ԱԿՏԻՎ ԽԶՎԱԾՔԻ ԼԱՅՆՈՒԹՅԱՆ ԳՈՏՈՒ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ ՎԵԴԻԻ ՎՐԱՇԱՐԺԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎՀայաստանի Հանրապետությունը գտնվում է տեկտոնական ակտիվ գոտում։
  Տեկտոնական  կառուցվածքների  բաղադրիչ  մաս  են  կազմում  ակտիվ  խզվածքները։
   ՀՀտարածքի համար ակտիվ են համարվում այն խզվածքները, որոնք ակտիվություն ենցուցաբերել  վերջին  10  հազ.  տարվա  ընթացքում։
   Ակտիվ  խզվածքների  դինամիկայիարդյունքում  առաջանում  են  երկրաշարժեր,  որոնք  հաճախ  լինում  են  կործանիչ։
 Ակտիվ  խզվածքի  ամբողջ  լայնությամբ  հնարավոր  է  սեյսմիկ  ակտիվություն,  ուստիայդ  լայնության  ճիշտ  գնահատումը  կօգնի  խուսափել  մարդկային  և  նյութականկորուստներից։
   Այսպիսով,  սեյսմիկ  ռիսկի  գնահատման  ժամանակ  խիստ  կարևոր  էակտիվ խզվածքի գոտու լայնության որոշումը։
  Ակտիվ խզվածքները, որոնք ունեն մեծպոտենցիալ, կարող են պատռվածքներ առաջացնել երկրի մակերևույթին։
 Այս  աշխատանքում  Վեդիի  վրաշարժի  օրինակով  և  երկրաբանական  ու  երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների արդյունքներով հնարավոր է որոշել վրաշարժիլայնությունը  և  երկրի  մակերևույթին  պատռվածք  առաջացնելու  հնարավորությունը(capable fault)։
 ՀՀ  տարածքն  ընդհանրապես,  և  մասնավորապես  կենտրոնական  հատվածը,որտեղ  գտնվում  է  Վեդիի  վրաշարժը,  բնութագրվում  է  բարդ  խճանկարա-բլոկայինկառուցվածքով։
   Վեդիի  վրաշարժի  գոտում  տարածված  են  նստվածքային  ևհրաբխանստվածքային  ապարներ,  որոնք  հարուստ  են  օրգանական  բրածոներով  ևբարենպաստ են շերտագրական ուսումնասիրման համար։
  Երկրաբանական կառուցվածքի մաս են կազմում ուշ պրոտերոզոյ–վաղ քեմբրից մինչև մարդածին ապարներըներառյալ,  որոնք  արտահայտված  են  մետամորֆային,  հրաբխածին,  հրաբխածիննստվածքային  և  նստվածքային  ապարներով։
   Տեղամասի  շերտագրական  կոմպլեքսիմաս  են  կազմում  պրոտերոզոյան,  պալեոզոյան,  կավճի,  պալիոգենյան,  նեոգենի  ևչորրորդական  հասակի  ապարները։
   Տեկտոնիզմի  տեսանկյունից  վերոնշյալ  շերտերըունեն տարաբնույթ կառուցվածք. մի մասում գերակայում են ստորին պրոտերոզոյի ևնեոգեն-չորրորդականի, մյուսում՝ պալեոզոյի և կավիճ-պալեոգենյան հասակի կառուցվածքները։
 2010-2011 թթ. JICA և ԳԱԱ ԵԳԻ կողմից կատարվել են ուսումնասիրություններ,որոնց  ընթացքում  Նոր  ուղի  գյուղի  հյուսիսում  բացվել  է  խրամուղի  (նկ.  1բ)։
   Խրամուղում կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքում հայտնաբերվել է վրաշարժային  զոնա,  որտեղ  էոցենի  հասակի  ապարները  վրաշարժվել  են  չորրորդական  հասակի ապարների վրա։
 Նկար  1-ում  ներկայացված  են  Նոր  ուղի  գյուղի  հյուսիսում  բացված  խրամուղուտեղադիրքը (ա) և նկարագիրը (բ)։
 ա                                                                 բՆկար 1. ՀՀ Արարատի մարզի Նոր ուղի գյուղի հյուսիսում բացված խրամուղու տեղադիրքը (ա) և նկարագիրը (բ)2012-2014 թթ. ԳԱԱ ԵԳԻ կողմից ուսումնասիրությունները շարունակվել են Վեդիի  վրաշարժի  գոտում։
   Կատարված  երկրաբանա-գեոմորֆոլոգիական  և  երկրաֆիզիկական  մանրամասն  վերլուծությունը  նպատակ  ունի  բացահայտել  այն  սեգմենտները, որոնց վրա կան երիտասարդ ակտիվացման հետքեր։
  Այս աշխատանքները կատարվել  են  սեյսմիկ  վտանգի  գնահատման  համար։
   Այդ  իսկ  նպատակով  օգտագործվել  է  գեոռադարային  հանույթ՝  ենթամակերևութային  շերտերում  խախտման  գոտիների բացահայտման համար։
 Երկրաֆիզիկական  հետազոտություններում  օգտագործվել  է  ամերիկյան  SIR3000  գեոռադարը,  1000  ՄՀց  և  200  ՄՀց  հաճախականությամբ  ալեհավաքների  կիրառմամբ, որոնք թույլ են տվել ուսումնասիրել մինչև 30 մ խորությամբ երկրաբանական կտրվածքը։
  Հետազոտություններն իրականացվել են Սիսավան գյուղից հյուսիսհյուսիս-արևելք  ուղղությամբ,  երկրաֆիզիկական  պրոֆիլի  երկարությունը  կազմել  է300 մ (նկ. 2)։
 Նկար 2. Գեոռադարային հանույթի հետագիծը (ներկայացված դեղինով)՝ զուգահեռ1։
 10000 մասշտաբի տեղագրական հիմքով կառուցված պրոֆիլինԳեոռադարային հանույթը իրականացվել է իրար կրկնող պրոֆիլների եղանակովհնարավոր  ենթամակերևութային  շերտերում  խախտման  գոտիները  բացահայտելունպատակով։
 Նկար  3-ում  պատկերված  է  մեր  ուսումնասիրությունների  ընթացքում  գեոռադարային հանույթի արդյունքներով հայտնաբերված խզվածքային գոտին։
  Կետագծերովպատկերված են ենթադրվող խախտման գոտիները։
 2012-2014  թթ.  կատարված  երկրաբանական  և  երկրաբանա-երկրաֆիզիկականուսումնասիրությունների  արդյունքում Վեդիի վրաշարժի զոնայի հարավային  ուղղությամբ հայտնաբերվել է մակերեսին չարտահայտված երկու խզվածք։
 Համադրելով  նախկինում  կատարված  աշխատանքների  հետ  կազմվել  է  պրոֆիլ,որտեղ արտահայտված են վրաշարժի գոտիները (նկ. 4), որոնցից երրորդը հաստատվեց նաև երկրաֆիզիկական հետազոտությունների արդյունքում։
 Նկար 3. Գեոռադարային հանույթ AB պրոֆիլովՆկար 4. Վեդիի վրաշարժի երկրաբանական կտրվածքը՝ ըստ AB պրոֆիլիՆկար 5. Ուսումնասիրությունների արդյունքում ստացված Վեդիի վրաշարժի գոտիների և լայնության վերջնական պատկերըԵզրակացություն։
   Ուսումնասիրությունների  արդյունքում  Վեդիի  խզվածքինշված  տեղամասի  հարավային  ուղղությամբ  հայտնաբերվեցին  երկու  խզվածքներ։
 Հաստատելով, որ մեր տեղամասում առկա է առնվազն չորս վրաշարժի  գոտի, որտեղկավճի հասակի ապարները վրաշարժվել են էոցենի հասակի ապարների վրա, Էոցենըիր հերթին վրաշարժվել է չորրորդականի վրա (նկ. 5)։
  Հատևաբար կարելի է նշել հետևյալը.1.  Վեդիի վրաշարժը երիտասարդանում է հարավ ուղղությամբ,2.  Վեդիի խզվածքը ակտիվ է և ունի սեյսմիկ ներուժ,3.  Այն  մակերեսային  պատռվածք  առաջացնելու  ունակություն  (capable  fault)ունեցող խզվածք է,4.  Վրաշարժի ուսումնասիրված գոտին ունի առնվազն 2,5 կմ լայնություն։
 Գրականություն1.  Ավանեսյան  Մ.,  Երևան-Վեդու  գրաբեն-սինկլինորիումի  երկրաբանա-կառուցվածքայինառանձնահատկությունները, Ատենախոսություն, 2004։
 2.  Հայաստանի  Հանրապետությունում  սեյսմիկ  ռիսկի  գնահատման  և  կառավարմանպլանավորման ծրագիր (JICA ԳԱԱ ԵԳԻ, 2010-2011)։
 Հայկ ԻգիթյանԱԿՏԻՎ ԽԶՎԱԾՔԻ ԳՈՏՈՒ ԼԱՅՆՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ ՎԵԴԻԻ ՎՐԱՇԱՐԺԻՕՐԻՆԱԿՈՎԲանալի բառեր՝ խզվածք, երկրաբանական ռադար, սեյսմիկ վտանգ, վրաշարժային գոտի։

Խոշոր  սալերի  բախման  գոտում  գտնվող  ՀՀ  տարածքի  համար  սեյսմիկ  վտանգի  գնահատման  տեսանկյունից  անհրաժեշտ  է  որոշել  հավանական  վտանգի  գոտիները,  դրանց  լայնությունը և առավելագույն պոտենցիալը։
   Վեդիի  վրաշարժի  տարածման  գոտու  լայնության  գնահատման  համար  օգտագործվել  են  համալիր  երկրաբանա-երկրաֆիզիկական  հետազոտություններ,  վերլուծվել  են  հետազոտման  գոտում  տարբեր  հեղինակների  կողմից  նախկինում  կատարված  աշխատանքները։
   Երկրաֆիզիկական  գեոռադարային  հանույթի  միջոցով  հայտնաբերվել  է  վրաշարժի  համալիրի  նոր  խզվածք՝ Վեդիի վրաշարժի գոտով դեպի հարավ-արևմուտք ուղղությամբ։
  Միևնույն ժամանակ  վրաշարժի որոշված գոտու շերտագրության և երկրաբանական հասակների համադրումը թույլ  է  տվել  ենթադրել,  որ  Վեդիի վրաշարժը  ունակ է  (capable  fault)  առաջացնել  նոր  մակերեսային  պատռվածքներ։
