Չհիմնավորված հարստացման ինստիտուտի որոշ խնդիրներ ՝ անիրավ հարստացման ինստիտուտը, որը սկիզբ է առել Հռոմեական օրենսդրությունից ՝ որպես սուբյեկտիվ իրավունքների պաշտպանության լրացուցիչ միջոց, հետագայում զարգացել և ստացել է իր ուրույն արտահայտությունը տարբեր երկրների տարբեր իրավական համակարգերում:  Այն առանձնանում է դիմումատու գործերի եզակի դրսևորումներով, ինչը պայմանավորված է ինստիտուտի հիմնական նպատակներով `գույքի սխալ բաշխման արդյունքում քաղաքացիական իրավական շրջանառության մասնակիցների խախտված իրավունքները վերականգնել` դրանց ճիշտ վերաբաշխման միջոցով:  Ինստիտուտի մեկ այլ կարևոր առանձնահատկությունը նրա դուստր բնույթն է, որի պատճառով պայմանական հայցը հաճախ խախտված գույքային իրավունքները պաշտպանելու միակ հնարավոր միջոցն է:   ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1-ին գլուխ 61-ը նվիրված է ինստիտուտի կարգավորմանը:   Հարկ է նշել, որ Օրենսգրքի ընդունումից ի վեր, այս ինստիտուտի կարգավորումը երբեք չի փոխվել 1998 թվականից ի վեր, որի արդյունքում, քաղաքացիական իրավահարաբերությունների զարգացման շնորհիվ, ավելի ու ավելի հաճախ է անհրաժեշտ մեկնաբանել նոր իրավական չկարգավորված հարաբերությունների նկատմամբ կիրառվող նորմեր:   Դա են վկայում վճռաբեկ դատարանի կայացրած յոթ որոշումները միայն վերջին 2 տարվա ընթացքում: Անարդար հարստացումից բխող պարտավորությունները այժմ հայտնի են ինչպես մայրցամաքային Եվրոպայի, այնպես էլ գրեթե բոլոր անգլո-ամերիկյան երկրների իրավական համակարգերին. դրանք բխում են հռոմեական կոնդիցիոյից (լատ. ՝ ձեռքբերում, ձեռքբերում), որում անարդար հարստացման անթույլատրելիությունը հավասարեցվում է բոլոր քաղաքացիների անթույլատրելիությանը: 1 Ընդունվել է 05.05.1998 թ., Ուժի մեջ է մտել 01.01.1999 թ .:  HRP 1998.08.10 / 17 (50), HO-239: Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային մի շարք որոշումներում 2 նշել է, որ անարդար հարստացման ինստիտուտը քաղաքացիական իրավունքի ինստիտուտներից մեկն է, որի նպատակն է ապահովել և խթանել քաղաքացիական շրջանառության մասնակիցների սեփականության իրավունքի պաշտպանությունը:  Անարդար հարստացումը տեղի է ունենում, երբ անօրինական հիմքերով ձեռք է բերվում կամ խնայվում է ուրիշի ունեցվածքը, ներառյալ աշխատանքը, ծառայությունները և այլն:  Ավելին, հարստացումը անհիմն լինելու պատճառով պայմանական պարտավորությունները դասվում են որպես ոչ պայմանագրային: Քաղաքացիական օրենսգիրքը սահմանում է, որ անարդար հարստացման դեպքում հարստացման ենթակա գույքը ենթակա է վերադարձման բնույթով, իսկ անարդար հարստացումով կամ բնեղենով խնայելու միջոցով ձեռք բերված գույքը վերադարձնելու անհնարինության դեպքում ձեռք բերողը պետք է տվյալ պահին փոխհատուցի տուժողին: ձեռքբերման. ամբողջականություն): Այս համատեքստում իրական պայմանական պարտավորությունը ենթադրում է, որ ամեն դեպքում օբյեկտիվորեն ստացվածը ենթակա է վերադարձման: Գնորդը վերադարձնում է ստացված գումարը:  Ի տարբերություն այս կանոնակարգի, գերմանական վե Շվեյցարիայի քաղաքացիական օրենսգրքի և պարտականությունների մասին օրենքը սահմանեց երեք այլ դրույթներ, մասնավորապես սահմանափակելով անարդար հարստացման չափը, որը պահանջվում էր պայմանական հայցով, այնքանով, որքանով այն պահվում էր ստացողի կողմից, երբ իմացավ անարդարության մասին: հարստացում: Եթե ​​համեմատություններ կատարենք անգլո-ամերիկյան համակարգի երկրների կանոնակարգերի հետ, ապա կնկատենք, որ անարդար հարստացման պահանջի համար կան մի շարք սահմանափակումներ, որոնք որոշ չափով բարդացնում են ինստիտուտի կիրառումը:   Խոսքը, մասնավորապես, իրավական սխալի մասին է ՝ օրենքի սխալ:   Անգլիայի դատարանները մերժելու են հայցվորի պահանջը սխալ վճարված գումարի դիմաց, եթե նա իրավունքի խախտում է թույլ տվել:  Նման մոտեցման հիմնաքարը դրվեց 1802 թվականին ՝ Աստվածաշունչն ընդդեմ Լամլիի գործի:   Հայցվորը այդ գործով ապահովագրվածն է, տե՛ս 2 Օրինակ ՝ Վճռաբեկ դատարանի թիվ EED / 0540/02/12 քաղաքացիական գործով (ըստ Արթուր Հովհաննիսյանի հայցի ընդդեմ Նորիկ Սողոմոնյանի) 17.07.2015 թ. Կայացված որոշումը: 3 Ընդունվել է 1907 թվականի դեկտեմբերի 10-ին - Շվեյցարիայի քաղաքացիական օրենսգիրք, CH231, դրա մասով պարտադիր օրենքի մասին կանոնադրություն - 1912 թվականի հունվարի 1: 4 Տե՛ս Հասկանալով անարդար հարստացումը, asonեյսոն Վ. Նեյերս, Միտչել Մակինս և Սթիվեն ԳԱՊիտել, Օքսֆորդ և Պորտլենդ, Օրեգոն, Հարթ հրատարակչություն, 2004, էջ 4: 135 հետ է կանչել ապահովագրված ամբաստանյալից իրեն վճարված ապահովագրական հատուցումը `պատճառաբանելով, որ վերջինս չի հայտնել պայմանագրեր կնքելիս ռիսկը մեծացնող որևէ հանգամանքի մասին: Դատարանը գտավ, որ հայցվորը գիտեր կամ կարող էր իմանալ բոլոր հանգամանքները, որոնք կարող էին հիմք հանդիսանալ հատուցումը մերժելու համար փոխհատուցում վճարելիս:   Դատարանը արտահայտեց հետեւյալ դիրքորոշումը. Ենթադրվում է, որ յուրաքանչյուր մարդ գիտի օրենքը, հակառակ դեպքում հնարավոր չէր պարզել, թե օրենքի տգիտությունը ինչ հարգելի է համարվել:  Caseիշտ է, այս պարագայում առկա իրավիճակը կլուծվեր մի փոքր այլ կերպ, բայց այս դեպքում օգտագործվում է անգլիական օրենսդրության մեջ ներառված հենց սկզբունքը:  Նույն տրամաբանությամբ, Անգլիայի օրենսդրական երկրներում մոտեցումն այն է, որ ամբաստանյալի անհիմն վճարումը, որը, բարեխղճորեն գտնվելով, հայցվորից պահանջեց վճարել գոյություն չունեցող պարտավորության համար, իսկ վերջինս ՝ իրավական տեսանկյունից, սխալ գնահատել է փաստական ​​հանգամանքները, ենթակա չէ փոխհատուցման: պարտապան 5:  Մայրցամաքային երկրներին ծանոթ չէ նման սկզբունքը: Պայմանական պահանջները բավարարվում են սխալ վճարման հիման վրա, նույնիսկ եթե իրական սխալ է եղել: 6 Կա մեկ այլ պայմանական դրույթ, որը կիրառվում է ինչպես անգլո-ամերիկյան, այնպես էլ մայրցամաքային երկրներում:   Խոսքը վերաբերում է նման անհիմն վճարմանը, որը կատարվել է անբարոյական նպատակներով կամ ապօրինի գործարքի հիման վրա:   Այս մոտեցումն իր ուրույն արտահայտությունն ստացավ Վճռաբեկ դատարանի թիվ EED / 0540/02/127 որոշմամբ: Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ որպես առեւտուր կաշառված գույքը հանցագործության առարկա է, որը քաղաքացիական իրավունքի տեսանկյունից չի կարող որակվել որպես անարդար հարստացում: Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումը հիմնավորել է այն փաստի վրա, որ եթե անարդար հարստացման օբյեկտը զոհի գույքային իրավունքներն են, ապա առևտրային կաշառքի առարկան առևտրային կամ այլ է: 5 Տե՛ս Bible v. Lumley (1802), 2 East 469, 102 Անգլ. Rep. 448: Տես նաև ՝ Համեմատական ​​իրավունքի ներածություն մասնակի իրավունքների ոլորտում, Moscow ZweigertK, Ketz H., T. 2, էջ 323: 6 Տե՛ս Հասկանալով անարդար հարստացումը, asonեյսոն Վ. Նեյերս, Միտչել Մակինս և Սթիվեն ԳԱՊիտել, Օքսֆորդ և Պորտլենդ, Օրեգոն, Հարթ հրատարակչություն, 2004, էջ: 164 թ. 7 Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի թիվ EED / 0540/02/12 քաղաքացիական գործով կայացված որոշումը (ըստ Արթուր Հովհաննիսյանի հայցի ընդդեմ Նորիկ Սողոմոնյանի): Հասարակական կապեր ՝ ուղղված կազմակերպությունների օրինական գործունեության ապահովմանը:  Ավելին, եթե անարդար հարստացման արդյունքում ձեռք բերված գույքի վերադարձման հիմնական նպատակը քաղաքացիական շրջանառության մասնակիցների սեփականության իրավունքի պաշտպանությունն ու դրա իրականացմանը նպաստելն է, ապա որպես հօգուտ առևտրային կաշառք տրամադրված գույքի բռնագրավում պետությունը, ինչպես ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված ցանկացած հարկադրանք: կանխել հնարավոր հանցագործությունները: Մյուս սահմանափակումն առկա է նաև երկու իրավական համակարգերում:   Անարդար հարստացման մարման հայցը կարող է մերժվել, եթե բարեխիղճ ձեռք բերողի կարգավիճակն այնքան է փոխվել, որ ամբողջական մարման հայցը անարդար է եղել (դիրքի փոփոխություն) 8:  Այսպիսով, Լիպկին Գորմանն ընդդեմ «Կարպնալե» ՍՊԸ-ի գործի, լորդ Գոֆը կրկնում է այդ դիրքորոշումը: Եթե ​​բարեխիղճ կերպով մերժելու կարգավիճակն այնքան է փոխվել, որ անարդար կլինի նրանից ամբողջական կամ մասնակի վճար պահանջել, ապա այդպիսի վերադարձի անարդարությունն ավելի լուրջ է, քան հայցվորի պայմանական հայցի մերժումը 9:  Նման մոտեցման կիրառման համար սահմանվում է, որ այն կիրառելի է միայն բարեխիղճ ձեռք բերողի նկատմամբ. Եվ երկրորդ `բավարար չէ ստացողի օգտագործման ապացույցներ ներկայացնել միայն կարգավիճակի փոփոխման համար:  Այնուամենայնիվ, եթե կատարվեին ծախսեր, որոնք հարստացման բացակայության դեպքում, ամենայն հավանականությամբ, չէին կատարվի, արդարացված կլիներ նրան ազատել գումարը մարելու պարտավորությունից:  Նման անարդարությունը կարող է դրսեւորվել նաև ծախսերի տեսանկյունից:  Ինչպես արդեն նշվեց, պայմանի դեպքում փոխհատուցվում է և՛ ուղղակի, և՛ անուղղակի հարստացումը (փաստացի ստացված եկամուտը) ՝ հանած հարստացուցիչի կողմից կատարված ծախսերը ՝ կապված ուրիշի գույքը ձեռք բերելու խթանի հետ:  Նման ծախսերը կարող են լինել ինչպես անհրաժեշտ, այնպես էլ այն ծախսերը, որոնք ուղղակիորեն չեն ծախսվել հարստացման օբյեկտի վրա, բայց որոնք սովորաբար հարստացնողը կհրաժարվեր (օրինակ ՝ անձը, ձեռք բերելով գույքի չպլանավորված ավելացում, կատարում է բարեգործություն):  Եվ այստեղ կարող է հարց առաջանալ: Դա այդպիսի ծախս է: 8 Տե՛ս Vincent Sagaert, Անարդար հարստացում և դիրքի փոփոխություն, 11 Maastricht J. Eur. & Համ., 2004, էջ. 42 9 Տե՛ս Lipkin Gorman v. Karpnale Ltd. (1991) 2A, 548, 579: Սիրո փոխհատուցումը անհիմն հարստացման ինստիտուտի կարգավորման մի մասն է: Կարգավիճակի փոփոխությունների ավելի սպառիչ ցուցակ է տրված Կանոնակարգի 10 142-րդ հոդվածում, որը սահմանում է, որ կարգավիճակի փոփոխություններ գոյություն ունեն գույքի ոչնչացման, կորստի կամ գողության, դրա հաշվին վաճառքի, ձեռք բերված գույքի հետ կապված ծախսերի և հարկադիր պարտավորություններ, որոնք հնարավոր չէ հրաժարվել: ընդհանուր առմամբ կամ միայն վնասով, իրավունքներից և երաշխիքներից հրաժարվելը, անհիմն կերպով ձեռք բերված միջոցների ներդնումը սեփական իրավունքների ժամկետի ավարտից հետո, ձեռք բերվածը նվիրաբերելով, ձեռք բերված գույքը ծախսելով 11: Եթե ​​հարստացման ենթակա գույքը ծախսվել է, բարեխիղճ ձեռք բերողի կողմից օգտագործված կամ սովորականից ցածր գնով օտարված, և՛ գերմանական, և՛ անգլիական դատարանները կարող են ամբողջությամբ կամ մասամբ մերժել անարդար հարստացման առարկան վերադարձնելու հայցը 12: Փաստացի ներքին կարգավորումը չի նախատեսում պայմանի կիրառման նման եղանակ: Ինչպես երեւում է, անարդար հարստացման գործող կարգավորման մեջ հարստացման չափը միշտ չէ, որ համապատասխանում է կորստի չափին:   Օրինակ, այն դեպքում, երբ ապօրինի արդարացված գույքը վաճառվում է շուկայական արժեքից ցածր գնով, դրա արժեքը ենթակա է փոխհատուցման, ուստի ակնհայտ է, որ հարստացման չափը պակաս է տուժողի կրած վնասի չափից:  Այս իրավիճակում հարց է առաջանում, թե որքան փոխհատուցում պետք է վճարի հարուստ մարդը:  Ընթացիկ հաշվարկը որոշում է գույքի ձեռքբերման պահին իրական արժեքը: Ստացվում է, որ անարդար հարստացածները ստիպված կլինեն ավելին վճարել, քան նա վճարեց հարստացման արդյունքում: Հատկանշական է, որ այս հարցի կապակցությամբ Ֆրանսիայի 13 քաղաք: 1380-րդ հոդվածում նշվում է, որ եթե բարեխիղճ հարուստ մարդը վաճառում է 10 1937 թ., Ամերիկյան իրավաբանական ինստիտուտը մշակեց Փոխհատուցման կանոնակարգ, որը հեղինակել են Ուորեն Սեյվը և Օստին Սքոթը:   Կանոնակարգը ավարտում է անարդար հարստացումից բխող հարաբերությունների ոլորտում պրակտիկան: 11 Տե՛ս Zweigert K., Ketz H., նշվ. աշխատանք., էջ 348: 12 Տե՛ս Գերմանիայի քաղաքացիական օրենսգիրք 6: 212-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ կետերը: Տե՛ս ավելի մանրամասն Zweigert K., Ketz H., Introduction to Comparative Law in the մասնակի իրավունքների ոլորտում, Մոսկվա, Medudunar: Կարծիք, 2000, էջ 343-350, Machtel F., The DefenseVol: 5. N 1, էջ. 23-46թթ. 13 Ընդունվել է 1804. ապրիլի 21-ին: Նապոլեոնյան օրենսգիրքը: Ինչն անհիմն ստացվում է իրական (շուկայական) գներից ցածր գնով, այդ պայմանագրի գինը փոխհատուցվում է, ոչ թե գույքի արժեքը: Կարող են լինել դեպքեր, երբ հարստացման արժեքը ձեռք բերողի համար նվազում է գույքի արժեքի նվազման պատճառով:  Տուժողն ինքը հաճախ մեղավոր է իր հաշվին ուրիշներին հարստացնելու մեջ:  Նման դեպքերում բարեխիղճ գնորդը, որը չէր կասկածում, որ գույքի ձեռքբերումը կամ խնայումն անհիմն է, դրվում է ավելի բարդ դրության մեջ ՝ պարտավորվելով վերադարձնել այն, ինչ ոչ ոք չունի:  Նույն կարգավորումը կգործի հակառակ իրավիճակում, երբ հարստացողը գույքը վաճառում է ձեռքբերման պահին գույքի իրական արժեքից բարձր գներով:  Մի դեպքում դա կարող է պայմանավորված լինել հարստացուցիչի անձնական / մասնագիտական ​​հատկանիշներով:  Տեսաբաններն այս կապակցությամբ ընդհանուր դիրքորոշում են հայտնում ՝ նշելով, որ այս դեպքում որպես փոխհատուցում սահմանափակվում է այն գումարը, որը զոհը կստանար սովորական քաղաքացիական շրջանառության պայմաններում 14:  Եթե ​​հարստացնողը գույքը վաճառում է ձեռքբերման պահին ավելի բարձր գնով, քան դա, դա պայմանավորված է բուն գույքի արժեքի բարձրացմամբ, օրինակ `դրա հնեցմամբ. և եթե հարստացողը չգիտի հարստացումը անհիմն է, տուժողը չի կարող պահանջել փոխհատուցում, ինչը, մեր կարծիքով, հիմնարկի մեջ լիովին արդարացված է:   Նույն տրամաբանությունից ելնելով ՝ գերմանական օրենսդրությունը շեշտում է, որ անարդար հարստացման դեպքում դրական տարբերությունը փոխհատուցվում է, ինչը պայմանավորված է եկամուտներով, օգուտներով և վնասներով 15: Հաշվի առնելով վերոնշյալ հնարավոր խնդիրները, մենք առաջարկում ենք նախատեսել բարեխիղճ ձեռք բերողի նկատմամբ պահանջի սահմանափակման հնարավորություն `լրացնելով 1095-րդ հոդվածը հետևյալ կետով.« Անարդար հարստացման մարման կամ դրա արժեքի փոխհատուցման հայցը կարող է մերժվել: կամ փոխհատուցման չափը կարող է կրճատվել, եթե ձեռք բերողը գույքն անվճար օտարեց կամ ձեռքբերման պահից զգալիորեն ցածր գնով մինչև այն պահը, երբ նա գիտեր կամ կարող էր իմանալ, որ դա հարստացում է »: ընթացիկ գնից, կամ կա ձեռք բերողի կարգավիճակի մեկ այլ փոփոխություն, որի համաձայն հարստացման գնի փոխհատուցումն անհամաչափորեն վատթարանում է դրա վիճակը: » 14 Տե՛ս Tolstoy JK, Sergeev AP, Civil Law, Moscow, «Prospect», p. 774-775թթ. 15 Տե՛ս Zweigert K., Ketz H., նշվ. աշխատանք, էջ 343-344: Հարկ ենք համարում անդրադառնալ նաև հետևյալ հարցին: Քաղաք 1097-րդ հոդվածը սահմանում է, որ հարստացողը պարտավոր է փոխհատուցել ուղղակի հարստացումը ուղղակի հարստացումով, ներառյալ ոչ միայն ստացված փաստացի եկամուտը, այլև այն եկամուտը, որը նա կարող էր ստանալ:  Հնարավոր եկամտի վերադարձի պահանջը հակասում է անարդար հարստացման ինստիտուտի ամբողջ գաղափարին, որի հիմնական նպատակը փաստացի ստացված, նյութականացված հարստացումը փոխհատուցելն է, ենթադրաբար, ի տարբերություն խոշտանգումների պարտավորությունների, որի դիմաց փոխհատուցում կորցրած շահույթը տրամադրվում է:  Նման կարծիք հայտնեց նաև Պերկունովը ՝ շեշտելով, որ բաց թողնված նպաստի պահանջի իրավունքը հակասում է պայմանական պարտավորությունների էությանը, որոնք ուղղված են ստացված, այլ ոչ թե հնարավոր դեբիտորականները վերադարձնելուն 16:  Հետևաբար, մենք կարծում ենք, որ 1097-րդ հոդվածի 1-ին կետից պետք է հանել «կամ կարող էր ստացվել» արտահայտությունը, որը գրված է հետևյալ կերպ. նա այդ գույքից ստացել է այն օրվանից, երբ իմացավ կամ պետք է իմանար, որ հարստացումը անհիմն է »: Առանձնահատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել այն փաստին, որ բարելավումների հարցը դուրս է մնացել անհիմն հարստացման ինստիտուտի կարգավորումից: Փոխհատուցման սահմանի առաջարկվող ճշգրտման կիրառումը էապես կպաշտպանի բարելավումներ կատարած մեծահարուստի սեփականության իրավունքները, բայց, այնուամենայնիվ, կարծում ենք, որ ավելի արդյունավետ կլինի առաջնորդվել արդարացման կանոններով ՝ հայեցողությամբ նախատեսելով համապատասխան անջատված բարելավումներ: տիրոջ.  Նման կարգավորումը հիմնված կլինի բնեղենով վերադարձի իրավունքի ապահովման սկզբունքի վրա:   Հաշվի առնելով այն փաստը, որ նշման համապատասխան հոդվածի ուղղակի հղումն աննպատակահարմար է պայմանի որոշ առանձնահատկությունների պատճառով, առաջարկվում է 1098-րդ հոդվածը լրացնել հետևյալ կետով. Կարելի է առանձնացնել ՝ առանց գույքին վնաս պատճառելու:   Եթե ​​կատարելագործվում են բարելավումները, ապա այդպիսի պահանջ կարող է առաջադրվել միայն այն բարելավումների մասով, որոնք կատարվել են մինչև այն ժամանակ, երբ անձը գիտեր կամ կարող էր իմանալ, որ հարստացումը անհիմն է: » 16 Տե՛ս Perkunov E., Ռուսաստանի Գերագույն արբիտրաժային դատարանի քաղաքացիական օրենսգրքում և պրակտիկայում անհիմն հարստացում, VAS RF Journal, N 2, Moscow, 2004, p. 172: Այսպիսով, այս հոդվածում, հաշվի առնելով պայմանական հարաբերությունների առանձնահատկությունները, ուսումնասիրելով այլ երկրներում ընդունված իրավական պրակտիկան, փորձ է արվել պարզաբանել անարդար հարստացումից բխող պարտավորությունների մարումը ՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով վերադարձվող հարստացման չափին: , դրա հնարավոր սահմանափակումները և բարելավումները: Լուիզա Մելիքսեթյան Չհիմնավորված հարստացման ինստիտուտի վերաբերյալ որոշ խնդիրներ ՝ հիմնաբառեր ՝ անարդար հարստացում, վիճակ, անուղղակի հարստացում, եկամուտ, բարելավում, կարգավիճակի փոփոխություն: ։

Անհիմն  հարստացման  ինստիտուտի  ներպետական  կիրառման  առանձնահատկությունները,  ինչպես  նաև  արտասահմանյան  երկրների  փորձը  վկայում  են  ներպետական  կարգավորման  որոշակի  խնդիրների  մասին։
   Խոսքը,  մասնավորապես,  վերաբերում  է  հատուցման  այնպիսի  խնդիրներին,  ինչպիսիք  են  պարտապանի  գույքային  իրավունքների  պաշտպանությունն ու դրան համապատասխան հատուցման չափի հնարավոր նվազեցումը,  հատուցման պահանջի մերժումը, հնարավոր եկամուտների և կատարված բարելավումների  հատուցումը։
  Սույն հոդվածում ուսումնասիրվել են թե մայրցամաքային և թե անգլոամերիկյան  իրավական  համակարգերի  իրավակարգավորման  առանձնահատկությունները  և  դրանց համապատասխան ներկայացվել են ինստիտուտի կատարելագործմանն ուղղված որոշակի առաջարկներ։
