title: Nhà nước Mới (Bồ Đào Nha)

text:
Nhà nước Mới (tiếng Bồ Đào Nha: Estado Novo, ) là chế độ chính trị theo chủ nghĩa xã đoàn của Bồ Đào Nha từ năm 1933 đến năm 1974. Tiền thân của Nhà nước Mới là nền Độc tài Quốc gia, được thành lập sau khi cuộc đảo chính ngày 28 tháng 5 năm 1926 lật đổ Đệ nhất Cộng hòa. António de Oliveira Salazar là lãnh tụ của Nhà nước Mới từ năm 1932 đến 1968. Giới sử học gọi chung chế độ Nhà nước Mới và nền Độc tài Quốc gia là Đệ nhị Cộng hòa Bồ Đào Nha.

Nhà nước Mới là một trong những chế độ độc tài sống lâu nhất châu Âu. Bản chất của Nhà nước Mới là bảo thủ Công giáo, chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa xã đoàn. Nhà nước Mới chống các chủ trương cấp tiến, như chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa vô trị, chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa chống thực dân. Quốc sách của Nhà nước Mới là duy trì đế quốc của Bồ Đào Nha, có diện tích tổng cộng 2,168,071 km². Nhà nước Mới chủ trương Bồ Đào Nha là nước đa lục địa, tức là Angola, Mozambique và các lãnh thổ Bồ Đào Nha khác đều là một phần của nước mẹ, Bồ Đào Nha có sứ mệnh giáo hóa người dân ở các thuộc địa châu Á, châu Phi. Các đế quốc khác đã chịu theo làn gió quốc tế tự quyết, độc lập. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Nhà nước Mới bị hầu hết cộng đồng quốc tế công kích do không chịu từ bỏ các thuộc địa.

Năm 1955, Bồ Đào Nha gia nhập Liên Hợp Quốc. Bồ Đào Nha là thành viên sáng lập của NATO, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế và Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu. Năm 1968, Marcello Caetano được bổ nhiệm làm thủ tướng thay thế cho Salazar. Bồ Đào Nha tiếp tục chính sách hội nhập kinh tế với châu Âu, ký hiệp định mậu dịch tự do với Cộng đồng Kinh tế châu Âu vào năm 1972.

Cuối thập niên 50, Bồ Đào Nha đã xóa nạn mù chữ trẻ em tuổi đi học. Từ năm 1950 tới năm 1970, GDP bình quân đầu người tăng trung bình 5.7% mỗi năm. Năm 1960, GDP bình quân đầu người của Bồ Đào Nha chỉ bằng 38% trung bình Cộng đồng châu Âu. Năm 1968, GDP bình quân đầu người đã lên tới 48%. Năm 1973, GDP bình quân đầu người bằng 56.4% trung bình Cộng đồng châu Âu. Nhìn chung, nền kinh tế Bồ Đào Nha phục hồi chút ít cho đến năm 1950, rồi tăng trưởng mạnh, bắt đầu tiến kịp các nước giàu nhất Tây Âu. Tuy nhiên, Bồ Đào Nha vẫn có GDP bình quân đầu người thấp nhất Tây Âu, tỷ lệ chết có thể phòng ngừa và tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh cao nhất ở châu Âu. Ngày 25 tháng 4 năm 1974, một nhóm sĩ quan cấp tiến ở Lisboa gây binh biến lật đổ Nhà nước Mới.

Bối cảnh
Cuối thế kỷ 19, Vua Bồ Đào Nha Carlos I ký kết các điều ước để ổn định tình hình ở các thuộc địa châu Phi của Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, dư luận trong nước cho rằng các điều ước phương hại quyền lợi quốc gia. Bồ Đào Nha bị phá sản hai lần, đầu tiên vào ngày 14 tháng 6 năm 1892 và lần nữa vào ngày 10 tháng 5 năm 1902, gây đình công trong công nghiệp, thù hằn từ phe xã hội chủ nghĩa, phe cộng hòa và khiến cho báo chí chỉ trích chế độ quân chủ. Carlos I ra đối sách bổ nhiệm Joãs Franco làm thủ tướng và sau chấp nhận Quốc hội giải tán. Năm 1908, Carlos I bị phần tử cộng hòa ám sát ở Lisboa. Chế độ quân chủ cáo chung vào ngày 5 tháng 10 năm 1910: cuộc cách mạng thành lập nền cộng hòa đầu tiên của Bồ Đào Nha. Từ năm 1910 tới năm 1926, Đệ nhất Cộng hòa cố duy trì nền dân chủ cộng hòa đại nghị.

Ngày 28 tháng 5 năm 1926, Đệ nhất Cộng hòa bị quân đội lật đổ. Quân đội thành lập nền Độc tài Quốc gia, là tiền thân của Nhà nước Mới. António de Oliveira Salazar thành lập chế độ Nhà nước Mới bởi vì chủ nghĩa phát xít đang thịnh ở nhiều nước như Ý và Đức mà chống cộng. Tính chính danh của Nhà nước Mới là sự ổn định so với sự bất ổn của nền Đệ nhất Cộng hòa.

Vài học giả người Bồ Đào Nha nhận định, chính sách của Salazar ổn định tình hình chính trị, tài chính, lập lại nền trị an và giúp tăng trưởng kinh tế. Đối với người dân, đây có vẻ là sự đột phá ấn tượng và Salazar đươc người dân cưc kỳ ủng hộ. Salazar phản đối chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tự do. Ông theo Công giáo, bảo thủ và chủ nghĩa dân tộc. Chính sách lớn của Nhà nước Mới là duy trì đế quốc đa châu của Bồ Đào Nha, tự chủ tài chính, độc lập chính trị và khai hóa, giữ ổn định các thuộc địa ở châu Phi và châu Á.

Lịch sử
Nguyên lý chính trị của Nhà nước Mới là giáo huấn xã hội của Giáo hội Công giáo, giống như chính quyền Englbert Dollfuss đương thời ở Áo. Chế độ kinh tế của Nhà nước Mới lấy xã đoàn làm trung tâm theo những thông điệp của giáo hoàng như Rerum novarum và Quadragesimo anno, mục đích là phòng ngừa xung độ giai cấp và ưu tiên các giá trị xã hội hơn các vấn đề kinh tế. Giáo hội Công giáo dạy rằng hiệp hội lao động là một phần của trật tự thiên nhiên như gia đình, cho nên mọi người đều vốn có quyền làm việc và thành lập công đoàn, chủ hay nhà nước không được tước đoạt. Giáo hội ủng hộ thành lập chế độ xã hội theo xã đoàn.

Tân hiến pháp được một nhóm luật sư, doanh nhân, giáo sĩ và giáo sư soạn thảo dưới sự chỉ đạo của Salazar, có Marcelo Caetano đóng vai trò quan trọng. Nhà nước Mới là chế độ chính trị bảo vệ quyền lợi xã đoàn thay vì cá nhân. Quyền lợi quốc gia được ưu tiên so với lợi ích riêng biệt. Người dân do các xã đoàn thay mặt, không phải các đảng phái, bởi vì Salazar cho rằng chế độ đa đảng đã thất bại hoàn toàn ở Bồ Đào Nha.

Tuy nhiên, trái với Mussolini và Hitler, Salazar không hề có ý định thành lập chế độ đảng trị. Ổng phản đối khái niệm đảng phái. Tuy chỉ Liên minh Toàn quốc được hoạt động hợp pháp, chủ đích của Liên minh Toàn quốc là kiểm soát dư luận thay vì kích động dư luận. Bộ trưởng, nhà ngoại giao và công chức không bị ép phải gia nhập Liên minh Toàn quốc.

Howard Wiarda nhận xét, "giới lãnh đạo của Nhà nước Mới thật lòng quan tâm về sự nghèo nàn và lạc hậu của Bồ Đào Nha. Họ muốn cắt đứt ảnh hưởng chính trị của Anh và Hoa Kỳ mà xây dựng chế độ chính trị bản xứ, cải thiện đời sống khổ sở của người nghèo thành thị lẫn nông thôn."

Tân hiến pháp của Salazar tồn tại tới năm 1974. Tổng thống do nhân dân bầu, nhiệm kỳ bảy năm. Tổng thống có quyền hạn rộng lớn, gần như độc tài, bao gồm quyền bổ nhiệm, cách chức thủ tướng. Tổng thống là người phân xử tối cao của chính trị quốc gia. Tuy nhiên, Tổng thống Carmona cho phép Salazar tự do hành động sau khi bổ nhiệm. Carmona và các hậu nhiệm chủ yếu là bù nhìn, trong khi Salazar nắm thực quyền. Wiarda cho rằng Salazar lên nắm quyền được không chỉ nhờ hiến pháp mà còn nhờ nhân cách: độc đoán, đầy tham vọng, cần cù và thông minh tuyệt đỉnh. Quốc hội là cơ quan lập pháp. Chỉ thành viên Liên minh Toàn quốc được vào Quốc hội. Phạm vi làm luật của Quốc hội không được tác động tới ngân sách nhà nước. Viện Xã đoàn gồm đại biểu các thành phố, các tổ chức tôn giáo, văn hóa, nghề nghiệp và các nghiệp đoàn nhà nước.

Hiến pháp được phê chuẩn trong cuộc trưng cầu ý dân vào ngày 19 tháng 3 năm 1933. Dự thảo hiến pháp được công bố một năm trước và người dân được mời góp ý kiến cho báo chí, nhưng ý kiến phản đối thường khá chung chung. 99.5% số phiếu tán thành phê chuẩn hiến pháp, chỉ ít hơn 6,000 người bỏ phiếu chống, nhưng có 488,840 người không đi bỏ phiếu mà vẫn tính là tán thành (danh sách cử tri có 1,330,258 người). Hugh Kay lập luận rằng số người không đi bỏ phiếu lớn có thể là do chỉ được tán thành hoặc không tán thành toàn bộ hiến pháp mà không được biểu quyết từng điều khoản. Phụ nữ lần đầu tiên được đi bỏ phiếu ở Bồ Đào Nha, tuy phải tốt nghiệp trung học, trong khi đàn ông thì chỉ cần biết đọc viết. Nền Đệ nhất Cộng hòa không cho phụ nữ quyền bầu cử, bất kể nỗ lực của phong trào nữ quyền.

Năm 1933, chính quyền thành lập chế độ bảo hiểm xã hội toàn diện theo chủ nghĩa xã đoàn, vừa chống chủ nghĩa tư bản vừa chống xã hội chủ nghĩa. Giai cấp lao động bị xã đoàn hóa, doanh nghiệp chịu quy định pháp luật chặt chẽ. Tuy các tổ chức người lao động phải chịu sự kiểm soát của nhà nước, nhưng người lao động lần đầu tiên được công nhận quyền lợi và được hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, các tổ chức xã đoàn không phải là trung tâm quyền lực, cho nên chủ nghĩa xã đoàn chưa phải là nền tảng chân chính của chế độ.

Năm 1934, chính quyền nghiền nát Phong trào Nghiệp đoàn Toàn quốc và đày Francisco Rolão Preto, lãnh tụ của phong trào đi lưu vong. Salazar chỉ trích tính ngoại lai của phong trào (ám chỉ chủ nghĩa quốc xã) và "sự tâng bốc thanh niên, sự sùng bái vũ lực, sự suy tôn quyền lực nhà nước trong đời sống xã hội và xu hướng tập hợp quần chúng quanh một lãnh đạo" là sự khác biệt cơ bản giữa chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa xã đoàn Công giáo của Nhà nước Mới. Liên minh Toàn quốc của Salazar là tổ chức bao mặt trận của chế độ, cho nên không có chủ trương riêng với chế độ. Bấy giờ, nhiều nước châu Âu lo sợ tiềm năng hủy diệt của chủ nghĩa cộng sản. Salazar không chỉ cấm các đảng theo chủ nghĩa Marx, mà còn cấm luôn các đảng phát xít-nghiệp đoàn. Chế độ bị chỉ trích nhiều nhất là vi phạm quyền con người, quyền công dân để duy trì sự ổn định.

Nhà nước Mới có những điểm giống với chính quyền phát xít Ý của Benito Mussolini, nhưng khác hẳn về nền tảng lý luận. Tuy ngưỡng mộ Mussolini, Salazar phản đối sự độc tài phát xít là chế độ phản Công giáo, vi phạm cả pháp lý lẫn luân lý. Ông cũng coi chủ nghĩa quốc xã là có các yếu tố ngoại đạo. Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, Salazar tuyên bố: "Chúng tôi phản đối mọi hình thức chủ nghĩa quốc tế, chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa nghiệp đoàn và bất cứ thứ gì có thể chia rẽ, giảm thiểu hay tiêu hủy gia đình. Chúng tôi chống chiến tranh giai cấp, chủ nghĩa vô thần và sự bất trung với nước; chống chế độ nông nô, nhân sinh quan duy vật và võ đoán". Bề ngoài thì Nhà nước Mới có nhiều tổ chức phát xít, nhưng các tổ chức này không sở hữu thế lực chính trị. Sau cuộc Nội chiến Tây Ban Nha, Salazar thanh trừ các thành phần phát xít khỏi chế độ để tranh thủ Anh.

Chiến tranh thế giới thứ hai
Bồ Đào Nha chính thức trung lập trong cuộc Nội chiến Tây Ban Nha (1936-39), nhưng âm thầm trợ giúp phe của Francisco Franco. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Bồ Đào Nha giữ chính sách trung lập để tránh bị Đức xâm lược. Ban đầu, chế độ tỏ đồng cảm với phe Trục, như Salazar tán thành Chiến dịch Barbarossa xâm lược Liên Xô của Đức. Tuy nhiên, đây có thể là vì lập trường chống cộng của Salazar chứ không phải vì thật lòng ủng hộ Hitler. Từ năm 1943 trở đi, Bồ Đào Nha ngả về khối Đồng minh. Bồ Đào Nha chịu cho thuê căn cứ không quân ở Azores do bị khối Đồng minh dọa xâm lược nếu không chấp nhận yêu cầu. Nhờ chính thức trung lập nên Bồ Đào Nha được buôn bán với cả hai bên, chỉ phải ngưng bán tungsten và cao su cho Đức vào năm 1944 sau khi khối Đồng minh gây sức ép. Lisboa là căn cứ cho Hội Chữ thập đỏ Quốc tế hoạt động giúp đỡ các tù binh Đồng minh và là điểm trung chuyển chính giữa Anh và Hoa Kỳ.

Năm 1942, quân Úc chiếm đóng Timor thuộc Bồ Đào Nha, nhưng sớm bị quân Nhật áp đảo. Bồ Đào Nha giành lại được kiểm soát Đông Timor sau khi Nhật Bản đầu hàng vào năm 1945.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, chế độ kinh tế xã đoàn ngày càng lạc hậu, nhưng Salazar tiếp tục cố chấp mà đình trệ sự phát triển kinh tế lâu dài của Bồ Đào Nha. Salazar cho phép mở rộng tự do một phần. Phe đối lập được tổ chức hợp pháp, báo chí được tự do hơn. Tuy nhiên, các đảng đối lập vẫn bị nhà nước điều khiển, hạn chế và thao túng, cho nên không có một phe đối lập thống nhất. Năm 1945, Salazar cho phép thành lập Phong trào Đoàn kết Dân chủ. Phong trào Đoàn kết Dân chủ tẩy chay cuộc bầu cử ngày 18 tháng 11 năm 1945, Salazar thắng cử. Năm 1949, Bồ Đào Nha trở thành một thành viên sáng lập của NATO.

Năm 1951, Tổng thống Óscar Carmona qua đời sau 25 năm tại chức, được Francisco Craveiro Lopes kế nhiệm. Lopes không chịu cho Salazar toàn quyền hành động như Carmona và Salazar bị buộc phải từ chức vào năm 1958. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1958, Bộ trưởng Hải quân Américo Tomás, là ứng cứ viên của chính quyền đắc cử 52.6% số phiêu bầu, Tướng Humberto Delgado là ứng cử viên đối lập là chỉ giành được 25% số phiếu bầu. Chẳng mấy ai nghĩ rằng cuộc bầu cử tự do và công bằng và sau này lộ ra bằng chứng rằng chính quyền đã nhồi thùng phiếu bằng phiếu bầu cho Tomás. Nguyên nhân là Delgao đã trả lời phóng viên rằng ông sẽ cách chức Salazar nếu đắc cử, biết rõ rằng quyền cách chức thủ tướng của tổng thống là giới hạn duy nhất đối với quyền lực của Salazar. Các cuộc mít-tinh của Delgado thu hút đám đông lớn. Sau cuộc bầu cử, Delgado bị tước quân hàm và phải xin tị nạn ở đại sứ quán Brasil trước khi trốn ra nước ngoài. Ông dành nhiều thời gian ở Brasil, sau ở Algeria. Để đề phòng khả năng phe đối lập đắc cử tổng thống vào năm 1965, Salazar bỏ bầu cử trực tiếp, ra quy định mới rằng tổng thống do Quốc hội bầu.

Ngày 23 tháng 1 năm 1961, sĩ quan Henrique Galvão chỉ huy vụ cướp tàu hành khách Santa Maria. Galvão có ý định lái tàu đến Angola để thành lập chính quyền đối lập ở Luanda. Về mặt tuyên truyền chống chế độ thì Galvão thành công, tuy một người chết. Galvão thả các hành khách để được tị nạn chính trị ở Brasil.

Năm 1962, chính quyền vì lo sợ tư tưởng dân chủ và cộng sản ngày càng phổ biến trong giới sinh viên mà bắt đầu trấn áp các phong trào sinh viên. Một vài hội sinh viên bị giải tán. Hầu hết các hội viên đều ủng hộ phe đối lập, sẵn sàng dùng vũ lực, có nhiều hội viên theo cộng sản. Các nhà hoạt động chống chính quyền hay bị mật thám điều tra, bắt bớ. Tùy theo mức độ nghiêm trọng của tội mà sinh viên hoặc bị bỏ tù hoặc bị chuyển tới trường đại học khác để phá vỡ mạng lưới đối lập và cơ cấu lãnh đạo. Giới sinh viên biểu tình đáp trả, có Đảng Cộng sản Bồ Đào Nha bí mật ủng hộ mạnh. Ngày 24 tháng 3, sinh viên tổ chức các cuộc biểu tình lớn ở Lisboa, bị cảnh sát cơ động trấn áp dữ dội. Marcelo Caeano, vị hiệu trưởng Đại học Lisboa từ chức.

Hàng trăm nghìn người Bồ Đào Nha ra nước ngoài mỗi năm để tìm việc làm ở nước ngoài mà trốn quân dịch ở các thuộc địa của Bồ Đào Nha. Trong hơn 15 năm, gần một triệu người định cư ở Pháp, một triệu người định cư ở Hoa Kỳ, hàng trăm nghìn người định cư ở Đức, Thụy Sĩ, Anh, Luxembourg, Venezuela và Brasil. Những đảng bị chính quyền giải thể được tái lập ở nước ngoài, như Đảng Xã hội chủ nghĩa. Chỉ có Đảng Cộng sản Bồ Đào Nha tiếp tục hoạt động bí mật trong nước.

Năm 1964, Delgado thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng Bồ Đào Nha ở Roma, tuyên bố chỉ binh biến mới lật đổ được Nhà nước Mới. Nhiều người khác kêu gọi khởi nghĩa toàn quốc. Delgado và thư ký người Brasil của ông, Arajaryr Moreira de Campos bị mật thám Bồ Đào Nha ám sát vào ngày 13 tháng 2 năm 1965 ở Tây Ban Nha.

Vài học giả bảo thủ người Bồ Đào Nha nhận định, chính sách của Salazar ổn định tình hình chính trị, tài chính, lập lại nền trị an xã hội và giúp phát triển kinh tế sau thời kỳ bất ổn, hỗn loạn của nền Đệ nhất Cộng hòa. Những nhà sử học khác thì chỉ ra rằng chính sách từ thập niên 1930 đến thập niên 1950 dẫn đến đình trệ kinh tế, xã hội và chảy máu chất xám tràn lan, biến Bồ Đào Nha thành một trong những nước nghèo nhất ở châu Âu, có tỷ lệ mù chữ cao hơn các nước láng giềng ở Bắc Bán cầu.

Năm 1968, Salazar bị đột quỵ. Vì xét rằng Salazar gần đất xa trời nên Tomás bổ nhiệm Marcelo Caetano làm thủ tướng mà không báo ông biết. Salazar mất năm 1970 tin rằng mình vẫn là thủ tướng. Nhiều người mong Caetano sẽ cải cách chế độ một phần và hiện đại hóa nền kinh tế. Caetano thi hành các chính sách thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tăng bảo hiểm xã hội, như cấp lương hưu cho người lao động nông thôn không có cơ hội tham gia đóng bảo hiểm xã hội. Vài dự án quy mô toàn quốc được khởi công, như nhà máy lọc dầu lớn ở Sines. Ban đầu, nền kinh tế tăng trưởng tích cực, nhưng vài vấn đề nghiêm trọng nổi lên vào thập niên 1970, một phần do lạm phát phi mã và hậu quả của khủng hoảng dầu mỏ năm 1973. Tuy nhiên, khủng hoảng dầu mỏ có thể đã có lợi cho Bồ Đào Nha bởi chính quyền đang nhanh chóng khai thác các trữ lượng dầu chưa khai thác ở Angola và São Tomé và Príncipe.

Tuy Caetano cơ bản ủng hộ chế độ độc tài, nhưng có vài chính sách để mở rộng tự do. Ông tăng tự do ngôn luận, báo chí chút ít. Tuy nhiên, một bộ phận lớn người dân vẫn bất mãn đối với chế độ do được sinh ra sau thời kỳ bất ổn của nền Đệ nhất Cộng hòa và cũng thất vọng rằng Caetano không chịu cho đa đảng tranh cử. Trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 1969 và năm 1973, Liên minh Toàn quốc chiếm được mọi ghế theo thường lệ. Các ứng cử viên đối lập đều bị đàn áp dã man. Cải cách thì ít mà Caetano thì phải kiệt lực vận động thuyết phục phe bảo thủ, nhất là Tomás. Caetano không được Tomás cho toàn quyền làm chính sách như Salazar. Năm 1973, Tomás và các phần tử bảo thủ khác trong chính quyền cho dừng cải cách.

Kinh tế

Vấn đề cấp bách của Bồ Đào Nha vào năm 1926 là khoản nợ công khổng lồ. Salazar vài lần từ chối làm bộ trưởng tài chính, lấy lý do sức khỏe kém, chăm sóc cha mẹ già và thích lối sống nghiên cứu ẩn dật. Năm 1927, Sinel de Cordes được bổ nhiệm làm bộ trưởng tài chính, nhưng nợ công tiếp tục tăng. Bồ Đào Nha thương lượng vay tiền từ ngân hàng Baring Brothers, có Hội Quốc Liên tán thành, nhưng không thể chấp nhận các điều kiện. Lúc Bồ Đào Nha có nguy cơ phá sản thì Salazar mới chịu ra phục vụ. Ông được Tổng thống tân cử Óscar Carmona bổ nhiệm vào ngày 26 tháng 4 năm 1928. Tuy nhiên, Salazar ra điều kiện Carmona phải cho ông được toàn quyền quyết định tất cả các khoản chi của chính phủ.

Trong vòng một năm, Salazar cân bằng ngân sách, ổn định tỷ giá. Sau khi lập lại kỉ cương đối với chi thu ngân sách nhà nước và thi hành các biện pháp thắt lưng buộc bụng, Bồ Đào Nha lần đầu tiên bội thu ngân sách và tiếp tục bội thu nhiều lần.
Từ năm 1950 tới khi Salazar qua đời vào năm 1970, GDP bình quân đầu người tăng 5,7% hàng năm. Đầu thập niên 1960, các chuyên gia kinh tế học, kỹ thuật-công nghiệp được trọng dụng, mở ra thời kỳ phát triển kinh tế mới. Bồ Đào Nha bắt đầu thu hút đầu tư nước ngoài. Nền công nghiệp tiếp tục phát triển trong suốt thập niên 1960. Salazar thi hành chính sách kinh tế mở cửa hơn. Bồ Đào Nha gia nhập Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu vào năm 1960, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế vào năm 1961, Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới. Bồ Đào Nha cũng ký kết Hiệp định chung về thuế quan và thương mại. Xuất khẩu tăng 52%, nhập khẩu tăng 40%. Từ năm 1960 đến năm 1973, GDP tăng trưởng 6,9% hàng năm, sản xuất công nghiệp tăng 9%, tiêu dùng cá nhân tăng 6,5%, tổng vốn cố định tăng 7,8%.

GDP bình quân đầu người của Bồ Đào Nha vào năm 1960, khi Salazar bắt đầu thi hành chính sách kinh tế mở cửa, chỉ bằng 38% trung bình Cộng đồng châu Âu (EC-12). Năm 1968, GDP bình quân đầu người đạt 48% trung bình EC-12. Năm 1973, đạt 56.4%. Nhìn chung, sau thời kỳ đình trệ kinh tế trước năm 1914, rồi thời kỳ hỗn lão của nền Đệ nhất Cộng hòa, nền kinh tế Bồ Đào Nha phục hồi chút ít, rồi tăng trưởng mạnh sau năm 1950, bắt đầu tiến kịp các nước giàu nhất Tây Âu. Sự tăng trưởng kinh tế từ năm 1960 tới năm 1973 tạo cơ hội cho Bồ Đào Nha hội nhập với các nền kinh tế phát triển của Tây Âu, ngay cả khi phải chịu hậu quả của các cuộc chiến tranh đắt đỏ ở các thuộc địa châu Phi. Cá nhân, tổ chức thay đổi xu hướng sản xuất, tiêu dùng nhờ sự di cư, buôn bán, du lịch và đầu tư nước ngoài. Cùng lúc, nền kinh tế ngày càng phức tạp, tạo ra các thách thức kỹ thuật và tổ chức, dẫn tới sự hình thành các nhóm quản lý, nghề nghiệp hiện đại.

Đối với các thuộc địa thì Bồ Đào Nha một mặt dùng quân đội để dẹp loạn, mặt khác khuyến khích người Bồ Đào Nha tới định cư, mở rộng thương mại, trao đổi vốn và quy định đơn vị tiền tệ chung cho cả đế quốc, gọi là Khu vực Escudo để liên kết chặt chẽ hơn về mặt hành chính, kinh tế. Chính quyền đặt thời hạn tháng 1 năm 1964 bỏ thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ các thuộc địa. Các thuộc địa thì được tiếp tục áp thuế đối với hàng nhập khẩu từ Bồ Đào Nha, nhưng ở mức thấp hơn, thường là giảm 50% so với mức thuế áp đối với hàng hóa từ ngoài Khu vực Escudo. Nền kinh tế của các thuộc địa bùng nổ, nhất là của Angola và Mozambique.

Thủ tướng Marcello José das Neves Caetano đẩy nhanh tiến độ mở cửa nền kinh tế sau khi Salazar bị đột quỵ. Bồ Đào Nha bãi bỏ các quy định giấp phép đối với hầu hết các ngành nghề. Năm 1972, Bồ Đào Nha ký hiệp định tự do thương mại với Cộng đồng châu Âu. Hiệp định quy định Bồ Đào Nha phải bãi bỏ hạn chế đối với hầu hết các hàng hóa nhập khẩu từ Cộng đồng châu Âu trước năm 1980, đối với 10% tổng nhập khẩu gồm những mặt hàng nhất định thì được gia thời hạn năm năm. Từ năm 1960 trở đi, tư cách thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu và vốn đầu tư nước ngoài giúp Bồ Đào Nha hiện đại hóa ngành công nghiệp, đa dạng hóa xuất khẩu. Caetano thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải cách bảo hiểm xã hội như cấp lương hưu cho người lao động nông thôn không có cơ hội tham gia bảo hiểm xã hội. Vài dự án quy mô quốc gia được khởi công như nhà máy lọc dầu ở Sines.

Tuy tư liệu sản xuất tập trung vào một thiểu số tập đoàn tài chính-công nghiệp, nền kinh tế Bồ Đào Nha cho phép các cá nhân trung lưu, có bằng đại học thượng tiến lên các vị trí quản lý chuyên nghiệp. Các công ty lớn, tiên tiến nhất (và được thành lập gần đây nhất) cung cấp cơ hột tốt nhất cho cá nhân được tuyển dựa trên năng lực thay vì quan hệ con ông cháu cha.

Đầu thập niên 1970, sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và sự gia tăng mức tiêu dùng, nhu cầu xe cộ gây sức ép đối với hạ tầng giao thông vận tải. Chính quyền nhượng quyền 30 năm cho công ty Brisa – Autoestradas de Portugal thiết kế, xây dựng, quản lý, duy trì hệ thống cao tốc hiện đại.

Nền kinh tế của Bồ Đào Nha và các thuộc địa trước thềm Cách mạng Cẩm chướng tăng trưởng mạnh hơn hẳn mức trung bình châu Âu. Sức mua của hộ gia đình tăng. Các xu hướng tiêu dùng mới xuất hiện, thúc đẩy đầu tư vào máy móc mới và tiêu thụ hàng hóa bền, không bền.

Chính sách kinh tế của Nhà nước Mới khuyến khích, tạo điều kiện cho các tập đoàn lớn hình thành. Chính quyền giao một phần lớn nền kinh tế cho một vài tập đoàn. Các tập đoàn đều có mô hình kinh doanh giống như keiretsus và zaibatsus Nhật Bản. Companhia União Fabril (CUF) là một trong những tập đoàn lớn, đa dạng nhất, tập trung kinh doanh trong các lĩnh vực cốt lõi như xi măng, hóa chất, hóa dầu, hóa chất nông nghiệp, vải, bia, thức uống, luyện kim, kỹ thuật hải quân, kỹ thuật điện, bảo hiểm, ngân hàng, giấy, du lịch và khai thác mỏ. Tập đoàn đặt trụ sở ở Bồ Đào Nha, nhưng có các chi nhánh, nhà máy, một vài dự án kinh doanh trên khắp Đế quốc, nhất là ở Angola và Mozambique. Những công ty vừa khác chuyên kinh doanh về vải, gốm sứ, kính và thủy tinh, gỗ kỹ thuật, cá hộp, thực phẩm, du lịch và nông nghiệp. Ngoài ra, đa số người dân trọng nông nghiệp do nhiều gia đình chỉ sinh sống bằng nghề nông hay kiếm thêm thu nhập bằng nông nghiệp, chăn nuôi và lâm sản.

Nền kinh tế của các thuộc địa cũng có mức tăng trưởng ấn tượng từ thập niên 1920 trở đi. Tuy có chiến sự du kích, khủng bố giữa Bồ Đào Nha và các nhóm độc lập, Angola và Mozambique liên tục tăng trưởng kinh tế, vài ngành nghề bùng nổ. Hai nước nổi tiếng quốc tế về dầu, cà phê, bông, hạt điều, dừa, gỗ, khoáng sản (như kim cương), kim loại (như sắt và nhôm), chuối, cam quýt, trà, thùa sợi, bia, xi măng, cá và các hải sản khác, thịt bò và vải. Du lịch cũng là ngành phát triển nhanh ở các thuộc địa châu Phi vì các khu nghỉ dưỡng biển cùng khu bảo tồn động vật hoang dã được xây dựng nhanh mà lại có nhu cầu. Ở Angola thì chống du kích thành công, nhưng ở Mozambique thì ít kiểm soát hơn, ở Guinea thì bế tắc nguy hiểm, nên chính quyền ra các chính sách để có được nguồn tiền bền vững cho chiến tranh. Ngày 13 tháng 11 năm 1972, chính quyền thành lập một quỹ đầu tư quốc gia để tài trợ chiến dịch chống du kích ở các thuộc địa. Ngoài ra, cắt giảm kinh phí quân sự, tăng quân số bằng cách dùng thành viên dân quân không chính quy.

Công đoàn không được thành lập và không có chính sách lương tối thiểu. Tuy nhiên, sự tăng trưởng kinh tế vào thập niên 1960 cải thiện dân sinh của người dân. Các cuộc chiến tranh thuộc địa ở châu Phi bắt đàn ông đi lính, khiến cho phụ nữ đi làm ngày càng nhiều. Chính quyền thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thi hành vài cải cách bảo hiểm xã hội như cấp lương hưu cho người lao động nông thôn không có cơ hội tham gia bảo hiểm. Cải cách có ba mục đích: cải thiện công bằng, giảm mất cân đối ngân sách, rủi ro và tăng hiệu năng của nền kinh tế. Đóng góp bảo hiểm xã hội ít bóp méo thị trường và tiền tiết kiệm từ quỹ lương hưu được đem đầu tư vào nền kinh tế. Năm 1969, chính quyền công nhận công đoàn độc lập đầu tiên kể từ thập niên 1920.

Giáo dục

Đệ nhất Cộng hòa đặt giáo dục vào hàng quốc sách, nhưng số liệu cho thấy Nhà nước Mới thành công hơn trong việc phổ cập giáo dục tiểu học, xóa mù chữ. Tỷ lệ biết chữ của trẻ em từ 7 đến 14 tuổi chỉ tăng từ 26% vào năm 1911 tới 33% vào năm 1930 dưới nền Đệ nhất Cộng hòa, trong khi tăng tới 56% vào năm 1940, 77% vào năm 1950 và 97% vào năm 1960. Từ năm 1930 đến 1940, số trường tiểu học tăng từ 27.000 tới 40.000.

Năm 1952, chính quyền bắt đầu dứt điểm xóa nạn mù chữ, cho mọi trẻ em tuổi đi học đến trường. Quy định pháp luật được thực hiện nghiêm ngặt, bao gồm phạt tiền cha mẹ không cho con tới trường. Cuối thập niên 1950, nạn mù chữ trẻ em tuổi đi học hầu như biến mất.

Thập niên 1960, Bồ Đào Nha thành lập trường đại học ở Angola và Mozambique, công nhận Đại học Công giáo Bồ Đào Nha và thành lập một loạt các trường đại học quốc gia trên cả nước. Ngoài ra, hai trường đại học Lisboa và Coimbra lâu đời được mở rộng, hiện đại hóa, cơ sở, khuôn viên mới được xây dựng.

Từ thập niên 1960 tới trước Cách mạng Cẩm chướng, có sự đầu tư mạnh vào nền giáo dục trung học và đại học. Giáo dục trung học, đại học có tỷ lệ phát triển nhanh nhất trong lịch sử giáo dục của Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, nền giáo dục vẫn kém phát triển hơn những nước khác do từ đầu không được chú trọng. Nền giáo dục trung học chỉ được phổ cập vào cuối thập niên 1970, cho nên tuy tỷ lệ mù chữ đã giảm, nhưng tỷ lệ biết chữ vẫn kém hơn hầu hết các nước phát triển.

Egas Moniz, vị bác sĩ người Bồ Đào Nha phát minh phương pháp chụp mạch máu não và phẫu thuật thùy não được Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học vào năm 1949. Ông là người Bồ Đào Nha duy nhất đắc giải Nobel về khoa học.

Chế độ sụp đổ

Năm 1947, Ấn Độ giành được độc lập, đánh dấu ngày tàn của Đế quốc Bồ Đào Nha ở Tiểu lục địa Ấn Độ. Năm 1954, người dân thuộc địa Dadra và Nagar Haveli được Ấn Độ giúp cướp chính quyền từ Bồ Đào Nha, sau gia nhập Ấn Độ. Tháng 12 năm 1961, Bồ Đào Nha buộc phải rút khỏi các thuộc địa Goa, Daman và Diu sau khi Quân đội Ấn Độ buộc quân Bồ Đào Nha đóng ở thuộc địa phải đầu hàng. Chính quyền Bồ Đào Nha từ chối thừa nhận chủ quyền của Ấn Độ đối với lãnh thổ bị sáp nhập; chính thức thì các thuộc địa đó vẫn có đại biểu trong Quốc hội. Năm 1961, Cộng hòa Dahomey chiếm Pháo đài São João Baptista de Ajudá của Bồ Đào Nha. Thập niên 1960, các phong trào độc lập ở Angola, Mozambique và Guinea nổi lên đấu tranh vũ trang. Hoa Kỳ và Liên Xô đều ủng hộ độc lập để tiêu diệt các đế quốc cũ mà mở rộng thế lực của mình.

Đối với Bồ Đào Nha thì các thuộc địa là vấn đề quyền lợi quốc gia. Chính quyền bác bỏ chỉ trích phân biệt đối xử về chủng tộc ở các thuộc địa châu Phi, cho rằng người châu Phi sẽ được Tây hóa và đồng hóa. Chiến sự ở các thuộc địa không được người dân Bồ Đào Nha ủng hộ, lại đắt đỏ, cô lập Bồ Đào Nha trên trường quốc tế. Nhiều người ngờ chế độ không tồn tại được lâu. Tuy có ưu thế nhờ lính nhảy dù và đặc công, nhưng Bồ Đào Nha bị cấm vận vũ khí và những lệnh trừng phạt khác, quân du kích thì được nước ngoài giúp đỡ mà cơ động hơn, có thể gây tổn thất lớn cho quân Bồ Đào Nha. Tình hình thêm trầm trọng bởi Salazar lâm bệnh vào năm 1968. Marcelo Caetano, một trong những cố vấn quan trọng nhất của ông kế nhiệm, cố từ từ lập lại dân chủ, nhưng bất thành. Salazar qua đời vào năm 1970.

Năm 1973, mục sư Anh Adrian Hastings gây bão dư luận bằng bài viết phóng sự trong tờ báo The Times về Vụ thảm sát Wiriyam, tiết lộ rằng quân đội Bồ Đào Nha giết hại 400 người ở làng Wiriyamu gần Tete, Mozambique vào tháng 12 năm 1972. Tờ báo in bài phóng sự một tuần trước khi Marcelo Caetano công du Anh để kỉ niệm tròn 600 năm ngày thành lập Liên minh Anh-Bồ Đào Nha. Sau khi bài phóng sự được xuất bản, Bồ Đào Nha ngày càng bị cô lập trên trường quốc tế. Sự việc thường được coi là một nhân tố gây cuộc Cách mạng Cẩm chướng.

Chiến sự buộc Bồ Đào Nha phải chi nhiều ngân sách hơn cho chính quyền thuộc địa và quân đội. Trên trường quốc tế thì Bồ Đào Nha ngày càng bị cô lập. Trong nước thì chiến sự trở thành điểm chung cho các lực lượng chống chính quyền. Các nhà hoạt động đối lập trẻ như sinh viên cấp tiến và nhà hoạt động phản chiến buộc phải trốn ra nước ngoài để tránh bị bỏ tù hay bắt đi lính. Tuy nhiên, cũng có ba thế hệ sinh viên cực bảo thủ, quá khích dưới nền giáo dục Bồ Đào Nha, một phần chịu sự ảnh hưởng của tư tưởng tân phát xít ngầm ở châu Âu, kiên trì bảo vệ đế quốc của Bồ Đào Nha.

Đầu thập niên 1970, chiến sự tiếp diễn, kinh phí không ngừng tăng. Tuy thương vong khá ít, chiến sự đã bước sang thập niên thứ hai. Quân đội Bồ Đào Nha không còn đủ quân lực. Không hề có giải pháp dàn xếp chấm dứt chiến tranh. Bồ Đào Nha bị cộng đồng quốc tế lên án, ngày càng trở nên cô lập. Hàng nghìn trai tráng ra nước ngoài để trốn quân dịch, phần lớn trốn tới Pháp và Hoa Kỳ.

Ngày càng nhiều người dân Bồ Đào Nha phản đối chính sách chiến tranh của chính quyền do kinh phí mỗi ngày một tăng. Nhiều người gốc Bồ Đào Nha ở các thuộc địa sẵn lòng chấp nhận độc lập nếu được bảo đảm các quyền lợi kinh tế. Bất kể các cuộc phục kích rải rác trên khắp miền nông thôn của quân du kích, nền kinh tế của Angola và Mozambique vẫn tăng trưởng mạnh: thành thị được mở rộng và phát đạt, hạ tầng giao thông vận tải được xây dựng để liên kết dải ven biển đô thị hóa cao với các khu vực xa xôi trong nội địa, số người gốc Bồ Đào Nha định cư tăng nhanh chóng (nhưng chỉ luôn là thiểu số  ở các thuộc địa).

Ngày 25 tháng 4 năm 1974, một nhóm sĩ quan cấp tiến gây binh biến lật đổ Nhà nước Mới. Caetano từ chức, bị tạm giam ở Madeira vài ngày trước khi lưu vong ở Brasil. Nhóm sĩ quan thành lập Chính phủ Cứu quốc làm chính phủ lâm thời. Nguyên do là một sắc luật quy định thành viên dân quân mà hoàn thành khóa huấn luyện ngắn và phục vụ ở các thuộc địa thì có thể được phong quân hàm cùng cấp như sinh viên tốt nghiệp trường quân đội. Chính quyền ra chính sách (bao gồm vài cải cách khác) để tăng quân số tham gia chống du kích ở các thuộc địa châu Phi, cùng lúc cắt giảm kinh phí quân sự để cân bằng ngân sách nhà nước bội chi. Cấp đại úy phản đối chính sách mới, được sĩ quan tốt nghiệp các trường quân đội ủng hộ. Kết quả của cuộc Cách mạng Cẩm chướng là lập lại dân chủ ở Bồ Đào Nha, chấm dứt các cuộc chiến tranh thuộc địa. Đế quốc Bồ Đào Nha đã hoàn toàn sụp đổ vào cuối năm 1975.

Hậu quả
Bồ Đào Nha trải qua thời kỳ hỗn loạn, tê liệt chính quyền giống như nền Đệ nhất Cộng hòa. Các chính phủ lâm thời cũng có lúc kiểm duyệt báo chí và giam giữ nhà đối lập. Nhà sử học Kenneth Maxwell nhận định, Bồ Đào Nha trong thời kỳ lập lại dân chủ giống nhất với Nicaragua. Chế độ Franco của Tây Ban Nha cân nhắc xâm lược Bồ Đào Nha để trừ cái họa cộng sản tiềm ẩn của Cách mạng Cẩm chướng.

Cả hai phe cấp tiến lẫn bảo thủ đều không thắng thế. Tuy nhiên, những phần tử cộng sản, xã hội chủ nghĩa giữ quyền trong vài tháng trước cuộc bầu cử. Đảng Cộng sản Bồ Đào Nha vẫn giữ lập trường theo Stalin và không chịu cải cách như các đảng cộng sản khác ở các nước Tây Âu.

Sau khi Bồ Đào Nha rút quân, chấp nhận yêu sách độc lập thì phe cộng sản lên nắm quyền ở Angola và Mozambique, khiến cho hơn một triệu người Bồ Đào Nha phải bỏ về nước. Năm 1975, tất cả các thuộc địa châu Phi của Bồ Đào Nha đều được độc lập và Bồ Đào Nha tổ chức cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên trong 50 năm. Chính phủ lâm thời cầm quyền cho tới cuộc bầu cử Quốc hội năm 1976.

Đối với Bồ Đào Nha và các thuộc địa cũ, đây là thời kỳ rất khó khăn, nhưng nhiều người cảm thấy các hậu quả ngắn hạn rất đáng khi có lại được quyền công dân. Bồ Đào Nha kỷ niệm Cách mạng Cẩm chướng vào ngày 25 tháng 4 mỗi năm, là ngày lễ quốc gia.

Xem thêm

 António de Oliveira Salazar
 Cách mạng Cẩm chướng
 Chủ nghĩa tư bản nhà nước
 Chủ nghĩa xã đoàn
 Kinh tế học chủ nghĩa phát xít
 Nhà nước Mới (Brasil)
 Falange
 Francisco Franco
 Quân đoàn Bồ Đào Nha (Nhà nước Mới)
 Dòng thời gian lịch sử Bồ Đào Nha
 Yves Guérin-Sérac

Chú thích

Tham khảo

Tài liệu

  online free

Đọc thêm

 Baklanoff, Eric N. "The Political Economy of Portugal's Later 'Estado Novo': A Critique of the Stagnation Thesis." Luso-Brazilian Review (1992): 1-17. in JSTOR
 Graham, Lawrence S., and Harry M. Makler. Contemporary Portugal: the revolution and its antecedents (U of Texas Press, 1979)

 Kay, Hugh. Salazar and modern Portugal (1970)
 de Meneses, Filipe. Salazar: A Political Biography (2009)
 Payne, Stanley G. A History of Spain and Portugal (2 vol 1973) full text online vol 2 after 1700; standard scholarly history; chapter 27 pp 663–83
 Pimentel, Irene. "Women's Organizations and Imperial Ideology under the Estado Novo." Portuguese Studies (2002): 121–131. in JSTOR
 Pitcher, M. Anne. Politics in the Portuguese Empire: the State, industry, and cotton, 1926-1974 (Oxford University Press, 1993)
 Sardica, José Miguel. "The Memory of the Portuguese First Republic throughout the Twentieth Century," E-Journal of Portuguese History (Summer 2011) 9#1 pp 1–27. online
 Stoer, Stephen R., and Roger Dale. "Education, state, and society in Portugal, 1926-1981." Comparative Education Review (1987): 400–418. in JSTOR

Cộng hòa Bồ Đào Nha
Bồ Đào Nha thế kỷ 20
Quốc gia và vùng lãnh thổ chấm dứt năm 1974
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1933
Bồ Đào Nha thập niên 1970
Quốc gia phát xít
Chính trị cực hữu ở châu Âu
Chủ nghĩa chống cộng
Lịch sử chính trị Bồ Đào Nha
Lịch sử hiện đại Bồ Đào Nha
Cựu quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc
Cựu chính thể trong Chiến tranh Lạnh
Cựu quốc gia trên bán đảo Iberia
Lịch sử Bồ Đào Nha theo chính thể
Estado Novo (Bồ Đào Nha)


title: Cosmosoma excors

text:
Cosmosoma excors là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cosmosoma


title: Pseudozalissa bella

text:
Pseudozalissa bella là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pseudozalissa


title: Lagocephalus guentheri

text:
Lagocephalus guentheri, tên thông thường là cá nóc lưng kim cương, là một loài cá biển thuộc chi Lagocephalus trong họ Cá nóc. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1915.

L. guentheri đã bị nhầm lẫn với Lagocephalus spadiceus và Lagocephalus gloveri bởi những nhà nghiên cứu trước đó.

Phân bố và môi trường sống
L. guentheri có phạm vi phân bố rộng rãi ở vùng biển Tây Ấn Độ Dương. Loài này đã được ghi nhận từ Biển Đỏ và tất các vùng biển giáp bán đảo Ả Rập, men dọc theo bờ biển các nước Đông Phi trải dài về phía nam đến Nam Phi. L. guentheri cũng đã được ghi nhận từ phía đông Địa Trung Hải: ngoài khơi Ai Cập (2015) và Thổ Nhĩ Kỳ (2017). Năm 2018, L. guentheri được phát hiện ở ngoài khơi bờ tây Ấn Độ. L. guentheri được tìm thấy xung quanh các rạn san hô trên đáy cát ở độ sâu khoảng 274 m trở lại (tuy nhiên, độ sâu được báo cáo này có thể là của L. spadiceus).

Mô tả
L. guentheri trưởng thành có kích thước tối đa được ghi nhận là khoảng 26 cm. Vùng thân trên có màu nâu với nhiều dải đen trên lưng. Cơ thể có một dải màu trắng bạc dọc theo chiều dài cơ thể. Vây đuôi hình lưỡi liềm, trắng ở 2 chóp thùy.

Số gai ở vây lưng: 0; Số tia vây mềm ở vây lưng: 13 - 14; Số gai ở vây hậu môn: 0; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 12 - 13; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18.

Cũng như những loài cá nóc khác, L. guentheri có khả năng sản xuất và tích lũy các độc tố như tetrodotoxin và saxitoxin trong da, tuyến sinh dục và gan. Mức độ độc tính khác nhau tùy theo từng loài, và cũng phụ thuộc vào khu vực địa lý và mùa.

Thức ăn của L. guentheri là các loài động vật giáp xác và động vật thân mềm. L. guentheri không có giá trị thương mại.

Chú thích

Lagocephalus
Động vật được mô tả năm 1915


title: Dionaea magnifrons

text:
Dionaea magnifrons là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Dionaea


title: Pericallia sipahila

text:
Pericallia sipahila là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pericallia


title: Feldmoching-Hasenbergl

text:
Feldmoching-Hasenbergl là quận 24 ở phía bắc thành phố München, thủ phủ bang Bayern.

Quận lớn thứ hai ở München về diện tích được tạo thành từ các khu vực thành phố cùng tên Feldmoching và Hasenbergl cũng như các khu Ludwigsfeld và Lerchenau. Các khu vực này lại bao gồm Fasanerie-Nord, Feldmochinger Anger, Harthof và Lerchenauer See.

Vị trí
Quận này bao gồm nhiều vùng đất rộng ở phía bắc và nằm trong vùng phẳng gọi là Münchner Schotterebene. Nó trải dài từ  Dachauer Straße (B 304) ở phía Tây cho tới Schleißheimer Straße ở phía Đông. Khu vực nằm ở đầu phía Bắc München từ phía Nam ở DB-Rangierbahnhof München-Nord cho tới biên giới thành phố ở phía Bắc.
Đặc biệt là Dreiseenplatte, Panzerwiese vàHartelholz, Regattastrecke Oberschleißheim scũng như Landschaftssee Allacher Lohe.

Các quân lân cận là Untermenzing ở phía Tây. Ở phía Tây Bắc nó có biên giới với xã Karlsfeld thuộc huyện Dachau (huyện), ở phía Bắc là xã Oberschleißheim thuộc München (huyện).

Tham khảo

Quận của München


title: Protorthodes oviduca

text:
Protorthodes oviduca là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Protorthodes


title: Bệnh PED

text:
PED (Porcine Epidemic Diarrhea) là bệnh tiêu chảy cấp trên lợn, do một loại vi rút gây ra. Vi rút gây bệnh PED (PEDv) xâm nhập vào đường tiêu hóa, tấn công và phá hủy các tế bào nhung mao ruột non của lợn, làm cho lông nhung ruột hư hại, teo đi và ngắn hơn, dẫn đến giảm khả năng hoạt động của các men tiêu hóa trong ruột, giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng trong thức ăn hay trong sữa (đối với lợn con).

Lịch sử
PEDv được phát hiện lần đầu tiên tại châu Âu vào những năm 70 của thế kỷ XX, sau đó lan sang Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc vào những năm 1990. Từ năm 2000 đến nay, PEDv được phát hiện ở Philippines, Thái Lan, Việt Nam.

Đặc điểm dịch tễ
Bệnh gây ra do virus PED gây ra và lây lan rất nhanh trong đàn; thường xảy ra với lợn nuôi ở chuồng trại ẩm ướt, lạnh, bẩn, lợn con chưa được tiêm sắt, lợn mẹ chưa được tiêm phòng đầy đủ.

Virus gây bệnh tồn tại lâu trong môi trường, chất thải chăn nuôi nhưng dễ bị tiêu diệt bởi ánh sáng, hóa chất sát trùng. Vì vậy, công tác vệ sinh, khử trùng chuồng trại, môi trường chăn nuôi rất có ý nghĩa trong phòng chống dịch bệnh này.

Bệnh lây lan và phát dịch nhanh, lây trực tiếp từ lợn ốm sang lợn khỏe (qua phân, dịch tiết…), lây gián tiếp qua phương tiện vận chuyển, người ra vào, thức ăn, nước uống nhiễm mầm bệnh. Sau khi xâm nhập qua đường tiêu hóa, virus gây bệnh tăng lên nhanh ở ruột non, ăn mòn lớp nhung mao ruột, làm cho ruột mỏng dần, xuất huyết, lợn không tiêu hóa được thức ăn, gây nôn mửa và tiêu chảy. Lợn con bị bệnh ở phân và dịch nôn có màu trắng đục, vàng nhạt hoặc đậm. Virus xâm nhập vào sau 18-24 giờ đã có biểu hiện lâm sàng trên đàn lợn.

Bệnh lây lan nhanh, gây thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi, gây lưu cữu mầm bệnh trong đất, nước và khu vực chăn nuôi.

Triệu chứng
Lợn sữa bú ít hoặc bỏ bú. Lợn con bị tiêu chảy cấp, phân lỏng, tanh, màu trắng đục hoặc vàng nhạt, phân dính bết ở hậu môn. Lợn nôn mửa do sữa không tiêu; thân nhiệt giảm, lợn bị lạnh nên thường nằm lên bụng lợn mẹ cho ấm. Bệnh gây ra do virus nên điều trị kháng sinh không khỏi.

Phòng bệnh
Đối với lợn mẹ, tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin, bao gồm cả vắcxin PED

Đối với lợn con, tiêm sắt để phòng thiếu máu; giữ chuồng ấm, khô, sạch; sưởi ấm cho lợn con; tập ăn sớm lúc 7 ngày tuổi...

Chú thích

Bệnh vật nuôi
Bệnh truyền nhiễm


title: Nhà thờ Tin lành ở Štítnik

text:
Nhà thờ Tin lành ở Štítnik (tiếng Slovakia: Evanjelický kostol v Štítnik) là một vương cung thánh đường được xây dựng theo phong cách kiến trúc Gothic, tọa lạc ở làng Štítnik, vùng Košice, Slovakia. Nhà thờ này là một vương cung thánh đường gồm ba gian với những ngôi sao và vòm lưới tuyệt đẹp. Nhà thờ có một ngọn tháp đồ sộ, điều này khiến nhà thờ nổi bật trong toàn thung lũng Štítnice.

Vào ngày 6 tháng 5 năm 1963, nhà thờ Tin lành ở Štítnik được ghi danh vào Danh sách Di tích Trung ương. Ngày 24 tháng 4 năm 1970, theo Nghị quyết của Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Slovakia, nhà thờ được công nhận là di tích văn hóa quốc gia.

Lịch sử
Ban đầu, địa điểm này là một nhà thờ Công giáo tôn kính Đức Trinh nữ Maria, nhưng kể từ cuộc Kháng cách vào giữa thế kỷ 16, nhà thờ phục vụ Giáo hội Tin lành.

Nhà thờ có hình dạng hiện tại sau một số lần sửa đổi. Lúc mới xây dựng vào khoảng thế kỷ 13, nhà thờ chỉ có một gian. Tính đến nay, phần cổ nhất của nhà thờ là phòng thờ. Nhà thờ bắt đầu có ba gian từ cuối thế kỷ 14. Có hơn 200 mét vuông bức tranh và bích họa trên tường nhà thờ. Dù tranh tường mô tả các chủ đề khác nhau nhưng trong đó chủ yếu vẫn là chủ đề tôn giáo.

Tham khảo

Công trình xây dựng Slovakia
Nhà thờ tại Slovakia


title: Bà Marple

text:
Bà Marple hay còn gọi là Jane Marple là một nhân vật thám tử giả tưởng của Agatha Christie. Bà là thám tử được yêu thích thứ hai sau Hercule Poirot. Bà Marple xuất hiện trong 12 tiểu thuyết và 20 truyện ngắn của Agatha Christie.

Giới thiệu
Bà Jane Marple là một phụ nữ lớn tuổi, không kết hôn (nên tiếng Anh gọi là Miss Marple) sống tại ngôi làng Anh nhỏ bé St. Mary Mead. Bà Marple là một phụ nữ cao gầy trông khoảng 65 đến 70 tuổi. Bà có mái tóc trắng như tuyết, đôi mắt xanh xám và khuôn mặt hồng hào nhăn nheo. Trông bà như một cụ bà bình thường, ăn mặc gọn gàng trong bộ váy áo vải tuýt và thường xuyên đan áo hoặc nhổ cỏ trong vườn.

Nhân vật Jane Marple trong cuốn sách Miss Marple đầu tiên, The Murder at the Vicarage, có sự khác biệt rõ ràng so với hình tượng của bà trong những cuốn sách sau đó. Phiên bản đầu tiên này của bà Marple là một người ngồi lê đôi mách và không đặc biệt tử tế. Trong những cuốn sau, bà trở thành một người tốt bụng và hiện đại hơn.

Bà Marple không kết hôn và không có họ hàng gần. Cuốn Vicarage có sự xuất hiện của cháu trai cô Marple, "nhà văn nổi tiếng" Raymond West. Vợ anh ta Joan (ban đầu có tên là Joyce), một họa sĩ hiện đại, xuất hiện vào năm 1933 trong The Thirteen Problems. Raymond tỏ ra quá tự tin vào bản thân và đánh giá thấp năng lực trí tuệ của Cô Marple. Trong những năm sau này, Cô Marple sống chung với một người bầu bạn tên là Cherry Baker.

Mặc dù chưa bao giờ kết hôn, The Murder at the Vicarage có hé lộ vài điều về bà Marple thời trẻ. Bà cho biết mình từng yêu một người đàn ông đã có vợ, người muốn bỏ vợ để cưới bà. Ông bị gọi vào lính trong Chiến tranh thế giới thứ nhất và bà Marple bắt ông hứa không được ly hôn. Ông hy sinh trên chiến trường không bao giờ trở lại và bà Marple không bao giờ kết hôn nữa.

Bà Marple có thể phá những vụ án hóc búa không chỉ do trí thông minh sắc sảo của mình, mà còn bởi St. Mary Mead, trong suốt cuộc đời bà, đã cho bà những ví dụ dường như vô tận về khía cạnh tiêu cực của bản tính con người. Điểm này bà khác với Poirot, vì bà tin rằng tất cả mọi người ở tất cả mọi nơi đều giống nhau, với những thói xấu và ham muốn xấu xa (thậm chí trong ngôi làng nhỏ nơi bà sống). Bà không cần "những tế bào xám" của Poirot hay sự giúp đỡ của Scotland Yard, thuần túy chỉ có óc quan sát và sự hiểu biết về con người đã dẫn bà đến với sự thật.

St. Mary Mead là một ngôi làng hư cấu nơi bà Marple sống. Qua năm tháng và tiểu thuyết, ngôi làng đã có những thay đổi và phát triển vượt bậc. Ngôi làng này cách London 25 dặm và cách bờ biển khoảng 12 dặm. Thành công của bà Marple phần nhiều đến từ sự quan sát của bà về cư dân trong làng.

Christie viết cuốn tiểu thuyết kết thúc cho sê-ri Marple, "Sleeping Murder", vào năm 1940. Bà đã khóa nó trong két sắt ngân hàng để giữ an toàn phòng trường hợp bà chết trong vụ oanh tạc. Cuốn tiểu thuyết không được xuất bản cho đến thời điểm sau cái chết của Christie năm 1976, khoảng 36 năm sau khi được viết ra. Sleeping Murder tạo ra một số thay đổi trong tiến trình thời gian của sê-ri, trong đó một số nhân vật đã chết trong những tiểu thuyết xuất bản trước đó lại xuất hiện trở lại. Không như Hercule Poirot, Jane Marple vẫn sống trong cuốn tiểu thuyết cuối cùng của bà.

Các tiểu thuyết
Dưới đây là danh sách các tiểu thuyết có sự xuất hiện của Bà Marple
Án mạng ở nhà mục vụ (1930)
The Body in the Library (1942)
The Moving Finger (1943)
A Murder is Announced (1950)
They Do It with Mirrors, hoặc Murder with Mirrors (1952)
A Pocket Full of Rye (1953)
4.50 from Paddington, hoặc What Mrs. McGillicuddy Saw! (1957)
The Mirror Crack'd from Side to Side,hoặc Mirror Crack'd (1962)
A Caribbean Mystery (1964)
At Bertram's Hotel (1965)
Nemesis (1971)
Sleeping Murder (viết 1940,xuất bản 1976)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Miss Marple at the official Agatha Christie website
 Miss Marple on IMDb

Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành phim
Thám tử hư cấu
Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành kịch
Người Anh giả tưởng
Tiểu thuyết được chuyển thể thành chương trình phát thanh


title: Halysidota baritioides

text:
Halysidota baritioides là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Halysidota


title: Cucullia heinickei

text:
Cucullia heinickei là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cucullia


title: Gnophos alvandica

text:
Gnophos alvandica là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Gnophos


title: Lophoptera albistellata

text:
Lophoptera albistellata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lophoptera


title: Spilosoma intercisa

text:
Spilosoma intercisa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Spilosoma


title: Nemorilla insolens

text:
Nemorilla insolens là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Nemorilla


title: Xylosybra fasciculosa

text:
Xylosybra fasciculosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Xylosybra


title: Archytas cirphis

text:
Archytas cirphis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Archytas


title: Chuyến bay 209 của Afriqiyah Airways

text:
Chuyến bay 209 của Afriqiyah Airways là chuyến bay nội địa thường lệ của Afriqiyah Airways, hãng hàng không nhà nước của Lybia, khởi hành từ Sabha đến thành phố Tripoli, Libya. Ngày 23 tháng 12 năm 2016, chuyến bay này đã bị cướp và buộc phải hạ cánh tại Luqa, Malta, mang theo 111 hành khách: 82 nam giới, 28 phụ nữ và một trẻ sơ sinh. Hai tên không tặc sau đó đầu hàng và thả tất cả hành khách.

Máy bay
Chiếc máy bay liên quan trong vụ việc là chiếc A320-214 có số đăng ký 5A-ONB, sê ri 3236, thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 29 tháng 8 năm 2007.

Vụ cướp
Chiếc máy bay, gồm bảy thành viên phi hành đoàn và 111 hành khách, cất cánh từ sân bay Sabha lúc 08:10 giờ địa phương và dự kiến hạ cánh tại Tripoli lúc 09:20. Theo truyền hình Malta, hai tên không tặc có trang bị lựu đạn và đe dọa sẽ cho nổ chiếc máy bay. Một tên tuyên bố mình "ủng hộ Gaddafi" và nếu các yêu cầu (không được tiết lộ) của hắn được đáp ứng, hắn sẽ thả tất cả các hành khách, nhưng không thả phi hành đoàn. Các phi công đã cố gắng hạ cánh tại Libya, nhưng hai tên cướp từ chối yêu cầu của họ. Chiếc máy bay buộc phải hạ cánh tại sân bay quốc tế Malta vào lúc 11:32 sáng, giờ địa phương. Các động cơ máy bay vẫn còn hoạt động khi nó bị quân đội Malta bao vây. Theo tin báo, một tên không tặc xuất hiện tại cửa máy bay, vẫy một lá cờ lớn màu xanh lá tương tự cờ Libya thời Gaddafi. Sau đó hắn hạ cờ xuống và quay trở vào trong.

Phản ứng
Đội đàm phán sẵn sàng chờ lệnh và quân đội Malta quân đội đến Sân bay quốc tế Malta. Khi hạ cánh ít nhất 25 hành khách đã được không tặc thả dự do trong khi cuộc thương lượng diễn ra.

Sau khi thả tự do cho tất cả các hành khách và phi hành đoàn, hai tên không tặc đầu hàng chính quyền Maltese và đã bị bắt giam.

Xem thêm
 Chuyến bay 181 của EgyptAir

Tham khảo

Afriqiyah Airways
Không tặc
Tai nạn và sự cố hàng không năm 2016


title: Penicillaria meeci

text:
Penicillaria meeci là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Penicillaria


title: Trần Nguyên Uyên

text:
Trần Nguyên Uyên (; ? – 1395), là một tông thất hoàng gia Đại Việt thời nhà Trần trong lịch sử Việt Nam.

Cuộc đời
Trần Nguyên Uyên là con trai của Cung Tín vương Trần Thiên Trạch, cháu của vua Trần Minh Tông.

Mùa đông, tháng 10 (ÂL) năm Quý Dậu (1393), Trần Nguyên Uyên đang giữ chức Phủ quân ti, thông dâm với công chúa Thái Dương khi hai người đi chơi ở hồ Tây. Thái thượng hoàng Trần Nghệ Tông gả Thái Dương cho em trai của Nguyên Uyên là Trần Hãng để làm nhục.

Mùa xuân, tháng 2 năm Ất Hợi (1395), trong đám tang của Thượng hoàng Nghệ Tông, Trần Nguyên Uyên cùng Trần Nguyên Dận bàn về Trần Nhật Chương, người từng mưu sát quyền thần Lê Quý Ly vào năm 1392. Lê Quý Ly phát hiện Trần Nguyên Uyên mưu hại mình, giết Nguyên Uyên, Nguyên Dận cùng sĩ nhân Nguyễn Phù. Tên của ông cũng bị xóa khỏi tông thất, đổi sang họ Mai (như Trần Kiện, Trần Lộng). Cung Chính vương Trần Sư Hiền (cha của Trần Nguyên Dận) giả điếc nên thoát chết.

Tháng 4 (ÂL) năm Kỷ Mão (1399), em trai của Nguyên Uyên là Thái bảo Hãng cùng Thượng tướng Trần Khát Chân tổ chức lật đổ Lê Quý Ly, nhưng chung quy thất bại. Toàn bộ thành viên tham gia cùng người nhà, thân thích hơn 370 người đều bị giết.

Tham khảo
 Quốc sử quán, Ngô Sĩ Liên (chủ biên), Đại Việt sử ký toàn thư.
 Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Hoàng Văn Lâu (dịch và chú thích), Hà Văn Tấn (hiệu đính), Đại Việt sử ký toàn thư (Tập 2), Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1998.

Chú thích

Nguyên Uyên, Trần
Nguyên Uyên, Trần


title: Mario Party 4

text:
Mario Party 4 là một trò chơi video GameCube, được phát triển bởi Hudson Soft và được xuất bản bởi Nintendo. Mario Party 4 là phần thứ tư trong một loạt các trò chơi Mario Party, và là game đầu tiên trong series được phát hành cho GameCube. Mario Party 4 gồm 8 người chơi: Mario, Luigi, Công chúa Peach, Công chúa Daisy, Wario, Waluigi, Donkey Kong (DK), Yoshi và 60 trò chơi. Mục tiêu của trò chơi là kiếm được nhiều ngôi sao nhất có thể, thu được bằng cách mua từ một không gian được xác định trước trên bảng trò chơi. Chuyển động của mỗi nhân vật được xác định bởi một cuộn chết, với một cuộn từ mỗi người chơi tạo thành một lượt duy nhất. Mỗi lượt trong Mario Party 4 được theo sau bởi một minigame trong đó nhân vật cạnh tranh với đồng tiền họ có thể sử dụng để mua vật phẩm và ngôi sao.
Mario Party 4 được phát hành ở Bắc Mỹ vào ngày 21 tháng 10 năm 2002, tại Nhật Bản vào ngày 8 tháng 11 năm 2002, và ở châu Âu và Úc vào ngày 29 tháng 11 năm 2002. Đây là trò chơi thứ tư trong loạt phim Mario Party. Mario Party 4 được theo sau bởi Mario Party 5.
Mario Party 4 đã được tiếp nhận với sự tiếp nhận tích cực, mặc dù có một số khiếu nại liên quan đến việc thiếu tính độc đáo và nhịp độ chậm trong các trò chơi. Trò chơi đã giành giải thưởng Trò chơi gia đình của năm tại Giải thưởng thành tích tương tác năm 2003.

Tiếp nhận

Mario Party 4 nhận được đánh giá "trung bình" theo trang web tổng hợp đánh giá Metacritic. Tại Nhật Bản, Famitsu cho điểm số 30 trên 40.

Ryan Davis của GameSpot ca ngợi định dạng minigame của trò chơi, mặc dù anh ấy lưu ý rằng "những người chơi đã kiệt sức trước các chức danh của Đảng Mario trước đây có thể không tìm thấy đủ ở đây để thu hút họ trở lại". Tom Bramwell của Eurogamer thừa nhận tính đa dạng và tính năng chuyên đề của các bảng, nhưng nghĩ rằng chúng quá lớn, dẫn đến một "tốc độ băng hà" khi kết hợp với các hình ảnh động trên tàu. Mặc dù vậy, IGN ca ngợi các bảng cho các tính năng chuyên đề trên mỗi cái, điều này đã giúp "giảm bớt sự tẻ nhạt". Các điều khiển của trò chơi được ca ngợi về khả năng tương thích với các minigame và sự đơn giản, với hầu hết các minigame yêu cầu các thao tác đơn giản và các nút bấm.

Tham khảo

Trò chơi điện tử năm 2002
Trò chơi GameCube
Trò chơi Nintendo


title: Polyrhaphis batesi

text:
Polyrhaphis batesi là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Polyrhaphis


title: Amip nhầy

text:
Amip nhầy có tên khoa học là Dictyostelium discoideum, bản chất là loài amip đơn bào sống trong đất ẩm, thuộc ngành Amip (Amoebozoa) trong nhóm nguyên sinh vật, nhưng sống thành tập đoàn. Mỗi cá thể Dictyostelium discoideum riêng biệt là một tế bào nhân thực, kích thước khoảng vài phần trăm mm, thuộc nhóm các động vật đơn bào (protozoa) nhưng thường tồn tại thành một khối nhầy đa bào gồm nhiều cá thể và có biến đổi hình thái trong chu kì phát triển.

Amip nhầy được các nhà nghiên cứu khoa học chú ý, vì:

 Trước đây, loài này được xem là nấm trong nhóm nấm nhầy (slime mold), nhưng các nghiên cứu sau đó đã chứng tỏ nó là động vật.
 Loài này - về mặt tiến hoá - được xem là dạng trung gian giữa đơn bào và đa bào.
 Khả năng thay đổi giữa dạng đơn bào và đa bào của nó đã làm cho nó được xem là đối tượng lý tưởng trong sinh học phát triển để nghiên cứu những thay đổi xảy ra ở "ngã ba" đường giữa cuộc sống đơn bào và đa bào.
 Nó có nhiễm sắc thể với hệ gen tương đối dễ nghiên cứu, nên đã được chọn làm sinh vật mô hình trong di truyền học.

Nơi ở và dinh dưỡng
Trong tự nhiên, D. discoideum có thể được tìm thấy trong đất và lá ẩm ướt. Thức ăn chính của nó là vi khuẩn trong đất và ở chất hữu cơ phân hủy (thường có Escherichia coli).

Chu kì sống
 Vòng đời của amip nhầy được xem là khởi đầu vào thời điểm các bào tử được giải phóng từ một thể quả (fruiting body) rất giống với nấm (Fungi).
 Bào tử nảy mầm trong điều kiện ấm và ẩm ướt, tạo thành khối hợp bào (myxamoebae) giống như tập đoàn đơn bào kiểu như tập đoàn Volvox. Trong giai đoạn này, mỗi cá thể ăn vi khuẩn do các các vi khuẩn tiết ra axit folic thu hút chúng rồi phân chia theo phương thức nguyên phân. Khi nguồn thức ăn cạn kiệt, hợp bào chuyển sang giai đoạn tập hợp tạo thành một sinh vật đa bào.
 Đầu giai đoạn tập hợp, mỗi cá thể sản sinh ra glycôprôtêin kết dính các tế bào với nhau và ađênylin xyclaza tạo ra AMP vòng có chức năng thu hút các tế bào ở gần đến trung tâm khối hợp bào, tạo thành khối như nấm nhầy khoảng 2 đến 4 mm rồi di cư (xem video ở hình đầu trang) như con sên, mà mỗi "con sên" này gồm khoảng 100.000 tế bào (hình 3).
nhỏ|Hình 3: "Sên" Dictyostelium discoideum

Bộ gen

 Dự án giải trình tự bộ gen của D. discoideum đã được hoàn thành và công bố vào năm 2005. Đây là bộ gen của sinh vật nguyên sinh sống tự do đầu tiên được giải trình tự đầy đủ. Mỗi cá thể amip nhầy có bộ gen đơn bội kích thước là 34 Mb với thành phần cơ bản là 77% (A + T) phân bố trên sáu nhiễm sắc thể, mã hóa khoảng 12.500 prôtêin. Trong số này có nhiều protein mã hóa của nó thường được tìm thấy ở nấm, thực vật và động vật.
 Ở bộ gen của amip nhầy có sự lặp lại rất nhiều của các nhóm trinucleotide; một nhóm của bộ gen được tập hợp lại, khiến các nhà nghiên cứu tin rằng nó đóng vai trò như tâm động.
 Ở người, sự lặp lại các nhóm trinucleotide cũng đã được phát hiện ở các người bệnh nhất định. Do đó, nghiên cứu cách mà tập đoàn amip nhầy D. discoideum "chịu đựng" được những chuỗi amino acid lặp lại này có thể cung cấp cách thức để Y học cho phép con người dung nạp chúng.

Ngoài ra, nghiên cứu bộ gen của nó, cho thấy amoebozoa đã tách khỏi hướng tiến hóa chung trong nhánh hình thành động vật, từ đó phân tách thành động vật với thực vật riêng biệt.

Tham khảo

 Slime mold (nấm nhày)
 Amip

Nguồn trích dẫn

Dictyostelium
Sinh học phát triển
Sinh vật mô hình
Di truyền học


title: Arsen Zakharyan

text:
Arsen Norayrovich Zakharyan (;; sinh ngày 26 tháng 5 năm 2003) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Nga gốc Armenia hiện đang thi đấu ở vị trí tiền vệ tấn công cho câu lạc bộ La Liga Real Sociedad và đội tuyển bóng đá quốc gia Nga.

Đầu đời
Zakharyan sinh ra tại Samara, Nga với gia đình có gốc là người Armenia. Bố mẹ anh đã chuyển từ Martakert, Nagorno-Karabakh đến Nga sau chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất (1992-1994).

Sự nghiệp bóng đá

Dynamo Moscow

Mùa giải 2020–21
Ngày 1 tháng 11 năm 2020, Zakharyan có trận ra mắt Dynamo Moscow tại Russian Premier League, trong chiến thắng 2–1 trước Tambov ở mùa giải 2020–21. Anh được trao suất đá chính đầu tiên cho đội bóng Dynamo sau kỳ nghỉ đông là ngày 28 tháng 2 năm 2021, ghi bàn thắng đầu tiên trong chiến thắng 2–1 trước FC Akhmat Grozny. Zakharyan đã trở thành cầu thủ Dynamo Moscow trẻ thứ ba ghi bàn tại Giải ngoại hạng Nga, sau Aleksandr Kokorin và Pyotr Nemov.

Zakharyan đã được người hâm mộ Dynamo bầu chọn là cầu thủ của tháng vào tháng 2, tháng 3 và tháng 5 năm 2021 nhờ những màn trình diễn của anh, bao gồm cả bàn thắng muộn trong trận gặp CSKA Moscow vào tháng 5. Anh còn đã được vinh danh là cầu thủ của mùa giải 2020–21.

Mùa giải 2021–22
Ngày 23 tháng 7 năm 2021, Zaharyan ghi bàn thắng đầu tiên trong mùa giải 2021–22, ghi mở tỷ số trong chiến thắng 2–0 trước FC Rostov; anh còn được bình chọn là cầu thủ xuất sắc nhất trận. Ngày 9 tháng 12 năm 2021, anh được Russian Premier League vinh danh là cầu thủ U21 xuất sắc nhất giải đấu năm 2021.

Zakharyan được người hâm mộ Dynamo bầu chọn là cầu thủ của mùa giải trong mùa giải thứ hai liên tiếp. Anh cũng đứng thứ hai trong cuộc bầu chọn cầu thủ U21 xuất sắc nhất mùa giải, nhưng bị thua vua phá lưới Gamid Agalarov. Anh còn được Russian Premier League trao danh hiệu cầu thủ trẻ xuất sắc nhất và tiền vệ cánh trái xuất sắc nhất mùa giải 2021–22.

Sự nghiệp quốc tế
Ngày 11 tháng 5 năm 2021, Zakharyan lần đầu tiên được khoác áo đội tuyển quốc gia Nga và được đưa vào đội hình 30 người sơ bộ cho UEFA Euro 2020. Tuy nhiên, anh ấy bị nhiễm trùng viêm amidan và bị loại khỏi đội hình giải đấu.

Zakharyan ra mắt đội tuyển quốc gia vào ngày 1 tháng 9 năm 2021, đá chính trong trận đấu gặp Croatia ở vòng loại World Cup 2022, nhưng sau đó bị thay ra ở hiệp hai khi trận đấu kết thúc với tỷ số hòa 0–0. Anh đã trở thành cầu thủ trẻ nhất trong lịch sử đội tuyển quốc gia Nga, khi mới 18 tuổi, 3 tháng, 6 ngày, phá kỷ lục của Alan Dzagoev. Zakharyan cũng trở thành cầu thủ trẻ thứ hai của đội tuyển quốc gia nói chung, sau thủ môn Igor Akinfeev.

Phong cách thi đấu
Zakharyan là một cầu thủ đa năng và thường chơi nhiều vị trí tấn công, như tiền vệ cánh, tiền vệ tấn công hoặc tiền vệ trung tâm. Anh chuyển đổi vị trí trong suốt trận đấu theo yêu cầu của chiến thuật. Những đặc điểm của Zakharyan, chẳng hạn như khả năng dứt điểm, khả năng chuyền bóng và phong cách chơi bóng, đã khiến cầu thủ này được so sánh với cầu thủ người Bỉ Kevin De Bruyne.

Tháng 10 năm 2023, Zakharyan được The Guardian bầu chọn là một trong 60 tài năng trẻ xuất sắc nhất thế giới trong số những cầu thủ sinh năm 2003.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Đội tuyển quốc gia

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 2003
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Nga
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Nga
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Nga
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Nga
Cầu thủ Giải bóng đá ngoại hạng Nga


title: Polymer siêu hấp thụ

text:
Polymer siêu hấp thụ, superabsorbent polymer (SAP) có thể hấp thụ và giữ lại một lượng cực lớn chất lỏng so với khối lượng của chính nó.

Các polyme hấp thụ nước, được phân loại là hydrogel khi trộn, hấp thụ các dung dịch nước thông qua liên kết hydro với các phân tử nước. Khả năng hấp thụ nước của SAP phụ thuộc vào nồng độ ion của dung dịch nước. Trong nước khử ion và nước cất, một SAP có thể hấp thụ gấp 300 lần trọng lượng của nó  (từ 30 đến 60 lần thể tích của chính nó) và có thể trở thành chất lỏng tới 99,9%, nhưng khi cho vào dung dịch muối 0,9%, độ hấp thụ giảm xuống khoảng 50 lần trọng lượng của nó.     Sự có mặt của các cation hóa trị trong dung dịch làm cản trở khả năng liên kết của polyme với phân tử nước.

Tổng độ hấp thụ và khả năng trương nở được kiểm soát bởi loại và mức độ của các liên kết chéo được sử dụng để tạo ra gel. Các SAP liên kết chéo mật độ thấp thường có khả năng hấp thụ cao hơn và phình ra ở mức độ lớn hơn. Những loại SAP này cũng có sự hình thành gel mềm hơn và dính hơn. Các polyme mật độ liên kết chéo cao thể hiện khả năng hấp thụ và trương nở thấp hơn, nhưng độ bền của gel cứng hơn và có thể duy trì hình dạng hạt ngay cả dưới áp lực khiêm tốn.

Việc sử dụng lớn nhất của SAP được tìm thấy trong các sản phẩm vệ sinh dùng một lần cá nhân, chẳng hạn như tã trẻ em, tã người lớn và băng vệ sinh.  SAP đã ngừng sử dụng băng vệ sinh do những năm 1980 lo ngại về mối liên hệ với hội chứng sốc nhiễm độc.  SAP cũng được sử dụng để ngăn chặn sự xâm nhập của nước vào nguồn điện ngầm hoặc cáp truyền thông, trong bê tông tự phục hồi , chất giữ nước làm vườn, kiểm soát sự cố tràn hóa chất và chất thải nước và tuyết nhân tạo cho điện ảnh và giai đoạn sản xuất. Việc sử dụng thương mại đầu tiên của SAP là vào năm 1978 để sử dụng trong băng vệ sinh phụ nữ ở Nhật Bản và khăn trải giường dùng một lần cho bệnh nhân ở các viện dưỡng lão tại Hoa Kỳ. Các ứng dụng ban đầu tại thị trường Mỹ là với các nhà sản xuất tã nhỏ trong khu vực cũng như Kimberly-Clark.

Tham khảo

Polyme


title: Tyspanodes fascialis

text:
Tyspanodes fascialis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tyspanodes


title: Apophua aquilonia

text:
Apophua aquilonia là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Apophua


title: Anua camptogramma

text:
Anua camptogramma là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Anua


title: Aphaenogaster mayri

text:
Aphaenogaster mayri là một loài kiến đã tuyệt chủng của trong phân họ Myrmicinae được biết đến từ một loạt các hóa thạch Eocen muộn tìm thấy ở Bắc Mỹ. A. mayri là một trong hai loài Aphaenogaster được mô tả trong một bài viết năm 1930 của Frank M. Carpenter.

Lịch sử và phân loại
Aphaenogaster donisthorpei được biết đến từ một loạt các hóa thạch côn trùng dưới dạng hóa thạch dấu vết nén được bảo quản trong đá phiến sét của thành hệ Florissant ở Colorado. Thành hệ này bao gồm các trầm tích hồ bảo quản một tập hợp các loài côn trùng đa dạng. Những côn trùng và thực vật cho thấy một bầu không khí tương tự như bầu không khí ở miền đông nam Bắc Mỹ hiện đại, với một số lượng các nhóm loài đại diện mà ngày nay được tìm thấy ở vùng cận nhiệt đới đến nhiệt đới và giới hạn ở Cựu thế giới. Khi A. mayri đã được mô tả, thành hệ Florissant được coi từ thế Miocen, dựa trên thực vật và động vật được bảo tồn. Nhưng nghiên cứu hóa thạch sau đó cho thấy chúng có niên đại xưa hơn và năm 1985 thì thành hệ được xác định lại niên đại là từ thế Oligocene. Việc tinh lọc tiếp theo về xác định niên đại của thành hệ sử dụng phương pháp xác định niên đại bằng phép đo phóng xạ các tinh thể sanidine đã dẫn đến việc kết luận niên đại 34 triệu năm. Điều này đặt thành hệ trong giai đoạn cuối Priabonia Ecocen.

Cùng với một số mẫu vật loại côn trùng khác, mẫu gốc A. donisthorpei là một phần của nhà sưu tập côn trùng Samuel Hubbard Scudder tặng cho Harvard năm 1902. Hóa thạch lần đầu tiên được nghiên cứu bởi nhà cổ côn trùng học Frank M. Carpenter của Museum of Comparative Zoology; năm 1930 mô tả của ông về loài mới được công bố trên Bulletin of the Museum of Comparative Zoology. Danh pháp cụ thể donisthorpei không được cung cấp với mô tả mẫu vật. A. donisthorpei là một trong hai loài Aphaenogaster mô tả trong bài báo, loài kia là Aphaenogaster donisthorpei, cả hai đều từ thành hệ Florissant.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật Bắc Mỹ
Động vật được mô tả năm 1930


title: Utetheisa maddisoni

text:
Utetheisa maddisoni là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Utetheisa


title: Đàn Tiên Nông

text:
Đàn Tiên Nông là một đàn tế xây dựng từ thời Minh Mạng (1828) giữa hai phường Hậu Sinh và An Trạch, nay là phường Tây Lộc ở phía Tây Bắc trong kinh thành Huế.  Đàn là nơi diễn ra nghi lễ chính trong Lễ Tịch điền là lễ nhà vua đích thân cày ruộng. Đàn Tiên Nông hiện chỉ là phế tích bị phủ lấp giữa khu dân cư, nhưng vẫn còn các ghi chép, hình ảnh trong các sách cổ.

Lịch sử
Triều Nguyễn rất xem trọng kinh tế nông nghiệp, hàng năm trước khi gieo sạ đều lên lịch thời vụ. Sau khi nha Khâm Thiên Giám, cơ quan có nhiệm vụ xem thiên văn, dự báo thời tiết, làm lịch, báo ngày giờ..., soạn xong lịch, triều đình tổ chức lễ ban Sóc, tiến dâng vào hoàng cung để hoàng gia dùng. Lịch được phát cho các quan ở Kinh thành, ở các địa phương và phân phát cho dân chúng sử dụng.

Ruộng Tịch Điền dưới thời vua Gia Long được đặt ở hai phường Hòa Thái, Ngưỡng Trị trong Kinh thành, đến năm 1828 nhận thấy nơi đây là chổ đất thấp trũng, vua Minh Mạng ra lệnh chuyển về hai phường An Trạch và Hậu Sinh.

Theo sách Đại Nam Thực Lục Chính Biên, đệ nhị kỷ, để tôn vinh ngành nông nghiệp, vào tháng 2 năm Mậu Tý (1828), vua Minh Mạng hành lời dụ về việc xây dựng đàn Tiên Nông để làm lễ Tịch Điền ở giữa hai phường Hậu Sinh và An Trạch (nay là phường Tây Lộc ở phía Tây Bắc trong kinh thành Huế):
nhỏ|Vị trí ruộng Tịch Điền trong Kinh thành Huế
Vua bảo bầy tôi rằng: "Đời xưa vua cày ruộng tịch điền, để lấy gạo làm xôi tế Giao Miếu, nhân thể để xét thời tiết làm ruộng khuyên giúp nông dân, thực là việc lớn trong vương chính. Cái điển ba đường cày, sách vở còn chứng. Nước ta đời Trần đời Lê gián hoặc có làm nghi điển ấy, nhưng phần nhiều giản lược. Trẫm từ thân chính đến nay, chăm nghĩ đến dân, thường lấy việc dạy dân chăm nghề gốc làm gấp. Hiện nay triều đình nhàn rỗi, giảng tìm phép xưa, thực là việc nên làm trước. Nên chọn đất ở Kinh thành làm chỗ tịch điền" bèn sai đặt ở hai phường Hậu Sinh và An Trạch, bên tả dựng đài Quan Canh, đằng trước làm ruộng đế tịch, đằng sau làm điện thay áo, bên hữu đặt dàn Tiên Nông và đình Thần Thương thu thóc. Sai Trung Quân Tống Phước Lương coi làm. Thưởng tiền cho thợ và biền binh làm việc 5.000 quan. Lại đặt sở Diễn Canh (tập cày) ở phía Bắc cung Khánh Ninh, gọi là vườn Vĩnh Trạch. Sai bộ Lễ bàn định điển lệ. Hàng năm cứ tháng trọng Hạ (tháng 5) chọn ngày tốt làm lễ.Đàn hình vuông, một tầng, quay về hướng nam, nền cao lát gạch, có làm sẵn các lỗ để cắm tàn lọng và cờ, xung quanh xây lan can bằng gạch, bốn mặt xây 9 bậc cấp đi lên xuống. Trên đàn có một ngôi nhà nhỏ để vua ngồi xem cày ruộng. Ngay phía trước đàn là khoảng ruộng để vua đích thân cày trong lễ Tịch điền.

Sách Khâm định Đại nam Hội điển sự lệ ghi lại triều Nguyễn quy định vào hạ tuần tháng 4 hàng năm, Khâm Thiên Giám sẽ chọn ngày tốt cày ruộng Tịch điền. Trước khi tiến hành, Bộ Lễ sẽ tâu lên vua tế đàn Tiên Nông. Vào đầu giờ Tý, ty bộ Lễ sẽ đến bày trí bài vị và lễ vật gồm trâu, dê, lợn, xôi và 5 mâm quả. Đầu giờ canh 5 ngày lễ Tịch điền, quan Phủ doãn Thừa Thiên mặc lễ triều phục đến đàn Tiên Nông thực hiện lễ tế, sau đó đến lễ Tịch điền của nhà vua.
nhỏ|Đàn Tiên Nông
Sau khi triều Nguyễn kết thúc, lễ tế đàn Tiên Nông, cày ruộng Tịch điền không còn được tổ chức ở Huế. Ngày nay, dấu tích khu vực đàn Tiên Nông, ruộng Tịch điền ở phường Tây Lộc không còn, Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế chưa có kế hoạch khôi phục.

Lễ Tịch Điền ở Kinh thành Huế
Vào thời Nguyễn, lễ Tịch điền được coi là một trong 3 Lễ tế quan trọng nhất của triều đình (Lễ tế Nam Giao, Lễ tế Xã Tắc và Lễ Tịch điền).

Cách thức thực hiện lễ Tịch Điền được miêu tả trong Đại Nam thực lục và Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ.

Ban đầu là việc chuẩn bị lúa giống để gieo trồng nơi ruộng tịch điền, được thực hiện rất kỹ lưỡng, "chiểu tư cho các hạt chọn mua các hạng thóc nếp thơm, thóc trắng, có thể gieo trồng được, phải phân biệt hạng nào hết hạn cày cấy sớm hay muộn, phải nên ruộng sâu hoặc ruộng khô, đệ nộp lên tất cả". Lúa giống được chọn theo từng địa phương có thế mạnh về giống lúa ấy, như "phủ Thừa Thiên, thóc thơm ở An Cựu, thóc nếp ở An Thuận; tỉnh Quảng Trị thóc Minh Xuân, thóc trắng mỗi hạng đều hai hộc; tỉnh Quảng Nam, thóc nếp thơm, thóc cánh mỗi thứ hai hộc; ở Bắc thành, thóc cánh, thóc nếp mỗi thứ ba hộc, đều giao cho phủ Thừa Thiên cất vào kho để đùng". Trâu bò cày ruộng tịch điền cũng phải đảm bảo sức kéo tốt, và việc này do phủ Thừa Thiên lĩnh nhận phần việc. Bò cày chọn hai con, một con chính, một con phụ. Trâu đen cày 12 con. Việc nuôi trâu, bò cày tịch điền được thực hiện với chuồng trại tắm nghỉ ở ngoài thành, phía hữu sau Kinh thành. Nhân lực để tham gia lễ cày tịch điền, cũng như chăm sóc ruộng này có 30 nông phu ở xã Phú Xuân, có cấp lương mỗi tháng 1 quan tiền, 1 phương gạo. Diện tích cày ruộng tịch điền, có quy chế cụ thể với 4 mẫu 4 sào 4 thước 4 tấc 9 phân. Trong đó dùng 2 mẫu 9 sào 12 thước 5 tấc 9 phân để cấy thóc nếp. 1 mẫu 4 sào 6 thước 9 tấc 2 phân dùng cấy thóc cánh. Các loại thóc giống được đưa về từ các địa phương được gieo trồng và đánh dấu để sau này thu hoạch, biết được
nhỏ|Lễ Tịch Điền
giống nào cho hạt mẩy chọn làm thóc giống sang năm.

Trước lễ Tịch điền, Bộ Lễ dâng lên vua danh sách hoàng thân hoặc hoàng tử tước công và các quan văn võ cấp lớn để vua chọn ra 12 người (3 hoàng tộc, 9 quan lớn) cùng hành lễ với vua. Triều đình cũng chọn mua 2 con bò, 12 con trâu đen để tham gia lễ Tịch điền. Đất, giống lúa, cày bừa được chuẩn bị sẵn sàng. Thóc thường dùng thóc thơm ở An Cựu, nếp thơm ở An Thuận gieo giống.
nhỏ|Miếu Thần Thương - Thần Khố
Vào ngày lễ Tịch điền, sau bảy phát pháo lệnh trên Kỳ đài, vua đội mũ cửu long, áo bào vàng, mang đai ngọc đến đàn Tiền Nông. Đoàn rước vua đi hành lễ đầy đủ chiêng trống nổi lên vang cả một vùng. Hai bên đường cắm cờ, các quan đại thần, hoàng phi, nội thân ngoại thích và dân chúng đứng xếp hàng. Đến đàn Tiên Nông, vua lên rửa tay rồi làm lễ tế 3 tuần rượu với đầy đủ nghi thức theo sự xướng tán của Bộ Lễ. Sau lễ, nhà vua sang nhà Cụ Phục thay áo quần chuẩn bị cày ruộng Tịch điền. Vua đội khăn đường cân, mặc áo long bào chẽn tay. Bên bờ ruộng, quan Bộ Lễ chuẩn bị trâu phủ khăn vàng, cày sơn vàng và những người giúp vua cày để sẵn sàng làm lễ. Quan Bộ Hộ quỳ xuống dâng vua chiếc cày sơn vàng, quan Thừa Thiên Phủ Doãn quỳ xuống dâng roi.

"Vua tay phải cầm cày, tay trái cầm roi, kỳ lão và nông phu đều 2 người dắt trâu, thị vệ 2 người đỡ cày. Ca sinh hát bài "Hòa từ", nhạc sinh múa cờ màu; nhã nhạc cử nhạc. Phủ Thừa Thiên bưng thúng thóc đi theo. Hoàng tử cùng quan Hộ bộ đều cử một người theo sau vãi thóc. Vua cày 3 đường đi 3 đường lại xong, ngự lên đài Quan Canh". Sau đó, tới lượt các hoàng tử, rồi các quan văn võ tiếp lượt cày theo số đường cày khác nhau. Hoàng tử, thần công thì cày 5 đường đi 5 đường lại, văn võ đại thần cày 9 đường đi 9 đường lại. Các thuộc lại kinh huyện đi theo sau bưng thùng thóc vãi lúa.

Sau lễ Tịch điền, vua vào điện Cụ Phục thay đổi phẩm phục đại triều, lên xe hoặc ngựa trở về cung. Khi vua vào cung, 5 phát súng lệnh lại nổ vang, báo hiệu vua đã về. Tất cả những người tham dự lễ Tịch điền đều được ban thưởng. Khi ruộng lúa chín, phủ doãn Thừa Thiên trông coi việc gặt hái cùng với một quan thuộc Bộ Hộ lựa chọn hạt giống để gieo vào lễ Tịch điền năm sau. Sản phẩm thu hoạch được mang về cất kho để nấu dùng trong tế Nam Giao, Xã Tắc và các miếu thờ.

Có thể nói, Lễ Tịch điền là một trong những nghi lễ quan trọng nhất của triều đình trong một năm, nó không chỉ là chính sách khuyến nông đặc sắc của nhà nước với nghề nông, mà còn là dịp để vua chúa hiểu thêm nỗi vất vả của người nông dân một nắng, hai sương trên đồng ruộng. Chính vua Minh Mạng sau một dịp cày Tịch điền đã cảm thán....Bình lỗi tam thôi thân vị quyện

Tùng canh hữu phản hãn như tương

Nhân tư cần khổ lao thiên mẫu...Tạm dịch: Ta cày ba đường đã thấy mệt

Quan cày theo chín đường vã mồ hôi

Từ đó mới hiểu người dân dọc nhằn khi cày ngàn mẫu ruộng....Sau này, cũng trong một dịp cày Tịch điền, vua Thiệu Trị (1840-1847) đã cảm tác viết nên bài thơ "Thường Mậu quan canh", trong đó có 4 câu nêu bật ý nghĩa của Lễ Tịch điền: ...Chót vót lầu cao giữa khoảng không

Nhìn xa quang cảnh chốn nương đồng

Ba đường dẫn lối khuyên cày cấy

Năm tháng thương người trọng việc nông...

Tham khảo

Đàn tế cổ ở Huế


title: Zenillia florilega

text:
Zenillia florilega là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Zenillia


title: Trichoplusia deserticola

text:
Trichoplusia deserticola là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Trichoplusia


title: Học viện kỹ thuật quân sự Serbia

text:
Military Technical Institute (; viết tắt ) là một Viện thiết kế vũ khí và máy bay quân sự của Serbia, có trụ sở đặt tại thủ đô Belgrade, chịu sự quản lý của Bộ quốc phòng Serbia. Viện là trung tâm nghiên cứu hàng đầu của Serbia trong lĩnh vực khoa học quân sự, có nhiệm vụ phát triển các loại vũ khí mới, cũng như nâng cấp trang thiết bị có sẵn của quân đội Serbia.

Lịch sử ra đời
Sau khi chiến tranh thế giới 2 kết thúc, Federal People's Republic of Yugoslavia cần có một trung tâm nghiên cứu phát triển kỹ thuật quân sự độc lập nhằm giảm sự phụ thuộc từ việc nhập khẩu vũ khí từ nước ngoài. Theo quyết định của Bộ trưởng quốc phòng và Tổng thống của Nam Tư Josip Broz Tito, viện VTI được thành lập vào năm 1948, với tư cách là Viện nghiên cứu vũ khí cho Lục quân Serbia, trụ sở đặt tại Belgrade.

Năm 1973, VTI hợp nhất với một vài viện nghiên cứu quân sự nhỏ hơn.

Năm 1992, VTI mua lại Viện kỹ thuật hàng không tại Žarkovo, cùng với một phần (thuộc lãnh thổ của Serbia) của Viện Khoa học Zagreb

Hiện nay tên chính thức của Viện là Military Technical Institute. Nhưng vẫn thường được viết tắt là VTI.

Cơ cấu tổ chức
Viện hiện bao gồm 22 phòng thí nghiệm trực thuộc, với tổng diện tích 212 arc (86 héc ta), trong đó là 177.000 mét vuông diện tích phòng thí nghiệm. Các phòng thí nghiệm và cơ sở nghiên cứu chủ yếu nằm ở thủ đô Beograd và các vùng phụ cận như Žarkovo, cũng là nơi đặt trụ sở của Viện kỹ thuật hàng không trước đây.

Các chương trình phát triển
Viện nghiên cứu tham gia hợp tác với các Viện nghiên cứu của Lực lượng vũ trang Serbia (bao gồm Trung tâm thử nghiệm kỹ thuật) và Yugoimport SDPR để thiết kế và thử nghiệm các hệ thống vũ khí mới.

Tổng cộng, Viện nghiên cứu kỹ thuật quân sự Serbia đã phats triển tổng cộng hơn 1.300 mẫu vũ khí. Viện cũng đi đầu trong việc cải tiến, sửa đổi, nâng cấp vũ khí, sản xuất vũ khí theo giấy phép, chế tạo vật liệu mới.

Aircraft

 Ikarus S-49
 Soko J-20 Kraguj
 Soko G-2 Galeb
 Soko J-21 Jastreb
 Soko J-22 Orao
 Soko G-4 Super Galeb
 UTVA 75

(above mentioned developed by the Aeronautical Technical Institute)

 Kobac
 Lasta 95
 HN-45M Gama
 HN-45M Gama 2

Unmanned Aerial Vehicles

 Vrabac
 Pegaz 011
 IBL-2000

phải|nhỏ|250x250px|Vrabac Mini UAV

Unmanned Ground Vehicles

 Mali Miloš

phải|nhỏ|250x250px|Unarmed robot
phải|nhỏ|250x250px|Mali Miloš

Armoured Vehicles

Xe tăng

 M-84 với các phiên bản A/AB/ABN/ABK/AS (1985–nay)
 M-84A – phiên bản nâng cấp tương tự phiên bản T-72M1 nhưng được trang bị động cơ mới mạnh hơn nhiều và bổ sung thêm giáp.
 M-84AB – phiên bản xe tăng M-84A dành cho Kuwait
 M-84AB – phiên bản nâng cấp của M-84AB với việc bổ sung các thiết bị định vị.
 Xe tăng chỉ huy M-84ABK – phát triển dựa trên M-84AB với việc bổ sung các thiết bị liên lạc gắn ngoài, định vị và máy phát điện dành riêng cho vai trò chỉ huy.
 M-84AI, phiên bản xe thiết giáp chở quân phát triển dựa trên phiên bản M-84A.
 M-84AS – bản nâng cấp xe tăng M-84A trong trang bị của Lục quân Serbia
 M-84AS1 – Bổ sung các tấm giáp, bao gồm giáp phản ứng nổ, kính ngắm ảnh nhiệt, tháp pháo 12 ly 7 tự động hoá, hệ thống liên lạc và định vị mới, hệ thống phòng vệ mềm.

Xe chiến đấu bộ binh

 BVP M-80 (1979–nwy)
 M-80A – bản cải tiến trang bị động cơ 320 hp.
 M-80A1 hoặc SPAT 30/2 – bản cải tiến trang bị tháp pháo 30 mm "Foka", chỉ dừng ở nguyên mẫu.
 M-80A/98 – Phiên bản cải tiến trang bịo tháp pháo "Vidra".
 M-80A KC – xe.chỉ huy đại đội
 M-80A KB – xe chỉ huy tiểu đoàn
 M-80A VK - xe chỉ huy không có tháp pháo.
 M-80A Sn – Xe cứu thương.
 M-80A LT – xe diệt tăng trang bị 6 ống phóng tên lửa chống tăng AT-3.
 Sava M-90 – xe phòng không chế tạo dựa trên giấy phép của hệ thống SA-13, mang định danh Strela-10MJ, nguyên mẫu.
 MOS – xe tự hành rải mìn.
 M-80AK/M-98A – Trang bị tháp pháo mới với pháo M86 30 mm hoặc pháo nòng đôi M89.
 M-80AB1 – xe thiết giáp nâng cấp với giáp tiên tiến, tháp pháo điều khiển từ xa, nâng cấp kính ngắm, ống phóng đạn khói và tên lửa chống tăng 9M14 Malyutka phiên bản mới nhất.

Xe thiết giáp chở quân

 OT M-60 (1962-1979)
 BOV 4 x 4 (1980–nay)
 BOV VP
 BOV M11
 BOV M15
 BOV APC

Xe thiết giáp trinh sát

 BOV M11
 Kurjak

Xe thiết giáp phòng không

 BOV 3
 BOV 30
 BOV AX Hybrid

 VIU-55 Munja (T-55 conversion)
 M-84AI

Pháo

Pháo cấp chiến trường

 Nora M-84
 M-56

Pháo tự hành

 Nora B-52
 Sora 122mm

Pháo phản lực bắn loạt

 LRSVM Morava
 M-87 Orkan
 M-96 Orkan 2
 M-77 Oganj
 M-63 Plamen
 Nimr

Súng cối

 Cối M57
 Universal Mortar UB M52
 Cối hạng nhẹ M74
 Cối hạng nhẹ M75
 Súng cối M95
 Cối 60mm M70
 Cối 60mm M95
 Cối 60 mm M06C
 Cối 82mm M69A

Vũ khí chống tăng

 Bumbar
 M79 Osa
 M80 Zolja
 M90 Stršljen
 M-80A LT
 POLO M-83
 Malyutka-2T

Vũ khí phòng không

 Sava M-90
 SPAT 30/2
 BOV-3
 BOV-30
 Strela 2M2J
 Sava
 Strela-10M

Xe rải mìn

 Self-Propelled Minelayer MOS
 TMA–4
 TMRP–6

Xe tải quân sự

 FAP 1118
 FAP 2026
 FAP 2228
 FAP 3232
 FAP 3240
 Zastava NTV

Turrets, cupolas and RCWS

 M91
 M86
 M86/06
 M10 RCWS
 12,7mm RCWS
 M20 RCWS

Các loại tên lửa

Tên lửa không điều khiển

 M-77
 Plamen A
 Plamen D

Tên lửa không đối đất

 Grom A
 Grom B
 LVBF-250

Tên lửa đất đối đất

 Košava 1

Đạn cỡ nòng lớn

 105mm HE ER-BB M02
 105 mm HE ER
 125mm APFSDS–T M88
 155mm HEERFB–BB M03

Súng trường, súng máy, súng tiểu liên, súng bắn tỉa

 Zastava M21
 Zastava M97
 Zastava M97K
 Zastava M70

Radars

 PR15
 Žirafa M-85

 Aeronautical Overhaul Institute "Moma Stanojlović" ()

Documentary and publishing activity
Making of technical documentation, films and books represents an important part of VTI as publisher, it represents institute output and quantifier of more than sixty years involvement in R&D missions. The institute possesses technical documentation for over 1300 items of weaponry and defense equipment developed through institute history that are introduced in service in the armed forces. This documentation being intellectual property of MoD, it has an outstanding value and use for future projects.

Media

Xem thêm

 Defense industry of Serbia

Tham khảo


title: Thần kinh chày

text:
Thần kinh chày là một nhánh của thần kinh ngồi. Thần kinh chày đi qua hố khoeo để đi qua bên dưới cung cơ dép.

Cấu trúc

Hố khoeo
Thần kinh chày là nhánh tận cùng lớn của thần kinh ngồi, có nguyên ủy từ L4, L5, S1, S2 và S3 của đám rối thần kinh cùng. Thần kinh ở nông hơn (hoặc chạy phía sau) của mạch khoeo, chạy từ góc trên đến góc dưới của hố khoeo, bắt chéo các mạch máu khoeo từ ngoài vào trong. Thần kinh cho các nhánh:

 Các nhánh cơ có nguyên ủy từ phần xa của hố cơ, chi phối đầu ngoài và đầu trong của cơ bụng chân, cơ dép, cơ gan chân và cơ khoeo. Nhánh thần kinh chi phối cơ khoeo đi qua cơ khoeo, chạy xuống dưới và ra ngoài, di quanh bờ dưới cơ khoeo để chi phối phần sâu (hoặc phần trước) của cơ khoeo. Thần kinh này cũng cung cấp cho cơ chày sau, khớp chày trên, xương chày, dây chằng gian cốt cẳng chân và khớp chày dưới.
 Các nhánh bì - Thần kinh chày cho nhánh thần kinh bì mang tên thần kinh dép trong từ phần giữa của xương chày và chạy ra ở góc dưới. Dây thần kinh chi phối da của nửa dưới mặt sau chân và bờ ngoài của bàn chân cho đến đầu ngón chân út.
 Các nhánh khớp - 03 nhánh khớp phát sinh từ phần trên của hố khoeo: thần kinh gối trên trong (nằm trên mỏm trên lồi cầu trong xương đùi, thần kinh gối giữa (xuyên qua bao sau của khớp gối để chi phối cho các cấu trúc nằm trong khuyết gian lồi cầu xương đùi, và thần kinh gối dưới (chạy dọc theo bờ trên của khoeo đến lồi củ trong xương chày).

Mặt sau của cẳng chân
Ở góc dưới của hố khoeo, thần kinh chày đi sâu đến cung gân của cơ dép để tiến vào mặt sau của cẳng chân. Trong cẳng chân, thần chạy xuống và vào trong để đến bờ sau trong của mắt cá chân, đường giữa mắt cá chân trong và lồi củ trong xương gót. Thần kinh tận cùng tại mạc giữ cơ gấp bàn chân, ở nguyên ủy của cơ giạng ngón chân cái bằng cách phân chia thành các thần kinh gan chân ngoài và trong, chi phối bàn chân. Thần kinh chày tách ra một số nhánh để chi phối cho mặt sau của chân:

 Các nhánh cơ - Chi phối cơ chày sau, cơ gấp dài các ngón chân, cơ gấp dài ngón chân cái, và phần sâu của cơ dép.
 Các nhánh bì - xuyên qua mạc cơ gấp để chi phối da mặt sau và mặt dưới của gót chân.
 Các nhánh khớp - Cung cấp cho khớp mắt cá chân

Bàn chân
Ở bàn chân, thần kinh tận cùng bằng cách chia thành các nhánh thần kinh gan chân.

 Thần kinh gan chân trong
 Thần kinh gan chân ngoài

Ý nghĩa lâm sàng
Tổn thương thần kinh chày là rất hiếm và thường là kết quả của chấn thương trực tiếp hoặc chèn ép trong thời gian dài. Tổn thương dẫn đến mất khả năng gấp bàn chân, gấp ngón chân và suy yếu động tác xoay trong bàn chân.

Hình ảnh bổ sung

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Coenotephria potentillaria

text:
Coenotephria potentillaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Coenotephria


title: Sturmia velutina

text:
Sturmia velutina là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Sturmia


title: Anticarsia subsignata

text:
Anticarsia subsignata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Anticarsia


title: Ga Thái Nguyên

text:
Ga Thái Nguyên là một nhà ga xe lửa tại thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên. Nhà ga là một điểm của đường sắt Hà Nội - Quan Triều và nối với ga Lưu Xá với ga Quán Triều.

Chú thích

Thái Nguyên


title: Senta flavescens

text:
Senta flavescens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Senta (bướm đêm)


title: Trợ từ tiếng Nhật

text:
Trợ từ tiếng Nhật  hoặc  là các phụ tố hoặc từ ngắn trong tiếng Nhật theo sau danh từ, động từ, tính từ hoặc câu. Chức năng ngữ pháp của chúng thể hiện các ngữ nghĩa hoặc chỉ định chức năng cho đối tượng nó bổ nghĩa.

Chính tả và từ điển
Trợ từ tiếng Nhật được viết bằng chữ hiragana trong tiếng Nhật hiện đại, tuy nhiên một số cũng có dạng kanji (Ví dụ 弖 hoặc 天 cho te て; 爾 cho ni に; 乎 hoặc 遠 cho o を; và 波 cho wa は).

Trợ từ tuân theo quy tắc phiên âm giống như tất cả các từ tiếng Nhật, ngoại trừ は (viết ha, phát âm wa khi là trợ từ), へ (viết he, phát âm là e) và を (viết là wo, thường được phát âm là o, mặc dù một số nói nó là wo).

Phân loại
Có 8 loại trợ từ, được phân loại theo chức năng của chúng

格助詞, kaku-joshi - Trợ từ thể cách

が, の, を, に, へ, と, で, から, より

並立助詞, heiritsu-joshi - Trợ từ tịnh lập

か, の, や, に, と, やら, なり, だの

終助詞, shū-joshi - Trợ từ đuôi câu

か, の, や, な, わ, とも, かしら

間投助詞, kantō-joshi - Trợ từ đan xen

さ, よ, ね

副助詞, fuku-joshi

ばかり, まで, だけ, ほど, くらい, など, なり, やら

係助詞, kakari-joshi

は, も, こそ, でも, しか, さえ, だに

接続助詞, setsuzoku-joshi

ば, や, が, て, のに, ので, から, ところが, けれども, くせに

準体助詞, juntai-joshi

の, から

Tham khảo


title: Henuttawy

text:
Henuttawy (còn được viết là Henttawy hoặc Henuttaui) là một cái tên được đặt cho nhiều phụ nữ quý tộc, vương thất trong lịch sử Ai Cập cổ đại. Tên này mang ý nghĩa là "Công nương của Hai vùng đất".

 Henuttawy, con gái của Ramesses II (Vương triều thứ 19).
 Duathathor-Henuttawy, tức Henuttawy A, con gái của Ramesses XI, Chánh phi của Pinedjem I, mẹ của Psusennes I (Vương triều thứ 20 − Vương triều thứ 21).
 Henuttawy B, con gái của Pinedjem I với Henuttawy A (Vương triều thứ 21).
 Henuttawy C, con gái của Menkheperre, chị em gái, đồng thời là Chánh phi của Smendes II (Vương triều thứ 21).
 Henuttawy D, con gái của Pinedjem II (Vương triều thứ 21).
 Henut Taui, hay Henuttawy, nữ tư tế (Vương triều thứ 21).

Tên Ai Cập cổ đại


title: Richia pampolycala

text:
Richia pampolycala là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Richia


title: Phyllophila wimmerii

text:
Phyllophila wimmerii là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phyllophila


title: Mphu Ramatlapeng

text:
Mphu Ramatlapeng (sinh c. 1953) là một chính trị gia, doanh nhân và phi lợi nhuận điều hành người Lesotho.

Tuổi thơ
Mphu Ramatlapeng được sinh ra vào khoảng năm 1953 tại Lesoto. Cô có bằng y khoa của Đại học Y khoa Quốc gia Kharkov, sau đó là bằng thạc sĩ về sức khỏe cộng đồng của Đại học Johns Hopkins.

Sự nghiệp
Ramatlapeng là Bộ trưởng Bộ Y tế và Phúc lợi xã hội của Lesoto từ năm 2007 đến 2012.

Ramatlapeng là phó chủ tịch của Quỹ toàn cầu chống AIDS, bệnh lao và sốt rét cho đến năm 2013. Bà là phó chủ tịch điều hành tại Sáng kiến Tiếp cận Sức khỏe của Quỹ Clinton.

Ramatlapeng phục vụ như một giám đốc không điều hành của Anglo American plc.

Tham khảo

Nữ chính khách Lesotho
Cựu sinh viên Đại học Johns Hopkins
Sinh thập niên 1950
Nhân vật còn sống


title: Hương rừng Cà Mau

text:
Hương rừng Cà Mau là tên tập truyện ngắn nổi tiếng nhất của nhà văn Sơn Nam, được xuất bản lần đầu vào năm 1962. Nội dung lấy bối cảnh từ cuộc sống của người dân vùng U Minh vào khoảng 1930–1940.

Bối cảnh ra đời

Quê nội nhà văn Sơn Nam gốc ở cù lao Ông Chưởng thuộc tỉnh An Giang. Từ đời ông nội ông chạy trốn quân Pháp qua Rạch Giá xuống U Minh lập nghiệp. Nơi nhà văn Sơn Nam gắn bó là làng nhỏ Đông Thái ở rừng U Minh, nay thuộc huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang.

Nhà văn Sơn Nam có người bác ruột thứ hai giữ búi tóc, mù chữ, nhưng biết xem bói tướng, có duyên kể chuyện khẩn hoang, hay giao du với người Khmer, nói rành tiếng Khmer, kể chuyện cổ tích Khmer và thích lên đồng bóng mời thổ thần người Khmer nhập vào. Nhờ những câu chuyện từ ông bác Hai và người dân rừng U Minh mà sau này Sơn Nam đã viết nên công trình Lịch sử khẩn hoang miền Nam và tập truyện ngắn Hương rừng Cà Mau.

Những năm 1958–1959, Sơn Nam bắt đầu viết những truyện ngắn trong Hương rừng Cà Mau và công bố  trên tập san văn nghệ Nhân Loại tại Sài Gòn. Nội dung những câu truyện khắc họa sinh động và chân thực hình ảnh những người lưu dân ở vùng U Minh vào những năm 1930–1940. Đó là những thiếu nữ vùng quê miệt vườn, thằng bé len trâu, tay giết người hảo hớn, kẻ săn bắt heo rừng, thầy bắt rắn, thầy tu chùa Khmer hay kẻ “đâm hà bá, phá sơn lâm”.

Khi các truyện được gộp lại xuất bản thành sách vào năm 1962, nhà văn Sơn Nam gửi một cuốn về quê Cà Mau tặng bác Hai, năm ấy đã 90 tuổi. Sau khi được một người cháu đọc sách của Sơn Nam cho nghe, bác Hai liền nhận xét tóm tắt để đứa cháu viết thư gửi lên Sài Gòn: “Thằng này nói dóc, nghe được quá. Nói dóc mà có căn cứ”.

Danh sách chương
Lần xuất bản đầu tiên có 18 truyện ngắn.
 Hòn Cổ Tron
 Ông Già Xay Lúa
 Cây Huê Xà
 Bác Vật Xà Bông
 Đảng “Cánh Buồm Đen”
 Con Bảy Đưa Đò
 Chiếc Ghe “Ngo”
 Cô Út Về Rừng
 Miễu Bà Chúa Xứ
 Mùa “Len” Trâu
 Một Cuộc Bể Dâu
 Đóng Gông Ông Thầy Quít
 Tình Nghĩa Giáo Khoa Thư
 Hát Bội Giữa Rừng
 Hương Rừng
 Bắt Sấu Rừng U Minh Hạ
 Người Mù Giăng Câu
 Sông Gành Hào

Lịch sử xuất bản
Hương rừng Cà Mau được nhà xuất bản Phù Sa in lần đầu tiên vào năm 1962. Lần lượt sau đó là nhà xuất bản Lá Bối năm 1967 và nhà xuất bản Trí Đăng năm 1972.

Năm 1986, nhà xuất bản Trẻ lần đầu tiên in lại Hương rừng Cà Mau và tái bản bìa mới nhiều lần nữa vào các năm 1993, 1997, 1998, 2001, 2003, 2009, 2013, 2018 dưới nhiều phiên bản bìa mềm lẫn bìa cứng.

Năm 1998, nhà xuất bản Trẻ lấy các truyện ngắn trong cuốn "26 truyện ngắn Sơn Nam" (NXB Mũi Cà Mau) tách thành tập Hương rừng Cà Mau tập II.

Năm 1999, nhà xuất bản tiếp tục bổ sung thêm một số truyện ngắn khác đăng trên tạp chí Hương Quê thành Hương rừng Cà Mau tập III.

Năm 2011, Hương rừng Cà Mau đã được chuyển ngữ sang tiếng Pháp và phát hành bởi nhà xuất bản La Frémillerie với tựa đề Les senteurs des forêts de Cà Mau, bản dịch bởi Nguyễn Đức.

Năm 2012, nhân dịp Hương rừng Cà Mau tròn 50 năm xuất bản, nhà xuất bản Trẻ giảm gần một nửa giá bán Hương rừng Cà Mau và các sách khác của Sơn Nam. Bên cạnh đó, còn tổ chức buổi tọa đàm "50 năm Hương rừng Cà Mau" vào ngày 27 tháng 12 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là lần đầu tiên nhà xuất bản Trẻ tổ chức kỷ niệm tuổi đời của một tác phẩm.

Năm 2013, nhà xuất bản Trẻ phát hành phiên bản đặc biệt kỷ niệm 10 năm tác quyền nhà văn Sơn Nam. Phiên bản này có bìa cứng với 64 truyện và tổng cộng 927 trang.

Năm 2023, nhà xuất bản Trẻ tái bản Huơng rừng Cà Mau gần như nguyên vẹn câu chữ theo bản in đầu tại Nhà xuất bản Phù Sa vào năm 1962.

Tính đến hiện tại, tổng tập Huơng rừng Cà Mau có 65 truyện ngắn và 47 tranh minh họa từ các họa sĩ yêu mến Sơn Nam.

Đón nhận
Năm 1999, nhà văn Sơn Nam nhận giải Mai Vàng cho Nhà văn xuất sắc với tác phẩm Hương rừng Cà Mau tập II và III do Nhà xuất bản Trẻ phát hành.

Cuối năm 2002, nhà xuất bản Trẻ chính thức mua lại tác quyền trọn đời toàn bộ tác phẩm của nhà văn Sơn Nam và in lại dần kể từ tháng 3 năm 2003. Tính từ thời điểm đó đến năm 2013, tổng số lượng sách của nhà văn Sơn Nam đã phát hành đạt đến 120,000 bản in. Riêng với Hương rừng Cà Mau, số lượng phát hành lên đến 17,000 bản in từ năm 2003–2008. Ông Nguyễn Minh Nhựt - Giám đốc NXB Trẻ, đã trân trọng gọi Hương rừng Cà Mau là "Trấn sơn chi bảo của NXB Trẻ”.

Năm 2011, nhà văn Sơn Nam được đề cử Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật với Hương rừng Cà Mau và tập truyện ngắn Hai cõi U Minh. Tuy nhiên, gia đình ông đã viết thư xin rút tên vì lý do sinh thời nhà văn không màng giải thưởng, danh vọng, chỉ muốn viết để kiếm sống và để đi vào lòng người đọc.

Ảnh hưởng và chuyển thể
Nhà văn Vũ Đức Sao Biển học xong chọn nhiệm sở ở Bạc Liêu vì ham thích những tình tiết trong truyện Hương rừng Cà Mau. Ông cho biết mình đã học được từ Sơn Nam cách viết hài và kiểu nói dóc có duyên, được mọi người tin và yêu thích.

Truyện "Bắt Sấu Rừng U Minh Hạ" được đưa vào sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 12 kể từ năm 2008.

Truyện "Mùa len trâu" kể về những người làm nghề đưa trâu đi tìm cỏ để sống qua mùa lũ đã được chuyển thể thành phim điện ảnh Mùa len trâu vào năm 2003 bởi đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh.

Bài thơ thay lời tựa của tập truyện cũng được nhạc sĩ Hà Phương phổ thành bài hát cùng tên. Bài thơ này được viết vào năm 1961 khi Sơn Nam vẫn còn bị giam trong nhà tù Phú Lợi.

Tham khảo

Sách năm 1962
Sách thế kỷ 20
Sách Nhà xuất bản Trẻ
Truyện ngắn Việt Nam
Tác phẩm văn học Việt Nam
Văn học miền Nam
Cà Mau


title: Loweria capnosticta

text:
Loweria capnosticta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Loweria


title: Olenecamptus grisescens

text:
Olenecamptus grisescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Olenecamptus


title: Asiimwe Deborah GKashugi

text:
Asiimwe Deborah GKashugi là nhà viết kịch, nhà biểu diễn và nhà sản xuất Ugandan từng đoạt giải thưởng, hiện đang là Chuyên gia cho Viện Sundance Đông Phi và đóng vai trò cố vấn cho trường Do Thái ở Hamburg, Đức. Những vở kịch gần đây của cô bao gồm Forgotten World, Cooking Oil, Appointment with gOD và Un-entitled, tất cả đã được nhận hoặc là sản phẩm kịch hoàn chỉnh hoặc đọc trước sân khấu tại Hoa Kỳ và Đông Phi. Vở kịch của cô Will Smith Look Alike đã giành được cuộc thi viết kịch bản của BBC 2010 tại Châu Phi. Cô là người nhận học bổng xuất sắc năm 2006 bằng văn bản về Viết để trình diễn từ Học viện Nghệ thuật California, nơi cô tốt nghiệp bằng Thạc sĩ Mỹ thuật (MFA) năm 2009 và Nhóm Tương tác Thế hệ Mới của Nhà hát 2010 (TCG) 2010 với tài trợ cấp cho để làm việc với Chương trình Nhà hát Viện Sundance.

Cuộc sống và giáo dục ban đầu
Deborah đã học tại trường tiểu học Kashwa, ở quận Kiruhura ngày nay. Cô học trung học tại Trường Nữ sinh Bweranyangi, trước khi gia nhập Đại học Makerere, nơi cô đã có bằng tốt nghiệp về Âm nhạc, Khiêu vũ và Kịch. Cô trở lại Đại học Makerere và nhận bằng Cử nhân về Kịch nghệ (Honours), 2003-2006. Cô đã nhận được học bổng và đã lấy bằng Thạc sĩ Mỹ thuật (MFA) về Viết để trình diễn tại Học viện Nghệ thuật California.

Viết văn
Sự quan tâm của Deborah trong cách kể chuyện và biểu diễn bắt đầu từ thời thơ ấu của cô. Cô được nuôi dưỡng trong một tài liệu văn học và văn hóa kể chuyện, nơi văn hóa dân gian được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, bằng lời nói. Phần lớn công việc của cô khám phá các vấn đề chính trị xã hội ảnh hưởng đến các nước đang phát triển. Cô viết cho sân khấu, đôi khi cho đài phát thanh và màn hình. Công việc của cô đã được thực hiện ở Nairobi, Kenya, Kisumu, Kenya và Kigali, Rwanda. Vào năm 2010, cô là người nhận được tài trợ cho Nhà lãnh đạo tương lai mới của Nhóm Truyền thông Nhà hát (TCG) để làm việc với Chương trình Nhà hát Viện Sundance

Tham khảo

Nhà văn Uganda
Nhân vật còn sống
Nữ nhà văn thế kỷ 21


title: Mónica González (vũ công)

text:
Mónica Andrea González Merlo de Listorti () là một vũ công sân khấu chuyên nghiệp người Argentina, cũng như vợ của người dẫn chương trình truyền hình và diễn viên hài José María Listorti. González đã tham gia Dancing With The Stars của Argentina, Bailando 2011.

Sự nghiệp

El Fondo Puede Esperar
Vào năm 2005, sau nhiều cuộc đấu tranh diễn ra trong nhà hát, cô đã thử vai trở thành vũ công dự phòng và cao  cô đã đóng vở nhạc kịch El Fondo Puede Esperar. Các diễn viên hài âm nhạc nổi tiếng José María Listorti và Alvaro "Waldo" Navia, người mẫu Denise Dumas, ca sĩ tango Alberto Bianco và một dàn diễn viên múa lớn do đạo diễn biên đạo kiêm đạo diễn Flavio Mendoza đạo diễn. Đây là nơi cô và José María gặp nhau. Mặc dù cô được chọn làm vũ công dự phòng, González nổi bật như một ngôi sao lớn trong vở nhạc kịch, có ít vai chính và được biến thành vũ công chính.

Bailando
Mónica González tham gia cuộc thi nhảy thực tế, Bailando 2011 với đối tác nhảy chuyên nghiệp Maximiliano D'Iorio. Cô được thay thế bởi người mẫu Argentina và nữ diễn viên Belén Francese trong vòng 7-10 vì chấn thương chân mà González phải chịu đựng trong khi thực hành vũ đạo vũ đạo của mình. González đã bị loại bỏ trong vòng Merengue bởi chồng cô, Denise Dumas.

El Anfitrión
Vào năm 2011 González đã được đề nghị trở thành ngôi sao trong vở nhạc kịch mùa giải 2011-2012, El Anfitrión. Cô đã đi cùng với cô nhảy múa chuyên nghiệp Bailando Maximiliano D'Iorio làm vũ công đầu tiên. Đạo diễn sáng tạo của chương trình là tờ rơi của Áo, Reina Reech. Cũng trong chương trình là diễn viên hài kịch là "Cacho" Buenaventura, thứ hai vedette, acrobat-vũ công Estefanía Bacca và các nhà ảo thuật, Emanuel. Các giám sát viên chính và thu hút chính của chương trình là María Martha Serra Lima. Nhạc kịch được ra mắt tại Córdoba, Argentina, ngày 16 tháng 12 năm 2011 tại nhà hát, Candilejas I.

Cuộc sống cá nhân
Mónica de Listorti sống ở Buenos Aires và Córdoba, Argentina. Cô kết hôn với José María Listorti, cha của Franco con trai cô (sinh ngày 1 tháng 11 năm 2009). Đám cưới của họ được tổ chức vào ngày 1 tháng 11 và đám cưới của họ trong nhà thờ là vào ngày 3 tháng 11 năm 2012.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang thông tin ElTreceTV.com trên Mónica (bằng tiếng Tây Ban Nha)

Nữ người mẫu Argentina
Nhạc sĩ nhạc dance
Nhân vật còn sống


title: Kristiyan Kochilov

text:
Kristiyan Kochilov (Bulgarian: Кристиян Кочилов; sinh 3 tháng 4 năm 1990) là một cầu thủ bóng đá Bulgaria thi đấu ở vị trí tiền vệ cho Vitosha Bistritsa.

Sự nghiệp

Vitosha Bistritsa
Kochilov gia nhập Vitosha Bistritsa năm 2015 từ Slivnishki Geroy. An ra mắt chuyên nghiệp cho đội bóng ngày 22 tháng 7 năm 2017 trong trận đấu trước Cherno More Varna.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1990
Nhân vật còn sống
Người Vratsa
Cầu thủ bóng đá nam Bulgaria
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá FC Vitosha Bistritsa


title: Hadennia purifascia

text:
Hadennia purifascia là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hadennia