Պատժաչափը պատժաչափը քրեական իրավունքի երկրորդ հիմնական ինստիտուտն է հանցագործությունից հետո:  Անչափահասների նկատմամբ նշանակված պատիժների համակարգը աչքի է ընկնում իր արդյունավետությամբ և առանձնահատկություններ սահմանելու անհրաժեշտությամբ:   21-րդ դար Պատանեկության նախօրեին անչափահասների խնդիրները շարունակում են մտահոգել ամբողջ մարդկությանը:  Այս խնդրի լուծումները որոնվում են աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում, այդ թվում `Հայաստանում:  Մենք չենք կարող ժխտել այն փաստը, որ անչափահաս հանցագործությունն ունի իր առանձնահատկությունները, որի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գտնել լուծումներ, մշակել պատժի համակարգ, որը նվազագույնի կհասցնի անչափահասների հանցագործությունը `հանգեցնելով առողջ խղճով առողջ երիտասարդների:   Անչափահասների նկատմամբ կիրառված պատիժների համակարգը շատ արդյունավետ չէ:   Պատիժների համակարգում ընդգրկված պատիժների տեսակներից միայն ազատազրկումն է արդյունավետ, ինչը բացասաբար է անդրադառնում անչափահասի հետագա կյանքի վրա `դժվարացնելով հասարակության մեջ վերաինտեգրումը:   Հետևաբար, առավել նպատակահարմար ենք գտնում անչափահասներին պատժելիս շեշտը դնել անազատության մեջ պահվող պատիժների վրա ՝ պայմաններ ստեղծելով անչափահասների ուղղումն ապահովելու համար ՝ առանց նրանց հասարակությունից մեկուսացնելու: ՀՀ քրեական օրենսգրքում ամրագրված պատիժների համակարգում ազատազրկման հետ չկապված պատիժների տեսակները տուգանքներն ու հասարակական աշխատանքներն են:   Անդրադառնանք դրանցից յուրաքանչյուրին առանձին-առանձին, պարզելու դրանց էությունը, գտնելու առկա խնդիրները, տալու համապատասխան լուծումներ: Լավ   Պատժի այս տեսակը, որը մեղմ է ընդհանուր պատժի համակարգում, օրենսդիրը նախատեսում է անչափահասների նկատմամբ նշանակված պատիժների համակարգում:  ՀՀ քրեական օրենսգրքի 87-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն `տուգանքը կիրառվում է անչափահասի անձնական վաստակի ցանկացած անձնական ունեցվածքի դեպքում, որի վրա կարող է կիրառվել բռնագանձում:  Վերոնշյալ դրույթի մեկնաբանությունից պարզ է դառնում, որ անչափահասի նկատմամբ տուգանքի նշանակումը հնարավոր չէ բոլոր դեպքերում, մասնավորապես, երբ անձը ունի իր սեփական վաստակը կամ բռնագրավման ենթակա իր սեփական գույքը:   Մեր կարծիքով, ՀՀ Քրեական օրենսգրքում այս դրույթի դրույթը ճիշտ է, քանի որ դա բխում է անձնական պատասխանատվության սկզբունքից `պատասխանատվությունը թույլ չի տալիս տուգանք կիրառել այն դեպքում, երբ անչափահասը չունի սեփական եկամուտ կամ գույք:  Դրանից բխում է, որ բռնագանձումը չի կարող կիրառվել նրա ծնողների գույքի նկատմամբ, ինչպես դա կիրառվել է Քրեական օրենսգրքում, որը խախտում էր ոչ միայն պատժի անհատականացման և անձնական պատասխանատվության սկզբունքները, այլև անխուսափելիության սկզբունքը, քանի որ հանցագործը ենթակա չէր հարկադրանքի: , ՀՀ քրեական օրենսգիրքը սահմանում է, որ անչափահասների նկատմամբ նշանակված տուգանքը կիրառվում է անչափահասի սեփական վաստակի կամ այնպիսի գույքի առկայության դեպքում, որի վրա կարող է կիրառվել բռնագանձում », բացառություն չի նախատեսում:  Նման կարգավորումը ուշագրավ է և գովելի, բայց պրակտիկան ցույց է տալիս մեկ այլ բան, մասնավորապես, անչափահասների նկատմամբ նշանակված տուգանքը հիմնականում մարում են նրանց ծնողները 1:  Արդյունքում անչափահասը կատարում է հանցագործությունը, իսկ ծնողները կրում են պատիժը, քանի որ անչափահասը չունի իր սեփական եկամուտը:   Ներկայիս պայմաններում տուգանքի նշանակումը համարվում է պատժից ազատում:   Այսքանից հետո անհասկանալի է, թե որքանով արդյունավետ կարող է լինել տուգանքը անչափահասի համար, որքանով այն կնպաստի վերջինիս ուղղման գործընթացին: Իրավաբանական գրականության մեջ կարծիքներ են արտահայտվել այն մասին, որ պատիժը շտկելու նպատակն ընդհանրապես չի ստացվում տուգանք նշանակելով: Սա պարզապես հանցագործին հիշեցնում է ապագայում ավելի խոհեմ ու հաշվետու լինելու անհրաժեշտության մասին:   Այս կապակցությամբ հարկ է նշել, որ ԳԴՀ օրենսդրությունը անչափահասների նկատմամբ տուգանքներ չի կիրառում:   Տուգանքի նշանակումը համարվում է ուսումնական աշխատանքի համար ոչ պիտանի միջոց:  Փոխարենը, Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության օրենսդրությունը նախատեսում է այնպիսի քրեական հանցագործություն, ինչպիսին է հանրային ծառայություն իրականացնող հիմնարկին դրամական վճարումներ կատարելը, որը վերագրվում է միայն անչափահաս հանցագործություններ կատարած և իրենց սեփական միջոցներ ունեցող անչափահասներին:   Բացի այդ, այդ վճարումները կարող են կատարվել հանցագործությունից ստացված եկամուտների բռնագրավման ընթացքում: Որպեսզի դատապարտյալը, նրա նման, հասարակության կողմից գնահատվի որպես քրեական պատիժ, դա առաջին հերթին պետք է լինի այնպիսին, որ էականորեն շոշափի դատապարտյալի գույքային շահերը:  Այս առիթով Մ. Շագորոդսկին գրել է. «Տուգանքը պետք է լինի այնքան մեծ, որ նշանակալի լինի անձի համար և կարողանա սարսափելի ազդեցություն ունենալ»: Անչափահասների դեպքում խնդիրը կրկնակի է: Առաջին հերթին, այն պետք է հավաքել իսկապես անչափահասի միջոցներից, և երկրորդ, այն պետք է նշանակալի լինի:   Ուստի անհրաժեշտ է միջոցներ ձեռնարկել իրավապահ ոլորտում այդ խնդիրները լուծելու, պատժի այս տեսակը սահմանելու համար, եթե անչափահասին հաստատ հայտնի է միջոցների առկայությունը: Հաշվի առնելով վերոգրյալը ՝ մենք առաջարկում ենք տուգանք կիրառել միայն 16 տարեկան հասակում գտնվող անչափահաս ամբաստանյալների վրա, ովքեր ինքնուրույն գումար են վաստակում և գործատուի հետ աշխատանքային պայմանագրով են աշխատում:   Բացի այդ, տուգանքի վճարման համար պետք է ստեղծվի հետաձգված վճարման համակարգ ՝ սահմանելով նվազագույն վճարման գումարի չափը: Անչափահաս երեխայի նկատմամբ տուգանքը նշանակվում է տույժից հինգ անգամ հարյուրապատիկ `նվազագույն աշխատավարձի չափով Հայաստանի Հանրապետությունում դատավճռի կայացման պահին:  Կարծում ենք, որ ստեղծված իրավիճակում դա նման է տուգանքի չափին: 1 Տե՛ս «Հայաստանում անչափահասների նկատմամբ նշանակված տուգանքը հիմնականում մարում են նրանց ծնողները» հասանելի էր http: //shamshyan.com/old/arm/EJqQDUOa8P.html: 2 Տե՛ս Tsvetinovich A., Additional Penalties, Kuybyshev, 1989, p. 14 Մարժաները, հաշվի առնելով անչափահասների հնարավոր եկամուտները, համապատասխանում են արդարության, համաչափության և առողջ բանականության չափանիշներին, եթե մենք լուծում ենք տուգանքը փաստացի վճարողի հետ կապված խնդիրը: Տուգանքը լայնորեն օգտագործվում է Անգլիայում, Ֆրանսիայում, Շվեդիայում, Իտալիայում, Շվեյցարիայում և այլ երկրներում:   Այս երկրների քրեական օրենսդրությունում կան տուգանքների մի քանի տեսակներ:   Դրանցից ամենատարածվածը տուգանքն է, որի չափը որոշվում է դատարանի կողմից Քրեական օրենսգրքում սահմանված սահմաններում:   Որոշ երկրներում, օրինակ ՝ Իսպանիայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Ավստրիայում, տուգանքը նշանակվում է օրական դրույքաչափով, այսինքն ՝ որոշակի օրերի, ամիսների և տարիների աշխատավարձին համապատասխան:   Գերմանիայում գոյություն ունի գույքային տուգանք, որը նշանակվում է ոչ թե որպես ազատազրկման այլընտրանք, այլ միաժամանակ:  Ի տարբերություն տուգանքի, այն չի հաշվարկվում ըստ օրեկան դրույքաչափերի համակարգի, այլ դատարանի որոշած գումարի վճարումն է: Հանրային աշխատանքներ  Հարկ է նշել, որ մեր իրականության համար պատժի այս նոր տեսակը բավականին արդյունավետ օգտագործվում է ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Շվեդիայում և այլ երկրներում:  Հանրային աշխատանքները, որպես պատժատեսակ, առաջին անգամ 1971 թ., Նախատեսված են Շվեյցարիայի քրեական օրենսգրքում:  Սկզբում պատժի այս տեսակը կիրառվում էր միայն անչափահասների նկատմամբ `որպես հիմնական պատիժ:   Ավելի ուշ այն կիրառվել է անչափահասների նկատմամբ ՝ որպես լրացուցիչ պատիժ:   Այսպիսով, Շվեյցարիայի Քրեական օրենսգիրքն առաջինն է Եվրոպայում, որը նախատեսում է հանրային աշխատանքներ որպես հիմնական պատիժ 1:   Շվեդիայում հասարակական աշխատանքները սահմանվում են որպես 40-ից 200 ժամ:  Պատժի այս տեսակը կիրառվում է այն դատապարտյալների նկատմամբ, որոնց հետ կապված որոշում է կայացվել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:   Հանրային աշխատանքներն իրականացվում են պրոբացիայի ծառայության տեսուչի վերահսկողության ներքո:   Դատարանը, հանրային աշխատանքներ նշանակելիս, որոշում է դրա ժամկետը `հաշվի առնելով կատարված հանցագործության ծանրությունը, քանի որ այն նշում է ազատազրկման ժամկետը, որը կարող է նշանակվել դատապարտյալին, եթե նա չարամտորեն խախտում է հասարակական աշխատանքների պայմանները:   Աշխատանքի բնույթը և գտնվելու վայրը որոշվում են պրոբացիոն ծառայության կողմից 2:   Հետխորհրդային երկրներից Լատվիան հասել է առավել հաջող արդյունքների հասարակական գործերի օգտագործման հարցում, որտեղ 3 տարվա ընթացքում այն ​​1,4% -ից աճել է 8%, իսկ հանրային աշխատանքների համար դատապարտումները կազմում են ընդհանուր դատարանի ընդհանուր թվի 10% -ը: որոշումները.  Կոմունալ տնտեսության աշխատանքը Ֆինլանդիայում փորձարարական հիմունքներով սկսվել է 1991-ին և 1994-ին: Ապրիլի 1-ից այդ համակարգը ընդգրկում էր ամբողջ երկիրը: Ֆրանսիայում այն ​​անվանում են աշխատանք ՝ հանուն հասարակության շահի, այն օգտագործվում է դատապարտյալի համաձայնությամբ:  Ֆրանսիայում և Անգլիայում դա 40-ից 240 ժամ է: Պատժի այս տեսակի առավելությունն այն է, որ հանրային աշխատանքների համար դատապարտված անձը, չխուսափելով պատժից, միևնույն ժամանակ չի հեռացվում իր ընտանիքից, միկրո միջավայրից, պահպանում է իր աշխատանքը, խուսափում է սոցիալական օտարման, հաճախ կործանարար ազդեցությունից: ուղղիչ հիմնարկը: Սակայն, ցավոք, Հայաստանում հասարակական աշխատանքները դեռևս արդյունավետ են 1 Տե՛ս «Օրենքի գերակայություն ստրկության համար. Общая часть », Մոսկվա, 2003, էջ 91: 2 Տե՛ս «Վարքական օրենսգիրք», SPb., 2001, էջ 6: չի կարող համարվել:   2003 թ. Օգոստոսի 1-ին ՀՀ-ում 2012 թ. Դեկտեմբերի ժամանակահատվածում գրանցվել է հասարակական աշխատանքների օգտագործման շուրջ 30 դեպք, բայց բոլորը վերաբերում էին այն իրավիճակներին, երբ տուգանքը վճարելու անհնարինության դեպքում դատարանը փոխարինեց չվճարված մասի: տուգանքը հասարակական աշխատանքներով:  Այդ ժամանակահատվածում չի գրանցվել որևէ դեպք, երբ հասարակական աշխատանքներն օգտագործվեն ազատազրկման դատապարտված անձի պահանջով ՝ որպես ազատազրկման այլընտրանք 1:  Նման իրավիճակը, բնականաբար, պայմանավորված է մի շարք օբյեկտիվ-սուբյեկտիվ գործոններով:  Այս գործոնները ներառում են գործատուների սակավությունը, ովքեր ցանկանում են օգտագործել դատապարտյալների աշխատանքը, հստակ մեխանիզմի բացակայությունը `հանրային աշխատանքների օգտագործումը ապահովելու համար, դատապարտյալների անհանդուրժողականությունը հասարակական աշխատանքով զբաղվելով` ազգայնականության պատճառով և վախը, որ դա կարող է կիրառվել նոր պատիժ: բաց կոռուպցիայի ծաղկման համար:  Սրան գումարենք օրենսդրական մակարդակում մի շարք բացերի առկայությունը:  Չնայած այս ամենին, մենք կարծում ենք, որ օրենսդրական լիարժեք կարգավորման դեպքում հասարակական աշխատանքների համար պատժի տեսակը արդյունավետ կգործի անչափահասների նկատմամբ, պարզապես անհրաժեշտ է փոխել նախատեսված աշխատանքների բնույթը: Դրանք պետք է նպաստեն անչափահասի կողմից մասնագիտության ձեռքբերմանը, որը կունենա կրթական կամ կրթական նշանակություն: Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 1-ին մասի: «Հանրային աշխատանքները դատապարտյալի կողմից հասարակության համար օգտակար գործերի կատարումն են, որոնք չեն վճարվում իրավասու մարմնի կողմից, դատարանի կողմից նշանակված իրավասու մարմնի կողմից որոշված ​​վայրում:   Հանրային աշխատանքները կարող են նշանակվել առավելագույնը երկու տարի ազատազրկման դատապարտված անձանց ՝ փոքր կամ միջին ծանրության հանցագործություններ կատարելու համար: »   Հանրային աշխատանքները չեն կարող նշանակվել դատապարտման պահին 16 տարեկանից ցածր անձանց ՝ հիմնվելով մարդկության սկզբունքի վրա:   Իրոք, 16 տարեկանից ցածր անձանց դեպքում այս տեսակի պատժի կիրառումը նպատակահարմար չէ ժամանակակից իմաստով, բայց դրա նոր բովանդակության դեպքում այդ նվազագույն տարիքը կարող է նաև վերանայվել:  Ակնհայտ է, որ եթե հասարակական աշխատանքները զուգորդվում են մասնագիտական ​​ուսուցման հետ, այն կարող է կիրառվել նաև մինչև 16 տարեկան անչափահասների համար:   Մենք առաջարկում ենք նշանակել հասարակական աշխատանքներ անչափահասների դեպքում ոչ միայն ոչ անչափահաս, միջին ծանրության, այլև ծանր հանցագործությունների դեպքում, որոնք չեն ուղեկցվում բռնությամբ կամ դրա օգտագործման սպառնալիքով, քանի որ անչափահասների այս խումբը կարող է ուղղվել ՝ օգտագործելով պատժի այս տեսակը: Հատկապես հատկանշական է, որ հասարակական աշխատանքները նշանակվում են որպես որոշակի ժամկետով ազատազրկման այլընտրանքային ձև, որը նախատեսված չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի որևէ հոդվածի սանկցիայի մեջ:  Այս տեսակի պատիժը կիրառելու համար անհրաժեշտ է, որ դատապարտյալը գրավոր դիմում ներկայացնի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռը կատարելու հրամանը ստանալուց հետո `20 օրվա ընթացքում:   Այս դրույթը նախատեսված է ինչպես մեծահասակների, այնպես էլ անչափահաս հանցագործների համար:  Մեր կարծիքով, օրենսդիրը շատ է բարդացրել այս ընթացակարգը, 1 և 1 Տե՛ս http: //iravaban.net/1766.html: Մեծահասակների դեպքում պատժի տեսակը և դրա կիրառման հիմքերը պետք է առանձին սահմանված լինեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ բաժնում, քանի որ սահմանվել են պատժի այլ տեսակներ:   Մենք առաջարկում ենք հանրային աշխատանքները որպես պատժի հիմնական տեսակ նախատեսել ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի որոշակի հանցագործությունների համար նախատեսված պատժամիջոցներում, մասնավորապես `հասարակական կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների դեպքում:   Պատժի այս տեսակը կարող է արդյունավետ գործիք հանդիսանալ հանցագործությունների այս խմբի դեմ պայքարում (օրինակ ՝ խուլիգանություն կատարած անձանց ուղղելու համար): ՀՀ քրեական օրենսգրքի 54-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն `պատժի այս տեսակը նշանակվում է 270-ից 2200 ժամ տևողությամբ:  Կարող ենք փաստել, որ այդ շրջանակների սահմանումը արդարացված չէ, հատկապես անչափահասների դեպքում: Մենք առաջարկում ենք, առաջին հերթին, անչափահասների դեպքում նվազագույնը հասցնել առավելագույն չափի:  Մենք գտնում ենք, որ հասարակական աշխատանքների ինչպես առավելագույն, այնպես էլ նվազագույն սահմանները, ինչպես նաև ազատազրկումը փոխարինելու հարմարեցումը օժտված են մի շարք առանձնահատկություններով:   Մեր կարծիքով, անչափահասների համար դա այնքան էլ արդար չէ: Մենք առաջարկում ենք 270 ժամ, ինչը համարժեք է մոտ 3 ամսվա, կրճատել այն 1 ամսվա, այսինքն `90 ժամ, որի հիման վրա հնարավոր է իջեցնել վերին սահմանը:   Այս կապակցությամբ հնարավոր է մեջբերել Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքով նախատեսված պարտադիր աշխատանքը, որը կարող է նշանակվել անչափահասի 40-ից 160 ժամվա ընթացքում:   Մենք ընդունում ենք Ռուսաստանի Դաշնության այս մոտեցումը, որը բխում է մարդկության սկզբունքից, ինչպես նաև այն փաստից, որ անչափահասը չպետք է դատապարտվի նույն չափի, ինչ անչափահասը:  Բացի այդ, Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքի համաձայն, անչափահասները պարտադիր աշխատանք են կատարում իրենց հնարավորությունների սահմաններում ՝ դպրոցական ժամերից հետո, ազատ ժամանակ 1: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն `տուգանքը վճարելու անհնարինության դեպքում դատարանը տուգանքը կամ տուգանքի չվճարված մասը փոխարինում է հասարակական աշխատանքներով` նվազագույն աշխատավարձի 5 ժամ հասարակական աշխատանքների համար:   Եթե ​​տուգանքի կամ տուգանքի չվճարված մասը հասարակական աշխատանքներով փոխարինելու համար կատարված հաշվարկի արդյունքում արդյունքը պակաս է 270 ժամից, ապա նրան նշանակվում է 270 ժամ, իսկ եթե այն գերազանցում է 2200 ժամը ՝ նշանակվում է 2200 ժամ: ժամեր. Այս նորմայի կիրառումը անչափահասների համար ունի իր առանձնահատկությունները:  Քանի որ անչափահասների նկատմամբ նշանակված տուգանքի չափը տատանվում է նվազագույն աշխատավարձի տասից հինգհարյուրապատիկի վրա, մենք կարծում ենք, որ տուգանքի փոխարինման ժամանակ չպետք է սահմանվի նվազագույն սահմանը, հակառակ դեպքում կստեղծվի անարդար իրավիճակ, պատիժը կփոխարինվի: չկարողանալով վճարել տուգանքը:  Այս հարցի վերաբերյալ իր դիրքորոշումն է հայտնել ՀՀ Սահմանադրական դատարանը:  Նախքան Սահմանադրական դատարանի որոշումը, երբ հաշվարկվում էր, օրինակ, տուգանքի չվճարումը հասարակական աշխատանքներով փոխարինելը, հասարակական աշխատանքների ժամկետը կրճատվել էր մինչև 270 ժամից պակաս, ապա 1 Տե՛ս «Ուգոլովնոյի օրենք», 2006 թ., էջ 23 270 ժամ:  Սահմանադրական դատարանի 2013 թ. Ապրիլի 23-ի ՍԴՕ -1082 որոշման համաձայն `ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 4-րդ մասի որոշմամբ` այնքանով, որքանով տուգանքի կամ տուգանքի չվճարված մասը հասարակական աշխատանքներով փոխարինելու հաշվարկը համարժեք չէ: երաշխավորել 270 ժամից պակաս հասարակական աշխատանքներ օգտագործելու օրինական հնարավորությունը: Նրանց համար արդյունավետ միջոցի կիրառումը արգելափակելու հնարավորությունը, քանի որ այն չի տարբերակում տուգանքը վճարելու անհնարինության և դրանից խուսափելու հանգամանքների միջև, անվավեր է ճանաչվել `հակասելով ՀՀ Սահմանադրության 18-րդ հոդվածին: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն `հասարակական աշխատանքներից չարամտորեն խուսափելու դեպքում դատարանը հասարակական աշխատանքների չկրած մասը փոխարինում է որոշակի ժամկետով կալանքով կամ ազատազրկմամբ` վերջին մեկ օրը հաշվարկելով 3 ժամ հանրային աշխատանքներ   Անչափահասների դեպքում հանրային աշխատանքից ազատազրկում վերադառնալն անթույլատրելի է:  Հաշվի առնելով անչափահասների բնութագրերը ՝ մենք պետք է հնարավորինս խուսափենք նման իրավիճակներից, ուստի առաջարկում ենք դրանք փոխարինել տնային կալանքով ՝ հասարակական աշխատանքներից չարամիտ խուսափելու դեպքում: Հարկ է նշել նաև, որ համաձայն ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի: «Տասնչորսից տասնվեց տարեկան անձինք կարող են ներգրավվել միայն ժամանակավոր աշխատանքի մեջ, որը չի վնասում նրանց առողջությանը, անվտանգությանը, կրթությանը և բարոյականությանը` համաձայն սույն օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի, 140-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի, 155-րդ հոդվածի:  Տասնչորսից տասնութ տարեկան անձինք չեն կարող ներգրավվել աշխատանքի հանգստյան օրերին, ոչ աշխատանքային օրերին, արձակուրդում, հիշատակի օրերին, բացառությամբ սպորտային և մշակութային միջոցառումների մասնակցելու:  Temporaryամանակավոր աշխատանքային պայմանագիր է կնքվում 14-ից 16 տարեկան անձանց հետ: » Փաստորեն, հասարակական աշխատանքները նախ պետք է համապատասխանեն Աշխատանքային օրենսգրքով սահմանված պահանջներին:  Իշտ է, օրենքը սահմանում է, որ դատապարտման պահին 16 տարին չլրացած անձանց ոչ մի հասարակական աշխատանք չի նշանակվում, բայց նույնիսկ 16 տարեկանից բարձր անձանց դեպքում (հասարակական աշխատանքների ներկայիս համատեքստում) կարող է լուրջ լինել: հետևանքներ նրանց մտավոր, մտավոր և ֆիզիկական զարգացման համար: ազդել հասարակության մեջ դրանց կայացման և ինքնագնահատականի ձևավորման վրա:   Այս տեսակի պատժի հիմքը պետք է դառնա 16 տարեկանից բարձր անչափահասների կարողությունները, կրթական մակարդակը, հետաքրքրությունները, և նրանք պետք է մասնակցեն այնպիսի գործողությունների, որոնք չեն հանգեցնում անչափահասի ֆիզիկական, մտավոր և հոգեբանական զարգացմանը:   Մենք կարծում ենք, որ մեր կողմից առաջարկվող օրենսդրական փոփոխությունները կարող են նպաստել անչափահասների համար անազատության մեջ պահելու պատժաչափերի արդյունավետությանը: Տիգրան hazազարյան ԱՆԴԱՄԱԳԻՐՆԵՐԻ ԿԱՊԱԿՈՒԹՅԱՆ ՄԵ ԿԱՊԱԿՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒՄԸ Հիմնաբառեր. Անչափահաս, տուգանք, հասարակական աշխատանքներ, պատիժ, հանցագործություն, պատժի համակարգ, պատասխանատվություն, պատժի նպատակ: ։

Պատիժը  հանցագործությունից  հետո  քրեական  իրավունքի  երկրորդ  հիմնական  ինստիտուտն է։
  Անչափահասների նկատմամբ նշանակվող պատիժների համակարգն աչքի է ընկնում  իր կարևորությամբ և առանձնահատկությունների սահմանման անհրաժեշտությամբ։
  21-րդ դ.  նախաշեմին անչափահասների խնդիրները շարունակում են մտահոգել ողջ մարդկությանը։
  Այս  պայթյունավտանգ խնդրի լուծման ուղիներ փնտրում են աշխարհի գրեթե բոլոր պետություններում,  այդ  թվում՝  ՀՀ-ում։
   Անչափահասների  նկատմամբ  նշանակվող  պատիժների  համակարգն  աչքի  չի  ընկնում  իր  բարձր  արդյունավետությամբ։
   Պատիժների  համակարգում  ընդգրկված  պատժատեսակներից գործում է միայն ազատազրկումը, որն իր բացասական ազդեցությունն է  թողնում անչափահասի ապագա կյանքի վրա, դժվարացնում է հասարակություն վերաինտեգրվելը,  ուստի  հեղինակը  առավել  նպատակահարմար  է  գտնում  անչափահասների  նկատմամբ  պատիժ  նշանակելիս  շեշտը  դնել  ազատությունից  զրկելու  հետ  չկապված  պատժատեսակների  վրա։
   Հեղինակի  կարծիքով՝  անհրաժեշտ  է  պայմաններ  ստեղծել,  որպեսզի  անչափահասների  ուղղումն ապահովվի առանց հասարակությունից մեկուսացնելու։
