Աշխարհագրության ուսուցման մեթոդներ KIRARUMEDPROTSAKANNERI հետազոտական ​​կարողություններ մեր մոլորակի բնապահպանական, սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական խնդիրների հաղթահարումը [2], ապա ուսանողների հետազոտական ​​հմտությունների զարգացումը ժամանակի հրամայականն է: Այս հոդվածի գիտական ​​նպատակն է քննարկել ուսանողների հետազոտական ​​հմտությունների զարգացումը աշխարհագրության դասավանդման գործընթացում: Մեր կարծիքով, վերջինիս լուծմանն ուղղված աշխատանքը պետք է սկսվի հիմնական դպրոցում, քանի որ այս գործընթացը ժամանակատար է: դպրոցականները պետք է աստիճանաբար պատրաստվեն նախ ավագ դպրոցում, ապա բուհերում հետազոտական ​​աշխատանքներ կատարեն: Ուսումնասիրելով առկա գրականությունը `մենք նկատեցինք, որ հայերեն աշխատությունները (գրքեր, գիտական ​​հոդվածներ, ձեռնարկներ, դիսերտացիաներ, Գիլենի կողմից առաջադրանքների օգտագործման հանձնարարություններ), որոնք ուղղված են տարրական դասարանների աշակերտների հետազոտական ​​հմտությունների զարգացմանը աշխարհագրության դասավանդման գործընթացում: , կլինի շատ սահմանափակ: Այս հոդվածի նպատակն է քննարկել աշխարհագրության ուսուցման մեթոդաբանության դասավանդման մեթոդները, որոնք առավել արդյունավետ են ուսանողների հետազոտական ​​հմտությունների զարգացման գործում, քանի որ համապատասխան ուսուցման մեթոդների պատշաճ օգտագործումը տալիս է կրթության ցանկալի արդյունքները:  Հարկ է նշել, որ աշխարհագրության դասավանդման մեթոդները դասակարգվում են ըստ գիտելիքների աղբյուրի `ճանաչողական գործունեության բնույթի [3]:  Վերջինս բաժանված է մեթոդների երկու խոշոր խմբերի:   Դրանք բացատրական (բացատրական, վերարտադրողական կամ վերհավաքվող) և ստեղծագործական (խնդիրների լուծման, մասնակի որոնման և հետազոտման) մեթոդներ են:  Բացատրական մեթոդների խումբն ուղղված է պատրաստի տեղեկատվության փոխանցմանը, դպրոցականների որոշակի գիտելիքների և հմտությունների ձեռքբերմանը ուսուցչի ուղղակի միջնորդությամբ:   Հետազոտական ​​հմտությունների զարգացման տեսանկյունից դա խիստ կարևոր է, քանի որ ուսուցչի ազդեցությունը շատ մեծ է, և դպրոցականներից պահանջվում է տիրապետել փոխանցված գիտելիքներին, պարզ վերարտադրությանը: Ստեղծագործական մեթոդներն ուղղված են անձի ստեղծագործական գործունեության փորձի, ստեղծագործական ունակությունների և մտածողության զարգացմանը:   Նրանք նպաստում են դպրոցականների ինքնուրույնությանը, բարձրացնում են նրանց ճանաչողական գործունեությունը, զարգացնում ստեղծագործական և քննադատական ​​մտածողությունը ՝ նրանց հնարավորություն տալով ձևավորել ինքնորոշում և դիրքորոշում, ներկայացնել այն տարբեր լսարաններում, զարգացնել ստեղծագործական, հետազոտական ​​կանխարգելում ստեղծագործական, հետազոտական ​​հմտություններ: Խնդիրների լուծման մեթոդը նպատակ ունի ուսանողներին ծանոթացնել գիտելիքների դժվարին ճանապարհին, որտեղ օգտագործվում են առաջադրանքներ, որոնք պահանջում են բարդ խնդրի ապացույց:   Այն նպաստում է հետազոտական ​​հմտությունների զարգացմանը. Կապ հաստատել տեղեկատվության տարբեր աղբյուրների միջև, տվյալների մշակում, զեկուցում, արդյունքների զեկուցում, քննադատական ​​գրագիտության հմտությունների օգտագործում լրատվամիջոցներում ներկայացված տեղեկատվությունը վերլուծելու և մեկնաբանելու համար:  Օրինակ ՝ 5-րդ դասարանում «Մթնոլորտ» թեմայի համատեքստում օդի ջերմաստիճանի և մթնոլորտային ճնշման փոփոխությունները դպրոցականներին ներկայացվում են վիճակագրական տվյալներով `իրենց աշխատանքի ընթացքում` հնարավորություն տալով դիտել իրենց օրինակը և գտնել հիմնավորումներ Մասնակի որոնման մեթոդի նպատակն է դպրոցականին մոտեցնել ստեղծագործական աշխատանքին:  Այս մեթոդը ենթադրում է նորի ինքնաբացահայտում և, բացի ստանդարտ պլանի հետ աշխատելուց, կատարում է ձեռք բերված գիտելիքների հիման վրա լրացուցիչ առաջադրանքներ:  Այն նպաստում է հետևյալ հետազոտական ​​կարողությունների զարգացմանը. Հավաքել, գրանցել, ստուգել տվյալները, բացահայտել տեղեկատվության առաջնային և երկրորդային աղբյուրները, գտնել լուծումներ, տեղեկացված որոշումներ կայացնել, վերլուծել տվյալները, ուսումնասիրել տարբեր աղբյուրներ, համեմատել, հակադրել ստեղծել կապեր (մուլտիմեդիա) տարբեր լրատվամիջոցների աղբյուրներ և այլն:  Օրինակ ՝ 6-րդ դասարանում, հիմնվելով Հարավային Ամերիկայի բնական գոտիների գիտելիքների վրա, ուսումնասիրեք Հյուսիսային Ամերիկայի բնական գոտիները ՝ օգտագործելով ստանդարտ հատակագիծ, բնական գոտիների քարտեզներ, ինտերնետ: Հետազոտության մեթոդներն ուղղված են դպրոցականների համար բոլորովին նոր թեմա ուսումնասիրելուն:  Դպրոցականները կազմում են (ցածր դասարաններում, ընտրում են) հետազոտական ​​հարցը, կազմում (ցածր դասարաններում, առաջնորդվում են տվյալ նմուշով) հետազոտական ​​պլան, հավաքում, վերլուծում, ամփոփում տեղեկատվությունը և ներկայացնում հետազոտության արդյունքները:  Այս մեթոդը միտված է ինչպես տեղեկատվական, այնպես էլ մեդիա գրագիտության հմտությունների զարգացմանը:  Օրինակ, 9-րդ դասարանում, ՀՀ մարզերի ուսումնասիրության շրջանակներում, դպրոցականներին կարելի է հանձնարարել գնահատել զբոսաշրջության զարգացման ներուժը և հեռանկարները, կազմել մարզերի զբոսաշրջային կենտրոնների ցուցակ, նախագծել երթուղիներ, առաջարկություններ ներկայացնել ոլորտի բարելավման համար: Խմբային հետազոտության մեթոդի օգտագործումը նպաստում է ոչ միայն հետազոտական ​​հմտությունների զարգացմանը, այլև խմբի անդամների համագործակցությանը `աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը [1]: Առաջին տեսակը Երկրորդ տեսակը Երրորդ տեսակը • Իրավիճակ, երբ խնդիր լուծելու համար առկա գիտելիքները բավարար չեն պայմանական բովանդակությունը հասկանալու համար: • Այն մասը, որն անհրաժեշտ է խնդրի լուծման համար, ընտրվում է գիտելիքներից: • Դպրոցականները պետք է կիրառեն նախկինում ձեռք բերած գիտելիքները նոր և անծանոթ իրավիճակներում: Աղյուսակ 1. Խնդրահարույց իրավիճակների տեսակները [3]: Աշխարհագրության ուսուցման գործընթացի արդյունավետության բարձրացման համար օգտագործվող վերոհիշյալ մեթոդները բնութագրվում են հիմնախնդիր իրավիճակների, խնդիրների առաջացման և կրթական խնդիրների լուծման խնդիրների լուծմամբ:  Այս առաջադրանքների կատարումը հիմնված է դպրոցականների նախկինում ձեռք բերած գիտելիքների ամրապնդման և նրանց նոր ձեռքբերման վրա: Սա նշանակում է ինքնուրույն կամ ուսուցչի ղեկավարության միջոցով կամ խնդրի լուծման նոր եղանակներ գտնել կամ կիրառել իր ունեցած գիտելիքները: Նախկինում ձեռք բերված «նոր ստացված գիտելիքների» միջեւ առկա հակասությունը ստեղծում է հոգեկան դժվարություններ, խնդրահարույց իրավիճակ, որը դպրոցականներին հաղթահարում է դեպի անկախ, ստեղծագործ մոտեցում:  Խնդրահարույց իրավիճակը հիմնականում ստեղծում է ուսուցիչը, բայց երբեմն այն կարող է առաջանալ դպրոցականների նախաձեռնությամբ:   Աշխարհագրության դասավանդման ժամանակ օգտագործվում են խնդրահարույց իրավիճակների երեք տեսակ (ըստ Ա.Մ. Մատյուշկինի), որոնք ներկայացված են Աղյուսակ 1-ում: Վերոնշյալ երեք իրավիճակներն էլ կիրառելի են աշխարհագրության ուսուցման գործընթացում ուսանողների հետազոտական ​​հմտությունների զարգացման համար, նպաստելով նոր իրավիճակներում արդեն ձեռք բերված գիտելիքների օգտագործմանը, տրամաբանական-քննադատական ​​մտածողության զարգացմանը:  Ավելին, նրանք խթանում են դպրոցականներին հետազոտություն կատարել, նկատել փաստերի և գաղափարների հակասությունը, հետազոտության խնդիրը, ձևակերպել հետազոտության հարցը:  Խնդիրային իրավիճակները արդյունավետորեն օգտագործվում են ուղղորդված հետազոտական ​​աշխատանքներում, երբ ուսուցիչը ղեկավարում է դպրոցականների հետազոտական ​​գործունեությունը: Այսպիսով, աշխարհագրության ուսուցման գործընթացում ուսանողների հետազոտական ​​հմտությունների զարգացումն ապահովելու համար նպատակահարմար է օգտագործել ուսուցման ստեղծագործական մեթոդներ (խնդիրների լուծում, մասնակի որոնում-հետազոտություն), որոնք նրանց ապահովում են հետազոտական ​​առաջադրանքներով, ուսանողների զարգացումով: 'ստեղծագործական-քննադատական ​​մտածողություն-զարգացման հմտություններ: , ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [1] Հովհաննիսյան Ա., Հարությունյան Կ., Խրիմյան Ս. Եվ ուրիշներ, Համագործակցային ուսուցում, Երևան, Անտարես, 2006, էջ. 124: [2] «Աշխարհագրություն» (6-8 դասարաններ) հանրակրթության հիմնական դպրոցի «Հայաստանի աշխարհագրություն» (9-րդ դասարան) դպրոցի ծրագրերի չափանիշներ, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարի հունվարի 23-ի թիվ 1 հրաման, 2012 թ. N 49-Ա / Ք. [3] Մինասյան Ա.Ա., Աշխարհագրության դասավանդման մեթոդներն ու միջոցները, Երեւան, Հեղ. հրատ., 2011, էջ 96: [4] https. //www.spps.org/site/handlers/filedownload.ashx?moduleinstanceid=38342&dataid Մկրտումյան ԴԱՍԱԽՈՍՆԵՐԻ ՀԵՏԱՈՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ APԱՐԳԱՄԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՈՒՄ ։

Աշխարհագրության  դասավանդման  մեթոդաբանությունն  աչքի  է  ընկնում  մեթոդների բազմազանությամբ, սակայն դրանց միայն մի մասն է նպաստում դպրոցականների  հետազոտական  կարողությունների  զարգացմանը  (հիմնական  դպրոցներում)։
  Դրանք ստեղծագործական մեթոդներ են, որոնք ժամանակակից կրթությանը  համապատասխան հետազոտական կարողություններ են զարգացնում։
  Այդ մեթոդներն են պրոբլեմային շարադրանքի, մասնակի-որոնողական և հետազոտական մեթոդները, որոնք աշխարհագրության ուսուցման գործընթացում միմյանց փոխլրացնելով ապահովում են հետազոտական բնույթ ունեցող առաջադրանքների կիրառում։
