title: Chiêm tinh và khoa học

text:
Chiêm tinh học bao gồm một số hệ thống niềm tin được cho rằng có một mối quan hệ giữa các hiện tượng thiên văn và các sự kiện hay đặc điểm nhân cách trong thế giới con người. Cộng đồng khoa học phủ nhận chiêm tinh học vì không có khả năng giải thích trong việc mô tả vũ trụ. Những thí nghiệm khoa học về chiêm tinh học đã được thưc hiện và không có bằng chứng nào tìm thấy hỗ trợ cho cơ sở và tác dụng có mục đích tiêu cực được nêu ra trong lịch sử chiêm tinh học.

Khi chiêm tinh học tạo ra những dự đoán giả mạo nghĩa là nó đã bị giả mạo. Những thí nghiệm nổi tiếng nhất do Shawn Carlson chỉ đạo cùng với hội đồng các nhà khoa học và chiêm tinh học. Điều này đưa tới một kết luận rằng tử vi học chỉ là một cơ hội. Nhà chiêm tinh học và tâm lý học Michel Gauquelin tuyên bố đã tìm ra những thông số hỗ trợ cho thuyết "Hiệu ứng Sao Hỏa" đối với ngày sinh của các vận động viên, tuy nhiên không thể mở rộng trong các nghiên cứu sâu hơn. Những người tổ chức nghiên cứu sau này cho rằng Gauquelin đã cố gắng gây ảnh hưởng tới các nghiên cứu bằng cách gợi ý những cá nhân cụ thể bị gạt bỏ. Điều này cũng được Geoffrey Dean chỉ ra rằng những thông báo chính xác của cha mẹ về thời gian sinh (trước những năm 1950) có thể tạo một hiệu quả rõ rệt.

Chiêm tinh học vẫn chưa chứng minh được sự hiệu quả trong các nghiêm cứu kiểm soát và không có giá trị khoa học và bị coi là phi khoa học. Không giả thuyết nào về cơ chế hoạt động như là vị trí hay chuyển động của các chòm sao hay các hành tinh có thể ảnh hưởng tới con người và sự kiện trên Trái Đất mà không mâu thuẫn với các khía cạnh sinh học và vật lý học cơ bản đã được hiểu rõ.

Giới thiệu
Phần lớn các chuyên gia chiêm tinh học dựa vào việc thực hiện những trắc nghiệm tính cách chiêm tinh học và đưa ra những dự đoán có liên quan đến tương lai của người xem chiêm tinh. Những người tiếp tục tin vào chiêm tinh học có xu hướng thực hiện theo, "mặc dù không có bất cứ cơ sở khoa học nào cho niềm tin của họ và thậm chí có những bằng chứng mạnh mẽ chứng minh điều ngược lại". Nhà vật lý thiên văn học Neil deGrasse Tyson bình luận về các niềm tin đối với chiêm tinh rằng "một phần của việc hiểu được suy nghĩ chính là hiểu được các quy luật của tự nhiên sắp xếp cuộc sống xung quanh chúng ta. Nếu không có kiến thức, không có năng lực suy nghĩ, bạn có thể dễ dàng trở thành nạn nhân của những người muốn lợi dụng bạn."

Tiếp tục tin vào chiêm tinh học bỏ qua sự thiếu tin cậy của nó bị coi là một minh chứng cho sự thiếu hiểu biết về khoa học.

Lịch sử mối quan hệ với thiên văn học

Những lý thuyết cấu trúc cơ sở dùng trong chiêm tinh học có nguồn gốc từ người Babylon, tuy nhiên nó chỉ được sử dụng rộng rãi từ sự khởi đầu của thời kì văn hóa Hy Lạp sau khi Alexander Đại đế đánh chiếm Hy Lạp. Người Babylon không biết rằng các chòm sao không cùng trên một quả cầu thiên thể mà cách rất xa nhau. Sự xuất hiện của chúng gần như chỉ là ảo tưởng. Ranh giới chính xác định nghĩa một chòm sao chính là văn hóa và sự đa dạng của các nền văn minh. Những nghiên cứu của Plolemy về thiên văn học đã đạt tới mức độ mong muốn, giống như tất cả các nhà chiêm tinh học mọi thời đại, nhằm dễ dàng tính toán sự chuyển động của các hành tinh. Chiêm tinh học Phương Tây sớm hoạt động theo những khái niệm của Hy Lạp cổ đại về Thế giới vĩ mô và vi mô; nhờ đó mà y học chiêm tinh liên quan tới những gì xảy ra với các hành tinh và thiên thể khác trên bầu trời với hoạt động y tế. Điều này mang đến động lực thúc đẩy những nghiên cứu sâu hơn về thiên văn học. Mặc dù vẫn bảo vệ những nghiên cứu về chiêm tinh học, Ptolemy đã thừa nhận rằng sức mạng của thiên văn đối với sự chuyển động của các hành tinh và các thiên thể khác được xếp trên các tiên đoán chiêm tinh học.

Tại thời kì vàng son của Hồi giáo, chiêm tinh học được hỗ trợ bởi các thông số thiên văn học, ví dụ như độ nghiêng của quỹ đạo Mặt trời, điều kiện để mô hình Ptolem có thể tính toán tới một con số đầy đủ và chính xác. Những người có quyền lực, ví dụ như Tể tướng Fatimid năm 1120, đã tài trợ cho việc xây các đài quan sát tiên đoán chiêm tinh học, tạo động lực giúp đưa ra các thông tin chính xác về hành tinh. Từ khi những đài quan sát được xây dựng để hỗ trợ các tiên đoán chiêm tinh học, chỉ một số ít có thể tồn tại lâu dài bởi sự cấm đoán chiêm tinh học của đạo Hồi và phần lớn chúng bị dỡ xuống ngay trong hoặc sau khi được xây dựng

Chiêm tinh học bắt đầu thực sự bị phủ nhận trong các nghiên cứu thiên văn học từ năm 1679, với sự xuất bản thường niên của cuốn La Connoissance des temps (tạm dịch: Các kiến thức về thời gian). Không giống như phương Tây, tại Iran, sự phủ nhận thuyết Nhật tâm còn tiếp tục cho tới đầu thế kỉ 20, một phần do nỗi sợ hãi rằng nó sẽ phá hoại niềm tin phổ biến vào chiêm tinh và vũ trụ học của Hồi giáo tại Iran. Công trình nghiên cứu đầu tiên của Ictizad al-Saltana có tên Falak al-sa'ada, mang chủ trương xóa bỏ niềm tin vào chiêm tinh học và thiên văn học cũ tại Iran đã được xuất bản năm 1861. Với chiêm tinh, việc trích dẫn sự thiếu năng lực của những nhà chiêm tinh khác nhau để đưa ra những dự đoán giống nhau về những gì xảy ra dựa trên các mối liên hệ và mô tả đặc tính các nhà chiêm tinh học gắn cho các hành tinh là một điều phi lý.

Triết học của khoa học

Chiêm tinh mang đến một ví dụ tinh tế về giả khoa học vì nó đã được thử nghiệm nhiều lần nhưng lại thất bại trong tất cả các thử nghiệm đó.

Khả năng giả mạo
Khoa học và phi khoa học thường được phân biệt bởi các tiêu chí của giả mạo. Những tiêu chí đầu tiên được đặt ra bởi nhà triết học khoa học Karl Popper. Theo Popper, khoa học không dựa trên cảm ứng mà thay vào đó những thành tựu khoa học là sự cố gắng giả định ra những học thuyết vốn có qua các thí nghiệm mới lạ. Chỉ cần một thí nghiệm thất bại, thì học thuyết đó chỉ là giả mạo.

Vì thế, mỗi thí nghiệm học thuyết khoa học phải phản bác lại kết quả của học thuyết giả mạo hiện tại, và mong đợi một kết quả khác phù hợp với học thuyết. Theo như cách sử dụng các tiêu chí giả tạo này, chiêm tinh học chính là giả khoa học.

Chiêm tinh học là ví dụ điển hình nhất về giả khoa học của Popper. Popper coi chiêm tinh học là "giả thực nghiệm" mà trong đó "nó kêu gọi sự quan sát và thử nghiệm:, nhưng "chưa bao giờ đạt tới chuẩn mực khoa học".

Tương phản với các quy luật khoa học, chiêm tinh học không phản hồi với sự giả mạo qua các thí nghiệm. Theo Giáo sư thần kinh học Terence Hines, đây là một dấu hiệu của giả khoa học.

"Không có câu đố nào cần lời giải"
Trái ngược với Popper, nhà triết học Thomas Kuhn cho rằng chiêm tinh học phi khoa học không phải vì thiếu sự giả định, mà vốn dĩ quá trình và khái niệm của chiêm tinh học là phi thực nghiệm. Theo Kuhn, mặc dù chiêm tinh học đã từng tạo ra những tiên đoán "hoàn toàn thất bại" nhưng điều này không làm tự làm nó trở nên phi khoa học, kể cả cách mà các nhà chiêm tinh học cố gắng giải thích cho những thất bại này rằng để tạo ra một lá số tử vi là rất khó (sau khi tổng hợp lại thực tế rằng những lá số tử vi bao quát lại dẫn đến một tiên đoán khác)

Hơn nữa, trong mắt Kuhn, chiêm tinh học không phải là khoa học bởi vì nó dường như luôn giống với y học trung cổ; chúng luôn tuân theo những chuỗi quy luật và hướng chúng tới những lịch vực dường như cần thiết nhưng thiếu sót, tuy nhiên họ lại không nghiên cứu vì các lĩnh vực này không tuân theo sự nghiên cứu, và vì thế, "không có câu đố nào cần lời giải cho nên cũng không có khoa học nào để nghiên cứu."

Trong khi một nhà thiên văn có thể sửa chữa những thất bại thì một nhà chiêm tinh lại không thể. Một nhà chiêm tinh chỉ có thể giải thích những thất bại nhưng không thể sửa lại những giả thuyết chiêm tinh một cách có ý nghĩa. Đối với Kuhn, cho dù những vì sao có thể ảnh hưởng tới cuộc đời con người thì chiêm tinh học cũng không phải khoa học.

Quá trình, thử nghiệm và sự nhất quán
Nhà triết học Paul Thagard tin rằng chiêm tinh học không thể được đánh giá bởi sự giả mạo trong hoàn cảnh này cho đến khi nó được thay thế bởi một người kế nhiệm. Trong trường hợp tiên đoán hành động thì tâm lý chỉ là tương đối. Theo Thagard thì một tiêu chí nữa trong ranh giới của khoa học và giả khoa học chính là trạng thái tiến cấp của nghệ thuật và cộng đồng các nhà nghiên cứu nên cố gắng để so sánh các học thuyết hiện tại để thay thế, và không được "chọn lọc trong việc cân nhắc xác nhận hoặc không xác nhận".

Tiến cấp ở đây được định nghĩa là giải thích các hiện tượng và giải quyết các vấn đề đang tồn tại, việc chiêm tinh học thất bại trong việc tiến cấp chỉ có một sự thay đổi rất nhỏ cho tới gần những năm 2000. Theo Thagard, các nhà chiêm tinh học hành động như tham gia vào khoa học thông thường tin rằng nền móng của chiêm tinh học đã được thành lập mặc dù có "rất nhiều vấn đề chưa được giải quyết" dưới một dạng học thuyết thay thế tốt hơn (Tâm lý học). Vì lý do này mà Thagard xem chiêm tinh học như giả khoa học

Theo Thagard, chiêm tinh học không nên được coi là giả khoa học vì những thất bại của Gaquelin để tìm ra bất kì mối tương quan nào giữa các dấu hiệu chiêm tinh học đa dạng và sự nghiệp của một người, các cặp song sinh không thể hiện sự liên quan như mong đợi từ việc sở hữu những dấu hiệu giống nhau trong nghiên cứu các cặp song sinh, sự thiếu thống nhất trong các dấu hiệu của các hành tinh được khám phá ra từ thời kì Ptolem và những thảm họa quy mô lớn quét qua các các nhân với các dấu hiệu rất khác nhau tại cùng một thời điểm. Hơn nữa, phân định ranh giới khoa học yêu cầu ba trọng tâm riêng biệt: "học thuyết, cộng đồng [và] bối cảnh lịch sử".

Mặc dù xác minh và giả định tập trung vào các học thuyết, các nghiên cứu của Kuhn lại tập trung vào bối cảnh lịch sử, nhưng dù sao thì cộng đồng chiêm tinh học cũng cần được xem xét. Dù sao họ cũng đã:
 Tập trung vào so sánh các phương pháp tiếp cận của họ tới người khác
 Có một cách tiếp cận phù hợp
 Cố gắng giả định học thuyết của họ qua các thí nghiệm
Trong cách tiếp cận này, sự giả định thực sự cần hơn là sửa đổi một học thuyết để tránh sự giả định thực sự chỉ xảy ra khi một học thuyết thay thế được đề ra.

Sự phi lý
Đối với nhà triết học Edward W. James, chiêm tinh học phi lý không phải bởi vì đa số những vấn đề với cơ chế và giả định bởi các thí nghiệm mà bởi sự phân tích văn học chiêm tinh cho thấy nó được lan truyền với logic giả định và lý luận kém.

Những lý luận nghèo nàn này bao gồm cả sự biện luận của các nhà chiêm tinh học ví dụ như Kepler trong bất kì sự liên quan nào tới các chủ đề hay lý do cụ thể nào cũng như các kết luận mơ hồ. Kết luận với bằng chứng của chiêm tinh học rằng những người được sinh ra "cùng một địa điểm có cuộc sống rất giống nhau" thực sự mơ hồ, đồng thời sự bỏ qua rằng thời gian chính là hệ quy chiếu phụ thuộc và không thể được định nghĩa là "cùng một địa điểm" mặc dù các hành tinh chuyển động theo hệ quy chiếu của hệ Mặt trời. Một số ý kiến khác của các nhà chiêm tinh học lại dựa trên hang loạt những giải thích sai lầm nghiêm trọng về quy tắc vật lý cơ bản, ví dụ như một nhà chiêm tinh đã kết luận rằng hệ Mặt trời trông giống như một nguyên tử. Hơn nữa, James cũng lưu ý rằng phản biện của chiêm tinh học cũng dựa trên những logic thất bại, ví dụ như tuyên bố sau khu nghiên cứu sự trùng hợp các cặp song sinh là do chiêm tinh học, nhưng bất kì sự khác biệt nào thì lại do "di truyền và môi trường", trong khi đối với các nhà chiêm tinh khác, vấn đề này quá khó khăn và họ chỉ muốn xoay quanh vấn đề chiêm tinh của họ. Hơn nữa, với các nhà chiêm tinh, nếu có gì đó có lợi cho họ, họ sẽ bám vào nó như một bằng chứng, trong khi đó lại không cố gắng khám phá ý nghĩa của nó, dứt khoát chỉ tham khảo những mục có lợi cho mình, các khả năng không tạo điều kiện thuận lợi cho chiêm tinh học gần như đều bị bỏ qua.

Phân định của Quinean
Từ mạng lưới kiến thức của Quinean, có một sự phân định rõ ràng mà một người hoặc là phủ nhận hoặc chấp nhận chiêm tinh học và phủ nhận tất cả các quy luật khoa học khác không phù hợp với chiêm tinh học.

Thí nghiệm chiêm tinh học
Các nhà chiêm tinh học thường tránh đưa ra các tiên đoán có thể kiểm chứng, thay vào đó lại dựa trên các tiên đoán mơ hồ để họ tránh sự giả định. Trải qua hàng thế kỉ thí nghiệm, những tiên đoán của các nhà chiêm tinh học không có gì khác hơn là một cơ hội được mong đợi. Một phương pháp tiếp cận được dung trong thí nghiệm chiêm tinh đa số đều thông qua những kinh nghiệm mù quáng. Khi các tiên đoán cụ thể của các nhà chiêm tinh học được kiểm tra bằng những thí nghiệm khắt khe của Carlson, tất cả đều trở thành giả định. Tất cả các thí nghiệm được kiểm soát đều thất bại vì không đưa ra được bất kì hiệu quả nào.

Thí nghiệm của Carlson
Biểu đồ thích hợp các thí nghiệm hai điểm mù trong đó có 28 nhà chiêm tinh học đồng ý ghép hơn 100 bảng ngày sinh với hồ sơ tâm lý được tạo ra bởi các thí nghiệm của Kho lưu trữ tâm lý California (California Psychological Inventory – CPI) là một trong những thử nghiệm nổi tiếng nhất về chiêm tinh học và được công bố trên một tạp chí uy tín, Nature. Thí nghiệm hai điểm mù giúp loại bỏ sự thiên vị từ những nghiên cứu, bao gồm thiên vị từ những người tham gia và những người thực hiện nghiên cứu. Phương pháp thí nghiệm được sử dụng trong nghiên cứu của Carlson đã thống nhất bởi một nhóm các nhà vật lý và các nhà chiêm tinh trước khi thí nghiệm. Các nhà chiêm tinh được đề cử bởi Hội đồng Nghiên cứu Geocosmic, đóng vai trò như những cố vấn chiêm tinh học giúp chắc chắn và đồng thuận rằng thí nghiệm này là công bằng. Họ cũng chọn 26 người trong 28 nhà chiêm tinh học cho thí nghiệm, hai người còn lại tình nguyện cho các thí nghiệm tiếp theo. Những nhà chiêm tinh đến từ châu Âu và Mỹ. Các nhà chiêm tinh học giúp lập ra các vị trí trung tâm của tử vi được thí nghiệm. Công bố trên Nature năm 1985, nghiên cứu tìm ra rằng các tiên đoán dựa trên tử vi chỉ là những cơ hội và thử nghiệm này đã "bác bỏ hoàn toàn giả thuyết chiêm tinh."

Dean và Kelly
Nhà khoa học và cựu chiêm tinh học Geoffrey Dean và nhà tâm lý học Ivan Kelly thực hiện một các thí nghiệm khoa học quy mô lớn, liên quan đến hơn một trăm nhận thức, hành vi, thể chất và các biến số, nhưng không tìm thấy sự hỗ trợ nào cho chiêm tinh học. Một nghiên cứu sâu hơn tham gia bởi 45 nhà chiêm tinh học tự tin, với số năm kinh nghiệm trung bình là 10 năm và 160 chuyên đề thí nghiệm (vượt hơn so với quy mô 1198 chuyên đề thí nghiệm), những người ủng hộ mạnh mẽ cực độ các đặc điểm tính cách trong Trắc nghiệm tính cách của Eysenck. Các nhà chiêm tinh thể hiện tệ hơn nhiều so với tiên đoán dựa vào tuổi cá nhân một cách đơn thuần và thậm chí còn tồi hơn 45 chủ đề kiểm soát bởi những người hoàn toàn không sử dụng bảng ngày sinh.

Các thí nghiệm khác
Một phân tích tổng hợp đã được thực hiện từ hơn 40 nghiên cứu của 700 nhà chiêm tinh học và hơn 1000 biểu đồ sinh. 10 trong số các thí nghiệm, tham gia với tổng số 300 người, khi các nhà chiêm tinh phải lựa chọn bảng biểu chính xác ngoài con số của những người khác mà không phải các biểu đồ chiêm tinh có giải thích đúng. Khi ngày tháng và các đầu mối có thể nhìn thấy được gỡ bỏ, không có dấu hiệu nào được tìm thấy chỉ ra rằng có một biểu đồ hợp lý hơn.

Trong 10 nghiên cứu, những người tham gia lập lá số tử vi mà người đó cảm thấy miêu tả chính xác, với một câu trả lời "chính xác". Một lần nữa kết quả cho thấy chiêm tinh học chỉ là một cơ hội.

Trong một nghiên cứu năm 2011 thiết lập với những người sinh cách nhau không quá 5 phút ("thời gian sinh đôi") để tìm ra liệu có bất kì hiệu ứng nào rõ rệt không, tuy nhiên không có bất cứ hiệu ứng nào được tìm thấy.

Nhà định lượng xã hội học David Voas kiểm tra các dữ liệu điều tra dân số của hơn 20 triệu người dân Anh và xứ Wales để xem có các dấu hiệu của các chòm sao trùng khớp trong dàn xếp hôn nhân hay không. Cũng không dấu hiệu nào được tìm thấy.

Hiệu ứng Sao Hỏa

Năm 1995, nhà chiêm tinh học và tâm lý học Michel Gauquelin tuyên bố rằng mặc dù thất bại trong việc tìm các bằng chứng hỗ trợ cho các dấu hiệu cung hoàng đạo và khía cạnh về hành tinh trong chiêm tinh học, ông ấy đã tìm ra một mối tương quan tích cực giữa vị trí ngày của các hành tinh và sự thành công trong sự nghiệp (ví dụ như bác sĩ, nhà khoa học, vận động viên, diễn viên, nhà văn, họa sĩ, v.v...), điều mà truyền thống chiêm tinh liên kết với các hành tinh. Phát hiện nổi tiếng nhất của Gauquelin dựa trên vị trí của sao Hỏa trong bảng tử vi của các vận động viên thành công và được biết đến với cái tên "Hiệu ứng sao Hỏa". Một nghiên cứu tiến hành bởi 7 nhà khoa học Pháp cố gắng để tái tạo kết quả nghiên cứu, nhưng không tìm thấy bằng chứng thống kê. Họ cho rằng hiệu ứng này chỉ là sự thiên vị của Gauquelin, cáo buộc ông cố gắng thuyết phục họ để thêm hoặc xóa tên từ nghiên cứu của họ.

Geoffrey Dean cho rằng hiệu ứng có thể do sự khai báo ngày sinh của cha mẹ họ chứ không có bất kì vấn đề nào với nghiên cứu của Gauquelin. Giả thuyết cho rằng các cặp cha mẹ có con nhỏ có thể làm thay đổi ngày giờ sinh để có một bản tử vi tốt hơn liên quan đến nghề nghiệp. Mẫu thí nghiệm thu thập từ thời điểm mà niềm tin vào chiêm tinh còn phổ biến. Gauquelin đã thất bại khi tìm ra hiệu ứng Sao Hỏa trong dân số hiện tại, khi mà các bác sĩ và y tá ghi chép lại thông tin ngày sinh. Số lượng các ngày sinh dưới các điều kiện chiêm tinh học không mong muốn cũng dần giảm đi, càng chứng minh một cách rõ ràng rằng các phụ huynh đã chọn ngày và giờ phù hợp với tín ngưỡng của họ.

Trở ngại trong lập luận
Ngoài những thử nghiệm khoa học về chiêm tinh đã thất bại, chiêm tinh học còn phải đối mặt với những trở ngại khác do những sai sót trong lý thuyết chiêm tinh học bao gồm sự thiếu nhất quán, thiếu khả năng dự đoán sự biến mất của các hành tinh, thiếu sự liên kết giữa cung hoàng đạo với các chòm sao và thiếu cơ chế chính thống. Các nền tảng của chiêm tinh học dường như có xu hướng bất đồng với đa số nguyên tắc khoa học cơ bản.

Thiếu tính thống nhất
Thử nghiệm về tính hợp lệ của chiêm tinh học có thể gặp khó khăn vì không có sự thống nhất giữa các nhà chiêm tinh trong đinh nghĩa chiêm tinh học hoặc những gì có thể dự đoán. Dean và Kelly ghi chép lại 25 nghiên cứu cái mà đã cho thấy rằng mức độ đồng thuận giữa các nhà chiêm tinh học đã được đo lường là thấp hơn 0,1. Đa số các nhà chiêm tinh chuyên nghiệp được trả tiền để dự đoán tương lai hoặc miêu tả tính cách và cuộc sống, tuy nhiên các lá số tử vi chỉ đưa ra các kết luận mơ hồ có thể áp dụng cho hầu hết mọi người.

Georges Charpak và Henri Broch xử lý các kết luận từ chiêm tinh học Phương Tây trong cuốn sách mang tên Debunked! ESP, Telekinesis, and other Pseudoscience. Họ chỉ ra rằng các nhà chiêm tinh học chỉ có một lượng kiến thức nhỏ về thiên văn và họ không thường xuyên đưa các đặc trưng cơ bản như sự tiến động của các phân điểm, thường thay đổi theo vị trí của Mặt trời theo thời gian. Họ đưa ra ý kiến về thí nghiệm của Elizabeth Teissier người kết luận rằng "mặt trời dừng lại tại cùng một điểm trên bầu trời vào cùng một ngày mỗi năm" như một kết luận cơ bản rằng hai người có cùng ngày sinh nhưng khác năm sinh sẽ cùng chịu ảnh hưởng bởi các hành tinh giống nhau. Charpak và Broch lưu ý rằng "có sự khác biệt khoảng hai mươi hai nghìn dặm giữa vị trí của trái đất vào mỗi một ngày cụ thể trong 2 năm liên tiếp" và vì thế họ không thể cùng chịu ảnh hưởng giống nhau theo như chiêm tinh học. Sau định kì mỗi 40 năm sẽ sự cách biệt có thể lớn hơn 780.000 dặm.

Thiếu tính vật lý cơ bản
Edward W. James bình luận rằng gắn các dấu hiệu với các chòm sao trên thiên cầu khi Mặt trời lặn đã được hoàn thiện như một yếu tố cơ bản của con con người, thứ mà các nhà chiêm tinh không muốn thoát ra khỏi nó, và thời điểm chính các của giữa trưa là rất khó nhận biết. Hơn nữa, sự sáng tạo ra cung hoàng đạo và mất kết nối từ những chòm sao là do Mặt trời không chiếu lên các chòm sao cùng một lượng thời gian. Sự mất kết nối này của các chòm sao dẫn đến vấn đề với sự tiến động tách biệt biêu tượng của các cung hoàng đạo từ các chòm sao mà chúng từng liên quan tới. Nhà khoa học vật lý Massimo Pigliucci phát biểu về sự chuyển động: "Tôi tự hỏi rằng biểu tượng nào tôi nên tìm ra khi mở trang báo ngày Chủ nhật?"

Cung hoàng đạo vùng nhiệt đới không liên kết với các ngôi sao và cho đến khi có kết luận rằng bản thân những chòm sao có liên kết với dấu hiệu, những nhà chiêm tinh học tránh né định nghĩa rằng những tiến động dường như di chuyển các chòm sao vì họ không tham khảo chúng. Charpak vào Broch cũng lưu ý rằng chiêm tinh học dựa trên các cung hoàng đạo nhiệt đới giống như là "một chiếc hộp rỗng không liên quan và không có bất kì sự nhất quán hay tương ứng nào với các ngôi sao". Chỉ có duy nhất cách sử dụng của cung hoàng đạo nhiệt đới là không thông nhất với những tham khảo đã được tạo ra bởi các nhà thiên văn học theo thời gian của cung Bảo Bình, cách tính dựa trên thời điểm mà mùa Xuân bắt đầu đi vào chòm sao Bảo Bình.

Thiếu sức mạnh tiên đoán

Một số nhà chiêm tinh học cho rằng vị trí của tất các hành tinh cần được xác định, nhưng họ đã không có khả năng tiên đoán được sự tồn tại của Hải Vương Tinh bởi sự sai lầm của tử vi. Thay vào đó, Hải Vương Tinh đã được dự đoán bằng việc sử dụng định luật vạn vật hấp dẫn của Newton. Liên kết giữa Thiên Vương tinh, Hải vương tinh và Diêm vương tinh đã được chiêm tinh học thực hiện giải thích trên cơ sở đặc biệt.

Về việc giáng chức Diêm Vương Tinh trở thành một Hành tinh lùn, Philip Zarka của Đài quan sát Paris tại Meudon nước Pháp nghi ngờ về cách mà các nhà chiêm tinh học sẽ phản ứng.

Thiếu cơ chế hoạt động
Chiêm tinh học bị phê phán vì thất bại trong việc đưa ra các cơ chế vật lý liên kết giữa các chuyển động của các thiên thể với các tác động có mục đích của chúng trên hành vi con người. Trong một bài diễn thuyết năm 2001, Stephan Hawking tuyên bố "Lý do mà đa số các nhà khoa học không tin vào chiêm tinh là vì nó không nhất quán với học thuyết đã được thử nghiệm nhiều lần của chúng tôi". Vào năm 1975, trong bối cảnh sự quan tâm tới chiêm tinh học ngày càng tăng mức độ phổ biến, tạp chí The Humanist trình bày một phản bác chiêm tinh học trong tuyên bố chung bởi Bart J. Bok, Lawrence E. Jerome và Paul Kurtz. Tuyên bố được mang tên "Phản đối chiêm tinh học" đã được ký bởi 186 nhà thiên văn học, vật lý học và các nhà khoa học hàng đầu của thời đại. Họ nói rằng không có bất kì nền tảng mang tính khoa học nào cho các giáo lý chiêm tinh học và cảnh báo công chúng không được nhận lời khuyên của các chiêm tinh học một cách vô điều kiện. Những phê phán của họ tập trung vào thực tế là không có cơ chế nào để chiêm tinh học có thể xảy ra:

Nhà thiên văn học Carl Sagan từ chối ký vào tuyên bố. Sagan nói rằng ông ấy đứng trên lập trường này không phải vì chiêm tinh học có giá trị mà bởi ông ấy nghĩ luận điệu trong tuyên bố này là độc tài và từ chối chiêm tinh học bởi vì không có cơ chế hoạt động (trong khi "chắc chắn có điểm liên quan") không phải là lý lẽ thuyết phục. Trong một bức thư được công bố trong số tiếp theo của tạp chí The Humanist, Sagan khẳng định rằng ký vào bản tuyên ngôn mà trong đó miêu tả và bác bỏ những nguyên lý cơ bản của niềm tin chiêm tinh. Theo ông, điều này thuyết phục hơn và ít gây tranh cãi hơn.

Việc dùng các hình ảnh thơ mộng để định nghĩa thế giới Vĩ mô và Vi mô, ví dụ như mẫu câu "trên sao, dưới vậy" được định nghĩa bởi Edward W. James rằng "Ở trên sao Hỏa màu đỏ, thì dưới Sao Hỏa cũng là máu và chiến tranh" chính là một nguyên nhân gây ra sai lầm.

Nhiều nhà chiêm tinh cho rằng chiêm tinh học chính là khoa học. Nếu có ai đó nỗ lực thử giải thích nó một cách khoa học, thì chỉ có bốn yêu tố cơ bản (một cách thông thường), hạn chế sự lựa chọn của cơ chế khả năng tự nhiên. Nhiều nhà chiêm tinh học đề cập đến các tác nhân thông thường như điện từ hay trọng lực. Sức mạnh của những lực này sẽ giảm dần theo khoảng cách. Các nhà khoa học bác bỏ những cơ chế đề xuất này vì tính phi lý của nó, ví dụ như từ trường, khi được đo từ Trái đất thì từ trường của Sao Mộc—do khoảng cách quá lớn—còn xa và nhỏ hơn từ trường tạo ra từ các thiết bị gia dụng. Nhà thiên văn học Phil Plait lưu ý về cường độ từ trường, Mặt trời là vật thể duy nhất với một trường điện từ đáng kể, nhưng chiêm tinh lại không chỉ dựa vào Mặt trời. Trong khi đó các nhà chiêm tinh thử gợi ý một yếu tố thứ năm, điều này không đồng nhất với xu hướng của vật lý trong sự thống nhất của điện từ và lực yếu vào lực điện. Nếu các nhà chiêm tinh học khăng khăng bất đồng với những yếu tố cơ bản đã được hiểu và chứng minh thì nó có thể là một khẳng định đặc biệt. Nó cũng bất đồng với những lực cũng giảm dần theo khoảng cách khác. Nếu khoảng cách là phi lý, thì tất cả các vật thể trong vũ trụ đều cần phải xem xét.

Carl Jung luôn săn tìm sự đồng bộ, tuyên bố rằng hai sự kiện có một loại liên kết nhân quả nào đó, để giải thích cho sự thiếu thông số kết quả thống kê đáng kể về chiêm tinh học từ một nghiên cứu ông đã thực hiện. Tuy nhiên, tính đồng bộ không được coi là có thể thử nghiệm cũng như giả định. Nghiên cứu sau đó bị chỉ trích nặng nề vì những mẫu vật không ngẫu nhiên của nó và cách sử dụng các thông số cũng như sự thiếu nhất quán với chiêm tinh học.

Tâm lý học
Nhận định thiên vị được khẳng định là hiện tượng tâm lý góp phần làm nên niềm tin vào chiêm tinh. Nhận định thiên vị là một dạng sai lầm về nhận thức.

Theo các tài liệu, những người tin vào chiêm tinh học thường có xu hướng ghi nhớ một cách có chọn lọc các dự đoán trở thành sự thực và quên đi các dự đoán sai. Ngoài ra, một dạng của nhận định thiên vị chính là đóng vai, khi mà những người mê tín thường thất bại trong việc phân biệt các thông điệp để chứng minh những khả năng đặc biệt và những thông điệp không chứng minh khả năng đó.

Vì thế tồn tại hai dạng của nhận định thiên vị được nghiên cứu liên quan đến niềm tin vào chiêm tinh.

Hiệu ứng Barnum là xu hướng mà mỗi cá nhân đưa ra một đánh giá có độ chính xác cao để miêu tả tính cách của cá nhân mà họ cho là đặc biệt phù hợp với mình, nhưng sự thật lại mơ hồ và chung chung có thể áp dụng cho nhiều người. Nếu yêu cầu nhiều thông tin hơn cho một dự đoán, thì có càng nhiều người tin vào kết quả.

Năm 1949, Bertram Forer thực hiện một thí nghiệm tính cách cá nhân với các sinh viên trong lớp của ông. Mỗi sinh viên nhận một đánh giá cá nhân được cho là khách quan, nhưng thực ra tất cả đều nhận được cùng một nhận xét. Miêu tả tính cách cá nhân được lấy từ một cuốn sách chiêm tinh học. Khi những sinh viên được yêu cầu bình luận về độ chính xác của bài kiểm tra, hơn 40% cho điểm tối đa 5 trên 5 và tỉ lệ trung bình là 4,2. Kết quả của nghiên cứu này nhân rộng ra các sinh viên khác.

Nghiên cứu về hiệu ứng Barnum/Forer tập trung chủ yếu vào mức độ chấp nhận đối với cung hoàng đạo giả và từ vi chiêm tinh học giả. Những người được nhận các đánh giá tính cách cá nhân không thể phân biệt miêu tả tính cách thông thường và bất thường. Trong nghiên cứu của Paul Rogers và Janice Soule (2009), với sự nhất quán cùng các nghiên cứu trước đó về vấn đề này, đã chỉ ra rằng những người tin vào chiêm tinh học thường dễ đặt lòng tin tới hồ sơ Barnum hơn là những người hoài nghi nó.

Bằng một quá trình gọi là tự thuật, nó được thể hiện trong nhiều nghiên cứu rằng các cá nhân với các kiến thức về chiêm tinh học có xu hướng miêu tả tính cách cá nhân tương ứng với các tín hiệu chiêm tinh học. Hiệu quả tăng lên khi các cá nhân nhận thức rằng sự mô tả tính cách được dùng để thảo luận về chiêm tinh học. Các cá nhân, những người không quen thuộc với chiêm tinh lại không có xu hướng như vậy.

Xã hội học
Năm 1953, nhà xã hội học Theodor W. Adorno tiến hành một nghiên cứu về mục chiêm tinh trên một tờ báo Los Angeles như là một phần của dự án nghiên cứu văn hóa đại chúng trong xã hội tư bản chủ nghĩa. Adorno tin rằng chiêm tinh phổ biến như một công cụ luôn dẫn dắt tới các tuyên bố phù hợp đáng được khích lệ—và các nhà chiêm tinh học, những người đi ngược lại với tuyên bố không khích lệ thể hiện trong công việc v.v—gặp nguy cơ bị mất việc. Adorno kết luận chiêm tinh học là một biểu hiện quy mô lớn của hệ thống phi lý hóa, mà nó nhìn chung lại tâng bốc và làm cho cá nhân mơ hồ, khiến họ tin rằng tác giả đang hướng dẫn họ một cách trực tiếp. Adorno đưa ra sự so sánh với thành ngữ "opium of the people", viết bởi Karl Marx bằng một bình luận "thuyết huyền bí chính là siêu hình của rượu."

Cân bằng sai lầm là nơi mà một điểm nhìn sai lệch, không được chấp nhận hoặc bị giả mạo đi cùng với các điểm nhìn hợp lý trong các báo cáo truyền thông và TV và kết quả cân bằng sai lầm chỉ ra rằng "có hai vế cân bằng của một câu chuyện khi mà không có sự rõ ràng". Trong một chương trình của đài BBC, Wonders of the Solar System, nhà vật lý Brian Cox đã nói "mặc dù sự thật chiêm tinh học là một mớ rác rưởi, thì Sao Mộc vẫn, trong thực tế, tác động lên hành tinh của chúng ta. Và thông qua một lực... chính là Trọng lực". Điều này làm phiền lòng những người tin tưởng vào chiêm tinh học và họ phàn nàn rằng chẳng có nhà chiêm tinh học nào cung cấp những điểm nhìn tương đối cả. Sau những phàn nàn của những người tin tưởng vào chiêm tinh học, Cox đưa ra tuyên bố trên kênh BBC: "Tôi xin lỗi cộng đồng chiêm tinh học vì đã không làm rõ ý của mình. Tôi đáng lẽ phải nói rằng trong thời đại mới này những chuyện vô vị mới là thức phá hoại cấu trúc của nền văn minh chúng ta". Trong chương trình Stargazing Live, Cox bình luận sâu hơn khi nói rằng: "Nếu bạn quan tâm tới sự cân bằng trên BBC, thì vâng, chiêm tinh học là vô nghĩa". Trên một phiên bản của tạp chí y tế BMJ, biên tập viên Trevor Jackson trích dẫn sự việc này là nơi biểu hiện của cân bằng sai lầm.

Các nghiên cứu và thăm dò cho thấy rằng niềm tin vào chiêm tinh học ở các nước phương Tây cao hơn so với dự kiến. Năm 2012, trong một cuộc thăm dò có 42% người Mỹ nói rằng họ nghĩ rằng chiêm tinh ít nhất có phần nào đó là khoa học. Niềm tin này giảm dần theo học thức và học thức liên quan chặt chẽ với mức độ kiến thức khoa học.

Một số báo cáo về mức độ niềm tin là do sự nhầm lẫn giữa chiêm tinh học và thiên văn học (một nghiên cứu khoa học về các thiên thể). Sự giống nhau của hai từ này phụ thuộc vào ngôn ngữ. Một miêu tả đơn giản về chiêm tinh học trong một thăm dò năm 1992 như "ảnh hưởng huyền bí của các ngôi sao, các hành tinh, vân vân lên con người" không cho thấy nhận xét chung của công chúng về việc chiêm tinh học có phải là khoa học hay không. Điều này một phần là do sự ngầm hiểu của đa số công chúng cho rằng bất cứ từ nào kết thúc với đuôi "ology" đều là một lĩnh vực kiến thức chính thống. Trong Eurobarometers 224 và 225 thực hiện năm 2004, một cuộc điều tra riêng lẻ được diễn ra về sự nhầm lẫn ngôn ngữ. Trong cuộc thăm dò, từ "astrology" (chiêm tinh học) đã được sử dụng, mặt khác từ "horoscope" (tử vi) cũng xuất hiện. Niềm tin rằng chiêm tinh học có ít nhất một phần là khoa học lên tới 76%, nhưng niềm tin rằng tử vi có ít nhất một phần là khoa học chỉ đạt 43%. Đặc biệt, niềm tin chiêm tinh học rất khoa học là 26% trong khi đó chỉ số này với tử vi là 7%. Điều này chỉ ra rằng mức độ ủng hộ cho chiêm tinh học tại EU thực sự do sự nhầm lẫn về thuật ngữ.

Lưu ý

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Astrology & Science: The Scientific Exploration of Astrology

Chiêm tinh học
Thiên văn học
Khoa học


title: Cochisea curva

text:
Cochisea curva là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Cochisea


title: Wschowa (công xã)

text:
Gmina Wschowa là một vùng đô thị-nông thôn (công xã) ở Wschowa, Lubusz Voivodeship, ở phía tây Ba Lan. Khu vực hành chính của nó là  Wschowa, nằm cách khoảng  về phía đông của Zielona Góra.

Gmina có diện tích , và tính đến năm 2006, tổng dân số của nó là 21.698 (trong đó dân số của Wschowa lên tới 14,573, và dân số của vùng nông thôn của Gmina là 7,125).

Gmina chứa một phần của khu vực được bảo vệ gọi là Công viên Cảnh quan Przemęt.

Làng
Ngoài trung tâm Wschowa, Gmina Wschowa gồm các làng và các khu định cư của Buczyna, Czerlejewo, Dębowa Łęka, Hetmanice, Kandlewo, Klucz, Konradowo, Łęgoń, Lgiń, Łysiny, malý bor, Nowa Wies, Olbrachcice, Osowa Sien, Przyczyna Dolna, Przyczyna Górna, Pszczółkowo, Siedlnica, Tylewice, Wincentowo và Wygnańczyce.

Gmina lân cận
Gmina Wschowa giáp với các Gmina của Niechlów, Sława, więciechowa, Szlichtyngowa, Wijewo và Włoszakowice.

Tham khảo

 Số liệu dân số chính thức của Ba Lan 2006


title: Hiệp ước Tân Sửu

text:
Hiệp ước Tân Sửu (辛丑條約) hay Nghị định thư Bắc Kinh (北京議定書), Boxer Protocol là Hiệp ước được kí kết giữa đại diện nhà Thanh Trung Quốc với đại diện của 11 quốc gia sau sự kiện Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn và sự kiện Liên quân tám nước tấn công Bắc Kinh. Phía Trung Quốc coi đây là một trong những Hiệp ước bất bình đẳng mà nhà Thanh ký kết sau Chiến tranh nha phiến lần thứ nhất và là hiệp ước đem lại nhiều tổn thất nhất cho Trung Quốc cả về vật chất lẫn quyền lực của nhà nước và thể diện quốc gia. Hiệp ước được ký kết ngày 7 tháng 9 năm Quang Tự thứ 27 (ngày 27 tháng 7 năm Tân Sửu) gồm 12 điều khoản và 19 phụ lục.

Lợi ích của các bên liên quan đến Hiệp ước
Nhà Thanh tại thời điểm này đã trở nên suy tàn và quân đội của triều đình không còn đủ sức chiến đấu cần thiết, minh chứng bởi việc họ bị đánh bại bởi quân khởi nghĩa Nghĩa Hòa Đoàn, và việc các tổng đốc của các tỉnh phía Nam đã tự liên kết với nhau hỗ trợ phong trào này phớt lờ triều đình trung ương, nên triều đình quyết định ký kết hiệp ước này để đổi lấy hỗ trợ của các đế quốc bên ngoài.

Nhật Bản, Pháp, Đức, Italia là những bên tham gia tích cực trong Liên quân tám nước đều có tham vọng chia cắt lãnh thổ Trung Quốc, Nga cũng muốn chiếm lấy các lãnh thổ ở Đông Bắc Trung Quốc. Trong khi Vương Quốc Anh và Hoa Kỳ nhắm đến lợi ích thương mại, tuy nhiên ý đồ này của họ bị xáo trộn bởi tham vọng của Nhật Bản và Nga.

Đại diện các bên tham gia ký kết Hiệp ước
Hiệp ước Tân Sửu được ký vào ngày 7 tháng 9 năm 1901, tại Sứ quán Tây Ban Nha ở Bắc Kinh. Các bên ký kết bao gồm:
 Phái bộ của triều đình nhà Thanh gồm Khánh Thân vương, Nội các Tổng lý Đại thần Dịch Khuông và Tổng đốc Trực Lệ kiêm Bắc Dương đại thần Lý Hồng Chương.
 Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Đế quốc Đức tại Trung Quốc (Đức Ý Chí Đế quốc khâm sai trú trát Trung Hoa tiện nghi hành sự) Alfons Mumm von Schwarzenstein.
 Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Đế quốc Áo-Hung tại Trung Quốc (Áo-Hung Đế quốc khâm sai trú trát Trung Hoa tiện nghi hành sự) Moritz Freiherr Czikann von Wahlborn.
 Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Đế quốc Bỉ tại Trung Quốc (Bỉ Lợi Thời Đế quốc khâm sai trú trát Trung Hoa tiện nghi hành sự) Adolphe Marie Maurice Joostens.
 Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Vương Triều BourbonTây Ban Nha tại Trung Quốc (Tây Ban Nha Ba Bạng Vương triều khâm sai trú trát Trung Hoa tiện nghi hành sự) Bernardo Jacinto Cólogan y Cólogan.
 Đại diện nghị hòa toàn quyền của Hoa Kỳ (Mỹ Lợi Kiên Hợp chúng quốc khâm sai đặc biện nghị hòa sự nghi toàn quyền đại thần) William Woodville Rockhill.
 Đại diện Cộng hòa Pháp thường trú tại Trung Quốc (Pháp Lan Tây Cộng hòa quốc khâm sai toàn quyền đại thần trú trát Trung Quốc nguyên đô tổng lý bản quốc sự vụ tiện nghi hành sự) Paul Beau.
 Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Vương quốc Anh tại Trung Quốc (Đại Anh Đế quốc khâm sai tiện nghi hành sự toàn quyền đại thần) Ernest Mason Satow.
 Đại sứ Vương quốc Ý thường trú tại Trung Quốc, hầu tước (Ý Đại Lợi Vương quốc khâm sai trú trát Trung Hoa đại thần thế tập hầu tước) Giuseppe Salvago Raggi.
 Đại sứ toàn quyền Đế quốc Nhật Bản tại Trung Quốc (Đại Nhật Bản Đế quốc khâm sai toàn quyền đại thần) Komura Jutarō.
 Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Đế quốc Hà Lan tại Trung Quốc (Hà Lan Đế quốc khâm sai trú trát Trung Hoa tiện nghi hành sự toàn quyền đại thần) Fridolin Marinus Knobel.
 Đại thần đặc mệnh toàn quyền Đế quốc Nga tại Trung Quốc (Nga La Tư Đế quốc khâm mệnh toàn quyền đại thần nội đình đại phu) Mikhail Nikolayevich von Giers.

353px|中方

Nội dung chính của Hiệp ước

Nội dung tóm tắt của 12 điều khoản chính của Hiệp ước như sau :

 Trung Quốc cử Hòa Thạc Thuần Thân vương Tái Phong thay mặt Hoàng đế Quang Tự đến Đức để xin lỗi Hoàng đế Đức về vụ Đại sứ Clemens von Ketteler bị người của Nghĩa Hòa Đoàn là Ân Hải sát hại ở Bắc Bình ngày 20 tháng 6 năm 1900, là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc Liên quân tám nước tấn công Bắc Bình, đồng thời dựng tượng đài dạng cổng vòm tam quan tưởng nhớ Đại sứ Clemens von Ketteler (nay nằm ở Công viên Trung Sơn, Bắc Kinh).
 Nhà Thanh phải trừng phạt những người ủng hộ Nghĩa Hòa Đoàn như:
 Lưu đày đi Tân Cương: Dĩ cách Đoan Quận vương Tái Y (载漪), Phụ quốc công Tái Lan (載瀾),
 Ban cho tự vẫn: Trang Thân vương Tái Huân (載勛), Đô Sát viện Tả đô ngự sử Hà Anh Niên (何英年), Hình bộ Thượng Thư Triệu Thư Kiều (趙舒翹)
 Xử tử: Tuần phủ Sơn Tây Dục Hiền (毓賢), Lễ bộ Thượng thư Khải Tú (啟秀), Hình bộ Thị lang Từ Thừa Dục (徐承煜)
 Truy đoạt nguyên chức: Lại bộ Thượng thư, Hiệp biện Đại học sĩ Cương Nghị (剛毅), Đại học sĩ Từ Thông (徐桐), Tổng đốc Tứ Xuyên Lý Bỉnh Hành (李秉衡)
 Điều tra cách chức: Đề đốc Cam Túc Đổng Phúc Tường (董福祥)
 Đồng thời rửa oan và phục chức cho 5 người trước đây bị Từ Hi cách chức và xử tử, gồm Binh bộ Thượng thư Từ Dụng Nghi (徐用仪), Hộ bộ Thượng thư Dương Lập Sơn (楊立山, bị xử trảm ngày 11 tháng 8 năm 1900), Lại bộ Thị lang Hứa Cảnh Trừng (許景澄, bị xử trảm ngày 28 tháng 7 năm 1900), Nội các Học sĩ kiêm Thị lang hàm Liên Nguyên (联元, bị xử trảm cùng với Dương Lập Sơn ngày 11/8/1900), Thái thường Tự khanh Viên Sướng (袁昶, bị xử trảm cùng với Hứa Cảnh Trừng ngày 28 tháng 7 năm 1900).
 Trung Quốc cử sứ thần đến Nhật Bản để xin lỗi về việc nhà ngoại giao Nhật Bản Akira Sugiyama bị sát hại bởi quân Cam Túc của Đổng Phúc Tường ngày 11 tháng 6 năm 1900.
 Trung Quốc phải trả một vạn lượng bạc cho mỗi ngôi mộ của người nước ngoài bị hư hại hoặc bị làm ô uế bởi quân Nghĩa Hòa Đoàn ở Bắc Kinh và phụ cận, 5000 lượng bạc cho các ngôi mộ ở tỉnh khác làm chi phí cho các đại sứ quán nước ngoài trùng tu.
 Trung Quốc bị cấm nhập khẩu vũ khí trong 2 năm.
 Trung Quốc phải bồi thường cho tất cả các quốc gia 450 triệu lượng bạc chiến phí, gọi là Canh Tý bồi khoản (庚子赔款), trả trong vòng 39 năm, lãi suất 4% một năm, trả bằng thuế quan và thuế muối của Trung Quốc.
 Người Trung Quốc không được sinh sống gần khu "Đông Giao Dân Hạng" (东交民巷) là khu các đại sứ quán nước ngoài ở Trung Quốc, các nước có đặt sứ quán có thể gửi quân đến bảo vệ.
 Trung Quốc phải phá hủy pháo đài Đại Cô Khẩu và các pháo đài khác ở Bắc Bình và Thiên Tân
 Quân đội nước ngoài có thể đóng ở Bắc Bình và Sơn Hải Quan
 Trung Quốc phải trừng phạt mọi hành vi chống đối nước ngoài trong tương lai
 Trung Quốc phải cải thiện đường thủy để thông thương với bên ngoài
 Trung Quốc thành lập Bộ Ngoại vụ (外務部, 1901-1912, tiền thân của Bộ Ngoại giao Trung Hoa Dân Quốc) thay cho Tổng lý các quốc sự vụ nha môn (總理各國事務衙門) để phụ trách các vấn đề đối ngoại

Tác động của Hiệp ước
Với việc ký kết Hiệp ước Tân Sửu, Trung Quốc hoàn toàn trở thành một nước nửa thuộc địa nửa phong kiến. Người dân Trung Quốc phải chịu hậu quả nặng nề từ khoản bồi thường chiến phí khổng lồ phải trả cho các nước. Việc quân đội nước ngoài có thể đóng quân trên lãnh thổ Trung Quốc cũng để lại nhiều hậu quả, một trong số đó có thể kể đến Sự kiện Lư Câu Kiều ngày 7 tháng 7 năm 1937 do quân đội Nhật Bản gây ra.

Trong quá trình bồi thường, nhà Thanh cũng thực hiện nhiều cải cách nhưng việc đầu tư mạnh vào vũ khí đã làm tăng đáng kể quyền lực của chỉ huy quân đội Bắc Dương là Viên Thế Khải, từ đó cũng khiến càng ngày càng gia tăng sự phụ thuộc tài chính vào nước ngoài khiến nhân dân Trung Quốc bất mãn với triều đình, đẩy nhanh sự sụp đổ của nhà Thanh.

Miễn một phần bồi thường và bãi bỏ
Trung Hoa Dân Quốc là chính quyền kế tục nhà Thanh vừa bị lật đổ đã thực hiện các khoản bồi thường theo hiệp ước này. Tuy nhiên, đến khoảng năm 1927 do một phần muốn giữ lợi ích của mình ở Trung Quốc, các đế quốc đã đi tới việc miễn một phần hoặc bãi bỏ các khoản bồi thường, cho tới năm 1938 thì bỏ hẳn.

 Năm 1908, Hoa Kỳ bãi bỏ khoản bồi thường tương đương 11.961.121,76 USD và sử dụng khoản đó vào việc xây dựng Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh vào năm 1911. Ngày 21 tháng 5 năm 1924, Quốc hội Hoa Kỳ đồng ý miễn trừ phần bồi thường cuối cùng tương đương với 6.137.552,90 USD. Hoa Kỳ và Trung Hoa Dân Quốc đã ký "Hiệp ước giữa Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và Trung Hoa Dân Quốc về việc Từ bỏ các Quyền Ngoài Lãnh thổ ở Trung Quốc và Quy định về các Vấn đề Liên quan" (Treaty Between the United States of America and the Republic of China for the Relinquishment of Extraterritorial Rights in China and the Regulation of Related Matters) vào ngày 11 tháng 1 năm 1943, hủy bỏ Hiệp ước Tân Sửu và các phụ lục của nó.
 Nga: Sau khi Sa hoàng bị lật đổ cuối năm 1917, ngày 2 tháng 12 năm 1918, những người Bolshevik Nga ban hành một sắc lệnh tuyên bố bãi bỏ khoản bồi thường cho Nga. Tuy nhiên sau chuyến thăm của Lev Mikhailovich Karakhan đến Bắc Kinh năm 1923, Nga hy vọng duy trì quyền kiểm soát việc sử dụng khoản quỹ bồi thường. Trong "Hiệp định Trung-Xô về giải quyết các vụ việc còn tồn đọng" do Cố Duy Quân đại diện Trung Hoa Dân Quốc và Lev Mikhailovich Karakhan đại diện Liên Xô kí kết, quy định rằng phần bồi thường cho Nga sẽ được sử dụng cho sự phát triển giáo dục ở Trung Quốc, phù hợp với điều khoản miễn trừ năm 1908 của Hoa Kỳ, và Liên Xô sẽ duy trì quản lý quỹ này.
 Anh: Ngày 3 tháng 3 năm 1925, Vương quốc Anh quyết định sử dụng một phần tiền bồi thường cho việc xây dựng các tuyến đường sắt ở Trung Quốc.
 Cộng hòa Pháp: Ngày 12 tháng 4 năm 1925, Pháp yêu cầu sử dụng số tiền bồi thường cho họ để sử dụng trong việc khôi phục ngân hàng Trung-Pháp.
 Italia: Ngày 1 tháng 10 năm 1925, Italia đã ký hợp đồng sử dụng một phần của khoản bồi thường để xây dựng một cây cầu sắt.
 Hà Lan: Năm 1925, một phần khoản bồi thường cho Hà Lan được sử dụng để phát triển cảng và đất liền.
 Bỉ: Năm 1925, một phần khoản bồi thường cho Bỉ được sử dụng để mua vật liệu đường sắt được sản xuất tại Bỉ.
 Nhật Bản: Vào tháng 10 năm 1925, một phần khoản bồi thường cho Nhật Bản được sử dụng để phát triển ngành hàng không của Trung Quốc.

Riêng Đế quốc Đức và Đế quốc Áo-Hung, trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Chính phủ Bắc Dương tuyên chiến với các nước này nên đã đình chỉ khoản bồi thường và bãi bỏ khoản bồi thường này trong Hội nghị Versailles.

Tham khảo

Hiệp ước bất bình đẳng
Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn
Lịch sử Bắc Kinh
Hiệp ước hòa bình Nhật Bản
Hòa ước Nga
Hiệp ước của Bỉ
Hiệp ước của Đế quốc Nhật Bản
Hiệp ước của Đế quốc Đức
Hiệp ước của Hà Lan
Hiệp ước của Đế quốc Nga
Hiệp ước của Vương quốc Liên hiệp Anh (1801–1922)
Hiệp ước liên quan tới Trung Quốc


title: Pedro Angulo Arana

text:
Pedro Miguel Angulo Arana (sinh ngày 5 tháng 2 năm 1960) là một luật sư người Peru giữ chức thủ tướng Peru từ ngày 10 tháng 12 năm 2022, dưới thời tổng thống Dina Boluarte.

Học vấn
Angulo Arana lấy bằng cử nhân khoa học truyền thông tại Đại học Quốc gia Federico Villarreal, sau đó lấy bằng thạc sĩ và tiến sĩ luật tại Đại học Quốc gia San Marcos.

Chú thích

Thủ tướng Peru
Chính khách Peru


title: Angel Suquía Goicoechea

text:
Angel Suquía Goicoechea (1916–2006) là một Hồng y người Tây Ban Nha của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông từng đảm nhận vai trò Hồng y Đẳng Linh mục Nhà thờ Gran Madre di Dio, Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Madrid trong suốt 3 năm, từ năm 1991 đến năm 1994.

Vốn là một giáo sĩ trong vai trò lãnh đạo giáo hội địa phương, ông từng đảm trách nhiều vai trò khác nhau trước khi tiến đến trở thành Tổng giám mục đô thành Madrid, như: giám mục chính tòa Giáo phận Almería (1966–1969), giám mục chính tòa Giáo phận Málaga (1969–1973), Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Santiago de Compostela (1973–1983), Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Madrid (1983–1991). Ngoài lãnh đạo các giáo phận được bổ nhiệm, ông còn đảm nhận vị trí quan trong tại Hội đồng giám mục quốc gia như: Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ba Lan (1987–1993). Ông được vinh thăng Hồng y ngày 25 tháng 5 năm 1985, bởi Giáo hoàng Gioan Phaolô II.

Tiểu sử
Hồng y Angel Suquía Goicoechea sinh ngày 2 tháng 10 năm 1916 tại Zaldivia, Ba Lan. Sau quá trình tu học dài hạn tại các cơ sở chủng viện theo quy định của Giáo luật, ngày 7 tháng 7 năm 1940, Phó tế Goicoechea, 24 tuổi, tiến đến việc được truyền chức linh mục. Tân linh mục là thành viên linh mục đoàn Giáo phận Vitoria.

Sau 26 năm thi hành các công việc mục vụ với thẩm quyền và cương vị của một linh mục, ngày 17 tháng 5 năm 1966, Tòa Thánh loan tin Giáo hoàng đã quyết định tuyển chọn linh mục Angel Suquía Goicoechea, 50 tuổi, gia nhập Giám mục đoàn Công giáo Hoàn vũ, với vị trí được bổ nhiệm là giám mục chính tòa Giáo phận Almería. Lễ tấn phong cho vị giám mục tân cử được tổ chức sau đó vào ngày 16 tháng 7 cùng năm, với phần nghi thức chính yếu được cử hành cách trọng thể bởi 3 giáo sĩ cấp cao, gồm chủ phong là Tổng giám mục Antonio Riberi, Sứ thần Tòa Thánh tại Tây Ban Nha; hai vị giáo sĩ còn lại, với vai trò phụ phong, gồm có giám mục Lorenzo Bereciartúa y Balerdi, giám mục chính tòa Giáo phận San Sebastián và Giám mục Francisco Peralta y Ballabriga, giám mục chính tòa Giáo phận Vitoria. Tân giám mục chọn cho mình khẩu hiệu: PRO VOBIS ET PRO MULTIS.

Sau 3 năm đảm nhiệm vai trò Giám mục chính tòa Giáo phận Almería, Tòa Thánh quyết định thuyên chuyển Giám mục Goicoechea đến nhiệm sở mới, Giáo phận Málaga, với vị trí tương đương nhiệm sỏ cũ, Giám mục chính tòa. Thông báo về việc bổ nhiệm này được công bố cách rộng rãi vào ngày 28 tháng 11 năm 1969.

Chỉ sau khoảng thời gian 4 năm được thuyên chuyển đến nhiệm sở mới, Giám mục Goicoechea được Tòa Thánh thăng Tổng giám mục, qua việc bổ nhiệm giám mục này làm Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Santiago de Compostela. Thông báo về việc bổ nhiệm này được công bố cách rộng rãi vào ngày 13 tháng 4 năm 1973. Sau 10 năm cai quản tại Santiago de Compostela, Tòa Thánh thuyên chuyển Tổng giám mục Goicoechea làm Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Madrid, từ ngày 12 tháng 4 năm 1983.

Bằng việc tổ chức công nghị Hồng y năm 1985 được cử hành chính thức vào ngày 25 tháng 5, Giáo hoàng Gioan Phaolô II đưa ra quyết định vinh thăng Tổng giám mục Angel Suquía Goicoechea tước vị danh dự của Giáo hội Công giáo, Hồng y. Tân Hồng y thuộc Đẳng Hồng y Linh mục và Nhà thờ Hiệu tòa được chỉ định là Nhà thờ Gran Madre di Dio.

Ngoài lãnh đạo các giáo phận được bổ nhiệm, ông còn đảm nhận vị trí quan trong tại Hội đồng giám mục quốc gia như chức Chủ tịch Hội đồng Giám mục Tây Ban Nha, từ năm 1987 đến năm 1993.

Ngày 23 tháng 7 năm 1991, Tổng giáo phận Madrid được thăng cấp lên Tổng giáo phận đô thành, chức vị của ông cũng thay đổi, chính thức trở thành Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Madrid.

Ngày 28 tháng 7 năm 1994, Tòa Thánh chấp thuận đơn hồi hưu của ông, vì lý do tuổi tác, theo Giáo luật. Ông qua đời ngày 13 tháng 7 năm 2006, thọ 90 tuổi.

Tham khảo

Sinh năm 1916
Mất năm 2006
Hồng y Tây Ban Nha
Giám mục Công giáo thế kỉ 20
Giám mục Công giáo thế kỉ 21
Hồng y do Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm


title: Giovanna Rivero

text:
Giovanna Rivero (sinh năm 1972) là một tiểu thuyết gia và nhà văn viết truyện ngắn người Bolivia. Cô là một trong những nhà văn tiểu thuyết đương đại thành công nhất của Bolivia.

Tiểu sử
Sinh ra ở Montero, Santa Cruz, Rivero đã được trao giải thưởng văn học thành phố Santa Cruz năm 1997 cho tập truyện ngắn Las bestias (Những con thú). Năm 2005, cô nhận được giải thưởng truyện ngắn Franz Tamayo cho La Dueña de nuestros sueños (Chủ nhân của những giấc mơ của chúng tôi). Năm 2004, cô tham gia Chương trình Viết của Iowa tại Đại học Iowa và năm 2006, cô đã được trao học bổng Fulbright cho phép cô lấy bằng thạc sĩ văn học Mỹ Latinh tại Đại học Florida. Cô tiếp tục nhận bằng tiến sĩ từ trường đại học nói trên vào năm 2014. Năm 2011, cô là một trong 25 tài năng mới của người Mỹ Latinh được Hội chợ sách Guadalajara của Mexico lựa chọn.

Nhận xét về cuốn tiểu thuyết mới nhất của cô, 98 segundos sin sombra (98 giây không có bóng), Fernando Iwasaki của El Mercurio nhận xét: "Giovanna Rivero viết văn xuôi tốt, có thể tạo ra các nhân vật mạnh mẽ. Với [tác phẩm này], cô đã đưa tên mình vào nền văn học Mỹ Latinh. "  Cuốn tiểu thuyết đã được xuất bản bởi nhà xuất bản Tây Ban Nha Caballo de Troya, góp phần vào sự thành công quốc tế ngày càng tăng của Rivero.

Ngoài việc viết tiểu thuyết và truyện ngắn, Rivero là người thường xuyên viết bài cho các tờ báo cấp địa phương và cấp quốc gia. Cô cũng dạy ký hiệu học và báo chí tại Univeridad Privada de Santa Cruz de la Sierra.

Tác phẩm chọn lọc

 2001: Las camaleonas, tiểu thuyết
 2002: La doña de nuestros sueños, truyện thiếu nhi
 2005: Contraluna, truyện ngắn
 2006: Sangre dulce, truyện ngắn
 2009: Tukzon, lịch sử colaterales, tiểu thuyết
 2009: Niñas y thám tử, truyện ngắn
 2011: Helena 2022: La vera crónica de un naufragio en el tiempo, tiểu thuyết
 2014: 98 segundos sin sombra, tiểu thuyết

Tham khảo

Nữ nhà văn thế kỷ 21
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1972


title: Xuôi ngược đường trần

text:
Xuôi ngược đường trần (tiếng Anh: Up And Down The Dust Way) là bộ phim truyền hình được thực hiện bởi Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam do Nguyễn Anh Tuấn và Nguyễn Linh Nga làm đạo diễn. Linh Nga viết kịch bản, đạo diễn và đóng vai chính. Nguyễn Khải Hưng là nhà đồng  kịch bản của phim. Ngoài ra Xuôi ngược đường trần còn có sự tham dự của nhiều nghệ sĩ và đông đảo quần chúng.  Phim được giới thiệu lần đầu vào ngày 21 tháng 2 năm 2002 tại Đại hội Điện ảnh Việt Nam quốc tế tổ chức ở Hà Nội.

Nội dung
Lấy bối cảnh thập niên 1990 ở Việt Nam khi đất nước đang trong thời kỳ phát triển mạnh mẽ, và còn những phức tạp về chính trị thời hậu chiến, Xuôi ngược đường trần xoay quanh cuộc đời Liên - một cô gái có nhiều ước mơ, hoài bão về một cuộc sống hạnh phúc và bình yên, nhưng thực tế lại vô cùng khắc nghiệt. Mẹ cô mất sớm, cha cô đi bước nữa với một người đàn bà độc ác. Người mẹ kế luôn đày đọa Liên và tìm cách bán Liên cho một gã ma cô. Đau đớn trước tình cảnh cha bệnh tật, em còn nhỏ, cuộc sống đầy khó khăn, Liên tìm cách bỏ trốn khi dì ghẻ ép cô phải cưới chồng. Trong bước đường cùng, Liên gặp sư thầy. Dưới sự giảng giải của sư thầy, Liên tìm lại niềm tin trong cuộc sống và thấm nhuần chân lý đạo Phật: "Chữ Nhẫn sẽ giúp con vượt qua bể khổ".

Diễn viên
Linh Nga trong vai Liên
Thế Tục trong vai Sư cụ
Kim Xuyến trong vai Người mẹ kế
 Hoàng Công trong vai Thắng
 Mai Ngọc Căn trong vai Ông Tiếng
 Hùng Bống trong vai Hùng
 Nguyễn Duy Linh trong vai Hưng
 Ngọc Dung trong vai Tuyết
 Lê Hiếu trong vai Báu
 Thu Hà trong vai Lan
 Tâm Cường trong vai Sư Khơ-me
 Lê Văn trong vai Pháp Quang
 Ngọc Tản trong vai Mẹ Thắng
 Mai Phương trong vai Xuyến "Béo"
 Đức Anh trong vai Na
 Nam Cường trong vai Ông Phát
 Mai Hạnh trong vai Trụ trì chùa Khơ-me
Và một số diễn viên khác...

Sản xuất
Quá trình tuyển chọn diễn viên và ghi hình bộ phim Xuôi ngược đường trần diễn ra trong 70 ngày, khi mà ngành điện ảnh Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Đã có hơn hàng trăm diễn viên quần chúng và các vai diễn khách mời tham gia buổi tuyển vai của phim. Đoàn phim đã gặp rất nhiều khó khăn khác nhau, như có người trong đoàn làm phim bị ốm, bị thương, chi phí cũng vì đó mà gấp lên, cùng với cái nhìn thiếu thiện cảm của mọi người đối với Linh Nga khi cô chỉ mới 20 tuổi mà lại nắm vai trò là một nữ biên kịch, đạo diễn. Một điều khó khăn nữa trong quá trình làm phim đó là đoàn làm phim phải đi khắp đất tỉnh để ghi hình những cảnh quay tại những ngôi chùa ở Sóc Trăng.

Chủ đề
Xuôi ngược đường trần đã nói lên được tiếng nói của phụ nữ Việt Nam. Bộ phim giúp họ được chia sẻ, thấu hiểu, cũng như nói lên những quan điểm, trải lòng và vị trí của người phụ nữ Việt Nam trong lối sống truyền thống Việt Nam. Và điều quan trọng nhất, bộ phim chính là câu trả lời sâu sắc và đầy đủ nhất cho câu hỏi: "Làm sao để có thể vượt qua được những khó khăn thử thách trong cuộc đời?"

Giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Xuôi ngược đường trần trên Facebook
Xuôi ngược đường trần trên WorldCat
Xuôi ngược đường trần trên IMDb

Phim truyền hình Việt Nam ra mắt năm 2002
Phim chính kịch thập niên 2000
Phim do Linh Nga đạo diễn
Phim quay tại Việt Nam
Phim lấy bối cảnh ở Việt Nam
Chương trình truyền hình nhiều tập của VFC


title: Cái đuôi dài

text:
"Cái đuôi dài" là một thuyết kinh tế học về hiện tượng trỗi dậy của các thị trường sản phẩm ngách sau thời kì bong bóng dot-com vỡ. Thuật ngữ được Chris Anderson, tổng biên tập tạp chí Wired giới thiệu lần tiên đầu tiên trong cuốn sách “The Long Tail: Why the Future of Business Is Selling Less of More” vào ngày 11 tháng 7 năm 2006.

Định nghĩa
Trong nửa đầu năm 2004, Chris Anderson đã bắt đầu nghiên cứu và dựng đồ thị về lượng sử dụng của khách hàng trong một tháng của một công ty âm nhạc trực tuyến. Ban đầu, đường cong của đồ thị này giống như bất kỳ đường cong nhu cầu nào khác, được xếp từ lớn đến nhỏ. Một số sản phẩm hit được tải xuống với số lượng lớn ở phần đầu của đồ thị, sau đó nó dốc xuống nhanh với những bài hát kém nổi tiếng hơn. Tại điểm cuối của đường cong, số lượng các bài hát được tải về thấp nhưng không bao giờ chạm 0. Đường cong được kéo dài liên tục.

Trong thống kê học, những đường cong như thế được gọi là "Đường phân phối dài đuôi", bởi vì phần đuôi của nó rất dài so với phần đầu. Anderson đã tập trung nghiên cứu vào Cái đuôi và từ đó thuật ngữ Cái đuôi dài đã được ra đời.

Trong kinh doanh, thuật ngữ đuôi dài được áp dụng cho phân phối kích thước theo cấp bậc hoặc phân phối tần suất xếp hạng (chủ yếu là mức độ phổ biến). Được sử dụng để mô tả chiến lược bán lẻ bán nhiều mặt hàng độc đáo với số lượng tương đối nhỏ cho mỗi khách hàng (đuôi dài) thay vì bán ít mặt hàng phổ biến hơn với số lượng lớn (đầu).

Chi phí phân phối và hàng tồn kho của các doanh nghiệp đã áp dụng thành công chiến lược đuôi dài cho phép họ nhận được một khoản lợi nhuận đáng kể từ việc bán một lượng nhỏ các mặt hàng khó tìm cho nhiều khách hàng thay vì chỉ bán số lượng lớn các mặt hàng phổ biến. Tổng doanh số của số lượng lớn “các sản phẩm không phải hit” này được gọi là "đuôi dài".

Lược sử Cái đuôi dài
Cái đuôi dài như một hiện tượng của thời đại Internet, thế nhưng khởi nguồn của nó có từ trước khi các công ty trực tuyến như Amazon, eBay thành lập và ngay trước khi cả Web ra đời. Đây là kỷ lục sau thời gian dài thực hiện một chuỗi các cải cách kinh doanh bao gồm những bước tiến trong sản xuất, tìm kiếm, phân phối và bán các sản phẩm.

Cái đuôi dài và những giá để hàng vô tận có nguồn gốc từ cuối thế kỷ 19 và cửa hàng tổng hợp khổng lồ đầu tiên - nơi hàng hóa có sẵn, đa dạng về chủng loại và dễ lựa chọn xuất hiện đầy ắp trên các tấm pallet gỗ, bắt đầu từ Chicago. Tàu hỏa cũng góp phần phổ biến sự đa dạng hàng hóa này thông qua hệ thống tuyến đường xe lửa, trở thành nhân tố làm thay đổi nền kinh tế và văn hóa nước Mỹ. Năm 1893, Richard Sears và bạn đã thành lập một công ty Seas, Roebuck & Co. kinh doanh trong lĩnh vực đồng hồ và các mặt hàng mà một gia đình nông thôn hay một công ty đều cần đến. Công ty cho ra đời cuốn Wish Book 1897 dày 786 trang, trong đó có đầy đủ các loại mặt hàng với giá cả phải chăng. Cuốn danh mục nhỏ như một cuốn danh bạ điện thoại nhưng có đến 200 mặt hàng và chủng loại, được in chữ nhỏ kèm theo 6000 ảnh minh họa. Hàng tuần, cuốn Wish Book 1897 được đưa đến tay những nông dân sống xa các tiệm tạp hóa, hay các cửa hàng trong thành phố. Đồng thời, công ty xây dựng một cơ sở để xử lý các đơn hàng đặt qua bưu điện. Năm 1905, công ty của Sears đã đưa thông tin đến các khách hàng tiềm năng bằng một hình thức "tiếp thị lan truyền" (Viral Marketing) đơn giản nhất, đó là gửi thư tới các khách hàng quen và đề nghị họ phân phát các cuốn catalog tới hàng xóm, bạn bè. Các khách hàng ban đầu sẽ nhận được những phần quà khi mua hàng như lò sưởi, xe đạp,... Nhờ sự kết hợp những kỹ thuật chuỗi cung, giữa hàng hóa có trong kho của cửa hàng, một hệ thống "cửa hàng ảo" của các nhà cung ứng và những người vận chuyển hàng hóa trực tiếp từ nhà máy sản xuất mà công ty đạt dược thành công kỳ diệu.

Thực phẩm là lĩnh vực cải cách tiếp theo. Siêu thị đầu tiên là cửa hàng King Lullen (1930) ở New York, được coi là chất xúc tác cho một thời đại mới của công việc kinh doanh bán lẻ thực phẩm. Tại đây cung cấp nhiều loại hàng hóa với giá thấp hơn và tất cả đều có trong cùng một cửa hàng, tạo điều kiện cho khách hàng trực tiếp lựa chọn sản phẩm từ các giá hàng.

Đến giữa thập niên 70, thẻ tín dụng giúp người dân mua sắm theo nhu cầu và sự ra đời của các cuộc gọi miễn phí đã cho phép việc mua sắm catalog phát triển trở lại, trở thành xúc tác cho sự bùng nổ hình thức mua sắm gia đình. Khác với thời đại thịnh hành các bách hóa khổng lồ có mọi thứ như Sears, xu hướng mua theo catalog sau này tập trung vào các sản phẩm ngách nhiều hơn như các đồ dùng thể thao, quần áo có thương hiệu, mẫu nội thất, đồ đạc ngoài trời, các vật dụng theo sở thích. Công nghệ in màu tạo điều kiện cho các nhà bán lẻ in ra nhiều cuốn catalog trên chất liệu tốt với những hình ảnh gian hàng phong phú và gửi tới các địa chỉ hòm thư định sẵn. Với thẻ tín dụng, điện thoại trong tay thì khách hàng sẽ có ngay mặt hàng mà mình cần chỉ trong 1-2 tuần.

Sự nổi lên của các trang thương mại điện tử trên Web từ đầu những năm 90 giúp công chúng được tiếp cận và đặt mua hàng thuận tiện, dễ dàng với nhiều chủng loại hàng hóa đa dạng với mức giá thấp hơn, mà các nhà cung cấp không cần gửi catalog đến cho khách hàng.Ngày nay, việc mua sắm trên mạng đã vượt xa phương thức mua sắm theo catalog và vẫn đang tiếp tục phát triển với tốc độ cao. Các danh mục hàng hóa vô tận trên trang bán lẻ cho phép các nhà bán lẻ đem lại cho khách hàng nhiều chủng loại hàng hóa và sự thuận tiện, củng cố lòng trung thành của các khách quen với thương hiệu và mở rộng phạm vi ra những khách hàng mới.

Cái đuôi dài có mặt ở khắp mọi nơi, giống như Google áp dụng Đuôi dài trong quảng cáo. Microsoft cũng mở rộng phần đuôi của các video games thành những loại games nhỏ và rẻ tiền hơn. Các dự án phần mềm như Linux và Firefox cũng là những nhân tố đuôi dài trong lập trình hay đầu tư ra nước ngoài lại tận dụng lợi thế về lao động của Đuôi dài. Ngoài ra, còn có "Cái đuôi dài về bia" (Sự phát triển các hãng bia nhỏ), "Cái đuôi dài về thời trang" (thiết kế trang phục theo yêu cầu),...

Những đặc điểm của thời đại Cái đuôi dài (theo Chris Anderson)

 Số lượng các sản phẩm ngách rất lớn so với các sản phẩm chủ đạo (hàng đầu). Tỉ lệ này gia tăng khi tư liệu sản xuất trở nên rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn.
 Chi phí sản xuất các sản phẩm ngách giảm đáng kể. Nguyên nhân là do sự phát triển của hình thức phân phối kỹ thuật số, các công nghệ tìm kiếm thông tin và khả năng tiếp cận, sử dụng mạng Internet dễ dàng hơn.
 Người tiêu dùng được giáo dục về cách tìm kiếm các sản phẩm phù hợp với nhu cầu đa dạng của mình thông qua những kỹ thuật xếp hạng, đề xuất và các bộ lọc sản phẩm.
 Các bộ lọc giúp phân loại số lượng lớn hàng hóa được sản xuất khiến nhu cầu người tiêu dùng ngày càng đa dạng hơn và làm cho phần đuôi của đường cầu càng tiến về tiệm cận của trục hoành. Điều này đã góp phần làm giảm tương đối sự ưa chuộng của sản phẩm hàng đầu so với các sản phẩm ngách.
 Số lượng các sản phẩm ngách ngày càng tăng lên. Mặc dù, các sản phẩm ngách không được bán với số lượng lớn, nhưng khi gộp chung các sản phẩm ngách được bán lại sẽ tạo ra một thị trường đủ lớn so với thị trường các sản phẩm hàng đầu.
 Khi tất cả sản phẩm được tung ra thị trường, hình dạng thực của đường cầu sẽ được hiển thị không bị biến dạng bởi những nút thắt cổ chai của việc phân phối, sự khan hiếm thông tin và hạn chế lựa chọn. Hình dạng của đường cầu chịu ít sự tác động của các sản phẩm hàng đầu hơn và đa dạng hơn như sự phân bố dân cư.

Động lực của hiện tượng "Cái đuôi dài"
 Phổ biến hóa các công cụ sản xuất ví dụ như máy tính cá nhân đối với các sản phẩm số như phim ảnh, báo, âm nhạc,... đã tạo ra một khả năng đủ để sáng tạo ra số lượng lớn sản phẩm. Điều này góp phần kéo dài phần đuôi bên phải của đường cầu, làm tăng sự phổ biến của các loại hàng hóa sẵn có.
 Sự cắt giảm chi phí mua sắm do việc phổ biến hóa quá trình phân phối kỹ thuật số. Khi mà Internet đã được phổ cập rộng rãi trong đời sống của con người, số lượng khổng lồ các sản phẩm ngách được tiếp cận một cách dễ dàng và rẻ hơn, do đó đẩy nhanh khả năng thanh toán bằng tiền mặt ở phần đuôi. Rẻ hơn đồng nghĩa với tiêu dùng được thúc đẩy, từ đó phần đuôi đường cầu được nâng cao và tăng diện tích so với trục hoành do số lượng tiêu dùng mỗi sản phẩm ngách sẽ tăng lên.
 Kết nối cung và cầu thông qua các hình thức tìm kiếm sản phẩm từ công cụ tìm kiếm như Google, hộp tìm kiếm trên các trang thương mại điện tử; các trang Web review, đánh giá; các blog chia sẻ kinh nghiệm mua sắm và ý kiến phản hồi của các khách hàng đã mua. Các hình thức này góp phần làm giảm “chi phí tìm kiếm” các sản phẩm ngách. Tìm kiếm dễ dàng với chi phí thấp hơn làm tăng nhu cầu tiêu dùng sản phẩm ngách và phần đuôi đường cầu sẽ được kéo dài thêm sang phải.

Nghiên cứu học thuật

Ảnh hưởng của truy cập trực tuyến
Trong bài báo trên tạp chí Wired, Chris Anderson đã trích dẫn nghiên cứu trước đó của Erik Brynjolfsson, Yu (Jeffrey) Hu và Michael D. Smith, người đầu tiên sử dụng đường cong tuyến tính logarit (log-linear curve) trên biểu đồ XY để mô tả mối quan hệ giữa doanh số và thứ hạng bán hàng của Amazon.com. Họ phát hiện ra rằng một tỷ lệ lớn doanh số bán sách của Amazon.com đến từ những cuốn sách tối nghĩa không có sẵn trong các cửa hàng chính thống. Sau đó, họ xác định giá trị tiềm năng mà cái đuôi dài mang lại cho người tiêu dùng. Trong một bài báo xuất bản năm 2003, các tác giả này đã chỉ ra rằng, trong khi hầu hết các cuộc thảo luận về giá trị của Internet đối với người tiêu dùng đều xoay quanh việc Internet đem lại giá cả thấp hơn, lợi ích của người tiêu dùng (còn gọi là thặng dư tiêu dùng) đến từ việc được tiếp cận với nhiều loại sản phẩm trong các cửa hàng sách trực tuyến là lớn gấp 10 lần so với lợi ích của họ từ việc nhận được mức giá trực tuyến thấp hơn. Do đó, giá trị chính của Internet đối với người tiêu dùng đến từ việc đưa ra các nguồn giá trị mới bằng cách cung cấp quyền tiếp cận nhiều loại sản phẩm trong cái đuôi dài.

Cái đuôi dài hơn theo thời gian
Một nghiên cứu của Erik Brynjolfsson, Yu (Jeffrey) Hu và Michael D. Smith cho thấy cái đuôi dài đã phát triển dài hơn theo thời gian, với những cuốn sách “ngách” (niche books) chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng doanh số. Các phân tích của họ cho thấy rằng vào năm 2008, niche book chiếm 36,7% doanh thu của Amazon trong khi thặng dư tiêu dùng được tạo ra bởi niche book đã tăng ít nhất năm lần từ năm 2000 đến năm 2008. Ngoài ra, phương pháp mới của họ cho thấy rằng, khi các luật quyền lực (power laws) được sử dụng rộng rãi là một sự ước chừng đầu tiên tốt cho mối quan hệ thứ hạng doanh số, độ dốc có thể không phải là hằng số cho tất cả các thứ hạng sách, mà nó có thể ngày càng dốc hơn đối với các loại sách khó hiểu.

Để hỗ trợ cho những phát hiện của họ, Wenqi Zhou và Wenjing Duan không chỉ phát hiện một cái đuôi dài hơn mà còn là một cái đuôi dày hơn bằng cách phân tích sâu về mô hình tải xuống phần mềm tiêu dùng trong bài báo của họ "Online user reviews, product variety, and the long tail". Nhu cầu cho tất cả các sản phẩm giảm, nhưng mức giảm cho các sản phẩm hàng đầu (hits) rõ rệt hơn, cho thấy nhu cầu chuyển từ các sản phẩm hàng đầu (hits) sang các sản phẩm ngách (niches) theo thời gian. Ngoài ra, họ cũng quan sát một hiệu ứng siêu sao (superstar effect) với sự hiện diện của cái đuôi dài. Một số ít các sản phẩm rất phổ biến vẫn chi phối nhu cầu.

Tạm biệt nguyên lý Pareto, chào mừng kênh phân phối mới
Trong một bài viết năm 2006 có tiêu đề "Goodbye Pareto Principle, Hello Long Tail", Erik Brynjolfsson, Yu (Jeffrey) Hu và Duncan Simester nhận thấy rằng, bằng cách giảm đáng kể chi phí tìm kiếm, công nghệ thông tin nói chung và thị trường Internet nói riêng có thể tăng đáng kể thị phần chung của các sản phẩm khó tìm, từ đó tạo ra một cái đuôi dài hơn trong phân phối bán hàng.

Họ đã sử dụng một mô hình lý thuyết để cho thấy việc giảm chi phí tìm kiếm sẽ ảnh hưởng như thế nào đến sự tập trung trong doanh số sản phẩm. Bằng cách phân tích dữ liệu được thu thập từ một công ty bán lẻ đa kênh, họ đã cho thấy bằng chứng thực nghiệm rằng kênh Internet thể hiện phân phối bán hàng ít tập trung hơn đáng kể, khi so sánh với các kênh truyền thống. Quy tắc 80/20 phù hợp với việc phân phối doanh số sản phẩm trong kênh bán hàng qua catalog khá tốt, nhưng trên Internet, quy tắc này cần được sửa đổi thành quy tắc 72/28 để phù hợp với phân phối doanh số sản phẩm trong kênh đó.

Những tác nhân phía cầu và phía cung
Tác nhân chính bên cung cấp quyết định việc phân phối bán hàng có cái đuôi dài hay không là chi phí lưu trữ và phân phối hàng tồn kho. Khi chi phí lưu trữ và phân phối hàng tồn kho không đáng kể, việc bán các sản phẩm tương đối không phổ biến (niches) sẽ trở nên khả thi về mặt kinh tế; tuy nhiên, khi chi phí lưu trữ và phân phối cao, chỉ những sản phẩm phổ biến nhất (hits) mới có thể được bán. Ví dụ, một cửa hàng cho thuê phim truyền thống có không gian hạn chế và phải tiêu tốn nhiều chi phí hoạt động cho không gian ấy; để tối đa hóa lợi nhuận của mình, nó phải chỉ lưu trữ những bộ phim phổ biến nhất để đảm bảo rằng không có không gian kệ bị lãng phí. Bởi vì nhà cung cấp dịch vụ cho thuê video trực tuyến (như Amazon.com hoặc Netflix) dự trữ phim trong kho tập trung (centralized warehouses), chi phí lưu trữ của nó thấp hơn nhiều và chi phí phân phối của nó là như nhau cho một bộ phim phổ biến hoặc không phổ biến. Do đó, nó có thể xây dựng một doanh nghiệp khả thi trong việc dự trữ một phạm vi phim rộng hơn nhiều so với một cửa hàng cho thuê phim truyền thống. Các tính kinh tế của việc lưu trữ và phân phối sau đó cho phép sử dụng thuận lợi phần đuôi dài: ví dụ, Netflix thấy rằng trong các phim tổng hợp, "không phổ biến" được thuê nhiều hơn các phim phổ biến.

Một bài báo trên tạp chí MIT Sloan Management Review có tiêu đề "From Niches to Riches: Anatomy of the Long Tail" đã nghiên cứu cái đuôi dài từ cả phía cung và phía cầu và xác định một số tác nhân chính. Về phía cung ứng, các tác giả chỉ ra cách kho lưu trữ tập trung, mở rộng của các nhà bán lẻ điện tử (e-tailers) cho phép cung cấp nhiều dịch vụ hơn, do đó giúp họ có thể phục vụ thị hiếu đa dạng hơn.

Về phía nhu cầu, các công cụ như công cụ tìm kiếm, phần mềm đề xuất và công cụ lấy mẫu đang cho phép khách hàng tìm sản phẩm bên ngoài khu vực địa lý của họ. Các tác giả cũng hướng tới tương lai để thảo luận về các hiệu ứng khuếch đại bậc hai của cái đuôi dài, bao gồm cả sự tăng trưởng của các thị trường phục vụ các ngách nhỏ hơn.

Tuy nhiên, không phải tất cả các hệ thống đề xuất đều như nhau, khi nói đến việc mở rộng cái đuôi dài. Một số người giới thiệu có thể thể hiện sự thiên vị đối với các sản phẩm phổ biến, tạo phản hồi tích cực và thực sự giảm cái đuôi dài. Một nghiên cứu của Wharton mô tả chi tiết hiện tượng này cùng với một số ý tưởng có thể thúc đẩy cái đuôi dài và đa dạng hơn.

Một nghiên cứu gần đây được thực hiện bởi Wenqi Zhou và Wenjing Duan chỉ ra rằng yếu tố phía cầu (đánh giá của người dùng trực tuyến) và yếu tố phía cung (sự đa dạng sản phẩm) tác động đến sự hình thành cái đuôi dài của sự lựa chọn người dùng. Sự phụ thuộc của người tiêu dùng vào đánh giá của người dùng trực tuyến để lựa chọn sản phẩm bị ảnh hưởng đáng kể bởi số lượng sản phẩm có sẵn. Cụ thể, họ thấy rằng tác động của cả đánh giá của người dùng tích cực và tiêu cực đều bị suy yếu khi sự đa dạng của sản phẩm tăng lên. Ngoài ra, sự gia tăng đa dạng sản phẩm làm giảm tác động của đánh giá của người dùng đối với các sản phẩm phổ biến nhiều hơn so với các sản phẩm niche.

Mạng lưới, đám đông và cái đuôi dài
"Đám đông" khách hàng, người dùng và các công ty nhỏ trú ngụ trong phân phối đuôi dài có thể thực hiện công việc hợp tác và phân công. Một số hình thức liên quan của các mô hình sản xuất mới này là:

 Các nhóm cộng tác peer-to-peer tạo ra phần mềm nguồn mở hoặc tạo các wiki như Wikipedia.
 Mô hình Crowdsourcing, trong đó một công ty thuê ngoài làm việc với một nhóm lớn người tham gia thị trường sử dụng nền tảng hợp tác trực tuyến.
 Mô hình Crowdcasting, là quá trình xây dựng một mạng lưới người dùng và sau đó đưa ra những thách thức hoặc nhiệm vụ cần giải quyết với mục đích đạt được những hiểu biết hoặc ý tưởng sáng tạo.
 Công việc được thực hiện bởi các cá nhân trong các mạng phi thị trường, được mô tả trong tác phẩm của Yochai Benkler.

Tác động đến văn hóa và chính trị
Cái đuôi dài có ý nghĩa quan trọng đối với cả văn hóa lẫn chính trị. Khi chi phí cơ hội của việc lưu trữ và phân phối hàng tồn kho cao, chỉ có các sản phẩm phổ biến nhất được bán ra. Nhưng khi cái đuôi dài hoạt động, thị hiếu thiểu số trở nên có sẵn và các cá nhân được các nhà cung cấp đưa ra nhiều sản phẩm với một loạt các lựa chọn. Đuôi dài tạo cơ hội cho các nhà cung cấp khác nhau để giới thiệu sản phẩm trong mỗi danh mục thích hợp. Những khuyến khích đa dạng hóa sản phẩm. Những sản phẩm thích hợp này mở ra cơ hội cho các nhà cung cấp đáp ứng đồng thời nhu cầu của nhiều cá nhân - do đó kéo dài phần đuôi của đuôi dài. Trong các tình huống mà mức độ phổ biến hiện được xác định bởi mẫu số chung thấp nhất, một mô hình đuôi dài có thể dẫn đến sự cải thiện về trình độ văn hóa của xã hội. Các cơ hội phát sinh do cái đuôi dài ảnh hưởng lớn đến văn hóa - xã hội vì các nhà cung cấp có khả năng lưu trữ vô hạn và việc nhu cầu không thể được đáp ứng trước khi cái đuôi dài được hiện thực hóa. Vào cuối đuôi dài, mô hình kinh doanh tạo ra lợi nhuận thường chấm dứt tồn tại; thay vào đó, mọi người có xu hướng đưa ra các sản phẩm vì nhiều lý do như sự thể hiện hơn là lợi ích tiền tệ. Theo cách này, cái đuôi dài mở ra một không gian rộng lớn cho các tác phẩm sáng tạo đích thực.

Đa dạng văn hóa
Truyền hình là một ví dụ điển hình cho điều này: Chris Anderson định nghĩa chiếc đuôi dài của truyền hình trong bối cảnh "nội dung không có sẵn thông qua các kênh phân phối truyền thống nhưng vẫn có thể tìm thấy khán giả." Do đó, sự ra đời của các dịch vụ như truyền hình trên yêu cầu (Video on demand - VOD), trả tiền cho mỗi lượt xem (Pay-per-view) và thậm chí các dịch vụ thuê bao cáp cao cấp như HBO và Showtime mở ra cơ hội cho nhiều nội dung thích hợp tiếp cận với đúng đối tượng, trong một phương tiện đại chúng. Những điều này có thể không phải lúc nào cũng thu hút được lượng người xem cao nhất, nhưng các mô hình phân phối kinh doanh của họ làm cho điều đó ít quan trọng hơn. Khi chi phí cơ hội giảm, sự lựa chọn các chương trình TV tăng lên và sự đa dạng văn hóa cũng đồng thời tăng lên.

Phân phối nội dung độc lập
Thường được trình bày như một hiện tượng được quan tâm chủ yếu của các nhà bán lẻ trên thị trường đại chúng và các doanh nghiệp dựa trên nền tảng Web, đuôi dài cũng có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà sản xuất nội dung, đặc biệt là những người có sản phẩm không thể tìm được một vị trí trong các kênh phân phối thông tin trước khi Internet xuất hiện và bị kiểm soát bởi các nhà xuất bản sách, công ty thu âm, hãng phim và mạng lưới truyền hình - vì lý do kinh tế.

Theo góc nhìn từ phía các nhà sản xuất, cái đuôi dài có thể tạo ra sự sáng tạo trên mọi lĩnh vực của con người. Ví dụ như YouTube, nơi hàng ngàn video đa dạng - có nội dung, giá trị sản xuất và không phổ biến khiến chúng có thể không phù hợp với truyền hình truyền thống -  có thể dễ dàng truy cập đối với nhiều người xem.

Văn học đương đại
Sự giao thoa giữa tiếp thị lan truyền (Viral Marketing), cộng đồng trực tuyến (Online Community) và các công nghệ mới hoạt động trong "cái đuôi dài" của người tiêu dùng và doanh nghiệp được mô tả trong tiểu thuyết của William Gibson, Pattern Recognition.

Ứng dụng quân sự và bảo mật
Trong tư duy quân sự, John Robb đã áp dụng cái đuôi dài cho sự phát triển của các phong trào nổi dậy và khủng bố, cho thấy sự phát triển của công nghệ và các mạng lưới tạo điều kiện phát triển cái đuôi dài của tội phạm và các nhóm bất mãn chống phá quốc gia và có cơ hội chiến thắng.

Trong “Long Tail of national security”, John Robb đã nhận xét rằng theo truyền thống, chiến tranh (sự thay đổi bằng bạo lực) đã bị hạn chế trong các quốc gia dân tộc, trừ một số trường hợp cá biệt. Tình trạng độc quyền kiểm soát bạo lực của mỗi quốc gia đang bị xuống dốc do chịu tác động của ba xu hướng:

 Sự phổ biến của các công cụ chiến tranh. Những kẻ bạo lực nhánh (các băng đảng) hiện nay có khả năng gây chiến nhờ mặt trái của toàn cầu hóa. Chỉ cần những vật dụng đơn giản như dao, lớn hơn là máy bay mà một vài người có thể làm nên một vụ khủng bố.
 Tình trạng nguy hiểm lan rộng do các nhà sản xuất vũ khí nhánh gây ra. Việc này đã biến các cuộc tấn công với chi phí thấp thành những sự kiện nổi bật.
 Sự gia tăng các hình thức truyền bá. Từ đó, khiến các nhóm dễ truyền tải tư tưởng của họ đến nhiều đối tượng khác nhau và tìm kiếm thêm nhiều thành viên mới; hay có thể phối hợp với các nhóm (đồng minh) khác.

Xem thêm
Long Tail

Chris Anderson

Tham khảo

Đường cong kinh tế
Bài sinh viên đóng góp cho Wikipedia
Kinh tế học
Kinh tế
Sản phẩm ngách
Thuật ngữ kinh doanh
Sách kinh tế
Đồ thị
Chi phí
Nhu cầu


title: Miltochrista rubicunda

text:
Miltochrista rubicunda là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Miltochrista


title: Glyptorhaestus selandrivorus

text:
Glyptorhaestus selandrivorus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Glyptorhaestus


title: Winnie Mpanju-Shumbusho

text:
Winnie Mpanju-Shumbusho là một bác sĩ nhi khoa người Tanzania và là chủ tịch của RBM Partnership To End Malaria.

Giáo dục và giáo dục sớm
Mpanju-Shumbusho được sinh ra ở Bukoba là con đầu lòng của một gia đình lớn. Bà có chín người em. Những trải nghiệm của bà khi còn nhỏ đã khuyến khích bà theo đuổi sự nghiệp y tế, và bà đã đến Đại học Dar es Salaam để học ngành y. Bà làm việc ngắn gọn tại Viện Ung thư Ocean Road trước khi chuyển đến Hoa Kỳ để theo học ngành y tế bàng cộng tại Đại học Tulane. Sự nghiệp học tập của bà bắt đầu vào lúc alma bà Matar Đại học Trung tâm y tế Muhumbili Saleem Dar es (nay là Đại học Muhimbili Y tế và Khoa học Allied) nơi bà được bổ nhiệm làm nhân viên y tế cao cấp, tư vấn và giảng viên cao cấp trong nhi khoa, Sức khỏe trẻ em, và Sức khỏe Cộng đồng, kiếm được bằng thạc sĩ vào năm 1986.

Sự nghiệp
Mpanju-Shambusho được thăng chức trưởng phòng y tế cộng đồng vào năm 1988. Sự nghiệp chính phủ của bà cũng bắt đầu từ lúc này, khi bà đảm nhận vị trí cố vấn trưởng y tế bàng cộng tại Bộ Y tế Tanzania. Năm 1997 Mpanju-Shambusho được bầu làm Tổng giám đốc của Cộng đồng Y tế Đông, Trung và Nam Phi.

Mpanju-Shumbusho đã có nhiều vai trò lãnh đạo trong Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kể từ khi gia nhập năm 1999 với tư cách là giám đốc Chương trình Nhiễm HIV / AIDS và Lây nhiễm qua đường tình dục. Mpanju-Shumbusho được bổ nhiệm làm trợ lý tổng giám đốc của WHO, tập trung vào các chiến lược về HIV / AIDS, bệnh lao, sốt rét và các bệnh nhiệt đới bị bỏ quên. bà đã nghỉ hưu từ WHO vào năm 2015 và sau đó tham gia RBM Partnership To End Malaria với tư cách là chủ tịch hội đồng quản trị, và đã cống hiến sự nghiệp gần đây của mình cho hành trình loại trừ bệnh sốt rét. Mpanju-Shumbusho tiếp tục chủ trì các cuộc họp cho WHO tập trung vào việc loại trừ bệnh sốt rét và đã viết cho các ấn phẩm như The EastAfrican về cuộc thập tự chinh để chấm dứt nhiễm trùng sốt rét mới.

Năm 2019, Mpanju-Shambusho đã được trao tặng Danh hiệu Đối tác nhiều người từ Malaria No More.

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Bác sĩ nhi khoa


title: Thomas Sankara

text:
Thomas Isidore Noël Sankara (; 21 tháng 12 năm 1949 - 15 tháng 10 năm 1987) là một sĩ quan quân đội, nhà cách mạng theo chủ nghĩa Mác-xít và chủ nghĩa toàn châu Phi đồng thời là Tổng thống Burkina Faso từ năm 1983 đến năm 1987. Một trong những nhân vật mang tình biểu tượng của phong trào cách mạng ở Châu Phi hậu thuộc đại, được ví như "Che Guevara của châu Phi".

Sự nghiệp
Sankara lên nắm quyền sau một cuộc đảo chính được dân chúng ủng hộ vào năm 1983, khi chỉ mới 33 tuổi, với mục đích loại bỏ tham nhũng và sự thống trị của đế quốc thực dân Pháp. Ông ngay lập tức đưa ra một trong những chương trình đầy tham vọng nhằm thay đổi kinh tế và xã hội của châu Phi . Để tượng trưng cho quyền tự chủ và tái sinh của đất nước, ông đã đổi tên quốc gia này từ tên cũ của Pháp Thượng Volta thành Burkina Faso ("Đất nước của những con người đứng thẳng"). Chính sách đối ngoại của Sankara tập trung vào chủ nghĩa chống đế quốc, với việc chính phủ của ông từ chối tất cả các viện trợ từ nước ngoài, đẩy mạnh giảm nợ, quốc hữu hóa toàn bộ đất đai và khoáng sản, ngăn chặn quyền lực và ảnh hưởng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới. Chính sách trong nước của ông tập trung vào việc ngăn chặn nạn đói với nông nghiệp tự cung tự cấp và cải cách ruộng đất, ưu tiên giáo dục với một chiến dịch xóa mù chữ toàn quốc và thúc đẩy sức khỏe cộng đồng bằng cách tiêm chủng 2.500.000 trẻ em khỏi các bệnh viêm màng não, sốt vàng và sởi.

Các chính sách quốc gia của ông còn bao gồm việc trồng hơn 10.000.000 cây để ngăn chặn sự phát triển của quá trình hoang mạc hóa ở Sahel, tăng gấp đôi sản lượng lúa mì bằng cách chia đất của địa chủ phong kiến cho nông dân, đình chỉ thuế khoán nông thôn và tiền thuê trong nước, đồng thời thiết lập một chương trình xây dựng đường bộ và đường sắt đầy tham vọng để "nối toàn quốc với nhau". Ở cấp độ địa phương, Sankara cũng kêu gọi mọi làng xã xây dựng một trạm y tế, và có hơn 350 cộng đồng xây dựng trường học với công sức của chính họ. Chính phủ cũng đề cao nữ quyền bằng các luật cấm cắt âm vật, hôn nhân cưỡng ép và đa thê, đồng thới bổ nhiệm phụ nữ vào các vị trí cao cấp của chính phủ, khuyến khích họ làm việc bên ngoài nhà và ở lại trường, ngay cả khi đang mang thai.

Để đạt được sự biến đổi xã hội mạnh mẽ này, Sankara ngày càng nỗ lực thực hiện kiểm soát chặt chẽ quốc gia. Cuối cùng, ông đã cấm các công đoàn và tự do báo chí, mà ông tin rằng có thể làm hỏng kế hoạch của mình. Để chống lại các đối thủ chính trị của ông tại các thị trấn và nơi làm việc trên khắp đất nước, ông cũng truy tố các quan chức tham nhũng, những người bị coi là thành phần phản cách mạng và "những người lười biếng" trong các Tòa án Cách mạng Nhân Dân. Hơn nữa, do là một người ngưỡng mộ Fidel Castro và Cách mạng Cuba, Sankara đã thành lập các Ủy ban Quốc phòng Cách mạng (CDR) theo kiểu Cuba.

Các chương trình mang tính cách mạng của ông nhằm tạo ra một châu Phi tự lực tự cường đã khiến ông trở thành biểu tượng của nhiều người nghèo tại châu Phi. Uy tín Sankara vẫn rất cao đối với hầu hết các người dân của Burkina Faso. Tuy nhiên, chính sách của ông đã đụng đến quyền lợi của nhiều nhóm lợi ích, trong đó bao gồm tầng lớp trung lưu nhỏ bé nhưng nhiều ảnh hưởng, các tù trưởng bị ông tước đoạt mất quyền lực chủ nô và tiền nộp tô từ nông dân trong nước, nước Pháp và quốc gia hàng xóm thân Pháp.

Qua đời
Vào ngày 15 tháng 10 năm 1987, Sankara bị ám sát do nhóm quân đội của Blaise Compaoré, người đồng thời đã chiếm quyền của Sankara ngay sau đó. Một tuần trước khi vụ ám sát xảy ra, Sankara đã tuyên bố: "Những người cách mạng có thể bị sát hại, nhưng lý tưởng thì không thể bị giết."

Di sản
Hai mươi năm sau vụ ám sát, ngày 15 tháng 10 năm 2007, Lễ tưởng niệm Thomas Sankara đã diễn ra tại Burkina Faso, Mali, Senegal, Niger, Tanzania, Burundi, Pháp, Canada và Hoa Kỳ.

Danh sách tác phẩm

 Thomas Sankara Speaks: The Burkina Faso Revolution, 1983–87, by Thomas Sankara, Pathfinder Press, 1988,
 We Are the Heirs of the World's Revolutions: Speeches from the Burkina Faso Revolution 1983–87, by Thomas Sankara, Pathfinder Press, 2007,
 Women's Liberation and the African Freedom Struggle, by Thomas Sankara, Pathfinder Press, 1990,

Đọc thêm

Sách

 Who killed Sankara?, by Alfred Cudjoe, 1988, University of California,
 La voce nel deserto, by Vittorio Martinelli and Sofia Massai, 2009, Zona Editrice,
 Thomas Sankara – An African Revolutionary, by Ernest Harsch, 2014, Ohio University Press,
 A Certain Amount of Madness: The Life Politics and Legacies of Thomas Sankara (Black Critique), by Amber Murrey, 2018, Pluto Press,

Các bài viết trên web

 Burkina Faso's Pure President  by Bruno Jaffré
 Thomas Sankara Lives!  by Mukoma Wa Ngugi
 There Are Seven Million Sankaras  by Koni Benson
 Thomas Sankara: "I have a Dream"  by Federico Bastiani
 Thomas Sankara: Chronicle of an Organised Tragedy  by Cheriff M. Sy
 Thomas Sankara Former Leader of Burkina Faso  by Désiré-Joseph Katihabwa
 Thomas Sankara 20 Years Later: A Tribute to Integrity  by Demba Moussa Dembélé
 Remembering Thomas Sankara, Rebecca Davis, The Daily Maverick, 2013
 "I can hear the roar of women's silence", Sokarie Ekine, Red Pepper, 2012
 Thomas Sankara: A View of The Future for Africa and The Third World  by Ameth Lo
 Thomas Sankara on the Emancipation of Women, An internationalist whose ideas live on!  by Nathi Mthethwa
 Thomas Sankara, le Che africain by Pierre Venuat (fr)
 Thomas Sankara e la rivoluzione interrotta  by Enrico Palumbo (it)

DVD
 Thomas Sankara: The Upright Man, 2009, đạo diễn Robin Shuffield, (52 phút), CreateSpace, ASIN: B002OEBRKC

Chú thích

Sinh năm 1949
Mất năm 1987
Nguyên thủ quốc gia bị ám sát
Quân nhân Burkina Faso
Lãnh tụ Cộng sản
Nam giới theo chủ nghĩa nữ giới
Nhà lý luận Mác-xít


title: Nishiya Futoshi

text:
là một nhà làm phim hoạt hình, đạo diễn và nhà thiết kế nhân vật người Nhật Bản.

Sự nghiệp
Sau khi tốt nghiệp một trường dạy nghề ở Osaka, anh bắt đầu làm việc tại hãng phim Kyōto Animation. Tác phẩm ra mắt vai trò họa sĩ diễn hoạt chính của anh là anime truyền hình InuYasha vào năm 2003 (theo hợp đồng của Sunrise Inc). Năm 2006 đánh dấu lần đầu tiên anh ngồi vào ghế đạo diễn diễn hoạt khi phụ trách tập thứ mười của Suzumiya Haruhi, và sau đó trở thành trưởng chỉ đạo hoạt họa trong bản phim tái phát sóng năm 2009.

Năm 2011, Nishiya chịu trách nhiệm chính khâu thiết kế nhân vật của anime Nichijou. Năm 2012, anh tham gia vào quá trình tạo hình các nhân vật của Hyouka, một anime dựa theo tiểu thuyết bí ẩn cùng tên của Yonezawa Honobu vốn không có hình mẫu nhân vật gốc. Những năm sau đó, anh tiếp tục làm việc trong cho các dự án anime Free! và Dáng hình thanh âm. Tác phẩm cuối cùng mà Nishiya ghi dấu trong vai trò thiết kế nhân vật là Liz to Aoi Tori vào năm 2018.

Ngày 18 tháng 7 năm 2019, Nishiya qua đời trong vụ phóng hỏa Kyōto Animation, hưởng dương 37 tuổi.

Danh sách phim
 Inuyasha: Họa sĩ diễn hoạt chính
 Full Metal Panic!: Họa sĩ diễn hoạt chính
 Air: Họa sĩ diễn hoạt chính
 FMP! The Second Raid: Họa sĩ diễn hoạt chính
 Suzumiya Haruhi (phiên bản 2006): Đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 Kanon: Đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 Lucky Star: Đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 Clannad: Đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 Clannad: After Story: Đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 K-On!: Đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 Suzumiya Haruhi (phiên bản 2006): Trưởng chỉ đạo hoạt họa, đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 K-On!!: Đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 Nichijou: Thiết kế nhân vật, trưởng chỉ đạo hoạt họa, đạo diễn diễn hoạt
 Hyouka: Thiết kế và tạo hình nhân vật, trưởng chỉ đạo hoạt họa, đạo diễn diễn hoạt
 Chūnibyō demo Koi ga Shitai!: Đạo diễn diễn hoạt
 Tamako Market: Đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 Free!: Thiết kế nhân vật, trưởng chỉ đạo hoạt họa, đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 Kyōkai no Kanata: Trợ lý đạo diễn diễn hoạt
 Chūnibyō Demo Koi ga Shitai! Ren: Đạo diễn diễn hoạt, họa sĩ diễn hoạt chính
 Free!: Eternal Summer: Thiết kế nhân vật, trưởng chỉ đạo hoạt họa, đạo diễn diễn hoạt
 Amagi Brilliant Park: Đạo diễn diễn hoạt, trợ lý đạo diễn diễn hoạt
 Hibike! Euphonium: Đạo diễn diễn hoạt
 Hibike! Euphonium 2: Đạo diễn diễn hoạt
 Dáng hình thanh âm: Thiết kế nhân vật
 Kobayashi-san Chi no Maidragon: Đạo diễn diễn hoạt
 Free!: Dive to the Future: Thiết kế nhân vật, trưởng chỉ đạo hoạt họa
 Liz to Aoi Tori: Thiết kế nhân vật, trưởng chỉ đạo hoạt họa, đạo diễn diễn hoạt

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chết vì hỏa hoạn
Người Hiroshima
Nhà thiết kế nhân vật anime
Họa sĩ diễn hoạt Nhật Bản
Sinh thập niên 1980
Mất năm 2019


title: Tốc độ kinh hoàng

text:
Tốc độ kinh hoàng (tựa gốc: Premium Rush) là một phim hành động giật gân của Mỹ do David Koepp đạo diễn kiêm viết kịch bản với John Kamps. Phim có sự tham gia của Joseph Gordon-Levitt, Michael Shannon, Dania Ramirez và Jamie Chung. Phim xoay quanh một người đi xe đạp chuyển phát nhanh bị truy đuổi quanh thành phố New York bởi một sĩ quan cảnh sát tham nhũng, kẻ muốn đoạt lấy phong thu mà người chuyển phát đang có.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ phim Tốc độ kinh hoàng

Phim năm 2012
Phim tiếng Anh
Phim hành động giật gân thập niên 2010
Phim Mỹ
Phim hành động giật gân Mỹ
Phim lấy bối cảnh ở thành phố New York
Phim quay tại thành phố New York
Phim Columbia Pictures
Phim lấy bối cảnh ở Trung Quốc


title: Cúp quốc gia Scotland 1967–68

text:
Cúp quốc gia Scotland 1967–68 là mùa giải thứ 83 của giải đấu bóng đá loại trực tiếp uy tín nhất Scotland. Chức vô địch thuộc về Dunfermline Athletic khi đánh bại Heart of Midlothian trong trận Chung kết.

Vòng sơ loại 1

Đấu lại

Vòng sơ loại 2

Đấu lại

Đấu lại lần 2

Vòng Một

Đấu lại

Vòng Hai

Đấu lại

Tứ kết

Đấu lại

Bán kết

Đấu lại

Chung kết

Xem thêm
Bóng đá Scotland 1967–68
Cúp Liên đoàn Scotland 1967–68

Tham khảo

Mùa giải Cúp quốc gia Scotland
Bóng đá Scotland 1967–68


title: Neptuni(IV) nitrat

text:
Neptuni(IV) nitrat là một hợp chất vô cơ thuộc loại muối của neptuni và acid nitric với công thức hóa học Np(NO3)4. Hợp chất này tạo thành các tinh thể màu xám, hòa tan trong nước và tạo thành các tinh thể ngậm nước.

Tổng hợp
Thêm acid nitric loãng vào neptuni(IV) hydroxide mới điều chế:
Np(OH)4 + 4HNO3 → Np(NO3)4 + 4H2O

Tính chất vật lý
Neptuni(IV) nitrat tạo thành các tinh thể hút ẩm màu xám. Nó có thể hòa tan trong nước. Nó tạo thành tinh thể ngậm nước Np(NO3)4·2H2O.

Tham khảo

Hợp chất vô cơ
Hóa học vô cơ
Hợp chất neptuni
Hợp chất nitơ
Hợp chất nitơ vô cơ
Muối nitrat


title: Hesperumia unicoloraria

text:
Hesperumia unicoloraria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hesperumia


title: Aplocera obsitaria

text:
Aplocera obsitaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Aplocera


title: Khuếch đại đo lường

text:
Khuếch đại đo lường hay khuếch đại đo đạc (tiếng Anh: Instrumentation hoặc Instrumentational amplifier) là một bộ khuếch đại vi sai có bố trí khuếch đại đệm các ngõ vào, cho phép loại bỏ sự cần thiết phải bố trí phối hợp trở kháng ngõ vào, đảm bảo tính đối xứng ngõ vào, loại trừ tín hiệu chung. Do đó làm cho bộ khuếch đại đặc biệt phù hợp để sử dụng trong các thiết bị đo lường và thí nghiệm .

Các đặc tính khác, bao gồm phông DC thấp rất thấp, độ trôi thấp, tiếng ồn thấp, độ khuếch đại mở rất cao, tỷ số cắt tín hiệu chung rất cao (tạm dịch cho CMRR, common-mode rejection ratio) và trở kháng ngõ vào rất cao .

Khuếch đại đo đạc được sử dụng khi có yêu cầu về mạch cần độ chính xác và độ ổn định lớn trong cả ngắn và dài hạn.

Sơ đồ cơ bản
Sơ đồ cơ bản của một khuếch đại đo lường điển hình được lập từ ba phần tử khuếch đại thuật toán và các điện trở có độ chính xác và ổn định cao. Với bố trí như sơ đồ trong hình vẽ, thì độ khuếch đại đối với tín hiệu cần đo thật sẽ là:

Tham khảo

Xem thêm

 Bộ suy hao (điện tử) (Attenuator (electronics))
 Khuếch đại nhạc cụ (Instrument amplifier)
 Khuếch đại âm thanh (Audio power amplifier)
 Khuếch đại vi sai (Differential amplifier)
 Khuếch đại vi sai hoàn toàn (Fully differential amplifier)
 Khuếch đại độ ồn thấp (Low noise amplifier)
 Khuếch đại phân bố (Distributed amplifier)
 Tiền khuếch đại (Preamplifier)
 Sơ đồ mạch điện

Liên kết ngoài

Mạch khuếch đại
Kỹ thuật điện tử
Mạch điện


title: Thompsoniana imitans

text:
Thompsoniana imitans là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Thompsoniana


title: Marie I xứ Bourgogne

text:
Marie I xứ Bourgogne (, ; tiếng Đức: Maria von Burgund; tiếng Tây Ban Nha: María de Borgoña; tiếng Anh: Mary of Burgundy; 13 tháng 1 năm 1457 - 27 tháng 3 năm 1482), còn có biệt danh là Marie Giàu có (Marie la Riche) là một nữ quân chủ của tập đoàn lãnh địa thuộc Bourgogne. Sau cái chết của cha là Charles Liều Lĩnh, bà kế thừa lãnh thổ rộng lớn của gia tộc Bourgogne, bao trùm khu vực rộng lớn ở phía đông nước Pháp ngày nay.

Tiểu sử
Marie sinh ra ở Bruxelles, trong một lâu đài thuộc lãnh địa Coudenberg. Cha bà, Charles, khi ấy vẫn là Công tước xứ Charolais, và mẹ bà là Isabelle của nhà Bourbon, con gái của Charles I, Công tước xứ Bourbon – một gia tộc có hậu duệ từ Louis IX của Pháp. Vào lúc bà sinh ra, theo ghi nhận của nhà sử học Georges Chastellain, đã đón nhận một tràn sấm vỡ òa của công chúng quý tộc Bourgogne. Cha đỡ đầu của bà là Louis, Dauphin của nước Pháp, người đang bị đày ải ở Bourgogne vào thời điểm ấy. Và chính Louis đã đặt tên cho bà, theo tên của mẹ ông là Marie xứ Anjou.

Ngược lại, ông nội của Marie là Philippe Tốt Bụng, rất thất vọng khi biết Marie là một bé gái, và ông đã khước từ đến lễ rửa tội của cháu nội ông. Bà nội của Marie, Isabel của Bồ Đào Nha, rất vui khi biết tin cháu nội bà là một bé gái, và việc giáo dục của Marie được giao cho Anna xứ Bourgondië, một người con hoang bất hợp pháp của Philippe le Bon.

Năm 1467, Philippe Tốt bụng qua đời, cha của Marie là Charles trở thành Công tước mới của Bourgogne. Thời điểm ấy, Charles không có con trai, nên Marie trở thành Trữ quân của ông. Thời điểm ấy là thời điểm hưng thịnh của Bourgogne, không chỉ là Công quốc, mà còn cả các Hạt địa tự do của Bourgogne (nay là khu vực Franche-Comté) và đặc biệt nhất là các Vùng đất thấp (Low Countries). Vì lý do này, Marie trở thành đối tượng kết hôn của giới quý tộc Châu Âu khi ấy, vào lúc 5 tuổi, bà đã được dự sẽ kết hôn với Ferrando II của Aragón. Sau đó, đối tượng dành cho bà chuyển qua Charles của Pháp, Công tước xứ Berry, em trai của Vua Louis XI, tuy nhiên những dàn xếp này cuối cùng cũng không đi đến kết quả.

Lên ngôi chúa của Bourgogne

Năm 1477, ngày 5 tháng 1, Marie tuyên bố trở thành chủ nhân mới của các lãnh địa Bourgogne sau cái chết của cha bà, Charles, trong Trận Nancy. Quốc vương Louis XI nhận thấy khả năng chiếm đoạt Franche-Comté, Picardy và Artois qua hôn nhân, nên thúc giục cuộc hôn nhân giữa Marie và con trai ông, vị Quốc vương Charles VIII của Pháp trong tương lai. Trước tình huống đó, sứ giả Bourgogne đến đàm phán ở Pháp, song ra về với kết quả bỏ ngỏ do Vua Louis yêu cầu việc san nhượng các lãnh địa của Bourgogne, một việc khó có thể chấp nhận vào thời điểm ấy.

Ngày 10 tháng 2 cùng năm, Marie thực hiện chuyến vi hành đến Ghent và bị ép buộc ký kết văn kiện Đại đặc ân, xác nhận sự bán độc lập của các lãnh địa như Flanders, Brabant, Hainaut và Holland bằng cách bãi bỏ những sắc lệnh đầy chuyên chế mà các Công tước Bourgogne đã áp đặt trên các lãnh thổ này – một dạng mô hình quân chủ chuyên chế mà Bourgogne đã cố thực hiện trong các đời cha và ông nội của Marie, cùng nhiều sự xác nhận phức tạp khác. Đặc biệt, Marie phải chủ trương giữ hòa khí với Pháp, không tự tiện tuyên chiến hay tăng thuế nếu các Hội đồng không thông qua.

Trước tình thế này, Marie phải chọn chồng cho mình, và thông qua các cố vấn đáng tin cậy, bà đã chọn Đại Vương công Maximilian của Áo, vị Hoàng đế tương lai của Thánh chế La Mã, và cũng là người đồng trị vì với Marie ở Bourgogne. Hôn lễ của hai người diễn ra ở Ghent, vào ngày 19 tháng 8 cùng năm. Việc Marie được cưới vào nhà Habusburg, đã chính thức khơi mào nên cuộc tranh chấp tới 2 thế kỉ giữa Pháp và Habsburg (Tây Ban Nha lẫn Thánh chế La Mã), dẫn đến Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Kết hôn hơn 5 năm, Marie qua đời trong một tai nạn khi đang cưỡi ngựa, bà gãy cột sống và qua đời ngay ngày hôm sau.

Hậu duệ

Tổ tiên

Tham khảo

Công tước xứ Bourgogne
Nữ Công tước xứ Bourgogne
Bá tước xứ Bourgogne
Nữ Bá tước xứ Bourgogne
Công tước xứ Brabant
Nữ Công tước xứ Brabant
Sinh năm 1457
Mất năm 1482
Vương tộc Valois
Vương tộc Habsburg


title: Bão Kenneth (2017)

text:
Bão Kenneth là một cơn bão mạnh của mùa bão Đông Bắc Thái Bình Dương 2017.

Lịch sử kí tượng

Hình thành và phát triển

Vào ngày 12 tháng 8, NHC lưu ý khả năng hình thành một nhiễu động nhiệt đới ở phía nam Bán đảo Baja California trong những ngày tiếp theo và đã phát triển hai ngày sau đó như dự đoán, tuy nhiên, sự tổ chức diễn ra chậm và một áp thấp nhiệt đới chỉ hình thành bốn ngày sau đó, vào khoảng 15:00 UTC vào ngày 18 tháng 8.

Mạnh lên thành bão

Áp thấp nhiệt đới di chuyển theo hướng Tây rồi Tây Bắc, mạnh lên thành bão nhiệt đới Kenneth vào sáng sớm ngày 19 tháng 8 và tiếp tục thành bão mạnh vào lúc 15:00 UTC vào ngày 20 tháng 8. Mặc dù dự báo chỉ tăng cường thêm một chút, Kenneth nhanh chóng mạnh lên, và sáu giờ sau đạt đến cường độ siêu bão cấp 4 với sức gió duy trì 130 dặm/giờ (210 km/giờ).

Suy yếu và tan

Nhiệt độ bề mặt biển ngày càng lạnh hơn và gió cắt mạnh đã khiến Kenneth suy yếu dần theo xu hướng tăng cường, với lõi bên trong của nó bị xói mòn và hoàn lưu ở tầng thấp bị dịch chuyển. Đến 21:00 giờ UTC ngày 22 tháng 8, bão Kenneth đã suy yếu và chỉ đạt cấp bão nhiệt đới. Vào ngày hôm sau, tức là 23 tháng 8, lúc 21:00 UTC, Kenneth tiếp tục suy yếu thành áp thấp phiệt đới. Áp thấp nhiệt đới sau bão tiếp tục đi về hướng Tây Bắc, uốn khúc và tan vào ngày 27 tháng 8.

Ảnh hưởng
Bão không gây ra ảnh hưởng gì đáng kể, vì bão ở xa đất liền.

Xem thêm

 Bão Amphan (2020)
 Bão Mangkhut (2018)
 Bão Chanhom (2009)

Tham khảo
Xoáy thuận nhiệt đới


title: Syngamia micromphalis

text:
Syngamia micromphalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Syngamia


title: Graphogaster brunnea

text:
Graphogaster brunnea là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Graphogaster


title: Megalodes tengistana

text:
Megalodes tengistana là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Megalodes