ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԱՅԻՆ,ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱԳՈՐԾԱՌՈՒԹԱՅԻՆ ԵՎ ԻՆՍՏԻՏՈՒՑԻՈՆԱԼ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԱնկախության  հռչակումից  հետո  հայաստանյան  իշխանությունների  համարառաջնահերթ  խնդիր  էր  բնակչության  կարիքավոր  խմբերի  սոցիալական  պաշտպանությանն  ուղղված  և  հասարակության  բոլոր  խավերի  շահերը  հաշվի  առնող  միասնական  սոցիալական  քաղաքականության  մշակումը։
   Անցումային  գործընթացի  պայմաններում  նման  քաղաքականության  մշակումն  ու  իրականացումը  նախ  և  առաջպետք է հիմնվի սոցիալական իրականության` միմյանց հետ փոխկապված և փոխազդող ենթահամակարգերի, կառուցվածքների, տարրերի, ինչպես նաև հասարակականզարգացման հնարավորությունների և հեռանկարների խոր վերլուծության վրա։
 Ներկայումս  ՀՀ  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  հիմնախնդիրներիսոցիոլոգիական ուսումնասիրման ոլորտում գերակայում է էմպիրիկ մոտեցումը, մասնավորապես`  հիմնականում  իրականացվում  են  սոցիոլոգիական  հետազոտություններ, որոնց նպատակն է ուսումնասիրել տնային տնտեսությունների սոցիալ-տնտեսական  վիճակը,  ընտանիքների  եկամուտները,  բնակչության  կենսամակարդակը  և  այլն։
 Ըստ  այդմ,  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  ուսումնասիրման  տեսամեթոդաբանական և պրակտիկ ասպեկտները դեռևս չեն հանդիսանում միասնական սոցիոլոգիական վերլուծության առարկա։
  Սոցիալական պաշտպանությունը` որպես սոցիալական ինստիտուտ, սոցիալական համակարգ  և սոցիալական պաշտպանվածության ձեռքբերմանն ուղղված գործունեություն չդիտելը, ըստ էության, աղքատացնումէ առկա ուսումնասիրությունների գիտական և պրակտիկ հնարավոր արժեքը։
  Անցումային համարվող երկրներում, այդ թվում՝ Հայաստանում, ասպարեզում առկա ուսումնասիրություններում  նման  հոլիստիկ  մոտեցման  անհրաժեշտությունը  թելադրված  էռեսուրսների  սահմանափակությամբ,  սոցիալական  ճգնաժամերի  անխուսափելիությամբ  և  սոցիալական  քաղաքականության  պրակտիկ  մոդելներում  անարդյունավետմոտեցումներից հնարավորինս խուսափելու անհրաժեշտությամբ։
  Ավելին, այսօրինակմոտեցումն ուղղակիորեն ազդեցություն ունի անցումային երկրում «անցման» համարպահանջվող  ժամանակահատվածի  տրամաբանական  տևողության  վրա,  ինչպեսցույց են տալիս Արևելյան Եվրոպայում առկա գործընթացները։
 Հարկ  է  նշել,  որ  սոցիալական  պաշտպանության  ոլորտի  ուսումնասիրության  էմպիրիկ  մոտեցման  ներկա  հենքը  պարզունակ  է  դարձնում  դրա  հիման  վրա  մշակվողսոցիալական  քաղաքականությունը,  քանի  որ  վերջինս  գրեթե  ուղղակի  դրամականպատասխան է եկամտային աղքատությանը՝ ուշադրությունից դուրս թողնելով համակարգի  վրա  ազդող  բազմաթիվ  արտաքին  ու  ներքին  գործոններն  ու  համապատասխանաբար հնարավոր մեղմիչների գործարկումը։
 Փորձենք  հիմնավորել,  թե  ինչու  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանությանվերլուծությունը  կարելի  է  իրականացնել`  կիրառելով  կառուցվածքագործառութային,համակարգային և ինստիտուցիոնալ սոցիոլոգիական մոտեցումները։
 Համակարգային  մոտեցման  շրջանակներում  սոցիալական  պաշտպանությանառանձնահատկությունների վերլուծության հիմքում ընկած է ուսումնասիրվող օբյեկտի`  որպես  համակարգի  ըմբռնման  գաղափարը։
   Այս  մոտեցումը  հնարավորություն  էտալիս բացահայտել օբյեկտի ամբողջությունը, վերհանել դրանում առկա բազմազանկապերը  և  միավորել  դրանք  մեկ  ընդհանուր  տեսական  կառուցվածքում։
   Համակարգային մոտեցումը ենթադրում է ուսումնասիրել համակարգի բոլոր տարրերը, վերջիններիս  արտաքին  և  ներքին  կապերը,  համակարգի  հիմնական  նպատակային  գործառույթի  որակն  ու  մակարդակը,  բացահայտել  արտաքին  միջավայրից  եկող  «մարտահրավերները»,  «վտանգները»,  ինչպես  համակարգի  առանձին  տարրերի  (բաղադրիչների, ենթահամակարգերի), այնպես էլ ամբողջ համակարգի թաքնված պահուստները(ռեզերվները) և զարգացման հնարավորությունները։
 Ժամանակակից  հասարակությունում  սոցիալական  երևույթների  ուսումնասիրման ժամանակ կարևորվում է  «սոցիալական ենթահամակարգ» հասկացության ներմուծումը։
  Այն միավորում է անհատներին համակարգի գործառական բնութագրիչներից մեկի հիման վրա, բնութագրվում է կազմակերպման բարձր աստիճանով։
  Սոցիալական  համակարգերն  ու  ենթահամակարգերը  ուսումնասիրելիս  անհրաժեշտ  է  ընդգծել  այն  բնութագրիչները,  որոնք  հնարավորություն  են  տալիս  բացահայտել  վերջիններիս սոցիալական յուրահատկությունները և առանձնացնել համակարգը ձևավորողչափանիշները։
 Յու.  Կոլեսնիկովի  կարծիքով՝  որպես  համակարգը  ձևավորող  կարևոր  բնութագրիչներ  հանդես  են  գալիս  համակարգի  ընդհանուր  նպատակը  (նպատակները),  յուրաքանչյուր  տարրի  կողմից  որոշակի  գործառույթների  իրականացումը  (որոնք  իրենցհերթին պայմանավորված են ընդհանուր նպատակով և համապատասխան խնդիրներով),  սոցիալական  համակարգի  տարրերի  միջև  սուբորդինացիոն  և  կոորդինացիոնկապերի,  ինչպես  նաև  կառավարող  և  կառավարվող  ենթահամակարգերի  միջև  հետադարձ կապի առկայությունը։
  Սոցիալական համակարգի` որպես ամբողջական կառուցվածքի  հիմնական  տարրերն  են  մարդիկ,  ինչպես  նաև  նրանց  կապերը,  փոխազդեցություններն ու հարաբերությունները1։
  Ավելին, համակարգի իմաստը նպատակինհասնելու  կարողության  մեջ  է,  և  հենց  այդ  կարողությունն  է,  որ  հիմք  է  ապահովումհամակարգի հետագա կենսագործունեության համար։
  Համակարգը կենսունակ է այնքան  ժամանակ,  քանի  դեռ  այն  կարող  է  առաջ  քաշել  նպատակներ  և  հասնել  դրանցիրականացմանը։
   Այդպիսի  չափանիշի  դերում  հանդես  է  գալիս  կոնկրետ  արդյունքը,որի ձեռքբերմանն է ուղղված սոցիալական համակարգերի գործունեությունը։
 Բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգի յուրահատուկ բովանդակությունը  բացահայտելու  համար  անհրաժեշտ  է  գտնել  վերջինիս  սկզբնականտարրը։
  Որպես այդպիսի տարր` հանդիսանում է նպատակը, այն է՝ սոցիալական ռիսկերից  բնակչության  պաշտպանությունը  բոլոր  այն  դեպքերում,  երբ  նրանք  դառնումեն  սոցիալապես  խոցելի,  այսինքն`  մարդկանց  կենսական  պահանջմունքների  բավարարումը  վտանգվում  է  իրենցից  անկախ  տարբեր  պատճառներով։
   Այսպիսով,  համակարգը  կառուցվածքագործառութային  միասնական  ամբողջություն  է,  իսկ  սոցիալական  համակարգի  կենսագործունեությունը  ապահովող  և  միևնույն  ժամանակ  համակարգ ձևավորող գործոնների դերում են հանդես գալիս նպատակը, վերջինիս հասնելու կարողությունը և արդյունքը` որպես նպատակի ձեռքբերման չափանիշ։
 Բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության`  որպես  համակարգի  ամբողջությունը  պայմանավորված  է  նրա  ենթահամակարգերի  փոխկապվածությամբ  և  փոխազդեցությամբ,  ինչպես  նաև  վերջինիս  սուբյեկտների  փոխազդեցությամբ։
   Նման  օրգանական  համակարգում  յուրաքանչյուր  տարր  ենթադրում  է  մյուսի  գոյությունը,  իսկ1 Տե՛ս Замараева З., Социальная защита, Пермь, 2009, էջ 13։
 տարրերի միջև փոխհարաբերությունները, ըստ Ուոլտեր Բաքլիի, հիմնվում են ավելիշատ տեղեկատվության, քան էներգիայի փոխանցման վրա1։
 Այնուամենայնիվ,  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանությունը  միջանկյալ  համակարգ  է.  ըստ  Ու.  Բաքլիի`  միջանկյալ  համակարգերն  ստեղծվում  են  սոցիալականհամակարգերի  կողմից,  նպաստում  են  համակարգի  ինքնապահպանմանը,  իսկ  որոշմիջանկյալ  համակարգեր  էլ`  փոփոխությունների  իրականացմանը։
   Ժամանակի  ընթացքում  միջանկյալ  համակարգերը  դառնում  են  առավել  անկախ,  ինքնավար  և  համակարգի գործողությունները որոշող2։
 Բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգը,  ինչպես  ցանկացածբարձր  կազմակերպված  համակարգ,  նորմալ  գործառելու  և  զարգանալու  համարպետք է ունենա ինքնակարգավորման որոշակի ռեսուրսներ, որոնք համակարգի ներսում  հավասարակշռությունն  ապահովելու  հնարավորություն  կստեղծեն։
   Բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգի  հավասարակշռության  կարգավորիչներ են հանդիսանում պետության կողմից իրականացվող սոցիալական քաղաքականության  այն  լրացուցիչ  միջոցառումները,  որոնք  ուղղված  են  լարվածության  թուլացմանը,  նպաստում  են  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգիգործառման  ցանկալի  վիճակի  ձեռքբերմանը  և,  ըստ  էության,  լրացուցիչ  մեղմիչներեն, որոնք թույլ են տալիս հետ մղել սոցիալական հավասարակշռության խախտումներում առավել անցանկալի զարգացումները։
 Նշված  համակարգը  բավականին  բարդ  կառուցվածք  ունի.  համակարգի  յուրաքանչյուր տարր յուրահատուկ է և որոշակի դերակատարում ունի անձի սոցիալականպաշտպանության ապահովման գործում։
  Ս. Յուշկովայի կարծիքով՝ բնակչության սոցիալական  պաշտպանության  համակարգի  կառուցվածքային  տարրերն  են  սոցիալական ապահովությունը, սոցիալական օգնությունը, սոցիալական աջակցությունը և վերականգնումը, սոցիալական աշխատանքը, սոցիալական նպաստները3։
 Ընդհանուր առմամբ, մասնագիտական գրականության շրջանակներում տարբերհեղինակների կողմից առանձնացվում են սոցիալական պաշտպանության համակարգի  կառուցվածքային  տարբեր  տարրեր։
   Վերոհիշյալ  դասակարգումը,  մեր  կարծիքով,կարևոր  է  այնպիսի  հիմնախնդրի  լուծման  համար,  ինչպիսին  է  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգի  հիմնական  խնդիրների  սուբորդինացիան`կախված բնակչության, առաջին հերթին՝ սոցիալապես խոցելի խմբերի կարիքներից։
 Այսպիսով,  համակարգային  տեսության  համատեքստում  բնակչության  սոցիալականպաշտպանությունը  դիտվում  է  որպես  օրգանական  ամբողջություն,  որը  բնութագըրվում  է  ձևավորմամբ,  կայացմամբ  և  զարգացմամբ։
   Այն  ունի  գործառման  սեփական  օրինաչափություններ  և  սկզբունքներ,  որոնք  անհրաժեշտ  է  դիտարկել  որպեսիրականացվող վերլուծությունների յուրովի ելակետներ։
 Ինչ  վերաբերում  է  կառուցվածքային  ֆունկցիոնալիզմի  համատեքստին,  ապաբնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  վերլուծությունը  նպատակահարմար  էնախ և առաջ իրականացնել Թալկոտ Պարսոնսի կառուցվածքային ֆունկցիոնալիզմիշրջանակներում։
   Ըստ  Թ.  Պարսոնսի`  ցանկացած  համակարգի  գոյատևման  համարպետք է իրականացնել հետևյալ 4 գործառույթները.•  Հարմարում (adaptaion). այս գործառույթի շնորհիվ համակարգը կարողանումէ  հաղթահարել  կամ  կատարել  արտաքին  միջավայրից  եկող  պատահական1 Տե՛ս Ритцер Дж., Современные социологические теории, 5-е изд., Санкт-Петербург, 2002, էջ 217։
 2 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 218։
 3  Տե՛ս  Юшкова  С.,  Структура  и  условия  функционирования  эффективной  системы  социальной  защитынаук, Москва, 1997, էջ 10-11։
 բնույթ կրող պահանջները։
  Համակարգը, ըստ էության, հարմարվում է արտաքին  միջավայրին,  ինչպես  նաև  հարմարեցնում  է  միջավայրն  իր  պահանջմունքներին։
 •  Նպատակին հասնել (goal attainment). այս գործառույթի շնորհիվ համակարգըկարողանում է սահմանել իր առաջնային նպատակները և հասնել դրանց։
 •  Ներառում (integration). համակարգը պետք է կոորդինացնի իր տարրերի միջևառկա  փոխհարաբերությունները  և  կառավարի  մյուս  երեք  ֆունկցիոնալ  իմպերատիվների (A, G, L) հարաբերությունները։
 •  Լատենտ գործառույթ (արժեքային նմուշների պահպանում). այս գործառույթիշնորհիվ համակարգը պահպանում է ինչպես անհատների մոտիվացիան, այնպես  էլ  այն  մշակութային  արժեքները,  որոնք  ձևավորում  և  պահպանում  ենայդ մոտիվացիան1։
 Ըստ  էության,  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգը  նույնպես  իրականացնում  է  վերոհիշյալ  4  գործառույթները։
   Այսպես,  սոցիալական  պաշտպանության համակարգը լուծում է նյութական, մարդկային, մշակութային ռեսուրսների ռացիոնալ կազմակերպման և բաշխման խնդիրը, որը նման է ներքին իրավիճակներին  և  արտաքին  փոփոխություններին  հարմարվելու  խնդրին։
   Ինչ  վերաբերում  էնպատակին  հասնելու  գործառույթին,  ապա  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգը մշակում է իր նպատակները և խթանում հասնել դրանց իրագործմանը։
  Բացիայդ,  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգն  իրականացնում  է  նաև  ինտեգրացիայի  գործառույթը  սոցիալական  վերահսկողության  ինստիտուտների  միջոցով,որոնք  ստեղծում  և  պահպանում  են  ընդհանուր  նորմերն  ու  արժեքները։
   Եվ  վերջապես,  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգը  գոյություն  ունեցողկարգը  պահպանելու  համար  պետք  է  մշակի  այնպիսի  մեխանիզմներ,  որոնք  նպաստում  են  մարդկանց  սոցիալականացման  գործընթացին։
   Այդ  գործընթացը  որոշակինախադրյալներ է ստեղծում բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգի ինչպես կայունության, այնպես էլ փոփոխության համար։
 Թ. Պարսոնսի տեսության շրջանակներում  այս համակարգը վերլուծելիս անհրաժեշտ  է  շեշտադրել  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանությունն  ապահովող  հիմնական  սուբյեկտների  փոխազդեցությունը,  սոցիալական  քաղաքականության  մշակման  և  իրագործման  գործընթացներին  մասնակցող  տարբեր  դերակատարների  վարքը, մոտիվացիան, ինչպես նաև այն սոցիալական համատեքստը, որի շրջանակներումկայացվում են քաղաքական որոշումները։
  Անհրաժեշտ է քննարկել նաև բնակչությանսոցիալական  պաշտպանությունն  ապահովող  հիմնական  սուբյեկտների  և  օբյեկտների միջև փոխհարաբերությունները։
 Սոցիալական  պաշտպանության  օբյեկտ  է  հանդիսանում  գործնականում  երկրիողջ  բնակչությունը։
   Սոցիալական  ծրագրերի  և  միջոցառումների  իրականացման  օբյեկտ  վերջին  հաշվով  դառնում  են  կոնկրետ  մարդիկ,  նրանց  միավորումները,  որոնքհանդիսանում  են  սոցիալական  պաշտպանության  նպատակային  խմբեր։
   Ավանդաբար առանձնացվում է երեք այդպիսի նպատակային խումբ.•  Ողջ  բնակչությունը  (կյանքի  անվտանգության  ապահովում,  սպառողների  շահերի պաշտպանություն, ազգի առողջության ամրապնդում և այլն),•  Բնակչության  առանձին  խմբեր  ու  շերտեր  (մտավորականություն,  զինծառայողներ,  կրթության,  առողջապահության,  մշակույթի  և  այլ  ոլորտների  աշխատողներ),1 Տե՛ս Ритцер Дж., էջ 118-119։
 •  Բնակչության խոցելի խմբերը (բազմազավակ ընտանիքներ, հաշմանդամներ,գործազուրկներ և այլն)1։
 Որպես  սոցիալական  պաշտպանության  սուբյեկտ`  պետությունից  զատ  հանդեսեն գալիս պետական գերատեսչությունները և հիմնարկները, տեղական ինքնակառավարման մարմինները, արտաբյուջետային հիմնադրամները, հասարակական կազմակերպությունները, քաղաքացիները և այլն։
 Ֆունկցիոնալիզմի մեկ այլ ներկայացուցչի` Էմիլ Դյուրքհեյմի կարծիքով սոցիալական պաշտպանության նպատակը ամբողջ հասարակության կենսապայմանների բարելավումն  է։
   Հասարակության  բարեկեցության  ապահովման  և  հավասարակշռության  պահպանման  համար  պետք  է  բավարարվեն  հասարակության  անդամների  ևսոցիալական ինստիտուտների ֆիզիկական, էմոցիոնալ, տնտեսական կարիքները2։
 Այսպիսով,  ըստ  ֆունկցիոնալիստների`  սոցիալական  պաշտպանության  նպատակն  է  ապահովել  հասարակության  բոլոր  օղակների  նորմալ  գործառումը`  դրանովիսկ ապահովելով ամբողջ սոցիալական համակարգի կայուն աշխատանքը։
  Ըստ էության,  ֆունկցիոնալիստները  սոցիալական  պաշտպանության  նպատակը  տեսնում  ենորևէ  խոցելի  խմբի,  ինչպես  նաև  ամբողջ  հասարակության  կենսապայմանների  բարելավման մեջ։
  Այս գաղափարները արծարծված են նաև Ռոբերտ Մերտոնի կառուցվածքային ֆունկցիոնալիզմի շրջանակներում3։
 Ինչ վերաբերում է այս կամ այն սոցիալական երևույթն ուսումնասիրելիս ինստիտուցիոնալ  մոտեցման  կիրառմանը,  ապա  այն  բավականաչափ  հիմնավորված  և  գիտականորեն փաստարկված է4։
  Բնակչության սոցիալական պաշտպանության ուսումնասիրումը ինստիտուցիոնալ մոտեցման համատեքստում նախ և առաջ ենթադրում է,որ ժամանակակից հասարակությունում առկա է տվյալ ինստիտուտը և ազդեցությունունի հասարակության գործառման կոնկրետ պայմանների փոփոխության վրա։
  Բացիայդ, տվյալ ինստիտուտը հանդիսանում է հասարակական կյանքի սոցիալական ոլորտի անքակտելի տարրերից մեկը։
 Ըստ էության, սոցիալական պաշտպանությունը, իր գործառական բնույթով լինելով  բավականաչափ  ամբողջական  համակարգ,  իրենից  ներկայացնում  է  ինքնուրույնսոցիալական  ինստիտուտ,  որին  բնորոշ  են  որոշակի  յուրահատկություններ`  պայմանավորված վերջինիս շրջանակներում տրամադրվող ծառայությունների տեխնոլոգիաներով։
   Բնակչության  սոցիալական  պաշտպանությունը  սոցիալական  ինստիտուտ  է,քանի որ`•  Այն  սոցիալական  փոխազդեցության  կայուն  վերարտադրվող  ձև  է,  որի  շնորհիվ յուրաքանչյուր հասարակություն կիրառում է սոցիալական պաշտպանության իր ձևերը` ելնելով զարգացման իր մակարդակից։
 •  Սոցիալական  պաշտպանությանը  բնորոշ  է  նորմատիվ  իրավական  ակտերի,ինչպես նաև հասարակությունում ձևավորված բարոյական նորմերի և պատկերացումների ամբողջությունը։
 •  Սոցիալական  պաշտպանությանը  բնորոշ  է  մասնագիտական  և  կադրայինորոշակիությունը,  այսինքն`  սոցիալական  պաշտպանության  համակարգումաշխատում են հատուկ մասնագիտական գիտելիքներ և հմտություններ ունե1 Տե՛ս Rodney A., Impacting social policy։
  a practitioner’s guide to analysis and action, Books/Cole, 2003, էջ 15։
 2 Տե՛ս Durkheim E., The division of labour in society, New York, The Free Press, 1933, էջ 114։
 3 Տե՛ս Merton R., Social Theory and Social Structure, New York, The Free Press, 1968 [1949]։
 4 Տե՛ս Албегова И., Институционализация социальной работы в современной России։
  состояние и проблемы.«SOCIOПРОСТІР։
  междисциплинарный сборник научных работ по социологии и социальной работе», № 1'10,էջ 208։
 ցող  մասնագետներ,  առկա  են  այդպիսի  մասնագետներ  պատրաստող  հաստատություններ և այլն։
 •  Սոցիալական  պաշտպանությանը  բնորոշ  է  սոցիալական  նորմերի  և  սպասումների  որոշակի  ինտերնալիզացիա.  սոցիալական  պաշտպանություն  իրականացնողները, ինչպես նաև նրանք, ում ուղղված է սոցիալական պաշտպանությունը,  որոշակի  ձևավորված  վերաբերմունք  ունեն  այս  սոցիալականերևույթի նկատմամբ։
 Յուրաքանչյուր հասարակություն այս կամ այն չափով հոգ է տանում իր անդամների  սոցիալական  պաշտպանության  համար։
   Այդ  խնդրի  լուծման  պատասխանատվությունն ուղղակի դրվում է սոցիալական պաշտպանության ինստիտուտի վրա, որը,որպես սոցիալական ինստիտուտ, որոշակի սոցիալական և տնտեսական հիմնախընդիրների  լուծմանն  ուղղված  իրավական  նորմերի  ամբողջություն  է։
   Միջազգային  ենթատեքստում  սոցիալական  պաշտպանությունը  սովորաբար  կապված  է  քաղաքացիների`  օրենսդրությամբ  սահմանված  որոշակի  կատեգորիաների  հետ,  ովքեր,  աշխատունակության կորստի, աշխատանքի բացակայության կամ այլ պատճառներից ելնելով,  իրենց  և  իրենց  ընտանիքների  անաշխատունակ  անդամների  կենսական  պահանջմունքները բավարարելու միջոցներ չունեն։
  Սոցիալական պաշտպանության ինստիտուտի  շրջանակներում  այն  քաղաքացիներին,  ովքեր  հայտնվել  են  օրենսդրությամբ  սահմանված  կարգով  անբարենպաստ  իրավիճակներում,  տրամադրվում  էդրամական  և  բնամթերքի  տեսքով  օգնություն,  ինչպես  նաև  տարբեր  ծառայություններ։
   Բացի  այդ,  սոցիալական  պաշտպանության  ինստիտուտը  ենթադրում  է  նաևկանխարգելիչ  բնույթի  միջոցառումների  իրականացում,  որոնք  ուղղված  են  անբարենպաստ իրավիճակների կանխմանը։
  Սոցիալական պաշտպանությունն իրականացվում  է  կազմակերպաիրավական  տարբեր  ձևերով՝  ներառյալ  գործատուների  անհատական պատասխանատվությունը, սոցիալական ապահովագրությունը, հասցեականսոցիալական օգնությունը, պետական սոցիալական ապահովությունը և այլն։
  Սոցիալական պաշտպանության այս կամ այն կազմակերպաիրավական ձևի կիրառումը կարող  է  առաջացնել  տնտեսական  և  սոցիալական  տարբեր  հետևանքներ,  որոնց  կանխատեսումը կարևոր է նպատակին հասնելու միջոցների ընտրության գործընթացում։
 Այսպիսով,  սոցիալական  պաշտպանությունը,  մեր  կարծիքով,  անհրաժեշտ  է  դիտել  որպես  սոցիալական  ինստիտուտ,  սոցիալական  համակարգ  և  սոցիալականպաշտպանվածության  ձեռքբերմանն  ուղղված  գործունեություն,  ինչը  թույլ  է  տալիսհարստացնել,  լրամշակել  էմպիրիկ  ուսումնասիրությունների  ու  դրանց  հիման  վրամշակվող  սոցիալական  պաշտպանության  քաղաքականության  «կարիք–պատասխան»  ոչ  տպավորիչ  ներկա  փաթեթը։
   Այս  խնդիրը  հատկապես  արդիական  է  ՀՀ  սոցիալական պաշտպանության ոլորտի ներկա արմատական բարեփոխումների համատեքստում։
   Ակնհայտ  է,  որ  տեսական  ու  հայեցակարգային  բնույթի  չլուծված  խնդիրներն  ուղղակիորեն  արտացոլվում  են  իրագործվող  սոցիալական  բարեփոխումներումև վտանգում դրանց արդյունավետ իրագործումը։
 Մարինե ՅարմալոյանԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԱՅԻՆ,ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱԳՈՐԾԱՌՈՒԹԱՅԻՆ ԵՎ ԻՆՍՏԻՏՈՒՑԻՈՆԱԼ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԲանալի բառեր` սոցիալական պաշտպանություն, սոցիալական պաշտպանության համակարգ, սոցիալական պաշտպանության ինստիտուտ, սոցիալական պաշտպանվածություն, համակարգային մոտեցում, կառուցվածքագործառութային մոտեցում, ինստիտուցիոնալ մոտեցում։

Այսօր  ՀՀ  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանության  ուսումնասիրման  տեսամեթոդաբանական  և  պրակտիկ  ասպեկտները  միասնական  սոցիոլոգիական  վերլուծության  առարկա  չեն  հանդիսանում։
   Սույն  հոդվածի  շրջանակներում  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանությունը  վերլուծվում  է  սոցիոլոգիական  համակարգային,  կառուցվածքագործառութային  և  ինստիտուցիոնալ  մոտեցումների  շրջանակներում։
   Այդ  վերլուծության  արդյունքում  կարելի  է  գալ  այն  եզրահանգման,  որ  բնակչության  սոցիալական  պաշտպանությունն  անհրաժեշտ  է  դիտել  որպես սոցիալական ինստիտուտ, պետական կազմակերպակառավարչական համակարգ և սոցիալական պաշտպանվածության ձեռքբերմանն ուղղված գործունեություն։
