Դանիել Վարուժանի հերոսական վեպերը Դանիել Վարուժանի «beեղային սիրտը» (1909) ժողովածուն ներառում է երեք բաժին ՝ «Բագինինվրա», «Կրկեսում», «Հերոսական վեպեր»: «Եթե գրքի (« Triեղի սիրտը »ժողովածու - Ս.Գ.) առաջին մասում (« Բագինի մասին »շարք) բանաստեղծը պատկերում է ապագայի հանդեպ հավատով տառապանքները և պայքարի կոչը, ապա երկրորդ մասում ( Կրկես »շարքում) նա ցույց է տալիս բանաստեղծությունների պայքարը Օրինակ, պայքարող հայերին, նրանց փառաբանող բանաստեղծի կերպարը, որը միստիկ-բանաստեղծ է, ազատության պայքարի շեփոր:« Հայաստանի հասարակական-քաղաքական իրավիճակը պատկերված է խաղաղ ոգու հակադրության գեղարվեստական ​​խորհրդանիշով », - գրել է Վազգեն Գաբրիելյանը: Վարուժանն իր նախորդների, մասնավորապես ՝ Սիամանթոյի, լիիրավ իրավահաջորդն է ընտրված թեմաների շուրջ:  Նա նոր մակարդակի վրա բարձրացրեց ազատագրական պայքարի թեման ՝ նախանշելով սեփական երկրի ու ժողովրդի ազատության համար մղվող պայքարի ուղին: Վարուժանի էպիկական վեպերը երեքն են ՝ «Հովիվը», «Արմենուհի» և «Էուկիտ Տոնել», որոնք, ըստ նրա, էպիկական բանաստեղծություններ են:  Ուշագրավ է բանաստեղծությունները «Հերոսական վեպեր» նկարագրելու հեղինակային հակում, քանի որ նշված գործերը էպիկական վեպեր են, այլ կերպ ասած ՝ վեպեր հերոսների մասին, էպիկական վեպեր:  «Հերոսական վեպ» հասկացությունը հասկացվում է որպես էպոս, վիպերգ, որը մարմնավորում է ժողովրդի պայքարը հանուն ազատության, նրա վեհ իդեալների, հավատալիքների ու սովորույթների, բարքերի և հերոս հերոսների:   Սա նշանակում է, որ Դ. Վարուժանը ստեղծել է գրական էպոս: Վարուժանի էպիկական վեպերը պատկերում են ոչ միայն իրադարձություններ, որոնք բնութագրում են հեղինակի ապրած ժամանակը, քանի որ այս գործերը, կարելի է ասել, «զուրկ են ժամանակի կարծրատիպից»: Այն պատկերում է նման դեպքեր և նկարագրում է այնպիսի դեմքեր, որոնք արդիական են նույնիսկ մեր օրերում, մեր ապրած ժամանակահատվածում:  Այստեղ օգտագործվել են ժամանակակից թեմաներ, օրինակ ՝ ավերածություններ, առեւանգումներ, Գայլ մենամարտ, ինչը մենք տեսնում ենք հեղինակի ստեղծած հայատիպ մարտական ​​կերպարների մարմնավորման «հերոսացման» մեջ: Հերոսական վեպերն առանձնանում են հերոսների կամքի խոր արտահայտմամբ, որոշակի նպատակին հասնելու միտումով:  « Վարուժանը ձգտում է ստեղծել եզակի չտարբերակված բանաստեղծական լեզու ՝ բանաստեղծական պատկերը հասցնելով անսովոր ձայնի, հպման, տեսանելիության:  Իսկ Վարուժանի պոեզիան, որը ստեղծվել է քանդակագործությանը և գործին բնորոշ պլաստիկ ձևերով, նկարչի նրբագեղ վրձնահարվածներով, գեղարվեստորեն տարբերակված բառի լավագույն օրինակն է », - գրում է Սիլվա Հովհաննիսյանը 2: Դ. Վարուժանի էպիկական վեպերից մեկը «Հովիվը» աշխատությունն է, որը բաղկացած է չորս բաժիններից:   Այս գործի մասին Եղիշե Պետրոսյանը նշում է. Վարուժանը կերպարի հերոսությունը պատկերել է «Հովիվը» պոեմում ՝ համադրելով խոսուն, գեղեցիկ լանդշաֆտները:   Այստեղ գերակշռում է բանաստեղծական պաթոսը, գույների ու երանգների բազմազանությունը »3: Վարուժանը բանաստեղծությունը սկսում է հովվերգական խաղաղ պատկերների նկարագրությամբ, որոնք հաջորդում են մեկը մյուսին ՝ ստեղծելով խաղաղ կյանքի պատրանք: Տարին մեկ անգամ նա գյուղ էր գալիս միայն իր հոտի հետ:  Լեռան վրա հազիվ էի տեսնում խաշինի դեմքը, ես դեռ քայլում էի, դեռ վազում էի, հովիվը վազում էր ինձ ընդառաջ, պապս էլ թիկունքիս էր behind .4 Թվում է, թե հեղինակը պատկերում է սովորական գյուղական առօրյան: :  Վարուժանը ներկայացնում է այս խաղաղ կյանքը 1 Varuzhan D., Works, Yerevan, 1984, էջ 8: 2 Հովհաննիսյան Ս., Դանիել Վարուժանի սոցիալ-գեղագիտական ​​հայացքները, Երեւան, 1997, էջ. 62 3 Պետրոսյան Ե., Դանիել Վարուժան, Երեւան, 1987, էջ. 64 4 Վարուժան Դ., Երկեր, Երեւան, 1984, էջ 173: Ըստ տարվա եղանակների, ձմռանը («Բ» բաժին), երբ դաշտային աշխատանքներն ավարտվում են, և մարդիկ այլևս այլ բան չունեն, քան նստել թոնրատանում և հեքիաթներ պատմել, գարուն («Գ» բաժին), երբ կյանքը սկսում է շրջանառվում, արթնանում է Ձմռանը քնած բնությունը, կանաչ լեռնային երկիրը հովիվներին հրավիրում է իրենց մոտ, վերակառուցվում է ամբողջ հայկական բնությունը:   Դե, այս երեք բաժիններին հաջորդում է աշնան նկարը (բաժին «D») «չարիք» բառից ուղղակի մեջբերումով, որը կանխատեսում և խորհրդանշում է հետևյալ իրադարձությունների ընթացքը: Ինչու՞ այդ օրը նրանք չեն խաղացել Veg Street- ում: Ինչո՞ւ ծեր Հեգը չնստեց շեմքին ու աղոթեց: Հովիվը շուտով տեսավ տների ավերակները, դռան կոտրված տնակները, որտեղ ձայն ու կրակ չկար: 1 Հայրենասիրական մտքեր և մտորումներ ունեցող հովիվը չի կարող անպատասխան թողնել ավերակ գյուղն ու իր սեփական տունը, որոնք նա տեսել է իր սեփական աչքերով, քանի որ «գայլերը տունն իրենցն էին դարձնում»:   Սա այն դեպքն է, երբ «Աչք առ աչք, ատամ առ ատամ» խորհուրդները ժամանակին վերակենդանանում են ՝ ստանալով «Դու ատամ ես ատամի դեմ, ատամի խոզանակ մատի մատին դեմ» 3 ձեւակերպում, որը, ըստ էության, դուրս չէ ամսաթվով մինչ օրս:   Հեղինակի «մարդագայլեր» փոխաբերական արտահայտությունն ակամայից մեզ տանում է դեպի համեմատաբար ուշ ժամանակաշրջան ՝ Հ.Թումանյանի հայտնի քառյակի «մարդակեր գազան», որը բանաստեղծը գրել է ցեղասպանությանն անմիջական պատասխան տալով:  Կոտորածն ու անողոքությունը հովիվին ստիպում են տանել երեխային, որի հետ նա նույնիսկ վրեժխնդրությամբ լի լեռան հովիվ չէր տարել սարեր, բայց այս անգամ ոչ թե հովիվ լինել, այլ միանալ հայրենիքի պաշտպանությանը և պատժել անարդարությունը: Մեր աչքի առաջ հովիվ է դառնում վրեժխնդրության գիտակցությամբ օժտված հայի կերպարը ՝ հովիվը, որը պատրաստ է վերցնել ատրճանակը կախված Քրիստոսի խաչի տակ (որն, իհարկե, իր միջին դասի խորհրդանիշն է պարունակում): գայլերի, որպեսզի «J.. Թուրքերը իմանան, որ իրենք օրհնել են այս երկիրը, թող չթողնեն, որ կոտրված ոսկորը ուտեն»: 4  Հովվի կերպարն արտացոլում է այն ամենը, ինչ ներառում է աշխատող հայը: Սա հավաքական կերպար է, ժողովրդի հավաքական կերպար, որը պատրաստ է զենքով համախմբել սեփական հողի և ժողովրդի ազատությունը: «Արմենուհի» էպիկական վեպում Դ. Վարուժանը վերաբերում է Շահբասի ժամանակաշրջանին, որը, ինչպես գիտենք, արտացոլվել է Հ. Թումանյանի հայտնի բանաստեղծության մեջ («Արքան և Չարչինը»):   Եվ ահա, այստեղ, Վարուժանը, օգտագործելով նույն թեման, ներկայացնում է Շահ Աբբասի կողմից հայերին բռնի տեղահանելու պատմությունը, շահի կերպարի միջոցով բացահայտում է հայոց պատմության նոր հորիզոններ: Սա պատմություն է հայ աղջկա ՝ Արմենուհու ինքնասպանության մասին, որն ուղեկցվում է հայերի տեղահանության մասին հիշատակմամբ, պատմություն (17-րդ դարի սկիզբ), ինչպես նաև դրան նախորդող ավերածությունների ու կոտորածի ակնարկներ: Այստեղ Վարուժանը ներկայացնում է հայ աղջկա դիմացկուն ոգին, սեփական պատիվն ամեն գնով փրկելու փորձը, ամենահզորից վախենալու մղումը, անվախը, անմահության և պղծման պատմությունը: Բանաստեղծն իր ստեղծագործության մեջ օգտագործում է «Արմենուհի» և «Հայուհի» բառերը, որոնք, ըստ էության, ունեն նույն նշանակությունը, իսկ «Արմենուհի» բառը (հեղինակի այս բառի ընտրությունը պատահական չպետք է համարել), կարծում ենք, պետք է որ չհամարվել որպես աղջկա անվան սովորական հայտնի գործածում, բայց փոխարինում է պարզ անունով («հայ կին», որը գտնվում է բանաստեղծության մեծատառերով) հատուկ անունով ՝ «Արմենուհի» ՝ հայ կնոջ մեկնաբանությամբ , Էպոսում կա մի գազանի, Աբասի և Առյուծի ուշագրավ և խորհրդանշական պատկեր-պատկեր (նկատի ունեցեք այն փաստը, որ վերջին բառը պատահաբար չի գրվել մեծատառերով), այլ կերպ ասած ՝ երկու հզոր թագավորների կռիվ , որը կռվել էր Ավարի համար, որպեսզի վերցներ այդ Ավարին Նա հայ կին էր: Յոթ անգամ, կենդանին հոտոտելով, նա իր թաթը դրեց Աբասի ուսերին և խառնելով այն յոթ անգամ: 1 Վարուժան Դ., Էջ. 177: 2 Նույն տեղում, Պ. 3 Նույն տեղում, Պ. 4 Նույն տեղում, Պ. Մեկի մորուքը և մյուսի մազերը: Եվ նա խառնեց գետը նրա մեջտեղում և բարձրացրեց այն: Բայց երկուսի նպատակն էլ, կարծես, նույնն է: Նրանք երկուսն էլ ցանկանում են կուլ տալ անմահի մարմինը ՝ իրենց կենդանիների քաղցը հագեցնելու համար:   Պայքարում, իհարկե, հաղթում է ուժեղը ՝ Առյուծ արքան: Կոստնիի գազանն ու դրանում գտնվող երիտասարդ կինը դուրս են բերվում գետից: Կույսի սպիտակ ձեռքը հանում են: Կույսի սպիտակ ձեռքը, հովտի շուշանը ընկնում է, Այն մեռած է ընկնում կենդանու վրա 2: Ինչպես հայտնի է, շատ հայ կանայք արժանացել են Արմենուհու ճակատագրին (նկատի ունենք գերեվարվելը, հարեմ տեղափոխելը, հարազատներից ու հայրենիքից բռնի վտարելը և այլն):  Կարելի է ասել, որ այս էպիկական վեպում, ինչպես և նախկինում, գլխավոր հերոսը կոլեկտիվ է, մարմնավորող, միավորող ժողովրդի բարձր հատկությունների բնավորություն (պարկեշտություն, հայրենասիրություն, կատարյալ բարոյականություն, ինքնավստահության գիտակցություն և այլն):   Այս առնչությամբ Է.Պետրոսյանը նշում է. «Արմենուհին հայ կնոջ բարձր առաքինության նվիրական սիրո խորհրդանիշն է:  Պոեմում Գեղեցիկն ու կոպիտ ուժը անընդհատ պայքարի մեջ են:  Սեր և հզոր զորություն, փառք, հաճույք և հայրենի խրճիթ և սուրբ ավանդույթներ, որոնց հավատարիմ է Արմենուհին:   Եվ չնայած բանաստեղծության ողբերգական ավարտին, այն, այնուամենայնիվ, խորապես լավատեսական է, քանի որ ճշմարտության հաղթողը Արմենուհին է »3: Ինչպես ասաց Ն.Գոգոլ Ալ. Պուշկինի պատմած փոքրիկ անեկդոտից նա ստեղծեց իր հիանալի կատակերգությունը «Ռիզոր», ինչպես նաև Դ.Վարուժանը ստեղծեց իր էպոսական «Արմենուհին» փոքրիկ, բայց կարևոր պատմությունից, որտեղ հեղինակի ընդհատվող մեկնաբանությունները լրացուցիչ մանրամասներ են ավելացնում ընդհանուր գաղափարական բովանդակությանը , հեղինակին դարձնելով իրադարձությունների անմիջական մասնակից: Ա) «Ո Shahվ Շահ, արի»: Ահա, լուսնի միջով անցնելով, նրանք դուռը կբացեն մեղմորեն խորտակվող Վռանի առջև: Դա իր ողողող ճառագայթներով կհեղեղի ձեր որսը »: … Բայց կույսը լաց է լինում - ի whatնչ ափսոս - ամեն կույս լաց է լինում, երբ երկնային պսակի ճակատը պոկվում է, կամ թելը կտրում են նրա մարգարիտ վզնոցին, ո Shahվ Շահ, արի:  - »4, բ)« Փախուստ, ժամը, կույս, սա ժամանակն է »5 և այլն: Դ. Վարուժանն ընդլայնում է իր գաղափարները և դրանք բոլորովին նոր մակարդակի է բարձրացնում մյուս էպիկական վեպում ՝ «Էկիտ տոնել»: Վազգեն Գաբրիելյանը վերոհիշյալ բանաստեղծության մասին գրքի տողատակում զգալի հիշատակություն է թողել ՝ գրելով. J.. «Էվկիտ Տոնել» էպոսագիտական ​​վեպի հերոսի ՝ քաջ Իգիթ Տոնելի գլխավոր հերոսը բանաստեղծի մոր պապն էր: , Դանիել (Տոնել), ում սխրանքներին պատմում էին լեգենդներ:   Նա բեռ էր տեղափոխում ջորիների քարավանում, հաճախ կռվում էր ավազակների հետ: »6  Ինչպես նկատվում է, Վարուժանն այս աշխատանքում օգտագործել է վերոնշյալ թեման ՝ ներկայացնելով մեկ «հերոսի» հերոսության պատմությունը, հասնելով էպիկական մոնումենտալության, հատկապես վերջինիս հերոսական սխրանքի նկարագրության դրվագներում պատկերում Eukit Tonel- ի: Էյկիտ Տոնելի և որդու ՝ Ստեպիկի հարաբերությունների նկարագրությունն ակամայից հիշեցնում է նախորդ էպիկական վեպի հովվի և նրա թոռան կապի մասին: Երկու երեցներն էլ համարձակ և պատվաբեր են, երկուսն էլ կրտսեր են երգում (երգն ամենևին պատահական չէ էպիկական վեպերում. Մենք այն համարում ենք ընտրված ստեղծագործության ենթադրյալ հաղթական ավարտի վկայություն) - նրա 1 Վարուժան Դ., Էջ. 194 թ. 2 Նույն տեղում, Պ. 3 Պետրոսյան Ե., Դանիել Վարուժան, Երեւան, 1987, էջ. 67 4 Վարուժան Դ., Երկեր, Երեւան, 1984, էջ: 187 թ. 5 Նույն տեղում, էջ 191: 6 Նույն տեղում, էջ 536: Առաջինը երգով երգում է հովվի գովեստները, իսկ երկրորդը ՝ «երգած երգը հոր ականջն է քաղցրացնում» 1: Այստեղ Tonel- ը և Cello Pay- ը լրիվ հակառակ զույգ են `հիշելով, թե որ Tonel- ը վրեժ և ամոթ է զգում:  Այս ամենի տակ, իհարկե, թաքնված են հին ցավն ու դառը հիշողությունը: Ինչպես նախորդ «Արմենուհի» էպոսում, այստեղ նույնպես կա էպիկական մարտանման տեսարան, երբ մի ամանի մեջ էին առյուծ Տոնելը և Կորյուն Ստեփիկը, իսկ մյուս ամանի մեջ ՝ Չելո Պեյի ավազակները: դաշույն dashno, կրծքի կրծքամիս: Փրփուր բերեք, աչքերի բոցերը ժայթքում են 2: Իզուր չէ, որ հեղինակն այս գործը հերոսական վեպ է անվանել, քանի որ այստեղ մենք ունենք այս հերոսական կերպարը, որը լիովին համապատասխանում է անվանը: Այս էպոսում տեղի է ունենում կյանքի և մահվան հավերժական բախում, որտեղ առաջնությունը տրվում է միայն հաղթողին, որն այս պահին ուժեղն է: Հերոս Տոնելը հերոսաբար մահացավ, պատահական չէ, որ վերջինիս գերեզմանը հետագայում դառնում է ուխտավայր: «Ուխտատեղի, որտեղ այցելում են հերոսները» 3:   «Եվ չնայած բանաստեղծական-բանաստեղծական ավարտին, այն ներծծված է լավատեսությամբ, քանի որ Տոնելի ոգին չի մեռել, կենդանի առյուծասիրտ որդին ՝ Ստեփանը, նոր սերունդը, որի կրծքի տակ ծեծում է հայրենիքի վերածննդի հույսը» 4:   Իրականում, Տոնելի գերեզմանը, որը դարձել է ուխտատեղի (նաև հենց ինքը ՝ Տոնելը), կարծում ենք, որ խորհրդանշում է մարդկանց հարևանությունը և չի խախտում ոգու ներդաշնակությունը: Ինչ վերաբերում է բանաստեղծի պատկերած իրադարձություններին, ապա այս ամենը հետագայում կդառնար ցեղասպանության, ապրած և չապրած պահերի տառապանքների մի մասը, ինչպես, օրինակ, շարքային հայը ցած է դնում հովվի ձեռնափայտը ՝ այն փոխարինելով միակ երաշխավորով: ազատագրական պայքարի, ատրճանակի, որը Դրանք ուղեկցվում էին տոկունությամբ և պայքարելու պատրաստակամությամբ: Այսպիսով, Դանիել Վարուժանի էպիկական վեպերից յուրաքանչյուրը հայ իրականության մեջ հայրենասիրական դաստիարակության նշանակալի ու մնայուն արժեք է:   Սա է հայ գրականության մեջ այս ստեղծագործությունների նշանակության և հաստատուն տեղանքի պատճառը: Սրբուհի Գասոյան Դանիել Վարուժանի հերոսական վեպերը Հիմնաբառեր. Էպիկական վեպ, պոեմ, էպոս, գրական էպոս, գաղափարներ, նախատիպ, ազատագրական պայքար, ժամանակի կարծրատիպեր, ժամանակային թեմաներ, խորհրդանշում են: ։

Ընտրված թեմաներով Դանիել Վարուժանն իր նախորդների՝ մասնավորապես Սիամաթոյի լիիրավ ժառանգորդն  է։
   Նա  նոր  մակարդակի  բարձրացրեց  ազատագրական  պայքարի  թեմատիկան`  նախանշելով  պայքարի  և  սեփական երկրի ու ժողովրդի ազատության մաքառմանն ուղղված ճանապարհը։
    Մենք ուսումնասիրել ենք Վարուժանի դյուցազնավեպերը` նորովի գնահատելով և մեկնաբանելով հեղինակի  նշված ստեղծագործությունները, որոնցից յուրաքանչյուրը հայրենասիրական դաստիարակության նշանակալից ու  մնայուն  արժեք  է  հայ  իրականության  մեջ։
   Նաև  սրանով  է  պայմանավորված  այս  ստեղծագործությունների  նշանակությունն ու հաստատուն տեղը հայ գրականության մեջ։
