ԱՌԵՎՏՐԻ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿՆԵՐՈՒՄԱՐԲԻՏՐԱԺԱՅԻՆ ՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ ՎԵՃԵՐԻ ԼՈՒԾՄԱՆ ԱՅԼԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ ՏԱՐԲԵՐԱԿ Տեսական  գրականության  մեջ  և  գործնականում  վաղուց  արդեն  հաստատվել  էայն  հանգամանքը,  որ  ի  տարբերություն  դատական  ընթացակարգի՝  արբիտրաժայինքննությունն  ունի  հարաբերական  մի  շարք  առավելություններ,  ուստիև  առավել  մեծկիրառելիություն է ստանում1։
 Միջազգային  մասնավոր  իրավունքի  ոլորտում  ներկայումս  դատական  քննությունն  իր  տեղը  զիջել  է  արբիտրաժային  քննությանը՝  որպես  առևտրային  վեճերըքննող առավել նախընտրելի տարբերակի։
  Սակայն միջազգային հանրային իրավունքի  ոլորտում  արբիտրաժային  քննությունը,  որպես  միջազգային  բազմակողմ  պայմանագրերի  մեկնաբանման  և  կիրառման  հետ  կապված  վեճերի  քննության  ընթացակարգ, առավել հազվադեպ է կիրառվում։
 Միջազգային  հանրային  իրավահարաբերությունների  ոլորտում  արբիտրաժայինքննությունը, որպես վեճերի լուծման այլընտրանքային տարբերակ, կիրառվում է նաևԱռևտրի համաշխարհային կազմակերպության (այսուհետ՝ ԱՀԿ) շրջանակներում։
 ԱՀԿ  շրջանակներում  արբիտրաժային  քննությանը  դիմելու  ընթացակարգը  նախատեսված  է  Վեճերի  կարգավորումը  ղեկավարող  կանոնների  և  ընթացակարգերիմասին համաձայնագրի (այսուհետ՝ Համաձայնագիր) 25-րդ հոդվածով։
 Սույն հոդվածի շրջանակներում կփորձենք պարզել ԱՀԿ շրջանակներում արբիտրաժային  քննության  առանձնահատկությունները,  ինչպես  նաև  այն  հանգամանքը՝արդյոք  ԱՀԿ  շրջանակներում  արբիտրաժային  քննությունն  իրականում  հանդե՞ս  էգալիս որպես վեճերի լուծման այլընտրանքային տարբերակ, թե՞ ո՛չ։
 Համաձայնագրի  25-րդ  հոդվածի  1-ին  մասի  համաձայն՝  ԱՀԿ  շրջանակներումարագ արբիտրաժային քննությունը, որպես վեճերի կարգավորման այլընտրանքայինեղանակ, կարող է թեթևացնել որոշակի տեսակի վեճերի լուծումը, որոնք վերաբերումեն երկու կողմերի կողմից հստակ սահմանված խնդիրներին2։
 Այսպիսով,  հիմք  ընդունելով  վերոգրյալ  դրույթը,  կարող  ենք  փաստել,  որ  Համաձայնագիրն  արբիտրաժային  քննությունը  դիտարկում  է  որպես  Քննախմբի  և  վերաքննիչ  մարմնի  կողմից  վեճերի  լուծման  ընթացակարգի  այլընտրանքային  տարբերակ։
 Վերոգրյալ  եզրահանգումից  բխում  է  հետևյալ  էական  հարցադրումը.  արդյո՞քհիշատակված հոդվածի բովանդակությունը հիմք ընդունելով՝ կարող ենք փաստել, որԱՀԿ շրջանակներում արբիտրաժային քննությունը իրավասու է կամ կարող է ամբողջ1  Տե՛ս  “How  far  can  arbitration  practice  as  an  alternative  dispute  resolution  within  the  WTO  go?”  (էլեկտրոնայինաղբյուր՝ www.SSRN-id1676749.pdf, դիտման վերջին ամսաթիվ՝ 08.04.2014 թ.)։
 2 Տե՛ս Article 25 - Expeditious arbitration within the WTO as an alternative means of dispute settlement can facilitatethe solution of certain disputes that concern issues that are clearly defined by both parties։
 ծավալով  փոխարինել  Քննախմբի  և  վերաքննիչ  մարմնի  կողմից  վեճերի  քննությանընթացակարգին, այսինքն՝ արդյո՞ք արբիտրաժային քննությունը ԱՀԿ-ում ողջ ծավալով հանդես է գալիս որպես վեճերի լուծման այլընտրանքային տարբերակ։
 Մինչ  վերոգրյալ  հարցադրմանը  անդրադառնալը  հարկ  ենք  համարում  անդրադառնալ Համաձայնագրի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասին, որտեղ օգտագործվում է «որոշակի  վեճերի  լուծում»  եզրույթը։
   Արդյո՞ք  այս  եզրույթի  օգտագործումը  հոդվածումնշանակում  է,  որ  արբիտրաժային  քննությանը  ենթակա  են  ԱՀԿ  իրավասության  մեջմտնող  բոլոր  առևտրային  վեճերը,  թե՞  վերոգրյալ  դրույթից  բխում  է,  որ  ԱՀԿ-ում  արբիտրաժային  քննությունը  կիրառվում  է  միայն  որոշակի  տեսակի  վեճերի  քննությանպարագայում։
 Նշված  հարցադրման  առաջացման  պատճառը  քննարկվող  դրույթի  ոչ  հստակձևակերպված լինելն է։
   Նման  ոչ  հստակ  ձևակերպման  արդյունքում  Համաձայնագրի25-րդ  հոդվածի  1-ին  մասը  կարող  է  մեկնաբանվել  միանգամից  երկու  տարբերակով։
 Առաջին՝  ցանկացած  առևտրային  վեճ  կարող  է  քննվել  արբիտրների  կողմից,  եթեկողմերը  արբիտրաժային  քննության  համաձայնագրում  հստակ  պայմանավորվել  ենայդ վեճի առաջացման համար հիմք հանդիսացած խնդիրների՝ արբիտրների կողմիցքննվելու  հնարավորության  մասին,  այսինքն՝  էականն  այն  է,  որ  կողմերն  իրենցարբիտրաժային  քննության  համաձայնագրում  հստակ  նշեն,  թե  կոնկրետ  ինչ  խնդրիշուրջ ծագած վեճն է իրավասու քննելու արբիտրաժը։
 Երկրորդ՝ քննարկվող հոդվածը կարող է մեկնաբանվել նաև հետևյալ կերպ. արբիտրաժային  քննությանը  ենթակա  են  միայն  առևտրային  վեճերի  որոշակի  տեսակներ, որոնք առանձին նախատեսված են Համաձայնագրի մյուս հոդվածներում, և այդվեճերից զատ որևէ այլ վեճ ԱՀԿ շրջանակներում ենթակա չէ արբիտրաժային քննության։
 Առավել  մանրամասն  վերլուծելով  քննարկվող  դրույթի  բովանդակությունը՝  ևսմեկ անգամ անդրադառնանք այդ դրույթում օգտագործված «որոշակի վեճեր» եզրույթին։
  Այս եզրույթի կիրառումը հոդվածում միանգամից բացառում է առաջին տարբերակում նշված մեկնաբանությունը, քանի որ հակառակ պարագայում հոդվածը պետքէ շարադրված լիներ հետևյալ կերպ. կարող է թեթևացնել այն տեսակի վեճերի լուծումը, որոնք վերաբերում են երկու կողմերի կողմից հստակ սահմանված խնդիրներին1։
 Այսինքն, առաջին տարբերակի  «որոշակի-/certain» բառերը պետք է  բնագրում նշվածչլինեին,  որպեսզի  կարողանայինք  պնդել,  որ  ԱՀԿ  իրավասության  ներքո  գտնվողցանկացած վեճ կարող է քննվել արբիտրաժի կողմից։
 Հետևաբար  առավել  իրավաչափ  և  տրամաբանական  է  դառնում  երկրորդ  տարբերակը, այն է՝ արբիտրաժային քննության ենթակա են միայն այն վեճերը, որոնք նախատեսված են Վեճերի կարգավորումը ղեկավարող կանոնների և ընթացակարգերիմասին համաձայնագրով կամ ԱՀԿ մյուս համաձայնագրերով։
 Սակայն  այստեղ  մեկ  այլ  հարց  է  առաջանում.  ո՞ր  տեսակի  վեճերն  են,  որ  ԱՀԿշրջանակներում ենթակա են արբիտրաժային քննության։
 Համաձայնագրում  առանձին  հոդված,  որը  հստակ  և  համապարփակ  կերպովկսահմաներ,  թե  վեճերի  տեսակներից,  որոնք  կարող  են  կարգավորվել  նաև  արբիտրաժային քննության միջոցով, գոյություն չունի, սակայն համաձայնագրի մի շարք հոդվածների  ուսումնասիրության  ընթացքում  կարող  ենք  փաստել,  որ  համաձայնագրիշրջանակներում երկու տեսակի վեճեր կարող են քննվել նաև արբիտրաժային քննության ընթացակարգով։
  Այսպես, Համաձայնագրի՝ Վեճերը քննող մարմնի առաջարկությունների  և  որոշումների  կատարման  նկատմամբ  հսկողության  կարգը  սահմանող21-րդ  հոդվածը  նշում  է,  որ  եթե  կայացված  առաջարկությունների  և  որոշումներիանհապաղ  կատարումը  հնարավոր  չէ,  ապա  շահագրգիռ  անդամը  պետք  է  ունենաայն կատարելու համար ողջամիտ ժամկետ։
 Նույն հոդվածը սահմանում է նաև, թե որն է ողջամիտ ժամկետը։
  Այսպես, ողջամիտ ժամկետ է՝ 1.  Համապատասխան  շահագրգիռ  անդամ-պետության  կողմից  առաջարկվածժամկետը, որը հաստատվել է Վեճերը քննող մարմնի կողմից կամ առանց այդմարմնի հաստատման։
 2.  Այն  ժամկետը,  որը  համապատասխան  առաջարկությունների  և  որոշումներիընդունումից  հետո  45  օրվա  ընթացքում  երկկողմանի  համաձայնեցրել  ենկողմերը կամ այդպիսի համաձայնության բացակայության դեպքում։
 3.  Այն ժամկետը, որը սահմանվել է առաջարկությունների և որոշումների ընդունումից 90 օրվա ընթացքում պարտադիր արբիտրաժի կողմից։
 Այսպիսով,  վերոգրյալի  հիման  վրա  կարող  ենք  փաստել,  որ  կողմերը  կարող  ենդիմել  արբիտրաժային  քննությանը,  եթե,  օրինակ՝  չեն  կարողանում  սահմանել  առաջարկների և որոշումների կատարման համար անհրաժեշտ ողջամիտ ժամկետ1։
 Անդամ-պետությունների միջև վեճերի երկրորդ  տեսակը, որի քննումը Համաձայնագիրը  հնարավորություն  է  տալիս  հանձնելու  արբիտրաժի  քննությանը,  կախված  էկասեցված  պարտավորությունների  մակարդակից  կամ  բնույթից։
   Այսպես,  Համաձայնագրի  22-րդ  հոդվածի  6-րդ  մասի  համաձայն,  եթե  անդամը  առարկում  է  կիրառվածկասեցումների մակարդակի դեմ կամ նշում, որ նման կասեցումները կիրառելիս հաշվի չեն առնվել նույն հոդվածի 3-րդ մասում նշված սկզբունքները կամ ընթացակարգը,ապա այդ խնդիրը կարող է ուղղորդվել դեպի արբիտրաժ։
 Բացի վերոգրյալ երկու դեպքերից՝ Համաձայնագիրը չի նախատեսում վեճի որևէայլ տեսակ, որի քննությունը ևս կարող է հանձնվել արբիտրաժի քննությանը, հետևաբար,  հիմք  ընդունելով  վերոշարադրյալը,  կարող  ենք  փաստել,  որ  ԱՀԿ  շրջանակներում  արբիտրաժային  քննության  ընթացակարգով  ներկայումս  կարող  են  քննվել  միայն երկու տեսակի վեճեր. առաջինը՝ կապված ընդունված առաջարկությունների կամորոշումների կատարման համար պահանջվող ողջամիտ ժամկետի սահմանման հետ,իսկ երկրորդը՝ կասեցված պարտավորությունների մակարդակի կամ բնույթի հետ։
 Այսպիսով,  նման  պայմաններում,  երբ  ԱՀԿ  շրջանակներում  արբիտրաժի  կողմիցկարող են քննվել միայն երկու տեսակի վեճեր, որոնք առաջանում են արդեն իսկ հիմնական  առևտրային  վեճի  կարգավորումից  հետո,  արդյոք  կարո՞ղ  ենք  պնդել,  որ  արբիտրաժային  քննությունը  ԱՀԿ  շրջանակներում  վեճերի  կարգավորման  այլընտրանքային եղանակ է։
 Երբ նշում ենք որևէ երևույթի՝ որպես այլընտրանք լինելու հանգամանքի մասին,հասկանում ենք, որ այդ երևույթն իր ամբողջ ծավալով կարող է փոխարինել մեկ այլերևույթի։
  Այս պարագայում արբիտրաժային քննությունը ԱՀԿ-ում վեճերի քննությանընթացքում  չի  փոխարինում  Քննախմբին  կամ  վերաքննիչ  մարմնին,  չի  ծառայում  որպես  վերջիններիս  այլընտրանք,  քանի  որ  այն  կիրառվում  է  միայն  վերջիններիս  կողմից  հիմնական  առևտրային  վեճի  կարգավորման  ընթացքում  ընդունված  համապատասխան  ակտերի  կիրառման  ընթացքում  ծագող  վեճերը  կարգավորելու  համար։
 Այսպիսով,  ԱՀԿ  շրջանակներում  առևտրային  հիմնական  վեճը  ներկայումս  չի  կարողլուծվել  արբիտրաժային  քննության  ընթացակարգով,  և  միայն  այդ  հիմնական  վեճիցածանցվող  անհամաձայնությունները,  վեճերն  են  ենթակա  արբիտրաժային  քննության։
 1 Տե՛ս “A Handbook on the WTO dispute settlement system”, Cambridge, 2004, էջ 95։
 ԱՀԿ  պաշտոնական  կայքում  տեղադրված  վերլուծություններում  անդրադարձ  էկատարվել  վերը  շարադրված  հարցադրմանը՝  հստակ  նշելով,  որ  արբիտրաժայինքննությունը  ԱՀԿ  շրջանակներում  չի  կիրառվում  որպես  Քննախմբի  կամ  վերաքննիչմարմնի  կողմից  վեճերի  քննության  ընթացակարգի  այլընտրանք։
   Այն  գործածվում  էարդեն իսկ վեճերը քննող երկու վերոգրյալ մարմինների կողմից ընդունված որոշումների կիրառման փուլում1։
 Հետևաբար  հիմք  ընդունելով  վերը  նշվածը,  ինչպես  նաև  ԱՀԿ-ում  ձևավորվածպրակտիկան, գտնում ենք, որ թեև Համաձայնագրի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասն արբիտրաժային  քննությունը  դիտարկում  է  որպես  որոշակի  վեճերի  կարգավորման  այլընտրանքային  եղանակ,  սակայն  իրականում  արբիտրաժը  ԱՀԿ  շրջանակներում  չիկարող դիտարկվել որպես վեճերի լուծման այլընտրանքային տարբերակ, ավելին՝ այնիր բնույթով հանդես է գալիս որպես որոշումների կամ առաջարկությունների կիրառման փուլում վեճերի քննության առանձին և ինքնուրույն ընթացակարգ։
 Պետք  չէ  արբիտրաժային  քննությունը  դիտարկել  նաև  որպես  ԱՀԿ-ում  վեճերըքննող մյուս մարմիններին օժանդակող ընթացակարգ, քանի, որ ըստ էության, Համաձայնագրում  նշված  երկու  տեսակի  վեճերի  քննության  ընթացքում  արբիտրաժայինքննությունը հանդես է գալիս որպես ինքնուրույն ընթացակարգ։
 Այսպիսով,  ընդհանրացնելով  վերոգրյալը,  գտնում  ենք,  որ  ԱՀԿ  շրջանակներումարբիտրաժային  քննությունն  առանձին  տեսակի  վեճերի  քննության  ինքնուրույն  ընթացակարգ  է,  որը  գործում  է  Քննախմբերից  և  Վերաքննիչ  մարմնից  անկախ՝  նպատակ հետապնդելով կանխել կամ կարգավորել առաջարկությունների կամ որոշումների  կատարման  ընթացքում  ծագող  վեճերը։
   Ընդ  որում,  արբիտրաժային  քննությունըդիտարկելով  որպես  վեճերի  քննության  ինքնուրույն  ընթացակարգ՝  ցանկանում  ենքընդգծել, որ Համաձայնագրի հոդվածների վերլուծությունը հիմք է տալիս պնդելու, որարբիտրաժային  քննությունը  ԱՀԿ  շրջանակներում  օժտված  է  բավականին  լայնանկախությամբ։
 Այսպես,  Համաձայնագրի  25-րդ  հոդվածի  2-րդ  մասի  համաձայն,  արբիտրաժինդիմելու  հանգամանքը  պետք  է  հանդիսանա  կողմերի  բազմակողմ  համաձայնագրիառարկա,  որտեղ  պետք  է  համաձայնեցվի  արբիտրաժային  քննության  ընթացակարգը։
  Ընդ որում, արբիտրաժին դիմելու համաձայնագրի վերաբերյալ պետք է տեղեկացվեն  բոլոր  անդամները՝  արբիտրաժային  քննության  փաստացի  սկսվելուց  բավականառաջ, որպեսզի շահագրգիռ կողմերը ցանկության դեպքում կարողանան մասնակցելայդ քննությանը2։
 Համաձայնագիրը  պահանջում  է  անդամ-պետություններից,  որպեսզի  Վեճերըկարգավորող  մարմինը  պարտադիր  կերպով  ծանուցվի  արբիտրաժային  քննությանմասին կողմերի ստորագրած  Համաձայնագրի մասին, սակայն դրա հետ մեկտեղ Համաձայնագիրը չի պահանջում, որպեսզի կողմերի՝ արբիտրաժային քննությանը  դիմելու  վերաբերյալ  Համաձայնագիրը  հաստատվի  ԱՀԿ  համապատասխան  մարմիններիկողմից, ավելին՝ ԱՀԿ համապատասխան մարմինները կողմերի այդ Համաձայնագիրըվերացնելու իրավասություն նույնիսկ չունեն։
 “United  States  –  Section  110(5)  of  the  US  Copyright  Act”  գործով  09.11.2011  թ.արբիտրի  կայացրած  թիվ  WT/DS160/ARB25/1  որոշումը3  վերը  նշված  հիմնախնդրին1  Տե՛ս  “ArbitrationpursuanttoArticle  25  oftheDSU”  (էլեկտրոնային  աղբյուր՝  http։
 //www.wto.org/english/tratop_e/dispu_e/disp_settlement_cbt_e/c8s2p1_e.htm, դիտման վերջին ամսաթիվ 10.04.2014 թ.)։
 2  Տե՛ս  Смбатян  А.,  Международные  торговые  споры  в  ГАТТ/ВТО։
   избранные  решения  (1952-2005  гг.),Москва, 2006, էջ 33։
 3  Սույն  գործը  առաջինն  է  եղել  ԱՀԿ  ստեղծումից  հետո,  երբ  ԱՀԿ  շրջանակներում  25-րդ  հոդվածի  հիմանվրա անդամները դիմել են արբիտրաժին։
 անդրադարձել  է՝  նշելով  հետևյալը.  «Այս  վեճի  կողմերը  պետք  է  միայն  տեղյակ  պահեին  Վեճերը  կարգավորող  մարմնին  արբիտրաժին  դիմելու  մասին։
   Ոչ  մի  որոշում  չիպահանջվում Վեճերը կարգավորող մարմնից, որպեսզի գործը 25-րդ հոդվածի հիմանվրա  հանձնվի  արբիտրաժին։
   Բազմակողմ  վերահսկողության  բացակայությունը  այսդրույթի նկատմամբ, պարտավորեցնում է արբիտրներին անձամբ ապահովել դա ԱՀԿհամակարգը ղեկավարող կանոններին և սկզբունքներին համապատասխան։
  Ինչպեսնշել  է  Վերաքննիչ  մարմինը  “United  States  –  Anti-Dumping”  գործով  կայացրած  թիվ191623  որոշմամբ,  լայնորեն  կիրառվող  կանոն  է,  որ  միջազգային  ատյանը  ինքն  էիրավասու  որոշելու  իր  սեփական  իրավասության  հարցը՝  սեփական  նախաձեռնությամբ։
  Արբիտրները վստահ են, որ այս սկզբունքը կարող է կիրառվել նաև արբիտրաժային մարմնի համար»1։
 Այսպիսով, հստակ ընդգծվեց, որ արբիտրաժի իրավասության շրջանակները որոշելու հարցում ներկայումս Վեճերը կարգավորող մարմինը որևէ լիազորություն չունի,և  յուրաքանչյուր  կոնկրետ  գործով  արբիտրներն  իրենք  են  անձամբ  պարտավորվումանդրադառնալ իրենց իրավասության հարցին։
 Սակայն  այս  պարագայում  բավականին  էական  հարց  է  առաջանում,  թե  ինչպեսպետք է վարվի ԱՀԿ-ն՝ ի դեմս իր համապատասխան մարմինների, եթե գտնում է, որայն հարցը, որի վերաբերյալ կողմերը կայացրել են արբիտրաժային քննությանը դիմելու վերաբերյալ Համաձայնագիր, դուրս է արբիտրաժային քննության շրջանակներից։
 Բարձրացված հարցը Համաձայնագրի շրջանակներում կարգավորված չէ, ինչը բավականին  լուրջ  խնդիր  է,  թեև  մինչ  օրս  ԱՀԿ  Քննախմբի,  վերաքննիչ  մարմնի  և  արբիտրաժի  միջև  լիազորությունների  շրջանակի  հետ  կապված  խնդիրներ  չեն  առաջացել,սակայն նմանատիպ խնդրի առաջացումը հետագայում բացառված չէ։
  Կարող է առաջանալ այնպիսի իրավիճակ, երբ անդամ-պետությունները արբիտրաժային քննությանը դիմելու  Համաձայնագրի հիման վրա արբիտրաժի քննությանը հանձնեն այնպիսիվեճ,  որն  ԱՀԿ  շրջանակներում  գործող  արբիտրաժային  քննության  սահմաններիցդուրս  է։
   Այս  պարագայում  Վեճերը  կարգավորող  մարմինը  Համաձայնագիրը  վերացնելու որևէ լիազորություն չունի։
 Այսպիսով,  ակնհայտ  է,  որ  Համաձայնագրի  շրջանակներում  առկա  է  իրավականբաց, ինչը պահանջում է հստակ կարգավորում իրավական մակարդակում։
 Բարձրացված հիմնախնդրի կապակցությամբ գտնում ենք, որ անհրաժեշտ է կատարել լրացում Համաձայնագրում՝ հստակ նշելով, որ արբիտրաժային քննության վերաբերյալ  կողմերի  Համաձայնագիրը  պետք  է  անպայման  հաստատվի  Վեճերը  կարգավորող մարմնի կողմից, ինչից հետո միայն կարող է սկսվել արբիտրաժային քննությունը։
   Այս  լրացումը  հնարավորություն  կտա  Վեճերը  կարգավորող  մարմնին՝  վերահսկելու արբիտրաժային քննության կազմակերպման իրավաչափությունը և չհաստատելու այն համաձայնագրերը, որոնք հակասում են Համաձայնագրի դրույթներին։
 Անդրադառնալով  արբիտրաժային  քննության  ինքնուրույն  և  անկախ  բնույթին՝անդրադառնանք նաև արբիտրաժի վճիռների ինքնուրույնության խնդրին։
 Համաձայնագրի  նույն  25-րդ  հոդվածը  սահմանում  է,  որ  արբիտրաժի  վճիռըպետք  է  համապատասխանի  ԱՀԿ  շրջանակներում  գործող  համաձայնագրերին  ևչպետք  է  վերացնի  կամ  արժեզրկի  այդ  համաձայնագրերի  հիման  վրա  անդամներիցորևէ  մեկին  տրված  առավելությունը  կամ  խոչընդոտի  այդ  համաձայնագրերի  առարկա հանդիսացող երևույթների ձեռքբերմանը։
 1  Տե՛ս  “United  States  –  Section  110(5)  of  the  US  Copyright  Act  –  Recourse  to  Arbitration  under  Article  25  of  theDSU” (էլեկտրոնային աղբյուր՝ www.160ARB25-1.pdf, դիտման վերջին ամսաթիվ 10.04.2014 թ.)։
 Սակայն  նույն  Համաձայնագիրը  որևէ  դրույթ  չի  պարունակում  այն  մասին,  թեինչպես  կամ  որ  մարմինն  է  վերահսկելու  արբիտրաժի  վճիռների,  որոշումների՝  ԱՀԿհամաձայնագրերի  համապատասխանության  հարցը,  հատկապես  այն  պարագայում,երբ արբիտրաժի որոշումները բողոքարկման ենթակա չեն, ավելին՝ այդ որոշումներընույնիսկ  ենթակա  չեն  հաստատման  Քննախմբի  կամ  վերաքննիչ  մարմնի  կողմից։
 Այսինքն, Համաձայնագրի շրջանակներում նախատեսված չէ ԱՀԿ համաձայնագրերինհակասող  արբիտրների  որոշումները  վերացնելու  հնարավորության  մասին  մեխանիզմ։
   Հետևաբար  կարող  ենք  փաստել,  որ  ԱՀԿ  շրջանակներում  ինքնուրույնությամբև անկախությամբ օժտված են նաև արբիտրների որոշումները։
 Միաժամանակ  նշենք,  որ  արբիտրների  որոշումների  նկատմամբ  համապատասխան  վերահսկողության  և  ներազդման  մեխանիզմների  բացակայության  պայմաններում բավականին բարդ իրավիճակ կարող է ստեղծվել ԱՀԿ շրջանակներում, քանի որհնարավոր է, որ արբիտրների կողմից ընդունվի որոշում, որը հակասի ԱՀԿ շրջանակներում գործող համաձայնագրերին, և այդ պարագայում ուղղակի պարզ չէ, թե ինչ միջոցներ պետք է ձեռնարկեն անդամ-պետությունները և ԱՀԿ-ն այդ խնդրի վերացմանկապակցությամբ։
  Այդ իսկ պատճառով գտնում ենք, որ անհրաժեշտ է Համաձայնագրի  շրջանակներում  նախատեսել  Վեճերը  կարգավորող  մարմնի  իրավասությունը՝արագացված  ընթացակարգով  արբիտրների  որոշումները  հաստատելու  համար, ինչիընթացքում  հակասող  որոշումները  ուղղակի  չեն  հաստատվի  Վեճերը  կարգավորողմարմնի կողմից։
 Այսպիսով,  ընդհանրացնելով  մեր  ուսումնասիրությունը,  կարող  ենք  փաստել,  որԱՀԿ  արբիտրաժային  քննությունը  էականորեն  տարբերվում  է  մեզ  քաջածանոթ  արբիտրաժային քննության ընթացակարգից, մասնավորապես՝ արբիտրները իրավասուչեն  քննելու  ԱՀԿ  համաձայնագրերի  կիրառման  ընթացքում  ծագող  ցանկացած  առևտրային  վեճ։
   Ավելին,  անդրադառնալով  ԱՀԿ  արբիտրաժային  քննության  ընթացակարգին,  կարող  ենք  փաստել,  որ  արբիտրաժային  քննության  ընթացակարգը  բավարար կերպով կարգավորում չի ստացել Վեճերի կարգավորումը ղեկավարող կանոնների և ընթացակարգերի մասին համաձայնագրում, ինչը գործնականում կարող է առաջացնել  բավականին  լուրջ  խնդիրներ։
   Հետևաբար  գտնում  ենք,  որ  ԱՀԿ  շրջանակներում  արբիտրաժային  քննությանը  դիմելու  ոչ  հաճախակի  լինելը  պայմանավորված  էնախ և առաջ իրավական հստակ ձևակերպումների բացակայությամբ, որոշակի հարցերի  կարգավորված  չլինելով։
   Անդամ-պետությունները  նման  իրավական  անհստակության  պայմաններում  հաճախ  ուղղակի  չեն  պատկերացնում  արբիտրաժայինքննության ընթացակարգը, լիազորությունների շրջանակը։
 Անի ԱթանեսյանԱՌԵՎՏՐԻ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿՆԵՐՈՒՄԱՐԲԻՏՐԱԺԱՅԻՆ ՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ ՎԵՃԵՐԻ ԼՈՒԾՄԱՆ ԱՅԼԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ ՏԱՐԲԵՐԱԿԲանալի բառեր՝ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն, Վեճերի կարգավորումըղեկավարող կանոնների և ընթացակարգերի մասին համաձայնագիր, արբիտրաժային քննություն, վեճերի լուծման այլընտրանքային տարբերակ։

Սույն աշխատանքը նվիրված է Առևտրի Համաշխարհային կազմակերպությունում արբիտրաժային քննության՝ որպես վեճերի լուծման այլընտրանքային տարբերակի առանձնահատկությունների  բացահայտմանը։
   Աշխատանքի  ընթացքում  իրավական,  տեսական  և  գործնական  հետազոտությունների  արդյունքում  հանգել  ենք  այն  եզրահանգման,  որ  ԱՀԿ  շրջանակներում  կիրառվող  արբիտրաժային  քննությունը  իրենից  ներկայացնում  է  վեճերի  քննության  ինքնուրույն եղանակ, սակայն հստակ իրավական կարգավորման չի ենթարկվել, ինչը գործնականում  այդ եղանակը առավել հաճախ կիրառելու համար դժվարություններ է առաջացնում։
