ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ՁԵՎԱՅԻՆ ՈՐՈՇԱԿԻՈՒԹՅՈՒՆԸԻրավական  որոշակիությունը  դրսևորվում  է,  երբ  իրավունքի  նորմերի  բովանդակության մեջ հստակ նշվում է, թե ինչ պայմաններում է գործում տվյալ նորմը, ինչիրավունքներ  և  պարտականություններ  են  առաջանում  այդ  նորմի  հիման  վրա,  ևիրավական  ինչ  հետևանքներ  կարող  են  առաջանալ  տվյալ  նորմի  չիրականացմանդեպքում։
  Այն հիմք է այնպիսի մեթոդների մշակման համար, որոնց օգնությամբ պետքէ ընդունվեն և կիրառվեն իրավական ակտերը [1]։
 Իրավական որոշակիության սկզբունքի կարևոր չափորոշիչներից է այն պահանջը,  որ  իրավական  սահմանափակումներ  նախատեսող  իրավական  յուրաքանչյուրակտ պետք է հրապարկված լինի։
  Այս մեկնաբանությունը նշանակում է, որ պետությունը պետք է պարտավորություն կրի՝ հրապարակելու սահմանափակումներ նախատեսող իրավական բոլոր ակտերը։
  Նշված մեկնաբանության մասին իր դիրքորոշումնէ  հայտնել  նաև  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանը,  որի  կայացրածվճիռներից մեկում տրվել է հետևյալ սահմանումը.  ‹‹Օրենքը պետք է լինի ողջամտորեն հասանելի, այսինքն՝ քաղաքացիները պետք է հնարավորություն ունենան կանխատեսելու  այն  վարքագիծը,  որն  առկա  իրավիճակում  առավել  արդարացված  էհամապատասխան իրավահարաբերություններ կարգավորող օրենսդրության շրջանակներում›› [2]։
   Իրավական որոշակիության սկզբունքի կառուցվածքային պահանջները վերաբերում  են  որոշակիության  ներքին  որակի  հատկանիշներն։
   Դրանցից  մեկի  վերաբերյալ  Մարդու  իրավունքների  եվրոպական  դատարանը  արտահայտել  է  հետևյալկարծիքը.  ‹‹Իրավանորմը  չի  կարող  ընդունվել  որպես  օրենք,  քանի  դեռ  այն  չիկազմվել  այնպիսի  հստակությամբ,  որ  դրա  հասցեատիրոջը  հնարավորություն  էտալիս, որոշ դեպքերում նաև մասնագիտական օգնության շնորհիվ, կանխատեսելուայն հետևանքները, որոնք կարող են առաջանալ իրավական ակտով իրեն պատվիրակված վարքագիծը դրսևորելու դեպքում›› [3]։
   Տեղին  է  մեջբերել,  որ  իրավական  որոշակիության  կարևորագույն  չափորոշիչներից  է  իրավական  ակտերի  հստակության  և  կանխատեսելիության  պահանջը,որն  իրավական  ակտում  չպահպանելու  դեպքում  կարող  է  հանգեցնել  տվյալ  ակտըհակասահմանադրական ճանաչելու գործընթացին։
  Պետության իրավական համակարգն, ըստ երևույթին, պետք է բացառի իրավակարգավորման այնպիսի երևույթները,  ինչպիսիք  են  տարակարծությունների  տեղի  տվող  ու  թերի,  հակասականիրավական  ակտերի  ընդունումը։
   Մեր  օրերում,  սակայն,  ոչ  մի  երկրի  իրավականհամակարգ  դեռ  ամբողջությամբ  ապահովագրված  չէ  նշված  թերություններից,  իսկիրավական  ժամանակակից  զարգացումների  պարագայում,  երբ  հարկ  է  լինումարմատապես ընդլայնել իրավակարգավորման շրջանակները և ավելի հաճախ դիմելօրենսդրական փոփոխությունների, իրավիճակն ավելի է բարդանում։
   Իրավական  որոշակիության  սկզբունքն  առանցքային  է  ժողովրդավարականբոլոր հասարակությունների համար։
  Այս սկզբունքի մասին իրենց դիրքորոշումներնեն  հայտնել  շատ  մասնագետներ։
   Միացյալ  Թագավորության  Բիրմինգեմյանիրավաբանական դպրոցի պրոֆեսոր Անտոնի Արնուլն առանձնացնում է իրավականորոշակիության հետևյալ չափանիշները՝1.  Օրենքները պետք է լինեն հստակ և պարզ.2.  Օրենքները պետք է լինեն հրապարակային և հասանելի, 3.  Օրենքները  պետք  է  կազմվեն  առանց  երկիմաստ  արտահայտությունների  ևպետք է լինեն կանխատեսելի,4.  Օրենքները  պետք  է  լինեն  կայուն,  և  դրանցում  փոփոխություններ  պետք  էարվեն միայն այն ժամանակ, երբ առաջանում կամ զարգանում են հասարակականայնպիսի  հարաբերություններ,  որոնք  անհնար  է  կարգավորել  գոյություն  ունեցողօրենքներով, 5.  Դատական որոշումները պետք է լինեն փոխկապակցված և պարտադիր,6.  Անձանց իրավունքների սահմանափակումները և իրավական ակտերին հետադարձ ուժ տալը պետք է կիրառվեն այն դեպքերում, երբ այլ միջոց չկա այդ հարաբերությունները կարգավորելու համար,7.  Անձանց իրավաչափ ակնկալիքները պետք է պաշտպանվեն [4]։
 Մեր  համոզմամբ  նման  պահանջների  սահմանումները  պետք  է  տեսականգրականության մակարդակից բարձրանան և հստակ ամրագրվեն ժողովրդավարական  յուրաքանչյուր  պետության  օրենսդրությունում,  ունենան  պրակտիկ  կիրառում՝թղթի վրա ամրագրված լինելուց զատ։
 Ժամանակակից  պատկերացումների  տեսանկյունից  վճռորոշ  նշանակություն  էտրվում հասարակության չափանիշներով իրավական ակտի որակին, սակայն պետքէ նշել այն հանգամանքը, որ անտեսվում է այդ հիմքով իրավական ակտերն անվավերճանաչելը՝  հանգեցնելով  մարդու  իրավունքների  իրավաչափ  պաշտպանությանանհարկի  ձգձգումների։
   Արդի  իրավական  մշակույթն  այնպիսին  է,  որ  իրավականորոշակիության  սկզբունքին  վերաբերող  իրավական  կոնկրետ  ակտի  կիրառմանհետևանքով մարդկանց իրավունքների խախտման պարագայում տուժող կողմը ևսհակված  է  լինում  պարզապես  վիճարկելու  տվյալ  իրավական  ակտը։
   Այդ  դեպքումնախապատվությունն առավել հաճախ տրվում է իրավական ակտը վիճարկելու բարդև  տևական  ընթացակարգին,  մինչդեռ  առավել  խելամիտ  կլիներ,  եթե  պարզապեսպահանջվեր թերի ակտի առկայության պարագայում իրավաչափ անալոգիայի կիրառում։
  Այս դեպքում հնարավոր կլինի որոշակի սահմաններում հաղթահարել իրավական  համակարգում  առկա  թերությունները  և  երաշխավորել  իրավունքի  իրացմանբնականոն ընթացքը։
 Իրավական որոշակիության սկզբունքը ենթադրում է res jսdicata սկզբունքի, այնէ`  դատական  ակտերի  վերջնական  լինելու  սկզբունքի  պահպանում։
   Այդ  սկզբունքըպահանջում է, որ կողմերից ոչ մեկը չունենա իրավունք պահանջելու վերջնական ևպարտադիր դատական  ակտի վերանայում`  ուղղակի գործի կրկնակի քննության ևգործով նոր ակտի կայացման նպատակով։
  Այսինքն, հարցի առնչությամբ երկու կարծիքի առկայության հնարավորությունը չպետք է հիմք հանդիսանա կրկնակի քննության համար։
  Նահանջն այդ սկզբունքից արդարացված է միայն այն դեպքում, երբդա անհրաժեշտ է էական և անհերքելի բնույթ ունեցող հանգամանքներում [5]։
 Վերոհիշյալ սկզբունքի բովանդակությունը ներառում է հետևյալ դրույթները՝•  Դատարանների  կողմից  կայացված  վերջնական,  այսինքն՝  օրինական  ուժիմեջ մտած դատական որոշումները ենթակա չեն վերանայման,•  Անթույլատրելի  է  դատարանի  կողմից  արդեն  մեկ  անգամ  լուծված  գործիկրկնակի քննություն,•  Կողմերից ոչ մեկը չի կարող պահանջել վերջնական, այսինքն՝ օրինական ուժիմեջ մտած դատական ակտերի վերանայում՝ միայն կրկնակի քննության իրականացման և նոր ակտի կայացման նպատակով,•  Վերջնական դատական ակտի վերանայումը նահանջ չէ իրավական որոշակիության  սկզբունքից,  եթե  այն  իրականացվում  է  դատական  սխալի,  արդարադատության սխալն ուղղելու նպատակով,•  Վերանայումը  չի  կարող  լինել  բողոքարկման  քողարկված  ձև,  իսկ  գործինկատմամբ կողմերի հակադիր հայացքների առկայությունն ինքնին չի կարող հիմքծառայել դատական վերջնական ակտի վերանայման համար։
 Հայկական  իրավական  համակարգը  նույնպես  զերծ  չի  մնացել  իրավականորոշակիությանն առնչվող խնդիրներից։
  Ինչպես նշվեց, իրավական որոշակիությանդրույթներին լիարժեքորեն չհամապատասխանող դատավարության փուլերի առկայությունը հանգեցնում է գործի քննության ժամկետների ավելացմանը, ինչն ակնհայտորեն  ուղեկցվում  է  գործերի  թվաքանակի  աճով.  այստեղ  Մարդու  իրավունքներիեվրոպական դատարանը տեսնում  է ողջամիտ ժամկետներում դատական վեճերիքննության սկզբունքի խախտում։
 Առանց այն էլ հայկական իրականության մեջ դատարան հայց ներկայացնելիսհարկ  է  լինում  սպասել  բավականին  երկար  ժամանակ,  քանի  որ  դատարաններըծանրաբեռնված են, և գործերը պարզապես հնարավոր չէ քննել արագ և ողջամիտսահմաններում։
  Սա խախտում է ողջամիտ ժամկետներում գործերի քննության իրավունքը։
   Դրան  ավելանում  է  նաև  այն  փաստը,  որ  բողոքարկված  գործերի  ահռելիմասը, մեր համոզմամբ, վերաբերում է իրավունքի ձևային որոշակիությանը։
  Ստեղծված իրավիճակն առաջացնում է նաև քաղաքացիների անվստահությունը սեփականպետության իրավական համակարգի նկատմամբ։
 Իրականացնելով  հետազոտություններ,  ուսումնասիրելով  միջազգային  փորձը՝խնդրի համար առաջարկում ենք հնարավոր երկու լուծում. 1.  Կազմել  մեթոդական  ցուցումներ,  որոնք  հնարավորություն  կտան  նմանիրավիճակները բացառելու,2.  Իրավական ակտերը գրել այնքան հստակ, որ մասնագետների համար լինենդյուրըմբռնելի, և բացառեն նման խնդիրները։
 Առաջարկվող  լուծումները  կլինեն  խելամիտ  այնքանով,  որ  անձը  կկարողանապաշտպանել իր իրավունքները՝ իմանալով և հասկանալով դրանք. նա նախ և առաջպետք է պատկերացնի, թե ինչ է ենթադրում այն նորմը, որն իր համար իրավունք էստեղծում,  կարողանա  եթե  ոչ  անձամբ,  ապա  գոնե  մասնագետի  օգնությամբ,պատկերացնել, թե ինչ հետևանքներ կարող է առաջացնել իրավական այդ նորմը,իսկ  դրա  համար  անհրաժեշտ  է,  որ  իրավական  նորմը  համապատասխանի  իրավունքի ձևային որոշակիության սկզբունքին։
  Կազմելով մեթոդական ցուցումներ՝ իրավական համակարգում կլինեն ուղղորդող, առաջնորդող ձեռնարկներ, որոնք, պարունակելով հնարավոր բոլոր եղանակները, կկանխատեսեն առաջացող խնդիրները ևկառաջարկեն  հնարավոր  լուծումներ,  իսկ  հստակորեն  շարադրելով  իրավականակտերը՝  հնարավորություն  կընձեռնվի  ստանդարտ  քաղաքացիներից  իրավագիտակցության  մակարդակով  տարբերվող  մասնագետներին  կռահելու  իրավունքիձևային  որոշակիությանը  վերաբերող  սպասվելիք  խնդիրը  և  ձեռնարկելու  միջոցառումներ,  որոնք  զերծ  կպահեն  խնդրին  բախվելուց։
   Կարծում  ենք՝  առաջարկվողմեթոդները  կլինեն  խելամիտ  և  կիրառելի  հնարավոր  պայմանների  նախաձեռնմանպարագայում։
 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ[5] ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումը քաղաքացիական գործ թիվԱՐԴ/0062/02/09, URL։
  https։
 //www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=50544 (Հղումըկատարվել է՝ 16.05.2018)։
 Թադևոսյան Լեյլի ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ՁԵՎԱՅԻՆ ՈՐՈՇԱԿԻՈՒԹՅՈՒՆԸԲանալի բառեր՝ իրավական որոշակիություն, սկզբունք, ժողովրդավարականհասարակություն, ՄԻԵԴ որոշումներ։

Իրավական  որոշակիությունը  դրսևորվում  է,  երբ  իրավունքի  նորմերի  բովանդակության մեջ հստակ նշվում է, թե ինչ պայմաններում է գործում տվյալ նորմը, և  իրավական  ինչ  հետևանքներ  կարող  են  առաջանալ  տվյալ  նորմի  չիրականացման  դեպքում։
  Այս սկզբունքի դրույթներին չհամապատասխանող դատավարության փուլերի առկայությունը հանգեցնում է գործի քննության ժամկետների ավելացմանը, ինչն  ակնհայտորեն ուղեկցվում է գործերի թվաքանակի աճով։
  Հոդվածում ներկայացվում  են հիմնահարցի առնչությամբ դիրքորոշումներ։
