title: Kiểm phiếu Đại cử tri Hoa Kỳ 2021

text:
Việc kiểm phiếu đại cử tri trong một phiên họp chung của Quốc hội Hoa Kỳ vào ngày mùng 6–7 tháng 1 năm 2021 là bước cuối về mặt hình thức để chứng nhận chiến thắng của Joe Biden trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2020, đánh bại Tổng thống đương nhiệm Donald Trump.

Không giống như những lần kiểm phiếu trước, sự kiện này thu hút sự chú ý vì những nỗ lực của Trump và các đồng minh nhằm lật ngược cuộc bầu cử. Một nhóm các nhà lập pháp từ Đảng Cộng hòa của Trump tuyên bố họ sẽ chính thức phản đối việc kiểm phiếu của Biden ở các bang dao động, và cùng lúc đó Trump cũng đã không thành công trong việc tìm cách để Phó Tổng thống Mike Pence sử dụng vai trò chủ tọa của mình trong cuộc kiểm phiếu này để thay đổi kết quả. Phiên họp chung đã hoãn lại hai lần để tranh luận về những phản đối chống lại số phiếu mà Biden giành được ở Arizona và Pennsylvania; cả hai phản đối đều bị đánh bại tại Hạ viện và Thượng viện, chỉ có sáu thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa ủng hộ việc chống kiểm phiếu ở Arizona và bảy thượng nghị sĩ ủng hộ việc chống kiểm phiếu ở Pennsylvania. Các đại diện của Đảng Cộng hòa cũng phản đối phiếu bầu cho Biden từ Georgia, Michigan, Nevada và Wisconsin, nhưng những phản đối này không thành công vì chúng không được một thượng nghị sĩ nào đồng ký.

Giữa cuộc tranh luận về những lá phiếu từ Arizona, những kẻ bạo loạn ủng hộ Trump đã xông vào Điện Capitol khiến việc kiểm phiếu tạm thời bị dừng cho đến khi các quan chức có thể trở lại phòng của họ một cách an toàn. Việc kiểm đếm tiếp tục vào buổi tối sau khi Điện Capitol đã được đảm bảo an toàn, và đã kết thúc vào sáng hôm sau đó.

Bối cảnh

Đại cử tri
Đoàn Cử tri Hoa Kỳ là nhóm người bầu cử cho cho tổng thống theo quy định của Hiến pháp, được thiết lập bốn năm một lần với mục đích duy nhất là bầu cử các vị trí tổng thống và phó tổng thống. Mỗi bang bổ nhiệm đại cử tri theo luật địa phương, với số lượng ngang bằng với đại diện quốc hội của mỗi bang (bao gồm thượng nghị sĩ và hạ nghị sĩ). Những người làm việc cho chính quyền liên bang không được phép làm đại cử tri. Trong số 538 đại cử tri hiện tại phải có 270, tức đa số tuyệt đối, phiếu đại cử tri trở lên để có thể bầu tổng thống và phó tổng thống. Nếu không có ứng cử viên nào đạt được đa số tuyệt đối ở đó, một cuộc bầu cử dự phòng sẽ được tổ chức bởi Hạ viện Hoa Kỳ để bầu tổng thống, và bởi Thượng viện Hoa Kỳ để bầu phó tổng thống.

Tất cả các bang và Đặc khu Columbia phải chuẩn bị hai tài liệu để gửi lên Quốc hội, một giấy chứng chỉ xác minh và một giấy chứng chỉ phiếu bầu. Giấy chứng chỉ xác minh là một tài liệu mang tên của các đại cử tri được bổ nhiệm của tiểu bang và số phiếu phổ thông của mỗi ứng cử viên trong tiểu bang đó trong cuộc bầu cử tổng thống; giấy chứng chỉ xác minh được nộp sau cuộc bầu cử của thống đốc bang cho lưu trữ viên Hoa Kỳ và một số người khác, theo luật 3USC§§6–14  và Luật Kiểm phiếu Đại cử tri. Trong hệ thống bầu cử của Hoa Kỳ, những giấu chứng chỉ này "[đại diện] cho mối liên hệ quan trọng giữa số phiếu phổ thông và số phiếu bầu của các đại cử tri". Các chứng chỉ phải có con dấu của tiểu bang và chữ ký của thống đốc. Nhân viên từ Cục Sổ sách Liên bang đảm bảo rằng mỗi chứng chỉ chứa tất cả thông tin mà pháp luật yêu cầu. Khi các đại cử tri được chỉ định của mỗi bang gặp nhau để bỏ phiếu (vào thứ Hai đầu tiên sau ngày thứ Tư thứ hai của tháng 12), họ ký và ghi lại phiếu bầu của mình vào giấy chứng nhận phiếu bầu, và văn bản này sẽ được đính kèm với giấy chứng nhận xác minh, và cả hai sẽ được gửi đến quốc hội để được mở ra và đếm.

Tu chính án thứ mười hai yêu cầu Quốc hội họp trong phiên họp chung để kiểm phiếu đại cử tri và tuyên bố những người chiến thắng trong cuộc bầu cử. Luật Kiểm phiếu Đại cử tri, một đạo luật liên bang được thông qua vào năm 1887, đã tạo thêm một số thủ tục trong việc kiểm phiếu đại cử tri của Quốc hội. Phiên họp thường phải diễn ra vào ngày mùng 6 tháng 1 năm dương lịch ngay sau cuộc họp của các đại cử tri. Kể từ Tu chính án thứ hai mươi, Quốc hội mới bầu lên sẽ tuyên bố người chiến thắng trong cuộc bầu cử; các cuộc bầu cử trước năm 1936 trước đây được tuyên bố bởi quốc hội cũ.

Giấy chứng nhận bỏ phiếu của một bang chỉ có thể bị từ chối nếu đa số hai Viện trong Quốc hội biểu quyết chấp nhận phản đối, tức là các phiếu bầu từ Tiểu bang này sẽ không được tính. Mỗi phiếu bầu riêng cũng có thể bị từ chối và không được tính. Nếu không có phản đối nào hoặc tất cả các phản đối đều bị bác bỏ, chủ tọa chỉ cần cộng số phiếu bầu của bang được in trong giấy chứng nhận bỏ phiếu vào tổng số phiếu chính thức. Sau khi chứng chỉ từ tất cả các bang được đọc và các phiếu tương ứng được kiểm, chủ tọa chỉ cần thông báo kết quả cuối cùng của cuộc bỏ phiếu. Thông báo này kết thúc phiên họp chung và chính thức công nhận tổng thống đắc cử và phó tổng thống đắc cử. Các thượng nghị sĩ sau đó sẽ rời khỏi phòng Hạ viện. Số phiếu chính thức sẽ được in trong báo cáo của Thượng viện và Hạ viện.

Phản đối bầu cử
Tổng thống Trump đã cùng những người làm việc cho ông và những người ủng hộ ông đã tiến hành nhiều nỗ lực nhằm lật ngược kết quả của cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 2020.

Vào ngày 28 tháng 12 năm 2020, Hạ nghị sĩ Hoa Kỳ của Đảng Cộng hòa Louis Gohmert thuộc bang Texas và các đại cử tri tổng thống của Đảng Cộng hòa ở Arizona đã đệ đơn kiện lên Tòa án Quận Đông Texas chống lại Phó Tổng thống Mike Pence để tìm cách buộc ông phải quyết định kết quả của cuộc bầu cử. Gohmert cho rằng Luật Kiểm phiếu Đại cử tri năm 1887 là vi hiến, rằng Hiến pháp trao cho Phó Tổng thống Pence quyền "duy nhất" để quyết định kết quả bầu cử, và rằng Pence có quyền "đếm phiếu đại cử tri đã được xác nhận bởi cơ quan hành pháp của mỗi bang", sau đó chọn "chỉ chọn riêng các đại cử tri đủ tiêu chuẩn", hoặc "bỏ qua các đại cử tri từ một số tiểu bang nhất định." Vào ngày 1 tháng 1 năm 2021, Thẩm phán quận Hoa Kỳ Jeremy Kernodle đã bác bỏ đơn kiện vì thiếu chứng cứ. Ngày hôm sau, Tòa phúc thẩm Hoa Kỳ thuộc Vòng Năm đã bác đơn kháng cáo của Gohmert sau quyết định nhất trí của hội đồng ba thẩm phán.

Tổng thống Trump đã nhiều lần nói với phó tổng thống của mình rằng ông có thể trì hoãn hoặc cản trở việc kiểm phiếu Đại cử tri tại Quốc hội vào ngày 6 tháng 1, và Trump cũng đã "bối rối" về lý do tại sao Phó tổng thống Pence không thể đơn phương từ chối các lá phiếu của đại cử tri và lật ngược kết quả của các cuộc bầu cử. Trump đã lý luận rằng thay vì chỉ đơn giản đóng vai trò hiến pháp về mặt hình thức của mình, Pence có thể trì hoãn việc kiểm phiếu đến sau ngày 6 tháng 1 và cuối cùng phải đặt câu hỏi rằng ai đã chiến thắng cuộc bầu cử lên Hạ viện hoặc Tòa án Tối cao. Vào ngày 5 tháng 1, Pence nói với Trump rằng ông không có thẩm quyền ngăn chặn việc kiểm phiếu cho chiến thắng của Tổng-thống-đắc-cử Joe Biden trong phiên họp chung của Quốc hội để kiểm phiếu đại cử tri.

Thông báo việc phản đối kiểm phiếu Đại cử tri
Vào tháng 12 năm 2020, một số Hạ nghị sĩ của Đảng Cộng hòa, dẫn đầu bởi Hạ nghị sĩ Mo Brooks thuộc Alabama  đã cùng với Thượng nghị sĩ Cộng hòa Josh Hawley của bang Missouri tuyên bố rằng họ sẽ chính thức phản đối việc kiểm phiếu đại cử tri của năm bang dao động mà Biden đã thắng vào phiên họp chung ngày 6 tháng 1 năm 2021. Các phản đối này sau đó sẽ kích hoạt phiếu bầu từ cả hai viện. Lần cuối cùng một phản đối được đệ trình thành công là sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2004, khi Thượng nghị sĩ Barbara Boxer của California cùng với Đại diện Stephanie Tubbs Jones của Ohio đã đệ đơn phản đối quốc hội về việc chứng nhận phiếu bầu của Đại cử tri bang Ohio do cáo buộc bất thường. Thượng viện đã bác bỏ việc phản đối với số phiếu 1-74; Hạ viện đã bác bỏ việc phản đối với số phiếu 31–267. Ít nhất 140 thành viên Đảng Cộng hòa tại Hạ viện đã lên kế hoạch bỏ phiếu chống lại việc kiểm phiếu đại cử tri năm 2020, bất chấp việc không có một cáo buộc đáng tin cậy nào rằng đã có sự bất thường làm xoay chuyển cuộc bầu cử, hay việc những cáo buộc trên đã bị bác bỏ bỏi nhiều tòa án, quan chức coi bầu cử, Đại cử tri, và nhiều người khác,  và mặc dù rằng là hầu như tất cả những Đảng viên Cộng hòa đưa ra phản đối đều "đã thắng cử trong chính cuộc bầu cử mà họ đang cho là đã xảy ra gian lận."

Lãnh đạo Đa số Thượng viện Mitch McConnell, người vào ngày 15 tháng 12 đã thừa nhận chiến thắng của Biden một ngày sau cuộc bỏ phiếu của Đại cử tri, đã kêu gọi riêng các đồng nghiệp Cộng hòa của mình ở Thượng viện không tham gia vào nỗ lực của một số đảng viên Cộng hòa tại Hạ viện để thách thức việc kiểm phiếu, nhưng ông đã không thể thuyết phục được Hawley để không đưa ra phản đối. Hawley đã nêu lên lập trường phản đối của mình trong các email gây quỹ của ông. Mười một Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa và Thượng-nghị-sĩ-mới-được-bầu (Ted Cruz, Ron Johnson, James Lankford, Steve Daines, John Kennedy, Marsha Blackburn, Mike Braun, Cynthia Lummis, Roger Marshall, Bill Hagerty và Tommy Tuberville), tức một-phần-tư số Thượng nghị sĩ Cộng hòa, đã thông báo rằng họ sẽ cùng phản đối với Hawley, và đồng thời thừa nhận rằng việc phản đối sẽ không thành công. Thượng nghị sĩ Kelly Loeffler đã trở thành thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa thứ mười ba tuyên bố rằng bà sẽ phản đối việc chứng nhận.

Vào ngày 2 tháng 1 năm 2021, Phó Tổng thống Pence bày tỏ sự ủng hộ đối với nỗ lực để lật đổ chiến thắng của Biden. Cả Pence và 11 thượng nghị sĩ đang chuẩn bị phản đối đều không đưa ra bất kỳ một cáo buộc gian lận cụ thể nào; thay vào đó, họ chỉ gợi ý một cách mơ hồ rằng một số hành vi sai trái đã có thể xảy ra. Trong số các Thượng nghị sĩ Cộng hòa còn lại, một số đã không đưa ra ý kiến gì, số còn lại đã phản đối nỗ lực của 11 thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa nhằm lật đổ kết quả bầu cử.

Phản ứng
Phát ngôn viên của Tổng thống đắc cử Biden gọi nỗ lực này là một trò quảng cáo mà chắc chắn sẽ thất bại, và tuyên bố này được đồng tình bởi Thượng nghị sĩ Amy Klobuchar, thành viên Đảng Dân chủ đứng đầu ủy ban có thẩm quyền về bầu cử liên bang. Một nhóm thượng nghị sĩ lưỡng đảng đã lên án kế hoạch hủy bỏ cuộc bầu cử cho Trump;  Joe Manchin (D-WV), Susan Collins (R-ME), Mark Warner (D-VA), Bill Cassidy (R-LA), Jeanne Shaheen (D-NH), Lisa Murkowski (R-AK) Angus King (I-ME), Mitt Romney (R-UT), and Maggie Hassan (D-NH) cho biết, "Cuộc bầu cử năm 2020 đã kết thúc. Tất cả các phản đối thông qua việc đếm lại phiếu và kháng cáo đều đã bị cạn kiệt. Hiện tại, những nỗ lực gây nghi ngờ về tính hợp pháp của cuộc bầu cử Tổng thống năm 2020 là trái với ước muốn đã được thể hiện rõ ràng của người dân Mỹ và sẽ chỉ làm suy giảm niềm tin của người Mỹ vào kết quả bầu cử đã được quyết định." Trong một tuyên bố riêng, Thượng nghị sĩ Ben Sasse, đảng viên Cộng hòa bang Nebraska, đã phản đối việc các đồng nghiệp Cộng hòa của ông đang tìm cách lật ngược kết quả bầu cử, và gọi họ là "những thành viên Quốc hội thích phóng hỏa thể chế" và gọi đơn phản đối việc kiểm phiếu đại cử tri là một "âm mưu nguy hiểm" của các đảng viên Cộng hòa trong Quốc hội, những người đang tìm kiếm "một cách mị dân nhanh chóng để lấy lòng những người yêu tổng thống Trump", và họ đã chĩa "một khẩu súng đã lên đạn vào trái tim của chính-phủ-tự-trị hợp pháp." Những đảng viên Cộng hòa nổi bật khác lên tiếng phản đối các nỗ lực phá hoại kết quả bầu cử bao gồm Thống đốc Maryland, Larry Hogan, cựu Chủ tịch Hạ viện Paul Ryan và Hạ nghị sĩ Liz Cheney của bang Wyoming, người có quyền lực lớn thứ ba trong số các Hạ nghị sĩ Cộng hòa.

Việc phản đối các kết quả bỏ phiếu đại cử tri hầu như không có cơ hội thành công vì đảng Dân chủ chiếm đa số trong Hạ viện. Mặc dù Thượng viện có đa số là đảng Cộng hòa, nhưng họ không có đủ nghị sĩ đồng ý lật ngược kết quả bầu cử. Trevor Potter, cựu chủ tịch Ủy ban Bầu cử Liên bang và chủ tịch Trung tâm Pháp lý Bầu cử, đã viết rằng phiên kiểm phiếu chung "mang lại cho những người ủng hộ Trump tại Quốc hội một cơ hội để cung cấp thêm thông tin sai lệch về cuộc bầu cử trên truyền hình quốc gia." Sau khi Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Thune, người có quyền lực lớn thứ hai ở Thượng viện, nói rằng việc thách thức kết quả bầu cử sẽ thất bại "như một con chó bị bắn" ở Thượng viện, Trump đã tấn công ông trên Twitter.

Vào tháng 12, Trump đã nhiều lần khuyến khích những người ủng hộ ông biểu tình ở Washington DC vào ngày 6 tháng 1 để ủng hộ chiến dịch lật ngược kết quả bầu cử của ông, và ông đã kêu gọi những người ủng hộ rằng họ "hãy đến đấy, sẽ rất cuồng nhiệt đó!" Ban biên tập Washington Post chỉ trích Trump vì đã khuyễn khích các cuộc biểu tình trên đường phố, ám chỉ đến bạo lực của một số người ủng hộ Trump tại hai cuộc biểu tình trước đây cũng như tuyên bố trước đó của ông trong cuộc tranh luận tổng thống, nói rằng Proud Boys "lùi lại và chờ đợi." Nhiều nhóm ủng hộ Trump "cực đoan" đã tổ chức một số cuộc biểu tình ở DC cũng vào ngày hôm đó: Tổ chức Phụ nữ vì Nước Mỹ trên hết; Liên Minh 80% (nhóm này cũng biểu tình ở Freedom Plaza); tên của nhóm trên ám chỉ rằng 80% cử tri Trump không chấp nhận tính hợp pháp của chiến thắng của Biden); và "Nhóm Đa số Thầm lặng" (một nhóm do một nhà hoạt động chính trị bảo thủ ở bang Nam Carolina tổ chức). George Papadopoulos và Roger Stone, hai đồng minh trung thành của Trump, đã phát biểu ở một số sự kiện. Ngoài các sự kiện được tổ chức chính thức, Proud Boys cùng các nhóm cực hữu khác và những người theo chủ nghĩa da trắng thượng đẳng đã tuyên bố rằng họ sẽ tấn công Washington vào ngày 6 tháng 1, một số trong đó đã đe dọa rằng họ sẽ dùng vũ lực và hứa sẽ mang theo vũ khí. Trưởng nhóm Proud Boys, Enrique Tarrio, nói rằng quân của hắn sẽ "ẩn danh" và "chia thành các đội nhỏ hơn và rải khắp trung tâm thành phố DC."  Vào ngày 4 tháng 1, Tarrio đã bị cảnh sát DC bắt giữ vì một số tội nhẹ và trọng tội.

Phiên họp chung của Quốc hội
Quốc hội đã họp chung lúc 1 giờ chiều EST để đếm số phiếu của Đại cử tri. Trước cuộc bỏ phiếu, Pence đã gửi một lá thư lên Quốc hội, trong đó ông phủ nhận việc ông, với tư cách là người chủ trì cuộc kiểm phiếu, có "quyền đơn phương" lật ngược kết quả kiểm phiếu của bất cứ bang nào. Sau khi kết quả của Alabama và Alaska được đọc mà không bị phản đối, kết quả của Arizona đã bị Paul Gosar (AZ-4) và Ted Cruz (TX) phản đối. Vì có phản đối, phiên họp chung đã tạm dừng lúc 1:15 chiều và cho phép mỗi viện tự tranh luận và bỏ phiếu về phản đối trên.

Trong cuộc tranh luận về phiếu bầu của Arizona, những người ủng hộ Trump đã xông vào Điện Capitol Hoa Kỳ vào khoảng 2:15 chiều. Vì việc này, các thành viên của Hạ viện và Thượng viện đã được Cảnh sát Điện sơ tán khỏi Điện, và Quốc hội đã được khóa chặt. Lực lượng Vệ binh Quốc gia của Đặc khu Columbia, cũng như Vệ binh Quốc gia và cảnh sát tiểu bang của hai bang lân cận Virginia và Maryland, đã được kích hoạt trong vòng một tiếng. Vào khoảng 5:40 pm, Trung-sĩ-an-ninh thông báo rằng tòa nhà Capitol đã được bảo vệ. Quốc hội sau đó họp lại lúc 8 giờ tối và các chính trị gia của cả hai đảng đã đều lên án Trump và cuộc nổi dậy thất bại của những kẻ bạo loạn.

Trước khi phiên họp tiếp tục, lúc 7.00 tối, luật sư của Trump, Rudy Giuliani, đã vô tình để lại một tin nhắn thoại cho Thượng nghị sĩ Mike Lee, người đã công khai tin nhắn này. Người đáng lẽ phải nhận thư thoại này là Thượng nghị sĩ Tommy Tuberville, và trong thư thoại Giuliani đã nói "Tôi biết họ sẽ triệu tập lại lúc 8 giờ tối nay, nhưng nó... chiến lược duy nhất mà chúng ta có thể theo là phải phản đối thật nhiều bang và gây ra nhiều vấn đề để chúng ta có thể trì hoãn đến ngày mai - tốt nhất là đến cuối ngày mai." Không ai biết chính xác mục đích pháp lý hay chiến thuật của nỗ lực trì hoãn này là gì, và có thể nó là để tạo cơ sở cho một chiến dịch pháp lý khác vì việc xác minh kiểm phiếu đã chưa kết thúc vào ngày 6. Thượng nghị sĩ Tuberville không nhận ra rằng đoạn thư thoại trên thực ra là dành cho ông cho đến khi nó đã được công khai.

Cuộc tranh luận sau đó được tiếp tục về vấn đề số phiếu đại cử tri của bang Arizona. Thượng viện bác bỏ phản đối với số phiếu 6-93 lúc 10:10 tối, và tiếp theo là bác bỏ của Hạ viện lúc 11:08 tối. Sau đó, phiên họp chung đã được tiếp tục và Pence yêu cầu Thư ký Thượng viện và Thư ký Hạ viện báo cáo kết quả của cả hai viện, và sau khi văn bản phản đối kết quả chính thức bị từ chối, phiên họp đã được tiếp tục để xem xét các bang còn lại. Các thành viên đảng Cộng hòa của Hạ viện phản đối cuộc bỏ phiếu đại cử tri của Georgia, Michigan và Nevada, nhưng phản đối của họ đã bị bác bỏ vì không có thượng nghị sĩ nào tham gia phản đối. Trong trường hợp của bang Georgia, Thượng nghị sĩ Kelly Loeffler (R – GA) đã rút lại ý kiến phản đối của mình sau cuộc nổi loạn vừa rồi. Sau khi phản đối về số phiếu đại cử tri của bang Michigan bị thất bại, những phản đối còn lại đã được lên kế hoạch với bang Nevada, Pennsylvania và Wisconsin với tổng số 36 phiếu đã không còn đủ để cạnh tranh được tổng số 270 phiếu mà Biden/Harris cần để giành chiến thắng. Hạ nghị sĩ Jake LaTurner đã nhận được chẩn đoán dương tính với COVID của mình sau cuộc bỏ phiếu về kết quả bang Arizona và đã bị cách ly, bỏ lỡ cuộc bỏ phiếu về kết quả bang Pennsylvania.

Bang tiếp theo bị phản đối kết quả là Pennsylvania sau khi Scott Perry (PA-10) và Josh Hawley (MO) phản đối kết quả, và phiên họp chung lại tạm dừng lúc 12:15 sáng. Thượng viện không tổ chức tranh luận gì thêm và chỉ trong vài phút, Thượng viện đã bác bỏ phản đối với số phiếu 7-92. Hạ viện đã tổ chức một cuộc tranh luận và có một đợt gián đoạn duy nhất xảy ra lúc Conor Lamb (PA-17) đang phát biểu. Lời phản đối của Morgan Griffith (VA-9) về bài phát biểu của Lamb đã bị cắt ngắn vì ông nói quá dài dòng, và cùng lúc đó Andy Harris (MD-1) và Colin Allred (TX-32) bắt đầu cãi nhau và đối đầu với nhau. Cuộc đối đầu sau đó đã bị dừng và bài phát biểu của Lamb được tiếp tục. Sau khi tranh luận thêm, Hạ viện đã bỏ phiếu bác bỏ phản đối vào lúc 3:08 sáng. Tại thời điểm phản đối, số phiếu đại cử tri của Đảng Dân chủ đã đứng ở mức 244 phiếu, cộng với 32 lá phiếu đại cử tri từ bốn bang Dân chủ không có phản đối còn lại (Rhode Island, Vermont, Virginia và Washington) là đã đủ để đẩy Đảng Dân chủ lên mức 276 phiếu, vượt mức 270 phiếu cần thiết để giành chiến thắng, không cần đến phiếu đại cử tri từ bang Pennsylvania và Wisconsin.

Phiên họp chung lại tiếp tục một lần nữa lúc 3:25 sáng, với hai Thư ký của Thượng và Hạ viện báo cáo kết quả của cuộc bỏ phiếu, chính thức bác bỏ việc phản đối kiểm phiều lần thứ hai. Phiên họp lại tiếp tục việc kiểm phiếu. Vào lúc 3:33 sáng, số đại cử tri của bang Vermont đã được xác nhận, đưa Biden/Harris vượt qua mốc 270 phiếu đại cử tri cần thiết để nhận chức tổng thống và phó tổng thống. Phản đối cuối cùng là về kết quả bang Wisconsin, nhưng phản đối này không thành công do không có thượng nghị sĩ nào tham gia phản đối. Phiên họp chung đã được giải tán bởi Pence lúc 3:44 sáng.

Nghị sĩ Đảng Cộng hòa Peter Meijer nói rằng một số đồng nghiệp của ông đã muốn bỏ phiếu đồng ý chứng nhận kết quả, nhưng họ đã không làm vậy vì họ lo sợ cho sự an toàn của gia đình họ.

Xem thêm

 Quá trình nhận chức tổng thống của Joe Biden

Tham khảo

Bầu cử tổng thống Hoa Kỳ 2020
Hoa Kỳ năm 2021


"If You Tolerate This Your Children Will Be Next" là một bài hát của ban nhạc alternative rock người xứ Wales Manic Street Preachers, phát hành vào ngày 24 tháng 8 năm 1998 thông qua nhãn đĩa Epic Records. Đây là đĩa đơn đầu tiên trích từ album phòng thu thứ năm của nhóm This Is My Truth Tell Me Yours. Ca khúc bán được 156.000 bản trong tuần đầu tiên và giành vị trí quán quân trên UK Singles Chart vào tháng 8 năm 1998. Ở bên ngoài Anh Quốc, bài hát lọt vào top 20 tại Na Uy và Thụy Điển, đồng thời trở thành ca khúc duy nhất của ban nhạc xếp hạng tại Bắc Mỹ khi đứng ở vị trí cao nhất — số 19 trên bảng xếp hạng RPM Alternative 30 của Canada.

Bối cảnh

Chủ đề của bài hát lấy cảm hứng từ cuộc nội chiến Tây Ban Nha và chủ nghĩa lý tưởng của những tình nguyện viên xứ Wales gia nhập Lữ đoàn Quốc tế cánh tả nhằm đầu quân cho Đệ Nhị Cộng hòa Tây Ban Nha chiến đấu chống lại bè lũ phiến quân của Francisco Franco. Tựa đề ca khúc lấy từ poster tuyên truyền viết bằng tiếng Anh của Đảng cộng hòa lúc đó và có hình một đứa bé bị sát hại bởi những kẻ theo chủ nghĩa quốc xã dưới một bầu trời bom đạn, kèm theo dòng cảnh báo là chính tên bài hát ghi ở phía dưới.

Nhiều sự kiện có thật từ cuộc nội chiến Tây Ban Nha đã đóng góp cảm hứng cho phần ca từ của bài hát. Chẳng hạn như câu "If I can shoot rabbits/then I can shoot fascists"  được cho là nhận xét của một người đàn ông đối với anh trai của mình — người đã đăng ký nhập ngũ chiến đấu làm chiến sĩ của Đảng Cộng hòa. Điều này ban đầu được trích trong cuốn sách Miners Against Fascism của Hywel Francis. Một tác phẩm đầu tay khác của George Orwell là "Homage to Catalonia" giải thích, "I've walked La Rambla/but not with real intent".

Phát hành
"If You Tolerate This Your Children Will Be Next" được phát hành vào tháng 8 năm 1989 và nó xây chắc vị trí quán quân của mình trên UK Singles Chart, bất chấp sự cạnh tranh đến từ "One for Sorrow" của Steps — bài hát phát hành cùng ngày và đứng đầu bảng xếp hạng giữa tuần. Ca khúc đã bán hơn 400.000 bản và giành chứng chỉ Vàng của Hiệp hộ công nghiệp ghi âm Anh (BPI). Đây là bài hát thành công nhất của nhóm trên Irish Singles Chart khi đạt hạng 3 và là bài hát duy nhất của Manic Street Preachers được phát hành thành đĩa đơn tại Hoa Kỳ và Canada. Mặc dù nó không lọt vào bất cứ bảng xếp hạng nào của Billboard, ca khúc lại trở thành một bài hit thành công khiêm tốn ở Canada khi giành vị trí cao nhất số 19 trên bảng xếp hạng RPM Alternative 30 trong hai tuần vào tháng 8 năm 1999.

Đĩa đơn cũng giành được thành công tại Thụy Điển khi đứng ở vị trí thứ 21 và trụ vững trên bảng xếp hạng trong tổng cộng 10 tuần. Tại Đức, ca khúc xếp thứ 79 và tại Hà Lan xếp thứ 62; ở các quốc gia này bài hát trụ vững trên bảng xếp hạng trong 9 tuần. Tại Na Uy, "If You Tolerate This Your Children Will Be Next" chỉ trụ vững trong 2 tuần dù vươn tới vị trí số 19. Đĩa đơn còn đứng ở hạng 49 tại Úc và hạng 44 tại New Zealand.

Bản ghi được tái bản thành hai đĩa đơn CD: đầu tiên là những phiên bản của "Prologue to History" và "Montana/Autumn/78"; còn thứ hai là bản phối lại của Massive Attack và một bản phối của David Holmes.

Video âm nhạc
Giai điệu quen thuộc của bài Quốc tế ca có thể nghe thấy ở đầu và cuối video khi nó phát trên chiếc hộp nhạc. Đây là bài hát nổi tiếng của phe Cộng hòa trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha. Wire hết lời khen ngợi MV ca khúc do W.I.Z. đạo diễn, anh miêu tả nó là "siêu thực, nhiễu loạn nhẹ nhàng... có một cảm giác ngột ngạt lâm sàng bất chấp tông màu sáng của nó". Đây cũng là MV thứ 4 và cuối cùng mà W.I.Z đạo diễn cho ban nhạc.

Dấu ấn
Sách Kỷ lục Guinness từng ghi nhận bài hát là đĩa đơn quán quân Anh có tựa dài nhất mà không có dấu ngoặc. Bài hát cũng được bình chọn ở vị trí thứ 20 trong danh sách "100 đĩa đơn quán quân vĩ đại nhất" của kênh Channel 4.

Hát lại
Ca khúc từng được David Usher hát lại trong album Hallucinations của anh vào năm 2003. DJ Eric Chase cũng thu âm một bản hát lại của bài hát vào tháng 12 năm 2009. Giọng ca chính của Radiohead là Thom Yorke thỉnh thoảng còn hát một đoạn của ca khúc trong các buổi trình diễn trực tiếp của "Everything in Its Right Place", nằm trong chuyến lưu diễn của Radiohead vào năm 2001.

Danh sách bài hát
Tất cả âm nhạc đều do James Dean Bradfield và Sean Moore sáng tác; ngoại trừ nơi có chú giải.
Tất cả ca từ do Nick Jones viết; ngoại trừ nơi có chú giải.

Xếp hạng và chứng chỉ

Xếp hạng tuần

Diễn biến xếp hạng ở Anh

Xếp hạng cuối năm

Chứng chỉ

Tham khảo
Ghi chú

Chú thích

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 1998
Bài hát của Manic Street Preachers
Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart
Nhạc phản chiến
Ballad thập niên 1990
Rock ballad


title: Giải quần vợt Pháp Mở rộng 2017 - Đơn nữ

text:
Garbiñe Muguruza là đương kim vô địch, thua Kristina Mladenovic ở vòng bốn. Cùng với thất bại của Svetlana Kuznetsova, Venus Williams và Samantha Stosur cùng vòng bốn, sẽ có một nhà vô địch Grand Slam lần đầu tiên.

Jeļena Ostapenko vô địch sau khi đánh bại Simona Halep ở chung kết với tỷ số 4–6, 6–4, 6–3. Đây là lần đầu Ostapenko có được danh hiệu WTA đơn. Ostapenko trở thành người Latvia đầu tiên cả hai nội dung nam và nữ vô địch một giải Grand Slam đơn, và là vận động viên nữ trẻ nhất vô địch Pháp Mở rộng kể từ năm 1997. Cô là tay vợt đầu tiên không phải là hạt giống vô địch Giải quần vợt Pháp Mở rộng kể từ năm 1933, cũng như là người có thứ hạng thế giới thấp nhất lọt vào tới một trận chung kết Grand Slam kể từ khi hệ thống xếp hạng ra đời năm 1975.

Vì Angelique Kerber thua ngay vòng đầu, Karolína Plíšková và Simona Halep có cơ hội trở thành số một trên bảng xếp hạng đơn WTA nếu họ vào được đến chung kết (Plíšková) hoặc vô địch (Halep). Thất bại của Kerber đánh dấu lần đầu tiên hạt giống số một thua ngay vòng đầu tại Pháp mở rộng và lần đầu tiên tại một giải Grand Slam kể từ Wimbledon 2001.

Đây là lần đầu tiên kể từ giải Úc Mở rộng 2002, cả Serena Williams và Maria Sharapova đều vắng mặt.

Hạt giống

Vòng loại

Kết quả

Chung kết

Nửa trên

Nhánh 1

Nhánh 2

Nhánh 3

Nhánh 4

Nửa dưới

Nhánh 5

Nhánh 6

Nhánh 7

Nhánh 8

Tham khảo

Đơn nữ
Giải quần vợt Pháp Mở rộng theo năm - Đơn nữ
Pháp Mở rộng - Đơn nữ


title: Tatiana Maslany

text:
Tatiana Gabriele Maslany ( ; sinh ngày 22 tháng 9 năm 1985) là nữ diễn viên người Canada. Cô được biết tới qua nhiều vai diễn trong loạt phim truyền hình kinh dị khoa học viễn tưởng Orphan Black (2013–2017), bộ phim mang về cho cô một giải Primetime Emmy (2016), hai giải Critics' Choice Awards (2013, 2014) và năm giải Canadian Screen (2014–18). Maslany cũng là diễn viên Canada đầu tiên giành giải Emmy ở hạng mục phim chính kịch Canada dài tập.

Maslany cũng xuất hiện trong các phim truyền hình như: Heartland (2008–2010), The Nativity (2010), Being Erica (2009–2011), Perry Mason (2020), She-Hulk: Attorney at Law (2022) trong vai chính Jennifer Walters / She-Hulk. Ở lĩnh vực điện ảnh, cô từng tham gia một số phim như Diary of the Dead (2007), Eastern Promises (2007), The Vow (2012), Picture Day (2012), Cas and Dylan (2013), Woman in Gold (2015), Stronger (2017), Destroyer (2018). Với vai chính trong phim hài lãng mạn The Other Half (2016), cô giành được một giải Canadian Screen ở hạng mục Nữ chính xuất sắc nhất.

Đầu đời
Maslany sinh ra tại Regina, Saskatchewan, là con gái của Daniel Maslany, một thợ làm đồ gỗ, và Renate (nhũ danh Kratz), một phiên dịch viên tiếng Pháp và tiếng Anh.  Cô có hai người em trai, nam diễn viên Daniel Maslany và nhà làm phim hoạt hình Michael Maslany.  Cô có tổ tiên Áo, Đức, Ba Lan, Romania và Ukraina.  Đối với trường tiểu học, Maslany đã đắm mình trong tiếng Pháp , và được mẹ dạy bằng tiếng Đức trước khi học tiếng Anh.  Ngoài ra, ông bà của cô nói tiếng Đức xung quanh cô khi còn nhỏ.  Cô ấy cũng nói được một số tiếng Tây Ban Nha. Cô ấy đã khiêu vũ từ năm bốn tuổi và bắt đầu nhà hát cộng đồng và nhạc kịch năm chín tuổi.

Maslany theo học tại trường trung học Tiến sĩ Martin LeBoldus , nơi cô tham gia vào các vở kịch và ứng biến của trường, và tốt nghiệp vào năm 2003.  Trong khi học trung học, cô đã tìm được công việc diễn xuất được trả lương cho phép cô đi du lịch khắp Canada với cha mẹ. ' phê duyệt. Cô ấy sẽ làm việc trong một vài tháng và sau đó trở lại trường học ở Regina. Cô ấy nói, "Đó không phải là một quá trình chuyển đổi dễ dàng. Tôi cảm thấy hơi xa lạ với nó. Thực sự là bên ngoài cả hai trải nghiệm."

Sau khi hoàn thành chương trình trung học, cô học thêm một năm trước khi vào Đại học Regina , theo học tiếng Đức, tiếng Hy Lạp cổ đại, Triết học, Tâm lý học và điện ảnh. Cô ấy đã bỏ học sau nửa học kỳ.  Cô đã dành một thời gian biểu diễn sân khấu và đi du lịch trước khi định cư ở Toronto , Ontario, ở tuổi 20.

Sự nghiệp

Danh sách phim

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhân vật còn sống
Người Canada gốc România
Người Canada gốc Đức
Người Canada gốc Ukraina
Nữ diễn viên lồng tiếng Canada
Nữ diễn viên truyền hình Canada
Nữ diễn viên điện ảnh Canada
Nữ diễn viên Canada thế kỷ 21
Nữ diễn viên Canada thế kỷ 20
Sinh năm 1985


title: Adonisea gracilenta

text:
Adonisea gracilenta là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Adonisea


title: Phostria euryleucalis

text:
Phostria euryleucalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phostria
Bướm đêm Nam Mỹ


title: Abraxas magnimaculata

text:
Abraxas magnimaculata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Abraxas


title: Pyrrhorachis exquisitata

text:
Pyrrhorachis exquisitata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pyrrhorachis


title: Vương Mãnh (nhà Trần)

text:
Vương Mãnh (chữ Hán: 王猛, ? – ?) tự Thế Hùng, người Lâm Nghi, Lang Da , tướng lãnh nhà Trần đời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Mãnh vốn có tên Dũng, là thành viên của sĩ tộc họ Vương quận Lang Da, cháu trực hệ 7 đời của phụ chánh đại thần Vương Bưu Chi nhà Đông Tấn. Phả hệ sĩ tộc họ Vương cho đến Mãnh như sau: Vương Lãm → Vương Chính → Vương Bân → Vương Bưu Chi → Vương Lâm Chi → Vương Nạp Chi (hay Vương Nột Chi) → Vương Hoài Chi (hay Vương Chuẩn Chi) → Vương Hưng Chi (hay Vương Dư Chi) → Vương Tiến Chi → Vương Thanh → Vương Mãnh.

Cha là Tân Dã, Đông Dương 2 quận thái thú, Trung Lư công Vương Thanh. Mãnh lên 5 tuổi, Vương Thanh giúp Đỗ Kham chống lại tướng của Trần Bá Tiên là Trần Thiến (sau này là Trần Văn đế), đánh bại và đuổi nà Thiến. Đồng sự của Vương Thanh là Quảng Châu thứ sử Âu Dương Ngỗi bất ngờ quay ra giết chết ông ta rồi quy hàng Trấn Bá Tiên. Trần Thiến đem quân vượt sông Chiết, tìm bắt và giết cả nhà họ Vương. Mẹ của Mãnh là Vi thị đem ông đi trốn ở Hội Kê nên tránh được vạ.

Phục vụ nhà Trần

Thời Tuyên đế
Đến khi trưởng thành, Mãnh học tập siêng năng không mỏi, đọc khắp kinh sử, thạo cả Tôn, Ngô binh pháp. Vì cái chết của cha, Mãnh cho đến trọn đời Trần Văn đế, không nghe âm nhạc, ăn cơm rau mặc áo vải, hành xử như đang giữ tang. Trần Tuyên đế lên ngôi, Mãnh mới bắt đầu xin quan chức. Năm Thái Kiến đầu tiên (569), Mãnh bắt đầu được làm Bà Dương vương phủ Trung binh tham quân, sau 2 lần thăng chức thì được làm đến Vĩnh Dương vương phủ Lục sự tham quân.

Mãnh tính khẳng khái, luôn ưa chuộng công danh. Ban đầu Mãnh dâng sớ trình bày sách lược an định biên thùy và mở rộng bờ cõi, rất được hoàng đế khen ngợi, đến nay triều đình giáng chiếu cho ông theo Đại đô đốc Ngô Minh Triệt giành đất của nhà Bắc Tề; Mãnh nhờ quân công được phong Ứng Dương huyện tử. Mãnh dần được thăng làm Thái tử hữu vệ soái, dời làm Tấn Lăng thái thú. Mãnh ơn uy đều dùng, khiến trộm cướp trốn tránh, nhà buôn đến cõi đều nói: “Để giao cho Vương phủ quân.” Người trong quận ca ngợi Mãnh, so sánh với Triệu Quảng Hán đời Hán.

Thời Hậu Chủ
Năm Chí Đức đầu tiên (583), Mãnh được trưng làm Tả kiêu kỵ tướng quân, gia Tán kỵ thường vị, rất được tin cậy. Bấy giờ bọn Khổng Phạm, Thi Văn Khánh kết bè với nhau, hãm hại những ai chống đối, bàn bạc muốn đưa Mạnh ra ngoài nhưng chưa có dịp. Gặp lúc Quảng Châu thứ sử Tư Mã Tĩnh không chịu trưng, triều đình bèn trừ Mãnh làm Đô đốc Đông Hành Châu thứ sử, lĩnh chức Thủy Hưng nội sử, cùng Quảng Châu thứ sử Trần Phương Khánh đi bắt Tĩnh. Mãnh đến, lập tức bắt được Tĩnh, giải về Kiến Nghiệp, được tiến tước làm công, gia Quang thắng tướng quân, Bình Việt trung lang tướng, Đại đô đốc; ông phát binh của Quảng, Quế 20 châu, đánh dẹp những vùng xa xôi của Lĩnh Nam, đi đến đâu bình định đến đấy.

Năm Trinh Minh thứ 2 (588), triều đình giáng chiêu thụ Mãnh làm Trấn nam đại tướng quân, Đô đốc 24 châu chư quân sự, ít lâu mệnh cho ông dời sang trấn thủ Quảng Châu. Mãnh chưa đến trấn thì quân Tùy đã vượt Trường Giang; ông bèn đốc toàn quân về cứu viện. Bấy giờ Quảng Châu thứ sử Lâm Nhữ hầu Trần Phương Khánh, Tây Hành Châu thứ sử Hành Dương vương Trần Bá Tín nằm dưới quyền chỉ huy của Mãnh, nhưng đều ngồi nhìn mà không đến. Mãnh sai Cao Châu thứ sử Đái Trí Liệt, Thanh Viễn thái thủ Tăng Hiếu Viễn đều đem khinh binh đi bắt chém họ, rồi phát động quân đội của họ. Đến khi nghe tin Đài thành thất thủ, Mãnh bèn làm lễ cử ai, mặc đồ tang, ngủ chiếu rơm và không ăn cơm, than rằng: “Thân Bao Tư đơn độc thế đấy!” rồi kìm quân men Trường Giang để kháng cự, hòng giữ vững khí tiết. Sau đó Mãnh tra được Trần Hậu Chủ chưa chết, bèn sai bộ tướng Tân Phưởng chạy trạm dịch đến kinh đô Trường An của nhà Tùy xin hàng. Tùy Văn đế rất hài lòng, nói với Phưởng rằng: “Mãnh nhớ mong chủ cũ, chuẩn bị tang sự, tức là bề tôi đáng tin của ta. Giữ vững một phương, không nhọc binh giáp, lại là bề tôi có công của ta đấy.” Ngay hôm ấy Văn đế bái Phưởng làm Khai phủ Nghi đồng tam tư, còn giáng chiếu cho Mãnh cùng Hành quân tổng quản Vi Hoảng nhân đó ở lại kinh lược Lĩnh Biểu.

Phục vụ nhà Tùy
Mẹ và vợ con của Mãnh trước đây ở lại Kiến Nghiệp, nhân đó theo Trần Hậu Chủ vào Trường An, triều đình giáng chiếu ban nhà cửa cùng đồ vật rất hậu, riêng thưởng cho 1000 tấm lụa, còn sai người đưa tỷ thư úy lạo ông. Mãnh tiếp tục bình định Sơn Việt, cho người chạy trạm dịch trình tấu tình hình. Bấy giờ Tùy Văn đế ghé thăm Hà Đông, gặp sứ giả của Mãnh đến, rất hài lòng. Dương Tố chúc mừng rằng: “Khi xưa Hán Vũ đế ở đất này nghe tin mừng (văn hỷ), dùng việc ấy để đổi tên huyện (tức là huyện Văn Hỷ), Vương Mãnh nay báo tiệp, hơi giống việc ngày trước.” Vì thế triều đình giáng tỷ thư khen thưởng, lấy con trai trưởng của Mãnh là Vương Thiện làm Khai phủ Nghi đồng tam tư.

Ít lâu sau Mãnh mất ở Quảng Châu, Tùy Văn đế nghe tin thì đau lòng, sai sứ điếu tế, tặng Thượng Khai phủ Nghi đồng tam tư, phong tước Quy Nhân huyện công. Triều đình mệnh cho Vương Thiện kế tập, còn được thụ chức Phổ Châu thứ sử. Năm Nhân Thọ đầu tiên (601), em Thiện là Vương Tục dâng biểu trình bày ý nguyện của Mãnh, xin được chôn ở Quan Trung, triều đình giáng chiếu đồng ý, còn tặng Mãnh chức Sứ trì tiết, Đại tướng quân, Tống Châu thứ sử, 3 châu chư quân sự, thụy là Thành.

Tham khảo
 Nam sử quyển 24, liệt truyện 14 – Vương Chuẩn Chi truyện

Chú thích

Tướng nhà Trần (Trung Quốc)
Người Sơn Đông


title: Nawa, Salamiyah

text:
Nawa () là một ngôi làng Syria nằm ở phó huyện Salamiyah thuộc huyện Salamiyah, Hama. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Nawa có dân số 441 người trong cuộc điều tra dân số năm 2004.

Tham khảo


title: Máy chơi trò chơi điện tử tại gia

text:
Máy chơi game gia đình hay video game console gia đình là tên gọi chung bao gồm những hệ máy console cho phép người chơi chơi tại nhà của mình. Một điểm lợi là người chơi có thể chơi bất cứ lúc nào và mang đi đâu trong nhà. Những thứ chơi với máy này gồm tay cầm không dây (hoặc có dây) kết nối với một đầu máy, tối thiểu 2 chiếc cho những trò hai người và thường chơi thông qua màn hình TV để hiển thị hình ảnh.

Khi trò chơi điện tử bắt đầu xuất hiện từ những năm 1950, thì máy chơi game gia đình sau đó đã có mặt từ năm 1951. Trong 60 năm phát triển của máy này, nhiều hệ máy đã ra đời và ngày càng cải tiến phổ biến hơn.

Tham khảo

Phát minh của Hoa Kỳ
Thuật ngữ trò chơi điện tử


title: Telodorcus urocephalus

text:
Telodorcus urocephalus là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được  mô tả khoa học năm 1883.

Tham khảo

Telodorcus
Động vật được mô tả năm 1883


title: Spodoptera synstictis

text:
Spodoptera synstictis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Spodoptera


title: Thành Đức quân tiết độ sứ

text:
Thành Đức quân tiết độ sứ hay Hằng Dương quân tiết độ sứ, Hằng Ký tiết độ sứ, Trấn Ký tiết độ sứ (762 - 930), là một phiên trấn tồn tại dưới thời trung hậu kì nhà Đường và giai đoạn nửa đầu thời Ngũ Đại Thập Quốc trong lịch sử Trung Quốc, có trị sở đặt tại Hằng (Trấn) châu, nay thuộc Thạch Gia Trang, Hà Bắc, Trung Quốc. Ngay từ khi thành lập, vùng đất này đã cai trị bán độc lập với chính quyền trung ương nhà Đường; các đời Tiết độ sứ giữ lệ cha truyền con nối, cùng với hai trấn khác là Ngụy Bác và Lư Long gọi chung là Hà Bắc tam trấn. Trong thời gian tồn tại của mình, trấn Thành Đức nằm dưới sự cai quản của các gia tộc họ Trương (762-782), Vương (782-820), Vương (821-921), Trương (921-922); cuối cùng quy phục Hậu Đường.

Sự cát cứ của họ Lý

Tiết độ sứ đầu tiên của Thành Đức là Lý Bảo Thần, nguyên là người dân tộc Hề. Ban đầu ông làm con nuôi của tướng Trương Sào Cao, vì thế lấy họ Trương, tên là Trung Chí. Từ năm 755, Tiết độ sứ Phạm Dương An Lộc Sơn tạo phản, xưng quốc hiệu là Yên. Trương Trung Chí theo An Lộc Sơn từ những ngày đầu khởi nghĩa, được Lộc Sơn nhận làm con nuôi. Năm 757, khi nhà Đường phản công mãnh liệt, Trương Trung Chí dâng lãnh địa của mình là Hằng châu. Không lâu sau Sử Tư Minh lại nổi lên, Trương Trung Chí một lần nữa theo về với họ Sử.

Năm 761, Sử Tư Minh bị con là Sử Triều Nghĩa giết, Trương Trung Chí không phục Sử Triều Nghĩa, liền mở đất ngôn lộ, xin nội thuộc nhà Đường. Khi Hà Sóc được bình định, Đường Đại Tông theo lời sàm tấu của Bộc Cố Hoài Ân không hỏi gì đến tội của các tướng cũ Đại Yên đã quy hàng, vẫn cho họ trấn nhậm ở những châu quận Hà Bắc, ngoài Lý Bảo Thần còn có Điền Thừa Tự ở Ngụy Bác, Lý Hoài Tiên ở Phạm Dương. Năm 762, ông được phong làm Hằng Dương tiết độ sứ, đổi tên thành Lý Bảo Thần. Năm 777, đổi Hằng Dương thành Thành Đức, vẫn cho Lý Bảo Thần làm tiết độ sứ. Lãnh địa ban đầu gồm 6 châu Hằng, Triệu, Thâm, Định, Dịch, Kí.

Lý Bảo Thần ở Hằng châu, nhanh chóng phát triển thực lực, có được bộ tốt 50.000 người, ngựa 5000 con. Ông từng bước li khai triều đình, cắt dần các mối quan hệ kinh tế - thương mại, chiêu tập người lưu vong, phát triển dần thế lực. Lại liên kết với các tiết độ sứ khác là Tiết Tung ở Chiêu Nghĩa, Điền Thừa Tự ở Ngụy Bác, Lý Chánh Kỉ ở Tri Thanh, Lương Sùng Nghĩa, hỗ trợ lẫn nhau, có ý đem đất phong truyền cho con cháu, không tuân triều chỉ, không nộp thuế cho triều đình, tự bổ dụng quan lại trong trấn.

Lý Bảo Thần về sau nảy sinh mâu thuẫn với Điền Thừa Tự. Nhân Thừa Tự gây ra chuyện tại Tương - Vệ để chiếm đất, Bảo Thần cùng Lý Chánh Kỉ cùng đem quân thảo phạt, kết quả Điền Thừa Tự thất thế buộc phải dâng đất Thương châu để giảng hòa. Sau chiến dịch này, lãnh thổ Thành Đức mở rộng tới cực đại. Hai bên lại định tấn công Chu Thao ở Lư Long song không thành công.

Duy Nhạc bại vong

Lý Bảo Thần kết minh ước với các trấn lân cận, dự định đời đời con cháu nối chức Tiết độ sứ. Khi về già, Bảo Thần lo sợ rằng con trai mình là Lý Duy Nhạc tuổi trẻ yếu đuối, lo sợ con sẽ không thể khống chế được quân lính cấp dưới nên đã cho giết các tướng dưới quyền là Tân Trung Nghĩa, Lư Thực, Định châu thứ sử Trương Nam Dung, Triệu châu thứ sử Trương Bành Lão... tổng cộng hơn 20 người để trừ họa về sau. Duy chỉ có thứ sử Dịch châu Trương Hiếu Trung và thông gia của Bảo Thần là Vương Vũ Tuấn thoát nạn.

Mùa xuân năm 781, Lý Bảo Thần trúng độc và qua đời. Lý Duy Nhạc giấu việc không phát tang, lại làm giả biểu của cha, tâu lên triều đình cho mình kế tập, triều đình không theo. Do đó, Duy Nhạc bèn tự xưng là lưu hậu ở Thành Đức; rồi liên kết với Điền Duyệt (kế tục Điền Thừa Tự), Lương Sùng Nghĩa và Lý Chánh Kỉ cùng khởi binh chống lại nhà Đường, sử gọi là loạn tứ trấn.

Nhà Đường được tin, liền triệu tập Tiết độ sứ Lư Long Chu Thao đến tấn công Ngụy - Triệu. Liên quân hạ được Thúc Lộc, dụ hàng Trương Hiếu Trung ở Dịch châu, Khang Nhật Tri ở Triệu châu, lại đánh lấy được Định châu, tình thế nước Triệu trở nên rất nguy cấp. Giữa lúc đó, Lý Duy Nhạc lại nghi ngờ nhạc phụ Vương Vũ Tuấn, có ý giết đi. Vũ Tuấn biết chuyện nên tìm cách ra tay trước. Năm 782, nhân được Lý Duy Nhạc cử đi đánh Triệu châu, Vũ Tuấn bí mật đưa quân trở lại Hằng châu, rồi tiến vào phủ bắt giết Lý Duy Nhạc, đem Hằng châu theo về với nhà Đường. Họ Lý kết thúc vai trò của mình sau 20 năm với 2 đời chủ soái.

Vương thị hưng khởi

Vương Vũ Tuấn tên thật là Một Nặc Hàn, người dân tộc Khiết Đan. Ông phục vụ Lý Bảo Thần nhiều năm và kết thông gia với người này. Sau khi lật đổ Lý Duy Nhạc, Vương Vũ Tuấn rất hi vọng được làm tiết độ sứ Thành Đức; song triều đình nhà Đường lại quyết định chia đất Triệu làm ba, bản thân Vũ Tuấn chỉ được hai châu Hằng, Ký với chức đô đoàn luyện quan sát sứ, do vậy ông tỏ ra rất bất mãn. Cộng thêm Chu Thao cũng muốn có Thâm châu nhưng bị nhà Đường ngăn cản, vì vậy hai người liên thủ với nhau chống Đường. Khi đó Điền Duyệt đang bị nguy khốn tại Ngụy châu, tìm cách lôi kéo hai trấn về phe mình. Do vậy Chu - Vương cùng đem quân đến cứu Điền Duyệt, chính thức ra mặt chống đối. Sau đó ông tấn công Khang Nhật Tri, chiếm được hai châu Thâm-Triệu.

Để tỏ ý li khai, vào ngày 9 tháng 12 năm 782, các trấn tạo phản cùng nhau xưng vương: Chu Thao xưng là Kì vương, Điền Duyệt là Ngụy vương, Vương Vũ Tuấn là Triệu vương, Lý Nạp (con Lý Chánh Kỉ) xưng Tề vương. Chu Thao là minh chủ, xưng cô, ba người kia xưng là quả nhân. Nơi ở xưng là điện, mệnh lệnh gọi là lệnh, quần thần dâng thư gọi là tiên, vợ phong làm vương phi, con trai trưởng là thế tử. Các châu đặt trị sở gọi là phủ, bố trí lưu thủ kiêm nguyên soái, giao quyền quân chính, còn bố trí Đông, Tây tào, giống như Môn Hạ, Trung thư tỉnh tại triều đình; tuy nhiên trong sổ sách vẫn dùng niên hiệu nhà Đường.

Tuy đã cùng xưng vương nhưng giữa lúc đó thì Chu - Vương lại nảy sinh bất hòa, do đó Vương Vũ Tuấn nảy ý trở về quy phục chính quyền trung ương. Từ cuối năm 783, quân Kinh Nguyên làm phản, tôn Chu Thử làm hoàng đế Ngụy Tần, Đường Đức Tông kinh hoàng bỏ chạy về Phụng Thiên. Tại đây, vào ngày 27 tháng 1 năm 784, Hoàng thượng theo đề xuất của Lục Chí, ban chiếu thư tự trách mình không biết nghe lời can gián, để cho gian nhân thao túng mà nghi ngờ tướng lĩnh khiến họ nổi loạn, sau đó hạ lệnh xá tội cho tất cả những người đã tạo phản trước kia, đồng thời hứa không can thiệp vào công việc nội bộ của các trấn. Vương Vũ Tuấn biết tin, liền triệu tập quân đội, tuyên bố từ bỏ vương hiệu.

Do Chu Thao không chịu thần phục và đang bao vây Ngụy châu, Vương Vũ Tuấn được triều đình tấn phong Thành Đức Lư Long lưỡng đạo tiết độ sứ để tấn công Thao, cuối cùng khiến Thao phải quy hàng. Sau chiến dịch này, Vương Vũ Tuấn còn lấy thêm được hai châu Đức, Lệ, thực lực không kém so với họ Lý trước kia.

Vương thị trung suy

Vương Vũ Tuấn qua đời vào năm 801, con trưởng là Vương Sĩ Chân lên giữ chức Tiết độ sứ, được 8 năm thì cũng qua đời giữa lúc triều đình Trường An có dự định tiêu diệt thế lực phiên trấn. Vương Thừa Tông được ủng hộ lên nắm quyền chỉ huy. Ông sai sứ đến Trường An xin dâng đất hai châu Đức, Lệ để đổi lấy sự công nhận của triều đình, nhà vua bằng lòng. Tuy nhiên về sau Vương Thừa Tông lại nuốt lời; Đường Hiến Tông triệu tập quân đội các trấn cùng thảo phạt. Chiến dịch của nhà Đường nhanh chóng rơi vào bế tắc, đến năm 810, triều đình phải "xá tội" cho Vương Thừa Tông, không hỏi gì đến việc nạp đất.

Những năm tiếp theo, quân triều đình tiếp tục tiến hành chiến dịch tiêu diệt nhiều phiên trấn khác, mà mặt trận chính là chiến dịch tiêu diệt tiết độ sứ Chương Nghĩa Ngô Nguyên Tế. Vương Thừa Tông cùng Tiết độ sứ Bình Lư Lý Sư Đạo hỗ trợ Ngô Nguyên Tế. Vào mùa thu năm 815, do một sự hiểu lầm, chính quyền trung ương cho rằng ông chủ mưu ám sát tể tướng Đỗ Nguyên Hoành, do đó lại tiến hành thảo phạt, song do triều đình phải tập trung binh lực ở Sở nên không thể huy động lực lượng lớn đánh Triệu. Hai bên giữ thế giằng co đến cuối năm 817 khi Ngô Nguyên Tế bị tiêu diệt. Vương Thừa Tông trở nên lo sợ thế lực của triều đình, bèn quyết định đưa hai con là Vương Tri Cảm, Vương Tri Tín cùng nha tướng Thạch Tấn đến triều đình làm con tin, xin được thần phục, đồng thời dâng hai châu Đức, Lệ cho triều đình kiểm soát. Từ bấy giờ lãnh thổ Thành Đức còn lại bốn châu Trấn, Ký, Thâm, Triệu và từ đây cho đến hết thời Đường, vùng lãnh thổ này không có sự biến động gì lớn.

Lý Sư Đạo bị tiêu diệt vào năm 819. Điều này khiến Vương Thừa Tông càng trở nên lo sợ hơn rồi lâm bệnh mà qua đời (820). Tham mưu Thôi Toại tôn con thứ của Vương Sĩ Chân là Vương Thừa Nguyên làm lưu hậu. Nhưng Thừa Nguyên nhất quyết không chịu nhận và giao trả trấn lại cho triều đình. Họ Vương cai trị đất Triệu qua 38 năm, 3 đời chủ soái. Tiết độ sứ Ngụy Bác Điền Hoằng Chánh được cử đến trấn nhậm Thành Đức, bắt đầu thời kì loạn lạc mới ở Thành Đức nói riêng và Hà Bắc tam trấn nói chung.

Đình Thấu dựng nghiệp

Điền Hoằng Chánh lại không được lòng binh sĩ đất Triệu. Đô tri binh mã sử Vương Đình Thấu thừa cơ hội khích động tướng sĩ làm loạn. Đêm ngày 29 tháng 8 năm 821 (tức ngày 28 tháng 7 năm nguyên niên Trường Khánh), Vương Đình Thấu cùng với binh sĩ dưới quyền kéo đến phủ đệ của Điền Hoằng Chánh, sau đó xông vào sát hại ông cùng với gia thuộc ở đất Triệu và thân tín, tham tá, tổng cộng hơn 300 người. Vương Đình Thấu tự xưng là lưu hậu ở Thành Đức.

Triều đình nhà Đường được tin, liền phong cho thứ sử Thâm châu Ngưu Nguyên Dực làm tiết độ sứ Thành Đức, cùng tấn công Vương Đình Thấu. Tuy nhiên Nhà Đường kể từ lúc Hiến Tông tru quần đạo, ngân khố đã cạn, kho tàng hư kiệt. Khi Mục Tông lên ngôi, ban thưởng quá nhiều khiến tiền bạc không còn bao nhiêu. Quân chư trấn tham gia đánh Triệu hơn 15 vạn, triều đình tất nhiên không thể giải quyết nổi vấn đề lương thực cho họ. Lại thêm đường vận chuyển gian truân và thường bị giặc cướp, các cánh quân đều lâm vào cảnh đói khát. Vương Đình Thấu còn liên kết với Chu Khắc Dung ở Lư Long, gây cho triều đình nhiều khó khăn. Kết quả là triều đình đành phải công nhận ngôi vị Tiết độ sứ của Vương Đình Thấu.

Vương Đình Thấu cai trị đất Triệu bằng chính sách hà khắc, thường hay tiến hành đồ sát những người chống đối và hỗ trợ các thế lực chống Đường, như Lý Đồng Tiệp ở Hoành Hải. Năm 834, ông qua đời, ngôi Tiết độ sứ được truyền cho trưởng tử Vương Nguyên Quỳ.

Thu phục lòng dân

Vương Nguyên Quỳ trong những năm cai trị đã nhiều việc làm của phụ thân, chủ trương cai trị bằng đường lối khoan dung, giản dị; do đó lấy được lòng dân trong trấn. Những năm 843 - 844, ông cử quân hỗ trợ chính quyền trung ương tiêu diệt tướng làm phản ở Chiêu Nghĩa Lưu Chẩn, từ đó dùng sức ép buộc triều đình công nhận quyền thế tập của họ Vương tại đất Triệu.

Năm 855, Vương Nguyên Quỳ qua đời, con trưởng là Vương Thiệu Đỉnh lên thay. Năm 857, Vương Thiệu Đỉnh qua đời, do con trai trưởng là Vương Cảnh Sùng còn nhỏ tuổi nên người con thứ của Nguyên Quỳ là Vương Thiệu Ý được ủng hộ làm tiết độ sứ. Năm 866, Vương Thiệu Ý qua đời, Vương Cảnh Sùng lại được tôn lên làm Tiết độ sứ. Những năm này, chính sách cai trị của họ Vương tỏ ra rất có hiệu quả, được người dân trong trấn rất ủng hộ; thế lực của họ Vương trở nên vững chắc trong khi tại Ngụy, Yên việc thay triều đổi đại xảy ra thường xuyên.

Năm 868, Bàng Huân nổi dậy ở Từ châu nổi dậy chống lại triều đình. Cảnh Sùng sai đại tướng dẫn quân hỗ trợ vương sư, cuối cùng dẹp được Bàng Huân. Triều đình nhà Đường lúc bấy giờ ngày càng suy yếu hơn, khởi nghĩa nông dân nổ ra khắp nơi. Năm 880, nghịch tặc Hoàng Sào chiếm được kinh thành Trường An, Đường Hi Tông phải bỏ chạy về Kiếm Nam. Vương Cảnh Sùng cùng Tiết độ sứ Nghĩa Vũ Vương Xử Tồn ban hịch mộ quân thảo tặc, rồi kéo về Trường An giao tranh cùng lực lượng Hoàng Sào. Vương Cảnh Sùng cũng cử quân đi, nhưng ông không trực tiếp tham gia chỉ huy chiến dịch này. Năm 883, Vương Cảnh Sùng lâm bệnh qua đời, người con trai mới lên 10 của ông là Vương Dung kế tập chức Tiết độ sứ.

Thời Đường mạt và Hậu Lương

Năm 885, Vương Dung cùng Tiết độ sứ Lư Long Lý Khả Cừ đã liên quân chống lại Vương Xử Tồn ở Nghĩa Vũ, song Tiết độ sứ Hà Đông Lý Khắc Dụng lại đưa quân đến cứu, chiến dịch của hai nước Triệu - Yên thất bại. Tiếp đó năm 891, Lý Khắc Dụng tấn công Thành Đức, nhưng bị liên quân Triệu - Yên đẩy lui. Năm 892, liên quân tổ chức phản công, Vương Dung cùng Tiết độ sứ Lư Long Lý Khuông Uy tấn công Nghiêu Sơn của Tấn. Thái Nguyên (chỉ Lý Khắc Dụng) cử Lý Tự Huân ra chống, đẩy lui liên quân. Mùa xuân năm 893, Thái Nguyện xua quân tiến công Trấn châu, Vương Dung lại liên minh Lý Khuông Uy đẩy lui quân Tấn. Tấn - Triệu về sau nhiều lần xảy ra chiến tranh.

Về sau Lý Khuông Uy bị Lý Khuông Trù nổi lên chống lại phải đến nương nhờ Triệu. Tuy được Vương Dung tiếp đãi nồng hậu song Khuông Uy lại có ý đồ đoạt lấy Thành Đức. Nhân một dịp Vương Dung đến phủ của mình, Lý Khuông Uy đã bắt giữ ông và đưa về thủ phủ để thực hiện nghi thức bàn giao. Binh lính của Vương Dung nhanh chóng đến giải cứu ông và giết chết Lý Khuông Uy. Sau đó, Thái Nguyên bị nghĩa tử Lý Tồn Hiếu phản bội, Vương Dung quyết định lại liên minh với Thái Nguyên để chống Tồn Hiếu.

Do Vương Dung liên minh với Thái Nguyên, nên Tiết độ sứ Tuyên Vũ Chu Toàn Trung (về sau thoán ngôi, tức là Hậu Lương) quyết định tiến công Trấn châu (900). Vương Dung đành phải quy phục Lương.

Năm 907, Chu Toàn Trung thoán ngôi, Vương Dung công nhận Toàn Trung là thiên tử, triều Lương đổi Thành Đức thành Vũ Thuận phong cho ông tước hiệu Triệu vương. Năm 910, Chu Toàn Trung sai tướng đến giả tiếng giúp đỡ, thực chất là tiến công Triệu. Quân Lương nhanh chóng chiếm được hai châu Thâm, Ký, uy hiếp mạnh mẽ đến Trấn châu. Vương Dung buộc phải cầu cứu Tấn vương Lý Tồn Úc (con Lý Khắc Dụng). Sau khi tái chiếm lại hai châu, Vương Dung tuyên bố li khai Hậu Lương mà theo Tấn, dùng niên hiệu của nhà Đường; từ bỏ tên trấn Vũ Thuận, đổi lại là Thành Đức.

Năm 913, Vương Dung sai con nuôi là Trương Văn Lễ đến hỗ trợ Lý Tồn Úc tấn công cha con Lưu Nhân Cung - Lưu Thủ Quang ở U châu, kết quả toàn bộ đất Yên rơi vào tay Tấn.

Theo về Hậu Đường

Thời gian trôi qua, Vương Dung giành được lòng trung thành của người dân Triệu, và ông sống một cách xa hoa, xây dựng nhiều trang viên để tiêu khiển, không thiết gì đến chánh sự cả. Ông trọng dụng hoạn quan và ngoại thích, ước muốn được trường sinh bất tử. Từ năm 920, ông giao việc nước cho trưởng tử Vương Chiêu Tộ. Con nuôi của Vương Dung là Trương Văn Lễ từ lâu có dã tâm phản nghịch, tìm cách khích động quân sĩ trong trấn vốn bất mãn với Vương Dung. Vào một đêm mùa xuân năm 921, Trương Văn Lễ cùng binh sĩ tiến vào quân phủ giữa lúc Vương Dung đang cúng tế. Hai binh sĩ xông vào lấy thủ cấp của ông. Trương Văn Lễ diệt tộc họ Vương, rồi tự xưng là Tiết độ sứ. Họ Vương cai trị đất Triệu vừa tròn 100 năm, qua 6 đời chủ soái.

Được tin Trương Văn Lễ bội nghịch giết cha, Hậu Đường Trang Tông Lý Tồn Úc quyết định đem quân thảo phạt. Ngày 11 tháng 9 năm 921, Lý Tồn Úc bổ nhiệm Phù Tập làm Thành Đức lưu hậu, cùng Diêm Bảo và Sử Kiến Đường tấn công Trấn châu. Trương Văn Lễ chết vì lo sợ, con là Trương Xử Cẩn lên thay. Ngày 22 tháng 10 năm 922, quân Tấn tiến vào Trấn châu, giết Trương Xử Cẩn và nắm quyền cai quản Thành Đức. Từ đó đất Triệu lại lệ thuộc Hậu Đường. Về sau Tư trị thông giám còn đề cập đến các đời tiết độ sứ tại Thành Đức đến năm 930 (xem phần dưới).

Các đời Tiết độ sứ
Lý Bảo Thần (762 - 781)
Lý Duy Nhạc (781 - 782)
Trương Hiếu Trung (781-782)
Vương Vũ Tuấn (784-801)
Vương Sĩ Chân (801-809)
Vương Thừa Tông (809-820)
Điền Hoằng Chánh (820-821)
Vương Đình Thấu (821-834)
Vương Nguyên Quỳ (834-855)
Vương Thiệu Đỉnh (855-857)
Vương Thiệu Ý (857-866)
Vương Cảnh Sùng (866-883)
Vương Dung (883-921)
Trương Văn Lễ (921)
Trương Xử Cẩn (921-922)
Lý Tồn Úc (922-923)
Quách Sùng Thao (923-925)
Lý Tự Nguyên (925-926)
Vương Kiến Lập (926-928)
Phạm Diên Quang (928-930)

Tham khảo
Cựu Đường thư
Tân Đường thư
Cựu Ngũ Đại sử
Tư trị thông giám

Chú thích

Lịch sử Hà Bắc
Nhà Đường
Ngũ đại Thập quốc


title: Ewan McGregor

text:
Ewan Gordon McGregor, OBE (; sinh ngày 31 tháng 3 năm 1971) là một diễn viên người Scotland. Anh đã thành công ở nhiều loại phim khác nhau, đặc biệt là phim thương mại, phim độc lập và phim nghệ thuật. Vai diễn chuyên nghiệp đầu tiên của anh là vào năm 1993, khi anh đảm nhận vai chính trong loạt series Lipstick on Your Collar trên Channel 4. Anh được biết tới nhiều nhất với vai diễn Mark Renton, một tên nghiện heroin trong phim Trainspotting (1996), Jedi Obi-Wan Kenobi thời trẻ trong bộ ba loạt phim Chiến tranh giữa các vì sao (1999-2005), nhà thơ Christian trong bộ phim nhạc kịch Moulin Rouge! (2001), và Giáo sư Alfred Jones trong bộ phim tình cảm hài kịch Salmon Fishing in the Yemen (2011). Anh nhận được các đề cử giải Quả Cầu vàng ở hạng mục nam diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất cho Moulin Rouge! và Salmon Fishing in the Yemen.

McGregor cũng đóng vai chính trong các vở kịch như Guys and Dolls (2005-07) và Othello (2007-08). McGregor xếp thứ #36 trong bảng xếp hạng "Top 100 Ngôi sao Điện ảnh Thời đại" do tạp chí Empire xuất bản vào năm 1997. Năm 2010, anh thắng giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất trong bộ phim The Ghost Writer của Roman Polanski tại lễ trao giải Phim châu Âu lần thứ 23. McGregor có giọng nam cao.

Thời thơ ấu
McGregor sinh ra ở Perth, Scotland và được đưa về sống ở Crieff. Mẹ anh, Carol Diane (họ thời con gái Lawson), là một giáo viên đã nghỉ hưu tại Crieff High School và sau đó được uỷ quyền làm giáo viên chính tại trường Kingspark ở Dundee. Cha anh, James Charles Stewart "Jim" McGregor, cũng là một giáo viên dạy vật lý đã nghỉ hưu ở Học viện Morrison, Crieff. Anh có một người anh trai, Colin, là cựu phi công Tornado GR4 của Không quân Hoàng gia Anh. McGregor là cháu của diễn viên Denis Lawson (cũng xuất hiện ở loạt phim Chiến tranh giữa các vì sao) và diễn viên Sheila Gish, và là anh em họ của Lou Gish. McGregor học ở Học viện Morrison ở Crieff. Sau khi ra trường, ở tuổi 16, anh làm việc như một người trợ lý sân khấu tại Perth Repertory Theatre và học một khoá học về kịch nghệ ở trường Kirkcaldy College, trước khi chuyển tới London để học về kịch tại trường nghệ thuật Guildhall khi anh 18 tuổi.

Sự nghiệp

Phim và truyền hình

Năm 1993, 6 tháng trước khi tốt nghiệp Guildhall, McGregor có được vai diễn chính ở series phim truyền hình Lipstick on Your Collar. Cùng năm đó, anh cũng thủ vai chính trên series chuyển thể Scarlet and Black với Rachel Weisz, và xuất hiện lần đầu tiên dưới vai trò phim điện ảnh với bộ phim Being Human của Bill Forsyth. Năm 1994, McGregor xuất hiện trong bộ phim giật gân Shallow Grave, mà nhờ đó anh thắng một giải Empire, và đánh dấu lần đầu tiên hợp tác với đạo diễn Danny Boyle. Vai diễn đột phá toàn cầu của anh đến vào năm 1996 với vai Mark Renton - một kẻ nghiện ngập - trong phim Trainspotting của Boyle, một bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Irvin Welsh.

McGregor đóng vai nam chính lãng mạn trong bộ phim Anh quốc Little Voice năm 1998. Năm 1999, McGregor tham gia vào bom tấn Chiến tranh giữa các vì sao (Phần I): Bóng ma đe dọa trong vai Obi-Wan Kenobi thời trẻ, vai diễn đã làm nên tên tuổi của Alec Guinness trong loạt phim Star Wars gốc, trong đó chú của anh (Denis Lawson) cũng góp mặt vào vai Wedge Antilles. Năm 2001, anh đóng cùng Nicole Kidman trong bộ phim Moulin Rouge! với vai chàng nhà thơ Christian yêu nàng vũ công Satine. Vai diễn mang lại cho anh một đề cử Quả cầu vàng. McGregor trở lại với vai Obi-Wan Kenobi trong phần trước tiếp theo của loạt phim, Chiến tranh giữa các vì sao (phần II): Sự xâm lăng của người Vô tính năm 2002. Năm 2003, anh cùng Renée Zellweger đóng chung trong phim Down With Love. Cũng trong năm đó, anh nhận được nhiều lời có cánh với bộ phim Young Adam, cùng với Tilda Swinton.

Năm 2005, anh xuất hiện lần chót trong vai Obi-Wan Kenobi trong Chiến tranh giữa các vì sao (phần III): Sự báo thù của người Sith. Cùng năm đó, anh tham gia lồng tiếng vào hai bộ phim hoạt hình ăn khách, như vai robot Rodney Copperbottom trong Robots, trong đó có cả sự tham gia của Halle Berry và Robin Williams, và phim Valiant cùng với Jim Broadbent, John Cleese và Ricky Gervais. Ngoài ra anh còn đóng phim Stay của đạo diễn Marc Foster, một bộ phim tâm lý giật gân cùng Naomi Watts và Ryan Gosling.

Năm 2012, anh được bầu chọn làm Ban Giám khảo chính trong Liên hoan phim Cannes 2012. Các dự án sắp tới của anh có thể kể đến phần phim chuyển thể live-action của Disney là Giai nhân và quái vật của đạo diễn Bill Condon, trong đó anh đóng vai Lumiere. Dàn diễn viên còn bao gồm Emma Watson (Belle), Dan Stevens (Beast/Prince), Luke Evans (Gaston), Ian McKellen (Cogsworth), Emma Thompson (Bà Potts), Kevin Kline (Maurice) và Audra McDonald (Garderobe). Phim dự kiến sẽ ra mắt tháng 3 năm 2017.

Vào ngày 23 tháng 8 năm 2019, Lucasfilm công bố rằng McGregor sẽ tái diễn vai Obi-Wan Kenobi trong một sê-ri phim truyền hình Chiến tranh giữa các vì sao mới, dự kiến sẽ phát hành trên Disney+ năm 2022.

Kịch nghệ
Từ tháng 11 năm 1998 đến tháng 3 năm 1999, McGregor sắm vai Malcolm Scrawdyke trong vở 'Little Malcolm and His Struggles Against Eunuchs, đạo diễn bởi Denis Lawson, chú của anh. Lần đầu vở diễn được thực hiện ở rạp Hampstead trước khi tới rạp Comedy ở Tây London.

Từ tháng 6 năm 2005 đến tháng 4 năm 2007, McGregor cùng Jane Krakowski, Douglas Hodge và Jenna Russell trong phiên bản gốc của vở Guys and Dolls tại rạp Piccadilly ở London. Trong vở này anh đóng vai Sky Masterson, trước đó Marlon Brando đã làm nên huyền thoại trong bộ phim cùng tên. McGregor nhận được một đề cử giải Laurence Olivier cho Nam diễn viên xuất sắc nhất trong vở hài kịch năm 2007.

Những chuyến đi bằng mô tô

Là một người đam mê mô tô từ thuở trẻ, McGregor muốn làm một chuyến đi xuyên lục địa trên chiếc xe của mình với người bạn thân Charley Boorman và Claudio von Planta vào năm 2004. Từ giữa tháng 4 đến cuối tháng 7, họ phượt từ London đến New York xuyên qua Trung Âu, Ukraine, Kazakhstan, Mông Cổ, Siberia, Canada và Hoa Kỳ trên chiếc BMW R1150GS, với tổng chiều dài mà anh đi được lên tới 35,960km. Anh còn tham gia các chương trình của UNICEF dọc chuyến đi của mình, và làm một cuốn sách bán chạy và một chương trình truyền hình dựa trên hành trình của mình, đều có tựa đề là Long Way Round.

McGregor xuất hiện trong hai phần của cuốn phim tài liệu Ewan McGregor: Cold Chain Mission của đài BBC tháng 4 năm 2004, bao gồm việc anh đi bằng mô tô, thuyền, máy bay và thậm chí cả đi bộ để đưa vắc-xin cho trẻ em ở những vùng sâu vùng xa của các quốc gia Ấn Độ, Nepal và Cộng hoà Congo. Chuyến đi là một phần công tác của anh là Đại sứ UNICEF.

Đời sống riêng tư
McGregor cưới vợ là Eve Mavrakis, một nhà thiết kế thời trang người Pháp từ năm 1995. Họ có với nhau 4 người con gái: Clara, Esther, Jamyan và Anouk. McGregor có hình xăm hình trái tim và chữ thập có tên vợ và các con anh trên tay phải. Hiện giờ gia đình họ sống tại Los Angeles, California sau khi chuyển từ London.

Sự nghiệp diễn xuất

Điện ảnh

Truyền hình

Sân khấu

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1971
Người Scotland
Ca sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh
Diễn viên Anh thế kỉ 20
Diễn viên Anh thế kỉ 21
Nhân vật còn sống


title: Quách A

text:
Nàng A hay Quách A (?-40?), còn gọi Khâu Ni, là một nữ tướng thời Hai Bà Trưng trong lịch sử Việt Nam.

Tên gọi
Theo dân gian, Khâu Ni tên là A, tục gọi Nàng A, sau thêm họ Quách nên gọi là Quách A. Khâu Ni là pháp danh sau khi xuất gia. Thời Đinh Tiên Hoàng sắc phong hiệu "Quách A Nương, phúc sinh thượng đẳng phúc thần". Đền Tam Giang thờ Khâu Ni với hiệu là Quách A Nương. Đền Nhật Chiêu thờ Khâu Ni với hiệu là Quách Gia Nương.

Sự tích
Nàng A quê ở làng chài ngã ba Hạc, nay là phường Bạch Hạc, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Theo truyền thuyết, nàng A sinh trong một gia đình họ Quách tuổi cao mới sinh được một con gái. Năm 16 tuổi, vợ chồng họ Quách qua đời, quân Hán định bắt đem dâng quan trên, nàng A bèn bỏ vào rừng, cắt tóc đi tu và lấy hiệu là Khâu Ni. Thấy cảnh người Hán hoành hành ức hiếp dân chúng nên ni cô Khâu Ni nung nấu ý chí đánh đuổi người Hán cứu dân. Tương truyền, Khâu Ni từng giúp đỡ một con hổ cái có chửa sắp đẻ, hổ từ đó không hại dân làng nữa. Nhờ đó mà Khâu Ni trở nên nổi tiếng trong vùng, nhiều người nghe tiếng theo về, được tập hợp dạy võ nghệ, huấn luyện trận pháp để chuẩn bị nổi dậy.

Năm 40, Hai Bà Trưng khởi nghĩa ở Mê Linh, cho sứ giả tới truyền hịch, Khâu Ni cầm quân tiến về Hát Giang tụ nghĩa, được phong là Tiên phong Tả tướng quân. Trong trận đánh thành Luy Lâu, Khâu Ni dẫn đạo quân của mình theo dòng sông Thao, cùng Thiều Hoa tiến vào sông Đuống cùng vào sông Dâu đánh thành. Sau khi đánh tan giặc Hán, Trưng Trắc lên ngôi vua phong cho Quách A là Khâu Ni công chúa. Khâu Ni được lệnh trở về Nhật Chiêu (nay là thôn Cựu Ấp, xã Liên Châu, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc) lập đồn lũy, rèn quân luyện tướng, khai khẩn đất hoang.

Truyền thuyết ghi lại ngày 6 tháng Giêng âm lịch, công chúa Khâu Ni nhân được mùa bèn mở hội khảo thưởng quân dân, bỗng có đám mây vàng bay xuống, công chúa bước lên rồi biến mất. Từ đó dân vùng Bạch Hạc (Việt Trì) và Nhật Chiêu (Yên Lạc) mỗi năm đều lấy ngày 6 tháng Giêng làm ngày mở lễ hội, đền Tam Giang ở Bạch Hạc là nơi mở hội chính, vừa là hình thức sinh hoạt cộng đồng chung, vừa để cầu một năm mới con cháu đuề huề, cấy hái được mùa, đánh bắt bội thu, buôn bán phát đạt. Một số sách khác chép là Khâu Ni bị ốm mất sau khi khởi nghĩa thắng lợi không lâu.

Thờ phụng
Công chúa Khâu Ni được thời phụng tại đền Tam Giang (Bạch Hạc, Việt Trì, tỉnh Phú Thọ) và đền Nhật Chiêu (Liên Châu, Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc).

Đền Nhật Chiêu thờ phụng nhị vị đại vương Quách Gia Nương (Khâu Ni) và Thổ Lệnh Đại Vương. Ban đầu đền bị hư hại, xuống cấp, chỉ còn lại 3 gian nhà Tập Linh. Tháng 7/2014, dự án tu bổ, tôn tại đền và chùa Nhật Chiêu được khởi công với sự tham dự của Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Ngô Văn Dụ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Thị Tuyến, và Phó Chủ tịch Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam hòa thượng Thích Thanh Nhiễu. Tổng diện tích quy hoạch mở rộng thêm 940 m2 với tổng diện tích 2.600 m2, tổng mức đầu tư ước tính ban đầu là gần 40 tỷ, sau chỉ còn 11,2 tỷ, khánh thành giai đoạn 1 vào ngày 2 tháng 12 năm 2015.

Đền Tam Giang được cho là đã có hơn 1.300 năm tuổi, thờ phụng ba vị thần là Đức Thánh Cả (Thổ Lệnh Cao Quan Bạch Hạc Đại Vương tức Thổ Lệnh Đại Vương hay Đức Thánh Hạc), Đức Thánh Bà (Thánh Mẫu Đức Sinh Quách A Nương tức Khâu Ni) và Đức Thánh Hai (Chiêu Văn vương Tả Thánh Thái sư Trần Nhật Duật). Đền Tam Giang được 19 sắc phong qua các triều đại phong kiến. Năm 2009, đền được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Đến năm 2010, đền được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia. Đền nằm trong quần thể di tích lịch sử văn hóa phường Bạch Hạc, được xây dựng với kiến trúc độc đáo theo kiểu chữ “đinh”, gồm ba gian đại bái và một gian hậu cung, tổng diện tích 190m2, thiết kế theo kiểu nhà 4 mái đao cong, nhìn ra sông Lô. Cuối năm 2015, tỉnh Phú Thọ ra chủ trương cho xây dựng, mở rộng quy mô của đền Tam Giang trên nền ngôi đền xưa lên 21.000m2.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Một số tướng lĩnh xuất sắc của Hai Bà Trưng
 Sơ lược lịch sử Phật giáo Việt Nam - Chương 1 - 2: Phật giáo du nhập vào Việt Nam - Sự hình thành và phát triển của Phật giáo Việt Nam thế kỷ I - V

Nữ tướng của Hai Bà Trưng
Người Phú Thọ


title: Joycelyn Tetteh

text:
Joycelyn Tetteh (sinh ngày 10 tháng 1 năm 1988) là một thành viên của Quốc hội của đảng của Quốc hội Dân chủ Quốc gia cho Quốc hội Bắc Dayi. Cô là một trong 36 nữ nghị sĩ của quốc hội thứ bảy của nước cộng hòa thứ tư Ghana. Jocelyn hiện cũng là đại sứ cho nạn buôn người ở Ghana.

Tetteh được sinh ra ở Tsyome-Sabadu, Vùng Volta.

Giáo dục
Cô học Luật và BEd trong nghiên cứu quản lý tại Đại học Cape Coast.

Chính trị
Năm 2016, cô đã tranh cử và giành được ghế trong nghị viện của NDC cho Khu vực bầu cử Bắc Dayi ở Vùng Volta.

Cuộc sống cá nhân
Cô ấy độc thân và là một Cơ đốc nhân.

Tham khảo

Chính khách Ghana
Nữ giới tại Ghana
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1988


title: Mesochorus perticatus

text:
Mesochorus perticatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mesochorus


title: Free improvisation

text:
Free improvisation ("ứng tác tự do") là một loại âm nhạc ứng tác mà không cần bất cứ một quy tắc hay phụ thuộc vào xu hướng âm nhạc nào. Thuật ngữ này được dùng như một đặc điểm âm nhạc (có thể được sử dụng bởi bất kỳ nhạc sĩ nào của bất kỳ dòng nhạc nào) và như một thể loại riêng biệt.

Free improvisation, như một thể loại âm nhạc, phát triển ở Mỹ và châu Âu vào giữa và cuối thập niên 1960, nhờ sự phát triển của free jazz và nhạc cổ điển hiện đại. Không có nhạc sĩ nào thuộc dòng nhạc này có thể xem là nổi tiếng với đại chúng; tuy nhiên, trong giới nhạc thử nghiệm, một số nghệ sĩ thường được biết tới, gồm các nhạc công saxophone Evan Parker, Anthony Braxton, Peter Brötzmann và John Zorn, tay trống Christian Lillinger, nhạc công trombone George Lewis, tay guitar Derek Bailey, Henry Kaiser và Fred Frith cũng như các nhóm nhạc The Art Ensemble of Chicago và AMM.

Chú thích

Đọc thêm
Costa, Rogério. 2011. "Free Musical Improvisation and the Philosophy of Gilles Deleuze". Perspectives of New Music 49, no. 1 (Winter): 127–42.
Schroeder, Franziska, and Mícheál Ó hAodha (eds.). 2014. Soundweaving: Writings on Improvisation, with an introduction by Evan Parker. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing . ISBN 978-1-4438-5344-6.

Liên kết ngoài
 International Society for Improvised Music
 European Free Improvisation Pages  An information resource for European free improvisation
 Signal to Noise magazine A publication focusing on avant-garde jazz and electro-acoustic improvisation
 Avant Garde Blog and Forum
 Bergstroem-Nielsen, Carl: Experimental improvisation and notation practise 1945-1999; Experimental improvisation and notation practise, addenda 2000-  Online bibliographies.

Kỹ thuật jazz


title: Enpiperate

text:
Enpiperate là một thuốc chẹn kênh calci.

Tham khảo

Thuốc chẹn kênh calci
Piperidines


Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Saint Lucia 2017 là mùa giải thứ 39 của giải bóng đá cao nhất tại Saint Lucia.

Có 7 đội tham gia giải đấu, với việc đương kim vô địch mùa trước Survivals FC không tham gia. Đội giành chức vô địch là Northern United All Stars.

Liên kết ngoài
RSSSF.com

Tham khảo

Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Saint Lucia
Saint Lucia
bóng đá


title: AS Beauvais Oise

text:
Hiệp hội Sportive Beauvais Oise (; thường được gọi là AS Beauvais, ASBO, hoặc đơn giản là Beauvais) là một câu lạc bộ bóng đá Pháp có trụ sở tại Beauvais. Câu lạc bộ được thành lập vào năm 1945 do kết quả của việc sáp nhập. Beauvais chơi các trận đấu trên sân nhà của mình tại Stade Pierre Brisson nằm trong thành phố.

Lịch sử
AS Beauvais Oise được thành lập vào năm 1945 dưới cái tên AS Beauvais-Marissel như là kết quả của một vụ sáp nhập giữa các câu lạc bộ địa phương Câu lạc bộ Veloce Beauvaisien, Hội Liên hiệp Sportive de Voisinlieu và GS Marissel. Câu lạc bộ bắt đầu lịch sử của nó như là một câu lạc bộ nghiệp dư, nhưng đã đạt được vị thế chuyên nghiệp vào năm 1986, đổi tên thành AS Beauvais đơn giản hơn. Từ năm 1986-2003, Beauvais chơi chủ yếu ở giải hạng hai của bóng đá Pháp.

Năm 1989, tên của câu lạc bộ đã được đổi thành AS Beauvais Oise.

Năm 2004, câu lạc bộ đã bị rớt khỏi Championnat National và từ bỏ vị thế chuyên nghiệp.

Danh dự

 Championat National
 Vô địch (1): 2000
 Championnat de France Amateur
 Vô địch (1): 2006
 Division d'Honneur (Picardie)
 Vô địch (6): 1968, 1970, 1974
 Division d'Honneur (Nord-Est)
 Vô địch (3): 1956, 1960, 1966
 Coupe de Picardie
 Vô địch (1): 2008
 Coupe de l'Oise
 Vô địch (15): 1955, 1959, 1965, 1966, 1972, 1973, 1974, 1976, 1977, 1982, 1983, 1984, 1987, 1992, 1993

Tham khảo

liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Câu lạc bộ bóng đá Pháp


title: Unabiara nigerrima

text:
Unabiara nigerrima là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Unabiara


title: Anandamide

text:
Anandamide (còn được gọi là N -arachidonoylethanolamine hoặc AEA), là một chất dẫn truyền thần kinh axit béo có nguồn gốc từ quá trình chuyển hóa không oxy hóa của axit eicosatetraenoic (axit arachidonic), một loại axit béo đa chức chưa bão hòa ω-6 thiết yếu. Tên của nó được lấy từ tiếng Phạn ananda, có nghĩa là "niềm vui, hạnh phúc", và amide. Nó được tổng hợp từ N -arachidonoyl phosphatidylethanolamine bằng nhiều con đường. Chất này bị hạ chức chủ yếu bởi enzyme axit béo amide hydrolase (FAAH), chất chuyển đổi anandamide thành ethanolamine và axit arachidonic. Do đó, các chất ức chế FAAH dẫn đến nồng độ anandamide tăng cao và đang được nghiên cứu để sử dụng trong điều trị.

Chức năng sinh lý
Anandamide được Raphael Mechoulam và các thành viên phòng thí nghiệm của ông WA Devane và Lumír Hanuš mô tả lần đầu tiên (và được đặt tên) vào năm 1992

Tác dụng của Anandamide có thể xảy ra ở cả hệ thần kinh trung ương hoặc ngoại biên. Những tác dụng riêng biệt này được trung gian chủ yếu bởi các thụ thể CB 1 cannabinoid trong hệ thống thần kinh trung ương và các thụ thể CB 2 cannabinoid ở ngoại biên. Loại thứ hai chủ yếu liên quan đến các chức năng của hệ thống miễn dịch. Các thụ thể Cannabinoid ban đầu được phát hiện là nhạy cảm với Δ 9 - tetrahydrocannabinol (Δ 9 -THC, thường được gọi là THC), là cannabinoid chủ yếu được tìm thấy trong cần sa. Việc phát hiện ra anandamide xuất phát từ nghiên cứu về CB 1 và CB 2, vì không thể tránh khỏi việc một hóa chất tự nhiên (nội sinh) sẽ được tìm thấy ảnh hưởng đến các thụ thể này.

Anandamide đã được chứng minh là làm suy giảm trí nhớ làm việc ở chuột. Các nghiên cứu đang được tiến hành để khám phá vai trò của anandamide trong hành vi của con người, chẳng hạn như thói quen ăn, ngủ, và giảm đau.

Tham khảo

Alcohol bậc một
Phân tử sinh học
Chất dẫn truyền thần kinh


title: Semiothisa suriens

text:
Semiothisa suriens là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

S


title: André Léonce Joseph Eloy Bắc

text:
Andre Joshep Eloy Bắc là một giám mục Công giáo người Pháp, phục vụ tại Việt Nam.

Ông sinh ở vùng Arras (Pháp), ông sang Việt Nam ngày 20 tháng 10 năm 1894, ông đã từng làm quản hạt Đông Tháp, quản lý chung đường Xã Đoài, rồi làm Giám đốc Thần học cho đến ngày được bổ nhiệm làm Giám mục.

Sau khi Giám mục Belleville từ trần vào ngày 7 tháng 7 năm 1912, Linh mục Chính Đoài (P. Abgrall) tạm quyền Địa phận một thời gian ngắn đến ngày 11 tháng 12 năm 1912 thì ông - lúc đó là bề trên trường thần học được sắc Toà Thánh làm Giám mục hiệu toà Magydos kế vị Giám mục Belleville coi sóc Địa phận Nam Đàng Ngoài. Giám mục Đông đã truyền chức cho ông tại Xã Đoài vào ngày 13 tháng 4 năm 1913.

Trong 34 năm làm giám mục giám quản địa phận Nam Đàng Ngoài, đến năm 1924 đổi tên là địa phận Vinh, ông đã phát hành hơn 100 thư chung sửa đổi, sửa sang Địa phận cho có quy củ trong việc thờ phượng và cách thức tổ cho các xứ đường. Đặc biệt là các thư chung lập chầu lượt ngày 19 tháng 6 năm 1918, ông cho lập trường tập Xuân Phong, bệnh viện Xã Đoài, xây trường thần học, Tiểu chủng viện, Toà Nhà Xứ Xã Đoài. Ông cho xuất bản tờ báo Đường Ngay làm cơ quan truyền giáo cho Địa phận, thành lập các phước viện, Hội cầu nguyện, nghĩa binh,... Trong suốt thời gian tại vị, ông đã truyền chức gần 200 linh mục, lập mới 65 giáo xứ khiến số giáo dân tăng hơn 50.000.

Ngày 30 tháng 7 năm 1946, ông qua đời tại bệnh viện Xã Đoài, hưởng thọ 82 tuổi. Ông cũng là người đã cai quản Địa phận lâu nhất.

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Evius lemba

text:
Evius lemba là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Evius


title: Chu lâm dã sử

text:
Chu lâm dã sử () là tiểu thuyết khiêu dâm của văn nhân lấy bút danh Si Đạo nhân xuất bản từ năm 1610 đến 1620. Lấy bối cảnh vào thế kỷ thứ 7 TCN, truyện kể về người phụ nữ trẻ và những cuộc phiêu lưu tình dục của mình.

Cốt truyện
Chu lâm dã sử lấy bối cảnh vào khoảng năm 600 TCN trong thời kỳ Xuân Thu, một cô gái trẻ chưa chồng tên gọi Tố Nga () mơ được đạo sĩ Hoa Nguyệt () chỉ dạy thuật phòng the. Trước tiên, Tố Nga tận dụng khả năng tình dục mới luyện của mình hòng đạt được thuật trường sinh bất lão, cô ta bèn quyến rũ nhiều người đàn ông cho đến khi bị một tay đạo sĩ đối thủ ngăn chặn, rồi sau hai người yêu nhau và cùng đồng hành trong chuyến hành trình tìm kiếm đạo trường sinh.

Lịch sử xuất bản
Chu lâm dã sử bao gồm mười sáu hồi và hai mươi mốt bài thơ, do một văn nhân ẩn danh sử dụng bút danh Si Đạo nhân () viết vào cuối thời Minh, được dịch sang tiếng Anh thành "Infatuated Moralist" hoặc "Man of the Crazy Way". Tác phẩm ấn hành ở Tô Châu và có khả năng được khắc in lần đầu vào khoảng năm 1610–1620, mặc dù về sau bị triều đình nhà Thanh ban lệnh cấm.

Nguồn cảm hứng
Tiêu đề của cuốn tiểu thuyết này bắt nguồn từ khúc ca "Chu Lâm" () được thu thập trong Kinh Thi; theo nhà phê bình Khổng Dĩnh Đạt () trong Mao thi chính nghĩa (), khúc ca này nhằm chủ ý quở trách Trần Linh Công () vì quan hệ tình ái bất chính của ông với nàng mỹ nữ quý tộc Hạ Cơ (), mang "vẻ đẹp khuynh quốc... suýt chút nữa đã khiến nước Trần diệt vong" và "theo truyền thống được coi là một trong những phụ nữ độc ác nhất thời cổ đại Trung Quốc." Nhân vật chính trong truyện dựa trên nguyên mẫu Hạ Cơ, dù cho cô nàng mang tên Tố Nga, rõ ràng là ám chỉ đến cuốn tiểu thuyết khiêu dâm có tranh minh họa "cực hiếm" Tố Nga thiên (); xuất bản khoảng năm 1610.

Nhiều câu chuyện liên quan đến "người phụ nữ đầu tiên trẻ mãi không già rồi sau thăng linh nhờ tập luyện bí thuật phòng the với nhiều đối tác" có trước Chu lâm dã sử. Ví dụ, trong Liệt tiên truyện (), nữ nhân vật chính tên gọi Nữ Hoàn () được vị thầy bí ẩn am hiểu thuật phòng the chỉ dạy. Tương tự như vậy, trong điển tịch thời Hán Ngọc phòng bí quyết (), nữ đạo sĩ Tây Vương Mẫu () theo như mô tả có dính líu đến "ham muốn tình dục theo kiểu sáng e thẹn tối mãnh liệt".

Xuyên suốt cuốn tiểu thuyết, tác giả chuyển thể những cảnh khiêu dâm từ một số nguồn tài liệu khác. Ví dụ, một cảnh tả nhân vật chính ở nước Sở, bị bỏ lại trong tình trạng đáng thương cùng đứa con riêng, là "một đoạn sao chép thẳng thừng" từ Vu sơn diễm sử (). Chu lâm dã sử cũng phơi bày màn tranh luận "cực kỳ bối rối" về đồ chơi tình dục; chẳng hạn một cái dương vật giả biến thành quả chuông Miến Điện mà không có bất kỳ lời giải thích nào, mà Olivia Milburn cho rằng có thể là do "tự ý thêm thắt câu chữ bị cắt xén từ một nguồn tài liệu không xác định nào đó".

Ý nghĩa văn học
Chu lâm dã sử gây tiếng vang vì "những mô tả phong phú về đời sống tình dục", cả dị tính và đồng tính luyến ái. Olivia Milburn viết rằng các nhân vật nữ chính của cuốn tiểu thuyết này "tương phản rõ rệt với những nhân vật được mô tả trong mấy cuốn tiểu thuyết khiêu dâm khác cùng thời Minh". Bà còn ca ngợi tác giả của Chu lâm dã sử vì "sự uyên bác thận trọng" và "bối cảnh và đặc điểm lịch sử" tỉ mỉ trong truyện".

Chú thích

Tham khảo

Trích dẫn

Thư mục

Tiểu thuyết thời Minh
Tiểu thuyết thập niên 1610
Tiểu thuyết khiêu dâm Trung Quốc
Tiểu thuyết Trung Quốc thế kỷ 17
Tiểu thuyết lấy bối cảnh thời Chu
Tiểu thuyết lấy bối cảnh thế kỷ 7 TCN
Tác phẩm được xuất bản dưới bút danh


title: Qasr al-Mukharram

text:
Qasr al-Mukharram () là một ngôi làng Syria nằm trong tiểu khu Suran ở quận Hama. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Qasr al-Makhram có dân số 552 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.

Tham khảo


title: Cosmia diffusa

text:
Cosmia diffusa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cosmia


title: Stack Overflow

text:
Stack Overflow là một trang web hỏi đáp dành cho các lập trình viên chuyên nghiệp. Đây là trang web hàng đầu của Mạng lưới Stack Exchange. Được tạo ra vào năm 2008 bởi Jeff Atwood và Joel Spolsky. Nó có các câu hỏi và câu trả lời về rất nhiều chủ đề trong lĩnh vực lập trình máy tính. Nó được tạo ra để trở thành một giải pháp thay thế mở hơn cho các trang web hỏi đáp trước đây như Experts-Exchange. Stack Overflow đã được bán cho Prosus, một tập đoàn Internet tiêu dùng có trụ sở tại Hà Lan vào ngày 2 tháng 6 năm 2021 với trị giá 1,8 tỷ đô la Mỹ.

Trang web đóng vai trò như một nền tảng để người dùng hỏi và trả lời các câu hỏi thông qua việc đăng ký thành viên và tham gia tích cực, bình chọn các câu hỏi và câu trả lời lên hoặc xuống tương tự như Reddit và chỉnh sửa các câu hỏi và câu trả lời theo cách tương tự như một wiki. Người dùng của Stack Overflow có thể kiếm được điểm danh tiếng và "huy hiệu"; ví dụ: một người được thưởng 10 điểm danh tiếng khi nhận được bình chọn "Up" cho một câu hỏi hoặc một câu trả lời, và có thể nhận được huy hiệu cho những đóng góp có giá trị của họ, điều này tiêu biểu cho sự game hóa các trang web hỏi đáp truyền thống. Người dùng mở khóa các đặc quyền mới khi điểm danh tiếng tăng như khả năng bình chọn, bình luận và thậm chí chỉnh sửa bài đăng của người khác.

 Stack Overflow có hơn 14 triệu người dùng đã đăng ký, và nhận được hơn 21 triệu câu hỏi và 31 triệu câu trả lời. Dựa trên các loại thẻ được chỉ định cho các câu hỏi, tám chủ đề được thảo luận nhiều nhất trên trang là: JavaScript, Java, C#, PHP, Android, Python, jQuery, và HTML.

Lịch sử
Trang web được tạo ra bởi Jeff Atwood và Joel Spolsky vào năm 2008. Tên của trang web đã được bình chọn vào tháng 4 năm 2008 bởi độc giả của Coding Horror, blog lập trình nổi tiếng của Atwood. Vào ngày 31 tháng 7 năm 2008, Jeff Atwood đã gửi lời mời khuyến khích người đăng ký của mình tham gia vào bản beta kín của trang web mới, giới hạn việc sử dụng cho những người sẵn sàng thử nghiệm phần mềm mới. Vào ngày 15 tháng 9 năm 2008, phiên bản beta công khai đã được công bố là đang chạy, và công chúng hiện có thể sử dụng nó để tìm kiếm sự hỗ trợ về các vấn đề liên quan đến lập trình. Thiết kế của biểu tượng Stack Overflow được quyết định bởi một quy trình bình chọn.

Vào ngày 3 tháng 5 năm 2010, Stack Overflow đã được công bố là đã huy động được 6 triệu đô la vốn đầu tư mạo hiểm từ một nhóm các nhà đầu tư do Union Square Ventures dẫn đầu.

Năm 2019, Stack Overflow bổ nhiệm Prashanth Chandrasekar làm giám đốc điều hành và Teresa Dietrich làm giám đốc sản phẩm.

Vào tháng 6 năm 2021, Prosus, một công ty con có trụ sở tại Hà Lan của công ty truyền thông Nam Phi Naspers, đã công bố một thỏa thuận mua lại Stack Overflow với giá 1,8 tỷ đô la.

Lỗ hổng an ninh
Vào đầu tháng 5 năm 2019, một bản cập nhật đã được triển khai cho phiên bản phát triển của Stack Overflow. Nó chứa một lỗi cho phép kẻ tấn công tự cấp cho mình các đặc quyền truy cập vào phiên bản sản xuất của trang web. Stack Overflow đã đăng trên blog của họ rằng khoảng 184 người dùng mạng công cộng đã bị ảnh hưởng bởi lỗ hổng này, do nó "có thể đã trả về địa chỉ IP, tên hoặc email".

Nội dung
Stack Overflow chỉ chấp nhận các câu hỏi về lập trình mà tập trung chặt chẽ vào một vấn đề cụ thể. Những câu hỏi có tính chất rộng hơn, hoặc những câu trả lời hấp dẫn vốn dĩ là một vấn đề quan điểm thường bị người dùng của trang web từ chối và bị đánh dấu là đã đóng. Trang web softwareengineering.stackexchange.com có mục đích là trở thành nơi cung cấp các truy vấn rộng hơn, ví dụ các câu hỏi chung về phát triển phần mềm.

Việc đóng câu hỏi là điểm khác biệt chính so với các trang hói đáp khác như Yahoo! Hỏi & Đáp và là một cách để ngăn chặn các câu hỏi chất lượng thấp. Cơ chế này đã được xem xét lại vào năm 2013; các câu hỏi được chỉnh sửa sau khi được đặt ở trạng thái "tạm hoãn" giờ sẽ xuất hiện trong hàng đợi duyệt. Jeff Atwood đã tuyên bố vào năm 2010 rằng các câu hỏi trùng lặp không được coi là một vấn đề mà chúng tạo thành một lợi thế nếu những câu hỏi bổ sung như vậy thúc đẩy thêm lưu lượng truy cập vào trang web bằng cách nhân số lần khớp với từ khóa có liên quan trong các công cụ tìm kiếm.

Tất cả nội dung do người dùng tạo đều được cấp phép theo giấy phép Creative Commons Attribute-ShareAlike, phiên bản 2.5, 3.0 hoặc 4.0 tùy thuộc vào ngày nội dung được đóng góp.

Số liệu thống kê

Một nghiên cứu năm 2013 đã chỉ ra rằng 75% người dùng chỉ hỏi một câu hỏi, 65% chỉ trả lời một câu hỏi và chỉ 8% người dùng trả lời nhiều hơn 5 câu hỏi. Để trao quyền cho một nhóm người dùng rộng hơn đặt câu hỏi và sau đó trả lời, Stack Overflow đã tạo một chương trình cố vấn với kết quả là các người dùng có điểm trung bình câu hỏi (tức số bình chọn tăng, bình chọn giảm) tăng 50%. Tính đến năm 2011, 92% câu hỏi đã được trả lời, trong thời gian trung bình là 11 phút. Kể từ năm 2013, phần mềm mạng lưới Stack Exchange tự động xóa các câu hỏi đã đóng mà đáp ứng các tiêu chí nhất định, bao gồm cả việc không có câu trả lời trong một khoảng thời gian nhất định.

Tính đến tháng 8 năm 2012, 443.000 trong số 1,3 triệu người dùng đã đăng ký đã trả lời ít nhất một câu hỏi và trong số đó, khoảng 6.000 (0,46% tổng số người dùng) đã đạt được điểm danh tiếng lớn hơn số lượng 5000. Điểm danh tiếng có thể đạt được nhanh nhất bằng cách trả lời các câu hỏi liên quan đến thẻ có mật độ chuyên môn thấp hơn, thực hiện việc này ngay lập tức (đặc biệt là trở thành người đầu tiên trả lời câu hỏi), hoạt động trong giờ thấp điểm và đóng góp vào các lĩnh vực đa dạng.

Trong năm 2016, 1,5 triệu bài đăng đã bị xóa, trong đó khoảng 8% là do người kiểm duyệt xóa.

Công nghệ
Stack Overflow được viết bằng C# sử dụng bộ khung ASP.NET MVC (Model – View – Controller) và Microsoft SQL Server cho cơ sở dữ liệu  và trình ánh xạ quan hệ đối tượng Dapper được sử dụng để truy cập dữ liệu. Người dùng chưa đăng ký có quyền truy cập vào hầu hết chức năng của trang, trong khi người dùng đăng nhập có thể có quyền truy cập vào nhiều chức năng hơn, chẳng hạn như đặt hoặc trả lời một câu hỏi, thiết lập hồ sơ và có thể kiếm được điểm danh tiếng để cho phép thực hiện chức năng như chỉnh sửa câu hỏi và câu trả lời mà không cần bình duyệt ngang hàng hoặc bình chọn để đóng một câu hỏi.

Đón nhận
Stack Overflow đã giành được Giải thưởng Vì cộng đồng do khán giả bình chọn tại Webby 2020 trong lĩnh vực Web.

Văn hóa của trang web đã bị chỉ trích là không thân thiện, đặc biệt là trong bối cảnh những người tham gia có sự khác biệt về giới tính.

Một nghiên cứu từ Đại học Maryland cho thấy rằng các nhà phát triển Android chỉ sử dụng Stack Overflow làm tài nguyên lập trình của họ có xu hướng viết mã kém an toàn hơn những người chỉ sử dụng tài liệu dành cho nhà phát triển Android chính thức từ Google, trong khi các nhà phát triển chỉ sử dụng tài liệu Android chính thức có xu hướng viết mã ít chức năng hơn đáng kể so với những người chỉ sử dụng Stack Overflow.

Xem thêm

 Askbot (phần mềm miễn phí)
 Danh sách các diễn đàn Internet
 OSQA (Open Source Question and Answer)
 Mã Rosetta (thuật toán đa ngôn ngữ)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang có bản dịch chưa được xem lại
Mua bán và sáp nhập năm 2021


title: Oxira pacifica

text:
Oxira pacifica là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Oxira


title: Xenisthmus

text:
Xenisthmus là một chi cá bống trong họ Eleotridae. Trước đây nó được xếp vào họ Xenisthmidae (Cá bống dừa).

Các loài
Hiện hành chi này có các loài được ghi nhận sau đây:
Xenisthmus africanus Smith, 1958
Xenisthmus balius Gill & Randall, 1994
Xenisthmus chi Gill & Hoese, 2004
Xenisthmus clarus (Jordan & Seale, 1906)
Xenisthmus eirospilus Gill & Hoese, 2004
Xenisthmus polyzonatus (Klunzinger, 1871)
Xenisthmus semicinctus Gill & Hoese, 2004
Xenisthmus smithi (Menon & Talwar, 1973) (thường phát âm như là Kraemericus smithi)

Chú thích

Tham khảo

Họ Cá bống đen


title: Ostedes bidentata

text:
Ostedes bidentata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Ostedes


title: Aplomya poultoni

text:
Aplomya poultoni là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aplomya


title: Eurovision Song Contest 1994

text:
Eurovision Song Contest 1994 là cuộc thi Ca khúc truyền hình châu Âu thứ 39. Cuộc thi diễn ra ở thành phố Dublin - thủ đô của Ireland.

Chung kết

Tham khảo

Âm nhạc năm 1994
1994
Âm nhạc Ireland


title: Cropia jamaicensis

text:
Cropia jamaicensis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cropia


title: Lũ lụt miền Trung Việt Nam tháng 11 năm 1999

text:
Đợt lũ lụt miền Trung Việt Nam tháng 11 năm 1999 (hay còn được biết đến với tên gọi là Đại hồng thủy 1999) là một đợt lũ lụt lớn xảy ra ở các tỉnh miền Trung Việt Nam vào đầu tháng 11 năm 1999. Do tác động của không khí lạnh mạnh kết hợp với dải áp thấp xích đạo, các nhiễu động trên cao và cuối cùng là áp thấp nhiệt đới, các tỉnh miền Trung Việt Nam đã phải hứng chịu những trận mưa rất lớn từ ngày 1 đến ngày 6 tháng 11 năm 1999, gây ra lũ lụt nghiêm trọng, nhấn chìm nhiều huyện, thị xã, làm thiệt hại tài sản lên đến gần 3.800 tỷ đồng (giá thời điểm năm 1999, tương đương 21.203 tỷ đồng ở năm 2023) và số người chết là 595 người. Tỉnh chịu thiệt hại nặng nhất là Thừa Thiên Huế, do đó trận lũ lụt đã đi vào ký ức khó phai mờ của người dân tỉnh này.

Sau lũ lụt, Chính phủ Việt Nam đã tổ chức cứu trợ đồng bào vùng lũ đồng thời kêu gọi những sự hỗ trợ từ quốc tế. Nhiều quốc gia và các tổ chức trên thế giới đã cứu trợ nhằm khắc phục hậu quả do thiên tai này gây ra. Đợt mưa lũ tháng 11 năm 1999 này cũng đã xác lập nhiều kỷ lục lịch sử trong các thống kê, so sánh về thiên tai và thiệt hại thiên tai gây ra tại Việt Nam, tuy nhiên, một số kỷ lục đã bị các trận lũ lụt khác diễn ra sau đó vài năm phá vỡ.

Diễn biến

Cơn bão số 9 hay bão Eve, đổ bộ vào khu vực Trung Trung Bộ ngày 20 tháng 10 năm 1999 gây ra mưa lớn ở Trung Bộ đi kèm gió mạnh, đã làm 15 người thiệt mạng. Ba ngày sau, xuất hiện một áp thấp nhiệt đới trên biển Đông và tiếp tục gây mưa lớn cho khu vực Trung Bộ. Một tuần lễ sau, ngày 1 tháng 11 năm 1999, một đợt gió mùa Đông Bắc mạnh tràn xuống Việt Nam, ban đầu ảnh hưởng đến các tỉnh Bắc Bộ sau đó lan xuống các tỉnh Trung Bộ. Cùng lúc đó không khí lạnh gặp dải thấp xích đạo tác động đến miền Trung Việt Nam, kết hợp với các nhiễu động của đới gió đông trên cao hội tụ lại thành một hình thế thời tiết trút hàng loạt trận mưa xuống dải đất này. Liền sau đó, ngày 5 tháng 11 một áp thấp nhiệt đới hình thành trong hệ thống thời tiết trên và tiếp tục mang mưa ẩm đến miền Trung. Áp thấp nhiệt đới đã đổ bộ và tan cùng ngày hôm đó trên đất liền Nam Trung Bộ.

Do ảnh hưởng của hệ thống thời tiết trên, từ ngày 1 đến ngày 6 tháng 11 ở các tỉnh miền Trung đã xảy ra mưa lớn với lượng mưa từ 600–1000 mm. Mưa tại tỉnh Thừa Thiên Huế với vũ lượng rất lớn; nhiều điểm tại tỉnh này mưa dồn dập khoảng 1.000 mm trong 1 ngày, trong đó nổi bật là tại thành phố Huế với lượng mưa 2 ngày đêm là 2.288 mm, và tổng lượng mưa ở Huế được xem là gần bằng tổng lượng mưa trung bình cả năm cộng lại.

Mưa lớn dồn dập đã gây ra một đợt lũ lụt diện rộng tại các tỉnh Trung Bộ, nhiều điểm đạt tới mức báo động 3 và trên báo động 3. Đặc biệt, trên một số sông đã đạt giá trị xấp xỉ hoặc vượt mức lũ lịch sử và được xem là lớn nhất trong vòng từ 70-100 năm qua. Đáng chú ý trong đó lũ trên sông Hương lên nhanh, biên độ lũ dao động tới mức 1 mét trong 1 giờ; đạt đỉnh ở mức 5,94 mét vào lúc 14 giờ (theo giờ Việt Nam) ngày 2 tháng 11 năm 1999. Trên nhiều sông đã xảy ra các trận lũ quét.

Một nguyên nhân gián tiếp dẫn đến đợt mưa lũ này là vào năm 1999 Việt Nam chịu tác động của hiện tượng La Niña. Ngay sau khi đợt El Niño kỷ lục 1997-1998 kết thúc, hiện tượng La Niña xuất hiện vào cuối năm đó và kéo dài từ năm 1998 đến năm 2001, trong đó giai đoạn 1998-2000 là cường độ trung bình và 2000-2001 với cường độ yếu. Ngoài gây ra các đợt rét đậm, rét hại kéo dài, La Nina cũng là tác nhân chính dẫn đến các trận bão dồn dập ở Nam Trung Bộ (cuối năm 1998), lũ lớn ở Trung Bộ (năm 1999) và Nam Bộ (năm 2000).

Kỷ lục lịch sử

Trong đợt mưa lũ này một lượng mưa ghi nhận được trong một ngày tại thành phố Huế là 1.384 mm, đây là một trị số lớn chưa từng thấy trong chuỗi số liệu 100 năm qua được ghi nhận ở Việt Nam. Đỉnh lũ của đợt lũ tháng 11 năm 1999 được xem là đỉnh lũ lớn nhất lịch sử trong vòng 70-100 năm qua ở một số sông, nhất là trên sông Hương. Mưa được xem là có cường suất lớn nhất trong hơn 100 năm qua, và cường độ mưa loại kỷ lục trên thế giới.

Tuy nhiên, ở một số nơi thì đợt lũ diễn ra kế tiếp đó 1 tháng đã vượt mốc này với dao động không lớn. Năm 2007, lũ trên một số sông ở Đà Nẵng vượt mốc lịch sử năm 1999 0,3 mét. Cùng năm đó lũ trên một số sông ở tỉnh Quảng Nam đã bằng và vượt mức lũ của năm 1999. Năm 2009, lũ trên sông Trà Bồng (Quảng Ngãi) đã phá vỡ kỷ lục này. Năm 2013, đợt mưa lớn do ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới suy yếu từ Bão số 15 – Podul đã gây ra lũ lụt diện rộng, nhiều tỉnh đã vượt mốc lịch sử năm 1999. Trong đợt lũ trái mùa đầu tháng 3 năm 2015 ở Trung Trung Bộ, một số trạm bơm đã xả lũ với lưu lượng lớn, dẫn đến mực nước xấp xỉ mức lũ của trận lũ này.

Năm 2020, trong đợt thiên tai, mưa lũ kéo dài lịch sử hơn 80 ngày tại các tỉnh Trung Bộ, đỉnh lũ trên một số sông, trong đó có sông Bồ và sông Hương ở Thừa Thiên Huế, ở mức tương đương và thậm chí là vượt mức lũ lịch sử năm 1999.

Thiệt hại
Trận lụt lịch sử miền Trung cuối năm 1999 được xem là trận lụt lớn nhất từ trước đến thời điểm đó xảy ra tại Việt Nam. Lũ lụt đã làm ngập trắng 10 tỉnh, thành phố của miền Trung, trong đó 20 huyện thị bị nhấn chìm. Mưa lũ khiến 595 người chết, 41.846 ngôi nhà bị cuốn trôi; 570 trường học bị cô lập và phá hủy, thiệt hại ước tính đạt 3.773 tỷ đồng (tương đương với 488 triệu USD vào thời điểm năm 1999, tương đương với 895.4 triệu USD ở năm 2023). Đây được xem là thảm họa thiên nhiên đã gây ra hậu quả rất nặng nề và về lâu dài đối với các mặt xã hội, kinh tế, môi trường ở các tỉnh nơi lũ tác động.

Huế

Thừa Thiên Huế được xem là tỉnh chịu thiệt hại nặng nhất trong đợt lũ lịch sử này. Trong tổng số 595 người chết của đợt lũ thì Thừa Thiên Huế đã chiếm quá nửa với 352 người chết. Hàng loạt nhà dân bị nước lũ tràn vào làm cuộc sống của những hộ dân này lâm vào cảnh khó khăn. Đã có những người phải bỏ cả tính mạng mình để cứu sống những người khác gặp hoạn nạn trong cơn lũ.

Tại vùng đồng bằng các huyện Hương Thủy, Quảng Điền, Phong Điền, Phú Vang, Phú Lộc và một số nơi ở thành phố Huế nước đã ngập sâu đến 4 mét. Nhiều đoạn quốc lộ bị ngập trong nước nhiều ngày dẫn đến giao thông đường bộ ngưng trệ; về sau cả đường thủy, đường sắt và đường hàng không tại đây cũng phải tạm dừng hoạt động. Sân bay Phú Bài nằm ở vị trí tương đối cao, tuy nhiên nước lũ vẫn tràn lên gây ngập khiến sân bay này phải đóng cửa từ ngày 1 đến ngày 5 tháng 11. Tại huyện A Lưới, nước lũ kèm theo đất đá đổ xuống các cánh đồng khiến 2 trên 16 hécta ruộng đã không thể phục hồi. Ngoài ra, con đường duy nhất nối A Lưới với thành phố Huế cũng bị lũ đánh sập.

Nước lũ cũng tràn về từ hạ lưu làm vỡ Phá Tam Giang đồng thời mở ra 2 cửa biển mới, gọi là cửa Hòa Duân và Vĩnh Hải, khiến cho hàng chục tàu thuyền của ngư dân và tàu tuần tra bị hư hỏng. Sự kiện tạo cửa biển này được xem là chưa từng xảy ra ở Việt Nam. Cũng do ảnh hưởng của lũ, ngày 2 tháng 11 năm 1999 có 57 học sinh trường Trung học Cơ sở Hương Thọ thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế bị mắc kẹt trên mái nhà, và một thầy giáo trẻ mới vào trường đã giải cứu cả 57 em. Nhiều tờ báo lớn đã xem cuộc giải cứu như là "thông tin khiến cả tỉnh sững sờ". Ngày 5 tháng 11, hàng loạt quan tài gỗ thông vàng đựng thi thể những người thiệt mạng trong lũ được đưa ra quàn tại Đài Tưởng niệm Chiến sĩ Trận vong (hay còn gọi là Bia Quốc học). Bộ đội đã tập kết ở đường băng Phú Bài đưa những chiếc áo quan trên về nơi an nghỉ cuối cùng.

Tại di sản thế giới Quần thể di tích Cố đô Huế, nước lũ tràn vào nhiều lăng tẩm, đền đài khiến cho gỗ, ngói của các công trình trên bị mục nát, xuống cấp. Đặc biệt, Hiếu Lăng của vua Minh Mạng có những thời điểm ngập đến 5 mét, khiến bờ sông trước công trình này bị sạt lở gây thiệt hại nghiêm trọng. Tại nhiều vùng ven biển của Thừa Thiên Huế nhiều đám tang những người thiệt mạng trong đợt lũ phải diễn ra ngoài đường do nhà của họ bị lũ làm hỏng, bị sập hoặc bị cuốn trôi. Các sự cố mất điện, mất thông tin liên lạc, mất tín hiệu phát thanh truyền hình tại tỉnh này đã diễn ra vào các ngày từ mùng 2 đến mùng 5 tháng 11. Ngoài ra, cây cối, hệ thống chiếu sáng và các công trình đô thị khác tại thành phố Huế cũng hư hỏng, thiệt hại lớn. Các ngành nghiên cứu về văn hóa - lịch sử; khoa học - kĩ thuật; văn học - nghệ thuật của tỉnh Thừa Thiên Huế bị lũ làm hư hỏng nhiều công trình, sách báo, tác phẩm lớn, thiệt hại do mưa lũ gây ra là không thể kể hết được.

Do ảnh hưởng từ lũ trên lưu vực sông Hương, Thừa Thiên Huế có khoảng 242.000 hộ dân chìm trong nước lũ; tổng thiệt hại ước tính 1.780 tỷ đồng, bằng tổng thu nhập của tỉnh này trong 7 năm trước đó.

Các nơi khác
Trong đợt mưa lũ, ở tỉnh Quảng Nam, làng Ấp Bắc (thuộc xã Đại Phong, huyện Đại Lộc) được xem là "rốn lũ" của khu vực này. Lũ cũng ảnh hưởng đến toàn huyện Đại Lộc. Các huyện đồng bằng khác như Điện Bàn, Duy Xuyên, thị xã Hội An và một số khu vực khác cũng bị lũ ảnh hưởng gây ngập sâu. Sạt lở núi, đất đá đã xảy ra trên một số tuyến đường, đặc biệt Quốc lộ 1 bị ngập và giao thông ách tắc. Lũ quét cũng đã xảy ra ở một số huyện vùng núi gây thiệt hại nghiêm trọng. 3.500 hécta ruộng tại tỉnh này bị hư hỏng và mất trắng, tổng thiệt hại là 29 triệu USD (thời điểm năm 1999). Tỉnh cũng có 53 người chết, đứng thứ hai sau tỉnh Thừa Thiên Huế. Một tháng sau, trong trận lụt đầu tháng 12 thì Quảng Nam lại trở thành tỉnh chịu thiệt hại nặng nhất.

Tại Đà Nẵng, sáng ngày 1 tháng 11 nước từ các ngả sông Vu Gia, thượng nguồn sông Yên đổ về sông Hàn. Hàng chục tàu cá của ngư dân neo đậu hai bên bờ sông Hàn bị nước cuốn ra biển khiến thành phố này phải ban bố tình trạng khẩn cấp. Sân bay Quốc tế Đà Nẵng phải đóng cửa trong vòng 23 tiếng đồng hồ vì nước lũ. Trên sông Túy Loan đã xuất hiện lũ quét.

Ở hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị, nhiều huyện thị bị ngập sâu khiến giao thông bị tắc nghẽn. Các đoạn đường sắt, quốc lộ bị sạt lở và hư hỏng. Riêng tỉnh Quảng Trị thì thiệt hại về tài sản ước tính là 564 tỷ đồng. Còn tại Quảng Ngãi và Bình Định, các vùng đồng bằng ở hai tỉnh này bị ngập lụt nghiêm trọng. Do ảnh hưởng của sạt lở núi, các tuyến đường liên xã của nhiều huyện vùng núi của tỉnh Quảng Ngãi bị cắt đứt trên 10 ngày. Nhiều vùng ven biển cũng bị sạt lở.

Sau lũ lụt

Cứu trợ
Trước tình hình lũ lụt lúc bấy giờ, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam lúc đó là Lê Khả Phiêu cùng nhiều quan chức Việt Nam đã chỉ đạo khắc phục hậu quả lũ lụt, phát động phong trào ủng hộ khắp cả nước. Các lực lượng quân đội, công an, sinh viên cũng đã vào vùng lũ để giúp dân khắc phục hậu quả thiên tai. Ngày 12 tháng 11 năm 1999, hơn 2500 tấn gạo do Trung ương cứu trợ đã được tỉnh Thừa Thiên Huế đưa tận tay cho người dân vùng lũ; đồng thời Huế cũng tiếp nhận 553 tấn hàng cứu trợ của các địa phương, tổ chức, cá nhân trong cả nước. Đến ngày 15 tháng 11 cùng năm, Chính phủ Việt Nam đã tổ chức một hội nghị về khắc phục hậu quả do trận lũ lụt này gây ra tại Huế. Sau hội nghị, ngày 17 tháng 11, Thủ tướng Phan Văn Khải đã ký quyết định gửi nhiều loại lương thực, thực phẩm, thuốc men đến các tỉnh bị thiệt hại từ Quảng Bình đến Bình Định; đồng thời cũng hỗ trợ 100 tỷ đồng để hỗ trợ dân sinh; 100 tỷ đồng để khôi phục cơ sở hạ tầng; người dân được cho vay không phải thế chấp để khắc phục hậu quả của đợt lũ. Hội Chữ thập đỏ Việt Nam là đơn vị phân phối các mặt hàng cứu trợ thiết yếu đến người dân, phối hợp với quân đội dùng trực thăng để làm việc này. Đồng thời, các tình nguyện viên tại Huế đã giúp người dân tiêu hủy các loại động vật bị nhiễm bệnh để phòng tránh dịch bệnh lây lan sau lũ, theo yêu cầu của các cơ quan y tế địa phương. Các Phật tử của Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã tổ chức quyên góp ủng hộ, tổng cộng lên đến hơn nửa triệu đô la Mỹ cho các tỉnh vùng lũ. Đồng thời, họ cũng làm lễ cầu siêu cho các nạn nhân của trận lụt thế kỷ này. Cuối tháng 12 năm 1999, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đã cấp 500 tỷ đồng để cho các ngân hàng thương mại quốc doanh vay nhằm khắc phục hậu quả lũ lụt tại các tỉnh thành miền Trung.

Do thiệt hại từ lũ là rất nghiêm trọng nên Việt Nam đã kêu gọi sự hỗ trợ từ quốc tế. Ngày 11 tháng 11, chính phủ Hoa Kỳ đã gửi lương ăn, thức uống và chăn cùng số tiền hỗ trợ là 450.000 USD đến những gia đình chịu thiệt hại nặng nhất từ trận lũ. Chính phủ Australia cũng đã gửi 400.000 USD thông qua Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế để cứu trợ lương ăn thức uống cho các tỉnh bị thiệt hại. Văn phòng Điều phối nhân đạo Liên Hợp Quốc đã cung cấp số tiền tổng cộng là 80.000 USD để gửi đến chính quyền các tỉnh chịu ảnh hưởng. Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc đã gửi 31.000 USD cho Hội Chữ thập đỏ Việt Nam để cứu trợ trẻ em vùng lũ. Chính phủ Pháp đưa số tiền 50.000 USD đến các tỉnh miền Trung. Chính phủ Nhật Bản đã quyên góp số tiền 9,6 triệu Yên Nhật, còn Anh cũng đã gửi 200.000 USD để cứu trợ cho Việt Nam. Cũng do thiệt hại rất lớn từ trận lũ lụt này, ngày 7 tháng 11 năm 1999, Hồng y Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng, với tư cách Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam, đã viết thư kêu gọi cứu trợ giáo dân vùng lũ. Cuối tháng 11 năm 1999, Giáo hoàng Gioan Phaolô II và Tòa Thánh Vatican đã gửi số tiền 100.000 USD thông qua Tổng Giám mục Thành phố Hồ Chí Minh Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn để hỗ trợ giáo dân tại những vùng chịu thiệt hại bởi đợt lũ.

Hệ quả

Cơn lũ lụt đầu tháng 11 năm 1999 đã đi vào ký ức khó phai nhòa của nhiều người dân vùng tâm lũ - Thừa Thiên Huế. Trong cơn lũ lịch sử ấy, đập Hòa Duân và làng chài Hải Thành bị lũ cuốn ra biển. Tháng 12 năm 1999, ngôi làng này được Bộ Quốc phòng Việt Nam cùng với những người còn sống sót ở đây tổ chức tái thiết thành một ngôi làng mới. Trong một lần thị sát về Huế, Tổng bí thư lúc đó là Lê Khả Phiêu đã đến ngôi làng này và đặt tên cho nó là làng Rồng. Một số người dân trong ngôi làng này đã lấy ngày 25 tháng 9 âm lịch làm ngày giỗ các nạn nhân đã thiệt mạng trong trận lũ. Cuộc sống của người dân nơi đây cũng đã có phần tốt hơn so với thời điểm diễn ra trận lụt lịch sử.

Trong lần đầu tiên tổ chức Festival Huế vào năm 2000, Ban Tổ chức đã đặt thông điệp Huế - thành phố của nghệ thuật sống. Đây còn được xem là "Festival Hồi sinh" vì được tổ chức sau khi lũ tàn phá Huế năm 1999. Cùng năm đó, Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế đã ra quyết định lấp cửa biển Hòa Duân, khu vực này ngày nay trở thành con đập Hòa Duân dài hơn 600 mét, với đường nhựa rộng 8 mét. Ngày 25 tháng 5 năm 2009, cơ quan này tuyên bố sẽ xóa nợ cho các hộ nghèo bị thiệt hại do trận lũ này gây ra.

Một loài cây có hại tên là mai dương đã phát triển mạnh tại Huế sau lũ lịch sử năm 1999. Sự sinh trưởng ồ ạt của loài cây này đã gây nhiều thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp tại tỉnh này. Năm 2015, Huế đã phát động phong trào diệt cây mai dương. Cũng sau thảm họa thiên tai này, tỉnh đã phát động phong trào trồng rừng ngăn lũ, tuy nhiên tiến độ triển khai phong trào được nhận xét rất mơ hồ.

Tháng 5 năm 2000, nhóm Việt kiều (người Huế) tại bang California, Hoa Kỳ đã thành lập một tổ chức phi chính phủ với tên gọi Hội từ thiện thân hữu Huế (Friends of Hue Foundation, viết tắt FHF), nhằm giúp đỡ và hỗ trợ quê hương khắc phục hậu quả và xây dựng lại đời sống sau đợt lũ lụt lịch sử cuối năm 1999. Kể từ đó đến nay, tổ chức này đã có nhiều hoạt động từ thiện, cải thiện cuộc sống của người dân Huế.

Đánh giá
Vào năm 2015, 16 năm sau trận lũ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thắng, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi Khí hậu, Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam, đã nhận xét:

Trong một hội thảo về thiên tai và biến đổi khí hậu sau trận lũ năm 1999, ông Nguyễn Ty Niên, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Đê điều và Phòng chống Lụt bão của Việt Nam, đã thẳng thắn chỉ ra:

Xem thêm
 Bão Cecil (1985) – một trận bão lớn đã từng tàn phá tỉnh Thừa Thiên Huế.
 Lũ lụt miền Trung Việt Nam tháng 12 năm 1999 – trận lũ lớn diễn ra sau đó một tháng, phá một số kỷ lục của đợt này.
 Bão Ketsana (2009) - cơn bão mạnh đã đổ bộ và gây ngập lụt nghiêm trọng các tỉnh miền Trung Việt Nam cuối tháng 9 năm 2009, mức độ sánh ngang trận lũ năm 1999.
 Bão Podul (2013) – cơn bão đã gây ra lũ lụt thảm khốc ở miền Trung Việt Nam cuối tháng 11 năm 2013, một số nơi vượt mốc lịch sử 1999.
 Trận lụt đồng bằng sông Hồng năm 1971.
 Lũ lụt miền Trung Việt Nam năm 2020 - Trận lũ lụt kéo dài từ tháng 10 đến đầu tháng 12 gây thiệt hại nghiêm trọng tại miền Trung Việt Nam

Tham khảo
Ghi chú

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Việt Nam
 Floods in 1999 (Lũ lụt năm 1999 - bản gốc lưu lại một số trận lớn)
 Trang web chính thức của Hội từ thiện thân hữu Huế
 Loạt bài Đại hồng thủy 1999 - Chuyện kể sau 10 năm của Báo Tuổi trẻ: Kỳ 1,kỳ 2,kỳ 3,kỳ 4,kỳ 5,kỳ 6
Biến đổi khí hậu tác động đến ngành nông, lâm nghiệp  Phạm Minh Thoa Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp 4/9/2008 Pdf

Lũ lụt miền Trung Việt Nam 1999
Kỷ lục Việt Nam
Tháng mười một