title: Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 (Việt Nam)

text:
Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 (TĐTDS&NO 2019), còn được gọi tắt là Tổng điều tra năm 2019 (TĐT 2019) là cuộc điều tra dân số quốc gia thứ 5 kể từ khi Việt Nam thống nhất, và là cuộc tổng điều tra thứ 8 do Tổng cục Thống kê tiến hành. Cuộc tổng điều tra bắt đầu vào ngày 1 tháng 4 năm 2019, và kéo dài 25 ngày, với sự tham gia của khoảng 147.000 điều tra viên thống kê. Đây là cuộc tổng điều tra quy mô lớn nhất tính đến thời điểm đó ở Việt Nam, được các cơ quan chức năng các cấp chuẩn bị gần 2 năm, và là lần đầu sử dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong tất cả công đoạn.

Cuộc tổng điều tra sẽ được tiến hành ở 63 tỉnh, thành phố cùng 3 Bộ có tính đặc thù gồm: Bộ Quốc Phòng, Bộ Công an và Bộ Ngoại giao, với tổng kinh phí khoảng 1.100 tỷ đồng. Hoạt động này nhằm thu thập thông tin dân số ở Việt Nam, phục vụ nghiên cứu và phân tích, từ đó giúp hoạch định, xây dựng các chính sách, chiến lược phát triển kinh tế – xã hội đúng đắn, giám sát mục tiêu phát triển bền vững.

Kết quả sơ bộ được công bố vào 11 tháng 7 năm 2019, trong khi kết quả toàn bộ được công bố vào ngày 19 tháng 12 cùng năm. Theo đó, Việt Nam có dân số 96.208.984 người, tăng 10,4 triệu người sau 10 năm, tốc độ tăng trưởng dân số chậm hơn giai đoạn trước, mất cân bằng giới tính khi sinh ở mức rất cao.

Bối cảnh

Năm 1960, tỷ lệ gia tăng dân số ở Việt Nam rất nhanh, gần 4%, số con trung bình trong độ tuổi sinh đẻ là hơn 6 con, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội. Trước tình hình đó, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 216/CP ngày 26/12/1961 về sinh đẻ có hướng dẫn, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đi đầu thực hiện chương trình dân số kế hoạch hóa gia đình. Đến năm 1970, nhằm đẩy mạnh vận động hơn nữa, Uỷ ban Bảo vệ Bà mẹ và trẻ em được thành lập, nhưng nhanh chóng giải thể vào năm 1974. Tới năm 1975, tỷ lệ gia tăng dân số giảm xuống 2,4%, số con trung bình là 5,25 con. Giai đoạn này, nhà nước tiếp tục khuyến khích hạn chế sinh đẻ và chỉ nên có từ 1 đến 2 con, trừ một số trường hợp đặc biệt. Năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 58-HĐBT ngày 11/4/1984 về việc thành lập Ủy ban quốc gia Dân số và Sinh đẻ có kế hoạch. Tới 19 tháng 6 năm 1991, Chính phủ đã ban hành Nghị định 193-HĐBT thành lập Uỷ ban Dân số - Kế hoạch hóa gia đình trực thuộc Chính phủ. Thời kỳ này cũng áp dụng chính sách khen thưởng và phạt, như cấp đất, nhà. Tới 2002, tổng tỷ suất sinh đã giảm xuống 2,8 con, tỷ lệ gia tăng dân số 1,3%/năm. Tới năm 2003, ban hành Pháp lệnh Dân số quy định “cặp vợ chồng chủ động, tự nguyện quyết định số con, thời gian sinh con và khoảng cách giữa các lần sinh”, khiến nhiều người hiểu sai là nhà nước khuyến khích đẻ, khiến mức sinh tăng mạnh trở lại. Năm 2007, Việt Nam bước vào thời kỳ cơ cấu dân số vàng. Năm 2009 quy định sửa lại thành "Mỗi cặp vợ chồng nên có 1-2 con". Trong giai đoạn 2010-2019, tốc độ gia tăng dân số bình quân hàng năm giảm xuống khoảng 1%. Vào năm 2011, Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, đòi hỏi các chính sách và chương trình kịp thời giải quyết vấn đề trong tương lai.

Từ đầu thế kỷ 21, trong bối cảnh Việt Nam vẫn đang thực hiện chính sách giảm sinh, công nghệ xác định giới tính thai nhi phát triển mạnh mẽ, nhiều nơi vẫn còn tâm lý chuộng con trai, tỷ số giới tính khi sinh đang có xu hướng gia tăng.

Trong thời chiến, Tổng cục Thống kê tiến hành điều tra dân số vào các năm 1960 và 1974 ở miền Bắc. Sau thống nhất, đầu năm 1976, Việt Nam tổ chức tổng kiểm kê dân số ở các tỉnh miền Nam. Cuộc Tổng điều tra dân số toàn quốc đầu tiên được tiến hành vào tháng 10 năm 1979. Sau đó, cứ 10 năm 1 lần, Việt Nam lại tiến hành Tổng điều tra vào các năm 1989, 1999, 2009.

Mục đích

Cuộc điều tra dân số được tổ chức để thu thập thông tin chuyên sâu về nhân khẩu học. Từ đó, kết quả điều tra nhằm phục vụ việc nghiên cứu, phân tích và dự báo quá trình phát triển dân số và nhà ở, cung cấp thông tin xây dựng cơ sở dữ liệu tổng hợp về dân số, đánh giá kết quả thực hiện các nghị quyết, kế hoạch về phát triển kinh tế - xã hội, cũng như các chỉ tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Kết quả cũng cung cấp cho chính quyền các cấp cơ sở quan trọng để xây dựng và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, bởi nguồn dữ liệu dân số từ các Bộ Tư pháp, Công an, Y tế sai lệch, không đủ chi tiết, cuộc tổng điều tra 2019 còn nhằm cập nhật đầy đủ thông tin, căn cứ để tiến tới không thực hiện điều tra vào năm 2029. Số liệu dân số cũng là căn cứ cụ thể để tiến hành sáp nhập địa giới hành chính.

Hình thức và nội dung

Cuộc tổng điều tra được tiến hành ở 63 tỉnh, thành phố cùng 3 Bộ có tính đặc thù gồm: Bộ Quốc Phòng, Bộ Công an và Bộ Ngoại giao, với tổng kinh phí khoảng 1.100 tỷ đồng. CNTT được áp dụng lần đầu tiên ở tất cả các khâu. Việc điều tra áp dụng hai phương pháp: trực tiếp (phỏng vấn trực tiếp) và gián tiếp (trực tuyến). Bên cạnh phiếu giấy in sẵn, cuộc tổng điều tra này còn lần đầu tiên thực hiện điều tra bằng phiếu điện tử trên thiết bị di động (CAPI - Computer-assisted personal interviewing) và thông qua Internet (Webform), từ đó cải thiện chất lượng và tính minh bạch, chặt chẽ của số liệu, giảm tải khối lượng công việc rút ngắn thời gian, giảm chi phí.

Một số nội dung chính của TĐT 2019 bao gồm: "Thông tin chung về dân số; tình trạng di cư; trình độ học vấn và trình độ chuyên môn kỹ thuật; tình trạng khuyết tật; tình trạng hôn nhân; mức độ sinh, chết và phát triển dân số; tình hình đăng ký khai sinh của trẻ em; tình hình lao động - việc làm; thực trạng về nhà ở; điều kiện sinh hoạt cơ bản của hộ dân cư". Cuộc điều tra thu thập thông tin trên 2 nhóm phiếu. Nhóm tiêu chuẩn, điều tra toàn bộ dân số bao gồm 22 câu hỏi về dân số cơ bản và thông tin về nhà ở hộ gia đình. Nhóm câu hỏi phức tạp hơn, lấy 9% dân số làm mẫu, gồm 65 câu hỏi, thu thập thông tin chuyên sâu về dân số, nhân khẩu học và nhà ở. Đối tượng điều tra gồm "tất cả người Việt Nam thường xuyên cư trú trên lãnh thổ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tính đến thời điểm điều tra; người Việt Nam được cơ quan có thẩm quyền cho phép xuất cảnh ra nước ngoài trong thời hạn quy định; các trường hợp chết của hộ dân cư đã xảy ra từ ngày mùng 1 Tết Âm lịch Mậu Tuất, tức ngày 16/2/2018 theo dương lịch đến hết ngày 31/3/2019; nhà ở của hộ dân cư."

Cùng với sử dụng rộng rãi công nghệ thông tin, một số điểm mới của tổng điều tra 2019 là chọn mẫu phân tầng 2 giai đoạn, đảm bảo tính đại diện của các chỉ tiêu đến cấp huyện, lồng ghép thông tin đáp ứng các chỉ tiêu phát triển bền vững và cải tiến quy trình vẽ sơ đồ nền xã/phường và phân chia địa bàn điều tra.

Chuẩn bị

Cuộc tổng điều tra được các cơ quan chức năng các cấp chuẩn bị trong gần 2 năm. Ngay từ đầu 2017, các trung tâm tin học thuộc Tổng cục đã nghiên cứu, xây dựng các phần mềm ứng dụng và triển khai thí điểm sử dụng phiếu điện tử để điều tra lao động, việc làm. Tổng cục cũng triển khai nghiên cứu thiết kế phương pháp luận và loại phiếu điều tra, xây dựng tài liệu hướng dẫn, thực hiện tập huấn, xây dựng mạng lưới Tổng điều tra và phân quyền cho lực lượng tham gia trên hệ thống quản lý điện tử, cũng như xây dựng các kế hoạch truyền thông tuyên truyền. Ngày 7 tháng 9 năm 2017, Tổng cục Thống kê phối hợp với UNFPA tổ chức hội thảo trưng cầu ý kiến về TĐT 2019. Ngày 6 tháng 12 năm 2017, Thủ tướng ban hành chỉ thị số 44/CT-TTg về việc chuẩn bị tổng điều tra dân số.

Trong quý đầu tiên của năm 2018, Tổng cục đã áp dụng phiếu điện tử thu thập thông tin ở một số tỉnh và từ đó mở rộng triển khai sử dụng phiếu điện tử cho điều tra biến động dân số toàn quốc năm 2018. Ngày 26 tháng 6 năm 2018, Thủ tướng ra quyết định số 772/QĐ-TTg về tổ chức tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 trong đó có việc thành lập Ban chỉ đạo các cấp. Ngày 15 tháng 8 năm 2018, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư ký Quyết định số 01/QĐ-BCĐTW về việc ban hành Phương án Tổng điều tra Dân số và nhà ở năm 2019. Ngày 4 tháng 8 năm 2018, Ban Chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở Trung ương ban hành Kế hoạch số 05/KH-BCĐTW về công tác tuyên truyền Tổng điều tra 2019. Tới tháng 9 năm 2018, Tổng cục đã triển khai điều tra tổng duyệt, đánh giá, hoàn thiện các quy trình và hoạt động, đảm bảo hệ thống xử lý. Tổng cục cũng đã thiết lập hệ thống tổng đài hỗ trợ miễn phí và hệ thống nhắn tin tự động. Các trung tâm tin học kiểm tra, rà soát, đánh giá hiện trạng hệ thống, đảm bảo hạ tầng CNTT, chuẩn bị nhân lực, đào tạo nghiệp vụ.

Tới tháng 11, các Bộ Công an, Quốc phòng, Ngoại giao và các cấp chính quyền đều đã thành lập Ban chỉ đạo. Ngày 19 tháng 11 năm 2018, Ban Chỉ đạo Tổng điều tra Dân số và Nhà ở Trung ương họp phiên thứ nhất tổng hợp các công việc đã triển khai và chuẩn bị cho Tổng điều tra. Trong hai tháng cuối năm 2018, người lập bảng kê đến từng hộ ghi nhận các thông tin ban đầu về nhân khẩu thực tế, giới thiệu về phương pháp điều tra qua internet; và nếu có nhu cầu, người dân cung cấp số điện thoại để nhận địa chỉ truy cập, tên tài khoản và mật khẩu đăng nhập thực hiện điều tra vào ngày 31 tháng 3 năm 2019. Ngày 17 tháng 12 năm 2018, Tổng cục Thống kê khai mạc Hội nghị Tập huấn nghiệp vụ và Công nghệ thông tin Tổng điều tra Dân số và Nhà ở năm 2019. Ngày 4 tháng 1 năm 2019, Ban chỉ đạo Trung Ương và Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức cuộc họp về công tác phối hợp trong tuyên truyền, triển khai các giải pháp đảm bảo đường truyền và an ninh mạng phục vụ cho cuộc Tổng điều tra.

Ngày 13 tháng 3 năm 2019, tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo Tổng điều tra Dân số và nhà ở Trung ương đã tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn quốc về Tổng điều tra Dân số và nhà ở năm 2019 kết nối tới 775 điểm cầu với 36.000 đại biểu tham dự.

Tiến trình

Cuộc tổng điều tra thứ 5 là lần có quy mô lớn nhất tính đến thời điểm đó, bắt đầu vào ngày 1 tháng 4 năm 2019, và kéo dài 25 ngày, với sự tham gia của khoảng 147.000 điều tra viên thống kê. Đây cũng là lần điều tra có thời gian thực hiện ngắn nhất nhờ áp dụng công nghệ thông tin trong công tác dân số.

Ở thành phố Hồ Chí Minh, toàn bộ công việc đều được thực hiện bằng thiết bị di động hoặc qua Internet, huy động trên 12.000 người tham gia công tác điều tra dân số trên gần 19.500 địa bàn. Đà Nẵng là một trong những địa phương có tỷ lệ khai trực tuyến cao nhất, chỉ huy động hơn 1.300 điều tra viên tham gia nhiệm vụ. Trong khi đó, toàn thành phố Hà Nội có khoảng 17,8 nghìn địa bàn điều tra và huy động hơn 12 nghìn điều tra viên thống kê. Hải Phòng huy động gần 1.500 người tham gia Ban chỉ đạo, hơn 2.300 điều tra viên và tổ trưởng. Lực lượng ngành Công an huy động trên 4.000 điều tra viên, trên 170 giám sát viên và tổ chức điều tra trên 3.000 địa bàn, với 2 mẫu điều tra riêng cho cán bộ chiến sĩ toàn ngành và phạm nhân, trại viên. Tới 13 tháng 4, tỷ lệ điều tra toàn quốc đã đạt trên 60%, vượt dự kiến đề ra. Tới sáng ngày 25 tháng 4, tỷ lệ ước tính đạt khoảng 99,95%. Sau ngày này, những người chưa thực hiện điều tra thì thông báo tới Ban Chỉ đạo trong 3 ngày 26, 27 và 28 tháng 4. Ban Chỉ đạo các cấp tới trước ngày 26 tháng 4 cần có báo cáo nhanh về Ban Chỉ đạo Trung ương để tổng hợp trình Chính phủ. Sau khi kết thúc giai đoạn thu thập thông tin, công tác phúc tra được thực hiện nhằm xác định sai số phạm vi, tìm ra các trường hợp bị ghi trùng hoặc bỏ sót. Kết quả phúc tra cho thấy tỷ lệ sai số thuần là 0,2%, tương đương với khoảng 143,000 người, trong khoảng cho phép. Kết quả của Tổng điều tra được đánh giá là tương đối chính xác, sát với những dự báo thống kê từ các nguồn số liệu khác nhau như Cơ quan thống kê Dân số Liên hợp quốc.

Ngày 11 tháng 7 năm 2019, Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở Trung ương công bố kết quả sơ bộ Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019. Sáng 19 tháng 12 năm 2019, Ban chỉ đạo tổ chức Hội nghị công bố kết quả chính thức và Tổng kết Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019. Một năm sau, ngày 18 tháng 12 năm 2020, Tổng cục Thống kê đã tổ chức Hội nghị công bố Kết quả nghiên cứu chuyên sâu Tổng điều tra Dân số và nhà ở năm 2019.

Chỉ tiêu chính

Việt Nam có dân số 96.208.984 người, mật độ là 290 người/km2, tập trung ở 2 khu vực Đồng bằng sông Hồng và khu vực Đông Nam Bộ. Sau 10 năm, dân số  tăng 10,4 triệu người, bình quân tăng 1,14%/năm, giảm so với giai đoạn trước. Số dân ở thành thị là 33.122.548 người, bình quân tăng 2,64%/năm. Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ là hai vùng nhập cư lớn nhất. Tổng số hộ gia đình là 26.870.079, tăng 4,4 triệu hộ, tỷ lệ tăng số hộ bình quân là 1,8%/năm, thấp hơn so với giai đoạn 1999 – 2009 và là thấp nhất trong 40 năm. Mỗi hộ trung bình có 3,6 người, đa số đều có nhà ở. 99,4% hộ sử dụng điện lưới, 97,4% sử dụng nước hợp vệ sinh, 88,9% sử dụng hố xí hợp vệ sinh. Trông số đó, 1.244 hộ không có nhà để ở, tương đương với 4.108 người. Thêm vào đó là 310 người lang thang cơ nhỡ, tổng cộng cả nước có 4.418 người hiện không có nhà ở.

Dân số nam là 47.881.061 người (49,8%) và nữ là 48.327.923 người (50,2%), tỷ số giới tính là 99,1 nam/100 nữ. Tỷ số giới tính thay đổi theo nhóm tuổi (tuổi càng cao tỷ số càng thấp), và theo khu vực (tỷ số thành thị thấp hơn nông thôn). Mất cân bằng giới tính khi sinh đang ở mức rất cao, tỷ số giới tính khi sinh là 111,5 bé trai/100 bé gái, so với mức sinh học tự nhiên (104-106 trai/100 bé gái). Tuổi thọ trung bình là 73,6 tuổi; nam là 71,0 tuổi, nữ là 76,3 tuổi.

Dân số thuộc dân tộc Kinh là 82.085.826 người, chiếm 85,3%. Trong các dân tộc còn lại, 6 có trên 1 triệu người, trong khi 11 có dân số dưới 5,000 người. Việt Nam có 13,2 triệu người có tôn giáo. Cụ thể, đông nhất là Công giáo với 5,9 triệu người, theo sau là Phật giáo với 4,6 triệu người. 3,7% người trên 5 tuổi bị khuyết tật. 90,9% trường hợp tử vong một năm trước ngày lấy mốc là do nguyên nhân bệnh tật, theo sau là do tai nạn giao thông và tai nạn lao động. 88% hộ dân sử dụng phương tiện cá nhân có động cơ với mục đích sinh hoạt.

77,5% dân số từ 15 tuổi trở lên đã từng kết hôn, hơn 9% phụ nữ tuổi từ 20 đến 24 lần đầu kết hôn trước 18 tuổi. Độ tuổi trung bình kết hôn lần đầu là 25,2 tuổi, tỷ lệ ly hôn thấp, nhưng có xu hướng tăng. Tổng tỷ suất sinh ổn định ở 2,09 con/phụ nữ, xu hướng sinh hai con phổ biến, mức sinh nông thôn cao hơn thành thị. Mức sinh cao nhất ở trung du và miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, trong khi Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long có mức sinh thấp nhất. Phụ nữ có trình độ học vấn càng cao thì mức sinh càng thấp, chênh lệch về mức sinh giữa các dân tộc có xu hướng thu hẹp. Tình trạng sinh con ở tuổi chưa thành niên còn tồn tại, cao nhất ở trung du và miền núi Bắc Bộ và Tây Nguyên.

Cơ cấu dân số thay đổi theo hướng tỷ trọng người phụ thuộc giảm, người trong độ tuổi lao động tăng. Số dân dưới 15 tuổi là 24%; trong độ tuổi lao động là 68,4%; trên 65 tuổi là 7,6%. Như vậy, Việt Nam đang ở trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng nhưng tốc độ già hóa dân số đang có xu hướng tăng nhanh.

Trình độ dân trí được cải thiện; tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi đi học ngoài nhà trường giảm còn 8,3%. Tuy vậy, tỷ lệ người trên 15 tuổi không có trình độ chuyên môn kỹ thuật là gần 81%. 2,05% dân số từ 15 tuổi trở lên rơi vào tình trạng thất nghiệp. Chuyển dịch cơ cấu ngành diễn ra mạnh mẽ; lần đầu tiên, số người làm dịch vụ cao hơn số người trong khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản.

Vấn đề triển khai và tranh cãi

Theo kết quả TĐT 2019, Việt Nam có 1.244 hộ hay 4.108 người không có nhà để ở (dwellings) và 310 người lang thang cơ nhỡ, trong đó 99,99% số hộ của Hà Nội có nhà ở, Đà Nẵng có năm hộ không có nhà ở (0,0016%), và thành phố Hồ Chí Minh có 39 hộ không có nhà ở. Điều này đã gây khá nhiều tranh cãi. Theo định nghĩa của ngành Thống kê, “Hộ không có nhà ở - ở đây là những hộ sống ở lều, lán trại, vỉa hè”, nơi có tính riêng biệt, dựng vách, làm cửa, có sàn, mái thì được xem là nơi ở. Bên cạnh đó, việc điều tra không phụ thuộc chủ quyền nhà mà chỉ dựa vào nơi ở. Định nghĩa này khác với tiêu chí của Bộ Xây dựng. Để so sánh, theo Sở Xây dựng thành phố Hồ Chí Minh, trên địa bàn có khoảng 476 nghìn hộ chưa có nhà ở hoặc đang sống chung với cha mẹ, người thân, gấp 12 nghìn lần con số Cục thống kê. Trong khi đó, đại diện một số quận huyện cũng phản bác con số của Cục Thống kê thành phố. Đơn cử, do "chưa sâu sát đặc thù nghề nghiệp của các hộ", huyện Cần Giờ cho rằng Cục đã thống kê sai số hộ chưa có nhà ở trên địa bàn bởi các hộ này đều đã có nhà ở các địa phương khác. Bên cạnh đó, số liệu về dân số do Cục Thống kê thành phố Hồ Chí Minh đưa ra cũng gây "ngờ vực". Theo đó, thành phố có 8,9 triệu dân trong khi nhiều người cho rằng phải đến 14-15 triệu, và theo con số của ngành Công an cũng là gần 13 triệu người. Theo tiêu chí của Cục, người thường xuyên ở hộ, không cần có hộ khẩu, từ sáu tháng trở lên; những người chưa đủ sáu tháng nhưng có "có khuynh hướng ở lâu dài"; trẻ em mới sinh; những người tạm vắng được coi là nhân khẩu thường trú. Những trường hợp không được xem là nhân khẩu thường trú thực tế có thể bao gồm khách vãng lai; những người đi làm sáng đến chiều về; biên chế ngành công an, quân đội; khách du lịch; những người đến thăm, đến chơi, chữa bệnh; học sinh phổ thông đến trọ học, ở nhờ. Về tình trạng hôn nhân, để theo khái niệm của Liên Hợp Quốc, Cục thống kê theo "tình trạng chung sống thực tế", chứ không dựa trên "giấy tờ đăng ký", bởi vậy mới có số liệu dân số 15 tuổi trở lên từng kết hôn.

Một số vấn đề trong quá trình điều tra dân số bao gồm sóng ở một số vùng cao chập chờn; nhiều hộ vắng nhà, khó tiếp cận, không hợp tác hoặc không nắm được thông tin nên bị động khi điều tra viên tới; nhiều người vắng mặt dài ngày hoặc đi làm ca nên các điều tra viên nhiều khi phải chờ lịch hẹn, đến vào ban đêm; phát sinh lỗi trong quá trình đồng bộ dữ liệu; nhiều điều tra viên mắc lỗi trong quá trình tác nghiệp.

Trích dẫn

Điều tra dân số
Thông tin nhân khẩu học Việt Nam
Việt Nam năm 2019


title: Luxiaria alfenusaria

text:
Luxiaria alfenusaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Luxiaria


title: Mesochorus declinans

text:
Mesochorus declinans là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mesochorus


title: Nesostenodontus bakeri

text:
Nesostenodontus bakeri là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Nesostenodontus


title: Izydor Jabłoński

text:
Izydor Jabłoński (sinh ngày 7 tháng 2 năm 1865 tại Kraków - mất ngày 13 tháng 11 năm 1905 tại Kraków) là một họa sĩ người Ba Lan, giáo sư tại Học viện Mỹ thuật Jan Matejko ở Kraków. Ông là bạn của Jan Matejko và là người viết tiểu sử của.

Tiểu sử

Trong giai đoạn 1848-1856, Jabłoński học tại Học viện Mỹ thuật Jan Matejko ở Kraków. Tại đây, ông làm học trò hội họa của Wojciech Stattler và Władysław Łuszczkiewicz; và học điêu khắc dưới sự hướng dẫn của Henryk Kossowski. Ông học cao hơn về hội họa ở Munich và Rome. Trong hai năm 1860 và 1861, ông du lịch khắp Balkan và Cận Đông. Ông đi khắp nước Nga vào năm 1873. Trong khoảng thời gian 1877-1899, ông làm giáo sư tại Học viện Mỹ thuật Jan Matejko ở Kraków.

Các tác phẩm của ông xoay quanh chủ đề về tôn giáo. Ông đã vẽ nhiều tranh đa sắc cho các nhà thờ ở Lesser Poland. Trong thời gian làm giáo sư, ông đã dạy vẽ cho nhiều họa sĩ sống ở Kraków, một vài trong số đó là Józef Mehoffer, Edward Okuń, Wojciech Weiss, Ludwik Stasiak, Stanisław Wyspiański, và Zefiryn Ćwikliński. Năm 1879, ông làm giám đốc của Hội những người bạn Mỹ thuật (Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych) ở Kraków.

Ông được chôn cất tại Khu 5, Nghĩa trang Rakowicki, trong phần mộ của Gia tộc Szubertów.

Trong Nhà thờ Thánh Giá (Kościół Świętego Krzyża) ở Kraków, có một văn bia cho Gia tộc Jabłonski, cụ thể dành cho Izydor Jabłoński và anh trai của ông là Leon Jabłoński, một nhà điêu khắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1835
Mất năm 1905
Họa sĩ Ba Lan thế kỷ 20
Nam nghệ sĩ thế kỷ 20


title: Joel Burns (chính khách)

text:
Joel Burns (sinh ngày 4 tháng 2 năm 1969) là một chính khách người Mỹ. Một ủy viên hội đồng thành phố cho Quận 9 ở Fort Worth, Texas, ông đã nhận được sự chú ý của báo chí vào tháng 10 năm 2010 sau khi phát biểu tại một cuộc họp của hội đồng về vấn đề tự tử ở thanh niên đồng tính nữ, đồng tính nam, song tính và chuyển giới, như một phần của chiến dịch It Gets Better của Dan Savage.

Burns tuyên bố vào ngày 11 tháng 2 năm 2014 rằng ông sẽ từ chức ghế của mình trong Hội đồng thành phố Fort Worth để theo đuổi bằng thạc sĩ hành chính công tại Trường Harvard Kennedy ở Cambridge, Massachusetts. Một cuộc bầu cử đặc biệt để thành công ông đã được tổ chức vào tháng 5, với một dòng chảy dự kiến vào ngày 21 tháng 6 trong đó Ann Zadeh, một cựu người lập kế hoạch thành phố, đã đánh bại luật sư Ed Lasater. Ông nhận bằng năm 2015.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Joel Burns
Joel Burns' speech before Ft. Worth City Council

Chính khách đồng tính nam

Sinh năm 1969


title: Terina accra

text:
Terina accra là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Terina


title: Quản lý bệnh lao

text:
Quản lý bệnh lao đề cập đến những điều trị y học của các nhiễm trùng lao (Tuberculosis - TB).

Tiêu chuẩn "ngắn hạn" cho hướng điều trị bệnh lao là isoniazid (cùng với pyridoxal phosphate để tránh đau thần kinh ngoại biên gây ra bởi isoniazid), rifampicin (cũng được biết đến như rifampin ở Hoa Kỳ), pyrazinamide, và ethambutol cho hai tháng tấn công, sau đó isoniazid và rifampicin một mình cho một thêm bốn tháng duy trì. Các bệnh nhân được coi là  không còn vi  khuẩn sau sáu tháng. Cho bệnh lao tiềm ẩn, điều trị chuẩn bị sáu đến chín tháng dùng hàng ngày với isoniazid một mình hoặc ba tháng (12 liều tất cả) với isoniazid/rifapentine kết hợp.
Nếu các đối tượng được biết đến là hoàn toàn nhạy cảm, sau khi điều trị với isoniazid rifampicin, và pyrazinamide cho hai tháng, tiếp theo isoniazid và rifampicin trong bốn tháng. Ethambutol cần không được sử dụng.

Thuốc

Thuốc kháng lao hàng 1
Tất cả tên thuốc kháng lao hàng 1 chống có chữ viết tắt ba từ và 1 từ nhưu sau:

 ethambutol là EMB hoặc E,
 isoniazid là INH hoặc H,
 pyrazinamide là PZA hay Z,
 rifampicin là RMP hay R,
 streptomycin là SM hoặc S.

Thuốc kháng lao hàng 1 thường được ghi nhớ bằng cụm từ "RIPE" có nghĩa là sự chín muồi, đề cập đến việc sử dụng một rifamycin (như rifampin), isoniazid, pyrazinamide, và ethambutol. Hoa Kỳ thực hành sử dụng từ viết tắt này và tên đó không được thông dụng: rifampicin được gọi là rifampin và viết tắt RIF; streptomycin là viết tắt STM. Các chữ viết tắt được sử dụng rộng rãi (ví dụ, các ký hiệu RIF, RFP, và RMP tất cả được sử dụng rộng rãi cho rifampicin, và sự kết hợp có ký hiệu như IRPE, HRZE, RIPE, và IREP đó chỉ là các cách gọi khác nhau của 1 phác đồ kết hợp - tùy thuộc vào thứ tự liều lượng), nhưng cho rõ ràng, các cụm từ viết tắt được sử dụng ở trên được sử dụng trong những phần còn lại của bài viết này. Trong hệ thống này, WHO khuyên dùng, "RI" là "RHZE". (Cả hai đều có ghi nhớ tiềm năng như bệnh lao được đặt tên sau khi nốt (củ nhỏ), và một củ có thể là chín và có thể là một rễ.)

Phác đồ thuốc được viết tắt tương tự một cách được chuẩn hóa. Các loại thuốc này được liệt kê bằng cách sử dụng chữ viết tắt một chữ cái của chúng (theo thứ tự được đưa ra ở trên, đó là khoảng thứ tự giới thiệu vào thực hành lâm sàng). Tiền tố biểu thị số tháng cần điều trị; một chỉ số biểu thị liều liên tục (vì vậy 3 có nghĩa là ba lần một tuần) và không có chỉ số có nghĩa là liều dùng hàng ngày. Hầu hết các phác đồ có giai đoạn tấn công ban đầu, tiếp theo là pha duy trì (còn gọi là pha củng cố hoặc pha triệt tiêu): liều tấn công được cho trước, sau đó đến liều duy trì, hai pha cách nhau bởi dấu gạch chéo.

Ví dụ,

 2HREZ/4HR3

có nghĩa là isoniazid, rifampicin, ethambutol, pyrazinamide hàng ngày trong hai tháng, tiếp theo là bốn tháng isoniazid và rifampicin cho ba lần một tuần.
Chỉ ở Mỹ, streptomycin không còn được coi là thuốc đầu tiên của ATS / IDSA / CDC do tỷ lệ kháng thuốc cao. WHO đã không đưa ra khuyến cáo như vậy.

Thuốc kháng lao hàng 2
Các thuốc thứ hai (nhóm 2, 3 và 4 của WHO) chỉ được sử dụng để điều trị các bệnh có khả năng kháng phác đồ bậc 1 (ví dụ, đối với lao kháng thuốc rộng (lao kháng thuốc) hoặc lao kháng đa thuốc (MDR-TB)). Một loại thuốc có thể được xếp vào nhóm thứ hai thay vì hàng đầu tiên vì một trong ba lý do có thể: nó có thể kém hiệu quả hơn so với thuốc đầu tiên (ví dụ: axit p -aminosalicylic); hoặc, nó có thể có tác dụng phụ độc hại (ví dụ, cycloserine); hoặc nó có thể có hiệu quả, nhưng không có ở nhiều nước đang phát triển (ví dụ, fluoroquinolones):

aminoglycosides (nhóm 2 của WHO): ví dụ, amikacin (AMK), kanamycin (KM);
polypeptide (nhóm 2 của WHO): ví dụ, capreomycin, viomycin, enviomycin;
fluoroquinolones (nhóm 3 của WHO): ví dụ: ciprofloxacin (CIP), levofloxacin, moxifloxacin (MXF);
thioamides (nhóm 4 của WHO): ví dụ: ethionamide, prothionamide
cycloserine (nhóm 4 của WHO)
terizidone (nhóm 5 của WHO)

Thuốc kháng lao hàng 3
Các thuốc thứ ba (nhóm 5 của WHO) bao gồm các loại thuốc có thể hữu ích, nhưng có hiệu quả nghi ngờ hoặc chưa được chứng minh:

 rifabutin
 macrolides: ví dụ, clarithromycin (CLR)
 linezolid (LZD);
 thioacetazone (T)
 thioridazine;
 arginine;
 vitamin D;
 bedaquiline.

Những loại thuốc này được liệt kê ở đây vì chúng không hiệu quả (ví dụ, clarithromycin) hoặc vì hiệu quả của chúng chưa được chứng minh (ví dụ, linezolid, R207910). Rifabutin có hiệu quả, nhưng không nằm trong danh sách của WHO vì đối với hầu hết các nước đang phát triển, nó là đắt tiền.

Phác đồ chuẩn
Bệnh lao đã được điều trị bằng liệu pháp phối hợp trong hơn năm mươi năm. Thuốc không được sử dụng đơn lẻ (trừ lao tiềm ẩn hoặc thuốc dự phòng) và phác đồ chỉ sử dụng các loại thuốc duy nhất dẫn đến sự phát triển nhanh chóng của kháng thuốc và thất bại điều trị. Lý do sử dụng nhiều loại thuốc để điều trị bệnh lao dựa trên xác suất đơn giản. Tỷ lệ đột biến tự phát kháng thuốc đối với từng loại thuốc được biết rõ: 1 đột biến cho mỗi 107 phân bào cho EMB, 1 cho mỗi 108 phân đoạn cho STM và INH và 1 cho 108 đơn vị cho RMP.

Bệnh nhân lao phổi rộng có khoảng 1012 vi khuẩn trong cơ thể, và do đó có thể chứa khoảng 105 vi khuẩn kháng EMB, 104 vi khuẩn kháng STM, 104 vi khuẩn kháng INH và 102 vi khuẩn kháng RMP. Đột biến kháng thuốc xuất hiện một cách tự nhiên và độc lập, do đó, khả năng chứa một loại vi khuẩn có khả năng kháng tự kháng với cả INH và RMP là 1 trong 108 × 1 trong 1010 = 1 trong 1018, và cơ hội chứa một loại vi khuẩn tự kháng với cả bốn loại thuốc là 1 trong 1033. Đây tất nhiên là một sự đơn giản hóa, nhưng nó là một cách hữu ích để giải thích liệu pháp phối hợp.
Có những lý thuyết khác để hỗ trợ giải thích việc điều trị phối hợp. Các loại thuốc khác nhau trong phác đồ có các phương thức hành động khác nhau. INH là vi khuẩn chống lại vi khuẩn tái tạo. EMB là kìm khuẩn ở liều thấp, nhưng được sử dụng trong điều trị lao ở liều cao hơn, diệt khuẩn. RMP là diệt khuẩn và có tác dụng khử trùng. PZA chỉ có khả năng diệt khuẩn yếu, nhưng rất hiệu quả chống lại vi khuẩn nằm trong môi trường axit, bên trong đại thực bào, hoặc trong các vùng viêm cấp tính.

Tất cả các phác đồ lao được sử dụng là 18 tháng hoặc lâu hơn cho đến khi xuất hiện rifampicin. Năm 1953, phác đồ chuẩn của Anh là 3SPH/15PH hoặc 3SPH/15SH2. Giữa năm 1965 và 1970, EMB đã thay thế PAS. RMP bắt đầu được sử dụng để điều trị bệnh lao vào năm 1968 và nghiên cứu BTS trong những năm 1970 cho thấy rằng 2HRE/7HR là hiệu quả. Năm 1984, một nghiên cứu BTS cho thấy 2HRZ/4HR hiệu quả, với tỷ lệ tái phát dưới 3% sau hai năm. Năm 1995, với sự công nhận rằng sự kháng thuốc của INH ngày càng tăng, Hiệp hội Ngực Anh đề nghị bổ sung EMB hoặc STM vào phác đồ: 2HREZ/4HR hoặc 2SHRZ/4HR, đó là các phác đồ hiện được khuyến cáo. WHO cũng khuyến nghị một giai đoạn tiếp tục 6 tháng của HR nếu bệnh nhân vẫn còn dương tính sau 2 tháng điều trị (khoảng 15% bệnh nhân lao hoàn toàn nhạy cảm) và đối với những bệnh nhân có các hang lao rộng khi bắt đầu điều trị.

Giám sát, DOTS và DOTS-Plus
DOTS là viết tắt của "Directly Observed Treatment, Short-course" và là một nguyên tắc chủ yếu trong kế hoạch toàn cầu của WHO để ngăn chặn bệnh lao. Chiến lược DOTS tập trung vào năm điểm chính của hành động. Chúng bao gồm cam kết của chính phủ để kiểm soát bệnh lao, chẩn đoán dựa trên xét nghiệm soi đờm dưới kính hiển vi trên bệnh nhân người mà được báo cáo các triệu chứng bệnh lao, hóa trị liệu ngắn hạn quan sát trực tiếp, cung cấp thuốc rõ ràng và báo cáo theo tiêu chuẩn và ghi chép các trường hợp và kết quả điều trị. WHO khuyến cáo rằng tất cả bệnh nhân lao nên có ít nhất 2 tháng điều trị đầu tiên (và tốt nhất là quan sát thấy): điều này có nghĩa là một người quan sát độc lập theo dõi bệnh nhân nuốt điều trị chống lao của họ. Người quan sát độc lập thường không phải là nhân viên chăm sóc sức khỏe và có thể là người bán hàng hoặc người cao tuổi bộ lạc hoặc người cao niên tương tự trong xã hội đó. DOTS được sử dụng với liều liên tục (ba lần mỗi tuần hoặc 2 HREZ / 4HR 3). Liều dùng hai lần mỗi tuần có hiệu quả  nhưng không được khuyến cáo bởi WHO, bởi vì không có sai sót do lỗi (vô tình bỏ qua một liều mỗi tuần trong một lần liều hàng tuần, không có hiệu quả).

Việc điều trị bằng DOTS được thực hiện đúng cách có tỷ lệ thành công vượt quá 95% và ngăn chặn sự xuất hiện của các chủng lao đa kháng thuốc. Quản lý DOTS, làm giảm khả năng bệnh lao tái phát, dẫn đến giảm các trường hợp điều trị không thành công. Điều này một phần là do các khu vực không có chiến lược DOTS thường cung cấp các tiêu chuẩn chăm sóc thấp hơn. Các khu vực có quản lý DOTS giúp giảm số lượng bệnh nhân tìm kiếm trợ giúp từ các cơ sở khác nơi họ được điều trị bằng các phương pháp điều trị không rõ dẫn đến kết quả không rõ. Tuy nhiên, nếu chương trình DOTS không được triển khai hoặc thực hiện thì kết quả dương tính không chính xác sẽ không xảy ra. Để chương trình làm việc và cung cấp dịch vụ y tế hiệu quả và chính xác phải được tham gia đầy đủ, liên kết phải được xây dựng giữa các bệnh viện công và tư, dịch vụ y tế phải có sẵn cho tất cả, và hỗ trợ toàn cầu được cung cấp cho các nước đang cố gắng tiếp cận phòng ngừa bệnh lao và mục đích điều trị của họ. Một số nhà nghiên cứu cho rằng, vì chiến lược DOTS đã thành công trong việc điều trị bệnh lao ở vùng cận Sahara châu Phi, nên mở rộng DOTS sang các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp và động kinh.
WHO đã mở rộng chương trình DOTS vào năm 1998 để bao gồm việc điều trị bệnh lao MDR (được gọi là "DOTS-Plus"). Việc thực hiện DOTS-Plus đòi hỏi khả năng thực hiện kiểm tra tính nhạy cảm với thuốc (không thường xuyên có sẵn ngay cả ở các nước phát triển) và sự sẵn có của các đại lý thứ hai, ngoài tất cả các yêu cầu đối với DOTS. Do đó, DOTS-Plus đắt hơn nhiều so với DOTS và đòi hỏi sự cam kết lớn hơn nhiều từ các nước có nhu cầu thực hiện nó. Các hạn chế về nguồn lực có nghĩa là việc thực hiện DOTS-Plus có thể vô tình dẫn đến việc chuyển hướng các nguồn lực từ các chương trình DOTS hiện có và giảm hậu quả trong tiêu chuẩn chăm sóc tổng thể.

Giám sát hàng tháng cho đến khi các nền văn hóa chuyển đổi thành âm tính được đề nghị cho DOTS-Plus, nhưng không được dùng cho DOTS. Nếu các nền văn hóa là tích cực hoặc các triệu chứng không giải quyết sau ba tháng điều trị, nó là cần thiết để đánh giá lại bệnh nhân cho bệnh kháng thuốc hoặc nonadherence để chế độ thuốc. Nếu các nền văn hóa không chuyển thành âm tính mặc dù ba tháng điều trị, một số bác sĩ có thể xem xét việc tiếp nhận bệnh nhân đến bệnh viện để theo dõi chặt chẽ liệu pháp.

Điều trị lao ngoài phổi
Bệnh lao không ảnh hưởng đến phổi được gọi là lao ngoài phổi. Bệnh của hệ thống thần kinh trung ương được loại trừ khỏi phân loại này. Anh và WHO khuyến cáo là 2HREZ/4HR; đề xuất của Hoa Kỳ là 2HREZ/7HR. Có bằng chứng tốt từ các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng để nói rằng trong bệnh viêm hạch lao  và lao của cột sống, phác đồ sáu tháng tương đương với phác đồ 9 tháng; Do đó, khuyến nghị của Mỹ không được hỗ trợ bởi bằng chứng. Có tới 25% bệnh nhân bị lao của các hạch bạch huyết (TB lymphadenitis) sẽ trở nên tệ hơn khi điều trị trước khi họ trở nên khỏe hơn và điều này thường xảy ra trong vài tháng đầu điều trị. Một vài tuần sau khi bắt đầu điều trị, các hạch bạch huyết thường bắt đầu mở rộng, và các hạch bạch huyết rắn trước đây có thể làm mềm và phát triển thành viêm hạch cổ tử cung lao. Điều này không nên được hiểu là thất bại của điều trị và là một lý do hoảng sợ không cần thiết thường gặp ở bệnh nhân (và bác sĩ của họ). Với sự kiên nhẫn, 2 đến 3 tháng điều trị các hạch bạch huyết bắt đầu co lại hoặc sinh thiết lại các hạch bạch huyết là không cần thiết: nếu lặp lại các nghiên cứu vi sinh, họ sẽ thấy sự hiện diện liên tục của vi khuẩn tồn tại với kiểu hình nhạy cảm, mà thêm vào sự nhầm lẫn: đó là việc các bác sĩ thiếu kinh nghiệm trong điều trị lao sau đó sẽ thường thêm thuốc thứ hai vì họ tin rằng việc điều trị không có tác dụng. Trong những tình huống này, tất cả những gì cần thiết là tái bảo đảm. Steroid có thể hữu ích trong việc giải quyết tình trạng sưng, đặc biệt nếu nó đau đớn, nhưng chúng không cần thiết.

Bệnh lao của hệ thống thần kinh trung ương
Bệnh lao có thể ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh trung ương (màng não, não hoặc tủy sống) trong trường hợp này được gọi là bệnh viêm màng não do lao, viêm não TB và viêm tủy lao tương ứng; điều trị tiêu chuẩn là 12 tháng thuốc (2HREZ / 10HR) và steroid là bắt buộc. Chẩn đoán là khó khăn vì văn hóa CSF là dương tính trong ít hơn một nửa số trường hợp, và do đó một tỷ lệ lớn các trường hợp được điều trị trên cơ sở nghi ngờ lâm sàng một mình. PCR của CSFkhông cải thiện đáng kể năng suất vi sinh vật; nuôi cấy vẫn là phương pháp nhạy cảm nhất và phải gửi tối thiểu 5 ml (tốt nhất là 20 ml) CSF để phân tích. Viêm não TB (hoặc TB não) có thể yêu cầu sinh thiết não để chẩn đoán, vì CSF thường là bình thường: điều này không phải luôn luôn có sẵn và ngay cả khi có, một số bác sĩ lâm sàng sẽ tranh luận liệu nó có biện minh cho bệnh nhân không một thủ tục xâm lấn và nguy hiểm tiềm ẩn khi một thử nghiệm điều trị chống lao có thể mang lại cùng một câu trả lời; có lẽ biện minh duy nhất cho sinh thiết não là khi nghi ngờ lao kháng thuốc. Có thể thời gian điều trị ngắn hơn (ví dụ, sáu tháng) có thể đủ để điều trị viêm màng não do lao, nhưng không có thử nghiệm lâm sàng nào giải quyết được vấn đề này. CSF của bệnh nhân viêm màng não lao được điều trị thường bất thường ngay cả sau 12 tháng;   tỷ lệ độ phân giải của bất thường không có tương quan với tiến bộ lâm sàng hoặc kết quả,   và không phải là dấu hiệu cho việc kéo dài hoặc lặp lại điều trị; lặp lại lấy mẫu CSF bằng cách đâm thủng thắt lưng để theo dõi quá trình điều trị do đó không nên thực hiện. Mặc dù bệnh viêm màng não do lao và viêm não TB được phân loại với nhau, nhưng kinh nghiệm của nhiều bác sĩ lâm sàng là sự tiến triển và đáp ứng với điều trị của họ không giống nhau. Viêm màng não do lao thường đáp ứng tốt với điều trị, nhưng bệnh viêm não do lao có thể cần phải được điều trị kéo dài (tới hai năm) và khóa học steroid cần thiết cũng thường kéo dài (lên đến sáu tháng). Không giống như bệnh viêm màng não do lao, viêm não lao thường đòi hỏi chụp ảnh CT hoặc MRI lặp lại của não để theo dõi tiến trình. TB hệ thống thần kinh trung ương có thể là thứ phát sinh do lây lan qua đường máu: do đó một số chuyên gia ủng hộ việc lấy mẫu thông thường của CSF ở bệnh nhân lao. Các thuốc chống lao có ích nhất trong điều trị lao hệ thống thần kinh trung ương là:

 INH (thâm nhập CSF 100%)
 RMP (10–20%)
 EMB (chỉ có 25-50% màng não bị viêm)
 PZA (100%)
 STM (chỉ có 20% viêm màng não)
 LZD (20%)
 Cycloserine (80–100%)
 Ethionamide (100%)
 PAS (10-50%) (chỉ có màng não bị viêm)

Việc sử dụng steroid là thói quen trong viêm màng não do lao (xem phần bên dưới). Có bằng chứng từ một thử nghiệm được thiết kế kém rằng aspirin có thể có lợi,  nhưng cần phải tiếp tục làm việc trước khi điều này có thể được khuyến cáo định kỳ..

Không tuân thủ điều trị
Bệnh nhân điều trị lao theo cách bất thường và không tuân thủ có nguy cơ cao bị thất bại điều trị, tái phát và phát triển các chủng lao kháng thuốc.

Có nhiều lý do tại sao bệnh nhân không dùng thuốc của họ. Các triệu chứng của bệnh lao thường giải quyết trong vòng vài tuần sau khi bắt đầu điều trị lao và nhiều bệnh nhân sau đó mất động lực để tiếp tục uống thuốc. Theo dõi thường xuyên là điều quan trọng để kiểm tra sự tuân thủ và xác định bất kỳ vấn đề nào mà bệnh nhân đang dùng thuốc của họ. Bệnh nhân cần được thông báo về tầm quan trọng của việc uống thuốc viên thường xuyên, và tầm quan trọng của việc hoàn thành điều trị, vì nguy cơ tái phát hoặc trở nên kháng thuốc.
Một trong những trở ngại chính là kích thước lớn của các viên thuốc. Đó chính là PZA (viên nén là có kích thước lớn). Xi-rô PZA có thể được cung cấp thay thế, hoặc nếu kích thước của viên thuốc thực sự là một vấn đề và các chế phẩm dạng lỏng không có sẵn, thì PZA có thể được bỏ qua hoàn toàn. Nếu PZA được bỏ qua, bệnh nhân nên được cảnh báo rằng điều này dẫn đến sự gia tăng đáng kể trong thời gian điều trị (chi tiết của các phác đồ bỏ qua PZA được đưa ra dưới đây).

Các trở ngại khác là các loại thuốc phải được uống khi dạ dày đang trống rỗng để tạo điều kiện hấp thụ. Điều này có thể khó khăn cho bệnh nhân làm theo (ví dụ, thay đổi bữa ăn của bệnh nhân vào những thời điểm bất thường) và có thể có nghĩa là bệnh nhân thức dậy sớm hơn một giờ so với bình thường hàng ngày chỉ để uống thuốc. Các quy tắc thực sự ít được hơn nhiều bác sĩ và dược sĩ nhận ra: vấn đề là sự hấp thụ RMP bị giảm nếu dùng với chất béo, nhưng không bị ảnh hưởng bởi carbohydrate, protein, hoặc thuốc kháng acid. Vì vậy, bệnh nhân thực sự có thể dùng thuốc với thức ăn miễn là bữa ăn không chứa chất béo hoặc dầu (ví dụ: một tách cà phê đen hoặc bánh mì nướng có mứt và không có bơ). Uống thuốc với thức ăn cũng giúp giảm bớt cảm giác buồn nôn mà nhiều bệnh nhân cảm thấy khi uống thuốc khi bụng đói. Ảnh hưởng của thức ăn lên sự hấp thụ INH không rõ ràng: hai nghiên cứu đã cho thấy sự hấp thu giảm với thức ăn  nhưng một nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt. Có một ảnh hưởng nhỏ của thức ăn lên sự hấp thụ PZA và EMB có lẽ không quan trọng về mặt lâm sàng.

Có thể kiểm tra nước tiểu cho mức isoniazid và rifampicin để kiểm tra sự tuân thủ. Việc giải thích phân tích nước tiểu dựa trên thực tế là isoniazid có thời gian bán hủy dài hơn rifampicin:
	Nước tiểu dương tính với isoniazid và rifampicin bệnh nhân có thể hoàn toàn tuân thủ.
	Nước tiểu chỉ dương tính với isoniazid bệnh nhân đã dùng thuốc của mình trong vài ngày trước trước cuộc hẹn khám, nhưng vẫn chưa dùng liều ngày hôm đó.
	Nước tiểu chỉ dương tính với rifampicin bệnh nhân đã bỏ qua để uống thuốc của mình vài ngày trước đó, nhưng đã dùng nó ngay trước khi đến phòng khám.
	Nước tiểu âm tính cho cả hai isoniazid và rifampicin bệnh nhân đã không dùng thuốc trong một số ngày.

Ở những nước mà các bác sĩ không thể buộc bệnh nhân điều trị (ví dụ: Anh), một số người nói rằng xét nghiệm nước tiểu chỉ dẫn đến những mâu thuẫn vô ích với bệnh nhân và không giúp tăng sự tuân thủ. Ở những quốc gia có thể áp dụng các biện pháp pháp lý để buộc bệnh nhân dùng thuốc của họ (ví dụ: Mỹ), thì xét nghiệm nước tiểu có thể là một xét nghiệm hỗ trợ hữu ích trong việc đảm bảo tuân thủ.
RMP làm biến đổi màu nước tiểu và tất cả các dịch tiết cơ thể (nước mắt, mồ hôi, vv) trở nên hồng và điều này có thể hữu ích nếu xét nghiệm nước tiểu không có sẵn (mặc dù màu này mất dần khoảng sáu đến tám giờ sau mỗi liều).
Trong nghiên cứu về trường hợp lao ngoài phổi (EPTB), các nhà nghiên cứu tại Đại học Philippines đã phát hiện ra rằng những triệu chứng tương tự của EPTB đối với các bệnh khác dẫn đến trì hoãn việc xác định bệnh và cung cấp thuốc muộn. Điều này, cuối cùng góp phần tăng tỷ lệ tử vong và tỷ lệ mắc của EPTB.
Các WHO khuyến cáo toa thuốc kết hợp liều cố định, nhằm nâng cao sự tuân thủ điều trị bằng cách giảm số lượng thuốc mà cần phải được thực hiện bởi con người, và cũng có thể làm giảm các lỗi quy định. Một nghiên cứu tổng quan được công bố vào năm 2016 tìm thấy bằng chứng chất lượng vừa phải rằng "có lẽ ít hoặc không có sự khác biệt trong các loại thuốc kết hợp liều cố định so với công thức đơn thuốc".

Tác dụng phụ
Để biết thông tin về tác dụng phụ của thuốc chống lao riêng lẻ, có thể tham khảo các bài báo riêng lẻ cho mỗi loại thuốc.

Tỷ lệ tương đối của các tác dụng phụ chính đã được mô tả một cách cẩn thận:
 INH 0,49 trên một trăm bệnh nhân mỗi tháng
 RMP 0,43
 EMB 0,07
 PZA 1,48
 Tất cả các loại thuốc 2.47

Điều này làm tăng nguy cơ 8,6% mà bất kỳ một bệnh nhân nào cũng cần được thay đổi thuốc điều trị bằng trong suốt quá trình điều trị ngắn hạn (2HREZ / 4HR). Những người được xác định là có nhiều nguy cơ tác dụng phụ lớn nhất trong nghiên cứu này là:
 Tuổi> 60,
 Nữ,
 Bệnh nhân HIV dương tính, và
 Người châu Á.

Nó có thể cực kỳ khó xác định loại thuốc nào chịu trách nhiệm về tác dụng phụ nào, nhưng tần số tương đối của từng loại thuốc được biết đến. Các loại thuốc gây tác dụng phụ được đưa ra theo thứ tự giảm tần suất:
 Giảm tiểu cầu: Rifampicin (RMP)
 Bệnh lý thần kinh: Isoniazid (INH)
 Chóng mặt: Streptomycin (STM)
 Viêm gan: Pyrazinamide (PZA), RMP, INH
 Phát ban: PZA, RMP, Ethambutol (EMB)

Giảm tiểu cầu chỉ gây ra bởi RMP và không cần dùng liều thử nghiệm. Các phác đồ bỏ qua RMP được thảo luận dưới đây.

Nguyên nhân thường gặp nhất của bệnh thần kinh là INH. Bệnh lý thần kinh ngoại biên của INH luôn là một bệnh thần kinh cảm giác đơn thuần và việc tìm kiếm một thành phần gây ra bệnh thần kinh ngoại vi luôn luôn nên tìm kiếm nguyên nhân thay thế. Một khi bệnh lý thần kinh ngoại vi đã xảy ra, INH phải được dừng lại và pyridoxine nên được cho với liều 50 mg ba lần mỗi ngày. Đơn giản chỉ cần thêm pyridoxine liều cao vào liệu trình khi bệnh thần kinh đã xảy ra sẽ ngăn chặn bệnh thần kinh không tiến triển. Bệnh nhân có nguy cơ đau thần kinh ngoại vi do các nguyên nhân khác (đái tháo đường, nghiện rượu, suy thận, suy dinh dưỡng, mang thai, vv) tất cả nên được cho dùng pyridoxine 10 mg mỗi ngày khi bắt đầu điều trị.

Phát ban thường xuyên nhất do PZA, nhưng có thể xảy ra với bất kỳ loại thuốc lao nào. Thử nghiệm liều dùng cùng một chế độ như chi tiết dưới đây cho bệnh viêm gan có thể cần thiết để xác định loại thuốc nào có trách nhiệm.

Ngứa, RMP thường gây ngứa mà không phát ban trong hai tuần đầu điều trị: không nên ngừng điều trị và bệnh nhân nên được thông báo rằng ngứa thường tự giải quyết. Các liều dùng ngắn hạn của thuốc kháng histamin an thần như chlorpheniramine có thể hữu ích trong việc làm giảm ngứa.

Sốt trong khi điều trị có thể do một số nguyên nhân. Nó có thể xảy ra như là một tác dụng tự nhiên của bệnh lao (trong trường hợp này nó sẽ giải quyết trong vòng ba tuần sau khi bắt đầu điều trị). Sốt có thể là kết quả của kháng thuốc (nhưng trong trường hợp đó cơ thể phải kháng với hai hoặc nhiều loại thuốc). Sốt có thể là do nhiễm siêu vi hoặc chẩn đoán thêm (bệnh nhân lao không được miễn nhiễm cúm và các bệnh khác trong quá trình điều trị). Ở một số bệnh nhân, sốt là do dị ứng thuốc. Các bác sĩ cũng phải xem xét khả năng chẩn đoán bệnh lao là sai. Nếu bệnh nhân đã được điều trị trong hơn hai tuần và nếu sốt ban đầu được giải quyết và sau đó trở lại, nó là hợp lý để ngăn chặn tất cả các thuốc chữa bệnh lao trong 72 giờ. Nếu sốt vẫn tiếp tục mặc dù ngừng tất cả thuốc trị lao, thì sốt không phải do thuốc. Nếu sốt biến mất khỏi điều trị, thì các loại thuốc cần phải được xét nghiệm riêng để xác định nguyên nhân. Đề án tương tự như được sử dụng cho liều lượng thử nghiệm cho viêm gan do thuốc (được mô tả dưới đây) có thể được sử dụng. Các loại thuốc thường xuyên nhất liên quan đến việc gây ra một cơn sốt thuốc là RMP.

Viêm gan do thuốc kháng lao
Viêm gan do thuốc điều trị lao, có tỷ lệ tử vong khoảng 5%. Ba loại thuốc có thể gây viêm gan: PZA, INH và RMP (theo thứ tự giảm tần suất).  Không thể phân biệt được ba nguyên nhân này dựa hoàn toàn vào các dấu hiệu và triệu chứng. Thử nghiệm liều phải được thực hiện để xác định loại thuốc có trách nhiệm (điều này được thảo luận chi tiết dưới đây).
Xét nghiệm chức năng gan (LFTs) nên được kiểm tra lúc bắt đầu điều trị, nhưng, nếu bình thường, không cần kiểm tra lại; bệnh nhân chỉ cần được cảnh báo về các triệu chứng của bệnh viêm gan. Một số bác sĩ nhấn mạnh việc theo dõi thường xuyên của LFT trong khi điều trị, và trong trường hợp này, xét nghiệm chỉ cần được thực hiện hai tuần sau khi bắt đầu điều trị và sau đó hai tháng một lần, trừ khi phát hiện bất kỳ vấn đề nào.

Độ cao trong bilirubin phải được dự kiến với điều trị RMP (RMP ngăn chặn sự bài tiết bilirubin) và thường giải quyết sau 10 ngày (sản xuất men gan tăng để bù đắp). Nồng độ cô lập trong bilirubin có thể được bỏ qua một cách an toàn.

Độ cao transaminase trong gan (ALT và AST) là phổ biến trong ba tuần đầu điều trị. Nếu bệnh nhân không có triệu chứng và độ cao không quá cao thì không cần thực hiện can thiệp nào; một số chuyên gia đề nghị cắt giảm khi trên bốn lần giới hạn của bình thường, nhưng không có bằng chứng để hỗ trợ cho giới hạn này thay vì một giới hạn nào khác. Một số chuyên gia cho rằng chỉ nên ngừng điều trị nếu vàng da trở nên rõ ràng về mặt lâm sàng.

Nếu viêm gan có ý nghĩa lâm sàng xảy ra trong khi điều trị lao, thì tất cả các thuốc nên được ngừng lại cho đến khi transaminase gan trở lại bình thường. Nếu bệnh nhân bị bệnh nặng mà không thể ngừng điều trị lao, thì STM và EMB nên được đưa ra cho đến khi transaminase gan trở lại bình thường (hai loại thuốc này không liên quan đến viêm gan).

Viêm gan siêu vi có thể xảy ra trong quá trình điều trị lao, nhưng may mắn là hiếm; ghép gan khẩn cấp có thể cần thiết và tử vong có thể xảy ra.

Kiểm tra liều dùng cho viêm gan do thuốc
Thuốc nên được dùng thử nghiệm bổ sung riêng lẻ. Điều này không thể được thực hiện trong trường hợp điều trị ngoại trú, và phải được thực hiện dưới sự quan sát chặt chẽ. Một y tá phải có mặt để đo nhịp tim và huyết áp của bệnh nhân trong khoảng thời gian 15 phút trong tối thiểu bốn giờ sau mỗi liều thử nghiệm (hầu hết các vấn đề sẽ xảy ra trong vòng sáu giờ sau khi thử nghiệm, nếu chúng sẽ xảy ra). Bệnh nhân có thể có triệu chứng bất thường và tiếp cận với các cơ sở chăm sóc đặc biệt phải có sẵn. Các loại thuốc nên được đưa ra theo thứ tự sau:
 Ngày 1: INH ở 1/3 hoặc 1/4 liều
 Ngày 2: INH ở liều 1/2
 Ngày 3: INH ở liều đầy đủ
 Ngày 4: RMP ở liều 1/3 hoặc 1/4
 Ngày 5: RMP ở liều 1/2
 Ngày 6: RMP với liều đầy đủ
 Ngày 7: EMB ở liều 1/3 hoặc 1/4
 Ngày 8: EMB ở liều 1/2
 Ngày 9: EMB ở liều đầy đủ

Không nên uống nhiều hơn một liều thử nghiệm mỗi ngày, và tất cả các loại thuốc khác phải dừng lại trong khi đang tiến hành kiểm tra liều. Vì vậy, vào ngày thứ 4, ví dụ, bệnh nhân chỉ nhận được RMP và không có loại thuốc nào khác được đưa ra. Nếu bệnh nhân hoàn thành chín ngày thử nghiệm liều, sau đó nó là hợp lý để giả định rằng PZA đã gây ra bệnh viêm gan và không có liều PZA thử nghiệm cần được thực hiện.
Lý do sử dụng thứ tự thuốc thử nghiệm là vì hai loại thuốc quan trọng nhất để điều trị lao là INH và RMP, vì vậy chúng được thử nghiệm đầu tiên: PZA là loại thuốc có khả năng gây viêm gan và cũng là loại thuốc dễ bị bỏ qua nhất. EMB rất hữu ích khi mô hình độ nhạy của sinh vật lao không được biết và có thể được bỏ qua nếu sinh vật được biết là nhạy cảm với INH. Các phác đồ loại bỏ từng loại thuốc tiêu chuẩn được liệt kê dưới đây.
Thứ tự mà các loại thuốc được kiểm tra có thể thay đổi theo các cân nhắc sau đây:

 Các loại thuốc hữu ích nhất (INH và RMP) nên được xét nghiệm đầu tiên, bởi vì sự vắng mặt của các loại thuốc này từ một phác đồ điều trị làm suy yếu hiệu quả của nó.
 Các loại thuốc có khả năng gây phản ứng nhất nên được xét nghiệm càng muộn càng tốt (và có thể không cần xét nghiệm gì cả).
 Một chương trình tương tự có thể được sử dụng cho các tác dụng phụ khác (như sốt và phát ban), sử dụng các nguyên tắc tương tự.

Bệnh lao và các bệnh khác

Thai nghén
Bản thân thai nghén không phải là yếu tố nguy cơ đối với bệnh lao.

Rifampicin làm thuốc ngừa thai nội tiết kém hiệu quả hơn, vì vậy cần phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa bổ sung để ngừa thai trong khi điều trị bệnh lao.

Lao không được điều trị trong thai kỳ có liên quan đến tăng nguy cơ sảy thai và bất thường của thai nhi, và điều trị cho phụ nữ có thai. Các hướng dẫn của Hoa Kỳ khuyên bạn nên bỏ qua PZA khi điều trị lao trong thai kỳ; hướng dẫn của Vương quốc Anh và WHO không đưa ra khuyến cáo như vậy, và PZA thường được sử dụng trong thai kỳ. Có nhiều kinh nghiệm với việc điều trị phụ nữ mang thai bị lao và không có tác dụng độc hại của PZA trong thai kỳ đã từng được tìm thấy. Liều cao của RMP (cao hơn nhiều so với sử dụng ở người) gây ra các khuyết tật ống thần kinh ở động vật, nhưng không có tác dụng như vậy đã từng được tìm thấy ở người. Có thể có sự gia tăng nguy cơ viêm gan trong thai kỳ và trong thời kỳ hậu sản. Đó là thận trọng để tư vấn cho tất cả phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ để tránh mang thai cho đến khi điều trị lao được hoàn thành.

Aminoglycosides (STM, capreomycin, amikacin) nên được sử dụng thận trọng trong thai kỳ, vì chúng có thể gây điếc ở thai nhi. Bác sĩ tham dự phải cân nhắc lợi ích của việc điều trị cho người mẹ chống lại nguy cơ tiềm tàng đối với em bé, và kết quả tốt đã được báo cáo ở trẻ có mẹ được điều trị bằng aminoglycoside. Kinh nghiệm ở Peru cho thấy rằng điều trị MDR-TB không phải là một lý do để khuyên bạn nên chấm dứt thai kỳ, và kết quả tốt là có thể.

Bệnh thận
Bệnh nhân suy thận tăng gấp 10 đến 30 lần nguy cơ mắc bệnh lao. Bệnh nhân bị bệnh thận đang được cho dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc đang được cân nhắc để ghép nên được xem xét điều trị bệnh lao tiềm ẩn nếu thích hợp.

Aminoglycosides (STM, capreomycin và amikacin) nên tránh ở những bệnh nhân có vấn đề về thận nhẹ đến nặng do nguy cơ tổn thương thận tăng lên. Nếu không thể sử dụng aminoglycosid (ví dụ, trong điều trị lao kháng thuốc) thì nồng độ huyết thanh phải được theo dõi chặt chẽ và bệnh nhân cảnh báo sẽ báo cáo bất kỳ tác dụng phụ nào (điếc nói riêng). Nếu bệnh nhân bị suy thận giai đoạn cuối và không có chức năng thận còn lại hữu ích, thì có thể sử dụng aminoglycoside, nhưng chỉ khi có thể đo nồng độ thuốc (thường chỉ có thể đo nồng độ amikacin).
Trong suy thận nhẹ, không cần thay đổi liều dùng bất kỳ loại thuốc nào khác thường được sử dụng trong điều trị lao. Trong suy thận nặng (GFR <30), liều EMB nên được giảm đi một nửa (hoặc tránh hoàn toàn). Liều PZA là 20 mg / kg / ngày (khuyến nghị của Anh) hoặc ba phần tư liều bình thường (khuyến nghị của Mỹ), nhưng không có nhiều bằng chứng được công bố có sẵn để hỗ trợ điều này.

Khi sử dụng 2HRZ/4HR ở những bệnh nhân chạy thận nhân tạo, nên uống thuốc hàng ngày trong giai đoạn tấn công ban đầu. Trong giai đoạn duy trì, các thuốc nên được đưa ra vào cuối mỗi lần chạy thận nhân tạo và không cần dùng liều vào những ngày không chạy thận nhân tạo.

HIV
Ở bệnh nhân HIV, điều trị HIV nên được trì hoãn cho đến khi điều trị lao hoàn tất, nếu có thể.

Hướng dẫn hiện tại của Vương quốc Anh (được cung cấp bởi Hiệp hội HIV Anh) là
Số lượng CD4 trên 200 - trì hoãn điều trị cho đến khi điều trị lao hoàn tất trong sáu tháng.
CD4 đếm 100 đến 200 - trì hoãn điều trị cho đến khi giai đoạn điều trị tấn công hai tháng đầu tiên hoàn tất
Số lượng CD4 dưới 100 - tình hình không rõ ràng và bệnh nhân nên được ghi danh vào các thử nghiệm lâm sàng kiểm tra câu hỏi này. Có bằng chứng cho thấy nếu những bệnh nhân này được quản lý bởi một chuyên gia về cả lao và HIV thì kết cục không bị ảnh hưởng đối với một trong hai bệnh. [58]

Nếu điều trị HIV phải được bắt đầu trong khi bệnh nhân vẫn đang điều trị lao, thì nên tìm lời khuyên của một dược sĩ chuyên khoa HIV. Nói chung, không có tương tác đáng kể với NRTI. Nevirapine không nên dùng với rifampicin. Efavirenz có thể được sử dụng, nhưng liều sử dụng phụ thuộc vào trọng lượng của bệnh nhân (600 mg mỗi ngày nếu trọng lượng dưới 50 kg; 800 mg mỗi ngày nếu trọng lượng lớn hơn 50 kg). Cần kiểm tra nồng độ Efavirenz sớm sau khi bắt đầu điều trị (không may, đây không phải là dịch vụ được cung cấp thường xuyên ở Mỹ, nhưng có sẵn ở Anh). Các thuốc ức chế protease nên tránh nếu có thể: bệnh nhân dùng rifamycins và chất ức chế protease có nguy cơ cao bị thất bại điều trị hoặc tái phát.
Các WHO cảnh báo chống lại bằng thioacetazone ở những bệnh nhân nhiễm HIV, vì nguy cơ 23% có khả năng gây tử vong viêm da tróc vảy.

Theo Caprisa 003 (SAPiT) Nghiên cứu tỷ lệ tử vong ở những bệnh nhân bắt đầu điều trị lao trong điều trị lao thấp hơn 56% so với bắt đầu sau khi điều trị lao được hoàn thành (tỷ số nguy cơ 0,44 (KTC 95%: 0,25-0,79); 0,003).

Dinh dưỡng
Người ta biết rõ rằng suy dinh dưỡng là một yếu tố nguy cơ mạnh để trở nên không khỏe với bệnh lao, rằng lao là một yếu tố nguy cơ suy dinh dưỡng, và những bệnh nhân bị suy dinh dưỡng lao (BMI dưới 18.5) tăng nguy cơ tử vong ngay cả với liệu pháp kháng sinh thích hợp. Kiến thức về mối liên quan giữa suy dinh dưỡng và lao là phổ biến ở một số nền văn hóa, và có thể làm giảm sự chậm trễ chẩn đoán và cải thiện sự tuân thủ điều trị.
Mặc dù nồng độ trong máu của một số vi chất dinh dưỡng có thể thấp ở những người bắt đầu điều trị lao, một tổng quan Cochrane gồm ba mươi lăm thử nghiệm đã kết luận rằng không có đủ nghiên cứu để biết liệu việc cung cấp thực phẩm miễn phí hay bổ sung năng lượng có cải thiện kết cục điều trị lao hay không. Tuy nhiên, bổ sung dinh dưỡng có thể cải thiện tăng cân trong một số thiết lập.

Vitamin D và dịch tễ lao
Sự thiếu hụt vitamin D là một yếu tố nguy cơ đối với bệnh lao, và thiếu hụt vitamin D dường như làm giảm khả năng của cơ thể để chống lại bệnh lao, nhưng không có bằng chứng lâm sàng để chứng minh rằng điều trị thiếu hụt vitamin D phòng ngừa bệnh lao, mặc dù bằng chứng sẵn có là nó nên. Giảm nồng độ vitamin D có thể giải thích sự nhạy cảm tăng của người Mỹ gốc Phi đến bệnh lao, và cũng có thể giải thích tại sao đèn chiếu có hiệu quả cho lupus vulgaris (lao da)  (một phát hiện đã giành Niels Finsen các giải Nobel vào năm 1903), vì da tiếp xúc với ánh sáng mặt trời tạo ra nhiều vitamin D.

Lo ngại rằng việc điều trị bệnh lao sẽ làm giảm nồng độ vitamin D xuất hiện không phải là một vấn đề trong thực hành lâm sàng.
Sự khác biệt di truyền trong thụ thể vitamin D ở Tây Phi, Gujarati  và  quần thể Trung Quốc đã được ghi nhận là ảnh hưởng đến tính nhạy cảm với bệnh lao, nhưng không có dữ liệu nào cho thấy bổ sung vitamin D., cho thêm vitamin D cho những người có mức vitamin D bình thường) có ảnh hưởng đến tính nhạy cảm với bệnh lao.

Bệnh lao tiềm ẩn
Việc điều trị nhiễm lao tiềm ẩn (LTBI) là điều cần thiết để kiểm soát và loại trừ bệnh lao bằng cách giảm nguy cơ nhiễm lao sẽ tiến triển thành bệnh.

Các thuật ngữ "điều trị dự phòng" và "điều trị dự phòng" đã được sử dụng trong nhiều thập niên và được ưa thích ở Anh bởi vì nó liên quan đến việc cung cấp thuốc cho những người không có bệnh tích cực và hiện đang hoạt động tốt, lý do điều trị chủ yếu là để ngăn chặn mọi người trở nên không khỏe. Thuật ngữ "điều trị bệnh lao tiềm ẩn" được ưa thích ở Mỹ bởi vì thuốc không thực sự ngăn ngừa nhiễm trùng: nó ngăn ngừa nhiễm trùng thầm lặng hiện tại trở nên hoạt động. Cảm giác ở Mỹ là thuật ngữ "điều trị LTBI" thúc đẩy thực hiện rộng hơn bằng cách thuyết phục mọi người rằng họ đang được điều trị bệnh. Không có lý do thuyết phục để thích một cụm từ hơn khác.
Điều quan trọng là việc đánh giá để loại trừ lao hoạt tính được thực hiện trước khi bắt đầu điều trị LTBI. Để điều trị LTBI cho người bị TB hoạt động là một lỗi nghiêm trọng: bệnh lao sẽ không được điều trị đầy đủ và có nguy cơ phát triển các chủng vi khuẩn lao kháng thuốc.

Có một số phác đồ điều trị có sẵn:
	9H- Isoniazid trong 9 tháng là tiêu chuẩn vàng và hiệu quả 93%.
	6H-Isoniazid trong 6 tháng có thể được thông qua bởi một chương trình lao địa phương dựa trên hiệu quả chi phí và sự tuân thủ của bệnh nhân. Đây là chế độ hiện đang được khuyến cáo ở Anh để sử dụng thường xuyên. Hướng dẫn của Hoa Kỳ loại trừ chế độ này khỏi sử dụng ở trẻ em hoặc người có bằng chứng phóng xạ của bệnh lao trước (tổn thương fibrotic cũ). (69% hiệu quả)
	6-9 H2 —Một phác đồ hai lần một tuần cho hai phác đồ điều trị trên là một phương án thay thế nếu được sử dụng theo liệu pháp điều trị trực tiếp (DOT).
	4R - Rifampicin trong 4 tháng là một lựa chọn thay thế cho những người không thể dùng isoniazid hoặc những người đã biết tiếp xúc với lao kháng isoniazid.
	3HR-Isoniazid và rifampicin có thể được dùng trong 3 tháng.
	2RZ — Phác đồ 2 tháng của rifampicin và pyrazinamide không còn được khuyến cáo điều trị LTBI vì tăng nguy cơ viêm gan và tử vong do thuốc gây ra.
3RPT / INH - phác đồ 3 tháng (12 liều) của rifapentine hàng tuần và isoniazid.

Bằng chứng về hiệu quả điều trị:

Một đánh giá Cochran năm 2000 bao gồm 11 thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên mù đôi và 73.375 bệnh nhân đã kiểm tra 6 tháng và 12 tháng của isoniazid (INH) để điều trị bệnh lao tiềm tàng. HIV dương tính và bệnh nhân hiện đang hoặc điều trị trước đây cho bệnh lao đã được loại trừ. Kết quả chính là nguy cơ tương đối (RR) là 0,40 (khoảng tin cậy 95% (CI) 0,31 đến 0,52) để phát triển bệnh lao hoạt động hơn hai năm hoặc lâu hơn cho bệnh nhân được điều trị bằng INH, không có sự khác biệt đáng kể giữa các khóa điều trị 6 hoặc 12 tháng (RR 0,44, KTC 95% 0,27 đến 0,73 trong sáu tháng, và 0,38, KTC 95% 0,28 đến 0,50 trong 12 tháng).
Một đánh giá có hệ thống năm 2013 do Cochrane Collaboration xuất bản, so sánh Rifamycins (liệu pháp đơn trị liệu và phối hợp) với liệu pháp đơn trị liệu INH như một biện pháp thay thế trong việc phòng ngừa lao hoạt động ở các nhóm HIV âm tính. Các bằng chứng cho thấy chế độ Rifampicin ngắn hơn (3 hoặc 4 tháng) có tỷ lệ hoàn thành điều trị cao hơn và ít tác dụng phụ hơn so với INH. Tuy nhiên, chất lượng tổng thể của bằng chứng theo tiêu chí GRADE là thấp đến trung bình. Một phân tích gộp khác đã đưa ra một kết luận tương tự, cụ thể là phác đồ chứa rifamycin được thực hiện trong 3 tháng hoặc lâu hơn có một cấu hình tốt hơn trong việc ngăn ngừa tái hoạt hóa TB.

Dịch tễ học lao kháng thuốc

Định nghĩa
Lao kháng đa thuốc (MDR-TB) được định nghĩa là lao kháng ít nhất với INH và RMP. Các chủng phân lập có khả năng kháng nhiều loại thuốc chống lao khác nhưng không phải là INH và RMP không được xếp vào nhóm MDR-TB. Tính đến tháng 10 năm 2006, "Lao kháng thuốc rộng" (XDR-TB) được định nghĩa là lao kháng đa kháng với quinolon và cũng có thể là kanamycin, capreomycin hoặc amikacin.  Định nghĩa trường hợp bệnh lao XDR là bệnh lao MDR cũng kháng với ba hoặc nhiều hơn trong sáu loại thuốc hàng hai.   Định nghĩa này không nên được sử dụng nữa, nhưng được sử dụng ở đây bởi vì nhiều ấn phẩm cũ đề cập đến nó. Các nguyên tắc điều trị MDR-TB và XDR-TB là như nhau. Sự khác biệt chính là lao siêu kháng thuốc XDR có tỷ lệ tử vong cao hơn nhiều so với lao kháng thuốc, do giảm số lượng các lựa chọn điều trị hiệu quả. Dịch tễ học của bệnh lao kháng thuốc không được nghiên cứu kỹ, nhưng người ta tin rằng bệnh lao kháng thuốc không lan truyền dễ dàng trong các quần thể khỏe mạnh, nhưng có khả năng gây dịch trong các quần thể đã bị nhiễm HIV và do đó dễ bị nhiễm hơn.

Dịch tể học
Một cuộc khảo sát năm 1997 của 35 quốc gia tìm thấy tỷ lệ kháng thuốc trên 2% trong khoảng một phần ba số quốc gia được khảo sát. Tỷ lệ cao nhất là ở Liên Xô cũ, các quốc gia vùng Baltic, Argentina, Ấn Độ và Trung Quốc, và có liên quan với chương trình kiểm soát bệnh lao ở các quốc gia nghèo hoặc thất bại điều trị. Tương tự như vậy, sự xuất hiện của tỷ lệ MDR-TB cao ở thành phố New York vào đầu những năm 1990 có liên quan đến việc tháo dỡ các chương trình y tế công cộng của chính quyền Reagan  Paul Farmer chỉ ra rằng việc điều trị tốn kém hơn, nó càng khó cho các nước nghèo. Châu Phi có chất lượng điều trị thấp một phần vì nhiều nước châu Phi thiếu "khái niệm thời gian cần thiết" cho liệu trình điều trị. MDR-TB có thể phát triển trong quá trình điều trị lao hoàn toàn nhạy cảm và điều này luôn là kết quả của bệnh nhân dùng thuốc không đủ liều hoặc không hoàn thành quá trình điều trị. Rất may, các chủng MDR-TB dường như không phù hợp và ít truyền nhiễm hơn. Đã được biết trong nhiều năm, lao kháng INH ít độc lực hơn ở lợn guinea, và bằng chứng dịch tễ học là các chủng vi khuẩn lao kháng thuốc không chiếm ưu thế một cách tự nhiên. Một nghiên cứu ở Los Angeles phát hiện ra rằng chỉ có 6% trường hợp lao kháng thuốc được gộp lại. Tuy nhiên phải nhớ rằng MDR-TB có tỷ lệ tử vong tương đương với ung thư phổi. Nó cũng phải được nhớ rằng những người có hệ miễn dịch suy yếu (vì các bệnh như HIV hoặc do ma túy) dễ bị nhiễm bệnh lao hơn. Trẻ em đại diện cho một nhóm dân số nhạy cảm với sự gia tăng tỷ lệ MDR và XDR-TB. Kể từ khi chẩn đoán ở bệnh nhi là khó khăn, số lượng lớn các trường hợp không được báo cáo đúng. Các ca bệnh lao đã được báo cáo ở hầu hết các quốc gia bao gồm cả Hoa Kỳ. Năm 2006, một đợt bùng phát dịch XDR-TB ở Nam Phi lần đầu tiên được báo cáo là một nhóm 53 bệnh nhân tại một bệnh viện nông thôn ở KwaZulu-Natal, với tất cả nhưng một người chết.  Điều đáng lo ngại là sự tồn tại trung bình trong mẫu đờm của vi khuẩn lao kháng thuốc là 16 ngày và đa số bệnh nhân chưa từng được điều trị bệnh lao. Đây là đại dịch được ghi nhận lần đầu tiên, mặc dù các dòng TB hoàn thành định nghĩa hiện tại đã được xác định hồi cứu, đây là nhóm lớn nhất của các trường hợp liên quan được tìm thấy. Kể từ báo cáo đầu tiên vào tháng 9 năm 2006,  trường hợp đã được báo cáo ở hầu hết các tỉnh ở Nam Phi. Tính đến ngày 16 tháng 3 năm 2007, đã có 314 trường hợp được báo cáo, với 215 ca tử vong. Rõ ràng là sự lây lan của dòng vi khuẩn lao này có liên quan chặt chẽ với tỷ lệ nhiễm HIV cao và kiểm soát nhiễm khuẩn kém; ở các nước khác, nơi các chủng lao kháng thuốc đã phát sinh, kháng thuốc đã phát sinh từ việc quản lý các trường hợp kém hoặc tuân thủ bệnh nhân kém với việc điều trị bằng thuốc thay vì bị lây truyền từ người này sang người khác. Loại bệnh lao này không đáp ứng với bất kỳ loại thuốc nào hiện có ở Nam Phi để điều trị hàng 1 hoặc hàng 2. Bây giờ rõ ràng là vấn đề đã tồn tại lâu hơn nhiều so với các quan chức của sở y tế đã đề xuất và rộng hơn nhiều. Đến ngày 23 tháng 11 năm 2006, 303 trường hợp mắc bệnh lao đã được báo cáo, trong đó 263 trường hợp ở KwaZulu-Natal. Tư tưởng nghiêm trọng đã được đưa vào các thủ tục cách ly cái bắt buộc một số bệnh nhân phải thực hiện, nhưng điều này có thể cần thiết để ngăn chặn sự lây lan thêm của bệnh lao này.

Điều trị bệnh lao đa kháng thuốc
Việc điều trị và tiên lượng bệnh lao đa kháng giống như bệnh ung thư hơn là so với điều trị nhiễm trùng. Tỷ lệ tử vong lên đến 80%, tùy thuộc vào một số yếu tố, bao gồm:

 Có bao nhiêu loại thuốc mà cơ thể kháng lại (càng ít càng tốt),
 Có bao nhiêu loại thuốc bệnh nhân được cung cấp (bệnh nhân được điều trị với năm hoặc nhiều loại thuốc làm tốt hơn),
 Một loại thuốc tiêm được cho hay không (nó nên được cho trong ba tháng đầu tiên),
 Chuyên môn và kinh nghiệm của các bác sĩ chịu trách nhiệm,
 Làm thế nào hợp tác với bệnh nhân để điều trị (điều trị là khó khăn và lâu dài, và đòi hỏi sự kiên trì và quyết tâm của bệnh nhân),
 Liệu bệnh nhân có nhiễm HIV hay không (HIV đồng nhiễm có liên quan đến tử vong gia tăng). Các khóa điều trị tối thiểu là 18 tháng và có thể kéo dài trong nhiều năm; nó có thể yêu cầu phẫu thuật, mặc dù tỷ lệ tử vong vẫn cao dù cho được điều trị tối ưu. Điều đó nói rằng, kết quả tốt vẫn có thể. Các khóa trị liệu dài ít nhất 18 tháng và có quan sát trực tiếp có thể làm tăng tỷ lệ chữa trị lên 69%.

Việc điều trị MDR-TB phải được thực hiện bởi một bác sĩ có kinh nghiệm trong điều trị lao MDR. Tỷ lệ tử vong và bệnh suất ở những bệnh nhân được điều trị tại các trung tâm không chuyên khoa cao hơn đáng kể so với những bệnh nhân được điều trị tại các trung tâm chuyên khoa. Ngoài các rủi ro rõ ràng (ví dụ, tiếp xúc với bệnh nhân MDR), các yếu tố nguy cơ đối với lao đa kháng bao gồm quan hệ tình dục nam giới, nhiễm HIV, bị giam giữ, điều trị lao thất bại, không đáp ứng với phác đồ điều trị lao và tái phát sau điều trị lao. Một tỷ lệ lớn những người mắc bệnh lao kháng thuốc không thể tiếp cận điều trị do những gì Paul Farmer mô tả như là một "Outcome Gap". Đa số những người bị nhiễm MDR-TB sống trong "cơ sở nghèo" và bị từ chối điều trị bởi vì các tổ chức quốc tế đã từ chối cung cấp công nghệ cho những nước không đủ khả năng chi trả cho điều trị. Do đó phương pháp điều trị lao kháng thuốc không bền vững ở các quốc gia nghèo khó. Paul Farmer lập luận rằng đây là bất công xã hội và chúng tôi không thể cho phép mọi người chết đơn giản chỉ vì họ phải đối mặt với hoàn cảnh mà họ không thể đủ khả năng "liệu pháp hiệu quả". Điều trị MDR-TB phải được thực hiện tại cơ sở có thể kiểm tra độ nhạy: không thể điều trị những bệnh nhân nếu không có thông tin này. Nếu điều trị một bệnh nhân nghi ngờ có bệnh lao đa kháng thuốc, bệnh nhân nên được bắt đầu trên SHREZ + MXF + cycloserine trong khi chờ kết quả thử nghiệm độ nhạy trong phòng thí nghiệm. Một thăm dò gen cho rpoB có sẵn ở một số quốc gia và đây là dấu hiệu hữu ích cho lao kháng nguyên, vì kháng RMP bị cô lập là rất hiếm (trừ khi bệnh nhân có tiền sử được điều trị bằng rifampicin đơn thuần). Nếu kết quả của một thăm dò gen (rpoB) được biết là dương tính, thì nó là hợp lý để bỏ qua RMP và sử dụng SHEZ + MXF + cycloserine. Lý do để duy trì bệnh nhân trên INH mặc dù nghi ngờ MDR-TB là INH rất mạnh trong điều trị bệnh lao rằng nó là ngu ngốc để bỏ qua nó cho đến khi có bằng chứng vi sinh vật rằng nó không hiệu quả. Ngoài ra còn có các đầu dò cho kháng isoniazid (katG   và mabA-inhA), nhưng chúng ít phổ biến hơn. Khi sự nhạy cảm được biết và phân lập được xác định là kháng với cả INH và RMP, nên chọn năm loại thuốc theo thứ tự sau (dựa trên độ nhạy đã biết):

 Một aminoglycoside (ví dụ, amikacin, kanamycin) hoặc kháng sinh polypeptide (ví dụ, capreomycin)
 PZA
 EMB
 Một fluoroquinolones: moxifloxacin được ưu tiên (ciprofloxacin không còn được sử dụng);
 Rifabutin
 Cycloserine
 Một thioamide: prothionamide hoặc ethionamide
 PAS
 Một macrolide: ví dụ, clarithromycin
 Linezolid
 INH liều cao (nếu kháng thấp)
 Interferon-γ
 Thioridazine
 Meropenem và acid clavulanic  ]

Thuốc được đặt gần đầu danh sách hơn vì chúng hiệu quả hơn và ít độc hơn; thuốc được đặt ở gần dưới cùng của danh sách vì chúng ít hiệu quả hoặc độc hại hơn, hoặc khó có được hơn. Sự đề kháng với một loại thuốc trong lớp thường có nghĩa là đề kháng với tất cả các loại thuốc trong lớp đó, nhưng một ngoại lệ đáng chú ý là rifabutin: kháng rifampicin không phải lúc nào cũng có nghĩa là kháng rifabutin và phòng thí nghiệm nên được yêu cầu kiểm tra. Chỉ có thể sử dụng một loại thuốc trong mỗi loại thuốc. Nếu khó tìm ra năm loại thuốc để điều trị thì bác sĩ có thể yêu cầu tìm kháng thuốc INH ở mức độ cao. Nếu chủng chỉ có kháng INH ở mức độ thấp (kháng với 0,2 mg / l INH, nhưng nhạy cảm ở mức 1,0 mg /l INH), thì liều cao INH có thể được sử dụng như một phần của phác đồ. Khi đếm thuốc, PZA và interferon được tính bằng không; đó là để nói, khi thêm PZA vào một chế độ thuốc bốn, bạn vẫn phải chọn một loại thuốc khác để làm cho năm. Không thể sử dụng nhiều hơn một loại thuốc tiêm (STM, capreomycin hoặc amikacin), vì tác dụng độc hại của các thuốc này là phụ gia: nếu có thể, aminoglycoside nên được dùng hàng ngày trong tối thiểu ba tháng (và có lẽ ba lần mỗi tuần sau đó). Ciprofloxacin không nên được sử dụng trong điều trị lao nếu các fluoroquinolones khác có sẵn. Không có phác đồ liên tục nào được xác nhận để sử dụng trong bệnh lao MDR, nhưng kinh nghiệm lâm sàng là cho uống thuốc tiêm trong năm ngày một tuần (vì không thể cho thuốc vào cuối tuần) dường như không dẫn đến kết quả kém. Liệu pháp quan sát trực tiếp chắc chắn giúp cải thiện kết cục trong lao kháng thuốc và phải được coi là một phần không thể thiếu trong điều trị lao kháng thuốc. Phải đáp ứng với điều trị bằng cấy ghép đờm lặp đi lặp lại (hàng tháng nếu có thể). Điều trị MDR-TB phải được cho tối thiểu là 18 tháng và không thể dừng lại cho đến khi bệnh nhân đã âm tính với xét nghiệm đờm trong tối thiểu chín tháng. Không phải là bất thường nếu bệnh nhân lao đa kháng phải điều trị trong hai năm hoặc hơn. Bệnh nhân có MDR-TB nên được phân lập trong phòng áp lực âm, nếu có thể. Bệnh nhân có MDR-TB không nên ở trên cùng một bệnh viện như bệnh nhân ức chế miễn dịch (bệnh nhân nhiễm HIV, hoặc bệnh nhân dùng thuốc ức chế miễn dịch). Việc theo dõi cẩn thận việc tuân thủ điều trị là rất quan trọng đối với việc quản lý MDR-TB (và một số bác sĩ nhấn mạnh vào việc nhập viện nếu chỉ vì lý do này). Một số bác sĩ sẽ nhấn mạnh rằng những bệnh nhân này bị cô lập cho đến khi đờm của họ bị âm tính (có thể mất nhiều tháng, hoặc thậm chí nhiều năm). Giữ các bệnh nhân này trong bệnh viện trong nhiều tuần (hoặc vài tháng) có thể là một điều không thể thực hiện và quyết định cuối cùng phụ thuộc vào phán quyết lâm sàng của bác sĩ điều trị bệnh nhân đó. Một số chất bổ sung có thể hữu ích như thuốc bổ trong điều trị bệnh lao, nhưng với mục đích đếm thuốc cho lao đa kháng thuốc, chúng được tính bằng không (nếu bạn đã có bốn loại thuốc trong phác đồ, có thể bổ sung arginine hoặc vitamin D hoặc cả hai, nhưng bạn vẫn cần một loại thuốc khác).

 Arginine, một số bằng chứng lâm sàng  (đậu phộng là một nguồn tốt)
 Vitamin D, (một số bằng chứng in vitro và xem Vitamin D và điều trị bệnh lao)

Các loại thuốc được liệt kê dưới đây đã được sử dụng trong tuyệt vọng và nó là không chắc chắn cho dù chúng có hiệu quả. Chúng được sử dụng khi không thể tìm thấy năm loại thuốc từ danh sách trên.

 Imipenem
 Co-amoxiclav
 Clofazimine
 Prochlorperazine ]]
 Metronidazol

Vào ngày 28 tháng 12 năm 2012, Cơ quan Quản lý Thực Phẩm và Dược Phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê chuẩn bedaquiline (được Sirturo bởi Johnson & Johnson bán) để điều trị bệnh lao kháng đa thuốc, cách điều trị mới đầu tiên trong 40 năm. Sirturo được sử dụng trong liệu pháp phối hợp cho những bệnh nhân thất bại điều trị tiêu chuẩn và không có lựa chọn nào khác. Sirturo là một chất ức chế adenosine triphosphatesynthase (ATP synthase). Thuốc tiếp theo là các hợp chất thử nghiệm không có sẵn trên thị trường, nhưng có thể thu được từ nhà sản xuất như một phần của thử nghiệm lâm sàng hoặc trên cơ sở từ thiện. Hiệu quả và sự an toàn của chúng chưa được biết:

 Pretomanid  (do Novartis sản xuất, hợp tác với TB Alliance ))

Có bằng chứng ngày càng tăng về vai trò của phẫu thuật  cắt bỏ dây thần kinh hoặc cắt bỏ phổi) trong điều trị lao MDR, mặc dù điều này nên được thực hiện sớm hay muộn vẫn chưa được xác định rõ ràng.

Thất bại trong điều trị lao
Bệnh nhân thất bại điều trị phải được phân biệt với bệnh nhân tái phát. Bệnh nhân đáp ứng với điều trị và xuất hiện để được chữa khỏi sau khi hoàn thành một quá trình điều trị lao không được phân loại là thất bại điều trị, nhưng như tái phát và được thảo luận trong một phần riêng biệt dưới đây. Bệnh nhân được cho là đã điều trị thất bại nếu họ

 Không đáp ứng với điều trị (ho và đờm sản xuất kéo dài trong suốt toàn bộ điều trị), hoặc
 Chỉ trải qua một đáp ứng thoáng qua để điều trị (bệnh nhân trở nên tốt hơn lúc đầu, nhưng sau đó trở nên tồi tệ hơn một lần nữa, tất cả trong khi điều trị). Rất hiếm khi bệnh nhân không đáp ứng với điều trị lao ở tất cả (ngay cả thoáng qua), bởi vì điều này ngụ ý sự đề kháng ở đường cơ sở cho tất cả các loại thuốc trong phác đồ.

Bệnh nhân không nhận được bất kỳ phản ứng nào trong khi điều trị trước hết nên được đặt câu hỏi rất chặt chẽ về việc họ có đang dùng thuốc hay không và thậm chí có thể được nhập viện để được theo dõi điều trị. Có thể lấy mẫu máu hoặc nước tiểu để kiểm tra sự kém hấp thuthuốc lao. Nếu nó có thể được chứng minh rằng chúng hoàn toàn phù hợp với thuốc của chúng, thì xác suất chúng có chẩn đoán khác (có lẽ ngoài chẩn đoán lao) là rất cao. Những bệnh nhân này cần được chẩn đoán cẩn thận và các mẫu xét nghiệm thu được về xét nghiệm độ nhạy và nuôi cấy lao. Bệnh nhân trở nên tốt hơn và sau đó trở nên tồi tệ hơn nữa cũng nên đặt câu hỏi rất chặt chẽ về tuân thủ điều trị. Nếu sự tuân thủ được xác nhận thì họ phải được điều tra về lao kháng thuốc (kể cả lao kháng lao), ngay cả khi đã lấy mẫu vi sinh vật trước khi bắt đầu điều trị. Các lỗi theo toa hoặc pha chế sẽ chiếm tỷ lệ bệnh nhân không đáp ứng với điều trị. Các khiếm khuyết miễn dịch là nguyên nhân hiếm hoi của sự không đáp ứng. Trong một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân, thất bại điều trị là một sự phản ánh của biến thể sinh học cực đoan và không có nguyên nhân được tìm thấy.

Điều trị lao tái phát
Bệnh nhân được cho là tái phát nếu họ cải thiện trong khi điều trị, nhưng lại bị bệnh sau khi ngừng điều trị. Bệnh nhân chỉ trải qua một sự cải thiện thoáng qua trong khi điều trị, hoặc những người không bao giờ đáp ứng với điều trị được cho là đã thất bại điều trị và được thảo luận ở trên. Có một tỷ lệ tái phát nhỏ liên quan đến tất cả các phác đồ điều trị, ngay cả khi điều trị đã được thực hiện một cách tôn giáo với tuân thủ 100% (phác đồ chuẩn 2HREZ / 4HR có tỷ lệ tái phát 2 đến 3% trong điều kiện thử nghiệm). Phần lớn các tái phát xảy ra trong vòng 6 tháng sau khi kết thúc điều trị. Bệnh nhân có nhiều khả năng tái phát là những người dùng thuốc của họ trong một thời trang không đáng tin cậy và bất thường. Xác suất kháng thuốc cao hơn ở những bệnh nhân tái phát và mọi nỗ lực phải được thực hiện để có được một mẫu vật có thể được nuôi cấy cho các nhạy cảm. Điều đó nói rằng, hầu hết bệnh nhân tái phát làm như vậy với một chủng hoàn toàn nhạy cảm và có thể là những bệnh nhân này đã không tái phát, nhưng thay vào đó đã được tái nhiễm; những bệnh nhân này có thể được điều trị lại với cùng một chế độ như trước đây (không cần thêm thuốc vào phác đồ và thời gian không cần phải lâu hơn). WHO khuyến nghị phác đồ 2SHREZ / 6HRE khi không có vi sinh vật (phần lớn các quốc gia nơi bệnh lao có tính lưu hành cao). Phác đồ này được thiết kế để cung cấp điều trị tối ưu cho bệnh lao hoàn toàn nhạy cảm (phát hiện phổ biến nhất ở những bệnh nhân tái phát) cũng như đề cập đến khả năng kháng lao INH (dạng kháng thuốc phổ biến nhất). Vì nguy cơ tái phát suốt đời, tất cả bệnh nhân nên được cảnh báo về các triệu chứng của bệnh lao tái phát sau khi kết thúc điều trị và được hướng dẫn nghiêm ngặt để quay lại bác sĩ nếu các triệu chứng tái phát.

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh lao
Có một số yếu tố nguy cơ gây nhiễm lao; trên toàn thế giới, quan trọng nhất trong số này là HIV. Đồng nhiễm HIV là một vấn đề đặc biệt ở châu Phi cận Sahara, do tỷ lệ nhiễm HIV cao ở những nước này.  Hút thuốc hơn 20 điếu thuốc mỗi ngày làm tăng nguy cơ mắc bệnh lao lên gấp hai đến bốn lần [3] trong khi silicosis làm tăng nguy cơ mắc bệnh gấp 30 lần.  Đái tháo đường cũng là một yếu tố nguy cơ quan trọng đang gia tăng ở các nước đang phát triển. Các tình trạng bệnh khác làm tăng nguy cơ phát triển bệnh lao là ung thư lympho Hodgkin, bệnh thận giai đoạn cuối, bệnh phổi mãn, suy dinh dưỡng và nghiện rượu. Di truyền của một người cũng đóng một vai trò.

Bệnh bụi phổi silic
Những người mắc bệnh silic có nguy cơ mắc bệnh lao cao gấp 30 lần. Các hạt Silica kích thích hệ hô hấp, gây ra các đáp ứng miễn dịch như thực bào, dẫn đến sự tích tụ bạch cầu ở mạch bạch huyết cao.. Có lẽ đây là sự can thiệp và sự tắc nghẽn của chức năng đại thực bào làm tăng nguy cơ mắc bệnh lao. Những người bị suy thận mãn tính và chạy thận nhân tạo có nguy cơ gia tăng. Cho rằng silicosis làm tăng đáng kể nguy cơ bệnh lao, nhiều nghiên cứu về tác động của các chất gây ô nhiễm không khí trong nhà hoặc ngoài trời khác nhau đối với căn bệnh này là cần thiết. Một số nguồn silica trong nhà có thể bao gồm sơn, bê tông và xi măng Portland. Silica tinh thể được tìm thấy trong bê tông, khối xây, đá sa thạch, đá, sơn và các chất mài mòn khác. Cắt, vỡ, nghiền, khoan, mài hoặc mài mòn mài mòn của các vật liệu này có thể tạo ra bụi silic mịn. Nó cũng có thể trong đất, vữa, thạch cao, và bệnh zona. Một số loại thuốc, bao gồm thuốc viêm khớp dạng thấp hoạt động bằng cách ngăn chặn yếu tố hoại tử khối u (một cytokinegây viêm), làm tăng nguy cơ kích hoạt nhiễm trùng tiềm ẩn do tầm quan trọng của cytokine này trong việc phòng chống miễn dịch lao.

HIV
HIV là một yếu tố nguy cơ chính gây bệnh lao. Nguy cơ phát triển bệnh lao được ước tính cao hơn từ 20-37 lần ở những người nhiễm HIV so với những người không nhiễm HIV. Bệnh lao là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh và tử vong ở những người sống chung với HIV.  Năm 2009, đã có 9,4 triệu trường hợp lao mới, trong đó 1,2 (13%) triệu người nằm trong số những người sống chung với HIV. Trong số 1,7 triệu người chết vì bệnh lao, 400.000 (24%) sống chung với HIV.

Dinh dưỡng
Trọng lượng cơ thể thấp có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh lao. Một chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới 18,5 tăng rủi ro bằng 2-3 lần. Sự gia tăng trọng lượng cơ thể làm giảm nguy cơ. Những người bị đái tháo đường có nguy cơ mắc bệnh lao cao hơn, và họ có đáp ứng kém hơn trong điều trị, có thể do hấp thụ thuốc kém hơn. Các tình trạng lâm sàng khác có liên quan đến lao hoạt động bao gồm cắt dạ dày kèm theo giảm cân và kém hấp thu, bỏ đoạn hổng tràng, thận và ghép tim, ung thư biểu mô đầu hoặc cổ và các ung thư khác (ví dụ ung thư phổi, ung thư hạch và bệnh bạch cầu). Chế độ ăn uống cũng có thể điều chỉnh rủi ro. Ví dụ, trong số những người nhập cư ở London từ tiểu lục địa Ấn Độ, người theo đạo Hindu  đã được tìm thấy có nguy cơ mắc bệnh lao 8,5 lần, so với những người Hồi giáo người ăn thịt và cá hàng ngày. Mặc dù một liên kết nhân quả chưa được chứng minh bởi dữ liệu này, tăng nguy cơ này có thể được gây ra bởi vi chất dinh dưỡng thiếu hụt: có thể là sắt, vitamin B12 hoặc vitamin D. Nghiên cứu sâu hơn đã cung cấp thêm bằng chứng về mối liên hệ giữa vitamin Thiếu hụt D và tăng nguy cơ mắc bệnh lao.  Trên toàn cầu, suy dinh dưỡng nghiêm trọng phổ biến ở các khu vực của thế giới đang phát triển gây ra một sự gia tăng lớn trong nguy cơ phát triển bệnh lao hoạt động, do tác động gây hại của nó đối với hệ miễn dịch. Cùng với tình trạng quá đông, dinh dưỡng kém có thể góp phần vào mối liên hệ chặt chẽ giữa bệnh lao và nghèo đói.

Đám đông
Các tù nhân đặc biệt dễ bị các bệnh truyền nhiễm như HIV/AIDS và lao. Cơ sở giam giữ cung cấp các điều kiện cho phép bệnh lao lây lan nhanh chóng do tình trạng quá đông, dinh dưỡng kém và thiếu các dịch vụ y tế. Sự bùng phát bệnh lao đã được báo cáo trong các nhà tù và nơi giam giữ trên toàn thế giới, và đặc biệt liên quan đến Hoa Kỳ, nơi giam giữ một tỷ lệ dân số lớn hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Tỷ lệ lao trong các trại giam cao hơn nhiều so với dân số nói chung - ở một số nước cao gấp 40 lần.

Đái tháo đường
Cũng có nguy cơ nhiễm lao cao gấp 3 lần đối với bệnh nhân đái tháo đường. Các mối liên quan cao hơn đã được tìm thấy giữa đái tháo đường và lao trong các quần thể nghiên cứu từ Trung Mỹ, Châu Âu và Châu Á. Các nước đang phát triển có tăng trưởng kinh tế theo cấp số nhân như Ấn Độ và Trung Quốc chiếm 40% trường hợp lao trong năm 2010 và được ước tính tăng 69% ở người đái tháo đường là mối lo ngại về gánh nặng bệnh tật giữa bệnh đái tháo đường và bệnh lao. Mối tương quan giữa đái tháo đường và lao liên quan đến sức khỏe cộng đồng khi nó kết hợp các bệnh truyền nhiễm và không truyền nhiễm.

Khác
Các điều kiện khác làm tăng nguy cơ bao gồm việc chia sẻ kim tiêm giữa người sử dụng ma túy, nhiễm lao gần đây hoặc tiền sử lao không được điều trị, gợi ý X-quang ngực trước đó, cho thấy tổn thương và nốt sần, điều trị corticosteroid kéo dài và liệu pháp ức chế miễn dịch khác, bị tổn hại hệ thống miễn dịch (30-40% số người bị AIDS trên toàn thế giới cũng có TB), huyết học và bệnh lưới nội mô, chẳng hạn như bệnh bạch cầu và bệnh Hodgkin, bệnh thận giai đoạn cuối, bỏ qua đoạn hỏng tràng, mãn tính kém hấp thu hội chứng, thiếu hụt vitamin D, và trọng lượng cơ thể thấp. and low body weight.

Di truyền
Ngoài ra còn có tính nhạy cảm về di truyền. ref name="Möller 71–83"/>

Bạo lực
Nhà nhân chủng học Paul Farmer cho rằng không đủ để xem xét tỷ lệ mắc các yếu tố nguy cơ bệnh lao hoàn toàn trong các thông số về nguyên nhân gây bệnh sinh học. Trong khi mối liên hệ giữa bệnh lao và HIV, silicosis, dinh dưỡng vv. vẫn còn ít giải thích về cách một số nhóm nhất định trở nên có nguy cơ mắc bệnh lao hơn thông qua các yếu tố này. Các bài giảng về bạo lực khám phá các cấu trúc xã hội, kinh tế, tôn giáo và pháp lý độc đoán đã đặt một cách có hệ thống các nhóm nhất định trong suốt lịch sử với nguy cơ mắc bệnh cao hơn đáng kể, đặc biệt trong trường hợp HIV và bệnh lao ở Haiti. Cơ quan cá nhân bị hạn chế và bất bình đẳng bất thường liên tục tồn tại và bình thường hóa thông qua các lực lượng cấu trúc chiếm ưu thế này dẫn đến một hiện thân về nguy cơ lây nhiễm giữa các nhóm bị thiệt thòi và bị áp bức trong phạm vi mà rủi ro đó xuất hiện vốn có và không thể tránh khỏi. Trong trường hợp của Haiti, tỷ lệ mắc bệnh lao cao và phơi nhiễm ban đầu với HIV có thể tương quan trực tiếp với các câu chuyện chính trị và lịch sử đang khai thác đang diễn ra của chủ nghĩa thực dân.

Tham khảo

Điều trị
Bệnh lao
Vitamin D


title: Habronyx elegans

text:
Habronyx elegans là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Habronyx


title: Cần điều khiển

text:
Cần điều khiển (joystick) là một thiết bị đầu vào bao gồm một cây gậy xoay trên đế và báo cáo góc hoặc hướng của nó với thiết bị mà nó đang điều khiển. Cần điều khiển, còn được gọi là cột điều khiển, là thiết bị điều khiển chính trong buồng lái của nhiều máy bay dân sự và quân sự, có thể là một cần trung tâm hoặc cần phụ. Nó thường có các công tắc bổ sung để điều khiển các khía cạnh khác nhau của chuyến bay.

Cần điều khiển thường được sử dụng để điều khiển các trò chơi video và thường có một hoặc nhiều nút ấn mà máy tính cũng có thể đọc được. Một biến thể phổ biến của cần điều khiển được sử dụng trên các máy chơi game video hiện đại là cần analog. Cần điều khiển cũng được sử dụng để điều khiển các máy móc như cần cẩu, xe tải, xe không người lái dưới nước, xe lăn, camera giám sát và máy cắt cỏ bán kính quay vòng bằng không. Cần điều khiển nhỏ đã được sử dụng làm thiết bị đầu vào cho các thiết bị điện tử nhỏ hơn như điện thoại di động.

Hàng không

Cần điều khiển có nguồn gốc là điều khiển cho máy bay và thang máy máy bay, và lần đầu tiên được biết là đã được sử dụng như vậy trên máy bay Bleriot VIII của Louis Bleriot năm 1908, kết hợp với thanh bánh lái điều khiển bằng chân cho bề mặt điều khiển trên đuôi máy bay.

Tham khảo

Thiết bị ngoại vi máy tính
Phát minh của Hoa Kỳ


title: Spilarctia continentalis

text:
Spilarctia continentalis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Spilarctia


title: Sân vận động Marcantonio Bentegodi

text:
Sân vận động Marcantonio Bentegodi () là một sân vận động ở Verona, Ý. Đây là sân nhà của Hellas Verona thuộc Serie A. Đây cũng là sân nhà của Chievo Verona cho đến năm 2021. Nơi đây cũng tổ chức các trận đấu UEFA Women's Champions League của Bardolino Verona, một số trận đấu của đội trẻ, các trận đấu bóng bầu dục và các giải đấu điền kinh. Sân đôi khi cũng tổ chức các buổi hòa nhạc. Với sức chứa 39.211 chỗ ngồi, trong đó chỉ có 31.045 chỗ ngồi được cho phép, đây là sân vận động lớn thứ tám ở Ý. Sân vận động được đặt tên theo nhà quản lý thể thao Verona, .

Lịch sử
Được khánh thành như một cơ sở tân tiến và là một trong những địa điểm tốt nhất của Ý vào năm 1963, sân vận động dường như quá mức cho một đội bóng (Hellas) đã dành phần tốt nhất trong 35 năm trước tại Serie B. Để cải tạo phục vụ FIFA World Cup 1990, sự bổ sung gồm có một tầng phụ và một mái nhà để bao gồm tất cả các phần, cải thiện tầm nhìn, kết nối giao thông công cộng, đường cao tốc đô thị kết nối trung tâm thành phố với sân vận động và lối ra và dịch vụ đường cao tốc Verona Nord.

Một hệ thống PV tích hợp trong tòa nhà đã được lắp đặt trên tầng thượng trong một cuộc cải tạo lớn. Hệ thống PV có xếp hạng 999,5 kW. Tấm quang năng 13.321 "FS 275" màng mỏng cadmium telluride (CdTe) sản xuất bởi First Solar Inc đã gắn hệ thống gắn bằng nhôm Riverclack bởi ISCOM SpA. Các tấm quang năng được kết nối với bộ biến tần 141 Sunny Mini Central SMC 7000HV của SMA Solar Technology AG. Hệ thống đã được đưa vào hoạt động vào cuối tháng 11 năm 2009.

Sự xuất hiện của Chievo ở Serie A trong những năm gần đây đã chia thành phố thành hai nhóm người hâm mộ đối thủ, cả hai đều rất trung thành với đội bóng của mình, những ngày này, Chievo liên tục chiến đấu để sống sót khi xuống hạng ở Serie A và Hellas Verona vừa trở lại tầng trên cùng sau bốn năm chính tả trong bộ phận thứ ba, sau khi giành được một scudetto vào năm 1985.

Mặc dù thi đấu ở hai hạng thấp hơn Chievo và bỏ lỡ cổ động viên di chuyển từ các đội bóng lớn ở Serie A, nhưng đội bóng truyền thống của thành phố vẫn cố gắng duy trì tỷ lệ tham dự trung bình cao hơn so với đối thủ của họ trong mùa giải 2009-10. Trong mùa giải 2013-14, Virtus Verona cũng chơi tại Bentegodi.

Dự án cải tạo

Sân vận động cạnh tranh để tham gia ứng cử viên Ý cho Giải vô địch châu Âu 2016, sau đó được trao cho Pháp. Vào ngày 2 tháng 12 năm 2009, chính quyền thành phố đã phê duyệt kế hoạch tái cấu trúc, với tổng số tiền là 40 triệu euro, với mục đích điều chỉnh nhà máy theo quy định của UEFA. Dự án sơ bộ bao gồm cải tạo phòng thay đồ và đường hầm vào, mở rộng mái nhà, loại bỏ đường chạy điền kinh, sửa đổi diện mạo bên ngoài của cấu trúc (kiến trúc kính) và phát triển các dịch vụ công cộng như quán bar, cửa hàng và nhà hàng. Đến bây giờ, dự án đã được gác lại.

Số khán giả trung bình

Số liệu tham dự được lấy từ http://www.stadiapostcards.com/

Giải vô địch bóng đá thế giới 1990
Sân vận động này là một trong những địa điểm tổ chức Giải vô địch bóng đá thế giới 1990, và đã tổ chức các trận đấu sau:

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Stadium Journey Article

Marc'Antonio Bentegodi
Marc'Antonio Bentegodi
Các sân vận động giải vô địch bóng đá thế giới 1990
Công trình xây dựng Verona
Điểm tham quan ở Verona
Địa điểm thể thao Veneto
Địa điểm thể thao hoàn thành năm 1963
Thể thao Verona
Khởi đầu năm 1963 ở Ý


title: Figure

text:
Figure là từ tiếng Anh chỉ:
 Hình dạng, bản vẽ (drawing), mô tả hoặc cấu hình hình học
 Ngoại hình con người (human physical appearance)

Nghệ thuật
Các tác phầm mô tả hình dạng cơ thể người như
 Tượng nhỏ đại diện/mô tả/tượng trưng cho động vật
 Action figure hay tượng nhân vật hành động, một tượng nhỏ mô tả nhân vật hư cấu trong phim hoạt hình/ truyện tranh bằng nhựa rắn có khớp nối có thể tạo dáng/tư thế (posable) để chụp ảnh
 Bức tranh hình người (figure painting) trong hội họa để phác họa/mô tả hình dạng con người trong thực tế
 Bức vẽ hình người (figure drawing), một bản vẽ hình người trong bất kỳ hình dạng và tư thế khác nhau bằng cách sử dụng bất kỳ phương tiện vẽ nào
 Model figure hay tượng nhân vật mô hình, một mô hình tỷ lệ đại diện cho một con người, quái vật hoặc sinh vật khác

Kế toán/Số liệu toán học
 Một từ đồng nghĩa với số
 Chữ số có nghĩa ở hệ thập phân.


title: Annie-Flore Batchiellilys

text:
Annie-Flore Batchiellilys (sinh 10 tháng 4 năm 1967), là một ca sĩ, nhạc sĩ, nhà soạn nhạc người Gabon, kết hợp các hình thức truyền thống của Gabon hát với nhạc jazz và blues.

Đầu đời
Annie-Flore Batchiellilys sinh ngày 10 tháng 4 năm 1967 tại Tchibanga, phía tây nam Gabon. Cô là một người nói tiếng Punu bản địa.

Nghề nghiệp
Bà của cô đã truyền cảm hứng âm nhạc cho cô. Cô đã từng làm một thợ sửa xe. Tuy nhiên, cô đã gây chú ý trong một cuộc thi hát trên truyền hình năm 1988, Bonsoir musique. Pierre Akendengue đã động viên cô đến một nơi gặp gỡ và đào tạo âm nhạc tại Carrefour des Arts ở Libreville.

Cô đến Pháp vào năm 1990, ban đầu tham gia các nhóm nhạc khác nhau, theo đuổi dòng nhạc jazz, tại l'Ecole des Sirènes de Lyon. Sau đó, cô đăng ký vào các lớp học lý thuyết ca hát và âm nhạc tại Studio Alice Dona ở Gentilly. Cô đã tham gia nhiều dàn hợp xướng, và cũng đã trình bày một bản song ca với ca sĩ Quebec Chenart.

Cô đã phát hành album đầu tiên của mình, Afrique mon toit, vào năm 1997. Album kết hợp các truyền thống âm nhạc đã được truyền qua gia đình cô, với nhạc jazz và blues. Cô đã biểu diễn tại Liên hoan nhạc Jazz Rhino ở Rive-de-Gier năm 1999, cùng với nghệ sĩ bộ trống người Ý Carlo Rizzo. Năm 2002, cô được nhận danh hiệu nữ hy vọng xuất sắc nhất tại Giải thưởng Kora.

Năm 2006, cô tổ chức Hội nghị âm nhạc Nuits atypiques de Mighoma, sau đó đổi tên thành Hội nghị Nghệ thuật và Dân tộc Quốc tế Mighoma. Lập trường của cô trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2009 tại Gabon dẫn đến việc cô bị cấm trong buổi hòa nhạc ở Gabon, và các bài hát của cô không còn được phát trên đài phát thanh hoặc truyền hình. Cô đã lên sân khấu trình diễn một lần nữa tại Libreville vào tháng 11 năm 2015.

Album

 Afrique mon toit, 1997
 Diboty, 2002
 Je''vvite, 2003
 Broute bien, 2006
 Le chant, c'est mon chant, 2008
 Sống à Olympia, 2008
 De Mighoma pour vousss, 2011
 Mon Point Zérooo, 2013
 À l'lele de mon être, 2016

Đóng phim

 Sur la route des Anges, bộ phim tài liệu của đạo diễn Jean Roké Patoudem của Cameroon vào năm 2011, về sự nghiệp của cô

Tham khảo

Nữ giới Gabon
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1967


title: Khô miệng

text:
Khô miệng, (Xexerostomia) là sự khô bên trong miệng, có thể liên quan đến sự thay đổi thành phần của nước bọt, hoặc giảm lưu lượng nước bọt hoặc không có nguyên nhân xác định.

Triệu chứng này rất phổ biến và thường được xem là tác dụng phụ của nhiều loại thuốc. Nó phổ biến hơn ở những người lớn tuổi (chủ yếu là do nhóm này có xu hướng dùng một số loại thuốc) và ở những người thở bằng miệng. Mất nước, xạ trị liên quan đến tuyến nước bọt, hóa trị và một số bệnh có thể gây ra tình trạng ứ nước hoặc thay đổi tính nhất quán nước bọt và do đó là một nguồn gốc gây khô miệng. Đôi khi khô miệng không có nguyên nhân xác định, và có thể có một lý do gây tâm lý để phàn nàn về khô miệng.

Định nghĩa

Xerostomia là cảm giác chủ quan của khô miệng, thường (nhưng không phải luôn luôn) liên quan đến sự suy giảm của tuyến nước bọt. Thuật ngữ này có nguồn gốc từ các từ Hy Lạp (xeros) có nghĩa là "khô" và στόμα (stoma) có nghĩa là "miệng". Một loại thuốc hoặc chất làm tăng tốc độ dòng nước bọt được gọi là sialogogue.

Hyposalivation là một chẩn đoán lâm sàng được thực hiện dựa trên lịch sử và kiểm tra, nhưng tốc độ dòng nước bọt giảm đã được đưa ra các định nghĩa khách quan. Suy giảm tuyến nước bọt đã được định nghĩa là bất kỳ sự giảm thiểu khách quan nào về tốc độ dòng chảy toàn bộ và/hoặc từng tuyến. Tốc độ dòng nước bọt toàn phần chưa được kích thích ở một người bình thường là 0,3-0,4 ml mỗi phút, và dưới 0,1 ml mỗi phút là bất thường đáng kể. Tốc độ dòng nước bọt kích thích dưới 0,5 ml mỗi tuyến trong 5   phút hoặc ít hơn 1 ml mỗi tuyến trong 10   phút giảm  Thuật ngữ xerostomia chủ quan đôi khi được sử dụng để mô tả các triệu chứng trong trường hợp không có bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào về khô. Xerostomia cũng có thể là kết quả của sự thay đổi thành phần của nước bọt (từ huyết thanh sang chất nhầy). Rối loạn chức năng tuyến nước bọt là một thuật ngữ ô cho sự hiện diện của xerostomia hoặc suy giảm tuyến nước bọt.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 University of Illinois at Chicago
 NIH
 MedlinePlus Encyclopedia
 Drymouth Drymouth Drug Database

Thuật ngữ da liễu
Triệu chứng và dấu hiệu: Tổng quan
Triệu chứng và dấu hiệu: Hệ tiêu hóa và bụng
Nước bọt


title: Hypoplectrus liberte

text:
Hypoplectrus liberte, danh pháp thông thường là Mero Rayado hoặc cá mú sọc (tiếng Anh: Striped hamlet), là một loài cá biển thuộc chi Hypoplectrus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2018.

Từ nguyên
Danh pháp khoa học của loài cá này được đặt theo tên của nơi đầu tiên tìm thấy chúng, vịnh Fort-Liberté.

Phân bố và môi trường sống
H. liberte có phạm vi phân bố ở vùng biển Tây Bắc Đại Tây Dương. Loài cá này hiện chỉ được tìm thấy duy nhất tại vịnh Fort-Liberté ở đông bắc Haiti. Chúng sống ở những vùng nước nông gần bờ, đáy biển nhiều bùn với các thảm cỏ biển và rạn san hô, rất nhiều bọt biển được tìm thấy ở khu vực này.

Bị đe dọa
Vịnh Fort-Liberté đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ bị đe dọa, và số lượng của H. liberte có thể bị ảnh hưởng theo (ước lượng khoảng vài trăm đến vài nghìn cá thể H. liberte sống trong vịnh này). Mặc dù vịnh Fort-Liberté là một phần của Khu bảo tồn biển Công viên quốc gia Three Bays, một cảng nước sâu lại được đề xuất xây dựng ở đây.

Mô tả
Mẫu vật có chiều dài cơ thể lớn nhất ở H. liberte với kích thước được ghi nhận là gần 8,8 cm. Thân và đầu (kể cả vây) có màu trắng nhạt. Thân có một sọc đen nổi bật ở ngay chính giữa thân, kéo dài từ sau mắt, dọc theo đường bên và tách thành các đốm đen nằm trên cuống đuôi. Xung quanh mắt có vòng viền màu xanh ánh kim; đầu và thân có các đường sọc màu trắng bạc. Mõm có các đốm màu xanh lam và một đốm màu lam sáng nổi bật trên nắp mang, ngay trên gốc vây ngực. Các vây trong mờ, không có bất kỳ vệt đốm nào, ngoại trừ vây lưng và vây hậu môn có viền màu xanh ánh kim; vây bụng hơi có màu xanh lam.

Số gai ở vây lưng: 10; Số tia vây mềm ở vây lưng: 14; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 7; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số tia vây mềm ở vây ngực: 13 - 14; Số tia vây mềm ở vây đuôi: 15.

Tham khảo

 B. C. Victor & K. W. Marks (2018). Hypoplectrus liberte, a new and endangered microendemic hamlet from Haiti (Teleostei: Serranidae). J. Ocean Scie. Found. 31: 8 – 17.

Chú thích

Hypoplectrus
Động vật được mô tả năm 2018


title: Anadevidia peponis

text:
Anadevidia peponis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Anadevidia
Plusiinae


title: Victrix boursini

text:
Victrix boursini là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Victrix


title: Triphosa albirama

text:
Triphosa albirama là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Triphosa


title: Vũ Hồng Văn

text:
Vũ Hồng Văn (sinh năm 1976) là một chính khách Việt Nam, sĩ quan cao cấp của Công an nhân dân Việt Nam, cấp bậc Thiếu tướng. Ông hiện là Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương khóa XIII, Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ (Bộ Công an) , đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XV nhiệm kì 2021-2026. Nguyên Giám đốc Công an tỉnh Đồng Nai, nguyên Giám đốc Công an tỉnh Đắk Lắk, nguyên Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Cảnh sát Cơ động (Việt Nam).

Xuất thân
Vũ Hồng Văn sinh ngày 3 tháng 2 năm 1976, quê quán tại xã Trung Hòa, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên.

Giáo dục
Cử nhân Điều tra tội phạm xâm phạm Quốc gia
Cao cấp lí luận chính trị
Tiến sĩ Luật.

Sự nghiệp
Vũ Hồng Văn là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Từ tháng 3/1995 đến 12/2009, Ông là Cán bộ Cục Cảnh sát Bảo vệ và Hỗ trợ tư pháp, Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an

Từ tháng 1/2010 đến 8/2010, Cán bộ Phòng Tổ chức cán bộ, Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Bộ Công an

Từ tháng 9/2010 đến 8/2012, Phó Trưởng phòng Phòng Tổ chức cán bộ, Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Bộ Công an

Từ tháng 9/2012 đến 9/2013, Ủy viên Đảng ủy, Trưởng phòng Phòng Tổ chức cán bộ, Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Bộ Công an

Từ tháng 10/2013 đến 3/2014, Ông là Ủy viên Đảng ủy, Phó Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Bộ Công an

Từ tháng 4/2014 đến 8/2014, Ông là Ủy viên Thường vụ Đảng ủy, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Bộ Công an

Từ tháng 9/2014 đến 12/2014, Ủy viên Thường vụ Đảng ủy, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy, Phó Chính ủy kiêm Cục trưởng Cục Chính trị, Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Bộ Công an

Từ tháng 1/2015 đến 6/2018, Ủy viên Thường vụ Đảng ủy, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động, Bộ Công an

Từ tháng 7/2018 đến 11/2019, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đắk Lắk nhiệm kỳ 2015-2020, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công an tỉnh Đắk Lắk

Từ tháng 11/2019 đến 6/2022, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đồng Nai nhiệm kỳ 2015-2020, 2020-2025; Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công an tỉnh Đồng Nai

Tháng 6/2021, Hội đồng bầu cử Quốc gia công bố ông trúng cử Đại biểu Quốc hội khóa XV.

Ngày 29 tháng 6 năm 2021, ông được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc phong quân hàm Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam. Khi này ông 45 tuổi, là thiếu tướng trẻ nhất của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam tại thời điểm được phong quân hàm.

Ngày 4 tháng 7 năm 2022, Bộ Công an tổ chức lễ trao quyết định điều động, bổ nhiệm thiếu tướng Vũ Hồng Văn - nguyên giám đốc Công an tỉnh Đồng Nai - về nhận công tác, giữ chức Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ. Quyết định có hiệu lực từ ngày 1-7-2022.

Ủy ban Kiểm tra Trung uơng
Chiều ngày 6 tháng 10 năm 2023, theo thông cáo báo chí về ngày làm việc thứ năm của Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã bầu bổ sung Uỷ viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương khóa XIII, trong đó có đồng chí Thiếu tướng Vũ Hồng Văn, Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ, Bộ Công an.

Lịch sử thụ phong quân hàm

Gia đình

Tham khảo

Người họ Vũ tại Việt Nam
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Tiến sĩ Việt Nam
Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2021
Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam đương nhiệm


title: Pseudohadena pugnax

text:
Pseudohadena pugnax là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pseudohadena


title: Leucania vinosa

text:
Leucania vinosa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

V


title: Gymnelia tarapotensis

text:
Gymnelia tarapotensis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Gymnelia