ կողմնորոշում, արժեքներ, մարդու բնույթի հանդեպ հայացքներ, ճանաչմանպահանջմունք, ստեղծարարություն, ավտոնոմություն, սպոնտանություն, ինքնահասկացում, աուտոսիմպատիա, շփվողականություն, շփման ճկունություն)։
 Ներկայացվում է յուրաքանչյուր փոփոխականի թվային փոփոխությունն ու դինամիկան հետազոտական երեք խմբերում`Բակալավրիատի  Մագիստրատուրայի 3-րդ կուրս1-ին կուրսԺամանակի հանդեպկողմնորոշումԱրժեքներԱշխատողհոգեբաններՄարդու բնույթիհանդեպ հայացքներՃանաչմանպահանջմունքՍտեղծարարությունԱվտոնոմությունՍպոնտանությունԻնքնահասկացումԱուտոսիմպատիաՇփվողականությունՇփման ճկունությունԻնքնագնահատական  M=3.9, σ=2.97Աղյուսակ 1. Ինքնիրացման մակարդակը որոշող փոփոխականների ևինքնագնահատականի միջին ցուցանիշները, ստանդարտ շեղումները` հետազոտականերեք խմբերումԻնչպես  երևում  է  աղյուսակ  1-ից՝  բակալավրիատի  3-րդ  կուրսի  մոտ  ամենիցբարձր  իրացվել  է  ստեղծարարությունը,  իսկ  ամենից  ցածրը`  շփվողականությունը,մագիստրատուրայի առաջին կուրսի և աշխատող հոգեբանների մոտ ամենից բարձրնիրացվել  է  ժամանակի  հանդեպ  կողմնորոշումն,  իսկ  ամենից  ցածրը`  սպոնտանությունը։
  Երեք խմբերի տվյալներն իրար հետ համեմատելիս ստանում ենք հետևյալպատկերը` բակալավրիատի 3-րդ կուրսի ինքնագնահատականն ունի միջին մակարդակ, իսկ մագիստրատուրայի առաջին կուրսի և աշխատող հոգեբաններից կազմվածխմբերը գրանցել են բարձր ինքնագնահատական։
 Ինքնիրացման մակարդակը որոշող 11 փոփոխականներից  9 փոփոխականներնամենաբարձրը դրսևորվել են հոգեբան աշխատողների խմբում, միայն 1 փոփոխական, այն է ճանաչման պահանջմունքի, ամենաբարձրը դրսևորվել է մագիստրատուրայի 1-ին կուրսի ուսանողների մոտ, իսկ արժեքները, ստեղծարարության փոփոխականն  ամենաբարձրը  դրսևորվել  են    3-րդ  կուրսի  ուսանողների  մոտ  (ինչպես  նաևժամանակի  հանդեպ  կողմնորշում,  մարդու  բնույթի  հանդեպ  հայացքներ,  ավտոնոմություն, սպոնտանություն, ինքնահասկացում, աուտոսիմպատիա, շփվողականություն, շփման ճկունություն փոփոխականները գրանցել են դինամիկ աճ)։
 Ստեղծարարությունը կարևորագույն գործոն է տարբեր ոլորտներում հաջողության հասնելու համար։
  Ստեղծարարության բնութագրումներից մեկը նոր և բազմազանգաղափարների հանդեպ բաց լինելու կարողությունն է։
  Մեր կատարած հետազոտության տվյալները փաստում են, որ այս փոփոխականի դինամիկան աստիճանաբար իջնում է։
 Ստանալով 3 խմբերի միջինացված տվյալները՝ առանձին խմբերով բաշխեցինքԿոլմոգորով-Սմիրնովի,  և  քանի  որ  բակալավրիատի  3-րդ  կուրսի  մոտ  ժամանակիհանդեպ կողմնորոշում, մարդու բնույթի հանդեպ հայացքներ, ճանաչման պահանջմունք, ստեղծարարություն փոփոխականները նորմալ չէին բաշխվել, այդ իսկ պատճառով ինքնագնահատականի և վերոնշյալ փոփոխականների միջև կորելացիոն կապի առկայությունը կամ բացակայությունը բացահայտելու համար տվյալները հաշվելենք Սպիրմանի գործակցով։
 Ինքնիրացմանմակարդակը բնորոշողփոփոխականներըԻնքնագնահատականԺամանակի հանդեպկողմնորոշումՄարդու բնույթի հանդեպհայացքներՃանաչմանպահանջմունքՍտեղծարարությունԱղյուսակ 2. Բակալավրիատի 3-րդ կուրսի մոտ ինքնիրացման մակարդակը բնորոշող միքանի փոփոխականների և ինքնագնահատականի միջև կապի բացահայտումը Սպիրմանիգործակցի միջոցով  (p<0.05*)Քանի որ բակալավրիատի 3-րդ կուրսի մոտ արժեքներ, ավտոնոմություն, սպոնտանություն,  ինքնահասկացում,  աուտոսիմպատիա,  շփվողականություն,  շփմանճկունություն  փոփոխականները  և  ինքնագնահատականն  ըստ  Կ.  Ս.-ի  նորմալ  ենբաշխված, ուստի նրանց միջև կապը բացահայտելու և ցույց տալու համար կիրառելենք Պիրսոնի գործակիցը։
 Ինքնիրացմանմակարդակը բնորոշողփոփոխականներըԻնքնագնահատականԱրժեքներԱվտոնոմությունՍպոնտանությունԻնքնահասկացումԱուտոսիմպատիաՇփվողականությունՇփման ճկունությունԱղյուսակ 3. Բակալավրիատ 3-րդ կուրսի մոտ ինքնիրացման մակարդակը բնորոշող միքանի փոփոխականների և ինքնագնահատականի միջև կապի բացահայտումը Պիրսոնիգործակցի միջոցով (p<0.01**)Աղյուսակ 2-րդից  և 3-րդից պարզ է դառնում, որ ինքնագնահատականի և  ժամանակի  հանդեպ  կողմնորոշման,  ինքնահասկացման  և  աուտոսիմպատիա  փոփոխականների միջև դրական կապ կա։
  Սա նշանակում է, որ, երբ տվյալ խմբի անձինքունենան անադեկվատ ինքնագնահատական, ապա ժամանակի հանդեպ կողմնորոշման, ինքնահասկացման, աուտոսիմպատիա փոփոխականնրի ցուցանիշները կլինենկա՛մ ցածր, կա՛մ բարձր։
  Մագիստրատուրայի 1-ին կուրսի տվյալները ենթարկելով Կ.Ս. բաշխմանը պարզ դարձավ, որ ժամանակի հանդեպ կողմնորոշումը, շփվողականությունը և շփման ճկունությունը նորմալ բաշխված չեն, ուստի նրանց և ինքնագնահատականի միջև կապը բացահայտելու համար կիրառել ենք Սպիրմանի գործակիցը։
 Ինքնիրացմանմակարդակը բնորոշողփոփոխականներըԺամանակի հանդեպկողմնորոշումՇփվողականությունՇփման ճկունությունԻնքնագնահատականԱղյուսակ 4. Մագիստրատուրա 1-ին կուրսի մոտ ինքնիրացման մակարդակը բնորոշող միքանի փոփոխականների և ինքնագնահատականի միջև կապի բացահայտումը Սպիրմանիգործակցի միջոցով Քանի որ արժեքներ, մարդու բնույթի հանդեպ հայացքներ, ճանաչման պահանջմունք,  ստեղծարարություն,  ավտոնոմություն,  սպոնտանություն,  ինքնահասկացում,աուտոսիմպատիա  փոփոխականները  և  ինքնագնահատականն  ունեն  նորմալ  բաշխում, ուստի նրանց միջև կապը բացահայտելու համար կիրառել ենք Պիրսոնի գործակիցը։
 Ինքնիրացմանմակարդակը բնորոշողփոփոխականներըԻնքնագնահատականԱրժեքներՄարդու բնույթի հանդեպհայացքներՃանաչմանպահանջմունքՍտեղծարարությունԱվտոնոմությունՍպոնտանությունԻնքնահասկացումԱուտոսիմպատիաԱղյուսակ 5. Մագիստրատուրա 1-ին կուրսի մոտ ինքնիրացման մակարդակը բնորոշող միքանի փոփոխականների և ինքնագնահատականի միջև կապի բացահայտումը Պիրսոնիգործակցի միջոցովԱղյուսակ 5-ից պարզ է դառնում, որ մագիստրատուրայի 1-ին կուրսի ուսանողների մոտ գրանցվել է ինքնագնահատականի և ինքնիրացման միջև կապի բացակայություն,  այսինքն՝  ինքնագնահատականը  չի  կորելացվել  ինքնիրացման  և  ոչ  միփոփոխականի հետ։
 Մինչև 40 տարեկան, 3 և ավել տարիներ հոգեբան աշխատողներից կազմվածխմբի մոտ  պատկերն այլ է։
  Տվյալները Կ.-Ս. բաշխմանը ենթարկելուց հետո պարզդարձավ, որ արժեքներ, ստեղծարարություն, շփվողականություն, շփման ճկունություն  և  ինքնագնահատական  փոփոխականները  նորմալ  բաշխված  չեն։
   Այդ  իսկպատճառով  ինքնիրացման  մակարդակը  որոշող  11  փոփոխականների  և  ինքնագնահատականի  միջև  կապը  բացահայտելու  համար  կիրառեցինք  Սպիրմանիգործակիցը։
 Ինքնիրացմանմակարդակը բնորոշողփոփոխականներըԺամանակի հանդեպկողմնորոշումԱրժեքներՄարդու բնույթի հանդեպհայացքներՃանաչման պահանջմունքՍտեղծարարությունԱվտոնոմությունՍպոնտանությունԻնքնահասկացումԱուտոսիմպատիաՇփվողականությունՇփման ճկունությունԻնքնագնահատականԱղյուսակ 6. Մինչև 40 տարեկան, 3 և ավել տարիներ հոգեբան աշխատող խմբի մոտինքնիրացման մակարդակը բնորոշող փոփոխականների և ինքնագնահատականի միջևկապի բացահայտումը Սպիրմանի գործակցի միջոցով  (p<0.01**)Աղյուսակ  6-ի  տվյալները  ցույց  են  տալիս,  որ  հոգեբան  աշխատողների  մոտինքնագնահատականը հակադարձ կապի մեջ է գտնվում ճանաչման պահանջմունքիհետ։
  Սա նշանակում է, որ ինչքան ցածր լինի ինքնագնահատականն, այնքան բարձրկլինի ճանաչման պահանջմունքի բավարարման մակարդակը։
 Այսպիսով, ելնելով մեթոդիկաների և կորելացիոն վերլուծության արդյունքներից՝վարկածը, թե ինքնիրացման և ինքնագնահատականի միջև գոյություն ունի կապ, ևինքնիրացման մակարդակը փոփոխվում է հոգեբան մասնագետի կայացման տարբեր փուլերում, մասամբ հաստատվեց։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1] Պապոյան Վ. Ռ., Գրին Է. Ա., Գալստյան Ա. Ս.  և ուրիշներ,  Անձի ինքնիրացմանհիմնախնդիրը,  ուսումնաօժանդակ  ձեռնարկ  (խմբագիր՝  Ս.  Ս.  Ամիրյան),  Երևան,ԵՊՀ հրատարակչություն, 2011, 102 էջ։
 [2]  Փաժուհանդեհ  Է.,  Նոր  ուսումնական  միջավայրում  ուսանողի  անձնային  աճըպայմանավորող հոգեբանական գործոնները (ատենախոսության սեղմագիր), Երևան2013, URL։
  http։
 //councils.ysu.am/pdf_files/066/066-!bs2am.pdf։
 рефлексии, сc. 6-9, URL։
 http։
 //psyjournals.ru/files/80122/Gorizonty_zrelosti_sbornik_tezisov.pdf (дата обращения։
 психологического  здоровья,  URL։
   http։
 //www.psyhodic.ru/arc.php?page=3910  (датаобращения։
  13.06.2017).[5]  Леонтьев  Д.  А.,  Самоактуализация  как  движущая  сила  личностного  развития։
 URL։
 https։
 //www.psychologos.ru/articles/view/samoaktualizaciya-kak-dvizhuschaya-silalichnostnogo-razvitiya-dvoe-zn--istoriko-kriticheskiy-analiz-d.a.-leontev  (дата  обращения։
 Прайм-Еврознак, 2002, 656 с., URL։
 https։
 //www.e-reading.club/bookreader.php/113018/Kollektiv__Psihologiya_cheloveka_ot_rozhdeniya_do_smerti.html (дата обращения։
  21.08.2017). самоактуализирующейця  личности,  Известие  СГУ,  том  2,  серия։
   АкмеологияURL։
 razvitiya-samoaktualiziruyuscheysya-lichnosti (дата обращения։
  16.09.2017).http։
 //cyberleninka.ru/article/n/akme-kak-vershina-lichnogo-i-professionalnogoԱզիզյան ՄերիԻՆՔՆԻՐԱՑՄԱՆ ԵՎ ԻՆՔՆԱԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆԻ ԿԱՊԸ ՀՈԳԵԲԱՆԻՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿԱՅԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՈՒՄԲանալի բառեր` ինքնիրացում, ձգտում, ինքնագնահատական, կորելացիա, ակմե։

Ինքնիրացման  նվիրված  աշխատությունների  թիվը  շատ  է,  սակայն  մեզ  չեն  հանդիպել  աշխատանքներ,  որոնք  նվիրված  են  հոգեբանի  մասնագիտական  կայացման  ճանապարհին  ձևավորվող  ինքնիրացման  կամ  զարգացման  տարբեր  փուլերում  ինքնիրացման  դրսևորման  հիմնական  տարբերություններին,  հոգեբան  ուսանողների,  մասնագետների  մոտ  առկա  ինքնիրացման  մակարդակի  և  ինքնագնահատականի  ուսումնասիրություններին։
   Այս  աշխատության  շրջանակներում,  որի  նպատակն  է`  բացահայտելու  ինքնիրացման  դինամիկան հոգեբանի մասնագիտական կայացման գործընթացում, ներկայացվել է  մեր կատարած վերոնշյալ ուսումնասիրությունների արդյունքները։
