title: Cảnh sát đặc nhiệm (phim truyền hình)

text:
Cảnh sát đặc nhiệm ( ( C.L.I.F.); ) là phần 1 của loạt phim truyền hình về thủ tục cảnh sát C.L.I.F do Mediacorp sản xuất năm 2011 với sự hợp tác của Lực lượng Cảnh sát Singapore. Phim gồm 20 tập với sự tham gia của các diễn viên chính Trịnh Bân Huy, Thích Ngọc Vũ, Bạch Vi Tú, Đồng Băng Ngọc, Huỳnh Tuấn Hùng và Lý Mỹ Linh cùng đông đảo dàn diễn viên phụ phát sóng từ ngày 31 tháng 5 đến ngày 27 tháng 6 năm 2011 trên Channel 8.

Sơ lược nội dung
C.L.I.F. lấy Hội nghị thượng đỉnh an ninh quốc tế sắp diễn ra để làm bối cảnh xuyên suốt 20 tập phim. Bộ phim với nhiều vụ án lớn nhỏ đan xen công việc và cuộc sống của các cảnh sát.

Mở đầu bộ phim, Bộ trưởng Ngoại giao tiếp một phái đoàn đến viếng thăm và họp mặt tại một câu lạc bộ gôn. Một thùng rác ở bãi đậu xe ngoài trời bất ngờ phát nổ và bốc khói nghi ngút, hai cảnh sát của đồn cảnh sát địa phương là Trương Quý Tường và Hàn Hiểu Dương đã chứng kiến vụ việc khi đang tuần tra.

Cùng lúc đó, nhiều công nhân tụ tập bên ngoài tòa nhà thương mại hô khẩu hiệu đòi tăng lương thu hút nhiều sự chú ý và ngày càng nhiều người tham gia. Điều tra viên Đường Diệu Giai và Liêu Tâm Di lập tức đến và cố gắng xoa dịu tình hình. Lúc này, một tên cầm đầu bất ngờ hô to khẩu hiệu chống đối, gây náo loạn. Đường Diệu Giai nghi ngờ một người đàn ông là Mã Gia Toàn đã lợi dụng tình trạng bất ổn của người lao động để tổ chức cuộc biểu tình.

Trên một hòn đảo nhỏ cách đó hàng trăm km, Bộ phận Cảnh sát biển nhận được tin báo của người dân địa phương khi nghe thấy có tiếng nổ lạ. Chỉ huy tàu tuần tra Chương Sầm Lâm cùng các đồng nghiệp đến hòn đảo để kiểm tả; họ tìm thấy một số mảnh vỡ bom còn sót lại sau vụ nổ trong rừng trên đảo; Chương Sầm Lâm nghi ngờ có ai đó đang tiến hành thử nghiệm bom.

Chung Dịch Đạt của Phòng Điều tra Đặc biệt đến bên ngoài câu lạc bộ để điều tra, từ chất nổ được tìm thấy tại hiện trường nên biết được uy lực của quả bom không lớn. Vì ngoại trưởng của nhiều quốc gia khác nhau tụ tập trong câu lạc bộ vào thời điểm đó, nên không thể loại trừ khả năng mục tiêu của bọn tội phạm là các quan chức.

Ngay sau đó, một đoạn video đã được đăng tải trên mạng quay lại cảnh một người đàn ông đeo mặt nạ bị trói, gần đó có một quả bom hẹn giờ, chủ nhân đoạn video đưa ra thời hạn thách thức cảnh sát giải cứu nạn nhân.

Những người đứng sau âm mưu này là ai? Họ có liên hệ với những kẻ khủng bố quốc tế không? Hay một nhóm người quá khích bất mãn chính quyền lợi dụng tình hình để làm loạn nhằm gây khó xử cho chính phủ trong lần giao lưu quốc tế này? Lực lượng Cảnh sát Singapore phải tìm ra sự thật trước khi quả bom phát nổ.

Diễn viên và vai diễn

Nhân vật chính

Các nhân vật khác trong lực lượng cảnh sát

Các nhân vật khác

Thông tin phim và quá trình sản xuất
Để tạo ra tính chân thực cho bộ phim, các diễn viên chính đã phải trải qua một khóa đào tạo về công việc và nghiệp vụ cảnh sát do Bộ Chỉ huy Huấn luyện (TRACOM) tiến hành tại HTA. Các cảnh hầu hết được quay tại các địa điểm ngoài trời ở nhiều khu vực khác nhau của Singapore và các cơ sở cảnh sát như Bộ phận Cảnh sát Tanglin và Khu phức hợp Cảnh sát.

C.L.I.F. là bộ phim truyền hình được xem nhiều thứ 2 trong năm 2011 với lượng người xem trung bình là 924000, tập cuối đã thu hút hơn 1041000 lượt xem. Bộ phim có số lượt streams trung bình mỗi tập cao nhất cho một kênh truyền hình Catch-Up của MediaCorp trên xinmsn với khoảng 47844 lượt.

Bộ phim nhận được phản hồi tích cực vì đã miêu tả chân thực về quá trình đấu tranh tìm kiếm sự thật cùng với những trở ngại mà các sĩ quan cảnh sát và gia đình họ phải đối mặt, mang lại cái nhìn khách quan hơn cho khán giả về công việc của những người thực hiện công lý, do trước đây hầu hết các phim về thủ tục cảnh sát của MediaCorp chủ yếu tập trung vào các cảnh hành động hoặc hài. Để đáp lại tình cảm của khán giả, MediaCorp tiếp tục hợp tác với Lực lượng Cảnh sát Singapore sản xuất phần thứ hai, hầu hết dàn diễn viên đều được giữ lại và quá trình quay phim bắt đầu vào cuối tháng 9. Trước khi quay, đoàn phim đã xác nhận Trịnh Bân Huy và Lý Mỹ Linh sẽ không tiếp tục đóng phần 2, đồng thời sẽ có thêm sự tham gia của Thụy Ân, Phương Triển Phát và Lý Nam Tinh trong vai trò các nhân vật mới. C.L.I.F. 2 sẽ ra mắt vào tháng 2 năm 2013.

Các tập phim

Đề cử và giải thưởng

Thông tin thêm
Đến thời điểm hiện tại, loạt phim có 5 phần, mỗi phần nói về những bộ phận cảnh sát khác nhau như Cảnh sát giao thông, Cục điều tra hình sự, Phòng thương mại, Đơn vị kiểm soát cộng đồng, Lực lượng cảnh sát bảo vệ bờ biển,...

Một loạt phim tương tự là Vệ quốc tiên phong gồm 2 phần phát sóng lần lượt vào năm 2017 và 2022. Loạt phim được sản xuất nhằm kỷ niệm 50 năm và 55 năm thực hiện chính sách Nghĩa vụ quân sự quốc gia của Singapore (NS) với sự tài trợ và hợp tác bởi Bộ Quốc phòng và Bộ Nội vụ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 C.L.I.F. trên meWATCH
 C.L.I.F. trên IMDb
 C.L.I.F. trên Douban
 C.L.I.F. trên XinMSN
 Xem trực tuyến toàn bộ 20 tập Catch-Up TV

Phim truyền hình tiếng Trung Singapore
Phim truyền hình Singapore
Phim Singapore


title: Cửa hàng bách hóa Pothonggang

text:
Cửa hàng bách hoá Pothonggang là một cửa hàng bách hoá ở thủ đô Bình Nhưỡng, Bắc Triều Tiên. Nó nằm gần vòng xuyến (đường tròn) ở Phố Ponghwa.

Cửa hàng bách hoá Pothonggang được Kim Jong-il chính thức khai trương vào tháng 12 năm 2010. Theo báo cáo của Forbes vào năm 2011, các kệ hàng trong cửa hàng ba tầng này hoàn toàn chứa đầy những mặt hàng nhập khẩu. Các mặt hàng được định giá bằng đồng won của Bắc Triều Tiên và bao gồm thanh chocolate Mars, sốt cà chua Heinz, rượu mạnh và thuốc lá cao cấp, chủ yếu được nhập khẩu từ châu Á và châu Âu. Quần áo và giày dép đã có sẵn trên một tầng khác. Quần áo và đồ nội thất rẻ tiền của Trung Quốc cũng được bày bán tại cửa hàng bách hoá này.

Xem thêm

 Cửa hàng bách hóa Bình Nhưỡng số 1

Tham khảo

Khởi đầu năm 2010 ở Bắc Triều Tiên
Kinh tế Bình Nhưỡng
Công trình xây dựng ở Bình Nhưỡng
Cửa hàng bách hóa của Bắc Triều Tiên


title: Dicamptus crassellus

text:
Dicamptus crassellus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Dicamptus


title: Dùng thuốc quá liều

text:
Dùng thuốc quá liều (hay gọi đơn giản là quá liều hoặc OD) là việc đưa vào cơ thể hoặc tiếp nhận một lượng lớn thuốc vượt quá mức giới hạn được khuyến cáo hoặc trong thực hành y tế nói chung.. Quá liều có thể dẫn đến ngộ độc hoặc tử vong.

Phân loại
Từ "quá liều" ngụ ý có một liều lượng và sử dụng an toàn chung cho thuốc; vì thế, thuật ngữ này thường chỉ áp dụng cho các loại thuốc, chứ không phải là chất độc/thuốc độc, mặc dù chất độc vô hại với liều lượng thấp. Thuốc quá liều đôi khi được sử dụng cho mục đích cố ý tự sát, tự sát không thành hoặc tự hại, nhưng đa phần quá liều do tình cờ, kết quả của việc lạm dụng thuốc có chủ ý hoặc vô tình. Cố ý lạm dụng dẫn đến quá liều có thể bao gồm sử dụng thuốc theo hướng dẫn điều trị hoặc không được kê toa bởi bác sĩ với số lượng quá mức cho phép trong một nỗ lực mang lại cảm giác hưng phấn.

Việc sử dụng các loại thuốc bất hợp pháp có độ tinh khiết đáng ngờ, với số lượng lớn hoặc sau một thời gian cai thuốc cũng là nguyên nhân gây ra tình trạng quá liều. Người dùng Cocaine qua đường tiêm tĩnh mạch dễ dàng bị quá liều một cách vô tình, vì ranh giới phân biệt giữa cảm giác thăng hoa với quá liều là rất nhỏ. Việc lạm dụng không chủ ý bao gồm những sai sót do không đọc kỹ hoặc hiểu rõ nhãn mác sản phẩm. Quá liều tình cờ cũng do việc kê đơn quá mức quy định, không am hiểu thành phần hoạt tính của thuốc hoặc vô ý để trẻ em nuốt phải. Một quá liều không chủ ý phổ biến ở trẻ nhỏ liên quan đến việc sử dụng multivitamin (hỗn hợp gồm nhiều vitamin khác nhau) bổ sung sắt. Sắt là thành phần cấu tạo phân tử hemoglobin trong máu, dùng để vận chuyển oxy đến các tế bào sống. Khi uống vào một lượng nhỏ, sắt cho phép cơ thể cung cấp hemoglobin, nhưng với số lượng lớn sẽ gây ra sự mất cân bằng pH nghiêm trọng trong cơ thể. Nếu tình trạng quá liều này không được điều trị kịp thời bằng liệu pháp Chelation (phương pháp loại bỏ độc tố và kim loại nặng ra khỏi cơ thể bằng axit ethylenediaminetetraacetic), bệnh nhân có thể tử vong hoặc hôn mê vĩnh viễn. Thuật ngữ 'quá liều' thường bị lạm dụng để mô tả các phản ứng hoặc tương tác bất lợi của thuốc do pha trộn đồng thời nhiều loại thuốc khác nhau.

Dấu hiệu và triệu chứng

Các dấu hiệu và triệu chứng của quá liều thay đổi tùy thuộc vào từng loại thuốc hoặc tiếp xúc với chất độc. Các triệu chứng thường được phân chia thành nhiều hội chứng độc khác nhau. Điều này giúp phân định loại thuốc hay độc tố nào gây ra phản ứng.

Các triệu chứng của quá liều opioid bao gồm làm chậm nhịp thở, nhịp tim và nhịp mạch. Quá liều opioid cũng gây những triệu chứng pinpoint pupils, và xanh môi và móng tay do lượng oxy trong máu thấp. Một bệnh nhân trải qua quá liều opioid cũng bị co thắt cơ, co giật và giảm ý thức. Một bệnh nhân trải qua quá liều thuốc phiện thường sẽ không tỉnh dậy ngay cả khi tên của họ được gọi hoặc họ bị lắc mạnh.

Nguyên nhân
Các loại thuốc hoặc độc tố thường gặp nhất liên quan đến quá liều và tử vong (được phân nhóm theo ICD-10):

 Ngộ độc rượu cấp tính (F10)
 Ethyl alcohol
 Ngộ độc methanol
 Ngộ độc ethylen glycol
Quá liều opioid (F11)
 Thuốc an thần-thuốc ngủ(F13)
Quá liều barbiturate (T42.3)
 Quá liều benzodiazepin (T42.4)
 Thuốc an thần-thuốc ngủ chưa được phân loại (T42.6)
 Ethchlorvynol (Placidyl)
 GHB
 Glutethimide (Doriden)
 Methaqualone
 Ketamine (T41.2)
 Các chất kích thích (F14-F15)
 Quá liều cocain (T40.5)
 Quá liều amphetamin (T43.6)
 Methamphetamine (T43.6)
 Thuốc lá (F17)
 Nicotin (T65.2)
 Hỗn hợp nhiều chất gây nghiện (F19)
 Drug "cocktails" (speedballs)
 Dược phẩm
 Ngộ độc aspirin (T39.0)
 Ngộ độc paracetamol (Dùng riêng hoặc dùng chung với oxycodone)
 Ngộ độc paracetamol (T39.1)
 quá liều thuốc chống trầm cảm 3 vòng (T43.0)
 ngộ độc vitamin
 Ngộ độc thuốc trừ sâu (T60)
 Ngộ độc phosphat hữu cơ
 DDT

Quản lý và điều trị

Ổn định đường hô hấp, hơi thở và lưu thông bệnh nhân (ABCs) là phương pháp điều trị ban đầu của quá liều. khơi thông khí được xem xét là khi tần số hô hấp thấp hoặc khi khí máu động mạch cho thấy người đó bị thiếu oxy. Theo dõi bệnh nhân trước và trong suốt quá trình điều trị, đặc biệt chú ý đến nhiệt độ, nhịp mạch, nhịp thở, huyết áp, thông số nước tiểu, điện tâm đồ (ECG) và bão hòa O2. Các trung tâm kiểm soát nhiễm độc và nhà chất chất độc học sẳn sàng ở nhiều khu vực để hướng dẫn quá liều cho cả bác sĩ và cộng đồng.

Chất giải độc
Chất giải độc đặc hiệu có sẵn cho một số trường hợp quá liều. Ví dụ, naloxone là chất giải độc cho thuốc phiện cũng như heroin hoặc morphine. Tương tự, quá liều benzodiazepine có thể được đảo ngược tác dụng với flumazenil. Là một chất giải độc không đặc hiệu, than hoạt tính thường được khuyến cáo nếu có sẵn trong vòng một giờ sau khi uống và lượng uống vào không đáng kể. Rửa dạ dày, siro ipecac, và tưới rửa toàn bộ ruột hiếm khi được sử dụng.

Chú thích

Văn hóa chất kích thích
Cấp cứu y khoa
Chẩn đoán tâm thần
Phương thức tự sát


title: Ngựa Đà Lạt

text:
Ngựa Đà Lạt là quần thể ngựa được nuôi ở vùng Đà Lạt, Lâm Đồng, đây là một quần thể ngựa đặc biệt gắn liền với nét văn hóa của vùng đất Đà Lạt, Lâm Đồng đặc biệt là những chiếc xe thổ mộ. Những con ngựa bản địa ở đây nguyên thủy thuộc giống ngựa cỏ và sinh sống tự do trong môi trường thiên nhiên, người Lạch gọi ngựa là A Sêh có nghĩa là ngựa của người Lạch, những con tuấn mã được gọi là Owh sha pran kơ (con ngựa sức mạnh). Chiếc nôi sản sinh loài ngựa cỏ trên cao nguyên Lâm Viên là xã Lát, huyện Lạc Dương. Đà Lạt là nơi ngựa đa dạng về chủng loại bao gồm cả ngựa lai và ngựa cỏ

Người Lạch có tài thuần phục ngựa, ở xứ sở này, những đứa trẻ lên năm, lên bảy đã biết cưỡi ngựa cỏ rong chơi, biết ngã cùng ngựa, trẻ em xã Lát biết cưỡi ngựa từ rất sớm, trai gái 13, 14 tuổi là giong cương băng rừng vượt suối trên lưng ngựa không yên. Người Lạch còn xem loài ngựa là niềm tự hào qua câu phương ngôn truyền miệng “dấu chân người Lạch tròn”, người Lạch khi lên nương, hay khi vào rừng săn con thú đều ngồi trên lưng ngựa nên dấu chân người Lạch có hình tròn. Ngày nay, quần thể ngựa ở Đà Lạt được bổ sung thêm các giống ngựa lai để đa dạng quần thể và phục vụ cho nhu cầu làm du lịch.

Lịch sử

Loài ngựa xuất hiện ở vùng đất này từ rất sớm, cùng với sự xuất hiện của quần thể đồng bào người dân tộc Lạch (người dân tộc thiểu số đầu tiên có mặt ở Đà Lạt). Ngựa trở thành thành viên và đồng thời cũng là công cụ, tài sản của các bộ tộc, làng người dân tộc thiểu số Lạch, người Cil, người K’Ho giúp họ tăng gia lao động sản xuất, là phương tiện để thồ người, hàng hoá giao lưu, đi lại. Từ xưa đồng bào các buôn làng Cil, Lạch cùng gốc K’Ho ở xã Lát, huyện Lạc Dương vẫn thường tặng con gái đôi A Sêh (ngựa) làm của hồi môn khi đi bắt chồng. Thanh thiếu niên nào sinh trưởng từ nơi đây cũng quen cưỡi ngựa, nhà nào cũng nuôi ngựa để thồ nông sản qua các sườn đồi cheo leo. Ở buôn người Lạch, Cil dưới chân núi này nhà nào cũng phải có vài con ngựa.

Theo những câu chuyện kể, thuở còn hoang vu, vùng đất này đã có dấu chân ngựa hoang. Yàng Ndu tổ chức cuộc thi để thu phục muôn loài. Trâu và ngựa là hai con vật cuối cùng thua cuộc trước loài người. Từ đó, trâu trở thành linh vật hiến tế, còn vó ngựa trên cao nguyên núi đó, rừng xanh nam Tây Nguyên thì mãi gõ nhịp cung phụng con người. Ngựa là người bạn không thể thiếu đối với người sống ở cao nguyên. Ngựa giúp con người vượt đèo dốc hiểm trở, đi thăm trâu, thăm bò, đổi chác hàng hóa. Người Lạch còn đi tìm bạn gái bằng ngựa, vùng Păng Tiêng, Đam Rông nghe tiếng vó ngựa người Lạch là nể, văn hóa người Lạch có câu: Con ngựa Păng Tiêng tôi đã cưỡi/Bông hoa Păng Tiêng tôi đã ngửi. Ngựa thả hoang trong rừng, mỗi tuần mới thăm một lần để xác định vị trí, lúc nào cần mới huýt sáo gọi về.

Các hộ nông dân là đồng bào dân tộc thiểu số và cả người Kinh ở Đà Lạt, từ xưa đến nay đều dùng ngựa vào việc thồ hàng hoá. Do địa hình đồi dốc, nhiều gia đình có nương, rẫy ở xa, trong núi sâu thay vì nuôi con trâu, con bò giúp họ cày cấy, kéo xe thì họ nuôi ngựa để giúp sức người thồ hàng mỗi vụ gieo trồng và thu hoạch nông sản. Ngoài ra, vào lúc thuở Đà Lạt còn hoang vu, người Pháp đã dùng ngựa để đến đây. Và, một phần nhờ ngựa mà bác sĩ Yéc-xanh đã chinh phục cao nguyên Lâm Viên, khai sinh Đà Lạt. Thời bao cấp (những năm 80 của thế kỷ 20), ngựa ở Đà Lạt nhiều.

Đặc điểm

Ngựa cỏ

Loài ngựa bản địa này được gọi bằng cái tên dân dã là ngựa cỏ. Ngựa cỏ ở vùng này thấp, nhỏ nhưng rất nhanh nhẹn và khỏe. Trọng lượng trung bình của một con ngựa trưởng thành chỉ khoảng từ 200–250 kg. Giới nuôi ngựa ở Đà Lạt dùng tên ngựa cỏ để ám chỉ ngựa của đồng bào thiểu số ở xã Lát, Đạ Sar (Lạc Dương), tuy thân hình chúng nhỏ nhưng lại dẻo dai, bền bỉ phù hợp để thồ hàng và kéo xe trên mọi địa hình hiểm trở.

Các phu xe ở Đà Lạt, Đơn Dương và Phan Rang, Bình Phước vẫn đến Bon Đưng-xã Lát, Hòn Bồ-Đạ Sar để tầm mã một con ngựa cỏ trên đường bằng có thể kéo hơn một tấn hàng, đường dốc Đà Lạt hay đường lầy lội chúng vẫn kéo được 7-8 tạ. Chọn những con ngựa từ 4-6 tuổi vì đó là tuổi sung sức nhất, dấu hiệu để nhận biết chúng là vừa mọc đủ răng và răng trắng đều, mặt khác, cổ dài, gân to, thịt săn, bờm dày, bụng gọn, ngực nở, chân thẳng và thon chắc. Nên cho ngựa chạy thử mấy vòng quanh núi, nếu vẫn thở đều, không khục khắc là đạt.

Ngựa Đà Lạt có dáng vẻ đẹp đẽ, oai vệ mà thanh nhã, hiền lành, vì không có tên nên chúng thường được gọi tên theo sắc lông như lông màu trắng gọi là ngựa bạch, trắng chen một ít đen gọi là ngựạ kim; đen tuyền gọi là ngựa ô; đen pha đỏ tươi là ngựa vang; đen pha đỏ đậm là ngựa hồng; trắng đen pha chút đỏ là ngựa đạm, tím đỏ pha đen là ngựa tía. Có những con ngựa mới 3 tháng tuổi đã cao lộc ngộc theo nòi bố và đang dần đổi màu từ vùng mặt, tròn tuổi trở đi nó sẽ trở nên đen tuyền như mẹ. Ngựa của người Lạch dẻo dai, dũng mãnh, giỏi leo núi và ít bị bệnh nhưng lại thấp, nhỏ con, lông ngắn nên chẳng bắt mắt. Ngày nay người Lạch đã học cách phối ngựa Lạch với một số giống ngựa có nguồn gốc từ châu Âu hoặc Trung Đông để cho ra những con lai vừa có những ưu thế của ngựa bản địa vừa có vóc dáng đẹp, cao ráo, bộ lông mượt mà.

Ngựa lai

Bên cạnh những con ngựa cỏ, phải gánh vác việc đồng áng để sinh tồn cùng chủ của chúng, có một bầy đàn ngựa nhập ngoại di cư đến Đà Lạt, có một đời sống khác hơn. Chúng có nguồn gốc tổ tiên từ hàng trăm năm trước theo những dấu chân đầu tiên của đoàn thám hiểm do Bác sĩ Alexandre Yersin. Năm 1893, Yersin đã cưỡi ngựa thám hiểm và khám phá Lang Biang, ông dẫn đầu một đoàn thám hiểm gồm 6 người cưỡi trên lưng sáu con ngựa sải những bước chân xuyên rừng, vượt qua bao đèo dốc, thẳng hướng từ Nha Trang lên đỉnh ngọn núi Lang Bian (Đà Lạt).

Con ngựa ông Yersin cưỡi là giống ngựa Trung Á lai Pháp (Ăng-lê Ả rập) có bộ lông màu da bò nhưng sáng màu hơn nên gọi là ngựa hồng. Rồi lần lượt nhiều giống ngựa lai dừng chân ở đây. Những con ngựa con lần lượt ra đời. Hầu hết chúng có nguồn gốc ở Pháp, Úc. Chúng khá to, cao, trọng lượng khoảng 400–500 kg, nhưng không phải là giống ngựa khoẻ. Chúng được coi là những là những con ngựa quý tộc.

Bảo Đại mỗi khi lên Đà Lạt, ông chọn con ngựa đẹp nhất là một chú ngựa lang (có 3 màu đen, vàng, trắng), leo lên lưng nó, dẫn theo một đoàn tuỳ tùng vào rừng đi săn hay đi ngắm cảnh. Những con ngựa lai ở Đà Lạt ngày càng phong phú hơn về chủng, loài. Nhiều tay lái ngựa luân chuyển những con ngựa không còn sử dụng ở trường đua Phú Thọ (Sài Gòn) lên Đà Lạt, rồi chọn những tuấn mã, giống tốt, khoẻ về huấn luyện làm ngựa đua để bán kiếm lời. Khó mà biết chính xác những con ngựa lai ở Đà Lạt bây giờ là thế hệ thứ mấy, có nguồn gốc, tổ tiên là đâu. Đà Lạt–Lâm Đồng hiện còn khoảng 600 con ngựa. Một nửa số đó là ngựa cỏ, còn lại là ngựa lai. Nhưng chỉ có khoảng 100 con ngựa lai được chăm sóc kỹ càng để du lịch. Những con ngựa lai tốt mã có giá từ 30-40 triệu đồng. Hi hữu có con tuyệt đẹp (ngựa lang) có khách trả anh đến 50 triệu đồng, trong khi ngựa cỏ giá chỉ chừng 5-7 triệu đồng/con.

Du khách đến các điểm tham quan du lịch như Thung lũng Tình Yêu, hồ Than Thở, Dinh Bảo Đại đều thấy đội quân tuấn mã rất hùng hậu, trong đó có cả những chú ngựa cỏ bản địa lẫn những chú ngựa lai to con tốt tướng (giới nuôi ngựa gọi là ngựa cảnh), chuyên cho du khách thuê chụp hình, thuê cưỡi chu du khắp núi đồi, những chú ngựa cảnh to con tốt tướng hầu hết là ngựa phế thải được du nhập về từ trường đua Phú Thọ vì có thành tích kém cỏi trên đường đua hoặc bị dị tật. Giá mỗi con không dưới 10 triệu đồng. Về sau, để tiết kiệm, người ta cho phối giống giữa ngựa cảnh và ngựa cỏ nên thân hình thế hệ ngựa lai chỉ tầm tầm bậc trung, không bệ vệ, oai phong như ngựa cảnh có nguồn gốc từ Anh, Pháp đó là ngựa lai giữa ngựa cỏ và ngựa cảnh.

Với con người

Nuôi ngựa

Chiếc nôi của loài ngựa cỏ trên cao nguyên Lâm Viên chính là xã Lát, còn dấu chân người Lạch hình tròn vì họ lên nương vào rừng đều trên lưng ngựa. Lát vẫn là xã còn nuôi nhiều ngựa cỏ nhất so với hàng xã các tỉnh Tây Nguyên, gần ba trăm trong tổng đàn ngựa khoảng một nghìn con ước tính cuối năm 2013 của tỉnh Lâm Đồng Đến nay, việc nuôi ngựa hỗ trợ làm nông nghiệp của người Đà Lạt vẫn được duy trì, nhưng phần nhiều là của người dân tộc thiểu số, các nông dân sống ở các vùng giáp ranh Đà Lạt như: huyện Lạc Dương, Đơn Dương, Đức Trọng có rẫy, vườn khai hoang trong các khe núi, dưới chân đồi, không tiện cho việc đi lại bằng xe cộ.

Người Lạch coi ngựa như thành viên trong gia đình nên không bao giờ ăn thịt, ngựa chết thì mang đi chôn và đáp lại ngựa rất trung thành và dẫu là ngựa chứng đến đâu cũng không gây hại cho con người. Chúng được nuôi thả hoang và tự kiếm ăn. Khi nào chủ của chúng cần thì đi tìm chúng về. Những con ngựa này sớm thích nghi và quen với điều kiện tự nhiên nên chúng có sức chịu đựng phi thường, chúng tuyệt đối trung thành. Bất kể chủ của chúng đi đâu, yêu cầu làm gì là chúng sẵn sàng nghe lời. Đa số ngựa tham dự những cuộc đua là ngựa được nông dân nuôi bán hoang dã: Chuồng luôn mở cửa để nếu thích ngựa có thể vào rừng tìm thức ăn, sinh sản rồi tự tìm đường về nhà. Thỉnh thoảng gia chủ vào rừng thăm ngựa để xác định vị trí, lúc nào cần ngựa để thồ hàng, chăn dắt trâu bò thì ra huýt sáo gọi về.

Không gian bao la, đại ngàn hùng vĩ và tập quán sống hồn nhiên của đồng bào bản địa Tây Nguyên đã tạo ra kiểu nuôi ngựa hoang dã chẳng cần người chăn, người ta thả rông những đàn ngựa hàng chục con thơ thẩn quanh năm trên các bãi cỏ ven hồ, tự do tung vó từ đồi này sang lũng khác. Mùa hè chúng duỗi cẳng dưới bầu trời đầy sao. Mùa đông, chiều xuống, chúng quen đường cũ nối đuôi nhau về gian chuồng được rải lớp lá dày, vừa là nệm ấm, vừa cho chủ thu làm phân xanh. Khi cần chủ ra gọi, ngựa sẽ ngoan ngoãn thồ phân bón ra rẫy, rồi cõng cà phê bắp lúa về nhà. Trên ngọn đồi trắng xóa, mỗi bình minh đều lồng lộng dáng ngựa vằn gặm cỏ thanh bình cùng đàn ngựa đa sắc in đậm trên nền trời xanh thẳm.

Vó ngựa trên thảo nguyên Đà Lạt với tiếng ngựa hí vang vọng một góc trời, nhanh như chớp, chú ngựa dũng mãnh tung vó lên trời, bắt đầu phi những bước thật dài, bụi tung mù mịt trong không trung. Quanh những quả đồi trống Đà Lạt, dấu chân ngựa in sâu trên nền đất, như một dấu hiệu, một biểu tượng đánh dấu lãnh thổ của chúng. Vào những lúc không phải làm việc như vào buổi sáng tinh mơ hoặc chạng vạng tối, nài ngựa thường thả chúng ra giữa thảo nguyên, trên các quả đồi vắng hay khu vực gần hồ. Chỉ những lúc như vậy, ngựa mới phô ra được cái bản tính hoang dã, dũng mãnh và đầy oai vệ của mình. Tiếng ngựa hí vang vọng một góc trời, nhanh như chớp, chú ngựa dũng mãnh tung vó lên trời, bắt đầu phi những bước thật dài, bụi tung bay mù mịt trong không trung. Dũng mãnh, sải từng bước tự tin như tổ tiên chúng trước đây từng vượt hàng vạn dặm đất đai mênh mông, núi non hiểm trở, từ nước này sang nước khác.

Lạch là tộc người nuôi nhiều ngựa hơn cả và cưỡi ngựa giỏi nhất Tây Nguyên. Hầu như nhà nào cũng nuôi ngựa, không ít gia đình nuôi hàng chục con. Bởi thế tuổi thơ của các cậu bé người Lạch đều gắn chặt với ngựa, lên năm, lên bảy đã biết cho ngựa ăn, chải chuốt, vuốt ve để ngựa thích và nghe lời mình, cưỡi ngựa rong chơi và nếm mùi ngã cùng ngựa. Sau hơn chục năm cùng nhau ngã bùn, ngã suối, chủ nhân sẽ thuộc tính nết của ngựa, đoán được những tình huống ngựa có thể ngã, các thế ngã để rồi lựa chiều tiếp đất sao cho khỏi thương vong. Đến tuổi 15-17, các chàng đã biết chọn ngựa hay và thuần dưỡng chúng.

Phải mất ít nhất 2-3 năm mới huấn luyện được chú ngựa hay: Cho ngựa dần làm quen rồi chinh phục tất cả các địa hình như sông suối, đèo dốc, những trảng bằng, sườn núi gồ ghề, hiểm trở… để có nhiều kiểu bước chân khác nhau. Cho ngựa tập luyện thường xuyên với cấp độ tăng dần để tạo sức bền, dẻo dai. Luyện cho chúng bước chạy êm rồi cách chạy nhanh nhưng vẫn giữ được thăng bằng để tránh vấp ngã. Trước mỗi kỳ thi đấu, không cho tiếp xúc với ngựa cái để khỏi mất sức hoặc ngựa lạ để khỏi học tính hoang dã, không nghe lệnh chủ. Số chiến mã được huấn luyện chuyên nghiệp rất ít. Ngựa cũng như người, phải biết vuốt ve nó từ nhỏ thì nó mới thích, nghe. Dạy ngựa khó, phải ngã bùn, ngã suối với nó nhiều lần thì mới thuần được. Mỗi lần đi rẫy thăm trâu, đi rừng thăm ngựa là bọn trẻ tụ họp đua ngựa.

Trước đây, lũ ngựa cỏ người dân tộc Lạch phải thồ hàng về tận dưới xuôi để đổi lấy nước mắm, cá khô nên cần sức bền hơn là sức mạnh cấp thời. Người ta dắt ngựa xuyên rừng về xuôi đổi muối. Ngựa và người đi cả vài ba ngày trời mới đến nơi. Ngựa thồ hàng. Người đi bộ. Bước chân bỏ lại những cánh rừng già, bỏ lại những dòng suối sâu, những con suối cạn, nay, người Lạch dưới chân núi Langbian nuôi ngựa chỉ để làm cảnh. Bởi, các loại hàng hóa, nhu yếu phẩm gì gì đó thì đã có xe đưa đến tận bếp nhà sàn. Đối với ngựa nuôi làm du lịch thì thức ăn gồm cỏ, cám tổng hợp và mật đường là thức ăn chủ đạo của ngựa du lịch. Ngoài ra chúng còn được chủ thường xuyên bồi dưỡng thức ăn giàu chất dinh dưỡng để giữ cho bộ lông luôn óng mượt và được chăm sóc chu đáo. Chi phí lương thực bình quân khoảng 80.000 đồng/con/ngày, sáng nào cũng phải thức dậy sớm tắm rửa cho ngựa, cho chúng ăn cám, đường, mật và cỏ tươi thật no để chúng khỏi trở chứng khi làm việc.

Đua ngựa
Những con ngựa ở Đà Lạt còn được người dân bản địa cho tham gia các cuộc đua ngựa, đặc biệt là đua ngựa không yên. Đua ngựa không yên đã được khởi xướng ở Lang Biang từ hơn nửa thế kỷ trước và trở thành nét văn hóa độc đáo của người Lạch. Mỗi năm có 3-4 cuộc đua lớn. Lạch là tộc người duy nhất ở Tây Nguyên sở hữu môn thể thao đua ngựa không yên độc đáo. Không yên và cũng chẳng cần bàn đạp, những kỵ sĩ đầu trần chân đất cứ phóc lên lưng, nắm bờm, thúc chân vào bụng là các chú ngựa tung vó lao lên sườn núi với những màn biểu diễn ngoạn mục. Lạc Dương trở thành huyện duy nhất trên Tây Nguyên sở hữu môn thể thao độc đáo đua ngựa không yên leo núi Langbiang. Từ hơn nửa thế kỷ trước ở cao nguyên này thường xuyên tổ chức đua ngựa không yên, đua ngựa không yên thì hai cái đùi là quan trọng, vì đó là bộ phận điều khiển ngựa, giữ thăng bằng.

Với người Lạch, đua ngựa là cuộc chơi ngẫu hứng và bình đẳng. Ngày giờ cùng địa điểm đua được thông báo, truyền miệng khắp buôn làng. Ai thích thì mang ngựa đến đua, không hạn chế số lượng, không phân biệt tuổi tác, chính sự không chuyên nghiệp và mộc mạc ấy mang lại không khí hội hè tưng bừng, vui vẻ cho khán trường. Hiếm nơi nào có hội đua ngựa độc đáo, nguyên sơ và hồn nhiên với những Kỵ mã đầu trần, chân trần, ngựa không yên, không bàn đạp. Họ bước vào cuộc đua phóng khoáng, để thỏa chí và thể hiện bản lĩnh của những bước chân lữ hành. Đua ngựa không yên chinh phục đỉnh núi LangBiang là trò chơi dân gian, thể hiện sức mạnh, sự phóng khoáng của những người con Tây Nguyên.

Đầu hè, các kỵ sĩ tháo yên, xếp hàng ngang trước vạch xuất phát dưới chân dốc, hiệu lệnh vừa phát lập tức nắm chặt dây cương thúc ngựa lao lên sườn dốc cỏ xanh. Mươi phút trước khi bắt đầu cuộc đua diễn ra quy tụ 20 chiến mã trên núi Lang Biang, các chú ngựa đứng phía sau vạch xuất phát cứ nhấp nhổm không yên, thi nhau hí vang cả khu rừng ra chiều sốt ruột lắm. Khịt khịt mũi, tung hai chân trước lên cao quá đầu rồi búng người nhảy về phía trước bằng hai chân sau như làm xiếc, thúc giục chủ nhân cho tung vó trên đường đua. Các nài ngựa tuổi 18 đôi mươi cũng căng mình trên lưng ngựa chờ đợi. Ở những chuồng ngựa khác trong mấy ngôi làng dưới chân núi Langbian, các nài khác cũng đã sẵn sàng vào cuộc. Tất cả đã sẵn sàng cho cuộc đua ngựa không yên, không dây cương truyền thống của người Lạch. Những nài ngựa mười ba, mười lăm tuổi đã ngồi căng người trên lưng ngựa và sẵn sàng vào cuộc đua.

Ở vòng bảng, dẫu chưa có hiệu lệnh xuất phát, một số chú ngựa bất kham đã nôn nóng lao về phía trước, một vài chú khác đến lúc xuất phát lại đứng chôn chân tại chỗ hoặc chạy ngược về phía sau. Có chú ngựa đang thi đấu chợt nghe tiếng hí của bạn tình liền xé toạc hàng rào, bỏ trường đua để tìm bạn. Không ít trường hợp dẫu đã kết thúc vòng đua nhưng ngựa quá sung và phấn khích nên chạy khuyến mãi thêm vài vòng khiến khán giả reo hò, vỗ tay cổ vũ rào rào. Nói là cuộc chơi, nhưng con ngựa nào về đích trước là nổi tiếng khắp buôn, và người điều khiển cũng có giá “bắt chồng” cao. Ba hồi tù và vang lên giục giã. Các nài liền thúc chân vô bụng khiến những con vằn, con ô tung vó phi nước đại lao lên sườn núi khúc khuỷu với độ dốc trên 30 độ. Dốc núi gập ghềnh, lởm chởm đá nên vó câu khấp khểnh và các kỵ mã cũng nhấp nhổm lên xuống liên tục theo nhịp phi của ngựa.

Những lúc ngựa hụt chân, suýt ngã quỵ, khán trường chết lặng vì sợ nài bị văng xuống đất thế nhưng các kỵ mã tài hoa, dũng cảm vẫn trụ vững. Phải tập luyện trong nhiều năm mới có thể cưỡi ngựa không yên thuần thục trên những đường đua gai góc như núi Lang Biang. Người Lạch chủ yếu dùng hai đùi để giữ thăng bằng và điều khiển ngựa. Muốn giữ thăng bằng, phải ngồi đúng vào điểm lõm gần vai và kẹp chặt hai đùi vào bụng ngựa. Đôi tay phải nắm lấy bờm nên không thể cầm roi quất ngựa, do đó đôi chân đảm trách luôn việc điều khiển tốc độ. Ngựa chạy nhanh hay chậm tùy vào lực ép từ chân nài. Những lúc phóng nhanh thì rạp mình trên lưng ngựa để có thêm điểm tựa và giảm bớt lực cản của gió. Không thấy ngựa chèn ép đối thủ vì đua ngựa là cuộc chơi thể hiện sức mạnh, sự phóng khoáng của những người con núi rừng Lang Biang. Ai có ngựa hay, chiến thuật huấn luyện tốt và gặp may thì chiến thắng chứ người đua không dùng các chiêu thuật ép, chèn, kèm đối thủ.

Âm thanh vang dội của tù và cùng tiếng hò reo phấn khích của khán giả khi đoàn ngựa đua đang vào giai đoạn nước rút. Ngựa lao nhanh như xé gió khiến đồi núi như chao nghiêng. Giải thưởng của các cuộc đua này thường chỉ là một khoản tiền khiêm tốn (đủ để người chiến thắng liên hoan cùng vài chiến hữu) hoặc một dải khố, chiếc áo thổ cẩm, túi quà, thậm chí chỉ là bao cỏ cho ngựa. Tuy nhiên ngựa vô địch sẽ nổi tiếng khắp buôn và kỵ mã điều khiển được ngưỡng mộ, trọng vọng. Tài sản thách cưới khi sơn nữ muốn bắt các kỵ mã này làm chồng cao ngất ngưởng, khi vào giai đoạn nước rút, có chú ngựa chẳng may bị vấp khiến nài bật khỏi lưng ngựa rơi xuống đất, chú ngựa chạy phía sau đã kịp co vó nhảy qua chứ không đạp trúng nài. Cú ngã không nhẹ tí nào nhưng điều lạ là kỵ mã chẳng hề hấn gì, có võ ngã ngựa nên không bị thương, võ này phải luyện từ nhỏ.

Kéo xe

Những con ngựa ở Đà Lạt còn phục vụ cho việc kéo xe. Phương tiện giao thông đặc trưng của Đà Lạt những ngày trước là những chiếc xe ngựa. Nó có khắp mọi lúc, mọi nơi, từ nội ô thành thị đến miệt vườn xa xôi. Xe ngựa ở Đà Lạt xuất hiện từ thời rất xa xưa, thời đó, sáng, chiều lại có những đoàn xe ngựa thồ nối đuôi nhau chở đầy rau xanh, hoa quả, nông phẩm từ ngoại ô về thành phố. Ngày nay xe ngựa chỉ dùng để chở du khách. Tiếng vó ngựa lốc cốc trên những con dốc gập ghềnh nơi thành phố cao nguyên này từ hàng trăm năm nay đã trở nên một hình ảnh quen thuộc trong tiềm thức của nhiều người. Những chiếc xe ngựa gắn bó với người Đà Lạt trở thành một phương tiện lao động và cũng là nét đặc trưng của miền đất này.

Trên xứ Đà thành tĩnh lặng, xa xăm, tiếng vó ngựa vẫn gõ giòn trên dốc vắng và cả tiếng lục lạc xao động miền ký ức, là nét văn hóa, hình ảnh tâm thức với cái thú, khi mỗi buổi chiều ngồi vắt vẻo bên thành xe ngựa, nhìn ngắm ruộng đồng xanh mướt, tiếng vó ngựa gõ nhịp, tiếng lục lạc len trong gió, từ khi có chương trình xây dựng nông thôn mới, hầu hết đường làng, đường nhánh ra đồng đã được trải bê-tông. Tiếng vó ngựa gõ giòn thêm. Tiếng vó ngựa lốc cốc trên đường phố, Đà Lạt nửa đêm lục lạc ngựa về là những thanh quen thuộc. Chiếc xe ngựa đã gắn bó với người Đà Lạt và trở thành nét độc đáo không thể thiếu trong lòng du khách, không thể thiếu nhịp phách vó ngựa gập ghềnh.

Trước thời vua Bảo Đại, vó ngựa Đà Lạt đã gõ nhịp trên những con đường dốc hoang sơ chạy quanh thành phố. Thời đó, người ta gọi là xe thổ mộ, có hai băng ghế dọc, bánh gỗ và bạc đồng. Sau đó một thời gian, hàng loạt xe ngựa xuất hiện trên thành phố. Ngựa chở hàng từ nhà vườn tỏa đi các chợ, đưa học sinh đến trường, ngựa giúp du khách qua những chốn đẹp. Không giống các phương tiện khác, xe ngựa dung hòa con người trong một không gian mở, không gian của cộng đồng. Đến những năm 30, cung đường La-mác-tin vòng quanh hồ Xuân Hương có một đường chính, hai đường phụ dành cho người cưỡi ngựa và đi xe đạp, vó ngựa đã gắn với Đà Lạt từ thuở đó.

Ngày xưa xe ngựa nhiều, một xe nuôi cả nhà. Giờ chỉ còn khoảng 30 chiếc của những người vẫn giữ nghề, giữ lại làm du lịch, rước dâu, đóng phim. Cung đường đi cũng đã ngắn dần, không còn rong ruổi cùng du khách như xưa nữa. Thời huy hoàng của nghề xe ngựa là vào thập niên 90 thế kỷ trước, ở đây có trên dưới 500 xe. Thời hoàng kim, vào những năm 70 của thế kỷ trước, Đà Lạt được xem là vương quốc của xe ngựa với khoảng 500 chiếc. Lúc ấy, các bác xà ích làm ăn rất thịnh vượng, đi cả ngày, ngựa chạy đến chồn cả chân mà làm vẫn không hết việc. Ngựa nuôi cả gia đình, một ngày làm xe ngựa bằng sáu công làm hợp tác xã, cũng giống những xà ích ở Đà Lạt, kinh tế của các gia đình này chủ yếu nhờ vào sức ngựa.

Sau ngày 30/4, xe ngựa bắt đầu đi vào làm ăn hợp tác, ban đầu cũng rất khá nhưng về sau thì dần dần sa sút cùng với sự xuất hiện ngày càng nhiều những phương tiện giao thông hiện đại, nhưng khi kinh tế phát triển, nhiều phương tiện hiện đại đã lấn át những chiếc xe thổ mộ, nhiều người đành phải bán xe, bán ngựa chuyển sang nghề khác. Theo sự phát triển của xã hội, chức năng của ngựa đã bị thu hẹp và số lượng ngựa trên cao nguyên Lâm Viên cũng giảm đi nhiều. Ở xứ rau Đơn Dương, chuyện những chiếc thổ mộ từng một thời dọc ngang, ở Lâm Đồng, chẳng đâu nhiều ngựa thồ rau như xứ Đơn Dương. Xứ rau Đơn Dương nhờ ngựa mà khâu lưu thông được thông suốt. Nhưng rồi, ngựa dần dần cũng phải mất đi

Năm 1986, có cá nhân đứng ra thành lập HTX xe ngựa với 250 chiếc, chia làm 4 đội và hoạt động rất sôi nổi. Năm 1999, Thành phố chủ trương cấm xe thô sơ và súc vật vào trung tâm Đà Lạt và hồ Xuân Hương. Ngựa mất bến đậu, mất cả lối đi, cái nghề xe ngựa cũng từ đó lụi dần. Năm 1995, chỉ còn 40 người là quyết tâm sống chết với cái nghề được xem đã đến lúc hết thời này. Cho đến nay, toàn thành phố chỉ còn chưa đầy 10 chiếc xe ngựa, tất cả đều chỉ phục vụ chở khách du lịch. Giờ chỉ còn khoảng 50 xe. Số còn lại cho ngựa thay vì kéo hàng hóa như xưa thì nay phục vụ du khách. Nhưng chỉ ở những tuyến đường có mật độ giao thông không lớn, độ dốc không cao; tại những khu vực sinh thái, dã ngoại, các khu vực ngoại vi thành phố để du khách có dịp thăm thú, ngắm cảnh như quanh bờ hồ Xuân Hương, đường đến Suối Vàng và trong khuôn viên các khu du lịch nổi tiếng

Thực tế hiện nay xe ngựa chủ yếu phục vụ du khách, nên chỉ có thể hoạt động khi mùa du lịch đến. Đà Lạt nếu vắng bóng loại hình du lịch ngựa và xe ngựa thì sẽ kém thú vị và không còn nét đặc trưng của du lịch Đà Lạt. Nhưng để tăng thêm sự hấp dẫn cần nghĩ đến việc nhập thêm những giống ngựa tốt, có tầm vóc vạm vỡ, oai phong, song song đó cần nâng cấp các cỗ xe thêm tiện nghi, hiện đại và an toàn Để có một cỗ xe ngựa 2 bánh coi được cũng phải bỏ ra gần chục triệu (chưa kể ngựa) có cả 20 cỗ xe ngựa 4 bánh theo kiểu dáng châu Âu thế kỷ 19 vào hoạt động du lịch.

Những chiếc xe ngựa lại được xuất hiện ở phố núi Đà Lạt sau hơn 5 năm bị phong tỏa, để được chạy xe trở lại phải chạy vạy mới có 13 triệu đồng mua một con ngựa, rồi chạy tiếp 10 triệu nữa đóng một chiếc xe thổ mộ bốn bánh. Đà Lạt đồi dốc, xưa nay xe ngựa một cầu (chỉ cần hai bánh) đã làm khổ thân con ngựa, nay chơi hai cầu (xe bốn bánh), ngựa phải ráng mà lê, cố mà kéo, chiều dài quá khổ của xe bốn bánh làm mỗi lần lên hay xuống dốc là xà ích phập phồng vì ngựa không phải động cơ. Nó mà mệt là tuột dốc, rất nguy hiểm. Xe tự sắm, ngựa tự mua, tự đón khách, tự đánh xe chở khách, cỏ ngựa hằng ngày tự cắt, ngựa ngã bệnh tự chăm, ngựa khóc (vì mệt)

Du lịch

Người Đà Lạt đã đưa ngựa vào khai thác du lịch. Thường thì chúng được thuần hóa từ giống ngựa hoang dã để phục vụ du khách. Mỗi thắng cảnh nổi tiếng ở Lâm Đồng đều có trên dưới chục con ngựa sạch sẽ chải chuốt, luôn trong tư thế sẵn sàng phục vụ. Địa hình Đà Lạt với thế núi trập trùng, uốn lượn trên những con dốc dài, một thời in đậm dấu ấn của những chiếc thổ mộ cần mẫn ngày đêm gõ nhịp. Sau quãng thời gian dài từng đầu xe tự mưu sinh đầy rủi ro, bất trắc, loại hình du lịch xe ngựa sẽ được chú trọng để du khách thêm thú vị hơn khi đến với thành phố này. Các thác nước Cam Ly, Datanla, Prenn, Vườn hoa thành phố luôn sẵn có những con ngựa đẹp thắng vào cỗ xe trang trí rực rỡ mời chào du khách.

Bề ngoài, ngựa du lịch là những con ngựa thảnh thơi. Ngựa thồ hàng yêu cầu phải khỏe, dai sức còn ngựa trong du lịch phải ngoan, sức to, dáng đẹp. Nó phải được thuần hóa rất khó để khỏi nhát trước khách du lịch. Thời gian để thuần hóa một chú ngựa từ hoang dã đến ngoan ngoãn phục vụ khách du lịch phụ thuộc vào bản tính của ngựa. Ngựa làm du lịch có lúc buồn, lúc vui. Điểm đặc biệt ở loài vật này là tính đoàn kết. Đưa khách tìm hiểu cảnh vật xung quanh bằng ngựa, lúc nào cũng cần ít nhất hai con ngựa đi cùng. Mỗi con mỗi tính, có dữ, có hiền, nó buồn sẽ cáu gắt với khách. Ngựa du lịch thường không được đặt tên như ngựa đua hay ngựa thồ hàng. Tùy theo màu lông của chúng mà tên gọi cũng được đặt theo. Do là biểu tượng của sự hùng dũng, oai phong nên ngựa thường được du khách chụp hình, hoặc thử một lần ngồi trên lưng ngựa.

Tiêu chuẩn đầu tiên để người ta chấp nhận nó vào trong đội ngũ những nhân tố làm du lịch là phải tốt mã. những con bạch cao to đẹp mã ra đứng ở bờ hồ Xuân Hương phục vụ du khách. Lúc này, con ngựa được gắn thêm mấy chiếc lông chim trên đầu trông ra dáng. Tuyển khá kỹ là đội ngựa ở Thung lũng Tình Yêu. Một số tuấn mã thì được trang bị thêm những chiếc xe thổ mộ đẹp lộng lẫy như chiếc kiệu, có thể chứa được cả chục người ngồi trên để đưa khách du lịch đi tham quan. Những con ngựa hồng, ngựa tía được giám mã tháp tùng, theo sát canh chừng bảo vệ du khách chưa quen cưỡi, nhất là khi ngựa phải phi vòng quanh những khu vực trò chơi quá náo nhiệt, hoặc phát ra tiếng động lớn dễ làm ngựa giật mình hoảng sợ như đi xe lửa, tập trận giả, bắn súng sơn. Nài ngựa (thường là chủ của chúng) sẽ điều khiển chúng quỳ xuống, đứng lên, chạy thong dong, phi nước đại và dừng đúng lúc.

Cưỡi ngựa có 2 dạng là cưỡi các đồi dốc và ngựa xe với số lượng người đông. Những con ngựa này được thuần hoá, được trang bị một bộ khớp (tức yên) tương xứng với cái mã của nó (có giá khoảng 3 triệu đồng) để làm người mẫu cho du khách đứng gần hoặc cưỡi, dắt bộ dạo để chụp hình lưu niệm (tại các điểm tham quan du lịch như hồ Xuân Hương, Thung Lũng Tình Yêu, đồi Mộng Mơ, hồ Than Thở). Giá chụp một kiểu hình trên lưng ngựa ở Đà Lạt trung bình là 3.000 đồng, thuê cưỡi giá 70.000 đồng/giờ Để hành nghề ngựa chụp ảnh, giới nài ngựa phải mua được "ngựa lai" tối thiểu là 5 triệu đồng, có con hơn 10 triệu đồng, ngựa nhỏ con quá thì du khách chê. Tiếp đến phải sắm chiếc yên, loại simili giá 600.000-700.000 đồng, loại da hơn 1 triệu đồng, bên cạnh đó phải có dây cương, dây ức, yếm cho bắt mắt du khách mới thích. Chưa kể mũ da, áo da, giày da, bao súng cũng xấp xỉ một triệu nữa, tính ra ít nhất phải có 7 triệu đồng mới ra nghề.

Ngày nay ở Đà Lạt còn có thú vui biến ngựa cỏ ra ngựa vằn, nhiều người vẫn thích đi vòng, leo lên dốc núi Langbiang để được cưỡi ngựa vằn, thực tế thì đây chính là Ngựa vẽ. Ngựa cỏ nào cũng có thể thẩm mỹ thành ngựa vằn, nếu dáng thon đẹp và nền lông trắng tuyết hay vàng sáng. Chất liệu tô ngựa cỏ thành ngựa vằn là thuốc nhuộm tóc nên mỗi tháng phải gia công một lần, dù quen tay cũng mất cả tiếng đồng hồ mới vẽ xong. Dù ngựa vằn dỏm đắt khách thì cả khu du lịch Langbiang vẫn chỉ có vài con, nguyên nhân do sắc vóc. Ngày nay, nhiều đoàn làm phim thường chọn Đà Lạt làm phim trường, nên ngựa có nhiều dịp tham gia đóng phim. Có những phim họ cần cả chục con, phải huy động ngựa đẹp bảnh và chịu đóng phim. Thông thường họ thuê cả chủ lẫn ngựa, vì những cảnh quay phi ngựa xa xa đều do chủ đóng. Những cảnh quay nguy hiểm mỗi ngày quay như thế họ trả từ 350.000-400.000 đồng/cả chủ lẫn ngựa. Nghệ sĩ Lý Huỳnh làm phim dã sử hồi năm 2010 (phim Tây Sơn hào kiệt) đã phải thuê tới 70 con ngựa đóng phim nhưng đều không có yên ngựa chuẩn nên những cảnh quan trọng và táo bạo đã phải thuê các nài ngựa người dân tộc Lạch ở Đà Lạt đóng thế.

Tham khảo

Xem thêm
 Ngựa nội
 Ngựa Phú Yên
 Ngựa bạch Việt Nam

Giống ngựa
Y
Du lịch Đà Lạt
Hệ sinh thái Tây Nguyên


title: Eumicremma carmelita

text:
Eumicremma carmelita là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eumicremma


title: Trung Trung và Hoa Hoa

text:
Trung Trung (chữ Hán: 中中, bính âm: Zhōng Zhōng; sinh ngày 27 tháng 11 năm 2017) và Hoa Hoa (chữ Hán: 华华, bính âm: Huá Huá, sinh ngày 05 tháng 12 năm 2017) ghép lại là Trung-Hoa (một tên gọi khác của Trung Quốc) là những con khỉ ăn cua được nhân bản vô tính thông qua chuyển giao hạt nhân tế bào soma (SCNT), đây là kỹ thuật nhân bản giống nhau từng tạo ra con cừu Dolly vào năm 1996. Chúng là những động vật linh trưởng đầu tiên được tạo ra bởi kỹ thuật này. Không giống như những nỗ lực trước đây để nhân bản các giống khỉ, các nhân được hiến tặng đến từ tế bào gốc bào thai, không phải tế bào phôi thai. Hai con khỉ này đều sinh ra tại Viện Khoa học thần kinh học của Viện Khoa học Trung Quốc ở Thượng Hải.

Lý lịch
Vì các nhà khoa học đã tạo ra động vật có vú nhân bản đầu tiên là cừu Dolly vào năm 1996 sử dụng kỹ thuật chuyển thể tế bào soma (SCNT), đã có 23 loài động vật có vú được nhân bản thành công, bao gồm gia súc như bò, mèo, chó, ngựa và chuột. Tuy nhiên, sử dụng kỹ thuật này cho các động vật linh trưởng chưa bao giờ thành công và không có sự mang thai nào kéo dài hơn 80 ngày. Khó khăn chính có thể là sự lập trình đúng đắn của hạt nhân chuyển để hỗ trợ sự phát triển của phôi.

Một con khỉ có tên là Tetra (sinh tháng 10 năm 1999), một con khỉ cái khỉ nòi, được tạo ra bởi một nhóm nghiên cứu do Gerald Schatten thuộc Trung tâm nghiên cứu linh trưởng quốc gia Oregon sử dụng một kỹ thuật khác gọi là "tách phôi". Con khỉ cái này là loài linh trưởng đầu tiên "nhân bản" bằng cách sinh đôi nhân tạo, đây là một thủ thuật ít phức tạp hơn so với việc chuyển DNA dùng để tạo ra Trung Trung (Zhong Zhong) và Hoa Hoa (Hua Hua).

Quá trình
Zhong Zhong và Hua Hua được tạo ra bởi các nhà khoa học từ Viện Khoa học thần kinh của Viện Khoa học Trung Quốc tại Thượng Hải, được chỉ đạo điều hành bởi Tôn Cường và Bồ Mộ Minh. Họ chiết xuất hạt nhân từ các nguyên bào sợi của một con khỉ dị thai bị phá thai (một khỉ ăn cua, danh pháp khoa học là Macaca fascicularis) và chèn chúng vào tế bào trứng (trứng) mà đã có hạt nhân của mình bị gỡ bỏ. Nhóm nghiên cứu sử dụng hai enzyme để xóa ký ức di truyền của các hạt nhân chuyển thành tế bào soma. Bước quyết định này cho phép các nhà nghiên cứu vượt qua trở ngại chính ngăn cản việc nhân bản thành công động vật linh trưởng cho đến bây giờ. Sau đó, họ đã đặt 21 con của trứng vào con khỉ mẹ đại diện, kết quả là sáu lần mang thai, trong đó có hai con đã sinh ra một động vật sống.

Các con khỉ được đặt tên là Zhong Zhong và Hua Hua, lấy theo tên gọi quốc gia Zhonghua (Trung Hoa: 中华, một tên gọi khác của Trung Quốc). Mặc dù tỷ lệ thành công vẫn còn thấp, nhưng các phương pháp có thể được cải thiện để tăng tỷ lệ sống sót trong tương lai. Để so sánh thì năm 1996, nhóm nghiên cứu thuộc Viện Roslin (Đại học Edinburgh ở Scotland) để tạo ra cừu Dolly đã phải trải qua 277 lần thử và chỉ tạo ra một con cừu. Các nhà khoa học cũng đã cố gắng nhân bản khỉ nâu bằng cách sử dụng nhân tế bào từ những cá thể lớn hiến tặng, điều này rất khó khăn. Họ cấy 42 con thay thế, kết quả là 22 lần mang thai, nhưng kết quả chỉ có hai con khỉ non, và chúng chết ngay sau khi sinh ra.

Ý kiến
Theo Bồ Mộ Minh, ý nghĩa chính của sự kiện này là nó có thể được sử dụng để tạo ra con khỉ giống hệt nhau để sử dụng trong các thí nghiệm trên động vật. Những con khỉ ăn cua đã là một sinh vật mô hình được thành lập để nghiên cứu chứng xơ vữa động mạch, mặc dù Poo đã nhấn mạnh đến khoa học thần kinh, đặt tên bệnh Parkinson và bệnh Alzheimer khi ông xuất hiện trong chương trình tin tức All Things Considered vào tháng 1 năm 2018. Sự ra đời của hai loài linh trưởng nhân bản vô tính cũng làm dấy lên mối quan ngại của các nhà sinh học. Insoo Hyun thuộc Trường Đại học Reserve Case Western đã đặt câu hỏi liệu điều này có nghĩa là nhân bản con người sẽ là kế tiếp hay không. Tuy nhiên, Bồ Mộ Minh nói với All Things rằng "Về mặt kỹ thuật, người ta có thể nhân bản con người. Nhưng chúng ta sẽ không làm điều đó. Không có kế hoạch gì để làm gì trên con người.

Chú thích

Tham khảo
 Briggs, Helen (ngày 24 tháng 1 năm 2018). "First monkey clones created in Chinese laboratory". BBC News. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2018.
 Associated Press (ngày 24 tháng 1 năm 2018). "Scientists Successfully Clone Monkeys; Are Humans Up Next?". The New York Times. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2018.
 Hotz, Robert Lee (ngày 24 tháng 1 năm 2018). "China Breaks a Cloning Barrier: Primates – The development heralds the possibility of genetically engineered primates for drug testing, gene editing and brain research". The Wall Street Journal. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2018.
 Staff (ngày 24 tháng 1 năm 2018). "Meet Zhong Zhong and Hua Hua, the first monkey clones produced by method that made Dolly". Science Daily. Cell Press. Truy cập ngày 25 tháng 1 năm 2018.
 White-house, David (ngày 14 tháng 1 năm 2000). "Scientists 'clone' monkey". BBC News. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2018.
 Genetic Science Learning Center. "The History of Cloning". University of Utah. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2018.
 Kimberley A. Phillips, Karen L. Bales, John P. Capitanio, Alan Conley, Paul W. Czoty, Bert A. ‘t Hart, William D. Hopkins, Shiu-Lok Hu, Lisa * A. Miller, Michael A. Nader, Peter W. Nathanielsz, Jeffrey Rogers, Carol A. Shively, and Mary Lou Voytko (ngày 10 tháng 4 năm 2014). "Why Primate Models Matter". American Journal of Primatology. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2018.
 Rob Stein (ngày 24 tháng 1 năm 2018). "Chinese Scientists Clone Monkeys Using Method That Created Dolly The Sheep". National Public Radio. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2018.

Liên kết ngoài

Sinh vật mô hình
Động vật nổi tiếng
Khoa học và công nghệ Trung Quốc
Sinh học tế bào
Sinh học phân tử
Khoa học năm 2017
Sinh sản động vật có vú
Lịch sử sinh học
Trung Quốc năm 2017
Dòng hóa
Sinh đôi
Động vật có vú Trung Quốc
Khỉ
Macaca


title: Babuline

text:
Babuline () là một ngôi làng Syria nằm ở Hish Nahiyah ở huyện Maarrat al-Nu'man, Idlib. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Babuline có dân số 2322 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.

Tham khảo


title: Bán đảo Gower

text:
Bán đảo Gower ( hay ) là một bán đảo tại Nam Wales, hướng về phía tây trong eo biển Bristol. Nó là phần cực tây của hạt lịch sử Glamorgan, tuy nhiên nó hiện được quản lý như một phần của khu vực chính Swansea. Năm 1956, bán đảo Gower trở thành nơi đầu tiên được Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland công nhận là Khu Thắng cảnh Thiên nhiên Nổi bật.

Địa lý

Với diện tích khoảng , bán đảo Gower được biết đến bởi đường bờ biển dài, là nơi nổi tiếng với người đi bộ và người thích hoạt động ngoài trời, nhất là người lướt sóng. Gower có nhiều hang động, như hang Paviland và hang Minchin Hole. Phía bắc bán đảo là cửa sông Loughor và phía đông là vịnh Swansea. Khu Thắng cảnh Thiên nhiên Nổi bật Gower chiếm diện tích 188 km². Điểm cao nhất bán đảo Gower là "The Beacon" tại Rhossili Down, cao 193 mét (633 ft) hướng ra vịnh Rhossili. Pwll Du và thung lũng Bishopton tạo nên một khu bảo tồn thiên nhiên địa phương.

Vùng trong của Gower gồm chủ yếu là đất nuôi trồng và đất chung ("common land"). Dân cư chủ yếu sống ở các làng và cộng đồng nhỏ, dù sự lan rộng của ngoại ô đã khiến một vài cộng đồng phía đông của bán đảo trở thành một phần của khu đô thị Swansea.

Bờ biến nam bán đảo chủ yếu gồm các vịnh nhỏ, nhiều cát hoặc sỏi đá, như Langland và Three Cliffs, với những bãi biển lớn hơn như Port Eynon, Rhossili và Oxwich Bay. Bờ biển bắc ít bãi biển hơn, và là nơi tọa lạc của "bãi sò" Penclawdd.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang BBC về Gower
 Trang web chính thức của The Gower Society


title: Microgiton submacula

text:
Microgiton submacula là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Microgiton
Động vật được mô tả năm 1854


title: Người Udmurt

text:
Người Udmurt (tiếng Udmurt: Удмуртъёс, Udmurt'jos) là một dân tộc thuộc nhóm dân tộc Phần Lan-Ugria, cư trú ở Liên bang Nga và một số nước trong Liên Xô cũ. Trong quá trình lịch sử những người nói tiếng Nga gọi họ là Chud Otyatskaya (чудь отяцкая), Otyaks, Wotyaks hoặc Votyaks. Người Udmurt có số dân 552.299 vào năm 2010, sống chủ yếu ở Udmurtia. Các nhóm nhỏ sống ở các khu vực lân cận Kirov Oblast và Perm Krai, Bashkortostan, Tatarstan, và Mari El. Dân số Udmurt đang giảm, theo các điều tra dân số thì năm 2002 có cỡ 637 ngàn, và năm 1989 có 746 ngàn. Người Udmurt nói tiếng Udmurt, một ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Permi trong ngữ tộc Phần Lan-Ugria của Ngữ hệ Ural. Tại Liên bang Nga người Udmurt sử dụng bảng chữ cái Cyrill.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Udmurtology—, a site devoted to the Udmurt language and online resources.

Nhóm sắc tộc ở Nga
Người bản địa Châu Âu
Các dân tộc Phần Lan-Ugria
Lịch sử Ural
Người bản địa Nga
Người Permi


title: Élodie Ouédraogo

text:
Élodie Ouédraogo (sinh 27 tháng 2 năm 1981 ở Saint-Josse-ten-Noode) là vận động viên chạy nước rút người Bỉ của Burkinabé đã nghỉ hưu, sở trường 200 mét và 400 m vượt rào. Đạt được huy chuong vàng Olympic, thành tích cá nhân tốt nhất của cô trong 200 m là 23,11 giây, đạt được vào tháng 7 năm 2004 tại Brussels, trong khi thời gian tốt nhất cá nhân của cô ấy nội dung 400 m vượt rào là 55,20, đạt được tại Thế vận hội mùa hè 2012.
Ouédraogo cũng là nữ vận động viên Bỉ thành tích tốt thứ ba sau Kim Gevaert và Olivia Borlée và bằng Nancy Callaerts với thời gian ở nội dung 100 mét tốt nhất của cô là 11,40 giây. Thành tích 200 mét tốt nhất của cô đứng thứ tư trong số các nữ vận động viên Bỉ sau Gevaert, Borlée và Hanna Mariën. Thành tích 400 m vượt rào của cô khiến cô trở thành người nữ vận động viên Bỉ có thành tích tốt thứ hai thứ hai, sau Ann Mercken.

Sự nghiệp điền kinh
Sự nghiệp ban đầu của Ouédraogo tập trung vào 100 m vượt rào, và tham gia Giải vô địch điền kinh trẻ thế giới 2000. Cô đạt kỉ lục quốc gia với 13.87 seconds cho Burkina Faso, đất nước cô đại diện cho đến năm 2000. Thời gian tốt nhất cá nhân của cô ấy khi thi đấu cho Bỉ là 13,34 giây, đạt được vào tháng 8 năm 2003 ở Jambes. Kỷ lục quốc gia Burkinabé của cô đã bị Béatrice Kamboulé vượt qua vào năm 2007.

Ouédraogo về thứ sáu tại tiếp sức 4 × 100 mét nữ ở 2004 Summer Olympics với các đồng đội Katleen De Caluwé, Lien Huyghebaert và Kim Gevaert. Ouédraogo cũng giành huy chương đồng tại 2005 Summer Universiade. Tại Giải vô địch điền kinh thế giới 2007 cô đã giành được huy chương đồng nội dung 4x100 m tiếp sức với các đồng đội Olivia Borlée, Hanna Mariën và Kim Gevaert, xác lâkp kỷ lục quốc gia khác.

Ouédraogo đại diện cho Bỉ tại Thế vận hội Mùa hè 2008 ở Bắc Kinh. Cô thi đấu nội dung 4 x 100 m tiếp sức cùng với Gevaert, Mariën và Borlée. Trong vòng loại đầu của họ, họ đứng đầu trước Vương quốc Anh, Brazil và Nigeria. Thời gian 42,92 giây của họ đứng thứ ba trong tổng số mười sáu quốc gia tham gia. Trong trận chung kết, họ về ở vị trí thứ hai sau Nga trong thời gian kỷ lục quốc gia là 42,54 giây, mặc dù sau khi thử nghiệm lại các mẫu vào năm 2016, các xét nghiệm của Yuliya Chermoshanskaya đã tiết lộ hai chất bất hợp pháp. Đội Nga đã bị loại vì doping, và huy chương bạc của đội tuyển Bỉ đã được nâng cấp lên huy chương vàng.

Cô đủ điều kiện cho vòng bán kết nội dung vượt rào 400 mét nữ tại Thế vận hội Mùa hè 2012.

Bên lề
Ouédraogo nghỉ hưu từ điền kinh vào năm 2012 với Memorial Van Damme là sự kiện cuối cùng của cô. Cô đính hôn với họa sĩ hoạt hình Jeroom.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Élodie Ouédraogo  at All-Athletics.com

Sinh năm 1981
Nhân vật còn sống
Huy chương Thế vận hội Mùa hè 2008


title: Saurita tipulina

text:
Saurita tipulina là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Saurita


title: Epirinus striatus

text:
Epirinus striatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Epirinus


title: Phương pháp Hartree–Fock

text:
Trong vật lý tính toán và Hóa tính toán, phương pháp Hartree–Fock (HF) là phương pháp gần đúng cho việc xác định hàm sóng và năng lượng của một hệ lượng tử nhiều hạt trong trạng thái dừng.

Phương pháp Hartree–Fock thường giả định rằng hàm sóng chính xác N hạt của hệ có thể được tính gần đúng bằng định thức Slater (trong trường hợp các hạt là fermion) hoặc bằng hoặc bằng một permanent (toán) (trong trường hợp các hạt là boson) của N spin-quỹ đạo.  Bằng phương pháp biến phân, ta có thể khảo sát tập N phương trình liên kết cho N spin quỹ đạo. Nghiệm của các phương trình này là hàm sóng Hartree–Fock và năng lượng của hệ.

Đặc biệt trong các tài liệu cũ, phương pháp Hartree–Fock còn được gọi là phương pháp trường tự hợp (SCF). Phương trình Hartree là một giải pháp gần đúng của phương trình Schrödinger, Hartree yêu cầu trường cuối cùng được tính từ phân bố điện tích phải "tự hợp" với trường được giả định ban đầu. Do đó, tính tự hợp là yêu cầu bắt buộc cho nghiệm. Các nghiệm của các phương trình Hartree–Fock phi tuyến cũng biểu hiện như là mỗi hạt bị ảnh hưởng bởi trường trung bình được tạo ra bởi tất cả các hạt còn lại (xem toán tử Fock bên dưới), và do đó có thuật ngữ này. Các phương trình hầu hết được giải bằng phép lặp, mặc dù thuật toán lặp điểm cố định luôn luôn không hội tụ. Sơ đồ nghiệm này không chỉ là nghiệm khả dĩ và không là các đặc tính thiết yếu của phương pháo Hartree–Fock.

Phương pháp Hartree–Fock có ứng dụng phổ biến trong tìm nghiệm của phương trình Schrödinger cho nguyên tử, phân tử, cấu trúc nano và chất rắn nhưng nó cũng được sử dụng rộng rãi trong vật lý hạt nhân. (Xem phương pháp Hartree–Fock–Bogoliubov cho phần thảo luận ứng dụng trong lý thuyết cấu trúc hạt nhân).  Trong lý thuyết cấu trúc nguyên tử, các tính toán có thể cho phổ với nhiều năng lượng kích thích và dẫn đến phương pháp Hartree–Fock cho nguyên tử giả định hàm sóng là hàm trạng thái cấu hình đơn với số lượng tử được xác định và mức năng lượng đó không nhất thiết là trạng thái cơ bản.

Với cả nguyên tử và phân tử, nghiệm Hartree–Fock là điểm xuất phát chính cho hầu hết các phương pháp mô tả hệ nhiều electron một cách chính xác hơn.

Phần còn lại của bài này sẽ tập trung vào các ứng dụng trong lý thuyết cấu trúc electron phù hợp cho các phân tử với nguyên tử như một trường hợp đặc biệt. Thảo luận ở đây chỉ giới hạn cho phương pháp Hartree–Fock, nơi mà các nguyên tử hoặc phân tử là một hệ cấu trúc vỏ kín với tất cả quỹ đạo (nguyên tử hoặc phân tử) bị chiếm đóng hai lần. Hệ vỏ mở, nơi một số electron không được bắt cặp, có thể đượ giải quyết với giới hạn vỏ mở hoặc phương pháp Hartree-Fock không giới hạn.

Tóm tắt lịch sử

Phương pháp bán thực nghiệm đầu tiên
Nguồn gốc của phương pháp Hartree–Fock xuất hiện cuối những năm 1920, trước khi phát hiện ra phương trình Schrödinger vào năm 1926. Phương pháp của Douglas Hartree được giới thiệu bởi một số người trước đó, các phương pháp bán thực nghiệm đầu năm 1920 (bởi E. Fues, R. B. Lindsay, và chính ông) trong lý thuyết lượng tử cũ của Bohr.

Trong mô hình Bohr của nguyên tử, năng lượng của một trạng thái với số lượng tử chính n được cho theo đơn vị nguyên tử là . Nó được quan sát từ phổ nguyên tử mà các mức năng lượng của nguyên tử nhiều electron mô tả tốt bằng cách áp dụng phiên bản hiệu chỉnh của công thức Bohr. Bằng việc đưa ra độ hụt lượng tử d như một tham số bán thực nghiệm, các mức năng lượng của nguyên tử tổng quát được gần đúng khá tốt bằng công thức , ta có thể tạo lại khá tốt các chuyển dịch mức được quan sát trong vùng tia X (ví dụ, xem thảo luận thực nghiệm và khảo sát trong định luật Moseley). Sự tồn tại của độ hụt lượng tử khác không được được quy cho lực đẩy electron–electron, mà nó không tồn tại một cách rõ ràng trong nguyên tử hydro cô lập. Lực đẩy này là kết quả trong hiệu ứng chắn của điện điện tích hạt nhân thuần túy. Các nhà nghiên cứu sau này đã giới thiệu các thế khác chứa thêm các tham số bán thực nghiệm với hi vọng nó có thể tạo lại các kết quả thực nghiệm tốt hơn.

Phương pháp Hartree
Năm 1927, D. R. Hartree giới thiệu quy trình, ông gọi là phương pháp trường tự hợp, để tính gần đúng các hàm sóng và năng lượng cho các nguyên tử và ion. Hartree đã tìm cách với các tham số bán thực nghiệm và giải phương trình Schrödinger độc lập thời gian cho hệ nhiều hạt từ những nguyên lý vật lý cơ bản, tức là, ab initio. Phương pháp được đề xuất đầu tiên của ông được biết đến là phương pháp Hartree, hay tích Hartree. Tuy nhiên, nhiều người đương thời của Hartree lại không hiểu lý do vật lý đằng sau phương pháp Hartree: nó xuất hiện nhiều yếu tố thực thực nghiệm, và sự kết nối của nó với nghiệm của phương trình Schrödinger là không rõ ràng. Tuy nhiên, năm 1928 J. C. Slater và J. A. Gaunt đã chỉ ra một cách độc lập rằng phương pháp Hartree có thể dựa trên cơ sở lý thuyết hợp lý hơn bằng cách áp dụng nguyên lý biến phân với một ansatz (hàm sóng thử) như là tích của các hàm sóng đơn hạt.

Nắm 1930, Slater và V. A. Fock đã chỉ ra một cách độc lập rằng phương pháp Hartree không tuân theo nguyên lý phản đối xứng của hàm sóng. Phương pháp Hartree đã sử dụng nguyên lý loại trừ Pauli trong công thức cũ hơn của nó, việc cấm sự xuất hiện của hai electron trong cùng trạng thái lượng tử giống nhau. Tuy nhiên, điều này cho thấy tính không đầy đủ trong việc bỏ qua thống kê lượng tử.

Hartree-Fock
Nghiệm thiếu tính phản đối xứng trong phương pháp Hartree khi nó chỉ rằng một định thức Slater, một định thức của quỹ đạo một hạt được sử dụng lần đầu bởi Heisenberg và Dirac vào năm 1926, thỏa mãn tính chất phản đối xứng của nghiệm chính xác và do đó nó là một ansatz thích hợp cho việc áp dụng nguyên lý biến phân. Phương pháp Hartree gốc có thể được xem như một phép tính gần đúng cho phương pháp Hartree–Fock bằng việc bỏ qua trao đổi. Phương pháp gốc của Fock dựa nhiều trên lý thuyết nhóm và quá tóm tắt cho các nhà vật lý đương thời để hiểu và thực hiện. Năm 1935, Hartree đã công thức lại phương pháp để phù hợp hơn cho những mục đích tính toán.

Mặc dù phương pháp Hartree–Fock là một bức tranh chính xác hơn về vật lý nhưng ít được sử dụng cho đến khi các máy tính điện tử phát triển những năm 1950 do nó đòi hỏi nhiều tính toán hơn phương pháp Hartree và các mô hình bán thực nghiệm. Đầu tiên, cả phương pháp Hartree và phương pháp Hartree–Fock đều áp dụng cho nguyên tử, nơi tính đối xứng cầu của hệ cho phép ta đơn giản bài toán. Các phương pháp gần đúng này thường được sử dụng cùng nhau với gần đúng trường xuyên tâm, để áp đặt điều kiện các electron trong vỏ giống nhau có phần bán kính giống nhau, và để giới hạn thì nghiệm biến phân là một hàm riêng spin. Do đó ngay cả tính toán nghiệm bằng tay sử dụng phương trình Hartree–Fock cho nguyên tử có kích thước trung bình cũng cần tính tỉ mỉ; các phân tử nhỏ yêu cầu nguồn máy tính mạnh ở thời đó trước những năm 1950.

Thuật toán Hartree–Fock
Phương pháp Hartree–Fock được sử dụng phổ biến để giải phương trình Schrödinger độc lập thời gian cho nguyên tử hoặc phân tử nhiều electron như được mô tả trong gần đúng Born–Oppenheimer. Do không có nghiệm tường minh cho hệ nhiều electron (chỉ có nghiệm cho hệ một electron như nguyên tử hydro và ion dương của hydro hai nguyên tử), nên bài toán chỉ được giải số. Do tính phi tuyến được đưa ra bởi gần đúng Hartree–Fock, các phương trình được giải sử dụng phương pháp phi tuyến như là phép lặp, nên nó xuất hiện cái tên "phương pháp trường tự hợp".

Các gần đúng
Phương pháp Hartree–Fock làm nên 5 sự đơn giản khác để giải quyết các bài toán:

 Gần đúng Born–Oppenheimer được giả định một cách tự nhiên.  Hàm sóng đầy đủ của phân tử thực chất là hàm sóng tọa độ của mỗi phân tử của hạt nhân, cộng thêm hàm sóng của các electron.
 Thông thường, hiệu ứng của tính tương đối được bỏ qua hoàn toàn. Toán tử xung lượng được giả định là phi tương đối tính hoàn toàn.
 Nghiệm biến phân được giả định là tổ hợp tuyến tính của hữu hạn hàm cơ sở, mà nó thường được chọn là các hàm trực giao. Hệ cơ sở hữu hạn được giả định một cách gần đúng là đầy đủ.
 Mỗi hàm riêng năng lượng được giả định có thể được mô tả bởi một định thức Slater đơn, tích phản đối xứng của các hàm sóng một điện tích (tức là, quỹ đạo).
 Gần đúng trường trung bình được dẫn ra. Các hiệu ứng xuất hiện từ việc giả định bị bỏ qua. Các hiệu ứng này thường được sử dụng như một định nghĩa về một số hạng tương quan electron. Tuy nhiên, cái tên "tương quan electron" được phát biểu chặt xung quanh tương quan Coulomb và tương quan Fermi, và sau này là hiệu ứng trao đổi electron, mà nó được xét đến một cách đầy đủ cho phương pháp Hartree–Fock. Được nêu trong thuật ngữ này, phương pháp chỉ bỏ qua tương quan Coulomb. Tuy nhiên, đây là một lỗ hổng quan trọng, xét đến những vấn đề không nắm bắt được của Hartree–Fock Tán sắc London.

Sử dụng hai sự đơn giản cuối gọi là các phương pháp hậu Hartree–Fock.

Tối ưu hóa biến phân các quỹ đạo
phải|nhỏ|325x325px|Sơ đồ thuật toán của phương pháp Hartree–Fock
Lý thuyết biến phân phát biểu rằng với một toán tử Hamiltonian độc lập thời gian, bất kì hàm sóng thử nào cũng sẽ có một năng lượng giá trị kì vọng lớn hơn hoặc bằng với năng lượng của hàm sóng trạng thái cơ bản ứng với Hamiltonian cho trước.  Bởi vì điều này, năng lượng Hartree–Fock được liên kết trên với năng lượng trạng thái cơ bản của một phân tử cho trước. Trong ngữ cảnh của phương pháp Hartree–Fock, nghiệm khả dĩ nhất là giới hạn Hartree–Fock; tức là, giới hạn của năng lượng Hartree–Fock như tập cơ sở tiến đến tính đầy đủ. (Giới hạn khác là giới hạn CI đầy đủ, nơi hai gần đúng cuối của lý thuyết Hartree–Fock như được mô tả ở trên chưa thực hiện đầy đủ. Nó là gần đúng Born–Oppenheimer khi cả hai giới hạn đều đạt được nghiệm chính xác.) Năng lượng Hartree–Fock là năng lượng cực tiểu cho một định thức Slater đơn.

Điểm xuất phát cho phương pháp Hartree–Fock là tập các hàm sóng gần đúng một electron được biết đến là spin-quỹ đạo. Với một tính toán quỹ đạo nguyên tử, đây thường là các quỹ đạo cho một nguyên tử giống hydro (một nguyên tử chỉ với một electron nhưng với điện tích hạt nhân thích hợp). Với một quỹ đạo phân tử hoặc tính toán tinh thể, các hàm sóng gần đúng một electron ban đầu thường là một tổ hợp tuyến tính của các quỹ đạo nguyên tử (LCAO).

Các quỹ đạo ở trên chỉ xét đến sự có mặt của các electron khác trong một phương thức trường trung bình. Trong gần đúng Hartree–Fock, hiệu ứng của các electron khác được xét đến trong một ngữ cảnh lý thuyết trường trung bình. Các quỹ đạo được tối ưu hóa bằng cách yêu cầu chúng cực tiểu hóa năng lượng của định thức Slater tương ứng. Các điều kiện biến phân trên các quỹ đạo dẫn đến toán tử mới cho một electron, toán tử Fock. Tại cực tiểu, các quỹ đạo bị chiếm đóng là nghiệm riêng của toán tử Fock thông qua một phép biến đổi unitary giữa chúng. Toán tử Fock là toán tử Hamiltonian một electron hiệu dụng và là tổng của hai số hạng. Số hạng đầu là tổng của các toán tử động năng cho mỗi electron, năng lượng đẩy liên hạt nhân, và một tổng của các số hạng lực hút Coulomb giữa electron-hạt nhân. Số hạng thứ hai là các số hạng lực đẩy Coulomb giữa các electron trong mô tả lý thuyết trường trung bình; năng lượng đẩy toàn phần cho mỗi electron trong hệ được tính bằng cách xem tất cả các electron khác trong phân tử như một phân bố trơn của điện tích âm. Điều này là sự đơn giản hóa vốn có trong gần đúng Hartree-Fock và tương đương với đơn giản thứ năm trong danh sách ở trên.

Do toán tử Fock phụ thuộc vào các quỹ đạo được sử dụng để xây dựng ma trận Fock tương ứng, các hàm riêng của toán tử Fock tiếp tục thuộc các quỹ đạo mới mà chúng có thể được sử dụng để xây dựng một toán tử Fock mới. Theo cách này, các quỹ đạo Hartree–Fock được tối ưu hóa một cách lặp liên tục cho đến khi sự thay đổi điện tích trong năng lượng electron rơi xuống ngưỡng được xác định trước. Theo cách này, tập các quỹ đạo một electron tự hợp được tính. Hàm sóng electron Hartree–Fock khi đó là định thức Slater được xây dựng từ những quỹ đạo này. Theo các tiên đề cơ bản của cơ học lượng tử, hàm sóng Hartree–Fock khi đó có thể được sử dụng để tính các đại lượng vật lý mong muốn nào đó trong khuôn khổ phương pháp Hartree–Fock và các gần đúng đã thực hiện.

Công thức toán học

Toán tử Fock
Do thành phần lực đẩy electron-electron của Hamiltonian phân tử bao gồm các tọa độ của hai electron khác nhau nên công thức lại theo cách gần đúng là cần thiết.  Dưới phép gần đúng này (được tóm tắt dưới thuật toán Hartree–Fock), tất cả các thành phần Hamiltonian chính xác trừ thành phần lực đẩy hạt nhân-hạt nhân được biểu diễn lại như tổng của các toán tử một electron được tóm tắt dưới đây, với các nguyên tử hoặc phân tử vỏ đóng (với hai electron trong một quỹ đạo không gian). "(1)" sau mỗi kí hiệu toán tử đơn giản chỉ ra rằng toán tử là electron đơn trong tự nhiên.

trong đó

là toán tử Fock một electron được tạo ra bởi các quỹ đạo , và

là Hamiltonian lõi một electron. Đồng thời

là toán tử Coulomb, xác định năng lượng đẩy electron-electron do một trong hai electron trên quỹ đạo thứ j. Cuối cùng,

là toán tử trao đổi, xác định năng lượng trao đổi electron do tính phản đối xứng của hàm sóng N electron toàn phần. Toán tử "năng lượng trao đổi" này  đơn giản một định thức Slater. Việc tìm các hàm sóng Hartree–Fock một electron lúc này tương đương với việc giải phương trình hàm riêng

trong đó  là tập các hàm sóng một electron, gọi là các quỹ đạo phân tử Hartree–Fock.

Tổ hợp tuyến tính các quỹ đạo nguyên tử
Thông thường, trong các tính toán Hartree–Fock hiện đại, các hàm sóng một electron được gần đúng bằng một tổ hợp tuyến tính các quỹ đạo nguyên tử. Các quỹ đạo nguyên tử này được gọi là quỹ đạo loại Slater. Hơn nữa, nó rất phổ biến cho các "quỹ đạo nguyên tử" trong việc sử dụng để lấy tổ hợp tuyến tính của một hoặc nhiều quỹ đạo loại Gaussian, hơn là các quỹ đạo loại Slater, để tiết kiệm được thời gian tính toán.

Nhiều tập cơ sở được sử dụng là các hàm Gaussian. Trong một số ứng dụng, một phương pháp trực giao như là quy trình Gram–Schmidt được thực hiện để tạo ra tập các hàm cơ sở trực giao. Đây có thể tiết kiệm thời gian tính toán khi máy tính giải phương trình Roothaan–Hall bằng cách chuyển ma trận xen phủ về một ma trận đơn vị tương ứng. Tuy nhiên, hầu hết các chương trình tính toán hiện đại cho các tính toán Hartree–Fock phân tử, quy trình này không được cho phép do giá trị số của sự trực giao rất cao và dẫn đến sự ra đời của các thuật toán hiệu quả hơn cho việc giải bài toán trị riêng tổng quát, của phương trình Roothaan–Hall là một ví dụ.

Tính ổn định giá trị số
Tính ổn định giá trị số có thể là một vấn đề với quy trình này và có nhiều cách để giải quyết tính bất ổn này. Một trong những cách cơ bản và tổng quát nhất là trộn F hoặc tắt dần.  Với trộn F, khi một hàm sóng đơn electron được tính, nó không được sử dụng trực tiếp. Thay vào đó, một số tổ hợp của hàm sóng được tính và các hàm sóng trước cho electron được sử dụng, phổ biến hầu hết là tổ hợp tuyến tính đơn giản các hàm sóng được tính và hàm sóng trước đó được tính.  Một cách né tránh hay, được thực hiện bởi Hartree, với các tính toán nguyên tử để tăng điện tích hạt nhân, dẫn đến kéo tất cả các electron lại gần nhau hơn. Như một hệ bền, điều này rút gọn dần dần điện tích chính xác. Trong các tính toán phân tử, cách tiếp cận tương tự thỉnh thoảng được sử dụng bằng cách đầu tiên tính hàm sóng cho một ion dương và sau đó sử dụng các quỹ đạo này như điểm xuất phát cho phân tử trung hòa. Các chương trình máy tính Hartree–Fock phân tử hiện đại sử dụng nhiều phương pháp để đảm bảo tính hội tụ của phương trình Roothaan–Hall.

Tính yếu, sự mở rộng, và sự thay thế
Trong 5 sự đơn giản được tóm tắt trong phần "thuật toán Hartree–Fock", vấn đề thứ năm là quan trọng nhất. Bỏ qua tương quan electron có thể dẫn đến sự sai lệch lớn với các kết quả thực nghiệm. Một lượng tiếp cận đến tính yếu này, các hậu Hartree–Fock tập thể, đã được nghĩ ra để bao gồm tương quan electron đến hàm sóng đa electron. Một trong các cách tiếp cận này, lý thuyết nhiễu loạn Møller–Plesset, giải quyết sự tương quan như một nhiễu loạn của toán tử Fock. Những các tiếp cận khác mở rộng hàm sóng đa electron theo một tổ hợp tuyến tính của các định thức Slater như là trường tự hợp đa cấu hình, tương tác cấu hình, tương tác cấu hình bậc hai, và SCF không gian kích hoạt đầy đủ (CASSCF).  Vẫn còn những cách tiếp cận khác (như là Monte Carlo lượng tử biến phân) hiệu chỉnh hàm sóng Hartree–Fock bằng cách nhân nó với một hàm tương quan (hệ số "Jastrow"), một số hạng là một hàm tường mình của các electron không thể phân tích thành các hàm đơn hạt độc lập.

Một cách thay thế các tính toán Hartree–Fock được sử dụng trong một số trường hợp là lý thuyết phiếm hàm mật độ, mà nó giải quyết cả năng lượng trao đổi và tương quan, mặc dù một cách gần đúng. Quả thực, nó sử dụng các tính toán hỗn hợp của hai phương pháp—sơ đồ B3LYP là một phương pháp phiếm hàm hỗn hợp như vậy. Một sự lựa chọn khác là sử dụng các phương pháp liên kết hóa trị hiện đại.

Các gói phần mềm
Với danh sách các gói phần mềm được biết đến cho các tính toán Hartree–Fock, cụ thể cho các phân tử và chất rắn, hãy xem danh sách phần mềm hóa lượng tử và vật lý chất rắn.

Cũng có thể xem

Các lĩnh vực liên quan
 Hóa lượng tử
 Vật lý phân tử
 Các chương trình hóa lượng tử

Lý thuyết
 Phương trình Roothaan
 Lý thuyết Koopmans
 Hậu Hartree–Fock
 Nghịch đảo trực tiếp không gian con lặp

Con người
 Vladimir Aleksandrovich Fock
 Clemens Roothaan
 George G. Hall
 John Pople
 Reinhart Ahlrichs

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài

 The Wave Mechanics of an Atom with a Non-Coulomb Central Field. Part II. Some Results and Discussion by D. R. Hartree, Mathematical Proceedings of the Cambridge Philosophical Society, Volume 24, 111-132, January 1928
 An Introduction to Hartree-Fock Molecular Orbital Theory  by C. David Sherrill (June 2000)
 Mean-Field Theory: Hartree-Fock and BCS in E. Pavarini, E. Koch, J. van den Brink, and G. Sawatzky: Quantum materials: Experiments and Theory, Jülich 2016,

Hóa học lượng tử
Hóa học tính toán
Khoa học năm 1927


title: Epidesma demonis

text:
Epidesma demonis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Epidesma


title: Giao hưởng số 12 (Shostakovich)

text:
Giao hưởng số 12, cung Rê thứ, Op. 112 hay còn gọi với cái tên Giao hưởng 1917 là một bản giao hưởng của nhà soạn nhạc Xô viết Dmitri Shostakovich. Ông sáng tác nó vào năm 1961. Bản giao hưởng miêu tả cuộc Cách mạng Tháng Mười.

Chú thích

Giao hưởng
Nhạc khúc Rê thứ
Tác phẩm của Dmitry Dmitrievich Shostakovich


title: Zingiber mawangense

text:
Zingiber mawangense là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được C. A. Noor Ain và Meekiong Kalu miêu tả khoa học đầu tiên năm 2015.

Mẫu định danh
Mẫu định danh: Noor Ain C.A., Angela George, Mas Izzaty M. & Meekiong K. NNZ 040; thu thập tháng 10 năm 2013 ở tọa độ , trong hào rãnh gần suối, rừng khộp hỗn hợp, Kampung Tema Mawang, Tebakang, Serian, tỉnh Kuching, bang Sarawak, Malaysia. Mẫu holotype lưu giữ tại Cục Lâm nghiệp bang Sarawak, Kuching (SAR), mẫu paratype NNZ 042 lưu giữ tại phòng mẫu cây Đại học Malaysia Sarawak (HUMS).

Từ nguyên
Tính từ định danh mawangense lấy theo địa phương nơi thu mẫu định danh là Matang.

Phân bố
Loài bản địa đảo Borneo, được tìm thấy ở tỉnh Kuching, bang Sarawak, Malaysia. Loài cây thảo này được tìm thấy trong các rừng khộp (Dipterocarpaceae) hỗn hợp.

Mô tả
Cây thảo cao 50–80 cm. Thân rễ màu kem tới ánh trắng với rễ bất định. Lá sắp xếp so le, 5-7 đôi, các lá phía dưới nhỏ, hình trứng, 3,2 × 2,1 cm. Bẹ lá màu xanh lục, nhẵn nhụi. Phiến lá hình trứng tới hình mác, 20–36 × 10-10,6 cm, mép nguyên, đỉnh nhọn thon, đáy thon nhỏ dần, hơi uốn nếp, mặt trên màu xanh lục sẫm và nhẵn nhụi, mặt dưới màu xanh lục xỉn ánh bạc, có sáp. Cuống lá dạng gối, dài 5–6 mm, màu từ xanh lục nhạt tới xanh lục-vàng. Lưỡi bẹ dài 4–5 mm, 2 thùy, mép nguyên, màu xanh lục. Cuống cụm hoa 9,5 × 1,4 cm, màu vàng ánh đỏ và đỏ tươi về phía đáy. Cành hoa bông thóc hình con suốt, xếp lợp, 22 × 4,1 cm, màu vàng tới da cam. Lá bắc 4-4,8 × 3,7-4,5 cm, đỉnh nhọn thon, thuôn tròn, màu vàngđôi khi viền hồng về phía đáy. Lá bắc hoa 2-3,5 × 0,5-1,6 cm, màu vàng nhạt trong mờ tới màu kem hay trắng, đỉnh nhọn thon. Đài hoa 1,7-2,1 × 1,1-1,2 cm, màu ánh trắng trong mờ. Ống tràng hoa 3,2-4,9 × 0,2-0,3 cm, màu vàng và kem về phía đáy. Thùy tràng lưng 23-41 × 6–9 mm, màu vàng hay kem trong mờ, đỉnh nhọn thon, cong về phía sau; các thùy tràng bên 21-30 × 3–6 mm, trong mờ, màu vàng hay kem. Cánh môi 1,8-2,8 × 0,6-1,1 cm, mép hơi nhăn; thùy giữa 6-16 × 7–11 mm; các thùy bên 12-17 × 4–6 mm. Nhị và phần phụ 17-24 × 4 mm. Nhị 10-17 × 4–5 mm, màu nâu sẫm; chỉ nhị 7–10 mm. Bầu nhụy gần hình cầu, có lông lụa, 2-3 × 1–4 mm.  Nhụy lép 5-7 × 1 mm..

Tương tự như Z. argenteum và Z. martinii về bề ngoài; cụ thể là mặt dưới phiến lá màu ánh bạc như ở Z. argenteum và cụm hoa hình con suốt thuôn dài như ở Z. martinii; nhưng khác với Z. argenteum ở chỗ cuống lá ngắn hơn (gần như không cuống) cùng phiến lá rộng hơn và khác với Z. martinii ở chỗ màu của lá bắc là vàng sẫm nổi bật và bóng với thùy tràng lưng cong về phía sau.

Có giá trị làm cây cảnh cao với mặt dưới lá màu ánh bạc và mặt trên xanh lục sẫm, với nhiều cụm hoa (tới 15) mọc cùng một lúc.

Chú thích

M
Thực vật được mô tả năm 2015
Thực vật Malaysia


title: Stephanopodium

text:
Stephanopodium là một chi thực vật có hoa trong họ A tràng (Dichapetalaceae).

Các loài
 Stephanopodium angulatum (Little) Prance
 Stephanopodium aptotum L.C. Wheeler
 Stephanopodium blanchetianum Baill.
 Stephanopodium costaricense Prance
 Stephanopodium cuspidatum Prance
 Stephanopodium engleri Baill.
 Stephanopodium estrellense Baill.
 Stephanopodium gentryi Prance
 Stephanopodium longipedicellatum Prance
 Stephanopodium magnifolium Prance
 Stephanopodium organense (Rizzini) Prance
 Stephanopodium peruvianum Poepp.
 Stephanopodium sessile Rizzini
 Stephanopodium venezuelanum Prance

Tham khảo


title: Borolia subrosea

text:
Borolia subrosea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Borolia


title: Mystus mysticetus

text:
Cá chốt sọc hay còn gọi là cá chốt vạch hay cá chốt trâu (Danh pháp khoa học: Mystus mysticetus) là một loài cá chốt trong chi Mystus thuộc họ Bagridae. Cá phân bố ở một số lưu vực sông ở Đông Nam Á ở Lưu vực sông Mêkông và Chao Phraya như Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam.

Khai thác
Cá chốt sọc mình không vảy, đầu hơi giẹp, dưới hai mép có bốn sợi râu, hai bên mang có hai ngạnh và dọc theo hai bên hông có sọc màu sậm chạy dài từ mang chạy dài tới đuôi cá. Ở Việt Nam, vào mùa tháng ba, tháng tư thường thường dân ở ruộng hay quăng câu ngầm, móc mồi trùn.

Ở đầu giường câu kia buộc một cục đá, đầu này buộc vào một cây sào dài; người ta có thể đứng trên bờ quăng luồng câu ra xa ngoài dòng nước rồi cắm cây sào dài giữ luồng câu cho đừng bị trôi. Sau khoảng hút tàn điếu thuốc, lại nhổ cây sào thăm câu, phăng câu lên, cá chốt dính mỗi lưỡi mỗi con.

Ngoài cách bắt cá chốt bằng câu quăng, người ta còn nhữ mồi chận đăng nơi các miệng hầm, vàm mương, hoặc chận đăng cặp các mé cỏ (còn gọi là đăng mé) vào tháng cá sắp lên đồng. Trong các cách này thì cách đăng mương là được cá chốt nhiều nhất. Đăng mương có hai cách, đó là đăng cố định hoặc là đăng lưu động. Đăng cố định là người ta chọn vàm mương nào dự trù mình sẽ đăng bắt cá các loại trong đó nhiều nhất là cá chốt, thì người ta trải đăng sẵn nơi vàm mương đó.

Chú thích

Tham khảo

Mystus


title: Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2019 - Đơn nam trẻ

text:
Thiago Seyboth Wild là đương kim vô địch, nhưng không còn đủ điều kiện tham gia giải trẻ.
Jonáš Forejtek giành chức vô địch năm 2019, sau khi đánh bại Emilio Nava 6–7(7–4), 6–0, 6–2.

Hạt giống

Vòng loại

Bốc thăm vòng đấu chính

Vòng chung kết

Nửa trên

Nhánh 1

Nhánh 2

Nửa dưới

Nhánh 3

Nhánh 4

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bốc thăm vòng đấu chính

Đơn nam trẻ
US Open, 2019 Boys' Singles
Giải trẻ Grand Slam (quần vợt)


title: Yoon Bo-ra

text:
Yoon Bo-ra, thường được biết đến với nghệ danh Bora, là một nữ ca sĩ, diễn viên người Hàn Quốc, thành viên của nhóm nhạc nữ Hàn Quốc Sistar do công ty Starship Entertainment thành lập và quản lý.

Tiểu sử
Bora sinh ngày 30 tháng 12 năm 1989 ở Seoul, Hàn Quốc. Cô theo học chuyên ngành âm nhạc tại trường Đại học Myongji, và tốt nghiệp vào tháng 2 năm 2015.

Sự nghiệp

Thành viên Sistar
Tháng 6 năm 2010, Bora ra mắt chính thức với tư cách là một thành viên Sistar trên KBS Music Bank với đĩa đơn đầu tay của họ, Push Push.

Đầu năm 2011, cô cùng thành viên Hyorin hình thành nhóm nhỏ SISTAR19 với single "Ma Boy".

Solo
Ngày 17 Tháng 10 năm 2011, Bora tiết lộ sẽ tham gia chương trình truyền hình Invincible Youth. Tập đầu tiên của 'Invincible Youth 2' phát sóng vào ngày 11 tháng 11.

Vào ngày 03 tháng 10 năm 2012 Bora xuất hiện trong MV "Because I Like You" của Lee Seok Hun.

Ngày 21 tháng 10 năm 2012, live show âm nhạc Inkigayo tiết lộ rằng Bora sẽ tham gia một trong bốn nhóm sẽ thực hiện một bài hát mới cho âm nhạc SBS Gayo Daejun. Là một phần của Mystic White, Bora phát hành các bài hát từ thiện "Mermaid Princess" vào ngày 26 tháng 12 năm 2012. Các nhóm sẽ tiếp tục thực hiện các bài hát trong một off thực hiện trong cuối năm SBS Gayo Daejun show.

Các ca khúc cho phim

Truyền hình

Điện ảnh

Chương trình truyền hình thực tế

Dẫn chương trình

Các ca khúc góp mặt

Tham khảo

Sinh năm 1990
Ca sĩ K-pop
Ca sĩ tiếng Triều Tiên
Nhân vật còn sống
Rapper Seoul
Ca sĩ Seoul
Tín hữu Công giáo Hàn Quốc
Nữ ca sĩ Hàn Quốc thế kỷ 21
Nữ thần tượng Hàn Quốc


title: Heterusia particolor

text:
Heterusia particolor là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Heterusia


title: Calodexia rubripes

text:
Calodexia rubripes là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calodexia


title: Thuốc chống thấp khớp tác dụng chậm

text:
Nhóm Thuốc chống thấp khớp tác dụng chậm () bao gồm các loại thuốc không liên quan với nhau được dùng để điều trị bệnh viêm khớp dạng thấp hầu làm giảm quá trình phá hủy sụn và xương. Thuật ngữ này thường được sử dụng đẻ chỉ sự khác biệt với thuốc chống viêm không steroid (chống viêm nhưng không điều trị nguyên nhân cơ bản) và steroid (làm giảm đáp ứng miễn dịch nhưng không đủ hiệu quả để làm chậm sự tiến triển của bệnh).

Thuốc chống thấp khớp tác dụng chậm gồm có thuốc chống sốt rét (cloroquin, hydroxycloroquin), peni- cilamin, sulfasalazin, các thuốc ức chế miễn dịch (azathioprin, cyclophosphamid, methotrexat) và các hợp chất của vàng.

Tham khảo

Bệnh tự miễn


title: Đội tuyển Davis Cup Burkina Faso

text:
Đội tuyển Davis Cup Burkina Faso đại diện Burkina Faso ở giải đấu quần vợt Davis Cup và được quản lý bởi Liên đoàn quần vợt Burkina Faso.  Đội chưa thi đấu kể từ năm 2003.

Lịch sử
Burkina Faso lần đầu tiên tham gia Davis Cup vào năm 2001.  Thành tích tốt nhất của họ là thứ 2 ở Nhóm IV năm 2003.

Xem thêm
Davis Cup

Tham khảo

Liên kết ngoài

Burkina Faso
Davis Cup
Davis Cup


title: Carlos Saura

text:
Carlos Saura Atarés (4 tháng 1 năm 1932 — 10 tháng 2 năm 2023) là một đạo diễn, nhiếp ảnh gia và nhà văn người Tây Ban Nha. Cùng với Luis Buñuel và Pedro Almodóvar, anh được tính trong số ba nhà làm phim nổi tiếng nhất Tây Ban Nha. Ông có một sự nghiệp lâu dài và sung mãn kéo dài hơn nửa thế kỷ. Một số bộ phim của ông đã giành được nhiều giải thưởng quốc tế.

Saura bắt đầu sự nghiệp của mình vào năm 1955 với việc làm phim tài liệu ngắn và nhanh chóng nổi tiếng ở quy mô quốc tế khi bộ phim dài đầu tiên của ông được công chiếu tại Liên hoan phim Cannes năm 1960. Mặc dù ông bắt đầu đóng phim với tư cách là một nhà tân thực tế học, Saura đã nhanh chóng chuyển sang các bộ phim được mã hóa bằng phép ẩn dụ và biểu tượng để vượt qua sự kiểm duyệt của Tây Ban Nha. Năm 1966, ông nổi bật trên trường quốc tế khi bộ phim La Caza của ông giành giải Gấu bạc tại Liên hoan phim quốc tế Berlin. Trong những năm tiếp theo, ông đã tạo được danh tiếng quốc tế cho cách mô tả điện ảnh của mình về các phản ứng cảm xúc và tinh thần đối với các điều kiện chính trị đàn áp.

Đến thập niên 1970, Saura là nhà làm phim nổi tiếng nhất làm việc tại Tây Ban Nha. Các bộ phim của ông sử dụng các thiết bị kể chuyện phức tạp và thường xuyên gây tranh cãi. Ông đã giành giải thưởng của Ban giám khảo đặc biệt cho La Prima Angélica (1973) và Cría Cuervos (1975) tại Cannes; và một giải Oscar cho đề cử Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất năm 1979 cho Mama Cumple 100 Años.

Vào những năm 1980, Saura là tâm điểm chú ý với bộ ba tác phẩm flamenco - Bodas de Sangre, Carmen và El Amor Brujo, trong đó ông kết hợp nội dung kịch tính và các hình thức nhảy flamenco. Tác phẩm của ông tiếp tục được góp mặt trong các cuộc thi trên toàn thế giới và giành được nhiều giải thưởng. Ông đã nhận được hai đề cử cho Giải thưởng Hàn lâm cho Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất, cho Carmen (1983) và Tango (1998). Các bộ phim của ông là sự thể hiện tinh vi của thời gian và không gian hợp nhất hiện thực với tưởng tượng, quá khứ với hiện tại và ký ức với ảo giác. Trong hai thập kỷ cuối của thế kỷ 20, Saura đã tập trung vào các tác phẩm hợp nhất âm nhạc, khiêu vũ và hình ảnh.

Tham khảo

Người giành giải phim châu Âu
Nam biên kịch
Mất năm 2023
Sinh năm 1932


title: Hydrelia sinuosata

text:
Hydrelia sinuosata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hydrelia


title: Oxygen The Series

text:
Oxygen: The Series () là một bộ phim truyền hình Thái Lan với sự tham gia của Supanut Lourhaphanich (Nut) và Chanapoom Thenwong (Petch).

Bộ phim được đạo diễn bởi Pongpisit Bottasri và được sản xuất bởi Roger Films Studio, Beluga Production và Mauve Bangkok. Teaser đầu tiên đã được tung ra vào ngày 24 tháng 10 năm 2019. Dù từng được dự kiến phát sóng vào tháng 5 năm 2020, nhưng vì đại dịch COVID-19 nên bộ phim đã bị lùi lịch phát sóng. Bộ phim đã được ấn định khung giờ phát sóng vào lúc 22:15 (ICT) trên kênh One31 bắt đầu từ ngày 12 tháng 9 năm 2020.

Nội dung
Bộ phim xoay quanh hai nhân vật chính là Gui (mồ côi, từ nhỏ đã sống ở nhà tình thương) và Solo (con của chủ tịch chuỗi khách sạn đa quốc gia giàu có). Hai người tình cờ gặp nhau trong quán cà phê - nơi Gui làm việc. Mỗi tối, Solo đều đến quán này để uống sữa nóng do chính Gui làm (mặc dù nó vô cùng bình thường như bao loại sữa nóng khác) thì cậu mới ngủ được. Từ đó, hai người dần trở nên thân thiết với nhau, họ bắt đầu nảy sinh tình cảm. Ngoài ra phim còn xoay quanh các mối quan hệ khác của 3 cặp đôi phụ.

Diễn viên

Diễn viên chính

 Supanut Lourhaphanich (Nut) vai Solo
 Chanapoom Thenwong (Petch) vai Gui
 Thanabat Ngamkamolchai (Boss) vai Kao Ashira
 Thanyanan Pipatchaisiri (Natty) vai Khim
 Phubeth Tharathonchanakul (Phu) vai Phuri Drake
 Kunchanuj Kengkarnka (Kan) vai Bác sĩ Petch
 Yuuki Durongsang (Yuuki) vai Bác sĩ Perth
 Fourwheels vai Khem

Diễn viên phụ

 Rapeepat Aimphan (Toon) vai Jedi
 Ishi Thitiwat (Ishiwatt) vai Moon
 Nathalie Ducheine vai Linda - hôn thê của Solo
 Naradon Namboonjit (Prince)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Oxygen: The Series trên Facebook
 Oxygen: The Series trên Instagram
 Oxygen: The Series trên Twitter

Phim liên quan đến LGBT của Thái Lan
Phim liên quan đến LGBT thập niên 2020
Phim liên quan đến đồng tính nam
Phim tuổi mới lớn liên quan đến LGBT
Phim


title: Amerila albivitrea

text:
Amerila albivitrea là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Amerila


title: Dejeania hecate

text:
Dejeania hecate là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Dejeania


title: Eilicrinia nuptaria

text:
Eilicrinia nuptaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Eilicrinia


title: Đồng nguyên (ngôn ngữ học)

text:
Trong ngôn ngữ học lịch sử, hai hoặc hơn từ/hình vị trong các ngôn ngữ khác nhau có thể được coi là đồng nguyên, nếu chúng là hậu duệ của cùng một từ/hình vị nguyên bản trong cùng một tiền ngữ (proto-language) nhất định. Không nên nhầm lẫn khái niệm này với khái niệm từ mượn, theo đó thì các từ/hình vị được vay mượn xuyên ngôn ngữ và không liên quan gì đến một tổ tiên chung.

Tham khảo

Thư mục

Ngôn ngữ học lịch sử
Từ nguyên học


title: Prosoplus gebiensis

text:
Prosoplus gebiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Prosoplus


title: Prorocopis latens

text:
Prorocopis latens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Prorocopis


title: Aspila citrea

text:
Aspila citrea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aspila


title: Sutonocrea paupera

text:
Sutonocrea paupera là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Sutonocrea


title: Georges Danton

text:
Georges Jacques Danton (French: [ʒɔʁʒ dɑ̃tɔ̃]; 26 tháng 10 năm 1759 - 05 tháng 4 năm 1794) là một nhân vật lãnh đạo trong giai đoạn đầu của Cách mạng Pháp và lãnh đạo đầu tiên của Comité de salut public. Vai trò của Danton trong sự khởi đầu của cuộc cách mạng đang còn được tranh cãi; nhiều sử gia mô tả ông là "lực lượng chính trong việc lật đổ chế độ quân chủ và thành lập nền Đệ Nhất Cộng hòa Pháp". Với ảnh hưởng quan trọng trong phái Jacobins, ông đã bị những người ủng hộ khủng bố cáo buộc về các tội bán rẻ tài năng, khoan dung với những kẻ thù của Cách mạng và bị đưa lên máy chém.

Tham khảo

Đọc thêm
 François Furet and Mona Ozouf (eds.), A Critical Dictionary of the French Revolution. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press, 1989; pp. 213–223.
 Laurence Gronlund, Ça Ira! or Danton in the French Revolution. Boston: Lee and Shepard, 1887.
 Norman Hampson, Danton. New York: Holmes & Meier Publishers, 1978.
 David Lawday, Danton: The Giant of the French Revolution. London: Jonathan Cape, 2009.
 Marisa Linton, Choosing Terror: Virtue, Friendship and Authenticity in the French Revolution (Oxford University Press, 2013).

Liên kết ngoài

Sinh năm 1759
Mất năm 1794
Luật sư Pháp


title: Melipotis fuscaris

text:
Melipotis fuscaris là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Melipotis


title: Trứng Phục sinh

text:
Trứng Phục sinh, còn được gọi là trứng Paschal, là những quả trứng được trang trí thường được sử dụng làm quà tặng vào dịp lễ Phục sinh.  Vì vậy, trứng Phục sinh là phổ biến trong mùa của Mùa Phục Sinh.  Truyền thống lâu đời nhất là sử dụng trứng gà nhuộm và sơn, nhưng một phong tục hiện đại là thay thế trứng sô cô la bọc trong giấy bạc màu, trứng gỗ chạm khắc bằng tay hoặc trứng nhựa chứa đầy bánh kẹo như sô cô la.  Tuy nhiên, trứng thật vẫn tiếp tục được sử dụng trong truyền thống Trung và Đông Âu.  Mặc dù trứng, nói chung, là một biểu tượng truyền thống về khả năng sinh sản và tái sinh, trong Kitô giáo, để cử hành lễ Phục sinh, trứng Phục sinh tượng trưng cho ngôi mộ trống của Giêsu, từ đó Giêsu phục sinh.  Ngoài ra, một truyền thống cổ xưa là nhuộm trứng Phục sinh với màu đỏ "để tưởng nhớ đến máu của Giêsu đã chảy ra vào thời điểm bị đóng đinh".  Phong tục về trứng Phục sinh này có thể được bắt nguồn từ các Kitô hữu đầu tiên của vùng Lưỡng Hà, và từ đó nó lan sang Nga và Siberia thông qua các Giáo hội Chính thống giáo, và sau đó vào Châu Âu thông qua các Giáo hội Công giáo và Tin lành.    Việc sử dụng trứng của Cơ đốc giáo này có thể đã bị ảnh hưởng bởi các thực hành trong "thời kỳ tiền triều đại ở Ai Cập, cũng như giữa các nền văn hóa sơ khai của Lưỡng Hà và Crete".

Lịch sử

Việc thực hành trang trí vỏ trứng như một phần của nghi lễ mùa xuân là cổ xưa, với những quả trứng đà điểu được trang trí, chạm khắc được tìm thấy ở châu Phi đã 60.000 năm tuổi.  Trong thời kỳ tiền triều đại của Ai Cập và các nền văn hóa đầu tiên của Lưỡng Hà và Crete, trứng có liên quan đến cái chết và tái sinh, cũng như với vương quyền. Các trứng đà điểu được trang trí và việc trưng bày các trứng đà điểu bọc vàng và bạc, thường được đặt trong mộ của người Sumer và Ai Cập cổ đại sớm nhất là 5.000 năm trước.  Những mối quan hệ văn hóa này có thể đã ảnh hưởng đến các nền văn hóa Kitô giáo và Hồi giáo thời kỳ đầu ở các khu vực đó, cũng như thông qua các liên kết chính trị, tôn giáo và chính trị từ các khu vực xung quanh Địa Trung Hải.

Phong tục trứng Phục sinh của Kitô giáo cụ thể bắt đầu từ những người Kitô hữu đầu tiên của Lưỡng Hà, những người đã nhuộm trứng với màu đỏ (để tưởng nhớ đến máu của Chúa Kitô vì sự đóng đinh của Ngài). Giáo hội Kitô giáo chính thức chấp nhận phong tục này, những quả trứng phục sinh được coi là biểu tượng cho Sự phục sinh của Giêsu, với Nghi lễ La Mã, là phiên bản đầu tiên diễn ra vào năm 1610 nhưng về sau có các niên đại lâu đời hơn, trong đó có các phước lành Phục sinh, được ban cho trứng, thịt cừu, bánh mì và sản phẩm mới. Các phước lành này là để tiêu thụ (như một thực phẩm), chứ không phải là để trang trí.

Giáo sư xã hội học, ông Kenneth Thompson, thảo luận về sự lây lan của trứng Phục sinh trên khắp Christendom, viết rằng "việc sử dụng trứng vào lễ Phục sinh dường như đến từ Ba Tư vào các Giáo hội Kitô giáo Hy Lạp ở Mesopotamia, từ đó đến Nga và Siberia thông qua phương tiện của Chính thống giáo.  Từ Giáo hội Hy Lạp, phong tục được người Công giáo La Mã hoặc Tin lành chấp nhận và sau đó lan rộng khắp châu Âu. "   Cả Thompson, cũng như nhà nghiên cứu phương Đông Thomas Hyde của Anh, ngoài việc nhuộm trứng đỏ, các Kitô hữu đầu tiên của Mesopotamia còn nhuộm trứng Phục sinh màu xanh lá cây và màu vàng.

Nhà văn hóa và nhà triết học dân gian có ảnh hưởng của thế kỷ 19 - Jacob Grimm - suy đoán, trong tập thứ hai của Deutsche Mythologie, rằng phong tục dân gian về trứng Phục sinh giữa các dân tộc Đức trong lục địa có thể bắt nguồn từ các lễ hội mùa xuân của một nữ thần người Đức được biết đến trong tiếng Anh cổ là Ēostre, Phục sinh trong tiếng Anh hiện đại) và có thể được biết đến trong tiếng Đức cổ là *Ostara (và sau đó thành tên của tiếng Đức hiện đại Ostern 'Easter'):

Mặc dù một trong những truyền thống Kitô giáo là sử dụng trứng gà nhuộm hoặc sơn, một phong tục hiện đại là thay thế bằng trứng sô cô la, hoặc trứng nhựa chứa đầy kẹo như đậu thạch.  Những quả trứng này có thể được giấu cho trẻ em tìm thấy vào buổi sáng Phục sinh, có thể do chú thỏ Phục sinh để lại.  Chúng cũng có thể được đặt trong một giỏ chứa đầy rơm thật hoặc nhân tạo để giống với tổ chim.

Trang trí và giá trị biểu tượng

Truyền thống mùa chay
Truyền thống trứng Phục sinh cũng có thể đã được hợp nhất vào lễ kỷ niệm kết thúc các nghi thức của Mùa Chay ở phương Tây.  Trong lịch sử, truyền thống là phải sử dụng hết trứng của gia đình trước khi Mùa Chay bắt đầu.  Trứng ban đầu bị cấm trong Mùa Chay cũng như vào những ngày nhịn ăn truyền thống khác trong Cơ đốc giáo phương Tây (truyền thống này vẫn còn tiếp tục giữa các Giáo hội Kitô giáo Đông phương).  Tương tự như vậy, ở Cơ đốc giáo Đông phương, thịt, trứng và sữa đều bị cấm trong nhịn ăn Mùa chay.

Việc này đã tạo ra truyền thống của Ngày Pancake được tổ chức vào Thứ ba Shrove.  Ngày này, thứ ba trước Thứ Tư Lễ Tro khi Mùa Chay bắt đầu, còn được gọi là Mardi Gras, một cụm từ tiếng Pháp có nghĩa là "Thứ ba béo" để đánh dấu việc tiêu thụ trứng và sữa cuối cùng trước khi Mùa Chay bắt đầu.

Trong Nhà thờ Chính thống, Great Lent bắt đầu vào Thứ Hai sạch, thay vì Thứ Tư, vì vậy các sản phẩm sữa của gia đình sẽ được sử dụng hết trong tuần trước, được gọi là Tuần Cheesefare.

Trong Mùa Chay, vì gà sẽ không ngừng sản xuất trứng trong thời gian này, một cửa hàng lớn hơn bình thường có thể có trứng để bán vào cuối ngày nhịn ăn. Số trứng dư này, nếu có, phải được ăn nhanh chóng để tránh bị hư hỏng.  Sau đó, với sự xuất hiện của lễ Phục sinh, việc ăn trứng lại tiếp tục.  Một số gia đình nấu một chiếc bánh mì thịt đặc biệt với trứng trong đó để ăn cùng với bữa tối Phục sinh.

Đáng lẽ người dân sẽ buộc phải luộc chín già trứng mà gà đẻ ra trong khoảng thời gian trên để không phải lãng phí thức ăn, và vì lý do này, món ăn hornazo của Tây Ban Nha (theo truyền thống được ăn vào và xung quanh lễ Phục sinh) có chứa trứng luộc làm nguyên liệu chính.  Ở Hungary, trứng được sử dụng cắt lát trong món thịt hầm khoai tây vào khoảng thời kỳ Phục sinh.

Biểu tượng và phong tục liên quan
Một số Kitô hữu tượng trưng liên kết việc đập trứng Phục sinh với ngôi mộ trống của Giêsu.

Trong các nhà thờ Chính thống giáo, trứng Phục sinh được linh mục ban phước vào cuối Lễ Vọng Paschal (tương đương với Thứ bảy Tuần Thánh), và được phân phát cho các tín hữu.  Quả trứng được những người theo Kitô giáo xem là biểu tượng của sự phục sinh: tuy nó có vẻ ngoài như đang ngủ, nó chứa đựng một cuộc sống mới được niêm phong bên trong nó.

Tương tự, trong Giáo hội Công giáo La Mã ở Ba Lan, cái gọi là święconka, nghĩa là ban phước cho các giỏ trang trí với một mẫu trứng Phục sinh và các thực phẩm tượng trưng khác, là một trong những truyền thống Ba Lan bền vững và được yêu thích nhất vào Thứ bảy Tuần Thánh.

Trong Mùa Phục sinh, trong một số truyền thống, lời chào Pascal với quả trứng Phục sinh thậm chí còn được áp dụng cho người quá cố.  Vào thứ hai hoặc thứ ba thứ hai của Pascha, sau một dịch vụ tưởng niệm, mọi người sẽ mang trứng chúc phúc đến nghĩa trang và mang theo lời chào mừng vui vẻ, "Chúa Kitô đã sống lại", cho người thân yêu của họ đã ra đi (xem Radonitza).

Ở Hy Lạp, phụ nữ thường nhuộm trứng bằng vỏ hành tây và giấm vào thứ năm (cũng là ngày rước lễ).  Những quả trứng nghi lễ này được gọi là kokkina avga.  Họ cũng nướng tsoureki cho bữa tiệc Chủ nhật Phục Sinh.  Trứng Phục sinh màu đỏ đôi khi được bỏ vào dọc theo đường trung tâm của bánh mì tsoureki.

Ở Ai Cập, truyền thống là trang trí trứng luộc trong kỳ nghỉ Sham el-Nessim, ngày lễ hàng năm sau lễ Phục sinh của Cơ đốc giáo phương Đông.

Tô màu

Việc nhuộm trứng Phục sinh với nhiều màu sắc khác nhau là phổ biến, với màu sắc có được thông qua việc luộc trứng trong các chất tự nhiên (như vỏ hành tây (màu nâu), vỏ cây sồi hoặc alder hoặc hạt óc chó (màu đen), nước ép củ cải (màu hồng), v.v..), hoặc sử dụng chất tạo màu nhân tạo.

Một loạt các màu sắc khác thường được nhuộm bằng cách buộc trên vỏ hành tây bằng sợi len màu khác nhau.  Ở miền Bắc nước Anh chúng được gọi là tốc độ-trứng hoặc dán-trứng, từ một hình thức phương ngữ của tiếng Anh Pasche.  Chúng thường được ăn sau một cuộc thi đập trứng.

Trong các Giáo hội Chính thống và Đông Công giáo, trứng Phục sinh được nhuộm màu đỏ để tượng trưng cho máu của Giêsu, với biểu tượng hơn nữa được tìm thấy trong vỏ cứng của trứng tượng trưng cho Lăng mộ của Giêsu bị phong ấn - vết nứt tượng trưng cho sự phục sinh của Chúa Giêsu từ cõi chết.  Truyền thống nhuộm trứng Phục sinh màu đỏ đã có mặt ở Nga trong thời kỳ ngoại giáo.  Sau đó, truyền thống trứng Phục sinh đỏ được Giáo hội Chính thống Nga áp dụng.  Truyền thống nhuộm trứng Phục sinh với hành tây tồn tại trong các nền văn hóa của Belarus, Nga, Séc và Israel.  Màu sắc được làm bằng cách luộc vỏ hành tây trong nước.

Tạo hình

Khi luộc trứng với vỏ hành tây, lá có thể được gắn vào trước khi nhuộm để tạo ra các hình mẫu lá.  Lá được gắn vào trứng trước khi chúng được nhuộm bằng một miếng vải trong suốt để bọc trứng giống như vớ muslin hoặc nylon rẻ tiền, để lại hoa văn khi lá được gỡ ra sau quá trình nhuộm.  Những quả trứng này là một phần của phong tục Phục sinh trong nhiều lĩnh vực và thường đi kèm với các thực phẩm Phục sinh truyền thống khác.  Haminados trong Lễ Vượt Qua được chuẩn bị với các phương pháp tương tự.

Pysanky  là những quả trứng Phục sinh của Ukraine, được trang trí bằng phương pháp chống sáp (batik).  Từ này xuất phát từ động từ pysaty, "để viết", vì các thiết kế không được vẽ lên mà được viết bằng sáp ong.

Trang trí trứng cho lễ Phục sinh bằng cách sử dụng batik kháng sáp là một phương pháp phổ biến ở một số quốc gia Đông Âu khác.

Sử dụng trứng Phục sinh trong trang trí
Ở một số nước Địa Trung Hải, đặc biệt là ở Liban, trứng gà được luộc và trang trí bằng thuốc nhuộm và/hoặc sơn và được sử dụng làm trang trí xung quanh nhà.  Sau đó, vào ngày lễ Phục sinh, những đứa trẻ sẽ đấu tay đôi với chúng nói rằng 'Chúa Kitô được phục sinh, Thật vậy, Ngài là', phá vỡ và ăn chúng.  Điều này cũng xảy ra ở Bulgaria, Síp, Hy Lạp, Macedonia, Romania, Nga, Serbia và Ukraine.  Vào Chủ nhật Phục sinh, bạn bè và gia đình đánh trứng với nhau.  Người mà trứng không vỡ được cho là may mắn trong tương lai.

Ở Đức, trứng được treo trên cây trang trí và bụi cây để thành cây trứng Phục sinh, và ở một số khu vực trứng được treo ở giếng công cộng như Osterbrunnen.

Đã từng có một phong tục ở Ukraine, trong lễ kỷ niệm Phục sinh sẽ có krashanky trên bàn trong một cái bát với cỏ lúa mì.  Số lượng krashanky bằng với số thành viên gia đình đã ra đi.

Trò chơi trứng Phục sinh

Săn trứng
Săn trứng là một trò chơi trong đó trứng trang trí, có thể là trứng gà luộc, trứng sô cô la hoặc trứng nhân tạo có chứa kẹo, được giấu cho trẻ em đi tìm.  Trứng thường có kích thước khác nhau và có thể được giấu cả trong nhà và ngoài trời.  Khi cuộc săn kết thúc, giải thưởng có thể được trao cho số lượng trứng lớn nhất được thu thập, hoặc cho quả trứng lớn nhất hoặc nhỏ nhất.

Các quốc gia Slavic ở Trung Âu (Séc và Slovak, v.v.) có truyền thống thu thập trứng bằng cách lấy chúng từ những con cái để đổi lấy chúng bằng một cây roi đuôi ngựa làm từ cành liễu tươi và vẩy nước vào chúng. Người Ruthenians gọi truyền thống này polivanja, và họ tin rằng điều này cung cấp cho họ sức khỏe và sắc đẹp.

Cascarones, một truyền thống của Mỹ Latinh hiện được nhiều tiểu bang Mỹ với số người gốc Tây Ban Nha cao áp dụng, là dùng trứng gà rỗng và khô, nhồi thêm confetti và niêm phong bằng một mảnh giấy lụa.  Những quả trứng được giấu trong một truyền thống tương tự như cuộc săn trứng Phục sinh của người Mỹ và khi tìm thấy trứng những đứa trẻ (và người lớn) đập trứng trên đầu nhau.

Để cho phép trẻ em tham gia săn trứng mặc dù khiếm thị, trứng đã được tạo ra phát ra nhiều tiếng click, tiếng bíp, tiếng ồn hoặc âm nhạc để trẻ khiếm thị có thể dễ dàng săn trứng Phục sinh.

Lăn trứng
Lăn trứng cũng là một trò chơi trứng Phục sinh truyền thống chơi với trứng vào lễ Phục sinh.  Ở Anh, Đức và các quốc gia khác, trẻ em thường lăn trứng xuống sườn đồi vào lễ Phục sinh.  Truyền thống này đã được những người định cư châu Âu đưa đến Tân Thế giới, và tiếp tục cho đến ngày nay trong lễ Phục sinh với một lễ lăn trứng Phục sinh trên bãi cỏ Nhà Trắng.  Các quốc gia khác nhau có các phiên bản khác nhau của trò chơi này.

Đập trứng

Ở miền Bắc nước Anh, trong Lễ Phục sinh, một trò chơi truyền thống được chơi trong đó trứng được luộc chín được chia ra và mỗi người chơi tự đập trứng của mình vào trứng của người chơi khác.  Điều này được gọi là " đập trứng ".  Người chiến thắng là người giữ quả trứng còn nguyên vẹn cuối cùng.  Giải vô địch thế giới đập trứng hàng năm được tổ chức hàng năm vào dịp lễ Phục sinh trong Câu lạc bộ Cricket Peterlee.

Trò này cũng được chơi ở Ý (nơi được gọi là scuccetta), Bulgaria, Hungary, Croatia, Latvia, Litva, Lebanon, Macedonia, Romania, Serbia, Ukraine, Nga và các quốc gia khác.  Ở các vùng của Áo, Bavaria và Thụy Sĩ nói tiếng Đức, nó được gọi là Ostereiertitschen hoặc Eierpecken.  Ở các vùng của Châu Âu, nó còn được gọi là epper, có lẽ từ tên tiếng Đức Opfer, có nghĩa là "cung cấp" và ở Hy Lạp, nó được gọi là tsougrisma.  Ở Nam Louisiana, thực hành này được gọi là pocking trứng  và hơi khác nhau.  Louisiana Creoles quy định rằng người chiến thắng ăn trứng của những người thua cuộc trong mỗi vòng đấu.

Theo truyền thống Chính thống Hy Lạp, trứng đỏ cũng bị đập cùng lúc khi mọi người trao đổi lời chào mừng lễ Phục sinh.

Múa trứng
Nhảy trứng là một trò chơi Phục sinh truyền thống  có nguồn gốc từ Đức trong đó trứng được đặt trên mặt đất hoặc sàn nhà và mục tiêu là nhảy giữa chúng mà không làm vỡ bất kỳ quả trứng nào .  Ở Anh, điệu nhảy được gọi là hop-egg.

Kịch trứng pace
Các vở kịch Trứng Pace là những vở kịch truyền thống của làng, với chủ đề tái sinh.  Bộ phim có hình thức chiến đấu giữa anh hùng và nhân vật phản diện, trong đó anh hùng bị giết và sống lại.  Các vở kịch diễn ra ở Anh trong lễ Phục sinh.

Tham khảo

Thực phẩm Lễ Phục Sinh