Հայտնի գրող Գուրգեն Խանջյանի բազմաժանր աշխատանքը երկար ժամանակ գրավել է հայ ժամանակակից գրականագետների ուշադրությունը: Ս. Սարինյան [14, էջ 308-318], Դ. Գասպարյան [4, էջ 365-376],.. Ավետիսյան [3, էջ. 191-202],. Քալանթարյան [16, էջ 137-160], Ա.Ավանեսյան [2], Ս.Մարգարյան [12, էջ 180-189, 207-218], Հ.Սարիբեկյան [13, էջ 322-327], Ս. Աբրահամյան [1] և ուրիշներ:  Հանրապետական ​​գիտական-գրական մամուլում [7,8,9,10] մենք տպագրեցինք մի քանի հոդվածներ գրողի պիեսների մասին: Այս հոդվածում մենք մեր ուշադրությունը կենտրոնացրել ենք Գ. Խանջյանի նոր պիեսների հավաքածուի [6] որոշ գործերում հեղինակների յուրահատուկ գեղարվեստական ​​մոտեցումները պիեսների գեղարվեստական ​​համակարգում ազգային կյանքի խնդիրները վերակենդանացնելու վերաբերյալ:  Modernամանակակից թեմաներով պիեսներում դրամատուրգը մոտեցել է իրականությունը պատկերելու իրատեսական սկզբունքներին: Իսկ որոշ ներկայացումներում հերոսներ ստեղծելու էքզիստենցիալ և հոգեվերլուծական ձևերը բացահայտում են դերասանների բնավորության եզակի կողմերը:  Բացի այդ, ժամանակակից թեմայով պիեսները հարուստ են կենսական բովանդակությամբ, մարդկային նոր և բարդ փոխհարաբերություններով, կերպարները հաճախ մարմնավորվում են որպես տիպիկ կերպարներ, որոնք անհատականացվում են իրենց հոգեբանության, կյանքի փորձի, ճակատագրերի, խոսքի լեզվական և ոճական հատկությունների միջոցով:  Իրական մարդկանց իրենց խոսքերով նկարագրելիս Գ.Խանջյանի բարձր վարպետությունը ապացուցում է, որ նա լավ է ուսումնասիրել իր հերոսների նախատիպերը:  Եթե ​​դրանցից մի քանիսը բնորոշ չեն, ապա հեղինակը կարողացել է տեսնել սոցիալական սոցիալական վիճակում գտնվող մարդկանց բնավորության բնութագրական հատկությունները. Գործողություններ, որոնք նրանց դարձրել են իրական և համոզիչ, «հնարավոր» և «հավանական», ինչպես, ըստ Արիստոտելի , պետք է լինի գրական կերպարը: ընդհանուր առմամբ [4, էջ 163-164]: Իհարկե, որոշակի կապեր կան գրողի գեղարվեստական ​​«պիեսների» միջեւ:   Գրականագետ.. Ավետիսյանը, օրինակ, նկարագրելով գրողի արձակի հիմնական առանձնահատկությունը, գրում է.  Սա հայտնի արձակագիր Գուրգեն Խանջյանի ստեղծագործությունների կենսական, բայց ոչ կենսուրախ իրականությունն է, որն արտացոլվել է նրա գրեթե բոլոր ստեղծագործություններում ¦ [3, p. 191]:   Հաճախ հանդիպենք գրողի արձակին բնորոշ նման իրողության պատկերացմանը նրա պիեսների գեղարվեստական ​​միջավայրում:   Այնուամենայնիվ, որոշ պիեսներում հեղինակը ներարկում է լավատես, կենսատու հոսանք:   Կյանքի դժվարություններին դիմակայելու համար կան կերպարներ, որոնք հակված են ապրել ավանդական և նորմալ մարդկային կյանքով:  Ուստի, Գ. Կյանքն ավելի գունեղ է Խանջյանի պիեսների գեղարվեստական ​​ոլորտում:   Հույս չդնելով պետական ​​նախաձեռնությունների վրա ՝ հեղինակը ցույց է տալիս, որ կյանքի դաժան իրողությունների պայմաններում գոնե որոշ անհատներ փորձում են հոգ տանել ուրիշների մասին, և երիտասարդներից մեկը վերափոխվում է սիրո զգացմունքի ազդեցության տակ: Վերոհիշյալ գաղափարների տեսանկյունից դիտարկենք «Որբ ընտանիքը», «Այս տունը ուրիշ տուն էր», «Խելագարի պարը», «Վրացական պոեզիան» պիեսները:  Սկսենք առաջինից:   Դրամատուրգն իր յուրահատկությամբ, անդրադառնալով նոր ժամանակների համար բնորոշ սոցիալական բևեռացման երեւույթներին, հաճախ իր պիեսներում պատկերում է հասարակության ցածր մակարդակում հայտնված մարդկանց և մուրացկանությամբ իրենց գոյությունը պահում:  Այդպիսին են «Որբերի ընտանիքը» ներկայացման գրեթե բոլոր հերոսները, բացառությամբ Հարութի, և բոլորի համար ընդհանուր հայտարարն այն է, որ այս պահին, անկախ տարիքից, նրանք որբ են:  Ըստ դրամատուրգի, Հարութի խնդրանքով իր տանը հավաքվում են մուրացկաններ Օհան, Քնար, ութսուն տարեկան Իսկուհի, մարմնավաճառ Աստղիկը և վերջապես փոքրիկ Նորիկը:  Հարութը պարզաբանում է իրավիճակի անսովորությունը:  Նա շինարար է, լավ է վաստակում, բայց չունի ընտանիք և իր ներքին պահանջով ՝ իր հոգու թելադրանքով, նա ցանկանում է իր տանը ունենալ նոր ընտանիք ՝ հայկական, ավանդական ընտանիքի բոլոր անդամներով ( հայր, մայր, տատիկ, կին, երեխա):  Դրամատուրգը ենթավերնագրով ընդգծեց ներկայացման ժանրային առանձնահատկությունը, որ այն «դրամատիկ կատակերգություն է»:  Կատակերգությունն այստեղ այն է, որ մարդիկ, ովքեր նախկինում ունեցել են տարբեր ճակատագրեր ՝ իրենց տարիքի և հանգամանքների բերումով, հայտնվել են նույն հարկի տակ միայն Հարութի ցանկությամբ, ինչը, չնայած անսովորությանը, ի վերջո ցանկալի է դառնում նաև նրանց համար:  Սակայն նրանք տարբերություններ ունեին, Օհանն անգամ ենթադրում է, որ ինքը գնչուական ծագում ունի:   Քնարը օպերային երգչուհի էր, Աստղիկը մարմնավաճառությամբ էր զբաղվում ՝ վաճառվելով իր սիրած տղամարդու կողմից:  Իսկուհին ուսուցիչ էր, նա երկու անգամ ամուսնացած էր, բայց այժմ նա միայնակ է:  Նման անցյալ ունեցող մարդկանց համակեցության փորձը, նրանց անձնական, առօրյա, սովորական նախասիրությունները չեն կարող կատակների, հումորի, հեգնանքի տեղիք չտալ:  Ներկայացման մեջ հեղինակը ներկայացրեց երգիծանքը հերոսների խոսքերով, երկխոսությամբ և առօրյա մերկությամբ: Քանի որ պիեսը կառուցվում է ըստ Գ. Խանջյանի, քանի որ նա գտնվում է ընդհանուր առմամբ ժամանակակից դրամատուրգիային բնորոշ իրավիճակում, դրաման դրանում արտահայտվում է հերոսներով հագեցած երկխոսությունների միջոցով:  Վերոնշյալ դերասանների պատմությունները բացահայտում են որբերի և զրկված հարազատների կյանքի դրամատիկ հետևանքները:   Բացի այդ, նրանց ճակատագրերի շնորհիվ տեսանելի են դառնում ժամանակակից իրականության աղետալի հետևանքները, Հայաստանում անկախության վաղ շրջանի տնտեսության փլուզումը շնորհալի մարդկանց ճակատագրերում:  Հիմնականում հենց մեր երկրի համար այդ դժվար տարիներին է, որ վերոհիշյալ մարդիկ շեղվում են իրենց քիչ թե շատ նորմալ կյանքի ուղուց, հայտնվում կյանքի հատակում, դառնում մուրացկաններ, մարմնավաճառներ, անօթեւաններ:  Ինչ? Հեղինակը, իր էքզիստենցիալ աշխարհայացքի նախասիրությունների շնորհիվ, յուրաքանչյուրին կյանքի այս շրջանում բերում է եզակի սահմանային իրավիճակի, որի ընթացքում նա բացահայտում է դրանց էության մի շարք ասպեկտներ: Դրամատիկան կատակերգության հետ միահյուսված է այն պահից, երբ Հարութը նրանց հայտնում է իր մտադրության մասին:   Մարդիկ, որոնք հիմնված են ազգային ավանդույթների, ընտանեկան բնականոն կյանքի վրա, հիպոթետիկորեն, ենթադրաբար ընդունելի են համարում առաջարկը, փորձում են մտնել իրենց դերերի մեջ:  Իհարկե, մարդը ձգտում է կայունություն ստեղծել իր կյանքում, հասնել որոշակի հարաբերական ներդաշնակության:  Հարութը փորձում է նման ներդաշնակություն ստեղծել:  Կերպարների միջեւ ակնհայտ դրամատիկ բախում չկա:  Բայց առաջարկը միանգամից ընդունելը հեշտ չէ, քանի որ նրանցից յուրաքանչյուրը, սակայն, իր կյանքի ընթացքում անցել է տարբեր ուղիներ:   Քնարի և Օհանի մուրացկանների կյանքը նույնիսկ առաջացրել է անհատական ​​ազատության եզակի զգացողություն. նրանք նույնիսկ կարծում են, որ ընտանեկան պարտականությունները կարող են սահմանափակել իրենց նախկին ազատությունը: Եվ Աստղիկը, հաշվի առնելով իր անցյալի ծանր փորձը, սիրով մտածում է, որ ինքը երեխա չի ունենա, նա դժգոհ կդարձնի Հարութին, ուզում է հրաժարվել նրա հետ ամուսնանալու առաջարկից:  Իսկուհին ամենատարեցն է. Հարութի առաջարկած դերում նա փորձում է հոգ տանել բոլորի մասին `բնավորության ուժեղ հատկություններ ունեցող ընտանիքի տատիկին բնորոշ պահվածքով:   Ինչ? Հեղինակը աստիճանաբար համակրանք է առաջացնում բոլոր գլխավոր հերոսների նկատմամբ:  Համախմբման նման փորձը, համենայն դեպս, անկայուն է թվում, ինչը դրամատիկ լարվածությունը պահում է մինչև վերջ:  Դեռ թվում է, որ ինչ-որ դրդապատճառ, ինչ-որ պատճառ կարող է հեշտությամբ խաթարել նրանց պայմանական միասնությունը:  Այստեղ արժե հիշեցնել LZ- ին: Հաջորդ դիտարկումը Սուրմելյանի հետ. «Եվ հակառակորդ ուժերի բախման մեջ մենք հաճախ ավելի դրամատիկ արդյունքի ենք հասնում, երբ ընթերցողի համակրանքը գրեթե հավասարապես բաշխվում է հակամարտող կողմերի միջև», նրանց վերաբերվում են գրեթե հավասար:  Ընթերցողը նույնպես համոզված չէ ՝ կաջակցի՞ թեման ՝ «երկու կողմերն էլ հավակնում են իր համակրանքին» [15, p. 153]:   Այս ներկայացման մեջ, իհարկե, հակամարտող կողմեր ​​չկան, նրանցից յուրաքանչյուրը, ինքնորոշվելով, կարող է ներգրավվել համեմատաբար ներդաշնակ հարաբերությունների մեջ:  Պարզապես նրանց որոշ հերոսների համատեղելիության կամ անհամատեղելիության երկընտրանքը դրամատիկ լարվածություն է պահպանում խաղի ընթացքում: Դրամայի և կատակերգության միահյուսման արդյունքում ստեղծված գեղարվեստական ​​միջավայրում թատրոնում պատկերված ձիով ընտանիք ստեղծելու Հարութի երազանքի իրականացումը ավարտվում է փոքրիկ, որբացած Նոր տարին նշելու արարողության դրվագով:  Առաջարկվող թեմայի նման լուծումը հեղինակի բարի ցանկության արտահայտությունն է:  Դրամատուրգը փորձում է ապացուցել, որ ընտանիքը չի ստեղծվում միայն կենսաբանական, արյան կապերով:  Ընտանիք ունենալու դարավոր ավանդույթը `կյանքի փորձություններին և նեղություններին դիմակայելու համար, և ընտանիքի անդամներին բնորոշ կապանքների մեջ լինելու ներքին անհրաժեշտությունը բացառիկ արժեք են անհատի, հատկապես հայի համար:  Հետբարդությունը պետք է պահպանվի նույնիսկ պիեսում պատկերված տարբերակում, կամ պետք է ընդունենք ակնհայտ փաստը, որ ներկայացման մեջ ներկայացված «ընտանիքը», իհարկե, ներքին անկայունության նախադրյալներ ունի: Այնուամենայնիվ, անկայունության նախադրյալներ կարելի է գտնել նաև նորմալ ընտանիքներում:  Երկու դեպքում էլ պարզապես անհրաժեշտ է, որ ընտանիքի բոլոր անդամները անձնական ջանք գործադրեն իրենց հարազատների հետ սերտ հարաբերություններ պահպանելու համար: Գ.Խանջյանը բացահայտում է մարդկային հարաբերությունների բարդությունները և անհատների հոգեբանական բարդույթները մեր իրականության մեջ `օգտագործելով թատերական և գրական հնարքներ, հատկապես գեղարվեստորեն ապամոնտաժելով և ներկայացնելով ընտանիքի սովորական անդամների միահյուսված հարաբերությունների հանգույցները:  Պետական-հասարակական կարգի, տնտեսական դժվարությունների և հանրապետությունում անկախության տարիներին հաստատված նախկին ազգային կարգավիճակի հարաբերական կայունության անկման պայմաններում առաջացած միջավայրում հայ ընտանիքներում տեղի են ունենում նոր նկատելի փոփոխություններ:  Մասնավորապես, ավելանում է արտագնա աշխատանքի (կամ ընդմիշտ) մեկնողների թիվը, և ի հայտ են գալիս հայ ընտանիքի անդամների ճակատագրերի նոր վարկածներ, ինչպես նաև գրական նոր տեսակներ:  Այս տեսանկյունից ուշագրավ է «Էստանն ուրիշ տուն էր» պիեսը:   Օգտագործելով Հայկի ենթագիտակցության կենտրոնական պատկերը, օգտագործելով հիշողությունը, ֆանտազիան և առասպելական տարրերը, այստեղ ներկայացվում է անկախության շրջանի հայ ընտանիքի անդամների ճակատագիրը ՝ հեղինակի հնարամտությամբ և դրամատիկ խոսք կառուցելու պատկերներով:   Հայկի և նրա մահացած հարազատների ընդունակ երկխոսությունները բացահայտում են նրանց անցյալը, մարդկային հարաբերությունների էությունը, բարոյահոգեբանական նկարագիրը, արյան հարազատների հուզական-հուզական, բնազդային, անգիտակից գիտակցված ընկալումները:   Այս ամենի մեջ ընտանիքում առկա է չարիքի դրսևորումների համադրություն, որոնցում գրողի հայտնագործություններում նշանակալի տեղ է գրավում հոգեվերլուծական ճանաչողության դերը:   Հոգեվերլուծության տեսության մեջ քննարկված հոգեբանական բարդությունների մասին պատկերացումները [8, էջ 240-276] յուրովի են արտահայտվել պատանեկության տարիներին Հայկի նկատմամբ մոր և քրոջ սեռական սիրո հակումները ներկայացնելիս:  Ավանդական արժեքներից և ազգային բարոյականության կարծրատիպերից նման շեղումները հայտնվում են գլխավոր հերոսի ենթագիտակցության կողմից արթնացած հիշողությունների դաշտում ՝ նրա հարազատների խոստովանությունների միջոցով: Նրա ծնողները, տատիկն ու պապիկը, քույրը, քեռին մահացան անկախության տարիներին երկրում տիրող տնտեսական ծանր պայմանների, իսկ ոմանք էլ (քույր, քեռի) հոգեկան խանգարումների պատճառով: Հայկը հայտնվեց ԱՄՆ-ում, փորձեց օգնել Հայաստանում մնացած իր հարազատներին, բայց փոքր օգնությունը նշանակալի չէր: Նրա հիշողությունից ծնված հարազատների ուրվական-հերոսները, ներկայանալով իրենց լավ ու վատ կողմերով, մեղադրում են նրան իրենց լքելու մեջ, նրանց ամբողջովին չօգնելու մեջ:  Հայկը փորձում է արդարանալ ՝ շեշտելով, որ նրանք նույնպես սրբություն չէին:  Բայց նրա ամերիկացի կինը զանգում է ԱՄՆ-ից, ու նրանց խոսակցությունից պարզվում է, որ Հայկը բանկում փող ունի, որը միայն ինքը կարող է օգտագործել:  Եվ նա Հայաստան եկավ հայրական տունը վաճառելու, իբր պարտքերը մարելու համար:   Հայկիջլաթը, որն իր հերթին, անկախության առաջին տարիներին, միևնույն ժամանակ ցրտին և ցրտին բերում է իր հարազատների ոչնչացմանը, բարոյահոգեբանական ճգնաժամ է առաջացնում նրա ներքին աշխարհում:   Մարդու խորհրդանշական ներկայությունը ստիպում է մտածել Հայկի բնազդային, անասնական, եսասիրական նախապաշարմունքի մասին:   Ինքն հակասություն հասկացությանը հակադրվում է ընտանիքի հանդեպ հոգատարության, ընտանիքի հանդեպ բարոյական պարտքը չկատարելու զգացմունքները `ամրապնդված սոցիալական փորձով և ազգային ավանդույթներով: Հեղինակի գաղափարի համաձայն ՝ չկարողանալով հաղթահարել այս հակասական զգացմունքները և չգտնելով պատրանքներից ազատվելու միջոց ՝ այս ամենը նրան դրդում է ինքնասպանության: Գ Իր ստեղծագործություններում Խանջյանը նախընտրում է չխախտել անխախտ արժանիքներով ու արատներով կերպարներ:   Նրա աշխարհայացքի և գեղագիտության ոլորտում, թատերական գործերում, ներառյալ այս պիեսը, մարդիկ, անհատներ հայտնվում են որպես իրենց կյանքի փորձից ձևավորված գեղարվեստական ​​կերպարներ, ովքեր յուրովի են պատկերացնում իրենց թերությունների և արժանիքների, ինչպես նաև կյանքի ճշմարտության մասին: և նրանց հետ կապը դրա հետ:   Հայերն, ովքեր այլ կերպ են արդարացնում իրենց կյանքը. Հայկը, ով հայտնվել է Միացյալ Նահանգներում և համտեսել ազատության և զրկանքի հակասությունները, իր հերթին արդարացնում է իրեն ՝ որպես մեկը, ով պահանջում է աշխարհի ճանաչում, ինքնահաստատում և ինքնահաստատում մինչև լավագույնը: իր կարողության.   Սակայն ինքնարդարացման ձգտումը չի փրկում Հայկին ոչնչացումից, քանի որ անհրաժեշտ էր հաշվի առնել ուրիշների (այս ներկայացման մեջ ՝ հարազատներ) ճշմարտությունը, պատասխանատվության զգացում ունենալ սեփական ճակատագրի համար:  Իսկ արյան հարաբերությունների կամավոր կամ ակամա անտեսումը չի կարող բարոյահոգեբանական ճգնաժամ չառաջացնել հայի, առհասարակ, ավանդական ընտանեկան կապերի միջավայրում մեծացած անհատի հոգում:  Միգուցե հայկական, ենթադրաբար ամերիկյան պրագմատիկ մտածողությունը յուրացրած նախատիպը իր նման ինքնասպան չլիներ:  Թվում է, թե դրամատուրգը նրան պարզապես պատժեց `խառնվելով պիեսի գաղափարին, քանի որ Հայկի հարազատներին չաջակցելու արդարացումները հեղինակի համար անհամոզիչ են թվում: Ի վերջո, Հայկն, այնուամենայնիվ, ժամանակ ունի գալու Հայաստան ՝ գտածոն վաճառելու համար:  Բայց ամեն դեպքում, մեր կարծիքով, Հայկի ինքնասպանությունն ապացուցում է նրա առավելությունները ընտանիքի մյուս անդամների նկատմամբ:   Դրանց ոչնչացման մեջ է Հայկի անձնական բարոյական պատասխանատվության զգացումը, ի վերջո, ենթագիտակցորեն մղելով նրան այդ քայլին: Նրա ընտանիքի անդամների մահվան մեջ մեղքի բեռը միայն Հայկի վրա չի ծանրանում, քանի որ, ինչպես պարզվեց, նրա հայրն ու մայրը եսասեր մարդիկ էին:  Ընտանիքը բարդ իրավիճակից դուրս բերելու խնդրի լուծումը նրանք կապեցին միայն Հայկի հետ:  Մինչդեռ, օրինակ, հյուրանոցներում տարբեր կանանց հետ զվարճացող հայրը շատ լավ կարող էր, ցանկության դեպքում, մտածել այդ տարիների ընտանեկան հոգսերի մասին և ելք գտնել ծանր իրավիճակից:  Գ. Խանջյանի այս մյուս պիեսներում մարդկային հարաբերությունների բարդությունները հաճախ քննարկվում և գեղարվեստորեն նկարագրվում են անհատի ազատության և պատասխանատվության հոգեբանական երկընտրանքների տիրույթում:   Բացահայտելով իր հերոսների թերություններն ու արժանիքները և ցույց տալով դրանք հոգեվերլուծական դիտարկումների մակարդակում `դրամատուրգը ամեն դեպքում շարունակում է ներկայացնել իր վերաբերմունքը նրանց նկատմամբ` բարոյականության ազգային և համընդհանուր ընդունելի չափանիշների տեսանկյունից: «Խելագարի պարը» դրամայում ընտանիքի անդամների հարաբերությունների բարդությունը դրսևորվում է տարբեր համամասնությունների սոցիալական և բարոյական խնդիրների առնչությամբ:  Անկախության տարիներին ընտանիքի հայրը ՝ Սմբատը, իր կարողությունների, նախաձեռնողականության և բիզնեսի շնորհիվ ապահովեց ընտանիքի բարեկեցիկ կյանքը:  Այնուամենայնիվ, նա իր հասակակիցների պես կատարյալ չէ, նրան հաճախ հյուրասիրում էին, սիրուհիներ ուներ:  Եվ երբ ամեն ինչ ձախողվեց, նա հասավ հուսահատության դուռը, իր նամակով փորձեց ոչ միայն բաժանել իր զարմիկների ՝ Կարինեի և Կարենի, այլ նաև անբարոյական կնոջ ՝ Թիֆլիսում ծնված Արսենի որդուն:  Բայց անշնորհակալ երեխաները (Կարինեն և Կարենը) չեն փորձում աջակցել հոգեկան ընկճվածության մեջ գտնվող Սմբատին այն բանից հետո, երբ իրենց հայրը հուսահատությունից անհաջող փորձեց ինքնասպան լինել:   Ընդհակառակը, նամակով իրենց թողած փողն ու ունեցվածքը խլելու համար քույր և եղբայր ամեն ինչ անում են, որ «իր հայրը վաղաժամ հասցնեն մահվան դուռը» կամ նույնիսկ սպանեն նրան սառնասրտորեն նետելով գետնից կամուրջ   Կարինեն և Կարենը, ովքեր ապրում են իրենց հայրական բիզնեսով, դարձել են եսասեր, եսասեր, ծույլ և ոչ մի բան անել:  Նրանց համար գերխնդիր է դառնում հայրական փողով կարգավորել իրենց բովանդակային կյանքը:  Նման վերաբերմունքը նրանց, մտավոր որոշ տատանումների հետ մեկտեղ, ստիպում է հաշվետու հանցագործ-պատրիարքներին: Գ.Խանջյանը փորձում է ժամանակակից երիտասարդության հեռանկարը կապել ազգային և համընդհանուր մշակույթում ձևավորված քաղաքակրթության ավանդույթների և բարոյական արժեքների հետ:  Նա այդ տեսլականը ներկայացնում է ինչպես դրամատիկական, այնպես էլ կատակերգական գրական հնարքների կիրառմամբ ՝ իր պիեսներում արտահայտված:   Այս առումով ստեղծվեց «Քյառթուականպոեմ» կատակերգությունը `յուրօրինակ Գուրգենխանջյան գաղափարով:   Մեծ սուպերմարկետի սեփականատիրոջ որդին ՝ Գագիկը, Հայաստանում ղրղզական մշակույթի տիպիկ կրողն է: Ազդեցության տակ գտնվող նրա ընկերը ՝ Սիսակը:  Հեղինակը նրանց ներկայացնում է ղրղզական բառապաշար, մտածելակերպ, վարք:   Նրանց պահվածքը ծաղրում է հարեւանի դուստրը ՝ Մանեն, ում հետ Գագիկը սիրահարված է:  Վերջինս, կարծես, զարգացած տղա է, ազգային, ավանդական, բայց իր հոր միջոցների շնորհիվ նա խուսափում է բանակում ծառայելուց, որի պատճառով Մանեյկողն իրեն ծաղրում ու ծաղրում է:   Երգիծական քննադատության աղբյուրը ուղղափառ գաղափարներ ունեցող տղաներին բնորոշ մի շարք ասպեկտների դրսևորում է, ինչպիսիք են մտածողության ցուցադրումը, կյանքի ձևը և նրանց անլուրջությունը, միայն անձնական բարեկեցությանն ու հետաքրքրություններին վերաբերող, Գագոյի ենթադրաբար ազգային, ավանդական շահերը: ,  Մանեն հերթական անգամ ծաղրում է իր գաղափարների անհամապատասխանությունը իրական ազգայնականության, մասնավորապես հայրենասիրության հետ ՝ բանակում ծառայելով հայրենիքին:  Քյարթու Գագոյի ամբարտավանությունը, այսպիսով, հայրիկի շնորհիվ լավ ապրելու հնարավորություն ունենալ, բանակից ծանոթների միջոցով ազատվել կաշառակերությունից: § ԳԱԳՈ - Ես կգամ… Բայց գորգը պետք է ուտել, չէ՞: a, gidas¦ [6, էջ. 350]:  Մինչդեռ Քյարթու Սիսոն, որի հայրը նման հնարավորություններ չունի, պատրաստ է նրանց համար «ցածր դասի» աշխատանք կատարել, եթե նա Գագոյի հոր օգնությամբ ազատվի բանակից:  Ինչ? Հեղինակի խորաթափանց դիտարկումը բացահայտում է ղրղըզական ցուցամոլ վարքի սնանկությունը, որը, սակայն, մյուսներից տարբերվում է ինչ-որ արտաքին տեսքով, այդ ամենի անլրջությամբ և պայմանականությամբ:     Նման վարքի և մտածողության հիմքը, սակայն, քիչ թե շատ բանիմաց մարդկանց տղաներն են և նրանց հետ կապված որոշ ընկերներ ՝ տարիքի, ինքնապաշտպանության տրամաբանության և բնազդների, գեղարվեստական ​​ճաշակի նախասիրությունների առումով: Նրանք լսում են ռաբիս երաժշտություն, խոսում են ժարգոնով, հագուստ են կրում, ընդհանուր պատկերացում ունեն առօրյա կյանքի մասին և այլն:   Նման կապերն ու հանգամանքները, ինչպես կյանքում ամեն բան, ժամանակի ընթացքում և հանգամանքների բերումով փոխվում են: Սա սիրո զգացմունքի գործոն է, որը դեր է խաղում Գագոյի ղրղզական վարքի վրա:  Նա սիրահարվեց Մանեին և մեկ տարի ճանապարհորդեց, որպեսզի խուսափի Արևելքում բանակում ծառայելուց, բայց նա դեռ չէր կարող մոռանալ աղջկան:   Որոշ հանգամանքներում նա նախկինում նույնիսկ պաշտպանել է Մանեին:   Աղջկա նկատմամբ զգացմունքները խոր հետք թողեցին Գագիկի հոգու մեջ:  Մանեի ծիծաղելի քննադատությունը Գագոյի և նրա ընկերոջ ղրղզական վարքի վերաբերյալ, ի վերջո, դրական ազդեցություն է ունենում Գագոյի վրա:  Նա աստիճանաբար փոխում է իր վարքը ՝ փորձելով քիչ-քիչ հրաժարվել ղրղզական ժարգոնից:  Մանեի համակրանքը շահելու համար նրանք նույնիսկ Սիսակի հետ հոգ են տանում Մանեի ընկերոջ ՝ Արամիտատիկի մասին, նրան ուտելիք են տանում:  Ավելին Որպեսզի Մանեին արժանի լինի, Գագոն որոշում է, այնուամենայնիվ, գնալ բանակ:  «ԳԱԳՈՀԱ, ես ինքնաբերաբար կամավոր չեմ»:  «Ես կգնամ և կկանգնեմ սահմանին, որպեսզի դու կարողանաս մտնել հանգիստ համալսարան և սովորել», [6, p. 401], - ասում է նա Մանեին: Իրական կյանքում Գագոյի և Մանեի տղաների և աղջիկների հարաբերությունները կարող էին տարբեր լինել: Բայց և այնպես, որ մենք չենք կարող հեղինակին զրկել գեղարվեստական ​​միջոցներով կյանքում իր երիտասարդ հերոսներին կողմնորոշելու իրավունքից: Հատկապես, որ ղրղզական տիպը հանդիպում է հիմնականում երիտասարդների շրջանում, և նրանք հաճախ անկայուն հակումներ են ունենում իրենց տարիքի հետևանքով, նրանց արագորեն գրավում է անսովորը, նրանք սիրում են տարբերվել ուրիշներից, հենց որ նրանք հրաժարվեն որոշ նախասիրություններից անցյալը.   Նման բարոյական համատեքստում իսկական, ինքնաբուխ սիրո զգացումը կարող է վերափոխող դեր ունենալ:  Անգամ հաշվի առնելով այս հանգամանքը ՝ դրամատուրգը Գագիկին հնարավորություն տվեց վերածվել սիրո դաշտի ՝ իր ստեղծած գեղարվեստական ​​իրականության մեջ:  Ուստի կատակերգությունը վերնագրված է «Kyrրղըզական բանաստեղծություն», որտեղ օգտագործվել է սիրո զգացմունքի դերը երիտասարդ Գագիկի մտածողության վերափոխման մեջ:  Որովհետեւ, եթե կատակերգական ժանրին պատկանող ներկայացումը «պոեմ» է, ապա քնարականության դերն ու նշանակությունն ու սիրո զգացումը առաջնագծում են մղվել Մանոյի նկատմամբ Գագոյի ներքին կողմնորոշումների տիրույթում: Այսպիսով, Գ. Խանջյանի վերը նշված պիեսներն արտացոլում էին մռայլ և պայծառ օազիսներով ժամանակաշրջանի մարդկային բարդ հարաբերությունների կողմերը:   Կյանքը պատկերելու գեղարվեստական ​​համակարգում իրատեսական, էքզիստենցիալիստական, հոգեվերլուծական սկզբունքների որոշ արտահայտություններ զուգորդվել են դրամատուրգի մարդասիրական, ազգային բարենպաստ վերաբերմունքի արտահայտությունների հետ `կյանքի և անհատի բարեփոխման նկատմամբ: Գրականություն 1. Աբրահամյան Ս., Տեքստ և բնօրինակ, Երևան, «Վարդ Հրատ» հրատարակչություն, 2010, 388 էջ: 2. Ավանեսյան Ա., Modernամանակակից հայկական դրամատուրգիա / 1991-2008 /, Երեւան, «Գրական էտալոն» հրատարակչություն, 2011, 252 էջ: 3. Ավետիսյան.., Գրական ստեղծագործության հոգեբանություն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 2011, 240 էջ: 4. Արիստոտել: Պոետիկա, Երեւան, «Հայպետհրատ» հրատարակչություն, 1955, 255 էջ: 5. Գասպարյան Դ., Երկնային Շուշան, Երեւան, «angանգակ -97» հրատարակչություն, 2004, 760 էջ: 6. Խանջյան Գ., Արտավազդ-Շիդար, Պիեսներ, Երեւան, «Անտարես» հրատ., 2015 672 էջ: 7. Խաչիկյան Գ. Գուրգեն Խանջյանի դրամատուրգիայի որոշ առանձնահատկություններ // Գիտական ​​տեղեկագիր, 2014, Պրակ Բ, թիվ 1, էջեր 17-26: 8. Խաչիկյան Գ. Արդիականության գեղարվեստական ​​համատեքստը Գուրգեն Խանջյանի դրամատուրգիայում // Գիտական ​​տեղեկագիր, 2015, Պրակ Բ, թիվ 1, էջ 10-21: 9. Խաչիկյան Գ. Մտորումներ Գուրգեն Խանջյանի «Արտավազդ-Շիդար» դրամայի մասին, Նորք, 2015, թիվ 4, էջ 146-152: 10. Խաչիկյան Գ. Օլիգարխը և նրա միջավայրը Գուրգեն Խանջյանի «Արմագեդոն» պիեսում // Նորք, 2016, թիվ 2, էջ 144-150: 11. Հոգեվերլուծություն, ուսումնական ձեռնարկ, Երեւան, «ԱՐՎԱ ՊՐԵՍ» հրատարակչություն, 2007, 368 էջ: 12. Մարգարյան Ս. Գրական զուգահեռներ, Երեւան, ՀԳՄ հրատարակչություն, 2009, 248 էջ: 13. Սարիբեկյան Հ. Գուրգեն Խանջյանի «Հիվանդանոց» վեպը անկախության համատեքստում // Գրական շրջան, 2012, թիվ 13/13 /, էջ 322-326: հայ 14. Սարինյան Ս. Հայ գրականության երկու դար, Գիրք 4, Երեւան, Տիգրան Մեծ հրատարակչություն, 2004, 636 էջ: 15. Սուրմելյան Լեոն-avenավեն. Արձակի տեխնիկա, Չափը խելագարություն է, Երեւան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, 2008, 334 էջ: 16. Քալանթարյան. Modernամանակակից հայ գրականության ուրվագծեր, Երեւան, «angանգակ 97» հրատարակչություն, 2006, 208 էջ: Տեղեկություններ հեղինակի `Գագիկ Վահեի Խաչիկյանի` հայ գրականության, դասավանդման մեթոդիկայի և լրագրության ամբիոնի վարիչ, մ.թ.ա., դոցենտ, էլ. ։

Հոդվածում վերլուծվել են Գ. Խանջյանի §Արտավազդ-Շիդար¦ պիեսների  ժողովածուի արդիական թեմատիկայով երկերը։
  Նրանցում մեր իրականության  մեջ  դրսևորվող  մարդկային  բարդ  փոխհարաբերություններն  ու  անհատ-անձնավորությունների  հոգեբանական  բարդույթները  պատկերված  են  ընդհանուր  առմամբ կատակերգականի ու դրամատիկականի գեղարվեստական պատկերման  գրական  եղանակներով  ու  հնարանքներով։
   Պիեսներում  ռեալիստական,  հոգեվերլուծական, գոյապաշտական պատկերման սկզբունքներին համադրվել  են դրամատուրգի աշխարհայացքին բնորոշ կյանքի ու անհատի բարեփոխման  մասին  մարդասիրական, ազգօգուտ կենսադիրքորոշումն ու  բարի  կամքի  արտահայտությունները։
