title: Centrosaurus

text:
Centrosaurus ( ) là một chi khủng long ăn thực vật thuộc họ Ceratopsidae sống vào thời kỳ Creta muộn tại Canada. Tàn tích của chúng được tìm thấy tại thành hệ Dinosaur Park, niên đại từ 76,5 tới 75,5 triệu năm trước.

Xem thêm

Danh sách khủng long

Chú thích

Khủng long
Centrosaurus
Động vật tuyệt chủng
Động vật được mô tả năm 1904
Khủng long kỷ Phấn Trắng
Khủng long Bắc Mỹ
Dự án Khủng long/Theo dõi


title: Noctuelia zachlora

text:
Noctuelia zachlora là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Noctuelia


title: Pediasia melanerges

text:
Pediasia melanerges là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pediasia


title: Catoria psimythota

text:
Catoria psimythota là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Catoria


title: Giải phương trình

text:
Trong toán học, để giải phương trình là để tìm ra các nghiệm của nó, đó là những giá trị (số, hàm, tập hợp, vv) mà thỏa mãn đầy đủ các điều kiện quy định bởi các phương trình, bao gồm hai biểu thức kết nối với nhau bằng dấu bằng. Khi tìm kiếm nghiệm số, một hoặc nhiều biến tự do được chỉ định là ẩn số. Một nghiệm là sự gán các biểu thức cho các biến chưa biết làm cho đẳng thức trong phương trình trở nên đúng. Nói cách khác, một nghiệm là một biểu thức hoặc một tập hợp các biểu thức (một giá trị cho mỗi ẩn số) sao cho khi giá trị trên được thay thế cho các ẩn số, phương trình trở thành hằng đẳng thức. Một bộ lời giải của một phương trình thường được gọi là nghiệm của phương trình, đặc biệt nhưng không chỉ đối với các phương trình đại số hoặc số.

Bài toán giải phương trình có thể là số hoặc tượng trưng. Giải phương trình bằng số có nghĩa là chỉ các số được biểu diễn rõ ràng dưới dạng số (không phải là biểu thức liên quan đến các biến), được thừa nhận là giải pháp. Giải phương trình một cách tượng trưng có nghĩa là các biểu thức có thể chứa các biến đã biết hoặc cũng có thể là các biến không có trong phương trình ban đầu được thừa nhận là lời giải của phương trình đó.

Ví dụ: phương trình  được giải cho ẩn x bằng biểu thức , vì thay thế  cho x trong phương trình dẫn đến , đây là một đẳng thức đúng. Cũng có thể lấy biến y là ẩn số, và sau đó phương trình được giải bằng . Hoặc x và y đều có thể được coi là ẩn số, và sau đó có nhiều giải pháp cho phương trình.  là một giải pháp tượng trưng. Tạo một giải pháp tượng trưng với các số cụ thể luôn đưa ra một giải pháp số; ví dụ:  cho cặp nghiệm  (nghĩa là  và ) và  cho cặp nghiệm . Lưu ý rằng sự phân biệt giữa các biến đã biết và các biến chưa biết được thực hiện trong tuyên bố của đề bài, thay vì phương trình. Tuy nhiên, trong một số lĩnh vực của toán học, quy ước là để dành một số biến là đã biết và các biến khác là không xác định. Khi viết đa thức, các hệ số thường được coi là đã biết đến và các biến được coi là không xác định, nhưng tùy thuộc vào vấn đề, tất cả các biến có thể đảm nhận vai trò này hoặc vai trò kia.

Tùy thuộc vào vấn đề, nhiệm vụ có thể là tìm bất kỳ lời giải nào (tìm một lời giải duy nhất là đủ) hoặc tất cả các lời giải. Tập hợp tất cả các giải pháp được gọi là tập hợp lời giải. Trong ví dụ trên, lời giải  cũng là một tham số của tập hợp giải pháp với tham số là . Cũng có thể nhiệm vụ là tìm ra một giải pháp, trong số có thể rất nhiều lời giải, tìm lời giải tốt nhất trong một số khía cạnh; vấn đề có tính chất đó được gọi là vấn đề tối ưu hóa; giải quyết một vấn đề tối ưu hóa thường không được gọi là "giải phương trình".

Phương trình
Hàm nghịch đảo


title: Saperda mutica

text:
Saperda mutica là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Saperda


title: L3/33

text:
Xe tăng siêu nhẹ CV-33 là một loại xe tăng siêu nhẹ của Ý được dùng trong Thế chiến II.Nó được trang bị 1 khẩu súng máy 6.5mm để hỗ trợ bộ binh.

Tham khảo

Liên kết ngoài

L3/33 (CV 33), L3/35 (CV 35) Tankettes at wwiivehicles.com

Xe tăng Ý
Xe tăng hạng nhẹ
Xe tăng thời Thế chiến thứ hai


title: Leila de Lima

text:
Leila de Lima, tên đầy đủ là Leila Norma Eulalia Josefa Magistrado de Lima, (sinh 27 tháng 8 năm 1959) là một luật sư Philippines, nhà hoạt động nhân quyền và chính trị gia. Bà được Tổng thống Gloria Macapagal-Arroyo bổ nhiệm làm chủ tịch Ủy ban Philippines về Nhân quyền vào tháng năm 2008 và bà làm việc trong ủy ban này cho đến ngày 30 tháng 6 năm 2010, khi bà được Tổng thống Benigno S. Aquino III bổ nhiệm làm bộ trưởng Bộ Tư pháp Philippines. Bà từ chức chúc vụ này vào ngày 12 Tháng 10 năm 2015 để tập trung vào việc ứng cử cho một ghế trong Thượng viện Philippines. Bà giành được một trong 12 ghế được bầu và hiện đang phục vụ như một thượng nghị sĩ Philippines tại Quốc hội thứ 17 của Philippines.

Chú thích

Sinh năm 1959
Nữ chính khách Philippines
Nhân vật còn sống


title: Thành Hagi

text:
, còn được gọi là , là một toà thành nằm ở Hagi, tỉnh Yamaguchi, Nhật Bản.

Lịch sử
Mōri Terumoto đã đánh mất phần của mình quanh Hiroshima và được chuyển đến Hagi sau trận Sekigahara khi ông ủng hộ phía bên kia. Ông xây dựng Thành Hagi vào năm 1604, và gia đình ông tiếp tục cai trị miền Chōshū cho đến khi Minh Trị duy tân. Tòa thành là không bình thường vì nó được xây dựng chủ yếu ở đồi Shizuki, mặc dù một số phòng thủ được đặt trên núi.

Năm 1874, phần lớn tòa thành bị phá hủy, để lại một ít tàn tích.

Ngày nay
Tòa thành là một địa danh lịch sử quốc gia. Tòa thành được đăng ký là Di sản Thế giới được UNESCO công nhận vào ngày 5 tháng 7 năm 2015 như một phần của Các địa điểm của Cải cách Công nghiệp Minh Trị tại Nhật Bản: Sắt thép, Đóng tàu và Khai mỏ. Nó được đăng ký như là một phần của Thành phố Hagi
.

Tham khảo

Hagi
Hagi


title: Kuni Kuniyoshi

text:
là thành viên của hoàng tộc Nhật Bản và là nguyên soái trong Lục quân Đế quốc Nhật Bản trong 2 thời kỳ Minh Trị và Đại Chính. Ông chính là cha của Hương Thuần Hoàng hậu (vợ của Chiêu Hòa Thiên hoàng), và là ông ngoại của Thiên hoàng Akihito.

Tiểu sử

Đầu đời
Vương tước Kuni Kuniyoshi sinh ra ở Kyoto, là con trai thứ ba của Thân vương Kuni Asahiko (Kuni-no-miya Asahiko Shinnō) với thị nữ Isume Makiko. Cha của ông, Hoàng thân Asahiko (còn được gọi là Shōren-no-miya Sun'yu hay Vương tước Nagakawa-no-miya Asahiko), là con trai của Thân vương Fushimi Kuniye (Fushimi-no-miya Kuniie Shinnō), người đứng đầu một trong những chi họ của Hoàng gia Nhật Bản. Năm 1872, Minh Trị Thiên hoàng đã ban cho Hoàng thân Asahiko cung hiệu là Cửu Nhĩ cung, cho phép ông lập nên những chi nhánh mới của gia đình hoàng gia.

Vương tước Kuniyoshi đã trở thành người thừa kế gia tộc sau khi cha mình qua đời vào ngày 29 tháng 10 năm 1891. Anh em cùng cha khác mẹ của ông, Hoàng thân Asaka Yasuhiko, Hoàng thân Higashikuni Naruhiko, Hoàng thân Nashimoto Morimasa và Hoàng thân Kaya Kuninori, tất cả đã thành lập và đứng đầu các chi nhánh mới của hoàng gia trong thời kỳ Minh Trị.

Sự nghiệp quân sự
Vương tước Kuni Kuniyoshi tốt nghiệp lớp 7 của Trường Sĩ quan Lục quân Đế quốc Nhật Bản vào năm 1897 với tư cách là một trung úy, và được thăng cấp trung úy vào tháng 2 năm 1899 và trở thành thuyền trưởng vào tháng 3 năm 1901. Được thăng cấp thiếu tá trong bộ binh vào tháng 11 năm 1904, trong Chiến tranh Nga-Nhật, ông được bổ nhiệm vào đội quân của Tướng Kuroki Tamemoto, chỉ huy của Quân đoàn 1 IJA. Do các công việc đáng kể liên quan đến chiến tranh của mình, ông đã được trao tặng Huân chương Cánh diều vàng (hạng 4). Sau đó, ông tốt nghiệp trường Đại học Chiến tranh Quân đội và được bổ nhiệm vào Trung đoàn 3 của Sư đoàn Vệ binh Hoàng gia.

Từ năm 1907 đến 1910, ông học chiến thuật quân sự ở Đức và gắn bó với Trung đoàn thứ hai của đội vệ binh Phổ. Ông được thăng cấp trung tá vào tháng 4 năm 1908 và lên đại tá vào tháng 12 năm 1910. Khi trở về Nhật Bản, Vương tước Kuni đã tăng lên cấp bậc thiếu tướng vào tháng 8 năm 1913 và được chỉ huy của Trung đoàn Bộ binh 38. Sau đó, ông chỉ huy Lực lượng Vệ binh Hoàng gia Nhật Bản và thăng cấp bậc trung tướng vào tháng 8 năm 1917 và chỉ huy của Sư đoàn 15 IJA. Song song với mệnh lệnh đó, ông cũng đã nhận được chức vụ khác là linh mục trưởng của đền Meiji.

Vương tước Kuni trở thành một Sĩ quan cấp tướng toàn diện và là thành viên của Bộ Tổng tham mưu Quân đội Hoàng gia Nhật Bản vào tháng 8 năm 1923. Một người ủng hộ sớm cho ngành hàng không quân sự, một trong những người bảo hộ của ông là Yamamoto Isoroku, vị đô đốc tương lai và là tổng tư lệnh của Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Vào ngày 27 tháng 6 năm 1929 (hai ngày trước khi ông qua đời), Thiên hoàng Hirohito thăng cấp cho ông lên cấp bậc danh dự của nguyên soái và trao cho ông Grand Cordon của Huân chương Tối cao của Hoa cúc.

Vương tước Kuni đã qua đời ngay sau khi ông đến biệt thự của mình tại Atami, vì một triêu chứng của một căn bệnh cấp tính không được tiết lộ.

Danh dự

 Grand Cordon của Huân chương Mặt trời mọc với Hoa Paulownia (tháng 11 năm 1893)
 Grand Cordon của Huân chương Hoa cúc (tháng 11 năm 1903)
 Huân chương Cánh diều vàng, Lớp 4 (Tháng 4 năm 1906)
 Hớn. Hiệp sĩ Grand Cross của Huân chương Hoàng gia Victoria (GCVO) (1909)
 Cổ áo của hoa cúc (27 tháng 1 năm 1929)

Hôn nhân và gia đình

Vào ngày 13 tháng 12 năm 1889, Hoàng tử Kuni Kuniyoshi kết hôn với Shimazu Chikako (19 tháng 10 năm 1879 - 9 tháng 9 năm 1956), con gái thứ bảy của Hoàng thân Shimazu Tadayoshi, vị Lãnh chúa cuối cùng của Phiên Satsuma. Cuộc hôn nhân thực chất là một liên minh giữa hoàng tộc và gia tộc Lãnh chúa Satsuma.Vợ chồng ông có với nhau 6 người con:

  phu nhân Thiên hoàng Hirohito (hay Thiên hoàng Chiêu Hòa) vào năm 1924.

Tham khảo

Người thành phố Kyoto
Nguyên soái Lục quân Đế quốc Nhật Bản
Mất năm 1929
Sinh năm 1873


title: Amata minuta

text:
Amata minuta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

M


title: Arichanna perimelaina

text:
Arichanna perimelaina là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Arichanna


title: Eriopyga desnuda

text:
Eriopyga desnuda là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eriopyga


title: Stictoptera macromma

text:
Stictoptera macromma là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Stictoptera


title: UEFA Champions League 1995–96

text:
UEFA Champions League 1995–96 là mùa giải thứ 41 của Cúp C1 châu Âu, và mùa giải thứ 4 kể từ khi nó được đổi tên thành UEFA Champions League. Juventus là đội vô địch sau khi đánh bại đương kim vô địch mùa giải 1994-95 Ajax trong trận chung kết trên chấm phạt đền. Đó là danh hiệu Champions League duy nhất mà Juventus giành được trong những năm 1990 mặc dù hai mùa giải kế tiếp họ đều góp mặt trong trận đấu cuối cùng, và là một trong ba trận thắng của một đại diện đến từ Ý trong trận chung kết, mặc dù mọi trận chung kết trong bảy năm liên tiếp từ năm 1992 đến 1998 đều góp mặt một câu lạc bộ Serie A. Mùa giải 1995-96 cũng là giải đấu đầu tiên mà một chiến thắng tương ứng với ba điểm giành được thay vì hai điểm như trước đó.

Đội tham dự
Có tổng cộng 24 đội tham gia tranh tài là các nhà vô địch giải quốc nội ở mỗi quốc gia của 24 quốc gia hàng đầu trong bảng xếp hạng hệ số UEFA, bao gồm cả đội chủ nhà UEFA Champions League mùa trước là Ajax. Các nhà vô địch quốc gia của các hiệp hội bóng đá xếp hạng từ 1–7, cùng với đội đương kim vô địch sẽ vào thẳng vòng bảng còn tất cả các đại diện còn lại của các hiệp hội xếp hạng 8-24 tham dự từ vòng loại. Các nhà vô địch quốc gia còn lại của các hiệp hội xếp hạng 25–47 chỉ được phép tham dự UEFA Cup.

Thời gian thi đấu
Lịch trình giải đấu diễn ra như sau (tất tất cả các lễ bốc thăm được tổ chức tại Geneva, Thụy Sĩ)

Vòng sơ loại

Dynamo Kyiv đã giành chiến thắng trong trận đấu với Aalborg BK,nhưng trong trận đấu đầu tiên với Panathinaikos, họ đã bị buộc tội hối lộ trọng tài Antonio López Nieto, để giành chiến thắng. Bất chấp kháng cáo, họ đã bị loại khỏi giải và bị cấm thi đấu trong hai năm, và vì thế Aalborg BK thay thế họ ở vòng bảng. Lệnh cấm của Dynamo cuối cùng đã được giảm xuống còn một mùa giải.

|}

Vòng bảng

11 đội trong số 16 đội lần đầu tiên xuất hiện tại vòng bảng UEFA Champions League gồm Aalborg BK, Blackburn Rovers, Borussia Dortmund, Ferencváros, Grasshopper, Juventus, Legia Warsaw, Nantes, Panathinaikos, Real Madrid và Rosenborg. Panathinaikos đã chơi ở vòng bảng của Cúp C1 châu Âu 1991–92.

Bảng A

Bảng B

Bảng C

Bảng D

Vòng loại trực tiếp

Biểu đồ

Tứ kết

|}

Bán kết

|}

Chung kết

Top cầu thủ ghi bàn
Những cầu thủ ghi bàn nhiều nhất tại UEFA Champions League 1995–96 (không bao gồm các bàn thắng vòng sơ loại) như sau:

Tham khảo

Liên kết ngoài
1995–96 All matches – season at UEFA website
 European Cup results at RSSSF
 Tất cả cầu thủ ghi bàn UEFA Champions League 1995–96 (Không bao gồm vòng sơ loại) theo protocols UEFA + tất cả cầu thủ ghi bàn vòng sơ loại
 1995/96 UEFA Champions League – kết quả và đội hình (lưu trữ)

UEFA Champions League 1995-96
1995-96


title: Vương tử John của Liên hiệp Anh

text:
Vương tử John của Liên hiệp Anh (John Charles Francis; 12 tháng 7 năm 1905 – 18 tháng 1 năm 1919) là con trai thứ 5 và là con út của Quốc vương George V và Vương hậu Mary. Tại thời điểm John ra đời, cha mẹ ông đang là Thân vương và Vương phi xứ Wales. Năm 1910, Quốc vương Edward VII băng hà, Thân vương xứ Wales kế vị trở thành Quốc vương George V, Vương tử John xếp thứ 5 trong danh sách thứ tự thừa kế ngai vàng Anh Quốc.

Năm 1909, John được phát hiện mắc chứng động kinh. Khi tình trạng ngày càng xấu đi, ông được cha mẹ gửi đến dinh thự Sandringham để tránh sự dòm ngó của công chúng. Ở Sandringham, Prince John được chăm sóc bởi nhũ mẫu Charlotte Jane "Lala" Bill và các người hầu, ông kết bạn với những đứa trẻ địa phương mà Vương hậu Mary đã sắp xếp đến chơi cùng con trai. Vương John qua đời tại dinh thự Sandringham vào năm 1919 sau một cơn động kinh nghiêm trọng và được chôn cất tại nhà thờ St Mary Magdalene gần đó. Bệnh tật của ông chỉ được tiết lộ cho công chúng sau khi ông qua đời.

Việc che giấu Vương tử John khỏi công chúng được đưa ra để làm bằng chứng cho sự tàn nhẫn của vương thất. Tuy nhiên, một số hồ sơ cho thấy John theo cách nào đó được cha mẹ đối xử tốt hơn so với anh chị của mình. Trái với cáo buộc rằng Vương tử John bị che giấu khỏi công chúng từ khi còn nhỏ, ông thực ra vẫn giữ vai trò là một thành viên chính thức của vương thất, xuất hiện thường xuyên trước công chúng cho đến sau sinh nhật thứ mười một, khi bệnh tình trở nặng hơn.

Chào đời
Vương tử John được sinh hạ tại York Cottage thuộc bất động sản Sandringham vào lúc 3:05 sáng ngày 12 tháng 7 năm 1905. Ông là con út và con trai thứ năm của George, Thân vương xứ Wales và Mary, Vương phi xứ Wales. Ông được đặt tên John dù cái tên này được cho là không may mắn đối với vương thất, và ông thường được gọi với cái tên "Johnnie". Tại thời điểm chào đời, ông đứng thứ 6 trong hàng kế vị ngai vàng, sau cha và các anh. Vì là cháu nội của đương kim Quốc chủ và con trai của Thân vương xứ Wales, ông được nhận danh hiệu His Royal Highness Prince John of Wales từ khi ra đời.

John được rửa tội vào ngày 3 tháng 8 năm 1905 tại nhà thờ St Mary Magdalene ở Sandringham. Cha mẹ đỡ đầu của ông gồm Carlos I của Bồ Đào Nha (ông bác xa, do Thân vương xứ Wales đại diện), Công tước xứ Sparta (bác họ), Hoàng tử Carl của Đan Mạch (anh họ và cậu của ông, do Thân vương xứ Wales đại diện), Vương tử John xứ Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (do Thân vương xứ Wales đại diện), Alexander Duff, Công tước xứ Fife thứ nhất (cậu, do Thân vương xứ Wales đại diện), Bà Công tước xứ Sparta (bác họ, do Công chúa Victoria đại diện), và Công chúa Alexander xứ Teck (do Công chúa Victoria đại diện).

Những năm đầu đời
Vương tôn John dành phần lớn thời thơ ấu sống tại Sandringham cùng với anh chị của mình: Vương tôn Edward (thường được gọi với tên David), Vương tôn Albert, Vương tôn nữ Mary, Vương tôn Henry và Vương tôn George, dưới sự chăm sóc của nhũ mẫu Charlotte "Lala" Bill. Mặc dù là một người kỷ luật nghiêm khắc, Thân vương xứ Wales cũng là người cha thương yêu con cái. Vương phi xứ Wales cũng gần gũi với con cái và khuyến khích chúng tâm sự với mình. Năm 1909, bà dì của John, Hoàng thái hậu Maria Feodorovna của Nga đã viết thư gửi cho con trai bà, Hoàng đế Nikolai II rằng "Những đứa con của George rất ngoan... Hai đứa nhỏ nhất, George và Johnny đều đáng yêu và rất vui tính..." Princess Alexander xứ Teck mô tả John "rất kỳ quặc, một buổi tối nọ khi George trở về và cúi xuống để hôn May, họ nghe thấy Johnny lẩm bẩm: ''Bà ấy hôn papa, ông già xấu xí!''. Một lần khác, khi Quốc vương George V cùng dùng bữa trưa với Tổng thống Mỹ Theodore Roosevelt thì các con ông bước vào, Quốc vương nói với Roosevelt: "Bọn chúng đều rất ngoan ngoãn, ngoại trừ John, tôi chẳng thể hiểu nổi. Giờ ngài nhìn xem, khi thằng bé bước vào nó sẽ đi thẳng tới chỗ cái bánh kia". Với sở thích của một đứa trẻ, Vương tôn John quả thực đã chạy lại chỗ chiếc bánh. Quốc vương George V quay qua nói với Roosevelt: "Có đúng như tôi nói với ngài không? Giờ thử nghe cách mà nó trả lời tôi." Ông gọi: "John!", John trả lời: "Cái gì?" - "Đừng hỏi cái gì khi ta nói chuyện với con, đi lại đây!". Ông quay qua Roosevelt: "Đúng như những gì tôi nói với ngài không? Thằng bé chẳng ngoan ngoãn gì và những đứa còn lại thì ngoan vô cùng." Tuy vậy, John vì sức khỏe yếu ớt nên không bị cha trách phạt, khác với những anh chị của mình phải nhận sự dạy dỗ vô cùng khắc nghiệt từ cha.

Mặc dù là một đứa bé "cao lớn và đẹp trai", vào sinh nhật năm bốn tuổi của mình, John trở nên "chậm chạp một cách khổ sở". Cùng năm đó, ông bị động kinh lần đầu tiên và có dấu hiệu bất ổn tinh thần, nhiều khả năng là chứng tự kỷ. Cha ông kế vị ngai vàng sau khi ông nội ông, Quốc vương Edward VII băng hà vào năm 1910, John được phong làm "His Royal Highness The Prince John". John không phải tham dự lễ đăng quang của cha mẹ mình vào ngày 22 tháng 6 năm 1911 vì điều này được cho là quá rủi ro cho sức khỏe của ông. Tuy nhiên, một số người cho rằng vương thất sợ bất kỳ sự cố nào liên quan đến Vương tử John sẽ làm ảnh hưởng đến danh tiếng của họ. Mặc dù John được xem rằng "không thể được trình diện với thế giới bên ngoài", George vẫn tỏ ra quan tâm đến con trai, đối xử với ông bằng "tình thương và sự tử tế".

Trong thời gian sống tại Sandringham, John thường xuyên có hành vi sai phạm và ngỗ nghịch: "đơn giản là ông ấy không biết cần phải cư xử như thế nào." Năm 1912, Vương tử George, người anh gần tuổi nhất với John và cũng là thân thiết nhất của ông, bắt đầu học tại Trường St Peter's Court Preparatory tại Broadstairs. Vào mùa hè năm sau đó, có báo cáo cho rằng John sẽ không đến học tại Broadstairs trong học kỳ kế tiếp, và thậm chí chưa có quyết định nào về việc có nên cho John đến trường hay không. Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra, John ngày càng ít gặp cha mẹ hơn vì họ luôn phải bận bịu thực hiện nghĩa vụ của mình. Ông cũng không được gặp các anh chị, những người phải học tập và sống tại Cung điện Buckingham hoặc thực hiện nghĩa vụ quân sự. Ông gần như biến mất khỏi công chúng và không còn bức ảnh chính thức nào của ông được công bố kể từ năm 1913. Dù bị suy nhược về thể chất và tinh thần, John chưa từng bị loại khỏi danh sách kế thừa ngai vàng Anh.

Thời gian ở Wood Farm
Năm 1916, khi những cơn co giật xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng hơn, Prince John được đưa đến sống tại Wood Farm và nhũ mẫu "Lala" Bill chịu trách nhiệm chăm sóc ông. Mặc dù John vẫn hứng thú với những thứ xung quanh mình và có khả năng thể hiện cảm xúc và suy nghĩ một cách mạch lạc<ref>Zeepvat, Charlotte (February 2003). "Reflections on 'The Lost Prince". Royalty Digest.</ref>, nhưng khả năng tiếp thu kiến thức kém của ông dẫn tới kết quả các gia sư dạy ông đều bị cho nghỉ việc và việc học hành của ông cũng kết thúc. Các bác sĩ cảnh báo rằng John "khó sống đến tuổi trưởng thành".

Tại Wood Farm, John trở thành "người bị bỏ rơi với những hầu cận sống ở một trang trại hẻo lánh trong khu bất động sản Sandringham... Trong thời gian chiến tranh thế giới thứ nhất, các vị khách được mời đến Balmoral nhớ đến John là một cậu bé cao lớn và vạm vỡ, nhưng chỉ thường được nhìn thoáng qua bóng dáng hao hao của cậu bé từ khu rừng xa xăm, đi theo sau là những người hầu cận""a satellite with his own little household on an outlying farm on the Sandringham estate... Guests at Balmoral remember him during the Great War as tall and muscular, but always a distant figure glimpsed from afar in the woods, escorted by his own retainers." Thái hậu Alexandra đã đặc biệt cho xây dựng một khu vườn tại dinh thự Sandringham cho cháu nội mình, và điều đó trở thành "một trong những thú vui tuyệt nhất của cuộc đời John."

Sau mùa hè năm 1916, John hiếm khi được nhìn thấy bên ngoài khu Sandringham và được giao cho một mình "Lala" Bill chăm sóc. Thái hậu Alexandra viết thư cho con dâu nói rằng "[John] rất tự hào về ngôi nhà của mình nhưng luôn ao ước có bạn chơi cùng", Vương hậu Mary đã phá lệ bằng cách đưa những đứa trẻ địa phương đến làm bạn chơi cùng John. Một trong số đó là Winifred Thomas, một cô bé đến từ Halifax, người đã được đưa đến sống cùng dì và cậu của mình (người phụ trách quản lý chuồng ngựa ở Sandringham) với hy vọng bệnh hen suyễn của bà sẽ được thuyên giảm. John đã quen biết Winifred nhiều năm trước, trước cả khi chiến tranh thế giới nổ ra . Hai người trở nên thân thiết, cùng nhau đi dạo và trồng trọt trong khu vườn của Thái hậu Alexandra. Leslie Saward Heath (sinh năm 1914 tại dinh thự Wolferton Station), có ông nội là Harry Leonard Saward RVM, chủ một nhà ga xe lửa gần đó, cũng thường chơi với Prince John tại Wood Farm. Sarah Elizabeth Saward, vợ của Harry, cũng thường qua giúp chăm nom cậu bé. John cũng thường đến quét dọn sân ga vì thích thú bởi những chiếc xe lửa ở đó. Ông cũng có dịp chơi cùng với anh chị của mình mỗi khi họ đến thăm. Một lần, Thân vương xứ Wales (Edward VIII) "đặt em trai lên chiếc xe đẩy và cả hai anh em chạy mất hút." Elsie Hollingsworth, người từng chơi với Prince John ở Wood Farm, cho biết ông có "trò chơi yêu thích" là sưu tầm những chiếc hộp dùng để bỏ tiền xu để dành, sau đó có thể dành cả tiếng đồng hồ chỉ để bỏ từng đồng xu vào trong hộp đó, một hành vi có thể được xem là dấu hiệu rõ nhất về chứng tự kỷ của John.

 Qua đời

Khi tần suất những cơn co giật của John tăng lên, nhũ mẫu của ông, Charlotte "Lala" Bill, viết vào hồi ký:

"Chúng tôi không dám để Ngài ở bên các anh chị của mình vì điều đó làm họ khó chịu, khi những cơn co giật trở nên ngày càng tồi tệ và xảy ra rất thường xuyên.""we [dared] not let him be with his brothers and sister, because it upsets them so much, with the attacks getting so bad and coming so often."
Nhà viết tiểu sử Denis Judd cho rằng "sự ẩn dật" và "kỳ quái" của [John] hẳn đã làm phiền lòng anh chị của ông", vì John là "một cậu bé thân thiện, hướng ngoại, được anh chị yêu thương, như một loại bùa hộ mệnh cho cả gia đình""a friendly, outgoing little boy, much loved by his brothers and sister, a sort of mascot for the family". Năm 1918, John được đón Giáng sinh cùng gia đình tại dinh thự Sandringham nhưng bị đưa trở lại Wood Farm ngay vào đêm hôm đó.

Ngày 18 tháng 1 năm 1919, sau một cơn co giật trầm trọng, Prince John qua đời trong giấc ngủ lúc 17 giờ 30 phút khi chỉ mới 13 tuổi. Vương hậu Mary viết trong cuốn hồi ký của mình:

"Thực sự là một cú sốc khủng khiếp, một linh hồn nghịch ngợm bên trong một đứa trẻ đáng thương, cái chết dường như là sự giải thoát tuyệt vời. Tôi đã báo tin cho George và ngay lập tức lái xe xuống Wood Farm. Lala nhìn có vẻ đã chấp nhận sự thật nhưng thực sự rất đau lòng. Johnnie bé nhỏ nằm ở đó trông rất bình yên.""a great shock, tho' for the poor little boy's restless soul, death came as a great relief. [She] broke the news to George and [they] motored down to Wood Farm. Found poor Lala very resigned but heartbroken. Little Johnnie looked very peaceful lying there"

Trong bức thư dài sáu trang Edward, Thân vương xứ Wales gửi tình nhân Freda Dudley Ward, có đề cập đến việc em trai ông qua đời:

"... Thằng bé đã bị che giấu bằng mọi giá suốt hai năm qua để không ai nhìn thấy nó ngoại trừ gia đình, sau đó chỉ còn độ khoảng một hoặc hai lần một năm, cái chết là sự giải thoát tuyệt vời nhất có thể tưởng tượng được, chí ít cũng là điều mà gia đình ta trong thâm tâm luôn ước ao...""He’s been practically shut up for the last 2 years... no one has even seen him except the family and then only once or twice a year. His death is the greatest relief imaginable or what we’ve always silently prayed for."

Vương hậu Mary sau này viết thư cho một người bạn:

"Đối với John đó là một sự giải thoát tuyệt vời, vì căn bệnh của thằng bé sẽ ngày càng trở nên tồi tệ hơn khi nó càng lớn tuổi, và nó đã phải chịu quá nhiều đau khổ. Tôi không thể nói chúng tôi cảm thấy biết ơn Chúa như thế nào vì đã đưa thằng bé đi một cách yên bình như vậy, thằng bé chỉ như nằm ngủ trong ngôi nhà thiên đàng của mình, không còn đau đớn, không phải gắng gượng, chỉ còn sự bình yên cho một linh hồn nhỏ bé đau khổ. Đó vốn là nỗi lo lớn đối với chúng tôi suốt nhiều năm, kể từ khi thằng bé mới bốn tuổi."Van der Kiste, John (1991). George V's Children. London: A. Sutton.

Bà nói thêm:

"Sự chia cắt đầu tiên trong vòng tròn gia đình cảm giác thật khó chịu, nhưng mọi người đã rất tốt bụng và thông cảm & điều này đã giúp chúng tôi rất nhiều."

George mô tả cái chết của con trai là "nỗi đau lớn nhất có thể chịu được".

Vào ngày 20 tháng 1 năm 1919, tờ Daily Mirror nói rằng "khi Vương tử qua đời, ngài nở trên môi một nụ cười thiên thần", bài báo cũng thu hút sự chú ý đầu tiên của công chúng tới chứng động kinh của John. Tang lễ của Prince John cử hành vào ngày hôm sau tại nhà thờ St Mary Magdalene.

Vương hậu Mary viết:

"Canon Dalton & bác sĩ Brownhill [bác sĩ của John] đã chủ trì tang lễ hết sức đau buồn và xót xa này. Nhiều thần dân của chúng tôi và dân làng cũng đã góp mặt. Chúng tôi đã cảm ơn tất cả những người hầu của Johnnie, những người rất tốt và chân thành với thằng bé.""Canon Dalton & Dr Brownhill [John's physician] conducted the service which was awfully sad and touching. Many of our own people and the villagers were present. We thanked all Johnnie's servants who have been so good and faithful to him."

Mặc dù tang lễ được tổ chức riêng tư, toàn bộ các nhân viên phục vụ của dinh thự Sandringham đều tham dự, từng người trên khu đất đều có mặt và đứng quanh cổng nhà thờ, mộ phần của John được phủ đầy hoa. Thái hậu Alexandra đã viết thư cho Vương hậu Mary rằng "giờ đây hai Johnnie yêu dấu đã nằm cạnh bên nhau".She was referring to her youngest son, Prince Alexander John of Wales, who had died in 1871 one day after birth, and who was also buried at St Mary Magdalene.(Weir 2008, p. 320)

 Nhận định
Prince Edward hầu như không biết nhiều về em trai kém 11 tuổi của mình, nhìn nhận sự ra đi của John là "ít nhiều là một nỗi phiền toái đáng tiếc." Ông viết thư cho tình nhân của mình lúc bấy giờ, bà Freda Dudley Ward, trong đó ông nói rằng "thằng bé tội nghiệp đã trở nên giống một con vật hơn bất cứ thứ gì khác." Edward cũng đã viết một lá thư vô cảm tương tự cho mẹ mình, Vương hậu Mary, lá thư được cho là đã bị mất. Vương hậu Mary đã không viết thư hồi đáp, khiến ông cảm thấy mình buộc phải gửi đến bà một lời xin lỗi, trong đó ông nói rằng:

"[Con cảm thấy] như một con lợn lạnh lùng và vô cảm vì đã viết những từ đó... Không ai ngoài mẹ có thể nhận ra Johnnie bé nhỏ đáng thương có ý nghĩa như thế nào đối với con, [dù con] có lẽ không hiểu em ấy nhiều... Con cảm thấy rất đau lòng thay cho người, mẹ kính yêu, mẹ của Johnnie."[he felt] like such a cold hearted and unsympathetic swine for writing all that [he] did... No one can realize more than [she] how poor little Johnnie meant to [him] who hardly knew him...I feel so much for you, darling Mama, who was his mother.

Trong lần đề cập lần cuối cùng về John trong nhật ký của mình, Vương hậu Mary viết: "thực sự rất nhớ đứa trẻ đáng yêu đó." Bà tặng cho Winifred Thomas một số quyển sách của John, trong đó bà ghi chú rằng: "Tưởng niệm tiểu Vương tử của chúng ta". "Lala" Bill luôn để một bức chân dung của John trên kệ phía trên lò sưởi, cùng với một lá thư do John viết có dòng chữ "Nanny, con yêu người." Gần đây, sự ẩn dật của John được đưa ra như một bằng chứng về sự "vô tâm" của gia tộc Windsor. Theo một bộ phim tài liệu năm 2008, phần lớn thông tin hiện có về John đều là "dựa trên tin đồn, bởi vốn dĩ rất ít thông tin chi tiết về cuộc sống của John và các vấn đề mà ông mắc phải được tiết lộ với công chúng", Tổ chức động kinh nước Anh cho biết:

"Những gì [Quốc vương và Vương hậu] đã làm hoàn toàn không có gì lạ. Lúc bấy giờ, những người bị động kinh thường bị cô lập khỏi xã hội. Họ thường được đưa vào các trại động kinh hoặc các trại tâm thần. [Bởi] nó được cho là một chứng bệnh liên quan đến thần kinh."There was nothing unusual in what [the King and Queen] did. At that time, people with epilepsy were put apart from the rest of the community. They were often put in epilepsy colonies or mental institutions. It was thought to be a form of mental illness …

Vương thất tin rằng những tai ương này đều bắt nguồn từ dòng máu của họ, vốn được cho là cao quý hơn máu của thường dân, vì vậy che giấu bệnh tình của John hết sức có thể. Những người khác thì cho rằng John được đưa đến Wood Farm nhằm có môi trường sống tốt nhất có thể trong thời chiến. Một số quan điểm chắc chắn cho rằng vương thất "lo sợ và nhục nhã vì căn bệnh của John", và cuộc sống của tiểu Vương tử thường được miêu tả là "bi kịch và có mưu tính". Vào thời điểm Edward VIII thoái vị, một âm mưu đã được thực hiện nhằm làm mất uy tín của Prince Albert, người kế vị Edward trở thành Quốc vương George VI, cho rằng ông "bị ép buộc phải vào thay thế anh trai mình". Mãi đến năm 1998, sau khi phát hiện hai cuốn album gia đình John nhanh chóng thu hút được sự chú ý từ công chúng.

The Lost Prince, một bộ phim tiểu sử về cuộc đời của Prince John được biên kịch và đạo diễn bởi Stephen Poliakoff, ra mắt vào năm 2003.

 Tước vị 12 tháng 7 năm 1905 - 6 tháng 5 năm 1910: His Royal Highness Prince John of Wales (Vương tôn John xứ Wales Điện hạ)6 tháng 5 năm 1910 - 18 tháng 1 năm 1919''': His Royal Highness The Prince John (Vương tử John Điện hạ'')

Chú thích
Ngày 17 tháng 7 năm 1917, do tinh thần chống Đức ngày càng tăng ở Vương quốc Anh, George V đã đổi tên vương tộc từ Nhà Saxe-Coburg và Gotha thành Nhà Windsor. Qua đó, vì tất cả các thành viên của vương gia đều nhận họ, tên đầy đủ của John trở thành John Charles Francis Windsor.

Tham khảo

Sách tham khảo

Sinh năm 1905
Mất năm 1919

An táng tại Nhà nguyện St George, Lâu đài Windsor
Vương tử Anh
Vương tử Liên hiệp Anh


title: Cách trở thành bạo chúa

text:
Cách trở thành bạo chúa (tựa tiếng Anh: How to Become a Tyrant) là một loạt phim tài liệu của Netflix, được dẫn chuyện bởi Peter Dinklage.

Nội dung
Người dẫn chuyện tin rằng mọi cá nhân đều ham muốn quyền lực tuyệt đối để cải biến xã hội theo ý thích của riêng mình và bắt đầu tiến hành phân tích cách thức để giành được thứ quyền lực tuyệt đối đó. Loạt phim lần lượt mổ xẻ tiểu sử của sáu nhà độc tài nổi tiếng: Adolf Hitler, Saddam Hussein, Idi Amin, Joseph Stalin, Muammar Gaddafi và Kim Nhật Thành.

Diễn viên

 Peter Dinklage trong vai Người dẫn chuyện
 Waller Newell trong vai bình luận viên

Tập phim

Sản xuất
Cách trở thành bạo chúa do David Ginsberg, Jake Laufer, Jonas Bell Pasht, Peter Dinklage và Jonah Bekhor đồng điều hành sản xuất. Nó được phát hành trên Netflix vào ngày 9 tháng 7 năm 2021. Ủy ban phân loại điện ảnh Vương quốc Anh đã cấp chứng chỉ '15' cho loạt phim.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim truyền hình Mỹ ra mắt năm 2021


title: Netelia opacula

text:
Netelia opacula là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Netelia


title: Nyodes isabellae

text:
Nyodes isabellae là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Nyodes


title: Euphyia coangulata

text:
Euphyia coangulata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Prosoplus celebensis

text:
Prosoplus celebensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Prosoplus


title: Cymodusopsis asperata

text:
Cymodusopsis asperata là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cymodusopsis


title: Porphyrinia latescens

text:
Porphyrinia latescens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Porphyrinia


title: Empire (tạp chí điện ảnh)

text:
Empire là một tạp chí điện ảnh của Anh, xuất bản hàng tháng bởi Bauer Consumer Media của tập đoàn Bauer Media, có trụ sở tại Hamburg. Từ số đầu tiên vào tháng 7 năm 1989, tạp chí đã được Barry McIlheney chỉnh sửa và xuất bản bởi Emap. Bauer đã mua Emap Consumer Media vào đầu năm 2008. Xuất bản tại Vương quốc Anh, Empire tổ chức Giải Empire hàng năm, được Sony Ericsson tài trợ, và từ năm 2009 do Jameson tài trợ.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tạp chí điện ảnh Anh
Tạp chí thành lập năm 1989
Giải thưởng Empire
Tạp chí hàng tháng của Anh


title: Kavain

text:
Kavain là chính kavalactone tìm thấy chủ yếu trong rễ của kava thực vật.

Dược lý
Kavain có đặc tính chống co giật, làm giảm co thắt cơ trơn mạch máu thông qua tương tác với các kênh Na+ và Ca2 + phụ thuộc vào điện áp. Làm thế nào hiệu ứng này được trung gian và mức độ mà cơ chế này có liên quan đến tác dụng giải lo âu và giảm đau của kavalactones trên hệ thống thần kinh trung ương chưa được biết. Các hoạt động dược lý của Kavain chưa được nghiên cứu đầy đủ và tác dụng của nó như là một chất ức chế tái hấp thu serotonin cũng như ức chế hấp thu monoamin (norepinephrine) và kích hoạt thụ thể NMDA đã được xác nhận.

Cơ chế đằng sau các hành động hướng tâm thần, an thần và giải lo âu của kavain và kavalactones liên quan vẫn còn được tranh luận. Trực tiếp liên kết với các benzodiazepine/flumazenil vị trí gắn của GABA-A thụ thể không xảy ra với kavain enantiomers. Nhiều nghiên cứu liên quan đến chiết xuất kava từ các bộ phận thực vật khác nhau và do đó không thể áp dụng cho chính kavain. Trong năm 2016, kavain đã được chứng minh là liên kết tại thụ thể GABAA của α4β2δ và tăng hiệu quả của GABA.

Một đánh giá so sánh các nghiên cứu in-vivo với kavain (và kavaccorones có liên quan) với các thuốc chống động kinh và thuốc ổn định tâm trạng thường được sử dụng ảnh hưởng đến các dòng ion cho thấy kavaccorones yếu đối kháng Na + và do đó chống động kinh. Họ cũng đã phát âm các đặc tính đối kháng kênh L-type Ca2+ và hoạt động như một bộ điều biến dương của dòng ra ngoài K + sớm, góp phần vào các đặc tính ổn định tâm trạng tương tự như lamotrigine.

Kavain và các chất tương tự vẫn rất thú vị khi phát hiện ra thuốc chống lại nhiều loại mục tiêu tế bào, bao gồm P-glycoprotein (PGp), cytochrom P450 và enzyme cyclo-oxyase (COX), trong số những loại khác.

Xem thêm

 5,6-dehydrokawain

Tham khảo

Chất ức chế monoamin oxidase
Ether


title: Sinodrepanus thailandicus

text:
Sinodrepanus thailandicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinodrepanus


title: Wareru

text:
Wareru (, ; 1253–1307) là người sáng lập Vương quốc Ramanya tại Hạ Miến ngày nay. Vương quốc được gọi phổ biến hơn là Vương quốc Hanthawady Pegu (Bago), hoặc chỉ là Pegu dù kinh đô đầu tiên của vương quốc là Martaban (Mottama). Nhờ sử dụng các kỹ năng ngoại giao và quân sự, ông lập ra một vương quốc cho người Mon tại Hạ Miến sau khi Đế quốc Pagan sụp đổ vào năm 1287. Wareru trên danh nghĩa là chư hầu của bố vợ-Quốc vương Ram Khamhaeng của Sukhothai (thuộc Thái Lan ngày nay), và chư hầu của nhà Nguyên. Ông đẩy lui thành công các cuộc tấn công của ba anh em thủ lĩnh người Shan xứ Myinsaing (thuộc miền trung Myanmar ngày nay) vào năm 1287 và 1294.

Wareru bị các cháu ngoại của mình ám sát vào năm 1307, người kế vị ông là em trai Hkun Law. Thành tựu lớn nhất trong thời gian ông trị vì là bổ nhiệm một ủy ban để biên soạn bộ luật sớm nhất còn giữ được của Myanmar; và thành lập vương quốc thịnh vượng gần hai thế kỷ rưỡi của người Mon.

Tên gọi

Tên tiếng Môn của ông là Magadu (, , ), còn tước hiệu tiếng Shan được ghi là Wa Row (IPA: ; , , ), là nguồn gốc của tên Wareru.

Tên của ông cũng được ghi trong tiếng Thái là Chao Farua (, "Chúa Farua", ) hoặc Phrachao Farua (พระเจ้าฟ้ารั่ว, "Thánh chủ Farua", ). Các văn kiện lịch sử Thái Lan ghi rằng Quốc vương Ram Khamhaeng ban cho ông tên Farua, theo nghĩa đen là "thiên đường lọt xuống", vì ông có công lao lớn.

Cuộc sống đầu đời
Magadu sinh ra gần Thaton, có cha là người Shan và mẹ là người Mon. Ông là con cả, có ít nhất hai em trai và một em gái. Khi còn trẻ, Magadu là một thương nhân qua lại giữa Martaban và Sukhothai. Trong thập niên 1270, ông phục vụ cho Quốc vương Sukhothai Ram Khamhaeng (trị vì 1278–1298) trong chuồng voi rồi thăng tiến thành người chỉ huy cận vệ cung điện. Năm 1280, ông bỏ trốn cùng con gái của quốc vương là Me Nang Soy Da (, ; "Quý cô Soidao"), và thoát khỏi Sukhothai cùng vài chục tuỳ tòng.

Vương lên nắm quyền (1281–1287)
Trở lại Martaban, Wareru có mưu đồ đoạt quyền thống đốc tại đây. Theo các biên niên sử Miến Điện, Wareru được cho là yêu cầu người em gái xinh đẹp Hnin U Yaing chọn nơi tắm tại một khúc sông để Thống đốc Aleimma có thể trông thấy. Aleimma hỏi cưới cô, và tại lễ kết hôn Wareru giết vị thống đốc này và trở thành lãnh chúa xứ Martaban. Năm khởi nghĩa là 1281 theo ghi chép tiếng Môn song là năm 1286 theo các ghi chép tiếng Miến. Dù sao đi nữa, vương triều Pagan khi đó phải bận tâm trước các cuộc xâm chiếm của người Mông Cổ, nên không thể thực hiện hành động thực tế nào.

Năm 1287, quân Mông Cổ chiếm được Pagan, và quyền lực trung ương sụp đổ trên khắp vương quốc. Nhiều thống đốc công khai khởi nghĩa, đặc biệt là những người tại khu vực hẻo lánh của vương quốc vốn đã cai trị giống như độc lập. Wareru trên lý thuyết đã khởi nghĩa từ năm 1281 (hoặc là 1286) vì chiếm xứ Martaban bằng cách giết thống đốc do triều đình Pagan bổ nhiệm. Wareru lập liên minh với thống đốc của Pegu (Bago) là Tarabya, họ cưới con gái của nhau. Hai lực lượng miền nam này cùng nhau đánh bại quân miền bắc dưới quyền Yazathingyan, là người về sau trở thành đồng sáng lập Vương quốc Myinsaing, và tiếp tục chinh phục toàn bộ Hạ Miến. Sau đó hai thủ lĩnh này bất hoà, và Tarabya bị bắt giữ và hành quyết trong một cuộc giao tranh. Wareru xưng vương vào ngày 4 tháng 4 năm 1287 theo ghi chép tiếng Mon (hoặc 18 tháng 1 năm 1288 theo ghi chép tiếng Miến).

Trị vì (1287–1307)
Wareru vốn mang một nửa huyết thống người Shan, ông nỗ lực trở thành một người kế nghiệp thích hợp các quốc vương người Mon từng cai trị Hạ Miến trước khi khu vực bị sáp nhập vào Pagan. Ông tuyên bố vương quốc của mình là Ramanna (đất của người Mon) với Martaban là thủ đô. Mặc dù ông vừa đánh bại quân miền bắc, và Pagan đã ngừng tồn tại, song trong thời gian trị vì còn lại Wareru vẫn lo ngại về các cuộc xâm chiếm từ phía bắc.

Nhằm chuẩn bị, ông đảm bảo hậu phương của vương quốc bằng cách gửi cống nạp chính thức cho cha vợ là Ram Khamhaeng. Năm 1293, ông nhận được từ Sukhothai công nhận hoàng gia lẫn quà tặng là một con voi trắng. Tin tức về việc quy phục này kích động phản ứng từ ba anh em thủ lĩnh của Myinsaing, họ phái 8.000 quân đi đánh Martaban vào cuối năm 1293. Nhờ căn cứ được đảm bảo, Wareru đẩy lui thành công quân xâm lược vào đầu năm 1294, và không còn tấn công trong thời gian trị vì còn lại của ông. Mặc dù trên danh nghĩa là một chư hầu của Sukhothai, Wareru cũng lo ngại về ý định của Sukhothai đối với duyên hải Tenasserim. Để củng cố vị thế, vào năm 1298 ông thỉnh cầu và nhận được công nhận từ nhà Nguyên với vị thế là chư hầu trực tiếp, cho dù Sukhothai cũng là một chư hầu của nhà Nguyên.

Tháng 1 năm 1307, Wareru bị các cháu ngoại là con của Tarabya ám sát. Người kế thừa vương vị là em trai Hkun Law.

Di sản
Với năng lực ngoại giao và danh tiếng là chiến binh ngoan cường, quốc vương sáng lập thành công một vương quốc thống nhất tại Hạ Miến tồn tại trong hai thế kỷ rưỡi. Tuy thế, ông bị dân chúng nhìn nhận là một người Shan tiếm quyền nhiều hơn, họ phấn khởi khi ông bị giết. Wareru chịu trách nhiệm về Dhammathat, (còn gọi là Bộ luật Wareru), sách luật sớm nhất còn tồn tại của Myanmar. Wareru xem xét cải tiến sách luật của Pagan do Shin Dhammavilsa biên soạn, và bổ nhiệm một uỷ ban hoàng gia để biên soạn một luận án luật mới hoàn thiện hơn, Ủy ban tạo ra Bộ luật Wareru, tạo cơ sở của luật tục Myanmar. Giáo sư Robert Lingat bày tỏ rằng Ayudhya là vương quốc Đông Nam Á duy nhất phát triển một bộ luật dân sự, và rằng điều này là kết quả của một loạt công trình mang tên Dhammasattha do những người Mon theo Phật giáo biên soạn, một trong số các văn kiện có ảnh hưởng nhất là đóng góp của Wareru.

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn

Vua Myanmar
Sinh năm 1253
Người Mon
Người Shan
Mất năm 1307


title: Vương Ý

text:
Vương Ý (chữ Hán: 王懿, 367 – 438) hay Vương Trọng Đức (王仲德) là tướng lãnh, khai quốc công thần nhà Lưu Tống thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Gia đình họ Vương tự nhận là thành viên sĩ tộc họ Vương ở huyện Kỳ quận Thái Nguyên , hậu duệ của U Châu thứ sử Vương Mậu, em trai tư đồ Vương Doãn nhà Đông Hán, đến Ý là cháu đời thứ 7.

Ông nội là Vương Hoành, được làm quan nhà Hậu Triệu; cha là Vương Miêu, được làm quan nhà Tiền Tần. Ông, cha của Ý đều được nhận mức lương 2000 thạch/năm.

Khởi đầu
Ông tên Ý, tự Trọng Đức, từ nhỏ tỏ ra thâm trầm, cẩn thận, có mưu lược, tinh thông thuật pháp, hiểu biết âm nhạc. Khi nhà Tiền Tần thất bại ở trận Phì Thủy (383), Ý được 17 tuổi. Mộ Dung Thùy tách khỏi Tiền Tần, Ý cùng anh trai Vương Duệ dấy binh chống lại Thùy, nhưng thất bại. Ý ôm vết thương nặng bỏ chạy, cùng gia thuộc thất lạc. Giữa đường gặp con chằm lớn, Ý không thể đi tiếp, chật vật nằm nghỉ trong rừng. Chợt có đứa trẻ mặc áo xanh, cưỡi trâu đi đến, thấy Ý, hỏi: “Ăn chưa?” Ý bảo đói. Đứa trẻ đi, ít lâu sau quay lại, mang theo thức ăn cho ông. Ý ăn xong muốn đi, gặp lúc nước sông dâng cao, chưa biết làm sao. Có con sói trắng đến trước mặt, ngửa lên trời mà kêu, kêu xong ngậm áo Ý, kéo ông cùng sang sông. Đến được bờ bên kia, Ý gặp lại anh trai là Vương Duệ. Mọi người đến Hoạt Đài, được Trạch Liêu giữ lại, dùng làm anh em Ý làm tướng soái. Năm sau, anh em Ý muốn sang miền nam, bèn chạy đi Thái Sơn, Liêu sai kỵ binh đuổi gấp. Trong đêm, anh em Ý chợt thấy lửa đuốc dẫn đường, bèn đi theo, chừng trăm dặm thì trốn thoát.

Gia đình họ Vương dời sang Đông Tấn vào cuối thời Tấn Hiếu Vũ đế, định cư ở Bành Thành. Do kiêng húy Tấn Tuyên đế Tư Mã Ý, Vương Ý dùng tên tự để gọi mình. Phương bắc coi trọng người cùng họ, xem như cốt nhục, gặp kẻ nào từ xa đến đầu nạp, chẳng ai không dốc sức giúp đỡ; còn kẻ nào không đến, bị cho là bất nghĩa, không được đồng hương chấp nhận. Anh em Ý nghe nói Vương Du nhà Tấn cũng là người Thái Nguyên, bèn đến nương nhờ, nhưng chịu đãi ngộ rất bạc, bèn đi Cô Thục đầu quân cho Hoàn Huyền. Gặp lúc Huyền soán ngôi (403), Ý cùng Phụ quốc tướng quân Trương Sướng trò chuyện, ông nói: “Từ xưa cách mệnh, thành công chẳng phải chỉ 1 họ, nhưng khởi sự lần này, sợ rằng không đủ để nên việc lớn.”

Vương Duệ ngầm liên kết với Lưu Dụ để chống lại Hoàn Huyền. Ý biết mưu ấy, khuyên anh sớm ra tay, nhưng việc vẫn bị tiết lậu. Duệ bị giết (404), Ý bỏ trốn. Sau khi Lưu Dụ chiếm được Kiến Nghiệp, Ý ra gặp Dụ, được dùng làm Trấn quân Trung binh tham quân.

Sự nghiệp
Lưu Dụ bắc phạt nhà Nam Yên (409), lấy Ý làm tiền khu. Ý liên tiếp phá địch, lớn nhỏ hơn 20 trận. Nghĩa quân Lư Tuần áp sát kinh sư (410), quan quân vừa từ phương bắc quay về, hãy còn mệt mỏi, lực lượng có thể tác chiến trong tay Lưu Dụ còn chừng vài nghìn so với hàng chục vạn nghĩa quân,   vì vậy mọi người đề nghị dời đô, Ý nghiêm mặt nói: “Nay thiên tử đang trị vì, minh công (chỉ Lưu Dụ) nhận mệnh giúp đỡ, mới lập công lớn, oai chấn bốn phương. Yêu tặc sổng ra, thừa dịp quân ta viễn chinh, nếu nghe tin thắng trận khải hoàn, thì ắt tự tan rã. Hôm nay nương nhờ chốn dân dã giống như kẻ thất phu, về sau kẻ thất phu phát hiệu lệnh, còn ai nghe theo nữa? Nếu mưu này được thực hiện, xin phép được từ chối không theo.” Lưu Dụ rất đẹp lòng.

Lưu Dụ chia binh bảo vệ kinh sư, Ý đang giữ hiệu Kiến vũ tướng quân, được phụ trách giữ Việt Thành. Tháng 7 ÂL, nghĩa quân thua chạy về Tầm Dương; Ý đang ở chức Phụ quốc tướng quân, cùng Lưu Chung, Khoái Ân đuổi theo.   Trước đó, Lư Tuần lấy Phạm Sùng Dân soái 5000 người, hơn trăm cỗ cao hạm giữ Nam Lăng. Ý nghe tin Lưu Dụ sắp đem đại quân tiến đánh Lư Tuần, bèn tấn công Nam Lăng. Tháng 11 ÂL, bọn Ý đại phá quân của Sùng Dân, thiêu hủy cao hạm, thu lấy tàn binh. Tháng 12 ÂL, Lưu Dụ đối trận với Lư Tuần ở Lôi Trì, sai Ý đem 200 chiến hạm neo ở hạ du Cát Dương, hòng cắt đứt đường chạy ra biển của nghĩa quân. Quan quân thắng trận, nghĩa chạy về Tầm Dương, Ý xin làm tiền khu. Đôi bên lại đối trận ở Tả Lý, quan quân tiếp tục đại thắng,  Ý công trùm chư tướng, được phong Tân Cam huyện hầu.

Năm Nghĩa Hi thứ 12 (416), Lưu Dụ bắc phạt Hậu Tần, tiến Ý làm Chinh lỗ tướng quân, gia chức Ký Châu thứ sử, làm Đốc tiền phong chư quân sự. 3 cánh quân của bọn Quan quân tướng quân Đàn Đạo Tế, Long tương tướng quân Vương Trấn Ác hướng đến Lạc Dương, Ninh sóc tướng quân Lưu Tuân Khảo, Kiến vũ tướng quân Thẩm Lâm Tử ra khỏi Thạch Môn, Ninh sóc tướng quân Chu Siêu Thạch, Hồ Phiên hướng đến Bán Thành đều chịu sự chỉ huy của Ý. Riêng Ý soái bọn Long tương tướng quân Chu Mục, Ninh viễn tướng quân Trúc Linh Tú, Nghiêm Cương khơi ngòi Cự Dã, tiến vào Hoàng Hà, rồi tổng thống các cánh quân tiến chiếm Đồng Quan.

Khi ấy Ý giữ chức Bắc Duyện Châu thứ sử, đánh bại quân Bắc Ngụy ở Lương Thành thuộc Đông Quận, rồi tiến đến Hoạt Đài.  Duyện Châu thứ sử Úy Trì Kiến của Bắc Ngụy đem quân dân dưới quyền bỏ Hoạt Đài chạy sang bờ bên bắc Hoàng Hà, Ý bèn vào thành, đánh tiếng rằng: “Tấn vốn muốn đem 7 vạn xúc vải mượng đường nước Ngụy, không ngờ tướng Ngụy bỏ thành.” Ý giằng co với tướng Ngụy là Ất Chiên Kiến, luôn dùng điệu thấp đối đáp với Kiến, khiến ông ta không tìm được cớ để gây hấn.   Diệt xong Hậu Tần, Ý được làm Thái úy Tư nghị tham quân.

Lưu Dụ muốn dời đô sang Lạc Dương, mọi người đều cho là phải. Ý nói: “Việc phi thường ắt khiến người bình thường sợ hãi. Nay chinh chiến lâu ngày, binh sĩ muốn về, nên lấy Kiến Nghiệp làm nền móng của vương nghiệp. Đợi quốc gia thống nhất rồi hãy dời đô.” Dụ đồng ý, sai Ý đưa Tần đế Diêu Hoằng về Bành Thành trước.   Lưu Dụ soán ngôi, là Lưu Tống Vũ đế (420), Ý được làm Ký Châu thứ sử, sang năm Vĩnh Sơ thứ 3 (422), được thăng làm Từ Châu thứ sử, gia hiệu Đô đốc.

Năm Nguyên Gia thứ 2 (425), Ý đang giữ hiệu Tả tướng quân, được tiến làm An bắc tướng quân.  Năm thứ 7 (430), Đáo Ngạn Chi cầm quân bắc phạt, Ý được tham gia. Bắc Ngụy bỏ vùng Hà Nam, quân Tống chiếm được Ti, Duyện, đóng đồn ở bến Linh Xương. mọi người đều mừng, riêng Ý tỏ ra lo lắng: “Giặc hồ tuy nhân nghĩa không đủ, nhưng giảo hoạt có thừa. Nay rút về phía bắc, tập hợp lực lượng, nếu mặt sông kết băng, há chẳng phải nỗi lo của quân ta ư!?” Tháng 10 ÂL, quân Ngụy vượt sông ở bến Ủy Túc, áp sát Kim Dung, quân Tống ở Hổ Lao, Lạc Dương nối nhau bỏ chạy. Ngạn Chi nghe tin mất 2 thành, muốn đốt thuyền chạy bộ, Ý nói: “Lạc Dương đã bại, Hổ Lao không đứng vững được, xảy ra như thế là tất nhiên. Nay giặc cách ta ngàn dặm, Hoạt Đài còn có binh mạnh. Nếu như bỏ thuyền, sĩ tốt ắt tan rã. Hãy xuôi sông Tế đến cửa hang Mã Nhĩ, mới nắm được tình hình.” Ngạn Chi không nghe, nên quân Tống vào Lịch Thành ở bờ nam sông Tế, đốt thuyền bỏ giáp, rút về Bành Thành. Chiến dịch thất bại, Ý cùng Ngạn Chi bị miễn quan, chịu vào ngục. Sau đó Ý theo Đàn Đạo Tế cứu viện Hoạt Đài, hết lương nên phải về. Từ đây nhà Lưu Tống mất hẳn vùng Hà Nam.

Cuối đời
Năm thứ 9 (432), Ý đang giữ hàm Thượng thư, được ra làm Trấn bắc tướng quân, Từ Châu thứ sử. Năm thứ 10 (433), Ý được gia lĩnh chức Duyện Châu thứ sử. Đây là lần thứ 3 Ý giữ chức ở Từ Châu, oai đức nổi bật tại Bành Thành. Ý dựng chùa thờ Phật, đặt tượng sói trắng, đứa trẻ trong tháp, để ghi nhớ cuộc gặp gỡ tại bờ bắc Hoàng Hà.

Năm thứ 13 (436), Ý được tiến hiệu Trấn bắc đại tướng quân. Ngày Tân mão tháng 5 ÂL năm thứ 15 (5/7/438), Ý mất, được đặt thụy là Hoàn hầu.

Con là Vương Chánh Tuần hay Chánh Tu được kế tự, bị đứa ở trong nhà sát hại.

Tham khảo

Ghi chú

Sinh năm 367
Mất năm 438
Tướng nhà Lưu Tống


title: Rhamnidium pruinosum

text:
Rhamnidium pruinosum là một loài thực vật có hoa trong họ Táo. Loài này được Ignatz Urban miêu tả khoa học đầu tiên năm 1924.

Phân bố
Loài này được tìm thấy trong khu vực từ gần Baracoa đến núi El Yunque về phía bắc, về phía những ngọn đồi thông, tỉnh Oriente (nay thuộc tỉnh Guantánamo), cực đông Cuba.

Mô tả
Cây bụi. Các lá kèm giữa các cuống lá hợp sinh hình trứng-hình mác, đỉnh cắt cụt, 2 gân lưng, các gân chạy dọc thành điểm nhọn, dài 1,5 mm. Lá mọc đối hoặc gần mọc đối, cuống lá dài 5–7 mm, hình xoan hoặc elip, đáy tù hoặc thuôn tròn, phần phía trước thuôn tròn, không hoặc hơi có khía răng cưa, dài 3,5-5,5 cm, rộng 1,5-2,5 cm, gân giữa ở mặt trên lõm, mặt dưới hơi dày và nổi lên. Các gân bên 8-11 đôi, tạo góc 40-50°, tổng thể song song, mặt trên hơi hoặc không nổi rõ, mặt dưới nổi rõ màu đỏ tía và với các gân con thanh mảnh kết nối chằng chịt với nhau, cả hai mặt rải rác có đốm, với các đốm ở mặt dưới nhỏ hơn và ít nổi hơn, mép nguyên hơi uốn ngược, mặt trên khi khô màu đen bóng, mặt dưới màu xám-tím-phấn trắng mờ đục, dạng da hoặc gần dạng da. Các cụm hoa ở nách lá, dài 1-1,5 cm, cuống đỡ dài 2-3,5 cm, dày 0,3 mm, dạng xim hoa một lần chia, các xim hoa bọ cạp xoắn ốc ít hoa; cuống hoa khi gần nở dài 3–4 mm, cuối cùng dài đến 6 mm và dày lên ở đỉnh. Hoa mẫu 5, hiếm khi mẫu 4. Đài hoa dài 2,5 mm; ống hình con quay ngắn; các thùy hình tam giác dài 1,5 mm. Các cánh hoa ép dẹp hình thoi ngắn, ở đỉnh không hoặc hầu như không khía răng cưa, dài 1,2 mm. Chỉ nhị dài 1 mm; bao phấn hình trứng ngắn, với phần nhọn đột ngột rất ngắn. Vòi nhụy dài gần 1 mm; đầu nhụy nhỏ. Bầu nhụy 2 ngăn dạng hình cầu ngắn; noãn trong mỗi ngăn đơn độc. Quả với đài hoa bền đỡ, hình trứng ngược ngắn, dài 7 mm, dày 6 mm, 1 hạt.

Chú thích

P
Thực vật được mô tả năm 1924
Thực vật Cuba


title: Barsinella desetta

text:
Barsinella desetta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Barsinella


title: Kokushi

text:
, còn được đọc là Kuni no tsukasa, là một chức vụ quan lại trong lịch sử Nhật Bản, được triều đình bổ nhiệm để giám sát các hành tỉnh từ thế kỷ thứ XVIII, sau khi hệ thống Ritsuryō có hiệu lực. Tuy là một chức vụ giám sát, nhưng trên thực tế, các Kokushi nắm giữ một quyền lực đáng kể tại địa phương theo Ritsuryō, bao gồm cả quyền thu thuế. Đẳng cấp cao nhất đối với một Kokushi là Kami (). Vì vậy, kokushi cao nhất ở Kai sẽ có danh xưng là Kai no Kami (甲斐守). Trong một số trường hợp, nếu Kami ở trong ngay trong lãnh địa của mình, ông ta buộc phải trao lại quyền của mình cho quan lại thấp hơn. Quan lại cao cấp nhất trong trường hợp này được gọi là Zuryō (, Thụ lĩnh).

Kokushi mất đi nhiều quyền lực của mình trong thời kỳ Mạc phủ Kamakura và tiếp tục mất nhiều hơn nữa trong thời kỳ Mạc phủ Muromachi cho shugo (thống lãnh quân sự). Trong các thời kỳ tiếp theo, đặc biệt là vào thời Edo, kokushi chỉ còn được duy trì như là một danh hiệu danh dự.

Chú thích

Tham khảo

Lịch sử Nhật Bản


title: Ilattia leucopera

text:
Ilattia leucopera là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ilattia


title: Catena serena

text:
Catena serena là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Catena


title: Bão Gilbert

text:
Bão Gilbert là một cơn bão Đại Tây Dương cực mạnh đã tàn phá khắp khu vực biển Caribe và vịnh Mexico trong khoảng thời gian giữa tháng 9 năm 1988. Gilbert từng một thời là cơn bão mạnh nhất được quan trắc được trên Đại Tây Dương, kỷ lục này tồn tại trong vòng 17 năm cho đến khi bị bão Wilma phá vỡ vào năm 2005. Ngoài ra, Gilbert còn là một trong những cơn bão Đại Tây Dương có kích thước lớn nhất từng quan trắc được. Tại một thời điểm, trường gió bão nhiệt đới (sức gió từ 39 đến 73 dặm/giờ [63–118 km/giờ]) của Gilbert trải rộng ra một vùng có đường kính lên tới 575 dặm (925 km). Gilbert là cơn bão mạnh nhất tấn công Mexico từng được ghi nhận trong lịch sử.

Là cơn bão thứ bảy được đặt tên và bão lớn thứ ba của mùa bão Bắc Đại Tây Dương 1988, Gilbert hình thành từ một sóng nhiệt đới trong ngày 8 tháng 11 tại địa điểm cách Barbados 400 dặm (640 km) về phía Đông. Sau khi mạnh lên thành một cơn bão nhiệt đới vào ngày hôm sau, Gilbert tăng cường độ dần đều khi di chuyển theo hướng Tây - Tây Bắc tiến vào biển Caribe. Vào ngày 10 tháng 9, Gilbert đạt cấp độ cuồng phong và sang ngày 11 là một cơn bão cấp 3. Sau khi tấn công Jamaica trong ngày 12, quá trình tăng cường mãnh liệt xảy ra thêm lần nữa, giúp Gilbert trở thành một cơn bão cấp 5 rất mạnh trong thang bão Saffir–Simpson vào cuối ngày 13. Tiếp theo, cho dù cường độ đã suy giảm đôi chút, Gilbert vẫn đổ bộ vào bán đảo Yucatán với trạng thái bão cấp 5. Do tương tác với đất liền, cơn bão suy yếu rất nhanh và tiến vào vịnh Mexico trong ngày 15 với trạng thái bão cấp 2. Di chuyển trên vịnh Mexico, Gilbert mạnh dần trở lại trước khi đổ bộ vào đất liền Mexico trong ngày 16. Cuối cùng, cơn bão suy yếu dần và tan vào ngày 19 tháng 9 trên vùng Trung Tây Hoa Kỳ.

Gilbert hoành hành trên biển Caribe và vịnh Mexico trong gần 9 ngày. Tổng cộng, cơn bão đã khiến 318 người thiệt mạng, thiệt hại vật chất là 7,1 tỷ USD (trị giá năm 1988). Do những tổn thất to lớn mà bão gây ra, Tổ chức Khí tượng Thế giới đã khai tử tên bão Gilbert vào mùa xuân năm 1989 và thay thế bằng Gordon.

Lịch sử khí tượng
trái|nhỏ|Bản đồ mô tả quỹ đạo và cường độ của Gilbert theo thang gió bão Saffir–Simpson
phải|nhỏ|200x200px|Gilbert tiếp cận Jamaica trong ngày 12 tháng 9
Nguồn gốc của bão Gilbert là từ một sóng nhiệt đới di chuyển ra khỏi vùng duyên hải Tây Bắc Phi vào ngày 3 tháng 9 năm 1988. Trong những ngày tiếp theo, sóng này đã đi qua vùng nhiệt đới Đại Tây Dương và phát triển ra một hoàn lưu gió trải rộng đến gần xích đạo. Hệ thống duy trì bất tổ chức cho đến ngày 8 tháng 9, thời điểm mà những hình ảnh vệ tinh đã chỉ ra một trung tâm hoàn lưu rõ nét đang tiến gần tới quần đảo Windward. Ngày hôm sau, bằng việc sử dụng kỹ thuật Dvorak, Trung tâm bão quốc gia Hoa Kỳ (NHC) đã phân loại hệ thống này là áp thấp nhiệt đới thứ mười hai (twelfth) của mùa bão Đại Tây Dương 1988; với vị trí của nó khi đó nằm cách Barbados khoảng 400 dặm (640 km) về phía Đông. Trong quãng thời gian vượt nhóm đảo Tiểu Antilles, áp thấp nhiệt đới đã thu thập sức mạnh đủ để được NHC nâng cấp lên thành bão nhiệt đới Gilbert.

Sau khi trở thành bão nhiệt đới, Gilbert đã trải qua một giai đoạn tăng cường đáng kể. Di chuyển qua khu vực phía Nam đảo Hispaniola, Gilbert đạt cấp độ bão cuồng phong vào cuối ngày 10 tháng 9 và bão cấp 3 vào ngày hôm sau. Tại thời điểm đó Gilbert được phân loại là một cơn bão lớn với sức gió duy trì một phút 125 dặm/giờ (200 km/giờ) và áp suất tối thiểu 960 mbar (hPa; 28,35 inHg). Cơn bão đã đổ bộ Jamaica trong ngày 12 tháng 9 với cường độ này. Mắt bão có bề rộng 15 dặm (25 km) đã di chuyển từ Đông sang Tây qua toàn bộ bề ngang của hòn đảo.

trái|nhỏ|Gilbert đạt đỉnh trong ngày 13 tháng 9
Sau khi vượt qua Jamaica, Gilbert mạnh lên rất nhanh. Một trạm quan trắc trên đảo Grand Cayman đã ghi nhận gió giật đạt vận tốc 156 dặm/giờ (252 km/giờ) khi cơn bão di chuyển qua ngay sát phía Đông Nam hòn đảo trong ngày 13. Quá trình tăng cường mãnh liệt tiếp tục cho tới khi Gilbert đạt trị số áp suất tối thiểu 888 mbar (hPa; 26,22 inHg) cùng sức gió duy trì một phút 185 dặm/giờ (295 km/giờ), cho thấy áp suất đã giảm 72 mbar trong vòng 24 giờ. Mức áp suất thấp nhất từng quan trắc được ở Tây bán cầu này giúp Gilbert trở thành cơn bão Đại Tây Dương mạnh nhất từng ghi nhận cho tới khi bị bão Wilma vượt qua vào năm 2005.

Cơn bão đổ bộ lần thứ hai lên hòn đảo Cozumel ngay trước khi tiếp tục đổ bộ vào bán đảo Yucatán thuộc Mexico trong ngày 14 với trạng thái bão cấp 5, điều này làm cho Gilbert trở thành cơn bão Đại Tây Dương cấp 5 đầu tiên đổ bộ đất liền kể từ thời điểm bão David tấn công đảo Hispanola hồi năm 1979. Theo ước tính thì trị số áp suất thấp nhất của Gilbert lúc đổ bộ Cozumel là 900 mbar (26,6 inHg). Gilbert suy yếu nhanh chóng trong hành trình vượt qua đất liền trước khi tiến ra vịnh Mexico với trạng thái bão cấp 2. Gặp được môi trường biển, Gilbert mạnh trở lại khá nhanh. Vào ngày 16 tháng 9, cơn bão đổ bộ lần cuối cùng lên địa điểm gần La Pesca, Tamaulipas với sức gió khoảng 125 dặm/giờ (200 km/giờ), tương đương bão cấp 3 trong thang Saffir–Simpson.

Sang ngày 17 tháng 9, Gilbert tấn công thành phố Monterrey, Nuevo León rồi sau đó ngoặt lên phía Bắc. Cơn bão đã tạo ra 29 cơn lốc xoáy tại bang Texas trước khi di chuyển qua tiểu bang Oklahoma. Vào ngày 19 Gilbert bị một hệ thống áp suất thấp trên khu vực tiểu bang Missouri hấp thụ và cuối cùng nó đã chuyển đổi thành một xoáy thuận ngoại nhiệt đới trong cùng ngày.

Chuẩn bị
phải|nhỏ|213x213px|Gilbert đổ bộ vào Mexico trong ngày 16 tháng 9.
Vào cuối ngày 10 tháng 9, Trung tâm bão quốc gia Hoa Kỳ (NHC) đã ban bố cấp độ cảnh báo bão nhiệt đới (tropical storm  warning) cho vùng duyên hải phía Nam Cộng hòa Dominica và giám sát bão cuồng phong (hurricane watch) cho bán đảo Barahona. Sang sáng sớm ngày 11, mức độ báo động tại Barahona đã được nâng lên thành cảnh bão bão cuồng phong (hurricane warning). Trong ngày 11, NHC đã đặt các khu vực duyên hải phía Nam Cộng hòa Dominica, Jamaica, và vùng duyên hải Nam Cuba–phía Đông Cabo Cruz trong tình trạng giám sát bão cuồng phong; và với vùng duyên hải phía Nam Haiti là cảnh báo bão cuồng phong. Đến cuối ngày 11, NHC nâng mức báo động tại Jamaica lên thành cảnh báo bão cuồng phong.

Vào ngày 12 tháng 9, NHC tiếp tục đặt quần đảo Cayman và vùng duyên hải phía Nam Cuba–phần lãnh thổ trải dài đến Cienfuegos, trong tình trạng giám sát bão cuồng phong; đồng thời nâng mức độ báo động tại phần phía Đông Camagüey lên cảnh báo bão cuồng phong. Tối ngày 12, mức độ giám sát bão cuồng phong được phát đi cho bán đảo Yucatán–phần lãnh thổ nằm giữa Felipe Carrillo Puerto và Progreso, trong đó bao gồm các thành phố nghỉ dưỡng Cancún và Cozumel. Ngày hôm sau, Pinar del Río và Isla de la Juventud được đặt ở mức giám sát, còn quần đảo Cayman là cảnh báo bão cuồng phong. Khoảng trưa ngày 13, NHC nâng mức báo động tại Tây Cuba và bán đảo Yucatán lên thành cảnh báo bão cuồng phong. Vào quãng thời gian mà Gilbert tiến gần đến bán đảo Yucatán trong ngày 14, toàn bộ vùng ven biển nằm giữa Chetumal và Champotón được đặt dưới tình trạng cảnh báo bão cuồng phong, trong khi mức giám sát được phát đi cho quận Belize ở phía Bắc.

Khi mà Gilber đã tiến vào vịnh Mexico trong ngày 15, mức độ giám sát bão cuồng phong được ban bố cho vùng ven biển nằm giữa Port Arthur và Tampico; và với khu vực giữa Tampico và Port O'Connor là cảnh báo bão cuồng phong vào khoảng trưa ngày hôm đó.

Thống đốc tiểu bang Texas Bill Clements đã huy động các đơn vị vệ binh quốc gia tới những địa điểm dự kiến chịu ảnh hưởng. Trong khi Hãng hàng không Cayman đã sơ tán cư dân sống trên quần đảo Cayman trước thời điểm Gilbert tiến đến.

Tác động

Bão Gilbert đã khiến 318 người thiệt mạng, hầu hết là ở Mexico. Không rõ tổng giá trị thiệt hại về vật chất chính xác là bao nhiêu, theo ước tính thì con số này là gần 7,1 tỷ USD (USD 1988). Báo cáo sơ bộ nhận định tổng thiệt hại ban đầu vượt quá 10 tỷ USD, tuy nhiên về sau thông số này đã không được xác nhận.

Đông Caribe và Venezuela
Trong quãng thời gian đầu khi là một cơn bão nhiệt đới, Gilbert đã mang đến gió mạnh và mưa lớn cho rất nhiều hòn đảo tọa lạc trên vùng biển Đông Caribe. Tại St. Lucia, mưa lớn với lượng tối đa 12,8 inch (330 mm) ở thủ đô Castries đã dẫn tới lũ quét và sạt lở đất, tuy nhiên không thấy báo cáo về thiệt hại lớn đến các công trình. Thiệt hại tới vụ mùa chuối là 740.000 USD; trong khi Guadeloupe, St. Vincent, và Dominica cũng báo cáo con số gần tương tự. Một con đập bị vỡ đã làm ngập lụt một trong những đường băng tại Sân bay Quốc tế Hewanorra. Ở ngoài khơi, có sáu ngư dân đã mất tích khi Gilbert tiếp cận nhóm đảo Tiểu Antilles. Một vài trận lở đất đã xảy ra ở Dominica nhưng không gây hậu quả nghiêm trọng. Tại Barbados, mưa với lượng khoảng 5 inch (130 mm) đã dẫn tới lũ quét, thúc đẩy giới chức trách của đảo quốc này đóng cửa các trường học và cơ quan chính phủ. Người dân trên quần đảo Virgin thuộc Mỹ đã phải trải qua tình trạng ngập lụt và mất điện trên diện rộng trong vài ngày. Quần đảo Virgin thuộc Anh bị ảnh hưởng ít hơn. Tình trạng mất điện cũng xảy ra ở Puerto Rico và tổn thất về nông nghiệp tại đây ước đạt 200.000 USD.

Ở vùng miền Bắc Venezuela, những dải mưa từ cơn bão đã gây mưa xối xả dẫn tới lũ quét và sạt lở đất trên diện rộng; hậu quả khiến 5 người thiệt mạng, hàng trăm người mất nhà cửa và tổn thất ước tính là 3 triệu USD. Có 7 trường hợp thiệt mạng do bão được xác nhận tại Cộng hòa Dominica và Venezuela.

Hispaniola
Mưa lớn bắt nguồn từ những dải mưa phía ngoài của bão Gilbert đã gây lũ lụt nghiêm trọng tại Cộng hòa Dominica và Haiti. Có ít nhất 9 người đã thiệt mạng tại Cộng hòa Dominica do hàng loạt con sông như sông Yuna tràn bờ. Cơn bão làm hư hại trạm phát điện chính ở Santo Domingo gây sự cố mất điện tạm thời cho hầu khắp thủ đô. Thiệt hại vật chất tại quốc gia này ước khoảng 1 triệu USD. Haiti chịu tổn thất lớn hơn với 53 trường hợp thiệt mạng, 10 trong số đó là ở ngoài khơi và thương vong đa phần xảy ra ở phần miền Nam đất nước. Bến cảng ở Jacmel đã bị những con sóng có độ cao 10 ft (3 m) phá hủy. Trước tình hình này, chính quyền Haiti đã ban bố tình trạng khẩn cấp cho toàn bộ bán đảo phía Nam. Tổng thiệt hại tại Haiti theo ước tính là 91,2 triệu USD.

Jamaica
Bão Gilbert đã làm nước biển dâng cao 19 ft (5,8 m) và mang mưa với lượng 32,4 inch (823 mm) đến các vùng miền núi ở Jamaica dẫn tới lũ quét. 49 người đã thiệt mạng. Thủ tướng Edward Seaga phát biểu rằng những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất ở gần địa điểm Gilbert đổ bộ trông như "Hiroshima sau khi bị ném bom nguyên tử." Cơn bão hủy hoại mùa màng, nhà cửa, các con đường...; thiệt hại là 4 tỷ USD (USD 1988). Có hai người đã được giải cứu trong những trận lở đất và được đưa đến bệnh viện. Không còn máy bay đến và đi từ thủ đô Kingston, trong khi đường dây điện thoại liên lạc giữa Jamaica và Florida đã bị tắc nghẽn.

Tại thủ đô Kingston, gió mạnh đã quật đổ hệ thống đường dây điện, làm cây cối bật gốc, san phẳng các hàng rào. Ở vùng duyên hải phía Bắc, những con sóng cao tới 20 ft (6,1 m) đã tấn công thành phố Ocho Rios, một khu du lịch nổi tiếng. Theo báo cáo, những chiếc máy bay tại Sân bay Quốc tế Norman Manley của thủ đô Kingston bị hư hại nghiêm trọng và toàn bộ các chuyến bay qua khu vực Jamaica từ Sân bay Quốc tế Miami đã bị hủy bỏ. Các ước tính không chính thức nhận định có ít nhất 30 người thiệt mạng. Thiệt hại về tài sản là hơn 200 triệu USD cùng hơn 100.000 ngôi nhà bị hư hại hoặc phá hủy. Loại cây trồng là chuối bị hủy hoại trên một diện tích lớn. Hàng trăm dặm đường bộ và xa lộ cũng chịu thiệt hại nặng. Theo báo cáo từ những chuyến bay trinh sát qua những vùng hẻo lánh của Jamaica thì có khoảng 80% số ngôi nhà trên đảo đã bị tốc mái. Tổn thất về nông nghiệp là 500 triệu USD (USD 1988). Gilbert là cơn bão gây thiệt hại nặng nề nhất trong lịch sử Jamaica và là cơn bão khốc liệt nhất tại đây kể từ bão Charlie năm 1951.

Quần đảo Cayman
Vào sáng sớm ngày 13 tháng 9, Gilbert di chuyển qua địa điểm cách quần đảo Cayman 30 dặm (48 km) về phía Nam. Đã có báo cáo về gió giật đạt vận tốc 157 dặm/giờ (253 km/giờ). Tuy nhiên, do tốc độ di chuyển nhanh của Gilbert, quần đảo này phần nhiều đã thoát được cơn bão. Thiệt hại được giảm thiểu nhờ độ sâu của vùng biển xung quanh đã hạn chế nước biển dâng cao. Dù vậy cũng đã có những tổn thất lớn về mùa màng, cây cối, những đồng cỏ, cùng một số căn nhà, giá trị dự kiến khoảng hàng triệu USD; cùng với đó là ít nhất 50 người mất nhà cửa.

Trung Mỹ và Mexico

Tại Bắc Trung Mỹ, mưa lớn bắt nguồn từ những dải mưa phía ngoài của Gilbert đã khởi động những cơn lũ quét chết chóc. Mưa và gió mạnh còn lan đến Guatemala, Belize, và Honduras. Tại Honduras có ít nhất tám người đã thiệt mạng và 6.000 người trở nên vô gia cư, cùng khoảng 11.000 hecta hoa màu bị ngập lụt. Tổng số trường hợp thiệt mạng tại Trung Mỹ là 21, 16 trong số đó xảy ra ở Guatemala, và 5 ở Nicaragua.

phải|nhỏ|250x250px|Lượng mưa tại Mỹ và Mexico từ cơn bão
Đã có 35,000 người mất nhà cửa và 83 con tàu bị chìm khi Gilbert tấn công bán đảo Yucatán, cùng với đó là 60.000 ngôi nhà bị phá hủy và thiệt hại ước khoảng từ 1 đến 2 tỷ USD (USD 1989). Ở vùng Cancún, Gilbert mang tới những con sóng có độ cao 23 ft (7 m) đã rửa trôi 60% diện tích bờ biển của thành phố. Nước biển dâng do bão đã xâm nhập vào sâu 3,1 dặm (5 km) trong đất liền. Theo ước tính, sự giảm sút trong hoạt động du lịch vào các tháng 10, 11 và 12 năm 1988 gây thiệt hại 87 triệu USD (USD 1989). Mưa tại bán đảo Yucatán đạt lượng tối đa 13,78 inch (350 mm), cụ thể là ở thành phố Progreso.

Monterrey, thành phố lớn thứ ba của Mexico, đã trải qua điều kiện gió mạnh, mưa như trút, và lũ quét xảy ra ở nhiều nơi vào khoảng thời gian Gilbert hoành hành. Đã có hơn 60 người chết vì lũ, bên cạnh đó là nỗi lo 150 người khác thiệt mạng khi 5 chiếc xe buýt chở những người đi di tản bị lật trong dòng nước. Sáu cảnh sát cũng đã thiệt mạng vì bị nước cuốn trôi khi đang cố gắng giải cứu những hành khách mắc kẹt trong những chiếc xe buýt. Người dân Monterrey lâm vào cảnh không có điện, nước sạch, và điện thoại liên lạc do tuyến đường dây bị hư hại. Khi nước rút, xe cộ bắt đầu lộ ra với tình trạng bị lật và kẹt trong bùn đất. Thống đốc bang Quintana Roo Miguel Borje thông báo về mức độ thiệt hại tại Cancún là hơn 1,3 tỷ peso Mexico (peso 1988; 500 triệu USD) theo ước tính. Hơn 5.000 du khách người Mỹ đã được di tản khỏi Cancún. Ở Saltillo có năm người chết vì tai nạn giao thông mà nguyên nhân là do mưa lớn, cùng với đó là gần 1.000 người mất nhà cửa. Mưa tại vùng Đông Bắc Mexico đạt lượng tối đa hơn 10 inch (250 mm) xảy ra cục bộ ở một số khu vực trong nội địa thuộc bang Tamaulipas. Tại Coahuila có 5 người chết do bị nước cuốn trôi; trong đó có một nhân viên y tế và một phụ nữ mang thai, nguyên nhân do chiếc xe cấp cứu của Hội Chữ thập Đỏ rơi vào một lạch lũ gần Los Chorros sau khi cây cầu bị sập. Ngoài việc tạo ra một vài cơn lốc xoáy, cơn bão còn làm cho khu rừng thuộc bang Quintana Roo bị rụng lá đáng kể. Các mảnh rác vụn do bão thổi bay đã trở thành nhiên liệu cho một vụ cháy xảy ra vào năm 1989 thiêu rụi một diện tích 460 dặm2 (1.200 km2).

Hoa Kỳ
trái|nhỏ|Thiệt hại tại Căn cứ Không quân Kelly, Texas
Bất chấp những quan ngại rằng Texas có thể phải hứng chịu sự đổ bộ trực tiếp, thực tế chỉ có báo cáo về thiệt hại nhỏ ở vùng miền Nam Texas. Gió giật đạt mức cuồng phong tại một vài địa điểm, nhưng tiểu bang chịu ảnh hưởng chính bởi xói mòn bờ biển do nước biển dâng cao từ 5–5 ft cùng lốc xoáy tác động chủ yếu tới vùng San Antonio. Gilbert tạo ra 29 cơn lốc xoáy tại Texas, ít nhất hai trong số đó làm chết người. Các ước tính thì nhận định có từ 30 đến hơn 60 trận lốc xoáy tấn công 25 quận của Texas, 9 trong số đó xảy ra ở San Antonio, nơi mà một người phụ nữ đã thiệt mạng khi đang ngủ trong căn nhà di động. Khu vực từ Corpus Christi và Brownsville, về phía Bắc đến San Antonio, về phía Tây đến Del Rio ghi nhận 40 cơn lốc xoáy. Tình trạng thảm họa lớn được ban bố vào ngày 5 tháng 10 năm 1988 cho tiểu bang Texas.

Lượng mưa cao nhất từ Gilbert là 8,6 inch (220 mm) ghi nhận tại tiểu bang Oklahoma. Những địa điểm bị cô lập tại Texas và Oklahoma báo cáo lượng mưa hơn 7 inch (180 mm), trong khi tại vùng trung tâm tiểu bang Michigan xảy ra mưa với lượng vừa ở mức 3 inch (76 mm). Tổng thiệt hại do bão tại Hoa Kỳ ước đạt 80 triệu USD (USD 1998).

Sau cơn bão
trái|nhỏ|San Antonio sau bão

Tổng giá trị thiệt hại về vật chất theo ước tính là 7,1 tỷ USD (USD 1988). Số nạn nhân thiệt mạng được xác nhận là 433, dù con số cuối cùng không thể xác định do vẫn còn nhiều trường hợp mất tích tại Mexico. Gilbert là cơn bão thảm khốc nhất trong lịch sử Jamaica và là cơn bão mạnh nhất tấn công Mexico từng được ghi nhận. Do hậu quả to lớn mà bão gây ra, Tổ chức Khí tượng Thế giới đã khai tử tên Gilbert vào mùa xuân năm 1989; đây là tên bão đầu tiên bị khai tử kể từ bão Gloria năm 1985 và nó sẽ không bao giờ còn được dùng để đặt tên cho một cơn bão Đại Tây Dương. Thay thế cho Gilbert là Gordon và tên này bắt đầu được sử dụng từ mùa bão Bắc Đại Tây Dương 1994.

Thiệt hại do Gilbert gây ra tại Jamaica lớn tới mức sau khi cơn bão đi qua được vài ngày, Lovindeer, một trong những DJ hàng đầu của quốc đảo này đã phát hành một đĩa đơn mang tên Wild Gilbert. Đây là đĩa reggae bán chạy nhất trong lịch sử âm nhạc Jamaica.

Vào ngày 13 tháng 9, áp suất tại tâm bão Gilbert đã giảm xuống mức thấp kỷ lục 888 mbar (hPa; 26,22 inHg), vượt qua con số 892 mbar (hPa; 26,34 inHg) của bão Labor Day năm 1935; điều này giúp Gilbert trở thành xoáy thuận nhiệt đới mạnh nhất từng ghi nhận trên Đại Tây Dương ở thời điểm đó. Khoảng hơn 17 năm sau, vào tháng 10 năm 2005, bão Wilma đã đạt đỉnh với trị số áp suất 882 mbar (hPa; 26,05 inHg), đoạt lấy vị thế cơn bão Đại Tây Dương mạnh nhất của Gilbert. Bên cạnh là xoáy thuận nhiệt đới mạnh nhất tấn công Jamaica từng ghi nhận, Gilbert còn mang tới một lượng mưa kỷ lục 27,56 in (700 mm), hiện xếp thứ 4 về tổng số lượng mưa đến từ một cơn bão tại Jamaica.

Xem thêm

 Danh sách các cơn bão Đại Tây Dương
 Danh sách các cơn bão Đại Tây Dương cấp 5

Chú thích

Tham khảo


title: Phelipara pseudomarmorata

text:
Phelipara pseudomarmorata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Phelipara


title: Xestia rufescens

text:
Xestia rufescens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Xestia


title: Đường lên đỉnh Olympia năm thứ 18

text:
Đường lên đỉnh Olympia năm thứ 18, thường được gọi tắt là Olympia 18 hay O18, là năm thứ 18 của cuộc thi Đường lên đỉnh Olympia dành cho học sinh trung học phổ thông do Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức. Cuộc thi năm thứ 18 được phát sóng trên kênh VTV3 từ ngày 3 tháng 9 năm 2017 và kết thúc với trận chung kết được truyền hình trực tiếp vào ngày 2 tháng 9 năm 2018.

Nhà vô địch của năm thứ 18 là Nguyễn Hoàng Cường đến từ Trường Trung học phổ thông Hòn Gai, Quảng Ninh.

Luật chơi

Khởi động
Trong vòng 1 phút, mỗi thí sinh khởi động với tối đa 12 câu hỏi. Mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm, trả lời sai không có điểm.

Olympedia
Olympedia là một mục nhỏ trong chương trình Đường lên đỉnh Olympia ngay sau khi phần thi Khởi động kết thúc, nhằm cung cấp thêm thông tin về một câu hỏi đã được đưa ra trong phần thi này.

Vượt chướng ngại vật
Có 4 từ hàng ngang, cũng là 4 gợi ý liên quan đến một chướng ngại vật mà các thí sinh phải đi tìm. Có 1 bức tranh (là một gợi ý quan trọng liên quan đến chướng ngại vật) được chia làm 5 phần: 4 góc tương đương với 4 từ hàng ngang và một ô trung tâm. Ô trung tâm cũng là một câu hỏi, mở được ô này sẽ mở được phần quan trọng nhất của bức tranh.

Mỗi thí sinh có 1 lượt lựa chọn trả lời một trong các từ hàng ngang này. Cả bốn thí sinh cùng trả lời câu hỏi bằng máy tính trong thời gian 15 giây. Trả lời đúng mỗi từ hàng ngang, thí sinh được 10 điểm. Ngoài việc mở được từ hàng ngang nếu trả lời đúng, một góc của hình ảnh được đánh số tương ứng với từ hàng ngang cũng được mở ra.

Thí sinh có thể bấm chuông trả lời chướng ngại vật bất cứ lúc nào. Trả lời đúng chướng ngại vật trong từ hàng ngang đầu tiên được 80 điểm, trong từ hàng ngang thứ 2 được 60 điểm, trong từ hàng ngang thứ 3 được 40 điểm, trong từ hàng ngang thứ 4 được 20 điểm.

Sau 4 từ hàng ngang, câu hỏi thứ 5 sẽ hiện ra ở phần trung tâm của bức tranh. Đáp án của câu hỏi này là gợi ý cuối cùng của chương trình. Trả lời đúng câu hỏi thứ 5 này, thí sinh được 10 điểm. Nếu trả lời đúng chướng ngại vật sau câu hỏi thứ 5, thí sinh được 10 điểm. Nếu trả lời sai chướng ngại vật, thí sinh sẽ bị loại khỏi phần chơi này.

Điểm tối đa là 90 điểm.

Tăng tốc
Có 4 câu hỏi gồm 1 câu hỏi dưới dạng tư duy logic, 1 câu hỏi sắp xếp và 2 câu hỏi bằng video, mỗi câu các thí sinh có 30 giây để trả lời bằng máy tính. Thí sinh trả lời đúng và nhanh nhất được 40 điểm, đúng và nhanh thứ 2 được 30 điểm, đúng và nhanh thứ 3 được 20 điểm, đúng và nhanh thứ 4 được 10 điểm.

Điểm tối đa là 160 điểm.

Về đích
Có 3 gói câu hỏi với các mức 40, 60, 80 điểm để thí sinh lựa chọn. Trong đó gói 40 điểm gồm 2 câu hỏi 10 điểm và 1 câu hỏi 20 điểm; gói 60 điểm gồm 1 câu hỏi 10 điểm, 1 câu hỏi 20 điểm và 1 câu hỏi 30 điểm; gói 80 điểm gồm 1 câu hỏi 20 điểm và 2 câu hỏi 30 điểm. Thời gian suy nghĩ và trả lời của câu 10 điểm là 10 giây, câu 20 điểm là 15 giây, câu 30 điểm là 20 giây.

Thí sinh đang trả lời gói câu hỏi của mình phải đưa ra câu trả lời trong thời gian quy định của chương trình. Nếu trả lời đúng, thi sính sẽ ghi được điểm của câu hỏi đó; nếu không trả lời được câu hỏi thì các thí sinh còn lại có 5 giây để bấm chuông giành quyền trả lời. Trả lời đúng được cộng thêm số điểm của câu hỏi từ thí sinh đang thi, trả lời sai sẽ bị trừ nửa số điểm của câu hỏi.

Thí sinh có quyền được đặt ngôi sao hy vọng một lần trước bất kỳ câu hỏi nào. Trả lời đúng được gấp đôi số điểm, trả lời sai bị trừ đi đúng số điểm của câu hỏi đặt ngôi sao hy vọng.

Điểm cao nhất đạt được là 350 điểm khi thí sinh chọn gói 80 điểm, trả lời đúng cả ba câu, trong đó 1 câu 30 điểm đã được thí sinh đặt ngôi sao hy vọng và thí sinh đó cướp được điểm từ cả ba câu trong gói này của 3 thí sinh khác.

Giải thưởng

Các số phát sóng

 Lưu ý: Điểm thi của các thí sinh ở mỗi vòng Khởi động, Vượt chướng ngại vật, Tăng tốc và Về đích là điểm của riêng phần thi đó.

Trận 1: Tuần 1 - Tháng 1 - Quý 1

Trận 2: Tuần 2 Tháng 1 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 07 phút ngày 10 tháng 9 năm 2017

Trận 3: Tuần 3 Tháng 1 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 18 phút ngày 17 tháng 9 năm 2017

Trận 4: Tháng 1 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 11 phút ngày 24 tháng 9 năm 2017

 Diệp Chi trở thành người dẫn chương trình duy nhất trong cuộc thi lần nầy.

Trận 5: Tuần 1 Tháng 2 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 01 phút ngày 1 tháng 10 năm 2017

Trận 6: Tuần 2 Tháng 2 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 01 phút ngày 8 tháng 10 năm 2017

Trận 7: Tuần 3 Tháng 2 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 05 phút ngày 15 tháng 10 năm 2017

Trận 8: Tháng 2 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 10 phút ngày 22 tháng 10 năm 2017

Trận 9: Tuần 1 Tháng 3 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 16 phút ngày 29 tháng 10 năm 2017

Trận 10: Tuần 2 Tháng 3 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 10 phút ngày 5 tháng 11 năm 2017

Trận 11: Tuần 3 Tháng 3 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 05 phút ngày 12 tháng 11 năm 2017

Trận 12: Tháng 3 Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 24 phút ngày 19 tháng 11 năm 2017

Trận 13: Quý 1
Phát sóng: 13 giờ 10 phút ngày 26 tháng 11 năm 2017

Trận 14: Tuần 1 Tháng 1 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 3 tháng 12 năm 2017

Trận 15: Tuần 2 Tháng 1 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ 08 phút ngày 10 tháng 12 năm 2017

Trận 16: Tuần 3 Tháng 1 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 17 tháng 12 năm 2017

Trận 17: Tháng 1 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 24 tháng 12 năm 2017

Trận 18: Tuần 1 Tháng 2 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 31 tháng 12 năm 2017

Trận 19: Tuần 2 Tháng 2 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 7 tháng 1 năm 2018

Trận 20: Tuần 3 Tháng 2 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 14 tháng 1 năm 2018

Trận 21: Tháng 2 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 21 tháng 1 năm 2018

Trận 22: Tuần 1 Tháng 3 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 28 tháng 1 năm 2018

Trận 23: Tuần 2 Tháng 3 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 4 tháng 2 năm 2018

Trận 24: Tuần 3 Tháng 3 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 11 tháng 2 năm 2018

Trận 25: Tháng 3 Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 18 tháng 2 năm 2018

Trận 26: Quý 2
Phát sóng: 13 giờ ngày 25 tháng 2 năm 2018

Trận 27: Tuần 1 Tháng 1 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 4 tháng 3 năm 2018

Trận 28: Tuần 2 Tháng 1 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 11 tháng 3 năm 2018

Trận 29: Tuần 3 Tháng 1 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 18 tháng 3 năm 2018

Trận 30: Tháng 1 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 25 tháng 3 năm 2018

Trận 31: Tuần 1 Tháng 2 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 1 tháng 4 năm 2018
Nguyễn Hoàng Cường trở thành thí sinh đầu tiên giành được số điểm tối đa của phần thi Khởi động chỉ trong 53 giây (còn dư đến 7 giây).

Trận 32: Tuần 2 Tháng 2 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 8 tháng 4 năm 2018

Trận 33: Tuần 3 Tháng 2 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 15 tháng 4 năm 2018

Trận 34: Tháng 2 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 22 tháng 4 năm 2018

Trận 35: Tuần 1 Tháng 3 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ 2 phút ngày 29 tháng 4 năm 2018

Trận 36: Tuần 2 Tháng 3 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 6 tháng 5 năm 2018

Trận 37: Tuần 3 Tháng 3 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ 10 phút ngày 13 tháng 5 năm 2018

Trận 38: Tháng 3 Quý 3
Phát sóng: 13 giờ 11 phút ngày 20 tháng 5 năm 2018

Trận 39: Quý 3
Phát sóng: 13 giờ ngày 27 tháng 5 năm 2018

Trận 40: Tuần 1 Tháng 1 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ ngày 3 tháng 6 năm 2018

Trận 41: Tuần 2 Tháng 1 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ ngày 10 tháng 6 năm 2018
Đây là cuộc thi đầu tiên có 2 thí sinh cùng đạt điểm tuyệt đối ở phần thi Khởi động và có thí sinh nữ đầu tiên làm được điều này.

Trận 42: Tuần 3 Tháng 1 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ ngày 17 tháng 6 năm 2018

Trận 43: Tháng 1 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ ngày 24 tháng 6 năm 2018

Trận 44: Tuần 1 Tháng 2 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ ngày 1 tháng 7 năm 2018

Trận 45: Tuần 2 Tháng 2 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ 17 phút ngày 8 tháng 7 năm 2018

Trận 46: Tuần 3 Tháng 2 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ 13 phút ngày 15 tháng 7 năm 2018

Trận 47: Tháng 2 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ 12 phút ngày 22 tháng 7 năm 2018

Trận 48: Tuần 1 Tháng 3 Quý 4

Phát sóng: 13 giờ ngày 29 tháng 7 năm 2018
Nhật Hoàng trở thành thí sính thứ 2 (sau thí sinh Nguyễn Hoàng Cường đến từ Trường THPT Hòn Gai, Quảng Ninh) ở cuộc thi tuần 1, tháng 2, quý 3 đạt số điểm cao nhất của năm thứ 18 (370 điểm).

Trận 49: Tuần 2 Tháng 3 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ 12 phút ngày 5 tháng 8 năm 2018

Trận 50: Tuần 3 Tháng 3 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ ngày 12 tháng 8 năm 2018

Trận 51: Tháng 3 Quý 4
Phát sóng: 13 giờ 19 phút ngày 19 tháng 8 năm 2018

Trận 52: Quý 4
Phát sóng: 13 giờ 23 phút ngày 26 tháng 8 năm 2018

Trận 53: Chung kết năm

 Dẫn chương trình tại các điểm cầu: Trần Hồng Ngọc (điểm cầu Đà Nẵng), Dương Sơn Lâm (điểm cầu TP.HCM), Bùi Mai Trang (điểm cầu Quảng Ninh), Lưu Minh Vũ & Nguyễn Hoàng Linh (điểm cầu Quảng Trị).
 Kể từ trận chung kết này, MC Ngọc Huy chính thức trở thành người dẫn cặp cùng với MC Diệp Chi.

Tổng kết
Dưới đây là thống kê các điểm số cao của các phần thi và trận đấu mà mỗi thí sinh giành được và số thí sinh của các tỉnh, thành đã tham gia chương trình.

Điểm trung bình của các thí sinh về nhất qua tất cả các trận đã phát sóng: 265 điểm.

Kỷ lục

Xem thêm
Danh sách chương trình phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam

Tham khảo

Truyền hình Việt Nam năm 2017
Truyền hình Việt Nam năm 2018
Đường lên đỉnh Olympia


title: Caradrina brandti

text:
Caradrina brandti là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caradrina