ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՄՇԱԿՈՒՄՔաղաքացիական  ծառայության  պաշտոնները,  լինելով  մասնագիտականգործունեություն,  այն  զբաղեցնողին  ներկայացնում  են  որոշակի  պահանջներ,որոնք մասնավորապես  վերաբերում են մասնագիտական կրթությանը, գիտելիքներին, կարողություններին, հմտությանը և անձնային-հոգեբանական որակներին։
 Չնայած աշխարհի զարգացած շատ երկրներում, վերջին տարիներին նաևմեր  երկրում,  օբյեկտիվ  հանգամանքներով  մասնագիտական  ընտրության  մեջառաջնային կարևորություն է տրվում անձի հոգեբանական որակներին, այնուամենայնիվ  ՀՀ-ում  քաղաքացիական  ծառայողների  ընտրության  գործընթացում  դեռևս  չի  կատարվում  հոգեբանական  ընտրություն,  և  քաղաքացիականծառայողներ ընտրելիս, փաստորեն, հաշվի չեն առնվում հոգեբանական որակներն և հատկությունները։
  Մեր հետազոտությունը ուղղված է ՀՀ քաղաքացիական ծառայության մեջ մասնագիտական հոգեբանական ընտրության համակարգի մշակմանը։
 Ընդհանրապես, որևէ մասնագիտության կամ որևէ ոլորտում անձնակազմի հոգեբանական ընտրության համակարգ մշակելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել հետևյալ հիմնարար գործոնները.•  տվյալ պաշտոնի համար անհրաժեշտ մասնագիտական կարևոր որակները  և  հոգեբանական  այն  հատկությունները,  որոնք  անհրաժեշտ  ենմասնագիտական պիտանիության տեսանկյունից, այս պարագայում՝ ինչպիսի  հոգեբանական  որակներ  և  հատկություններ  պետք  է  ունենաքաղաքացիական ծառայողը, •  կառավարման  համակարգը  (համակարգի  առանձնահատկությունները),•  աշխատողի բարոյական որակներն ու առանձնահատկությունները։
 Մասնագիտական  հոգեբանական  ընտրությունը  բազմամակարդակ  գործընթաց է, որն անցնում է մի քանի փուլերով։
  Սույն աշխատանքում քննարկելու  ենք  մասնագիտական  հոգեբանական  ընտրության  համակարգի  մշակմանև  կազմակերպման  գործընթացը,  այսինքն՝  ինչ  փուլերով  է  անցնում  այն,  որպեսզի մեզ համար պարզ դառնա, թե ինչպես պետք է իրականացնեք այդ գործընթացը քաղաքացիական ծառայության ոլորտում։
 Մարդկանց գործունեության բոլոր տեսակներում, այդ թվում՝ աշխատանքային և մասնագիտական գործունեություններում, արդյունավետությունը մեծչափով  կախված  է  մարդու  անհատական  հոգեբանական  առանձնահատկություններից։
   Յուրաքանչյուր  գործունեություն  որոշակի  պահանջներ  է  ներկայացնում  մարդու  անհատական-հոգեբանական  առանձնահատկություններիհամակարգին։
   Մարդու  գործունեության  և  այդ  համակարգի  համապատասխանությունը  ապահովելու  համար,  անհրաժեշտ  է  իրականացնել  մասնագիտական հոգեբանական ընտրություն։
 Մասնագիտական հոգեբանական ընտրությունը մի շարք միջոցառումներիհամակարգ է, որը հնարավորություն է տալիս յուրաքանչյուր կոնկրետ մասնագիտության համար ընտրելու այնպիսի մարդկանց, որոնք իրենց անհատականառանձնահատկություններով առավել համապատասխան են, այսինքն՝ պիտանի  այդ  գործունեությունը  առավելագույն  արդյունավետությամբ  կատարելուհամար։
 Մասնագիտական ընտրությունը ընդգրկում է բժշկական, կրթական, սոցիալական և հոգեբանական ընտրություններ1։
  Բժշկական ընտրության խնդիրնէ գնահատել տվյալ մասնագիտության կամ աշխատանքային գործունեությանհամար  մարդուն  ներկայացվող  ֆիզիկական  և  հոգեկան  առողջական  պահանջները։
  Կրթական ընտրությունը կատարվում է մասնագիտական գիտելիքները  և  կարողությունները  ստուգելու  համար։
   Այս  երկու  ընտրությունների  առումով ՀՀ քաղաքացիական ծառայության համակարգում կան մշակված սկսբունքներ  և ընթացակարգեր,  որոնք ամրագրված են նաև  համապատասխանօրենքով։
   Օրինակ՝  «Քաղաքացիական ծառայության  մասին»  ՀՀ  օրենքը  սահմանում է առողջական վիճակի հետ կապված քաղաքացիական ծառայությանպաշտոն զբաղեցնելու իրավունք չունենալը՝ համապատասխան ՀՀ Կառավարության հաստատած հիվանդությունների ցանկի՝ հաշվի առնելով, որ այդ հիվանդությունները  քաղաքացիական  ծառայության  պաշտոնի  նշանակվելուդեպքում  կարող  են  խոչընդոտել  ծառայողական  պարտականությունների  կատարմանը  և  լիազորությունների  իրականացմանը2։
   Քաղաքացիական  ծառայողների  ընտրության  գործընթացում  բժշկական ընտրության  խնդիրը  լուծվում է համապատասխան բժշկական փաստաթղթերի ստուգումով։
 Կրթական  ընտրության  առումով  ևս  կան  մշակված  ընթացակարգեր  ևսկզբունքներ  քաղաքացիական  ծառայության  համակարգում։
   Օրենքը  և  համապատասխան  որոշումները  քաղաքացիական  ծառայության  յուրաքանչյուրպաշտոնի համար սահմանում են համապատասխան կրթության և գիտելիքներին  ներկայացվող  հստակ  պահանջներ,  և  մասնագետների  ընտրության  գոր1 Տե՛ս Աղուզումցյան Ռ. Վ., Ստեփանյան Ռ. Ռ., Մասնագիտական հոգեբանական ընտրություն,Երևան, 1988, էջ 4։
 2 Տե՛ս «Քաղաքացիական ծառայության մասին» ՀՀ օրենք, հոդված 12։
 ծընթացում  կատարվում  է  այդ  գիտելիքների  ստուգում  գրավոր  և  բանավորկերպով։
 Մասնագիտական  ընտրության  գործընթացում  առանձնակի  կարևորություն  ունի  հոգեբանական  ընտրությունը,  որը  որոշում  է  գործունեության  համար  ամենակարևոր  հոգեբանական  հատկությունների  հետ  կապված  պահանջները՝ այդ գործունեությունը առավել արդյունավետ իրականացնելու համար։
  Մասնագիտական հոգեբանական ընտրության գործընթացը կազմակերպելու համար նախ անհրաժեշտ  է մշակել հոգեբանական ընտրության համակարգ  աշխատանքային  գործունեության  տվյալ  ոլորտի  կամ  տվյալ  մասնագիտության համար։
  Մասնագիտական հոգեբանական ընտրությանը պետք է նախորդի  ընտրության  մեթոդակազմակերպչական  առաջարկությունների  մշակման  փուլը։
   Այդ  առաջարկների  մշակման  նպատակներն  են  կոնկրետ  տվյալգործունեության  համար  մասնագիտական  անհրաժեշտ  հոգեբանական  գործառույթների գնահատման մեթոդիկաների (թեստերի) և մասնագիտական պիտանիության  հայտանիշների  որոշումը,  դուրսբերումը  և  գիտական  հիմնավորումը։
 Մասնագիտական  հոգեբանական  ընտրության  համակարգի  մշակումըանցնում է հետևյալ հաջորդական փուլերով3.•  տվյալ  մասնագիտության  համար  մասնագիտական  ընտրության  համակարգի ստեղծման նպատակահարմարությունը որոշելը (անհրաժեշտության հիմնավորումը),•  հոգեբանական ընտրության կոնկերետ խնդրի հստակ սահմանումը,•  տվյալ  աշխատանքի  հոգեբանական  ուսումնասիրությունը  և  աշխատանքային  գործունեության  հոգեբանական  վերլուծությունը,  որոնցնպատակն է մասնագիտական կարևոր որակների և հատկություններիդուրսբերումը,•  պրոֆեսիոգրաֆիական  մեթոդների  միջոցով  թեկնածուներին  ներկայացվող  համապատասխան  որակական  պահանջների  որոշումը  ևդրանց  հիման  վրա  պրոֆեսիոգրամաներ  և  փսիխոգրամաներ  կազմելը, •  թեկնածուների մասնագիտական անհրաժեշտ հոգեբանական հատկությունների գնահատման մեթոդիկաների (թեստերի) մշակումը և դրանցվալիդությունն ու հուսալիությունը ապահովումը,•  հոգեբանական  ընտրության  կազմակերպչական-մեթոդական  կոնկրետընթացակարգերի սահմանումը։
 Այժմ  անդրադառնանք  նշված  գործընթացներին՝  քննարկելով  դրանք  ՀՀքաղաքացիական ծառայության համակարգում։
 3 Տե՛ս Աղուզումցյան Ռ. Վ., Ստեփանյան Ռ. Ռ., Մասնագիտական հոգեբանական ընտրություն,Երևան, 1988, էջ 6։
 Քաղաքացիական  ծառայության  համակարգի  համար  մասնագիտականհոգեբանական  ընտրության  համակարգի  մշակումը  ունի  ծանրակշիռ  հիմնավորված անհրաժեշտություն։
  Նախ այն, որ թափուր պաշտոնների համար անցկացվող մրցույթը բավական բաց տեղեր ունի, և, փաստորեն, առկա ընտրության համակարգը չունի մշակված գիտամեթոդական այնպիսի մեխանիզմ, որըհնարավորություն  կտա  չափելու  ընտրված  քաղաքացիական  ծառայողներիանձնային-հոգեբանական որակների և պաշտոնի համապատասխանությունը։
 Բացի այդ՝ մենք այս համակարգում հոգեբանական ընտրության համակարգիներդրման  անհրաժեշտության  գնահատման  համար  անցկացրել  ենք  անկետային հարցում քաղաքացիական ծառայության ղեկավարման և կազմակերպման մարմին  հանդիսացող  քաղաքացիական ծառայության խորհուրդի ղեկավար կազմի, թափուր պաշտոն զբաղեցնելու մրցույթն անցկացնող հանձնաժողովի և պետական կառավարման տարբեր կառույցների քաղաքացիական ծառայողների շրջանում։
 Աշխատանքային գործունեության հոգեբանական ուսումնասիրությունը ևաշխատանքային  գործունեության  հոգեբանական  վերլուծությունը  իրականացվում  են  մասնագիտական  կարևոր  որակների  դուրսբերման  և  դրանց  հիման վրա պաշտոնների պրոֆեսիոգրամաներն ու փսիխոգրամաները կազմելունպատակով։
   Մասնագիտական  կարևոր  որակները,  ըստ  Վ․  Դ․  Շադրիկովի,գործունեության  սուբյեկտի  անհատական  որակներն  են,  որոնք  ազդում  ենգործունեությունը հաջող յուրացնելու և իրականացնելու արդյունավետությանվրա4։
 Հաջորդ  հարցը՝  թեկնածուներին  ներկայացվող  համապատասխան  պահանջների  որոշումը,  ինչ-որ  առումով  իրականացվում  է  քաղաքացիական  ծառայության  համակարգում։
   Քաղաքացիական  ծառայության  յուրաքանչյուրպաշտոն  ունի  իր  «պաշտոնի  անձնագիրը»,  որը  մշակում,  հաստատում  և  փոփոխում  է  քաղաքացիական  ծառայության  խորհուրդը5։
   «Քաղաքացիականծառայության  մասին»  ՀՀ  օրենքում  պաշտոնի  անձնագիրը  ներկայացվում  էայսպես․ «Քաղաքացիական ծառայության պաշտոնի անձնագիրը տվյալ պաշտոնն զբաղեցնող քաղաքացիական ծառայողի համար օրենքով և այլ իրավական ակտերով նախատեսված իրավունքներն ու պարտականությունները նկարագրող  և  տվյալ  պաշտոնն  զբաղեցնելու  համար  քաղաքացիական  ծառայողին  մասնագիտական  գիտելիքների  ու  աշխատանքային  ունակություններիտիրապետման  տեսանկյունից  ներկայացվող,  ինչպես  նաև  քաղաքացիականծառայության դասային համապատասխան աստիճան ունենալու պահանջներըսահմանող, սույն օրենքով սահմանված կարգով հաստատված փաստաթուղթէ»6։
 4 Տե՛ս Աղուզումցյան Ռ․, Պետրոսյան Ռ․, Պողոսյան Ս․, Խաչատրյան Ա․, Կառավարչական գործունեության առանձնահատկությունների հոգեբանական նկարագիրը, -Եր․, 2015, ՀՊԿ, էջ 118։
 5 Տե՛ս «Քաղաքացիական ծառայության մասին» ՀՀ օրենք, հոդված 10։
 6 Տե՛ս «Քաղաքացիական ծառայության մասին» ՀՀ օրենք, հոդված 3։
 Քաղաքացիական ծառայողներն իրենց պաշտոնային պարտականությունները  և աշխատանքային գործունեությունը  իրականացնում են պաշտոնի անձնագրի հիման վրա, որը մշակվում է՝ ելնելով կոնկրետ պաշտոնի համար նախատեսված գործառույթներից։
 Ըստ էության, պաշտոնի անձնագիրը քաղաքացիական ծառայության համակարգում պրոֆեսիոգրամային փոխարինող փաստաթուղթ է, քանի որ պրոֆեսիոգրաման  ևս  կոնկրետ  մասնագիտության  կամ  պաշտոնի  նկարագիրն  է,որում, ըստ Ե․ Ի․ Գարբերի և Վ․ Վ․ Կոզաչի, ներկայացվում են պաշտոնի նկարագիրը,  մասնագետին  ներկայացվող  պահանջները,  հիմնական  պաշտոնեական  պարտականությունների  կարճ  բնութագիրը,  մասնագիտական  հեղինակությունը  որոշակի  պաշտոնների  խմբում,  պահանջվող  կրթությունը,  որակավորման  ընդգրկումը  (կարգ,  աստիճան  և  այլն),  սոցիալ-տնտեսական  նշանակությունը7։
 Պրոֆեսիոգրամայի  նման  մասնագիտության  վերլուծություն  է  նաև  փսիխոգրաման,  սակայն  վերջինս  տալիս  է  մասնագիտության  կոնկրոտ  հոգեբանական վերլուծությունը8։
  Եթե պաշտոնի անձնագիրը ինչ-որ առումով պարունակում  է  այն  տեղեկատվությունը,  որը  տալիս  է  պրոֆեսիոգրաման,  ապապաշտոնի հոգեբանական վերլուծության առումով այն չի պարունակում տեղեկատվություն,  այսինքն՝  պաշտոնի  անձնագրի  մեջ  չկա  տվյալ  մասնագիտության փսիխոգրաման։
 Առկա պրակտիկայում պաշտոնի անձնագիրը կազմվում է պրոֆեսիոգրամայի  հիման  վրա։
   Հարկ  է  նշել,  որ  մեր  երկրում  շատ  կազմակերպություններերբեմն  չեն  տարբերում  այս  հասկացությունները  և  պաշտոնի  կամ  մասնագիտության  վերաբերյալ  նույն  բնույթի  տեղեկատվությունը  տարբեր  կազմակերպություններում  կարելի  է  տեսնել  և՛  պրոֆեսիոգրամայի,  և՛  պաշտոնի  անձնագրի  մեջ։
   Նույն  կերպ  ՀՀ  քաղաքացիական  ծառայության  համակարգումբացակայում է պրոֆեսիոգրաման, և դրա փոխարեն կիրառվում է «պաշտոնիանձնագիր»  հասկացությունը,  որը  սակայն  բովանդաային  առումով  ևս  տարբերվում է պրոֆեսիոգրամայից։
  Այդ իսկ պատճառով այս ոլորտում հոգեբանական ընտրության համակարգի մշակման համար անհրաժեշտ է ստեղծել առկապաշտոնների  պրոֆեսիոգրամաները  և  փսիխոգրամաները,  որոնցից  էլ  դուրսեն  բերվելու  բոլոր  այն  հոգեբանական  որակներն  ու  հատկությունները,  որոնքկարելի  է  չափել՝  պաշտոնի  ներկայացրած  պահանջների  և  թեկնածուի  անձնային-հոգեբանական  առանձնահատկությունների  համապատասխանությունը գնահատելու համար։
 Պրոֆեսիոգրամայի  առանձին  մաս  է  փսիխոգրաման,  որը  կազմվում  էմասնագիտական  գործունեության  հոգեբանական  վերլուծության  միջոցով։
 7 Տե՛ս Պետրոսյան Մ․, Ջավադյան Ա․, Ամիրյան Դ․, Անձը և պաշտոնը, Երևան, Պետական ծառայություն, 2013, 288, էջ 86։
 8 Տե՛ս Бодров В. А., Психология профессиональной пригодности. Учебное пособие для вузов  –Մասնագիտական գործունեության հոգեբանական վերլուծությունը ուղղված էմասնագետի  հոգեբանական  առանձնահատկություններին  ներկայացվող  պահանջների  որոշմանը,  որի  արդյունքում  դուրս  են  բերվում  մասնագիտականկարևոր  հոգեկան  գործընթացների  առանձնահատկությունները,  բացահայտվում  են  մասնագիտության  համար  կարևոր  զարգացման  ներուժ  ունեցող  հոգեբանական  որակները,  որոշվում  են  այն  հոգեբանական  առանձնահատկությունները,  որոնք  կարող  են  բացասաբար  ազդել  հետագա  մասնագիտականգործունեության  վրա։
   Պրոֆեսիոգրաֆիական  մեթոդներ  են՝  փաստաթղթերիվերլուծությունը,  հարցման  մեթոդը,  դիտման  մեթոդը,  ինքնադիտումը  և  ինքնահաշվետվությունը,  գիտափորձի  մեթոդը,  աշխատանքային  գործընթացինկարագրության ալգորիթմական մեթոդը և այլն։
 Պրոֆեսիոգրաֆիայի և մասնագիտական գործունեության հոգեբանականվերլուծության  միջոցով  տվյալ  մասնագիտության  համար  մասնագիտականկարևոր որակները դուրս բերելուց հետո դրանց հիման վրա կազմվում է պրոֆեսիոգրամա և փսիխոգրամա, որը կատարել ենք այս աշխատանքում։
  Այս ամենն իրականացնելուց հետո դուրս  բերված  մասնագիտական կարևոր որակները արդեն չափելու, գնահատելու կամ բացահայտելու համար անհրաժեշտ էլինում  օգտագործել  համապատասխան  գործիքներ  (մեթոդներ,  թեստեր)։
   Հոգեբանական ընտրության համակարգի մշակման գործընթացում հաջորդ գործընթացը թեկնածուների մասնագիտական անհրաժեշտ հոգեբանական որակների  գնահատման  մեթոդիկաների  (թեստերի)  ընտրությունը,  մշակումը  ևդրանց վալիդությունն ու հուսալիությունը ապահովելն է։
 Հոգեբանական ընտրության համակարգի մշակման վերջին փուլը ընտրության  կազմակերպչական-մեթոդական  կոնկրետ  ընթացակարգերի  սահմանումն է, որը ենթադրում է ավելի շատ տեխնիկական և կազմակերպչական խնդիրների լուծում։
 Ստորև  ներկայացնում  ենք  ՀՀ  քաղաքացիական  ծառայության  գխավորխմբի  պաշտոնի  պրոֆեսիոգրաման,  որը  կազմվել  է  մեր  կողմից։
   Պրոֆեսիոգրամաները կազմելիս օգտվել ենք քաղաքացիական ծառայության պաշտոնների  առկա  ընդհանուր  նկարագրից  և  «Կառավարչական  գործունեության  առանձնահատկությունների  հոգեբանական  նկարագիրը»  կոլեկտիվ  մենագրությունից (Աղուզումցյան Ռ․, Պետրոսյան Ռ․, Պողոսյան Ս․, Խաչատրյան Ա.)։
  Որպես  պրոֆեսիոգրամայի  գծապատկերի  ընդունված  օրինակ՝  վերցրելենք  Ե․  Ս․  Ռոմանովայի  «147  հանրահայտ  մասնագիտություններ»  պրոֆեսիոգրամաների  և  մասնագիտությունների  հոգեբանական  վերլուծության  ձեռնարկում առկա գծապատկերը (որտեղ բոլոր պրոֆեսիոգրամաները կազմվածեն  ոչ  թե  մասնագիտությունների  ֆորմալ  առանձնահատկությունների,  այլդրանց  հոգեբանական  ուսումնասիրման  հիման  վրա)՝  հարմարեցված  քաղաքացիական ծառայության պաշտոնների խմբերի առանձնահատկություններին։
 Ձեռնարկում  ներկայացված  են  պրոֆեսիոգրամաներում  առկա  բոլոր  բաժինների և յուրաքանչյուր հասկացության նկարագրություններն ու իմաստները9։
 «Քաղաքացիական ծառայության պաշտոնների գլխավոր խումբ»Պաշտոնի դասակարգման քարտՊրոֆեսիոգրամաԳլխավորՎերարտադրություն (Производство)ՀՀ Սահմանադրություն, «ՀՀ ՔԾ մասին»ՀՀ օրենք, Աշխատանքային օրենսգիրք ևմարմնի գործունեությանհամապատասխան օրենքներ (3-րդմակարդակ՝ բարձր) Հատուկ մասնագիտական առարկաներիիմացություն, կառավարում (3-րդմակարդակ՝ բարձր)ՂեկավարՀաճախակի շփման «միասին» տիպՆախաձեռնող տիպՍոցիալական տիպ Պաշտոնի խմբի անվանումՄտածողության գերիշխող ձևըԲազային իմացության 1-ին ոլորտը ևմակարդակըԲազային իմացության 2-րդ ոլորտը ևմակարդակըՄասնագիտական ոլորտըՄիջանձնային փոխազդեցությունԳերիշխող հետաքրքրությունըԼրացուցիչ հետաքրքրություն1․ Գործունեության գերխշխող ձևերըԻր  ենթակայության  տակ  գտնվող  կառուցվածքային  ստորաբաժանմանաշխատանքների  կազմակերպում,  ծրագրում,  համակարգում,  ղեկավարում  ևվերահսկում։
 հիմնախնդիրներ և տալիս է հանձնարարականներ։
 կերպական խնդիրներ, դրանց տալիս է ստեղծագործական լուծումներ։
 րող որակներըՈւնակություններ Բարձր  զարգացած  կազմակերպչական  ընդունակություններ,  որոնց  հիմքում  ընկած  են  այնպիսի  որակներ,  ինչպիսիք  են՝  ուժեղ  կամքը,  վճռականությունը,  նպատակաուղղվածությունը,  համառությունը,  ստեղծագործական  մոտեցումը։
 9 Տե՛ս Романова Е. С., 147 популярных профессий։
  Психологический анализ и профессиограммы. 3-е изд, перераб. и доп. /— М.։
  Аспект Пресс, 2011, 416 с.2․Մասնագիտական գործունեության արդյունավետությունը պայմանավոՈրպես  ղեկավար՝  ընդունում  է  որոշումներ,  լուծում  է  կառավարչականԲացահայտում,  վերլուծում  և  գնահատում  է  ռազմավարական  և  կազմաՂեկավար ձիրք, առաջնորդի որակներ, թիմի ստեղծում։
 Հաղորդակցման  հմտություններ  (շփվելու,  բանակցելու,  փոխհարաբերություններ հարթելու կարողություն)։
 Ինքնակառավարում։
 Լավ  զարգացած  վերլուծական  ընդունակություններ  (տեղեկատվությունըմշակելու, համեմատելու, գնահատելու և յուրացնելու ընդունակություններ)։
 Աշխատանքի արդյունավետ բաժանման և պատվիրակելու ունակություններ։
 Տրամաբանելու, արագ կողմնորոշվելու կարողություն։
 Կառավարչական հմտություններ։
 Իր  պաշտոնի  անձնագրով  սահմանված  գործառույթներից  բխող  կառավարչական հմտություններ և ունակություններ։
 Անձնային որակներ, հետաքրքրություններՊատասխանատվությունՀետևողականությունԱռույգությունՀստակ, պարզ, կենդանի խոսքՀամբերատարությունՆպատակաուղղվածություն Նրբազգացություն (փոխհարաբերվելու ամենալավ ձևը գտնելու ընդունակությունՊահանջկոտությունՔննադատական մոտեցումՃկունություն, ստեղծարարությունՍթրեսակայունությունՀուզական հասունություն և կայունություն, հեռատոսություն, դիտողականություն3․ Մասնագիտական գործունեության արդյունավետությանը խոչընդոտողորակներԿազմակերպչական  և  արդյունավետ  հաղորդակցման  հմտություններիբացակայությունՀուզական անկայունություն, անկառավարելիությունՌիգիդությունՍեփական պատասխանատվությունը ուրիշների վրա դնելու հակումԱվտորիտարությունՊահպանողականություն4․ Մասնագիտական գիտելիքների կիրառության ոլորտըՔաղաքացիական ծառայությունՀամայնքային ծառայությունՊետական ծառայություն5․ Անձի նման տիպին համապատասխանող այլ պաշտոնի խումբՔԾ պաշտոնների բարձրագույն և առաջատար խումբ6․ Այդ մասնագիտությունը պատրաստող ուսումնական հաստատությունԲարձրագույն ուսումնական հաստատություններներՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻՄանուկ ԽաչատրյանՄՇԱԿՈՒՄԲանալի բառեր՝ քաղաքացիական ծառայություն, հոգեբանական ընտրության համակարգ,պրոֆեսիոգրամա, գործունեության հոգեբանական վերլուծություն, փսիխոգրամա,պաշտոնի պրոֆիլԱմփոփում։

Սույն  աշխատանքը  այժմ  իրականացվող  հետազոտության  հիմնական  ուղղվածության,  ընթացքի  և  արդյունքների  ամփոփ  նկարագիրն  է։
   Հետազոտության  նպատակը  ՀՀ  քաղաքացիական  ծառայության  թափուր  պաշտոնների  համար  թեկնածուների  հոգեբանական  ընտրության  համակարգի  մշակումն  է։
  Աշխատանքում  ներկայացված  են  համակարգի  մշակման անհրաժեշտությունը, իրականացման գործընթացի փուլերը, անհրաժեշտ նախապայմանները,  և  որպես  օրինակ՝  ներկայացված  է  մեր  կողմից  մշակված  քաղաքացիական  ծառայության պաշտոնների գլխավոր խմբի պրոֆեսիոգրաման։
