ARԱՐԱԲԱՅԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ VERԱԿՈՒՄ  Karabakhարաբաղյան հակամարտությունը նախկին Խորհրդային Միության մյուս հակամարտություններից տարբերվում է նրանով, որ theարաբաղի ժողովուրդը մինչ Խորհրդային Միության փլուզումը օրինականորեն օգտվում էր իր ինքնորոշման իրավունքից:   Karabakhարաբաղյան հակամարտությունը հետխորհրդային տարածքում ամենաարյունալի հակամարտությունն էր. Տասնյակ հազարավոր զոհեր, հարյուր հազարավոր փախստականներ և ոչնչացումներ:  Հակամարտության ռազմական փուլն ավարտվեց 1994 թ. Մայիսին անժամկետ զինադադարի պայմանագրով:  Այնուամենայնիվ, Ադրբեջանը կոպտորեն խախտում է իր սեփական եռակողմ համաձայնագրերը (Լեռնային արաբաղ, Ադրբեջան, Հայաստան) հրադադարի ռեժիմի ռեժիմի (1994 թ. Մայիս) և հրադադարի ռեժիմի ամրապնդման վերաբերյալ (1995 թ. Փետրվար):  Լեռնային արաբաղի հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորման բանակցությունները և միջնորդությունները, սակայն, սկսվել են 1994 թ.-ին, 1991-ի սեպտեմբերին, երբ Ստեփանակերտ ժամանեցին Ստեփանակերտ և հանդիպեցին Լ RussianՀ իշխանությունների հետ -ազախստանի Նախագահ Նուրսուլթան Նազարբայը `Ռուսաստանի նորընտիր նախագահ Բորիս Ելցինը: Ավելի ուշ ստորագրվեց հուշագիր, որը, սակայն, մնաց թղթի վրա: Խորհրդային Միությունը փլուզվեց: 1992 1994-ի մարտին Եվրոպայում անվտանգության համագործակցության խորհուրդը (1994-ի դեկտեմբերից ՝ Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպություն) միացավ Ադրբեջանում Լեռնային արաբաղի հակամարտության կարգավորմանը:  1997 թ. Ընդունվեցին Մինսկի խմբի համանախագահները (ԱՄՆ, Ռուսաստան, Ֆրանսիա), որը մինչ այժմ միակ համաձայնեցված մնացորդն է:  Այն ԵԱՀԿ-ից ստացել է մանդատ ՝ միջնորդելու Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում:  1997-ին էր, որ ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները ներկայացրեցին առաջին այսպես կոչված «փաթեթային» փաստաթուղթը հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ, բայց փաստաթղթում ամրագրվեց այն սկզբունքը, որ Լեռնային Karabakhարաբաղի կարգավիճակը պետք է դիտարկվի Ադրբեջանի պահպանման համատեքստում: տարածքային ամբողջականությունը լուրջ խոչընդոտ էր հետագա բանակցությունների համար: երկու կողմերի ՝ Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Karabakhարաբաղի Հանրապետության կողմից:   ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների կողմից նույն թվականին ներկայացված Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության կարգավորման երկրորդ առաջարկը հիմնված էր հակամարտող կողմերի միջեւ «փուլ առ փուլ» համաձայնության ձեռքբերման մեթոդաբանության վրա:   Այս մոտեցումը հիմք ընդունվեց Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության կողմից, բայց մերժվեց Լեռնային Karabakhարաբաղի կողմից, քանի որ չկան երաշխիքներ, որ Լեռնային Karabakhարաբաղի կողմից վերահսկվող տարածքները վերադարձնելուց հետո Ադրբեջանի իշխանությունները հանկարծ չկորցնեն բանակցությունները շարունակելու ցանկությունը:   1998 ներկայացված «ընդհանուր պետություն» հասկացության վրա հիմնված բանակցային փաստաթուղթը ներկայացրեց որակական անցում հակամարտության հիմնական բաղադրիչների լուծման ուղիների ընդունման գործընթացում:  Մասնավորապես, հակամարտության կարգավորման հետ կապված առաջին հարցը Լեռնային Karabakhարաբաղի կարգավիճակի վերաբերյալ սկզբունքային համաձայնության ձեռքբերումն էր:  Բացի վերոհիշյալ ձևակերպումից, Լեռնային արաբաղի կարգավիճակը ներառում էր այնպիսի լիազորությունների ձեռքբերում, ինչպիսիք են հանրաքվեի միջոցով սեփական սահմանադրության ընդունումը, պետականության հատկությունները, օրենսդիր, գործադիր և դատական ​​մարմինները:   Միևնույն ժամանակ, ելնելով կողմերի կողմից հայտարարված «սիմետրիկ փոխզիջման» մեթոդաբանության ընդունման մեթոդաբանությունից, փաստաթուղթն առաջարկում էր լուծումներ Շուշիի և Շահումյանի հետագա կարգավիճակի վերաբերյալ:   Karabakhարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հաջորդ փուլը համընկնում է 2001 թվին: բանակցային գործընթացում ի սկզբանե նկատվող որոշակի ակտիվացում, որն արտացոլվեց Փարիզ-Կիև բանակցություններում: 2007 թ. Նոյեմբերին Մադրիդում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կողմից Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության կարգավորման բանակցություններ վարող Ադրբեջանին Հայաստանի կողմից առաջարկված հիմնական սկզբունքները պայմանականորեն կոչվեցին Մադրիդյան սկզբունքներ:   Մադրիդյան սկզբունքների նորացված տարբերակի մի մասը հրատարակվել է 2009 թվականին: ծնվել է հուլիսի 10-ին, Իտալիայի Լ'Աքվիլա քաղաքում:   Ավելի ուշ, Ադրբեջանն ընդունեց այս փաստաթուղթը, բայց այն մերժվեց հայկական կողմից ՝ մնալով բանակցությունների սեղանին, զուտ որպես առաջարկությունների փաթեթ: Նշված ուսումնասիրության ելակետը մենք ընտրեցինք 2009-ի հուլիսի 10-ին, երբ Մադրիդյան նորացված սկզբունքներն անմիջապես դրվեցին դիվանագիտական ​​շրջանառության մեջ:  Կամ դրանք նախկինում չեն տպագրվել, բայց հայտնի են դարձել տարբեր ձևերով կամ որոշ չափով:  Այնուամենայնիվ, հուլիսի 10-ի հայտարարության բովանդակությունը հատկապես ուշագրավ է երկու առումով: Դա Մադրիդյան սկզբունքների առաջին պաշտոնական հրապարակային հաստատումն է, որպես ապագա իրավական փաստաթղթի հիմք, ոչ միայն բովանդակության, այլև մանրամասների առումով:  Ավելին, հատկապես կարևոր է հայտարարության երկրորդ մասը, որը ներառում է ոչ միայն ներկայացված սկզբունքները, այլ նաև դրանց հաջորդող նախորդ արձանագրությունը: Հիմնական սկզբունքներն արտահայտում են ողջամիտ փոխզիջում, որը հիմնված է Հելսինկյան եզրափակիչ ակտի վրա ՝ ուժի չկիրառման, տարածքային ամբողջականության, ժողովուրդների հավասար իրավունքների - ինքնորոշման սկզբունքներ:  Իհարկե, ինքնորոշման իրավունքը կարող է սահմանվել որպես հակամարտության կարգավորման հիմք, բայց դա չպետք է ներկայացվի կամ ընկալվի որպես զիջում հայկական կողմերին:   ԵԱՀԿ ստեղծման կանոնադրական հիմքը Հելսինկիի եզրափակիչ ակտն է, որը յուրաքանչյուր անդամ պետություն պետք է անվերապահորեն հարգի:  Այս փաստաթուղթը սահմանում է կազմակերպության համար 10 հիմնական սկզբունք և «բոլոր այս սկզբունքները առաջնային նշանակություն ունեն» 1:  Այլ կերպ ասած, համանախագահները արձանագրել են միայն այն, ինչ իրենց պարտավորեցնում է անել Հելսինկյան եզրափակիչ ակտը ՝ ընդգծելով այդ 10 սկզբունքներից 3-ը:   Հարկ է նշել, որ տարածքային ամբողջականության սկզբունքը չի հակասում ինքնորոշման իրավունքին, քանի որ, ըստ սահմանման, առաջինը գործում է Ադրբեջանի և Հայաստանի (որպես ԵԱՀԿ անդամ երկրներ) հարաբերությունների կարգավորման դեպքում, իսկ երկրորդը ՝ Լեռնային Karabakhարաբաղի Հանրապետությունը և Ադրբեջանը:   Ինչ վերաբերում է Մադրիդի նորացված սկզբունքներին, ապա հուլիսի 10-ի հայտարարության համաձայն, դրանք 6-ն են (հետագայում պարզ դարձավ, որ դրանք 15-ն են):     Անհրաժեշտ է դրանք առանձին դիտարկել, քանի որ ոչ միայն նրանց ընդհանուր գաղափարն էական է, այլև ձևակերպման յուրաքանչյուր մանրուք և իրավական հետևանք: 1. Ադրբեջանի վերահսկողության տակ գտնվող Լեռնային Karabakhարաբաղին հարակից տարածքների վերադարձ:   Ակնհայտ է, որ այս ձևակերպումը չի կարելի սկզբունք անվանել:  Սա միակողմանի քայլ է հօգուտ Ադրբեջանի:  Պատահական չէ, որ օգտագործվում է «Լեռնային Karabakhարաբաղ» անորոշ ձեւակերպումը:  Ի՞նչ է դա ՝ աշխարհագրական կամ վարչական տարածք:  Նույնիսկ եթե դրանք նկատի ունեն 1 http: //www.osce.org/mc/39501?download=true. տարածք, ապա ի՞նչ սահմաններով:  Առաջին հայացքից կարող է թվալ, որ խոսքը ԼAԻՄ սահմանների մասին է:  Բայց դժվար չէ նկատել, որ դա այդպես չէ: Ոչ միայն Շահումյանի շրջանի, այլ նաև Մարտունու և Մարտակերտի շրջանների գրավյալ տարածքների մասին հարց չկա:  Ավելին, նույնիսկ եթե նշվեր, որ խոսքը ԼAԻՄ-ի վարչական սահմանների մասին է, դա չէր կարող ընդունելի լինել, քանի որ ա) Լ arbitԻՄ-ը կազմավորելիս դրանք կամայականորեն ընդգծվել են, բ) հետևաբար դրանք բոլորովին անպաշտպան են, պաշտպանվում են առանց որևէ երաշխիքի, միշտ Ադրբեջանի կողմից նոր ագրեսիայի վտանգը կմնա, նույնիսկ Լ theՀ միջազգային ճանաչումից հետո: գ) ներկայիս իրավիճակը ստեղծվել է Ադրբեջանի ագրեսիայով, որի ընթացքում ԼRՀ-ն կրել է հսկայական վնասներ. 2. Լեռնային Karabakhարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակ ՝ անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքների տրամադրում:   Այս կետը, ինչպես և վերջինը, հետևանք է այն փաստի, որ համանախագահների հիմնական գաղափարներից մեկը ԼRՀ կարգավիճակի սահմանման արհեստական ​​հետաձգումն է: 3. Լեռնային Karabakhարաբաղը միացնող Հայաստան ք միջանցք:   Այս կետը դիտարկվում է առաջին կետի հետ համատեղ:   Օգտագործելով անորոշ «միջանցք» բառը ՝ համանախագահները նրանց համար հնարավորություն ստեղծեցին գոնե ինչ-որ պահի ՝ կողմերից յուրաքանչյուրի հետ այլ կերպ մեկնաբանելու մանեւրելու համար: 4. Լեռնային Karabakhարաբաղի ապագա իրավական կարգավիճակի սահմանումը իրավաբանորեն պարտադիր կամքի միջոցով:   Կարգավորման գործընթացի առանցքային խնդիրը `Լ theՀ կարգավիճակի միջազգային ճանաչումը, ներկայացված սկզբունքների համաձայն և հիմնախնդիրների լուծման հաջորդականությունը, վերջինն է:  Դա չունի ողջամիտ արդարացում:  Համանախագահները երբեք չեն նշել որևէ պատճառ, թե ինչու չպետք է հաշվի առնել 1991 թ. Անթերի հանրաքվեի արդյունք:  Ավելին, այս կետի առկայությունը բանակցությունների օրակարգում `ինքնորոշման իրավունքը որպես կարգավորման հիմնարար տարր գրանցելու պայմաններում (որպես այս կետի հիմք), պարզապես խորտակում է գործընթացի տրամաբանությունը: Դրա հիմքը ճանաչվում է ինքնորոշման իրավունքը, սակայն Լ -Հ ինքնորոշված ​​ներկայացուցիչը չի մասնակցում բանակցություններին:  Այս վերլուծությունն արվել է տարիներ շարունակ, բայց քանի որ թարմացված սկզբունքների հրապարակումից հետո դրանց են անդրադարձել հայկական մամուլի երեք ներկայացուցիչները ՝ «Հայաստանի Հանրապետություն», «Հայկական ժամանակ», «168 ժամ» թերթեր:  «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթը, իմանալով Մադրիդյան սկզբունքների մասին, որքան զարմանալի էր մամուլին հաջորդող ընթերցողների համար, բավարարվեց միայն պաշտոնական հայտարարությամբ:   Պարզ էր, որ որոշ ժամանակ պահանջվեց հետագա գործողություններն ուղղելու համար:   Միայն մեկ շաբաթ անց ՝ հուլիսի 16-ին, թերթը հրապարակեց «Մադրիդյան սկզբունքների հետքերով» հոդվածը:   Պարզվեց, որ թերթը պետք է տպագրեր ինչ-որ վերլուծական հոդված, քանի որ նախքան պաշտոնական հաղորդագրությունների, պաշտոնական մտածողության արտահայտությունների հրապարակումը, անհրաժեշտ էր բացել փակագծերը պաշտոնական կողմնորոշումից մինչև լրագրողական-վերլուծական ձևակերպում:  «Մադրիդյան սկզբունքների հետքերով» վերլուծական հոդվածում հեղինակը նշում է. «Մինչև Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ« Մադրիդյան սկզբունքների »հրապարակումը, հայ հասարակության մի զգալի մասը, Լրատվամիջոցների քաղաքական շրջանակները անընդհատ բողոքում էին, որ «նրանք ցանկանում են ծանոթանալ այդ սկզբունքներին, որոնք հավանաբար ձեռնտու չեն Հայաստանին» և այլն:   «Մադրիդյան սկզբունքների» հրապարակումից հետո տեղի ունեցավ ճիշտ հակառակը: Հարցեր առաջացան. «Ինչու՞ են հրապարակվել այդ սկզբունքները: Արդյո՞ք այս հանգամանքը կապված չէ Լեռնային conflictարաբաղի հակամարտության շուտափույթ կարգավորման հետ, որը, իհարկե, այլևս չի բխի մեր շահերից»:   Խոսելով իր զրուցակիցների հետ ՝ հոդվածի հեղինակը կարծես թե ստեղծեց այն մթնոլորտը, որ վաղ թե ուշ մադրիդյան սկզբունքները կմոռացվեն ՝ մնալով թղթի վրա:  Օրինակ, հոդվածի հեղինակի զրուցակից Ա.Իսկանդարյանը նշում է. «Նախագահները կհանդիպեն հուլիսի 17-ին, ոչ մի նշանակալի բան տեղի չի ունենա, մի քանի շաբաթ անց հասարակությունը կմոռանա« Մադրիդյան սկզբունքների »հրապարակման և կոռուպցիայի վախի մասին:  Այնուհետև կլինի Մեթյու Բրայզայամի մեկ այլ գործչի `Իլհամ Ալիի հաջորդ, հարյուրերորդ կամ հազարերորդ հայտարարությունը: «Տեղեկատվական ալիքը կրկին կբարձրանա, և հասարակության վախերը կրկին կայցելեն»:   Հոդվածը չի անդրադարձել զրուցակիցների քանակին, տարբեր կարծիքների առկայությանը, չնայած սկզբունքների էությունը, վտանգներն ու կողմնորոշումը դարձել են պակաս պարզ, քան դրանց անհնարինությունը:  «Մադրիդյան սկզբունքները» հաջորդ հոդվածն արդեն հստակեցնում է պաշտոնական դիրքորոշումը:   Timeրուցակիցն այն ժամանակ դեռ ՀՀԿ մամուլի քարտուղարն էր, նշում է Ա NA պատգամավոր Է.Շարմազանովը: «Սա համաձայնեցված վերջնական ծրագիր չէ, այլ ընդամենը առաջարկությունների փաթեթ է, որը բխում է հայկական կողմի շահերից»:  Այնուամենայնիվ, հեղինակը կրկին բաց է թողնում այն ​​հարցը, թե որոնք են հայկական շահերը, սկզբունքների որ կետերը համապատասխանում են այդ շահերին:  Դժվար ժամանակներ էին հայ քաղաքական-դիվանագիտական ​​ոլորտում, որքան էլ սխալ էր գնահատականներից խուսափելը, քաղաքական-կառավարական 2 http: //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090716_4&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ) .3 http: //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090716_4&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ): Հասարակության կողմից այդքան արդարացված կան: Հայ-թուրքական արձանագրություններն ընթացքի մեջ էին, երկխոսությունը պարզեցվում էր, Ադրբեջանն իրեն մեկուսացված էր զգում Կովկասում, Ռուսաստանի դիրքորոշումը տատանվում էր:   Այս ժամանակահատվածում հայաստանյան տարբեր լրատվամիջոցների քննարկումների առատությունը, դրանց ընթացքում տեսակետների ուռճացումը հասարակության շրջանում մեծ խուճապի մատնեցին, մոռացված «նրանք տալիս են Karabakhարաբաղ» արտահայտությունը կրկին արդիական դարձավ:   Այդ ընթացքում թերթը տպագրել է «Խուճապի պատճառ չկա», «Karabakhարաբաղը չի լինի Ադրբեջանի կազմում, ինչպես երազում է վերջինս» հոդվածները:  Առաջին հոդվածում նշում է «Քաղաքական հետազոտությունների ակադեմիա» ՀԿ զրուցակից Ա.Մանասարյանը: «Մենք պետք է մի փոքր հանգիստ լինենք, քանի որ կարծում եմ, որ նրանք, ովքեր պատասխանատու են արտաքին քաղաքականության համար, նույնպես ունեն պատասխանատվության զգացում, նյութի տիրապետում»: Դա մի տեսակ ողորմելի է թվում, և չնայած վերնագրում համոզված լինելուն, խուճապի պատճառ չկա, դրա պատճառները պետք է կասեցվեն նյութում:   «Karabakhարաբաղը չի լինի Ադրբեջանի կազմում» հոդվածի զրուցակիցն է վերլուծաբան Ռիչարդ Կիրակոսյանը 5:  «Պատմության մեջ չի եղել դեպք, երբ հակամարտությունը լուծվի առանց հակամարտող կողմերից մեկի մասնակցության:  «Այս իմաստով Հայաստանը չպետք է մենաշնորհ ունենա ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում», - ասաց վերլուծաբանը:   Նյութը կառուցված է այս առանցքի շուրջ:  «Ո՞ւր է վերջնական հանգրվանը» լրագրողական նյութը, որը ենթավերնագրում է «կարգավորման պահը մոտենում է կամ հաջորդ փուլ» բավականին հռետորական հարցով, կրկին փորձում է մատնանշել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հետագա ուղին ` Karabakhարաբաղի հարցը այդ ճանապարհին 6: Նյութի բովանդակությունն այնքան կարևոր չէ, որքան զրուցակիցների ընտրությունը:   Հասկանալի է, որ օրաթերթը պաշտոնական թերթի համբավ ունի, բայց դա չի նշանակում, որ զրուցակիցները պարտադիր պետք է լինեն միայն իշխանությունների ներկայացուցիչներ:   Նախ սա հակասում է լրագրողական օբյեկտիվության սկզբունքին, և երկրորդ `սա է այն մոտեցման պատճառը, որ շատերը« Հայաստանի Հանրապետություն »թերթը համարում են ոչ թե պաշտոնական, այլ իշխանամետ կամ իշխանական թերթ: Այս ժամանակահատվածում տեղի են ունեցել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների այցերն ու հանդիպումները, բայց այն պատճառով, որ դրանք թերթերում լուսաբանվում են միայն պաշտոնական հայտարարության մեջ 4 http: //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090715_3&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ) .5 http: //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090715_2&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ) .6 http: //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20090722_6&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ): Մեր գիտական ​​աշխատանքում մենք դրանց չենք անդրադառնա, քանի դեռ դրանք չեն պարունակում որոշակի ուղղորդված հաղորդագրություն: Մադրիդյան նորացված սկզբունքների ներդրումից առաջ մամուլն արդեն անորոշ կերպով էր խոսում դրանց մասին:   Քչերը փորձեցին հասկանալ առկա իրավիճակը, դուրս բերել այն, ինչ սպասվում էր դրանից: «168 ժամ» -ը տպագրեց «Karabakhարաբաղյան հակամարտություն. 15 հարց և պատասխան« ոչ պատերազմից 15 տարի անց, ոչ էլ խաղաղությունից »հոդվածը, որը հիանալի փորձ էր լիովին հասկանալու ղարաբաղյան հակամարտության ներկա իրավիճակը 7:  Հարցազրույցը, չնայած բավականին հաջող է, այնուամենայնիվ, մնում է պաշտոնական դիրքորոշման արտահայտություն: Այնուամենայնիվ, լրագրողական խնդիրների հրատապությունն ու կարևորությունը արժեքավոր են դարձնում հարցազրույցը, քանի որ մեծ փորձ էր իրավիճակն ամբողջությամբ պարզել այդ ժամանակահատվածում: Հուլիսի 14-ին, երբ մամուլում արդեն շրջանառվում էին Մադրիդյան նորացված 6 սկզբունքներ, թերթը հրապարակեց «Նոր պատերազմի հնարավորություն, նվնվոց, ծուղակ ...» հոդվածը 8:   Վերջինս, կարելի է ասել, թերթի առաջին վերլուծական-լրագրողական տեղեկանքն էր, որում առանցքային դարձավ մադրիդյան սկզբունքների լրամշակված տարբերակը:  Հոդվածն աչքի է ընկնում կարծիքների բազմազանությամբ, բայց կարմիր գծի սկզբից մինչև վերջ ընդլայնվում է այն միտքը, որ սկզբունքները Հայաստանի շահերի տեսանկյունից չունեն դրական ենթատեքստ:  Այնուամենայնիվ, ի տարբերություն սկզբում ստեղծված ընդհանուր բացասական ֆոնի, կարծիք կար, որ առաջին անգամ ամրագրվեց ԼRՀ ինքնորոշման իրավունքը, որի միջոցով ԼRՀ ժողովուրդը հանրաքվեի միջոցով հասնելու է լիարժեք անկախության:   Սկսեց շրջանառվել ինքնակառավարման հնարավորության սկզբունքը:   Թերթի ՀՀ նախկին արտգործնախարար Ա. Արզումանյանի հարցազրույցում նա անդրադառնում է այս կարծիքի հնարավոր իրատեսությանը 9:  «Մամուլում հրապարակված սկզբունքներում չկա մի կետ, որը հայկական կողմի համար կարող է բարենպաստ համարվել, ավելին ՝ ձեր մատնանշած կետը:  Մենք առաջին անգամ ենք խոսում ինչ-որ ինքնակառավարման մասին:  Դա ընդունված տերմին է, շրջել Եվրոպայի խորհրդի բոլոր երկրները ունեն ինքնակառավարման մարմիններ:  Հանրաքվեն անորոշ ձեւակերպում է, որը պարզ չէ, թե ուր է տանում, ով ինչ օրենքներով է որոշելու այդ կամքի կամքը », - ասում է Արզումանյանը հոդվածում: Ընդամենը մեկ ամսվա ընթացքում բացահայտվեցին մադրիդյան սկզբունքները, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի երեք համանախագահող երկրների նախագահները համատեղ 7 http: //archive.168.am/hy/articles/19252 (էլեկտրոնային արխիվ) .8 http: //archive.168.am/hy/articles/19382 (էլեկտրոնային արխիվ) .9 http: //archive.168.am/hy/articles/19451 (էլեկտրոնային արխիվ): Հայտարարության մեջ Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահներին կոչ է արվել վերանայել իրենց տարաձայնությունները:  Ընդամենը մեկ ամսվա ընթացքում Սերժ Սարգսյանն ու Իլհամ Ալին երկու անգամ հանդիպել են:  Հայտնի դարձավ, որ Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ն, ովքեր ավելի շատ շահագրգռված են Լեռնային արաբաղի հակամարտության լուծմամբ, մտադիր են փոխել իրենց համանախագահները Մինսկի խմբում:   Հայտարարվեց նաև, որ Մինսկի խմբի համանախագահները պատրաստում են Մադրիդյան սկզբունքների նոր «Կրակովյան տարբերակը», որը կներկայացվի Ս. Սարգսյանին և Ի. Ալիին:  Արդյո՞ք նման զարգացումը չի նշանակում Լ NKՀ հիմնախնդրի կարգավորման մեկ փուլի ավարտ և նոր փուլի սկիզբ:   Այն պնդումները, թե մոսկովյան հանդիպման ընթացքում առաջընթաց չի՞ եղել, կամ որևէ փաստաթուղթ չի ստորագրվել:  Կամ գուցե ինչ-որ փաստաթուղթ ստորագրելու համար արդեն ձեռք է բերվել բանավոր համաձայնություն:  Այս հարցերը մամուլում առաջնահերթություն դարձան: Բնականաբար, «Հայկական ժամանակ» օրաթերթը չէր կարող չանդրադառնալ այդպիսի զարգացմանը, բայց համեմատած մյուս երկու թերթերի հետ, այս թերթի լուսաբանումն ունի մի շարք առանձնահատկություններ: Մադրիդյան սկզբունքների վերաբերյալ առաջին հոդվածը վերնագրված էր. «Այն, ինչ դրվում է սեղանին, շատ վտանգավոր է»:  Հեղինակն առաջին իսկ պարբերությունից նշում է, որ քաղաքական լրատվամիջոցներում իսկական խուճապ է սկսվել Karabakhարաբաղի հարցի շուրջ:  Անդրադառնալով ժամանակին մի շարք լրատվամիջոցներում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ԱՄՆ համանախագահ Մեթյու Բրայզայի տարբեր ելույթների լուսաբանմանը, հոդվածի հեղինակն ամփոփում է. «Միջազգային միջնորդությունը փորձում է հասնել ամբողջական շրջանակային համաձայնության Լեռնային արաբաղի հակամարտությունը մինչև 2009 թ. Վերջ, բայց կա վտանգ, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը ձախողվեն վերջին պահին: Մեկ այլ հոդվածում ՝ «Պատերազմի վտանգը մեծանում է», լրագրողը փորձում է պարզել ՝ արդյո՞ք բանակցային գործընթացի նման ճանապարհը տանում է դեպի պատերազմ, և որքանով է դա հավանական:   Հարցը արդիական էր, բայց այդ առումով ոչ միանշանակ:   Partiesիշտ է, քաղաքական կուսակցությունները մեկը մյուսի ետևից հայտարարություններ արեցին ՝ չբացառելով պատերազմի վերսկսման հավանականությունը, բայց դա դեռ շարունակում է մնալ լուրերի մակարդակում, որևէ ներքին կամ արտաքին լուրջ ազդեցություն չի եղել հասկանալու համար, որ պատերազմը մոտ է: 10 «Այն, ինչ կա սեղանին, շատ վտանգավոր է», «Հայկական ժամանակ» օրաթերթ, Երեւան, 14.07.2009: 11 «Պատերազմի վտանգը մեծանում է», «Հայկական ժամանակ» օրաթերթ, Երեւան, 17.07.2009: Եթե ​​այլ պարբերականներ այդ հարցը ավելի շատ քննարկում էին արտաքին քաղաքականության համատեքստում, ապա «Հայկական ժամանակ» -ի հարցի լուծումն ավելի շատ ներքաղաքական զարգացումների ֆոնին էր:   Մադրիդյան սկզբունքները թերթում հիմնականում ներկայացվում են բացասական լույսի ներքո ՝ վկայակոչելով զիջումների մեխանիզմի կողմից գրված կետերը:   Իմ «Սկզբունքներ. Ավելի անորոշ և վտանգավոր» հոդվածը վերաբերում է այս կետերի վտանգներին 12:  Լրագրողը վտանգավոր է համարում նաև Մինսկի խմբի ռուս համանախագահ Յուրի Մերզլյակովի հայտարարությունը, որտեղ մասնավորապես նշվում է, որ հիմնական սկզբունքների համաձայնեցումից հետո, երբ սկսվում է համաձայնագրի տեքստի մշակումը, Լ representativesՀ ներկայացուցիչները պետք է մասնակցել գործընթացին:  «Լ NKՀ համար տարբերություն չկա» հարցազրույցում զրուցակիցն է գեներալ-մայոր, ԼRՀ Ա NA պատգամավոր Վիտալի Բալասանյանը 13:   Հոդվածի նպատակն է պարզել theարաբաղում տիրող իրավիճակը:   «Ընդհանուր առմամբ, Մադրիդյան սկզբունքներում կա մի կետ, որն ընդունելի է ղարաբաղյան կողմի համար:  Պատճառները տարբեր են:  Դրանք ընդունվել են առանց Karabakhարաբաղի մասնակցության:  Այլ հարց է ՝ ղարաբաղյան կողմը կմասնակցի՞ քննարկումներին, թե ոչ:  «Միգուցե եթե Karabakhարաբաղը մասնակցեր, մենք որոշ առաջարկություններով կհաստատեինք, բայց քանի որ Karabakhարաբաղը չմասնակցեց, մեզ համար ցանկացած տարբերակ անընդունելի է», - ասաց զրուցակիցը:  Հոդվածում հիմնականում ընդգծվում է այն փաստը, որ Karabakhարաբաղը չի ընդունում ընթացող բանակցությունները: Նախագահների հուլիսյան հանդիպումը տեղեկատվական մթնոլորտում շատ բան չփոխեց:   «Կստորագրվի՞ հոկտեմբերին» հոդվածը: «Հայկական ժամանակ» թերթը անդրադառնում է հուլիսյան հանդիպման արդյունքներին և հոկտեմբերին կայանալիք «Սարգսյան-Ալի» հանդիպման հետագա ուղեցույցներին:  «Չնայած այն հանգամանքին, որ մասնակից երկրները պաշտոնապես գնահատել են հանդիպումը որպես կառուցողական, ընդհակառակը, ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները հակասական գնահատականներ են տվել Սարգսյան-Ալի հանդիպմանը:   «Համանախագահների հայտարարությունն այն մասին, որ իրենք հիասթափված են հանդիպման արդյունքից», - ասաց նա ՝ ավելացնելով, որ այդպիսի հիասթափությունը հասկանալի է, քանի որ սպասվում էր, որ կստորագրվի կարգավորման փաստաթուղթ կամ գոնե նախագահները համաձայնության չգան: համաձայնեցված սկզբունքներ: 12 «Սկզբունքներ ՝ ավելի անորոշ և վտանգավոր», «Հայկական ժամանակ» օրաթերթ, Երեւան, 21 հուլիսի 2009 թ. 13 «Լ differenceՀ համար տարբերություն չկա», «Հայկական ժամանակ» օրաթերթ, Երեւան, 25.07.2009: Քաղաքական հայացքների պատճառով «Հայկական ժամանակ» -ի հոդվածներում միշտ նկատելի են ընդդիմություն, սուր, բայց երբեմն հիմնավորված կարծիքներ ու տեսակետներ: Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը Քիշնեւում մոտալուտ էր:   Հանդիպման նախօրեին հայ հասարակությունը բաժանվեց երկու խմբի ՝ ծայրահեղականներ և անտարբեր մարդիկ:   Առաջին խմբի համար այս հանդիպումը Մադրիդյան նորացված սկզբունքների վերջնական ընդունումն ու զիջումն էր, երկրորդ խումբը կարծում էր, որ հանդիպումը հերթական անփոփոխ փուլն է, որն ունի բավականին ձևական բնույթ:  Հանդիպումից առաջ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը «vվարթնոց» օդանավակայանում պատասխանեց լրագրողների հարցերին:   «Հայաստանի Հանրապետությունը» այս հարցազրույցը ներկայացրեց հարց ու պատասխանով ՝ առանց կրճատելու, խմբագրելու կամ վերլուծելու:  Թերթը հաճախ օգտագործում է այս տարբերակը, երբ ուղիղ եթերում ներկայացվում են բարձրաստիճան պաշտոնյաների ուղերձները շատ կարեւոր հարցերի վերաբերյալ:  Դա մի կողմից հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հարցերին, պատասխաններին ՝ առանց ստվերների, կրճատումների, մյուս կողմից ՝ չկա լրագրողական վերլուծություն և քննադատություն, որը կարող է լրացվել գոնե մեկ այլ նյութով:  Այդ տարվա 6-րդ հանդիպման մասին թերթը գրել էր «Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտությունը ռազմական լուծում չունի, բանակցային գործընթացն այլընտրանք չունի» հոդվածը, որն ուներ պաշտոնական հայտարարության բովանդակություն 14:   «Հայկական ժամանակ» -ը նույն հանդիպման մասին գրել է «Խաղաղության պայմանագիրն այսօր» հոդվածում: «Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության կարգավորման բանակցությունները ԵԱՀԿ համանախագահների մասնակցությամբ տեղի են ունեցել ԱՊՀ ոչ պաշտոնական գագաթնաժողովի շրջանակներում:   Արդեն տեղեկացրել ենք, որ ըստ հավաստի աղբյուրների ՝ հուլիսի 17-ին կայացած Սարգսյան-Ալի վերջին հանդիպման ժամանակ հուլիսի 17-ին Լ-հակամարտության կարգավորման շրջանակային համաձայնագիր է ստորագրվել, իսկ հուլիսի 18-ին ՝ Մեդվեդի հետ եռակողմ հանդիպումը:   Նույն աղբյուրների համաձայն ՝ որոշում է կայացվել գաղտնի պահել փաստաթղթի ստորագրման փաստը: »15   Հայկական լրատվական դաշտի հուսալի աղբյուրների ֆենոմենը դեռևս բավականին մեծ է ՝ իր կիրառելիությամբ:  Լրագրողական հուսալիության տեսակետից սա անընդունելի մոտեցում է, բայց օրաթերթը հաճախ է գնում այդ քայլին:  Measureարաբաղյան հակամարտության տեսանկյունից այս միջոցառումն անընդունելի է հասարակության հետաքրքրության և հնարավոր խուճապի պատճառով: 14 http: //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20091124_16&flag=am (էլեկտրոնային արխիվ) .15 «Խաղաղության համաձայնագիր այսօր», «Հայկական ժամանակ» օրաթերթ, Երեւան, 20.11.2009: 2010-ին հակամարտող կողմերի նախագահների սպասվող հանդիպումը տեղի ունեցավ հունիսին:   «Հայկական ժամանակ» թերթը անդրադարձել է հանդիպմանը ՝ նախ տպագրելով «Որակ ՝ թվերի փոխարեն», ապա «Հայաստանը չի պատասխանել, Ադրբեջան ...» հոդվածները:   «168 ժամ» թերթը գրել է «Արդյո՞ք փոխվում է Լ-հակամարտության կարգավորման ձևաչափը» հոդվածը: «Դժվար է հիշել, երբ վերջերս Ադրբեջանը ցուցաբերեց նման արհամարհական վերաբերմունք համանախագահների պարագայում եւ Հայաստանի հետ հանդիպումների ժամանակ:   Այսպիսով, Ադրբեջանի նախագահը հստակ ցույց տվեց, որ կարող է ընդդիմանալ Ռուսաստանի ցանկություններին, և նրա արտգործնախարարը հասկացրեց ամբողջ աշխարհին, որ իրենք հետ չեն կանգնելու իրենց պայմաններից, որ հայկական կողմի հետ հաջորդ հանդիպումը կարող է տպավորություն ստեղծել զիջումներ: Նախագահների հաջորդ հանդիպումը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 27-ին Աստրախանում:   Գրեթե փակ էր, պաշտոնական հաղորդագրությունները անշնորհք էին, թերթերի լուսաբանումն աչքի չէր ընկնում իր վերլուծությամբ: 2011 թ. Մարտի 5-ին Սոչիում տեղի ունեցավ Սարգսյան-Ալի-Մեդվեդև եռակողմ հանդիպումը, որի ընթացքում ընդունվեց երեք կետից բաղկացած հայտարարություն, որը հաստատում էր Ռուսաստանի հատուկ դերը ղարաբաղյան գործընթացում:  Թերթն այս առիթով գրել է «Սերժն այժմ« ստել է »ԱՄՆ-ին» հոդվածը 17:   «Մի խոսքով, այս փաստաթղթով Ռուսաստանին հաջողվեց ամրագրել իր դերի աճը Լ-հակամարտության կարգավորման գործընթացում, ինչը Ռուսաստանը չկարողացավ անել Աստանայում:  «Դա թույլատրվել է ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի կողմից, որոնք նախաձեռնել են Աստանայում ստորագրված փաստաթուղթը», - ասվում է հոդվածում:  Ըստ նրա, այս հանդիպումը կհանգեցնի նրան, որ Մինսկի խումբը ստվերում հայտնվի ու ստանձնի միանձնյա փոստատարի դերը: Այնուամենայնիվ, տարվա ամենակարևոր հանդիպումը պետք է լիներ հունիսին Կազանում:   «Հայաստանի Հանրապետություն» թերթը տպագրեց «Կազանյան հանդիպումը. Հիասթափություն, թե՞ արդյունք» հոդված 18:   Վերնագրի մեջ տրված հարցի պատասխանը տրված է հենց առաջին նախադասության մեջ: «Մեծ, չափազանցված սպասումների դեպքում ցանկացած այլ արդյունք ընկալվում է որպես հիասթափություն:   Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի նախագահների Կազանի հանդիպումը Լեռնային resultsարաբաղի հակամարտության կարգավորման առումով որևէ կոնկրետ արդյունք չտվեց: 16 http: //archive.168.am/hy/articles/22798 (էլեկտրոնային արխիվ): 17 «Սերժը« ստեց »ԱՄՆ-ին նույնիսկ հիմա», «Հայկական ժամանակ» օրաթերթ, Երեւան, 06.03.2010: 18 http: //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20110628_7&flag=am) (էլեկտրոնայինն ունի իր օբյեկտիվ-սուբյեկտիվ պատճառները, որոնք անհնար է «մի կողմ դնել» և միանգամից փաստաթուղթ ստորագրել »: 2012 թվականը պետք է ճգնաժամ լիներ բանակցային գործընթացում:   2004-ին Հունգարիայում էթնիկական հողի վրա հայ սպայի դաժան սպանությունը թե՛ Հայաստանում, և թե՛ Ադրբեջանում այլ կերպ ընկալվեց:   Լրատվամիջոցներում սկսվեց տեղեկատվական պատերազմ, որը, որպես կանոն, իրենց թույլ է տալիս ավելին ասել, քան պաշտոնյաները:  Մարգարյանի հուղարկավորությունը պետական ​​մակարդակի իրադարձություն դարձավ Հայաստանում:  Ութ տարի անց, անհայտ պատճառներով, Հունգարիայի կառավարությունը համաձայնեց Սաֆարովին վերադարձնել Բաքու ՝ երկու կողմերի ստորագրած հռչակագրի շրջանակներում:  Համաձայն այդ պայմանագրի, բանտարկյալը կարող էր պատիժը կրել իր հայրենիքում, կամ վաղաժամկետ ազատ արձակվել միայն 25 տարի անց:   Փոխարենը, Սաֆարովին անմիջապես ներում շնորհվեց:   Սակայն բացի այն, որ Ադրբեջանի իշխանությունները ներում են շնորհել նրան, նրանք նրան հերոսացրել են:  Երջանը խզեց Հունգարիայի հետդիվանագիտական ​​կապերը, իսկ միջազգային դիտորդները, հետևելով Karabakhարաբաղի շուրջ բանակցային գործընթացին, որն արդեն գտնվում էր խզման եզրին, անհամբեր սպասում էին, թե ինչպես են զարգանալու իրադարձությունները ապագայում: Բազմաթիվ հոդվածներ տպագրվեցին մամուլում:   Նրանց մեծ մասը մնաց հուզական դաշտում:  «168 ժամ» թերթը տպագրել է «Բանակցային գործընթացից հրաժարվելը դեմարշ է ոչ թե Ադրբեջանի, այլ ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի համար», որտեղ ՀՀՇ վարչության նախագահ, «Հայ ազգային կոնգրես» Ա NA խմբակցության պատգամավոր Արամ Մանուկյանը ՝ սառեցնել բանակցային գործընթացը Հարցը նշված է. «Կարծում եմ, որ դա ձեռնոց է Մինսկի խմբի համանախագահների համար, այն կարող է հիմք հանդիսանալ բանակցային գործընթացի ձախողման համար»:   «Հայաստանի Հանրապետություն» թերթի «Եվրախորհրդարանը դատապարտեց Ադրբեջանի գործողությունները» հոդվածում հեղինակը անդրադառնում է ԵԽ կողմից Սաֆարովին ներում շնորհելու անթույլատրելիության մասին բանաձեւին ՝ մեջբերելով բանաձեւի կետերը 20: Երկու տարվա ընդմիջումից հետո 2013 թվականի նոյեմբերի 19-ին Վիեննայում կայացավ Հայաստանի և Ադրբեջանի հանդիպումը:  «Հայկական ժամանակը» անդրադարձավ հանդիպմանը, մասնավորապես, նշելով, որ բանակցությունները վերսկսվում են քաղաքական երկու կարևոր իրադարձություններին զուգահեռ ՝ սեպտեմբերի 2-ին Մաքսային միությանն անդամակցելու հայտնի հայտարարությունից հետո ՝ ԵՄ Արևելյան գործընկերության գալիք գագաթնաժողովում: Վիլնյուս //168.am/2012/09/06/123649.html (էլեկտրոնային արխիվ) .20 http: //www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20120914_4&flag=am խիվ):  «Եվ անկախ այն բանից, թե Սաֆարովի արտահանձնումից հետո ընդհանուր ֆոն ստեղծվեց, թե բանակցությունները սառեցվեցին, արդյունքում իրականությունն այն էր, որ դրանք ընդհատվեցին միայն երկու երկրների հանրապետական, խորհրդարանական և նախագահական ընտրությունների հետ կապված:  Դա եղել է ղարաբաղյան բանակցությունների ողջ պատմության ընթացքում: «Նախընտրական տարիներին ՝ ընտրությունների նախօրեին, բանակցություններն ընդհատվել էին», - գրում է թերթը: Սակայն հանդիպումը բանակցային գործընթացում ոչինչ չփոխեց:   Բանակցային ճգնաժամը իր գագաթնակետին հասավ 2014-ի օգոստոսին ՝ սահմանային լարված իրավիճակի պատճառով:   Հակամարտող երկրների նախագահների հանդիպումը դարձավ օրվա հրամայականը: Մեծ ակնկալիքներ կային օգոստոսի 9-ի հանդիպումից:  «Հայկական ժամանակը» հանդիպումից հետո գրում է. «Օգոստոսի 9-ին Սոչիում կայացած Սերժ Սարգսյանի, Վլադիմիր Պուտինի եւ Իլհամ Ալիեւի եռակողմ հանդիպումից հետո Փարիզի հանդիպման հեռանկարը մինչ այդ« մթնեց »:   Այնուամենայնիվ, Փարիզի հանդիպումը տեղի ունեցավ նույն տարվա հոկտեմբերին:   Թերթը մանրամասն անդրադարձել է հանդիպմանը ՝ փորձելով ներկայացնել տարբեր քաղաքական ուժերի ու վերլուծաբանների տեսակետները հանդիպման սպասելիքների վերաբերյալ:  «Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության վերաբերյալ փարիզյան հանդիպումը. Քաղաքագետների գնահատականները» հոդվածը նման լուսաբանման լավ օրինակ է 21:   Նախ ներկայացվում է հանդիպման վերաբերյալ պաշտոնական կարծիքը, այնուհետև հոդվածը ներկայացնում է Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Johnոն Հեֆերնի, Կովկասի ինստիտուտի փոխտնօրեն, քաղաքագետ Սերգեյ Մինասյանի, քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանի կարծիքներն ու տեսակետները ՝ այդպիսով ստեղծելով սպասվող տեսլականը հանդիպումը.   Սակայն Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահները բանակցությունների սեղանի շուրջ նստեցին միայն մեկ տարի անց ՝ 2015-ի դեկտեմբերին, Շվեյցարիայի Համադաշնության Բեռն քաղաքում:   Այնուամենայնիվ, մամուլում նման հանդիպումները սկսեցին քիչ արձագանք ստանալ:   Բանակցությունների լուսաբանումն իր հերթին պասիվ էր:   Սահմանի լարվածության օրեցօր աճը տարբեր ուղղություններ տվեց լրատվամիջոցների լուսաբանմանը: 21 «Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության փարիզյան հանդիպում և քաղաքագետների գնահատականներ», «Հայկական ժամանակ» օրաթերթ, Երևան, 14.11.2014: Ամալյա Կարապետյան ARԱՐԱԲԱՅԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՆԱԿՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐCԸՆԹԱԻ ԲԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼՈՒՄ (2009-2016) Հիմնաբառեր. Karabakhարաբաղի հիմնախնդիր, փակ դռներ, բանակցություններ, բանակցություններ, խաղաղ գործընթաց, բանակցություններ, բանակցություններ ։

Այս գիտական հոդվածում ուսումնասիրել ենք 2009-2016 թթ. ընթացքում հայաստանյան մամուլի անդրադարձը ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցային  գործընթացին։
   Ուսումնասիրության  մեկնակետ  ենք  ընտրել  2009  թվականի  հուլիսը,  երբ  հայտնի  դարձան  մադրիդյան  նորացված  սկզբունքներից  վեցը։
   Դրանք  հասարակական  և  քաղաքական  շրջանակներում  բուռն  քննարկումների  առարկա  դարձան։
   Այս  ընթացքում  մամուլում կարելի է հանդիպել տարբեր տեսակետների։
  Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների  հանդիպումներին  թերթերը  հետևողականորեն  անդրադարձել  են։
   Սակայն  պայմանավորված  սահմանային  իրադրությամբ՝  բանակցությունները  մտան  փակուղի։
   Դադարեց նաև դրանց լուսաբանումը։
  Այնուամենայնիվ, մամուլն իր առջև դրված խնդիրը կատարել է՝ ներկայացնելով համակողմանի և հետևողական լրատվություն։
