ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ Պոեզիայում հավերժական վերադարձի միտքը Անկախության շրջանը խնդիր էր դնում պոեզիայից առաջ գնահատել նոր իրողություն: Եղավ որոշակի անցում, լարվածություն ստեղծվեց, որը պետք է հաղթահարել:  Ինչ-որ որբ ավարտ էր ունեցել, ինչ-որ բան մահացել էր, ինչ-որ բան պետք է ծնվեր, տեղափոխվեր, փոխակերպվեր:  Այդ տեղափոխությունների միջով անցնում է Հ. Գրիգորյանի բանաստեղծությունը: Գրիգորյանը համակարգ ստեղծող, սեփական աշխարհ կառուցող գրողներից է:   Ըստ այդմ, յուրաքանչյուր բանաստեղծություն պետք է դիտարկել որպես այդ աշխարհի կառուցվածքային մաս:  Պատահական չէ, որ նույն թեման, նույն դրդապատճառները դրսեւորվում են տարբեր տարիներին գրված ու տարբեր շարքերում ու ժողովածուներում ընդգրկված նրա ստեղծագործություններում: Գիտնականները նշել և ընդգծել են Գրիգորյան պոեզիայի մի շարք առանձնահատկություններ: Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել ձիու քայքայմանը, պատմվածքին, Գրիգորյան հեգնանքին 1, միջտեքստի 2-ի գոյությանը, մտավոր 3-ի «միջին վիճակագրական» տիպի ստեղծմանը, փոքր տարազի առկայությանը 4 և այլն: Այնուամենայնիվ, գրեթե ոչ մի ուժեղ շարժառիթ չի նկատվել, ինչը, մեր կարծիքով, առանցքային է Հ. Գրիգորյանի բանաստեղծական համակարգում:  Խոսքը հավերժական վերադարձի շարժառիթի մասին է: Հին շրջանի (Սոֆոկլես) այս միտքը հետաքրքրել է տարբեր ժամանակների մտածողներին:  Թեման սպառված չէ:  Յուրաքանչյուր մտածող գալիս է խնդիրը յուրովի մեկնաբանելու: 19-րդ դարում գերմանացի փիլիսոփա, բանաստեղծ և բանասեր Նիցշեն Շվեյցարիայում ունեցավ Հավերժական վերադարձի Epiphany5, և նա դա համարեց իր խորին միտքը: Հայ իրականության մեջ այս թեման գտնվում էր Վարդան Գրիգորյանի ուշադրության կենտրոնում:  Նա փորձեց խնդիրը լուծել պատմական թեմաների միջոցով ՝ գրելով վեպ հենց այդ վերնագրով ՝ «Հավերժական վերադարձ»: Աշխարհում ամեն ինչ հավերժական վերադարձի մեջ է:  Բայց արդյո՞ք դա չի հակասում ժամանակի մեր պատկերացմանը, քանի որ մեր պատկերացումներում գործընթացները պետք է առաջ գնան, ուստի մեկը պետք է տարբերվի մյուսից:  Բայց իրականում առաջ է քաշվում մի տեսակետ, ըստ որի ՝ վերադարձ կա, և դա հավերժ է:   Եթե ​​հավերժություն, ապա սկիզբը և վերջը միմյանց մեջ են:   Եթե ​​սկիզբն ու վերջը բաժանված են միմյանցից, ապա մենք ունենք վերջ, ունենք մահացություն: սա հակասում է հավերժությանը: Մեր նպատակն է. • պարզել Հովհաննիսյան Գրեգորյանի հավերժական վերադարձի ընկալման էությունը, • դիտել և ուսումնասիրել այդ ընկալման բանաստեղծական «թարգմանությունը», • ուսումնասիրել այն միջոցներն ու «գործիքները», որոնցով կառուցվում է շարժառիթը: 1 Հետազոտող Թաթ-Սողոմոնյանը նկատում է. «Հով. Գրիգորյանի պատմողական բանաստեղծություններում կա նյութը հեգնանքով, հեգնանքով ներկայացնելու երեւույթ, որի տակ տխրությունը, նույնիսկ ողբերգությունը թաքնված է, հեշտ և թեթև, խոսում է ամենաբարդի մասին»:  Տե՛ս Soghomonyan T., Armenian modernism և Armenian postmodernism, http: //grigornarekatsi.info/2013-01-30-12-19-47/2013-01-31-07-19-51/87-tatev-soxomonyan, 11.03.2014 թ. 2 Այս առումով նկատելի է համաշխարհային մշակույթի պատմության հիմնավորումը և դրա վերաիմաստավորումը: Օրինակ ՝ «Փարիզ, կրկին Փարիզ» պոեմում ակնհայտ են ֆրանսիացի հայտնի նկարիչների հիշատակումները.… Ամեն ինչ տեղի ունեցավ ճիշտ այնպես, ինչպես նախատեսել էր ճակատագիրը. , 2006, էջ 199): 3 Տե՛ս hazազարյան Ն., Պոեզիայի դրամա, Գրական թերթ, 15.12.13, հասանելի է http: // www. //www.grakantert.am/%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%B8%D6 % 82% % D5% B6% D5% B8% D6% 80% D5% A1% D5% B5% D6% 80-% D5% B2% D5% A1% D5% A6% D5% A1% D6% 80 /, 11.03.2014 , 4 Մանրամասների համար տե՛ս Նիկողոսյան Ա., Պարոդիկ պատկերապատման բանաստեղծությունը, Նշումներ գործընթացից, Երևան, 2007: 5 1881 թվականի օգոստոսին, Շվեյցարիայի Սիլս-Մարիա գյուղից վերադառնալիս, Նիցշեն նստեց հանգստանալու ժայռի վրա, այդ պահին հայտնվեց Հավերժական վերադարձի դավանությունը:  Տե՛ս http: //ecdejavu.ru/v/Vechnoe_v.html, 11.03.2014: Այն փաստը, որ հավերժ վերադարձի դրդապատճառը Գրիգորյանի պոեզիայում անցողիկ և պատահական չէր, այլ, ընդհակառակը, խորը գիտակցված սկզբունք էր, պարզ է դառնում տարբեր տարիներին գրված բանաստեղծությունների ուսումնասիրությունից:  Սկսենք վերնագրի պոետիկայից:  Ուշագրավ են Գրիգորյանի ընտրած վերնագրերը. «Ամեն ինչ վերադառնում է», «Անվերջ վերադարձ», «Նոր վերադարձ», «Դանդաղ կրկնություն», «Շրջանառություն», «Ամեն առավոտ»:… Ինչպես գիտենք, վերնագիրը մեծ դեր է խաղում ընթերցողի «տեքստը»:   Այն ստեղծում է ընկալման որոշակի կարգավորում, ընթերցողի առջև բացում «սպասման հորիզոն»:  Բացի այդ, վերնագիրը ստեղծագործությանը տալիս է ամբողջականություն, ամբողջականություն 1:  Հատկապես Գրիգորյանի բանաստեղծությունների դեպքում վերնագրերը որոշակի ուղղություն են տալիս, մատնանշում են այն ելակետը, որից պետք է սկսել տվյալ ստեղծագործության մեկնաբանությունը:   Հատկապես այն դեպքում, երբ բանաստեղծը միայն մեկ հարվածով, այս դեպքում վերնագրով, նոր բովանդակություն ու գաղափար է տալիս տեքստին:  Ահա «Ամեն առավոտ» խորագիրը կրող բանաստեղծությունը: Առավոտյան դու դեռ ծեր չես, ամեն առավոտ արթնանում ես օրորոցի մեջ, և փակ աչքերով, ճակատին զգում ես մոր աջ ձեռքի հաճելի սառնությունը: Եվ հետո դուռը շրխկոցով փակվում է, քո հայրը գնում է աշխատանքի, և այդ ժամանակ դուռը կրկին կբացվի և կփակվի, քո քույրերը գնացին դպրոց… Եվ այդ ժամանակ լռություն կլինի, և միայն քո մոր հետքերը կմնան տանը լացի ձայնով, Եվ մինչ ձեր աչքերը մի փոքր սթափված փակ են, ձեր լացը Ձայնը. Ձեր դուստրը լաց է լինում your ձեր օրորոցի հետքերը… մի քանի դռներ փակվում և բացվում են խոհանոցի ներսում… Եվ դուք վերջապես սթափվում եք ծերանալու պահին… 2 Փաստորեն , այստեղ գրողը ստեղծում է հետաքրքիր իրավիճակ: Դա մեկ օրվա ընթացքում խտացնում է մարդկային ողջ կյանքը:  Իսկ վերնագիրը ՝ «Ամեն առավոտ», վերաբերում է հավերժական վերադարձի գաղափարին: Նույն բանը կրկնվում է ամեն առավոտ: Այդ անցումները, դրանց նույնության կրկնությունը ուրվագծվում են բանաստեղծության մեջ ՝ «Գիտեմ» սկիզբով: Գիտեմ, որ սա մեկ այլ օր է, որը հուսահատ ջանքեր է գործադրում ամենօրյա թերթը հիշարժան դարձնելու համար, մի փոքր անգույն էներգիա ունենալով: Ես գիրք էի կարդում այն ​​մարդկանց մասին, ովքեր ապրում են որոշակի երկրում, որտեղ ինչ-որ բաներ լինում են, որոշ իրադարձություններ լինում են, ի վերջո, առանց գլխացավի, առանց տխրության, որ, ահա, ավարտվեց մեկ այլ օր:  (Շեշտը մերն է-ՍԿ.) (Էջ 72-73) Այս անգամ մենք հիշեցնում ենք հավերժական վերադարձի գաղափարը, կրկնելու նույն բանը, բանաստեղծության սկզբում և վերջում օգտագործվող «կանոնավոր» բառը:   Այլ կերպ ասած, հավերժական ցիկլը կկազմի ևս մեկ ցիկլ, ապա մյուսը և այլն: Հ. Գրիգորյանի պոեզիայում հավերժ վերադարձի միտքը բեմում ունի երկու տեսակի ներկայացում: 1. հավերժական վերադարձը որպես կրկնվող պատմություն, 2. հավերժական վերադարձ դեպի սկիզբ: 1. Հավերժական վերադարձը որպես կրկնվող պատմություն:   Դրա մասին բանաստեղծություններն, ըստ էության, ընկնում են այս տեսակի մեջ:  Բայց գաղափարը բոլորովին նոր հարթություն է ստանում «Հրեշտակները մանկության երկնքից» ժողովածուի «Հրաշալի կրկնություն» շարքում:   Պատահական 1 Լրացուցիչ մանրամասների համար տե՛ս «Ներածություն գրականությանը», ստորև: Chernets LV, Մոսկվա, 2004, էջ: 106: 2 Գրիգորյան Հ., Հրեշտակները մանկության երկնքից, Երեւան, 1992, էջ: 124:  Այսուհետ այս հավաքածուի մեջբերման էջերը տեղում նշվելու են փակագծերում: Իհարկե ոչ սերիալի վերնագիրը:   Եվ ահա հենց առաջին բանաստեղծության մեջ մենք տեսնում ենք եղանակների շարունակական կրկնության շարժառիթը: Դանդաղ կրկնություն. Գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ p (էջ 101) Ահա մի ուշագրավ հանգամանք: Բանաստեղծը շարքն անվանել է «Հրաշալի կրկնություն», բայց մասնավորապես այս բանաստեղծության մեջ նա «դանդաղ կրկնության» հաշվարկը բնութագրում է որպես «անտանելի»: Դանդաղ կրկնություն. Մեկ ժամ, երկու, երեք և ավելին Այս անտանելի 101 հաշվարկը (էջ 101) Անորոշության պակասը բանաստեղծին ստիպել է տալ այսպիսի նկարագրություն, քանի որ անորոշությունից ոչինչ ավելի սարսափելի չէ:  Բայց շուտով այս տրամադրությունը տեղի է տալիս, հիացմունքը նկատվում է շարքի հաջորդ պոեմում: Աստված իմ, ես կանգնած նայում եմ ու նայում: Որքա wonderfulն հրաշալի եք կրկնում ձեր անվերջանալի գարունը:  (էջ 106) Սեզոնների հավերժական շրջանը, որպես հավերժական վերադարձի փոխաբերություն, ընդգծված է «Շրջանառություն» խորագրով (Գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ) չորս մասերից բաղկացած պոեմում:   Ավելին, այս բանաստեղծության յուրաքանչյուր մասը պարունակում է միկրոֆլեկտներ, որոնց միասնության մեջ պատկերված են շրջանառվող ռեժիմները ՝ որպես մարդկային կյանքի ընթացքի հավերժական շրջանի փոխաբերություն: Flowաղկած ծառ, փոքրիկ ու սպիտակ օրորոց, սպիտակ բարուր, կապույտ ծաղիկներ: Գարնան պատկերը կառուցված է այս հիմնաբառերով:   Ամառը պատկերվում է որպես ծնողներից ամենավառ կարմիր շրթներկով գաղտնի վարդ, որը նկարում է անհանգստությունից պայթած այգի, շողշողացող դեղձ:   Աշունը բնութագրվում է թավշանի պես նուրբ, ակնոցների բաժակի պես թափանցիկ, հուսահատ դեղին վարպետներով, եկեղեցու պատի տակ դարավոր փոշու մեջ պառկած շնով:   Գալիք ձմռան խորհրդանիշներն են `ծառերը, գլուխից ծայր սպիտակ վիրակապերով, օտար քաղաքի անծանոթ փողոցում ճամպրուկ բռնած տղամարդը, որը փորձում է տաքացնել իր սառած ձեռքերը պատուհանի տակ ցատկող երեխաների ուրախ ծիծաղի և «ճիչերի ու զանգերի խարույկի վրա»: Երբեմն հավերժական վերադարձի միտքը դրվում է անձնական, որոշ չափով ազգային տարազի մեջ:  Ահա «Նոր վերադարձ» բանաստեղծությունը: Գիտե՞ք, որ դուք կրկին ու կրկին ծնվելու եք ցուրտ քաղաքում, անքուն գիշերներ եք անցկացնելու թրթուրի վրանի տակ, գիտեք: Գիտեք, որ այս գորշ քաղաքում կրկին ու կրկին ծնվելու եք, որովհետև նրա նիհար մարմինը նախքան խաչելության աչքերը, և Նրա ցավը կայծ կթողնի ձեր բորբոքված ուղեղում, երբ հրաժեշտ եք տալիս և բաժանում եք page (էջ) 171) 2. Հավերժական վերադարձ դեպի սկիզբ:   Այս տեսակի աշխատություններում ակնհայտորեն հիշատակվում է աստվածաշնչյան «Դու փոշի էիր, հող դարձար» արտահայտությանը:   Այսպիսով, սկսվում է «Երկնքի խորհրդավորության խորհուրդները» պոեմում գրողը գալիս է հետևյալ եզրակացության. «Երկար թռիչքից հետո ամեն ինչ ընկնում է գետնին» (էջ 26) Եվ շարունակում է գրել, որ «նրանք, ովքեր բաժանվում են, // դրանք բաժանվում են // անշրջելի », այնուամենայնիվ, այս« անշրջելի »-ն արդեն պարունակում է հավերժական վերադարձ: վերադառնալ երկիր, դեպի սկիզբ:  Այդ դեպքում տեղի կունենա հավերժություն: Ամառային արևը տաքացնում է հազարամյա գերեզմանաքարերը ՝ մի զույգ, հայր ու որդի, կողք կողքի խաղաղ խոսելով under (էջ 46) Գեղարվեստական ​​միջոցներն ու «գործիքները», որոնցով Հ. Գրիգորյանը ստեղծում է հավերժական վերադարձի շարժառիթ:  Նախ, նկատելի է կրկնությունը պատկերելու հաջորդական ժամանակի միջոցով `առավոտ, ցերեկ, երեկո:  Այսպիսով, «Որոշ ճշմարտություններ» պոեմում կարդում ենք.… Բայց ամենադժվարը առաջին հազար տարին է, հետո ամեն ինչ դառնում է նորմալ, հետո սկսում է կրկնել անվերջ. Առավոտ, ցերեկ, երեկո… (էջ 18) Տող (առավոտ, ցերեկ , երեկո), որը բանաստեղծության ընթացքում մի քանի անգամ կրկնվում է, դառնում ամուր առանցք, որի վրա կառուցված է ամբողջ ստեղծագործությունը: Նույն մեթոդը կիրառվում է «Դանդաղ կրկնություն» (գարուն, աշուն, ամառ, ձմեռ կամ մեկ ժամ, երկու, երեք կամ ավելի) և «Կլոր» բանաստեղծությունների դեպքում: Ուշագրավ է ջրի խորհրդանիշի ՝ որպես հավերժական վերադարձի խորհրդանիշի օգտագործումը: Այս վիճակում մենք նկարեցինք մեր երկար հիշողությունը զ գետի վրա ստվերներով (էջ 68): , որը հոսում է սովորական դաշտերով, ամենասովորական լեռներով, բայց միակն է աշխարհում, որ լի է արցունքներով, բոլորովին աղի (էջ 19) Արցունքներից գոյացած գետը հայերի հավերժական տառապանքի խորհրդանիշն է: Այսպիսով, Գրիգորյանը տարբեր ձևերով բացում է հավերժական վերադարձի գաղափարի սեփական ընկալումը: Հավերժական վերադարձի միտքն ինքնին բարդ երեւույթ է: Սա ստիպում է ինձ մտածել կամ ակամա բարդացնել բանաստեղծի ոճը 1:  Այնուամենայնիվ, կարծում ենք, որ ոճի նման բարդությունը ինչ-որ իմաստով թերություն է, քանի որ բանաստեղծի և տեքստ-ընթերցողի եռակողմ կապի մեջ առաջանում է մի տեսակ պառակտում: Այսպիսով. • Հավիտենական վերադարձի միտքը կարևոր դեր է խաղում Հովհաննես Գրիգորյանի պոեզիայի համակարգում, • այն առաջին անգամ դրսևորվում է վերնագրի պոեզիայում:  Վերնագրերի ընտրությունը պատահական չէ: Բանաստեղծը նրանց հետ փորձում էր ուղղորդել ընթերցողին:   Հաճախ վերնագրի հեղինակը տեքստին ավելացնում է նոր բովանդակության բովանդակության գաղափար: Հ. Գրիգորյանի պոեզիայում հավերժ վերադարձի միտքը բեմում ունի երկու տիպի ներկայացում. 1. հավերժական վերադարձը որպես կրկնվող պատմություն, 2. հավերժ վերադարձ դեպի սկիզբ: Մոտիվը կառուցելու համար բանաստեղծը օգտագործում է հետևյալ միջոցները և «գործիքները». Ընդհատվող ժամանակների հաջորդականություն (գարուն, աշուն, ամառ, ձմեռ կամ մեկ ժամ, երկու, երեք և ավելի), ջրի խորհրդանիշի օգտագործումը որպես խորհրդանիշ հավերժական վերադարձի: Հավերժ վերադարձի մտքի բանաստեղծականացման ճանապարհին գրողը հաճախ դիտմամբ (կամ ակամա) բարդացնում է ոճը:  Մեր կարծիքով, դա պառակտում է առաջացնում բանաստեղծի և տեքստ-ընթերցողի եռակողմ կապի մեջ: 1 Սա կապված է հետմոդեռնիզմի գեղագիտության հետ:  Անչափահաս տե՛ս Soghomonyan T., Armenian modernism և Armenian postmodernism, http: //grigornarekatsi.info/2013-01-30-12-19-47/2013-01-31-07-19-51/87-tatev-soxomonyan, 11.03.2014 թ. Սաթենիկ Կարապետյան ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ Պոեզիայում հավերժական վերադարձի միտքը Հիմնաբառեր. Հավերժական վերադարձ, միտք, պոեզիա, շարժառիթ, վերնագրի պոետիկա, խորհրդանիշ, սկիզբ, կրկնվող պատմություն: ։

Ժամանակակից  հայ  գրականագիտությունը  բավականին  հանգամանալից  ուսումնասիրել  է  Հ.  Գրիգորյանի  պոեզիան,  սակայն  գրեթե  չի  նկատվել  մի  կարևոր  մոտիվ,  որը,  մեր  կարծիքով,  առանցքային  է  Հ.  Գրիգորյանի  պոեզիայի  համակարգում։
   Խոսքը  հավերժական  վերադարձի  մոտիվի  մասին  է։
   Մեր  նպատակն  է  պարզել  հավերժական  վերադարձի  հովհաննեսգրիգորյանական  ընկալման  էությունը,  դիտել  և  ուսումնասիրել  այդ  ընկալման  բանաստեղծական  «թարգմանության»  կերպը,  քննել  այն  միջոցներն  ու  «գործիքները»,  որոնցով  կառուցվում է մոտիվը։
   Ուսումնասիրելով  նյութը՝  նկատել  ենք,  որ  Հովհաննես  Գրիգորյանի  պոեզիայի  համակարգում  առանցքային  դեր ունի հավերժական վերադարձի խոհը։
  Այն նախ դրսևորվում է վերնագրի պոետիկայում։
   Հ.  Գրիգորյանի  պոեզիայում  հավերժական  վերադարձի  խոհը  երկու  տիպի  կերպավորում  է  ստանում՝  1.  հավերժական վերադարձը՝ իբրև կրկնվող պատմություն, 2. հավերժական վերադարձ դեպի նախասկիզբը։
    Մոտիվը կառուցելու համար բանաստեղծը գործածում է հետևյալ միջոցները և «գործիքները»՝ հատույթավոր  ժամանակի հաջորդականություն (գարուն, աշուն, ամառ, ձմեռ կամ մեկ ժամ, երկու, երեք և ավելին), ջրի սիմվոլի  կիրառություն՝ իբրև հավերժական վերադարձի խորհրդանիշ։
