Գիտ. Headեկավար ՝ տեխնիկական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր Ա. Սարիբեկյանի նպատակը. Իրավիճակը, մարտահրավերները աշխատաշուկայում ՀՀ աշխատանքի շուկան գտնվում է ձևավորման կայուն փուլում:   Տեղեկատվական անհամաչափությունների ազդեցության տակ այն դեռ անհավասարակշիռ վիճակում է:   Չնայած այն հանգամանքին, որ վերջին տարիներին որոշակի բարելավում է եղել, աշխատաշուկայում դեռ առկա են լայնամասշտաբ «կառուցվածքային» անհամապատասխանություններ առաջարկի և պահանջարկի միջև: Գործազրկության ընդհանուր բարձր մակարդակը էլ ավելի է դժվարացնում աշխատաշուկա մուտք գործելու համար առաջին անգամ եկամտաբեր աշխատանք գտնելը `էապես մեծացնելով գործազրկության հարաբերական ռիսկը:   Այս փաստը նույնիսկ ավելի կարևոր է նրանց համար, ովքեր ուղղված են: Երիտասարդների զբաղվածության խթանման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է հետևյալ հանգամանքներով .1. Երիտասարդների համար դժվարությունները, մասնավորապես `տնտեսական ցնցումների արդյունքում զբաղվածության հավանականությունը, փորձի պակասի պատճառով աշխատաշուկա մտնելու դժվարությունները, 2. Պասիվ, աշխատանքից դուրս գտնվող երիտասարդները երկրում շոշափելի տնտեսական ծախսեր են ստեղծում: Որպես ակտիվ աշխատուժ ՝ համեմատաբար բարձրագույն կրթության բազա ունեցող, այս թիրախային խումբը չի վաճառվում աշխատաշուկայում, ինչը իր մեջ կրում է միգրացիայի, սերունդների աղքատության, սոցիալական մեկուսացման և աշխատաշուկայում երիտասարդության հետ կապված հմտությունների կորստի զգալի ռիսկեր: Theբաղվածության տվյալների համաձայն, երկրներում սոցիալական անդամակցության մակարդակը 3 է. Երիտասարդների զբաղվածության ցածր մակարդակը մեծացնում է ծախսերը `կապված սոցիալական բախումների, բռնության և հանցավորության մեծ հնարավորությունների հետ: Ներկայումս աշխարհում երիտասարդների զբաղվածության խնդիրը ռազմավարական մարտահրավեր է: Ըստ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ՄԱԳԱՏԷ) գնահատականների, երիտասարդների զբաղվածության խնդիրն այսօր լայն քննարկման առարկա է: Աշխարհում երիտասարդների գործազրկության բարձր մակարդակը կշարունակվի մինչև 2018 թվականը 2, Երիտասարդների զբաղվածության վերաբերյալ Եվրոպական հանձնաժողովի պաշտոնական նյութում նշվում է, որ երիտասարդների գործազրկության միտումները տագնապալի են. «Եվրոպական Միությունում երիտասարդների գործազրկության 22,8% -ը 4: ԵՄ-ում երիտասարդների գործազրկության մակարդակը գրեթե երկու անգամ ավելի բարձր է, քան ընդհանուր գործազրկությունը 5: 2014 թ.-ի 6-րդ զեկույցում նշվում է, որ ճգնաժամից հետո երիտասարդների զբաղվածության միտումների վերականգնումը դեռ զգալիորեն զսպված է: 2013 թվականին աշխարհում գրանցվել է 74,5 միլիոն մարդ: Գործազուրկ երիտասարդներ, ինչը շուրջ 1 միլիոնով ավելին է, քան 2012-ի նույն ցուցանիշը: Երիտասարդության համաշխարհային գործազրկությունը 13.1% է, ինչը գրեթե 3 անգամ գերազանցում է մեծահասակների գործազրկության պատմական մակարդակը ՝ առավելագույնը: 1 հտ. //www.un.org/esa/socdev/documents/youth/fact-sheets/youth-definition.pdfhttp: //www.ilo.org/global/research/global-reports/global-employment3 ԱՄԿ, միտումներ էկոնոմետրիկ մոդելներ, ապրիլ 2012 - http: //www.ilo.org/global/research/global4 Եվրոպական հանձնաժողով, երիտասարդների զբաղվածություն:  ԵՄ միջոցառումների ակնարկ, Բրյուսել, 2014 թ. մայիսի 8 - http: //europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-338_en.htm?locale=enhttp: //ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=89&langId=en&newsId=2030&fitelyNews=yes6 Globalբաղվածության գլոբալ միտումներ 2014 թ.  Ռիսկն է գործազուրկ վերականգնման, ԱՄԿ զեկույցը, January 2014.kazmakerputyanAshkhatankihaseloviremijazgayin sharkkrtakanochchbavararoghen, vorevmasnagitakanoraknerisotsial-tntesakanorakikoghmnoroshman ardyunavetnrantspahanjnereZargatsogh տնտեսություններ, այդ թվում Հայաստանի, որպես խնդրի առավել սուր, շնորհիվ naevkhisteritasardnerimisahmanapakumnerov, barenpastmitumnerov, աշխատուժի առաջարկի եւ պահանջարկի eakansheghumnerov, հեշտ վերարտադրությունը աշխատանքի, սոցիալական, mshakutayinanendhatverakangnmann նպատակային լուծումների անբավարար մակարդակ, ոչ ֆորմալ զբաղվածության առկայություն և այլն:  Նշված գործոնների պայմաններում ՀՀ աշխատանքի շուկայում հիմնականում առկա են երկարաժամկետ գործազրկության ռիսկեր, որոնք տեղակայված են միգրացիայի մեջ: ՀՀ աշխատաշուկայի վերլուծությունը 7 ցույց է տալիս, որ երիտասարդներն ավելի անմրցունակ են `հիմնականում աշխատաշուկայի մասնագիտության անբավարար ընտրության, մասնագիտական ​​համակարգի բացակայության, հմտությունների, փորձի, մասնագիտական ​​որակավորման, ոչ ֆորմալ զբաղվածության կայուն ներկայության և այլ գործոնների պատճառով: , -201բաղվածության մակարդակն աճել է 2008-2014 թվականներին: 2015 թվականից ի վեր դիտարկվում են ինչպես զբաղվածության ընդհանուր մակարդակը, այնպես էլ զբաղվածության մակարդակը: Հայաստանում երիտասարդների զբաղվածության մակարդակը զգալիորեն ցածր է ընդհանուր զբաղվածության մակարդակից:   Այս փաստի մասին է վկայում զբաղվածների ընդհանուր թվի մեջ երիտասարդների փոքր մասնաբաժինը:   Աշխատանքի շուկայի հետազոտության 9-ի համաձայն, վերջին երեք տարիներին զբաղված բնակչության շրջանում երիտասարդների տեսակարար կշիռը չի գերազանցել 8,5% -ը, ինչը, հաշվի առնելով բնակչության տարիքային կառուցվածքը, զգալիորեն ցածր ցուցանիշ է: 7 http: //www.armstat.am/file/article/rep_ashx_09a_800.pdf 8http: //armstat.am/hy/?nid=126&id=08016&submit=%D5%93%D5%B6%D5%BF%D6%80% 9 ՀՀ ԱՎSS, Աշխատանքի շուկայի հետազոտություն, Վիճակագրական տարեգիրք ՝ http: //www.armstat.am/file/doc/99499388.pdf երիտասարդների միտում: Չնայած հատկանշական է, որ զբաղվածների ընդհանուր թվաքանակում զբաղված երիտասարդների մասնաբաժինը 2008-2016թթ. 1 տոկոսային կետով կայուն անկման արտաքին միտում:   Հաշվի առնելով 2008-2016թթ. Միայն զբաղվածության դեպքում 15-19 և 20-24 տարեկանների համար հաշվարկված փոխհարաբերության գործակիցը 0.27 է, 15-19 և 25-29 տարեկանների համար `0.87, 20-24 և 25-29 տարեկանների համար` 0.31:  Միևնույն ժամանակ, 15-19 տարեկան զբաղվածների միջև հարաբերակցությունը եղել է 0.8, 20-24 տարեկան զբաղվածությունը `0.59, իսկ 25-29 տարեկան զբաղվածությունը` 0.72: Հարկ է նշել, որ զգալիորեն ցածր փոխկապակցվածություն է գրանցվել 15-19 և 20-24, 20-24 և 25-29 տարեկան զբաղված զույգերի միջև, ինչը ցույց է տալիս, որ այս տարիքային խմբի երիտասարդների թիվը ընդհանուր աշխատողների ընդհանուր թիվն է: անհամաչափ փոխվել է:   Աշխատանքի հետ կապված միայն ամենաբարձր հարաբերակցությունը հաշվարկվել է 15-19 տարիքային խմբի համար: Այսինքն ՝ միայն զբաղվածության ինդեքսի փոփոխությունները ավելի համամասնորեն փոխում են այս խմբի ցուցանիշները:   Համեմատության ամենացածր գործակից ունեցող 20-2410 տարիքային խումբը ամենախնդրահարույցն է ընդհանուր զբաղվածության դեպքում: Վերոնշյալ պատկերը վկայում է այն մասին, որ երիտասարդների զբաղվածության խթանումը շարունակում է մնալ առաջնային խնդիրներից մեկը, որի արդյունավետ լուծումները համակարգային ազդեցություն ունեն տարածաշրջանում ժողովրդագրական, միգրացիոն, կրթական և, ի վերջո, դրական մակրոտնտեսական զարգացումների վրա: Բացի աշխատաշուկայի վիճակագրական պատկերի վերլուծությունից, զբաղվածության խնդիրների տեսանկյունից դրանք նաև հետաքրքիր են, քանի որ վերջիններիս շրջանում երիտասարդների խումբը կկատարի հետազոտություններ 12, կենտրոն 10 Ա. Ասլանյան, ՄԱԲՀ փորձագետ - Հայաստանի Հանրապետության աշխատաշուկայում երիտասարդների զբաղվածության անմրցունակ խթանման լուծումներ, 2014.11 Տե՛ս http: //armstat.am/hy/?module=publications&mid=6&id=184712 Անի Ասլանյան, տարածաշրջանային հետազոտությունների համակարգող «ՀՀ աշխատանքի շուկայում զբաղվածություն-կրթություն փոխհարաբերությունների հիմնահարցերի ուսումնասիրություն» ուսումնասիրություն «2016», ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտ (այսուհետ ՝ Ազգային ինստիտուտ), գործատուների երիտասարդների հարցումների արդյունքներ 13, ինչպես նաև հարցման արդյունքները 14: Իրականացված հետազոտությունների արդյունքում պարզվել են կրթություն-աշխատաշուկա կապի, աշխատաշուկայում առաջարկի և պահանջարկի առաջարկների մարտահրավերները: Խնդիրն առաջին փուլում մասնագիտությամբ չաշխատելն է:  Աշխատող երիտասարդների 29% -ը նշել է, որ իրենց ստացած մասնագիտական ​​կրթությունը չի համապատասխանում մասնագիտությանը համապատասխան աշխատանքի պահանջներին:   Մասնագիտությամբ աշխատող երիտասարդների 7,9% -ը:   Երիտասարդները, իրենց կարծիքով, նշեցին մասնագիտական ​​աշխատանք գտնելու հիմնական խոչընդոտները:   Ըստ նրանց ՝ մասնագիտական ​​աշխատանք գտնելու հիմնական խոչընդոտը կարող է լինել մի կողմից աշխատաշուկայում ցածր պահանջարկը, մյուս կողմից ՝ ցածր մասնագիտական ​​գիտելիքները:   Իհարկե, ուսանողների կողմից այդպիսի ինքնագիտակցությունը գովելի է, բայց համեմատելով նրանց կողմից կատարված կրթական բաղադրիչների գնահատումը, կարելի է վստահորեն ասել, որ այդ խոչընդոտներից երկրորդը հնարավոր է վերացնել, եթե ուսանողների գործնական ունակություններն ու հմտությունները ուսումնական հաստատություններն ավելացված են: Պատրաստակամություն լուրջ ընդունել երիտասարդներին:   Մոտ 3000 գործատուների շրջանում անցկացված հարցման համաձայն, գործատուների 31.9% -ը ցանկություն է հայտնել առաջիկա երեք տարիների ընթացքում վարձել երիտասարդ մասնագետների:   Surprisingարմանալի է, որ գործատուների ճնշող մեծամասնությունը ցանկանում է լրացնել թափուր աշխատատեղերը: 13 Անի Ասլանյան, հետազոտությունների համակարգող: «Երիտասարդների զբաղվածության հիմնախնդիրների բացահայտում ժողովրդագրական տեսանկյունից» հետազոտություն 2016, ազգային ինստիտուտ Անի Ասլանյան 14, հարցազրուցավար: «ՀՀ աշխատանքի շուկայում կրթության փոխադարձ հարաբերությունների հիմնախնդիրների բացահայտում-ուսումնասիրում և ուսումնասիրում» 2016 հետազոտություն, Ազգային ինստիտուտի և գործատու-մասնագետների առջև ծառացած մարտահրավերն էլ ավելի կամրապնդվեն աշխատանք չունեցող մասնագետների կողմից:   Թափուր աշխատատեղերը լրացնելու համար գործատուների 54.3% -ը վերապատրաստվել է գործող անձնակազմի կողմից, մինչդեռ գործատուների 21.8% -ը բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների կարիք է ունեցել: Մեկ այլ տարբերություն է գործատուների և աշխատողների կարծիքների տարբերությունը աշխատավարձի ակնկալվող դրույքաչափերի վերաբերյալ:   Ուսանողների շրջանում ֆոկուս խմբային հետազոտության արդյունքների արդյունքները (հարցումն անցկացվել է ՀՀ բուհերի շուրջ 1500 ուսանողների շրջանում, և ֆոկուս խմբերի հետազոտությունը ՀՀ 4 մարզերում `Երջան քաղաքում) ցույց են տալիս, որ ցանկալի աշխատավարձը բավականին բարձր է երիտասարդների շրջանում: մարդիկ ՝ հաշվի առնելով միջին անվանական աշխատավարձի աճի տեմպերը: Ուսանողների մեծամասնությունը ՝ 55.1% -ը, ցանկանում է ստանալ 50 հազարից 250 հազար ՀՀ դրամ աշխատավարձ, 35.7 տոկոսը ՝ 250 հազարից մինչև 500 հազար ՀՀ դրամ աշխատավարձ, իսկ մի փոքր մասը ՝ 7.8 տոկոսը, կարծում է, որ պետք է ստանա 500 հազար դրամ Աշխատավարձ ավելի քան ՀՀ դրամ:   Ուսանողների նշած միջին աշխատավարձը 301 հազար դրամ էր, ինչը մոտավորապես երկու անգամ ավելի է, քան միջին 15-ը:   Գործատուների 67% -ը պատրաստ է վճարել 55 հազար դրամից 100 հազար դրամ անվանական աշխատավարձ երիտասարդ մասնագետին, իսկ 21,3 տոկոսը պատրաստ է վճարել անվանական աշխատավարձ ՝ 100 հազարից մինչև 150 հազար դրամ:  Գործատուների 4.66% -ը պատրաստ է վճարել միջին աշխատավարձ 150 հազար դրամից բարձր:  Միջին աշխատավարձը, որը գործատուները պատրաստ են վճարել երիտասարդ դրամով: Երիտասարդների աշխատավարձերի ցանկալի աշխատավարձերի համեմատությունը գործատուների կողմից վճարված աշխատավարձերի համեմատությամբ ցույց է տալիս, որ ներկայիս աշխատաշուկայում աշխատավարձի հետ կապված երիտասարդ մասնագետների սպասելիքները չեն կարող բավարարվել: Միշտ հրատապ մարտահրավերն այսօր երիտասարդների գործնական մասնագիտական ​​գիտելիքների և հմտությունների բացակայությունն է նրանց նկատմամբ: //armstat.am/hy/?nid=126&id=08001&submit=%D5%93%D5%B6%D5%BF%D6%80 Հանրապետությունում մասնագետը, Հայաստանի Հանրապետության կազմը և գործատուներից խիստ պահանջարկը:   Այս գործատուների տեսանկյունից օգտագործվում է հատկապես կրթական հաստատությունների կապը, որն այսօր բավականին պասիվ է:   Խնդիրը կարող է լուծվել, եթե գործատուները մասնակցեն ուսումնական ծրագրերի մշակմանը ՝ այդպիսով նպաստելով իրենց ապագա անձնակազմի վերապատրաստմանը: Բացահայտված մարտահրավերներն ամբողջական չեն, և դրանց հաղթահարման ուղիները և լուծումները պահանջում են հետագա շարունակական հետազոտություններ: Հայաստանի Հանրապետությունում երիտասարդների զբաղվածության ներկա իրավիճակը Հիմնաբառեր. Աշխատաշուկա, երիտասարդություն, զբաղվածություն, Մարտահրավերներ, հարցում, հետազոտություն: ։

Հոդվածի  նպատակն  է  ներկայացնել  ՀՀ  աշխատաշուկայում  առկա  վիճակը, վեր հանել առկա մարտահրավերները։
  ՀՀ աշխատաշուկան, իր վրա  կրելով  տեղեկատվական  անհամաչափությունների  էական  ազդեցությունը,  դեռևս  գտնվում  է  անհավասարակշիռ  վիճակում,  ինչն  էլ  հանգեցնում  է  աշխատաշուկայում  առաջարկի  և  պահանջարկի  միջև  ծավալային  և  կառուցվածքային  որոշակի  անհամապատասխանությունների.  արդյունքում  զգալիորեն  մեծանում  է  երիտասարդների  գործազրկության  հարաբերական  ռիսկը,  և  կարևորվում  զբաղվածությանն  ուղղորդված  քաղաքականության  դերը։
  Հոդվածում ներկայացվում են աշխատաշուկա առաջին անգամ մուտք  գործող  երիտասարդների  հիմնական  մարտահրավերները։
   Ներկայացված  արդյունքները  և  որակական  վիճակագրական վերլուծությունների արդյունքում։
