title: Nhật thực (album)

text:
Nhật thực (hay Nhật thực 1) là album phòng thu đầu tay của nhạc sĩ Ngọc Đại và là album phòng thu thứ ba của ca sĩ Trần Thu Hà, được phát hành vào tháng 5 năm 2002 bởi Hãng phim Phương Nam. Album là sản phẩm cộng tác của Trần Thu Hà với nhạc sĩ Ngọc Đại khi ông phổ nhạc một số bài thơ của nhà thơ Vi Thùy Linh, biên tập và hòa âm bởi Đỗ Bảo, ngoài ra còn có sự hợp tác của ban nhạc Sao Mai, Nhạc viện Hà Nội và các ca sĩ Minh Anh, Minh Ánh. Chương trình biểu diễn theo kèm kéo dài trong năm 2002 với sự hỗ trợ của biên đạo múa Quỳnh Lan, đạo diễn Việt Tú, họa sĩ Trần Vũ Hoàng, nhà tạo mẫu Nguyễn Công Trí,... có được thành công ấn tượng bên cạnh nhiều tai tiếng lớn nhỏ, cản trở đáng kể tới việc lưu hành cũng như tổ chức.

Là một trong những album chủ đề đầu tiên của nền âm nhạc Việt Nam, Nhật thực là một sản phẩm rực rỡ, đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp của ca sĩ Trần Thu Hà, trực tiếp đưa cô trở thành diva trẻ tuổi nhất trong làng nhạc nhẹ. Theo đuổi indie pop, album góp phần củng cố tên tuổi của nhạc sĩ Ngọc Đại, ngoài ra cũng giới thiệu thành công thế hệ nghệ sĩ trẻ tài năng mới của làng giải trí Việt Nam. Đánh giá chuyên môn cũng như của người hâm mộ là khá đa chiều, song album cùng chương trình cuối cùng vẫn được VTV bình chọn là "Sự kiện văn hóa tiêu biểu" của năm 2002.

Ngay sau tiếng vang của Nhật thực, những tranh cãi kéo dài khiến ê-kíp tổ chức dự án lập tức giải tán. Chỉ còn một mình nhạc sĩ Ngọc Đại tiếp tục dự án Nhật thực 2 vào năm 2003 với nhiều ca sĩ khách mời khác, song không có được thành công như mong đợi.

Hoàn cảnh ra đời
Ngọc Đại là tên tuổi lớn trong làng nhạc nhẹ Việt Nam từ cuối những năm 1980, song ông cũng là một nhạc sĩ có tính cách đặc biệt. Tới thập niên 1990, ông có trong tay một ban nhạc thành công và cũng là một ông bầu có tiếng khắp 3 miền. Giới nghệ sĩ đặt biệt danh cho ông là "Đại điên", một phần vì ông luôn tìm tòi thứ âm nhạc không giống với quan điểm đại chúng, và một phần cũng vì tính cách khác người. Sớm tiếp nhận âm nhạc phương Tây, phong cách của Ngọc Đại là luôn tìm tòi phát triển các thể loại nhạc nước ngoài với "những chất liệu hoàn toàn thuần Việt".

Năm 2001, Ngọc Đại ly hôn với người vợ đầu tiên sau hơn 10 năm chung sống. Cuộc sống cá nhân gặp nhiều trục trặc khiến cho cảm hứng sáng tác tới với ông dào dạt. Đọc thơ của cây bút trẻ Vi Thùy Linh, ông viết liền 24 ca khúc chỉ trong 3 đêm với đầy đủ cảm xúc. Toàn bộ số ca khúc trên được ông gói gọn trong một cái tên "Nhật thực". Về nhan đề của dự án và album, nhạc sĩ thổ lộ đây là sản phẩm kết tinh khao khát cống hiến của ông tới công chúng: "Tôi đã chờ đợi, mong muốn về một sự dâng hiến nghệ thuật cho khán giả. Không phải lúc nào cũng xảy ra nhật thực, cũng như chương trình không biết bao giờ có lần thứ hai."

Nhà thơ Vi Thùy Linh tỏ rõ sự tin tưởng tới Ngọc Đại khi ông phổ nhạc các sáng tác của cô. Cô chia sẻ đó là "duyên mệnh nghệ thuật" và một năm sau khi sáng tác các giai điệu của Nhật thực, Ngọc Đại mới tới trực tiếp gặp cô để xin phép phát hành.

Tháng 6 năm 1999, Ngọc Đại vào Sài Gòn nhờ nhạc sĩ Bảo Chấn phối khí và anh đã giới thiệu Hồng Nhung. Ngọc Đại đã gặp Nhung và giao cho cô các ca khúc (trong đó có "Dệt tầm gai"). Ngọc Đại sau đó không liên lạc được với Bảo Chấn dù đã ứng tiền thực hiện phối khí. Sau 29 ngày, ông quyết định dừng dự án và ra Hà Nội đưa dự án cho Linh Dung và Lan Hương. Khi đó, Hồng Nhung ngỏ ý xin thu một số bài nhưng ông từ chối.

Sau thời gian dài không tìm nhạc sĩ hòa âm phối khí, Ngọc Đại bất ngờ chọn Đỗ Bảo khi đó mới chỉ là sinh viên năm thứ 3 khoa sáng tác Nhạc viện Hà Nội, là người phụ trách dự án của mình. Trước đó, Đỗ Bảo từng đệm đàn cho các chương trình biểu diễn của Ngọc Đại, ngoài ra có được chút tiếng tăm cùng ban nhạc Sao Mai và sáng tác, hòa âm phối khi cho vài nghệ sĩ như Tam ca 3A và người bạn thân Trần Thu Hà. Khi mới bắt đầu, Ngọc Đại thử thu âm với một số ca sĩ song không hài lòng, và trực tiếp Đỗ Bảo đã giới thiệu Trần Thu Hà tới ông sau một buổi thu âm tại phòng thu. Ngay lập tức, cô được chọn là ca sĩ duy nhất trình bày toàn bộ album.

Cá nhân nhạc sĩ Ngọc Đại cũng quen biết Trần Thu Hà từ khi cô còn rất nhỏ. Trước khi nhận lời tham gia cộng tác, Trần Thu Hà đã cho phát hành được 2 album nhạc pop là Em về tinh khôi (1999) và Bài tình cho giai nhân (2000). Tuy nhiên, đó cũng là thời điểm mà cô muốn thay đổi, tự tìm cho mình con đường và phong cách âm nhạc riêng. Nói về dự án, cô bộc bạch "tìm thấy ở nhạc Ngọc Đại, giai điệu dữ dội và thể hiện những khao khát rất phụ nữ" và gần gũi với mình.

Indie pop là phong cách chủ đạo được Ngọc Đại lựa chọn cho Nhật thực. Bên cạnh đó, âm nhạc điện tử và dân gian đương đại đặc trưng của ông cũng được bổ sung vào nội dung album. Chỉ có 9 sáng tác được sử dụng với chủ đề chính là tình yêu lứa đôi. Trực tiếp ban nhạc Sao Mai của Đỗ Bảo tham gia đệm nhạc cho toàn bộ các ca khúc. Đỗ Bảo cũng liên hệ với 2 chị em Minh Anh và Minh Ánh từ Tam ca 3A để phụ trách phần hát bè và hát nền. Hơn hết, nhiều nghệ sĩ từ Nhạc viện Hà Nội (M.P.C.) cũng hỗ trợ chơi các nhạc cụ dân tộc trong từng giai điệu cụ thể, ngoài ra còn cung cấp địa điểm thu âm và thiết bị cho toàn bộ ê-kíp.

Khoảng 20.000 $ đã được cá nhân Trần Thu Hà xin tài trợ dù gặp nhiều vấn đề khác nhau. Ngọc Đại, Trần Thu Hà và trung tâm sản xuất băng đĩa nhạc Nhạc viện Hà Nội là nhà sản xuất của toàn bộ dự án.

Tranh cãi

Ca từ
Nhật thực được đăng ký xuất bản vào ngày 13 tháng 11 năm 2001 tại Trung tâm xuất bản âm nhạc Dihavina. Ngay lập tức, Phòng Quản lý biểu diễn và băng đĩa thuộc Cục nghệ thuật biểu diễn cho rằng ca từ của các ca khúc là "quá trần tục", "phạm vào không gian văn hóa âm nhạc của người Việt Nam". Cục cũng xin ý kiến từ Bộ Văn hóa Thông tin và Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương về việc phát hành album. Hội nhạc sĩ Việt Nam liền có phản hồi "Phần âm nhạc tìm tòi, có chỗ thành công nhưng cũng có đoạn chưa đạt. Còn về ca từ thì tập thơ đã được xuất bản nên đề nghị cho sản xuất và phát hành."

Tới ngày 27 tháng 12, nhạc sĩ Ngọc Đại chính thức lên tiếng, đồng ý sửa chữa ca từ để đảm bảo Nhật thực được ra mắt với công chúng. Tuy nhiên, ông cũng tỏ ra tiếc nuối khi cho rằng nhiều người đã phản ánh sai sự thật về phần ca từ, còn chính Cục nghệ thuật biểu diễn lại không có bằng chứng cụ thể về các "phản đối". Trái lại, ca sĩ Trần Thu Hà lại khá ủng hộ việc chỉnh sửa ca từ khi cho rằng "tư duy nhạc và thơ còn vênh nhau".

Không lâu sau, lần đầu tiên Hội nhạc sĩ Việt Nam phải đứng ra thẩm định nội dung một album thông qua một buổi tọa đàm chính thức vào ngày 19 tháng 1 năm 2002. Tại buổi tọa đàm, các nhạc sĩ đã cùng nhau chia sẻ quan điểm về ca từ của Nhật thực. Nhạc sĩ Hồng Đăng, Phó Tổng thư ký Hội nhạc sĩ Việt Nam, nhận xét rằng đối với Nhật thực, "hiệu quả âm nhạc lớn hơn hiệu quả ca từ". Nhạc sĩ Phó Đức Phương cũng đồng tình và khẳng định "sự băn khoăn về nội dung ca từ là không đáng có". Nhạc sĩ Đặng Hoành Loan, hiệu phó Nhạc viện Hà Nội, cho rằng Cục nghệ thuật biểu diễn đã quá vội vàng gửi văn bản lên Bộ mà chưa góp ý tới các tác giả. Tuy nhiên, phía Cục nghệ thuật biểu diễn vẫn yêu cầu sửa ca từ của 4 ca khúc.

Cuối cùng, 2 ca khúc "Tự tình" và "Mơ" buộc phải bị xóa bỏ hoàn toàn khỏi dự án, đưa số ca khúc trong album chỉ còn lại 7. Ca khúc "Cây nữ tu" sau khi chỉnh sửa về nội dung cũng phải đổi tên thành "Ảo ảnh". Album chính thức nhận được giấy phép phát hành vào đầu tháng 3 năm 2002.

Tác quyền
Ngay từ năm 2001, đã có một số tranh chấp nhỏ về bản quyền giữa Ngọc Đại và Hồng Nhung với ca khúc "Dệt tầm gai", song tranh chấp sớm được giải quyết. Vụ việc xảy ra khi Hồng Nhung đã mang ca khúc đi biểu diễn và có ý định đưa vào trong album cá nhân. Nhưng trước đó nhạc sĩ đã không đồng ý cho cô sử dụng ca khúc và cảnh cáo sẽ kiện. Ca sĩ sau đó đã gửi thư đến báo giới thanh minh, chia sẻ từng cùng Ngọc Đại "thu thanh bài hát này tại phòng thu của nhạc sĩ Quốc Trung". Chánh văn phòng Hội Nhạc sĩ Việt Nam Phan Phương, nhạc sĩ Nguyễn Cường, Nguyễn Lưu, Lương Hải đều lên tiếng ủng hộ cô.

Ngọc Đại thì giải thích bức thư của Hồng Nhung là "vênh sự thật" và nhấn mạnh rằng việc đến thu thanh chỉ là "sự tình cờ gặp" và yêu cầu Cục Bản quyền can thiệp. Trần Thu Hà sau đó bày tỏ quan điểm bảo vệ phong cách trình diễn của Hồng Nhung và cho rằng bản quyền ca khúc này "chưa được mua đứt" nên không thể xảy ra kiện tụng.

Những tranh cãi lớn về tác quyền, chủ yếu giữa Vi Thùy Linh và nhạc sĩ Ngọc Đại đã nổ ra trước, trong và sau khi liveshow và album được ra mắt. Phía Vi Thùy Linh, nhà thơ cho rằng việc không để cô xuất hiện trên bìa đĩa mà chỉ ghi tên ở phần bìa sau, cũng như việc sửa ca từ – vốn là lời thơ do cô viết – là không tôn trọng quyền tác giả nói riêng và cá nhân cô nói chung. Hơn nữa, cô cũng nhận xét rằng việc các sản phẩm quảng cáo, giới thiệu không hề có tên cô, và nhạc sĩ cũng không nhắc tới cô trong đêm diễn đầu tiên của Nhật thực cũng là điều không hợp lý. Phía nhạc sĩ Ngọc Đại và cả ca sĩ Trần Thu Hà thì đều cho rằng với trách nhiệm là nhà sản xuất, họ đã trả tiền tác quyền hợp lý, theo đúng luật, thậm chí nhạc sĩ Ngọc Đại còn phải thế chấp tài sản cá nhân để có kinh phí hoàn thiện dự án. Ca sĩ Trần Thu Hà cũng bổ sung thêm việc để hình nghệ sĩ lên phần bìa của một album chủ đề là không hợp lý vì nó làm hỏng ý tưởng nghệ thuật ban đầu.

Phản ứng của Vi Thùy Linh là khá gay gắt khi cô đe dọa không cho phép sử dụng thơ của cô nữa và không để dự án tiếp tục. Bản thân nhạc sĩ Ngọc Đại lại tỏ rõ vẻ bất bình: "Làm chương trình nữa hay không là quyền của tôi." Thực tế, theo những thông tin từ người trong cuộc, bao gồm nhạc sĩ Ngọc Đại, ca sĩ Trần Thu Hà và quản lý chương trình Nguyễn Trí Linh, lý do chính nằm ở tính kinh tế quá thấp của dự án. Do dự án quá tốn kém và không có khả năng thu hồi vốn, nhạc sĩ Ngọc Đại sau đó chỉ có thể tặng 2 CD cho nhà thơ thay quà cám ơn.

Tháng 6 năm 2001, Trần Thu Hà đã gửi 20 triệu đồng cho Ngọc Đại như tiền tác quyền. Cô liền nhận được những phản ứng bất ngờ cùng lời khen ngợi của nhạc sĩ Phó Đức Phương và Nguyễn Cường. Ngọc Đại chia sẻ đây là lần đầu tiên ông nhận được tiền tác quyền trong suốt 20 năm sáng tác.

Phát hành

Liveshow
Theo kế hoạch ban đầu, liveshow của Nhật thực được tổ chức sau khi album ra mắt để quảng bá cho album này. Tuy nhiên, vì những trục trặc kéo dài, chủ yếu về phần ca từ và nội dung mà album buộc phải trì hoãn việc phát hành. Nhưng liveshow, dù đã dời xuống so với kế hoạch ban đầu, vẫn tiếp tục, và với những tranh cãi ồn ào trên các phương tiện truyền thông, chương trình dễ dàng thu hút được một lượng lớn công chúng quan tâm.

Ngoài ban nhạc Sao Mai cùng nhiều nhạc sĩ của Nhạc viện Hà Nội, Trần Thu Hà đã mời hàng loạt nghệ sĩ trẻ tới cộng tác cho riêng liveshow. Biên đạo múa của chương trình là Nguyễn Quỳnh Lan, khi đó vừa đoạt giải nhất của cuộc thi "Tài năng biểu diễn Nghệ thuật Múa toàn quốc". Nhà tạo mẫu Nguyễn Công Trí là người thiết kế trang phục trình diễn của Trần Thu Hà. Họa sĩ Trần Vũ Hoàng – người phụ trách thiết kế sân khấu và đồ họa quảng cáo – tiết lộ: "Không khí của sân khấu sẽ có cái hồn của tác giả, tôn vinh và hỗ trợ cho người xem cảm nhận tốt nhất về âm nhạc... Sân khấu sẽ sử dụng nghệ thuật performance, bố cục không gian, thời gian một cách chặt chẽ." Khác với các chương trình biểu diễn thông thường khác tại Việt Nam vào thời điểm đó, liveshow Nhật thực hoàn toàn không có MC dẫn chương trình để khán giả hoàn toàn tập trung thưởng thức không gian âm nhạc. Quản lý của ban nhạc Sao Mai, giám đốc âm nhạc của chương trình – nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh – lại có chút lo lắng về hình thức trình diễn theo phong cách phương Tây này.

Ban đầu, Trần Thu Hà muốn mời đạo diễn nổi tiếng của làng âm nhạc Việt Nam là Phạm Hoàng Nam thực hiện chương trình, song anh từ chối vì cảm thấy âm nhạc không phù hợp với quan điểm nghệ thuật của mình. Họa sĩ Trần Vũ Hoàng, anh trai của cô, liền giới thiệu một nghệ sĩ trẻ là Việt Tú. Việt Tú từng học khoa clarinet cùng khóa với Trần Thu Hà tại Nhạc viện Hà Nội, song không có thành tích và buộc chuyển sang học đạo diễn tại Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội. Khi dự án Nhật thực bắt đầu, Việt Tú còn đang thực tập tại Đài truyền hình Việt Nam. Khi biết Việt Tú là người thực hiện những video phông nền cho sân khấu của chương trình, Trần Thu Hà đã sốc và tỏ ý bất bình với anh trai của mình. Tuy nhiên sau đó sản phẩm lại thuyết phục cô tin tưởng anh. Bản thân Việt Tú thì vô cùng hào hứng, cho rằng mình "quá may mắn" để tạo được "những bứt phá vào đúng thời điểm để tạo ra được những dấu mốc cho mình và cho những người mình cùng cộng tác".

2 buổi diễn đầu tiên của chương trình diễn ra vào ngày 12 và 13 tháng 4 năm 2002 tại Cung Văn hóa Hữu nghị Hà Nội. Đây cũng là liveshow cá nhân đầu tiên của ca sĩ Trần Thu Hà.

Album
Phần thiết kế của album được Trần Thu Hà nhờ người bạn là một họa sĩ người Tây Ban Nha thực hiện. Cô nói: "Đây là lần đầu tiên anh làm bìa đĩa tại Việt Nam.... Ý tưởng là dùng ánh sáng để cắt thành những khoảng sáng tối trên khuôn mặt. Tất cả các hình ảnh trên bìa đĩa đó không được trọn vẹn hoặc được làm nhoè đi. Mình thích dùng màu đen, cam và xanh làm chủ đạo. Ý tưởng này đến rất ngẫu nhiên." Trên bìa đĩa, ca sĩ cũng đề dòng chữ "Vol. 1" như để khẳng định đây chỉ là sản phẩm đầu tiên trong dự án Nhật thực mà cô tham gia. Với mục đích giới thiệu sản phẩm ra quốc tế, nhan đề các ca khúc của album cũng được dịch sang tiếng Anh.

Album Nhật Thực cuối cùng được ra mắt tại Việt Nam vào tháng 5 năm 2002 bởi hãng Phương Nam Film. Dè dặt trước khả năng đón nhận của công chúng, số lượng đĩa phát hành là khá hạn chế với 5.000 bản. Tuy nhiên, ngay sau ngày phát hành, đã có một số lượng lớn đĩa lậu chất lượng kém được bày bán công khai với giá thành vô cùng thấp, làm bản thân nhạc sĩ Ngọc Đại cảm thấy bàng hoàng. Album sau đó được phát hành dưới dạng tải kỹ thuật số trên hệ thống bán lẻ trực tuyến của iTunes vào năm 2003 bởi hãng KL Entertainment và trên hệ thống nghe nhạc trực tuyến của Deezer vào ngày 9 tháng 10 năm 2013.

Danh sách ca khúc

Thành phần tham gia sản xuất

 Trần Thu Hà – hát chính, hát bè, sản xuất.
 Ngọc Đại – sản xuất, sáng tác, chỉnh sửa lời, kỹ thuật viên âm thanh.
 Vi Thùy Linh – lời thơ.
 Minh Anh, Minh Ánh – hát bè, hát nền.
 Các nghệ sĩ khách mời của Nhạc viện Hà Nội – nhạc cụ dân tộc.

 Liveshow trình diễn
 Trương Ngọc Ninh – giám đốc âm nhạc.
 Nguyễn Trí Linh – tổng phụ trách chương trình.
 Trần Vũ Hoàng – họa sĩ, thiết kế sân khấu.
 Nguyễn Việt Tú – đạo diễn chương trình.
 Nguyễn Quỳnh Lan – biên đạo múa.
 Nguyễn Công Trí – thiết kế phục trang.

 Ban nhạc Sao Mai
 Đỗ Bảo – hòa âm, phối khí, keyboard, kỹ thuật viên âm thanh.
 Nguyễn Mai Kiên – bass.
 Phạm Quốc Long – guitar.
 Mạnh Cường – trống.
 Hà Đình Huy – định âm.
 Bảo Long – saxophone.
 Trọng Nghĩa – keyboard.
 Sơn Thạch – keyboard.

Đón nhận của công chúng

Trái với những lời chê bai từ Cục nghệ thuật biểu diễn, chương trình và album nhận được những lời đánh giá rất tích cực từ giới chuyên môn cũng như một phần nhỏ khán giả nghe nhạc. Nhạc sĩ Trần Tiến nhận xét đêm nhạc "quá hay" và "sẽ không có ca sĩ nào đầy đủ cảm xúc để hát thành công nhạc Ngọc Đại nữa". Trong khi nhạc sĩ Nguyễn Cường lại hoan nghênh những tìm tòi sáng tạo của các nghệ sĩ trái với số đông đương thời. Tuy nhiên ông cũng để lại băn khoăn trước việc sản phẩm có được công chúng tiếp nhận hay không.

Hầu hết các nhận xét đều cho rằng âm nhạc của Nhật thực quá kén thính giả. Các đánh giá chuyên môn nhấn mạnh vào thứ âm nhạc cá tính, phong cách ma mị và phương pháp hòa âm phối khí hiện đại, chặt chẽ của dự án để tôn vinh tài năng của Trần Thu Hà và ê-kíp thực hiện. Bản thân nhạc sĩ Ngọc Đại cho rằng đây chỉ là bước đầu trong sự nghiệp âm nhạc mà ông muốn xây dựng từ lâu. Năm 2014, VTC bình luận rằng khi ra mắt, hầu hết mọi người "cho rằng đây là dự án điên và dung tục". Tuy nhiên, họ cũng cho rằng Trần Thu Hà chính là người tiên phong trong việc chấp nhận thử nghiệm những cái mới, từ đó "đã bật lên như một hiện tượng, tách ra khỏi lớp ca sĩ trẻ đương thời để bước lên một đẳng cấp mới" Báo Công an nhân dân đánh giá rất cao sự kết hợp giữa 3 nghệ sĩ, cho rằng chất "ma quái" trong của Vi Thùy Linh, Ngọc Đại và Trần Thu Hà đã được cộng hưởng hài hòa.

Nhật thực cũng được coi là album đầu tiên của Việt Nam được xây dựng theo album chủ đề. Đây cũng là sản phẩm đầu tiên của nền nhạc nhẹ Việt Nam chú trọng tới phần hòa âm phối khí hơn là chất giọng của ca sĩ, từ đó trực tiếp thay đổi quan điểm nghe nhạc xưa cũ của công chúng. Cuối năm 2002, toàn bộ dự án được trao giải thưởng danh tiếng "Sự kiện văn hóa tiêu biểu" của năm 2002 bởi VTV. Trên hết, Nhật thực là sản phẩm chính thức đưa Trần Thu Hà từ ca sĩ trẻ tiềm năng lên hàng diva của nhạc nhẹ Việt Nam, trở thành người trẻ nhất và người cuối cùng có được danh hiệu này từ công chúng yêu nhạc. Các đánh giá cũng đặc biệt nhấn mạnh tài năng của nhạc sĩ Đỗ Bảo trong cách hòa âm mới mẻ khi "trị được những giai điệu chênh vênh, bất định của Ngọc Đại". Đây cũng là quan điểm được báo Việt Nam mới chia sẻ vào năm 2017, nhấn mạnh rằng "nhạc Việt như đạt đến đỉnh cao, "dám chơi, dám chịu" của những thể nghiệm và sáng tạo vượt bậc".

Thành công lớn của dự án cũng trực tiếp giới thiệu thế hệ nghệ sĩ trẻ tài năng của làng giải trí Việt Nam. Ban nhạc Sao Mai ngay lập tức là thương hiệu uy tín trong làng nhạc nhẹ Việt Nam, trở thành ban nhạc chính thức của các chương trình truyền hình hàng đầu là Liên hoan tiếng hát truyền hình toàn quốc và Sao Mai điểm hẹn. Cá nhân nhạc sĩ Đỗ Bảo bắt tay vào con đường sáng tác chuyên sâu với nhiều album phòng thu cá nhân và các dự án cộng tác nhiều tiếng vang. Đạo diễn Việt Tú cũng lập tức có được thành công khi nhận được lời mời thực hiện các video ca nhạc cho chương trình truyền hình VTV Bài hát tôi yêu lần thứ nhất (2003) từ các ca sĩ Kasim Hoàng Vũ, Thu Phương, Mỹ Linh, Minh Quân, Trần Thu Hà,... đặc biệt là chương trình giao thừa xuân 2002-2003 của Đài truyền hình Việt Nam và lễ khai mạc và bế mạc Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003, trực tiếp đưa anh thành đạo diễn chương trình truyền hình hàng đầu Việt Nam. Nhà tạo mẫu Nguyễn Công Trí, dù khi đó mới chỉ vào nghề được 2 năm, sau này cũng trở thành tên tuổi lớn trong ngành thời trang Việt Nam khi liên tục gặt hái nhiều giải thưởng trong và ngoài nước.

Nhật thực 2

Tranh cãi kéo dài, dự án bị đình trệ hơn bình thường, phản ứng trái chiều của dư luận và tính thương mại thấp của chương trình khiến toàn bộ ê-kíp cảm thấy mệt mỏi. Gần như ngay lập tức, họ tuyên bố chia tay phần tiếp theo của dự án để theo đuổi những kế hoạch cá nhân riêng. Theo hợp đồng với các nhà tài trợ, dự án buộc phải diễn xuyên Việt, tuy nhiên họ mới chỉ thực hiện được 2 buổi diễn tại Hà Nội, vì vậy Ngọc Đại buộc phải tìm ê-kíp mới để hoàn tất những ràng buộc.

Dù vô cùng hào hứng và ủng hộ nhạc sĩ Ngọc Đại, Trần Thu Hà cũng phải thông báo ngừng sản xuất và cộng tác với ông. Sau dự án, cô theo học bằng Thạc sĩ tại Hà Nội, xen kẽ với những chương trình biểu diễn trên khắp cả nước. Thành công của Nhật thực giúp cô có được tiếng vang trong và ngoài nước, và việc gặp gỡ sau đó với người chồng tương lai – nhà sản xuất âm nhạc Việt kiều Ben Doan – đã khiến cô sớm định hình được con đường sự nghiệp cũng như cuộc sống sau này tại nước ngoài.

Chỉ duy nhất Đỗ Bảo cùng ban nhạc Sao Mai là những nghệ sĩ tiếp tục đi cùng Ngọc Đại trong dự án Nhật thực 2 mà ông thực hiện vào giữa năm 2003. Tuy nhiên, chính họ cũng không thể theo đuổi lâu dài khi dừng lại vào giữa năm 2004, đặc biệt đó cũng là lúc Đỗ Bảo bắt đầu hoàn tất kế hoạch thu âm và sản xuất album phòng thu đầu tay Cánh cung, ra mắt vào tháng 9 cùng năm.

Chương trình Nhật thực 2 xuyên Việt chính thức được ra mắt với 2 buổi diễn ngày 20 và 21 tháng 5 tại Hà Nội và kéo dài tới hết tháng 11 năm 2004. Chương trình tổng hợp các sáng tác khác của Ngọc Đại phổ nhạc các bài thơ của Ly Hoàng Ly, Giáng Vân, Lan Vinh,... Các ca sĩ Thanh Lam, Khánh Linh, Tùng Dương và nhóm 5 Dòng Kẻ là những nghệ sĩ tham gia trình diễn trực tiếp. Phản ứng của dư luận là khá rụt rè và chương trình không có được thành công như mong đợi. Album Nhật thực 2 được sản xuất bởi nhạc sĩ Quốc Bảo và ra mắt vào ngày 24 tháng 12 năm 2004 với 11 ca khúc, trình bày bởi 2 ca sĩ trẻ Khánh Linh và Tùng Dương.

Tháng 6 năm 2005, một chương trình tổng hợp có tên Nhật thực toàn phần được Ngọc Đại đứng ra tổ chức tại Nhà hát Lớn Hà Nội, biên tập lại toàn bộ nội dung của 2 sản phẩm Nhật thực 1 và Nhật thực 2.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Nhật thực trên last.fm
 Nhật thực trên itunes
 Ngọc Đại: Kẻ độc hành hoang tưởng theo báo Phụ nữ trên trang của Vietnamnet
 Khó có một "Nhật thực" thứ hai trên VnExpress

Album của Trần Thu Hà
Album năm 2002
Album chủ đề tiếng Việt
Album sản xuất bởi Trần Thu Hà
Album của Hãng phim Phương Nam
Album nhạc Việt Nam


title: Volker Finke

text:
Volker Finke (sinh ngày 24 tháng 3 năm 1948) là một cựu cầu thủ và huấn luyện viên bóng đá người Đức. Ông từng dẫn dắt Đội tuyển bóng đá quốc gia Cameroon từ 2013-2015.

Tham khảo

Liên kết ngoài
transfermarkt.com

Sinh năm 1948
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Đức
Huấn luyện viên bóng đá Đức


title: Graham Edwards (cầu thủ bóng đá)

text:
Graham Edwards (sinh ngày 21 tháng 7 năm 1936) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh. Ông thi đấu ở Hà Lan cho VVV-Venlo.

Tham khảo

Sinh năm 1936
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Anh
Cầu thủ VVV-Venlo
Cầu thủ bóng đá Eerste Divisie
Cầu thủ bóng đá Eredivisie
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hà Lan
Cầu thủ bóng đá Anh ở nước ngoài


title: Xorides sepulchralis

text:
Xorides sepulchralis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Xorides


title: Apple A11

text:
Apple A11 Bionic là một bộ vi xử lý ARM 64-bit, được thiết kế bởi Apple Inc. và sản xuất bởi TSMC. Nó được ra mắt lần đầu trong chiếc điện thoại iPhone 8, iPhone 8 Plus, và iPhone X được giới thiệu vào ngày 12 tháng 9 năm 2017. Theo như Apple công bố, bộ vi xử lý này có hai nhân xử lý hiệu suất cao nhanh hơn 25% so với Apple A10 và bốn nhân tiết kiệm điện nhanh hơn 70% so với nhân tiết kiệm điện A10.

Thiết kế
Apple A11 gồm có bộ CPU sáu nhân ARMv8-A 64-bit do Apple thiết kế, cùng với hai nhân hiệu năng cao chạy với xung nhịp 2.39 GHz, được gọi là Monsoon, và bốn nhân tiết kiệm điện, được gọi là Mistral. Nhân của Mistral được dựa vào nhân của Swift được thiết kế bởi Apple từ Apple A6. A11 được nâng cấp lên bộ điều khiển hiệu năng thế hệ hai mới, cho phép A11 có thể sử dụng cùng một lúc sáu nhân, không giống như A10.

Và lần này, A11 lần đầu tiên được tích hợp bộ xử lý đồ họa (GPU) ba nhân do Apple tự thiết kế cho hiệu năng xử lý đồ họa nhanh hơn 30% so với A10. Được nhúng trong A11 là bộ xử lý chuyển động M11. A11 được trang bị bộ xử lý hình ảnh mới hỗ trợ các tính năng nhiếp ảnh máy tính chẳng hạn như đo lường ánh sáng, chụp hình dải màu rộng, và xử lý từng điểm ảnh mở rộng.

A11 được sản xuất bởi TSMC sử dụng tiến trình 10 nm FinFET  và chứa 4,3 tỷ bóng bán dẫn  với diện tích 87.66 mm², nhỏ hơn 30% so với A10. Nó được sản xuất đóng gói cùng với 2 GB bộ nhớ RAM LPDDR4X đối với iPhone 8 và 3 GB bộ nhớ RAM LPDDR4X đối với iPhone 8 Plus và iPhone X.

Neural Engine
A11 cũng được tích hợp phần cứng mạng thần kinh ảo mà được Apple gọi đó là "Neural Engine". Bộ phần cứng mạng thần kinh này có thể thực hiện tới 600 tỷ phép tính mỗi giây và được dùng trong việc xử lý Face ID, Animoji và các tác vụ học hỏi máy tính khác. Neural Engine cho phép Apple học hỏi hành vi của con người và tự điều chỉnh hoạt động xử lý thần kinh và giúp tiết kiệm điện nhiều hơn cho CPU và GPU. Tuy nhiên, những ứng dụng bên thứ ba không thể sử dụng Neural Engine, dẫn đến chỉ thao tác bằng bộ xử lý thông thường tương tự như những chiếc iPhone đời cũ.

Các sản phẩm sử dụng Apple A11 Bionic
 iPhone 8 và 8 Plus
 iPhone X

Xem thêm
 Apple SoC, tập hợp bộ vi xử lý di động ARM thiết kế bởi Apple dành cho thiết bị điện tử tiêu dùng của họ.

Tham khảo

Vi xử lý


title: Tim Van Zandt

text:
Tim Van Zandt (sinh ngày 17 tháng 9 năm 1963) là một y tá, cựu kế toán và cựu chính khách đến từ bang Missouri, Hoa Kỳ. Là một thành viên Đảng Dân chủ, ông đã phục vụ tám năm trong Hạ viện Missouri đại diện cho Thành phố Kansas và trở thành thành viên đồng tính công khai đầu tiên từng được bầu vào Đại hội đồng Missouri.

Sinh ra ở Lexington, Missouri, ông tốt nghiệp Đại học Trung tâm Missouri với bằng cử nhân B.S.E. về Kế toán/Khoa học Chính trị và từ Trường Bloch tại Đại học Missouri–Thành phố Kansas với bằng M.P.A. trong quản lý chăm sóc sức khỏe.  Hiện ông là Phó Chủ tịch phụ trách Chính phủ và Quan hệ Cộng đồng của Hệ thống Y tế Saint Luke.

Ông được bầu vào Hạ viện Missouri năm 1994. Tại một khu vực đáng tin cậy của đảng Dân chủ, ông đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử sơ bộ được tổ chức vào ngày 2 tháng 8 năm 1994 với hơn 80% số phiếu bầu. Sau đó, ông chỉ phải đối mặt với một đối thủ theo Đảng Tự do trong cuộc tổng tuyển cử, giành chiến thắng dễ dàng và nhậm chức vào tháng 1 năm sau. Sau đó, ông được bầu lại vào các năm 1996, 1998 và 2000. giới hạn nhiệm kỳ đã ngăn cản ông tái tranh cử vào năm 2002.

Trong cơ quan lập pháp, Van Zandt chủ trì Ủy ban Giải quyết Thuốc lá tại Nhà và Phó Chủ tịch Ủy ban Hạ viện về Các vấn đề Đô thị, Cách thức và Phương tiện.

Van Zandt từng là đại biểu của các Công ước Quốc gia Đảng Dân chủ vào các năm 1992, 1996 và 2000. Ông phục vụ trong Ủy ban Quy tắc vào năm 1992 và 2000, và Ủy ban Cương lĩnh vào năm 1996.

Một người đồng tính nam công khai, Van Zandt đã thắng cuộc bầu cử với sự hỗ trợ của Quỹ Chiến thắng Đồng tính nam & Đồng tính nữ, quỹ đã chuyển hàng nghìn đô la vào chiến dịch của ông. Trong hai năm 2009–10, có ba thành viên đồng tính công khai của Đại hội đồng Missouri: Thượng nghị sĩ Jolie Justus (D–Kansas City), Ha nghị sĩ Jeanette Mott Oxford (D–St. Louis) và Hạ nghị sĩ Mike Colona (D–St. Louis).

Tham khảo

Sinh năm 1963
Nhân vật còn sống
Chính khách đồng tính nam
Người Mỹ gốc Hà Lan


title: Plagionotulus senegalensis

text:
Plagionotulus senegalensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Plagionotulus


title: Chiến dịch Hailstone

text:
Chiến dịch Hailstone (tiếng Nhật:トラック島空襲, Torakku-tō Kūshū, tức Không kích tại Đảo Truk) là một chiến dịch không kích/bắn phá lớn của Hải quân Hoa Kỳ nhằm vào lực lượng Hải quân Đế quốc Nhật Bản tại Phá Truk, Quần đảo Caroline, diễn ra từ ngày 17 tới ngày 18 tháng 2 năm 1944, là một phần của chiến dịch tấn công lớn của Hoa Kỳ vào các tiền đồn, căn cứ của Nhật Bản tại khu vực Trung tâm của Chiến trường Thái Bình Dương trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Trước thời điểm diễn ra Chiến dịch Hailstone, Truk được Hải quân Đế quốc Nhật Bản sử dụng làm căn cứ neo đậu của Hạm đội Liên hợp. Các đảo san hô bao quanh Truk đã tạo thành một bến cảng an toàn, với ít điểm xâm nhập và các lối ra đều được quân Nhật củng cố bằng các khẩu đội pháo bờ biển, súng phòng không và sân bay.

Những ước tính và suy đoán của người Mỹ về khả năng phòng thù của Truk và vai trò của nó như một thành trì của Hải quân Đế quốc Nhật Bản đã khiến báo chí và giới quân sự ví Truk là "Gibraltar của Thái Bình Dương", hoặc so sánh nó với Trân Châu Cảng. Vị trí của Truk ở Quần đảo Caroline giúp nó trở thành một trung tâm vận chuyển vũ khí và máy bay hiệu quả từ Đảo quốc Nhật Bản xuống Lãnh thổ Ủy trị Nam Dương và vào "Khu vực Tài nguyên phía Nam" của Nhật Bản.

Vào đầu năm 1944, Truk ngày càng bị cô lập và hoạt động không hiệu quả. Ở phía tây, các lực lượng Liên quân Mỹ-Úc dưới sự chỉ huy của Tướng Douglas MacArthur đã tiến công qua Nam Thái Bình Dương, cô lập và đánh chiếm nhiềm cứ điểm quan trọng của Nhật Bản trong Chiến dịch Cartwheel. Hải quân, Thủy quân Lục chiến và Lục quân Hoa Kỳ, dưới sự chỉ huy của Đô đốc Chester W. Nimitz, đã chiếm được phần lớn các hòn đảo quan trọng ở gần Quần đảo Gilbert và Marshalls, và đã cho xây dựng nhiều sân bay ở đó.

Do những yếu tố trên, Bộ chỉ huy Hải quân Đế quốc đã di tản Hạm đội Liên hợp về các căn cứ ở Quần đảo Palau, và sau đó về Indonesia. Các tàu chiến chủ lực của Hạm đội Liên hợp - hàng không mẫu hạm, thiết giáp hạm và tuần dương hạm hạng nặng - lần lượt rời Truk, trước khi người Mỹ tiến hành Chiến dịch Hailstone.

Dù vậy, Chiến dịch Hailstone đã đánh đắm được một số lượng lớn tàu tiếp tế và tàu vận tải Nhật Bản neo đậu trong cảng, cũng như nhiều tàu chiến cỡ nhỏ khác. Cuộc không kích bằng máy bay và bắn phá bằng tàu chiến diễn ra trong hai ngày đã giáng một đòn nặng nề vào lực lượng Nhật Bản, với khoảng 250 máy bay bị bắn hạ hoặc phá hủy, và chịu nhiều tổn thất không thể thay thế do mất nhiều phi công có kinh nghiệm và 17.000 tấn nhiên liệu dự trữ. Ngoài ra, khoảng 40 tàu - hai tuần dương hạm hạng nhẹ, bốn khu trục hạm, chín tàu tiếp tế các loại và khoảng 20-30 tàu vận tải các loại bị đánh chìm.

Do những thiệt hại đáng kể đã gây ra cho các căn cứ tại Truk, bao gồm các bến tàu, trạm thông tin liên lạc, bãi tiếp tế và căn cứ tàu ngầm, Truk tiếp tục bị cô lập một cách hiệu quả trong suốt thời gian còn lại của cuộc chiến, bị cắt đứt và bị bao vây bởi chiến dịch "nhảy đảo" của Mỹ ở Trung tâm Thái Bình Dương, vốn cũng sẽ bỏ qua các căn cứ quan trọng khác của Nhật Bản ở Quần đảo Bismarck, Quần đảo Caroline, Marshall và Palau. Trong khi đó, người Mỹ đã xây dựng lại các căn cứ mới tại những nơi như Quần đảo Admiralty, Majuro, và Đảo san hô Ulithi, và Guam.

Bối cảnh
trái|nhỏ|Bản đồ Quần đảo Caroline
Quân đội Nhật Bản đã chiếm Micronesia, bao gồm Quần đảo Caroline, vào năm 1914, và thiết lập căn cứ tại Truk vào đầu năm 1939. Phá Truk ban đầu được xây dựng làm căn cứ của Đệ Tứ Hạm đội, Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Sau khi chiến tranh bùng nổ và Hoa Kỳ bắt đầu tham chiến, Đệ Tứ Hạm đội được biên chế vào Hạm đội Liên hợp, và tiếp tục dùng Truk là căn cứ tiền tuyến chính đến năm 1944. Ngoài bãi neo đậu cho tàu và hệ thống cảng vận chuyển giữa Nhật Bản và "Khu vực Tài nguyên phía Nam", năm sân bay dã chiến và một căn cứ thủy phi cơ đã được xây dựng tại Truk, biến Truk trở thành căn cứ chủ lực duy nhất của Nhật Bản có tầm hoạt động của máy bay kéo dài tới Quần đảo Marshalls.

Bất chấp những hoài nghi và suy đoán của giới lãnh đạo Hải quân Hoa Kỳ và công chúng nước Mỹ về sự vững chắc của Truk, căn cứ này chưa bao giờ được nâng cấp và cải thiện đáng kể để có đủ khả năng chống lại các cuộc tấn công trên bộ. Trên thực tế, việc tăng cường bảo vệ Truk chỉ được bắt đầu chú trọng một cách nghiêm túc và vội vã vào cuối năm 1943, với hệ thống sân bay được mở rộng, thêm nhiều khẩu đội pháo phòng thủ bờ biển được lắp đặt và các biện pháp phòng thủ khác được thực hiện trước nguy cơ xảy ra một cuộc tấn công của Hoa Kỳ.

Do hệ thống sân bay ở Truk có khả năng tung ra các cuộc tấn công, gây ảnh hưởng tới cuộc đổ bộ vào Eniwetok trong tương lai, và do Truk được sử dụng như một căn cứ luân chuyển tiếp tế máy bay tới Rabaul, Phó Đô đốc Raymond Spruance đã lệnh cho Lực lượng Đặc nhiệm Hàng không mẫu hạm của Phó Đô đốc Marc A. Mitscher, với định danh TF 58, thực hiện một cuộc tấn công vào Truk. Ba trong tổng số bốn Nhóm Đặc nhiệm Hàng không mẫu hạm: Nhóm Đặc nhiệm 58.1, 58.2 và 58.3, đều thuộc TF 58 được lệnh tham chiến. Lực lượng của Mỹ bao gồm năm hàng không mẫu hạm chủ lực (Enterprise, Yorktown, Essex, Intrepid, và Bunker Hill) và bốn hàng không mẫu hạm hạng nhẹ (Belleau Wood, Cabot, Monterey, và Cowpens), với tổng cộng hơn 500 máy bay. Lực lượng hỗ trợ hàng không mẫu hạm bao gồm các nhóm đặc nhiệm với bảy thiết giáp hạm thuộc Nhóm Đặc nhiệm 50.9, 10 tuần dương hạm và nhiều khu trục hạm và tàu ngầm.

Trong khi đó, người Nhật đã nhận thức rõ được về tình hình của họ ở Truk đang ngày một bất lợi. Từ tháng 10 năm 1943, Hải quân Đế quốc Nhật Bản bắt đầu cho rút các lực lượng chủ lực của họ ra khỏi Truk, bao gồm cả Hạm đội Liên hợp của Đô đốc Mineichi Koga. Việc rút lui khỏi Truk được đẩy mạnh và nhanh hơn trong tuần đầu tiên của tháng 2 năm 1944, sau khi các hoa tiêu báo cáo phát hiện ra hai máy bay trinh sát PB4Y-1 Liberator của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đang do thám khu vực ngày 4 tháng 2 năm 1944. Dù bị mây bao phủ, các hoa tiêu trên hai chiếc Liberator xác nhận có sự hiện diện của nhiều tàu chiến chủ lực của Nhật Bản tại Truk, bao gồm một thiết giáp hạm (Musashi), hai hàng không mẫu hạm (Zuihō và Chiyoda) và khoảng sáu tuần dương hạm. Đô đốc Koga sau khi nhận được thông tin trên, đã đẩy nhanh tiến độ rút lui, đưa toàn bộ Hạm đội Liên hợp về Palau, và cho thiết giáp hạm Musashi rút về Nhật Bản.

Diễn biến
trái|nhỏ|Đội bay Douglas SBD-5 Dauntless của Phi đoàn Ném bom bổ nhào 16 (VB-16), đóng trên hàng không mẫu hạm Lexington đang tiến vào Truk, 17 tháng 2 năm 1944
Ngày 12 tháng 2 năm 1944, ba Nhóm Đặc nhiệm Hàng không mẫu hạm khởi hành từ Đảo San hô Majuro và tiến về Truk. Ngày 17 tháng 2, họ vào vị trí cách Truk 90 hải lý về phía đông bắc và bắt đầu phóng máy bay sớm một tiếng rưỡi trước bình minh. Vào thời điểm đó, không có đơn vị máy bay nào của Nhật đang làm nhiệm vụ do phi công của cả hai đơn vị, Phi đoàn 22 và 26 của Hải quân Đế quốc đều đang trong thời gian nghỉ phép trong đất liền. Ngoài ra, một vấn đề nữa của người Nhật là radar của họ không có khả năng phát hiện máy bay tầm thấp - một điểm yếu được tình báo Đồng Minh khai thác triệt để. Nhờ các yếu tố trên, các máy bay Mỹ đã đạt được yếu tố bất ngờ.

Các phi công Nhật hốt hoảng quay về vị trí chiến đấu khi các tốp máy bay Mỹ của Lực lượng Đặc nhiêm 58 bắt đầu xuất hiện trên các đảo Eten, Param, Moen và Dublon. Mặc dù có hơn 300 máy bay thuộc Không lực Hải quân Đế quốc (IJNAS) và Không lực Lục quân Đế quốc Nhật Bản (IJAAS) có mặt tại Truk ngày hôm đó, chỉ có khoảng một nửa trong số đó cất cánh đánh chặn một lực lượng gồm hơn 500 máy bay của Lực lượng Đặc nhiệm 58. Những chiếc F6F Hellcat của Hải quân Hoa Kỳ, với lợi thế về tốc độ, độ cao và khả năng bất ngờ, đã giành được chiến thắng trước các phi công IJNAS với những chiếc Mitsubishi A6M "Zero" đã lỗi thời. Khoảng 30 chiếc Zero đã bị bắn hạ, đổi lại người Mỹ chỉ mất bốn chiếc Hellcat. Trong khi đó, các đội bay ném bom tập trung thả bom cháy và bắn phá hệ thống sân bay ở Đảo Eten và căn cứ thủy phi cơ ở Đảo Moen, phá hủy hơn 40 chiếc máy bay đậu trên mặt đất. Các máy bay trinh sát Mỹ báo cáo chỉ gặp được sự kháng cự trên không vào buổi sáng; hầu như không có máy bay Nhật nào xuất hiện đánh chặn máy bay Mỹ trong buổi chiều.
trái|nhỏ|Tàu hàng Nhật neo đậu gần Đảo Dublon, Truk, đang bị tấn công bởi máy bay Mỹ, 17 tháng 2 năm 1944.
Trong ngày 17 tháng 2, người Mỹ thực hiện 30 đợt không kích vào Truk, ném tổng cộng 369 quả bom 450 kg, 498 quả bom 250 kg và 70 quả ngư lôi. Do không có sự cảnh báo và máy bay bảo vệ trên không, nhiều tàu hàng và tàu tiếp tế của Nhật bị tấn công bất ngờ và chỉ phụ thuộc vào hệ thống phòng không trong đất liền. Chỉ huy Phi đoàn Ném bom Bổ nhào số 10 (VB-10) của hàng không mẫu hạm Enterprise, Thiếu tá James D. Ramage, lập công đánh chìm tàu chở dầu Hoyo Maru. Một chiếc Avenger thuộc Phi đoàn Phóng lôi số 6 (VT-6) của hàng không mẫu hạm Intrepid, điều khiển bởi Đại úy James E. Bridges cắt bom trúng tàu chở đạn Aikoku Maru, tạo vụ nổ lớn tới mức bao trùm lên chiếc Avenger và khiến nó đâm xuống biển, làm toàn bộ đội bay thiệt mạng.
nhỏ|Một phi cơ F6F-3 Hellcat thuộc VF-9 đang bay ngang qua khu trục hạm Tachikaze
Khu trục hạm Fumizuki suýt trúng một quả bom, nhưng sau đó trúng một quả ngư lôi, làm hư hại thân con tàu và tạo một lỗ thủng khiến nước tràn vào. Thủy thủ đoàn của Fumizuki không thể kiểm soát được thiệt hại, nước tràn vào liên tục khiến con tàu nghiêng nặng và chìm vào ngày hôm sau. Tachikaze vốn bị mặc cạn sau khi trở về từ Rabaul, đã bị một quả ngư lôi đánh trúng phòng động cơ và làm con tàu chìm về phía đuôi tàu. Khu trục hạm Oite trúng ngư lôi, bị gãy đôi và chìm với gần như toàn bộ thủy thủ đoàn. Khu trục hạm Shigure, đã sống sót qua rất nhiều trận chiến, bị hư hại nặng sau khi trúng một quả bom vào tháp pháo số 2, khiến 21 thủy thủ thiệt mạng và 45 người bị thương. Tuần dương hạm Naka, trong khi đang cố gắng đào tẩu khỏi Truk, bị máy bay Mỹ từ hàng không mẫu hạm Bunker Hill và Cowpens phát hiện tại vị trí cách Truk 65 km về phía tây. Một nhóm máy bay Curtiss SB2C Helldiver và Grumman TBF Avenger tấn công chiếc Naka dữ dội, bắn trúng một quả ngư lôi và một quả bom, khiến Naka gãy làm đôi và chìm với 240 thành viên thủy thủ đoàn.

Trong khi máy bay Mỹ đang tấn công các tàu hàng ở trong cảng, Phó Đô đốc Spruance cho triển khai nhiệm vụ càn quét và bắn phá Truk, nhằm ngăn chặn tàu chiến Nhật thoát ra khỏi Truk và gây thiệt hại lên hệ thống cơ sở vật chất của Nhật càng nhiều càng tốt. Nhóm Đặc nhiệm 50.9 (TG 50.9), với hai thiết giáp hạm Iowa và New Jersey, hai tuần dương hạm Minneapolis và New Orleans, và bốn khu trục hạm Bradford, Burns, Izard và Charrette, được lệnh tách ra và tiến vào Truk. TG 50.9 nhanh chóng phát hiện ra một nhóm tàu gồm tuần dương hạm hạng nhẹ Katori, tàu vận tải Akagi Maru, hai khu trục hạm Maikaze, Nowaki và tàu quét mìn Shonan Maru #15 . Nhóm tàu nhỏ này vốn đã rời cảng từ trước khi chiến dịch được bắt đầu và trên đường ra thìbị máy bay Mỹ tấn công ác liệt. Tàu Akagi Maru trúng ba quả bom, tạo các vụ nổ dây chuyền liên tục và khiến thủy thủ đoàn phải bỏ tàu.

Phó Đô đốc Spruance, muốn một trận giao chiến giữa các tàu chiến tới mức ông ra lệnh cho Phó Đô đốc Mitscher dừng toàn bộ đợt không kích vào đoàn tàu đang chạy thoát kia. Các máy bay rút đi và tham gia tấn công vào các mục tiêu trong cảng, và Spruance trực tiếp chỉ huy cuộc càn quét bắn phá trên thiết giáp hạm New Jersey. Tuần dương hạm Katori, vốn đã bị trúng bảy quả bom và một quả ngư lôi sau khi máy bay Mỹ rời đi, nhanh chóng trở thành mục tiêu của Iowa, Minneapolis, New Orleans và hai khu trục hạm Bradford và Burns. Bradford và Burns phóng toàn bộ ngư lôi về chiếc Katori nhưng đều trượt, và chiếc Katori cũng phóng ngư lôi về phía hạm đội Mỹ, nhưng cũng đều trượt. Thiết giáp hạm Iowa đã bắn tổng cộng 46 viên đạn 16-inch và 124 viên đạn 5-inch vào chiếc Katori, khiến con tàu bị hư hại rất nặng, nhưng con tàu tàn tạ đó vẫn kiên cường bắn trả tới khi lật úp và chìm. Thiết giáp hạm New Jersey tăng tốc và phải cơ động né tránh khẩn cấp sau khi bị ngư lôi của khu trục hạm Maikaze phóng suýt trúng. TG 50.9 tiếp tục càn quét và bắn chìm khu trục hạm Maikaze và tàu Shonan Maru #15. Khu trục hạm Nowaki, nhân cơ hội Katori và Maikaze đang bị tấn công, đã nhanh chóng rút chạy. Thiết giáp hạm Iowa và New Jersey tăng tốc đuổi theo và khai hỏa ở khoảng cách 31-34 km, nhưng chỉ gây thiệt hại nhẹ cho Nowaki bằng những pha bắn suýt trúng. Nowaki là tàu chiến duy nhất trong nhóm sống sót sau trận đánh.

Lúc từ 19:00, ít nhất 6-7 nhóm máy bay phóng lôi Nakajima B5N "Kate" tổ chức một cuộc tấn công vào hạm đội Mỹ. Lúc 22:11, một chiếc Kate, sau khi khéo léo luồn lách qua các nhóm tiêm kích bảo vệ hàng không mẫu hạm và hỏa lực phòng không dày đặc, đã phóng trúng một quả ngư lôi vào hàng không mẫu hạm Intrepid, làm hỏng hệ thống chân vịt của tàu và khiến 11 thủy thủ thiệt mạng. Intrepid buộc phải rút khỏi trận đánh để sửa chữa và chỉ quay trở lại chiến đấu vào tháng 8 năm 1944.

Từ giữa đêm 17 tháng 2 tới bình minh ngày 18, Mitscher tung ra một cuộc không kích ban đêm đầu tiên trong lịch sử hàng không mẫu hạm Hoa Kỳ. 12 máy bay TBF-1C Avenger thuộc VT-10 của Enterprise, mỗi chiếc mang 4 quả bom 250 kg, cất cánh và tấn công vào những mục tiêu tàu hàng còn lại đang neo đậu tại Truk. Trong 25 lượt tấn công, họ đã thả trúng 13 quả bom và 7 quả suýt trúng vào các tàu hàng trong cảng. Sau bình minh, Truk một lần nữa bị tấn công bởi các máy bay từ hàng không mẫu hạm Enterprise, Yorktown, Essex, và Bunker Hill. Do không gặp phải bất cứ các phi cơ đánh chặn nào của người Nhật, các hệ thống cơ sở vật chất của người Nhật trên đảo bị tấn công và thiệt hại nặng nề, hơn 17.000 tấn nhiên liệu và nhiều kho đạn, kho chứa máy bay bị phá hủy. Spruance sau đó ra lệnh dừng tấn công và cho toàn bộ hạm đội rút lui vào buổi chiều ngày 18 tháng 2.

Kết quả
Từ ngày 17 tới ngày 18 tháng 2 năm 1944, Hải quân Hoa Kỳ đã thực hiện 1.250 phi vụ xuất kích vào Truk, ném tổng cộng 400 tấn bom và ngư lôi vào các mục tiêu tàu mặt nước và hơn 94 tấn bom vào các mục tiêu trên đất liền. Quân Nhật mất từ 250-275 máy bay và hơn 75% tấn hàng hóa ở Truk. Cụ thể, hơn 17.000 tấn nhiên liệu (bao gồm nhiên liệu trong các tàu chở dầu) và gần 200.000 tấn hàng hóa bị phá hủy. Thiệt hại này ở Truk chiếm 1/10 tổng thiệt hại tàu hàng của Nhật từ ngày 1 tháng 11 năm 1943 tới ngày 30 tháng 6 năm 1944. Số tàu chiến Nhật bị đánh chìm bao gồm hai tuần dương hạm hạng nhẹ, bốn khu trục hạm, hai tàu săn ngầm, một tàu quét mìn và hơn 40 tàu vận tải các loại khác (bao gồm ba tàu tiếp tế tuần dương, 16 tàu chở quân Hải quân, ba tàu chở quân Lục quân, một tàu vận tải, hai tàu tiếp tế tàu ngầm, và năm tàu chở dầu).
nhỏ|Thủy phi cơ OS2U-3 Kingfisher của Trung úy Denver F. Baxter đang được thu hồi về tuần dương hạm Baltimore sau khi giải cứu thành công Trung úy George M. Blair (đang ngồi ghế phía sau), một phi công thuộc VF-9 của Essex bị bắn hạ tại Truk, 18 tháng 2 năm 1944.
Hải quân Hoa Kỳ chịu thiệt hại một hàng không mẫu hạm, một thiết giáp hạm bị hư hại nhẹ, 25 máy bay bị bắn hạ và 40 thủy thủ, thành viên đội bay tử trận. Nhiều phi công Mỹ bị bắn hạ đã được lực lượng tàu ngầm và thủy phi cơ giải cứu. Một chiếc thủy phi cơ Kingfisher được phóng từ tuần dương hạm Baltimore, điều khiển bởi Trung úy D. F. Baxter, đã bay thẳng vào Phá Truk để giải cứu một phi công của hàng không mẫu hạm Essex bị bắn rơi trong buổi sáng ngày 18, trong khi được chín chiếc Hellcat bảo vệ bằng cách quấy rối và tấn công một khu trục hạm Nhật Bản đang tiến về chỗ Trung úy Baxter. Baxter sau được trao thưởng Huân chương Thập tự Bay Xuất sắc vì sự dũng cảm ở Truk.

Truk, giống như rất nhiều căn cứ khác của Nhật Bản, đã bị bỏ hoang mà không có hy vọng được tiếp tế hoặc tăng cường nhân lực và trang bị. Lực lượng quân đội được tiếp viện đến đảo trước khi Hoa Kỳ tấn công đã tạo ra một vấn đề căng thẳng ngày về thực phẩm và vật tư y tế sẵn có. Việc cạn kiệt đạn dược thậm chí còn hạn chế khả năng của các khẩu đội bờ biển trong việc chống đỡ các cuộc tấn công liên tục của lực lượng Đồng minh, Tuy vậy, Truk không bao giờ được Hải quân Nhật sử dụng làm nơi neo đậu chính của hạm đội nữa, và cuộc tấn công tàn khốc của nhóm hàng không mẫu hạm là một đòn giáng mạnh vào tinh thần của người Nhật, và cũng là một động lực lớn cho các phi công Hải quân Hoa Kỳ. Vào thời điểm diễn ra cuộc tấn công, các chỉ huy Đồng Minh vẫn do dự về việc có cần tổ chức một cuộc đổ bộ đánh chiếm Truk hay không. Vào ngày 12 tháng 3 năm 1944, Đô đốc Chester Nimitz quyết định bỏ qua Truk.

Truk bị lực lượng tàu ngầm và máy bay Đồng Minh cô lập trong suốt thời gian còn lại của cuộc chiến, các tuyến vận tải biển của Nhật Bản giữa vùng biển đế chế và nguồn cung cấp nhiên liệu quan trọng ở phía nam hoàn toàn bị phong tỏa. Tầm quan trọng của việc phong tỏa này sẽ được chứng minh trong Trận hải chiến Vịnh Leyte tám tháng sau đó, khi các hạm đội của Nhật Bản phải xuất kích riêng lẻ từ Nhật Bản và Quần đảo Lingga do hạn chế về nguồn cung nhiên liệu. Việc cô lập Truk và đánh chiếm Eniwetok đồng thời là bước đệm cho cuộc đổ bộ vào Saipan sắp tới.

Danh sách tàu Nhật bị đánh chìm trong Chiến dịch Hailstone

Tàu chiến
(Thông tin được trích từ cuốn War Graves, Munition Dumps and Pleasure Grounds của William Jeffery)

Chìm

 Tuần dương hạm
 Katori (香取) 5.800 tấn
 Naka (那珂) 5.195 tấn

 Khu trục hạm
 Maikaze (舞風) 2.000 tấn
 Fumizuki (文月) 1.320 tấn
 Oite (追風) 1.270 tấn
 Tachikaze (太刀風) 1.215 tấn
 Tàu săn ngầm
 CH-29, 440 tấn
 CH-24, 440 tấn

Hư hại

 Tàu sửa chữa Akashi (明石) 10.500 tấn
 Thủy phi cơ mẫu hạm Akitsushima (秋津洲) 4.650 tấn
 Khu trục hạm
 Matsukaze (松風) 神風型 1.400 tấn
 Shigure (時雨) 白露型 1.685 tấn
 Tàu ngầm
 I-10 (伊10) 2.919 tấn
 RO-42, 1.115 tấn
 Tàu săn ngầm Cha-20,130 tấn
 Tàu mục tiêu Hakachi (波勝) 1.641 tấn

Tàu buôn
(Thông tin được trích từ cuốn War Graves, Munition Dumps and Pleasure Grounds của William Jeffery)

Chìm

 Tàu tiếp tế tuần dương/tuần dương phụ trợ
 Aikoku Maru (愛国丸) 10.348 tấn
 Akagi Maru (赤城丸) 7.367 tấn
 Kiyosumi Maru (清澄丸) 6.983 tấn
 Tàu chở quân Hải quân
 Hoki Maru (伯耆丸) 7.112 tấn
 Yamagiri Maru (山霧丸) 7.112 tấn
 Fujikawa Maru (富士川丸) 6.938 tấn
 Reiyo Maru (麗洋丸) 5.446 tấn
 Seiko Maru (西江丸)? 5.385 tấn
 Kensho Maru (乾祥丸) 4.862 tấn
 Hanakawa Maru (花川丸) 4.739 tấn
 Sankisan Maru/Yamakisan Maru (山鬼山丸) 4.776 tấn
 Hokuyo Maru (北洋丸) 4.217 tấn
 San Francisco Maru (桑港丸) 5.831 tấn
 Momokawa Maru (桃川丸) 3.829 tấn
 Nippo Maru (日豊丸) 3.764 tấn
 Unkai Maru #6(第六雲海丸) 3.220 tấn
 Shotan Maru (松丹丸) 1.999 tấn
 Taiho Maru (大邦丸) 2.827 tấn
 Gosei Maru (五星丸) 1.931 tấn
 Tàu vận tải Taikichi Maru/Tachi Maru (泰吉丸) 1.891 tấn
 Tàu chở quân Lục quân
 Gyoten Maru (暁天丸) 6.854 tấn
 Nagano Maru (長野丸) 3.824 tấn
 Yubae Maru (夕映丸) 3.217 tấn
 Tàu tiếp liệu tàu ngầm
 Heian Maru (平安丸) 11.614 tấn
 Rio de Janeiro Maru (リオデジャネイロ丸) 9.626 tấn
 Tàu chở dầu
 Shinkoku Maru (神国丸) 10.020 tấn
 Fujisan Maru (富士山丸) 9.524 tấn
 Tàu chở dầu phụ trợ
 Tonan Maru #3 (第三図南丸) 19.209 tấn
 Houyou Maru or Hoyo Maru (宝洋丸) 8.691 tấn
 Amagisan Maru (天城山丸) 7.620 tấn

Hư hại

 Tàu vận tải Sōya (宗谷) 3.800 tấn

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Sách tham khảo

Liên kết ngoài

Chiến dịch quân sự trong Thế chiến thứ hai
Hải chiến trong Thế chiến thứ hai liên quan tới Hoa Kỳ
Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến thứ hai
Chiến tranh Thái Bình Dương
Xung đột năm 1944
Hải quân Đế quốc Nhật Bản


title: Diiodotyrosine

text:
Diiodotyrosine (DIT) là tiền chất trong việc sản xuất hormone tuyến giáp và là kết quả của quá trình iod hóa monoiodotyrosine ở vị trí meta khác trên vòng phenol.

Chức năng
DIT là một bộ điều biến của enzyme peroxidase của tuyến giáp (có liên quan đến việc sản xuất hormone tuyến giáp).

Triiodothyronine được hình thành, khi diiodotyrosine được kết hợp với monoiodotyrosine (trong chất keo của nang tuyến giáp).

Hai phân tử DIT kết hợp với nhau để tạo ra hormone tuyến giáp thyroxine ('T4' và 'T3').

Xem thêm

 Diiodotyrosine transaminase

Tham khảo

Liên kết ngoài

 H03BX01


title: Another Night (bài hát của Real McCoy)

text:
"Another Night" là một bài hát của nhóm nhạc dự án người Đức Real McCoy (hay còn được biết đến như M.C. Sar & The Real McCoy) nằm trong album phòng thu thứ hai của họ Space Invaders (1994) cũng như album đầu tiên của nhóm ở thị trường Hoa Kỳ cùng tên (1995). Nó được phát hành vào ngày 16 tháng 6 năm 1993 như là đĩa đơn đầu tiên trích từ hai album bởi Hansa Records, Bertelsmann Music Group và Arista Records. Bài hát được đồng viết lời và sản xuất bởi Juergen Wind và Frank "Quickmix" Hassas dưới tên gọi chung của cả hai Freshline, bên cạnh sự tham gia hỗ trợ viết lời từ thành viên của Real McCoy Olaf Jeglitza. Được lấy cảm hứng từ bài hát năm 1981 của Roni Griffith "Desire" và bài hát năm 1992 của Captain Hollywood Project "More and More", "Another Night" là một bản Eurodance mang nội dung đề cập đến câu chuyện của một người phụ nữ luôn khao khát được ở bên một người khuyết danh mà cô gặp hàng đêm trong giấc mơ.

Sau khi phát hành, "Another Night" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao giai điệu hấp dẫn và thích hợp với câu lạc bộ, cũng như quá trình sản xuất nó. Ban đầu, bài hát chỉ gặt hái những hiệu ứng nhỏ ở Châu Âu với việc lọt vào top 20 ở Đức nhưng hầu như không thể lọt vào top 100 ở những quốc gia khác. Tuy nhiên, "Another Night" bắt đầu tiếp nhận những thành công về mặt thương mại sau khi thu hút sự chú ý từ Giám đốc điều hành của Arista Records Clive Davis, người lúc đó đang lên kế hoạch quảng bá một dự án âm nhạc châu Âu khác sau thành công của Ace of Base. Nó đã đứng đầu bảng xếp hạng ở Úc và lọt vào top 10 ở nhiều thị trường khác, bao gồm những thị trường lớn như Bỉ, Đan Mạch, Phần Lan, Ireland, Na Uy và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, nó đạt vị trí thứ ba trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong 11 tuần không liên tiếp, trở thành đĩa đơn đầu tiên trong sự nghiệp của Real McCoy vươn đến top 5 tại đây.

Hai video khác nhau đã được thực hiện cho "Another Night", trong đó phiên bản châu Âu tập trung khai thác câu chuyện của hai người máy ngoài hành tinh giao tiếp với nhau bằng điện thoại truyền hình, trước khi họ gặp nhau ở cuối video, bên cạnh một phiên bản cho thị trường Hoa Kỳ được đạo diễn bởi Nigel Dick với những cảnh thành viên của nhóm Patricia Petersen đang lái xe quanh thị trấn để gắn áp phích quảng bá chương trình phát thanh của Jeglitza, sau khi cô bị thu hút bởi giọng nói và hình ảnh của anh. Để quảng bá bài hát, Real McCoy đã trình diễn nó trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm Des O'Connor Tonight, Top of the Pops và giải thưởng Âm nhạc Thế giới năm 1995, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của họ. Được ghi nhận là bài hát trứ danh trong sự nghiệp của nhóm, "Another Night đã lọt vào danh sách những tác phẩm Dance xuất sắc nhất thập niên 1990 bởi nhiều tổ chức và ấn phẩm âm nhạc, như BuzzFeed, Idolator, Vibe và Stacker.

Danh sách bài hát

Đĩa CD tại Đức (1993)
 "Another Night" (Radio phối) 3:57
 "Another Night" (Club phối) 5:25

Đĩa CD tại Hoa Kỳ (1994)
 "Another Night" (Radio phối) 3:57
 "Another Night" (Club phối) 5:44
 "Another Night" (House phối) 5:15
 "Another Night" (Armand's New School phối) 5:14

Đĩa CD tại Anh quốc (1994)
 "Another Night" (Radio phối) 3:57
 "Another Night" (Club phối) 5:25
 "Another Night" (Armand's Nightmare phối) 6:37
 "Another Night" (Armand's New School phối) 5:14
 "Another Night" (Black Belt phối) 6:10
 "Another Night" (Ragga II House phối) 5:06
 "Another Night" (Inferno phối) 6:24

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập niên

Xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 1993
Đĩa đơn năm 1994
Bài hát năm 1993
Bài hát của Real McCoy
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)
Video âm nhạc đen trắng
Đĩa đơn của Hansa Records
Đĩa đơn của Arista Records
Đĩa đơn quán quân tại Úc


title: 1. deild karla 1991

text:
Mùa giải 1991 của 1. deild karla là mùa giải thứ 37 của bóng đá hạng hai ở Iceland.

Bảng xếp hạng

Danh sách ghi bàn

Tham khảo

Mùa giải 1. deild karla
Iceland
Iceland
2


title: Microloxia monotona

text:
Microloxia monotona là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Microloxia


title: Amomum raoi

text:
Amomum raoi là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Thomas V. P. và Mamiyil Sabu mô tả khoa học đầu tiên năm 2020.

Từ nguyên
Tính từ định danh raoi (hay raoii) là để vinh danh tiến sĩ Raghavendra R. Rao, CIMAP (Central Institute of Medicinal and Aromatic Plants), Bangaluru vì những đóng góp của ông cho phân loại học.

Phân bố
Loài này có ở Sikkim, Ấn Độ.

Phân loài, thứ
 A. raoi var. oblongum (V.P.Thomas & M.Sabu) M.Sabu & V.P.Thomas, 2020 (đồng nghĩa: A. kingii var. oblongum V.P.Thomas & M.Sabu, 2015).

Chú thích

R
Thực vật được mô tả năm 2020
Thực vật Ấn Độ


title: Viettesia erastrioides

text:
Viettesia erastrioides là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Viettesia


title: Campodorus arctor

text:
Campodorus arctor là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Campodorus


title: Jon Snow

text:
Jon Snow là một nhân vật hư cấu trong bộ tiểu thuyết kỳ ảo A Song of Ice and Fire của tác giả người Mỹ George R. R. Martin và trong bộ phim truyền hình Game of Thrones, được thủ vai bởi diễn viên Kit Harington. Anh xuất hiện dưới vai trò là nhân vật trung tâm, số lượng chương truyện được kể dưới góc nhìn của Jon Snow nhiều thứ nhì trong xuyên 5 tập tiểu thuyết. Anh được coi là "hình tượng nhân vật xuất sắc nhất" của tác giả và được tạp chí The New York Times bình chọn là nhân vật nổi tiếng nhất bộ tiểu thuyết. Jon cũng là nhân vật chính trong bộ phim truyền hình nổi tiếng được làm theo tác phẩm, trong đó, câu truyện kể về anh trong tập cuối cùng của mùa thứ 5 (2015) đã nhận được phản ứng rất mạnh mẽ từ người xem. Những câu hỏi và giả thiết về cha mẹ của anh cũng đã trở thành một trong những chủ đề phổ biến nhất của fan bộ tiểu thuyết cũng như series phim truyền hình Game of Thrones.

Jon được xuất hiện lần đầu trong tập truyện A Game of Thrones, xuất bản năm 1996, trong đó anh là người con hoang của Ned Stark, vị lãnh chúa đáng kính của thành Winterfell, một thành trì cổ kính nằm ở phương Bắc trong vùng đất hư cấu Westeros. Nhận thấy thân phận của mình chỉ là một người con hoang, Jon đã gia nhập hội Tuần đêm, trở thành một trong những người canh gác cho vùng biên giới phía xa của phương Bắc trước sự xâm lăng của người man tộc sống bên kia Bức tường. Khi những người nhà Stark đang phải đối mặt với tai ương, Jon vẫn có trách nhiệm phải ởi lại cùng với hội Tuần đêm. Trong tập truyện A Clash of Kings (1998), anh đã tham gia vào một nhóm trinh sát để điều tra những mối nguy đang nổi lên từ những "Kẻ khác" ở phía bên kia Bức tường, đồng thời thâm nhập vào hàng ngũ của nhóm người man tộc. Jon dần nhận ra có một kế hoạch nhằm xâm chiếm Westeros trong tập A Storm of Swords (2000) và anh cũng bắt đầu một tình yêu đầu đời với cô gái man tộc hung hăng Ygritte. Anh sau đó đã phản bội những người man tộc - bao gồm cả Ygritte - khi ngăn chặn cuộc tấn công của họ nhằm vào Bức tường. Tuy nhiên, dù hội Tuần đêm chiến thắng, Jon vẫn phải trả một cái giá rất đắt. Sau trận chiến, anh trở thành Chỉ huy hội Tuần đêm và không được xuất hiện quá nhiều trong cuốn sách A Feast for Crows (2005). Jon quay trở lại và tiếp tục là nhân vật trung tâm trong tập A Dance with Dragons (2011), khi tham gia đàm phán việc thành lập một liên minh giữa hội Tuần đêm và những người man tộc. Tuy nhiên, những việc anh làm đã gây ra sự oán hận và hiềm khích trong hàng ngũ hội Tuần đêm và cuối cùng, anh đã bị một nhóm thuộc hạ sát hại.

Trong series phim truyền hình Game of Thrones của HBO, câu truyện của Jon cũng bám sát các tình tiết trong bộ tiểu thuyết. Tuy nhiên khi đến mùa thứ 6 và thứ 7, tiến độ làm phim đã bắt đầu vượt qua tiến độ viết truyện của tác giả, vì thế, các tình tiết mới đã được thêm vào dưới sự trợ giúp và cộng tác của nhà văn George R. R. Martin. Harington với vai diễn của mình đã được đề cử giải thưởng Primetime Emmy cho hạng mục Nam Diễn Viên Phụ trong phim truyền hình chính kịch xuất sắc nhất (Outstanding Supporting Actor in a Drama Series) vào năm 2016 và một lần nữa được đề cử giải thưởng Primetime Emmy cho hạng mục Nam Diễn Viên Chính trong phim truyền hình chính kịch xuất sắc nhất (Outstanding Lead Actor in a Drama Series) vào năm 2019. Anh cũng được đề cử 3 giải sao Thổ cho Nam diễn viên phụ phim truyền hình xuất sắc nhất vào các năm 2012, 2016 và 2017.

Nhân vật

Mô tả
Trong A Game of Thrones, Jon Snow được giới thiệu là người con hoang 14 tuổi của Eddard "Ned" Stark, Lãnh chúa thành Winterfell, và anh em cùng cha khác mẹ của Robb, Sansa, Arya, Bran và Rickon. Jon được miêu tả có vẻ ngoài rất giống người nhà Stark với một vóc dáng mảnh, mái tóc nâu đậm và đôi mắt xám. Jon có họ là "Snow" (được dùng cho những người con hoang sinh ra ở phương Bắc) và bị ghét bỏ bởi vợ của Ned, Catelyn, người luôn coi anh là một tội lỗi mà Ned đã gây ra. Jon bằng tuổi Robb và anh có mối quan hệ rất khăng khít với những người anh em của mình, đặc biệt là cô bé mạnh mẽ Arya (người có tính cách giống Jon và rất quý anh vì anh không coi cô bé là một người kỳ dị). Ned đối xử với Jon giống như mọi người con khác trong gia đình. Dù vậy, với thân phận là một người con hoang, Jon vẫn phải học cách để trở nên độc lập và chiến đấu bảo vệ chính bản thân mình. Jon rất thần tượng cha của mình, nhưng cậu cũng cảm thấy tổn thương khi Ned từ chối cho cậu biết về mẹ của mình. Vào lúc bắt đầu câu truyện, Jon đã nhận nuôi một con sói hoang bị bạch tạng và đặt tên là Ghost. Anh sau đó nhận ra rằng mình có thể "sống" bên trong con sói và tiếp nhận những kinh nghiệm từ góc nhìn của nó.

David Orr của tờ The New York Times mô tả Jon là "một nhân vật tốt bụng, phức tạp và đầy trăn trở". Ned Stark đã dạy tất cả những người con của mình về khả năng lãnh đạo, về lòng vị tha, về trách nhiệm và danh dự. Tiếp nhận những bài học của người cha, tuy nhiên Jon sau đó cũng phải gặp rất nhiều khó khăn khi phải đối mặt với trách nhiệm vừa phải là một người con của nhà Stark, vừa phải là một người anh em của hội Tuần đêm. Benioff và Weiss, nhà sản xuất của bộ phim cho biết "Jon Snow cố gắng để sống với danh dự, dù biết rằng cũng vì danh dự mà cả gia đình của anh đã gặp phải nguy hiểm." Laura Prudom, nhà báo của tạp chí Variety đã nói về tập phim "Battle of the Bastards" (Cuộc chiến của những tên con hoang) trong mùa 6 rằng Jon "cũng có điểm yếu giống như cha anh ta": "anh ấy chiến đấu với đối thủ một cách đầy danh dự dù biết đối thủ sẽ dùng chính điều đó để hại anh ta".

Jon là nhân vật trung tâm và câu truyện ban đầu đã được kể dưới góc nhìn của anh, anh cũng được coi là sáng tạo tốt nhất của Martin. Jon được giới thiệu là người con hoang của lãnh chúa phương Bắc, anh nhận ra mình chỉ là một người ngoài trong gia đình Stark và sau đó đã theo người chú đi về cực bắc để nhận vinh dự phục vụ cho hội Tuần đêm. Nhưng cũng giống như việc bị coi như là một kẻ thứ cấp trong gia đình Stark, tại đây Jon ban đầu đã bị những người trong hội Tuần đêm ghét bỏ và không muốn kết thân cùng. Jon cố gắng thích nghi và dần dần chứng tỏ mình là một người khôn ngoan, nhiệt huyết và có tài lãnh đạo. Trong các tập tiếp theo của bộ tiểu thuyết, lòng trung thành với hội Tuần đêm, với lời thề, với gia đình và cả với Westeros của Jon đã được thử thách khi anh phải tiếp nhận sứ mệnh trà trộn vào nhóm người man tộc ở phía bên kia Bức tường. Anh đã phải sống cùng những người man tộc, hiểu hơn về con người của họ và dần có được tình yêu với cô gái Ygritte. Dù vậy, anh vẫn buộc phải phản bội họ để bảo vệ Bức tường. Sau đó, khi trở thành Chỉ huy của hội Tuần đêm, anh đã thuyết phục những người man tộc để cùng thiết lập một liên mình.

Sau phần tiểu thuyết A Feast for Crows (Tiệc của bầy quạ) không được xuất hiện quá nhiều, đến năm 2011, tập tiếp theo của bộ tiểu thuyết với tiêu đề A Dance with Dragons (Vũ điệu của bầy rồng) đã đánh dấu sự trở lại của bộ ba nhân vật được yêu thích nhất bao gồm Jon, Daenerys Targaryen và Tyrion Lannister. Trong A Dance with Dragons, tài lãnh đạo của Jon tại hội Tuần đêm đã được thử thách bởi những khó khăn chưa từng thấy, bao gồm việc thành lập liên minh với man tộc, yêu cầu của Stannis Baratheon và cuộc chiến ngầm đang dần nhen nhóm trong chính nội bộ của hội Tuần đêm. Tờ The New York Times cho biết rằng "Tài lãnh đạo của Jon là niềm hy vọng lớn nhất của Westeros, và vì thế mà anh cũng thường xuyên phải đối mặt với hiểm nguy trong suốt tập A Dance With Dragons." James Hibberd của tờ Entertainment Weekly nói về chương cuối cùng về Jon trong A Dance with Dragons rằng "quả là một chương đầy sự khắc nghiệt cho những mong chờ của fan hâm mộ. Bạn đi từ niềm hy vọng cao ngút khi Jon nói về việc sẽ đòi lại món nợ từ tay tên ác quỷ Ramsay Bolton, rồi bạn lại chìm trong đáy sâu tuyệt vọng khi những người anh em của Jon phản bội lại với anh." Sự xuất hiện trở lại của Jon trong tập truyện sắp tới, The Winds of Winter (Cơn gió của mùa đông) vẫn chưa được chắc chắn.

Thân phận của cha mẹ thật sự
Thân phận thực sự của người mẹ bí ẩn của Jon đã tạo ra rất nhiều suy đoán từ các fan hâm mộ, họ cho rằng có thể đây chính là bài thử của Martin dành cho Benioff và Weiss khi hai người tiếp cận ông vào tháng 3 năm 2006 để chuyển thể bộ tiểu thuyết thành series phim truyền hình. Trong tiểu thuyết, Martin đã đưa ra các ẩn ý rằng bà có thể là một người hầu tên là Wylla, hoặc cũng có thể là nữ quý tộc Ashara Dayne. Trong số rất nhiều giả thuyết từ fan hâm mộ, nổi lên một giả thuyết nổi tiếng nhất có tên "R+L=J", viết tắt của "Rhaegar + Lyanna = Jon" — cho rằng Jon hoàn toàn không phải là con của Ned, mà thực ra anh chính là con của Rhaegar Targaryen và người em gái Lyanna Stark của Ned.

Dù Jon được giới thiệu như là người con hoang của Ned Stark, nhà báo David Orr cũng đã từng nghi ngờ điều này và viết trên tờ The New York Times vào năm 2011 rằng "Jon Snow được cho là con hoang của lãnh chúa Stark, dù vậy ông ấy chưa chắc đã thật sự là cha đẻ của anh ta." Diễn viên Sean Bean, người vào vai Ned trong phim truyền hình Game of Thrones mùa đầu tiên của HBO đã nói trong một cuộc phỏng vấn vào năm 2014 về việc ông có trở lại trong một phân cảnh nào đó của quá khứ trong các mùa tiếp theo không rằng "Tôi vẫn còn vài công việc cần phải hoàn thành với bộ phim. Rõ ràng tôi không phải là cha của Jon. Điều đó chắc hẳn phải được tiết lộ vào một thời điểm nào đó phải không?" Những nghi ngờ ngày càng trở nên lớn hơn khi độc giả tìm thấy sự liên quan giữa câu chuyện về người mẹ của Jon với người em gái bí ẩn Lyanna của Ned.

Theo những gì mà Ned kể lại trong tập đầu tiên, A Game of Thrones, trong một sự kiện đấu thương nhiều năm trước khi các sự kiện trong tiểu thuyết được diễn ra, hoàng tử Rhaegar đã thể hiện một sự thiên vị khá rõ ràng với Lyanna ngay trước sự chứng kiến của những người xung quanh và cả của người vợ của anh, công chúa Elia Martell của xứ Dorne. Khi cả Rhaegar và Lyanna cùng mất tích vào một năm sau, cha của nàng là Rickard và người anh cả Brandon đã tìm gặp cha của Rhaegar, Vua Điên Aerys Targaryen, đòi con trai của ông ta phải trả lại Lyanna cho họ. Aerys ngay lập tức đã cho châm lửa giết chết Rickard và Brandon vì sự xấc láo, điều này đã dẫn đến việc Ned và người bạn Robert Baratheon, Lãnh chúa vùng Storm's End và là người được hứa hôn với Lyanna, vùng lên nổi loạn chống lại vua Aerys. Sau sự kiện được biết đến với cái tên Cuộc nổi loạn của Robert, Aerys đã bị đánh bại và hoàng tử Rhaegar cũng phải bỏ mạng trong một cuộc đấu tay đôi với Robert. Sau cuộc chiến đấu với ba Vệ vương bảo vệ tòa tháp Niềm vui tại xứ Dorne, Ned đã tìm thấy Lyanna, trên một "chiếc giường đầy máu". Cô ấy đã chết ngay sau khi bắt Ned phải hứa một điều gì đó. Khi cuộc chiến kết thúc, Ned trở về Winterfell với một người con hoang có tên là Jon.

Giả thuyết R+L=J cho rằng không phải là Rhaegar bắt cóc Lyanna, mà là họ đã yêu nhau và cùng chạy trốn. Sau một năm chung sống tại tòa tháp Niềm vui, họ đã có một đứa con, và đó chính là Jon. Rhaegar đã bỏ mạng trên chiến trường dưới tay của Robert, còn Lyanna cũng qua đời sau khi sinh ra đứa con. Ned sau đó đã mang theo đứa con của họ và nhận đó là con của mình để bảo vệ khỏi Robert, khi ông ta tuyên bố sẽ tiêu diệt mọi thành viên nhà Targaryen để trả thù cũng như để bảo vệ ngôi báu của mình.

Bộ phim Game of Thrones của HBO cũng đã mang tất cả những chi tiết ẩn của giả thuyết này vào trong các tình tiết. Trong tập cuối cùng của mùa 6, "The Winds of Winter" (Cơn gió của mùa đông), Bran Stark đã nhìn về quá khứ và trông thấy cảnh Ned tìm thấy Lyanna đang hấp hối bên trong tòa tháp Niềm vui. Lyanna đã bắt Ned phải hứa sẽ bảo vệ con trai của cô — Jon. Sau đó, một bảng thông tin đã được đăng lên trên trang web MakingGameofThrones.com quản lý bởi HBO, xác nhận rằng Rhaegar chính là cha đẻ của Jon. Trong tập phim "Eastwatch" của mùa 7, nhiều người cũng tìm ra hai chi tiết rất quan trọng. Một trong những con rồng của Daenerys Targaryen, có tên Drogon, đã tiếp cận với Jon một cách rất bình tĩnh và để cho vị Vua của phương Bắc chạm vào mình, điều này chứng tỏ con rồng này đã nhận ra anh là một người nhà Targaryen. Sau đó, Gilly đọc được từ trong một quyển sách tại thánh điện rằng một vị Giáo chủ tối cao đã hủy bỏ cuộc hôn nhân của Rhaegar và sau đó đã đính hôn vị hoàng tử với một người khác ở xứ Dorne, điều này đã thể hiện rằng Jon hoàn toàn có thể là một người con hợp pháp của Rhaegar và Lyanna. Tập cuối của mùa 7 "The Dragon and the Wolf" (Rồng và sói) đã xác nhận rằng Jon là con hợp pháp của Rhaegar và Lyanna, và tên thật của anh ta là Aegon Targaryen.

Gia phả

Phiên bản phim truyền hình

Tổng quan

Martin đã nói với tạp chí Rolling Stone vào năm 2014 rằng ban đầu, ông được đề nghị sẽ có một phiên bản truyền hình của tác phẩm A Song of Ice and Fire, tuy nhiên cốt truyện sẽ chỉ xoay quanh hai nhân vật quan trọng và nổi tiếng nhất trong bộ tiểu thuyết: Jon Snow và Daenerys Targaryen. Martin đã không hài lòng vì ông cho rằng như vậy là đã hy sinh quá nhiều tuyến nội dung của cả thế giới mà ông đã tạo nên. Khi tập đầu tiên của bộ phim truyền hình do HBO thực hiện được đưa vào sản xuất, Kit Harington đã được giới thiệu sẽ thủ vai nhân vật Jon Snow vào tháng 7 năm 2009. Alfie Allen và Iwan Rheon cũng đã tham gia thử vai cho vai diễn này, tuy nhiên sau đó họ đã được lựa chọn cho các vai khác là Theon Greyjoy và Ramsay Snow. Vào tháng 10 năm 2014, Harington và các diễn viên chủ chốt của bộ phim, những người trước đó đã ký hợp đồng thực hiện 6 mùa phim, đã tái thương lượng về bản hợp đồng của họ bao gồm thêm mùa thứ 7 với yêu cầu phải được tăng lương trong mùa 5, 6 và 7. The Hollywood Reportercho biết mức tăng này rất lớn, khiến cho dàn diễn viên chính của phim trở thành một trong "những diễn viên phim truyền hình được trả lương cao nhất". Deadline Hollywood đưa ra một con số "gần 300.000 đô la cho mỗi tập phim" cho mỗi diễn viên, và tờ The Hollywood Reporter viết vào tháng 6 năm 2016 rằng mỗi diễn viên được trả "trên 500.000 đô la cho mỗi tập" vào mùa 7 và có thể là cả mùa 8. Vào năm 2017, Harington trở thành một trong những diễn viên phim truyền hình được trả lương cao nhất với 2 triệu đô la cho mỗi tập phim.

Khi bộ phim được ra mắt, TV Guide đã gọi Harington là một "kẻ trộm trái tim đầy xúc cảm", nhân vật Jon mà anh thể hiện cũng được thần tượng bởi chính em gái của nam diễn viên này. Nhà sản xuất David Benioff và D. B. Weiss sau đó cho biết Jon "cố gắng để sống với danh dự, dù biết rằng lòng danh dự thường xuyên khiến những người trong gia đình anh gặp nguy hiểm". Họ giải thích rằng anh là một trong những nhân vật trong phim buộc phải "đối mặt với sự thật khó khăn về thế giới nơi họ đang sống, và phải thích nghi với những sự thật đó. Sự đấu tranh mà họ phải đương đầu chính là phải thích nghi trong thế giới này mà không đánh mất chính mình." Matt Fowler của tờ IGN đã viết vào năm 2013 rằng trong khi cốt truyện của Jon và Daenerys trong mùa 1 và mùa 2 "có vẻ rất rời rạc" với những tình tiết khác trong phim, nhưng đến mùa 3, câu chuyện về Jon đã trở nên gắn kết với toàn bộ cốt truyện chính. Fowler cũng cho biết câu chuyện tình yêu phá vỡ lời thề của Jon và Ygrette đã thêm vào rất nhiều sức nóng cho bộ phim. Vào tháng 5 năm 2015, tờ International Business Times gọi Jon "nhân vật nổi tiếng nhất" trong series phim.

Trong một cuộc phỏng vấn vào năm 2015, Benioff nói rằng: "Vấn đề của Jon đó là anh ấy không phải một chàng trai cẩn trọng. Đây là vấn đề của anh ta, và cũng chính là lý do vì sao chúng ta lại yêu mến anh ấy. Anh ấy là một người anh hùng, nhưng những người hùng vốn không hay thận trọng" Weiss thêm vào: "Vào cuối ngày, Jon sẽ là người con trai của cha, anh ấy là kiểu người trọng danh dự đến ngốc nghếch và sẽ luôn làm điều đúng đắn dù điều đúng đắn có thể khiến anh gặp nguy hiểm." Vào tháng 6 năm 2015, trong tập cuối mùa 5 của series Trò chơi Vương quyền, Jon đã bị đâm tới chết bởi Alliser Thorne và nhiều người lính khác trong hội Tuần đêm sau khi bị họ tố cáo là kẻ phản bội. Với việc trong cuốn sách A Dance with Dragons vào năm 2011 cũng đã đề cập về số phận của Jon là bị chết dưới tay thuộc hạ, Harington đã xác nhận rằng nhân vật của anh đã chính thức chết trong cuộc phỏng vấn với Entertainment Weekly, anh nói rằng "Họ nói với tôi rằng anh ấy đã chết. Tôi đã chết. Tôi sẽ không trở lại vào mùa tới." Anh nói thêm "Tôi rất thích việc họ cho cậu bé mồ côi Olly là người cuối cùng kết liễu tôi. Tôi cũng yêu cách câu truyện về nhân vật Thorne đã được xây dựng và kết nối." Benioff cũng nói về tập phim như sau:

Viết trên tờ The New York Times, Jeremy Egner đã gọi bi kịch của Jon là "cái chết đáng chú ý nhất trong bộ phim" kể từ khi Ned Stark bị chém đầu vào mùa 1. Một lượng lớn fan hâm mộ đã bày tỏ lòng thương tiếc về cái chết của Jon trên các phương tiện thông tin truyền thông xã hội, ngay lập tức, các nhà báo cũng liên tục đưa ra các giả thiết về việc nhân vật này có thể sẽ được hồi sinh. Nate Jones của trang Vulture.com viết:

Vào tháng 7 năm 2015, Harington bị bắt gặp có mặt tại Belfast, địa điểm quay chính của mùa tiếp theo, nơi các diễn viên khác cũng đang có mặt đã khiến cho mọi người thêm tin rằng Jon sẽ trở lại trong mùa 6. Tuy vậy, tờ Vanity Fair cũng chỉ ra rằng vào năm ngoái Charles Dance cũng bị bắt gặp có mặt ở Belfast dù nhân vật Tywin Lannister của ông đã chết, và kết quả thì ông ta chỉ quay trở lại để đóng vai xác chết của mình khi bị phát hiện mà thôi. Sau đó, vào ngày 25 tháng 9 năm 2015, một bức ảnh đã được chụp cho thấy Harington có mặt tại phim trường ở Belfast trong một bộ trang phục mới hoàn toàn so với bộ trang phục của hội Tuần đêm anh mặc khi bị chết. Tiếp đó, một tờ áp phích được ra mắt vào tháng 11 năm 2015 quảng bá cho mùa 6 series Game of Thrones promotional cũng đã in hình Jon với vũng máu quanh anh.

Và cuối cùng điều tất cả mong chờ đã đến, Jon đã được phù thủy Melisandre hồi sinh trong tập "Home", tập phim thứ hai của mùa 6.[82][83] Dù điều này được coi là "một tình tiết có thể dự đoán được" của bộ phim, tay viết David Sims của tờ The Atlantic cũng rất ca ngợi việc cốt truyện đã được phát triển, ông gọi đó là "sự lựa chọn đúng đắn" cho hướng đi của toàn bộ series. Trong một cuộc phỏng vấn sau đó với Entertainment Weekly, Harington đã nói:

Joanna Robinson của tờ Vanity Fair khen ngợi rằng cái chết gây tranh cãi của Jon chính là lý do chính giúp số lượng người xem Game of Thrones tăng thêm 25% vào mùa 6. Với những gì đã thể hiện trong mùa 6, Harington cũng đã được đề cử Giải Primetime Emmy đầu tiên trong sự nghiệp vào tháng 7 năm 2016.

Cốt truyện

Mùa 1

Tập đầu tiên của bộ phim, A Game of Thrones, đã giới thiệu Jon là người con hoang của Ned Stark và việc anh ta sẽ gia nhập hội Tuần đêm. Anh sau đó đã đi đến Bức tường cùng với con sói Ghost của mình để rồi phải đối mặt với vô vàn những tai ương và đau thương. Được nuôi dạy trở thành một kiếm sĩ tài năng và luôn có niềm tin vào danh dự và công lý, Jon lúc đầu đã bị khinh thường bởi các anh em trong hội Tuần đêm, những người hầu hết đều có xuất thân thấp kém, là những tên tội phạm và những kẻ lưu vong không được huấn luyện. Trong tập phim "Lord Snow", anh đã được Tyrion Lannister thuyết phục rằng nên bỏ qua những định kiến để huấn luyện cho những người khác. Jon kết bạn với Samwell Tarly, một người có khả năng về trí tuệ hơn là chiến đấu. Jon đã có lời thề với hội nhưng anh đã rất thất vọng khi bị người Chỉ huy Jeor Mormont bắt làm phụ bếp thay vì là kỵ binh trong tập "You Win or You Die". Sam nói rằng anh nghĩ Jon sinh ra là để làm người lãnh đạo. Jon sau đó đã cứu Mormont trong một cuộc đấu ở tập "The Pointy End", và đến tập "Baelor", anh đã được ông ta tặng thanh kiếm Longclaw của tổ tiên nhà Mormont để cảm ơn. Jon biết về việc cha mình bị hành hình vì tội phản quốc trong tập phim "Fire and Blood", và dù rằng anh rất muốn rời Bức tường để giúp đỡ gia đình, ý thức về bổn phận và nghĩa vụ đã buộc anh phải ở lại.

Mùa 2

Trong mùa 2, Jon phải chứng kiến tên man tộc Craster, một kẻ lấy những người vợ chính là những đứa con của mình, đã hiến con trai mới sinh của hắn để biến thành Bóng Trắng trong tập "The Night Lands". Sau đó, trong một cuộc tuần tra được chỉ huy bởi kỵ sĩ Qhorin Halfhand, Jon đã được giao nhiệm vụ phải giết một người man tộc là nữ chiến binh Ygritte. Anh nhận ra rằng mình không thể làm điều này trong tập "The Old Gods and the New", vậy là cô ta trốn thoát và bắt anh đưa về doanh trại trong tập "The Prince of Winterfell". Qhorin liền yêu cầu Jon phải giả vờ trà trộn và gia nhập vào nhóm người man tộc để tìm hiểu kế hoạch của họ. Trong tập "Valar Morghulis", Qhorin bắt Jon phải chiến đấu và giết ông ta để có thể lấy được lòng tin từ nhóm người man tộc. Jon đã phải làm vậy, và anh được đưa tới gặp Mance Rayder, Vua Phía bên kia Bức tường của người man tộc.

Mùa 3
Trong mùa 3 của Game of Thrones, Jon cam kết sự trung thành của anh với Mance và tham gia chuyến đi cùng những người man tộc, anh nhận ra rằng họ đang đo kích cỡ của Bức tường và họ muốn vượt qua đó để đi tới Westeros. Những cảm xúc của Jon dành cho Ygritte dần nhiều hơn, và hai người đã quan hệ trong tập "Kissed by Fire". Khi Jon từ chối giết một người đàn ông vô tội để chứng tỏ lòng trung thành trong tập "The Rains of Castamere", những người man tộc đã tấn công anh nhưng Jon trốn thoát được. Đến tập "Mhysa", anh bị Ygritte bắt gặp, cô ta đã bắn 3 mũi tên về phía anh trước khi anh có thể trốn thoát một lần nữa và trở về với Thành trì Đen.

Mùa 4

Trong tập "Two Swords", Alliser Thorne và Janos Slynt đã yêu cầu hành quyết Jon vì đã quan hệ với người man tộc, nhưng Học giả Aemon đã bị thuyết phục bởi lòng trung thành của Jon với hội Tuần đêm và quyết định thả anh. Đến tập "First of His Name", Jon dẫn một đoàn kỵ sĩ tới nhà của Craster, nơi những kẻ phản bội và đã giết chết Chỉ huy Mormont đang trú ngụ. Sau khi đánh bại những kẻ phản bội ở đây, Jon gặp lại con sói Ghost của mình. Sau đó đến tập "The Watchers on the Wall", anh chàng người man tộc Tormund đã tấn công vào Thành trì Đen trong khi quân đội của Mance đang vây hãm Bức tường. Đoàn quân người man tộc đã bị đẩy lùi, còn Ygritte bị bắn tên và chết trong vòng tay của Jon. Trước khi Jon có thể thương thuyết hoặc giết Mance, đoàn quân của Stannis Baratheon đã đi đến và tấn công doanh trại của người man tộc, bắt được Mance làm tù binh trong tập cuối "The Children".

Mùa 5
Trong "The Wars to Come", Stannis đã yêu cầu Jon làm người trung gian cho ông ta với Mance, hy vọng rằng sẽ chiêu mộ được đoàn quân man tộc về dưới trướng của mình. Mance từ chối việc khuất phục trước Stannis, và vị vua man tộc đã bị hỏa thiêu bởi nữ tu đỏ Melisandre. Trước khi kịp bị thiêu cháy, Jon đã găm một mũi tên vào tim Mance để ông kịp chết trước khi cảm nhận được sự đau đớn. Trong tập "The House of Black and White", Stannis đề nghị trao cho Jon danh phận và đưa anh lên làm lãnh chúa Winterfell để đổi lấy sự giúp đỡ của anh. Jon sau đó đã được bầu để trở thành Chỉ huy mới của hội Tuần đêm. Anh có ý định cho những người man tộc được đi tới Westeros và cho họ sinh sống ở vùng đất sau Bức tường, điều này đã khiến những người theo phe của Thorne trong hội Tuần đêm nổi giận khi họ đã từng phải chịu nhiều tổn thương do người man tộc gây ra. Đến tập "Hardhome", Jon di chuyển bằng thuyền tới phía bên kia Bức tường để tìm kiếm và chiêu mộ ngôi làng của người dân man tộc, anh cần sự giúp đỡ của họ cho kế hoạch thành lập một liên minh giữa người man tộc và hội Tuần đêm để chống lại mối nguy đang lớn dần bởi bầy Bóng Trắng. Khi những người man tộc đang chuẩn bị lên thuyền để tiến về phía nam, một binh đoàn Bóng trắng xuất hiện, dẫn đầu bởi Vua Bóng đêm, đã tấn công ngôi làng. Jon giết được một Bóng Trắng bằng thanh kiếm Longclaw, anh nhận ra những vũ khi được làm từ thép Valyrian có thể tiêu diệt hoàn toàn bọn chúng. Jon và nhóm của mình phải rất khó khăn mới có thể thoát chết, với chỉ một nhóm nhỏ những người man tộc còn sống sót. Jon sau đó đã cho phép những người man tộc được đi qua Bức tường. Vừa trở lại về Thành trì Đen trong tập cuối "Mother's Mercy", Jon đã được gọi để nghe một tin tức về người chú Benjen của mình, nhưng hóa ra đó chỉ là một màn kịch để rồi anh đã bị đâm đến chết bởi Thorne và nhóm những kẻ phản bội của ông ta.

Mùa 6

Trong tập "The Red Woman", Davos Seaworth, Dolorous Edd và những người anh em khác trong hội Tuần đêm trung thành với Jon đã trấn thủ để bảo vệ xác chết của Jon ở trong phòng. Thorne cho người tấn công nhưng sau đó tất cả đã bị ngăn cản khi nhóm người man tộc của Tormund có mặt. Davos đã thuyết phục Melisandre hồi sinh lại Jon trong tập "Home", và dù rằng nỗ lực đầu tiên của bà ta không đem lại kết quả, Jon đột nhiên đã tỉnh dậy. Sau khi treo cổ Thorne, Olly, Bowen Marsh và Othell Yarwyck vì tội phản bội trong tập "Oathbreaker", Jon đã trao quyền chỉ huy hội Tuần đêm cho Edd và chuẩn bị rời Thành trì đen. Trong tập "Book of the Stranger", anh hội ngộ lại người em gái cùng cha khác mẹ Sansa Stark, người đã bỏ trốn khỏi tên chồng độc ác Ramsay Bolton và giờ đây đang muốn Jon giúp đỡ để chiến đấu chống lại nhà Bolton. Jon do dự nhưng sau đó anh nhận được một bức thư đe dọa từ Ramsay yêu cầu Sansa phải trở về, đồng thời Ramsay cũng tuyên bố rằng hắn đã giữ em trai Rickon của họ. Jon, Sansa, Davos, Tormund và Brienne xứ Tarth đã bắt đầu hành trình chiêu mộ thêm quân đội để trở về chiếm lại thành Winterfell và giải cứu Rickon khỏi tay Ramsay trong tập "The Broken Man", tuy nhiên dù rất cố gắng nhưng quân lực của họ cũng chỉ bằng một nửa so với nhà Bolton. Khi hai đoàn quân chạm trán nhau trong tập "Battle of the Bastards", Ramsay đã sát hại Rickon để khiến Jon tức giận, mất bình tĩnh và đưa ra quyết định sai lầm. Một trận chiến khốc liệt đã diễn ra, đội quân nhà Stark quá yếu thế và gần như cầm chắc thất bại cho đến khi đoàn Kỵ binh của xứ Vale của Nhà Arryn có mặt cùng với Sansa và Petyr Baelish, tấn công đội quân nhà Bolton từ bên ngoài. Jon đuổi theo Ramsay về đến Winterfell và đã đánh hắn gần chết, anh chỉ dừng tay trước khi kịp giết hắn khi nhìn thấy ánh mắt của Sansa. Sansa sau đó đã đến gặp Ramsay và để lũ chó của hắn ăn thịt chính chủ nhân của mình. Trong tập cuối của mùa phim, "The Winds of Winter", Bran Stark đã có năng lực thấu thị về quá khứ và nhìn thấy cảnh Ned gặp được người em gái Lyanna của mình trong Tòa tháp Niềm vui. Cô ta đã bắt Ned phải thề bảo vệ đứa con của mình là Jon. Cùng lúc đó, các lãnh chúa Phương Bắc đều nhất tề tôn Jon lên làm Vua của Phương Bắc.

Mùa 7

Trong khi đang cố gắng tăng cường lực lượng cho phương Bắc ở tập "Dragonstone", Jon thất vọng khi quyền lực của anh ta bị ảnh hưởng bởi Sansa, người không muốn anh mắc lại những sai lầm chết người Ned và Robb đã gây ra. Jon nhận được một thông điệp từ Cersei Lannister bắt anh ta phải trung thành với bà ta, nhưng anh bỏ qua. Trong tập "Stormborn", anh nhận được một lời mời tới Dragonstone từ Tyrion theo lệnh của Daenerys Targaryen. Sau đó, anh cũng nhận được một lá thư từ Sam rằng ở vùng đất bên dưới tòa thành cổ Targaryen có tích trữ một lượng lớn đá rồng có thể dùng để giết Bóng Trắng, vậy là Jon quyết định gặp Daenerys, để Sansa ở lại nắm quyền. Tại Dragonstone, anh từ chối việc về dưới trướng của Daenerys trong tập "The Queen's Justice", thay vào đó anh nhờ cô giúp đỡ để chiến đấu chống lại Bóng Trắng. Cô ta không đồng ý, nhưng vẫn cho phép Jon khai thác đá rồng. Tới tập "Eastwatch", Daenerys ngạc nhiên khi thấy con rồng Drogon của mình tiếp cận Jon và cho phép vị Vua của Phương Bắc chạm vào nó. Tất cả mọi người sau đó đã tìm cách để thuyết phục Cersei rằng kẻ thù thực sự của tất cả là đội quân chết, Jon đã dẫn một đoàn thành viên tới phía Bắc Bức tường để bắt sống một tên Bóng Trắng và mang đến Vương đô. Họ đã làm được điều này trong tập "Beyond the Wall", nhưng rồi bị bao vây bởi một đội quân của Vua Bóng đêm. Daenerys bất ngờ xuất hiện với ba con rồng của mình, tuy nhiên Vua Bóng đêm đã biết trước và hắn ta đã ném một mũi lao kết liễu một con rồng, khiến Daenerys bất ngờ và phải đưa những người trong đoàn trốn thoát mà không có Jon. Jon sau đó đã được cứu sống nhờ sự xuất hiện của người chú Benjen, ông sau đó đã ở lại liều chết để Jon quay trở về Bức tường. Daenerys sau khi nhìn thấy tất cả đã thề sẽ cùng chiến đấu chống lại Bóng Trắng cùng Jon, và anh cũng đồng ý thề trung thành và coi cô là Nữ hoàng. Trong tập "The Dragon and the Wolf", cả hai đã thỏa thuận được một đề nghị ngừng chiến với Cersei, bà ta cũng đồng ý sẽ điều quân để giúp họ chống lại lực lượng của Vua Bóng đêm. Bran sau đó đã biết được sự thật Jon tên thật là Aegon Targaryen, anh là con trai chính thức và và là người nối dõi của Rhaegar Targaryen và Lyanna Stark. Trong lúc đó, Jon và Daenerys đã không cưỡng lại sự hấp dẫn của đối phương và cùng nhau làm tình, không biết được sự thật rằng họ có chung một dòng máu.

Mùa 8

Trong tập phim "Winterfel", Jon tái ngộ với Bran và Arya khi biết được tin Tường Thành đã bị bọn Bóng Trắng phá vỡ. Mặc dù họ đã sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ Winterfell, Sansa và nhiều lãnh chúa phương Bắc tỏ ra không hài lòng khi Jon quy phục Daenerys, riêng Sansa thì cho rằng Jon yêu Daenerys. Mối quan hệ giữa Jon với Daenerys tiếp tục được phát triển và anh cưỡi một trong những con rồng của cô, Rhaegal. Samwell, người đã rời Oldtown để đến Winterfell, tiết lộ với Jon sự thật về danh tính của anh rằng anh chính là Aegon Targaryen. Jon nói điều này với Daenerys trong hầm mộ trước khi quân Bóng Trắng kéo đến Winterfell trong tập "A Knight of the Seven Kingdoms". Jon sống sót qua trận chiến ác liệt với phe Bóng Trắng trong tập "Long Night" và nhận được lời khen ngợi từ mọi người. Điều này làm phiền Daenerys, cô lo sợ người dân Westeros sẽ thích Jon hơn cô trong vai trò là người thừa kế của Ngai Sắt.

Trong "The Last of the Starks", Jon cam đoan với Daenrys rằng anh không muốn tự mình chiếm lấy Ngai Sắt nhưng từ chối giữ bí mật danh tính và dòng dõi thực sự của mình với gia đình. Anh tiết lộ sự thật với Sansa và Arya, người trước đây đã xem Jon là một sự thay thế thích hợp hơn Daenerys cho Ngai Sắt và nói điều này với Tyrion. Tyrion thông báo cho Varys, người đã cố gắng thuyết phục Jon chiếm lấy Ngai Sắt trong tập " The Bells ". Trong khi Jon từ chối phản bội Daenerys, niềm tin của anh vào cô bắt đầu dao động khi cô phá hủy Vương Đô mặc dù thành phố đã đầu hàng, thiêu sống những người lính còn sống và cả những người dân vô tội. Trong tập cuối cùng của series" The Iron Throne", sau khi gặp Tyrion - đang bị giam cầm và chờ bị xử tử, Jon đã giết Daenerys trong vòng tay của anh sau khi chấp nhận sự thật rằng cô ấy đã hóa điên với những lý tưởng của mình. Trong cảnh cuối cùng của loạt phim, Jon được thấy đang rời đi cùng Tormund và Dân du mục về phía bắc để bắt đầu một cuộc sống mới bên ngoài Tường Thành, với con sói của anh là Bóng Ma đang dẫn đường.

Giải thưởng và những sự ghi nhận

Harington đã được đề cử một giải Primetime Emmy cho hạng mục Nam diễn viên phụ Phim truyền hình Xuất sắc nhất cho vai diễn Jon Snow vào năm 2016. Anh nói rằng: "Không hề nói quá chút nào khi tôi nói rằng tôi đang tê cứng... Được ghi nhận cho những gì mà tôi đã làm với Game of Thrones như vậy quả là một khoảnh khắc đầy cảm xúc với chính tôi. Tôi không thể nào biết ơn các bạn hơn được nữa." Harington cũng được đề cử Giải Sao Thổ cho Diễn viên phụ Phim truyền hình Xuất sắc nhất vào các năm 2012, 2016 và 2017. Những đề cử khác dành cho anh còn có Giải Nhộng Vàng cho Nam diễn viên Phim truyền hình xuất sắc nhất vào năm 2012, Giải thưởng Young Hollywood dành cho Diễn viên của năm vào năm 2013, và Giải thưởng Phim truyền hình của các Nhà phê bình cho danh hiệu Nam diễn viên phụ Phim truyền hình được các Nhà phê bình bình chọn vào năm 2016. IGN cũng đề cử Jon Snow cho danh hiệu Anh hùng trong Phim truyền hình Xuất sắc nhất vào năm 2011.

Tham khảo

Vua giả tưởng
Kiếm sĩ hư cấu
Nhân vật nam phim truyền hình
Nhân vật A Song of Ice and Fire
Nhân vật nam văn học
Lính giả tưởng
Trẻ mồ côi giả tưởng
Lãnh chúa giả tưởng
Con nuôi giả tưởng


Danh sách di sản văn hóa Tây Ban Nha được quan tâm ở hạt Terra Alta (tỉnh Tarragona).

Di tích theo thành phố

A

Arnes

|}

B

Batea (España)

|}

C

Caseras (Caseres)

|}

Corbera d'Ebre (Corbera d'Ebre)

|}

G

Gandesa

|}

H

Horta de Sant Joan (Horta de Sant Joan)

|}

P

El Pinell de Brai (El Pinell de Brai)

|}

Prat de Comte (Prat de Comte)

|}

Tham khảo
 Datos obtenidos de la página de patrimonio del Ministerio de Cultura. Sección "bienes culturales protegidos"-"consulta de bienes inmuebles".

Liên kết ngoài

Danh sách di sản văn hóa Tây Ban Nha


title: Acanthurus albipectoralis

text:
Acanthurus albipectoralis là một loài cá biển thuộc chi Acanthurus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1987.

Từ nguyên
Tính từ định danh albipectoralis được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh: albus ("trắng") và pectoralis ("ở ngực"), hàm ý đề cập đến màu trắng ở nửa ngoài vây ngực của loài cá này.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
A. albipectoralis có phạm vi phân bố giới hạn trong khu vực Trung Thái Bình Dương. Loài cá này được ghi nhận tại rạn san hô Great Barrier, ngoài khơi quần đảo Chesterfield và xung quanh các rạn san hô của biển San Hô, giới hạn phía nam đến đảo Lord Howe, trải dài tới một số các quốc đảo thuộc châu Đại Dương là Nouvelle-Calédonie (gồm cả quần đảo Loyauté), Vanuatu, Fiji, Tonga và Wallis và Futuna, xa nhất ở phía đông là đến Samoa thuộc Mỹ.

Ở Việt Nam, A. albipectoralis lần đầu tiên được ghi nhận tại quần đảo Trường Sa, nhưng cần được xem lại.

A. albipectoralis sinh sống trên đới sườn dốc của rạn san hô viền bờ ở độ sâu khoảng từ 5 đến 30 m.

Mô tả

Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở A. albipectoralis là 33 cm. Loài cá này có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc.

Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu sẫm đến màu xanh xám nhạt và không có sọc đốm. Nửa ngoài của vây ngực có màu trắng là điểm nổi bật của loài này. Đuôi lõm, hình lưỡi liềm.

Số gai ở vây lưng: 8–9; Số tia vây ở vây lưng: 22–33; Số gai ở vây hậu môn: 2–3; Số tia vây ở vây hậu môn: 18–31; Số tia vây ở vây ngực: 16–17; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

Sinh thái học
A. albipectoralis có thể sống đơn độc nhưng thường hợp thành từng đàn nhỏ. Thức ăn của chúng là động vật phù du.

Đánh bắt
A. albipectoralis tuy được đánh bắt làm thực phẩm nhưng không phải là loài được nhắm mục tiêu, chủ yếu là do những cá thể vô tình mắc lưới.

Tham khảo

A
Cá Thái Bình Dương
Cá Việt Nam
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Cá Fiji
Cá Tonga
Cá Nouvelle-Calédonie
Động vật Vanuatu
Động vật Wallis và Futuna
Động vật Samoa
Động vật Samoa thuộc Mỹ
Động vật được mô tả năm 1987


title: Spilosoma shensii

text:
Spilosoma shensii là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Spilosoma


title: Trương Ngạn Trạch

text:
Trương Ngạn Trạch (? - 27 tháng 1, 947)  là một vị tướng thời kì Ngũ Đại Thập Quốc phục vụ dưới triều Hậu Đường và Hậu Tấn và Nhà Liêu. Ông bị các sử gia coi là người độc ác, tham lam và không trung thành với nhà Hậu Tấn.

Thân Thế
Không biết Trương Ngạn Trạch sinh ra khi nào. Ông có tổ tiên là người Đột Quyết và họ đã sinh sống tại Thái Nguyên. Cả tổ phụ và phụ thân ông là những vị tướng phục vụ ở Âm Sơn Phủ (陰山府) , dưới quyền cho tiết độ sứ Hà Đông (Thái Nguyên, Sơn Tây). Thời trẻ, Trương Ngạn Trạch là người khỏe mạnh và dũng cảm, có đôi mắt vàng và có thể phát sáng trong tối, làm cho ông ta có nét giống mãnh thú.

Thời Hậu Đường
Trong thời kì hai vị hoàng đế đầu tiên của Hậu Đường, Lý Tồn Úc và Lý Tự Nguyên, Trương Ngạn Trạch là chỉ huy kị binh (có thể là ông phục vụ cho Lý Tồn Úc khi ông ta còn làm Tấn vương). Nhờ tài năng, ông ta được giao chức quận thú, cai quản một số quận.(Trong thời gian này, gia đình ông có thể đã có một số liên minh với con rể của Lý Tự Nguyên là Thạch Kính Đường thông qua hôn nhân. Tư trị thông giám và Tân Ngũ Đại sử ngược lại nói rằng liên minh được thành lập với một vị tướng khác là Dương Quang Viễn).

Thời Hậu Tấn

Thời Cao Tổ
Năm 936, Thạch Kính Đường được nước Liêu trợ giúp đã cướp ngôi hoàng đế Hậu Đường là Lý Tùng Kha và lập nên triều Hậu Tấn. Trương Ngạn Trạch được phong làm thứ sử Tào Châu (nay là Hà Trạch, Sơn Đông). Trương sau đó phục vụ Dương Quang Viễn chống lại cuộc nổi loạn của Phạm Diên Quang. Nhờ chiến công dẹp loạn, Trương Ngạn Trạch được phong làm Trấn Quốc Tiết độ sứ (trị sở ở Vị Nam, Thiểm Tây) và sau đó chuyển đến Chương Nghĩa (trị ở ở Bình Lương, Cam Túc).

Trong thời gian cai quản Chương Nghĩa, một trong những thân tín của Trương Ngạn Trạch là Trương Thức, cũng là một người cùng tộc. Một trong những người con trai của Trương Ngạn Trạch cũng là thuộc hạ của ông nhưng hay làm trái ý của ông nên hay bị ông đánh đập. Trước hay trong năm 941, người con trai này do lo sợ đòn roi của Trương nên quyết định bỏ trốn nhưng đã bị bắt giữ lại ở Quý Châu (Tế Nam, Sơn Đông) và đưa về kinh thành. Thạch Kính Đường đã giao lại cho Trương Ngạn Trạch xử lý và tin rằng ông ta sẽ không trừng phạt hắn một cách nặng nề. Nhưng cuối cùng Trương lại muốn con trai mình chết. Trương Thức thấy vậy quá tàn nhẫn, liên tục phản đối nên làm Trương Ngạn Trạch nổi giận và bắn ông ta. Một thân tín khác của Trương Ngạn Trạch có hiềm khích với Trương Thức nên đã vu cáo ông ta khiến ông ta sợ hãi và bỏ trốn. Trương Ngạn Trạch sai lính truy bắt Trương Thức nhưng không bắt được ông ta cho. Khi đến Tĩnh Nan (nay thuộc Hàm Dương, Thiểm Tây), Tĩnh Nam Tiết độ sứ là Lý Chu đã báo cáo sự việc lại cho Thạch Kính Đường. Cao Tổ không muốn làm mất lòng Trương Ngạn Trạch nên ra lệnh đày Trương Thức đến Thương Châu (Thương Lạc, Thiểm Tây). Trương Ngạn Trạch vẫn không nguôi giận và sai chỉ huy của mình là Trịnh Nguyên Chiêu về kinh yêu cầu phải đưa Trương Thức trở lại Chương Nghĩa; Trịnh nói rằng "Nếu không giao Trương Thức lại cho Trương Ngạn Trạch thì hậu quả khôn lường". Hoàng đế buộc lòng phải giao Trương Thực trở lại. Trước khi đến Chương Nghĩa, Trương Ngạn Trạch đã xử tử Trương Thức bằng cách cắt lưỡi, phanh ngực và chặt chân tay.

Cha của Trương Thức là Trương Đạc nghe được cái chết của con trai nên đã lên triều khẳng định con mình vô tội. Năm 942, Cao Tổ đã cách chức Trương Ngạn Trạch và thay bằng Vương Chu. Khi Vương đến trị sở đã giao nộp một bản báo cáo kể ra 26 tội mà Trương Ngạn Trạch đã làm khi còn tại chức cho triều đình. Kết quả là 5000 hộ dân đã chạy trốn hay bị dời đi. Vương Chu còn cáo buộc Trương tự tiện tấn công các bộ tộc nhưng đã thất bại nặng nề; sau khi thảm bại, Trương đã cướp 1000 con ngựa từ người dân để bù vào thiệt hại của mình và ông ta đã xử tử Dương Hồng, người đã thoát được trận thua một cách tàn nhẫn như đã làm với Trương Thức bằng cách bẻ gãy tay chân trước khi chém đầu. Mặc dù các quan thúc giục, kể cả quân sư Trịnh Thọ Ích và đình úy là Lý Đào cũng cho rằng là Trương Ngạn Trạch đáng giết, nhưng Cao Tổ quyết định tha cho Trương do các chiến công lúc trước cũng như mối quan hệ với Dương Quang Viễn. Cao Tổ cho Trương làm chỉ huy cấm vệ quân, chỉ giáng cấp một bậc trong khi gia quyến của Trương Thức bao gồm cha, các anh em và con trai được phong quan. Người dân chạy trốn ở Chương Nghĩa thì quay lại và được miễn thuế.

Thời Xuất Đế
Thạch Kính Đường qua đời năm 942 và con nuôi là Thạch Trọng Quý (là người cháu ruột) kế vị. Ngược với thái độ thần phục của Thạch Kính Đường trước Khiết Đan (đã đổi tên thành Liêu quốc), Xuất Đế có thái độ chống đối nên đã dẫn đến đổ vỡ mối quan hệ và sau đó quân Liêu thường hay tấn công Hậu Tấn . Theo lời khuyên của Xu mật sứ Tang Duy Hàn , Trương Ngạn Trạch được sai đi chống lại các cuộc tấn công cũng như chỉ huy các tướng lĩnh cấm vệ, trong thời gian năm 944 và 945 . Những chiến thắng của quân Liêu (được Liêu Thái Tông chỉ huy) trước quân Hậu Tấn trong năm 945 tại Dương Thành (Bảo Định, Hà Bắc), trong khi chú của Xuất Đế là Đỗ Trọng Uy tổng chỉ huy , không một ai có công lao bằng Trương Ngạn Trạch, dẫn đến mọi người lúc đó cho rằng Trương đã cố gắng báo đáp ơn tha chết của Thạch Kính Đường trước đó.

Trước mùa thu năm 945, Trương Ngạn Trạch được phong làm tiết độ sứ Chương Đức (trị sở An Dương, Hà Nam), đây là chức vụ được giao cho khi ông được sai đi đóng quân ở Hằng Châu (nay là Thạch Gia Trang, Hà Bắc) để phòng thủ chống quân Liêu . Trong thời gian ở Chương Đức, ông được các trí thức tôn trọng hơn lúc trước và quản lý địa phận của mình tốt. Khi đóng quân ở Hằng Châu, người Hình Châu (Hình Đài, Hồ Bắc), Ngụy Châu (Hàm Đan,Hồ Bắc), Tương Châu (Tân Hương, Hà Nam) được lệnh vận chuyển quân lương ra ngoài chiến trường, điều này tạo ra gánh nặng cho người dân, những người phải tự mình làm công việc. Trương Ngạn Trạch đã giải quyết bằng cách sai lính đi gặp những người dân vận chuyển trên đường và nhận quân lương từ họ rồi vận chuyển ra chiến trường. Cách làm này vừa giảm thiểu nguy cơ quân lương bị quân Liêu tấn công giữa đường vừa giảm nặng nhọc cho người dân nên được khen ngợi rất nhiều.

Năm 946, có tin đồn rẳng tướng Liêu là Triệu Diên Thọ - trước đó là tướng của Hậu Đường nhưng đã bị Khiết Đan bắt dẫn đến việc Hậu Đường bị sụp đổ, có ý định đầu hàng Hậu Tấn. Lý Tung và Phùng Ngọc tin vào điều này nên đã sai Đỗ Uy viết một lá thư cho Triệu, cổ vũ ông ta tạo phản, và cử Triệu Hành Thực người trước kia từng phục vụ dưới trướng Triệu Diên Thọ, làm người đưa thư. Triệu Diên Thọ muốn lừa Hậu Tấn vào bẫy nên đáp rằng "Tôi ở ngoại quốc đã lâu và muốn trở lại Trung Hoa. Mong các vị đem quân đến hỗ trợ và tôi sẽ theo các vị về". Sau đó, theo lệnh của Liêu Thái Tông, tướng giữ Doanh Châu (Thương Khâu) là Lưu Diên Tộ dâng đất đầu hàng Hậu Tấn. Xuất Đế bèn sai Lý Thủ Trinh và Đỗ Uy Bắc Phạt, với mục tiêu trước lấy lại Yên Vân thập lục châu (những đất đai mà Cao Tổ dâng cho Liêu lúc trước) sau đó tiêu diệt Liêu. Khi Đỗ Uy và Lý Thủ Trinh tấn công, họ đã gặp phải quân đội do đích thân vua Liêu chỉ huy. Đỗ Uy và Lý Thủ Trinh ban đầu tính rút quân nhanh, nhưng Trương Ngạn Trạch đã hợp quân và khẳng định quân Liêu có thể bị đánh bại nên quân Hậu Tấn đã đóng lại một lúc. Tuy nhiên, cuối cùng quân Hậu Tấn bị bao vây ở cầu Trung Độ (Bảo Định). Liêu Thái Tông hứa sẽ cho Đỗ Uy làm hoàng đế nếu ông ta đầu hàng, Lý và Đỗ đã đồng ý (trong khi làm nghi thức đầu hàng, Thái Tông đã sai Triệu Diên Thọ khoác áo choàng cho Đỗ với ý mỉa mai). Liêu Thái Tông sau đó tiếp tục Nam hạ. Ông ta phong Lý Thủ Trinh chức Tư Đồ cũng như tiếp tục cho làm tiết độ sứ Thiên Bình, sai Lý và Đỗ đi theo đánh Hậu Tấn. Quân Hậu Tấn mất toàn bộ quân đội (do đã giao cho Lý và Đỗ trước đó) nên không còn khả năng phòng thủ, Khai Phong bị thất thủ và Xuất Đế buộc phải đầu hàng - Hậu Tấn sụp đổ. Sau đó, Liêu Thái Tông sai Trương Ngạn Trạch đem 2000 kỵ binh tiên phong tiến vào Đại Lương.

Sau khi hàng Liêu

Khi tiến đến Đại Lương, Trương Ngạn Trạch vấp phải một số kháng cự nhỏ nhưng đều bị ông tiêu diệt hết và tiếp tục tiến vào thành. Thạch Trọng Quý nhận thấy tình cảnh vô vọng nên ban đầu tính tự sát nhưng đã bị ngăn cản bởi Tiết Siêu nên đã dâng sớ xin cho mình và Lý thái hậu (vợ Thạch Kính Đường) đầu hàng nhà Liêu. Xuất Đế cho gọi Trương để bàn nên xử sự như thế nào. Trương Ngạn Trạch từ chối gặp và nói rằng "Tôi không còn mặt mũi nào gặp thánh thượng của ngài nữa". Trương ép Tang Duy Hàn (người không còn là cấp trên của Trương Ngạn Trạch và là quan phủ Khai Phong) phải gặp mặt mình, Tang Duy Hàn đã chửi bới Trương nên bị siết cổ chết, sau đó Trương báo với Liêu Thái Tông (vốn không có ý định giết Tang Duy Hàn) rằng Tang đã tự sát. Trương Ngạn Trạch cũng xử tử thân tín của Xuất Đế là Nội sử Mạnh Thừa Hối.

Trương Ngạn Trạch cho người đi cướp phá kinh thành, và những người nghèo cũng thừa cơ tham gia cướp bóc của người giàu có khiến cho họ bị giết nhiều. Vụ việc diễn ra trong hai ngày và những của cải trong kinh thành đã bị cướp hoàn toàn, những châu báu được chất như núi ở bản doanh của Trương. Trương Ngạn Trạch cho rằng mình đã lập đại công cho Liêu Thái Tông nên không màng đến những điều xấu xa đó, ngược lại ông ta yến tiệc suốt đêm. Khi Trương đến bản doanh của mình, vài trăm kỵ binh đi theo đã giơ lá cờ viết "Tin tưởng vào chúa công". Trương cho xử tử nhiều người, thường là chém ngang lưng. Do hiềm khích với Cao Huân, Trương dẫn người đến phủ của Huân giết chú và các em của ông ta. Lý Đào tin rằng mình sẽ chết nếu cố gắng chạy trốn nên quyết định gặp Trương Ngạn Trạch, gửi một bức thư viết:

" Lý Đào, người đã yêu cầu xử tử Thái úy, đến để chịu chết".

Trương vui vẻ gặp Lý nói rằng

" Xá nhân (chức vụ của Lý Đào là Trung Thư Xá nhân) đã sợ rồi à ?"

Lý Đào đáp rằng:

" Điều mà Lý Đào này sợ hôm nay giống như của tướng quân lúc trước. Nếu Cao Tổ nghe lời tôi (xử tử Trương trong vụ Trương Thức) thì làm sao xảy ra đến như vậy ?"

Trương Ngạn Trạch cười, và uống rượu với Lý Đào. Sau đó tha chết ông ta.

Trương Ngạn Trạch đuổi cựu hoàng đế cùng gia đình khỏi hoàng cung, buộc họ chuyển đến khu ở tạm trong thành Khai Phong, và cướp toàn bộ châu báu của họ. Trương tặng một số cho Liêu Thái Tông, còn lại giữ riêng mình. Trương Ngạn Trạch bức mẹ của con nuôi Thạch Trọng Quý là Thạch Diên Hú (có lẽ là cháu trai của Thạch Kinh Đường) là Đinh thị làm thiếp của mình.

Liêu Thái Tông sau đó đến Đại Lương, Cao Huân (đi theo Liêu chủ) phát hiện ra gia đình mình bị giết hại và than khóc với Liêu chủ. Liêu chủ cực kì nổi giận với việc Trương Ngạn Trạch đã cướp bóc kinh thành, nên đã cùm Trương và thông ngôn Phó Trụ Nghê (傅住兒) là người đi cùng với ông giam lại. Liêu chủ ban ra một danh sách cáo trạng Trương cho các quan và hỏi rằng " Có đáng chết không ?". Bọn họ nhất loạt đồng ý, và trong lúc đó thì nhiều người dân cũng tố cáo tội ác của Trương. Liêu chủ ra lệnh xử trảm Trương và Phó, Cao Huân được chứng kiến cuộc hành hình. Khi Trương và Phó bị giải đến chợ bắc, nơi xử trảm công khai, con cháu của các nạn nhân mặc đồ tang than khóc, chửi rủa và đánh hai người bằng gậy gộc. Khi đến pháp trường, hai người bị chặt cổ tay để tháo cùm. Sau khi bị chặt đầu, tim Trương bị moi ra để tế vong hồn người chết. Mọi người chạy đến đập vỡ sọ Trương và ăn tươi nuốt sống nó.

Tham khảo

 Cựu Ngũ Đại Sử, tập. 98.
 Tân Ngũ Đại Sử, tập. 52.
 Tư trị thông giám, tập. 282, 283, 284, 285, 286.

Năm sinh không rõ
Tướng nhà Liêu
Viên chức chính quyền ở Sơn Đông
Mất năm 947