Ավանդաբար, գիտելիքների ձևավորումը և այսօր շրջանավարտների հմտությունների և կարողությունների ձևավորումը կարևորվում է մասնագիտական ​​կրթական ծրագրերում:   Այնուամենայնիվ, միևնույն ժամանակ, լուրջ ուշադրություն չի դարձվում շրջանավարտի կարիերայի կառավարմանը:   Ուսման ընթացքում ուսանողը հիմնականում կենտրոնանում է ակադեմիական գործունեության վրա ՝ համալսարանն ավարտելուց հետո ոչ մի ուշադրություն չդարձնելով իր կարիերայի ձևավորմանը:   Մյուս կողմից, գործատուն նաև փորձում է հնարավորինս չխառնվել անհատի կրթությանը ՝ պասիվ վերաբերմունք ունենալով բուհերի նկատմամբ և սպասելով, որ շրջանավարտը մուտք կգործի աշխատաշուկա, այնուհետև կսկսի աշխատել նրա համար:  Կրթության ակադեմիական մասնաբաժինը գործատուի կողմից գերակշռող չի համարվում շրջանավարտի համար:   Մասնագիտական ​​գիտելիքներից բացի, չափազանց կարևոր է հավասարակշռված, կողմնորոշվելու, աշխատանքային միջավայրում պատշաճ կերպով վարվելու ունակությունը 101 ղեկավարելու, շփվելու, ժամանակին և հիմնավոր որոշումներ կայացնելու համար:   Հետևաբար, ներկայումս համալսարանների խնդիրն է վերանայել կրթական ծառայությունների ուղղությունները `« գործատու-համալսարան »կամուրջն ամրապնդելու և աշխատաշուկայում տեղի ունեցող դինամիկ փոփոխությունները հաշվի առնելու համար:  Համալսարանական կրթության առանձնահատկություններից մեկը երկարաժամկետ ուսումնասիրությունն է:   Չորսից վեց տարի բարձրագույն կրթություն ունեցող մասնագետի վերապատրաստման ընթացքում զգալի փոփոխություններ են տեղի ունենում աշխատաշուկայում, իսկ ուսանողական համալսարանի «մուտքի-ելքի» ժամանակահատվածում ուսումնական պլանները «հնանում են»:   Նման իրավիճակներում համալսարանների շրջանավարտների աշխատանք գտնելու հնարավորությունն ընդլայնվում է, երբ համալսարաններն օգտագործում են «խնամակալների ինստիտուտը»:  «Հոգաբարձուների ինստիտուտը» ենթադրում է գործատուի ակտիվ գործունեություն բուհական համակարգում, երբ ուսման երկրորդ կամ երրորդ տարվանից գործատուն համալսարանական լսարաններից ընտրում է լավագույն ուսանողներին, նրանց անվանական կրթաթոշակ տրամադրում, անգամ միջամտում ուսումնական ծրագրի բարեփոխումներին: հետեւել այն շրջանավարտին, որի մասնագիտական ​​հմտություններն ու կարողությունները նրա համար ընդունելի կդառնան:  Այս առումով, համալսարանները պետք է հետաքրքրված լինեն կրթության ոլորտում գործատուների մասնակցությամբ և նախաձեռնող լինեն իրենց ավարտական ​​կուրսերում լավագույն ուսանողների ընտրության հարցում `ապագա աշխատանք առաջարկելու համար:   Գործատուն, քաջատեղյակ լինելով մասնագետների վերապատրաստման գործընթացին, պետք է ակտիվ մասնակցություն ունենա ոչ միայն ուսումնական ծրագրերի կատարելագործմանը, այլև ապահովի դրա «ներկայությունը» կրթական ծառայությունների ոլորտում:   Դրա իրականացման հնարավոր ուղիներն են գործատուների կողմից լավագույն ուսանողներին խրախուսական կրթաթոշակների տրամադրումը, պրակտիկայի կազմակերպումը, բուհերում պրոֆիլի ուսուցման ստուդիաների և ուսումնական կենտրոնների ստեղծման աջակցությունը:  102 ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ Մյուս կողմից, գործատուները հետզհետե հասկանում են, որ ավելի արդյունավետ է ռեսուրսների իրենց մասնաբաժինը ծախսել համալսարանական կրթական ծրագրերի վրա, քան նորակոչիկ համալսարանական շրջանավարտներ պատրաստել:   Օգտվելով այս իրավիճակից `դոկտորանտը պետք է սերտ համագործակցի գործատուների հետ` նպատակ ունենալով ավարտելուց անմիջապես հետո աշխատանք ստանալ:  Մագիստրատուրայի շրջանավարտը, դեռ հանդես գալով որպես դոկտորի թեկնածու, պետք է համոզված լինի, որ աշխատաշուկայում մասնագիտությունը պահանջված կլինի:   Այս առումով, Բոլոնիայի գործընթացի ներկա փուլում զգալի ուշադրություն է դարձվում կրթության նպատակային ուսման արդյունքներին, երբ կրթությունն ամբողջությամբ հասցեագրված է աշխատաշուկայի պահանջներին:  Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ բացի տնտեսական ճգնաժամերից, վերապատրաստման ընթացքում մասնագիտական ​​հմտությունների և կարողությունների բացակայությունը BKET տարածքում բարձրագույն կրթություն ունեցող շրջանավարտների գործազրկության հիմնական պատճառներից մեկն է:   Այս առումով, համալսարանները պետք է ձգտեն ուսման արդյունքները հնարավորինս ուղղել մասնագետի հմտություններին և ունակություններին, որոնք պահանջվում են բարձրագույն մասնագիտական ​​կրթության մակարդակներում:  Եվ խնդիրը միայն այն չէ, որ ասպիրանտ մասնագետը կարող է չունենալ բավարար հմտությունների կամ ունակությունների համապարփակ տիրույթ, և, այդպիսով, գործատուի կողմից չի պահանջվի:   Գործնականում շատ դեպքեր կան, երբ գործատուն չի բավարարվում կրթության ընթացքում ձեռք բերված մասնագիտական ​​հմտությունների լայն շրջանակով, քանի որ այն «գերհագեցած է» և կիրառելի չէ աշխատանքում:   Եվ պարզվում է, որ այդ դեպքում դոկտորանտների շրջանավարտները իրենց գործատուները համարում են «բարձր որակավորում» և արդյունքում չեն անցնում աշխատանքի:   Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ 103 գործազուրկ համալսարանական շրջանավարտների շրջանում Արևմտյան Եվրոպայում գործատուի համար «բարձր որակավորում ունեցող» երիտասարդ մասնագետների տեսակարար կշիռը տատանվում է 14-35% -ի սահմաններում:   [1] Այս կապակցությամբ հետաքրքիր լուծումներ են առաջարկվում Շվեդիայի համալսարաններում:   Այսպիսով, Ստոկհոլմի Թագավորական տեխնոլոգիական համալսարանում դոկտորանտուրայի ծրագիրը կազմակերպվում է երկու փուլով:   Առաջին փուլի շրջանավարտները, ովքեր երկու տարի սովորում են, ստանում են դոկտորի առաջին աստիճանի աստիճան և կարող են աշխատել միայն արդյունաբերական շուկան սպասարկող հետազոտական ​​հաստատություններում:   Այնուամենայնիվ, եթե նրանք ցանկանում են դասավանդել և հետազոտություններ կատարել համալսարաններում, ապա ստիպված են եւս երկու տարի դոկտորանտուրա սովորել, պաշտպանել դիսերտացիա և ունենալ ավելի բարձր դոկտորի աստիճաններ:  Հայաստանի Հանրապետությունում աշխատաշուկային ուղղված բարձրագույն մասնագիտական ​​կրթության կազմակերպման գործում այդպիսի ճկունություն չկա:   Ավելին, ըստ պաշտոնական վիճակագրության, վերջին տարիներին գործազուրկների ամենամեծ թիվը բարձրագույն կրթություն ունեցող մարդիկ են (տե՛ս Աղյուսակ 1), ովքեր ունեն բարձր կրթական որակավորում և իրենց մասնագիտական ​​հմտությունների և ունակությունների որակը գերազանցում են գործատուների կարիքների մակարդակը: , և վերջիններիս կողմից գնահատվում են «գերազանց»: , նրանք պարզապես աշխատանքի առաջարկ չեն ստանում:  Աղյուսակ 1 Հայաստանում գործազուրկ կրթական գրաքննությամբ (հազար մարդ) [2] Կրթության գրաքննություն Բարձր, հետբուհական արական միջնակարգ մասնագիտական ​​միջնակարգ տարրական 20.1 ԿԻՆ հիմնականում կապված են բարձրագույն կրթության կառուցվածքային բնութագրերի հետ և, ընդհանուր առմամբ, դեռ չեն անդրադարձել կրթական ծրագրերի բովանդակությանը և որակին:  Դրանք, իրենց հերթին, բերում են նրան, որ կրթական համակարգը, ընդհանուր առմամբ, դեռևս «անջատված» է աշխատաշուկայից և ամբողջությամբ հաշվի չի առնում գործատուների պահանջները:   Մասնագիտական ​​կրթության ծրագրերը հաճախ գերհագեցած են առարկաներով, որոնք անմիջականորեն չեն առնչվում շրջանավարտներից պահանջվող հմտություններին և ունակություններին, կամ չեն ներառում արդի առարկաներ, որոնք կզարգացնեն այսօր ավարտական ​​իրավասությունները `ուղղված գործատուի պահանջներին:  Ակնհայտ է մարդկային գործոնի կարևորությունը ուսումնական գործընթացի կազմակերպման գործում:   Բազմաթիվ օրինակներ կան, երբ բավարար տեղեկատվություն, հնարավորություններ կան, բայց ուսանողներն ու ուսուցիչները չեն օգտագործում դրանք կամ չեն ցանկանում օգտագործել դրանք:   Ուստի համալսարանները պետք է շտապ անցնեն կրթության կազմակերպմանը ՝ հիմնվելով ուսման արդյունքների վրա, հստակ նշելով մասնագիտական ​​ուսումնական ծրագրում, թե որքանով և ինչպես է առարկան առնչվում շրջանավարտի մասնագիտական ​​ունակությունների և հմտությունների ձևավորմանը:  Այս եղանակով հնարավոր կլինի բեռնաթափել ուսումնական ծրագիրը ծանրաբեռնված «անուղղակի» առարկաներից, փոխարենը ներառելով նոր առարկաներ վերջնական արդյունքներով, որոնք բավարարում են աշխատաշուկայի պահանջարկը ուսումնական գործընթացում:   Աշխատաշուկայի պահանջներին ուղղված ուսման արդյունքների հասցեականությունը մեծապես կբարձրացնի մասնագիտական ​​կրթության համակարգում բարեփոխումների արդյունավետությունը:  Կարևոր ցուցանիշ է նաև շրջանավարտի աշխատանքն ավարտելուց հետո աշխատանք գտնելու տևողությունը, որը միջինում 4 ամիս է BKET- ում և հետևյալ բաշխումն ունի ըստ երկրների (Նկար 1):  105 ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ Նկար 1 Ավարտելուց հետո շրջանավարտների աշխատանքի տևողությունը (ամիսներ) [4] Հայաստանի Հանրապետությունում բարձրագույն մասնագիտական ​​բարձրագույն կրթության շրջանավարտները հիմնականում տեսնում են իրենց կարիերայի աճը համալսարանական համակարգում `համալրելով համալսարանական դասախոսական կազմի շարքերը:   Իրենց ատենախոսությունները պաշտպանելուց հետո նրանց փոքր մասը շարունակում է կարիերայի աճը հետազոտական ​​հաստատություններում կամ պետական ​​մարմիններում:  Պատճառն այն է, որ կրթական գրաքննիչների միջև աշխատավարձի տարբերությունը մեր երկրում դեռ այդքան էլ էական չէ, և գիտական ​​կոչում ունեցող մարդիկ նախընտրում են դասավանդել:  Այնուամենայնիվ, միջազգային շուկայում շրջանավարտ բժիշկները չեն խուսափում արդյունաբերական շուկայում աշխատելուց, քանի որ գործատուները գնահատում են այնտեղ իրենց մասնագիտական ​​լիդերական հմտությունները:  Ինչ վերաբերում է ՀՀ բուհերի բակալավրիատ շրջանավարտներին, ապա նրանք ուսման ընթացքում գրեթե կապ չունեն կարիերայի ձևավորման խնդիրների հետ, և ավարտելուց հետո բախվում են աշխատանք գտնելու դժվարությունների:  Այս առումով մենք կարևորում ենք կարիերայի կենտրոնների գործունեությունը ոչ միայն պրակտիկայի կազմակերպման կամ շրջանավարտներին հետադարձ կապի ապահովման, այլև ուսանողների աշխատանքային շուկայի իրազեկության ապահովման ոլորտում:  Այսօր այն համալսարանները, որոնք իրենց միջամտությամբ կարողանում են հաջողության հասնել շրջանավարտների աշխատանքի տեղավորման հարցում, դառնում են մրցունակ կրթական շուկայում:   Եվ այդ հաջողությունը ոչ միայն պայմանավորված է բարձրորակ գիտելիքների և աշխատանքային հմտությունների տրամադրմամբ, այլև էականորեն կապված է շրջանավարտների կարիերայի ձևավորման գործընթացի հաջող կառավարման հետ:   Հետևաբար, մենք կարևոր ենք համարում համալսարաններում ուսանողների կարիերայի զարգացման կառավարման համակարգի գործունեությունը, որում համապատասխան ստորաբաժանումները կմասնակցեն համատեղ գործողություններին (տես Գծապատկեր 2):  Գծապատկեր 2. Ասպիրանտների կարիերայի դիզայնի կառավարման համակարգի ստեղծում:   1 Կարիերայի կենտրոնի շրջանավարտների ասոցիացիա շրջանավարտների կարիերայի դիզայնի ամբիոններ գործատուներ Ուսանողի կարիերայի ձևավորման համակարգի արդյունավետ կատարման ցուցանիշները, այս դեպքում, կարող են լինել շրջանավարտի աշխատանքի ավարտական ​​մակարդակ:  107 ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ Գիտության ոլորտում աշխատող շրջանավարտների, գործազուրկ շրջանավարտների մասնաբաժինը, համալսարանի հետ համագործակցող շրջանավարտների մասնաբաժինը:  , ։

Կրթական ծառայությունների մատուցման շուկայում ներկայումս մրցունակ են դառնում այն բուհերը, որոնք լուրջ ուշադրություն են դարձնում շրջանավարտների կարիերայի նախագծման կառավարմանը։
  Այստեղ հաջողություն են արձանագրում այն բուհերը, որոնք կառավարման մեկ համակարգում ներդաշնակեցնում են համալսարանական տարբեր ստորաբաժանումների գործունեությունը, դրանք թիրախավորելով շրջանավարտի աշխատանքի անցնելու սպասումների բավարարմանը։
  Այս առումով, կարեւորվում է շրջանավարտների կարիերայի նախագծման կառավարման արդյունավետության հատուկ ցուցիչներով պարբերաբար գնահատումը բուհի վարչակազմի կողմից։
