WEԱՎԱԽՔԻ ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ WEԱՎԱԽՔԻ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ ՏԵԵԿԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԵՐՈՒՄ ԱՊՐՈ ՀԱՅԵՐԻ ՀԱՄԱՐ. ՀԱՅԵՐԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԸ ԽԱԽՏՈՒՄ ԵՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄԸ   Միջխմբային տարբերակման խնդիրն առավել արդիական է դառնում, հատկապես այն խմբերի դեպքում, որոնք հաճախ են լինում Հայաստանում, ինչպես, օրինակ, Javավախքի հայերը:   Javավախահայ երիտասարդները հիմնականում Հայաստան են գալիս կրթական նպատակներով, քանի որ Հայաստանը նրանց համար հարթակ է ՝ հայալեզու կրթություն ստանալու համար:   Javավախահայության հիմնախնդիրների վերաբերյալ ուսումնասիրություններն ավելի քիչ են, քան այլ համանման խմբերի, ինչպիսիք են սիրիահայերը, որտեղ Հայաստանում ապրող հայերի հետ հարաբերությունները քննարկվում են ֆիզիկական տարածքի համատեքստում ՝ բաց թողնելով սոցիալական տարածքում միջխմբային տարբերակման առանձնահատկությունները: , Այս տեսանկյունից հրատապ է դառնում հասկանալ ջավախահայության հետ միջխմբային հարաբերությունները Հայաստանում բնակվող հայերի հետ սոցիալական տարածքում ֆիզիկական տարածությունը հաղթահարելուց հետո:   Մյուս կողմից, հնարավոր է նաև, թե ինչ գործոններ են ազդում ջավախահայ երիտասարդության «մենք ՝ նրանք» տարբերակման վրա: Javավախահայ հայեր Հայաստանում ապրող հայերը ֆիզիկապես մոտ են, բայց նույն ֆիզիկական տարածքում նրանց խմբային սահմաններն արդեն տարանջատված են Հայաստանի և Վրաստանի պետական ​​սահմաններով 1:  Որպեսզի պարզենք, թե ինչպես են արտահայտվում «մենք-նրանք» -ի առանձնահատկությունները ֆիզիկական տարածության տարածությունը հաղթահարելուց հետո անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ջավախահայ երիտասարդության խմբային կապերը Հայաստանում ապրող հայերի հետ `ֆիզիկական և սոցիալական համատեքստում: տարածություն միաժամանակ: Javավախքը Վրաստանի Հանրապետության մաս է կազմում:   Վարչականորեն Javավախքն այսօր ընդգրկում է Վրաստանի Սամցխե-Javավախեթի նահանգը (6 շրջան) և Քվեմո Քարթլի նահանգի Tsալկա շրջանը: Սկզբնապես համարվում էր, որ այն շատ մոտ է ֆիզիկական տարածքին:   Այն ընկալվեց որպես մի վայր, որտեղ տեղակայված են սոցիալական խմբեր, տեղի են ունենում սոցիալական կարևոր իրադարձություններ:   Տիեզերքն, ըստ Սիմելի, սոցիոլոգիական նշանակություն ունի. դա անբաժանելի է «սոցիալական խումբ» հասկացությունից:  «Սոցիալական տարածքը մարդկանց փոխազդեցության վայր է, այն չի տարբերվում այդ տարածքը զբաղեցնող մարդկանցից» [1]:  Սորոկինը տարածքը սահմանում է որպես երկրի «բնակչություն»:  Մյուս կողմից, տարածքը սահմանվում է որպես սոցիալական դիրքերը կարգավորելու միջավայր:   Այն հիերարխիկ է և ունի գրաֆիկական պատկեր, որում յուրաքանչյուր անհատ կարող է սահմանվել որպես կետ, որը գտնվում է մյուս կետերից որոշակի հեռավորության վրա:   Այս սխեմայով Չիկագոյի դպրոցի ներկայացուցիչները տարածքը դիտում են նաև էմպիրիկ հետազոտությունների համատեքստում: Ֆրանսիացի սոցիոլոգ Պ.-ն ֆիզիկական և սոցիալական տարածությունների փոխազդեցության մասին Բուրդիեի մոտեցումը ներկայացնում է սոցիալական տարածքը որպես սոցիալական դիրքի ցուցիչ, իսկ ֆիզիկական տարածքը `որպես օբյեկտի տեղայնացում:   Ըստ նրա, մարդիկ միաժամանակ հանդես են գալիս որպես կենսաբանական անհատներ-սոցիալական գործակալներ, նրանք անճանաչելի են ֆիզիկական-սոցիալական տարածքի հետ որոշակի հարաբերությունների միջոցով:  Եթե ​​անհատի զբաղեցրած տեղը մեկն է `ֆիզիկական տարածքը, ապա սոցիալական տարածքը որոշվում է դիրքերի բացառման հիման վրա [2]:  Ստացվում է, որ տարածությունը (ֆիզիկական և սոցիալական) այն սոցիալական միջավայրն է, որտեղ տեղի են ունենում անհատների և խմբերի հարաբերություններ:   Հետեւաբար, տարածության մեջ է, որ սոցիալական տարբեր հարաբերությունների արդյունքում շեշտվում են «մենք-նրանք» տարբերությունների առանձնահատկությունները: Subավախքի հայերի միջխմբային հարաբերությունները հայերի հետ կարելի է համարել երկու ենթաէթնիկական խմբերի հարաբերություններ:  Սա պետք է բացահայտի «մենք ՝ նրանք» տարբերությունները նրանց ազգամիջյան հարաբերությունների մեջ:   Հենց «մենք-նրանք» -ի տարբերակման համատեքստում են ձևավորվում միջսահմանային սահմանները, որոնք ոչ միայն առանձնացնում են խումբը մյուսից, այլ նաև ցույց են տալիս խմբերի դիրքը միմյանց նկատմամբ սոցիալական տարածքում: ,   Այսինքն ՝ «սոցիալական հեռավորություն» հասկացությունը կապված է «միջխմբային սահմաններ» հասկացության հետ:   Սոցիալական հեռավորությունն իր հերթին կապված է կարգավիճակի պահպանման խնդրի հետ: «Սոցիալական հեռավորությունը սոցիալական կարգավիճակի պահպանման արդյունք է:  Նա, ով պահպանում է սոցիալական հեռավորությունը մյուսներից, միևնույն ժամանակ պահպանում է իր դիրքը ընկերների շրջանում, օրինակ ՝ իր խմբում և այլն »: [3]  Մյուս կողմից, սոցիալական հեռավորությունը պայմանավորված է սոցիալական տարածքում առկա սպառնալիքներով, որոնք կարող են բախվել միջխմբային հարաբերությունների համատեքստում:  Բացի այդ, «միջէթնիկական հարաբերությունները կարող են պայմանավորված լինել կարծրատիպերով, որոնք ներկայացված են այն բանում, ինչ ասում են խմբի անդամները»: Կախված այս ընկալումներից և սպառնալիքներից, այսինքն ՝ սոցիալական հեռավորությունը, միջխմբային վստահությունը կամ անվստահությունը կարող են առաջանալ: «Վստահությունը կարելի է համարել մարդկային կյանքի ամենակարևոր բաղադրիչը, որը որոշում է նրանց գործողությունները, որտեղ այլ մարդիկ էական են» [4]:   Ստացվում է, որ միջխմբային վստահությունն ու անվստահությունը պայմանավորում են մի խմբի անդամների գործողությունները մեկ այլ խմբի անդամների հետ շփվելիս:  Այսինքն ՝ որպես արդյունք, անհատը ընտրում է իր գործողությունների ռազմավարությունը և որոշում, թե ինչպես գործել որոշակի տարածական-ժամանակային միջավայրում: Այսպիսով, հրատապ է պարզել Հայաստանի Հանրապետությունում սովորող ջավախահայ երիտասարդների իմիտացիայի և տարբերակման առանձնահատկությունները:   Այդ նպատակով խորը հարցազրույցներ են անցկացվել Հայաստանի Հանրապետությունում սովորող 16 ջավախահայերի հետ, որոնց ընտրության չափանիշներն են `սեռը, կրթությունը (դպրոց, միջնակարգ և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ), ընդունելություն ունենալու կամ չունենալու փաստը: Հայաստանի Հանրապետություն   Խորացված հարցազրույցներն անցկացվել են նախապես մշակված ուղեցույցի համաձայն, որը կենտրոնացել է հետազոտության մասնակիցների ակնկալիքների և արդարացված կամ չարդարացված սպասումների բացահայտման վրա:  Հաշվի են առնվել նաև հայաստանյան հայրենադարձության գործընթացում խմբային փորձի ազդեցությունը և Հայաստանի Հանրապետությունում հարմարվողականության գործընթացի վրա ազդող գործոնները բացահայտելու հնարավորությունը:  Օգտագործվել է նաև և պրոյեկտիվ տեխնիկա Հարցազրույցի մասնակիցներին հանձնարարվել է նկարել Javավախքի հայի պատկեր:   Բովանդակության վերլուծությունը կատարվել է այդ պատկերների հիման վրա:   Հարցազրույցներն անցկացվել են 2017-2018 ուստարում Հայաստանում սովորող ջավախահայ երիտասարդների հետ: Այդ նպատակով իրականացվել է սոցիոլոգիական հետազոտություն, որի արդյունքների ընդհանրացումը թույլ է տալիս պնդել, որ հայերը «բոլորովին տարբեր են, տարբեր են և հայերին չեն նման»:   Այն փաստը, որ նման խմբերի անդամները (այս դեպքում ՝ ենթաէթնիկական խումբ) ավելի հավանական է, որ ունենան դրական ընկալումներ իրենց սեփական խմբի անդամների վերաբերյալ ՝ «այլ» խմբի անդամների վերաբերյալ բացասական ընկալումներ, այստեղ դրսևորվում է:  Ըմբռնումում իրենց խմբի կողմից արտահայտված այս կարծրատիպերը հետևյալն են. • Ինքնատիպ կարծրատիպեր. «Հասնել», «օգնել», «հավատարիմ», «բարի», «վստահելի», «ազնիվ», «խելացի», «ուժեղ»: • Միասեռ կարծրատիպեր. «Խաբեբա», «կեղտոտ», «ոչ հուսալի», «նախանձ», «ոչ հյուրընկալ»: Հարցվածները, օրինակ, նշել են, որ «... Հայերը ստախոս են, ստախոս, նրանք շրջում են մեկ առ մեկ պտտվելով, այստեղ պետք է զգույշ լինել, հանկարծ քո գլխին չեն պտտվի ...» (17 տարեկան- ծեր տղա, որը սովորում է ավագ դպրոցում): «... Javավախքի ժողովուրդը վատ կողմ չունի, նրանց համար ամենալավն այն է, որ իրար ետևից լինեն" »:   Ես կցանկանայի, որ Հայաստանի ժողովուրդը մեզ նման լիներ:   Հատկապես աղջիկները պետք է նույնքան համեստ լինեն, որքան մենք: ”- քոլեջի 16-ամյա ուսանող: Այս տարասեռ կարծրատիպերը զգուշավոր են, քանի որ մարդիկ ձգտում են շփվել այն մարդկանց հետ, ովքեր իրենց անորոշ իրավիճակներում օգնություն են փնտրում, ովքեր, նրանց կարծիքով, բարի են, օգտակար, ազնիվ և հավատարիմ:   Իսկ հայերը հեռու են իրենց ընկալումներում նշված նկարագրիչներից:   Հետևաբար, կա վստահության պակաս, ինչը, իր հերթին, հանգեցնում է սոցիալական հեռավորության բարձրացմանը: Հարկ է նշել, որ կարծրատիպի իրական կրողը խումբն է, Armenianավախքի հայ երիտասարդության շրջանում հայերի ընկալումները հիմնականում պայմանավորված են իրենց խմբի կողմից արտահայտված կարծրատիպերով, որոնք ձևավորվում են նրանց մեջ նույնիսկ Հայաստան գալուց առաջ:   Հարցվածներից շատերը նշում էին, որ մինչ Հայաստան գալը ասում էին, որ հայերը խաբեբաներ են, անվստահելի, պետք է զգույշ լինել: «... Հայերին չի կարելի վստահել, մենք չենք հավատում հայերին, հայերի մասին միշտ շեշտված կլինի, որ նրանք խաբեբան ազգ են:  Միանշանակ իր մեջքին գտնվող հայը:  Մեզ միշտ ասում են ՝ հայերի հետ զգույշ եղեք, քաղցր խոսքերով մի խաբվեք, ցինիկ մի եղեք:   Պատրաստված է մեխակից:  Ես չեմ ուզում շատ շփվել, որտե՞ղ կա մի բան, որ մեր ժողովուրդն այդքան շատ է ասում: » Նման դեպքում ջավախահայ երիտասարդության նախազգուշացումը իսկապես «արդարացված է»:  Թվում է, թե հենց դրանցում արմատավորված այս հասկացություններն են դարձել «մշակութային գիտելիքների» մաս և պայմանավորում ազգամիջյան հարաբերությունները:  Մյուս կողմից, «մենք ՝ նրանք» տարբերակման համատեքստում հնարավոր է պահպանել կարգավիճակը, հատկապես երբ այն վիճարկվել է անցյալում:   Հարցվածներից շատերը նշել են, որ Վրաստանում, ապրելով այլ ազգերի հետ, նրանք, իբր, պահպանել են իրենց լեզուն և կրոնը ՝ մնալով նույնական:  Վերջինիս խոսքով ՝ նրանք պետք է պահեն իրենց դիրքը, լավ որակները կամ այլ կերպ ասած ՝ իրենց կարգավիճակը Հայաստանում:  Հետաքրքիր է, որ նրանք, սոցիալական հեռավորություն պահպանելով հայերից, միաժամանակ ցանկանում են պահպանել իրենց դիրքը ջավախքցիների խմբում:  Դա է վկայում այն ​​փաստը, որ նա, ով պահպանում է սոցիալական հեռավորությունը մյուսներից, միևնույն ժամանակ փորձում է պահպանել իր դիրքը խմբի ներսում: «... Ես շատ հպարտ եմ, որ Javավախքից եմ, ջավախքցիներն ինձ անուն են տվել, որ ոչ մեկի նկատմամբ վատ վերաբերմունք չլինի:   Ես չէի ցանկանա հայ լինել, ես ավելի հպարտ կլինեմ դրանով, մեր պատմությունը մեզ շատ կհպարտացնի, որ այլ երկրում հայ ենք մնացել »(ավագ դպրոցում սովորող 17-ամյա աղջիկ): «... Դե, հիմա ի՞նչ բարեկամություն պետք է ունենամ հայերի հետ: Մենք նրանց հետ ոչ մի ընկերություն չունենք: Երբ ես եկա Հայաստան, ինձ ասացին, որ հանկարծ նրանք շատ մոտ չեն: Մի կողմից, ես կմտածեմ որ նրանք մաշված են, բայց մյուս կողմից իմ ընկերները գալիս են մեզ մոտ, որպեսզի իմանան, որ ես շատ մոտ եմ հայերին, գուցե նույնիսկ չկարողանան ... »(համալսարանում սովորող 22-ամյա տղա ) Մեկ այլ հետաքրքիր եզրակացություն այն է, որ weավախքի հայ երիտասարդության «մենք-նրանք» տարբերակման մեջ լեզուն գործում է նաև որպես տարբերակիչ գործոն `ի սկզբանե խոչընդոտ դառնալով հայերի հետ շփման մեջ:  Հարցվածներից մեկը նշեց. «... Ես շատ կվշտանայի, ինձ թվում էր, թե նրանք ինձ ձեռքից կբռնեն, ես չէի հասկանա, թե ինչ են ասում, ես լուռ կլինեի, բայց եթե հիմա լավ լինեի , ի՞նչ կասեի հայ աղջկան »(համալսարանում սովորող 21-ամյա աղջիկ): Մեկ այլ կարևոր տարբերություն `Հայաստանի Հանրապետության կրթական մեխանիզմը:   Javավախքի երիտասարդները կարծում են, որ իրենք ավելի լավն են, ավելի խելացի, ուստի ունեն որոշ առավելություններ:   Բացի այդ, ըստ նրանց, դա առաջացնում է հայերի համեմատաբար վատ վերաբերմունքը ՝ խանդ առաջացնելով:   Հարցվածներից մեկը նշեց. «... Օրինակ իմ դասընկերները նյարդայնացած են, որտեղ ջավախքցիներն առանց մարզվելու են ընդունվելու, մենք այդքան պարապելուց հետո կընդունվենք:  Ես ինձ լավ կզգամ, ինձ առաջ տանելու բան ունեմ:  Լավ է, որ նրանք մեզ բաժանում են: » Մշակութային հակասությունները «Մենք-նրանք» տարբերակման առանցքային ասպեկտներից մեկն են:  Խոսքն առաջին հերթին ժամանակակից և ավանդական տարրերի համադրության մասին է:  Հետաքրքիր է, որ այս հարցի շուրջ ինչպես աղջիկների, այնպես էլ տղաների գաղափարները համընկնում են:   Նրանք համարում են, որ հայ տղաները հեռու են իրենց ընտանիքներից, առաջ են շարժվում ըստ իրենց կանանց, իսկ աղջիկները ՝ ազատամիտ:  Հարցվածներից մեկը նշեց. «... Այստեղ աղջիկները մեր կողքի աղջկան ծով են տանում ՝ ծարավը հագեցնելու համար: Իսկ հարցվածներից մեկը նշեց, որ կինն ու ընտանիքն ավելի ամուր հիմք ունեն Javավախքի տղաների համար: «... Javավախքցիների համար ընտանիքը միշտ առաջին տեղում է, նրանք բաժանված են թվերի, headավախքի տղաները ընտանիքի գլուխն են»: Նման հակասության արդյունքում է, որ, օրինակ, ջավախահայ երիտասարդները չեն ցանկանում ամուսնանալ Հայաստանում ապրող հայի հետ:  Հարցին, թե ամուսնանալու եք հայի հետ, մի աղջիկ պատասխանեց. «... Ոչ, ոչ, իմ ծնողներն էլ չէին ցանկանա:  Լիոնում շատերը ցանկանում են Javավախքը Հայաստանից, բայց մենք չենք ուզում:  «Հայերը զզվելի են»: Հին նկարներում հայկական «մեզնից բոլորովին այլ» ընկալելու հանգամանքը:  Հայերը պատկերվում էին որպես աղջիկներ `ժամանակակից տարրերի համադրությամբ, մինչդեռ Javավախքը կամ տղամարդ էր` առանց վառ տարրի, կամ աղջիկ կամ կին `բավականին համեստ պատկերով, ավանդական տարրերով, հաճախ տարբեր հագուստներով (Նկար 1): Նկար 1 Ըստ նրանց, միակ ընդհանուր հայտարարը հայի ճավայական ընկալումներն էին:   Սակայն, ինչպես ցույց տվեցին նկարները, այդ ընդհանրությունը բացարձակապես ընկալվում է նրանց ընկալման մեջ, քանի որ նրանք յուրաքանչյուր հերոսի կողքին գրում էին, թե որ մեկն է հայկական, նրանք վախենում էին, թե որից:   Հետաքրքիր է, որ 16 նկարներից 9-ում հայերենի վրա գրված էր հայերեն, այլ ոչ թե հայերեն (Նկար 1): Ակնհայտ է, որ ջավախահայ երիտասարդները տարբերվում են ոչ միայն հայերից, այլև հայերից:  Մյուս կողմից, նրանք գրեցին «quiteավախք» բառը բավականին մեծատառով:  Այլ կերպ ասած, նրանք իրենց ավելի շատ կապում են Javավախքի, քան Հայաստանի հետ:  Այդ պատճառով նրանց հարաբերությունները Հայաստանում բնակվող հայերի հետ զարգանում են որոշակի սոցիալական հեռավորության համատեքստում: Javավախքի բնակիչները իրենց խմբի ներկայությունը Հայաստանում համարում են խաղաղություն և անվտանգություն:  Անցյալի շարունակությունը մարմնավորող նրանց «Javավախքի» ինքնությունը այս տեսանկյունից անհատի համար խթանող հոգեբանական գործառույթ է իրականացնում նման իրավիճակներում: Օրինակ ՝ հարցվածներից մեկը նշեց mentioned «Ես ինձ լավ կզգամ, որ Javավախքից եմ, ոչ հայ, սա ավելի լավ է, այստեղ մենք շատ ենք, նրանք կանգնած են իմ թիկունքին ...»: Այսպիսով, ջավախահայ երիտասարդության «մենք մենք» տարբերակման առանձնահատկությունները պայմանավորված են մշակութային տարբերություններով, խմբային փորձի արդյունքում ձևավորված ավոտ-հետերո-կարծրատիպերով, որոնք արտահայտվում են հետևյալ շղթայական գործընթացով. ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [2 ] Վերմիշյան Հ.Ռ., Բալասանյան Ս.Ս., Գրիգորյան Օ.Գ., Քերոբյան Ս.Ն., Տեղականություններ Երևանում, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2015, էջ 32: Lamալամդարյան Անժելա VԱՎԱԽԱԽԻ ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ «ՄԵՆՔ - ՆՐԱՆՔ» ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ԱՊՐՈ ՀԱՅԵՐԻ ՏԱՐԲԵՐ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ. ։

Հոդվածի  հիմքում  ընկած  են  հայաստանաբնակ  հայերի  հետ  հարաբերություններում  ՀՀ-ում  ուսանող  ջավախահայ  երիտասարդների  նմանակաման  և  տարբերակման առանձնահատկությունների բացահայտմանն ուղղված սոցիոլոգիական հետազոտության արդյունքները։
  Հետազոտության համար ստեղծվել է տեսական  սխեմա՝ բացահայտելով «միջխմբային հարաբերություններ», «սոցիալական հեռավորություն»,  «սոցիալական  վստահություն»  հասկացությունների  հայեցակարգային  կապը։
  Հետազոտությունն իրականացվել է տեղեկատվության հավաքագրման խորին  հարցազրույցի  և  կոնտենտ  վերլուծության  մեթոդներով։
   Հետազոտության  արդյունքում  պարզվեց,  որ  ՀՀ-ում  ուսանող  ջավախահայ  երիտասարդների  «մենք-նրանք»  տարբերակումների  առանձնահատկությունները  պայմանավորված  են  մշակութային  տարբերություններով  և  խմբային  փորձի  արդյունքում  ձևավորված  ավտո  կամ  հետերոկարծրատիպերով։
