ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԼՐԱԳՐՈԻ ԷԹԻԿԱՅԻ ԽԱԽՏՈՒՄՆԵՐԸ ՄԻATIONԱԳԱՅԻՆ ՓՈՐՁԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՈՒՄ Լրագրողական գործունեության էթիկական նորմերը հասկանալու համար անհրաժեշտ է հասկանալ, թե ինչ է էթիկան, ինչու է անհրաժեշտ պահպանել այն:  Արիստոտելը խոսեց բարոյական և բարոյական նորմերը պահպանելու անհրաժեշտության մասին, երբ գրեց մ.թ.ա. 350-ին «ոսկե միջինը» հասկացության մասին:  Հույն փիլիսոփան կարծում էր, որ էթիկական վարքը դրսեւորվում է հավասարակշռության պահպանմամբ:   Նա հավատում էր, որ ուղղափառ նորմը ՝ ոսկե միջինը, հենց կետն էր առավելությունների և թերությունների միջև: Բազմաթիվ գրքեր են գրվել էթիկայի և լրատվամիջոցների օրենսդրության վերաբերյալ:  Հետեւաբար, այս երեւույթն ունի բազմաթիվ սահմանումներ:   Ըստ ամենատարածված օգտագործման ՝ «լրագրողական էթիկան լրագրողական միջավայրում ընդունված վարքի նորմերն են, որոնք համարվում են բարոյական» [2]:  Իհարկե, լրագրողները հաճախ շփոթության մեջ են, քանի որ «բարոյականություն» հասկացությունը շատ սուբյեկտիվ կատեգորիա է և չի սահմանվում օրենսդրական ակտերում:  Լրագրողական էթիկայի էությունը լիովին հասկանալու համար անհրաժեշտ է նախ սահմանել «լրագրողական էթիկա» և «օրենսդրություն» հասկացությունները:   Journalistsամանակակից լրագրողները, որոնք աշխատում են մեդիայի ոլորտում, սահմանում են այս տերմինները:   Իրականում դրանք լրացնում են, բայց տարբեր երեւույթներ:  Էթիկայի նորմերը իրավական ուժ չունեն, ի տարբերություն օրենսդրական ակտերի Եթե ​​նրանք չեն հետևում նրանց, լրագրողը չի ենթարկվի որևէ իրավական տույժի:  Մինչդեռ countryԼՄ-ների գործունեությունը համակարգող բազմաթիվ ակտեր կարելի է գտնել ցանկացած երկրի օրենսդրության մեջ:  Հայաստանի Հանրապետությունում կան օրենքներ, որոնք վերաբերում են մամուլի ազատությանը, ընտրությունների ժամանակ լրագրողների աշխատանքը չխոչընդոտելը, զրպարտանք վիրավորելը, հեղինակային իրավունքի խախտումը, գրագողություն, լրագրողական աղբյուրի չբացահայտում:     Անհրաժեշտ է հասկանալ, որ այդ հոդվածները ոչ թե էթիկական նորմեր են, այլ օրենսդրական ակտեր:  Իհարկե, եթե էթիկայի նորմերը պահպանվեն, լրագրողը դժվար թե իրավական խնդիրների առաջ կանգնի: Այսպիսով, այս հետազոտության ընթացքում մենք կփորձենք հիմք ընդունել էթիկական խախտումների միջազգային փորձը, սխալների օրինակով ուսումնասիրել հայկական մեդիայի դաշտի էթիկական խախտումները ՝ քննարկելով դրանց հետևանքները:   Լրագրողի աշխատանքային առաքելությունը հանրային հնչեղություն ունեցող շատ խնդիրներ գրագետ և օբյեկտիվ կերպով լուսաբանելու կարողությունն է:  Լրագրողները փորձում են պահպանել հասարակության և «իշխանությունների» կապը, այս հարցում միջնորդի կամ կատալիզատորի դեր խաղալ:   Ուստի շատ կարևոր է պաշտպանել նաև լրագրողների իրավունքները:  Այսօր Հայաստանում կան մի շարք կազմակերպություններ, ինչպիսիք են «Լրագրողներ առանց սահմանների» և «Լրագրողների ֆեդերացիա», որոնք պաշտպանում են լրագրողների իրավունքները ՝ հղում կատարելով ethԼՄ-ների կողմից էթիկայի նորմերի խախտումներին:   Նշված կազմակերպություններից բացի, կան բազմաթիվ լրատվամիջոցներ, որոնք մշակում են անձնական էթիկայի կանոնակարգեր:  Լրագրողը պետք է առաջնորդվի, եթե ցանկանում է աշխատել տվյալ լրատվամիջոցներում:  Ավելի հետաքրքիր է «Առավոտի» կանոնակարգը, ըստ որի `լրատվամիջոցների լրագրողները չպետք է քննադատեն այլ լրատվամիջոցները, և նրանք չպետք է պատասխանեն վերջիններիս քննադատությանը [3]:  Այս խնդիրն այսօր շատ տարածված է մեր երկրում, քանի որ էթիկական հիմնական խախտումներից մեկը հայաստանյան լրատվական դաշտում լրագրողների և լրատվամիջոցների մրցավազքն է էթիկական խախտումներով, որի արդյունքում ընթերցողն ամենաշատն է տուժում: Լրագրողները պատասխանատու են իրենց ընթերցողների առջև, ուստի նրանք պետք է կարողանան մի կողմ դնել իրենց անձնական հավակնությունները և, անհրաժեշտության դեպքում, ներողություն խնդրել ՝ ընդունելով և շտկելով էթիկական խախտումը: Նախքան հայկական լրատվական դաշտի էթիկական խախտումներին անդրադառնալը անհրաժեշտ է գիտակցել այն փաստը, որ ցանկացած լրատվամիջոց ձգտում է վարկանիշ ունենալ, քանի որ բարձր վարկանիշը լրատվամիջոցի համար եկամտի աղբյուր է:   Ուղղակի բարձր վարկանիշներով հաճախ տարված լրագրողները կոպտորեն ոտնահարում են էթիկայի բոլոր սկզբունքները ՝ խախտելով մարդկային հույզերը և առաջացնելով մեծ հոգեբանական վնասվածք:   Միջազգային լրագրության ամենակոպիտ խախտումներից մեկը կարելի է համարել երկրաշարժ, որը տեղի է ունեցել մոտ վաթսունվեց տարի առաջ `Միացյալ Թագավորության արքայադուստր Դիանայի մահվան լուրը, որը ցնցող ալիք առաջացրեց հասարակության մեջ:  Այդ օրերին բոլոր լրատվամիջոցներին պաշտոնապես խնդրում էին չհրապարակել Դիանայի մարմնի լուսանկարները, բայց լրատվամիջոցները, բարձր վարկանիշ ունենալու համար, գերազանցեցին բոլոր էթիկական նորմերը ՝ թերթերը հեղեղելով արքայադստերի գլխատված մարմնի լուսանկարներով: Սոցիոլոգ և հետազոտող Մարշալ Մաքլուհանի «Տեխնոլոգիական վճռականությունը» վաղուց էր կանխատեսել, որ ինտերնետը լայն տարածում կստանա: Ըստ այդ տեսության, լրատվամիջոցները մեզ հետապնդում են ամենուր, և մենք չենք կարող խուսափել ինտերնետից և տեղեկատվությունից:  Այս պարագայում էթիկական խախտումների խնդիրն ավելի է բարդանում, քանի որ հասարակության տեղեկատվության ծարավը հագեցնող լրատվամիջոցները, որոնք րոպեում մի քանի նորություն են հրապարակում, պարզապես ժամանակ չունեն մտածելու էթիկայի նորմերի պահպանման մասին: Unfortunatelyավոք, հայկական լրատվամիջոցները դասեր չեն քաղում միջազգային հեղինակավոր լրատվամիջոցներից ՝ անընդհատ ավելացնելով սխալների քանակը:  Անդրադառնանք Երեւանում ծնված հնգյակի օրինակին:   Հասկանալի է, որ իրադարձությունը մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում, քանի որ անձը ինքնուրույն դառնում է ապատեղեկատվության կամ նորությունների տեղեկատվության զոհ, որոնք շեղվում են ամենօրյա ուշադրության իրական օրակարգերից:  MediaԼՄ-ները ՀՀ առողջապահության նախարարությունից հաղորդագրություն են ստացել այն մասին, որ Երեւանում հինգ մարդ է ծնվել, բայց երեխաները վատառողջ են:   Հիմա ներկայացնենք այն վերնագրերը, որոնք այդ օրերին գրել էին լրատվամիջոցները. «Մենք արդեն որոշել ենք հնգյակի անունները» [6], «Անունները կորոշենք, բայց դրանք դեռ չենք տարածել» [4] և այլն: ,  Headամանակին նման վերնագրերն անընդունելի էին, քանի որ այսօր հինգից միայն երկուսն էին գոյատևել:  Ներկայիս հինգ ծնողները կարող են հոգեբանորեն տրավմատիզմ ունենալ այս հոդվածները կարդալիս: Էթիկական խախտման մեկ այլ, առավել վերջերս ընդունված օրինակ է Արմավիրի մարզում երեխաներին պատանդ վերցրած երիտասարդի դեպքը:   Այստեղ գործ ունենք մանկական հոգեբանության խանգարման դեպքի հետ:   Լրատվամիջոցները պետք է ավելի ուշադիր աշխատեն, իսկ լավագույն տարբերակը պետք է լինի theԼՄ-ների ՝ հոգեբանների հետ համագործակցելու կարողությունը, ոչ թե վարկանիշային մրցավազքը: Վերջին առեւանգված երեխային ազատ արձակելուց հետո երեխայի հայրը նկարահանում է տեսանյութ, որտեղ նա և «գտնվում է տեսախցիկի առջև»: Հայրն ասում է, որ երեխան չի վախեցել, և ամեն ինչ կարգին է:  Այդ օրերին տարբեր լրագրողներ և ոստիկաններ այցելում էին երեխային ՝ ամեն անգամ հիշեցնելով կատարվածի մասին: Այսօր այդ երեխան չի կարող խոսել, քանի որ նախկինում բացի հոգեբաններից ոչ մեկին չպետք է թույլ տրվեր շփվել երեխայի հետ:  Փաստորեն, սա ոչ միայն էթիկական խախտում էր, այլ նաև երեխայի իրավունքների կոպիտ խախտում: Հատկանշական են էթիկական խախտումների օրինակները, որոնցում վերնագրերն ընդհանրապես չեն համապատասխանում իրականությանը կամ մասամբ համապատասխանում են:  Օրինակ, վերնագիրն ասում է. «Ավտոբուսը շրջվել է, կան մի քանի հարյուր զոհեր»:  Շատերը կցանկանան կարդալ այս նորությունը ՝ համոզվելու համար, որ ավտոբուսն իսկապես շրջվել է, բայց Սոմալիի մայրաքաղաքում:  Այս պարագայում լրատվամիջոցի վերնագիրը համապատասխանում է իրականությանը, բայց լրատվամիջոցը հասկացավ, որ եթե վերնագիրը նշում է Սոմալիի երկրի անունը, նրա հոդվածը Հայաստանում ավելի քիչ կարդացվի:  Լինում են դեպքեր, երբ վերնագիրն ընդհանրապես չի համընկնում նյութի բովանդակության հետ:  Սովորաբար նման վերնագրերը կարելի է գտնել հայտնի երգիչների, դերասանների, քաղաքական գործիչների հետ վթարների նյութերում, որոնց վկայակոչմամբ կա՛մ ինչ – որ գովազդի ենք հանդիպում, կա՛մ էլ հայտնվում ենք առցանց խաղի կայքում: Անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել հաշմանդամություն ունեցող անձանց, քանի որ լրագրողը պետք է կարողանա պաշտպանել հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքները, զգույշ լինել յուրաքանչյուր հարց տալիս, ոչ թե անպատշաճ կերպով վիրավորել արդեն խոցելի մարդկանց:  Այս հետազոտության ընթացքում մենք փորձեցինք գտնել օրինակներ, երբ հայ լրագրողները անբարեխիղճ վերաբերմունք էին ցուցաբերում հաշմանդամություն ունեցող անձանց նկատմամբ, բայց, բարեբախտաբար, մենք չգտանք: Հայաստանում էթիկական ոլորտն ուսումնասիրող փորձագետների կարծիքով, ապատեղեկատվության տարածումը այսօր մեծ վտանգ է ներկայացնում:   Ահա լրագրողի դերը, ոչ միայն տեղեկատվություն փոխանցողը, այլ նաև այն, որ նա գալիս է Նահադ ՝ որպես զտիչ: Լրատվամիջոցների գրագիտությունն այսօր ավելի կարևոր է հասարակության համար, քան լրագրողների:  Լրագրողներն արդեն մեդիա գրագետ են, քանի որ հենց նրանք են ստեղծում և տարածում մեդիա բովանդակություն, բայց հասարակությունը մեդիա գրագետ չէ, ուստի չի կարող տարբերակել, թե որ նյութն է ճիշտ, ինչը ՝ ոչ: Մարդկանց մեծ մասին բացարձակապես չի հետաքրքրում, թե որ աղբյուրից են ստանում այս կամ այն ​​տեղեկատվությունը ՝ շատ հաճախ տեղեկատվությունը տարածելով ադրբեջանական կայքերում:   Այդ պատճառով անհրաժեշտ է անցկացնել մեդիագրագիտության դասընթացներ հասարակության տարբեր շրջանակների համար ՝ հաշվի առնելով, որ մենք անընդհատ տեղեկատվական պատերազմների կիզակետում ենք:  Եթե ​​հասարակությունը լիներ մեդիա գրագետ, լրագրողները կպահանջեին և կստիպեին նյութեր գրել էթիկայի նորմերին համապատասխան:  Հեռուստատեսության, ռադիոյի, թերթերի դեպքում մարդը ընտրելու հնարավորություն չունի: Նա կարող է փոխել միայն ալիքը կամ թերթել էջը, իսկ ինտերնետի դեպքում մարդիկ շատ աղբյուրներից ընտրում են, թե որ կայքերից տեղեկատվություն ստանալու համար, ուստի մեդիագրագիտությունը վերաբերում է ինտերնետային լրատվամիջոցներին:  Ի դեպ, հայտնի «The Guardian» - ի կողմից սկսված լրատվամիջոցների գրագիտության միջազգային պայքարը `իր« Fake or Real »- ով: մի շարք հոդվածներում, որտեղ ուսուցանվում է, թե ինչպես տարբերակել ճշմարտությունն ու կեղծիքը:  Ռազմական լրագրության էթիկական առանձնահատկությունները ապրիլյան պատերազմի համատեքստում Այսօր մենք տեղեկատվական պատերազմ ենք մղում միաժամանակ թուրք-ադրբեջանական երկու դաշտերում, ուստի պետք է միշտ զգոն լինել:  Սա հաշվի առնելով ՝ ՀՀ ՊՆ-ն լրագրողների համար պատրաստել է ռազմական էթիկայի ուղեցույց: Պաշտպանության բանակի մասին ցանկացած հոդված գրելիս ռազմական լրագրողի նպատակը պետք է լինի ոչ թե բանակը քարկոծելը, այլ պետության ազգային շահը պաշտպանելը: Մամուլում հաճախ կարելի է հանդիպել նման վերնագրերի. «Մարտակերտի զորամասերից մեկում զինվոր է զոհվել», «Հաղորդվում է, որ ավելի մանրամասն տեղեկատվություն կտրամադրվի ավելի ուշ»:  Այդ ժամանակ Մարտակերտի զինծառայողների ծնողներն ու հարազատները խուճապային տրամադրություններ էին ստեղծում Նրանք զանգահարում են և փորձում պարզել սպանված զինվորի ինքնությունը, մինչդեռ լրատվամիջոցները սպանված զինվորի ինքնությունը պարզելուց հետո կարող էին հաղորդել լուրերը:   Լրագրողները հաճախ անում են էթիկական խախտումներ ՝ հրապարակելով զորամասերի, զենքերի, ռազմաբազաների աշխարհագրական դիրքի լուսանկարներ, որոնք կարող են օգտակար լինել թշնամուն:  Այս կապակցությամբ Պաշտպանության նախարարությունը ժամանակ առ ժամանակ դասընթացներ է կազմակերպում զինվորականներին լուսաբանող լրագրողների համար, բայց ճիշտ կլինի, որ նման միջոցառումները պարբերաբար անցկացվեն բոլոր լրատվամիջոցներում: Ապրիլյան քառօրյա պատերազմը լրագրողներին ստիպեց «սթափվել» և հնարավորինս շուտ լուծել խնդիրները:  Այդ օրերին լրագրողները հասկացան, որ պատերազմը կարող է սկսվել ցանկացած պահի, և թշնամու ապատեղեկատվական հոսքերը կփորձեն հարձակվել մեր դաշտի վրա, և խուճապահար հասարակությունը, հաճախ թերահավատորեն մոտենալով իր իշխանության հաղորդագրություններին, կտարածի ադրբեջանական լուրերը:  Տարբեր գնահատականներ են տրվել պատերազմի տարիներին հայկական լրատվամիջոցների աշխատանքին:  Շատերն այդ օրերին քննադատում էին Պաշտպանության նախարարությանը ՝ ասելով, որ Պաշտպանության նախարարությունը թաքցնում է զոհերի իրական թիվը, մինչ Պաշտպանության նախարարությունը բարոյական նկատառումներից ելնելով աստիճանաբար տեղեկություններ էր տրամադրում զոհերի մասին:  Aուր ցնցուղի ազդեցության տակ գտնվող մարդկանց ասելը ճիշտ չէ, որ պատերազմ է սկսվել, մենք ունենք մի քանի հարյուր զոհ, քանի որ դա հասարակության մեջ հոգեբանական տրավմա ու խուճապ կառաջացնի: Անհրաժեշտ է ընդգծել ապրիլյան պատերազմի ընթացքում մեդիա գրագիտությունը խթանող մի քանի հետազոտողների գործունեությունը, ինչպիսիք են տեղեկատվական անվտանգության փորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանը, Մեդիամաքս լրատվական գործակալության գլխավոր խմբագիր Դավիթ Ալավերդյանը, ՀՀ ՊՆ խոսնակ Արծրուն Հովհաննիսյանը և այլք, ովքեր փորձել են դասավանդել նրանց ինչպես ճիշտ  Դրանք տեղադրեցին ծրագրեր, որոնք լրագրողներին և հետևորդներին թույլ տվեցին տարբերակել լուսանկարի տեսանյութի գտնվելու վայրը, հնությունը և իսկությունը: Մտահոգիչն այն է, որ լրագրողները շատ էթիկական սխալներ թույլ տվեցին պատերազմից հետո զոհված զինծառայողների հարազատների հետ զրուցելիս, օրինակ, հարցնելով, թե «ի՞նչ կասեին զինվորին, եթե նա կենդանի լիներ»: Ուսումնասիրելով հայաստանյան լրատվական դաշտի վերոնշյալ հիմնական դրույթները ՝ ներկայացնելով դրանց վերլուծական պատկերը, գալիս ենք այն եզրակացության, որ հայաստանյան մեդիա դաշտը շատ անելիքներ ունի ինչպես մեդիայի գրագիտության, այնպես էլ էթիկայի նորմերի հոգեբանական, էթիկական պահպանման առումով: Մենք առաջարկում ենք լրատվամիջոցներին ակտիվ համագործակցություն կազմակերպել ոլորտի առաջատար մասնագետների հետ ՝ գրագետ պահերին հանդես գալով գրագետ մոտեցումներով: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Արիստոտելի էթիկական տեսությունը:  «Առաքինության և ոսկե միջին հասկացությունների մասին», 25-01-2014, URL:  https: //aquileana.wordpress.com (հասանելի է:  19.05.2017). ՈւՐԼ.  http: //evartist.narod.ru 20.12.2012 (հասցեի ամսաթիվը)  26-08-2017): [3] Էթիկայի օրենսգիրք, 22.11.2011, URL:  http: //www.aravot.am (հղումը կազմված է ՝ 04-07-2017): [4] «Մենք ընտրել ենք անունները, բայց դրանք դեռ չենք տարածել, չգիտենք», 03-05-2017, URL:  https: //168.am (հղումը կատարվել է 14-06-2017): [5] «Մանուշակի մանկապարտեզի դեպքից հետո երեխան չի խոսում», 03.11.2017, URL:  https: //168.am (հղումը կատարվել է 14-06-2017): [6] «Հինգ երեխաների ծնողներն արդեն որոշել են երեխաների անունները: 7,5 միլիոն դրամ կհատկացվի ընտանիքին», URL:  http: //armlur.am (հղումը կազմված է ՝ 14-06-2017): URL.  https: //www.theguardian.com 26/12/16 (հասանելի է:  28.07.2017) .URL.  https: //studopedia.su (կիրառման ամսաթիվը):  24-07-2017): [9] «Այսօր լույս աշխարհ եկած հնգյակի առողջական վիճակը ծայրահեղ ծանր է», URL:  http: //www.7or.am/am03/05/17 (հղումը ՝ 17-05-2017): Խաչատրյան Նելլի ՀԱՅ ԼՐԱԳՐՈՆԵՐԻ ԽԱԽՏՈՒՄՆԵՐԸ ՄԻATIONԱԳԱՅԻՆ Փորձի համատեքստում Հիմնաբառեր. Մեդիա գրագիտություն, էթիկա, օրենք, էթիկական խախտումներ, հոգեբանական առանձնահատկություններ: ։

Մեդիագրագիտությունն  օգնում  է  ոչ  միայն  լրագրողներին,  այլև  հասարակությանը՝ տեղեկատվական արտահոսքերի ժամանակ տարբերելու առանցքային և  ճշմարիտ տեղեկատվությունը։
  Լրագրողի աշխատանքային առաքելությունն է գրագետ և օբյեկտիվ լուսաբանել հասարակական հնչեղություն ունեցող բազում հարցեր։
   Լրագրողը  միջնորդի  կամ  կատալիզատորի  դեր  է  ստանձնում  հասարակական  հարաբերություններում,  ուստի  սույն  աշխատանքի  նպատակն  է  կարևորել  մեդիագրագիտության դերը և էթիկական նորմերը։
  Աշխատանքի շրջանակներում կատարվել է ուսումնասիրություն՝ նպատակ հետապնդելով օգնել լրագրողներին խուսափելու  էթիկական տարբեր խախտումներից։
