title: Hệ động vật Mông Cổ

text:
Hệ động vật ở Mông Cổ là tập hợp các quần thể động vật đang sinh sống tại Mông Cổ hợp thành hệ động vật ở quốc gia này. Đặc trưng của hệ sinh thái Mông Cổ chính là đồng bằng lớn với những thảo nguyên rộng bao la và sự ưu thế của những động vật móng guốc ăn cỏ. Thảo nguyên Mông Cổ nổi bật với những đàn thú móng guốc sinh sống, trong đó đáng chú ý là những đàn linh dương quần tụ cùng nhau với số lượng rất lớn, các bầy thú móng guốc thường tụ hội cùng nhau trước khi di chuyển đến nơi có nguồn thức ăn phong phú. Gia súc ở Mông Cổ cũng chiếm số lượng rất lớn và đông đúc trên đồng cỏ, trong đó phổ biến là ngựa, cừu, dê, lạc đà là những loại gia súc gắn bó mật thiết với đời sống của người dân du mục trên thảo nguyên.

Mông Cổ là một quốc gia tương đối giàu có về hệ sinh vật và động vật với tổng số 138 loài động vật có vú, có 449 loài chim, 75 loài cá cũng như các loài động vật lưỡng cư và bò sát. Tổng cộng có 30 loài động vật có vú và phân loài đã được đưa vào phân loại hiếm và rất hiếm của Sách đỏ Mông Cổ, bao gồm cả các những con ngựa hoang Mông Cổ (còn gọi là Takhi) cũng như nhiều động vật có vú khác đặc biệt là quần thể linh dương Mông Cổ khá đông đảo. Mặc dù Mông Cổ hiện có 30 loài động vật có vú đặc trưng, nhưng chỉ có năm loại phổ biến, đó là ngựa, dê, cừu, bò, lạc đà với tổng đàn 60 triệu con, trong đó ngựa có khoảng trên 2,5 triệu con Hiện chỉ còn có hơn 10 loài chim ưng Saker sống tại đây, là loài chủ yếu sống ở những vùng núi cao và cao nguyên với thức ăn là các loài động vật và loài chim nhỏ thường thấy ở Mông Cổ.

Ở góc độ văn hóa, hệ động vật Mông Cổ đã được tái hiện rõ nét trong tác phẩm Totem Sói của Khương Nhung, trong tác phẩm này đã vẽ ra khung cảnh tráng lệ của thảo nguyên Mông Cổ (Nội Mông) và ba con vật chính của thảo nguyên hoang mạc Gobi thuộc vùng sa mạc Trung Quốc hoàn cảnh phản ánh của Totem sóilà loài cừu (cừu Mông Cổ), loài ngựa (ngựa Mông Cổ) và loài sói Mông Cổ. Thông qua cuộc sống, hoàn cảnh cụ thể của ba loài vật này, tác giả Khương Nhung đưa ra các luận đề, các suy diễn khác nhau.

Tổng quan
Mông Cổ là vùng đất của bầu trời xanh, không gian thiên nhiên bao la, thảo nguyên mênh mông, sa mạc rộng lớn và là cái nôi của dân du mục. Mông Cổ có bốn mùa rõ ràng và trung bình mặt trời chiếu sáng trong hơn 200 ngày một năm. Bầu trời luôn trong xanh, khí hậu khắc nghiệt lục địa với lượng mưa thấp. Mông Cổ là một trong số ít những vùng đất vẫn giữ được vẻ đẹp hoang sơ, không khí trong lành, suối nước tinh khiết và những ngọn núi cao, thảo nguyên mênh mông. Nhìn xa và từ trên cao, thảo nguyên dường như chỉ có cỏ, một màu xanh mát mắt, uốn theo những triền đồi nhấp nhô.

Với diện tích khá rộng lớn nhưng dân cư lại thưa thớt, còn giữ gìn được rất nhiều cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, nguyên sơ và thơ mộng, đất nước này là nhà của những vùng đồng cỏ ôn đới cuối cùng trên thế giới. Vùng săn bắn tốt nhất là đồng cỏ cao, đồi sỏi đá, đồi cát, ở các nơi này có nhiều con sông hẹp và cạn, nhiều hồ đầm, thu hút tất cả các loại cầm thú chân dài, cánh rộng từ những nơi xa xôi đi tìm nước uống như sếu, thiên nga, hạc, những loài sống ở không gian bao la như chó sói, lừa hoang, ngựa hoang, linh dương đều là những loài chạy rất nhanh và không biết chồn chân, khó đuổi kịp được chúng. Với diện tích 250 ngàn km2 ở miền đông Mông Cổ vẫn còn là một hệ sinh thái rộng lớn giúp cho các động vật hoang dã còn chỗ để cư trú.

Mông Cổ có Gobi là sa mạc lớn thứ 5 trên thế giới là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm, cũng lưu giữ nhiều hóa thạch quan trọng, là nơi tìm thấy quả trứng khủng long đầu tiên. Cái tên "Gobi" chỉ một thảo nguyên sa mạc, thường nói tới một đặc tính của loại đất không có đủ thực vật cho những con marmot nhưng đủ cho lạc đà. Các vùng đất Gobi rất mong manh và dễ bị tàn phá bởi sự quá tải, dẫn tới sự mở rộng của sa mạc thực sự, một vùng đá vô dụng nơi thậm chí cả lạc đà Bactrian cũng không sống nổi. Không giống bất cứ nơi nào khác, sa mạc Gobi còn là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm, như linh dương gazelle Mông Cổ, lạc đà hai bướu Bactrian, báo tuyết, gấu Gobi.

Đây là môi trường sống của những loài động vật hiếm hoi nhất và có nhiều cảnh thiên nhiên độc đáo. Mé phải của vùng Khovskhol là những dãy núi thấp hơn, nơi được coi là cuộc sống hoang dã thật sự, dù rằng toàn bộ Mông cổ luôn được coi là đất nước của hoang dã. Nơi đây, những cánh rừng bạt ngàn, những đàn sói hoang dã ban đêm vẫn tru lên những tiếng vọng gọi bầy. Sói cũng là một mắt xích lớn trong đời sống thảo nguyên. Mông Cổ cũng không có những con thú ăn thịt cỡ lớn như hổ, báo hay sư tử, do vậy sói là chúa tể các loài vật ở đây.

Các nguy cơ
Những đồng cỏ ở Mông Cổ đang bị chia cắt nát vụn do những tường rào, những con đường mới mở và cả do con người khai thác đất để canh tác nông nghiệp và đường ống dẫn dầu kết nối ngang đã ảnh hưởng môi trường sống của các loài thú hoang dã. Thảo nguyên Mông Cổ, là một trong những hệ sinh thái vùng đồng cỏ còn lại lớn nhất trên thế giới, đang dần dần bị biến thành sa mạc do hàng triệu con dê và cừu đang được chăn thả ở đây. Số lượng dê, cừu tăng đang biến thảo nguyên Mông Cổ thành sa mạc, 12% vùng đồng cỏ rộng lớn ở đây đã biến mất, khoảng 70% gần như bị hủy hoại. Gia tăng số lượng dê nuôi để lấy lông đang đe dọa đến sự tồn tại của các sinh vật khác. Chỉ tính trong vùng sinh thái Altai Sayan, kích thước đàn dê tăng gấp đôi từ năm 1995 đến năm 2000. Chăn thả quá mức gây sức ép lên tài nguyên thiên nhiên và buộc các loài sinh vật hoang dã khác rời bỏ vùng bản địa, nhiều người nuôi gia súc và vùng đất này đang bị hủy hoại và nguồn thức ăn cũng bị giảm sút.

Ở Quốc gia này, các thay đổi về chính trị đầu thập niên 1990 cũng làm cho một bộ phận dân chúng quay trở lại với cuộc sống du cư, điều này càng làm tăng thêm số lượng người cũng như gia súc tại các khu vực nông thôn. Các thay đổi chính trị và xã hội đã phá vỡ các mô hình sử dụng đất truyền thống, làm suy yếu hiệu lực của pháp luật và cũng thay đổi các quan điểm về phía sử dụng các nguồn lực tự nhiên, chẳng hạn như việc coi động vật hoang dã là "nguồn mở". Người ta cũng dự đoán rằng sự tái di cư của con người và gia súc của họ sẽ làm tăng mối tương tác người-động vật hoang dã và có thể đe dọa tới sự sinh tồn của các loài động vật hiếm tại khu vực sa mạc Gobi.

Một số loài

Ngựa hoang

Một trong những động vật đặc trưng trên thảo nguyên Mông Cổ rộng lớn là loài Ngựa hoang Mông Cổ hay còn gọi là ngựa hoang Przewalski (phát âm như là: pre-goa-ski) hay còn được gọi theo tên khác là ngựa hoang châu Á là những con ngựa hoang phân bố trên những thảo nguyên ở Mông Cổ. Đây phân loài quý hiếm và nguy cấp của ngựa hoang có nguồn gốc từ các thảo nguyên Trung Á, đặc biệt là Mông Cổ. Từng được xem là tuyệt chủng, ngựa pregoaski đã được tái thả vào tự nhiên Vườn quốc gia Khustain Nuruu, Khu bảo tồn thiên nhiên Takhin Tal và Khu bảo tồn thiên nhiên Khomiin Tal. Ngựa hoang Mông Cổ còn được sử dụng vào mục đích đi săn và là một biểu tượng cho sự dũng mãnh, kiêu hùng của các chiến tướng châu Á thời cổ đại, trung đại và cận đại. châu Âu ghi nhận loài ngựa này vào cuối thể kỷ 19 khi nhà thám hiểm người Nga Nikolai Mikhailovich Przewalski (1839-1888) phát hiện ra chúng tại các núi giáp với sa mạc Gobi khi ông tới miền Tây Mông Cổ vào năm 1879 và phát hiện ra loài ngựa này trước khi du nhập về châu Âu. Ngựa hoang Mông Cổ tồn tại trong tự nhiên chủ yếu là Mông Cổ chỉ còn khoảng hơn 300 cá thể nhưng ngựa Pregoaski đã và đang là loài ngựa được nhân giống và thuần chủng nhiều nhất thế giới.

Lừa hoang
Ở Mông Cổ có loài Lừa hoang Mông Cổ, khu vực phân bổ của lừa hoang Mông Cổ đã bị thu hẹp đáng kể kể từ thập niên 1990. Trong giai đoạn từ năm 1994 đến năm 1997, một khảo sát đã ước tính kích thước quần thể của nó là khoảng 33.000 tới 63.000 cá thể trên khu vực phân bổ liên tục bao gồm toàn bộ miền nam Mông Cổ. Năm 2003, một khảo sát mới cho ra con số khoảng 20.000 cá thể trên diện tích 177.563 km² tại miền nam Mông Cổ. Các ước tính về quần thể lừa hoang Mông Cổ cần xem xét với sự thận trọng do thiếu các nghi thức của khảo sát đã đề cập,. Mặc dù vậy, nhưng có thể coi là phân loài này đã mất khoảng 50% diện tích phân bổ trước đây tại Mông Cổ trong vòng 70 năm.

Quần thể lừa hoang Mông Cổ bị suy giảm là do săn bắn trộm và cạnh tranh từ các loài gia súc ăn cỏ và tình trạng bảo tồn của phân loài này được đánh giá là dễ thương tổn. Kể từ năm 1953, lừa hoang Mông Cổ đã được bảo vệ nghiêm ngặt tại Mông Cổ. Phân loài này cũng được liệt kê trong phụ lục I của Công ước về thương mại quốc tế các loài nguy cấp (CITES) và cũng được thêm vào phụ lục II của Công ước về các loài di cư năm 2002 Tuy nhiên, do số lượng dân cư gia tăng cùng với thời tiết khắc nghiệt trong mùa đông những năm gần đây, nên số lượng các mâu thuẫn về quyền lợi giữa những người chăn thả gia súc và lừa hoang Mông Cổ dường như ngày càng tăng.

Việc săn bắn trộm để lấy thịt cũng là vấn đề đang gia tăng tại Mông Cổ. Đối với một bộ phận dân chúng ở một số khu vực thuộc Mông Cổ thì thịt của lừa hoang cũng như một số động vật hoang dã khác dường như là sản phẩm thay thế rẻ tiền hơn so với các loại thịt của gia súc. Năm 2005, một cuộc điều tra bằng sử dụng bảng câu hỏi đã cho thấy có khoảng 4.500 con lừa hoang, tức khoảng 20% của toàn thể quần thể, có thể đã bị săn bắt trộm mỗi năm.

Linh dương

Sa mạc ở Mông Cổ cũng là nơi sinh sống của những con linh dương Mông Cổ hay còn gọi là dê vàng, số lượng chúng cũng có khá nhiều. Có cả những đàn linh dương khổng lồ ở Mông Cổ khi ghi nhận đàn linh dương đông đến 10.000 con và kỷ lục được xác nhận là đàn linh dương đến 80.000 con, người ta đã ghi được hình ảnh của đàn linh dương đông đến 250.000 con. Tuy vậy, các thợ săn Mông Cổ đã làm giảm đi 10% số lượng của đàn linh dương. Ở đây còn có loài Linh dương saiga phân bố thành từng quần thể riêng biệt tại Mông Cổ. Hiểm họa chính đối với linh dương saiga chính là nhu cầu mua sừng của chúng ở châu Á. Người dân châu Á tin rằng sừng linh dương saiga có khả năng chữa được chứng đau đầu, sốt, viêm họng và nhiều bệnh khác. Ngày nay chỉ còn xấp xỉ 50.000 cá thể linh dương Saiga sống ở Kalmykia, 3 vùng ở Kazakhstan và hai khu vực cách ly của Mông Cổ.

Sói

Sói là động vật có ảnh hưởng nhất định đối với người Mông Cổ trong lịch sử, nơi họ coi sói như linh vật. Người Mông Cổ sống để chiến đấu với sói nhưng khi chết lại cần đến sói thông qua tập tục thiên táng. Thời Thành Cát Tư Hãn đánh chiếm từ Á sang Âu cũng được cho là dựa trên hai tố chất là trí tuệ của sói và tốc độ của ngựa. Giống như rồng ở phương đông, sói là linh vật của dân Mông Cổ. Sói lại là kẻ thù hiện hữu của mọi sinh vật trên đồng cỏ. Sự đấu tranh sinh tồn giữa các loài vật trên đồng cỏ với con vật tàn bạo, thông minh, lạnh lùng là sói đã không cho phép bất kể một kẻ yếu ớt nào có thể tồn tại trên đồng cỏ. Người Mông Cổ quan niệm rằng sói là thầy dạy cho những con ngựa Mông Cổ có thể chạy hàng trăm dặm một ngày.

Sói cũng dạy cho những chiến binh Mông Cổ gan dạ và mưu lược những kỹ năng và chiến thuật trong chiến đấu. Người Mông cổ coi mình là con của sói, ngay cả sau khi chết đi cũng để thân xác của mình trên đồng cỏ cho sói ăn, và sói lại là phương tiện để đưa hồn người về với trời. Tuy vậy, cũng có ý kiến cho rằng loài sói chẳng phải biểu tượng hay động vật được sùng bái của người Mông Cổ, sói chưa bao giờ là động vật được sùng bái của người Mông Cổ, chưa bao giờ là "totem" của người Mông Cổ và không có bất cứ dữ liệu nào cho thấy sói là "totem" của người Mông Cổ trong văn hoặc lịch sử của người Mông Cổ. Sói là kẻ thù trong đời sống tự nhiên của người Mông Cổ và chúng là loài không có tinh thần đồng đội, thường đánh nhau. Sói tham lam, ích kỷ, lạnh lùng và tàn nhẫn.

Chuột
Chuột nhảy là loài thú gặm nhấm được biết đến với biệt danh "Chuột Mickey của sa mạc" đang được nỗ lực bảo tồn loài động vật đang ở bên bờ tuyệt chủng này, loài chuột nhảy tai dài có hình dạng giống như một con kangaroo với đôi tai lớn. Người ta từng có được những hình ảnh về con vật này khi nó đang nhảy quanh tổ của mình tại sa mạc Gobi. Loài chuột này di chuyển bằng cách nhảy giống như những con chuột túi, và người ta có thể dễ dàng nhận ra chúng thông qua đôi tai to quá khổ (gấp ba lần chiếc đầu). Loài chuột này chuyên săn mồi về đêm, và thức ăn của chúng là những con côn trùng. Ban ngày, chúng lẩn trốn trong những đường hầm nhỏ tự đào trong lòng đất. Loài chuột nhảy được phát hiện thấy tại những sa mạc nằm ở biên giới giữa Mông cổ và Trung Quốc, nó được liệt vào sách Đỏ thế giới gồm những loài động vật có nguy cơ bị tuyệt chủng. Mối đe dọa chính của nó là những con mèo nhà tại khu vực này. Ngoài ra đối với những du khác khi đi qua đường có thể thấy lũ sóc chuột đứng cả hai chân, giương đôi mắt tròn xoe ngơ ngác nhìn.

Chim ưng
Thảo nguyên Mông Cổ còn biết đến với các loài chim săn mồi. Chim ưng Saker, loài chim được coi là biểu tượng của Mông Cổ. Mặc dù vậy, loài chim quốc gia đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Hoạt động xuất khẩu được cho là nguyên nhân chính khiến số lượng loài chim này giảm sút. Từ năm 1993, khi Mông Cổ bắt đầu hoạt động xuất khẩu chim ưng Saker, hơn 4.000 con đã được bán với giá khoảng 12.000 USD/con. Những con chim này chủ yếu được đưa tới Kuwait, Qatar, Arập Xêút, Các Tiểu vương quốc Arập thống nhất và các nước Arập khác, nơi chim ưng đã được thuần hóa, tượng trưng cho phong cách, sự giàu có và địa vị cao. Liên minh Bảo tồn Thế giới (WCU) đã đưa chim ưng Saker vào danh sách đỏ những loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Và Mông Cổ cần tăng cường bảo vệ loài chim quốc gia, để bảo vệ loài, chính phủ cần hạn chế hoạt động xuất khẩu chim, đồng thời trừng trị nghiêm khắc các hành vi săn bắn.

Đại bàng

Người dân Kazakhs sống trên dãy núi Altai quan niệm rằng chim đại bàng có thể xua đuổi những điều xấu xa trong tâm hồn con người.Đây cũng là tộc người duy nhất trên thế giới dùng đại bàng vàng để săn bắt Từ xa xưa người dân Mông cổ đã dùng đại bàng để săn thú trên các thảo nguyên bao la rộng lớn. Truyền thống săn thú bằng chim đại bàng được truyền từ đời này qua đời khác từ thế hệ xa xưa cho đến nay. Ba đối tượng trong hoat động này là người săn bắt, chú chim đại bàng trung thành và con mồi như thỏ, cáo. Chim đại bàng có khả năng săn bắt giỏi. Người Kazakh có kinh nghiệm truyền đời là chỉ bắt chim đại bàng mái còn nhỏ về để huấn luyện vì chúng mạnh mẽ, hiếu chiến và nhanh nhạy hơn chim đại bàng trống.

Trong khi đưa đàn gia súc đi ăn, người ta luôn mang chim đại bàng của mình theo để nó làm quen với gia súc, bảo vệ gia súc và cũng để luyện tập cho nó biết rằng không được phép săn bắt các loài vật nuôi như dê hay cừu bởi chăn nuôi gia súc là cách kiếm sống chủ yếu của người Kazakh. Người ta cho chim đại bàng ăn theo chế độ dinh dưỡng đặc biệt, chăm sóc đặc biệt để chúng có cơ thể khỏe mạnh. Nó có thể ăn hết một con thỏ chỉ trong vòng 2 ngày. Chính vì vậy mà chim đại bàng có thể nhận biết mùi của con mồi mà mình săn bắt một cách chính xác. Lúc tập bay cho chú chim, người huấn luyện sẽ thưởng cho nó một miếng thịt thỏ mỗi lần bay đi và quay về đúng chỗ. Mỗi ngày, chú chim đại bàng được tập bay ở khoảng cách càng xa hơn. Đó là cách huấn luyện của ngươi dân Mông cổ cho cho con đại bàng của mình, họ trân trọng nhẹ nhàng với chúng không chỉ là mà còn là người bạn thân thiết

Đại bàng Mông Cổ cũng đã được nhập về Việt Nam làm cảnh. Người Mông Cổ thường nuôi chúng để đi săn bắt, kiếm thức ăn nên chúng còn được gọi là đại bàng vàng Mông Cổ, đại bàng Mông Cổ này tượng trưng cho sức mạnh và quyền lực. Chim đại bàng Mông Cổ có đôi mắt rực sáng, bộ móng vuốt và chiếc mỏ sắc như dao nhọn, có khả năng lao nhanh như tên bắn. ở Việt Nam chỉ có khoảng năm con đại bàng vàng Mông Cổ, trong đó cả miền Bắc có bốn con và miền Nam có một con. Do đặc tính khá dữ dằn của loài đại bàng nên bình thường đại bàng hoàng kim được chủ buộc mũ lên đầu để tránh gây sát thương cho người và các loại chim săn mồi khác.

Việc chăm sóc cho đại bàng Mông Cổ hết sức cầu kỳ. Chế độ ăn uống hàng ngày cho các chú chim phải được tính toán rất kỹ, cân đo số lượng và có điều chỉnh thức ăn phù hợp để ổn định trọng lượng của chim. Có thể cho đại bàng ăn thịt chuột, bò, heo, cá cũng được! Cho chim con ăn ngày 2- 3 cữ. Nhưng đấy là thức ăn cho chim non. Còn chim lớn thì nên cho ăn thịt thỏ, sẻ, chuột đồng, cho chúng ăn thịt bò và thịt lợn cũng được việc huấn luyện chim săn mồi được thuần thục là cả một quá trình khó khăn từ việc ép cân để huấn luyện chim lúc đói đến việc huấn luyện sao cho chim bay khi nghe thấy tiếng còi của chủ nhân lập tức quay lại, trang thiết bị chuyên dụng cũng rất đắt tiền.

Gia súc
Gia súc là quần thể động vật được nuôi một cách đông đảo ở Mông Cổ, phù hợp với địa hình, địa vật và khí hậu nơi đây. Mông Cổ được biết đến là quốc gia sở hữu những thảo nguyên trải dài ngút ngàn, những thảm hoa dại rực rỡ, những đàn bò yak, dê, cừu, ngựa… trong đó ngựa, cừu, dê là những gia súc chủ yếu với hàng nghìn con như những chấm nhỏ giữa thảo nguyên mênh mông. Số lượng đàn gia súc ở Mông Cổ rất lớn và là nguồn thực phẩm thiết yếu của người Mông Cổ.

Số lượng
Đàn gia súc ở đây không phải vài chục con thưa thớt mà là những đàn cừu, dê và ngựa hàng trăm, hàng ngàn con thung dung gặm cỏ. Đi dần về phía Nam là sa mạc Gobi, đất đai khô cằn sỏi đá nên chủ yếu gia súc là lũ lạc đà vốn sức chịu đựng dẻo dai. Giữa đồng cỏ xanh mơn mởn chạy dài vô tận, lũ cừu, dê. Bầy súc vật là nguồn sống của dân du mục. Nhưng thường nhật họ chỉ ăn những con thú già, thú chết vì bệnh hoặc rủi ro. Nuôi thú cốt để lấy sữa làm koumiss (sữa chua) phó mát (một thứ phó mát ngâm trong muối cứng như sắt), lấy da, lấy lông làm nỉ. Phân thú là một thứ thông dụng trong việc đun nấu. Loại thú lớn như trâu, bò, trâu yak, lạc đà… dùng cho việc kéo xe, tải đồ.

Mối quan tâm nhất của dân du mục là thức ăn của bầy gia súc. Những người dân Mông Cổ chủ yếu di cư theo mùa và theo nhu cầu tìm nơi chăn thả động vật phù hợp, tránh thời tiết khắc nghiệt. Khi mùa đông về, nhiệt độ thường thấp hơn -30oC, người dân sẽ chuyển xuống chân núi. Và khi mùa hè đến, họ sẽ chuyển đến vùng gần sông, hồ, suối Cái lạnh khốc liệt (-30 độ C) của mùa đông làm cho mọi hoạt động đều đình trệ, họ lùa súc vật đi ẩn trú ở những chỗ ít gió rét nhưng vẫn để chúng ở ngoài trời sống với những thức ăn dự trữ như cỏ khô. Mùa đông, đàn gia súc được lùa về những bãi chăn thả kín gió. Mùa xuân, mùa hè cỏ xanh mơn mởn, ngựa, dê lại được chuyển đến những vùng đất màu mỡ hơn. Trong một năm, bầy thú di chuyển từ chỗ này sang chỗ khác từ mười đến mười hai lần. Lâu dần bầy thú mất hết bản năng tự tồn, chỉ còn biết trông cậy vào sự chăm sóc của người du mục.

Gia súc phổ biến của dân du mục Mông Cổ là ngựa, cừu, bò và lạc đà, trong đó ngựa chiếm vị trí quan trọng hàng đầu. Ngựa là phương tiện giao thông chính trên thảo nguyên, cũng là nguồn thực phẩm bên cạnh thịt cừu, bò và dê. Với người Mông Cổ đàn cừu (cừu Mông Cổ) là quan trọng nhất vì đây là nguồn lương thực chính của họ. Vì thế vào những ngày này mọi người sẽ chúc nhau câu: " Chúc đàn cừu nhà bạn ngày càng to béo". Ngoài ra, vào ngày Tết người Mông Cổ không thể thiếu cơm ăn cùng thịt cừu, thịt bò, thịt ngựa, đặc biệt là món sữa ngựa lên men Chó chăn cừu là con vật thân thiết của dân đồng cỏ. Nó giúp người lùa đàn cừu hỗn độn vô tổ chức đi ăn trên cánh đồng, bảo vệ chúng khỏi những kẻ thù như cáo, sói. Chúng cũng là người bạn trung thành của những mục dân cô đơn và lang bạt.

Khí hậu khắc nghiệt và thảo nguyên chăn thả gia súc bao la khiến ẩm thực Mông Cổ chủ yếu xoay quanh các món từ thịt và chất béo động vật. Ở đây, người ta tận dụng mọi bộ phận trên con vật để chế biến món ăn, thậm chí toàn bộ đầu, nội tạng và mỡ. Nhờ việc khí hậu khắc nghiệt và sở hữu vùng thảo nguyên bao la chuyên chăn thả gia súc, vì thế ẩm thực Mông Cổ chủ yếu xoay quanh các món chế biến từ thịt và chất béo động vật. Rau không có nhưng gia súc lại nhiều nên thịt ở Mông Cổ rất rẻ. Người ta ăn thịt, uống sữa tươi thay ăn cơm, uống nước. Người ta mua cả tảng to, cả cái đùi dê, ngựa. Những món Mông Cổ vừa đậm mùi, vừa quá thiếu rau. Người Mông Cổ ăn rất nhiều thịt, cũng không có món tráng miệng do thiên nhiên ở đây quá khắc nghiệt, thảo nguyên thì mênh mông, nhưng đất sỏi đá, chẳng thể trồng trọt được gì Phần lớn diện tích đất đai ở Mông Cổ không trồng trọt được nên người dân ở đây chọn chăn nuôi là công việc chính.

Món đặc trưng trong các bữa trưa và tối của người Mông Cổ là thịt nướng. Họ không tẩm ướp nhiều như người Hàn Quốc mà xâu thịt vào que như kiểu Schashilik của người Nga nướng trên bếp than, đôi khi cũng nướng trên đá, ăn cùng bánh bột hoặc cơm. Cả căn lều sực nức mùi đồ ăn, mùi cừu và mùi lông thú đặt trên những chiếc rương gỗ quanh lều, tạo nên một thứ mùi đặc trưng, nhưng rất khó gọi tên Người Mông Cổ có nhiều cách chế biến thịt cừu khác nhau nhưng nổi bật và ấn tượng nhất vẫn là các món nướng. Đùi cừu nướng cùng các loại rau thơm, thảo quả được xem là không thể thiếu của các bữa tiệc người Mông Cổ. Đùi cừu nướng được xem là linh hồn của tất cả các bữa tiệc của người Mông Cổ. Ngoài ra, Bánh thịt cừu và món mì xào thịt cừu bằm và cải bắp, bằm thịt cừu và cắt cải bắp, củ hành và khoai tây đó là thành phần chủ lực của nền ẩm thực xứ này.

Trong số các món ăn, đầu cừu được xem là một trong những món gây ấn tượng mạnh. Với vẻ ngoài thô kệch, hàm răng được giữ nguyên. Nguyên liệu để làm món ăn trứ danh là đầu cừu. Sau khi thui lông và làm sạch, người ta đặt chúng cùng nhiều loại rau củ vào một chiếc nồi; ninh nhỏ lửa chừng vài giờ khiến thớ thịt trở nên mềm mại, thưởng thức đầu cừu luộc đúng kiểu phải dùng tay trực tiếp chứ không nhờ đến sự hỗ trợ của các loại dao, dĩa, người ta dùng sức để tách đầu cừu thành hai phần hàm trên và dưới, ăn hết da, thịt cho đến khi chỉ còn trơ lại khung xương. Nam giới trong gia đình như ông nội, bố sẽ cắt nhỏ phần thịt ở vòm miệng chia đều cho phụ nữ trong nhà.Với phần mắt, người Mông Cổ quy định ai đã ăn phần mắt trái thì bắt buộc phải dùng nốt phần còn lại.

Dê cũng là món khá phổ biến, nhất là món dê hầm đá, Không phải loại đá nào cũng được sử dụng để nấu nướng. Người dân nơi đây chỉ chọn khoảng 20 - 25 hòn đá to tương đương với nắm tay, bề mặt nhẵn rồi rửa sạch, hơ nóng trong lửa suốt hàng tiếng đồng hồ. Người ta xếp xen kẽ đá với các thịt sao cho vừa chiếc nồi nấu. Lớp trên cùng được phủ đều củ, gia vị và rau xanh nếu có. Ngoài tác dụng giúp món ăn chín đều, các viên đá còn có tác dụng là thấm bớt lớp mỡ ngậy của thịt dê. Món ăn này nên thưởng thức bằng tay thay vì dùng nĩa. Món dê hầm đá nướng là những cục đá nhặt ngoài đồng nướng cho chín đỏ rồi bỏ vào nồi thịt, thêm vài củ khoai tây và nêm một chút muối. Món ăn trứ danh là món boodog. Nguyên một con dê, cừu (hoặc những loại gia súc nhỏ) nhét đầy những viên đá nướng bên trong để nhằm làm chín thịt sau khi ruột và xương đã được lấy sạch qua đường cổ họng.

Ngựa

Ở Mông Cổ, cuộc đời du mục nơi thảo nguyên bao la, rộng lớn, chỉ có thể trông cậy vào người bạn đường là ngựa. Ngựa là thứ qúy nhất với người Mông Cổ Người Mông Cổ không có ngựa như chim không có cánh, trẻ con ba tuổi đã được đặt trên lưng ngựa Mông Cổ được gọi là vùng đất của những con ngựa và những người du mục. Ngựa được coi là biểu tượng về sự may mắn. Mông Cổ có khoảng 2,5 triệu con ngựa. Những con ngựa bản địa nhỏ có bản chất thân thiện, mạnh mẽ và đôi chân rắn chắc Sống trên thảo nguyên xanh trùng điệp nên người dân Mông Cổ rất gắn bó với ngựa. Có thể nói cuộc sống của họ là cuộc sống trên mình ngựa. Ngựa là phương tiện giao thông, cũng là nguồn cung cấp sữa và thịt. Du khách đến Mông Cổ có thể thưởng thức món sữa chua ngựa, sữa chua dê và bánh men sữa ngựa bùi béo cho mùa đông lạnh giá Ngựa là gia súc quan trọng nhất tại Mông Cổ, cung cấp cho người dân sữa, thịt, là nguồn nguyên liệu chế biến thực phẩm. Dù ngày nay, các cư dân bộ tộc Mông Cổ đã sử dụng nhiều phương tiện cơ giới nhưng ngựa vẫn là phương tiện đi lại chính trên thảo nguyên.

Tuần lộc
Cuộc sống của người Dukha, bộ lạc du mục chăn nuôi tuần lộc cuối cùng ở Mông Cổ, những người đã gắn bó cả đời mình với những chú tuần lộc. Người Dukha chăn nuôi tuần lộc để lấy sữa và pho-mat, hoặc sử dụng làm phương tiện di chuyển cho các chuyến săn lợn rừng và nai. Vào thập niên 1970, bộ lạc này có khoảng 2.000 con tuần lộc, nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 600 con. Bộ lạc Dukha vẫn thường xuyên sinh sống, săn bắn trong khu rừng mà họ tin là nơi trú ngụ của các thế lực siêu nhiên. Người Dukha luôn học cách tôn trọng tự nhiên và các loài động vật, đồng thời truyền tải niềm tin đó từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua những bài ca du mục truyền miệng..

Trùng Mông Cổ

Những câu chuyện kì bí về loài sâu Tử thần - một loài sâu được người du mục gọi là Allghoi Khorkhoi hay "sâu ruột đầy máu" bởi vì nó là một loài sâu khổng lồ có khả năng giết người đã lưu truyền ở Mông Cổ từ hàng nghìn năm nay. Dù chưa được tận mắt chứng kiến nhưng họ tin rằng sinh vật này có thể tồn tại và ở đâu đó thuộc những vùng đất khắc nghiệt nằm dọc biên giới Mông Cổ.

Sâu Tử thần có hình dáng tương tự như ống tiêu hóa của một con bò, dài chừng 0,6 tới 1,5 m, Loài sâu này được mô tả có hình dáng tương tự như ống tiêu hóa của một con bò, dài chừng 0,6 tới 1,5 m, thân hình tròn trịa, có màu đỏ tươi và những đốm đen hay mảng đen trên người, trên đầu và ở đuôi có gai. Loài sâu tử thần có một hình dáng vô cùng lạ và đáng sợ. Nó giống như xúc xích, mập như cánh tay người đàn ông, trông giống ruột của một loài gia súc. Đuôi của loài sâu này ngắn nhưng không nhọn.Người ta không thể xác được đâu là đầu, đâu là đuôi bởi không thể phân biệt được các phần của con sâu: mắt, mũi, miệng.

Loài sâu này có một khả năng kỳ bí như nó có thể phun ra chất độc acid vàng gây chết người ngay lập tức khi tiếp xúc hoặc có thể tiêu diệt con mồi từ xa bằng một luồng điện siêu mạnh. Nọc độc của nó có thể ăn mòn kim loại và có thể giết chết một con lạc đà to khỏe ngay trong chớp mắt. Loài sâu tử thần di chuyển rất lạ thường, hoặc cuộn tròn lăn vút đi, hay bò ngoằn ngoèo một bên thân. Nó sống trong các đụn cát hoang vắng và các thung lũng nóng cháy của sa mạc Gobi mà phía dưới là những cây saxaul mọc ngầm.

Người ta tin rằng, những con sâu Tử thần rất thích màu vàng và những loại thực vật ký sinh ở hoang mạc như cây goyo. Loài sâu này chỉ xuất hiện vào một thời điểm trong năm. Đó chính là lúc mà sa mạc Gô bi nóng nhất, vào tháng sáu và tháng 7.Sau khoảng thời gian đó, sâu Tử thần sẽ vùi mình trong cát hầu hết các thời gian còn lại trong năm. Thông thường, sâu Tử thần bò lên mặt đất sau cơn mưa, hoặc những khi đất ẩm và nó ngủ suốt mùa hanh khô trong cát.

Có thể sinh vật lạ này không phải là sâu bởi những con sâu sống được rất cần tới độ ẩm. Nó có thể là một loài bò sát không chân, sống ở dưới mặt đất. Nó có thể là thành viên khổng lồ của một nhóm bò sát có tên là thằn lằn giun hay rắn hai đầu. mọi người đã quá thổi phòng về năng lực giết người của sâu Tử thần. Ông cho rằng nó giống như con rồng lửa, kỳ nhông của thời Trung cổ, nhưng cực độc. sâu Tử thần Mông Cổ có thể là một sinh vật mang hai đặc tính của lươn phóng điện và rắn hổ mang phun nọc độc mà không cần cắn tồn tại trên thực tế. Rất có thể, một loài côn trùng đặc biệt như vậy đã xuất hiện trên sa mạc khắc nghiệt này.

Tham khảo

M
Động vật Mông Cổ


title: Aplocera nigrofasciata

text:
Aplocera nigrofasciata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Aplocera


title: Virbia divisa

text:
Virbia divisa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Virbia


title: Parecyroschema cristipenne

text:
Parecyroschema cristipenne là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Parecyroschema


title: Chi Giác mộc

text:
Chi Giác mộc hay còn gọi chi sơn thù du (danh pháp khoa học: Cornus) là một chi thực vật gồm khoảng 30–60 loài cây thân gỗ trong họ Cornaceae.

Tên gọi giác mộc được giải thích là gỗ của chúng cứng như sừng, thường có thể dùng làm dao găm hoặc mũi tên sát thương.

Loài
 Cornus × acadiensis Fernald
 Cornus alba L.
 Cornus alternifolia L.f.
 Cornus amomum Mill.1
 Cornus × arnoldiana Rehder
 Cornus asperifolia Michx.
 Cornus austrosinensis W.P.Fang & W.K.Hu
 Cornus bretschneideri L.Henry
 Cornus canadensis L.
 Cornus capitata Wall.1
 Cornus chinensis Wangerin
 Cornus controversa Hemsl.
 Cornus darvasica (Pojark.) Pilip.
 Cornus disciflora Moc. & Sessé ex DC.
 Cornus drummondii C.A.Mey.
 Cornus excelsa Kunth
 Cornus eydeana Q.Y.Xiang & Y.M.Shui
 Cornus florida L.1
 Cornus foemina Mill.
 Cornus × friedlanderi W.H.Wagner
 Cornus glabrata Benth.
 Cornus hemsleyi C.K.Schneid. & Wangerin
 Cornus hongkongensis Hemsl.5
 Cornus iberica Woronow
 Cornus koehneana Wangerin
 Cornus kousa F.Buerger ex Hance2
 Cornus macrophylla Wall.1
 Cornus mas L.
 Cornus meyeri (Pojark.) Pilip.
 Cornus multinervosa (Pojark.) Q.Y.Xiang
 Cornus nuttallii Audubon ex Torr. & A.Gray
 Cornus oblonga Wall.
 Cornus officinalis Siebold & Zucc.
 Cornus oligophlebia Merr.
 Cornus papillosa W.P.Fang & W.K.Hu
 Cornus parvifloraS.S.Chien
 Cornus peruviana J.F.Macbr.
 Cornus quinquinervis Franch.
 Cornus racemosa Lam.
 Cornus rugosa Lam.
 Cornus sanguinea' L.3
 Cornus schindleri Wangerin1
 Cornus sericea L.1
 Cornus sessilis Torr.
 Cornus × slavinii Rehder
 Cornus suecica L.
 Cornus ulotricha C.K.Schneid. & Wangerin
 Cornus × unalaschkensis Ledeb.
 Cornus volkensii Harms
 Cornus walteri Wangerin
 Cornus wilsoniana'' Wangerin

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dogwood history and uses
Asian dogwoods
The Medicinal Benefits for Growing Your Own Remedy: Dogwood Tree

Cây bonsai
Họ Sơn thù du
Cây dùng làm bonsai


title: VVV-Venlo

text:
VVV-Venlo (, VVV là viết tắt của Venlose Voetbal Vereniging  nghĩa là "Câu lạc bộ bóng đá Venlo") là một câu lạc bộ bóng đá Hà Lan đến từ Venlo, một thành phố cùng biên giới với Đức. Họ chơi ở Eerste Divisie, giải hạng hai của bóng đá Hà Lan, sau khi xuống hạng từ Eredivisie vào mùa giải 2020–21. Câu lạc bộ chơi các trận đấu trên sân nhà tại sân vận động Covebo Stadion – De Koel, được đặt theo tên của một trong những nhà tài trợ của câu lạc bộ là Covebo Uitzendgroep. Màu áo chình của VVV là vàng và đen.

Lịch sử

Thành lập và những thâp kỷ đầu (1903–1952)
VVV có nguồn gốc từ hiệp hội câu lạc bộ bóng đá De Gouden Leeuw, được thành lập bởi một nhóm bạn ở Venlo vào cuối thế kỷ XIX. Một số thay đổi tên nữa đã xảy ra và nhóm này còn được gọi là Valuas trong một khoảng thời gian. Cuối cùng, vào ngày 7 tháng 2 năm 1903, quyết định được đưa ra để đổi tên câu lạc bộ thành Venlose Voetbal Vereniging (VVV), tên hiện tại của câu lạc bộ. VVV đã đi vào sử sách với tư cách là một trong những câu lạc bộ lâu đời nhất của bóng đá chuyên nghiệp Hà Lan. Năm 1909, câu lạc bộ VITOS và THOR hợp nhất và trở thành một phần của VVV. Nhanh chóng theo sau vào năm 1910.

Trong những năm đầu tiên, VVV không thể lọt vào giải đấu cao nhất của bóng đá Hà Lan. Điều này là do trước mùa giải 1911–12, không có giải Eerste Klasse hạng nhất ở miền nam Hà Lan, mà chỉ có Eerste Klasse miền Đông và miền Tây. Từ mùa giải 1912–13, miền Nam cũng có giải Eerste Klasse của riêng mình. VVV đã là một phần của giải đấu này kể từ khi được đưa vào hệ thống bóng đá Hà Lan, với nhiều lần thành công khác nhau. Sau mùa giải 1921–22, câu lạc bộ bị xuống chơi tại giải hạng hai Tweede Klasse. Sau đó, đội đã chơi một thời gian ở Tweede Klasse, giải đấu mà họ đã giành chức vô địch trong nhiều mùa giải. Tuy nhiên, họ đã không thể thăng hạng trở lại Eerste Klasse sau đó. Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, số lượng đội Eerste Klasse được mở rộng, bao gồm cả VVV. Từ năm 1948 đến năm 1952, câu lạc bộ đã cán đích ở vị trí thứ tư tại Eerste Klasse.

Những năm gần đây (2006–present)
VVV đã trở lại Eredivisie, giải đấu cao nhất ở Hà Lan, bằng cách đánh bại RKC Waalwijk (3–0) trong trận play-off thăng hạng/xuống hạng mùa giải 2006–07. Sau một mùa giải ở Eredivisie, VVV-Venlo bị xuống hạng trở lại Eerste Divisie. Sau một mùa giải duy nhất, VVV-Venlo đã giành được danh hiệu Eerste Divisie 2008–09 và trở lại Eredivisie.

Trong mùa giải 2009–10, VVV đã có kết quả giải đấu tốt nhất kể từ năm 1988 sau khi cán đích ở vị trí thứ 12 tại Eredivisie. Một sự kiện đáng chú ý khác là việc chuyển nhượng cầu thủ ngôi sao Keisuke Honda đến CSKA Moscow. Họ cũng đã ký hợp đồng 10 năm tượng trưng với Baerke van der Meij, một cậu bé mới biết đi sau khi một đoạn video quay cảnh cậu bé lập hat trick vào hộp đồ chơi trở nên phổ biến Honda được thay thế bởi Gonzalo và câu lạc bộ đã ký hợp đồng với cầu thủ người Nhật Bản Maya Yoshida. Sự ra đi của Honda hóa ra lại là một điểm mấu chốt trong mùa giải của câu lạc bộ. Trong nửa sau của mùa giải, đội không thể thắng nổi một trận đấu nào và suýt chút nữa đã thoát khỏi việc xuống hạng.

Vào cuối mùa giải, những cầu thủ chủ chốt như Ruben Schaken và Adil Auassar đều ký hợp đồng với Feyenoord theo dạng chuyển nhượng tự do. Gonzalo trở lại với câu lạc bộ chủ quản Groningen, trong khi Sandro Calabro ký hợp đồng với câu lạc bộ Thụy Sĩ St. Gallen. Câu lạc bộ đã ký hợp đồng với Ruud Boymans và cầu thủ người Nigeria Ahmed Musa để tăng cường đội hình cho mùa giải 2010–11. Họ đã tránh được việc xuống hạng, nhưng đó là một mùa giải khó khăn cho Venlo khi Jan van Dijk bị sa thải và cựu tuyển thủ Patrick Paauwe chấm dứt hợp đồng sau khi thua các đối thủ cạnh tranh suất xuống hạng.

Huấn luyện viên người Bỉ Glen De Boeck đã được ký hợp đồng cho mùa giải tiếp theo, nhưng không cải thiện được kết quả. Do đó, ông đã từ chức vào tháng 12 năm 2011. Ton Lokhoff được bổ nhiệm làm huấn luyện viên mới và đã thành công trong việc tránh khỏi việc xuống hạng bằng cách giành chiến thắng trong trận play-off sau mùa giải. Tuy nhiên, trong mùa giải 2012–13, câu lạc bộ đã xuống hạng sau khi thua trận play-off thăng hạng/xuống hạng trước Go Ahead Eagles . Câu lạc bộ đứng thứ năm trong mùa giải Eerste Divisie đầu tiên kể từ khi thăng hạng vào năm 2009. Nhưng một lần nữa, câu lạc bộ đã lên hạng và trở lại Eredivisie vào năm 2017, sau khi giành quyền thăng hạng khi đánh bại RKC Waalwijk.

Vào ngày 24 tháng 10 năm 2020, VVV-Venlo phải chịu thất bại nặng nề nhất trong lịch sử Eredivisie sau khi thua Ajax sau khi thua ở sân nhà với tỷ số 13–0.

Cầu thủ Nhật Bản
Kể từ khi Keisuke Honda chuyển đến VVV từ Nagoya Grampus vào năm 2008, rất nhiều cầu thủ Nhật Bản đã thi đấu tại VVV-Venlo, bao gồm Maya Yoshida, Robert Cullen và Yuki Otsu. Sef Vergoossen,huấn luyện viên huyền thoại của câu lạc bộ, và người đại diện người Nhật Bản Tetsuro Kiooka là cầu nối giữa các cầu thủ Nhật Bản và câu lạc bộ.

Hỗ trợ cộng đồng

Linh vật chính thức của câu lạc bộ kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2004 là một chú chó tên là "Koelie" (tiếng Anh: Coolie).

Bảo tàng Jan Klaassens, được thành lập vào năm 2003, nằm ở trung tâm thành phố Venlo và được điều hành bởi Bảo tàng Limburgs. Kể từ năm 2005, VVV đã trao Giải thưởng Jan Klaassens hàng năm cho những tài năng lớn nhất từ học viện thanh thiếu niên của chính mình.

Đài tưởng niệm Herman Teeuwen, được đặt theo tên của biểu tượng câu lạc bộ đột ngột qua đời vào năm 2003, kể từ năm 2004 đã được câu lạc bộ tổ chức, thường là với các câu lạc bộ nước ngoài nổi tiếng tham gia trên cơ sở mời.

VVV đã thông báo vào tháng 7 năm 2015 rằng họ sẽ treo chiếc áo số 28 để tưởng nhớ cầu thủ trẻ Beau Vilters, người trước đó đã mặc số áo đó nhưng đã thiệt mạng trong một vụ tai nạn giao thông vào ngày 14 tháng 6 năm 2015, ở tuổi 18.

Vào tháng 4 năm 2011, sau khi một video lan truyền về một cậu bé địa phương, Baerke van der Meij, cháu trai của cầu thủ VVV Jan van der Meij, video cho thấy cậu bé ghi một cú hat trick vào hộp đồ chơi của mình, câu lạc bộ đã trao cho cậu bé 18 tháng tuổi một hợp đồng danh dự.

Sân vận động
VVV-Venlo hiện đang chơi tại De Koel ở Venlo. Sân vận động có sức chứa 8.000 người và được xây dựng vào năm 1972. Sân được đặt tên theo nhà tài trợ chính, do đó có tên hiện tại là Covebo Stadion De Koel.

Kết quả

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Số ảo treo
28 —  Beau Vilters , hậu vệ (2014–15) — truy tặng danh dự

Những cầu thủ đáng chú ý

  Remco Torken
  Keisuke Honda
  Giorgos Giakoumakis

Ban huấn luyện

Lịch sử huấn luyện viên

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Fanclub – Fanclub D'n Twellefde Man
 Fanclub – GoodOld VVV
 Fanclub – East Side Venlo (ESV)


title: Máy Turing lượng tử

text:
Một máy Turing lượng tử (MTLT), cũng là một máy tính lượng tử vạn năng, là một máy trừu tượng được sử dụng để mô hình hóa hiệu ứng của máy tính lượng tử.  Nó cung cấp một mô hình rất đơn giản, nắm bắt tất cả sức mạnh của tính toán lượng tử.  Bất kỳ thuật toán lượng tử nào cũng có thể được biểu diễn chính thức như một máy Turing lượng tử cụ thể.  Những máy Turing như vậy lần đầu tiên được đề xuất trong một bài báo năm 1985 được viết bởi nhà vật lý David Đại học Oxford, cho rằng cổng lượng tử có thể hoạt động theo kiểu tương tự như cổng logic nhị phân điện toán kỹ thuật số truyền thống.

Máy lượng tử Turing không phải lúc nào cũng được sử dụng để phân tích tính toán lượng tử; mạch lượng tử là một mô hình phổ biến hơn.   Những mô hình này là tương đương tính toán.

Máy Turing lượng tử có thể liên quan đến máy Turing cổ điển và xác suất trong một khung dựa trên ma trận chuyển tiếp,    được hiển thị bởi Lance Fortnow.

Iriyama, Ohya và Volovich đã phát triển một mô hình của máy Turing lượng tử tuyến tính (LQTM).  Đây là một khái quát của QTM cổ điển có các trạng thái hỗn hợp và cho phép các chức năng chuyển tiếp không thể đảo ngược.  Những thứ này cho phép biểu diễn các phép đo lượng tử mà không có kết quả cổ điển.

Một máy Turing lượng tử có postelection được xác định bởi Scott Aaronson, người đã chỉ ra rằng lớp thời gian đa thức trên một máy như vậy (PostBQP) bằng với lớp PP phức tạp cổ điển.

Tài liệu tham khảo

đọc thêm

 Máy tính lượng tử - lịch sử


title: Hypochariessa ochrophara

text:
Hypochariessa ochrophara là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Luxiaria


title: Agnieszka Chylińska

text:
Agnieszka Barbara Chylińska (sinh ngày 23 tháng 5 năm 1976 tại Gdańsk) là ca sĩ, nhạc sĩ, tác giả và nhân vật truyền hình Ba Lan.

Năm 1994 đến năm 2003,  Chylińska là giọng ca chính cho ban nhạc rock O.N.A.. Năm 2004 cô phát hành một album mang tên Winna. Năm 2008, cô làm giám khảo cho Cuộc thi tìm kiếm tài năng Ba Lan. Năm 2009, cô phát hành album phòng thu Modern Rocking, sau đó là Forever Child (2016) và Pink Punk (2018).

Album và bài hát

Album phòng thu

Đĩa đơn

Video âm nhạc (MV)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Ca sĩ pop Ba Lan
Nữ ca sĩ Ba Lan
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1976


title: Spilosoma cognata

text:
Spilosoma cognata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Spilosoma


title: Lịch sử nghệ thuật

text:
Lịch sử nghệ thuật tập trung vào các hiện vật được tạo ra bởi con người dưới dạng hình ảnh cho mục đích thẩm mỹ. Nghệ thuật thị giác có thể được phân loại theo nhiều cách khác nhau, chẳng hạn như tách mỹ thuật khỏi nghệ thuật ứng dụng; tập trung toàn diện vào sự sáng tạo của con người; hoặc tập trung vào các phương tiện khác nhau như kiến trúc, điêu khắc, hội họa, phim ảnh, nhiếp ảnh và nghệ thuật đồ họa. Trong những năm gần đây, những tiến bộ công nghệ đã dẫn đến nghệ thuật video, nghệ thuật máy tính, nghệ thuật trình diễn, hoạt hình, truyền hình và trò chơi điện tử.

Lịch sử nghệ thuật thường được kể như một niên đại của những kiệt tác được tạo ra trong mỗi nền văn minh. Do đó, nó có thể được đóng khung như một câu chuyện về văn hóa cao cấp, được thể hiện dưới dạng đỉnh cao là Kỳ quan thế giới. Mặt khác, các biểu hiện nghệ thuật bản địa cũng có thể được tích hợp vào các câu chuyện lịch sử nghệ thuật, được gọi là nghệ thuật dân gian hoặc thủ công. Càng gần gũi hơn khi một nhà sử học nghệ thuật tham gia vào các hình thức văn hóa thấp sau này, họ càng có khả năng họ sẽ xác định công việc của họ là kiểm tra văn hóa thị giác hoặc văn hóa vật chất, hoặc đóng góp vào các lĩnh vực liên quan đến lịch sử nghệ thuật, như nhân học hoặc khảo cổ học. Trong các trường hợp sau, các đối tượng nghệ thuật có thể được gọi là các hiện vật khảo cổ.

Tham khảo

Lịch sử nghệ thuật


title: Okamoto Tomotaka

text:
là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản hiện tại thi đấu cho Matsumoto Yamaga.

Anh từng là thành viên của U-17 Nhật Bản thi đấu cho Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới 2007.

Thống kê sự nghiệp
Cập nhật đến ngày 23 tháng 2 năm 2017.

Thống kê sự nghiệp đội tuyển quốc gia
Tính đến 8 tháng 11 năm 2008

Số lần ra sân trong các giải đấu lớn

Danh hiệu

Sanfrecce Hiroshima
J. League Division 1 (1): 2013
J. League Division 2 (1): 2008
Siêu cúp Nhật Bản (2): 2008, 2013

Nhật Bản
Giải vô địch bóng đá U-17 châu Á (1): 2006

Tham khảo

Liên kết ngoài
Profile at Matsumoto Yamaga FC

Sinh năm 1990
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá J1 League
Cầu thủ bóng đá J2 League
Cầu thủ bóng đá Sanfrecce Hiroshima
Cầu thủ bóng đá Sagan Tosu
Cầu thủ bóng đá Shonan Bellmare
Cầu thủ bóng đá Matsumoto Yamaga FC
Tiền vệ bóng đá


title: Độ thấm của gen

text:
nhỏ|P có gen C trội hoàn toàn, sinh F1 có kiểu gen như nhau (Cc), nhưng chỉ 80% biểu hiện màu, thì độ thấm C = 0,8.
Độ thấm của gen là tỷ lệ số cá thể mang alen ở một kiểu gen đã biểu hiện ra kiểu hình trong quần thể.,

Minh hoạ khái niệm

 Ví dụ 1: Màu hạt của một loài cây giả định do alen trội C (color) quy định, phép lai P = CC x cc sinh ra 100% số cá thể F1 đều là thể dị hợp Cc, nhưng ở F1 lại chỉ có 80% số hạt có màu, còn 20% số hạt không màu mặc dù kiểu gen giống nhau, thì độ thấm của alen C = 0,8 hay 80% (xem hình minh hoạ).
 Ví dụ 2: trong một thí nghiệm của Mendel: gen A quy định hạt trơn, còn gen a quy định hạt nhăn. Phép lai P = AA x aa → F1 = 100% hạt trơn; thì người ta nói alen A có độ thấm 100%.
 Ví dụ 3: Trong di truyền y học, có một gen trội B gây bệnh ở người, còn alen lặn b không gây bệnh (bình thường). Nhưng trong số người mang kiểu gen Bb (thể dị hợp), người ta chỉ thấy có 95% số người bị bệnh, còn 5% là bình thường mặc dù mang gen trội B. Người ta nói: gen B có độ thấm 0,95 (hay 95%).

Nội dung khái niệm

 Thuật ngữ này trong tiếng Anh gọi là: Penetrance, đã được dịch là "độ thấm" hoặc "độ thâm nhập".,  Thuật ngữ "Penetrance" được cho là đề xuất của nhà di truyền học Nga Никола́й Влади́мирович Тимофе́ев-Ресо́вский (tiếng Việt: /ti-mô-fê-ep rê-xôp-ski) vào những năm 1925 - 1930, khi nghiên cứu vấn đề mà ông gọi là механизмы проявления генов (cơ chế biểu hiện gen).
 Để phân biệt với nhiều khái niệm cùng có tên "độ thấm" nhưng ở các ngành khoa học, kĩ thuật khác, thì khái niệm này thường ghi đầy đủ trong tiếng Anh là "penetrance genetics", hay trong tiếng Pháp là "génétique pénétrance" mà ở đây đã dịch là độ thấm của gen. Khái niệm này thường được gọi tắt là độ thấm.,
 Như vậy, độ thấm hay độ thâm nhập của gen phản ánh tỉ lệ số cá thể trong một quần thể mang một kiểu gen xác định. Nó được xem như là một chỉ số đo quan hệ giữa kiểu gen và kiểu hình; nói cách khác, nó phản ánh mối quan hệ giữa các gen cụ thể trong một sinh vật và các đặc tính vật lý quan sát được của sinh vật đó.
 Trong trường hợp độ thấm hoàn toàn, thì 100% số cá thể có kiểu gen đó ở cùng một quần thể sẽ cùng biểu hiện kiểu hình tương ứng như nhau. Tuy nhiên, nhiều gen không có độ thấm hoàn toàn, thì trong trường hợp này gọi là độ thấm không đầy đủ, ít hơn 100% số cá thể có cùng kiểu gen mà lại không biểu hiện kiểu hình tương ứng.

Chú ý

 Độ thấm không phản ánh mức phản ứng, mặc dù nó liên quan ít nhiều đến tác động của ngoại cảnh.
Độ thấm là phép đo mối quan hệ giữa kiểu gen và kiểu hình. Nói cách khác, nó phản ánh mối quan hệ giữa gen cụ thể trong một cơ thể với tính chất vật lý có thể quan sát được của cơ thể đó.
 Để đo chính xác độ thấm của một gen, cần phải có số liệu thống kê về kiểu gen và kiểu hình tương ứng trong một quần thể lớn.
 Điều quan trọng cần lưu ý là độ thấm chỉ mô tả có hay không số cá thể biểu hiện một tính trạng nhất định, mà không mô tả được các biến dị cá thể trong mức độ biểu hiện của một gen cụ thể.
 Độ thấm của gen còn thể hiện theo thời gian phát triển cá thể, nói nôm na là tuổi. Chẳng hạn như bệnh Alzheimer (mất trí nhớ) ở người do gen trội gây ra, nhưng người mang gen gây bệnh thường đến 60 tuổi mới thấy bệnh phát, còn hồi trẻ thì chưa bị "thấm". Trường hợp này, độ thấm lại phản ánh bằng tuổi cá thể.,
 Độ thấm của gen khác với độ hiện của gen, mặc dù chúng thường liên quan với nhau (xem thêm ở trang: độ hiện của gen). Ngoài ra, một gen nào đó có độ thấm dưới 100% không có nghĩa là gen đó là trội không hoàn toàn.
Cơ chế về độ thấm là phức tạp, vì biểu hiện của gen có thể  còn thay đổi do các biến đổi trong tế bào, do gen tương tác  không cùng nhóm tương tác, hoặc do các chất ức chế sản sinh trong phần từ phần khác của bộ gen, hoặc đôi khi cũng do tác động của môi trường. Sự vắng mặt của chức năng gen trong kiểu hình như vậy là do những tác động rất tinh vi, rất khó đo lường trong phòng thí nghiệm.

Nguồn trích dẫn

Sinh học
Di truyền học
Di truyền học cổ điển


title: Zoltán Ribli

text:
Zoltán Ribli (sinh ngày 6 tháng 9 năm 1951 tại Mohács) là một đại kiện tướng cờ vua và Trọng tài quốc tế (1995) người Hungary. Ông hai lần là Ứng cử viên vô địch thế giới và ba lần vô địch Hungary.

Sự nghiệp cờ vua
Khi còn là một kỳ thủ trẻ, Ribli đã hai lần là Nhà vô địch trẻ châu Âu, vào các năm 1968/69 (đồng vô địch) và 1970/71. Ở giải đấu trong nước, ông đã ba lần vô địch giải cờ quốc gia của Hungary, đồng danh hiệu vào các năm 1973 và 1977 và giành danh hiệu duy nhất vào năm 1974.

Các danh hiệu Kiện tướng quốc tế và Đại kiện tướng của ông lần lượt được trao vào năm 1970 và 1973.

Ở đỉnh cao sự nghiệp, Ribli hai lần là ứng cử viên cho chức vô địch thế giới vào các năm 1984 và 1986. Tại London năm 1984, ông tham gia trận đấu đỉnh cao giữa Liên Xô và Phần còn lại của Thế giới, đánh bại đối thủ Rafael Vaganian của Liên Xô với chênh lệch nhỏ.

Năm 1983, Ribli đánh bại Torre (+3-1= 6) trong trận tứ kết, nhưng lại thua Smyslov (+1-3=7) ở trận bán kết. Smyslov đấu với Garry Kasparov trong trận chung kết và Smyslov thua.

Ông đã trở thành một đối thủ đáng sợ trên các giải đấu quốc tế của những năm 1970 và 1980, giành chiến thắng tại Kecskemét 1972 (với Suetin), Budapest 1975 (với Polugaevsky), Mexico 1980, Baden-Baden 1981 (với Miles), Portorož / Ljubljana 1985 (Vidmar Memorial, với Miles và Portisch), Dortmund 1986, Reggio Emilia 1987, và Wijk aan Zee 1989 (với Anand, Sax và Nikolić). Ông giành vị trí thứ 2 tại các giải Amsterdam 1978 (sau Timman), Bled / Portorož 1979 (sau Larsen, sau Timman), Wijk aan Zee 1983 (sau Andersson), Bugojno 1984 (sau Timman) và Tilburg 1984 (cùng Beliavsky, Hübner và Tukmakov, sau Miles).

Mặc dù không tích cực tham gia các giải đấu trong những năm 1990 và 2000, nhưng Ribli vẫn duy trì được xếp hạng cạnh tranh (điểm Elo tháng 7 năm 2006 của ông là 2589) và đã cho thấy rằng Ribli vẫn có thể giành chiến thắng trong các giải có đại kiện tướng tham gia, chẳng hạn như giải đấu Hotel Opatija ở Kastav, Croatia năm 2002.

Tham khảo

Đại kiện tướng cờ vua
Vận động viên cờ vua Hungary


title: Drosophilinae

text:
Drosophilinae là một phân họ ruồi giấm và là phân họ lớn nhất trong họ Drosophilidae.

Phát sinh loài
Nhiều nghiên cứu phân tử đã đề cập đến các nhánh dưới của cây phát sinh chủng loại trong phân họ này. Hầu hết các nghiên cứu này chỉ giới hạn ở các loài thuộc chi Drosophila. Bản thân chi Drosophila là một nhánh cận ngành vì một số chi khác, chẳng hạn như Zaprionus, Scaptomyza và Lordiphosa, được định vị trong chi này. Vị trí của các loài in đậm trong cây phát sinh loài ít nhất cũng được hỗ trợ một cách hợp lý bởi các bằng chứng phân tử hiện có.

 Tông Drosophilini
 Baeodrosophila
 Colocasiomyia
 Palmomyia
 Palmophila
 Bialba
 Calodrosophila
 Celidosoma
 Chymomyza
 Dicladochaeta
 Hypselothyrea
 Jeannelopsis
 Lissocephala
 Marquesia
 Microdrosophila
 Mulgravea
 Neotanygastrella
 Paraliodrosophila
 Poliocephala
 Protochymomyza
 Scaptodrosophila
 Sphaerogastrella
 Styloptera
 Tambourella
 Zaropunis
 Drosophila bao gồm các chi:
 Dettopsomyia
 Dichaetophora
 Hirtodrosophila
 Liodrosophila
 Lordiphosa
 Mycodrosophila
 Paramycodrosophila
 Phorticella
 Samoaia
 Scaptomyza
 Zaprionus
 Zygothrica
 Zapriothrica
 Laccodrosophila

 Tông Cladochaetini
 Cladochaeta
 Diathoneura

 Chưa xác định
 Miomyia
 Collessia
 Balara

Đối với các loài trong các chi khác nhau, hãy xem Taxodros

Chú thích

Tham khảo

Drosophilidae


title: Judith Tukahirwa

text:
Judith Tukahirwa Tumusiime (nhũ danh Judith Tukahirwa) là một Uganda nhà khoa học môi trường, nước và vệ sinh môi trường tư vấn, và cựu giám đốc điều hành quản lý. Bà là phó giám đốc điều hành trước đây của Cơ quan Thành phố Thủ đô Kampala (KCCA). Bà được bổ nhiệm vào vị trí đó vào tháng 12 năm 2012. Bà đã từ chức vào ngày 31 tháng 10 năm 2016, với lý do can thiệp từ các chính trị gia và cơ quan an ninh.

Bối cảnh và giáo dục
Bà được sinh ra ở Uganda vào khoảng năm 1970. Tuhakirwa đã tham dự Trường tiểu học Shimoni ở trung tâm thành phố vào thời điểm đó và Trinity College Nabbingo cho các nghiên cứu O-Level và A-Level của cô. Bà học tại Đại học Makerere, nơi cô có bằng Cử nhân Khoa học Giáo dục về sinh học và hóa học. Sau đó, bà có bằng Thạc sĩ Khoa học về môi trường và tài nguyên thiên nhiên, cũng từ Makerere. Bằng tiến sĩ về vệ sinh đô thị và quản lý chất thải rắn của bà được lấy từ Đại học Wageningen ở Hà Lan. Sau đó, bà được đào tạo về điều hành tại Trường Chính phủ John F. Kennedy trong Đại học Harvard.

Nghề nghiệp
Năm 1998, bà bắt đầu giảng dạy sinh học và hóa học tại St. Mary's College Kisubi. Sau khi học tiến sĩ, cô làm nghiên cứu viên cho Dự án Môi trường Hồ Victoria thuộc Bộ Phát triển Đô thị và Đất đai ở Uganda, do Ngân hàng Thế giới tài trợ. Sự tham gia ban đầu của bà ở KCCA là khi bà được thuê làm tư vấn về quản lý chất thải rắn. Sau đó, bà được bổ nhiệm làm quyền giám đốc của y tế công cộng và môi trường. Vào tháng 12 năm 2012, Chủ tịch Yoweri Museveni đã bổ nhiệm bà làm phó giám đốc điều hành của KCCA. Vào tháng 10 năm 2016, bà đã từ chức.

Tham khảo

Nhà khoa học nữ thế kỷ 21
Sinh năm 1970
Nhân vật còn sống


title: Paratlepolemoides spiniscapus

text:
Paratlepolemoides spiniscapus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Paratlepolemoides


title: Borolia incompleta

text:
Borolia incompleta là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Borolia


title: NGC 2355

text:
NGC 2355 là một cụm sao mở cũ trong chòm sao Song Tử.

Nó có tuổi đời xấp xỉ một tỷ năm và nằm cách Hệ Mặt trời khoảng 5.400 năm ánh sáng (ly) và cao hơn 1.100 ly so với mặt phẳng của Ngân Hà. Ở khoảng cách đó, kích thước góc của quầng sáng tương ứng với bán kính khoảng 23 ly. Bán kính lõi là 2,3 ly, và bán kính thành phần trung tâm là 11 ly.

Tham khảo

Thiên thể NGC
Chòm sao Song Tử
Cụm sao mở


title: Thành ủy

text:
Thành ủy còn được gọi Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố, hay Đảng ủy thành phố là cơ quan đứng đầu tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam tại thành phố trực thuộc trung ương, thành phố trực thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương của Việt Nam. Hệ thống Đảng trị chỉ áp dụng cho các nước theo Xã hội chủ nghĩa, vì vậy cơ quan Thành ủy có quyền lực cao hơn cả cấp hành pháp của Thành phố. Đứng đầu thành ủy là Bí thư, Bí thư có thể kiêm nhiệm chức vụ của hành pháp hoặc lập pháp trong chính quyền địa phương.

Các thành phố trực thuộc trung ương theo quy định tương đương với cấp tỉnh, vì vậy thành ủy thành phố trực thuộc trung ương tương đương với cấp tỉnh ủy.

Cơ quan trực thuộc Thành ủy
 Văn phòng Thành uỷ
 Ban Tổ chức Thành uỷ
 Ban Dân vận Thành uỷ
 Uỷ ban Kiểm tra Thành uỷ
 Ban Tuyên giáo Thành uỷ
Thành ủy trực thuộc trung ương có thêm:
 Ban Nội chính Thành ủy
 Ban Bảo vệ chăm sóc sức khỏe cán bộ
 Trung tâm bồi dưỡng chính trị Thành phố

Quyền hạn và nhiệm vụ
Thành ủy có nhiệm vụ và quyền hạn:
 Căn cứ Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố và các Chỉ thị, Nghị quyết của Trung ương (Tỉnh), cụ thể hoá thành các chương trình hành động, chủ trương, giải pháp của Thành uỷ để lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện toàn diện trên các lĩnh vực: kinh tế-xã hội, quốc phòng-an ninh, xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị.
 Xây dựng và giữ vững khối đoàn kết thống nhất, giữ vững kỷ cương, kỷ luật trong toàn Đảng bộ trên cơ sở thực hiện nghiêm nguyên tắc trong tổ chức sinh hoạt Đảng, nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình để xây dựng Đảng bộ trong sạch vững mạnh. Kiên quyết đấu tranh chống cơ hội, bè phái, cục bộ, quan liêu, tham nhũng, tiêu cực, tư duy lạc hậu và những biểu hiện suy thoái về đạo đức lối sống, bảo vệ quan điểm, đường lối của Đảng.
 Định kỳ, Thành uỷ thảo luận và thông qua các báo cáo của Ban Thường vụ và Uỷ ban Kiểm tra trình Thành uỷ. Trong trường hợp cần thiết, Thành uỷ triệu tập những cuộc họp bất thường để quyết định những công việc đột xuất, các Nghị quyết chuyên đề trên các lĩnh vực công tác cụ thể của Đảng bộ.
 Bầu Ban Thường vụ Thành uỷ; bầu Bí thư và các Phó Bí thư Thành uỷ trong số Uỷ viên Ban Thường vụ; bầu Uỷ ban Kiểm tra Thành uỷ; bầu Chủ nhiệm ỦY ban Kiểm tra Thành uỷ trong số uỷ viên Ủy ban Kiểm tra Thành uỷ. Giới thiệu người ứng cử vào các chức danh: Chủ tịch Hội đồng Nhân dân, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố; bầu bổ sung Ủy viên Ban Thường vụ, Uỷ viên Uỷ ban Kiểm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Kiểm tra Thành uỷ; đề nghị bổ sung Thành uỷ viên; xét kỷ luật Thành uỷ viên, uỷ viên Uỷ ban Kiểm tra Thành uỷ.
 Chuẩn bị nội dung, nhân sự và quyết định thời gian triệu tập Đại hội Đảng bộ Thành phố khoá đến.

Chế độ làm việc
Thành ủy họp định kỳ 3 tháng 1 lần và có thể tổ chức họp bất thường, hội nghị mở rộng khi cần thiết để quyết định những nội dung công tác trọng tâm, đột xuất và xây dựng Chương trình làm việc hằng năm.

Mỗi năm một lần Thành uỷ, Thành uỷ viên kiểm điểm hoạt động của mình trong việc lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Nghị quyết của cấp mình và cấp trên. Việc kiểm điểm cá nhân thực hiện theo kế hoạch của Thành uỷ và Ban Thường vụ Thành uỷ.

Đề án trình ra hội nghị Thành ủy phải được chuẩn bị đầy đủ theo quy trình do Ban Thường vụ quyết định (nếu đề án đưa ra hội nghị Thành ủy), do Thường trực thành ủy quyết định (nếu đề án đưa ra Ban thường vụ), các dự thảo đề án đó phải được gửi đến các Thành ủy viên trước hội nghị cấp ủy ít nhất là 3 ngày, gửi đến các ủy viên Ban Thường vụ trước hội nghị Ban thường vụ ít nhất là 2 ngày, Ủy viên cấp uỷ và Thường vụ phải có trách nhiệm tham gia đóng góp xây dựng các báo cáo, đề án được trình ra hội nghị.

Những nội dung không thuộc thẩm quyền Ban Chấp hành quyết định thì không đưa ra bàn ở hội nghị Ban Chấp hành. Các nội dung trình Hội nghị Ban Chấp hành phải được hoàn chỉnh về thể thức văn bản.

Các Ủy viên Thường trực Thành ủy điều hành Hội nghị Thành ủy, các Hội nghị chuyên đề. Tùy theo tính chất và nội dung từng Hội nghị, Ban Thường vụ có thể cử một số đồng chí trong Ban Thường vụ điều hành Hội nghị, thông báo sự phân công đó trước Hội nghị.

Ban Thường vụ Thành ủy

Tổ chức
Ban Thường vụ Thành ủy do Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố bầu trong số Ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ, là cơ quan đại diện cho Ban chấp hành Đảng bộ giữa 2 kỳ đại hội.

Ban Thường vụ bao gồm:
 Người đứng đầu các cơ quan hành chính sự nghiệp của Thành phố hoặc các cơ quan thuộc Đảng bộ
 Một số Phó Chủ tịch Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân Thành phố
 Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự Thành phố

Quyền hạn
Ban Thường vụ Thành ủy có quyền hạn và nhiệm vụ sau:
 Thay mặt Thành ủy lãnh đạo, chỉ đạo mọi hoạt động của Đảng bộ giữa hai kỳ họp của Thành ủy:
 Quyết định và chịu trách nhiệm về một số vấn đề thuộc thẩm quyền của Thành uỷ và phải báo cáo với Thành uỷ tại phiên họp gần nhất.
 Quyết định về công tác tổ chức và cán bộ thuộc diện Ban Thường vụ Thành uỷ quản lý theo phân cấp quản lý cán bộ; chuẩn bị trình Thành uỷ những vấn đề về cán bộ thuộc thẩm quyền Thành uỷ quyết định. Giới thiệu người ứng cử vào các chức danh Phó Chủ tịch Hội đồng Nhân dân, Ủy viên Thường trực Hội đồng Nhân dân, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân, Uỷ viên Ủy ban Nhân dân và Trưởng, phó các Ban của Hội đồng Nhân dân Thành phố.
 Quyết định và lãnh đạo việc tách, sáp nhập, thành lập mới và giải thể các tổ chức cơ sở Đảng trực thuộc; lãnh đạo, chỉ đạo việc tách, sáp nhập, thành lập mới và giải thể các phòng, ban, ngành thuộc chính quyền và các tổ chức đoàn thể theo quy định của cấp trên.
 Quyết định chương trình công tác quý, tháng, một số công tác quan trọng khác và chuẩn bị nội dung cho Hội nghị Thành uỷ. Tổ chức kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất, sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm việc lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các chủ trương, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước cấp trên và cấp mình quản lý.
 Quán triệt và cụ thể hoá các Nghị quyết của cấp trên thành các chương trình hành động, kế hoạch để tổ chức triển khai thực hiện, phổ biến những thông tin cần thiết trong nội bộ Đảng và tình hình kinh tế-xã hội, An ninh Quốc phòng cho Thành ủy viên và các cấp ủy cơ sở Đảng trực thuộc.
 Quyết định ban hành quy chế làm việc của các Ban xây dựng Đảng và Văn phòng Thành uỷ.
 Thay mặt Thành ủy báo cáo lên cấp trên tình hình hoạt động thường xuyên hoặc đột xuất (nếu có) của Đảng bộ theo quy định.
 Đề nghị cấp trên nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một số nội dung chủ trương, chính sách mới, mang tính đột phá.
 Khi cần thiết, Ban Thường vụ có thể ủy quyền cho Bí thư, các Phó Bí thư, Ủy viên Ban thường vụ giải quyết một số công việc thuộc quyền hạn của tập thể Ban Thường vụ.
 Chỉ đạo công tác tài chính Đảng của Đảng bộ Thành phố.
 Xem xét cho ý kiến và chịu trách nhiệm về những dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thành phố để Ủy ban Nhân dân Thành phố triển khai thực hiện.
 Thường vụ Khối Đảng xét kết nạp Đảng viên.

Chế độ làm việc
Ban Thường vụ Thành uỷ định kỳ mỗi tháng họp từ 1 đến 2 lần. Nội dung họp Ban Thường vụ do Thường trực Thành uỷ chuẩn bị, phải được gửi hoặc thông báo trước cho Ủy viên Ban Thường vụ ít nhất 2 ngày.

Mỗi năm một lần Ban Thường vụ kiểm điểm hoạt động của mình trong việc lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Nghị quyết của cấp mình và cấp trên. Việc kiểm điểm cá nhân thực hiện theo kế hoạch của Thành uỷ và Ban Thường vụ Thành uỷ.

Định kỳ hằng quý hoặc đột xuất Ban Thường vụ hoặc Thường trực Thường vụ Thành uỷ làm việc với Thường trực Hội đồng Nhân dân, lãnh đạo Ủy ban Nhân dân, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận và lãnh đạo các tổ chức đoàn thể, ban, ngành, tập thể Bí thư và Phó Bí thư các chi đảng bộ trực thuộc về tình hình thực hiện các Nghị quyết, Chỉ thị của Trung ương, của Tỉnh, Thành phố và tình hình thực hiện nhiệm vụ chính trị tại địa phương, đơn vị; khi bàn và giải quyết công việc có liên quan đến ngành nào thì mời đại diện lãnh đạo ngành đó dự. Duy trì chế độ giao ban với lãnh đạo các Ban xây dựng Đảng và Văn phòng Thành uỷ mỗi tháng 1 lần.

Phó Bí thư Thành ủy thay mặt Ban Thường vụ báo cáo các vấn đề về dự toán, quyết toán tài chính Đảng theo định kỳ mỗi năm một lần trước Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố; báo cáo một số chủ trương về việc sử dụng ngân sách Đảng trước Ban Thường vụ khi cần thiết. Thay mặt Thành ủy, Ban Thường vụ báo cáo về Tỉnh ủy và thông báo cho cấp dưới biết tình hình hoạt động của Đảng bộ hằng quý, hằng tháng và tình hình đột xuất khi cần thiết.

Các Ban xây dựng Đảng Thành uỷ, Thường trực Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Mặt trận và các tổ chức đoàn thể, Công an, Quân sự, Viện Kiểm sát, Tòa án Thành phố, các Chi, Đảng bộ trực thuộc thực hiện nghiêm túc chế độ báo cáo định kỳ (quý, 6 tháng, 1 năm) và các báo cáo trọng tâm đột xuất về Ban Thường vụ, qua Văn phòng Thành uỷ để theo dõi chỉ đạo.

Những nội dung không thuộc thẩm quyền Ban Thường vụ quyết định thì không đưa ra bàn ở hội nghị Ban Thường vụ. Các nội dung trình Hội nghị Ban Thường vụ phải được hoàn chỉnh về thể thức văn bản.

Các cuộc họp Ban Thường vụ Thành ủy do Bí thư Thành ủy chủ trì. Trường hợp Bí thư đi vắng, Phó Bí thư hoặc Phó Bí thư-Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố (tuỳ theo nội dung kỳ họp) chủ trì và phải báo cáo lại đồng chí Bí thư những nội dung do mình kết luận trong cuộc họp.

Thường trực Thành ủy

Tổ chức
Thường trực Thành ủy do Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố bầu trong số các thành viên của Ban Thường trực Thành ủy, là cơ quan đại diện cho Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố và Ban Thường trực Thành ủy giữa 2 kỳ đại hội.

Thành viên Thường trực Thành ủy là Bí thư và các Phó Bí thư Thành ủy

Quyền hạn
 Giúp Ban Thường vụ Thành uỷ chỉ đạo việc chuẩn bị và tổ chức thực hiện Quy chế làm việc, chương trình công tác toàn khoá của Thành uỷ; xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình công tác hằng năm, sáu tháng, quý, tháng của Ban Thường vụ và chương trình kiểm tra, giám sát hằng năm của Thành ủy; chuẩn bị kế hoạch tổ chức thực hiện các Chỉ thị, Nghị quyết của Trung ương, Tỉnh, của Thành ủy, Ban Thường vụ Thành uỷ để báo cáo Ban Thường vụ quyết định hoặc thảo luận, thống nhất trình ra Ban Chấp hành. Chuẩn bị và trình Ban Thường vụ quyết định các chủ trương, chính sách về tổ chức và cán bộ thuộc diện Ban Thường vụ trực tiếp quản lý.
 Chỉ đạo phối hợp hoạt động giữa các cơ quan Đảng, Hội đồng Nhân dân-Ủy ban Nhân dân-Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức đoàn thể trong việc quán triệt, cụ thể hoá và chỉ đạo tổ chức thực hiện.
 Định kỳ mỗi quý 1 lần, làm việc với Đảng uỷ, Ủy ban Nhân dân các Quận, huyện, xã, phường để chỉ đạo các hoạt động. Khi cần thiết, làm việc với các Ủy viên Thành ủy viên, với các ngành, địa phương, các đơn vị trực thuộc. Khi giải quyết công việc có liên quan đến phạm vi uỷ viên Thường vụ hoặc cấp uỷ nào phụ trách thì mời Ủy viên đó dự và tham gia ý kiến, nếu Ủy viên đó vắng mặt thì Ủy viên chủ trì có trách nhiệm thông báo lại nội dung làm việc.
 Chỉ đạo giải quyết công việc hằng ngày của Đảng bộ; Quyết định triệu tập và chuẩn bị nội dung các kỳ họp của Ban Thường vụ Thành uỷ.
 Trong trường hợp đột xuất (an ninh quốc gia, thiên tai, hoả hoạn, những công việc đột xuất do cấp trên chỉ đạo…) không thể triệu tập họp tập thể Ban Thường vụ được thì Thường trực Thường vụ thành uỷ được quyết định và báo cáo lại Ban Thường vụ trong phiên họp gần nhất.
 Tiếp nhận, điều động cán bộ khối Đảng, khối Dân không thuộc diện Thường vụ quản lý. Giải quyết một số chính sách, chế độ trợ cấp khó khăn, ốm đau, tang lễ, nghỉ dưỡng... đối với cán bộ thuộc diện Thường vụ quản lý.
 Giải quyết một số công tác đảng vụ.
 Trường hợp Bí thư, Phó Bí thư cùng đi công tác thì Ban Thường vụ cử một Uỷ viên Thường vụ trực để giải quyết công việc hằng ngày của Ban Thường vụ.
Ban Thường vụ Thành ủy có thể ủy quyền cho Thường trực Thành ủy các công việc sau:
 Quyết định thẩm tra những cán bộ thuộc diện Ban Thường vụ quản lý khi có vấn đề phải xem xét về lịch sử chính trị và chính trị hiện nay theo quy định đưa ra Ban Thường vụ xem xét quyết định. Cho ý kiến về bổ nhiệm, điều động, luân chuyển, nghỉ hưu, miễn nhiệm cán bộ không thuộc quyền quản lý của Thường vụ. Hiệp y về đề nghị bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm, khen thưởng, … đối với cán bộ thuộc cấp trên quản lý đang công tác tại địa phương. Quyết định xếp lương, nâng lương, chuyển Đảng chính thức cho đảng viên, quyết định chăm sóc sức khoẻ cho cán bộ thuộc diện Thường vụ quản lý; Quyết định cử cán bộ, Đảng viên thuộc quyền đi tham quan, công tác, học tập trong và ngoài nước. Chuẩn y Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, Bí thư, Phó Bí thư, UBKT, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra và Phó chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra các tổ chức cơ sở cửa Đảng trực thuộc. Trực tiếp quyết định nhân sự cấp phó các Phòng, ban, ngành, đoàn thể Thành phố; Phó Bí thư Đảng uỷ, UV Ban Thường vụ, PCT Hội đồng Nhân dân-Ủy ban Nhân dân (Quận, huyện) xã, phường. Các trường hợp chưa có trong quy hoạch phải báo cáo Ban Thường vụ Thành uỷ xem xét quyết định.
 Cho ý kiến xử lý các vấn đề đột xuất có liên quan trên địa bàn như: tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, dân tộc, tôn giáo, …; cho ý kiến về định hướng phát triển kinh tế, xã hội.
Những công việc được uỷ quyền nêu trên, sau khi quyết định Thường trực Thành uỷ báo cáo cho Ban Thường vụ trong phiên họp gần nhất; nếu có vấn đề phức tạp hoặc xét thấy cần thiết thì xin ý kiến Ban Thường vụ Thành uỷ trước khi quyết định.

Chế độ làm việc
Thường trực là cơ quan có trách nhiệm thường trực của Thành ủy, vì vậy định kỳ hàng tuần có 1 đến 2 cuộc họp.

Những nội dung quan trọng đặc biệt chưa cho phép công bố công khai như: vấn đề nội bộ Đảng, quốc phòng-an ninh, công tác nhân sự được thảo luận trong các cuộc họp của Ban Thường vụ, của Thành ủy cũng như các cuộc họp, làm việc của Bí thư và các Phó Bí thư với các Tổ chức cơ sở Đảng, các ngành phải tuyệt đối giữ bí mật.

Tuỳ theo nội dung, tính chất công việc, Thường trực Thành uỷ quyết định thành phần tham dự.

Tham khảo

Thành ủy
Đảng Cộng sản Việt Nam


title: Spilosoma viertli

text:
Spilosoma viertli là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Spilosoma


title: Rhaphuma fucosa

text:
Rhaphuma fucosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Rhaphuma


title: Syngamia interrogata

text:
Syngamia interrogata là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Syngamia


title: Asdang Dejavudh

text:
Asdang Dejavudh, hoàng tử của Nakhon Ratchasima (ngày 12 tháng 5 năm 1889 - 09 tháng 2 năm 1924) (; ) là con trai của vua Chulalongkorn và hoàng hậu Saovabha Phongsri của Thái Lan.

Tiểu sử
Hoàng tử Asdang Dejavudh được sinh ra vào ngày 12 tháng 5 năm 1889 là con trai của vua Chulalongkorn và hoàng hậu Saovabha Bongsri. Cô đã được đưa ra biệt danh như Eiad-lek hay hoàng tử Eiad-lek  và nổi tiếng nhất trong các cung điện của ông biệt danh của "Thunkramom Eiad-lek".

Royal Decorations
  The Most Illustrious Order of the Royal House of Chakri
  The Ancient and Auspicious of Order of the Nine Gems
  Dame Grand Cross (First Class) of The Most Illustrious Order of Chula Chom Klao
  Ratana Varabhorn Order of Merit
  Dame Grand Cordon (Special Class) of The Most Noble Order of the Crown of Thailand
  King Rama IV Royal Cypher Medal (Second Class)
  King Rama V Royal Cypher Medal (First Class)
  King Rama VI Royal Cypher Medal (First Class)

Reference
 จุลลดา ภักดีภูมินทร์, พระโอรสและพระธิดาในรัชการที่ ๕ , สกุลไทย, ฉบับที่ 2388, ปีที่ 46, ประจำวันอังคารที่ 25 กรกฎาคม 2543

Tham khảo

Hoàng tử Thái Lan
Người Bangkok
Triều Chakri
Chao Fa
Người Thái Lan


title: Garenoxacin

text:
Garenoxacin (INN) là một loại kháng sinh quinolone để điều trị các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn gram dương và gram âm.

Garenoxacin được phát hiện bởi Toyama Chemical Co., Ltd. ở Tokyo, Nhật Bản và hiện đang được bán trên thị trường Nhật Bản dưới tên thương mại Geninax. Schering-Plough nắm giữ quyền trên toàn thế giới đối với garenoxacin, ngoại trừ Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Vào ngày 13 tháng 2 năm 2006, Schering-Plough tuyên bố rằng Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ đã chấp nhận Đơn xin thuốc mới (NDA) cho garenoxacin và đã được xem xét 10 tháng. Tuy nhiên, đến năm 2015, nó vẫn chưa được chấp thuận tại Hoa Kỳ.

Schering-Plough sau đó đã rút đơn đăng ký lên Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ, FDA, (ngày 20 tháng 8 năm 2006) để phê duyệt thuốc kháng sinh Garenoxacin.

Cơ quan Dược phẩm Châu Âu (EMEA) cũng đã được Schering-Plough Europe (ngày 28 tháng 7 năm 2007) chính thức thông báo về quyết định rút đơn xin cấp phép tiếp thị tập trung cho garenoxacin. Dựa trên đánh giá CHMP của dữ liệu liên quan đến an toàn và hiệu quả (rủi ro/lợi ích), CHMP coi ứng dụng cho garenoxacin là không thể chấp nhận được.

Tham khảo

Acid carboxylic
Cyclopropanes
Ether phenol


Việt Nam bồi đắp đảo nhân tạo ở Trường Sa là sự kiện diễn ra từ tháng 10 năm 2021 đến nay nhằm mở rộng trên quy mô lớn một số đảo và đá tại quần đảo Trường Sa hiện đang được quân đội nước này chiếm đóng.

Diễn biến
Từ tháng 10 năm 2021,  Việt Nam bắt đầu bồi đắp và mở rộng tại ba đảo Nam Yết, Sơn Ca và Phan Vinh.

Từ tháng 11 năm 2021, Việt nam bắt đầu nạo vét mở luồng vào ở bãi Thuyền Chài và sau đó từ tháng 5 năm 2022 tiến hành bồi đắp để xây một đảo nhân tạo mới trên bãi đá san hô này.

Từ tháng 12 năm 2021, Việt Nam bồi đắp xây một đảo nhân tạo mới ở đá Tiên Nữ.Tiếp đó trong năm 2022, Việt Nam tiến bồi đắp điểm Đá Lớn A vào tháng 10, bồi đắp các đảo nhận tạo ở đá Núi Le và đá Lát vào tháng 11 và đá Tốc Tan vào tháng 12. Tính đến cuối năm 2022 Việt Nam đã bồi đắp thêm 1,7 km2 đất nổi ở các thực thể của quần đảo Trường Sa mà nước này chiếm giữ.

Phản ứng

Philippines
Ngày 1 tháng 8 năm 2023, khoảng 50 người tụ tập trước đại sứ quán Việt Nam tại Manila, Philippines biểu tình, xé cờ Việt Nam nhằm phản đối Việt Nam quân sự hóa các đảo ở Biển Đông.

Chú thích
Tranh chấp chủ quyền Biển Đông

Quần đảo Trường Sa


title: Ga tòa thị chính Uijeongbu

text:
Ga tòa thị chính Uijeongbu () là ga của Tuyến U ở Uijeongbu-dong, Uijeongbu, Gyeonggi-do, Hàn Quốc.

Bố trí ga

Liên kết
  Thông tin ga  từ Uijeongbu LRT Co. LTD.

Tham khảo

Ga tàu điện ngầm Seoul
Ga tàu điện ngầm ở Uijeongbu
Nhà ga mở cửa vào 2012


title: OCEAN

text:
Trong tâm lý học, OCEAN hay O.C.E.A.N. là mô hình tính cách con người, bao gồm năm đặc điểm lớn: tính mở (Openness), sự tận tâm (Conscientiousness), sự hướng ngoại (Extraversion), sự dễ chịu (Agreeableness), sự nhạy cảm (Neuroticism). Bên trong mỗi nhân tố tổng quát là một cụm những nhân tố cụ thể hơn có tương quan; chẳng hạn, hướng ngoại bao gồm những đặc tính liên quan như tính cộng đồng, quyết đoán, tìm kiếm hưng phấn, ấm áp, năng động và tích cực.

Mô hình OCEAN có thể giải thích những đặc điểm tính cách khác nhau mà không bị trùng lặp. Thực nghiệm cho thấy năm đặc điểm lớn thể hiện nhất quán trong phỏng vấn, tự mô tả và quan sát. Ngoài ra, cấu trúc năm nhân tố này có vẻ tồn tại ở nhiều lứa tuổi và văn hoá khác nhau.

Năm nhân tố
Đây là bản tóm tắt năm nhân tố trong mô hình OCEAN:
Mở đối với trải nghiệm (sáng tạo/tò mò so với nhất quán/thận trọng): Đề cao nghệ thuật, tình cảm, phiêu lưu, những ý tưởng khác thường, tính tò mò và những trải nghiệm đa dạng. Tính mở phản ánh sự tò mò trí tuệ, sáng tạo và ưa thích thứ mới. Nó cũng được mô tả là mức độ giàu tưởng tượng hoặc độc lập, và sự ưu tiên những hoạt động đa dạng hơn là lề thói.
Sự tận tâm (hiệu quả/tổ chức so với dễ dãi/bất cẩn): Xu hướng có tổ chức và đang tin cậy, thể hiện kỷ luật cá nhân, hành động có trách nhiệm, hướng tới kết quả và ưu tiên hành vi có kế hoạch hơn là ngẫu hứng.
Hướng ngoại (giao du/giàu năng lượng so với cô độc/dè dặt): Năng lượng, tình cảm tích cực, quyết đoán, quảng giao và xu hướng tìm kiếm sự động viên ở người xung quanh và thích nói.
Dễ chịu (thân thiện/cảm thông so với phân tích/tách biệt): Xu hướng cảm thông và hợp tác thay vì nghi ngờ và đối đầu với người khác. Nó cũng được đo bằng bản chất tin tưởng và hay giúp đỡ và việc một người thường có tâm trạng tốt hay không.
Nhạy cảm (nhạy cảm/lo lắng so với an toàn/tự tin). Xu hướng có những cảm xúc không dễ chịu như giận dữ, bất an, phiền muộn và dễ tổn thương. Sự nhạy cảm cũng chỉ mức độ ổn định và khả năng điều khiển cảm xúc, cũng được gọi là "độ ổn định cảm xúc".

Mô hình OCEAN được định nghĩa bởi một vài nhóm các nhà nghiên cứu độc lập. Họ bắt đầu bằng việc nghiên cứu những đặc điểm tính cách đã biết và phân tích nhân tố hàng trăm phép đo các đặc điểm trên (trong dữ liệu tự thuật, khảo sát, đánh giá chéo và đo đạc khách quan trong môi trường thí nghiệm) để tìm ra những nhân tố cơ sở của tính cách. Năm đặc điểm lớn là mô hình để hiểu mối quan hệ giữa tính cách và hành vi học tập.

Tham khảo

Liên kết ngoài
International Personality Item Pool, public domain list of items keyed to the big five personality traits.
Selection from the "Handbook of personality: Theory and research" for researchers
Video YouTube video showing the distribution of the Big Five personality traits on a world map.
Video YouTube video showing the history and statistics of the Big Five personality test.
Regional Personality Differences in Great Britain

Tính cách
Giới thiệu năm 1961


title: Grace Muneene

text:
Grace Muneene (sinh ngày 12 tháng 10 năm 1954) là một vận động viên chạy nước rút người Zambia. Bà đã thi đấu ở nội dung 400 mét nữ tại Thế vận hội Mùa hè năm 1972.

Tham khảo

Vận động viên điền kinh Thế vận hội Mùa hè 1972
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1954


title: Lymphoma Burkitt

text:
Lymphoma Burkitt là lymphoma không Hodgkin tế bào B có đặc điểm diễn tiến rất nhanh cùng sự chuyển vị và loạn điều hòa gen MYC trên nhiễm sắc thể 8. Đây là dạng ung bướu ở người phát triển nhanh nhất và nó có liên hệ với virus Epstein–Barr. Căn bệnh mang tên nhà phẫu thuật Denis Burkitt, người mà vào năm 1958 đã mô tả những ca u hàm lớn nhanh bất thường ở những đứa trẻ Uganda. Tổ chức Y tế Thế giới phân lymphoma Burkitt thành ba loại con gồm đặc hữu, lẻ tẻ, và liên hệ suy giảm miễn dịch. Lymphoma Burkitt xảy ra chủ yếu ở châu Phi xích đạo và Papua New Guinea song đôi khi cũng thấy ở những nơi khác trên thế giới.

Một số quan sát gợi ý virus Epstein–Barr (EBV) là nguyên nhân trực tiếp gây ra lymphoma Burkitt đặc hữu (eBL), tuy nhiên không rõ bằng cách nào mà nó biến tế bào B trở thành ác tính. Có tới 95% số ca eBL liên hệ với EBV, trong khi tỷ lệ này với loại liên quan suy giảm miễn dịch và lẻ tẻ (sBL) lần lượt là 40% và 5–15%. Tồn tại mối liên kết giữa lymphoma Burkitt, virus Epstein–Barr, và bệnh sốt rét; một vài nghiên cứu gợi ý rằng sốt rét tác động đến tế bào B nhiễm EBV, làm tăng nguy cơ mắc eBL. Nhiễm HIV là yếu tố nguy cơ rất lớn dẫn đến lymphoma Burkitt loại suy giảm miễn dịch, trong khi loại đặc hữu thì không rõ ràng.

Điểm đặc trưng của lymphoma Burkitt là sự chuyển vị của gen MYC đến một locus Ig, tạo ra một điểm đứt trong nhánh dài của nhiễm sắc thể 8, cạnh hoặc ở gen MYC. Kiểu chuyển vị hay gặp nhất là t(8:14) thấy ở 80% bệnh nhân, ít gặp hơn là t(8:22) và t(8:2). Điều này dẫn đến việc gen MYC vốn là một gen sinh ung được kích hoạt và biểu hiện quá mức. Trong khi có tốc độ sinh sôi rất nhanh, các tế bào ung thư lại vẫn nhạy cảm với apoptosis. Chúng luôn là dòng tế bào B, kích cỡ vừa và đơn hình. Quan sát dưới kính hiển vi, lymphoma Burkitt có diện mạo "trời sao" do đông đảo đại thực bào dị dạng đã nuốt tế bào ung thư nằm xen lẫn giữa những bạch huyết bào.

Triệu chứng và diễn tiến của lymphoma Burkitt rất khác biệt giữa các bệnh nhân. Với loại sBL, triệu chứng hay gặp nhất ở vùng bụng như đau bụng, trướng bụng, buồn nôn, nôn mửa, xuất huyết ruột dạ dày. Trong khi đó người mắc eBL thường biểu hiện sưng hàm hoặc quanh hốc mắt, đặc biệt ở trẻ nhỏ 3–7 tuổi. Chẩn đoán được thực hiện bằng cách lấy mẫu mô bệnh (hạch bạch huyết nông hoặc dịch màng phổi ác tính) rồi khám nghiệm dưới kính hiển vi. Lymphoma Burkitt rất nhạy với hóa trị và là một trong những loại ung thư có thể được chữa khỏi chỉ bằng hóa trị. Cơ hội chữa thành công là cao, 75 đến 85% khi kết hợp hóa trị tăng cường với rituximab, dù vậy tồn tại nguy cơ tử vong do điều trị đáng kể ở bệnh nhân cao tuổi.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

U lympho không Hodgkin


title: Chloroclystis recensitaria

text:
Eriopithex recensitaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Chloroclystis
Eupitheciini


title: Lindigia varicolor

text:
Lindigia varicolor là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lindigia


title: Sân vận động Nakivubo

text:
Sân vận động Tưởng niệm Chiến tranh Nakivubo (), thường được gọi là Sân vận động Nakivubo, là một sân vận động đa năng ở Kampala, Uganda. Sân được sử dụng chủ yếu cho các trận đấu bóng đá. Đây là sân nhà của SC Villa. Sau khi được cải tạo năm 2013, sân vận động có sức chứa 30.000 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nakivubo Stadium takes shape
First Lady makes maiden visit to check on the progress of Nakivubo stadium

Địa điểm bóng đá Uganda
Sân vận động đa năng Uganda
Thể thao Kampala
Địa điểm thể thao hoàn thành năm 1926
Khởi đầu năm 1926 ở Uganda
Công trình xây dựng Kampala


title: Amphipoea branderi

text:
Amphipoea branderi là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Amphipoea


title: Phasia freyreisii

text:
Phasia freyreisii là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phasia