ՄԻԼԻՄԵՏՐԱԿԱՆ ԵՎ ԴԵՑԻՄԵՏՐԱԿԱՆ ԱԼԻՔՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ C.GUILLIERMONDII НП-4 ԽՄՈՐԱՍՆԿԵՐՈՒՄ ԱԴԵՆԻՆԱՅԻՆ ԵՎ ԳՈՒԱՆԻՆԱՅԻՆՄԻԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵԶԱՄԻՆԱՑՄԱՆ ՎՐԱՎերջին  տարիներին  միկրոալիքային  ճառագայթումը,  որը  ոչ  իոնացնող  էլեկտրամագնիսական ճառագայթման տարատեսակ է, բջջային հաղորդակցման նպատակով  լայնորեն  օգտագործվում  է  տարբեր  ոլորտներում՝  բժշկության  մեջ,  սննդիտեխնոլոգիայում։
  Բջջային հեռախոսների օգտագործումն աճում է երկրաչափականպրոգրեսիայով, և օրեցօր ավելանում է այս սարքերից արձակած գերբարձր հաճախականության միկրոալիքային ճառագայթման ազդեցությունը մարդու առողջությանվրա,  որի  հետևանքով  հասարակության  շրջանում  մարդու  առողջությանը  սպառնացող վտանգների հետևանքով ստեղծվում է տագնապային տրամադրություն [1]։
 Կենցաղային սարքերի, ինչպես նաև կլինիկական ախտորոշման և թերապիայիհամար օգտագործվող միլիմետրական և դեցիմետրական տիրույթի ալիքներ օգտագործող  բժշկական  սարքավորումների  զարգացումը  մեծ  հետաքրքրություն  է  առաջացրել՝  մեծապես  խթանելով  միկրոալիքային  ճառագայթահարմանն  ու  կենդանինյութի փոխազդեցությանը նվիրված հետազոտությունների իրականացմանը։
  Հայտնի է միկրոալիքային ճառագայթահարման ազդեցության 2 տիպ՝ ջերմային և ոչ ջերմային [2]։
  Ջերմային ազդեցությունները կապված են ջրային միջավայրի կամ բարդօրգանական միացությունների կողմից միկրոալիքային էներգիայի կլանման արդյունքում առաջացած ջերմության հետ [3]։
  Ոչ ջերմային ազդեցությունները կենսաբանական համակարգերում տեղի ունեցող չափելի փոփոխություններ են, որոնք կարող ենկապված լինել առողջության վրա վնասակար ազդեցությունների հետ։
  Ցույց է տրվել,որ ցածր ուժգնության միկրոալիքները կարող են ազդել ֆերմենտների ակտիվությանվրա։
  Սակայն շատ քիչ տեղեկություններ են հայտնի ոչ ջերմային ազդեցություններիմոլեկուլային մեխանիզմների մասին։
  Հիպոթեզներից մեկն այն է, որ ցածր ուժգնության միկրոալիքային ճառագայթումը կարող է դիպոլային տատանումներ առաջացնելսպիտակուցի ակտիվ կենտրոնում և դրանով փոփոխել նրա գործառույթը [2]։
 Շրջակա միջավայրի վրա ազդող ամենատարածված գործոններից են ռադիոհաճախային  և  միկրոալիքային  անթրոպոգեն  էլեկտրամագնիսական  դաշտերը։
 Նրանց ազդեցությունը կենսաբանական գործընթացների, մասնավորապես՝ մարդուառողջության  վրա,  մեծ  հետաքրքրություն  է  ներկայացնում։
   Այս  գործոնի  կենսաբանական  ազդեցության  մեխանիզմների  բացատրման  համար  առաջարկվել  են  միքանի տեսություններ, սակայն չնայած կատարված բազմաթիվ հետազոտություններին  և  Առողջապահության  համաշխարհային  կազմակերպության  մի  քանի  հատուկծրագրերին,  հարցը  դեռևս  ամբողջովին  պարզաբանված  չէ։
   Շատ  հետազոտողներնշում են, որ բազմաբջիջ օրգանիզմների օգտագործումը որպես լաբորատոր մոդել,էլեկտրամագնիսական դաշտերի կենսաբանական ազդեցության օբյեկտիվ գնահատման, կենդանի նյութի ու ֆիզիկական ուժի փոխազդեցության մեխանիզմների պարզաբանման  տեսանկյունից  նմանատիպ  հետազոտություններում  հանգեցնում  է  միշարք  խնդիրների,  քանի  որ  այդ  օրգանիզմներում  գործում  են  փոխազդեցությանբարդ,  միմյանց  հետ  փոխհամաձայնեցված  համակարգեր  [4]։
   Այս    տեսանկյունիցառավել կարևոր տեղեկություն կարող են տրամադրել միաբջիջ էուկաիոտ օրգանիզմների,  մասնավորապես՝  խմորասնկային  բջիջների  վրա  երկարալիք  ճառագայթմանազդեցության ուսումնասիրությունները։
  Խմորասնկերը ստորակարգ էուկարիոտ օրգանիզմներ են։
  Բազմաբջիջ էուկարիոտ օրգանիզմների, այդ թվում՝ մարդու բջիջներիհետ ունեցած ընդհանրությունների շնորհիվ, նրանք որպես մոդելային օրգանիզմներլայնորեն  օգտագործվում  են  բարձրակարգ  էուկարիոտ  օրգանիզմների  ուսումնասիրման համար [5]։
 Կապված մեր օրերում բջջային հեռախոսների և անթել համացանցի լայնորենօգտագործման  հետ  (համապատասխանաբար  օգտագործում  են  միլիմետրական  ևդեցիմետրական  ալիքներ),  շատ  կարևոր  է  հետազոտել,  հասկանալ  և  վերահսկելդրանց ազդեցությունը մարդու առողջության վրա։
  Բջջային հեռախոսակապի համարօգտագործվում  են  միլիմետրական  տիրույթի  էլեկտրամագնիսական,  իսկ  անթելհամացանցի՝ Wi-Fi-ի համար՝ դեցիմետրական տիրույթի էլեկտրամագնիսական ալիքներ։
  Չնայած այս ուղղությամբ կատարված բազմաթիվ հետազոտություններին, երկարալիք տիրույթի էլեկտրամագնիսական ալիքների վնասակար ազդեցության, ինչպեսնաև դրանց ազդման մոլեկուլային մեխանիզմների վերաբերյալ դեռևս վերջնական ևմիասնական  դիրքորոշում  չկա։
   Ուստի,  կենդանի  օրգանիզմների  բջիջների  վրագերբարձր  հաճախականության  ալիքների  ազդեցության  բացահայտման  համարպահանջվում  են  նոր  հետազոտություններ։
   Մեծ  հետաքրքրություն  է  ներկայացնումճառագայթման  ազդեցությամբ  օրգանիզմի  նյութափոխանակության  գործընթացումդրսևորվող  փոփոխությունների  բացահայտումը,  այդ  թվում  նաև  ԴՆԹ-ի  կառուցվածքի մեջ մտնող պուրինային և պիրիմիդինային նուկլեոտիդների նյութափոխանակության  ուսումնասիրումը,  որը  հարմար  է  իրականացնել  ստորակարգ  էուկարիոտօրգանիզմների, մասնավորապես՝ խմորասնկերի վրա։
  Մեր աշխատանքի նպատակըեղել է միլիմետրական և դեցիմետրական ալիքներով ճառագայթահարված և հետճառագայթային ինկուբացիայի ենթարկված Candida guilliermondii НП-4 խմորասնկերումպուրինային  նուկլեոտիդների,  նուկլեոզիդների  և  ազոտային  հիմքերի  դեզամինացման փոփոխությունների ուսումնասիրությունը։
 Հետազոտության օբյեկտը և մեթոդները։
  Հետազոտության օբյեկտ են հանդիսացել C. guillermondii НП-4 խմորասնկերը, որոնք ստացվել են Մոսկվայի սպիտակուցի սինթեզի ինստիտուտից և պահվել են 2-4° C ջերմաստիճանում, 2 %-ոց քաղցուպարունակող ագար-ագարի վրա։
 Սննդամիջավայրի  պատրաստումը։
   Խմորասնկային  բջիջները  հեղուկ  սինթետիկ սննդամիջավայրում աճեցվել են հետևյալ բաղադրությամբ՝ (NH4)2HPO4 - 50մգ,NH4H2PO4 - 200մգ, K2SO4 - 20մգ, MgSO4x7H2O - 40մգ։
  Աղերը նշված քանակով լուծվելեն 100 մլ ծորակի ջրի մեջ, այնուհետև pH-մետրի օգնությամբ որոշվել է pH-ը և 1ՆH2SO4-ի  օգնությամբ  հասցվել  է  5.5-ի։
   Սննդամիջավայրը  ախտահանվել  է  20  րոպետևողությամբ, 1 մթնոլորտային ճնշման պայմաններում։
 C.  guillermondii  НП-4  խմորասնկային  կենսազանգվածի  ստացումը։
   Խմորասնկերի աճման համար որպես ածխածնի միակ աղբյուր օգտագործվել է D-գլյուկոզ։
 Էրլենմեյերի՝ 200 մլ սննդամիջավայրի պարունակությամբ կոլբայում ավելացվել է 0.1Մ  գլյուկոզ  և  3x10-6  գ/լ  բիոտին։
   Սննդային  պինդ  միջավայրում  աճեցված  խմորասնկերը տեղափոխվել են հեղուկ սննդամիջավայր, ապա կոլբաները տեղադրվելեն թափահարող սարքի վրա (200-250 պտ/ր), որն ապահովել է անհրաժեշտ աէրացիան։
  Խմորասնկերն աճեցվել են 4000 Լյուքս լուսավորության և 30° C ջերմաստիճանի պայմաններում։
  24-ժամյա ինկուբացիայից հետո խմորասնկային կենսազանգվածը կուլտուրալ միջավայրից առանձնացվել է ցենտրիֆուգման միջոցով (4000 պտ/րարագությամբ,  10  րոպե  տևողությամբ,  ցենտրիֆուգ  ЦЛР-1)։
   Խմորասնկային  բջիջները թորած ջրով լվանալուց հետո որոշվել է թաց կենսազանգվածի կշիռը։
 Խմորասնկային բջիջների ճառագայթահարումը։
  Խմորասնկերի թաց կենսազանգվածի  մի  մասը  տեղափոխվել  է  Պետրիի  պլաստմասե  թասիկի  մեջ  և  միլիմետրական  ալիքներով  (λ=6մմ,  51.8  ԳՀց,  որը  համապատասխանում  է  բջջայինհեռախոսների  ազդեցության  տիրույթին)  ԵՊՀ  ֆիզիկայի  ֆակուլտետում  45  րոպեիընթացքում ենթարկվել է ճառագայթահարման։
  Նույն կերպ իրականացվել է նաև ճառագայթահարումը դեցիմետրական ալիքներով (λ=3դմ, 1ԳՀց, որը համապատասխանում է անթել համացանցի ազդեցության տիրույթին)։
 Խմորասնկային  բջիջների  հետճառագայթային  վերականգնումը։
   Միլիմետրական և դեցիմետրական ալիքներով ճառագայթահարման ենթարկված խմորասընկային կենսազանգվածի մի մասը հետճառագայթային վերականգնմանը նպաստողպայմաններում  ենթարկվել  է  հետագա  ինկուբացիայի՝  (30° C  ջերմաստիճան,  0.1  Մգլյուկոզի առկայություն), նույն բաղադրությամբ սննդամիջավայրում, որում խմորասընկային կենսազանգվածը աճեցվել էր նախքան ճառագայթահարումը։
 Ջրալուծ  սպիտակուցային  էքստրակտի  ստացումը։
   Չճառագայթահարված,միլիմետրական և դեցիմետրական ալիքներով ճառագայթահարման և հետճառագայթային  ինկուբացիայի  ենթարկված  խմորասնկային  բջիջները  մինչև  -100  C  սառեցնելուց հետո մամլվել են նախապես սառեցված մամլիչով։
  Ջրալուծ սպիտակուցայինէքստրակտ ստանալու նպատակով մամլումից հետո ստացված հոմոգենատը թորածջրի  միջավայրում  20  րոպե  խառնել  ենք  մագնիսական  խառնիչի  վրա։
   Ստացվածհոմոգենատը ցենտրիֆուգել ենք 15000 պտ/ր արագությամբ (ЦЛР-1), 20 րոպե տևողությամբ։
   Ֆենոլ  հիպոքլորիտային  գունային  ռեակցիայի  մեթոդով  վերնստվածքումորոշվել է ադենինային և գուանինային միացությունների դեզամինացման ուժգնությունը [6]։
 Սուբստրատ պարունակող 2 փորձանոթներ (ստուգիչ և փորձնական) տեղադըրվել  են  ջրային  բաղնիքում,  37° C  ջերմաստիճանում,  2-3  րոպե  տևողությամբ։
   Ապափորձնական նմուշին ավելացվել է խմորասնկային հոմոգենատ, և փորձանոթները ենթարկվել  են  ինկուբացիայի  37° C  ջերմաստիճանում,  60  րոպե  տևողությամբ։
   Ապափորձանոթներին  ավելացվել  է  ֆենոլի  ռեագենտ`  ռեակցիան  կանգնեցնելու  նպատակով։
  Ինչպես փորձնական նմուշում, այնպես էլ տտուգիչի մեջ ավելացվել է նույնծավալով խմորասնկային հոմոգենատ, ապա գույնի ձևավորման համար երկու փորձանոթներին  ավելացվել  է  հիմնային  հիպոքլորիտ,  փորձանոթները  ենթարկվել  ենինկուբացիայի 37° C ջերմաստիճանում, 15 րոպե տևողությամբ, ինչից հետո λ=640 նմալիքի երկարության պայմաններում գունավորումը չափվել է ֆոտոէլեկտրագունաչափով (КФК 2МП)։
  Գունավորումը կայուն է մնում 20 րոպե շարունակ։
  Դեզամինացմանակտիվությունը  գնահատվել  է  ըստ  նախապես  ստացված  տրամաչափիչ  կորի,  ընդորում,  ակտիվության 1 միավորը համապատասխանել է հետազոտված լուծույթի 1 մլծավալում առաջացած ազոտի 1 մկգ-ին, ինչը վերահաշվարկվել է խմորասնկային կենսազանգվածի 1 գ-ի համար։
 Հետազոտության  արդյունքները։
   Ուսումնասիրված  խմորասնկային  բջիջներում  միլիմետրական  ալիքների  ազդեցությամբ  ադենինային  միացություններիդեզամինացման  փոփոխությունների  վերաբերյալ  մեր  ստացած  տվյալները  ներկայացված են աղյուսակ 1-ում։
  Ինչպես վկայում են բերված տվյալները, չճառագայթահարված,  միլիմետրական  տիրույթի  ալիքներով  ճառագայթահարված  և  հետճառագայթային ռեպարացիայի ենթարկված խմորասնկային բջիջներում ադենինի և ադենոզինի  դեզամինացում  չի  դիտվում,  այսինքն՝  ադենինդեզամինազ  և  ադենոզինդեզամինազ ֆերմենտները ակտիվություն չեն ցուցաբերում ո՛չ նատիվ, ո՛չ էլ ճառագայթահարված  և  հետճաառագայթային  ինկուբացիայի  ենթարկված  խմորասնկայինբջիջներում։
  Ինչ վերաբերում է նուկլեոտիդներին, ապա չճառագայթահարված խմորասնկային բջիջներում ԱԵՖ-ի դեզամինացման գործընթացում դրսևորվում է հետքային ակտիվություն։
  Զգալիորեն բարձր ակտիվություն միայն ԱՄՖ-ի դեզամինացման դեպքում է դիտվում, իսկ ԱԿՖ-ի դեպքում՝ միջին ակտիվություն։
  Միլիմետրականալիքներով  ճառագայթահարման  ենթարկված  խմորասնկային  բջիջների  ջրալուծսպիտակուցային  էքստրակտում  նկատվում  է  ադենինային  նուկլեոտիդները  դեզամինացնող ֆերմենտների ակտիվության աճ։
  ԱՄՖ-ի դեզամինացման գործընթացումդիտվում է դեզամինացման ուժգնության աճ գրեթե 2 անգամ, իսկ ԱԵՖ-ի դեզամինացման գործընթացում տեղաշարժն ավելի էական է, այն է՝ չճառագայթահարվածխմորասնկերի  համեմատությամբ  դիտվում  է  դեզամինացման  ուժգնության  կտրուկբարձրացում ՝ մոտ 17 անգամ։
  ԱԿՖ-ի դեպքում ճառագայթահարման ազդեցությամբդիտվում է դեզամինացման ուժգնության անկում։
  Այսպիսով, միլիմետրական ալիքներով  ճառագայթահարված  խմորասնկերի  համար  դեզամինացման  ամենաբարձրուժգնություն  դիտվում  է  ԱԵՖ-ի  դեպքում,  ինչը,  հավանաբար,  պայմանավորված  էէքստրեմալ վիճակում բջջի ֆոսֆատային մետաբոլիզմի փոփոխությամբ։
 Հետճառագայթային ինկուբացիայի ենթարկված խմորասնկային բջիջների էքստրակտներում դիտվում է միայն ԱԵՖ-ի դեզամինացում, որի ուժգնությունը գերազանցում է չճառագայթահարված բջիջներին բնորոշ արժեքին, սակայն զգալիորեն փոքրէ ճառագայթահարված խմորասնկերի համար դիտվող դեզամինացման արժեքից։
 ՍուբստրատԱդենինԱդենոզինԱՄՖԱԿՖԱԵՖՉճառագայթաՃառագայթաՀետճառագայթային հարվածհարվածինկուբացիայի ենթարկածխմորասնկերխմորասնկերխմորասնկերԱղյուսակ 1. Ադենինային միացությունների դեզամինացումը C. guilliermondii НП-4 խմորասնկային բջիջներում միլիմետրական ալիքներով ճառագայթահարելուց ևհետճառագայթային ինկուբացիայից հետո (մգ N2/1գ թաց կենսազանգված, n=3, p<0.05)Դեցիմետրական  ալիքներով  ճառագայթահարված  խմորասնկային  բջիջներումադենինային  միացությունների  դեզամինացման  փոփոխության  վերաբերյալ  ստացված տվյալները ներկայացված են աղյուսակ 2-ում։
  Ինչպես վկայում են բերված տվյալները,  դեցիմետրական  ալիքներով  ճառագայթահարված  և  հետճառագայթային  ռեպարացիայի ենթարկված խմորասնկային բջիջներում ևս ադենինի և ադենոզինի դեզամինացում չի դիտվում, սակայն ճառագայթահարված խմորասնկային բջիջներումդիտվում  է  ադենինային  նուկլեոտիդների  դեզամինացման  ուժգնության  աճ,  ընդորում, ԱՄՖ-ի համար դեզամինացման ուժգնությունը աճում է 2.3, ԱԿՖ-ի դեպքում՝ 1.5,  իսկ  ԱԵՖ-ի  դեպքում՝  6.48  անգամ։
   Ճառագայթահարման  ընթացքում  ԱԵՖ-իդեզամինացման կտրուկ աճը հավանաբար վկայում է այն մասին, որ ԱԵՖ-ի կատաբոլիզմն էական դեր ունի բջիջների հարմարողական գործընթացներում՝ ի պատասխան ճառագայթային սթրեսի։
 Հետճառագայթային ինկուբացիայի ենթարկված բջիջներում ճառագայթահարման  ենթարկված  բջիջների  համեմատությամբ  դիտվում  է  ԱՄՖ-ի  դեզամինացմանուժգնության նվազում՝ 2.16 անգամ, ԱԿՖ-ի դեպքում՝ դեզամինացման ուժգնությանչնչին ավելացում, իսկ ԱԵՖ-ի դեպքում՝ կտրուկ բարձրացում՝ 3.3 անգամ։
  Այսպիսով,ՍուբստրատԱդենինԱդենոզին ԱՄՖԱԿՖԱԵՖմեր ստացած տվյալները ցույց են տալիս, որ հետճառագայթային ինկուբացիայի ենթարկված խմորասնկային բջիջներում դեզամինացման առավել բարձր ուժգնությունցուցաբերել է ԱԵՖ-ը։
 ՉճառագայթաՃառագայթաՀետճառագայթային հարվածհարվածինկուբացիայի ենթարկածխմորասնկերխմորասնկերխմորասնկերԱղյուսակ 2. Ադենինային նուկլեոտիդների դեզամինացումը դեցիմետրական տիրույթիալիքներով ճառագայթահարված C. guilliermondii НП-4 խմորասնկային բջիջներում(մգ N2/1գ թաց կենսազանգված, n=3, p<0.05)Աշխատաքի հաջորդ փուլում խմորասնկային բջիջներում իրականացվել է գուանինային  միացությունների  դեզամինացման  փոփոխությունների  ուսումնասիրում՝բջիջները միլիմետրական և դեցիմետրական ալիքներով ճառագայթահարելիս և հետճառագայթային ինկուբացիայից հետո։
  Միլիմետրական տիրույթի ալիքներով ճառագայթահարված խմորասնկերում գուանինի, գուանոզինի և գուանինային նուկլեոտիդների դեզամինացման տվյալները (աղյ. 3) ցույց են տալիս, որ ճառագայթահարվածխմորասնկային բջիջներում, ինչպես և չճառագայթված խմորասնկերում, չի դիտվումգուանինի, գուանոզինի և ԳՄՖ-ի դեզամինացում։
  ԳԿՖ-ի դեզամինացման ուժգնությունը նվազում է 2.3, իսկ ԳԵՖ-ի դեզամինացման տեսակետից դիտվում է դեզամինացման  ուժգնության  աճ  մոտ  2  անգամ։
   Այսպիսով,  միլիմետրական  տիրույթիալիքներով  ճառագայթահարված  խմորասնկերում  գուանինային  միացություններիցդեզամինացվում են միայն ԳԿՖ-ը և ԳԵՖ-ը, ընդ որում՝ ԳԵՖ-ի դեզամինացումը գերազանցում է ԳԿՖ-ի դեզամինացմանը մոտ 5 անգամ։
  Ստացված տվյալների հիմանվրա կարելի է ենթադրել, որ ճառագայթահարված խմորասնկային բջիջներում ԳԵՖի  կատաբոլիզմը  կատարում  է  հարմարողական  կարևոր  գործառույթ՝  սթրեսին  հակազդելու նպատակով։
 ՍուբստրատԳուանինԳուանոզին ԳՄՖՉճառագայթաՃառագայթաՀետճառագայթային հարվածհարվածինկուբացիայի ենթարկածխմորասնկերխմորասնկերխմորասնկերԳԿՖԳԵՖԱղյուսակ 3. Գուանինային  նուկլեոտիդների, գուանինի և գուանոզինի  դեզամինացմանուժգնությունը միլիմետրական ալիքներով ճառագայթահարված C. guilliermondii  НП-4խմորասնկային բջիջների էքստրակտում (մգ N2/1 գ թաց կենսազանգվածում, n=5, p<0.05)Հետճառագայթային ինկուբացիայից հետո գուանինդեզամինազը և գուանոզինդեզամինազն ակտիվություն չեն ցուցաբերել։
  Ակտիվություն չի դրսևորվում նաև ԳՄՖի դեզամինացման տեսանկյունից։
  ԳԿՖ-ի դեզամինացման ուժգնությունը ճառագայթահարված բջիջների համեմատությամբ բարձրացել է 4 անգամ, ընդ որում՝ չճառագայթահարված  խմորասնկային  բջիջներում  ԳԿՖ-ի  դեզամինացման  ուժգնությանհամեմատությամբ այն բարձր է մոտ 1.7 անգամ։
  ԳԵՖ-ի դեզամինացման ուժգնությունը ճառագայթահարված բջիջների համեմատ նվազում է մոտ 7 անգամ, իսկ չճառագայթահարված բջիջների համեմատ՝ մոտ 3.5 անգամ։
 Այսպիսով, ստացված տվյալները թույլ են տալիս եզրակացնել, որ միլիմետրական ալիքներով ճառագայթահարման ենթարկված խմորասնկային բջիջներում դեզամինացման առավել բարձր ուժգնություն դիտվում է ԳԵՖ-ի, իսկ հետճառագայթայինինկուբացիայի ենթարկված խմորասնկային բջիջներում՝ ԳԿՖ-ի դեպ-քում։
  Դեցիմետրական ճառագայթների ազդեցությանը, ինչպես նաև հետճառագայթային ինկուբացիայի ենթարկված խմորասնկերում գուանինը, գուանոզինը և ԳՄՖ-ը դեզամինացնող  ֆերմենտներն  ակտիվություն  չեն  ցուցաբերել  (Աղյուսակ  4)։
   Դեցիմետրականալիքներով ճառագայթահարումից հետո ԳԿՖ-ի և ԳԵՖ-ի համար դրսևորվել է դեզամինացման մոտավորապես նույն ուժգնությունը, ընդ որում՝ ԳԿՖ-ի դեզամինացմանուժգնությունը  չճառագայթահարված  բջիջների  համեմատ  աճել  է  2.3  անգամ,  իսկԳԵՖ-ի դեզամինացման ուժգնությունը՝ 2 անգամ։
  Հետճառագայթային ինկուբացիայից  հետո  ԳԿՖ-ի  դեզամինացման  ուժգնությունը  ճառագայթահարված  բջիջներիհամեմատությամբ մեծացել է 2.3, իսկ ԳԵՖ-ի դեզամինացման ուժգնությունը` մոտ 1.3անգամ։
   Ինչպես  վկայում  են  ստացված  տվյալները,  խմորասնկային  բջիջներըդեցիմետրական տիրույթի ալիքներով ճառագայթահարելիս ԳԿՖ-ի և ԳԵՖ-ի դեզամինացման աստիճանը մեծանում է և առավելագույն արժեքին է հասնում հետճառագայթային  ինկուբացիայի  ենթարկված  բջիջներում,  ընդ  որում՝  հետճառագայթայինինկուբացիայից հետո ԳԿՖ-ի դեզամինացման ուժգնությունը ամենաբարձրն է։
 Հետճառագայթային ՉճառագայթաՃառագայթաՍուբստրատհարվածհարվածխմորասնկերխմորասնկերԳուանինԳուանոզինԳՄՖ ինկուբացիայիենթարկած խմորասնկերԳԿՖ ԳԵՖ Աղյուսակ 4. Գուանինային  նուկլեոտիդների, գուանինի և գուանոզինի  դեզամինացմանուժգնությունը դեցիմետրական ալիքների ազդեցությանը ենթարկված C. guilliermondii  НП-4խմորասնկային բջիջների էքստրակտում (մգ N2 / 1 գ թաց կենսազանգվածում, n=5, p<0.05)Եզրակացություն։
  Ընդհանրացնելով վերը նշվածը, կարելի է ասել, որ երկարալիք էլեկտրամագնիսական ճառագայթումն ազդում է ադենինային և գուանինայինմիացությունների  դեզամինացման  ուժգնության  վրա։
   Դեզամինազների  ակտիվության փոփոխությունը տվյալ էքստրեմալ վիճակում ունի հարմարողական նշանակություն և, հնարավոր է, նպաստում է, որ ադենինային և գուանինային միացություններիդեզամինացման արգասիքները ներգրավվեն նուկլեոտիդների ռեսինթեզում և փոխանակության մեջ, ինչն էլ «փրկության ուղի» է այդ միացությունների համար։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[1] World Health Organization (WHO), Electromagnetic Fields and Public Health։
  Mobile[5] Botstein D., Fink G. R., Yeast։
  an Experimental Organism for 21st Century Biology,Գևորգյան Սուսաննա, Պետրոսյան Գայանե ՄԻԼԻՄԵՏՐԱԿԱՆ ԵՎ ԴԵՑԻՄԵՏՐԱԿԱՆ ԱԼԻՔՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ C.GUILLIERMONDII НП-4 ԽՄՈՐԱՍՆԿԵՐՈՒՄ ԱԴԵՆԻՆԱՅԻՆ ՈՎ ԳՈՒԱՆԻՆԱՅԻՆՄԻԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵԶԱՄԻՆԱՑՄԱՆ ՎՐԱԲանալի բառեր՝ խմորասնկեր, ադենինային նուկլեոտիդներ, գուանինայինալիքներ։

Աշխատանքի  նպատակն  է  ուսումնասիրել  Candida  guilliermondii  НП-4  խմորասնկերում երկարալիք տիրույթում ճառագայթահարելիս պուրինային միացությունների դեզամինացման փոփոխությունները։
  Ցույց է տրվել, որ միլիմետրական և դեցիմետրական ալիքներով ճառագայթահարված խմորասնկերի համար դեզամինացման  բարձր  ուժգնություն  դիտվել  է  ԱԵՖ-ի  և  ԳԵՖ-ի,  իսկ  հետճառագայթային  ինկուբացիայի ենթարկված բջիջներում՝ ԱԵՖ-ի և ԳԿՖ-ի համար։
