Տեղեկատվական հեղափոխության հետեւանքով միջազգային մեդիայի ստեղծումն ու օգտագործումը փաստորեն աննախադեպ չափերի մեծ առաջընթաց են արձանագրել հատկապես վերջին տասնյամյակում։
   Այսօր առավել արդիական են դառնում քաղաքական եւ միջազգային կառավարման այնպիսի քաղաքացիական ինստիտուտների դինամիկ գործընթացներ, ինչպիսին մեդիոկրատիան է, որը տարեցտարի մեծացնում է իր հնարավորություններն ու զարգացման տեմպերը, որի արդյունքում այնպիսի միջազգային մեդիահսկաներ, ինչպիսին CNN, BBC, RT, CNBC, Al Jazeera եւ այլն, կարող են ոչ միայն ներազդեցություն ունենալ գլոբալ ժողովրդավարացման գործընթացների վրա, այլ նաեւ որոշակիորեն դերակատարություն ունենալ կերպափոխվող երկրներում՝ հասարակական, քաղաքական, տնտեսական եւ այլ փոխակերպվող իրավիճակներում։
   Սակայն տեղեկատվական հոսքերի ավելացող ծավալները եւ անվերահսկելիությունը մեծացրել են հնարավորությունը՝ «պատվիրատուին» անհրաժեշտ ամենակարեւոր հարցերում ներգործելու հասարակության գիտակցության եւ հասարակական կարծիքի ձեւավորման վրա՝ հետապնդելով քաղաքական, տնտեսական եւ աշխարհաքաղաքական որոշակի նպատակներ։
  Տվյալ համատեքստում հատկապես հրատապ է դառնում վերանայումն այնպիսի հասկացության, ինչպիսին «միջազգային մեդիայի ազդեցությունն է ժողովրդավարության վրա», որը թե՛ անհատական, թե՛ հասարակական գիտակցության վրա ներազդելու հիմնական մեխանիզմներից է։
   Վերջին տարիներին միջազգային հարաբերությունների ոլորտում կարելի է տարաբնույթ հետազոտողների մտահոգությունների ականատես լինել առ այն, որ ԶԼՄ–ներն իրենց հնարավորություններն այնքան են ընդլայնել, որ կարող են ներգործել անգամ գերտերությունների դիվանագիտության եւ արտաքին քաղաքականության վրա։
  Այն նաեւ վերաբերվում է ժամանակակից աշխարհի ամենաթռիչքային զարգացում ունեցող ճյուղերից մեկին՝ համացանցային մեդիային, որը ժողովրդավարության որակապես նոր զարգացման առանցքային հրամայականով է հանդես գալիս {6, էջ 196-204}։
   Մեծ հաշվով իրական ժամանակում աշխատող այս նոր համընդգրկուն ԶԼՄ–ների ազդեցությունը շատ էական է, եթե ոչ պարտադրող։
   Մեծապես լրագրողները, քաղաքական գործիչները եւ գիտնականները ԶԼՄ–ների ներգործությունն արտաքին կամ ներքին քաղաքականության վրա հիմ305ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ նականում գնահատում են որպես պարտադրող։
   Համաձայն ԶԼՄ–ների, PR-ի եւ միջազգային հարաբերությունների մասնագետ Սթիվեն Լիվինգսթոնի՝ ժողովրդավարության վրա միջազգային մեդիայի ներազդեցության տեսակետից կարելի է շեշտադրել երեք կետ. 1) քաղաքական օրակարգի հաստատման մեխանիզմը, 2) ցանկալի քաղաքական նպատակին հասնելուն խոչընդոտելը, 3) քաղաքական որոշումների կայացումն արագացնելը {1}։
   Առաջին կետի էությունն այն է, որ լրատվամիջոցներն իրենք կարող են թելադրել պետությունների արտաքին եւ ներքին գործերի գերատեսչություններին եւ քաղաքականություն իրականացնող անձանց, որոնց գործունեությունը կարեւորել են, իրագործելու որեւէ նպատակ, որը չի բխում այդ երկրի ազգային շահերից (որի պաշտպանն ու խթանողը պետք է լինեն դիվանագետներն ու քաղաքական գործիչները), այլ ձեւավորվել է որեւէ լրատվամիջոցի ազդեցությամբ։
   Սա բավական հակասական կետ է, որի վրա կանգ կառնենք ստորեւ։
   Մյուս կետը ներկայացնում է քաղաքականության եւ որոշումների ընդունման վրա ԶԼՄ-ների արագացնող ներգործությունը։
  Եթե առաջ քաղաքական գործիչների համար բավարար ժամանակ կար ծանրակշիռ որոշումների հանգելու եւ դրանք ընդունելու համար, ապա այսօր տեղեկատվության հասանելիությունը նրանց հարկադրում է տեղի ունեցող իրադարձություներին արձագանքել ամենակարճ ժամկետում։
   ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Ջեյմս Ա. Բեյքերը միջազգային մեդիայի գործոնի՝ իբրեւ ժողովրդավարացման խթանման կարեւորագույն միջոցի վերաբերյալ հետեւյալն է նշում. «Ինչ է անում այդ ներգործությունը՝ այն քաղաքական գործիչներին հարկադրում է քաղաքական դիրքորոշում ընդունել։
   Ես պետք է դա շատ արագ ձեւակերպեմ, քանի որ իրական ժամանակի մեջ եմ։
   Դու ծանրութեթեւ անելու ժամանակ չունես։
   Բացի դրանից, Քո առջեւ ստեղծված են բոլոր հնարավորություններն այդ որոշումները կայացնելու համար, իսկ դա ժողովրդավարության դրեւսորման հիանալի մոտեցում է» {2}։
   Ինչ վերաբերում է միջազգային մեդիայի բացասական գործոնին, կարելի է դրա դրսեւորման երկու ձեւ առանձնացնել։
   Դրանցից առաջինը երկրների եւ հասարակությունների ներքին եւ արտաքին զանգվածների վրա հուզական ազդեցություն է թողնում՝ թե ակնհայտ, թե թաքնված։
  Երկրորդն առնչվում է գաղտնի տեղեկատվությանը, հաճախ՝ ռազմական նշանակության։
   Երկու բաղադրիչներն էլ մեծ վտանգ են պարու306ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ նակում, սակայն դրանք լիովին մրցակցություն ստեղծող եւ օրակարգ ձեւակերպող սկզբունքային գործիքներ են։
   Առաջինը տեղեկատվական-հոգեբանական ազդեցության մեխանիզմ է՝ դրանից բխող բոլոր հետեւանքներով։
   Մյուս կողմից, միջազգային մեդիայի համար տեղեկատվության բաց լինելը եւ իրական ժամանակում աշխատելը կարող են խնդիրներ առաջացնել։
   Դա հնարավոր է, օրինակ, հակաահաբեկչական գործողություն իրականացնելու ընթացքում, երբ օպերատիվ տվյալների բացահայտումը կարող է ձախողել ամբողջ գործողությունը։
   Այս հարցում առավել արմատական է այն հետազոտողների դիրքորոշումը, ովքեր ենթադրում են, թե արտաքին քաղաքականությունը կամ որոշակի դիվանագիտական քայլերը ամբողջությամբ միջազգային մեդիայի ազդեցությունից են բխում։
   Այսպես, ըստ Ջ. Բեյքերի, միջազգային մեդիան է հանգեցրել եզրակացության, թե նախկին Հարավսլավիայի անկումը եւ Բալկանների պատերազմը ճգնաժամ էին։
  «Եվ հեռուստատեսությամբ անընդհատ դա էին լուսաբանում՝ դրանով Քլինթոնի վարչակազմին հարկադրելով դիմել որոշակի քայլերի։
  Նման բան (հեռուստատեսության ուշադրությունը), սակայն, չի եղել Ռուանդայում, որտեղ իրավիճակը շատ ավելի ծանր էր, քան Բալկաններում» {3}։
   Ջ. Բեյքերը դրանից եզրակացնում է, թե արտաքին քաղաքականության շարժիչ ուժերը չպետք է միջազգային ԶԼՄ-ներին ընդառաջ գնան։
   Թեեւ նման մոտեցումն առավել քան ակնհայտ է թվում, այդուհանդերձ, այդտեղ շատ հակասություններ կան։
   Այսպես, Բուշի վարչակազմից մի պաշտոնյա՝ Անդրյու Նացիոսը, որ գլխավորում էր Սոմալիին օգնություն ցուցաբերելու գործողությունը, վիճարկում է ԱՄՆ-ի արտասահմանյան գործողությունների վրա միջազգային մեդիայի ազդեցությունը ժողովրդավարության տարածման եւ հաստատման ուղղությամբ։
   Նա այն կարծիքին է, որ միջազգային մեդիային՝ ի դեմս CNN-ին եւ դրա ազդեցությանը, շատ ավելի է ուշադրություն հատկացվում, քան այն արժանի է՝ որպես բացատրություն այնպիսի երեւույթների, որոնք բխում են Վաշինգտոնի կողմից իրականացրած քաղաքականության գործընթացներից՝ միտված «գլոբալ ժողովրդավարացմանը»։
   Նույն Լիվինգսթոնը հաստատում է, թե չնայած նրան, որ Սոմալիի եւ Աֆղանստանի բնակիչներին շատ մեծ վտանգ էր սպառնում, այդուհանդերձ այդ երկու պետությունների վերաբերյալ ռեպորտաժները Բոսնիայի մասին հաղորդածների միայն 12 տոկոսին են 307ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ հասնում։
   Ակնհայտ է դառնում, որ միջազգային մեդիան բնակչության զանգվածային գիտակցությունը նախապատրաստում է որոշակի քաղաքական գործողության՝ նպատակ ունենալով հասարակության մեջ եւ տարբեր երկրների հասարակություններում չհարուցել դիմադրություն, առավել եւս՝ տագնապ։
   Սրա առնչությամբ ուշագրավ է ԱՄՆ-ի նախկին պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնի հայտարարությունը Սենատի միջազգային գործերի հանձնաժողվի լսումների ժամանակ, որտեղ նա խորհրդարանականներին պարզաբանում էր 2012թ. համար Պետքարտուղարությանը 47 մլրդ դոլարի գումար հատկացնելու անհրաժեշտությունը։
   Ըստ Քլինթոնի՝ համաշխարհային կարծիքի կարեւորագույն պատերազմն ԱՄՆ-ն տանուլ է տալիս, եւ ԶԼՄ-ներն առաջվա պես դիվանագիտության համար հզոր ուժ են, հատկապես, որ դրանք մեծ առաքելություն են իրականացնում գլոբալ ժողովրդավարացման գործում։
   Հատկանշական է, որ միջազգային մամուլն էլ ունի իր մրցակցությունը՝ որքան էլ այն սուբյեկտիվ լինի եւ որքան էլ այն բխի սույն երկրի ազգային շահերից։
   Եվ հաստատակամ է, որ հենց նման մրցակությունն էլ կարող է նպաստել զարգացող եւ զարգացած երկըրներում ժողովրդավարության բարձրացմանն ու զարգացմանը։
   Ռուս հեղինակ Ի.Ա. Նիկոլայչուկի դիտարկմամբ՝ միջազգային մեդիայի ժողովրդավարության բարելավման հաստատման համատեքստում արդար մրցակցային պայմաններում հիմնական հաջողության իրական գրավականը ճիշտ մեդիահաշվարկների եւ մեդիաչափողականության մշակույթի տիրապետումն է, որին հնարավոր է հասնել նույիսկ ոչ այդքան մեծ ֆինանսական ռեսուրսների պայմաններում [5, с.165-168]։
  Սակայն հարկ է նաեւ նշել, որ լրատվության ոլորտում ծախսերի կրճատումը հարկադրում է ծանր գին վճարել, երբ կրճատվում է, օրինակ, BBC-ի հեռարձակումը, բայց զուգահեռաբար ընդարձակվում են ռուսական ու չինական տեղեկատվական ալիքները։
   Այս համատեքստում հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում այնպիսի լրատվամիջոցներ, ինչպիսին Al Jazeera է կամ լատինամերիկյան TeleSUR ալիքը։
   Այս վերջինը կոչված է տարածաշրջանում դառնալու CNN եւ BBC հակակշիռը։
   Իր հերթին Al Jazeera պատկանում է Քաթարի իշխող ընտանիքին եւ աջակցում է արմատական իսլամին։
   Հ. Քլինթոնը նախազգուշացրել է, թե ԱՄՆ-ն համաշխարհային ազդեցության համընդհանուր մրցավազքը տանուլ է տալիս։
   Կասկածելով ամերիկյան ԶԼՄ-ների ազ308ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ դեցությունը նվազելու մասին պետքարտուղարի խոսքերին, ինչը նաեւ ՆԱՏՕ-ի երկրների լրատվամիջոցներին է վերաբերում, այդուհանդերձ հարկավոր է նշել, որ նրա խոսքերը հաստատում են միջազգային մեդիայի ժողովրդավարության բարձրացմանը նպաստող երկրորդ դրույթը, այն է՝ ոչ թե քաղաքականությունն է լրատվության հետեւից գնում, այլ ընդհակառակը, միջազգային հարաբերությունների որոշակի գործող անձանց համար ԶԼՄ-ներն են դառնում աշխարհաքաղաքական, տնտեսական եւ այլ տեսակի շահերի խթանողը։
   Այս համատեքստում հատկապես կարեւոր է նոր ԶԼՄ-ների դերը։
   Դրանք մի կողմից հնարավորություն են ընձեռում մեծացնելու ազդեցության չափը, քանի որ ոչ մի հեռուստաալիք կամ ռադիոալիք, ինչպես նաեւ պարբերական, չեն կարղ հավակնել գրավելու այնքան ընդարձակ լսարան, ինչքան որ այսօր ապահովում են միջազգային մեդիա աշխարհի գերակտիվները՝ սոցիալական ցանցերը՝ ի դեմս «Ֆեյսբուք»-ի կամ «Թուիթեր»-ի, թեպետ առանց իրենց էլ, միջազգային հեռուստատեսության բազմազանությունն ու բազմաքանակությունն արդեն իսկ խոսում են ժողովրդավարության մակարդակի բարձրացման մասին։
  Մյուս կողմից էլ՝ բազմապատիկ մեծանում է տեղեկատվության չափազանցվածությունը, քանի որ դրա տարածման համար միջոցներ կան, իսկ արգելափակելն անհնարին է գլոբալ ժողովրդավարացման պայմաններում։
   Այդ համատեքստում հարկ է նշել, որ Հայաստանի տեղեկատվական դաշտում առկա են արտաքին քաղաքական խաղացողների, ինչպիսիք են ԱՄՆ եւ ՌԴ կառավարությունները, ֆինանսավորմամբ գործող հեռուստաընկերությունների եւ ռադիոընկերությունների մասնակցությունը, ինչպես նաեւ որոշ չափով առցանց տեղեկատվական կայքերի գործունեությունը {4}։
   Այդ առումով, կարելի է հաստատել, որ միջազգային մեդիայի խոշոր խաղացողների մասնակցությունը մեր ինֆոհամակարգում, մի կողմից, միջազգային հարթակներում կարող է հավաստիացնել ՀՀ ժողովրդավարացման գործընթացին հավատարիմ լինելու եւ իրապես քաղաքացիական հասարակության կերտման մասին, մյուս կողմից՝ ոլորտում իրական մրցակցային պայմաններ ստեղծելով՝ կարող է լայն հնարավորություններ տալ բարձրացնելու ժողովրդավարության որակն ու մակարդակը։
   Այդ ամենը հատկանշական է նաեւ նրանով, որ, վաղուց աշխարհում ԶԼՄ գործունեությունը չի սահմանափակվում տվյալ երկրների սահմաններով, մա309ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ լուխային, արբանյակային եւ համացանցային հեռարձակման միջոցներով տեղեկատվական հոսքերը գլոբալացվում են, իսկ լսարանները՝ ձեռք բերում ինքնուրույն դատելու եւ գործելու այլընտրանքային լայն հնարավորություն՝ առաջ մղելով ժողովրդավարական սկզբունքներն ու արժեքները։

Տեղեկատվական դարաշրջանի զարգացման արդի փուլում, երբ ժողովրդավարական բարեփոխումները կրում են բավականին բարդ բնույթ, հատկապես` կերպափոխվող հասարակությունների համար, որտեղ գերակայում են տրոհված եւ անհավասարաչափ տեղեկատվական հոսքերը եւ ապատեղեկատվության սպառնալիքների բավականին մեծ վտանգը, առավելագույնս կարեւորվում է տեղեկատվական համակարգի կայացման ու անվտանգության հիմնախնդիրը հասարակության ժողովրդավարական համախմբման կայացման գործում։
  Արդյունքում` տեղեկատվական տարածության եւ նոր տեղեկատվահաղորդակցային տեխնոլոգիաների ազդեցությունը հասարակության վրա էապես մեծանում է` զգալիորեն գերազանցելով իր տեսական գիտակցության գործընթացը։
  Այդ իմաստով` հատուկ կարեւորություն են ստանում, հատկապես` միջազգային մեդիայի խաղացողները, որոնք իրապես առաջնահերթային դերակատարում ունեն ժողովրդավարության որակի կայացման եւ ժողովրդավարության բարձրացման գործում։
  Հենց այդ համատեքստում մեծ կարեւորություն ունի նաեւ Հայաստանի կյանքում միջազգային մեդիայի մասնակցությունն ու գործունեությունը։
  Ներկայացվող խնդրի բազմաչափությամբ էլ պայմանավորված՝ սույն աշխատանքի շրջանակներում առաջ են քաշվում եւ դիտարկվում են միջազգային մեդիայի խնդիրները ժամանակակից աշխարհում՝ հիմնվելով դրանց տեսագործնական դրույթների ուսումնասիրությունների հիմնավորումների եւ վերլուծությունների վրա՝ փորձելով համեմատականներ անցկացնել հայաստանյան իրականության օրինաչափությունների եւ դրանց պարզաբանումների հետ։
