ՔՐԵԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՎՏԱՆԳԻ ՄԵՋ ԹՈՂՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐՄարդու և քաղաքացու կյանքի և առողջության պահպանության ու պաշտպանության հիմնախնդիրները միշտ եղել և շարունակում են մնալ քրեական իրավունքիգիտության ուշադրության կենտրոնում։
 Հասարակության զարգացմանն ու առաջընթացին զուգահեռ մարդկանց կյանքում աճում է բարոյականության նշանակությունը, և բարձրանում է քաղաքացիներիիրավագիտակցությունը։
   Մարդիկ  դառնում  են  ավելի  անհանդուրժող  անտարբերության և անսրտության նկատմամբ։
  Տասը պատվիրաններից մեկը` օգնիր մերձավորիդ, իր ամրագրումն է ստացել քրեական օրենսգրքում։
  Ապացույցն այն բանի, որվերոնշյալ բարոյական նորմն ընդունվում և պաշտպանվում է մեր հասարակությանմեջ, այն է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 128-րդ հոդվածը պատասխանատվություն էնախատեսում  վտանգի  մեջ  թողնելու  համար։
   Տվյալ  հանցագործության  հանրայինվտանգավորությունը  արտահայտվում  է  նրանով,  որ  վտանգի  մեջ  գտնվող  անձիհամար այն կարող է ունենալ ծանր հետևանքներ։
  Հարկ ենք համարում նշել, որ այսհանցատեսակի  ամրագրման  հետ  կապված  ՀՀ  գործող  քրեական  օրենսգրքում  ևշրջանառվող նախագծում առկա են խնդրահարույց հարցեր։
  Սույն գիտական աշխատանքում  կփորձենք  վեր  հանել  վտանգի  մեջ  թողնելու  համար  պատասխանատվություն  նախատեսող  հանցակազմի  խնդրահարույց  հարցերն  ու  կատարվածուսումնասիրության հիման վրա տալ խնդիրների լուծման հնարավոր տարբերակներ։
 Տարբեր  երկրների  օրենսդրությունները  տարբեր  կերպ  են  սահմանում  այնչափանիշները,  որոնցով  անձին  օգնություն  ցույց  չտալը  դիտվում  է  հանցագործություն։
  Առկա տարբերությունների պատճառը ոչ միայն օրենսդրական տեխնիկանէ, այլև հարցի լուծման հետ կապված տարբեր մոտեցումները (բարոյական, աշխարհայացքային, քաղաքական և այլն)։
  Այս ինստիտուտն ամրագրված է Ռուսաստանի,Վրաստանի, Թուրքիայի, Իրանի, Լեհաստանի, Բուլղարիայի, Ֆրան-սիայի, Գերմանիայի, Իսրայելի, Իսպանիայի, Ուկրաինայի, Բելառուսի, Լատվիայի, Շվեյցարիայի,Շվեդիայի,  Էստոնիայի,  Ճապոնիայի,  Տաջիկստանի,  Ուզբեկստանի  և  մի  շարք  այլերկրների քրեական օրենսգրքերում։
 Երկրների մի մասը օգնություն ցույց չտալը հանցագործություն է դիտում միայնօգնություն ցույց տալու պարտականության առկայության դեպքում. վերջինիս բացակայության  դեպքում  նշյալ  արարքը  հանցագործություն  չի  դիտվում։
   Օրինակ՝  ՌԴքրեական  օրենսգրքի  125-րդ  հոդվածը  պատասխանատվություն  է  նախատեսումվտանգի  մեջ  թողնելու  համար  միայն  խնամելու  պարտավորության  առկայությանդեպքում,  և  եթե  հանցավորն  է  անձին  դրել  կյանքի  կամ  առողջության  համարվտանգավոր դրության մեջ։
  Համանման մոտեցում  ներկայումս առկա է ՀՀ քրեականօրենսգրքի շրջանառվող նախագծում՝ ի տարբերություն գործող քրեական օրենսգրքիև ՌԴ նախկին քրեական օրենսգրքի, որոնցում պատասխանատվություն էր նախատեսվում նաև պարտավո-րության բացակայության պարագայում։
  Այս առումով հարկենք համարում անդրադառնալ որոշ  գիտնականների՝ հարցի հետ կապված տարբերդիրքորոշումներին։
  Դ. Վ. Դավթյանը գրել  է. «Այսօր կյանքի և առողջության համարվտանգավոր  դրության  մեջ  գտնվող  անձանց  օգնություն  ցույց  տալու  պարտականությունը  հասարակ  քաղաքացիների  համար  միայն  բարոյական  պարտք  է,սակայն  դա  հեշտ  է  ուղղել,  բավական  է  միայն  ՌԴ  հիմնական  օրենքի  մարդու  ևքաղաքացու իրավունքների և պարտականությունների գլխում ամրագրել համապատասխան նորմ» [1]։
  Հակառակ դիրքորոշումն է արտահայտել Ի. Ի. Գորելկինը, ովգրում է, որ համընդհանուր պարտականության նախատեսումը հանգեցնում է նրան,որ այլ անձի կյանքի համար վտանգավոր դրության ցանկացած վկա օգնություն ցույցտալու  հատուկ  պարտականություն  է  կրում,  իսկ  հատուկ  պարտականության  նմանընկալման դեպքում վերջինս դրվում է ցանկացածի վրա, ինչն էլ հակասում է օրենքին։
 Հատուկ  պարտականության  ճիշտ  ընկալումն  ունի  գործնական  կարևոր  նշանակություն [2]։
 Գերմանիայի  քրեական  օրենսգրքում  օգնություն  ցույց  տալն  օրենքով  պարտադիր է, եթե իհարկե դա չի սպառնում օգնություն ցույց տվողի կամ երրորդ անձանցկյանքին  կամ  առողջությանը։
   Օգնություն  ցույց  տալու  վերոնշյալ  պայմանն  իր  ամրագրումը  ստացել  էր  նաև  ՌԴ  նախկին  քրեական  օրենսգրքում,  ի  տարբերությունգործող ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի և նախագծի։
  Կարծում ենք, որ օգնությունցույց  տալու  պարտադիր  պահանջի  ամրագրումը  պետք  է  ուղեկցվի  նաև  տվյալպայմանի պարտադիր ամրագրմամբ, հակառակ դեպքում հանցակազմը կորցնում էիր  նպատակային  նշանակությունը,  որը  արտահայտվում  է  մարդու  և  քաղաքացուկյանքի  և  առողջության  պահպանության  անհրաժեշտությամբ։
   Բացի  այդ,  Գերմանիայում այս հանցակազմի հետ կապված առկա է առանձնահատկություն, որին հարկենք  համարում  անդրադառնալ։
   Մասնավորապես՝  առաջին  օգնություն  ցույց  տալուպահանջի  հետ  մեկտեղ  արգելվում  է  տուժողի  կողմից  օգնություն  ցույց  տվողինօգնության փաստի և դրա որակի հետ կապված հետագայում պահանջներ ներկայացնելը, եթե իհարկե օգնություն ցույց տվողը գործել է բանականորեն և իր պատրաստվածությանը համապատասխան։
  Մեջբերենք Գերմանիայի դատական պրակտիկայիցօրինակ։
  2016 թ.-ի հոկտեմբերի 3-ին Բոռբեկի բանկերից մեկի սպասասրահում ընկելէր 83-ամյա տղամարդ։
  Տեսանկարահանող սարքերը արձանագրել էին, թե ինչպեսեն բանկ մուտք գործող չորս հաճախորդներն անտարբերություն դրսևորում տուժողինկատմամբ, ում չնկատելը ֆիզիկապես անհնար էր տվյալ դեպքում, և միայն հինգերորդ  հաճախորդն  էր  զանգահարել  շտապ  օգնություն։
   Վայր  ընկնելու  հետևանքովստացված գլխի վնասվածքներից տղամարդը հիվանդանոցում մահացել էր։
  Բոռբեկիընդհանուր իրավասության դատարանը որոշում է կայացրել պատասխանատվությանենթարկել  բանկի  հաճախորդներին՝  վտանգի  մեջ  թողնելու  համար`  նշանակելովտուգանքներ։
  Հաճախորդներից երկուսը զղջացել են կատարվածի համար՝ միևնույնժամանակ  արդարանալով,  որ  իրենց  պատկերացմամբ  տղամարդը  եղել  է  քնածմուրացկան,  սակայն  նման  արդարացումը  խիստ  քննադատության  է  արժանացելդատարանի կողմից, քանի որ տուժողը եղել է լավ հագնված և ընկած է եղել բանկում,այլ ոչ թե դրսում։
  Մեղադրող կողմն ընդգծել է, որ այդ վճիռը պետք է ազդանշան լինի,որ  մենք  չենք  շարժվում  դեպի  անտարբեր  հասարակություն,  իսկ  դատավոր  ԿառլՊետեր  Վինտերբերգն  ասել  է  ամբաստանյալներին,  որ  իրենց  համար  պարզապեսմեկ է եղել, որ ինչ-որ մեկն ընկած է և օգնության կարիք ունի։
  Անգամ այն փաստը, որըստ դատաբժշկական փորձաքննության՝ տղամարդը մահանալու էր՝ անկախ հիվանդանոց  հասցնելու  արագությունից,  դատարանը  չի  դիտել  որպես  մեղմացնող  հանգամանք [3]։
 Գերմանիայի օրենսդրության վերոնշյալ առանձնահատկությունն առկա է նաևԱՄՆ-ի մի շարք նահանգներում։
  Այնտեղ գործում է «Բարեկենդանի օրենք» կոչվածը[4],  որի  գաղափարն  այն  է,  որ  արգելվում  է  ներկայացնել  ցանկացած  պահանջ  ոչմասնագետ օգնություն ցույց տվողին, անգամ եթե օգնություն ցույց տալու հետևանքովառաջացել  են  անբարենպաստ  հետևանքներ։
   Մեր  համոզմամբ,  նման  երաշխիքիամրագրումը ոչ միայն ընդունելի է, այլև պարտադիր` հաշվի առնելով օգնություն ցույցչտալու տարածված շարժառիթները։
  Կարծում ենք, որ օգնություն ցույց տալու իրականհնարավորություն  ունեցող  անձինք  շատ  հաճախ  նախընտրում  են  օգնություն  ցույցչտալ,  քանի  որ  իրական  հիմքեր  են  ունենում  վախենալու  հետագա  դատական  հետապնդումներից տուժողի կամ նրա իրավահաջորդների կողմից, ուստի նման պահանջի ամրագրումը երկկողմանի երաշխիք կլինի թե՛ օգնություն ցույց տվողի համար,թե՛ պրակտիկայում օգնություն ցույց չտալու դեպքերի բացառման համար։
 Որոշ երկրների օրենսդրություններ պարտավորեցնում են ցանկացած ականատեսի առնվազն օգնություն ցույց տալու անհրաժեշտության մասին հաղորդել համապատասխան մարմիններին։
  Հասկանալի է, որ վերոնշյալը նվազագույն պահանջ է.այն իր ամրագրումը ստացել է Ֆրանսիայի, Իսպանիայի, Իսրայելի, նաև մեր գործողքրեական  օրենսգրքերում։
   Վրաստանի  քրեական  օրենսգիրքը  նախատեսում  էվտանգի մեջ թողնելու մի քանի ինքնուրույն հանցակազմ, իսկ Բուլղարիայի քրեականօրենսգիրքն ունի վտանգի մեջ թողնելու համար քրեական պատասխանատվություննախատեսող վեց հոդված։
 Եվրոպական  մի  շարք  երկրներում  առաջին  օգնության  հնարքներին  տիրապետելը պարտադիր է վարորդական իրավունք ստանալու համար։
  Կարծում ենք, որնման մոտեցումն ընդունելի է այնքանով, որ կնպաստի  վարորդի կողմից տուժողինօգնություն ցույց տալուն։
  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  128-րդ  հոդվածի  վերլուծությունից  երևում  է,  որօրենսդիրը պատասխանատվություն է նախատեսում ոչ միայն այն դեպքերի համար,երբ հանցավորը պարտավոր է եղել խնամելու տուժողին կամ ինքն է դրել տուժողինկյանքի կամ առողջության համար վտանգավոր դրության մեջ (երկրորդ մաս), այլևայն դեպքերի  համար, երբ հանցավորը պարտավոր  չի  եղել  հոգ  տանելու  տուժողիմասին, և ինքը չի դրել վերջինիս կյանքի համար վտանգավոր դրության մեջ (առաջինմաս)։
   Այլ  խոսքով՝  կյանքի  համար  վտանգավոր  դրության  մեջ  գտնվող  անձինանհրաժեշտ և ակնհայտ անհետաձգելի օգնություն ցույց տալու կամ օգնություն ցույցտալու  անհրաժեշտության  մասին  համապատասխան  մարմիններին  հաղորդելուպարտականությունը  դրված  է  ցանկացած  անձի  վրա,  սակայն  ՀՀ  քրեականօրենսգրքի  նախագծում նշյալ հոդվածի առաջին մասն ապաքրեականացվել է։
  Մերկարծիքով,  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  նախագծում  ամրագրված  նման  մոտեցումըվիճահարույց է։
  Ընդունելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 128-րդ հոդվածի առաջինմասում առկա են որոշ բացթողումներ, որոնք  խնդիրներ են առաջացնում իրավակիրառ  պրակտիկայում,  այնուհանդերձ  կարծում  ենք,  որ  ապացուցման  բարդությունըհիմք  չէ  օգնություն  ցույց  տալու  պարտականությունը  ընդհանրապես    բացառելու  ևարարքն  ապաքրեականացնելու  համար,  և  առկա  խնդիրները  կարելի  է  լուծել  հոդվածի համապատասխան մասի դիսպոզիցիայի փոփոխության միջոցով։
 Անդրադառնալով ապաքրեականացմանը՝ հարկ ենք համարում ընդգծել, որ եթեօգնություն  ցույց  տալու  ընդհանուր  պահանջն  ապաքրեականացնում  ենք,  ապավերջինս  վերածվում  է  լոկ  բարոյական  պարտավորության,  իսկ    որոշ    դեպքերումնման  մոտեցումը,  մեր  կարծիքով,  անընդունելի  է։
   Օրինակ՝  անձին,  ում  կյանքինվտանգ է սպառնում, օգնություն ցույց չտալն այն պարագայում, երբ անձն իրականհնարա-վորություն  ուներ  այն  ցույց  տալու  առանց  իր  կամ  երրորդ  անձանցառողջությանը վնաս պատճառելու, պետք է դիտվի որպես հանցագործություն՝ հաշվիառնելով  վերջինիս  հանրային  վտանգավորությունը։
   Մեր  մոտեցումը  հիմնված  էմարդասի-րության սկզբունքի, ինչպես նաև  այն հանգամանքի վրա, որ Մարդու իրավունքների  համընդհանուր  հռչակագիրն  ու  ՀՀ  Սահմանադրությունը  մարդու  իրավունքներն  ու  ազատությունները  հռչակում  են  բարձրագույն  արժեք,  իսկ  Սահմանադրությամբ  ամրագրված  կյանքի  իրավունքի  պահպանությունը  և  պաշտպանությունը ցանկացած պետության պարտականությունն է, որն իրագործվում է համապատասխան պահանջն օրենսդրության մեջ ամրագրելու և դրա հիման վրա պետությանկողմից կիրառվող հարկադրանքի միջոցների օգնությամբ, հակառակ դեպքում նշյալիրավունքը  կկրի  զուտ  ձևական  բնույթ։
   Անշուշտ  մարդու  վարքագծի  լավագույնկարգավորիչը բարոյականությունն է, հատկապես եթե խոսքը վերաբերում է քննարկվող հանցակազմին, երբ անձը գործում է ոչ թե վախենալով քրեական պատասխանատվությունից, այլ բարոյականության զգացումից ելնելով։
  Սակայն հասարակությանզարգացման որոշակի փուլում, երբ բարոյական արժեքները սկսում են անկում ապրել,հենց  քրեական  իրավունքն  է,  որ  նպաստում  է  բարոյական  իրավագիտակցությանձևավորմանը, հատկապես այն դեպքում, երբ մարդու կյանքի և առողջության պաշտպանությունը քրեական իրավունքի կարևորագույն խնդիրներից է։
  Ավելին, կարծումենք, որ վտանգի մեջ թողնելու դեպքերի մեծ մասում  հնարավոր կլիներ ամենաչնչինմիջամտության  շնորհիվ  կանխել  մարդու  մահը։
   Կարծում  ենք,  որ  հասարակությանանդամների  գերակշիռ  մասը  տիրապետում  է  առաջին  օգնության  կանոններին՝հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում վերջինս պարտադիր դասավանդվող առարկա է, սակայն առաջին օգնություն  ցույց  տալու  կանոններին  տիրապետելը  դեռևս  բավարար  չէ  օգնություն  ցույցչտալու  դեպքերը  կախելու  կամ  գոնե  նվազագույնի  հասցնելու  համար,  քանի  որանհրաժեշտ է, որ հասարակության անդամները տեղեկացված լինեն օգնություն ցույցչտալու հետևանքով վրա հասնող քրեական պատասխանատվության մասին, ինչպեսնաև ՀՀ քրեական օրենսգրքում ամրագրման անհրաժեշտություն ունեցող համապատասխան երաշխիքների մասին։
 Գործող  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  լուրջ  բացերից  մեկը,  մեր  կարծիքով,օգնություն ցույց տվողի համար համապատասխան երաշխիքների բացակայություննէ,  ինչն  արդարացված  վախ  ու  անվստահություն  է  առաջացնում  օգնություն  ցույցտվողի  մոտ,  ուստի  օգնություն  ցույց  տվողին  օգնության  հետ  կապված  հետագաանբարենպաստ հետևանքներից ու հետապնդումներից ազատելու համար, կարծումենք,  ավելի  նպատակահարմար  կլինի  օգնություն  ցույց  տվողին  օգնության  հետկապված պահանջներ ներկայացնելու արգելքի օրենսդրական ամրագրումը։
  Երաշխիք  պետք  է  դիտել  նաև,  ինչպես  նշեցինք,  օգնություն  ցույց  տվողի  կամ  երրորդանձանց կյանքին կամ առողջությանը վտանգ չսպառնալու պայմանը։
 Հարկ ենք համարում նշել, որ դատական պրակտիկայի ուսումնասիրությունը [5]ցույց է տալիս, որ 128-րդ հոդվածի առաջի մասը չի կիրառվում, սակայն այդ փաստըչի կարող դիտվել որպես հոդվածի համապատասխան մասի ապաքրեականացմանհիմնավորում, քանի որ վտանգի մեջ գտնվող անձին օգնություն ցույց չտալու տվյալդեպքի համար քրեական պատասխանատվություն սահմանելը նախ և առաջ պայմանավորված  է  գթասրտության,  մարդասիրության  և  բարոյականության  սկզբունքներով, բացի այդ, կարծում ենք, որ հոդվածի համապատասխան մասի կիրառությանբացակայությունը պայմանավորված է ոչ թե նրանով, որ նման դեպքեր չեն պատահում,  այլ  առավելապես  նրանով,  որ  իրավապահ  մարմինները  բավարար  ուշադրության  չեն  դարձնում  նման  դեպքերի  բացահայտմանը։
   Անշուշտ  նման  դեպքերիբացահայտումը,  կարծում  ենք,  բավականին  մեծ  դժվարություն  է  ներկայացնում։
 Բացահայտման հետ կապված դժվարությունը 128-րդ հոդվածի 1-ին մասի ապաքրեականացման հիմնական հիմնավորումներից մեկն է, սակայն հաշվի առնելով գիտության զարգացումները՝ գտնում ենք, որ բացահայտման գործընթացը դժվար է, բայց ոչանհնար։
  Ավելին, կարծում ենք, որ պրակտիկայում շատ են հանդիպում այլ հանցագործություններ,  որոնք  կատարվում  են,  օրինակ,  ամայի  վայրում,  ուշ  ժամի,  իսկհանցագործության գործիքներն ու վկաները բացակայում են, սակայն նման դեպքերիբացահայտման բարդությունը բնականաբար հիմք չի հանդիսանում այդ արարքներիհամար  քրեական  պատասխանատվությունը  բացառելու  համար։
   Ապաքրեականացման  հիմնավորում  կարող  է  լինել  նաև  այն  փաստարկը,  որ  ըստ  ՀՀ  քրեականդատավարության  օրենսգրքի  183-րդ  հոդվածի  1-ին  մասի՝  128-րդ  հոդվածի  1-ինմասով նախատեսված հանցագործության վերաբերյալ գործերը հարուցվում են ոչ այլկերպ,  քան  տուժողի  բողոքի  հիման  վրա,  և  կասկածյալի  կամ  մեղադրյալի  կամամբաստանյալի  հետ  նրա  հաշտվելու  դեպքում  ենթակա  են  կարճման։
   Ենթադրումենք, որ եթե առկա է բողոք, ապա առկա է նաև ենթադրյալ հանցանք կատարած անձ,իսկ  նման  դեպքերում,  բնականաբար,  բացահայտման  հետ  կապված  խնդիրներ,կարծում ենք՝ չեն առաջանա։
  Առավել մտահոգիչ է այն խնդիրը, որ օգնություն ցույցտալու  անհրաժեշտության  մասին  համապատասխան  մարմիններին  չհաղորդելը,փաստորեն,  ևս  ըստ  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  նախագծի  պատժելի  չէ  այն  պարագայում, երբ դա որևէ հատուկ գիտելիքներ և պատրաստվածություն չի պահանջում,ավելին՝ վերջինս, ինչպես արդեն նշել ենք, ընդամենը նվազագույն պահանջ է։
 128-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում  կյանքիկամ առողջության համար վտանգավոր վիճակում գտնվող և ինքնապահպանությանմիջոցներ ձեռնարկելու հնարավորությունից զրկված անձին անօգնական վիճակումթողնելու  համար,  եթե  հանցավորն  այդ  անձին  օգնություն  ցույց  տալու  իրականհնարավորություն է ունեցել և պարտավոր է եղել նրան խնամելու, կամ ինքն է նրանդրել կյանքի համար վտանգավոր վիճակում։
  Բովանդակությունից բխում է, որ անձնօգնություն  ցույց  տալու  պարտականություն  է  կրում,  եթե  ունեցել  է  հոգ  տանելուպարտականություն,  որը  կարող  է  բխել  օրենքից,  նորմատիվ  այլ  ակտերից,պայմանագրից, ամուսնաընտանեկան հարաբերություններից և այլն, կամ երբ մինչևտուժողի`  կյանքի  կամ  առողջության  համար  վտանգավոր  դրության  մեջ  ընկնելըսուբյեկտն իր ակտիվ վարքագծով, այդ թվում` իրավաչափ, ինքն է դրել անձին նմանվիճակում և, օգնություն ցույց տալու իրական հնարավորություն ունենալով հանդերձ,դրսևորել  է  անգործություն։
   Օրինակ`  երբ  ավտոմեքենայի  վարորդը  վրաերթի  էենթարկում  երթևեկելի  մասի  հատման  կանոնները  խախտող  հետիոտնին  և  նրանթողնում  անօգնական  վիճակում  ու  հեռանում`  օգնություն  ցույց  տալու  իրականհնարավորություն  ունենալու  դեպքում։
   Հոդվածի  2-րդ  մասը  քննարկելիս  հարկ  ենքհամարում որոշ չափով անդրադարձ կատարել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244-րդհոդվածին,  որը  պատասխանատվություն  է  նախատեսում  ճանապարհատրանսպորտային  պատահարի  վայրը  թողնելու  համար,  քանի  որ  պրակտիկայում  128-րդհոդվածի համապատասխան մասն առավել հաճախ կիրառվում է հենց ճանապարհատրանսպորտային վթարներից հետո տուժողին վտանգի մեջ թողնելու հետ կապված։
 Բերենք մեկ օրինակ դատական պրակտիկայից. Ն.-ին մեղադրանք է առաջադրվելՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով, 128 հոդվածի 2-րդ մասով և 244հոդվածով այն բանի համար, որ նա, խախտելով ՃԵԿ-ի 2.2.1 կետի պահանջները,չունենալով  վարորդական  վկայական,  վարելով  իր  ավտոմեքենան,  վրաերթի  էենթարկել Վ.-ին, որը ստացած մարմնական վնասվածքներից մահացել է։
  Բացի այդ,Ն.-ն, ունենալով իրական հնարավորություն վրաերթից անմիջապես հետո օգնությունցույց  տալու  տուժողին,  լքել  է  ճանապարհատրանսպորտային  պատահարի  վայրը,ավտոմեքենայով հեռացել այնտեղից [6]։
 Տվյալ արարքի հանրային վտանգավորությունն այն է, որ դա ոչ միայն ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում է, այլև դժվարացնում է պատահարիհանգամանքների մասին օբյեկտիվ ճշմարտության բացահայտումը [7]։
  Հանցակազմիդիսպոզիցիայից բխում է անձի՝ վթարի վայրում մնալու պարտականությունը, և որևէգործողության  կամ  անգործության  համար  պատասխանատվություն  չի  նախատեսվում։
   Պարզ  է  դառնում,  որ  դիսպոզիցիան  անորոշություն  է  պարունակում,  ինչիհետևանքով վերջինս երբեմն նույնացվում է 128-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հետ։
  Նմանշփոթի  բացառման  համար  անհրաժեշտ  է  հստակեցնել  244-րդ  հոդվածը։
   ՌԴ  քրեական  իրավունքում  այս  հարցը  ևս  գտնվում  է  ուսումնասիրողների  ուշադրությանկենտրոնում։
   Այս  առումով,  հարկ  ենք  համարում  մեջբերել  ՌԴ  Սահմանադրականդատարանի  դատավոր  Ա.  Լ.  Կոնովալովի  դիրքորոշումը  հարցի  շուրջ։
   Վերջինս,պատասխանելով  այն  հարցին,  թե  արդյոք  անհրաժեշտ  է  ՃՏՊ-ի  վայրը  թողնելուհամար  քրեական  պատասխանատվություն  նախատեսող  նորմ,  թե  վտանգի  մեջթողնելու  համար  նախատեսված  քրեական  պատասխանատվությունը  բավարար  է,ասել է. «Պահանջվում է գոնե հստակեցնել հանցակազմի բովանդակությունը, օբյեկտիվ կողմի իմաստն ու բովանդակությունը, անձի վրա դրվող պարտականությունը ևտվյալ  հանցագործության  հարաբերակցությունը  այլ  հանցագործությունների  հետ»[8]։
  Այսպիսով, ՌԴ օրենսդիրը ի վերջո գնացել է այն ճանապարհով, որ 2003 թ.-ինապաքրեականացրել է ՃՏՊ-ի վայրը թողնելը։
  ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանառվողնախագծում այս խնդիրը նույն կերպ է լուծվել, ինչը, կարծում ենք, ճիշտ մոտեցում է։
 Հաջորդ  հարցը,  որին  կցանկանայինք  անդրադառնալ՝  128-րդ  հոդվածի  2-րդմասի  հետ  կապված,  «ինքն  է  դրել  անձին  նման  վիճակում»  արտահայտությանբովանդակությունն է, որը որոշակի անորոշություն է պարունակում, և ընկալման հետկապված առաջացնում է դժվարություններ։
  Կարծում ենք, որ խոսքը ցանկացած վարքագծի  մասին  է՝  ինչպես  իրավաչափ,  այնպես  էլ  ոչ  իրավաչափ,  որի  հետևանքովտուժողը հայտնվում է կյանքի կամ առողջության համար վտանգավոր դրության մեջ,ինչից  էլ  առաջանում  է  հանցավորի  օգնություն  ցույց  տալու  պարտականությունը,այսինքն՝ պարտականության հիմքը հանցավորի նախորդ վարքագիծն է։
  Բնական է,որ  եթե  հանցավորը  տուժողին  կյանքից  զրկելու  կամ  առողջությանը  ծանր  վնասպատճառելու  դիտավորություն  ունենա,  տվյալ  հանցակազմի  մասին  խոսք  լինել  չիկարող,  սակայն  հոդվածի  համապատասխան  մասում  կյանքից  զրկելու  կամ  ծանրվնաս  պատճառելու  դիտավորության  բացակայության  մասին  որևէ  հստակեցումառկա չէ, ինչը, մեր պատկերացմամբ, ևս բացթողում է, որը շտկվել է ՀՀ քրեականօրենսգրքի նախագծում։
 Վերոնշյալ  հոդվածի  երրորդ  մասով  նախատեսված  է  վտանգի  մեջ  թողնելուառավել  վտանգավոր  տեսակը`  նույն  հոդվածի  երկրորդ  մասով  նախատեսվածարարքը,  որն  առաջացրել  է  մահ  կամ  այլ  ծանր  հետևանքներ։
   Երրորդ  մասի  դիսպոզիցիայից հետևում է, որ տուժողի մահվան կամ այլ ծանր հետևանքների նկատմամբ հանցավորը կարող է դրսևորել նաև ուղղակի դիտավորություն, ինչը, կարծումենք, անընդունելի է։
  Անտեսված է նաև նշված հետևանքներն անզգուշությամբ առաջացնելու հանգամանքը, ինչը նույնպես արդարացված չէ։
  Խնդիրը, մեր կարծիքով,կարող է լուծվել երկու ճանապարհով՝ կա՛մ շտկել առկա բացթողումը, կա՛մ բացառելնշյալ  հետևանքները՝  որպես  արարքի  ծանրացնող  հանգամանք։
   ՀՀ  քրեականօրենսգրքի շրջանառվող նախագծում խնդրի լուծումը տրվել է հետևյալ կերպ. Տուժողի մահը կամ այլ ծանր հետևանքները չեն դիտվում որպես ծանրացնող հանգամանք,փոխարենը առկա է ծանրացնող հանգամանքների հետևյալ ձևակերպումը`Սույն հոդվածի երկրորդ մասով նախատեսված հանցանքը, որը կատարվել է`1)  անչափահասի նկատմամբ,2)  հղի կնոջ նկատմամբ կամ3)  հանցավորից  նյութական  կամ  այլ  կախվածության  մեջ  գտնվողի  նկատմամբ[9]։
 Ձևակերպումից պարզ է դառնում, որ օրենսդիրը արարքի առավել վտանգավորլինելը  պայմանավորում  է  տուժողի  խոցելի  վիճակով։
   Մեր  կարծիքով,  նման  մոտեցումն արդարացված է, և այս առումով հարկ ենք համարում նշել, որ որոշ երկրներում ուշադրության  է  արժանացված  հենց  տուժողի  առավել  խոցելի  վիճակում  գտնվելը,սակայն  մի  տարբերությամբ,  որ  տուժողի  նման  կարգավիճակը  դիտվում  է  միայնորպես հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ։
  Այլ խոսքով՝ խոցելի վիճակը կարևորվում է, սակայն չի դիտվում որպես արարքը ծանրացնող հանգամանք։
  Նման մոտեցում  առկա  է  ՌԴ  քրեական  օրենսգրքում,  ինչպես  նաև  Ճապոնիայի  քրեականօրենսգրքում։
   Համակարծիք  ենք  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  նախագծում  առկամոտեցման  հետ,  քանի  որ  անձանց  նման  խոցելի  վիճակն  ավելի  է  բարձրացնումարարքի հանրային վտանգավորությունը, հետևաբար պետք է ավելի խիստ պատժվի,և սխալ է բավարարվել՝ անձանց նման վիճակները հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ և միայն որպես ինքնապաշտպանությունը բացառող  հանգամանք դիտելով։
 Այսպիսով,  ամփոփելով  քննարկվող  հանցակազմի  վերաբերյալ  տարբերերկրների մոտեցումները, ուսումնասիրության հիման վրա վեր հանած խնդրահարույցհարցերը, դրանց վերաբերյալ մեր դիրքորոշումները, ինչպես նաև հիմնվելով ուսումնասիրված պրակտիկայի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի և շրջանառվող նախագծի վրա՝փորձենք  ձևակերպել  ինստիտուտի  կատարելագործմանն  ուղղված  մեր  առաջարկները։
   Նախևառաջ  կարծում  ենք,  որ  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  128-րդ  հոդվածի`օգնություն ցույց տալու ընդհանուր պարտականություն նախատեսող առաջին մասըպետք  է  պահպանվի։
   Սակայն  ակնհայտ  է,  որ  ՀՀ  քրեական  գործող  օրենսգրքումառկա ձևակերպման պայմաններում կունենանք հանցավորության աճ։
  Աճը պայմանավորված  կլինի  սուբյեկտների  լայն  շրջանակով,  որը  կարող  է  ներառել  այսհանցակազմը,  ինչն  էլ  իր  հերթին  կբարդացնի  նման  արարքների  բացահայտմանառանց այդ էլ բարդ ընթացակարգը։
  Կարծում ենք, որ խնդիրը կարելի է լուծել երկուեղանակով։
  Առաջին եղանակը սուբյեկտների շրջանակի նեղացումն է՝ պատասխանատվություն նախատեսելով միայն այն դեպքերի համար, երբ հանցավորի կողմիցչցուցաբերված  օգնությունը  տուժողի  փրկության  միակ  հույսն  է։
   Նման  դեպքերըկարող են պատահել ամայի վայրում, ուշ ժամին, երբ տուժողը գտնվում է ծայրահեղծանր վիճակում, և վերջինիս փրկվելու միակ հնարավորությունը անցորդի ցուցաբերած  օգնությունն  է,  ով  գիտակցում  է  այդ  փաստը,  ունի  օգնելու  իրական  հնարավորություն առանց ինքն իրեն վնասելու, սակայն հեռանում է անգամ օգնություն ցույցտալու  անհրաժեշտության  մասին  չհաղորդելով  համապատասխան  մարմիններին։
 Բնական  է,  որ  նման  դեպքերը  չեն  կարող  անտեսվել  օրենսդրի  կողմից,  քանի  որտվյալ դեպքերում գործ ունենք ոչ թե սովորական անտարբերության և անսրտությանհետ, այլ հանրային վտանգավորություն ունեցող արարքի։
  Միևնույն ժամանակ խնդրիլուծման այս եղանակը անթերի համարվել չի կարող և պրակտիկայում կառաջացնիիրավիճակներ, երբ օգնություն ցույց տվողը, ով իր կամքից անկախ հայտնվել է նմանվիճակում, և նրա օգնությունը տուժողի փրկության միակ հույսն է եղել, այդ հիմքովկենթարկվի  պատասխանատվության,  իսկ  մարդաշատ  վայրում  օգնություն  ցույցչտվողը միայն այդ հիմքով կազատվի քրեական պատասխանատվությունից։
  Բնականէ, որ օրենքը նման անհավասար պայմաններ առաջացնել չի կարող, ուստի որպեսխնդրի  համեմատաբար  նպատակահարմար  երկրորդլինելպատասխանատվությունը կատարված արարքի հանրային բարձր վտանգավորությամբ պայմանավորելը։
  Հանրային բարձր վտանգավորությունը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պարզվի և գնահատվի դատարանի կողմից գործի բոլոր հանգամանքներին անդրադարձ կատարելու և մանրամասն քննարկելու միջոցով, որպես օրինակունենալով Գերմանիայի դատարանի մեջբերված որոշումը։
 լուծում  կարող  էԱյնուհետև  առաջարկում  ենք  օգնություն  ցույց  տալու  պարտադիր  պահանջիամրագրման հետ մեկտեղ սահմանել երաշխիքներ օգնություն ցույց տվողի համար։
 Օգնություն ցույց տվողի կամ երրորդ անձի կյանքին վտանգ չսպառնալու պայմաներաշխիքը  և  ցուցաբերված  օգնության  հետ  կապված  հետագայում  պահանջներներկայացնելու  արգելքը,  անգամ  եթե  առաջացել  են  որոշակի  անբարենպաստհետևանքներ, պետք է իրենց ամրագրումը ստանան քննարկվող հոդվածում։
 Հիմք  ընդունելով  ՀՀ  քրեական  օրենսգրքի  և  շրջանառվող  նախագծիձևակերպումները՝ առաջարկում ենք վտանգի մեջ թողնելու համար պատասխանատվություն նախատեսող 128-րդ հոդվածը ձևակերպել հետևյալ կերպ` «1. Կյանքի համար վտանգավոր դրության մեջ գտնվող անձին անհրաժեշտ ևակնհայտ անհետաձգելի օգնություն ցույց չտալը կամ օգնություն ցույց տալու մասինհամապատասխան  մարմիններին  չհաղորդելը,  եթե  հանցավորն  օգնություն  ցույցտալու իրական հնարավորություն է ունեցել առանց իր կամ երրորդ անձանց կյանքինվնաս  պատճառելու,  և,  եթե  գործի  բոլոր  հանգամանքներից  ակնհայտ  է  արարքիհանրային բարձր վտանգավորությունը։
 2.  Կյանքի  կամ  առողջության  համար  վտանգավոր  վիճակում  գտնվող  ևինքնապահպանության  միջոցներ  ձեռնարկելու  հնարավորությունից  զրկված  անձինանօգնական վիճակում թողնելը, եթե հանցավորն այդ անձին օգնություն ցույց տալուիրական հնարավորություն է ունեցել և պարտավոր է եղել նրան խնամելու, կամ ինքնէ նրան դրել կյանքի կամ առողջության համար վտանգավոր վիճակում, եթե կյանքիցզրկելու կամ առողջությանը վնաս պատճառելու դիտավորություն չի ունեցել։
 3. Սույն հոդվածի երկրորդ մասով նախատեսված հանցանքը, որը կատարվելէ`1)  անչափահասի նկատմամբ,2)  հղի կնոջ նկատմամբ կամ3)  հանցավորից նյութական կամ այլ կախվածության մեջ գտնվողի նկատմամբ։
 4. Տուժողի և նրա իրավահաջորդի կողմից օգնություն ցույց տվողին օգնությանև վերջինիս որակի հետ կապված պահանջներ ներկայացնելն արգելվում է»։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆURL։
  https։
 //rvs.su/statia/ostavlenie-v-opasnosti (дата обращения։
  19.03.2018).[4]  Закон  доброго  самаритянина,    URL։
   https։
 //ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 (дата обращения։
  16.03.2018).[5] DataLex դատական տեղեկատվական համկարգի կայք, URL։
  http։
 //datalex.am/ (Հղումը կատարվել է՝ 18.03.2018).[6] URL։
  http։
 //www.datalex.am/dl_case_view_page.php?caseType=1&courtID=0&caseID=33214047251857848 (Accessed։
  15.03.2018).[7] «Հայաստանի Հանրապետության քրեական իրավունք», Հատուկ մաս, դասագիրքբուհերի համար, Երևան, 2011։
 Шевякова։
  постановление Конституционного суда РФ от 25 апр. 2001 г.[9] Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայք, URL։
  https։
 //www.e-draft.am/ (Հղումը կատարվել է՝  15.03.2018)։
 Բեգոյան ԼալաՔՐԵԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՎՏԱՆԳԻ ՄԵՋ ԹՈՂՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐԲանալի բառեր՝ կյանքի համար վտանգավոր դրություն, վտանգի մեջ թողնել,օգնություն ցույց տալու ընդհանուր պահանջ, հոդվածի համապատասխան մասիապաքրեականացում, բացահայտման դժվարություն, բարոյական պարտք,օգնություն ցույց տվողի համար երաշխիքներ, օգնություն ցույց տալու իրականհնարավորություն, արարքի հանրային բարձր վտանգավորություն։

Սույն հոդվածում անդրադարձել ենք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 128-րդ հոդվածի  հնարավոր բացերին, կիրառման խնդիրներին՝ փորձելով մեր հիմնավորումներով և  առաջարկներով նպաստել հոդվածի կատարելագործմանն ու պրակտիկ կիրառման  հեշտացմանը։
  Հիմնվելով արտասահմանյան երկրների փորձի, ՀՀ գործող քրեական  օրենսգրքի  և  նախագծի  ձևակերպումների  վրա,  մանրամասն  ուսումնասիրության  ենթարկելով  հոդվածի  յուրաքանչյուր  մասը,  առաջարկել  ենք  128-րդ  հոդվածի  ձևակերպման  մեր  տարբերակը՝  հիմնականում  շեշտը  դնելով  առաջին  մասի  վրա՝  արարքի  ապաքրեականացումը բացառելու համար։
