Պատերազմների, բախումների, տարբեր տեսակի բախումների, բախումների պատմության ուսումնասիրությունը միշտ եղել է 576 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ և, հավանաբար, դեռևս կարևոր թեման է ամեն տեսակի գիտնականների համար, քանի որ պատերազմները, բախումները, բախումները, ցավոք, միշտ ուղեկցել և ուղեկցում են մարդուն: հասարակությունը ՝ պատճառելով հսկայական նյութական և մարդկային կորուստներ, ավերածություններ, այդպիսով խոչընդոտելով դրա բնականոն զարգացմանը ՝ խաթարելով բնության կողմից իրեն տրված ստեղծագործական առաքելության իրականացումը:   Հետևաբար, պատահական չէր, որ հետազոտությունները, ուսումնասիրությունները, այդ խնդիրների քաղաքական լուծման խնդիրները, հակամարտությունները, պատերազմները և դրանց լուծումը շատ հետազոտողների համար համարվել և համարվում են կարևոր ոլորտ, կարևոր խնդիր, քանի որ առանց նրանց պատմության գիտական ​​ուսումնասիրության: , հնարավոր է. Չի կարելի տեսնել, թե ինչ միջոցներ և հնարքներ են անհրաժեշտ մարդկության առջև ծառացած այս դժվարին խնդիրը լուծելու և ներդաշնակության և խաղաղության հասնելու համար ամեն ինչ անելու համար:  Ուստի պատահական չէ, որ քննարկվող թեմայի շուրջ շատ գիտական ​​գրականություն ու ուսումնասիրություններ կան, ինչը հասկանալի է և բնական, քանի որ, ինչպես ասացինք, մարդկությունն այս երեւույթի հետ գործ ունի գրեթե ամեն օր:  Այս ուսումնասիրությունները քննարկում և վերլուծում են այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են պատերազմների, հակամարտությունների, հակամարտությունների օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառները, դրանց կարգավորման մեխանիզմները, խաղաղության հաստատման ուղիները, հնարավորություններն ու միջոցները:  Քննարկվող թեմայի հիմնական աշխատանքների մեջ առանձնահատուկ կարևոր է խմբագիրներ Սանդրա Չալդելինի, Դանիել Դրակմանի և Լարիսա Ֆասթի «Հակամարտությունը» [1] ծավալուն աշխատանքը, որում հեղինակները վերլուծում են այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են հակամարտությունների տեսակները և դրանց ազդեցությունը: տարբեր կարգի, բնույթի գործոնները, դրանց դրսեւորումները, լուծման ուղիները և հնարավորությունները:  577 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ Աշխատանքի ամենակարևոր արժանիքներից մեկն այն է, որ հեղինակները բավարարված չեն եղել միայն հակամարտության քանակի, պատմության, պատճառների և այլ գործոնների ներկայացմամբ, այլ նաև փորձել են դրանց լուծման հնարավորություններ ընձեռել ՝ բանակցություններից մինչև տարատեսակ միջնորդություններ և այլ տեսակի ջանքեր: Խաղաղության հասնելու համար, հաշտեցում, որը, ցավոք, դեռ շատ է ներկա աշխարհում:  Հետաքրքիր է նաև ՄԱԿ-ի Կանանց զարգացման հիմնադրամի կողմից հրատարակված Հակամարտությունների ուսումնասիրությունը, գենդերը և խաղաղության կառուցումը [2]:  Հարցեր, ինչպիսիք են սոցիոլոգիայի և հոգեբանության մեջ կոնֆլիկտի հիմնական հասկացությունները, կոնֆլիկտի տիպաբանությունը, դրա տիպի առանձնահատկությունները, կառուցվածքը, դինամիկան, հասարակության գենդերային մշակույթը, հայրապետությունը որպես ժամանակակից հասարակության գերիշխող մոդելը, հաշտեցման հայեցակարգում կանանց հիմնական ռազմավարությունը , բաղադրիչները և այլն:  Հայտնի քաղաքագետ Ֆրենսիս Ֆուկույաման նույն հարցերին է մոտենում այլ դիրքերից: Նա հրատարակեց «Պատմությունների վերջը» հոդվածը «Ազգային հետաքրքրություն» ամսագրում, ապա, հիմնվելով դրանում տեղ գտած գաղափարների ու հարցերի վրա, հրատարակեց էլ ավելի ծավալուն աշխատություն ՝ «Պատմությունների վերջը և վերջին մարդը», որը վաղուց հայտնի է համաշխարհային հանրությանը:   [3] Դրանում նա ներկայացնում է հատկապես 20-րդ դարի պատերազմի և խաղաղության խնդիրները, անզիջում պայքարը տարբեր համակարգերի, գաղափարախոսությունների, անթիվ պատերազմների դեմ և այլն:  Այնուամենայնիվ, հեղինակի հիմնական խնդիրը տանում է մեկ հիմնական նպատակի `ցույց տալ, որ սառը պատերազմի ավարտից հետո, Բեռլինի պատը, սոցիալիստական ​​համակարգի փլուզումից հետո, աշխարհում տեղի ունեցավ վերաբաշխման և փոփոխությունների շարժ: երբեք չի տեսել:   Սա ասելիս նա պահում կամ փայփայում է այն միտքը, որ մարդկությունը մտել է նոր դարաշրջան ՝ խաղաղության և կայունության դարաշրջան:  578 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ Սակայն հետագա պատմական իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ նման եզրակացությունն ու սպասելիքները շատ իրատեսական չեն, քանի որ ուժերի հավասարակշռության փոփոխությունից հետո սկսվեց հակամարտության նոր շրջան, որի վերլուծությունը նվիրված է հայտնի ամերիկացի աշխարհաքաղաքագետի 1993 թ. Սեմյուել Հանթինգթոն. Նրա կողմից հրատարակված «Քաղաքակրթությունների բախում» ուսումնասիրությունը, որում նա առաջ է քաշում այն ​​միտքը, որ այժմ մարդկությունը բախվում է քաղաքակրթությունների բախման խնդրի հետ, ինչը բավականին վտանգ է ներկայացնում մարդկության բնականոն և խաղաղ զարգացման համար:   [4, էջ 33-46], [էջ 5,12-19] Բավական է նշել, - գրում է Հանթինգթոնը, - 1990-ականներ: Տասնյակ բախումներ, պատերազմներ և տարբեր մասշտաբի բախումներ արդեն տեղի էին ունենում աշխարհի մի շարք երկրներում:  Օրինակ ՝ 1989 թ.-ին աշխարհի 32 տարածաշրջաններում 1995 թ.-ին տեղի ունեցավ 36 բախում: 30 զինված բախում աշխարհի 25 երկրներում, 27 բախում 1999 թ. Եվ այլն:   [6, էջ 187] Դժբախտաբար, այս միտումը դեռևս շարունակվում է, անկախ նրանից, թե որքան ջանք են գործադրում միջազգային կազմակերպությունները ՝ ՄԱԿ-ից մինչև այլ կազմակերպություններ, դրանք կարգավորելու, դրանք քաղաքական ճանապարհով լուծելու համար:  Ասենք նաև, որ հայաստանյան գիտական ​​շրջանակներում կան շատ ուսումնասիրություններ նման հարցերի վերաբերյալ, ինչը հասկանալի է, քանի որ հայ ժողովուրդը նույնպես բախվել է դարերի ընթացքում և, ցավոք, դեռ բախվում է չլուծված, կամ ավելի շուտ անարդար լուծված տարբեր կատեգորիաների անցյալի հարցերով:   Հետևաբար, դժվար չէ ենթադրել, որ հայ հեղինակները, հետազոտողները տարատեսակ ուսումնասիրություններ են կատարել և շարունակում են ցույց տալ հակամարտությունները, սպառնալիքները, որոնց բախվում է մեր ժողովուրդը ամեն օր և ամեն ինչ անում են արտաքին աշխարհի կողմից մեզ վրա պարտադրված առկա բախումները մեր երկիր բերելու համար: Ժողովուրդ. կանխարգելիչ և քաղաքական ճանապարհով լուծել սպառնացող վտանգները:  Այդ հետազոտությունների մեջ առանձնանում է Հայկ Ս. Քոթանջյանի վարած ուսումնասիրությունները:  [7] [8] Հեղինակն իր հետաքրքիր և լայնածավալ աշխատություններում աշխատել է համայն հայության համար կենսական նշանակություն ունեցող հարցերի շուրջ, ինչպիսիք են մեր երկրի անվտանգությունը, համայն հայությունը, դրա կայուն զարգացումը և Լեռնային արաբաղի արդարացի լուծումը: -Kարաբաղյան հակամարտություն:  Հայկ Ս. Քոթանջյանի աշխատանքները գրված են հսկայական փաստական ​​նյութերի հիման վրա, իսկ մեկնաբանությունները կատարվում են միջազգային մասշտաբով ընդունված մոտեցումներից և սկզբունքներից:  Հետաքրքիր է նաև Մ. Աղաջանյանի, Է. Ասատրյանի, Ս. Մինասյանի կողմից հրատարակված «Ադրբեջանը ընդդեմ ofարաբաղի ժողովրդի»: Ագրեսիայի իրավական և քաղաքական հետևանքները և դրանց ազդեցությունը տարածաշրջանային անվտանգության հեռանկարների վրա »[9], որում հեղինակները ընթերցողների լայն շրջանակին ներկայացրին Լեռնային արաբաղի (Արցախի) մասին պատմական ճշմարտությունը ՝ հիմնված հարուստ և հավաստի փաստերի վրա, ինչպես նաև ցույց տվեցին, որ սովետական ​​իշխանությունները 1921 թ. կայացրին անարդար որոշումներ: 1921 թ.-ի մարտի 16-ին Նախիջևանը և Լեռնային արաբաղը `Մոսկվայի պատմական հայկական տարածքները (1945 թ. Հոկտեմբերի 13-ին Կարսում, իսկ Կովկասյան բյուրոն` հուլիսի 5-ին) քաղաքական նկատառումներով տրվեցին Ադրբեջանի Խորհրդային Հանրապետությանը, որի հետ հայ մարդիկ ՝ Արցախը, չկարողացան հաշտվել: Վաղ թե ուշ դա պետք է հանգեցներ հայ ժողովրդի պայքարին հանուն ազատագրման և անկախության:  Առանց հեղինակների կողմից կատարված ուսումնասիրության մանրամասների մեջ մտնելու, հեղինակները աշխարհին և համաշխարհային հանրությանը ներկայացրեցին հայ ժողովրդի դեմ Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից իրականացվող տասնամյակներ տևած հակահայկական քաղաքականությունը, էթնիկական զտումները, ցեղասպան գործողությունները և այլն: , և դեռ մեկ նպատակ ունեն ՝ վերացնել հայկական տարրը: հայ ժողովրդին և յուրացնել նրա տարածքները, իրականացնել պանթուրքիզմի քաղաքականությունը, որը մշակվել է վաղուց և այսօր ավելի բացահայտ է դրսևորվում:   Նման օգտակար հետազոտական ​​աշխատանքներ իրականացնելիս հեղինակները հետապնդել են նաև մեկ այլ հումանիտար նպատակ ՝ ներկայացնել աշխատանքը ՄԱԿ-ի, ԵԱՀԿ-ի, ՆԱՏՕ-ի, ԱՊՀ-ի, ԵՄ-ի տարբեր կառույցներին, բոլոր նրանց, ովքեր ներգրավված են Լեռնային արաբաղի (Արցախի) հակամարտության կարգավորման գործընթացում: 580 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ ամեն ինչ անել, որպեսզի կատարվի Լ ren հիմնախնդիրը քաղաքական ճանապարհով լուծելու միջազգային ճանաչում ունեցող առաքելությունը:  Իհարկե, այդպիսի աշխատանքը, դրանում արված առաջարկները, չափազանց օգտակար են ոչ միայն հայ ժողովրդի, համաշխարհային հանրության ուշադրությունը Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության կարգավորման տեսանկյունից գրավելու, այլ նաև երկակի ստանդարտներից հրաժարվելու համար: հաճախ օգտագործվում է բազմաթիվ և անթիվ նմանատիպ հակամարտությունների լուծման համար: Նույն սկզբունքների վրա հիմնված միջազգայնորեն ընդունված քաղաքականություն, որը նույնպես ցանկություն ունի օգտվել պատմությունից:  Տիգրան Թորսյանի «Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտության կարգավորումը միջազգային իրավունքի շրջանակներում» ծայրաստիճան օգտակար և հետաքրքիր մենագրությունը վերաբերում է նաև հակամարտությունների կարգավորման խնդիրներին:  [10] Եվ որքան հեղինակը նվիրեց Լեռնային -արաբաղի հակամարտության պատմությանը, այն նաև առանձնացրեց և կարևոր տեղ հատկացրեց հակամարտությունների լուծման միջազգային իրավական հիմքին, դրա կարգավորման խնդիրներին, միջազգային ոչ կառավարական գործունեության համար: կազմակերպություններ և հակամարտությունների համեմատական ​​վերլուծություն: Կոսովոյի հակամարտությունները, Կոսովոյի հարցում երկակի ստանդարտի կիրառումը և այլն:  Նույն խնդիրները Տիգրան Թորոսյանը քննարկել է մեկ այլ աշխատությունում ՝ «Հարավային Կովկասը օգոստոսյան պատերազմից հետո.   Լեռնային Karabakhարաբաղի հակամարտություն, հայ-թուրքական հարաբերություններ »:   [11] Նույնքան հետաքրքիր է այս հոդվածի համահեղինակներից Հենրիկ Աբրահամյանի ՝ «Հայաստանի անկախության հասարակական-քաղաքական նախադրյալները և դրա հիմնադրման սկիզբը (1956 թ. Փետրվար-1991 թ. Սեպտեմբեր)» լայնածավալ աշխատանքը:  [12] 581 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ Աշխատանքում հանգամանորեն քննարկվել են Արցախյան շարժման պատմությունը, դրա օբյեկտիվ պատճառները, հակամարտության կարգավորման ուղիները, համաշխարհային հանրության միջազգային արձագանքները և անկախության համար մղվող պայքարի այլ մանրամասներ և այլն:  Ստեղծագործությունը գրվել է բազմաթիվ արխիվային նյութերի, փաստաթղթերի հիման վրա և ծայրաստիճան օգտակար է հակամարտությունների լուծման մեջ ներգրավված անձանց և հասարակության լայն զանգվածների համար:  Քննարկվող թեմայի շուրջ աշխատանքների շարքում է Արմեն Սարգսյանի «Հայատյացությունը Ադրբեջանում. Վրդովմունքի և ավտորիտարիզմի խաչմերուկում »[13], որտեղ հեղինակը, հիմնվելով բազմաթիվ փաստերի վրա, ներկայացրել է Ադրբեջանի իշխանությունների հակահայկական քաղաքականությունը, այդ քաղաքականության հիմքերը, պատճառները, ժառանգականությունը ՝ տարբեր հակահայկականության պետական ​​հիմքերից կրթության քարոզչության մեթոդները: Ամենօրյա քաղաքականություն, հայերի նկատմամբ ատելության քարոզ, թշնամու կերպար ձեւավորելու համար:  Հետաքրքիր է նաև Հայկ Դեմոյանի «Karabakhարաբաղյան հակամարտությունը և թյուրքական գործոնը» աշխատանքը, որը հարուստ է փաստական ​​նյութերով, որտեղ հեղինակը ցույց է տվել, թե ինչպես է Թուրքիան գտնվում տասնամյակներ շարունակ Ադրբեջանում, անկախ նրանից ՝ դա Մուսավաթ է, սովետական, թե հետխորհրդային Սովետական ​​՝ հեռահար նպատակներով: Թուրքիան միշտ էլ ամեն տեսակի օգնություն է ցուցաբերել Ադրբեջանին ՝ հակահայկական, հակահայկական քաղաքականություն վարելու համար, որի նպատակը Ադրբեջանը հայերից մաքրելու, հայերից զրկելու և հայերից վերացնելու քաղաքականությունն է, ինչը ավելի բացահայտ է: դրսեւորվել է այսօր:   Հեղինակը հաստատում է իր բոլոր եզրակացությունները հարուստ փաստական ​​նյութերի հիման վրա:  Այն նվիրված է Արցախյան հիմնախնդրի հիմնախնդիրների պատմությանը և Սուրեն waysոլյանի «Լեռնային Karabakhարաբաղ.   Խնդիրներ և հակամարտություններ »:   [14] 582 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ Հեղինակ ՝ բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, 1990-1995թթ. ՀՀ Գերագույն խորհրդի (Ազգային ժողով) անդամ, Լեռնային Karabakhարաբաղի հարցով հատուկ հանձնաժողովի քարտուղար, հարցը լուծելու համար ստեղծված հայկական պատվիրակության անդամ Սուրեն olոլյանը, ով շատ լավ գիտեր հարցի բոլոր մանրամասները, ներկայացրեց ընթերցողներ ՝ ուշագրավ, հարուստ արխիվային փաստերով: Ստեղծագործություն, որը հիմնված է արցախյան շարժման պատճառների վրա, ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ավելի խորը պատկերացում կազմել հարցի իրական պատմության մասին և ճիշտ եզրակացություններ անել:  Հետաքրքիր է նաեւ հայտնի արեւելագետ, պատմաբան Նիկոլայ Հովհաննիսյանի «Հակամարտություն. Բեմեր, ներկայացումներ, տարբեր լուծումներ» աշխատանքը:   [15] Հեղինակի կողմից այդպիսի աշխատություն գրելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նրանով, որ նա 1995 թ. Նրան հրավիրել էր Մերիլենդի համալսարանի միջազգային զարգացման և հակամարտությունների կառավարման կենտրոնը (երկուսը ՝ Ադրբեջանից և Georgiaորջիայից, յուրաքանչյուրը մեկից Աբխազիա, Հարավային Օսիա և Մոսկվա) մասնակցելու «Անդրկովկասում հակամարտությունների խաղաղության կամուրջների կառուցման գործընկերներ» նախագծին:  Եվ քանի որ Նիկոլայ Հովհաննիսյանը նաև «Հակամարտությունների կարգավորման հայկական կենտրոնի» ղեկավարն էր, նրա մասնակցությունը նպատակ ուներ ներկայացնել հայկական կողմի դիրքորոշումը հայ ժողովրդին հուզող այս կարևոր խնդրի վերաբերյալ, լսել և ծանոթանալ այդ դիրքորոշմանը: այլ մասնակիցների, հատկապես ադրբեջանական կողմի: որը, բնականաբար, տարբերվում էր ոչ միայն հայկական կողմի ներկայացրած տեսակետից, այլև բավականին հեռու էր հավաքույթի գլխավոր խորհրդի կարգախոսից, որի հիմնական իմաստն էր ՝ խնդրի լուծմանը մոտենալ հանդուրժողականության դիրքերից (հանդուրժողականություն), միմյանց լսելը:  Ելնելով դրանից ՝ հայկական կողմը հանդիպման մասնակիցներին ներկայացրեց իրենց դիրքորոշումը, որը հանգեցրեց 583 ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ միջազգային նորմով ընդունված ազգերի ինքնորոշման սկզբունքի և պատմական ճշմարտության վերականգնման:  Անկասկած, Ն.Հովհաննիսյանի առաքելությունը Մերիլենդ նահանգի միջազգային իրադարձություն `քննարկելու միջազգային զարգացումը և հակամարտությունների լուծումը, արդյունավետ է նրանով, որ նա օգտագործեց առիթը մեկ անգամ ևս Լեռնային Karabakhարաբաղի հիմնախնդիրը միջազգային հանրությանը ներկայացնելու, հայ ժողովրդի և բոլորի պատրաստակամությունը: Հայերը դա լուծելու համար: քաղաքական ճանապարհով:  Նշենք նաև, որ ԱՄՆ Մերիլենդ նահանգի համալսարանի կողմից կազմակերպված վերոնշյալ միջոցառման նյութերը, տարբեր հեղինակների զեկույցներն ու կարծիքները տպագրվել են առանձին գրքում [16], ինչը ձեզ ավելի համոզված է տարբերությունների մեջ: , մոտեցումներ, կարծիքներ և ավելին: Այս խնդիրը լուծելու միջոց կա, որն այսօր անհանգստացնում է աշխարհին:   Բայց անկախ այդ ամենից, դուք ավելի համոզված եք, որ հակամարտությունների լուծման միակ ճիշտ, նախընտրելի միջոցը երկխոսությունն է, փոխհամաձայնության գալը և ոչ թե առճակատումը և ռազմական բախումը:  Քննարկվող թեմայի շուրջ աշխատությունների թվում են նաև «Պատերազմ XX դար» [17] Կալաշնիկով Մաքսիմ «XXI արյունոտ դար. Катастрофа неизбежна» [18], որում հեղինակները ներկայացնում են XX և XXI դարերում մղված և մղված պատերազմները, դրանց պատճառած աղետները, մարդկային անսահման կորուստները և այլ զրկանքներ:  Բավական արդիական և կարևոր է նաև Դ.Ն. Բարիշնիկովի «Հակամարտությունները և խաղաղության քաղաքականությունը», որտեղ հեղինակը քննարկում է այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են պատմության և խաղաղության հիմնախնդիրները հասարակական-քաղաքական մտքում, հակամարտությունների ուսումնասիրության սոցիոլոգիական հիմքեր, հակամարտությունների մասին միջազգային իրավունք, միջազգային կարգավորում խաղաղության կարգավորման վերաբերյալ: վեճերի, անվտանգության, հումանիտար իրավունքի և այլնի մասին:   Հեղինակը կարևորեց 584 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ, ինչպիսիք են քաղաքական բախումները, սառը պատերազմի խնդիրները, միջազգային ահաբեկչությունը, որոնցով ներկայիս աշխարհն այդքան լի է և այլն:  Հետաքրքիր է նաև, որ հեղինակը բավարարված չէր միայն կոնֆլիկտների տեսական մեկնաբանություններով, բայց կոնկրետ օրինակներով ցույց տվեց ներկայիս համաշխարհային հակամարտությունների իրողությունը, ինչը մեծ սպառնալիք է մարդկային հասարակության, նրա ներկա և ապագա սերնդի համար, որի ճնշումը ոչ թե որևէ երկրի մենաշնորհ, այլ ամբողջը: Դա մարդկության խնդիրն է, որի մի մասը, առանց մեծամտության, մեր ժողովրդի կարևոր, արժեքավոր մասն է, որը, ցավոք, շատ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով, ինչպես շատ այլ ժողովուրդներ , հայտնվում է հակամարտությունների ճիրաններում, հատկապես բախվում է այնպիսի խնդրի լուծմանը, ինչպիսին է հայտնի Լեռնային Karabakhարաբաղը (Արցախ): ) կարգավորման խնդիրն է և այլն:  Հատկանշական է նաև Բոգդանովիչը, ԽՍՀՄ տիրակալ Մանաչինսկի Ա.Յ.-ն »[19] Այս աշխատանքի առանձնահատկությունն այն է, որ հեղինակները փորձել են տասնամյակներ ապրել կողք կողքի` Խորհրդային Միության փլուզումից և նորանկախ պետությունների առաջացումից հետո: , բայց միմյանց միջեւ արդեն ծագած բազմաթիվ բախումներ, փոքր ու մեծ մասշտաբի պատերազմներ, որոնց մի զգալի մասը, որին մենք նույնպես անդրադարձանք, դեռ շարունակվում են:  Հեղինակները իրավացիորեն նշում են, որ սառը պատերազմի ավարտից հետո աշխարհն այժմ ներքաշված է մի շարք բախումների և չհայտարարված պատերազմների մեջ:   Եվ այս նկատառումներից ելնելով ՝ հեղինակները փորձել են վերլուծել հետխորհրդային շրջանի բախումները, որոնք, ցավոք, դեռ շարունակվում են մինչ օրս:  Տեսական նյութից բացի, աշխատությունը լուծում է այնպիսի հակամարտություններ և պատերազմներ, ինչպիսիք են չեչենները, Օսեթիան-Ինգուշը, վրաց-Աբխազիան, վրաց-հարավային օսիան, Karabakhարաբաղը և այլ հակամարտություններ Մերձդնեստրի, Crimeanրիմի և Կովկասի շրջաններում:  Բնականաբար, հեղինակները պետք է որևէ կարևոր տեղ հատկացնեին հատկապես theրիմի խնդրին ՝ Ուկրաինայի Հանրապետության ռազմական անվտանգության խնդրին:   Եվ ընդհանրապես պատերազմների պատճառած սարսափը ցույց տալու համար հեղինակները բերում են բազմաթիվ փաստեր պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններից և հատկապես ներկայացնում 20-րդ դարում և դրան հաջորդած պատերազմների, մարդկությանը հասցված կորուստների և ավերածությունների բազմաթիվ օրինակներ:  Հետաքրքիր է նշել, որ մարդկության պատմության վերջին 3400 տարվա ընթացքում միայն 250-ն է եղել խաղաղ տարի, ինչը նշանակում է, որ պատերազմները դարձել են մարդկանց միջև սովորական իրադարձություն:   Պատահական չէ, որ 200 տարի առաջ գերմանացի հայտնի ռազմական փորձագետ Կառլ ֆոն Կլաուզեւիցն ասաց, որ պատերազմը հակված է դիմել ծայրահեղ միջոցների, ծայրահեղ քայլերի:   [18, էջ 34,36] Դրա հիման վրա ասենք նաև, որ այս եզրակացությունն առավել ակնհայտ էր 20-րդ դարում, որը թեև համարվում էր մարդկային քաղաքակրթության գուցե ամենաբարձր, ամենազարգացած շրջանը, բայց նաև մեկն էր եթե ոչ ՝ ամենաարյունալի ժամանակաշրջանները. ամենաարյունալին, որն իր բարբարոսությամբ գերազանցում է բոլոր ժամանակները:  Բավական է ասել, որ 20-րդ դարում տեղի ունեցան երկու համաշխարհային պատերազմներ ՝ պատճառելով տասնյակ միլիոնավոր զոհեր, ավերածություններ, զրկանքներ և այլն:  Ինձ անհանգստացնող մեկ այլ խնդիր է այն, որ քաղաքացիական զոհերի տեսակարար կշիռը ընթացիկ պատերազմներում բավականին մեծ է:   Օրինակ, եթե Առաջին աշխարհամարտում քաղաքացիական բնակչությունը կազմում էր ընդհանուր զոհերի 5% -ը, ապա Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այդ ցուցանիշը կազմում էր 60-66%, Կորեական պատերազմում (1953-1955) ՝ 84%, Վիետնամի պատերազմում ( 1964-1973): մոտ 90%, իսկ 20-րդ դարի վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում, այսինքն ՝ 586 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ, 1980-90, 80-90%, ինչը նշանակում է, որ ապագայում թվում է, որ պատերազմի և խաղաղության սահմանները աստիճանաբար կջնջվեն, հատկապես հիմա, երբ միջազգայինը Գործնականում գրեթե չկա փաստ, որ մի պետություն մյուսին պաշտոնապես պատերազմ հայտարարի:   [19] Եվ եթե վերը նշվածին ավելացնենք այն փաստը, որ ներկա աշխարհում ավելի շատ քաղաքացիական պատերազմներ և բախումներ են հրահրվում, պատկերն ավելի ամբողջական կլինի, ինչը նշանակում է, որ մարդկությունն այսօր, առօրյա կյանքին զուգահեռ, բախվում է պատերազմների, ահաբեկչության և ամեն օր տարատեսակ բախումներ: հետ:  Հետևաբար, ռազմական բախում ասելով `մենք հասկանում ենք հասարակական-քաղաքական խմբերի (սոցիալական խումբ, հասարակություն, պետություն) ռազմական ուժի բախում:  Հարկ է նշել նաև, որ քննարկվող հարցի մյուս առանձնահատկությունն այն է, որ ժամանակակից պայմաններում ռազմական բախումները միշտ չէ, որ կարող են ունենալ ռազմական բնույթ:  Ինչպես գրում են վերը նշված աշխատանքի հեղինակները, Վ.Յու. Բոգդանովիչը և մյուսները, այսօր ռազմական, զինված պայքարը ոչ թե մեկ պետության կողմից այլ տարածքների գրավման և օկուպացիայի մասին է, այլ նրա տնտեսական և քաղաքական դիրքերը ուժեղացնելու, մյուսներին համաշխարհային տնտեսական հիերարխիայից դուրս մղելու, դրա ազդեցությունը մեծացնելու և այլնի:   [18, էջ. 41] Խոսելով միևնույն հարցերի ՝ պատերազմների, հակամարտությունների և այլ նմանատիպ հարցերի մասին, Մ. Լեբեդևան իր «Խաղաղության քաղաքականություն» աշխատության մեջ [6] անդրադառնում է նաև հակամարտությունների խնդրին ՝ նշելով, որ սառը պատերազմի ավարտից հետո աշխարհը կարծես և երկար ժամանակաշրջան մտան առանց հակամարտությունների, բայց, ցավոք, դրանք իրականում սկսեցին նոր բնույթ ստանալ, հատկապես զարգացող երկրներում, Հարավսլավիայում, նախկին Խորհրդային Միության հանրապետություններում:   Բավական է ասել, որ 1990-ականներին: Հետխորհրդային տարածաշրջանում տեղի է ունեցել 170 բախում, որից 30-ը `587 ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԻ, իսկ 10-ում, ինչպես նշում է հեղինակը, գործն իրականացել է:   [6, էջ. 187] Այստեղ տեղին է ասել, որ հեղինակը վերցրեց շատ մեղմ, եթե ոչ մակերեսային և անտեսեց հետխորհրդային հակամարտությունները, որոնք որոշ տեղերում վերաճեցին ուղղակի ռազմական գործողությունների ՝ խլելով տասնյակ հազարավոր կյանքեր, հարյուր հազարավոր միգրանտներ և ավերածություն որը եւս մեկ ուսումնական նյութ է:  Ինչ վերաբերում է հակամարտող երկրների, ավելի ճիշտ միջազգային հանրության կողմից արյունահեղությունը դադարեցնելու, վերոհիշյալ հակամարտությունները եզրափակելու, արյունահեղությունը դադարեցնելու, հաշտեցում կնքելու միջոց գտնելու քայլերին, ապա պետք է ասել, որ բոլոր կողմերը ձախողվեցին այդպես անել: Անկախ նրանից, թե որքանով են ՄԱԿ-ը և ԵԱՀԿ-ն անդրադարձել այս հարցերին, շատ որոշումներ կայացրել, բայց համարյա շոշափելի և արդյունավետ քայլեր չեն ձեռնարկել, որքան էլ դրանք ստեղծվել են հենց այդ նպատակով ՝ կանխել, մերժել, հրապարակային տեսակետ, օգտագործել ավելի արդյունավետ լծակներ ՝ նման հակամարտությունները կանխելու, լուծելու և արդարացիորեն լուծելու համար:  , ։

Հոդվածը նվիրված է ժամանակակից աշխարհի հակամարտությունների առաջացման պատճառների, ինչպես նաեւ դրանց կարգավորման վերլուծությանն ու գնահատմանը։
  Թեման անչափ ընդարձակ է եւ ընդգրկուն է։
  Այն կրում է համապարփակ բնույթ եւ ունի խորը արմատներ։
  Տարաձայնությունները եւ հակամարտությունները միշտ էլ ուղեկցել են մարդկությանը եւ դարձել մարդկային հասարակության զարգացման անբաժանելի մաս։
  Առանց չափազանցության, իրողություն է այն փաստը, որ գործնականում մարդկանց բոլոր սերունդները եղել են պատերազմների վկա եւ շատերը նույնիսկ դրանց մասնակիցը։
  Իսկ դա անխուսափելիորեն հանգեցրել է ավերածությունների անհաշիվ մարդկային եւ նյութական կորուստների։
  Հոդվածի նպատակն է բնութագրել ժամանակակից աշխարհում հակամարտությունների առաջացման շարժառիթները, ներկայացնել դրանց լուծման եւ կարգավորման ուղիները։
