Փոխհատուցումն ավանդաբար դիտվում է որպես ոտնահարված սուբյեկտիվ իրավունքը պաշտպանելու միջոց, որով վերականգնում է այն:   Իրավունքի պաշտպանության այս միջոցը կիրառելի է այն դեպքում, երբ հնարավոր չէ իրականում վերականգնել իրավիճակը, որը գոյություն ուներ մինչ իրավունքի խախտումը, բացասական հետևանքների համար կարող է տրամադրվել միայն փոխհատուցում:  Համաձայն Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածի (այսուհետ ՝ ՄԻԵԴ) ՝ յուրաքանչյուր ոք, ում կողմից ոտնահարված են սույն Կոնվենցիայով նախատեսված իրավունքներն ու ազատությունները, իրավասու է արդյունավետ միջոցի դիմել պետական ​​մարմնի առջև, նույնիսկ եթե հանցագործ անձինք:   [1] Սիլվերն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ ՝ ՄԻԵԴ) վճռեց, որ ազգային մակարդակում դատական ​​միջոց ունենալը (հակառակ դեպքում ՄԻԵԴ-ի 13-րդ հոդվածում ամրագրված Կոնվենցիայի օրենքը) ներառում է ինչպես պահանջը, այնպես էլ խախտված իրավունքի վերականգնումը որևէ ձևով, անհրաժեշտության դեպքում:   [2, պարբ. 113] Այս դիրքորոշումը զարգացնելիս ՝ «Ակսոյն ընդդեմ Թուրքիայի» գործով, ՄԻԵԴ-ը նշել է, որ ՄԻԵԴ-ի 13-րդ հոդվածը պահանջում է ներքին իրավական պաշտպանության միջոց, որը թույլ կտա իրավասու ազգային մարմնին լսել ինչպես Կոնվենցիայի, այնպես էլ Կոնվենցիայի պահանջները: , համապատասխանաբար բավարարել այն:   Ընդունելով, որ խախտված իրավունքների վերականգնման մեթոդը կախված է յուրաքանչյուր կատարված խախտման բնույթից, և որ պետություններին պետք է որոշակի ազատություն տրվի իրենց ընտրության հարցում, ՄԻԵԴ-ը գտավ նույն դեպքում, որ ցանկացած դեպքում տրամադրվող միջոցը պետք է լինի ինչպես փաստացի, այնպես էլ արդյունավետ: իրավական առումով:   [3, պարբ. 95] Keenan ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով ՄԻԵԴ-ը վճռեց, որ Կոնվենցիայի իրավունքների ոտնահարման պատճառով պատճառված վնասի փոխհատուցումը սկզբունքորեն պետք է մատչելի լինի որպես հնարավոր միջոց:   Ընդունվել է, որ ՄԻԵԴ-ի 13-րդ հոդվածը փոխհատուցում է պահանջում մեկ այլ կոնվենցիայի խախտման համար:   [4, 123, 130-133 պարբերություններ] Պողոսյանն ընդդեմ Հայաստանի գործի վերաբերյալ ՄԻԵԴ-ը նշել է, որ «Դիմումատուն պետք է իրավունք ունենար փոխհատուցում պահանջել իրեն չհամապատասխանող վերաբերմունքի պատճառով պատճառված ոչ նյութական վնասի համար: ,   Քանի որ Հայաստանի օրենսդրությունը չի նախատեսում այդպիսի փոխհատուցում, դիմումատուն զրկվել է արդյունավետ միջոցից:   Հետևաբար, տեղի է ունեցել 13-րդ հոդվածի խախտում:  [5, Բաժին 2, պարբերություններ 44-48] Եթե Կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածից բխում է, որ ազգային օրենսդրությունը պետք է նախատեսի փոխհատուցման հնարավորություն, ապա դա նշանակում է, որ ազգային մակարդակում անձը պետք է իրավունք ունենա պահանջել վնասի հատուցում:   Այսպիսով, 195 Իրավագիտության կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածը պարտավորեցնում է պետությանը վնաս փոխհատուցման դեպքում անձին փոխհատուցում տրամադրել Կոնվենցիայի խախտման դեպքում:  ՄԻԵԴ-ի դիրքորոշումից Կուդլանն ընդդեմ Լեհաստանի գործից բխում է, որ տրամադրվելիք նյութական միջոցները կարող են արդյունավետ համարվել, եթե դրանք կարող են կանխել, դադարեցնել կամ համարժեք հատուցում ապահովել արդեն իսկ կատարված հանցագործության համար:  [6, կետեր 157-158] Արդեն տեղի ունեցածը կանխելու անհնարինության դեպքում խախտված սուբյեկտիվ իրավունքը վերականգնելու համար անհրաժեշտ արդյունավետ միջոցն է պատշաճ փոխհատուցումը կորուստների, զրկանքների, այսինքն `հիմնարար իրավունքի խախտմամբ պատճառված վնասի:  Արդյունավետ միջոց ունենալու հնարավորությունը չի սահմանափակվում իրավունքի վերականգնման պատշաճ ձևով ապահովմամբ. Անձը պետք է իրավասու մարմնի առջև օժտված լինի իրական դատավարական երաշխիքներով `իր իրավունքի վերականգնմանը հասնելու համար:  «Իովչեւն ընդդեմ Բուլղարիայի» գործով ՄԻԵԴ-ը գտավ, որ խախտվել է Կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածը, չնայած որ ազգային օրենսդրությունը նախատեսում էր վատ վերաբերմունքի պատճառով պատճառված վնասի հատուցում (ՄԻԵԴ 3-րդ հոդված) ՝ որպես միջոց:   Ներքին մակարդակում բողոքարկողը փաստորեն ի վիճակի չէր փոխհատուցում ստանալ իրեն ընթացակարգային պատճառներով պատճառված վնասի համար (անհամաչափ բեռ էր դրվել անձի վրա `ապացուցելու համար, որ խախտումն է պատճառված վնասի), ինչը ՄԻԵԴ-ը համարեց «անուղղակիորեն ֆորմալիստական»:   Խախտվել է ՄԻԵԴ-ի 13-րդ հոդվածը, քանի որ չնայած հատուցումը սահմանվել էր ազգային օրենսդրությամբ `որպես հնարավոր միջոց, անձը փաստորեն ի վիճակի չէր դա անել, քանի որ ընթացակարգն անարդյունավետ էր:   [7, պարբերություններ 144-148] «Jonka ընդդեմ Բելգիայի» գործով, հղում կատարելով ՄԻԵԴ-ի 13-րդ հոդվածին, ՄԻԵԴ-ը կրկնել է, որ դատական ​​հայցը պետք է արդյունավետ լինի ինչպես իրավունքի տեսանկյունից, այնպես էլ գործնականում 196 ԴԱՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ:   Դատարանը նշում է, որ ՄԻԵԿ-ի 13-րդ հոդվածի իմաստով միջոցի պաշտպանության արդյունավետությունը չի պահանջում, որ դիմումատուն երաշխավորվի ցանկալի արդյունքը:  Հոդվածում նշված «պետական ​​մարմինը» չպետք է պարտադիր լինի դատարան, բայց եթե դա այդպես չէ, ապա նրա իրավասությունը և տրամադրված երաշխիքները համապատասխան հանգամանքներ են այդ մարմնի առջև արդյունավետ միջոցի առկայությունը գնահատելու համար:  [8, պարբ. 75] Այսպիսով, ՄԻԵԴ-ի 13-րդ հոդվածը թույլ է տալիս տուժող կողմին, մի կողմից, արդյունավետ փոխհատուցում պահանջել Բարձր պայմանավորվող կողմից, որը խախտել է իր Կոնվենցիան, իսկ մյուս կողմից, այդ իրավունքը ենթադրում է արդյունավետ պաշտպանություն տրամադրելու իրավասություն ունեցող իրավասու ազգային մարմին: և ում անձը պետք է ունենա բավարար ընթացակարգային երաշխիքներ `համապատասխան հատուցում ստանալու համար:   Իրավունքի վերականգնումը, ի թիվս այլոց, իրականացվում է վնասի հատուցման տեսքով, և, հետևաբար, ՄԻԵԴ-ի 13-րդ հոդվածը իրեն իրավունք է վերապահում դիմել փոխհատուցում ստանալու համար և ճանաչում է անձի համար այդպիսի իրավական հնարավորության առկայությունը:   Բոլոր դեպքերում, երբ անձը, ի վերջո, չի կարողանում արդարացի փոխհատուցում ստանալ ներքին մակարդակում իրեն պատճառված վնասի համար, ՄԻԵԴ-ի 13-րդ հոդվածը խախտվում է:  Միայն երկու առանձին հոդվածներում հատուկ է սահմանված հատուցման իրավունքը:   Դրանք են 5 5 5-րդ հոդվածը, որը նախատեսում է փոխհատուցման իրավունք ազատությունից ապօրինի զրկելու դեպքում (խախտելով 5-րդ հոդված 1- 1- 1-4) և թիվ 7 արձանագրության 7-րդ հոդվածը, որը նախատեսում է հատուցման իրավունք: ապօրինի դատապարտման համար:  [2] Մի կողմ թողնելով այս հոդվածների նեղ առանձնահատկությունները, որոնց ներկայացումը վեր է սույն հոդվածի շրջանակից, շեշտենք, որ նշված դրույթները ՄԻԵԿ-ի 13-րդ հոդվածի ընդհանուր կանոնի հատուկ առանձնահատկություններ են (lex specialis):  Վասինկն ընդդեմ Նիդեռլանդների գործով ՄԻԵԴ-ը գտավ, որ հոդված 5-ը: ՄԻԵԴ-ի 5-ը համարվել է պաշտպանված, 197 ԴԱՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ, եթե հնարավոր է փոխհատուցման հայց ներկայացնել, երբ անձը զրկվել է ազատությունից `նույն հոդվածի 1-4-րդ կետերի խախտման համար:   Նույն որոշմամբ դատարանը հայտարարեց, որ փոխհատուցման հարցը չի կարող բարձրացվել, եթե ՄԻԵԴ-ի 5 1-4-րդ հոդվածի 1-4-րդ մասի խախտումը չի հանգեցրել նյութական կամ ոչ նյութական վնասի, որը պետք է փոխհատուցվի:   [9, պարբերություններ 36-38] Այսպիսով, ՄԻԵԴ-ի 5 5 5-րդ հոդվածով նախատեսված փոխհատուցումը կրկին նպատակ ունի փոխհատուցել պատճառված վնասը:  Դատարանի կողմից այս դրույթի մեկնաբանությունը կարող է տարածվել ընդհանուր կանոնի վրա: Կոնվենցիայի իրավունքի խախտման համար փոխհատուցում նախատեսված է ոչ թե անձի իրավունքի ոտնահարման համար, այլ արդյունքում պատճառված վնասը հատուցելու նպատակով:  Նման վնասի առկայության հարցը յուրաքանչյուր անգամ պետք է դառնա քննարկման առանձին առարկա:  Brogan ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործի վերաբերյալ ՄԻԵԴ-ը գտավ, որ ՄԻԵԴ-ի 5-րդ հոդվածի այլ դրույթների հաստատման փաստին նախորդող կամ անմիջապես հետո, ազգային օրենսդրությունը չի նախատեսել փոխհատուցում պահանջել մինչ այդ ներքին դատարանները: վերաբերում է ներքին դատարաններին », և այդ հիմքով խախտում գտավ ՄԻԵԴ-ի 5 5 5-րդ հոդվածով:   [10, կետեր 66-67] Թեյմուրազյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով ՄԻԵԴ-ը նշել է, որ ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված ՄԻԵԴ-ի 5-րդ հոդվածով նախատեսված ոչ նյութական վնասի հատուցման հնարավորության բացակայությունը անձին զրկում է փոխհատուցում ստանալու իրավունքից: ինչպես նյութական, այնպես էլ իրավական հիմքերով: արձանագրել է ՄԻԵԴ-ի 5 5 5-րդ հոդվածի խախտում:   [11 ,, 77, 77-79] Այսպիսով, ՄԻԵԴ-ի 5-րդ հոդվածի 5-րդ հոդվածը պահանջում է, որ անձը ներքին մակարդակով իրավունք ունենա փոխհատուցում ստանալ նույն հոդվածի այլ դրույթների խախտմամբ պատճառված վնասի համար, նման հայցով դատարան: Վերջապես, օգտագործեք իրավական պաշտպանության որոշ միջոցներ:  «Պողոսյանն ընդդեմ Հայաստանի» վերոհիշյալ գործով ՄԻԵԴ-ն արդեն արձանագրել է 13-րդ հոդվածի խախտում `այն հիմքով, որ ՀՀ օրենսդրությունը չի նախատեսում ոչ նյութական վնասի հատուցման հնարավորություն, որը բխում է 3-րդ հոդվածի խախտմամբ: ՄԻԵԴ  Այսպիսով, երկու դեպքում էլ Կոնվենցիայի դրույթները նախատեսում են խախտված իրավունքի վերականգնում ՝ պետությունից պահանջելով վերականգնել այն:   Եթե ​​կա հատուկ կոնվենցիայի նորմ, ապա վերջինս կիրառվում է, և եթե չկա կոնվենցիայի խախտման համար փոխհատուցման առանձին կոնվենցիայի դրույթ (օրինակ ՝ 2,3 հոդվածների դեպքում), ապա գործում է 13-րդ հոդվածը, որը ենթադրում է, ի թիվս այլոց ՝ վնասներ: փոխհատուցման հնարավորությունը:   Տեսական աղբյուրները նաև հետևում են, որ Կոնվենցիայի 5-րդ մասը 5-ը և թիվ 7 արձանագրության 7-րդ հոդվածը համարվում են 13-րդ հոդվածի հատուկ դրսևորումներ:   [12 էջ 240] Հայաստանի Հանրապետության ստանձնած միջազգային պարտավորություններին համահունչ ՝ ՀՀ Սահմանադրության 62-րդ հոդվածը ճանաչում է անձանց իրավունքը պետական ​​կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից ապօրինի գործողությունների կամ անգործության միջոցով փոխհատուցվելու, իսկ դեպքերում օրենքով սահմանված, նաև օրինական կառավարման միջոցով:  ՀՀ Սահմանադրական դատարանը, 2017 թվականի նոյեմբերի 7-ի թիվ ՍԴՈ -1383 որոշմամբ, նշել է, որ «յուրաքանչյուր իրավունքի ամրագրումն արդեն ենթադրում է ոչ միայն այդ իրավունքի պաշտպանություն և պատասխանատվության սահմանում դրա խախտման դեպքում , այլ նաև դրա խախտման արդյունքում պատճառված վնասի հատուցում:   Միայն այդ դեպքում իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության համակարգը կլինի ամբողջական և արդյունավետ:  [14, կետ 5] Վերոհիշյալից բխում է, որ վնասի հատուցումը իրավունքների և ազատությունների լիարժեք և արդյունավետ պաշտպանության ձևավորման անհրաժեշտ տարրերից մեկն է, և որևէ սուբյեկտիվ իրավունքի ամրագրումը ենթադրում է դրա պատճառած վնասի հատուցում: խախտում  ՀՀ Սահմանադրական դատարանը, վկայակոչելով վնասի փոխհատուցման մասին Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության դրույթները, ինչպես փոփոխված է 27.11.2005 թ. ՍԴՈ -929 որոշմամբ, նշել է. «Ինչ վերաբերում է արտահայտության բովանդակությանը» ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածի 4-րդ մասում և 20-րդ հոդվածի 5-րդ մասում նշված օրենքի համաձայն `Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ Սահմանադրությունը, հղում անելով օրենքին, միևնույն ժամանակ առաջարկում է փոխհատուցել տուժողին: կարգ սահմանել, որը պետք է երաշխավորի խնդրո առարկա իրավունքի արդյունավետ իրականացման արդյունավետ մեխանիզմ:  [15, կետ 7] Ընթացիկ խմբագրության մեջ ՀՀ Սահմանադրության 62-րդ հոդվածը նաև ասում է, որ վնասի հատուցման կարգը և պայմանները պետք է սահմանվեն օրենքով:  Սա նշանակում է, որ պետությունը պետք է երաշխավորի սուբյեկտիվ իրավունքի պաշտպանությունը վնասի հատուցման տեսքով, և, հետևաբար, սահմանադրական իմաստով վնասի հատուցման իրավունքը ենթադրում է դրա իրականացման համար արդյունավետ դատական ​​և արտադատական ​​մեխանիզմի ապահովում:  ՀՀ Սահմանադրական դատարանը, վկայակոչելով թիվ SDO-1257 որոշմամբ դատարան մուտքի իրավունքը, որպես դրա հիմնական տարրերից մեկը նշեց հայց հարուցելու, փոխհատուցում պահանջելու և դատարանի որոշումը ստանալու օրինական հնարավորությունը:   [16, պարբերություն 9] Jacobson- ն ընդդեմ Շվեդիայի գործով ՄԻԵԴ-ը գտավ, որ անձին պատկանող հողամասի կառուցման արգելքի օրինականության հարցը լուծելը խախտում է գործադիրի բացառիկ իրավասությունը 6 1 1-ին հոդվածի համաձայն: Կոնվենցիայի, քանի որ զրկված էին դատարանում նման որոշումները վիճարկելու հնարավորությունից:   Նույն դեպքում, ՄԻԵԴ-ը հետագայում նշեց, որ Կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածի պահանջները ավելի քան 200 ՓԱՍՏ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ են, ուստի ներծծված են Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածում, և այդ դեպքում անհրաժեշտ չէ առանձին դիտարկել:   [17, պարբերություն 78]: Դրանից բխում է, որ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը կլանում է Կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածի դրույթները `դատարանի կողմից արդյունավետ պաշտպանության միջոցների առկայության առումով:  Բոլոր դեպքերում, երբ դատարանը իրավասություն չունի որոշելու անձին պատճառված վնասի (նյութական և ոչ նյութական) փոխհատուցումը, խախտվում է վնասի հատուցման իրավունքը:   Իր հերթին, օրենսդրական նման բացը, թույլ չտալով վնասի հատուցման սահմանադրական իրավունքի իրացում, ստեղծում է հակասահմանադրական իրավիճակ:  Երբ դատարանն իրավունք ունի պաշտպանություն ապահովել վնասի տեսքով, բայց դատարանի մուտքը ձի սահմանափակվում է անհամաչափորեն կամ առանց օրինական նպատակի, վնասի սահմանադրական իրավունքը կրկին խախտվում է:  Այսպիսով, պարզվում է, որ վնասի հատուցման սահմանադրական իրավունքի բովանդակությունը երկու դրսեւորում ունի: Առաջին դրսեւորումն այն փաստն է, որ անձը իրավունք ունի դատարան կամ այլ անկախ մարմին պահանջել իրեն տրամադրել իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտ միջոցներ ՝ պատճառված վնասի հատուցման տեսքով:   (վնասի հատուցման պահանջի առկայություն):  Երկրորդ դրսեւորումն այն փաստն է, որ խախտված անձը իրավունք է ստանում փոխհատուցում ստանալ Հայաստանի Հանրապետությանը կամ համայնքին:  Եթե ​​իրավունքի խախտում է հաստատվել, փոխհատուցում ստանալու իրավունքը չի կարող սահմանափակվել, քանի որ դա կխաթարի փոխհատուցման իրավունքի էությունը:   Վնասի հատուցման սահմանադրական իրավունքի բաղկացուցիչ մաս հանդիսացող պետության կողմից վնասի փոխհատուցման ձևով պաշտպանության հնարավորությունը կարող է արդեն որոշակիորեն սահմանափակվել, և սույն հոդվածի հետագա ձևակերպումը նվիրված է այս հարցի քննարկմանը:  201 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ «Լինդերն ընդդեմ Շվեդիայի» գործով ՄԻԵԴ-ը նշեց, որ երբ անձը վիճելի հայց է ներկայացնում ՝ Կոնվենցիայով նախատեսված իր իրավունքների ոտնահարման զոհ դառնալու համար, ապա նրան պետք է տրվի ընտանեկան միջնորդություն վերականգնել նրա հայցը: Կապահովվեն իրավունքի պաշտպանության անհրաժեշտ միջոցներ:   [18, պարբերություն 77] Բոյլ և Ռայս ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով ՄԻԵԴ-ը նշել է, որ 13-րդ հոդվածից չի բխում, որ պետությունը, ամեն դեպքում, պետք է համապատասխան միջոցներ տրամադրի անձանց ՝ առանց հաշվի առնելու բողոքի էությունը: ,   Ներկայացված բողոքը պետք է ունենա հիմնավորման համապատասխան աստիճան, այսինքն ՝ այն պետք է լինի վիճելի պահանջ:   Նույն որոշմամբ դատարանը հրաժարվեց տալ վերաքննիչ բողոքի բողոքարկման վերացական չափանիշները և պնդեց, որ յուրաքանչյուր հատուկ դեպքում պետք է առանձին գնահատական ​​տրվի այդ հանգամանքին:  [19, 52 52 52, 55] Միայն եթե ՄԻԵԴ-ը գտնի, որ բոլոր ներքին պաշտպանության միջոցներն սպառելուց հետո իրեն ներկայացված անհատական ​​գանգատը կարող է համարվել վիճելի պահանջ, 13-րդ հոդվածը կիրառելի կլինի և ենթակա է բովանդակային քննարկման: խնդիր կդարձնի կենցաղային մակարդակում անձին պաշտպանելու արդյունավետ միջոց տրամադրելու հարցը:   Եթե ​​Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան հիմնարար իրավունքի խախտման մասին բողոք չի բավարարում վերը նշված ընդունելիության չափանիշը, ապա ՄԻԵԴ-ը, առանց գործի նյութը ուսումնասիրելու, կպարզի, որ անձի կենցաղային միջոցի նկատմամբ չեն խախտվել  Վերադառնալով վնասի հատուցման սահմանադրական իրավունքին և վերոգրյալի հիման վրա պետք է նշել, որ հասարակական գործունեության արդյունքում ենթադրաբար տուժած անձանց պատճառված վնասի հատուցման սահմանադրական իրավունքի խախտում կարող է գրանցվել ոչ միայն այն դեպքում, երբ խախտումը փաստացիորեն հաստատված է, բայց նաև փոխհատուցում չի տրամադրվում: Երբ անձի գանգատը հիմնավորվել է կենցաղային մակարդակում, բայց նա չի կարողացել պնդել իր հայցը, նրան չեն տրամադրվել բոլոր հնարավոր միջոցները, որոնք անհրաժեշտ են ներքին մակարդակում ենթադրյալ վնասի փոխհատուցում ստանալու համար:  Որպես դրա հիմնավորում ՝ եկեք ներկայացնենք ՎBRԵԲ-ի դիրքորոշումը Babbins v. Միացյալ Թագավորության գործով:  Այս գործի նախապատմությունը ցույց էր տալիս, որ ոստիկանության կողմից մահաբեր ուժ էր գործադրվում, իսկ մահացածի քույրը բողոք էր ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան:   Ազգային մակարդակով անցկացվել է հետաքննություն, որի արդյունքում ոստիկանության գործողությունները համարվել են օրինական:   Այս դեպքում Եվրոպական դատարանը չի գտել, որ տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի խախտում, բայց Դատարանը գտել է, որ դիմումատուի բողոքը վիճելի պահանջ է, ուստի վկայակոչում է Կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածի պահպանումը:   Դատարանը գտավ Կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածի խախտում այն ​​հիմքով, որ ներպետական ​​օրենսդրությունը չի նախատեսում այնպիսի դրույթներ, որոնք թույլ կտան քրոջը պահանջել փոխհատուցել իրեն պատճառված ոչ նյութական վնասի (ցավի, տառապանքի) փոխհատուցումը: եղբոր մահը:   [20, 170,177 պարբերություն] Այսպիսով, նույնիսկ եթե ի վերջո պարզվեց, որ պետական ​​մարմինը գործել է օրինական կերպով, վնասի հատուցման հասնելու համար բավարար պայմանների բացակայությունը խոսում է փոխհատուցման հիմնարար իրավունքի խախտման մասին:  Պաուել և Ռայներ ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով ՄԻԵԴ-ը «վիճելի հայց» տերմինը կապեց Կոնվենցիայի 35 3 3 հոդվածի «ակնհայտորեն անհիմն» եզրույթի հետ:   Դատարանը պատճառաբանեց, որ եթե ընդունելիության փուլում պարզվի, որ բողոքն այնքան անհիմն է, որ միջազգային մակարդակում բողոք ներկայացուցչին մերժել են ըստ էության քննելը (գործը չի բավարարվել), ապա մասնակից պետությունը պարտավոր չէ պարտավորվել հետևել պահանջներ ազգային մակարդակով: ապահովել համապատասխան միջոցների առկայությունը:   [21, կետ 33] Ընդհանուր իմաստով, «ակնհայտորեն անհիմն» տերմինը կարելի է հասկանալ որպես «ակնհայտ անհիմն» կամ «առանց հիմնավորման»:   Այդ դեպքում Եվրոպական դատարանը պետք է քննարկի բոլոր այն բողոքները, որոնք առաջ են բերում իրական իրավական խնդիր (մասնավորապես, երբ կա օրենքի խախտում և պետք է քննվի սահմանափակման օրինականությունը), նույնիսկ եթե ընդհանուր առմամբ պարզ է, որ որևէ խախտում չկա: կոնվենցիան:   [22, էջ 896] Կարելի է ասել, որ բոլոր այն դեպքերը, որոնք մենք կարծես եզրակացնում ենք, երբ դրանք քննվում են, հետագա քննարկման կարիք ունեն, կարծես թե «ակնհայտ անհիմն» չեն համարվում:   Տերմինը մեկնաբանող մեկ այլ գաղափար կարող է լինել այն, որ բողոք բերողի բողոքը բացահայտում է իր սուբյեկտիվ իրավունքի ոտնահարման հնարավորությունը:  Չնայած վերը նշվածին, Եվրոպական դատարանի պրակտիկայում կան բազմաթիվ դեպքեր, երբ բողոքը ճանաչվում է որպես «ակնհայտ անհիմն» խորը, համապարփակ և երկարաժամկետ ուսումնասիրությունից հետո, այսինքն, երբ առաջին հայացքից պարզ չէր, որ դա անհիմն է:   Այս հանգամանքը շատ դեպքերում պայմանավորված է դատարանի գերբեռնվածությամբ:  Չնայած վերոգրյալին, եթե դատարանը բողոքարկման ընդունելի փուլում եզրակացնում է, որ տվյալ Կոնվենցիայի խախտման վերաբերյալ բողոքն ակնհայտորեն անհիմն է և, հետևաբար, լրացուցիչ քննարկման կարիք չունի, նման բողոքարկման համար համապատասխան միջոցներ ունենալու հարցը այլևս չի դիտարկվում և պետությունը ճանաչում է: առանց վնասելու Կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածը:  Հնարավոր չարաշահումներից խուսափելու համար մենք գտնում ենք, որ ներքին մակարդակում պետությունները պարտավոր են առաջին հայացքից պաշտպանել բոլոր այն պահանջներից, որոնք պետք է լուծվեն, որոնք կարող են նաև փոխհատուցման հետ կապված լինել:  «Ակնհայտ անհիմն» հայցի վերաբերյալ ՀՀ օրենսդրությունում կան նաև որոշ իրավական կարգավորումներ:  ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածից բխում է, որ յուրաքանչյուր ոք, ով կարծում է, որ իր իրավունքները ոտնահարվել են կամ կարող են ուղղակիորեն խախտվել պետական ​​կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրա պաշտոնատար անձի վարչական ակտով, գործողություններով կամ անգործությամբ, կարող է դիմել վարչական դատարան: ,  Համաձայն ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 80-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի `վարչական դատարանը մերժում է հայցադիմումի վարույթը, եթե դրա վրա ակնհայտորեն իրավունք չունեցող անձը հայց է ներկայացրել դատարան:   [23] Այս երկու նորմերի համակարգված վերլուծությունից բխում է, որ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ անձը գտնում է, որ իր իրավունքը խախտվել է կամ կարող է ուղղակիորեն ոտնահարվել, վերջինս չի կարող դատական ​​հայց ներկայացնել, եթե դատարանի գնահատմամբ, նա հստակ չի իրավունք ունեն դա անել:   Օրենսդիրն օգտագործում է «ակնհայտորեն դատական ​​հայց ներկայացնելու իրավունք չունենալ» եզրույթը:  Հայտնի է, որ հայցադիմումը բովանդակային և դատավարական հասկացություն է, որի բովանդակային կողմը արտահայտվում է հայցվորի կողմից պատասխանող կողմին ներկայացված դատական ​​հայցում, իսկ հայցվոր կողմը դատարանին ուղղված հայցն է `քննելու և լուծելու վեճը կողմերը, իսկ դատական ​​գործընթացը արտահայտման արտաքին ձև է:  Սա նշանակում է, որ անձը պետք է համարվի «հայց հարուցելու իրավունք չունի» ինչպես այն դեպքում, երբ չկա համապատասխան բովանդակային հայցի իրավունք, այնպես էլ երբ այդպիսի իրավունքը նրան չի պատկանում, և վերջինս չունի իրավական շահ:  Մասնավորապես, ստացվում է, որ եթե և՛ հայցադիմումի, և՛ դրան կից փաստաթղթերի ընդհանուր քննությամբ դատարանին պարզ է դառնում, որ առկա են վարչական վեճեր իրավական ակտերի, մարմնի գործողությունների կամ անգործության և դրանց պատճառած վնասների վերաբերյալ: անհիմն են, կամ հայցվորն իրավունք չունի նման հայցի: Վերջինս կարող է չդիտարկել հայցը և կարող է անձին չտրամադրել այն միջոցները, որոնք օբյեկտիվորեն պետք է բավարարեին հատուցում ստանալու համար:  ՀՀ Սահմանադրական դատարանն իր թիվ SDO-1022 որոշմամբ անդրադարձել է վերոնշյալ խնդիրներին և արձանագրել հետևյալը. «Օրենսգրքի վիճարկվող դրույթում« ակնհայտորեն »բառը ամրագրելով ՝ օրենսդիրը նպատակ ունի ստուգել նյութական իրավունքի խախտում հայցադիմումի ընդունելի փուլում, բայց այն փաստը, որ իբր խախտված իրավունքը պատկանում է այդ անձին, այսինքն `հայցվորը« շահագրգիռ անձ է »:  [24, կետ 7] ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նման դիրքորոշում է հայտնել 2014 թվականի դեկտեմբերի 26-ին թիվ ՎԴ / 3477/05/13 վարչական գործով կայացված որոշմամբ:  Սահմանադրական դատարանի վերոնշյալ որոշումից բխում է, որ «ակնհայտորեն դատական ​​հայց ներկայացնելու իրավունք չունենալ» արտահայտությունը վերաբերում է միայն անձին հայց ներկայացնելու հարցում իրավական հետաքրքրության ակնհայտ բացակայությանը:   Այլ կերպ ասած, ի սկզբանե պարզ է, որ հայցը չի վերաբերում հայցվորի իրավունքներին և պարտականություններին:   Միևնույն ժամանակ, նույնիսկ եթե առաջին հայացքից ակնհայտ է, որ անձի հայցը նյութապես անհիմն է, վերջինիս պետք է տրամադրվեն պաշտպանության բոլոր միջոցները, որոնք ընդհանուր առմամբ կարող են հանգեցնել անձի իբր խախտված իրավունքի վերականգնմանը:  Մեր գնահատմամբ, ՀՀ Սահմանադրական և վճռաբեկ դատարանները սուղ մեկնաբանեցին ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 80-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետը `առանց վկայակոչելու այն փաստը, որ հայցվորը դատարանի միջոցով պատասխանող կողմի նկատմամբ նյութական հայց է:   Մենք գտնում ենք, որ ՀՀ վարչական դատավարության 80-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով սահմանված նորմայի բառացի մեկնաբանությունից բխում է, որ դատարանը կարող է մերժել հայցը և սահմանափակել անձին դատարան մուտք գործելու իրավունքը նույնիսկ հայցադիմումի գործը և կցումը: Ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ հայցն անհիմն է նյութական իրավունքի տեսանկյունից:   Այս ակնհայտությունն առաջին հերթին արտահայտվում է նրանում, որ վարչական մարմնի ակտը վերացվել է կամ վնասի հատուցման հայցով դատարան է ներկայացվել նման հայց:  Խնդրի մեկ այլ դրսեւորման հանդիպում ենք ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1087.2 հոդվածի 9-րդ մասում:   [25] Սույն դրույթի համաձայն, անձը կարող է հայց ներկայացնել ոչ նյութական վնասի հատուցման պահանջը հանրային մարմինը միայն այն դեպքում, եթե միևնույն ժամանակ եղել է իրավական ակտերի, գործողությունների կամ պետական ​​մարմինների անգործության հիմնական պահանջը: ներկայացվել են, կամ դրանք արդեն ճանաչվել են որպես անօրինական:  Գոյություն ունի հանրային իշխանության գործունեության օրինականության կանխավարկած, և քանի դեռ այն չի մերժվել իրավական ուժ ունեցող պետական ​​ակտով, վնասի հատուցման հայցն ակնհայտորեն անհիմն է բովանդակային իմաստով, ի սկզբանե ակնհայտ կլինի, որ իրական չկա: նման պահանջը բավարարելու հնարավորություն:   Դատարանը կքննարկի վնասի հատուցման առանձին հայցը, եթե համապատասխան մարմնի գործողությունը նախօրոք անօրինական է ճանաչվել: հակառակ դեպքում, վնասի հատուցման առանձին հայցը կմերժվի:  Ելնելով վերոգրյալից ՝ մենք գտնում ենք, որ ներքին մակարդակում հնարավոր չարաշահումներից խուսափելու համար պետությունները պարտավոր են պաշտպանության միջոց տրամադրել բոլոր հայցերին, որոնք առաջին հայացքից հետագա քննության կարիք ունեն (նյութական և ընթացակարգային առումով ակնհայտորեն անհիմն չեն համարվում): ), որը կարող է տարածվել նաև փոխհատուցման վրա:  Միայն ներկայիս իրավիճակում պետության կողմից ակնհայտ անհիմն հայցադիմում ունենալու իրավունքի սահմանափակումն իրավաչափ կհամարվի, և հատուցման հիմնական իրավունքի խախտում չի գրանցվի:   Մնացած բոլոր 207 ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ազգային օրենսդրությամբ հատուցման իրավունքի բացակայությունը, ինչպես նաև դատարանի կամ այլ իրավասու մարմնի առջև արդյունավետ ընթացակարգի բացակայությունը կհանգեցնի փոխհատուցման իրավունքի խախտման:  , ։

Սույն հոդվածում փորձ է արվել ցույց տալ վնասի հատուցման սահմանադրական իրավունքի համակարգային կապն իրավունքների պաշտպանության արդյունավետ միջոցներ ունենալու եւ արդար դատաքննության սահմանադրական իրավունքների հետ։
  Նշված կապի լույսի ներքո հոդվածում ներկայացվում են վնասի հատուցման իրավունքի սահմանափակման հիմնահարցերը՝ հաշվի առնելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի պրակտիկան։
  Հոդվածում փորձ է արվել ցույց տալ Մադրու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայում նախատեսված ակնհայտ անհիմն պահանջի մասին դրույթի հնարավոր ազդեցությունն ազգային օրենսդրության վրա։
