Ներածություն։
 Հիպերբոլական  տիպիդիֆերենցիալհավասարումների լուծումը մեծ կարևորություն ունի, քանի որ այն լայնկիրառություն  ունի  [1,2]։
   Վերջավոր  տարբերությունների  (ցանցերի)մեթոդը  մաթեմատիկական  ֆիզիկայի  հավասարումներիլուծմանամենաունիվերսալ  ու  լայն  տարածում  ունեցող  մեթոդներից  է  [2,3]։
 Վերջինիս  զարգացումը  գլխավորապես  պայմանավորված  է  ժամանակակից  հաշվիչ  տեխնոլոգիաների  զարգացմամբ  [2,3]։
   Համակարգչայինմաթեմատիկական  փաթեթներն  այժմ  մեծ  տարածում  ունեն,  դրանցումMathematica-ն իր ուրույն ու անզիջում տեղն է զբաղեցնում ու անընդհատզարգանում,  այդ  թվում  նաև  որպես  բարձրակարգ  ծրագրավորմանմիջավայր [4-14]։
 [13]  աշխատանքում  դիտարկված  են  հիպերբոլոկան  տիպիդիֆերենցիալ  հավասարումների՝  ըստ  բացահայտ  տարբերականսխեմայի լուծման մոտեցումները, ու կազմված է լուծման հաշվարկայինծրագիրը Mathematica միջավայրում։
 Սույն  աշխատանքում  անդրադարձ  է  կատարվում  հիպերբոլականտիպի  դիֆերենցիալ  հավասարումների՝  ըստ  անբացահայտ  տարբերական սխեմայի լուծման մեթոդին [2, 13]։
  Մեթոդական նոր մոտեցմամբեն մեկնաբանվում ըստ անբացահայտ տարբերական սխեմայի ցանցերիմեթոդով  հիպերբոլական  տիպի  դիֆերենցիալ  հավասարումներիլուծման  գործընթացը՝  ներկայացնելով  համապատասխան  սխեմատիկգծագրի  միջոցով։
   Այնուհետև  դիտարկվում  է  կոնկրետ  եզրային  խնդիր,որըլուծվում  է  ըստ  ցանցերի  մեթոդի  անբացահայտ  սխեմայինհամապատասխան  հաշվարկային  ծրագրի  կազմմամբ  և  գործարկմամբ։
 Համեմատվում  է  ճշգրիտ  լուծման  արդյունքների  հետ,  կատարվում  էուսումնասիրություն  պրակտիկ  զուգամիտության  տեսանկյունից  ևհիմնավորվում  ցանցերի  մեթոդի՝  ըստ  անբացահայտ  տարբերականսխեմայի  լուծման  բարձր  արդյունավետությունը  հիպերբոլական  տիպիդիֆերենցիալ հավասարումների լուծման ժամանակ։
 2. Հիպերբոլական տիպի դիֆերենցիալ հավասարումների լուծմանանբացահայտ  տարբերական  սխեման։
   Դիցուք  ունենք  հիպեբոլականտիպի դիֆերենցիալ հավասարմամբ հետևյալ եզրային խնդիրը.որտեղ  -ն հաստատուն իրական թիվ է,տված անընդհատ ֆունկցիաներ են ըստ իրենց արգումենտների։
 Անբացահայտ տարբերական սխեման ունի հետևյալ տեսքը՝-ըորտեղ-ն որոշակի թվային արժեքներ են։
 Անբացահայտսխեմայինհամապատասխանհաշվարկայինալգորիթմը ստանալու համար կատարենք  հետևյալ նշանակումները՝(որտեղեն խնդրի պայմաններից)։
 -ի  արժեքները  և  -ի,  ֆունկցիաների  տեսքերը  կախվածԱնբացահայտ տարբերական սխեմայի համար կուենանք [2]՝  տեսքի  հիպերբոլական  տիպի  դիֆերենցիալհավասարման  համար  (2)  տարբերական  սխեման  կընդունի  հետևյալտեսքը՝որտեղ։
 Իսկ (3) տարբերական սխեման կընդունի հետևյալ տեսքը՝Այժմ   ներկայացնենք բերված տարբերական սխեման բնութագրողսխեմատիկ  գծագիրը։
   Այն  տրվում  է  նկ.  1-ում  բերված  տեսքով,  որտեղերևում  է,  թե  ինչ  հերթականությամբ  են  ցանցի  հանգույցներումհաշվվում ֆունկցիաների հանգուցային արժեքները։
  ևա)                  Նկ. 1                   բ)Ըստ անբացահայտ սխեմայի՝ հաշվարկային ալգորիթմն ընթանում –երի արժեքները, որիցէ հետևյալ քայլերով։
  Նախ որոշվում են բոլորէըստ  և  քայլերի-երը,  իսկ    նկ.  1,բ-ում՝  հետո-երի  հաշվումը  տեղի  է  ունենում  փոխկապակցվածկերպով՝  ըստ  նկ.  1-ում  բերված  սխեմայի,  որտեղ  համարակալումըհաջորդականության։
   Նկ.1,ա-ումկատարվածներկայացված  են-երը։
     Հանգույցները, որոնցում  -երի  արժեքները  հայտնի  են  ըստ  եզրային  և  նախնականպայմանների, պատկերված է կանաչ գույնով։
  Այսպես՝ նախ որոշվում են-երի  արժեքները,ժամանակային  առաջին  շերտի  հանգույցներումորից  հետո  ժամանակային  երկրորդ  շերտում-երի  արժեքները,այնուհետև  այդ  նույն  շերտում-երի  արժեքները  և  այդպեսշարունակ։
 Ընդհանրացնելով  նշենք,  որ-րդ  շերտի  հանգույցներումարժեքները,  կարող  ենք  ժամանակայինհաշվել    ցանցային  ֆունկցիայի  արժեքները։
   Ժամանակայինյուրաքանչյուր  շերտում  ֆունկցիայի  արժեքները  հաշվվում  են    ցանցիըստի շերտերի՝ հակառակ ուղղությամբ (նկ. 1 բ)։
 -րդ  շերտում  ունենալովՊարզաբանենք-երի  հաշվման  մասնավոր  դեպքեր,  որոնքառավել  պատկերավոր  են  դարձնում  անբացահայտ  սխեմայովհաշվարկային  գործընթացը։
   Պատկերենք,  օրինակ,  ցանցի  հանգույցներից-ի ձևանմուշները (նկ․ 2)։
 -ի ևա)                 Նկ. 2                  բ)Նկար 2-ի ձևանմուշներում կապույտ գույնի սլաքով նշված է  հանգույցներից,  իսկ  կանաչ  գույնով՝  հանգույցներից։
   Որպես  օրինակհանգույցների  կախումը  հանգույցների  կախումըներկայացնենք նաև-ի հաշվման ձևանմուշը (նկ․ 3)։
 Նկ. 3                            Հանգույցները,  որոնցում-երի  արժեքները  հայտնի  են  ըստեզրային  և  նախնական  պայմանների,  պատկերված  են  կանաչ  գույնով։
 Ըստ  անբացահայտ  սխեմայի  հանգույցում  ֆունկցիայի  արժեքըհաշվելու  համար  օգտվում  ենք  եզրային  պայմանից  արդեն  հայտնի հանգույցում ֆունկցիայի արժեքից և3.  Հիպերբոլական  տիպի  դիֆերենցիալ  հավասարումների՝  ըստանբացահայտ տարբերական սխեմայի լուծման հաշվարկային ծրագիրը։
 Դիտարկենք հետևյալ եզրային խնդիրը՝ -ի արժեքից։
 նախնական պայմանները կարող ենք գրել հետևյալ տեսքով՝իսկ եզրային պայմանները՝տեսքով։
 Խնդրի  լուծման  անացահայտ  տարբերական  սխեման  կունենահետևյալ տեսքը՝(11)  տարբերական  սխեմային  համապատասխան  հաշվարկայինծրագիրը Mathematica միջավայրում ներկայացնենք հետևյալ կերպ՝Արդյունքում արտածվում է ֆունկցիային համապատասխանմակերևույթը  (նկ․ 4)։
 Նկ. 4                            Ստորև  ներկայացված  է  ըստ  անբացահայտ  սխեմայի  վերջավորֆունկցիայի  քայլերին  համապամեթոդովտարբերություններիմակերևույթներըտասխան.լուծվածԱրդյունքում արտածվում է նկ. 5-ը։
 Արտածենք ցանցի բաժանման քայլի տարբեր արժեքների դեպքում`  պահին  ֆունկցիային  ժամանակի  ֆիքսվածհամապատասխան կորերի գրաֆիկները՝ կոորդիանատից կախվածԱրդյունքում արտածվում է նկ. 6-ը։
 Արտածենք  ցանցի  բաժանման  քայլերի  տարբեր  արժեքներիդեպքում  ժամանակի  տարբեր  պահերին  ֆունկցիային  համապատասխան  կորերի  գրաֆիկները՝  ֆիքսված  կոորդինատիցկախված՝Արդյունքում արտածվում է նկ. 7-ը։
 Վերջավոր  տարբերությունների  մեթոդով  ըստ  անբացահայտ  ևսխեմայի  լուծման  ժամանակ  բաժանումների  քանակիարժենքերով  պայմանավորված  հարաբերական  սխալանքի  գնահատականի  արժեքներըհամապատասխանաբարհավասարենև ։
 Նկ. 7                              ներկայացնենք  խնդրի  ճշգրիտ[12]  և  ըստանբացահայտ  սխեմայի  վերջավոր  տարբերությունների  մեթոդովլուծման  մակերևույթները  միևնույն  կոորդինատական  համակարգում,երբլուծմանԱյժմ ։
 Նկ. 8                            Նկ․ 8–ում կանաչ գույնով պատկերված է խնդրի ճշգրիտ  լուծումանգրաֆիկը, իսկ կարմիր գույնով՝  ըստ անբացահայտ սխեմայի վերջավորտարբերությունների մեթոդով լուծման գրաֆիկը։
 4.  Եզրակացություն։
   Ցանցերի  մեթոդը  եղել  և  շարունակում  էակտուալ  մնալ  և  լայն  կիրառություն  գտնել  գիտության  տարբերմեթոդիմեկնաբանման՝սխեմայիճշտություն։
 Ըստ  անբացահայտբնագավառներում։
   Այն  մաթեմատիկական  ֆիզիկայի  և  դիֆերենցիալհավասարումների  լուծման  մոտավոր  մեթոդ  է,  սակայն  ապահովում  էվերջավորմեծաշխատանքումտարբերություններիդիտարկված  մեթոդական  մոտեցումը  մեծ  հետաքրքրությունէներկայացնում։
   Իսկ  դիտարկված  ընդհանուր  բնույթի  խնդրի  համարկազմված  հաշվարկային  ծրագրերը  ոչ  միայն  ապահովում  են  նշվածմեթոդներով  խնդրիլուծման  հաշվարկային  գործընթացը՝  ուզածճշտությամբ,  այլև  թույլ  են  տալիս  արդյունքների  գրաֆիկականվիզուալացում,  ինչը  արժեքավոր  է  և՛  թվային  մեթոդների,  և՛մանկավարժական  մեթոդական  տեսանկյունից։
   Բացի  այդ,  ծրագրերըբավական ընդհանրական են և թույլ են տալիս այլ եզրային խնդիրներիլուծում՝  միայն  մուտքային  տվյալների  փոփոխմամբ։
   Միաժամանակկազմված  հաշվարկային  ծրագրերը  բավական  մատչելի  են  ոչծրագրավորողի համար և ապահովում են մեծ ճշտություն։

Աշխատանքում  են  ներկայացվում  վերջավոր  տարբերությունների  հիպերբոլական  տիպի  դիֆերենցիալ  հավասարումների՝  ըստ  անբացահայտ  տարբերական  սխեմայի  լուծման  մոտեցումները։
   Կազմվում  է  անբացահայտ  տարբերական  սխեման  նկարագրող  և  յուրահատկությունները  պարզաբանող  սխեմատիկ  գծագիր։
   Դիտարկվում  է  կոնկրետ  խնդիր,  որի  լուծումը  հանգեցվում  է  հիպերբոլական  տիպի  դիֆերենցիալ  հավասարման։
   Կազմվում  է  հաշվարկային  ծրագիր  Mathematica  միջավայրում,  կատարվում  ուսումնասիրություն պրակտիկ զուգամիտության տեսանկյունից։
