Գաղութային պատմության ընթացքում «բաժանիր եւ տիրիր» քաղաքականությունը իրականացվում էր եվրոպական նախկին գաղութային պետությունների կողմից տարբեր եղանակներով։
   Օրինակ, Ֆրանսիան բաժանեց Աֆրիկան որպես «Ֆրանկոֆոն», Մեծ Բրիտանիան՝ որպես «Անգլոֆոն», Պորտուգալիան մասնատեց այն որպես «Լուսոֆոն»։
   Ի տարբերություն Մեծ Բրիտանիայի, որն իրականացնում էր անուղղակի միջամտության քաղաքականություն, Ֆրանսիան իրակացնում էր ուղղակի միջամտության քաղաքականություն։
   Աֆրիկայի գաղութայնացման հարցում ամենամեծ դերը խաղում էին Ֆրանսիայի ռազմական ուժերը[1,2-5 էջեր]։
   Մինչ 1960 թ. Աֆրիկյան գաղութների անկախացումը Ֆրանսիան աֆրիկյան մայրցամաքի զգալի հատվածում մնում էր ամենաազդեցիկ գաղութատերը։
  566ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Գաղութայնացված Աֆրիկայում Ֆրանսիան նախընտրում էր կենտրոնացման քաղաքականությունը, այդ իսկ պատճառով Ֆրանսիայի գաղութային քաղաքականությունը ավերիչ հետեւանքներ էր ունենում։
  Հատկանշական է այն, որ Ֆրանսիայի գաղութային քաղաքականությունը Աֆրիկայում տարբերվում էր Մեծ Բրիտանիայի քաղաքականությունից. Մեծ Բրիտանիայի գաղութային քաղաքականությունը ուղղված էր Աֆրիկայի տնտեսական շահագործմանը, այն ինչ Ֆրանսիան հիմքը դնում էր մշակույթային եւ քաղաքական ձուլման վրա։
   Ֆրանսիայի ձուլման քաղաքականությունը չէր հարգում Աֆրիկայի մշակույթն ու սովորույթները։
   Այն արգելում էր Աֆրիկյան լեզուները, մշակույթը, ինքնությունը։
   Մեծ Բրիտանիան իր գաղութներին նայում էր որպես օտար հողեր, իսկ Ֆրանսիան՝ որպես իր մի մասնիկ։
   Դեռ ավելին, Ֆրանսիան պարտադրում էր Աֆրիկայում ֆրանսիական մշակույթ[1, p.2-4]։
   Պատճառը մեկն էր. Ֆրանսիան, ի տարբերություն Մեծ Բրիտանիայի, որն իր ազդեցությունն ուներ հետպատերազմյան աշխարհակարգի վրա, հանդես էր գալիս պարտվողի հոգեբանությամբ [2, с 44-45 ]։
  Աֆրիկան գաղութացնելու համար Ֆրանսիան այնտեղ հիմնում էր տնտեսական ու քաղաքական սեփական համակարգեր։
   Մինչ Ֆրանսիայի գաղութային քաղաքականությունը կարեւոր դեր էր խաղում Ֆրանսիայի տնտեսական շահերի զարգացման հարցում, աֆրիկյան պետությունների տնտեսությունը անկում էր ապրում, քանի որ մետրոպոլիան ստիպում էր իր գաղութներին առեւտուր անել ոչ թե միմյանց, այլ միայն Փարիզի հետ[3,p.16-17]։
   Գաղութները պարտավոր էին թանկ գներով ապրանքներ ներմուծել Ֆրանսիայից եւ էժան գներով արտահանել մետրոպոլիա։
   Այս համակարգը հանգեցնում էր Ֆրանսիայի եւ իր գաղութների միջեւ անարդար առեւտրային հարաբերությունների Գաղութատիրության ժամանակահատվածում Ֆրանսիայի քաղաքականությունը հիմնված էր նաեւ ռասիզմի եւ անհավասարության վրա։
  Ֆրանսիան Աֆրիկայում հաջողությամբ իրականացնում էր «բալկանիզացիայի» քաղաքականությունը՝ ստեղծելով դաշնային համակարգ [5,p.191]։
   Եվ Աֆրիկյան պետությունների հետամնացությունն էլ վերջիններիս «բալկանացման» հիմնական պատճառներից էր [6,10 էջ]։
  567ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո գաղութային համակարգի փլուզումը աշխարհի գաղութային կայսրություններին կանգնեցրել էր բարդ խնդիրների առջեւ։
   Ռազմական ուժի կիրառումը ի զորու չէր լիովին կանխելու ազգային ազատագրական շարժումների աճը եւ այս ամենին գումարվում էր գերտերություններ ԱՄՆ-ի եւ ԽՍՀՄ-ի՝ գաղութային կայսրությունների «ապամոնտաժման» քաղաքականությունը[2,с.44-46]։
   Ինչ վերաբերում է ֆրանսիային, ապա վերջինս փորձում էր նեոգաղութային համակարգ կառուցել աֆրիկյան «ավերակներում»։
  Եվ արդեն 1958 թ Հինգերորդ Հանրապետության ստեղծմամբ Ֆրանսիայի համար երկրորդ հնարավորություն ստեղծվեց վերանայելու իր արտաքին քաղաքականությունը, մանավանդ, որ Ֆրանսիան գաղութային համակարգի խնդիրները ժառանգել էր դեռ Չորրորդ Հանրապետությունից, որոնք շուտափույթ լուծման կարիք ունեին։
   Եվ արդեն 1958թ, երբ Շառլ դը Գոլը եկավ իշխանության, մի կողմից ապագաղութացման քաղաքականությունը, մյուս կողմից միջազգային իրադրությունը ստիպեցին Ֆրանսիային անկախություն տալ իր գաղութներին։
  Շառլ դը Գոլը արագ հասկացավ, որ եթե Ֆրանսիան ցանկանում է պահել իր դիրքերը Աֆրիկայում, ապա անհապաղ պետք է վերանայի իր քաղաքականությունը գաղութների նկատմամբ։
   Շառլ դը Գոլից ակնկալվում էր գաղութային քաղաքականության հստակեցում, քանզի գաղութների անկախանալու ձգտումը չէր բխում Ֆրանսիայի շահերից։
   Այնուամենայնիվ՝ 1958թ-ի իշխանության գալուց հետո դը Գոլը շարունակեց աֆրիկյան պետությունների անկախացման քաղաքականությունը՝ ստեղծելով այնտեղ տեղային ասամբլեաներ եւ կառավարման խորհուրդներ։
   Բացառություն էր կազմում Ալժիրը, որին Ֆրանսիան հրաժարվում էր անկախություն տալ, քանի որ այնտեղ ապրում էին շուրջ մեկ միլիոն եվրոպացիներ եւ Ֆրանսիան կարեւոր շահեր ուներ, բայց Ալժիրի պատերազմը հանգեցրեց Չորրորդ Հանրապետության անկմանը[2, с. 44-46]։
  Ֆրանսիայի համար ստեղծված պայմաններում առաջնահերթություն էր պահպանել իր ազդեցությունը աֆրիկյան նախկին գաղութներում։
   Այս ամենը իրականացնում էր հիմնականում ռազմական միջամտությունների միջոցով, որոնք ունեցել են եւ’ քաղաքական, եւ՛ տնտեսական հիմքեր։
   Հիմք ընդունելով Ֆրանս-աֆրիկյան ռազմական պայմանագրերը՝ Ֆրանսիան իրականացնում էր ռազմական ներխուժումներ՝ 568ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ առաջին հերթին միջամտելով կառավարությունների դեմ ապստամբություններին։
  Աֆրիկյան պետությունների մոտ հինգ հազար զինյալից բաղկացած ազգային բանակները կարեւոր տեղ էին զբաղեցնում ֆրանկոֆոն Աֆրիկայի անվտանգության համակարգում։
   Ազգային բանակները, որոնց զենք-զինամթերքը բավականացնում էր ինքնապաշտպանական գործողություններ իրականացնելու համար, խնդիր ունեին կադրերի ապահովման գործում։
   Բանակի շարքային կազմը ապահովում էին աֆրիկացիները, իսկ հիմնական սպայական կազմը՝ ֆրանսիացիները։
  Ֆրանսիայի աֆրիկյան տարածքների անկախությունից հետո օրակարգ էր նետվում նոր քաղաքական մարտահրավեր. այն է՝ համագործակցության եզրեր գտնել նախկին գաղութների հետ՝ Ֆրանսիայի հեռահար նպատակների իրականացման համար, որոնք էին՝ 1. մեկ ընդհանուր քաղաքական դաշտում միավորել աֆրիկյան նախկին գաղութային պետություններին, 2. ունենալ ազդեցության լծակներ, 3. ապահովել մշտական ներկայություն, 4. համագործակցության անվան տակ շարունակել նախկին գաղութային քաղաքականությունը, 5. ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա դնել ֆրանս-աֆրիկյան հարաբերությունները 6. վերահսկել նախկին գաղութների տնտեսությունը, 7. իրականացնել մշակութային արժեքների եւ ֆրանսերեն լեզվի տարածում եւ մշակութալեզվական քաղաքականության միջոցով ամրապնդել ազդեցությունը նախկին գաղութային տարածքում։
  Իր նպատակները իրագործելու համար Ֆրանսիան մշակեց մի շարք մեխանիզմներ, այդ թվում նաեւ Ֆրանսիայի Սահմանադրությունը, Ֆրանս-աֆրիկյան միությունը Ֆրանկաֆրիկը, Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպույթյունը, Ֆրանսերեն լեզուն եւ մշակույթը, նախագահական փոխայցերը [7,35 էջ]։
  Քննարկվող մեխանիզմները բախվում էին Աֆրիկյան պետությունների շահերին եւ ֆրանսիայի հետ համագործակցության շարժառիթներին։
  Ֆրանսիայի հետգաղութային քաղաքականությունն ընդհանրապես եւ մասնավորապես Ֆրանկոֆոնիան միանշանակ չէին ընդունվում 569ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ աֆրիկյան նախկին գաղութների կողմից։
   Օրինակ, Գվինեայի առաջնորդ Սեկո Տուրենը որը 1958 թվականին «ոչ» էր ասել Ֆրանսիական Համայնքին, մերժեց ֆրանկոֆոնիան։
   Գտնում էր, որ դա աֆրիկյան շահերը դավաճանելու փորձ է, մի գործողություն, որն իրենից ներկայացնում է մի ձեռքով անկախություն տալ, մյուս ձեռքով վեցնել այն[8,p.12]։
   Նա պնդում էր, որ Ֆրանկոֆոնիան բացառում է աֆրիկյան անկախության պայմանները, ֆրանսախոս աֆրիկյան ազգերին վերադարձնելով Ֆրանսիայի կողմից գաղութացված պետության կարգավիճակի[9,p.9]։
  Գվինեայի եւ Գանայի առաջնորդները կարծում էին, որ Ֆրանկոֆոնիան ավելի շուտ վերադարձ է դեպի նվաճում, քան առաջընթաց եւ այն, ոչ այլ ինչ է, քան գաղութային տերության վերականգնում։
  Ֆրանսիական նախկին գաղութների առաջնորդների մեծամասնությունը մտածեցին, որ ֆրանս-աֆրիկան քաղաքական համայնքի համար ֆրանսերեն լեզվի եւ մշակույթի խթանումը օգուտ կբերի աֆրիկյան ժողովրդին եւ ֆրանկոֆոնիան առավել գործուն եւ արդյունավետ տարբերակ էր ապահովել համաաֆրիկյան միասնություն եւ միջազգային օգնություն՝ սառը պատերազմի պայմաններում[9, p.9]։
   Աֆրիկյան առաջնորդները վախենում էին հայտնվել սառը պատերազմի «թատերաբեմում» եւ զգուշավոր էին Ֆրանսիային, որպես իրենց հիմնական դաշնակից ընտրելու հարցում, բայց Ֆրանսիան շարունակում էր մնալ որպես ավելի պրագմատիկ ընտրություն, քանզի մտավախություն կար աֆրիկյան մայրցամաքում ԱՄՆ շահերի ընդլայնումից եւ Կենտրոնական Աֆրիկայի «ամերիկայնացումից» [10,p.4]։
  Ինչպես նշում էին որոշ աֆրիկյան առաջնորդներ՝ Աֆրիկան նախընտրել էր սոցիալիզմը՝ կոմունզմից, որը խոչընդոտ չէր ԱՄՆ եւ ԽՍՀՄ շահերին, սակայն հրաժարվեց միանալ հակակոմիունիստական շարժմանը՝ համոզված լինելով, որ այն միայն վտանգավոր արդյունքի կհանգեցներ[11,p.45]։
   Քաղաքագետ Սենգհորը գտնում էր, որ աֆրիկյան սոցիալիզմը հաստակեցման կարիք ունի, որպեսզի որոշվի Աֆրիկայի դերը աշխարհում[11,p,45]։
  Պայքարի արդյունքում անկախացած Ալժիրն ու Մարոկկոն ավելի շուտ հավատում էին արաբական աշխարհի միասնությանը, քան ֆրանսախոս պետությունների համերաշխությանը[10,p.4]։
  570ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Այնուամենայնիվ, ընդունելով, որ Ֆրանկոֆոնիան գաղութային արմատներ ուներ, աֆրիկյան պետությունների համար այն մնում էր միջազգային հարթությունում համագործակցության հիմնական միջոց։
  Սառը պատերազմյան աշխարհում, Ֆրանսիական գաղութային սկզբունքը աֆրիկյան պատմության մեջ անհերքելի փաստ էր։
   Ֆրանկոֆոնիայի կողմնակիցները, ընդունելով Ֆրանսիական գաղութատիրության ազդեցությունը, փորձեցին այն հարմարեցնել իրենց մշակույթին ու քաղաքականությանը եւ ընդհանուր ժառանգությունը ծառայեցնել ի նպաստ Աֆրիկայի։
   «Նրանք Ֆրանսերենն ընդունեցին որպես ազատության լեզու, ոչ թե որպես ֆրանսիական գերիշխանություն» [13,p.160-161]։
   Թունիսի առաջնորդ Հաբիբ Բուրգիբան 1968թ-ին իր ելույթներից մեկում նշեց, «Ֆրանսերեն լեզվով է, որ մենք ներկայացրեցինք մեր ազգային շահը, ֆրանսերենն էր, որ մեզ օգնեց հաղորդակցվել, տարածել այն եւ ստիպեց լսել ու հասկանալ»[13,p.160-]։
   Ֆրանսերենը առավել ծանոթ եւ մատչելի միջոց էր աշխարհի հետ շփման համար[14,p.198]։
   Թունիսի նախագահը գտնում էր, որ ֆրանսերենը չափազանց արժեքավոր դիվանագիտական գործիք է, որն իրոք անհրաժեշտ է հետգաղութային նորանկախ աֆրիկյան երկրներին պետականաշինության եւ արտաքին հարաբերությունների հաստատման գործում [13,p.162]։
  Վստահ լինելով, որ նոր պայմաններում ֆրանսերենի օգտագործումը զուրկ էր գաղութային հնչերանգից՝ աֆրիկյան ֆրանկոֆոն երկրները կենտրոնացան կազմակերպության գործունեության խթանմանը։
  Իրենց նպատակն էր ընդգծել ֆրանկոֆոնիայի կիրառական արժեքները՝ մշակութային, տնտեսական, քաղաքական առաջնահերթությունները, որոնք կազմակերպությունը առաջարկում էր աֆրիկյան պետությունների համար։
   Այսպիսով, ֆրանկոֆոն աֆրիկյան ղեկավարները հնարավորություն չէին ստացել վերակառուցել իրենց գոյություն ունեցող կառույցները հետգաղութային կարիքների համար։
   Ավելին, հաշվի առնելով, որ ֆրանկոֆոնիայի աֆրիկյան առաջնորդների մեծամասնությունը սկսել էին իրենց կարիերան, կամ որպես ֆրանսիական քաղաքացիական ծառայության կադրեր, կամ ֆրանսիացի գաղութատիրական դպրոցներում որպես ուսուցիչներ, առավել հավանական է պահպանել ֆրանսիական կառավարման համակարգը, քանի որ դա իշխա571ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ նության ձեւն էր, որին նորանկախ պետությունների ղեկավարները լավ էին տիրապետում։
  Այս ամենի հետ մեկտեղ աֆրիկյան առաջնորդները իրենց եզրակացություններում եւ ելույթներում հաճախ ներկայացրեցին աֆրիկյան լեզուների զարգացման անհրաժեշտությունը՝ տեղյակ լինելով աֆրիկյան հանրային ոլորտում, հետգաղութային երկրներում ֆրանսերենի շարունակվող օգտագործման հնարավոր գաղափարախոսական ազդեցություններին։
   Իրոք, ինչպես ֆրանսիացի մարդաբան Վինսենթ Կաունտիլը նշել է, աֆրիկյան ինքնության հարցը չափազանց մտահոգիչ էր։
   «Երբ մեկը բնակվում է Աֆրիկայում, նա ցնցվում է այն կարեւորությունից, որ ֆրանսախոս աֆրիկացիները (աշակերտներ կամ այլոք) ունեն երեք հիմնական հիմնախնդիրներ՝ նրանց վավերական պատմությունը, մայրենի լեզուն եւ աֆրիկյան անհատականությունը (որը ոմանք կոչում են նեգրիտուդ)»[15,p.796]։
   Եթե լեզուն եւ մշակույթը անխախտաբար կապված էին, ինչպես ֆրանսիացիները պնդում էին, աֆրիկյան առաջնորդները ստիպված կլինեին զարգացնել նաեւ բնիկ լեզուները։
  Ֆրանսերենն իրենց հետգաղութային իրականության մեջ ինտեգրելու միջոցով ֆրանկոֆոն աֆրիկյան պետությունները ֆրանսերենն իրենց քաղաքական կյանքի մեջ կներառեն որպես կոլեկտիվ ինքնության լեզու։
  Ֆրանկոֆոնիան չէր կարելի համարել առանց թերությունների կազմակերպություն։
   Այնուամենայնիվ, այն դիտվում էր որպես գաղութային քաղաքականության շարունակություն եւ համագործակցության նոր մակարդակի ապահովում։
   Որպես նորանկախ ազգերի առաջնորդներ, Ֆրանկոֆոնիայի կողմնակիցները ոչինչ չէին կարող անել, բացի քաղաքական եւ մշակութային ընտրություններ կատարելուց, որոնք առավել նպատակահարմար էին։
  Այսպիսով՝ Ֆրանսիայի նպատակները աֆրիկյան մայրցամաքում ապագաղութացման քաղաքականության ուղղակի ծնունդ էին եւ լուծում՝ ստեղծված իրավիճակից շահած դուրս գալու համար։
   Նպատակների իրականացման համար առաջարկված մեխանիզմներն էլ միանշանակորեն չէին ընդունվում նորանկախ գաղութների կողմից, վերջիններս, հստակ գիտակցելով Ֆրանսիայի նպատակները, փորձում էին համագործակցության նոր մակարդակ ապահովել։

Հոդվածում ներկայացվում են Ֆրանսիայի նպատակները խնդրի առարկա հանդիսացող Աֆրիկյան մայրցամաքում, դրանց իրատեսությունն ու իրագործման մեխանիզմները։
  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նոր թափ ստացած ապագաղութացումը ստիպեց Ֆրանսիային իր առջեւ այնպիսի նոր նպատակներ դնել, ինչպիսին էր Աֆրիկյան մայրցամաքում ազեցության պահպանումը, համագործակցության անվան տակ նախկին գաղութային քաղաքականության իրականացումը, տնտեսության վերահսկողությունը եւ մշակութալեզվական քաղաքականության միջոցով ազդեցության ամրապնդումը։
  Հատուկ անդրադարձ է կատարվել Ֆրանսիայի հետ Աֆրիկյան պետությունների համագործակցության շարժառիթներին ու մտավախություններին։
