ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ENԵOCԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ (ՕՍՄԱՆՅԱՆ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԻՆԱԿ) 18-րդ և 19-րդ դարերի իրադարձությունների անբարենպաստ դասավորումը Օսմանյան կայսրությունում, հատկապես 20-րդ դարի իրադարձություններում, ներքին և միջազգային հարթակներում, հանգեցրեց լուրջ հակադրության կայսրությունը:  Կայսրության «նահանջում», երբ աստվածաբանական հիմքերը նույնիսկ սուլթաններին չէին փրկում վրեժխնդրությունից, սուլթան Մուստաֆա III- ը իր բանաստեղծություններից մեկում նշեց, որ Օսմանյան կայսրությունը աշխարհի ապագա տիրակալն է: Առաջին համաշխարհային պատերազմը թուրքերի համար հնարավորություն է ոչ միայն վերացնել կայսրության պահպանմանն ուղղված բոլոր հնարավոր սպառնալիքները, այլև այն ընդլայնել:   Եռյակի ընտրությունը թուրքական պետության երկու ռազմական խմբավորումներից ելնում էր ոչ այնքան անկեղծ ցանկությունից, այլ նրա գոյության համար վտանգավոր Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի, այս երկուսի շուրջ Ռուսաստանի հետ համագործակցության և հակառակ այս պետությունների քաղաքականության: , Գերմանիան ավելի նուրբ ներթափանցող կայսրություն էր:  Ավելին, ինչպես գլխատման վտանգի տակ գտնվող սուլթանները, ովքեր երազում էին հզոր պետության մասին, թուրքերը ցեղասպանություն գործեցին ոչ միայն էթնիկ հանդուրժողականության, այլ նաև դրա առաջացման պետության ամբողջականությունը պահպանելու ցանկության պատճառով:  Այսպիսով, թուրքերի և նրանց քաղաքական ղեկավարության գերագույն նպատակը օսմանյան (կամ թուրքական) պետության ամբողջականության պահպանումն էր: Այս կերպ կարելի է բացատրել համաճարակի նման հաջորդական գաղափարախոսությունների տարածումը:  Եթե ​​դրանցից յուրաքանչյուրին առանձին նայենք, կտեսնենք, մասնավորապես, որ օսմանիզմը հանգեցրեց Սահմանադրության ընդունմանը, ազգային փոքրամասնություններին իրավունքներ շնորհելը, ընդունվեց միայն ընդհանուր օսմանյան քաղաքացիությունը, չնայած դա բացասաբար ընդունվեց թուրք-մահմեդականների կողմից: տարրը հավասար է Ռայանի (իրավազրկված) մուսուլմաններին:   Հետո առաջ քաշվեց պանիսլամիզմը, որի հիմնական դերը կայսրության արևելյան պետությունների պահպանումն էր, իսկ հետո, այդ գաղափարախոսության անարդյունավետության պատճառով, ծնվեց պանթուրքիզմը:  Այս ամենն անկասկած կապված էր 19-րդ դարում ի հայտ եկած ազգայնականության արագ դրսեւորումների հետ 1:   Այս շրջանում մենք կաշխատենք ազգայնականության երկրորդ փուլի հետ, երբ այն փոխվի պետականաշինության ընկալումից (առաջին փուլ. Այս փուլում ազգայնականությունն ընկալվում էր որպես հայրենասիրություն) դեպի այլոց իշխելու և գաղութացնելու մոտեցում: Գաղափարը սոցիալական գիտակցության իրական մակարդակն է, իսկ սոցիալական-խմբի հոգեբանությունը զգայական է, հուզական 2:   Իհարկե, պետք է հաշվի առնել, որ «առանց հիմնական կարիքների բավարարման անհնար է ապահովել ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական օրգանիզմի գոյությունը» 3:   Անհրաժեշտ է միայն հաշվի առնել պետության ազգային շահի գաղափարախոսության իրատեսականության մակարդակը, որը նրա գործնական փուլն է:   Դրան հասնելու համար անհրաժեշտ է դիտարկել պետության ազգային շահերի իրականացումը ՝ ուժերի միջազգային հավասարակշռության համատեքստում 4:   Այլ կերպ ասած, 1 թուրքեր կարդում են թուրքերի մասին ժողովածուի մեջ Cեմալ փաշայի գրառումներից: «Այստեղ պետք է ընդունել, որ 19-րդ դարի կեսերին Եվրոպայում նկատվող ազգայնական նկրտումները միանգամից մերժվեցին այն փաստի առթիվ, որ հայ երիտասարդները, ովքեր Եվրոպա կամ Ամերիկա էին մեկնել առևտրի կամ ուսման նպատակով, ունեն հին գաղափարը, որ իրենց ազգը պետք է ձգտեր հասնել անկախ կյանքի »:  Այնուամենայնիվ, այն հիշատակվում է միայն հայերի մասին ՝ մոռանալով նշել իրենց, հատկապես իրենց դավանած գաղափարախոսությունների վերջին մասին:  Տեսեք հղումը http: //www.armin.am/hy/Books-Historiography-Turqery-turqeri-masin/view_book/2. 3 ondոնդյան Ա., Ազգային շահերի հարցը Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության ապահովման առաջնային միջավայրում, Երեւան, 2011, էջ. 36 4 ondոնդյան Ա., Էջ 59: հաշվի առնել հնարավոր հակաքայլերը, որոնք գոնե պատերազմի ընթացքում չեն ցուցադրվել, հնարավորություն են տվել գործնականում կիրառել ազգային շահը:  Օսմանյան այսպես կոչված սոցիալական հասարակությունը կենսաբանական երեւույթ էր, եթե նկատի ունենք թուրքական տարրը, որը կայսրության փլուզումից առաջ անհրաժեշտ էր զինվել ազգային եսասիրությամբ, որպեսզի մյուսները ստիպված չլինեն արտագաղթել:   Օսմանյան պետությունն իր գոյության առաջին փուլում հանդես էր գալիս որպես hazազնի պետություն 1:  Այլ կերպ ասած, կրոնական և սոցիալական միավորումը ավելի ուժեղ էր:   Այս առումով հետաքրքիր է Ա. Ondոնդյանի եզրակացությունը. «Պետության աշխարհաքաղաքական կշիռը, ըստ էության, այդ երկրի գաղափարներն են աշխարհում իր տեղի վերաբերյալ»:   Սակայն դա միայն սկզբում է, քանի որ «դերասանական կարգախոսները ազգերի ստեղծման գործում» 2, ամենակարևորը պետական ​​շահն է: Այս երկուսը լրացնում էին միմյանց:   Կրոնական միավորման և սոցիալական յուրահատկության միջոցով թուրքական տարրը հանգեցրեց մի կայսրության ստեղծմանը, որի սահմաններն ու գոյությունը չէին կարող չհամագործակցել հարևանների հետ, մի բան, որ սկզբում անուղղակիորեն գոյություն չուներ կայսրության մոտեցումներում, բայց հետագայում արտահայտվեց բազմիցս 3: Հայոց ցեղասպանությունը, որը տարբերվում է կոտորածից (այս դեպքում մտադրություն չկա) չի կարող լինել տեղական էթնիկական բախումների արդյունք `իր ներառմամբ և նախապես կազմված ցուցակներով:  Ռազմական գործողություններին անցնելուց առաջ և՛ ռուսական, և՛ թուրքական կողմերը քայլեր ձեռնարկեցին հայերի դիրքերը ստուգելու համար, ամբողջ Կովկասը լցվեց թուրք լրտեսներով, իսկ կովկասյան թաթարների շրջանում իրականացվեց քարոզչություն:   Փաստորեն, մինչ հայկական ֆոբիայի սահմաններից դուրս եղեռնը սկսելը, հակահայկական բարենպաստ մթնոլորտ էր ստեղծվել թուրքական իշխանության այս կողմում:   Թուրք պատմագրության մեջ բացատրությունը, թե Թեհասի բռնագաղթը եղել է պատերազմի անհրաժեշտությունից, լուրջ ուսումնասիրության չի դիմանում, քանի որ ճիշտ է, որ նման բացատրությունը օժանդակ հանգամանք ունի. Ռազմական գործողությունները տեղի են ունեցել Արևմտյան Հայաստանի ներսում, բայց փաստ Հայերին կոտորելու անհրաժեշտությունը 4 հստակ պետական ​​ուղղություն տվեց, այսպես կոչված, «տեղահանությանը»:   Բանն այն է, որ «Տեղահանության օրենքը» (Tehcir kanunu), որի ընդունումից հետո պետք է սկսվեր արտաքսումը, ընդունվեց, երբ 1915 թ. Մայիսի 19-ին 1945 թ. Անտանտի երեք տերությունները ՝ Ռուսաստանը և Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան, համատեղ 5-րդ հռչակագիրը խստորեն դատապարտում է հայերի կոտորածները և շեշտում, որ Օսմանյան կառավարության անդամները անհատապես պատասխանատվություն կկրեն հանցագործության համար:  Օրենքն ընդունվեց ոչ թե տեղահանությունը սկսելու, այլ ապագայում ցեղասպան պետությունն ու դրա ղեկավարներին պաշտպանելու համար, քանի որ «տեղահանումներն» ու ջարդերն արդեն սկսվել էին մինչ օրենքի ընդունումը: 1915 թ. Սկզբին Կ. Պոլսում, այլուր, սկսվել էին բարձրաստիճան հայերի սպանություններն ու պաշտոնանկությունները, և մինչ այս օրենքի ընդունումը ամբողջ eyեյթունը դատարկվել էր հայերից:  Օրենքի լրիվ անվան տակ կան մի շարք մտադրություններ, քանի որ օրենքն ընդունվել է ոչ թե մարդկանց կյանքը պաշտպանելու համար, այլ «նրանց համար, ովքեր դեմ են կառավարության գործողություններին», որը նախատեսում էր օգտագործել «ռազմական միջոցներից ձեռնարկվող միջոցներ»: տեսակետ."   Դժվար է պատկերացնել կառավարության, կանանց և երեխաների տարեցների ընդունակությունը, երբ նրանց մեծ մասը նույնիսկ քաղաքաբնակ չէր 6, իսկ ճակատում կոտորվեց 200.000 հայ զորակոչիկ:  Այս հակասությունների պատասխանը կարելի է գտնել Տրապիզոնի թեմի առաջնորդ Հովհաննես արք. Նազյանի հուշերից `« Միություն և առաջադիմություն »կուսակցության օրգանին անվստահություն էր հայտնում կեղծ գիտության կողմից տարածված« Հիլալ Ահմեդ »օրաթերթի կողմից տարածվող գաղափարների անվստահությունը, որոնցից մեկի իմաստը ներկայացվեց հետևյալ կերպ. 1 Սաֆրաստյան Ռ ., Օսմանյան կայսրությունը. Genocideեղասպանության ծրագրի ակունքները (1876-1920), Երեւան, 2009, էջ. 103: 2 Նատալի Շ., Թուրքերը և մենք, Երևան, 2011, էջ: 44 Եվրոպական երկրների 3 դիվանագետներ, երբ նրանք գալիս էին Ստամբուլ, չէին լսում նրանց, հարգանքով էին վերաբերվում նրանց, տալիս նրանց որպես օգնություն, հագուստ և այլն:  Օսմանյան սուլթանն իրենից բացի ոչ մի այլ տիրակալ չգիտեր: 4 Հայերի դեմ բռնության քաղաքականության պատասխանատու Իզզեթ փաշան կարծում էր, որ հայկական հարցը հնարավոր է վերջ տալ հայերին վերացնելով:  Տե՛ս Սաֆրաստյան Ռ., Օսմանյան կայսրություն: Planեղասպանության ծրագրի ակունքները (1876-1920), Երեւան, 2009, էջ. 167 թ. 5 Սաֆրաստյան Ռ., Հայոց ցեղասպանության պետական ​​ծրագիրը, VEM համահայկական հանդես, թիվ 1 (26), Երեւան, 2009, էջ 48-62: 6 Արևմտյան Հայաստանի բնակչության միայն 10% -ն էր ապրում քաղաքներում:  Տե՛ս Հ. Սիմոնյան (խմբ.), Հայոց պատմություն, Երևան, 2012, էջ: 436 թ. «Բնության օրենքների համաձայն, ստորադաս ցեղերը պետք է լինեն բարձրակարգ ցեղերի սնունդ»:  Սա պանթուրքական գաղափարախոսության մեջ «սոցիալական դարվինիզմին» բնորոշ տեսակետների առկայությունն էր:   Այն Ch. Նա մարդկության հասարակության մեջ կիրառեց Դարվինի «գոյության պայքարի» և «բնական ընտրության» օրենքները: Նման գաղափարախոսությունները և, ընդհանրապես, գաղափարախոսությունները չէին կարող զանգվածային ծածկույթ ունենալ առանց պետության աջակցության 2: Մինչ Հայոց ցեղասպանության ծրագրի իրականացումը, Արեւմտյան Հայաստանում առաջ էին քաշվում բարեփոխումների ծրագրեր, որոնք միջնորդում էին նախ Բրիտանիան, ապա ՝ Գերմանիան:  Այս կերպ ռուսական կողմը կատարեց իր պայմանները, որոնցից մեկը Տրապիզոնի նահանգն ընդգրկելն էր բարեփոխումների ծրագրում. Աշխատողների կեսը ներառել ժանդարմերիայում, ոստիկանությունում և հայկական տարրերով բոլոր հանրային ծառայություններում, հատկապես շրջաններում: որտեղ նրանք կազմում էին բնակչության միայն 10-30% -ը 3:  Պատերազմից առաջ ռուսների նման քայլը հայերին ուղղված թաքնված կոչ էր թուրքերի դեմ:  Հասկանալի է, որ բարեփոխումների ծրագրով երրորդ կողմի ձեռքբերումը վտանգում էր ամբողջ կայսրությունը հայերի համար, քանի որ նման արտոնությունները կկտրեին կայսրությունը արաբական վիլայեթներից, և այդ դեպքում օսմանյան պետությունը կհայտնվեր վերջին Բյուզանդական կայսրությունը:  Այսպիսով, հարկ է նշել Սարիղամիշի ճակատամարտի դերը, երբ, ըստ տարբեր գնահատականների, թուրքական կողմը տվեց 80,000-90,000 զոհ:   Եվ նման դեպքում Գերմանիան չէր կարող չմտահոգվել իր դաշնակցի պարտությունից:   Բալկանների նվաճումը ճանապարհ կհարթի դեպի Մերձավոր Արևելք, բայց թուրքական կողմում Ռուսաստանի հայտնվելը թույլ չի տա Գերմանիային արդարացնել պատերազմի իր սպասելիքները:   Այնուամենայնիվ, մեղավորների շրջանակն ընդլայնելու անհրաժեշտություն չկա: Օսմանյան կայսրությունը չէր փայլում հնազանդվելու հակումով, հատկապես այն ժամանակ, երբ նրա մասնակցությունը որոշիչ դեր խաղաց գերմանական ծրագրերի ներառման և պատերազմից գործողության անցնելու գործում, որի ընթացքում ոչ մի պետություն չէր կարող զիջել իր շահերն ու անվտանգությունը: Համընդհանուր արժեքները սահմանափակվում են ազգային շահերով:   Պատմության ընթացքում, երբ այս ժողովուրդը հայտնվեց մեր կողքին, ճանաչման բոլոր շփումներով և ուղղություններով, մեր ամենամեծ ճակատագրական բացթողումը թուրք-պետական ​​հարաբերությունների անտեղյակությունն էր: Այսպիսով, երբ մենք խոսում ենք Հայոց ցեղասպանության մասին, չպետք է դրան նայել երբեմն տնտեսական, երբեմն ազգայնական, երբեմն Turan ստեղծելու նկրտումների մեջ և այլն:  Հայոց ցեղասպանությունն իր ժամանակի ծնունդն էր:  Ըստ էության, ցեղասպան ազգեր չկան, բայց դա չի նշանակում, որ անհնար է դրդել նման քայլերի, նույնիսկ մի ամբողջ մեծ զանգվածի, տվյալ դեպքում `մի ամբողջ ժողովրդի համար:   Երբ հասարակական գիտակցությունը, մտավոր «կարողությունը» հավասարեցվում է զանգվածային տրամադրությունների ստորին մակարդակին, միևնույն ժամանակ, տարիներ շարունակ ատելությանը զուգահեռ, ցեղասպանությունը հանցագործություն չի համարվում տվյալ հասարակության համար:  Այսօր շատ ցեղասպանություններ են տեղի ունենում հենց մեր աչքի առաջ, ինչպես եզդիները:  Սա եզդիների կողմից ցեղասպանության կողմի առաջնահերթությունները արտահայտելու արդյունք չէ ոչ թե շարունակվող հակամարտություններին արձագանքելու, պետականության ձգտման հիման վրա, այլ աշխարհում առկա բախումներին արձագանքելու:   Նույն կերպ ՝ ասորիների ցեղասպանություն, որոնք ապրում էին Մուշում, Բիթլիսում, Վանում: Նրանց ջարդերը տեղի են ունեցել հայկական ջարդերի հետ միասին, պատկերը գրեթե նույնն էր: Քրիստոնյա լինելու փաստը, մեծ տերությունների կողմից դրա օգտագործումը, սահմանամերձ բնակավայրերի օկուպացիան «ասորիներին դասեց որպես հայերի» հիմքը դարձավ նրանց կոտորածի համար: Theարդերը տեղի են ունեցել Իրանի հյուսիսային տարածքներում, որոնք հայտարարում էին չեզոքություն, քանի որ Օսմանյան Թուրքիան հավակնություններ ուներ այդ տարածքների նկատմամբ:  Եթե ​​մենք փորձենք ցեղասպանությանը նայել նման տեսանկյունից, ապա հետագայում կարող ենք գտնել համաշխարհային համակեցության մի մոդել, որը կկանխի շատ ազգերի ցեղասպանությունը: 1 Տե՛ս հղումը http: //www.noravank.am/upload/pdf/80_am.pdf: 2 Zարանդի մոտ կարդում ենք. «Ստամբուլում դիրք ունեցող քաղաքում,« գաղափարի »նույնիսկ ամենահամոզված հետեւորդների համար դժվար է քայլեր ձեռնարկել»:   Տե՛ս Zarzand, United Independent Turania, Երեւան, 1993, էջ: 41 Ավստրո-հունգարացի դիվանագետների 3 ուղերձները Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ (1915-1918), Երեւան, 2004, էջ. 15 Լենա Թաշչյան ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ GԵOCԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ (ՕՍՄԱՆՅԱՆ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԻՆԱԿ) Հիմնաբառեր. Օսմանիզմ, պանիսլամիզմ, պանթուրքիզմ, ազգայնականություն, գաղափար, ջարդ, ցեղասպանություն: ։

Ցեղասպանությունը մարդկանց կազմակերպված ոչնչացումն է՝ նպատակ ունենալով վերջ տալ նրանց կոլեկտիվ  գոյությանը։
   Հետևաբար,  ցեղասպանության  իրականացման  համար  անհրաժեշտ  է կենտրոնացված  պլանավորում  և  իրականացման  ներքին  մեխանիզմներ,  ինչը  և  այն  վերածում  է  պետական  հանցագործության,  քանի  միայն  պետությունն  է  օժտված  այն  բոլոր  ռեսուրսներով,  որոնք  կարելի  է  օգտագործել  այդ  քաղաքականության  իրականացման համար։
    1915 թ.-ի մայիսի 30-ին Օսմանյան կայսրության նախարարների խորհուրդը տեղահանման մասին օրենք ընդունեց,  որի  համաձայն  ռազմական  հրամատարությունը  լիազորված  էր  ճնշել  բնակչության  զինված  դիմադրությունը  և  արտաքսել  դավաճանության  և  լրտեսության  մեջ  կասկածվողներին։
   Առաջին  միջազգային  արձագանքը  1915 թ.-ի մայիսին Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի և Մեծ Բրիտանիայի համատեղ հայտարարությունն էր, որում հայ  ժողովրդի նկատմամբ իրականացված բռնությունը որակվում է որպես «հանցագործություն ընդդեմ մարդկության  և  քաղաքակրթության»։
   Կողմերը  համարում  էին,  որ  թուրքական  կառավարությունը  պատասխանատու  է  իրականացված հանցագործության համար։
