ԱՐՅԱՆ ՀՈՍՔԸ Վ. ՈՍԿԱՆՅԱՆԻ «ՇՇՈՒԿՆԵՐԻ ՄԱՏՅԱՆԸ» ՎԵՊՈՒՄՎարուժան Ոսկանյանն իրապաշտական սկզբունքներով գրված, ավելին՝ փաստագրական համոզչականություն ունեցող իր վեպի համար ընտրել է խորհրդանշական վերնագիր՝ «Շշուկների մատյանը»։
  Այս արտահայտությունը, որը վեպի էջերումշատ ենք հանդիպում, խորհրդանշում է պատմության ընթացքում մեր ժողովրդի՝ ժամանակից ստացած հարվածների յուրօրինակ հակազդեցությունը։
  Հեղինակի հայացքը սևեռված է հատկապես ժամանակի հարահոս ընթացքի՝ քսաներորդ դար կոչվածհատվածին,  որտեղ  «Աստված  սովորականից  ավելի  անուշադիր  է  եղել»  [1]։
   Վեպիէջերում  հանդիպում  ենք  անվանական  նմանության  պարզաբանմանը.  «Թերևս  իրխորին  խորքում  «Շշուկների  մատյանն»  սկսվում  է  մի  այլ  գրքով,-  քանզի  այնպես,ինչպես  մարդիկ  են  ծնվում  մարդկանցից,  գրքերն  էլ  գրքերից  են  ծնվում  ու  հետոառանձին մեծանում,- հազար տարի առաջ Գրիգոր Նարեկացու գրած մի գրքով, որկոչվում է «Մատյան ողբերգության»։
  Փաստ, որ գրքերից այդ մեկին աղոթելու ուղեցույց էր, ու հաճախ ողբը համարվում էր ժամանակի միակ դարմանը, այսինքն՝ ողբիայդ գիրքը գործածվում էր հիվանդությունների դեմ, իսկ երբ այլևս այլ ճար չկար, այնդնում էին հիվանդների գլխի տակ՝ որպես ապաքինման վերջին հույս։
  Այն, որ գիրքնանվանվել է «Մատյան ողբերգության», իսկ սա՝ «Շշուկների մատյան», չի նշանակում,որ  ողբից  դեպի  շշուկ  ճամփան  ապաքինման  ուղի  է  եղել։
   Նշանակում  է,  որ  այնժամանակ մարդիկ դեռևս չէին կորցրել ողբալու ազատությունը, և Աստծուն ուղղվածՆարեկացու ներբողում Տերը դեռևս ձեռքի տակ էր։
  Այդ ողբից մինչև այս շշուկներըմի տառապանքն ուրիշով չի փոխարինվում, այլ տարբերությունը միայն ողբի ու լռելյայն ողբի մեջ է» [1]։
          Արևմտահայերի՝ դարասկզբին կրած ողբերգության մասին շատ է գրվել, ջարդերի ու աքսորի պատմություններից ստեղծվել է եղեռնապատումի մի ամբողջ գրականություն։
  Սակայն հեղինակին ի՞նչն է «ստիպել» անդրադառնալու հայ ժողովրդիպատմության ամենաարյունոտ դեպքերին։
        Հեղինակը, ինչպես նշվում է վեպում, դեռևս երեխա ժամանակ միշտ ներկա էրլինում իր մեծ հայրերի և նրա հասակակիցների խոսակցությանը, ովքեր այնպիսի ջերմությամբ  էին  խոսում  իրենց  կորսված  հայրենիքի  մասին,  կարծես  այնտեղ  լինեին։
 Կյանքով, կորուստի անամոք ցավով միախառնված նկարագրությունը շատ դիպուկ էև  շատ  ցավոտ  վերհիշողների  համար,  միևնույն  ժամանակ  շատ  պատկերավոր  էընտանիքի  երրորդ  սերնդի՝  թոռան  համար,  ով  կյանքի  այն  ժամանակը,  երբ  իրհասակակիցներն անցկացնում են դեռևս նոր տարածում գտած հեռուստացույցի առջև, անցկացնում էր հայրենազուրկ հայերի պատմությունները լսելով ու իր աչքի առջևպատկերացնելով կորուսյալ հայրենիքի պատկերը։
 Նշել,  որ  միայն  իր  հարազատների  պատմությունները  ցեղասպանության,  ևդրան նախորդած ու հաջորդած դեպքերի նկարագրություններն են ուղղորդող հանդիսացել հեղինակին գրելու «Շշուկների մատյանը», ոչ լիարժեք հիմնավորում կստացվի։
   Գլխավոր  դրդիչը  ազգանվեր  հայ  մտավորականի  ներքին  անհաշտ,  ըմբոստկեցվածքն է այսօր էլ  շարունակվող բացահայտ կեղծիքի  դեմ, որ թուրքական իշխանությունը  դրսևորում  է  խոսքի  և  ընդհանրապես  դիվանագիտության,  գերտերությունների շահադիտական նկատառումներով՝ նրանց սատարելու կեցվածքի մեջ։
         Կյանքի տրամաբանությունն ինքնին որոշակի ձևով բացահայտում է, թե ինչուպետք է նանսենյան  անձնագիր ունեցող հայի տան երրորդ շառավիղը ձեռնամուխլիներ  մարդկության  մտածող  հատվածի  դատին  հանձնելու  «Շշուկների  մատյանը»։
 Հայերը  նոր-նոր  էին  հաստատվել  օտար  երկրներում  և  անհրաժեշտ  էր  ապահովելկյանքի  տարրական  պայմաններ։
   Հաստատված  այս  առաջին  սերունդը  այդպես  էլմինչև վերջ չինտեգրվեց տվյալ հասարակությանը, իսկ երկրորդ սերունդն արդեն որոշակիորեն դրսևորվեց այդ հասարակության մեջ։
  Այստեղ բարդ էր երրորդ և հետագասերունդների ճակատագիրը, որը ունի ազատություն՝ դրսևորվելու տվյալ հասարակության մեջ, և ճշմարտության դեմ չէին մեղանչի ասելու, որ ոչ բոլորն են ծանոթ իրենցարմատներին։
  Հենց այստեղ է, որ իրեն զգացնել է տալիս արյան հիշողությունը, երբարյունը  «հորդորում  է»  ազատությանը  հետևել  անհրաժեշտությանը  և  ուժին  [3],որովհետև ազատությունը, որը տվյալ դեպքում եղեռնապատված հայ մարդու երրորդսերուդն է, սեփական օրերով ծեր է. պետք է ապրի ոչ միայն իր, այլև իր մեծ հայրերիչապրած կյանքը. «Դուն մեր օրերուն պատճառով ծեր ես։
  Ինչ որ չապրեցանք մենք ումերինները,  քեզի  կավելանա»  [4]։
   Արդեն  ուղենշվում  է  ազատության  ճանապարհը։
 Ապրել  մեծ  պատասխանատվությամբ  և´  իր  կյանքը,  և´  իր  նախորդների  չապրածկյանքը, որովհետև «մեծ պատասխանատվություն է ապրիլ այս երկրին վրա ավելիշատ,  քան  Հիսուս  Քրիստոսը։
   Պետք  է  հավասար  պատճառներ  ունենալ,  որպեսզիհամարձակիս ընել ատ…Եվ եթե չունենա´ս … Օրմը պիտի տեսնվի… Հստակ հայտնիէ,  որ  շատ  մարդիկ  աշխարհի  վրա  կապրին  ավելի,  քան  Հիսուսը՝  առանց  որևէպատճառ ունենալու»։
  Նախորդ սերնդի կողմից որպես ուղենիշ հնչող այս խոսքերըև´ սպառնացող են, և´ պարտավորեցնող։
  Իսկապես, կյանքում ապրելու համար հատուկ հիմնավորումներ են պետք։
           Իր նախնիների հանդեպ հաշվետվության պատասխանատու զգացումն է դրդելՎ.  Ոսկանյանին  ուսումնասիրել  Ցեղասպանության՝  թուրքական  իշխանությանծրագրած ու հետևողականորեն իրագործած քաղաքականության հաստատումները,ինչպես այն օրերից առ այսօր թուրքական իշխանությունների հայտարարությունները,թե Ցեղասպանությունը չի եղել, և հայերի տեղահանությունը եղել է նրանց պաշտպանելու համար։
  Հեղինակն իր ձեռքի տակ ունենալով բավականաչափ վկայություններ,փաստական-վավերագրական նյութեր, թուրքական իշխանությունների՝ «Հայկականհարցի»  լուծման  բացահայտ  ու  գաղտնի  օրենքների  հավաքածու,  «Նեմեսիսի»անդամների մասին նյութեր և գաղտնի հրահանգներ, չի խուսափել դրանք օգտագործելու  վեպի  մեջ,  և  քաղվածաբար  ներմուծել  է  որպես  փաստական  վկայություններ՝չակերտների մեջ գրված։
         Այդ միջտեքստերը ոչ միայն ընդգծում են ասելիքը, այլև վավերականություն ենհաղորդում վիպական պատմությանը։
  Վեպն ամբողջության մեջ ոչ թե Մեծ եղեռնիմասին է, այլ Ցեղասպանության, որը շարունակվող երևույթ է և այդպիսին է մնալու,քանի դեռ չի դատապարտվել։
      «Շշուկների  մատյանը»  պատմում  է  Եղեռնից  փրկված  հայկական  գերդաստանիմասին՝ նկարագրելով նրանց առօրյան օտար երկրում. հեղինակը պատկերացում էտալիս  և´  կորուսյալ  հայրենիքի  մասին,  և´մեկ  գերդաստանի  նկարագրությամբպատկերացում է տալիս բազմահազար նման գերդաստանների մասին, որոնք պետքէ ապրեին, «քանի որ առանց պետության մարդիկ գոյություն ունեցած են, ինչպես ահամենք՝ հայրենազուրկներս, բայց առանց մարդուց պետություն ով իմացած է» [1]։
 Վեպում  ամփոփվում  են  մի  քանի  պատմություններ,  որոնք,  իրենց  հերթին,առանձին ամբողջական պատմություններ են։
  Վեպն սկսվում է հեղինակի մեծ հայրերի՝ Կարապետ Ոսկանյանի և Սեդրակ Մելիքյանի կյանքի նկարագրություններով։
  Երկուսն էլ ունեն կյանքի մասին տարբեր պատկերացումներ, սակայն երկուսն էլ իրենցկյանքում տեսել են նույն արհավիրքները. երկու աքսորները՝ երիտթուրքական և սիբիրյան՝ մեկը մեկին գրեթե չզիջող ահավորությամբ։
  Այդ երկու աքսորների վախը վերապրած՝  նրանք  շարունակում  են  իրենց  կյանքը՝  խոհուրդները  պատգամելովհաջորդներին։
         Կարապետ Ոսկանյանն, ով էությամբ գեղագետ էր և ցանկանում էր լուսանկարելդատարկ  հայելին  առանց  արտացոլվելու  դրա  մեջ,  ուզում  է,  որ  մարդիկ  չփորձենփոխել  աշխարհը,  քանի  որ  դա  չեն  կարող,  որովհետև  ուղղակի  կաղավաղեն  այդամենը.  իր  կյանքում  միշտ  պատասխանատվության  զգացում  էր  ներարկում  միջավայրին և որոնում այն «չքնաղ ակնթարթը», որի գոյությունը երբեք կասկածի տակչդրեց։
 Սեդրակ Մելիքյանն «արյան փիլիսոփա» էր, տեսել էր իր գերդաստանի բնաջնջումը և որպես պատիժ վկան եղել այդ ամենի, թեև «արդար» կլիներ, որ ինքն էլ զոհլիներ։
  Լսել է դահիճի հոխորտանքը, հիշել դահճի անունը և պատմել, թե «ինչ արեցիես քո ցեղի հետ»։
  Կյանքը ստիպեց, որ նա իր վրեժը յուրատեսակ ձևով լուծի, ապրիև փրկի իր ցեղի արյունը։
  Խոսելով իր մայրական կողմից մեծ հոր՝ Սեդրակ Մելիքյանիմասին, հեղինակն այս անգամ արդեն յուրատեսակ ձևով է մեկնում վեպի վերնագիրը։
 Նշում է, որ մանուկ ժամանակ իր և պապի սիրելի խաղերից մեկն էր պարանի վրահանգույցներ  կապելը  և  համրելը։
   «Երբեմն  պարանը  պատկերացնում  էի  որպեսզանգից կապված հաստ թոկ, որ կարող էր ճոճել քամին կամ մենավոր ճամփորդիբազուկը։
  Այդ ժամանակ զանգը կարող էր ղողանջել։
  Միշտ այսպես էի պատկերացրելզանգը,  իբրև  ցեղի  ամենակարևոր  զանգ։
   Բռունցքի  նման  սեղմված  յուրաքանչյուրհանգույց պիտի լիներ իմ պապերից մեկը։
  Թոկը, փաստորեն, սեղմված բռունցքներիմի շարան էր» [1]։
  Եվ ըստ այդ պարանի հանգույցների կարելի էր մեկնել շառավիղներ,որոնցից  առաջինը  եղել  էր    ըմբոստ  Մելիք,  ով  միշտ  ապստամբել  էր,  ամենամոտհանգույցն  էր,  որը  հնչում  էր  ինչպես  քառատրոփ  սլացող  ձի։
   Նույն  սկզբունքովմիմյանց հաջորդում են  հանգույցները, և վերջինը, կարծեք թե հեղինակն է՝ վերջինշառավիղը մեծ գերդաստանի. հանգույցը շատ հեռու է զանգից, և վերջին հանգույցիցհպումը շշուկ է առաջացնում, իսկ ճանապարհը, որով անցնում է հպումը, հանգույցիցմինչև զանգ բոլոր հանգույցներին յուրովի է «ցավեցնում», և այդ ցավը բոլորի մոտարդեն դառնում է շշուկ և ամփոփվում «Շշուկների մատյանում»։
           Եթե փորձենք տալ վեպի բանաձևումը, ապա կստացվի հետևյալը. գործողությունները կատարվում են պարանի առաջին հանգույցից մինչև վերջին հանգույցը, որը«Հիմա ի՞նչ պիտի պատահի» հարցն է։
  Ուշագրավ է այդ հարցի անսովոր պատասխանը։
   «Ի՞նչ  կա  ընելիք»  հարցումին  իբրև  պատասխան  ես  կդնեմ  վերջին  շունչենհետո  հայացքը»  [1]։
   Հարցին  որպես  պատասխան  վեպի  հերոսներից  ամեն  մեկըբերում  է  այն  ինչ  իրենից  «մնացել  է»,  որի  մեջ  խստացած  է  ինքնությունը,  իրգոյությունը…  Ամբողջ  «պատասխանները»  դրվում  են  տապանակի  մեջ  և  թաղվում։
 Թաղվում է մի հարցի բազմաթիվ պատասխաններ պարունակող տապանակը հայկական գերեզմանատան միակ դատարկ դամբարանում։
  Եվ թաղելիս թվաց՝ գուցե«պատասխաններ»  բերողների  իմացած  աշխարհը  դամբարանի  չափ  նեղացել,  իսկդամբարանը  նոր  աշխարհի  չափ  լայնացել  էր։
   «Եվ  այսպես,  մասունքների  տապանակը թաղելով փաստվեց, որ մարդկանց նման պատասխաններն էլ են մեռնում՝ տեղթողնելով, որ կյանքն առաջ գնա» [1]։
  Կյանքում, ինչ խոսք, նրանք էլ մի օր հարությունկառնեն։
 «Շշուկների մատյանը» վեպում փորձել ենք համադրել գործող մի քանի անձերի՝կյանքում ապրելու և գործելու ընթացքը, և գտնել կյանքում ապրելու ձևի նմանությունները, «Քրիստոսից շատ ապրելու իրենց «արդարացումները»»։
 Այդ անձինք են Կարապետ Ոսկանյանը, Սեդրակ Մելիքյանը, Սահակ Շեյթանյանը,Միսակ Թոռլաքյանը։
  Հերոսների այս շարքի գլխավոր կապող օղակը Քրիստոսից հետո  քսաներորդ  դարում  ճակատագրի  նույն  հարվածները  ստանալն  է։
   Ցեղասպանությունն իր նախորդած և հաջորդած դեպքերով բացասական ամեն հնարավոր ևամենաուժգին ձևով հարվածել է նրանց, շեղել մարդուն ապրելու բնականոն ճանապարհից՝ ստիպելով երկրի վրա անցնել դժոխային յոթ պարունակների միջով և ողջմնալ։
 Վերոնշյալ  հերոսներին  միավորում  է  ոչ  միայն  նույն  ճակատագիրը  և  ազգությունը,  այլև  արյան  գենետիկ  հիշողության  հանդեպ  պատասխանատվության  զգացումը, ինչին էլ կփորձենք անդրադառնալ ստորև։
 Կարապետ  Ոսկանյանն  էությամբ  արվեստագետ  է,  ով  գտնում  է,  որ  պատմության իսկական կերտողները զորավարները չեն, այլ բանաստեղծները, և իսկականկռիվները  ձիերի  սմբակների  տակ  փնտրելու  կարիք  չկա։
   Իր  համոզմունքների  մեջհաստատուն էր, ինչպես ծառը և ամբողջ կյանքում փորձեց յուրովի փոխել աշխարհը,բայց ոչ թե դեպի լավը, այլ անհաստատից դեպի պարզը։
  Պարզության մեջ տեսնելգեղեցիկը և «Երբեմն մի գերմանացի զինվոր կանգնեցնում էր նրան լուսանկարվելուհամար, որպեսզի իր ընտանիքին ապացուցի, որ դեռևս ողջ է ռուսների դեմ պատերազմում։
   Հետո  լուսանկարեց  ռուսներին,  որոնք  իրենց  ընտանիքներին  ուզում  էինապացուցել, որ դեռևս ողջ են գերմանացիների դեմ պատերազմում։
  Հետո լուսանկարեց գերմանացիներին, որոնք իրենց ընտանիքներին ուզում էին ապացուցել, որ դեռևսողջ  են  ռուսների  դեմ  պատերազում։
   Ու  ի  վերջո,  լուսանկարեց  տուն  վերադարձողներին,  ովքեր  լուսանկարն  ուղարկելու  համար  մարդիկ  չունենալով՝  ուզում  էինիրենք իրենց համոզել, որ դեռևս ապրում են» [1]։
 Կյանքի պատկերն այլ է Սեդրակ Մելիքյանի մոտ, եթե Կարապետ Ոսկանյանըիր համոզմունքներով արվեստագետ էր, ապա Սեդրակ Մելիքյանը մի տեսակ «արյանփիլիսոփա» էր։
  Սեփական աչքերով տեսել էր իր գերդաստանի մեծ մասի կոտորվելը,ապրել էր դահճի արած պատիժ-բարեհոգության «շնորհիվ». «հիշելու և պատմելու համար թե ինչ արեցի քո ցեղի հետ»։
  Այս ամենը տեսած մարդը կյանքում յուրատեսակպաշտպանմունք  ուներ  արյան  հանդեպ։
   Սակայն  հարկ  է  նշել,  որ  ելնելովպաշտպանմունքից՝    պարտավորվածություն  ուներ՝  շարունակել  ապրել,  որովհետևարյունը կենդանի է միայն, երբ արյան հետ է խառնվում։
  Ցեղասպանությունը ՍեդրակՄելիքյանին  դեռ  վաղ  հասակից  զրկել  է  ամեն  ինչից  և  խաթարել  հավասարակշիռվիճակը։
   Նրա  հետագա  ամբողջ  կյանքն  ընթացավ  նախնական  համակշռությունըվերականգնելով, քանի որ ապրեց ի հեճուկս դահիճների և փոխանցեց իր արյունըհենարան-ժառանգներին. «Երբ արյունը կհոգնի գավազան մը կդառնա։
  Ըսել կուզեարյունը ներսդ գավազանի մը պես է։
  Ամեն մարդ իր արյունի վրա կհենուի» [1]։
  Եվկյանքում, որպես վերջին պատգամ հորդորում է իր ժառանգներին տեր կանգնել արյանը. «Չի մոռնաս, արյունդ սուրի մը պես է, որ հողի մեջ կխրի»։
  Սեդրակ Մելիքյանըկարողանում է նախնական վիճակը, որն «իր շավղից դուրս է ընկել», հստակեցնել ևուղղել։
 Իրադրությունն այլ է Սահակ Շեյթանյանի մոտ, ով անցել է երկրի վրայի յոթ դժոխային պարունակներով Դեր-Զոր և ողջ մնացել, իր տարիքի համեմատ կատարել էանհամեմատ մեծ արարք՝ կապ հաստատել քարավանների հետ որպես սուրհանդակ,որը բացահայտվելու դեպքում ստույգ մահ էր՝ ամենադաժան ձևով։
  Նա թոռն է եղելայն կանանցից մեկի, ովքեր Բանկ Օտոմանի գրավման ժամանակ արկեր և ռումբերեն իրենց փեշերի տակ թաքցրած հասցրել հայերին։
 Սահակ Շեյթանյանի կերպարը յուրատեսակ կապող օղակ է Սեդրակ Մելիքյանիև Միսակ Թոռլաքյանի միջև, որոնցից առաջինի համար ապրելը յուրատեսակ և իրհամար միակ  հնարավոր վրեժի ձևն էր, իսկ մյուսի համար վրեժը կյանքի միակ կեցութաձևն էր։
  Շեյթանյանն այն միակ կերպարն է վեպի ռումինահայ իրականությանմեջ, ով համարձակվում է օտար միջավայրում առաջին անգամ  խոսել  զինված ընդվզման  մասին՝  ակնարկելով  «Դրոյի  զենքերը»,  որը  խելահեղ  մի  առասպել  մնացսփյուռքահայ իրականության համար, հայրենիքն ազատագրելու յուրատեսակ փորձ,որը «ձախողվեց ոչ թե խելահեղ լինելու, այլ բավարար չափով խելահեղ չլինելու պատճառով»։
   Նրա  տեսակը  բոլշևիկյան  համահարթեցման  գաղափարի  ժամանակ,  երբվերացել  էր  ըմբոստության    հույսի  որևէ  նշույլ,  պետք  է  լիներ  իրականության  մեջ,թեկուզ միայն հույս տալու համար։
  Հույս, որով տևական ժամանակ պետք էր ապրել,և որն այնքան անհրաժեշտ ու կենսական էր այդ ժամանակ։
 Այլ է Միսակ Թոռլաքյանի՝ «Նեմեսիսի» նվիրյալներից մեկի կերպարը վեպում,ով վերոնշյալ կերպարի գաղափարական ամբողջացած դրսևորումն է վեպում։
  1921 թ.հուլիսի 18-ին Կ.Պոլսում Միսակ Թոռլաքյանը սպանել է Տրապիզոնի հայերի ջարդերիկազմակերպիչ  Բեհբուդ  խան  Ջիվանշիրին՝  կատարելով  իր  արյունը  կրող  անմեղմարդկանց թափված հանդեպ պարտքը։
  Ի տարբերություն Սեդրակ Մելիքյանի, ովվրեժ լուծեց ապրելով և կյանքի համակշռությունը վերականգնելով, Ս. Շեյթանյանի,ով  արդեն  համակշռված  կյանքի  մեջ  այնքան  անհրաժեշտ,  բայց  բացակա  հույսդնելով, Միսակ Թոռլաքյանը վրեժ լուծեց «արյան դեմ արյուն» սկզբունքով, որն այսդեպքում արդեն ոչ թե խախտված համակշռություն էր վերականգնում, այլ քսաներորդդարում կարեվեր խոցված արդարության ապաքինման փորձերից էր։
  Այստեղ հարկենք  համարում  նշել,  որ  արդարությունը  դեռևս  վերականգնված  չէ,  քանի  որՑեղասպանությունը  դեռևս  թուրքական  իշխանությունները  չեն  ճանաչել  և  դատապարտել։
 Քանի որ որոշակիորեն համակշռված է կյանքն օտարության մեջ, հայերը շարունակում են ապրել, ուրեմն պետք է «ուղղորդել» հայրենիքից դուրս ապրող հայերինիրենց  կյանքը  ճիշտ  ապրելու  պատգամով.  «Արյունը  նույնն  է  ամենուն  երակներունմեջ,  և  եթե  ձգես,  որ  ազատ  վազե,  դահիճի  և  զոհի  միջև  տարբերությունը  պիտիչճանչցվի» [1]։
 Այսպիսով,  եթե  փորձենք  տալ  վերոնշյալը  ստրուկտուրալիզմի  տեսակետից,ապա կստացվի հետևյալը՝1. Աքսիոմատիզացիա - որպես հետագա ապացուցման կարիք չունեցող հիմք, մենքվերցրինք արյունը՝ կյանքի և գենետիկ հիշողության խորհրդանիշ։
 2. Դիսոցիացիա – կյանքում ապրելու իրենց ձևով առանձնացրինք Կարապետ Ոսկանյանի,  Սեդրակ  Մելիքյանի,  Սահակ  Շեյթանյանի,  Միսակ  Թոռլաքյանիկերպարները, ովքեր կյանքում դրսևորվելու իրենց ձևերով են միայն տարբեր. բոլորնունեն մեկ նպատակ՝ ապրել տեր մնալով իրենց արյան էությանը։
 3. Ասոցիացիա – առհասարակ ինչպիսի զուգորդումներ ունեին վեպի հերոսներնարյան հետ կապված։
 4. Նույնականացում – հերոսների մոտ նպատակը նույնն է, ձևերն են տարբեր՝ ելնելով կյանքի հարուցած դժվարություններից։
 5. Ինտեգրացում – ամբողջացումը դրսևորվում է արյան հոսքի ուժգնության չափանիշով.  Սեդրակ  Մելիքյանի  մոտ  արյունը  դանդաղ  հոսում  է  որպես  կյանքիխորհրդանիշ,  Սահակ  Շեյթանյանի  մոտ  ընդվզող  է,  Միսակ  Թոռլաքյանի  մոտ՝ապստամբ։
 Նշենք,  որ  մատուցած  գաղափարներով  իրենց  ոլորտներում  կերպարներն  ամբողջական են, ստացված և հաջողված, իսկ ամբողջության մեջ վերցրած՝ լրացնում ևշարունակում են միմյանց։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1] Ոսկանյան Վ., «Շշուկների մատյանը», Երևան, 2014, էջ 430, 208, 190, 304, 17,448, 457, 109, 57, 419։
 [2] Տուրգենև Ի. Ս., «Ընտիր երկեր», Երևան, 1985։
 [3] Տուրգենև Ի. Ս., «Ընտիր երկեր», Արձակ բանաստեղծություններ, Երևան, 1985։
 [4] NECESSITAS, VIS, LIBERTAS (Անհրաժեշտություն, ուժ, ազատություն), էջ 679։
 Հովհաննիսյան Միհրան, Եղիազարյան ՍամվելԱՐՅԱՆ ՀՈՍՔԸ Վ. ՈՍԿԱՆՅԱՆԻ «ՇՇՈՒԿՆԵՐԻ ՄԱՏՅԱՆԸ» ՎԵՊՈՒՄԲանալի բառեր՝ Վարուժան Ոսկանյան, արյան հոսք, «Շշուկների մատյանը»,կոտորած։

Թեման Վ. Ոսկանյանի «Շշուկների մատյանը» վեպում արյան հոսքն է։
  Վեպում  պատմվում  է  հայկական  ջարդերի,  հայի  վրեժխնդրության  և  ապրելու  մեծ  կամքի  մասին։
   Անդրադարձ  է  կատարվել  վեպի  կերպարներին,  որտեղ  գաղափարներով  իրենց  ոլորտներում  կերպարներն  ամբողջական  են,  ստացված  և  հաջողված,  իսկ  ամբողջության մեջ վերցրած՝ լրացնում և շարունակում են միմյանց։
