ՕՊԵՐԱՏԻՎ-ՀԵՏԱԽՈՒԶԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆԵՎ ԴՐԱՆՑ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ ԱՄՐԱԳՐՄԱՆՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸՕպերատիվ-հետախուզական  գործունեությունը  մարդու  և  քաղաքացուիրավունքներն ու ազատությունները, պետական ու հասարակական անվտանգությունը  հակաիրավական  ոտնձգություններից  պաշտպանելու  նպատակովօրենքով  նախատեսված  օպերատիվ-հետախուզական  գործունեություն  իրականացնող մարմինների կողմից  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումների անցկացումն է (հոդ. 3)։
 ՀՀ  քրեական  դատավարության  օրենսգրքի  համաձայն՝  հետաքննությանմարմինը  հանցագործությունը  և  կատարող  անձանց  բացահայտելու,  հանցագործությունը  կանխելու  և  խափանելու  նպատակով  ձեռնարկում  է  համապատասխան  օպերատիվ-հետախուզական  և  քրեադատավարական  միջոցառումներ,  իսկ  քննիչը  լիազորված  է  իր  իրավասության  սահմաններում  նախապատրաստվող նյութերով և քրեական գործով տեղեկություններ ստանալ օպերատիվ-հետախուզական  գործողությունների  իրականացման  և  հանցագործությունների  բացահայտման  մասին,  ինչպես  նաև  իր  կողմից  նախապատրաստվող  նյութերով  և  քրեական  գործով  հետաքննության  մարմնին  նրա  համար  պարտադիր  գրավոր  հանձնարարություններ տալ օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումների  անցկացման  մասին։
   Սա  վկայում  է  հանցագործությունների քննության և բացահայտման գործում դրա կարևոր դերը։
 Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության ընթացքում կարող են անցկացվել  հետևյալ  միջոցառումները՝  օպերատիվ  հարցում  օպերատիվ  տեղեկությունների  ձեռքբերում,  արտաքին  դիտում,  նամակագրության,  փոստային,հեռագրական և այլ հաղորդումների վերահսկում, անձի նույնացում և այլն։
 «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 34-րդհոդվածի  համաձայն՝  դատարանի  որոշմամբ  են  կատարվում  ներքին  դիտում,նամակագրության,  փոստային,  հեռագրական  և  այլ  հաղորդումների  վերահսկում, հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում, ֆինանսական տվյալների  մատչելիության  ապահովում,  կաշառք  ստանալու  կամ  տալու  նմանակում,արտաքին դիտում օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումները։
  Նշված միջոցառումները  դատական  վերահսկողության  ոլորտ  ընդգրկելը  բխում  է  ՀՀՍահմանադրությունից,  ինչպես  նաև  ՀՀ  վավերացրած  միջազգային  պայմանագրերից,  որոնցով  պաշտպանվում  է  մարդու  անձնական  և  ընտանեկանկյանքը։
 Դատարանը քննում է քննչական, օպերատիվ-հետախուզական գործողություններ  կատարելու  և  անձի  սահմանադրական  իրավունքները  և  ազատությունները սահմանափակող դատավարական հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունները, ինչպես նաև ոչ միայն հետաքննությանմարմինների,  քննիչի  և  դատախազի,  այլև  օպերատիվ-հետախուզական  գործողություններ իրականացնող մարմինների որոշումների և գործողություններիօրինականության  վերաբերյալ  բողոքները։
   Ընդ  որում՝  օպերատիվ-հետախուզական գործունեության նկատմամբ իրականացվում է ոչ միայն դատական վերահսկողություն,  այլև  դատախազական  հսկողություն,  մասնավորապես,«Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 35-րդ հոդվածի  2-րդ  մասի  համաձայն՝  դատախազի  պահանջով  օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների ղեկավարները պարտավոր  են  նրան  ներկայացնել  այդ  միջոցառումների  անցկացման  համար  հիմքհանդիսացող  փաստաթղթերը  և  անհրաժեշտ  այլ  տեղեկատվություն։
   Սակայնհարկ է նկատել, որ նույն օրենքի նշյալ հոդվածի 1-ին մասից հետևում է, որ դատախազական  հսկողության  ոլորտից  դուրս  են  օպերատիվ-հետախուզականգործողությունների  կազմակերպման  և  իրականացման  եղանակները։
   Կարծում ենք` այն հանգամանքը, որ օպերատիվ-հետախուզական գործունեությունը գտնվում է և՛ դատական, և՛ դատախազական հսկողության ոլորտում, իրական երաշխիք է մարդու սահմանադրական իրավունքների պաշտպանությանհամար։
 «Օպերատիվ-հետախուզական  գործունեության  մասին»  ՀՀ  օրենքը,  որովկարգավորվում  է  միջոցառումների  իրականցման  կարգը,  չի  պարունակումմարդու իրավունքների պաշտպանության կառուցակարգեր, չի համապատասխանում  միջազգային  չափանիշներին,  որի  հետևանքով  համապատասխանմիջոցառումներն  իրականացնելիս  խախտվում  են  անձանց  իրավունքները։
 Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանը  (այսուհետ՝  նաև  Եվրոպական դատարան) իր նախադեպային իրավունքում ընդգծել է նախադեպային իրավունքում.  «Հսկողության  գաղտնի  միջոցները  կարգավորող  օրենսդրականնորմերը պետք  է  բավականաչափ  հստակ  ձևակերպված  լինեն,  որպեսզի  քաղաքացիներին պատշաճ կերպով ուղղություն տրվի, թե որոնք են այն հանգամանքներն ու պայմանները, որոնց դեպքում և որոնց ներքո հանրային մարմիններն իրավունք ունեն դիմելու գաղտնի և իրենց անձնական կյանքի ու նամակագրության  նկատմամբ  հարգանքի  իրավունքին  պոտենցիալ  վտանգավորմիջամտող միջոցների»1։
 1 http։
 //hudoc.echr.coe.int.Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանն  իր  վճռում  փաստել  է.«Դատարանը գաղտնի վերահսկողական միջոցառումների վերաբերյալ իր նախադեպային  իրավունքում  կատարելագործել  է  հետևյալ  նվազագույն  երաշխիքները, որոնք պետք է սահմանված լինեն օրենքում՝ բացառելու համար իշխանության  չարաշահումը  դրանք  են. այն  հանցագործությունների բնույթը, որոնք  կարող  են  հիմք  ծառայել  միջատության  թույլտվություն  ստանալու  համար,  անձանց  կատեգորիաների  հստակեցումը,  որոնց  հեռախոսային  հաղորդակցությունը  կարող  է  վերահսկվել,  հեռախոսային  հաղորդակցության  վերահսկման  տևողության  սահմանափակումը,  ստացված  տվյալների  հետազոտման,  օգտագործման  և  պահպանման  համար  պարտադիր  գործընթացիառկայությունը,  ստացված  տվյալներին  այլ  անձանց  ծանոթացնելիս  նախազգուշական  միջոցառումների  ձեռնարկումը  և  ստացված  տվյալները  ջնջելուկամ ոչնչացնելու հանգամանքների հստակեցումը։
  «Օպերատիվ-հետախուզական  գործունեության  մասին»  ՀՀ  օրենքը  չի  պարունակում  վերոնշյալ  երաշխիքներից մի քանիսը։
  Անդրադառնանք դրանցից յուրաքանչյուրին առանձինառանձին.Նշյալ  օրենքի  31-րդ  հոդվածի  համաձայն՝  ներքին  դիտում,  նամակագրության,  փոստային,  հեռագրական  և  այլ  հաղորդումների  վերահսկում,  հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում, ֆինանսական տվյալների մատչելիության ապահովում  և  ֆինանսական  գործարքների գաղտնի վերահսկում միջոցառումները կարող են անցկացվել միայն այն դեպքում, երբ անձը, որի նկատմամբ պետք է դրանք անցկացվեն, կասկածվում է ծանր և առանձնապես ծանրհանցագործություն  կատարելու  մեջ,  և  եթե  կան  հիմնավոր  ապացույցներ,  որայլ  եղանակով  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումն  անցկացնել  մարմնի  կողմից  իր  վրա  դրված  խնդիրների  իրականացման  համար  անհրաժեշտտեղեկատվության ձեռքբերումն անհնարին է։
  Սակայն այս ձևակերպումը, մերկարծիքով, հստակ չէ, քանի որ նշված չէ այն անձանց շրջանակը, որոնց նկատմամբ  կարող  են  անցկացվել  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումներ։
 Քրեական դատավարության նոր օրենքի նախագիծը լրացրել է այդ բացը. 250րդ  հոդվածի  2-րդ  մասի  համաձայն՝  գաղտնի  քննչական  գործողություններիցներքին դիտումը, արտաքին դիտումը, նամակագրության և ոչ թվային այլ հաղորդումների վերահսկումը,  թվային,  այդ  թվում`  հեռախոսային  հաղորդակցության վերահսկումը, կարող են կատարվել. 1) այն անձի նկատմամբ, որոնց վերաբերյալ առկա են ենթադրյալ հանցանք կատարելու մասին վկայող փաստեր.2) մեղադրյալի նկատմամբ.3)  այն  անձի  նկատմամբ,  որի  վերաբերյալ  առկա  է  հիմնավոր  ենթադրություն  այն  մասին,  որ  նա  պարբերաբար  անմիջականորեն  հաղորդակցվել է կամ ողջամտորեն կարող է հաղորդակցվել մեղադրյալի հետ։
 4)  այն  իրավաբանական  անձի  նկատմամբ,  որի  վերաբերյալ  առկա  էհիմնավոր ենթադրություն այն մասին, որ դրա գործունեությունն ամբողջությամբ  կամ  վերաբերելի  մասով  կարող  է  կառավարվել,  վերահսկվել  կամորևէ  կերպ  փաստացի  ուղղորդվել  են  սույն  մասի  1-ին  կամ  2-րդ  կետովնշված անձանց կողմից։
 Առանձին  դեպքերում  օրենսդրությամբ  հստակ  կարգավորում  չի  ստացելնաև  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումների  ժամանակային  սահմանափակումը։
  ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 284-րդ հոդվածի համաձայն՝  դատարանի  որոշման  գործողության  ժամկետը  հաշվարկվում  է  դրակայացման  օրվանից  և  չի  կարող  գերազանցել  վեց  ամիսը,  եթե  որոշմամբ  այլբան նախատեսված չէ։
  Իսկ օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին ՀՀ օրենքի 39-րդ հոդվածի համաձայն՝ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում անցկացնելու մասին որոշման ժամկետի հաշվարկումը սկսվում է դրաընդունման օրից և չի կարող 2 ամսից ավելի լինել։
  Ներքին դիտում, արտաքինդիտում,  նամակագրության,  փոստային,  հեռագրական  և  այլ  հաղորդումներիվերահսկում,  հեռախոսային  խոսակցությունների  վերահսկում,  ֆինանսականտվյալների մատչելիության ապահովում և ֆինանսական գործարքների գաղտնի  վերահսկում  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումների  իրականացման  ընդհանուր ժամկետը  չի կարող 12 ամսից  ավելի  տևել։
   Որոշման  ժամկետը  կարող  է  երկարաձգվել  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառման  անցկացման մասին որոշման ընդունման համար օրենքով սահմանված կարգով։
 Գործող  օրենսգրքով  սահմանված  չէ  որոշման  գործողության  ընդհանուրժամկետը,  որի  դեպքում  խնդիր  կառաջանա,  եթե դատարանը,  հիմք  ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 284-րդ հոդվածի 7-րդ մասը միջոցառումների կատարման ժամկետը սահմանի 12 ամսից ավելի ժամկետով։
 Միջոցառումների  անցկացման  ժամանակի  սահմանափակման,  ինչպեսնաև  միջոցառումների  կատարման  նկատմամբ  դատարանի  վերահսկողության  և  միջոցառումների  պարբերական  վերանայման  հարցն  իր  կարգավորումն է ստացել քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծով, որի250-րդ հոդվածի համաձայն՝ նույն անձի նկատմամբ գաղտնի քննչական գործողության կատարման ընդհանուր ժամկետը չի կարող գերազանցել տասներկու  ամիսը,  իսկ  դատարանը  յուրաքանչյուր  անգամ  ժամկետի  երկարաձգմանհամար թույլտվությունը կարող է տալ երեք ամիսը չգերազանցող ժամկետում2։
 Եթե  գործող  օրենսդրության  ժամկետը  որոշում  է  դատարանն  իր  հայեցողությամբ  (քանի  որ  օրենքով  միայն  սահմանված  է,  որ  այն  չպետք  է  գերազանցիվեց  ամիսը,  եթե  որոշմամբ  այլ  բան  նախատեսված  չէ),  ապա  նախագծով  հստակեցվում  է  ժամկետը,  որը  յուրաքանչյուր  անգամ  կարող  է  տրվել  երեք  ամ2 ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի նախագծի հիմնախնդիրներին նվիրված գիտականհոդվածների ժողովածու, –Եր.։
  «ՀՀ իրավաբանների միություն», 2014, էջ 134։
 սից  ոչ ավելի  ժամկետ։
   Սահմանելով ընդհանուր ժամկետը՝  տասներկու ամիս,հնարավորություն  է  ընձեռվում  ժամկետի  երկարաձգման  յուրաքանչյուր  միջնորդություն  քննելիս  անդրադառնալու  գործողությունները  շարունակելու  հիմնավորվածությունը։
 Հաջորդ  խնդիրը,  որը,  մեր  կարծիքով,  արդիական  է,  վերաբերում  է  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումների  արդյունքների  ամրագրմանը։
   ՀՀքրեական դատավարության օրենսգրքի համաձայն՝ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում ստացված տվյալները ապացույց չեն հանդիսանում։
  Դրանք կարող են որպես ապացույց օգտագործվել միայն քրեականդատավարության  օրենսգրքով  սահմանված  կանոններով  ստուգվելուց  հետո։
 «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 40-րդ հոդվածի  համաձայն՝  օպերատիվ-հետախուզական  գործունեության  արդյունքները, որոնք ձեռք են բերվել օրենքով սահմանված կարգով, հանդիսանում են ապացույց։
  Այստեղ հակասություն կա երկու օրենքների միջև։
  «Իրավական ակտերի  մասին»  ՀՀ  օրենքի  9-րդ  հոդվածի  6-րդ  մասի  համաձայն՝  օրենսգրքիկարգավորման  իրավահարաբերությունների  ոլորտում  Հայաստանի  Հանրապետության մյուս բոլոր օրենքները պետք է համապատասխանեն օրենսգրքերին։
   Տվյալ  դեպքում  կգործի  դատավարության  օրենսգիրքը։
   Օպերատիվ-հետախուզական  գործունեության  արդյունքների  ապացույց  չհանդիսանալուդեպքում  (քանի  որ  դրանք  այլ  փաստաթղթերի  հետ  հանդիսանում  են  ապացույց) անհրաժեշտություն է առաջանում միևնույն տվյալները ձեռք բերելու համար  իրականացնել  լրացուցիչ  քննչական  և  դատավարական  այլ  գործողություններ,  որոնք  ոչ  միայն  հանգեցնում  են  ռեսուրսների  ավելորդ  ծախսի,  այլնաև  շատ  դեպքերում  կատարվելով  ժամանակից  ուշ՝  լինում  են  անարդյունավետ։
   Նախագծով  գաղտնի  քննչական  գործողությունների  արդյունքում  ձեռքբերված տվյալները քրեական վարույթում ունեն ապացուցողական նշանակություն։
 Գործողության արդյունքների ապացույց համարելու հիմնավորվածությանկապակցությամբ կարող ենք առաջադրել հետևյալ հիմնավորումները.1.  Օպերատիվ-հետախուզական  գործունեության  նկատմամբ  իրականացվում  է  դատական  վերահսկողություն  և  դատախազական  հսկողություն։
   Քրեական  դատավարության  նոր  օրենսգրքի  նախագծի  189-րդ  հոդվածի  համաձայն՝ հետաքննությունը կատարվում է քննիչի գրավոր համաձայնությամբ։
  Հետաքննության մարմինն իրավասու է կատարել միայն հանձնարարության մեջնշված  գաղտնի  քննչական  գործողությունները։
   Օրենսգրքով  նախատեսվածփոփոխությունը  ապահովում  է  դատախազի՝  օպերատիվ-հետախուզականգործունեության նկատմամբ հսկողության իրականացումը։
  Թե՛ դատական վերահսկողությունը, թե՛ դատախազական հսկողությունը երաշխիք են մարդու իրավունքների  և  օրինական  շահերի  պաշտպանության,  ինչպես  նաև  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումների  արդյունքներն  ապացույց  համարելուհամար։
 2.  Հաջորդ կարևոր նախադրյալները սահմանված են նախագծով, մասնավորապես դրանք են անձանց շրջանակի հստակեցում, որոնց նկատմամբ կարողեն  իրականացվել  օպերատիվ-հետախուզական  գործունեությունը  և  դրանց  իրականացման ժամկետների սահմանափակումը։
 3.  Մեր  կարծիքով՝  կարևոր  նախադրյալ  է  նաև  այն,  որ  նախագծով  սահմանվում է դատարանի հնարավորությունը պարբերաբար վերահսկողություն իրականացնելու  գործողությունները  շարունակելու  հիմնավորվածության  վերաբերյալ՝ երկարաձգելով միջոցառումների իրականացման ժամկետը։
 Օպերատիվ-հետախուզական  գործողությունների  ընթացքում  սահմանափակվում  են  անձանց  իրավունքները  և  համապատասխան  միջոցառումներնիրականացվում են գաղտնի, ինչը զրկում է քաղաքացիներին իրենց իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման հիմնավորվածությունն ինքնուրույն գնահատելու հնարավորությունից այն դեպքերում, երբ նրանց հայտնի չիդարձել  իրենց  նկատմամբ  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումների  իրականացնելու  կամ  օպերատիվ-հետախուզական  գործունեություն  իրականացնող  մարմինների  կողմից  իրենց  վերաբերյալ  որոշում  կայացնելու  մասին։
 ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համաձայն՝ օպերատիվ-հետախուզական  գործողություններ իրականացնող մարմինների որոշումների և  գործողությունների օրինական և  հիմնավոր չլինելու  դեմ բողոքները դատարան  կարող  են  ներկայացվել  կասկածյալի,  մեղադրյալի,  պաշտպանի,  տուժողի,  քրեական դատավարության մասնակիցների, այլ անձանց կողմից, որոնց իրավունքները և օրինական  շահերը  խախտվել են այդ  որոշումներով  ու  գործողություններով, և եթե նրանց բողոքները չեն բավարարվել դատախազի կողմից։
  Բողոքարկման  ինստիտուտի  առկայությունը  հանդիսանում  է  երաշխիք  մարդու  իրավունքների  պաշտպանության,  օպերատիվ-հետախուզական  գործողությունների կատարման օրինականության ապահովման համար։
 «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 40-րդհոդվածի համաձայն, եթե օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացման  ընթացքում  ձեռք  են  բերվում  այնպիսի  տեղեկություններ,  նյութերև փաստաթղթեր, որոնք չեն վերաբերում այն անձին, որի նկատմամբ իրականացվում  են  այդ  միջոցառումները,  և  որոնց  ստացումը  նախատեսված  չէրտվյալ միջոցառումներն անցկացնելու մասին որոշմամբ, ապա դրանք չեն հանդիսանում ապացույցներ և ենթակա են ոչնչացման՝ բացառությամբ, եթե`1) օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինները գործել են բարեխղճորեն, և2)  ստացված  տեղեկությունները  պարունակում  են  ծանր  կամ  առանձնապես  ծանր  հանցագործության  կամ  դրա  նախապատրաստման  վերաբերյալտեղեկություններ, և3)  այդ  տեղեկությունների  ձեռքբերման  համար  սույն  օրենքով  թույլատրվում է իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման անցկացումը3։
 Կարծում  ենք  նախատեսված  բացառությունների  դեպքում  բացակայումեն անհրաժեշտ երաշխիքները մարդու իրավունքների և շահերի պաշտպանության  համար։
   Մասնավորապես  հնարավոր  է,  որ  այդպիսի  տեղեկություններիձեռքբերման  համար  իրականացվում  են  օրենքով  նախատեսված  օպերատիվայնպիսի միջոցառումներ, որոնց համար անհրաժեշտ է դատարանի թույլտվություն։
   Իսկ  օրենքով  սահմանված  դեպքում  այլ  անձին  վերաբերող  տեղեկությունները ձեռք են բերվում մեկ այլ գործով տրված թույլտվության սահմաններում,  ինչը  սահմանափակում  է  այն  անձի  իրավունքների  պաշտպանությանհնարավորությունը,  որի  վերաբերյալ  ձեռք  են  բերվել  տեղեկություններ,  քանիոր այս միջոցառումների անցկացման համար առանձին թույլտվություն չի տրվում։
   Անձը  զրկվում  է  օպերատիվ  միջոցառումների  անցկացման  մասին  դատարանի  որոշումը  բողոքարկելու  իր  իրավունքից։
   Նաև  միջոցառումների  ընթացքում ձեռք բերված տվյալները վերածվում են անթույլատրելի ապացույցի։
 Իսպանիայի  քրեական  դատավարության  օրենսգիրքն  այդ  խնդրին  տվել  էհետևյալ  լուծումը.  միջոցառումն  իրականացնող  մարմինը  համապատասխանտեղեկություններ  հայտնաբերելու  դեպքում  միջնորդություն  է  ներկայացնումդատարան  նոր  բացահայտված  կամ  նախապատրաստվող  հանցագործության առնչությամբ գաղտնի քննչական գործողություններ կատարելու թույլտվություն ստանալու համար։
 Մեր  կարծիքով  տարակարծության  տեղիք  է  տալիս  օպերատիվ-հետախուզական  մարմինների  բարեխղճորեն  գործելու  հարցը,  քանի  որ  օպերատիվ-հետախուզական գործողությունները գաղտնի են և գործող օրենսդրությամբ  դատախազական  հսկողությունը  չի  տարածվում  միջոցառումներիկազմակերպման  և  իրականացման  եղանակների  նկատմամբ։
   Տվյալ  դեպքում մարմինների բարեխիղճ լինելու կամ չլինելու հարցը դժվար է պարզել։
 Ամփոփելով աշխատանքը առաջարկում ենք.1.  Քրեական  գործի  հարուցումից  հետո  իրականացվող  այն  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումների  արդյունքները  համարել  ապացույց,  որոնց  անցկացման  համար  դատարանը  տվել  է  թույլտվություն,  այսինքն՝ առկա են բավարար երաշխիքներ։
 2.  Դատարանի  թույլտվությամբ  իրականացվող  միջոցառումների  անցկացման ընթացքում այլ անձին վերաբերող տեղեկություններ ձեռք բերելու  դեպքում  դիմել  դատարան՝  բացահայտված  կամ  նախապատրաստվող3 «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենք, ընդունված 22 հոկտեմբերի2007 թ.։
 հանցագործությունների  առնչությամբ  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումներ իրականացնելու թույլտվություն ստանալու համար,3.  Հստակեցնել անձանց շրջանակը, որոնց նկատմամբ կարող են իրականացվել  միջոցառումները։
   «Օպերատիվ-հետախուզական  գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի 31-րդ հոդվածի համաձայն՝ ներքին դիտում, նամակագրության,  փոստային,  հեռագրական  և  այլ  հաղորդումների  վերահսկում,  հեռախոսային  խոսակցությունների  վերահսկում,  ֆինանսականտվյալների  մատչելիության  ապահովում  և  ֆինանսական  գործարքներիգաղտնի  վերահսկում  միջոցառումները  կարող  են  անցկացվել  միայն  այնդեպքում, երբ անձը, որի նկատմամբ պետք է դրանք անցկացվեն, կասկածվում է ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարելու մեջ, ևեթե  կան  հիմնավոր  ապացույցներ,  որ  այլ  եղանակով  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումն  անցկացնել  մարմնի  կողմից  իր  վրա  դրված  խնդիրների  իրականացման  համար  անհրաժեշտ  տեղեկատվության  ձեռքբերումն  անհնարին  է։
   Անձանց  հստակ  շրջանակի  բացակայությունը  շատդեպքերում կարող է հանգեցնել նրան, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներն  անձի  նկատմամբ  իրականացվեն  առանց  անհրաժեշտության,  նաև  ձևակերպումը  չի  ենթադրում  անձի  որևէ  կոնկրետ  դատավարական կարգավիճակ։
 Տիրուհի ՎարդանյանՕՊԵՐԱՏԻՎ-ՀԵՏԱԽՈՒԶԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ԵՎ ԴՐԱՆՑԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ ԱՄՐԱԳՐՄԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸԲանալի բառեր` օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ, ժամանակի սահմանափակում, անձանց շրջանակի հստակեցում, մարդու իրավունքների պաշտպանությունԱմփոփում։

Աշխատանքը  նվիրված  է  օպերատիվ-հետախուզական  միջոցառումների  կատարման  և  դրանց  արդյունքների  ամրագրման  հիմնախնդիրներին։
   Աշխատանքի  շրջանակում  անդրադարձել ենք այնպիսի արդիական խնդիրների, ինչպիսիք են՝ միջոցառումների կատարման ժամանակի սահմանափակումը, այն անձանց շրջանակի հստակեցումը, որոնց նկատմամբ  կարող  են  իրականացվել  միջոցառումները,  միջոցառումների  կատարման  արդյունքում  ձեռք  բերված  տվյալների  ապացույց  համարվելուն։
   Փորձելով  տալ  առաջադրված  խնդիրներին լուծում՝ մեր նպատակն է ապահովել մարդու իրավունքների և շահերի պաշտպանությունը,  ինչպես  նաև  բարձրացնել  միջոցառումների  կատարման  և  արդյունքում  ձեռք  բերված տվյալների օգտագործման արդյունավետությունը։
