Առևտրի գաղտնի ռեժիմի խախտման համար պատասխանատվության որոշ խնդիրներ Առևտրի գաղտնի ռեժիմը տեղեկատվության գաղտնիության ռեժիմ է, որը հնարավորություն է տալիս տեղեկատվություն ունեցող անձին կամ օրինական տիրոջը մուտք գործել ծառայություն ՝ խուսափել ապրանքների օգտագործումից, խուսափել ավելորդ ծախսերից:  Այս ռեժիմը երրորդ անձանց կողմից խախտելու դեպքում խախտողը ենթակա է քաղաքացիական պատասխանատվության:   Կախված պահպանվող օբյեկտի առանձնահատկություններից, քննարկվող պատասխանատվությունն ունի որոշակի բնութագրեր, որոնք կքննարկվեն ստորև: Առևտրային գաղտնիքի սեփականատիրոջ իրավունքների պաշտպանությունն իրականացվում է քաղաքացիական, աշխատանքային, վարչական և քրեական օրենսդրության նորմերին համապատասխան `գործող օրենսդրությանը համապատասխան:  Պետք է նշել, որ քաղաքացիական պատասխանատվությունը, սակայն, շատ ավելի «տարածված» է: Բանն այն է, որ բացի առևտրի գաղտնի տեղեկատվության բացահայտման համար հանցագործություն պարունակող հանցագործություն կատարած անձին քրեական հետապնդումից բացի, չի բացառվում քաղաքացիական օրենսդրությամբ նախատեսված տեղեկատվության իրավատերերին փոխհատուցելու հնարավորությունը:  Քաղաքացիական պատասխանատվությունը կարող է ձեռք բերվել միաժամանակ, ինչպես կարգապահական, վարչական կամ իրավական պատասխանատվությունը: Եկեք քննարկենք քաղաքացիական իրավունքի նորմերի հիման վրա առևտրային գաղտնիք կրողի իրավունքների պաշտպանության որոշ հարցեր: ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 141-րդ հոդվածի 3-րդ մասը սահմանում է, որ առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկությունները պաշտպանվում են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով `այլ օրենքներով նախատեսված այլ ձևերով:  ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 14-րդ հոդվածը սահմանում է իրավունքների պաշտպանության ընդհանուր քաղաքացիական իրավունքի մեթոդները:  Բայց մենք չենք կարող չհամաձայնել: Ա.Կրիկուն այն իմաստով, որ այս բոլոր մեթոդները չեն կարող օգտագործվել առևտրային գաղտնիքները պաշտպանելու համար [1]:   Այս տեսակետը հիմնավորող գիտնականներից կարելի է նշել Գ. Օտնյուկովան, ով կարծում է, որ առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության քաղաքացիական պաշտպանությունը կարող է իրականացվել միայն տեղեկատվության իրավունքի ճանաչմամբ, իրավունքի խախտումից առաջ իրավիճակի վերականգնմամբ, իրավախախտումներ թույլ չտալու գործողություններով: Տեղեկատվության կամ դրախտը վտանգելու իրավունք ՝ պետության գործողությունն անվավեր ճանաչելով պայմանագրով նախատեսված տույժը բռնագրավելով, որը խախտել է պայմանագրի կատարման ընթացքում հայտնի դարձած առևտրային գաղտնիքը չհրապարակելու պարտավորությունը (եթե պատիժը նախատեսված էր պայմանագրով) [2]:  LA Krikun- ը և G. Otnyukova- ն միանգամայն օրինական է համարում այն ​​փաստը, որ քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության բոլոր մեթոդների կիրառելիությունը առևտրային գաղտնիքի տիրապետողի իրավունքների պաշտպանության համար կապված է տեղեկատվության `որպես քաղաքացիական իրավունքի օբյեկտի առանձնահատկությունների հետ:  Անկասկած, առևտրային գաղտնի տեղեկատվություն կրողը կարող է օգտագործել այնպիսի միջոցներ, ինչպիսիք են իրավունքի ճանաչումը, վիճարկվող գործարքի անվավեր ճանաչումը կամ դրա անվավերության կիրառումը, անվավեր գործարքի անվավեր ճանաչման կիրառումը, բնեղեն պարտավորության կատարումը, և այլն   Միաժամանակ պետք է ընդգծել, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 14-րդ հոդվածով նախատեսված ցուցակը չի կարող սպառիչ համարվել:   Օրենքով նախատեսված այլ միջոցներ կարող են օգտագործվել առևտրային գաղտնի տեղեկատվություն տիրապետողի իրավունքները պաշտպանելու համար:  Առևտրային գաղտնիքի տիրապետողի իրավունքների ոտնահարման համար քաղաքացիական պատասխանատվությունը հիմնականում ուղղված է առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության իրավատերերին փոխհատուցելուն, որը նա կրել է լիազորված անձանց կողմից բացահայտված տեղեկատվության օգտագործման արդյունքում: ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 141-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն `առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվությունն ապօրինի կերպով ստացած անձինք պարտավոր են փոխհատուցել պատճառված վնասները:   Նման պարտավորությունը դրվում է նաև այն պայմանագրային կողմերի վրա, որոնք հրապարակել են (կամ) օգտագործել են պաշտոնական, առևտրային կամ բանկային տեղեկատվություն `խախտելով քաղաքացիական կամ աշխատանքային պայմանագիրը:  Նույն օրենսգրքի 1165-րդ հոդվածը, որը սահմանում է չբացահայտված տեղեկատվության ապօրինի օգտագործման համար պատասխանատվության կանոնները, սահմանում է. - Անօրինական հիմքերով չբացահայտված տեղեկատվություն ստացած և տարածքն օգտագործած անձը պարտավոր է փոխհատուցել այդ տեղեկատվության օրինական տիրոջը դրա ապօրինի օգտագործման արդյունքում պատճառված վնասները: - Եթե այն անձը, որն օգտագործում է չբացահայտված տեղեկատվությունն ապօրինի կերպով ձեռք բերելու իրավունք չունեցող անձից, որի մասին ինքը չգիտեր և պարտավոր էր իմանալ (բարեխիղճ ձեռք բերող), ապա չբացահայտված տեղեկատվության օրինական տիրապետողն ունի բարեխղճորեն ձեռք բերողից փոխհատուցում պահանջելու իրավունք ՝ չբացահայտված տեղեկատվության օգտագործման հետևանքով: Ձեռք բերողը գիտեր, որ դրա օգտագործումն անօրինական է: - Անօրինականորեն չբացահայտված տեղեկատվություն ունեցող անձն իրավունք ունի պահանջելու, որ ապօրինի օգտագործողն անմիջապես դադարեցնի դրա օգտագործումը:   Այնուամենայնիվ, դատարանը, հաշվի առնելով չբացահայտված տեղեկատվության օգտագործման հարցում բարեխիղճ ձեռք բերողի կողմից կրած ծախսերը, կարող է թույլատրել դրա հետագա օգտագործումը ոչ բացառիկ լիցենզիայի պայմաններով: - այն անձը, ով ինքնուրույն է ստացել չբացահայտված տեղեկատվությունը պարունակող տեղեկատվություն: իրավունք ունի այդ տեղեկատվությունն ինքնուրույն օգտագործելու, անկախ համապատասխան չբացահայտված տեղեկատվություն կրողի իրավունքներից, և պատասխանատվություն չի կրում դրանց օգտագործման համար: Նշված դրույթներն օրինականորեն ամրագրվել են նաև «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածում:  Ինչպես գիտենք, օրենսդրությունը պատասխանատվություն է նախատեսում առևտրային գաղտնիքների բացահայտման մեջ մեղավոր անձանց գործողությունների համար, բայց անձը կարող է պատահականորեն կամ սխալմամբ ստանալ առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվություն: Այսպիսով, Օրենսգրքի 1165 3 3-րդ հոդվածը ներկայումս դատարանին իրավունք է վերապահում թույլատրել չբացահայտված տեղեկատվության անբարեխիղճ ձեռքբերողին այն հետագայում օգտագործել ՝ հաշվի առնելով դրա օգտագործման ծախսերը:   Այնուամենայնիվ, ըստ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի տասներորդ բաժնում փոփոխություններ կատարելու հայեցակարգի հեղինակների, ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը չի ամրագրում չբացահայտված տեղեկատվություն կրողի իրավունքը, այսինքն `պահանջել դադարեցնել չբացահայտված տեղեկատվության օգտագործումը: բարեխիղճ ձեռք բերողից:  Միջազգային փորձը այլ բան է առաջարկում. Ծախս. Հանցագործի կատարած ծախսերը, անկախ չափից, էական պայման չեն հետագա օգտագործումը թույլ տալու համար, քանի որ դա չարաշահման հնարավորություն է ստեղծում:  Առաջարկվում է համապատասխան փոփոխություններ կատարել «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում:  Մասնավորապես, օրենքի 16-րդ հոդվածը կարգավորում է չբացահայտված տեղեկատվության համար անբարեխիղճ մրցակցության հետ կապված հարաբերությունները, որոնք չեն համապատասխանում օրենսգրքի դրույթներին [3]:  Քանի որ առևտրի գաղտնի տեղեկատվությունը իրավատիրոջ համար կոմերցիոն արժեք է իր անտեղյակ ուժի շնորհիվ, իրավատիրոջ կողմից դրան չթույլատրված ցանկացած մուտք, հատկապես դրա հրապարակումը կամ օգտագործումը, կարող է էական վնաս պատճառել:  Ըստ մասնագետների, հրապարակված առևտրային գաղտնիքը մեկընդմիշտ կորչում է:  Այդ պատճառով անհրաժեշտ է ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել առևտրային գաղտնիքներ պարունակող տեղեկատվության հրապարակմամբ իրավատիրոջը պատճառված վնասի հատուցման խնդրին: Որոշ հեղինակներ կարծում են, որ առևտրի գաղտնիքի տիրապետողին պատճառված վնասը փոխհատուցվում է միայն մեղքի առկայության դեպքում [4], իսկ մյուս հեղինակները նշում են, որ օրենքը պատասխանատվություն չի նախատեսում առևտրային գաղտնի տեղեկատվության ապօրինի օգտագործման կամ բացահայտման համար [5]:  Չնայած դա հստակ նշված չէ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1165-րդ հոդվածում, մենք կարծում ենք, որ առանց մեղքի պատասխանատվության մատչելիությունը նախատեսված է միայն այն աշխատողների համար, ովքեր բացահայտում են առևտրի գաղտնի տեղեկատվությունը, որը պատկանում է գործատուին կամ նրա կապալառուներին: Հետևաբար, դիտավորյալ կամ անզգուշությամբ գործողություններում անձի մեղավորության բացակայության դեպքում նա չի կարող պատասխանատվություն կրել առևտրային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվության հրապարակման կամ ապօրինի օգտագործման համար:  Նման եզրակացությունը բխում է նաև ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 417 հոդվածի դրույթի վերլուծությունից, համաձայն որի `« պարտապանը պատասխանատվություն է կրում մեղավորության դեպքում պարտավորությունը չկատարելու և (կամ) ոչ պատշաճ կատարելու համար, եթե այլ բան նախատեսված չէ: օրենք կամ պայմանագիր »:  Ի տարբերություն քրեական պատասխանատվության, ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1165-րդ հոդվածով նախատեսված քաղաքացիական պատասխանատվությունն, ըստ էության, ներառում է անզգուշությամբ գործողությունների պատճառով ապրանքային գաղտնիք իրավունքի տիրապետողին հասցված վնաս: ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1165-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ այն անձը, ով ապօրինի հիմքերով ստացել է, տարածել կամ օգտագործել է բացահայտված տեղեկատվությունը, պարտավոր է փոխհատուցել այդ տեղեկատվության օրինական տիրոջը `դրա ապօրինի օգտագործման պատճառած վնասների համար:   «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ համարվում է ձեռնարկատիրական գործունեության ցանկացած գործունեություն, որը հանգեցնում է չբացահայտված տեղեկատվության ձեռքբերմանը, օգտագործմանը կամ բացահայտմանը առանց դրա օրինական տիրոջ համաձայնության կամ բիզնեսի շրջանառության եղանակով: անբարեխիղճ մրցակցության ակտ:  Դրանից կարելի է եզրակացնել, որ չբացահայտված տեղեկատվության տիրապետողն իրավունք ունի պահանջել վնասի փոխհատուցում `ապօրինի բացահայտված` ստացված, - տարածված (բացահայտված), օգտագործված տեղեկատվության հիման վրա: Այս պարագայում առարկաների տարբեր կատեգորիաներ կարող են «դասակարգվել» տեղեկատվություն տարածող «անձի» տակ:  Մի դեպքում կարող են լինել աշխատողներ, ովքեր խախտել են աշխատանքային պայմանագիրը, մյուս դեպքում ՝ կապալառուներ, ովքեր խախտել են պայմանագիրը:  Այն պաշտոնյաները, օրինակ, պետական ​​կամ համայնքային պաշտոնյաները, տեղական ինքնակառավարման մարմինները կամ համայնքի պաշտոնյաները, որոնց առևտրային գաղտնի տեղեկությունները իրենց հասանելի են դարձել իրենց պաշտոնական պարտականությունների կատարման ընթացքում, կարող են լինել ինչպես տարածող, այնպես էլ առևտրի գաղտնի տեղեկատվության ապօրինի օգտագործող: [6] Այսպիսով, քաղաքացիական պատասխանատվությունն առաջանում է առևտրային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվության հրապարակման, ապօրինի օգտագործման կամ ապօրինի ձեռքբերման համար և դրա իրավատիրոջը պատճառված վնասի հատուցման պատճառով: Առևտրի գաղտնի տեղեկատվության տարածման արդյունքում ստացված վնասի փոխհատուցում (ապօրինի ստացում, ապօրինի օգտագործում) հիմնականում տրամադրվում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով նախատեսված վնասի հատուցման կանոններով (հոդված 17):  Այսպիսով. - Անձը, որի իրավունքը ոտնահարվել է, կարող է պահանջել պատճառված վնասի ամբողջական փոխհատուցում, եթե վնասի հատուցման չափից պակաս օրենքով կամ պայմանագրով նախատեսված չէ: Կորուստները խախտողի այն ծախսերն են, որոնք նա կրել է կամ կրելու է խախտված իրավունքը, իր գույքի կորուստը կամ վնասը (փաստացի վնաս) վերականգնելու համար, չվաստակած եկամուտը, որը անձը կստանար քաղաքացիական նորմալ շրջանառության մեջ, եթե նրա իրավունքը չլիներ: խախտվել է (բաց թողնված օգուտ); ինչպես նաեւ ոչ նյութական վնաս: - Եթե իրավունքը խախտած անձը արդյունքում եկամուտ է ստացել, ապա այն անձը, որի իրավունքը ոտնահարվել է, այլ վնասների հետ միասին, իրավունք ունի պահանջել փոխհատուցում կորցրած օգուտի համար `այդ եկամտից ոչ պակաս: - Ոչ նյութական վնասը ենթակա է փոխհատուցման միայն օրենքով նախատեսված դեպքերում:  Դատավարական տեսանկյունից, առևտրային գաղտնիք կրող անձը պետք է հիմնավորի դրանց առկայությունը դատավարական օրենսդրության կանոններով:  Միևնույն ժամանակ, չպետք է համաձայն չլինել այն մտքի հետ, որ դժվար է որոշել առևտրի գաղտնի տեղեկատվության հրապարակման արդյունքում պատճառված վնասի չափը:  Ելնելով արտասահմանյան երկրների փորձից, օրինակ, Է. Սոլովը առաջարկում է առևտրի գաղտնի տեղեկատվության ցուցակ կազմելիս տեղեկատվության արժեքը թվարկել դրամական արտահայտությամբ:  Նա գտնում է, որ չնայած նման գնահատումը բավականին սուբյեկտիվ է, սակայն պատճառված վնասի չափը որոշելիս դատարանը պետք է անցնի ոչ միայն դրա ստացման համար կատարված ծախսերից, այլև նշված գումարից:  Մ. Մասլեննիկովը տեղեկատվության հրապարակման արդյունքում պատճառված վնասի չափը որոշելու խնդրից խուսափելու համար առաջարկում է քաղաքացիական հայցեր կնքել այն անձանց հետ, ովքեր ստացված տեղեկատվությունը չբացահայտելու վերաբերյալ տեղեկատվություն ունեն:  Այդ ժամանակ առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության իրավատերը, ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 369-րդ հոդվածի համաձայն, հրապարակման դեպքում իրավունք կունենա պայմանագրով նախատեսված մեղավոր անձից տուգանք պահանջել ՝ առանց ապացուցելու դրա չափը: պատճառված վնասը [9]: Անհրաժեշտ է, սակայն, նշել խնդրի լուծումը. Մ. Մասլեննիկովի առաջարկած տարբերակի էական թերություններ:  Այսպիսով, կիրառելիության սահմանափակ բնույթը `կապված իրավական և անօրինական եղանակներով առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվությունը հրապարակելու, օգտագործելու կամ ստանալու պայմանագրային հարաբերությունների բացակայության հետ, դատարանի` պայմանագրով նախատեսված տույժը նվազեցնելու իրավունքի համաձայն, համաձայն հոդվածի: Վերլուծելով առևտրի գաղտնի տեղեկատվության բացահայտման արդյունքում պատճառված վնասի չափը ապացուցելու խնդրի լուծման տարբեր մոտեցումներ ՝ մենք կարծում ենք, որ երբ առևտրի գաղտնի սեփականատերը տեղեկատվությունը դասում է որպես առևտրային գաղտնիք, երաշխիքը չի ապահովում իրավունքով սահմանված արժեքի փոխհատուցում: կրող (պայմանագրով նախատեսված վնասների հավաքագրում): Ոչ թե մեթոդը, որոնք երկուսն էլ պարզապես ավելի են հեշտացնում ապացուցել պատճառված վնասի չափը:  Ավելին, առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվություն կրողը կարող է միաժամանակ օգտագործել այս երկու մեթոդներն էլ: Անցնենք առևտրային գաղտնիք իրավունքի իրավատիրոջը վնասելու պահի խնդրին:  Առևտրային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվություն հրապարակելու դեպքում նման պահի որոշումը դժվար չէ: Վնասները տեղի են ունենում տեղեկատվության հրապարակման պահին:  Խնդիր է առաջանում, երբ անհրաժեշտ է պարզել վնասի ծագումը ապօրինի առեւտրային գաղտնիքների առկայության դեպքում:   Մ. Էփշտեյնը կարծում է, որ վնասը նախատեսված է Ռուսաստանի քաղաքացիական օրենսգրքի 139-րդ հոդվածով, այսինքն ՝ պատասխանատվությունն առաջանում է միայն առևտրային գաղտնիքների կամ նոու-հաուի օգտագործման դեպքում, քանի որ առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվություն ստանալը, նույնիսկ անօրինական մեթոդներով, չի նշանակում իրավատիրոջ համար կորուստ: տանում է  Այսպիսով, հիմնական անօրինական գործողությունը առևտրային գաղտնիքների օգտագործումն է [10]:  Նա նաև արտահայտում է նման տեսակետ: Պ.Գավրիլովը, պնդելով, որ ապօրինի միջոցներով առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվություն ստացած անձին հասցված վնասը հանգեցնում է առևտրի գաղտնիքի իրական կրողի արժեքի կորստին, առևտրային գաղտնիքի մյուս գույքին պատճառված վնասին սեփականատերը իրական փոխադրողի ապօրինի տիրապետման արդյունքում:   Դժվար է համաձայնել այս տեսակետի հետ, քանի որ, հաշվի առնելով տեղեկատվության առանձնահատկությունները, հնարավոր չէ պարզել, թե այդ տեղեկատվությունն ապօրինի կերպով ձեռք բերած անձը օգտագործել է այն, թե ոչ:   Բացի այդ, առևտրային գաղտնի տեղեկատվության իրավատերը զրկված է այն եկամտից, որը նա կստանար, եթե անձը տեղեկատվությունը ստանար նրանից:   Թվում է, թե ավելի հիմնավորված է Ա. Պ. Սերգեյի և LA Krikun- ի տեսակետն այն է, որ տեղեկատվության յուրացումը, հետևաբար `ապօրինի ձեռք բերված տեղեկատվության հասույթը միայն մեղմացնում է իրավախախտման իրավունքի խնդիրը` պատճառաբանելով պատճառված վնասի չափը, ինչպես այս դեպքում խախտող հայցվորը `այլ վնասի փոխհատուցման պահանջը: պակաս չէ: այդ շահույթի չափով:  Այսպիսով, նույնիսկ եթե ապօրինի միջոցներով առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվությունը ստացող անձը չի օգտագործել այն, այդպիսի տեղեկատվության իրավատերն արդեն այնքան վնաս է կրել, որ կարող էր փոխհատուցում ստանալ պայմանագրով նախատեսված այդպիսի տեղեկատվության փոխանցման համար: ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ [3] Քրեական օրենսգրքի տասներորդ բաժնում ՝ URL- ում փոփոխություններ կատարելու հայեցակարգ: http: //www.moj.am/storage/files/legal_acts/legal_acts_1656450483731_tasnerord.pdf. Առևտրային գաղտնիք նախաաշխատանքային գործունեության մեջ:   համեմատական ​​[6] Հայրապետյան Ա., «Առևտրային գաղտնիքների հետ կապված առաջացող հարաբերությունների սուբյեկտիվ կազմի առանձնահատկությունները», «Օրինականություն», № 91, 2016, էջ 48-57, URL:  http: //www.prliament.am/myfiles/files/magazine/91.pdf. Հայրապետյան ARUS- ի առևտրի գաղտնի ռեժիմի խախտման պատասխանատվության որոշ որոշ հարցեր Հիմնաբառեր. Առևտրային գաղտնիք, նոու-հաու, պատասխանատվություն, պաշտպանություն, տեղեկատվություն, տեղեկատվություն, քաղաքացիական օրենսգիրք, մեղք: ։

Հոդվածում  ուսումնասիրվում  են  առևտրային  գաղտնիքի  ռեժիմի  խախտման  համար պատասխանատվության հետ կապված որոշ հարցեր, ի մասնավորի` տեսական  խնդիրները,  օրենսդրական  կարգավորման  բացերն  ու  առկա  հակասությունները։
   Ըստ  հեղինակի`  քաղաքացիաիրավական  պատասխանատվությունը  վրա  է  հասնում առևտրային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության հրապարակման, ապօրինի օգտագործման կամ այն ապօրինի մեթոդներով ստանալու համար, և պայմանավորված է նրա իրավատիրոջը պատճառված վնասների հատուցմամբ։
