title: Hình tượng loài chim trong văn hóa

text:
Hình tượng các loài chim muông ảnh hưởng sâu đậm trong nền văn hóa và đời sống con người ở khắp nơi trên thế giới. Các loài chim muông (chim chóc) trong hàm nghĩa văn hóa được tiếp cận theo nghĩa rộng là tất cả các giống loài điểu cầm thuộc lớp chim (Aves) đã và đang là một phần quan trọng của văn hoá con người, theo nghĩa rộng của hành vi xã hội, phong tục tập quán, bao gồm nhưng không giới hạn ở các hình thức biểu hiện như nghệ thuật, âm nhạc và tôn giáo tín ngưỡng trong suốt hàng ngàn năm qua.

Xã hội loài người trong lịch sử đã thuần hóa sử dụng cả gia cầm, thủy cầm cả về mặt kinh tế, kể cả dùng làm thức ăn, và phi kinh tế như phục vụ cho thể thao (săn bắn), vui chơi và cảm hứng nghệ thuật. Các loài chim đã xuất hiện trong thần thoại và tôn giáo của nhiều nền văn hoá từ thời Ai Cập cổ đại trở đi. Ví dụ, nữ thần Hy Lạp Cổ đại Athena có một con cú nhỏ làm biểu tượng của mình, trong khi ở Ấn Độ con công tượng trưng cho Mẹ Trái Đất. Các loài chim thường được xem như là những biểu tượng, cho dù nó là biểu tượng mang lại may mắn (điềm tốt) hay cái chết (điềm gở), sự thiêng liêng, hoặc được sử dụng trong biểu tượng huy hiệu (heraldry).

Dấu ấn văn hóa

Vai trò đời sống
Về phương diện giải trí, chim ăn thịt đã được sử dụng trong trò nuôi chim săn, trong khi chim chóc đã được nuôi nhốt vì tiếng hót và màu sắc của chúng. Các loài chim khác đã được đưa ra cho các môn thể thao truyền thống của con người như đá gà và đua chim bồ câu. Ngắm chim (chơi chim) cũng phát triển thành một hoạt động giải trí lớn. Chim có nhiều hình dạng khác nhau và được thể hiện trong nghệ thuật của con người, bao gồm tranh, điêu khắc, thơ và văn xuôi, âm nhạc, múa ba lê truyền thống (chẳng hạn như vở Hồ thiên nga), phim ảnh và thời trang. Theo Phật thoại, Uyên ương (Vịt) là một trong các hóa thân của Phật nên trong nghệ thuật Việt Nam, Uyên ương xuất hiện phổ biến trong trang trí kiến trúc cung đình và chùa, tháp thời Lý-Trần, trong tư thế dang cánh đậu trên các viên ngói bò lợp mái.

Về mặt sử dụng trong kinh tế, các loài chim đã bị săn tìm thực phẩm từ thời Palaeolithic. Chúng đã bị bắt và nuôi như gia cầm cung cấp thịt và trứng từ ít nhất là thời Ai Cập cổ đại. Một số loài cũng đã được sử dụng để giúp xác định vị trí hoặc để tìm nguồn thức ăn, như với đánh cá bằng chim cốc và việc sử dụng mật ong. Các lông vũ từ lâu đã được sử dụng để làm giường, cũng như cho bút viết và cho các mũi tên. Ngày nay, nhiều loài đối mặt với sự suy giảm môi trường sống và các mối đe dọa khác do con người gây ra.

Nhờ có những tập tính đặc trưng, các loài chim đã trở thành đề tài lý tưởng để dùng làm minh họa và phép ẩn dụ. Cổ nhân Phương Đông cũng đúc kết: "Chim khôn tiếc lông, người khôn tiếc lời". Trong Kinh Thánh, nhiều câu đề cập đến loài chim giúp đúc rút ra nhiều bài học quan trọng về đời sống và mối quan hệ với Chúa Trời. Trong Kinh Thánh, tộc trưởng Gióp nhận thấy các loài chim cho biết nhiều điều về công việc của Đức Chúa Trời "Khá hỏi... các chim trời, thì chúng nó sẽ bảo cho ngươi. Trong các loài nầy, loài nào chẳng biết rằng tay của Đức Chúa Trời đã làm ra những vật ấy?"-(Gióp 12:7, 9).

Có rất nhiều điều có thể học từ các loài chim khi quan sát chúng với phép ẩn dụ trong Kinh Thánh như hình ảnh chim én sẽ giúp quý trọng nhà của Đức Giê-hô-va, đặt hy vọng nơi Đức Chúa Trời hầu có thể cất cánh bay cao như đại bàng, đến với Chúa Giê-su để được bảo vệ như gà mẹ bảo vệ con mình, hình ảnh con cò nhắc luôn tỉnh thức trước các biến cố thế giới đánh dấu thời kỳ. Trong đời sống, thuật ngữ "chim" hay "cu" còn chỉ về bộ phận sinh dục nam (cùng với con rùa–quy đầu). Ngoài ra, có rất nhiều thành ngữ, tục ngữ trong kho tàng dân gian của các dân tộc trên thế giới có liên quan hoặc ám chỉ về các loài chim chóc.

Loài chim còn xuất hiện trên Quốc kỳ nhiều nước cũng như cờ hiệu của các địa phương, Đảng kỳ của các chính đảng. Quốc kỳ của Cộng hòa Dominica có hình ảnh một chú vẹt làm trung tâm, đây là loài vẹt đặc hữu của quốc gia này, đang trong tình trạng cần được bảo tồn. Quốc kỳ của Papua New Guinea có hình ảnh chim vàng cách điệu, loài chim được cho là đến từ thiên đường, đã trở thành biểu tượng mang ý nghĩa văn hóa đặc trưng của quốc gia này. Cánh chim thần đại diện cho tự do của quốc gia khi giành được độc lập.

Một số tỉnh thành ở Việt Nam đã sử dụng biểu tượng loài chim trong thiết kế logo nhằm gợi nhắc về những điểm nổi bật của tỉnh. Đối với Đồng Tháp, tỉnh có số lượng sếu đầu đỏ lớn nhất cả nước, sếu đầu đỏ chính là biểu tượng của vùng đất nơi đây. Logo tỉnh Đồng Tháp sử dụng hình ảnh sếu đầu đỏ đang múa, sếu đầu đỏ còn là biểu tượng của lòng chung thủy cũng như tình yêu bền vững, ý nghĩa của logo này nhằm thể hiện sự thanh bình, thịnh vượng, môi trường thiên nhiên trong lành. Logo tỉnh Khánh Hòa sử dụng hình ảnh chim yến, ý nghĩa hình ảnh logo chim yến biểu trưng cho vùng biển Nha Trang-Khánh Hòa. Chim yến là loài chim rất phổ biến trên các đảo nhỏ ở Việt Nam.

Đây là loài chim có rất nhiều tập tính tốt đẹp như trung thành, có sự nhạy cảm và độ cảnh giác cao, chúng có thính giác và ngửi mùi tốt, bay rất nhanh và không đậu. Ở Việt Nam, chim yến sinh sống nhiều nhất ở Khánh Hòa. Logo tỉnh Quảng Nam sử dụng hình ảnh chim phụng Chim phụng (hay Phượng hoàng) là một loài chim truyền thuyết trong văn hóa dân gian Việt Nam. Loài chim này có ý nghĩa tích cực, biểu thị cho đức hạnh, sự duyên dáng và thanh nhã. Đồng thời, nó còn biểu thị cho hòa bình và thịnh vượng của mỗi đất nước. Ý nghĩa của hình ảnh này nhằm biểu trưng cho truyền thống hiếu học của mảnh đất "Ngũ Phụng Tề Phi" vì Quảng Nam đã có 5 người đỗ tiến sĩ, phó bảng trong cùng một khoa thi. Phần đuôi chim phụng được cách điệu thành dòng sông Thu Bồn chảy dài xuyên suốt đất xứ Quảng.

Trong quan niệm
Các loài chim đã được xem như một biểu tượng, và được sử dụng như vậy, mặc dù nhận thức của các loài chim khác nhau trên khắp các nền văn hoá, một số loài chim có một hình ảnh tích cực ở một số khu vực, một hình ảnh tiêu cực ở những tộc người khác. Những con cú được biểu đạt với sự may mắn, phép thuật, và cái chết ở các phần của châu Phi hoặc điềm xui xẻo ở Việt Nam nhưng được xem là biểu tượng của sự học giả, khôn ngoan (Wisdom) ở hầu hết người châu Âu, ở Mỹ và ngay nay là biểu tượng may mắn ở Nhật Bản. Nếu tự nhiên có một con chim chim Thanh Tước, loại chim cổ đỏ (Robin) bay vào nhà thì có nghĩa may mắn sẽ đến và xuất hiện con chim xanh (thanh tước) là báo may mắn tin vui.

Các nhà văn thiên nhiên như Mark Cocker và Richard Mabey, xem xét tình yêu của con người đối với chim, bọn họ cho rằng mọi người cảm thấy sự thân thiện của chim, được lấy cảm hứng từ họ để tạo ra nghệ thuật. Những cảm giác như vậy, lần lượt, đã kích thích ý định để bảo tồn chim và môi trường sống của chúng. Một nền văn học dân gian phong phú về chủ nghĩa biểu tượng đã xuất hiện quanh chim; Nó đã được ghi lại vào đầu thế kỷ XX như là một thứ đã biến mất khỏi ký ức. Các loài chim nói chung sẽ mang lại may mắn khi được đặt ở phía bên phải, đối mặt với hướng Nam căn phòng. Tuy nhiên, việc nuôi nhốt các loài chim trong lồng là không tốt cho phong thủy vì điều này biểu trưng cho sự kém tăng trưởng.

Người xưa thường quan niệm rằng, hiện tượng chim bay vào nhà hoặc rắn bò vào nhà không phải ngẫu nhiên mà đều mang một ý nghĩa nào đó, người xưa thường nói "Đất lành chim đậu" nên trong quan niệm dân gian, đa số các loài chim vào nhà bay lượn, làm tổ hay kêu hót cũng đều được tin là điềm báo tốt, sẽ mang lại thuận lợi, may mắn và phước lành cho gia chủ cùng các thành viên trong gia đình do đó, người xưa tin rằng chim bay vào nhà báo hiệu điềm tốt lành. Tuy nhiên vấn đề chim bay vào nhà sẽ thay đổi tùy từng loại chim. Khi nói đến điềm báo thì quen thuộc nhất là tiếng chim, mỗi loài chim sẽ có những điềm báo với ý nghĩa khác nhau.

Theo truyền thuyết, các loại chim mang lại điều tốt lành cho gia đình gồm chim gõ kiến, con công, thiên nga, vịt trời, chim cút, chim cu, chim én, chim khách, chim sẻ. Trong đó, nếu thấy chim sẻ hay chim khách bay vào nhà nhảy nhót hay kêu trên mái nhà là điềm báo gia đình sắp có tin vui hoặc sắp có khách tới thăm, người ở xa đến vì người ta tin rằng chim khách kêu là báo trước nhà sẽ có khách đến thăm. Trong hội họa Trung Hoa có kiểu tranh Thập toàn báo hỉ (十全報喜) vẽ mười con chim khách đậu trên phiến đá và trên cây tùng hót líu lo báo tin mừng vì chim khách được tin tưởng là báo điềm lành nên tục gọi nó là "hỉ tước" (喜鵲).

Dân gian có câu "chim sa, cá nhảy" để ám chỉ những điều xui xẻo nếu gặp phải hiện tượng này hiện nay chưa có một cơ sở nào để giải thích cho việc xui xẻo do "chim sa, cá nhảy" gây ra, nếu đột ngột có chim bay đập vào cửa là điềm xấu còn nếu nó vỗ cánh bay lượn trước cửa như muốn vào nhà thì điềm báo nguy hiểm gần kề. Nếu vô tình nhìn thấy một đàn chim hoặc một con chim đang bay lại đổi hướng, nhiều khả năng đó là dấu hiệu của sự nguy hiểm, trở ngại hoặc bị kẻ thù hãm hại, tấn công. Nếu chim bay vào nhà rồi chết ngay tại đó đồng nghĩa với việc trong gia đình có thể sắp xảy ra sự việc đau buồn, tang thương nên khi chim bay vào nhà, chẳng may bị chết thì nhiều người dùng gạo, muối gói cùng xác con chim với mong muốn tống tiễn vận hạn nhưng đó chỉ là một phép an thần

Nếu chim vào nhà, đậu ngoài hiên hoặc đậu bên ngoài nhưng chĩa mỏ vào nhà thuộc các loài cú, diều hâu, quạ, chim ác, thì nhà đó có thể sắp gặp điều chết chóc, xui xẻo, người bị bệnh thường khó qua khỏi nên khi cú, quạ, diều hâu bay vào nhà lại mang ý nghĩa xấu và khi đã nghe thấy tiếng loài chim cú gần nhà người đang có bệnh thì cái chết đã đến cận kề, nếu bé gái nghe thấy tiếng cú thì tốt nhất không nên đi đâu vì sẽ gặp nguy hiểm. Tự nhiên có bầy chim bay đến nhà cắn mổ nhau báo hiệu sắp có tranh cãi trong gia đình. Nếu nhà nào nuôi gà và thấy hiện tượng tự nhiên gà mái gáy như gà trống vào buổi sáng, chiều thì đó là biểu hiện của gia đạo xáo động.

Nếu có chim bồ câu trắng bay gần nhà hoặc gần người nào thì báo hiệu điềm tốt, còn chim bồ câu tới đầy sân và làm tổ trên mái nhà là điềm báo gia đình hưng thịnh. Nhưng nếu có bồ câu trắng lạc, bay thằng vào nhà thì lại là báo điều xấu. Nếu bắn và làm bị thương chim bồ câu sẽ nhận sự buồn rầu, nếu đi lấy tổ chim thì có nghĩa đã chuốc lấy sự đau khổ, những điều bất lợi sẽ đến. Nếu ngư dân đi biển bắt gặp chim mòng biển nghĩa là cuộc hành trình sẽ gặp nhiều may mắn, thuận lợi và bình an, nhưng người đi biển nếu thấy chim mòng biển đậu trên đầu họ thì đó là điềm xui xẻo. Với một số ngư dân, họ cho rằng chuyện chim bay vào nhà là điềm gì đặc biệt quan trọng, trong hành lúc đi biển nếu phát hiện một con hải âu bay quanh tàu, có thể hành trình sẽ vướng vào bất hạnh, trở ngại hay sóng gió. Nếu nhìn thấy ba con hải âu bay cùng nhau ngay trên đầu là điềm báo về cái chết tới sớm.

Trong truyền thống

Văn học dân gian người Việt có khá nhiều câu chuyện cổ tích về sự tích các loài chim. Trong bộ Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam của Nguyễn Đổng Chi, ở phần thứ nhất mang tên Nguồn gốc sự vật, có tới ít nhất 5 câu chuyện giải thích về nguồn gốc chim muông gồm: Sự tích chim hít cô, Sự tích chim tu hú, Sự tích chim cuốc, Sự tích chim năm trâu sáu cột và bắt cô trói cột và Sự tích chim đa đa. Việc giải thích về nguồn gốc các loài chim cũng đồng thời đưa hình ảnh mỗi loài chim đó thành những hình tượng nghệ thuật mang tính biểu trưng, thể hiện thái độ, tình cảm, quan niệm sống và ứng xử của người xưa.

Chim hít cô và chim đa đa là một cái nhìn thương cảm, xót xa cho những số phận không may, vì đói khổ mà chết và rồi biến thành chim; thì ở những truyện còn lại, có loài chim gắn với biểu tượng của sự trừng phạt như chim tu hú, có loài chim lại như bằng chứng về sự thủy chung tình nghĩa với bạn hiền (chim cuốc) và có những loài chim là kết quả của sự bất hòa khi cuộc tranh cãi đi vào bế tắc (chim năm trâu sáu cột và bắt cô trói cột).

Trong đời sống và tâm linh, người Cơtu vùng núi Quảng Nam luôn xem chim Tring là loài chim gần gũi và "linh thiêng". Chim tring là loài chim có mỏ cong, cổ cong, lông màu vàng, trên đầu có mồng, mình có màu đỏ, trắng, đen sặc sỡ, chim tring còn là loài chim đẹp, hiền hòa, sinh sôi nhanh, không ăn lúa mà chỉ ăn quả rừng, là loài chim gần gũi, linh thiêng và đã trở thành nguồn cảm hứng để nghệ nhân dân gian Cơ Tu sáng tạo Trong văn hóa Jrai, loài chim giữ vai trò quan trọng trong nghi thức cúng tế, chim được nhìn như biểu tượng hình ảnh của thế giới bên kia sự sống con ngưòi và nhất là trong kho tàng truyện dân gian chim mang nhiều vai trò và ý nghĩa khác nhau.

Trong các loài vật, chim được người Jrai coi như một sinh vật thuộc về thế giới thần linh, có những liên hệ với xứ sở của thần linh (yang) được người Jrai hiểu là ở trên cao, trong bầu trời nơi chỉ có chim muôn có thể đến được hay ở hướng mặt trời mọc. Theo truyền thuyết Jrai ngọn núi linh thiêng H’Grông (Hdrung) vốn được coi là trung tâm của mặt đất (tơsăt tơnah) là nấm mồ (pơsat) của hai con chim được đắp thành bởi thần linh (yang hay dàng), con trống bay đến mỗi ngày từ hướng mặt trời mọc, hướng thuần dương của sự sống con người và thần linh và con mái từ hướng mặt trời lặn, hướng của cỏi thế người chết, để rồi cả hai cùng rớt xuống cùng một nơi tạo thành nấm mồ lớn.

Với người Jrai chim thuộc về thần linh hay một sức mạnh vô hình siêu nhiên, hình ảnh chim luôn phản ảnh, biểu trưng một thế giới khác với thế giới con người, qua chim con người gởi gắm ý nguyện của mình đến những thế giới siêu nhiên trong các nghi thức cúng tế, với chim con người an tâm vì cảm thấy có thần linh hiện hửu đồng hành cùng mình và nhờ vào chim con người nhận được những sứ điệp của thần linh, chim là hình ảnh ví von tinh tế đầy tính Jrai để diển tả vẻ kiều diễm của các cô gái hay sự oai hùng can đảm của những chàng trai, những nét đẹp sáng ngời người ta chỉ có thể tìm thấy nơi thần linh.

Truyện kể dân gian Jrai là những câu truyện cổ tích tưởng tượng mang tính ẩn dụ mà còn như một niềm tin tín ngưỡng, con chim trong truyện dân gian là hình ảnh của thần linh đến sống cùng con người. Chim giúp con người vượt qua những khó khăn, những tai ương trong cuộc sống đời thường cũng như trong quan hệ với thế giới các hồn ma. Trong hình dáng chim các cô gái sống trên xứ sở thần linh đến với con người và sống chung với con người để sau đó giúp con người vượt qua những tai nạn, những áp bức của những ông phú hộ gian ác.

Con người muốn lên đến xứ sở của thần linh phải dùng đôi cánh để bay lên, hình ảnh chim trong truyện dân gian là cầu nối giữa thế giới con người và thế giới thần linh, hình ảnh chim được ví như trục thẳng đứng nối kết trời, nơi các thần linh cư ngụ với đất nơi con người sinh sống và được chim quạ tiếp tục nối kết thế giới con người với thế giới hồn ma, thông qua chim con người gần gủi và có thể vươn tới gần thế giới thần linh hơn, nhờ chim con người biết được ý muốn của thần linh hay của thế giới người chết. Chim xuất hiện trong các nghi thức cúng tế thần linh của người Jrai.

Để biết ý muốn của thần linh người Jrai thường dùng cách cầu bói bằng tiếng chim kêu (kroi čim). Khi có ý định dời làng sang một nơi khác hoặc khi muốn đi xa, làm một việc quan trọng người Jrai thường dùng cách bói này để biết thần linh có đồng ý hay không, người ta ra khỏi làng đến bìa rừng và khấn xin, báo, nếu nghe tiếng chim bồ chao (čim blang) hay chim Ch'rao kêu phía trước mặt, đó là điềm tốt. Nếu chim kêu bên trái thì cần suy nghĩ lại, nếu chim kêu bên phải thì làm ("iau biă, nuă mut" hoặc "gah iau po ta gah nuă po arang"), nếu chim kêu phía sau lưng thì bỏ ý định, thực tế thì loài chim bồ chao (Garrulax perspicillatus) thường sống ven bìa rừng, lúc nào người ta cũng có thể nghe tiếng chúng kêu inh ỏi khi thấy có một sinh vật chuyển động trong tầm nhìn của chúng.

Với những người pơjâo déng (thầy cúng bắn đạn) dưới mắt của họ mỗi con người sống là một con chim bay trên trời, họ dơ tay nhắm bắn vào những con chim này, một con chim bị trúng đạn là một người bị ngã bệnh, gia đình phải tìm thầy cúng (pơjâo) để rút mầm bệnh ra hay đúng hơn rút đạn của pơjâo déng đã bắn trúng. Dưới mắt hồn ma (atâu) con người là chim như trong những câu chuyện dân gian truyền kể. Chim còn là phương tiện để con người đạt được những khả năng siêu việt. Người Jrai tin rằng khi thấy xác con chim pôt (là giống chim màu vàng, có tiếng kêu koc koc đều đều) chết thì người ta liền vạch mỏ chim găn một que nhỏ ngang qua và chôn nó sau đó cắm trên nấm mồ chim nhiều que cây được cắm kèm theo lời ước nguyện của người chôn. Sau vài ngày người chôn chim đến quan sát trên nấm mồ, nếu thấy nơi que cây nào có mọc lên một mầm cây, có nghĩa là ơn xin kèm theo cây đó được chấp thuận.

Trong thơ ca
Trong thi ca, định danh chim trước tiên có thể xuất hiện như một cách nói chung chung bởi không chỉ rõ một loài cụ thể nào. Thế nhưng ngay cả trong cách dùng chung chung này vẫn thấy những tư duy ẩn dụ và liên tưởng khác hẳn nhau, tùy thuộc vào từng hoàn cảnh. Trường hợp những loài chim với tên gọi cụ thể xuất hiện trong thi ca, ở Việt Nam cũng có tới 848 loài chim thuộc 88 họ nhưng khi đi vào thơ ca, chỉ có một số loại chim được lựa chọn. Sự lựa chọn ấy gắn với tư duy thẩm mỹ, thi pháp của từng thời kỳ cũng như những đặc điểm về văn hóa truyền thống quy định và tạo nên, những loài chim được đưa vào thi ca của người Việt nhiều nhất là cò, họa mi, sơn ca, én (nhạn), sáo và bồ câu.

Một số loài chim đặc biệt khác dù chỉ xuất hiện một lần trong thi ca nhưng đã nhanh chóng tạo được những ám ảnh nghệ thuật, khắc sâu vào trí nhớ người đọc: Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản (Thôi Hiệu), Anh là chim bói cá/Em là ánh trăng tà/Cách nhau một mặt hồ/Mà muôn trùng chia xa; hay "như loài chim bói cá" (Khúc thụy du). Một loài chim của mùa xuân là chiền chiện cũng đi vào thi ca và những lời thơ tiếp tục được âm nhạc chắp cánh: "Ôi con chim chiền chiện/Hót chi mà vang trời/Từng giọt long lanh rơi/Tôi đưa tay hứng về", "Bay cao bay vút/Chim biến mất rồi/Chỉ còn tiếng hót/Làm xanh da trời" (Con chim chiền chiện–Huy Cận).

Những câu thơ về con chim nói chung như nói về chim trong lồng nhưng trong lời cô gái ở bài ca dao thì là một sự an bài, một nỗi ngậm ngùi buồn thương về một sự đã rồi, không thể thay đổi: "Bây giờ em đã có chồng/Như chim vào lồng như cá mắc câu/Cá mắc câu biết đâu mã gỡ/Chim vào lồng biết thuở nào ra", còn hình tượng chim trong lồng trong bài thơ của Nguyễn Hữu Cầu là một khí thế khác vì người anh hùng khi sa cơ: "Mặc bay đông ngữ tây đàm/Chờ khi phong tiện dứt dàm vân lung/Bay thẳng cánh muôn trùng Tiêu Hán/Phá vòng vây làm bạn kim ô/Giang sơn khách diệc tri hồ".

Có những cánh chim xuất hiện trong sự mệt mỏi cô đơn, rợn ngợp trong không gian rộng lớn và lòng người dường cũng nương theo nỗi buồn mênh mang hoặc những âu lo dự cảm, những cánh chim cô đơn, mỏi mệt và u buồn: "Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi", hay "Chử thanh sa bạch điểu phi hồi (Bến trong cát trắng lượn chim cồn)", hay câu: "Chim hôm thoi thót về rừng", hay "Con chim bạt gió lạc loài kêu thương". Những cánh chim cô đơn và rợn ngợp được gặp lại nhiều trong thời kỳ Pháp thuộc với nỗi buồn u uẩn của nhiều nghệ sĩ lãng mạn: "Chim nghe trời rộng giang thêm cánh", hay "Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa", hay "Đôi cánh chim bâng khuâng rã rời/Cùng mây xám về ngang lưng trời".

Hình tượng chim cũng biểu hiện một tình yêu thiên nhiên cuộc sống của người thi sĩ, như: "Trì tham nguyệt hiện chăng buông cá/Rừng tiếc chim về ngại phát cây", hay câu thơ "Núi láng giềng chim bầu bạn/Mây khách khứa nguyệt anh tam". Có nhiều những cánh chim đi vào thi ca với những giá trị biểu cảm tích cực, thể hiện tình yêu tự do, vẻ đẹp cuộc sống hoặc khát vọng cống hiến: "Tôi như con chim đang bay trên đồi cao", nói về ý nghĩa của sống: "Ta làm con chim hót/Ta làm một nhành hoa", hay câu: "Nếu là con chim chiếc lá/Thì con chim phải hót chiếc lá phải xanh" (Tố Hữu), "Có chú chim từ mờ sương hay hót véo von nghe véo von". Có những câu thơ tài hoa của một đời thơ gắn với chim, như Khương Hữu Dụng trong trường ca Từ đêm mười chín: Một tiếng chim kêu sáng cả rừng. Những cánh chim yêu thương trong ca khúc Cho con của Phạm Trọng Cầu, trong ca khúc này, cánh chim xuất hiện ngay từ câu đầu của bài hát trong tình cảm của người cha và cánh chim ấy cũng kết thúc ca khúc khi gắn với hình ảnh người con khôn lớn trưởng thành vẫn mãi hướng về quê hương và cha mẹ: "Ba sẽ là cánh chim cho con bay thật xa/Rồi mai đây khôn lớn bay đi khắp mọi miền, con đừng quên con nhé ba mẹ là quê hương"

Họa mi và sơn ca đều là những loài chim có tiếng hót hay. Họa mi xuất hiện trong thi ca thành văn của người Việt với bài "Chim họa mi trong lồng" của Tản Đà, theo đó, họa mi được gán cho ý nghĩa phản bội, lãng quên cội nguồn, ngụ ý đả kích phê phán những kẻ bán nước: Họa mi ai vẽ nên mi/Trông mi mi đẹp hót thì mi hay/Ai đưa mi đến chốn này/Nước trong gạo trắng mi ngày ăn chơi/Lồng son cửa đỏ thảnh thơi/Mi bay mi nhảy sướng đời nhà mi/Nghĩ cho mi cũng gặp thì/Rừng xanh mi có nhớ gì nữa không? Bài Họa mi hót trong mưa (Dương Thụ) còn là sự buồn thương, gieo giắc vào lòng người những thanh âm của nỗi niềm nhớ nhung trông ngóng: Tiếng mưa rơi ngoài hiên gió mưa như lạnh thêm/Có con chim họa mi hót trong mưa buồn lắm/Ôi trong mưa họa mi vẫn hót thật dịu dàng dịu dàng/Trên môi em tình yêu đã mất còn nồng nàn nồng nàn. Họa mi còn xuất hiện trong bài Họa mi tóc nâu của Trần Huân do ca sĩ Mỹ Tâm biệt danh là Họa mi tóc nâu trình bày. Loài chim sơn ca xuất hiện trong nhiều ca khúc viết cho thiếu nhi và luôn gợi âm hưởng vui tươi trong sáng rộn rã. Có tới ít nhất ba ca khúc nổi tiếng với sự xuất hiện của chim sơn ca, đó là các bài Như bầy sơn ca (Y Vân), Khúc hát chim sơn ca (Đỗ Hòa An) và Ước mơ hồng (Phạm Trọng Cầu): Như chim sơn ca hót trên cao xanh bao la, tiếng chim ngân nga tiếng chim bay xa tiếng chim vui vào mọi nhà.

Một số loài
Một số loài chim (bao gồm cả gia cầm) hiện diện trong nhiều nên văn hóa mang nhiều hàm nghĩa biểu trưng:

Đại bàng
Đại bàng đầu trắng hay còn gọi là đại bàng hói được chọn làm biểu tượng của nước Mỹ. Hình ảnh đại bàng đầu trắng dang rộng đôi cánh ngày nay xuất hiện phổ biến trên quốc huy, con dấu Tổng thống và đồng dollar. Từ thời thượng cổ, nhân loại đã tôn vinh hình tượng đại bàng vì vẻ uy nghi của nó. Hình ảnh đại bàng là biểu tượng của sự sáng suốt, lòng quả cảm và quyền lực. Trên không trung, đôi cánh đại bàng xoải rộng phô bày mãnh lực cùng ý chí tự do. Đại bàng từng được dùng làm biểu tượng sức mạnh vô địch của đế chế La Mã cổ đại. Thời Trung cổ châu Âu, đại bàng cũng hiện diện trên khiên, triện của các Hoàng đế mang tâm hồn chinh phục như Charlemagne (Đức) hay Napoleon (Pháp).

Đại bàng đầu trắng thường sống ở những nơi có nguồn thức ăn dồi dào như rừng rậm, khi trưởng thành, đại bàng đầu trắng có thể có sải cánh dài khoảng 1,7 m. Tốc độ bay của nó vào khoảng 55 đến 70 km/h nhưng khi bổ nhào, nó có thể đạt 120 km/h đến 160 km/h. Với vẻ ngoài dũng mãnh, sải cánh dài, cặp mắt nhanh nhạy và bộ vuốt cực khỏe, đại bàng đầu trắng hầu như không có đối thủ trong tự nhiên ở vùng Bắc Mỹ, vì thế chúng trở thành biểu tượng cho sức mạnh và sự thống trị của nước Mỹ mà ngày nay là tuong trưng cho uy thế không lực Huê Kỳ vốn là bá chủ bầu trời.

Đại bàng đầu trắng còn thể hiện cho sự tự do vì chúng sống trên các đỉnh núi cao, một mình bay lượn giữa vút ngàn thiên nhiên, với chúng sự tự do là không có giới hạn, sải cánh tung bay trên những bình nguyên bao la của thảo nguyên Bắc Mỹ, trong cuộc nội chiến Mỹ, khi những trận chiến nổ ra vào buổi sáng sớm, âm thanh dữ dội của cuộc chiến đã đánh thức những con đại bàng đầu trắng đang ngủ ở trên cao, chúng đã bay ra khỏi tổ và lượn quanh trên đầu quân lính, thể hiện tâm trạng bằng những tiếng kêu khóc đinh tai những người chứng nói rằng chúng đang gào thét lên cho tự do cho dù đây chỉ là sự ẩn dụ.

Đại bàng đầu trắng có tên gọi như vậy vì chúng có thân màu nâu nhưng đặc biệt phần lông đầu và đuôi lại có màu trắng. Trong tiếng Anh–Mỹ đại bàng đầu trắng được gọi là ‘bald eagle’ là ‘đại bàng đầu hói’, cái tên xuất phát từ ý nghĩa cổ hơn và giá trị lớn hơn đó chính là sự khôn ngoan (những người hói đầu thường được cho là khôn và già), có tầm vóc và sức mạnh hơn, chúng đã trở thành biểu tượng cho một quốc gia tự do trong từ ngữ và ý chí, đem đến cơ hội để vươn rộng đến những khoảng không rộng lớn trong tương lai.

Con gà tây từng được cân nhắc làm biểu tượng của Hoa Kỳ là đối thủ của đại bàng đầu hói. Người cổ súy cho ý tưởng này là Benjamin Franklin, một trong những quyết định gây nhiều tranh cãi là việc chọn con vật biểu tượng quốc gia. Benjamin Franklin thích hình ảnh con gà tây bản địa, ca ngợi sự gan dạ của nó. Ông đã từng viết trong một lá thư: Về phần cha, cha ước rằng con đại bàng đầu hói đã không được chọn để đại diện cho quốc gia của chúng ta. Nó là một loài chim có đạo đức tệ hại hơn nữa còn là một kẻ hèn nhát. Một chú chim đớp ruồi bé nhỏ cũng có thể tấn công và đuổi nó khỏi lãnh thổ của mình. Tuy nhiên, đa số các phái đoàn lại ưng ý hình tượng con đại bàng đầu trắng hơn.

Lý do là vì chúng là loài chim đặc biệt chỉ có ở Bắc Mỹ và các nhà lập quốc muốn so sánh quốc gia mới tạo lập của mình với Đế chế La Mã vĩ đại khi xưa vốn cũng sử dụng hình tượng đại bàng. Quốc hội lục địa Đã chọn đại bàng làm biểu tượng quốc gia, người ta quay sang tìm cách vẽ mẫu quốc huy. Sau nhiều điều chỉnh, sửa đổi, họ chọn bản sơ mẫu của Charles Thomson. Trên quốc huy Hoa Kỳ, chân phải con đại bàng gắp nhành ô liu, chân trái ngậm một nắm 13 mũi tên (tượng trưng cho 13 tiểu bang khởi thủy). Giữa những năm 1916-1945, trên lá cờ Tổng thống Mỹ thể hiện một con chim đại bàng hướng mặt về bên phải. Điều này từng làm dấy lên một lời đồn rằng lá cờ sẽ thay đổi hình đại bàng xoay mặt về hướng nhành ô liu trong thời bình và sẽ hướng mặt về chùm mũi tên trong thời chiến.

Đà điểu

Từ thời cổ, đà điểu đã cung cấp các loại thực phẩm thịt, trứng, còn da lông làm quần áo, đồ dùng và đồ trang trí trong gia đình. Thổ dân và các thủy thủ châu Âu đã nhận thấy trứng đà điểu là loại thực phẩm có thể giữ tươi được trong một thời gian dài. Những người da đen Tây Nam Phi đã dùng vỏ trứng còn nguyên để làm cốc đựng nước rất hữu ích và dùng các mảnh vở trứng vỡ để làm các chuỗi hạt đeo cổ. Các loại lọ, cốc bằng vở trứng đà điểu được khắc trổ tinh vi đã có ở Ai Cập và Mesopotamia 5000 năm trước đây, còn ở châu Âu thì sau thời kỳ phục hưng. Ngoài việc săn bắn để lấy thịt, da và lông, đà điểu còn bị người Ai Cập, Hy Lạp và La Mã trưóc đây nuôi nhôt để thuần hóa. Những con đà điểu này từng bị nhốt lại, vỗ béo để cưỡi trong những ngày lễ.

Ở Tây Phi, người ta tin rằng trứng đà điểu có đặc tính ma thuật bảo vệ các ngôi nhà tránh khỏi sét đánh. Ở Nam Ethiopia, trứng đà điểu đặt trên các ngôi mộ mang hàm ý là có người nào đó đã chết, còn từ Tây Á tới Nigeria chúng được coi là biểu tượng của lễ tang và sức mạnh của vũ trụ. Đà điểu còn là hình ảnh đặc trưng trong nghệ thuật khắc đá và văn hóa dân gian thời tiền sử, trong kinh thánh và các cuốn sách cổ. Trong hầm mộ của Tutankhamen còn một bức tranh khắc vua đang săn đà điểu bằng cung tên và xe ngựa. Một bức tranh ghép lớn mô tả cảnh săn bắn đà điểu tại nông trang Piazza Armerina ở Sicily đã từng nổi tiếng vào thế kỷ thứ 14.

Đà điểu có mặt trong các gánh xiếc ở thành La Mã cổ. Trong các cuộc diễu hành, Ptolemaeus Philadelphus đã dùng loại xe ngựa kéo bằng tám con đà điểu. Từ thời đó, người ta đã dựng một bức tượng mô tả hoàng hậu đang cưỡi đà điểu, Hoàng đế La Mã Heliogabalus đã dùng 600 bộ óc đà điểu trong một bữa tiệc. Lông đà điểu từng được dùng để trang trí. Chúng được trang trí trong những chiếc quạt của vua và Đức Giáo Hoàng Assyrian, trên mình ngựa ở các xe ngựa của vaa Pharaon và trên khăn trùm đầu của người dân Hy Lạp, La Mã và Thổ Nhĩ Kỳ. Chúng vẫn thường được trang trí trên khăn trùm đầu của các hiệp sĩ thánh chiến châu Phi. Lông đà điểu thường là nét đặc trưng trong chữ tượng hình của người cổ Ai Cập vì chúng có vẻ đẹp cân đối, đã được chọn làm biểu tượng của công lý và lẽ phải.

Chim trĩ

Chim trĩ là loài chim có đuôi dài, có vẻ đẹp trang nhã, thường xuất hiện phổ biến trong mỹ thuật truyền thống. Theo truyền miệng, chim Trĩ biến thành con sò hay con rắn vào tháng đầu tiên của mùa đông và dựa vào thời điểm chim Trĩ gáy người ta có thể đoán được về lũ lụt, sấm sét và sao chổi. Chim trĩ là một trong những biểu hiệu của bậc đế vương, biểu thị cho Hoàng Hậu. Chim trĩ là biểu tượng của sự son sắc, thủy chung, hình ảnh đôi chim Trĩ biểu tượng cho đôi phu thê có cuộc sống hôn nhân, hạnh phúc viên mãn. Theo sự tích vào đời Vua Hùng, có đem cống qua nước phương bắc một con chim Trĩ (trĩ trắng), khi đến đó, nó luôn luôn tìm cành cây nào có ngọn về phương Nam thì nó mới chịu đậu, ý rằng luôn hướng về quê nhà nên hình ảnh chim Trĩ mang ý nghĩa luôn hướng về cội nguồn, liên tưởng đến hình ảnh quê hương.

Con ngỗng
Những ghi chép đầu tiên về ngỗng thuần hóa cho thấy chúng được nuôi vỗ béo để làm thịt và hiến tế nhưng vào thời La Mã, ngỗng cũng được nuôi để lấy trứng và được lai giống cho những đặc điểm cụ thể như tính cách bình tĩnh hay cho bộ lông đẹp, sang trọng. Phải đến năm 390 trước Công Nguyên thì ngỗng được nuôi để trở thành con vật canh giữ trong đời sống của người La Mã. Chuyện kể rằng tại đền thờ của nữ thần Juno có một bầy ngỗng, chúng được xem là con vật linh thiêng và không ai dám bắt ăn thịt.

Năm 390 trước Công Nguyên, Rome bị người Gaul vây hãm và vào một đêm khuya, lính Gaul đã lẻn leo lên ngọn đồi Capitoline nơi có ngôi đền nữ thần Juno để tấn công bất ngờ Rome. Những con chó được người dân tại Rome nuôi không báo động bởi chúng dễ dàng bị mua chuộc bởi những miếng thịt tươi. Ngoại trừ đám ngỗng, chúng lập tức nhận thấy sự xáo trộn bất thường và bắt đầu kêu to. Nhờ tiếng kêu của bầy ngỗng, lính Rome đã được đánh thức và bảo vệ thành công thành phố của mình. Kể từ sự kiện này thì những con ngỗng được xem là người hùng, là con vật linh thiên và người ta còn tổ chức một lễ hội hàng năm-mặc đồ hóa trang thành ngỗng màu tím màu vàng và đi trêu chọc bêu rếu mấy con chó vì tham ăn mà quên nhiệm vụ canh gác.

Con cò

Ở Việt Nam, hình ảnh con chim gắn liền với cuộc sống làng quê Việt chính là hình ảnh con cò. Hình tượng con cò trong văn hóa Việt có ảnh hưởng sâu đậm trong tâm trí của người dân Việt Nam, nhất là ở nông thôn. Hình tượng con cò được phản ánh rất nhiều qua ca dao và dân ca. Đó là hình ảnh về thân phận của người phụ nữ nông thôn Việt Nam với tấm thân gầy guộc, khẳng khiu, da bọc xương, lặn lội bì bõm, tần tảo, lom khom hay còn gọi là tấm thân cò. Trong ca dao Việt Nam có rất nhiều bài nói về con cò, thậm chí trong dân ca có riêng một điệu hát mang tên là điệu hát Cò lả.

Cánh cò có thể nói đã có mặt từ sớm trong những bài ca dao lâu đời, như một hình ảnh thân thuộc trên những cánh đồng của nông thôn Bắc Bộ: Con cò bay lả bay la/Bay từ cửa phủ bay ra cánh đồng. Cánh cò thường được liên tưởng, ví von với thân phận người phụ nữ mảnh mai vất vả, một nắng hai sương: Con cò lặn lội bờ sông/Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non, cánh cò còn gợi nên liên tưởng chung về những thân phận bé mọn, vất vả, nhiều khi không thể tự quyết định số phận của mình mà phải phó thuộc vào bàn tay kẻ khác: Con cò mà đi ăn đêm/Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao/Ông ơi ông vớt tôi nao/Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng/Có xáo thì xáo nước trong/Đừng xáo nước đục đau lòng cò con.

Con cò trong thơ Tú Xương vẫn được so sánh với hình ảnh vất vả sớm khuya của bà Tú, người "nuôi đủ năm con với một chồng": Lặn lội thân cò khi quãng vắng/Eo sèo mặt nước buổi đò đông. Từ nửa đầu thể kỷ XX, bắt đầu có những chuyển biến về tư duy cảm quan thẩm mỹ trong việc đưa cánh cò vào thi ca cụ thể là câu thơ của Xuân Diệu: Mây biếc về đâu bay gấp gấp/Con cò trên ruộng cánh phân vân. Cho đến bài thơ Con cò nổi tiếng của Chế Lan Viên: Lên rừng xuống bể/Cò sẽ tìm con/Cò mãi yêu con/Con dù lớn vẫn là con của mẹ/Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con.

La Tanrrilla là loài chim vạc tạo bùa yêu sống ven bờ sông trung tâm Guatemala và phía Bắc Brazil, loài vạc nhiệt đới có đôi chân dài La Tanrrilla được mệnh danh là chim phù thủy vì xương chân của La Tanrrilla có thể sử dụng làm bùa yêu, để khai thác sức mạnh của loài vạc này, người ta sẽ giết chúng, chôn dưới đất tới khi nào thịt mục nát và bị phân hủy hết. Sau đó, xương chân bên phải của loài này được lấy lên. Vậy là đã có một chiếc bùa yêu hoàn chỉnh. Người sở hữu bùa yêu La Tanrrilla sẽ thuận lợi trong tình trường. Vì cấu trúc xương rỗng nên khi được đào lên, người ta sẽ dùng xương chân này làm ống nhòm và nhìn vào đối tượng mình hướng tới. Sau đó về nhà và ẩn mình 12 giờ đồng hồ và không gặp ai, chắc chắn bạn sẽ giành được con tim người ấy. Ngược lại, nếu sử dụng xương chân trái của La Tanrrilla và lặp lại quy trình tương tự, người bị nhìn sẽ gặp phải những điều không may mắn trong tình yêu.

Con gà
Không chỉ hiện diện trong đời sống của người phương Đông, hình ảnh con gà, đặc biệt là gà trống cũng trở nên quen thuộc với văn hóa phương Tây. Nhắc đến con gà, chúng ta có thể nghĩ đến một loài vật được thuần chủng từ rất lâu, luôn xuất hiện trong cuộc sống thường ngày. Gà trống cũng là biểu tượng phổ biến của mặt trời với tiếng gáy báo hiệu mặt trời mọc. Vì vậy, ở Ấn Độ, gà trống là hiện thân của năng lượng mặt trời, là vật hiệu của thần Skanda (thần chiến tranh). Ở Indonesia, gà mang ý nghĩa quan trọng trong nghi lễ hỏa táng của đạo Hindu. Gà được xem là nơi trú ngụ của những linh hồn xấu xa. Trong buổi lễ, gà bị thắt chân để mọi linh hồn xấu xa xuất hiện trong buổi lễ sẽ nhập vào gà thay vì nhập vào các thành viên trong gia đình.

Trong văn hoá Trung Quốc, con gà nằm trong 12 con giáp và nó biểu tượng cho sự trung thực, sức khoẻ và đức tính dũng cảm. Ngoài ra, con vật được cho là mang tính dương, đem lại sự may mắn. Tiếng gáy của gà trống báo hiệu ngày mới, xua tan màn đêm và những thứ tà ma xó xỉnh. Trong tiếng Hoa, "đại kê" (gà trống) gần âm với từ "đại cát" mang ý nghĩa may mắn, tốt lành và vào năm Dậu, người ta kiêng giết thịt gà cúng đầu năm vì tránh "sát kê". Gà là một trong tam sinh, lục súc của người Trung Quốc.

Con gà gần gũi với người nông dân Việt Nam, gà là gia cầm quen thuộc, gắn bó mật thiết với cuộc sống hàng ngày của nhà nông, vì vậy, gà xuất hiện nhiều trong ca dao, tục ngữ Trong lối nói dân dã hằng ngày, hình tượng con gà cũng liên tục xuất hiện. Trong đời sống hiện đại, còn xuất hiện một thuật ngữ mới mang hàm nghĩa ẩn dụ, đó là "gà công nghiệp", từ này nghĩa đen để chỉ giống gà được chăn nuôi theo kiểu công nghiệp, nghĩa bóng để chỉ những người vốn được nuôi dưỡng, bảo bọc quá mức, đến khi ra đời trở nên ngờ nghệch, thụ động, thiếu trải nghiệm, thiếu khả năng tự xoay xở, con gà đôi khi cũng đồng nhất với gái mại dâm (gà móng đỏ)

Ở Hàn Quốc, người ta tin rằng gà trống hiểu rõ về thời gian và là biểu tượng của sự bắt đầu một niềm hy vọng mới hay điềm báo một điều tốt lành. Khi con gà cất tiếng gáy, mọi điều xấu xa, đen đủi đều tan biến. Gà trống là họa tiết quen thuộc trên mái nhà của các cung điện cổ xưa. Trong lễ cưới ở Hàn Quốc, không thể thiếu một đôi gà được bọc bằng vải xanh và vải đỏ đặt ở bàn cưới. Hôn nhân cũng là một chặng đường mới của mỗi một người. Bởi vậy, gà trống với tiếng gáy vang xa báo hiệu một ngày mới, một khởi đầu mới tốt đẹp. Con gà mái hiền lành với niềm tin rằng gia đình sẽ đông con nhiều cháu. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với một xã hội nông nghiệp truyền thống. Gia đình mong rằng cô dâu mới sẽ có thể sinh nở thuận lợi, xây dựng một cuộc sống gia đình bền vững, hạnh phúc.

Ở Nhật Bản, gà được xem là con vật linh thiêng, hình ảnh của chúng gắn liền với những câu chuyện thần thoại. Đối với người Nhật, con gà trống là một loài vật linh thiêng. Người ta cho rằng tiếng gáy của gà trống khiến cho nữ thần Mặt Trời Amaterasu phải bước ra khỏi nơi ẩn náu, tỏa ánh sáng ấm áp muôn nơi. Khả năng chiến đấu của gà trống cũng là một biểu tượng cho sự dũng cảm trong khi đó việc báo hiệu bình minh lại biểu hiện sự đáng tin cậy (giống gà Shamo). Chính vì thế, Nhật Bản còn có riêng một lễ hội Gà trống với tên gọi "Tori no Ichi", thường diễn ra vào tháng 11. Vào thời kỳ Edo, lễ hội mang ý nghĩa cầu bình an, thịnh vượng, sung túc. Thế nhưng, trước đó, người Nhật Bản đã cúng gà vào dịp này với mục đích cảm tạ trời đất, thần linh đã giúp cho mùa màng bội thu.

Chim sẻ

Chim sẻ được nhắc đến nhiều trong nền văn hóa dân gian và tín ngưỡng. Hình ảnh chim sẻ xuất hiện trong rất nhiều tác phẩm văn học. Thậm chí loài chim này còn được đề cập trong Kinh thánh. Ngày nay, chim sẻ vẫn được xuất hiện nhiều trong văn học. Chúng được mô tả như người bắt giữ linh hồn trong câu chuyện kinh dị, hoặc loài chim được yêu thích trong các áng văn thơ đậm chất trữ tình. Chim sẻ là đề tài cho các nhà thơ Hy Lạp–La Mã cổ đại và nhiều bản ghi chép tôn giáo.

Trong Kinh Thánh, chúng được đề cập đến như là thứ cúng dường mà những người dân nghèo dâng lên cho Thiên Chúa. Khi này chim sẻ được xem là biểu tượng của tấm lòng thành kính mà con người gửi đến Chúa. Ở một số ghi chép khác, chim sẻ chính là hóa thân của Thiên Chúa và tình yêu mà Ngài dành cho vạn vật. Matthew 10:29: "Không phải cả hai con chim sẻ được bán với giá một đồng tiền sao? Và không một chú chim nào rơi xuống đất từ Cha của bạn".

Chim sẻ là một trong những biểu tượng tình yêu trong thần thoại Hy Lạp. Đây là loài chim linh thiêng gắn liền với nữ thần tình yêu Aphrodite, nó tượng trưng cho một tình yêu đích thực và sự kết nối tâm linh mạnh mẽ nhưng chim sẻ lại không được gắn liền với những ham muốn thể xác. Tại thành Troy, 9 con chim sẻ bị rắn ăn thịt được xem là điềm báo trước cho 9 năm chiến tranh kéo dài ở nơi này. Trong văn hóa dân gian châu Âu, việc một con chim sẻ bay vào nhà được xem là một dấu hiệu dự báo cái chết sắp xảy ra. Khi này người ta nhất định phải bắt và giết chết nó, nếu không cha hoặc mẹ của họ sẽ chết, hoặc người bắt chim sẻ phải giết nó, nếu không người đó sẽ chết. Tuy nhiên, điều may mắn là chim sẻ rất hiếm khi bay vào nhà của người dân và không còn tin tưởng về điềm báo cái chết của chim sẻ.

Người Ai Cập cổ đại đưa hình ảnh của chim sẻ vào hệ thống chữ tượng hình của mình. Nó mang ý nghĩa là "nhỏ", "hẹp", hoặc "xấu xa" và chim sẻ là kẻ bắt giữ linh hồn của người đã khuất và đưa họ đến thế giới bên kia. Do đó, những người thủy thủ thường sẽ xăm hình chim sẻ trên người với hy vọng nếu như họ bỏ xác nơi biển khơi, linh hồn của họ sẽ được chim sẻ đưa sang thế giới bên kia. Tại Indonesia, việc một con chim sẻ bay vào nhà là điềm báo may mắn, và sẽ đặc biệt may mắn hơn khi nó làm tổ trong nhà, có thể một đám cưới sẽ sớm được diễn ra, hoặc người phụ nữ nhìn thấy chim sẻ trong ngày lễ tình yêu sẽ có được hạnh phúc sau khi kết hôn với một người đàn ông nghèo, tiếng kêu của chim sẻ được cho là sẽ mang đến những cơn mưa cho các cánh đồng khô cằn.

Chim Kơtia

Chim Kơtia/Ktiă theo tiếng người Kinh gọi chính là con vẹt hay con két, đây là loài chim thường kéo về vào mùa thu, mùa xuân, loài chim này gắn liền với cuộc sống sinh hoạt và đặc biệt là số lượng rất đông ở các buôn làng Tây Nguyên, đây cũng là là loài chim ám ảnh đối với mùa màng của bà con Tây Nguyên. Nhiều ngường thường đoán chim Kơtia là loài chim thân thiết với đồng bào Tây Nguyên nhưng Kơ-tia không phải loài chim đồng bào Tây Nguyên yêu mến mà ngược lại. Trước đây, Kơ-tia sống thành đàn rất nhiều, chúng có cách bay rất đặc biệt là kiểu vút lên cao rồi nghiêng cánh lao thẳng xuống đất, rất hùng dũng, đồng thời màu lông sặc sỡ khiến cánh lính trẻ thích thú và tạo nguồn cảm hứng thi ca. Mỗi lần nghiêng cánh là lúc chúng tìm thức ăn, mà Kơ-tia toàn ăn nông sản trên nương nên đồng bào không thích loài chim này, tìm đủ cách xua đuổi

Chim Kơ-tia đã gắn với hình ảnh "chim kơtia bay tới" Đắk Krông qua điệp khúc "Chim kơtia bay tới, nghiêng cánh chào Đắk Krông" (bài hát "Đắk Krông mùa xuân về"/nhạc sĩ Tố Hải), cái tên kơtia khá dễ nhớ và gắn liền với hai bài hát "Ơi chim Ktiă" của nhạc sĩ Y Sơn Niê và Đắk Krông mùa xuân về của nhạc sĩ Tố Hải. Việc ra đời cây đàn T’rưng cũng có liên quan đến loài chim kơtia,ngày xưa khi chưa có nhiều cách để đuổi chim khỏi nương rẫy, người dân tộc Ba Na và người dân tộc Jarai thường dùng cành khô gõ vào ống cây lồ ô, khi gõ mạnh thì phát ra âm thanh lớn khiến chim hoảng sợ bỏ đi. Rồi dần dần người ta phát hiện chất liệu âm thanh đặc biệt của dụng cụ đuổi chim này và chế tác nên cây đàn T’rưng.

Đối với người Ê Đê thì chim kơtia không phải là con vật linh thiêng mà ngược lại, người Ê Đê thường tìm cách bắt kơtia và coi đó là loài chim gây hại. Kơtia cũng không biết hót mà âm thanh loài chim này phát ra chỉ là tiếng kêu rất khó nghe, loài chim này gắn liền trong cuộc sống của người dân với hình ảnh con vật gây hại, thường bay từng đàn và kêu inh ỏi náo động ở những nơi chúng đi qua. Dù được coi là loài chim gây hại đối với dân trồng bắp lúa trên nương rẫy nhưng kơtia lại được người Kinh rất yêu thích vì có vẻ bề ngoài bắt mắt, mỏ cong vút, chân ngắn và lông màu xanh tươi, có màu sắc sặc sỡ, nếu sau một thời gian nuôi và chịu khó tập luyện, kơtia có thể nhái được một số tiếng người. Những chú chim sau khi đánh bẫy được buộc chân vào cành cây rồi chờ người đến mua, số chim người dân bày bán ở đường chính là chim kơtia.

Tham khảo

Xem thêm
 Hình tượng động vật trong văn hóa
 Hình tượng loài thú trong văn hóa
 Hình tượng bò sát trong văn hóa
 Hình tượng con cá trong văn hóa
 Hình tượng ếch nhái trong văn hóa
 Động vật hình mẫu
 Sinh vật huyền thoại
 Tín ngưỡng thờ động vật

Động vật trong văn hóa nhân loại
Sinh học và văn hóa


title: Shiina Nobuyuki

text:
là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản. Anh thi đấu cho Kataller Toyama.

Sự nghiệp thi đấu
Nobuyuki Shiina gia nhập Matsumoto Yamaga FC năm 2014. Vào tháng 7 năm 2015, anh chuyển đến Kataller Toyama.

Thống kê câu lạc bộ
Cập nhật đến ngày 23 tháng 2 năm 2018.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Profile at Kataller Toyama

Sinh năm 1991
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá J1 League
Cầu thủ bóng đá J2 League
Cầu thủ bóng đá J3 League
Cầu thủ bóng đá Matsumoto Yamaga FC
Cầu thủ bóng đá Kataller Toyama


title: Valeria syriaca

text:
Valeria syriaca là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Valeria


title: Thanh toán chia tách

text:
Thanh toán chia tách (a.k.a. Giao dịch thanh toán chia tách) là thuật ngữ tài chính cho hành vi tách (chia) một khoản thanh toán đơn lẻ và toàn bộ trong hai hoặc nhiều giao dịch đồng thời được thực hiện bởi các phương thức thanh toán khác nhau. Ví dụ: thanh toán tách 100 đô la cho một cửa hàng bán lẻ có thể được thực hiện khi khách hàng thanh toán 50 đô la tiền mặt và 50 đô la bằng thẻ tín dụng. Khoản thanh toán chia nhỏ không được trả góp (a.k.a. Mua thuê), nơi thanh toán được thực hiện định kỳ với cùng phương thức thanh toán.

Lịch sử
Trong thời đại thương mại toàn cầu, khả năng tài chính đã tăng lên cùng với những thách thức trong việc thu thập các khoản thanh toán. Các thị trường toàn cầu mở cửa và người tiêu dùng có được sức mua đang gia tăng. Trong khi thương nhân giao dịch trong nước và quốc tế được yêu cầu cung cấp cho người tiêu dùng nhiều tùy chọn thanh toán - đây không chỉ là dịch vụ mà người tiêu dùng yêu cầu, đó là điều bắt buộc đối với người bán để chuyển đổi sản phẩm/dịch vụ thành tiền mặt. Theo thống kê, càng nhiều tùy chọn thanh toán người bán có thể cung cấp thì khả năng tiếp cận nhiều người tiêu dùng hơn sẽ tăng lên. Các phương thức thanh toán khác nhau có sẵn trên toàn thế giới là áp đảo, tuy nhiên các phương thức thanh toán có sẵn trong một thị trường cụ thể bị ảnh hưởng bởi luật pháp địa phương, pháp chế, văn hóa và mức độ phát triển. Đối với người bán, điều này tạo ra một thách thức khi thích ứng với hệ thống của họ để chấp nhận một loạt các phương thức thanh toán để tham gia vào thị trường với các dịch vụ của họ.

Thanh toán chia tách so với mã giảm giá
Có một vài mô hình cho thanh toán chia tách, một số sử dụng thuật ngữ cho mã giảm giá hoặc phiếu thưởng, khi được sử dụng để trợ cấp một phần của toàn bộ số tiền thanh toán. Mặc dù phương pháp này có thể được sử dụng để đơn giản hóa khái niệm, nhưng đó không phải là ý nghĩa của việc thanh toán chia tách. Sự khác biệt chính giữa thanh toán chia tách và mã giảm giá là các mã giảm giá được sử dụng để giảm toàn bộ số tiền thanh toán mới - sau đó được thanh toán đầy đủ bằng một phương thức thanh toán trong một giao dịch. Sự khác biệt đáng kể giữa việc triển khai thanh toán chia tách và triển khai mã giảm giá là giai đoạn mà chúng xuất hiện trong quá trình thanh toán. Một phiếu giảm giá được thực hiện trước khi quá trình thanh toán, cũng được gọi là giỏ mua hàng. Khoản thanh toán chia tách được thực hiện trong quá trình thanh toán, thường là một trong các bước kéo dài.

Các thách thức

Thách thức kinh doanh
Những thách thức đối với doanh nghiệp là tất cả trong toàn tổ chức. Nó chủ yếu là sự tích lũy và tham chiếu của hai giao dịch riêng biệt thành một lệnh duy nhất. Điều gì trong cuộc sống thực tế tầm thường (hai khoản thanh toán đến từ cùng một bàn tay) là cho các quy trình kinh doanh là một thách thức lớn, và nó là một thách thức lớn hơn khi các giao dịch này được thực hiện trên Internet. Những thách thức kinh doanh nhút nhát cả thương nhân nhỏ và lớn từ việc cung cấp thanh toán chia tách. Ví dụ: Amazon đề cập đến các trang trợ giúp của họ rằng họ không cho phép thanh toán chia tách giữa tài khoản séc và thẻ quà tặng hoặc thẻ tín dụng.

Những thách thức kỹ thuật
Các hệ thống CNTT xử lý các giao dịch tài chính xử lý các giao dịch đó dưới dạng đơn vị nguyên tử. Hệ thống tài chính hoàn thành một giao dịch từ đầu đến cuối, một giao dịch sau đây là một trường hợp hoàn toàn mới. Kết hợp hai giao dịch có tác động đến chi phí, chống gian lận, báo cáo nghĩa vụ (luật pháp và quy định) và có thể kết thúc với một phần thông tin được lưu trữ trong hệ thống thương gia.

Ví dụ: triển khai trực tuyến cho thanh toán chia tách

Thiết bị bán hàng
Nhiều thiết bị bán hàng (POS), thanh toán chia tách đã được áp dụng.

Tham khảo

Bán hàng


title: Isanthrene crabroniformis

text:
Isanthrene crabroniformis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Isanthrene


title: Acetaldehyde

text:
Acetaldehyde (tên hệ thống: ethanal) là một hợp chất hữu cơ với công thức hóa học CH3CHO, đôi khi được viết tắt thành MeCHO (Me = methyl). Nó là một trong các aldehyde quan trọng nhất, tồn tại phổ biến trong tự nhiên và được sản xuất trên quy mô lớn trong công nghiệp. Acetaldehyde tồn tại tự nhiên trong cà phê, bánh mì và quả chín, và được thực vật tổng hợp. Nó cũng được tạo ra bởi sự oxy hóa từng phần của ethanol bởi enzym gan alcohol dehydrogenase và có thể là một yếu tố góp phần gây ra tình trạng say do đồ uống có cồn. Các cách thức tiếp xúc với chất này bao gồm không khí, nước, đất, hoặc nước ngầm, cũng như uống đồ có cồn và hút thuốc. Sử dụng disulfiram ức chế acetaldehyde dehydrogenase, vốn là enzyme chịu trách nhiệm cho sự trao đổi chất của acetaldehyde, do đó khiến cho cơ thể tích trữ acetaldehyde bên trong cơ thể.

Cơ quan Nghiên cứu Quốc tế về Ung thư (IARC) đã liệt kê acetaldehyde như là một tác nhân gây ung thư nhóm 1. Acetaldehydelà "một trong những chất độc dạng khí được tìm thấy nhiều nhất có nguy cơ ung thư lớn hơn một phần một triệu".

Lịch sử
Acetaldehyde được Carl Wilhelm Scheele, một nhà hóa học/dược học người Thụy Điển quan sát được (1774); sau đó nó được các nhà hóa học người Pháp Antoine François, comte de Fourcroy and Louis Nicolas Vauquelin nghiên cứu (1800), và 2 nhà hóa học người Đức Johann Wolfgang Döbereiner (1821, 1822, 1832) và  Justus von Liebig (1835) phân tích thêm. Năm 1835, Liebig đặt tên cho chất này là "aldehyde"; sau đó nó được đổi tên thành "acetaldehyde".

Sản xuất
Năm 2003, sản lượng toàn cầu của chất này là khoảng 1 triệu tấn. Trước năm 1962, ethanol và acetylen là những nguồn nguyên liệu chính của acetaldehyde. Kể từ sau đó, ethylene là nguyên liệu chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 International Chemical Safety Card 0009
 NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
 Methods for sampling and analysis
 IARC Monograph: "Acetaldehyde"
 Hal Kibbey, Genetic Influences on Alcohol Drinking and Alcoholism, Indiana University Research and Creative Activity, Vol. 17 no. 3.
 United States Food and Drug Administration (FDA) information for acetaldehyde
 Acetaldehyde production process flow sheet by ethylene oxidation method

Aldehyde
Hương liệu


title: Jabez Foster (cầu thủ bóng đá)

text:
Jabez Foster (sinh ngày 15 tháng 9 năm 1902) là một cầu thủ bóng đá người Anh của thập niên 1920.  Sinh ra ở Darlaston, ông gia nhập Gillingham từ Bristol Rovers năm 1926 và có 21 lần ra sân cho câu lạc bộ ở Football League. Ông rời đi để gia nhập Wellington Town năm 1927.

Tham khảo

Sinh năm 1902
Người Darlaston
Cầu thủ bóng đá Anh
Cầu thủ bóng đá Gillingham F.C.
Cầu thủ bóng đá Bristol Rovers F.C.
Cầu thủ bóng đá Telford United F.C.
Năm mất thiếu


Số năm sống được điều chỉnh theo mức độ bệnh tật (DALY) là thước đo gánh nặng bệnh tật tổng thể, được biểu thị bằng số năm bị mất đi do sức khỏe kém, khuyết tật hoặc chết sớm. Chỉ số được phát triển vào những năm 1990 như một cách so sánh sức khỏe tổng thể với tuổi thọ kỳ vọng của các quốc gia khác nhau.

DALY ngày càng trở nên phổ biến trong lĩnh vực y tế công cộng và đánh giá tác động sức khỏe (HIA). Chỉ số "mở rộng các khái niệm về những năm sống tiềm năng bị mất đi do chết sớm... bao gồm những năm tương đương của cuộc sống 'khỏe mạnh' bị mất đi do tình trạng sức khỏe kém hoặc khuyết tật."  Khi đó tỷ lệ tử vong và tỷ lệ mắc bệnh được kết hợp lại thành một số liệu chung và duy nhất.

Phép tính

Tham khảo

Liên kết ngoài

 WHO Definition

Tổ chức Y tế Thế giới
Kinh tế sức khỏe
Y tế toàn cầu


title: Gliese 1214 b

text:
Gliese 1214 b (thường được rút ngắn thành GJ 1214 b) là một ngoại hành tinh quay quanh ngôi sao Gliese 1214, và được phát hiện vào tháng 12 năm 2009. Ngôi sao mẹ của Gliese 1214 b cách Mặt Trời 48 năm ánh sáng, trong chòm sao Xà Phu. Tính đến năm 2017, GJ 1214 b là ứng cử viên được biết đến nhiều nhất vì là một hành tinh đại dương. Vì lý do đó, các nhà khoa học đã đặt biệt danh cho hành tinh này là "thế giới nước".

Đây là một siêu Trái Đất, có nghĩa là hành tinh này lớn hơn Trái Đất nhưng nhỏ hơn đáng kể (về khối lượng và bán kính) so với những hành tinh khí khổng lồ trong Hệ Mặt Trời. Sau COROT-7b, GJ 1214 b là siêu Trái Đất thứ hai được đo đạc cả khối lượng và bán kính và là siêu Trái đất đầu tiên thuộc loại hành tinh mới có kích thước nhỏ và mật độ tương đối thấp. Việc quá cảnh của GJ 1214 b cho phép nghiên cứu bầu khí quyển của hành tinh bằng phương pháp quang phổ.

Vào tháng 12 năm 2013, NASA đã báo cáo rằng các đám mây có thể đã được phát hiện trong bầu khí quyển của GJ 1214 b.

Vào tháng 8 năm 2022, GJ 1214 b và ngôi sao chủ của hành tinh này được đưa vào danh sách 20 ngoại hành tinh và ngôi sao chủ được đặt tên bởi dự án NameExoWorlds thứ ba.

Phát hiện
GJ 1214 b lần đầu tiên được phát hiện bởi Dự án MEarth, tìm kiếm những giọt sáng nhỏ có thể xảy ra khi một hành tinh quay quanh một thời gian ngắn trôi qua trước ngôi sao mẹ của nó. Đầu năm 2009, các nhà thiên văn học điều hành dự án đã nhận thấy rằng ngôi sao GJ 1214 xuất hiện cho thấy sự giảm độ sáng của loại đó. Sau đó, họ quan sát ngôi sao kỹ hơn và xác nhận rằng nó mờ đi khoảng 1,5% cứ sau 1,58 ngày. Các phép đo tốc độ hướng tâm tiếp theo sau đó đã được thực hiện với máy quang phổ HARPS trên kính viễn vọng 3,6 mét của ESO tại La Silla, Chile; những phép đo đó đã thành công trong việc cung cấp bằng chứng độc lập cho thực tế của hành tinh. Một bài báo sau đó đã được xuất bản trên tạp chí Nature công bố hành tinh và đưa ra ước tính về các thông số khối lượng, bán kính và quỹ đạo của nó.

Tính năng, đặc điểm

Bán kính của GJ 1214 b có thể được suy ra từ mức độ mờ được nhìn thấy khi hành tinh đi qua phía trước ngôi sao mẹ của nó khi nhìn từ Trái Đất. Khối lượng của hành tinh có thể được suy ra từ các quan sát nhạy cảm về tốc độ hướng tâm của sao mẹ, được đo thông qua các dịch chuyển nhỏ trong các vạch phổ của sao do hiệu ứng Doppler. Với khối lượng và bán kính của hành tinh, mật độ của nó có thể được tính toán. Thông qua so sánh với các mô hình lý thuyết, mật độ lần lượt cung cấp thông tin hạn chế nhưng rất hữu ích về thành phần và cấu trúc của hành tinh.

Do kích thước tương đối nhỏ của sao mẹ GJ 1214 b, nên có thể thực hiện các quan sát quang phổ trong quá trình hành tinh. Bằng cách so sánh phổ quan sát trước và trong quá trình chuyển đổi, phổ của bầu khí quyển hành tinh có thể được suy ra. Vào tháng 12 năm 2010, một nghiên cứu đã được công bố cho thấy phổ phần lớn không có gì đặc biệt trong phạm vi bước sóng của 750 Than1000   bước sóng. Bởi vì một bầu không khí giàu hydro và không có mây sẽ tạo ra các đặc điểm quang phổ có thể phát hiện được, nên một bầu không khí như vậy dường như bị loại trừ. Mặc dù không có dấu hiệu rõ ràng được quan sát thấy hơi nước hoặc bất kỳ phân tử nào khác, các tác giả của nghiên cứu tin rằng hành tinh này có thể có một bầu khí quyển bao gồm chủ yếu là hơi nước. Một khả năng khác là có thể có một lớp mây dày cao, hấp thụ ánh sáng sao. Quan sát thêm là cần thiết để xác định thành phần của khí quyển của nó.

Do tuổi già ước tính của hệ hành tinh và tỷ lệ thoát thủy động tính toán là 9 × 10 5 kg s −1, các nhà khoa học kết luận rằng đã có một sự mất mát đáng kể trong khí quyển trong suốt vòng đời của hành tinh và bất kỳ bầu khí quyển hiện tại nào cũng không thể là nguyên thủy.

GJ 1214 b có thể mát hơn bất kỳ hành tinh chuyển tiếp nào được biết đến trước khi phát hiện ra Kepler-16b vào năm 2011 bởi nhiệm vụ Kepler. Nhiệt độ cân bằng của nó được cho là nằm trong khoảng , tùy thuộc vào mức độ bức xạ của ngôi sao được phản xạ trở lại không gian.

Đầu cơ dựa trên các mô hình hành tinh
Chúng ta dù có rất ít thông tin về GJ 1214 b, đã có sự suy đoán về bản chất và thành phần cụ thể của nó. Trên cơ sở các mô hình hành tinh  ta đã đề xuất rằng GJ 1214 b có một lớp vỏ khí tương đối dày. Có thể đề xuất các cấu trúc bằng cách giả định các thành phần khác nhau, được hướng dẫn bởi các kịch bản cho sự hình thành và tiến hóa của hành tinh. GJ 1214 b có thể là một hành tinh đá với một outgassed khí quyển giàu hydro, một mini-Neptune, hoặc một hành tinh đại dương. Nếu đó là một thế giới nước, nó có thể được coi là một phiên bản lớn hơn và nóng hơn của Mặt trăng Europa của Sao Mộc. Mặc dù không có nhà khoa học nào tuyên bố tin rằng GJ 1214 b là một hành tinh đại dương, nhưng nếu GJ 1214 b được coi là một hành tinh đại dương, thì  tức là phần bên trong được cho là cấu tạo chủ yếu từ lõi nước được bao quanh bởi nhiều nước hơn, tỷ lệ tổng khối lượng phù hợp với khối lượng và bán kính là khoảng 25% đá và 75% nước, được bao phủ bởi một lớp khí dày như hydro và heli (c. 0,05%). Các hành tinh nước có thể là kết quả của sự di cư vào hành tinh bên trong và bắt nguồn từ các hành tinh được hình thành từ vật liệu giàu băng dễ bay hơi ngoài dòng tuyết nhưng không bao giờ đạt được khối lượng đủ để tích tụ một lượng lớn khí đốt H / He. Do áp suất khác nhau ở độ sâu, các mô hình của một thế giới nước bao gồm "hơi nước, chất lỏng, siêu lỏng, áp suất cao và pha plasma" của nước. Một số nước pha rắn có thể ở dạng băng VII.

Xem thêm

 COROT-7b
 Gliese 581 c
 Gliese 581 d
 Gliese 876 d
 HD 149026 b
 MOA-2007-BLG-192Lb

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Các nhà thiên văn học tìm thế giới với bầu khí quyển dày đặc, không thể khắc phục và một trái tim băng giá
 Dự án MEarth
 GJ 1214b được tiết lộ là 'Hải vương nhỏ'
 Hubble tiết lộ một lớp mới của hành tinh
 Các nhà thiên văn học đã tuyên bố sự tồn tại của một lớp hành tinh mới: một "thế giới nước" với bầu không khí dày đặc, ướt át.
 Một bản cập nhật về bầu không khí của siêu Trái Đất GJ1214b

Chòm sao Xà Phu
Siêu Trái Đất
Hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời


title: Triphosa depleta

text:
Triphosa depleta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Triphosa


title: Crambus bachi

text:
Crambus bachi là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Crambus


title: Alamis transvaalica

text:
Alamis transvaalica là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Alamis


title: Wally Annables

text:
Walter Annables (31 tháng 10 năm 1911 – 16 tháng 8 năm 1979) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở vị trí hậu vệ.

Tham khảo

Sinh năm 1911
Mất năm 1979
Người Swinton, Nam Yorkshire
Cầu thủ bóng đá Anh
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Mexborough Athletic F.C.
Cầu thủ bóng đá Grimsby Town F.C.
Cầu thủ bóng đá Carlisle United F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League
Cầu thủ bóng đá Hull City A.F.C.


title: Dominic Cooper

text:
Dominic Edward Cooper (sinh ngày 2 tháng 6 năm 1978) là nam diễn viên người Anh Quốc. Anh từng tham gia trong các phim như Mamma Mia! (và phần hai Mamma Mia! Here We Go Again), Captain America: The First Avenger.

Thời thơ ấu

Sự nghiệp

Đời tư

Danh sách phim

Điện ảnh

Truyền hình

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tùng đẹo trai vãi

 eFilmCritic.com interview with Dominic Cooper by Dan Lybarger
 Dominic cooper interview The Telegraph

Sinh năm 1978
Nam diễn viên điện ảnh Anh
Nam diễn viên sân khấu Anh
Nam diễn viên truyền hình Anh
Nam diễn viên lồng tiếng Anh
Nhân vật còn sống


title: Axylia brunnea

text:
Axylia brunnea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Axylia


title: Conistra conjuncta

text:
Conistra conjuncta là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Conistra


title: Bomolocha uruguayalis

text:
Bomolocha uruguayalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Bomolocha


title: Alex Sandro Santana de Oliveira

text:
Alex Sandro Santana de Oliveira (sinh ngày 30 tháng 10 năm 1973) là một cầu thủ bóng đá người Brasil.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Alex Sandro Santana de Oliveira đã từng chơi cho Kawasaki Frontale.

Thống kê câu lạc bộ

J.League

Tham khảo

Sinh năm 1973
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Cầu thủ bóng đá nam Brasil ở nước ngoài


title: Mythimna gigas

text:
Mythimna gigas là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mythimna


title: Sói đứng

text:
Sói đứng danh pháp hai phần Chloranthus erectus là một loại thực vật có hoa thuộc họ Hoa sói (Chloranthaceae).

Mô tả
Sói đứng là loài cây bụi thường xanh, có nguồn gốc ở vùng Đông Nam Á, Trung Quốc, Ấn Độ, thường gặp trong rừng nhiệt đới ở độ cao 100-2100m trên mặt nước biển trong vùng đá vôi hay bị ngập nước.

Cây Sói đứng có chiều cao 0,5-3 mét, Lá có phiến bầu dục, không lông, màu lục tươi, gân phụ 5-7 cặp, mép có răng nằm; cuống dài 1-1,5 cm, màu tim tím. Bông kép ở ngọn; lá bắc màu ngà, có 3 thuỳ, hoa 3; nhị 3; bầu ở nách lá bắc. Quả hạch trắng; hạt nhỏ. Ra hoa quanh năm.

Có lúc, lá loại cây này được sử dụng rộng rãi và buôn bán ở các chợ ở Indonesia như một loại trà, nhưng việc trồng trọt cây này đã bị chính phủ thực dân Hà Lan cấm vào thế kỷ XIX để thúc đẩy việc trồng và sử dụng cây trà (Camellia sinensis). Kể từ đó, việc sử dụng lá cây này làm trà đã hầu như chấm dứt, mặc dù nó vẫn được sử dụng cho mục đích y khoa.

Cây này đang bị đe dọa tuyệt chủng trong thiên nhiên do bị phá hủy môi trường sống.

Công dụng
Bộ phận dùng: toàn cây

Tác dụng: Lá và rễ có tác dụng làm ra mồ hôi; cây có tác dụng thông kinh hoạt lạc và chỉ huyết.

Đông y: Được dùng ở Trung Quốc trị cảm mạo, sản hậu lưu huyết, điên giản, đòn ngã đao chém bị thương, phong thấp tê liệt, viêm khớp xương, sưng amygdal, gãy xương. Ở Vân Nam, cây dùng trị sỏi niệu đạo, tử cung rủ xuống.

Ở Ấn Độ, lá và rễ dùng trị sốt.

Cây được dùng ở Philippines và Malaysia làm thuốc kích thích.

Chú thích

Cây thuốc
Thực vật được sử dụng trong Đông y


title: Boguszyny

text:
Boguszyny  (trước đây là ) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Pełczyce, thuộc quận Choszczno, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng    phía đông bắc Pełczyce,  phía nam Choszczno, và  về phía đông nam của thủ đô khu vực Szczecin.

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.

Tham khảo


title: Leucania rufescentalis

text:
Leucania rufescentalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

R


title: Bistra

text:
Bistra có thể là:

 Bistra, Silistra, làng ở tỉnh Silistra, Bulgaria
 Bistra, Targovishte, làng ở Targovishte, Bulgaria
 Bistra, Croatia, làng ở hạt Zagreb, Croatia
 Núi Bistra ở Bắc Macedonia
 Bistra (đỉnh núi) ở Kosovo
 Bistra, Alba, xã ở Alba, România
 Bistra, Maramureș, xã ở Maramureş, România
 Bistra, Popeşti, làng ở Popești, Bihor, România
 Bistra, Vrhnika, làng ở Slovenia


title: Alvaradoia sardoa

text:
Alvaradoia sardoa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Alvaradoia


title: Pero pala

text:
Pero pala là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pero


title: Jo Hye-joo

text:
Jo Hye-joo (; sinh ngày 18 tháng 4 năm 1995) là nữ diễn viên và người mẫu Hàn Quốc. Cô bắt đầu sự nghiệp diễn xuất của mình với phim năm 2017 Wedding. Cô được biết đến qua vai diễn trong Từ khóa tình yêu (2019) và phim truyền hình tuổi mới lớn Gửi thời thanh xuân ngây thơ tươi đẹp (2020).

Danh sách phim

Phim

Phim truyền hình

Phim chiếu mạng

Xuất hiện trong video âm nhạc

Tham khảo

Liên kết ngoài

 MAA Jo Hye-joo

 Jo Hye-joo tại YG KPlus

Sinh năm 1995
Nhân vật còn sống
Nữ người mẫu Hàn Quốc
Nữ diễn viên điện ảnh Hàn Quốc
Nữ diễn viên truyền hình Hàn Quốc
Nữ diễn viên Hàn Quốc thế kỷ 21
Cựu sinh viên Đại học Chung-Ang


title: Glypta extincta

text:
Glypta extincta là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Glypta


title: Tuberculacanthocinus baloghi

text:
Tuberculacanthocinus baloghi là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Tuberculacanthocinus


title: Garry Shandling

text:
Garry Emmanuel Shandling (29 tháng 11 năm 1949 – 24 tháng 3 năm 2016) là một diễn viên hài, đạo diễn, biên kịch, nhà sản xuất và diễn viên lồng tiếng người Mỹ, nổi tiếng bởi đóng góp trong It's Garry Shandling's Show và The Larry Sanders Show.

Shandling khởi nghiệp bằng việc sáng tác cho nhiều loạt phim hài kịch tình huống, như Sanford and Son và Welcome Back, Kotter. Ông đạt thành công nhờ diễn xuất trong The Tonight Show Starring Johnny Carson, trở thành chủ trì và khách mời thường xuyên của chương trình. Vào năm 1986, ông sáng lập nên It's Garry Shandling's Show cho kênh truyền hình cáp trả tiền Showtime. Chương trình giành 4 giải Emmy (bao gồm 1 giải trong Shandling) và kéo dài đến năm 1990. Chương trình thứ hai của ông mang tên The Larry Sanders Show, xuất hiện trên HBO vào năm 1992 còn đạt nhiều thành công hơn nữa. Shandling giành thêm 18 đề cử giải Emmy cho chương trình và thắng hạng mục "Sáng tác nổi bật cho loạt chương trình hài" vào năm 1998, cùng Peter Tolan cho kịch bản trong tập cuối. Ở điện ảnh, ông tham gia nhiều bộ phim của Marvel Cinematic Universe, bao gồm Iron Man 2 và Captain America: The Winter Soldier. Ông còn lồng tiếng vai Verne trong Over the Hedge của hãng DreamWorks Animation.

Trong sự nghiệp kéo dài 3 thập kỷ, Shandling giành được 19 đề cử giải Primetime Emmy và 2 giải Quả cầu vàng. Ông 4 lần là chủ trì giải Grammy và 3 lần cho giải Emmy.

Đời tư
Shandling chưa từng kết hôn hay có con. Ông ở cùng một căn hộ với vợ chưa cưới là diễn viên và người mẫu Playboy Linda Doucett, từ năm 1987 đến 1994; trên The Larry Sanders Show, Doucett vào vai Darlene, trợ lý lẩm cẩm của Hank Kingsley. Khi mối quan hệ chấm dứt, Doucett đâm đơn kiện Shandling và công ty sản xuất Brillstein-Grey Entertainment của Grey vì tội quấy rối tình dục và đơn phương kết thúc hợp đồng. Vụ việc được dàn xếp ngoài phiên tòa vào năm 1997 với giá 1 triệu đô-la Mỹ. Shandling chơi bóng rổ và đấm bốc 4 lần mỗi tuần. Là một người hâm mộ quyền anh, ông sở hữu Wildcard West Boxing Gym tại Santa Monica, California.

Qua đời
Shandling qua đời vào ngày 24 tháng 3 năm 2016 tại tư gia ở Los Angeles, California khi 66 tuổi. Los Angeles Police Department báo cáo ông bất ngờ ngã quỵ tại nhà và được đưa đến bệnh viện. Dù vậy, trong lúc được hồi sức thì Shandling đã bất tỉnh. Ông trải qua "một cơn trụy tim nặng." Một trong những lần lên sóng truyền hình cuối cùng của Shandling là trên chương trình Comedians in Cars Getting Coffee của Jerry Seinfeld vào ngày 20 tháng 1 năm 2016. Trong chương trình, ông tiết lộ mình đang mang mắc hyperparathyroidism, một chứng bệnh gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Sau khi qua đời, nhiều người bạn thân của ông đã tổ chức vinh danh Shandling tại một trận bóng rổ tại quê nhà của ông, bao gồm Jeffrey Tambor, Bill Maher, Kathy Griffin, Sarah Silverman, và Kevin Nealon.

Sự nghiệp điện ảnh

Truyền hình

Biên kịch

Sách
 Confessions of a Late-night Talk-show Host: The Autobiography of Larry Sanders.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Garry Shandling on Charlie Rose  via Google Video (2006)
 AllMovie.com: Garry Shandling
 Museum of Broadcasting: It's Garry Shandling's Show / The Larry Sanders Show
 Filmbug.com: Garry Shandling

Sinh năm 1949
Mất năm 2016
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Nhà sản xuất phim Mỹ
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Đạo diễn truyền hình Mỹ
Nhà sản xuất truyền hình Mỹ
Người dẫn talkshow truyền hình Mỹ
Nhà biên kịch truyền hình Mỹ
Người đoạt giải Primetime Emmy
Nghệ sĩ hài độc thoại Mỹ
Nhà văn truyền hình nam
Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 20
Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 21
Nhà văn Mỹ thế kỷ 20


title: Xô viết Liên bang

text:
Xô viết Liên bang () hay còn được gọi Xô viết Liên bang Xô viết Tối cao Liên Xô () là một viện của Xô viết Tối cao Liên Xô. Được thành lập theo Hiến pháp Liên Xô năm 1936. Chính thức hoạt động năm 1938.

Xô viết Liên bang có quyền hạn tương tự như Xô viết Quốc gia. Theo Nghị định tại Liên Xô ban hành ngày 5/9/1991 "là cơ quan nhà nước tối cao và quản lý Liên Xô trong thời gian quá độ".

Xô viết Liên bang được bầu trên cơ sở phổ thông đầu phiếu, bình đẳng và trực tiếp bằng phiếu kín phù hợp với các nguyên tắc dân chủ Liên Xô, đồng thời với quy định một đại biểu đại diện cho 300.000 người.

Từ triệu tập thứ 1-11 (1937-1989), đã được bầu bằng phiếu kín trực tiếp trong bầu cử đại biểu theo hệ thống đa nguyên. Từ triệu tập thứ 12 (1989-1991) được bầu do Đại hội Đại biểu Nhân dân Liên Xô.

Khác với Xô viết Quốc gia, Xô viết Liên bang đại diện cho tất cả người dân Liên Xô không phân biệt vùng đất hay dân tộc. Xô viết Liên bang bầu Chủ tịch và 4 Phó Chủ tịch để lãnh đạo viện.

Số lượng thành viên
Theo Hiến pháp Liên Xô 1936 quy định mỗi đại biểu đại diện cho 300.000 người dân.
 Triệu tập 1 - 490 đại biểu (147.027.915/300.000 dân).
 Triệu tập 2-5 - 569 đại biểu (170.557.093/300.000 dân).
 Triệu tập 6-8 - 696 đại biểu (208.826.650/300.000 dân).
 Triệu tập 9 - 806 đại biểu (241.720.134/300.000 dân).
Theo Hiến pháp 1977, số lượng đại biểu Xô viết Liên bang bằng với số lượng đại biểu của Xô viết Quốc gia.
 Triệu tập 10-11 - 750 đại biểu.
 Triệu tập 12 - 271 đại biểu.

Chủ tịch Xô viết Liên bang
Chủ tịch Xô viết Liên bang là chủ tọa phiên họp của Xô viết Liên bang và giải quyết công việc tại viện.

Dach sách Chủ tịch Xô viết Liên bang

Ủy ban
Xô Viêt Liên bang gồm có những Ủy ban sau:
 Ủy ban Thường vụ
 Ủy ban Thẩm tra tư cách đại biểu
 Ủy ban Tư pháp
 Ủy ban Ngoại giao
 Ủy ban Dự toán kế hoạch
 Ủy ban Công nghiệp
 Ủy ban Năng lượng nguyên tử
 Ủy ban Giao thông và Bưu chính
 Ủy ban Kiến trúc và vật liệu xây dựng
 Ủy ban Hợp tác Công nông
 Ủy ban Khoa học kỹ thuật
 Ủy ban Sự nghiệp Thành thị và sự nghiệp Công cộng, Nhà ở
 Ủy ban Y tế và hỗ trợ xã hội
 Ủy ban Văn hóa Giáo dục Quốc dân
 Ủy ban công tác lao động phụ nữ và bảo vệ bà mẹ, trẻ em
 Ủy ban Thanh niên
 Ủy ban bảo tồn thiên nhiên và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên
 Ủy ban hàng tiêu dùng và dịch vụ thiết yếu

Xem thêm

 Hiến pháp Xô viết 1977
Hiến pháp Xô viết 1936

Tham khảo

Chính trị Liên Xô
Liên Xô
Liên Xô


title: Stizocera suturalis

text:
Stizocera suturalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Stizocera


title: Cleptotypodes ledereri

text:
Cleptotypodes ledereri là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cleptotypodes
Côn trùng châu Âu


title: Wagneria depressa

text:
Wagneria depressa là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Wagneria


title: Aldesulfone sodium

text:
Aldesulfone sodium (hoặc sulfoxone) là một loại kháng sinh được sử dụng trong điều trị bệnh phong.

Aldesulfone sodium được giới thiệu ở Nhật Bản vào năm 1948.

Tham khảo

Kháng sinh Sulfonamide


title: Kotani Yuki

text:
là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản thi đấu cho Roasso Kumamoto theo dạng cho mượn từ Cerezo Osaka.

Thống kê câu lạc bộ
Cập nhật đến ngày 23 tháng 2 năm 2018.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Profile at Roasso Kumamoto

Sinh năm 1991
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá J1 League
Cầu thủ bóng đá J2 League
Cầu thủ bóng đá J3 League
Cầu thủ bóng đá Cerezo Osaka
Cầu thủ bóng đá U-23 Cerezo Osaka
Cầu thủ bóng đá SC Sagamihara
Cầu thủ bóng đá Roasso Kumamoto
Hậu vệ bóng đá


title: Agathia impar

text:
Agathia impar là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Agathia


title: Khủng hoảng con tin Sydney 2014

text:
Vào ngày 15–16 tháng 12 năm 2014, một tay súng (hành động một mình) có tên là Man Haron Monis, bắt giữ 17 khách hàng và nhân viên quán cà phê sô-cô-la Lindt trên đường Martin Place ở Sydney, Australia làm con tin. Sau 16 giờ đối chọi khiến khu vực quanh hiện trường thuộc quận kinh doanh trung tâm Sydney bị phong tỏa và các tòa nhà xung quanh phải đóng cửa, cảnh sát thuộc Lực lượng chiến đấu chiến thuật (TOU) đã ập vào quán cà phê sau khi nghe thấy tiếng súng nổ từ bên trong. Một con tin bị tay súng này bắn chết, sau đó chính hắn cũng đã bị cảnh sát tiêu diệt. Một con tin khác chết vì đau tim trên đường tới bệnh viện.

Trước đó, từ bên ngoài người ta nhìn thấy các con tin bị ép đứng sát ngoài cửa sổ quán cà phê, trên tay cầm một lá cờ đen của Thánh chiến cực đoan với dòng chữ thể hiện tín ngưỡng Hồi giáo shahādah viết bằng tiếng Ả-rập. Ban đầu giới truyền thông nhầm lá cờ này với lá cờ do Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant (ISIL) sử dụng. Kẻ khủng bố có nhiều tiền án bao gồm xâm hại tình dục, bị buộc tội đồng phạm trong vụ giết vợ anh ta. Hắn được miêu tả là có "động cơ chính trị". Sau đó, các sự kiện xảy ra được đánh giá là "thiếu chuẩn bị và đơn độc... chỉ có một người, một khẩu súng và một lá cờ"; và rằng kẻ khủng bố này chỉ là một trong số rất nhiều phần tử quá khích muốn giành quyền lực "chỉ bằng cách gắn bản thân với một biểu tượng từ một châu lục khác".

Cảnh sát giải quyết vụ việc như với một vụ tấn công khủng bố và thương lượng với Monis suốt cả ngày. Hơn 50 tổ chức Hồi giáo đã ra tuyên bố chung chỉ trích vụ việc.

Tham khảo

Úc 2014
Bắt giữ con tin
Vụ khủng bố


title: Propionat

text:
Propionate hoặc ion propanate có công thức là C2H5COO.

Một hợp chất propionic hoặc propanoic là một loại muối nhỏ hoặc là este của axit propionic. Trong các hợp chất này, propionat thường được viết tắt là CH3CH2CO2 hoặc đơn giản là EtCO2.

Không nên nhầm lẫn propionates với propenoates (thông thường được gọi là acrylates), các ion / muối / este của axit propenoic (còn gọi là axit 2-propenoic hoặc acrylic).

Ví dụ
Natri propionate, NaC2H5CO2
Methyl propionate, (C2H5(CO)OCH3)
Calci propionate, Ca(C2H5CO2)2
Kali propionate, KC2H5CO2
Fluticasone propionate, C25H31F3O5S

Tham khảo


title: Chiến dịch Đông Tiến II

text:
Chiến dịch Đông Tiến II là một chiến dịch của Mặt trận Quốc gia Thống nhất Giải phóng Việt Nam do Hoàng Cơ Minh chỉ huy. Hành quân từ Thái Lan qua Lào để xâm nhập vào Việt Nam nhằm thực hiện âm mưu bạo loạn, lật đổ chính quyền Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trên đường xâm nhập qua lãnh thổ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào để vào Việt Nam, Hoàng Cơ Minh cùng thuộc cấp đã bị các lực lượng vũ trang cách mạng Lào phát hiện, truy đuổi và bắn bị thương tại vùng Bản Pon, tỉnh Saravane. Hoàng Cơ Minh tự sát và cuộc xâm nhập kết thúc thất bại.

Mục tiêu
Chiến dịch Đông Tiến I tổ chức hồi tháng 8 năm 1986 bị thất bại. Đông tiến I bị cộng đồng người Việt hải ngoại cho là âm mưu bịp bợm vì thực chất của Chiến dịch này chỉ là đưa một nhóm người về vùng rừng núi biên giới tiếp giáp giữa Thái Lan và Lào, dưới vỏ bọc công nhân liên doanh lâm nghiệp, và sau đó cho mặc quần áo rằn ri, vai đeo balô, tay cầm súng như quân nhân để quay phim, chụp ảnh, đưa về Hoa Kỳ tuyên truyền rằng Mặt trận Quốc gia Thống nhất Giải phóng Việt Nam đã thành lập được nhiều "khu chiến" bên trong lãnh thổ Việt Nam. Sau thất bại này, Hoàng Cơ Minh, chủ tịch Mặt trận Quốc gia Thống nhất Giải phóng Việt Nam nhận ra rằng kế hoạch đang có nguy cơ đổ bể.

Hệ thống "phở Hòa" – là bộ phận tạo nguồn tài chính của Mặt trận Quốc gia Thống nhất Giải phóng Việt Nam, có chi nhánh trên nhiều tiểu bang của nước Hoa Kỳ, không còn được Việt kiều ủng hộ. Nội bộ xuất hiện sự chống đối.

Nhằm tạo tiếng vang và lấy lại uy tín, Hoàng Cơ Minh tiến hành Chiến dịch Đông Tiến II vào tháng 7 năm 1987.

Chuẩn bị
Đầu tháng 7 năm 1987, Hoàng Cơ Minh cho di chuyển khoảng 130 người (cả số đang còn nằm lại ở biên giới Thái Lan-Lào sau Chiến dịch Đông Tiến I và một số từ Hoa Kỳ sang) đến một khu rừng thuộc tỉnh Ubon Ratchathani, Thái Lan và móc nối với thổ phỉ người Lào để thuê họ dẫn đường vượt qua đất Lào.

Lực lượng
Nhóm gồm 130 tên, chia làm 4 bộ phận. Dưới quyết đoàn là dân đoàn gồm 9-10 tên. Lực lượng là Người Việt từ Hoa Kỳ, Pháp, Nhật Bản, Đức và được Hoàng Cơ Minh tuyển mộ đa số là các cựu binh Quân lực Việt Nam Cộng Hòa ở trại tị nạn Sikhio (Thái Lan).

Quyết đoàn Tiền Phương:
Quyết đoàn trưởng: Phan Thanh Phương
Quân số: 40 người
Nhiệm vụ: mở đường cho cuộc hành quân

Quyết đoàn Bắc Bình:
Quyết đoàn trưởng: Lê Đình Bảy
Quân số: 29 người
Nhiệm vụ: đi giữa đội hình hành quân

Bộ chỉ huy:
Hoàng Cơ Minh: Chủ tịch Mặt trận
Nguyễn Huy: Ủy viên Mặt trận
Trần Khánh: Ủy viên Mặt trận
Võ Hoàng: Ủy viên Mặt trận
Một số chủ chốt khác

Quyết đoàn Anh Dũng:
Quyết đoàn trưởng: Khu Xuân Hưng
Quân số: 40 người
Nhiệm vụ: Chặn hậu cho đội hình hành quân

Trang bị
Vũ khí: Các quyết đoàn trang bị cá nhân như súng AK, M16, lựu đạn, Mìn M18A1 Claymore và một số khẩu B40, B41, vài máy bộ đàm tầm hoạt động khoảng 3 km được mua từ Thổ phỉ Lào và từ các chợ trời vũ khí dọc theo biên giới Lào-Thái Lan. Riêng Bộ chỉ huy còn được trang bị thêm 2 khẩu Súng phóng lựu M79.

Quân phục: Quần áo, giày dép, mũ nón họ sử dụng cũng vậy, hầu hết đều mua ở chợ trời biên giới với đủ chủng loại.

Lương thực-tài chính: mỗi người mang trên lưng 20 – 30 kg, gồm: gạo, mì ăn liền, mắm muối, nồi niêu xoong chảo. Bên cạnh đó, các quyết đoàn còn được cấp một ít tiền kíp để mua lương thực nếu đi ngang thôn bản người Lào. Riêng các quyết đoàn trưởng và các ủy viên mặt trận được giao cho mỗi người từ 2 đến 5 lượng vàng, một số Đô la Mỹ và Baht Thái để hối lộ Quân đội Nhân dân Lào nếu bị bắt.

Kế hoạch
Các quyết đoàn sẽ vượt sông Mê Kông, sang tỉnh Saravane, Nam Lào rồi từ đó, dưới sự dẫn đường của 20 thổ phỉ Lào, lực lượng sẽ đi về tỉnh Sekong và xâm nhập khu vực ngã ba biên giới, thuộc tỉnh Kon Tum, Việt Nam. Tại đây, các quyết đoàn sẽ lập căn cứ, tiến hành phục kích xe cộ, đặt mìn phá cầu, tấn công các đồn biên phòng Việt Nam để gây tiếng vang, tạo cơ hội cho lực lượng ở lại bên Hoa Kỳ kêu gọi Việt kiều ủng hộ.

Tiến hành
23 giờ, ngày 18 tháng 7 năm 1987, các quyết đoàn lên đường, đi đầu là Quyết đoàn Tiền Phương. Hành quân đến điểm tập kết là bờ sông Mê Kông giữa biên giới Thái Lan-Lào. Đến nơi, Hoàng Cơ Minh còn chờ đợi đoàn đặc nhiệm do Nguyễn Quang Phục (biệt danh: Hải "xăm") chỉ huy, gồm 7 người dày dạn kinh nghiệm đều từng thuộc Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Nhưng Nguyễn Quang Phục bị sốt rét nên đoàn này không tới được điểm tập kết.

Tối ngày 20 tháng 7, các quyết đoàn nhắm hướng sông Mê Kông thẳng tiến. Tại đây, nhóm thổ phỉ Lào đã thuê sẵn mấy chiếc thuyền máy để vượt sông. Sau khi vượt sông các quyết đoàn nghỉ ngơi một đêm.

Sáng 21 tháng 7, các quyết đoàn tiếp tục hành quân đến 9 giờ thì xuất hiện một chiếc máy bay trinh sát của Không quân Lào sau đó biến mất, làm Hoàng Cơ Minh nghi ngờ về tính bí mật của cuộc xâm nhập. Đến tối, các quyết đoàn nghỉ chân tại một con suối lớn.

Sáng 22 tháng 7, các quyết đoàn khởi hành sớm và phải vượt qua một khu vực địa hình khá trống trải. Đến 8 giờ ở cuối đội hình hành quân, Quyết đoàn Anh Dũng bất ngờ có cuộc chạm súng ngắn với Quân đội Nhân dân Lào, cả hai bên không có thương vong. Nhưng cuộc xâm nhập đã không còn bí mật. Đến 16 giờ, các quyết đoàn nghỉ qua đêm tại một triền núi, một số dân đoàn thuộc Quyết đoàn Anh Dũng đi kiếm thức ăn trong rừng thì lại xảy ra chạm súng với một toán Quân đội Nhân dân Lào bí mật bám theo và bất ngờ tập kích và bắt sống được một dân đoàn. Hoàng Cơ Minh ra lệnh tiếp tục di chuyển đến tối khi trinh sát không còn thấy dấu hiệu đuổi theo của Quân đội Nhân dân Lào thì đội hình dừng lại nghỉ ngơi thì lại bị bất ngờ tấn công bằng B40 vào giữa đội hình. Lực lượng xâm nhập không hề biết rằng ngay từ khi vượt sông Mê Kông thì đã bị Quân đội Nhân dân Lào phát hiện và cử một toán nhỏ bám theo, trinh sát tìm cách bắt tù binh đưa về khai thác, điều tra.

Ngày 27 tháng 7, các quyết đoàn vẫn chưa tới được Sekong. Vì thiếu người dẫn đường, sự di chuyển dựa vào những tấm bản đồ do quân đội Mỹ vẽ từ năm 1972. Vì thế, có những đoạn chỉ cần lội xuống khe rồi đi vòng chừng 6 tiếng là đã vượt qua được dãy núi, nhưng họ lại phải leo trèo suốt 2 ngày. Lương thực càng lúc càng cạn, bữa cơm 1 phần gạo thì có đến 3 phần củ rừng. Quần áo không giặt nên bốc mùi hôi hám. Hầu hết đều bị ghẻ do muỗi đốt, vắt cắn.

Ngày 29 tháng 7, lại có tiếng súng ở cuối đội hình. Sau khi bị tập kích, lực lượng xâm nhập được lệnh đi nhanh hơn nhưng tốc độ xem ra cũng chỉ được khoảng 3 km mỗi giờ. Đến trưa đột ngột tiếng súng cối vang lên giữa đội hình Quyết đoàn Anh Dũng. Lúc này, lực lượng xâm nhập đang ở trên một đỉnh núi. Xuống đến chân núi, tiếng súng im cũng và Quyết đoàn Anh Dũng biến mất (Quyết đoàn trưởng Khu Xuân Hưng dẫn cả quyết đoàn chạy trốn về Thái Lan). Quyết đoàn Bắc Bình phải làm nhiệm vụ chặn hậu. Lực lượng tiếp tục di chuyển thì khi điểm lại quân số, biết được quyết đoàn trưởng của Tiền Phương và Bắc Bình đã bỏ trốn.

Ngày 2 tháng 8, những cuộc đột kích của Quân đội Nhân dân Lào diễn ra thường xuyên hơn, bất kể sáng sớm hay nửa khuya, giữa trưa hay xế chiều. Lực lượng Lào không còn là một toán nhỏ, mà là những đơn vị lớn, được súng cối 61, 82 mm, sơn pháo 75 mm yểm trợ. Lực lượng xâm nhập chỉ còn biết bỏ trốn chứ không chống trả. Trong những ngày cuối cùng của "Chiến dịch Đông tiến II", lực lượng xâm nhập chỉ còn chưa đầy 40 người.

Sáng 24 tháng 8, lực lượng xâm nhập tiến gần đến bản Phón, tỉnh Saravane, từ trên đỉnh núi nhìn xuống thấy mấy nóc nhà, lực lượng cử 2 dân đoàn viên vào bản mua lương thực hoặc cướp. Xuống núi mới đi chưa được 50 mét, một loạt AK vang lên. Cùng lúc, từ nhiều hướng, cả tiếng AK lẫn Súng cối, Sơn pháo vang lên và thêm tiếng gọi hàng của Quân đội Nhân dân Lào nhắm vào các quyết đoàn. Khoảng 40 phút sau, tiếng súng im hẳn, các quyết đoàn có 6 chết, 3 bị thương và một số bỏ chạy. Trong đó, Hoàng Cơ Minh bị thương cánh tay và Trần Khánh, nhân vật đứng thứ hai trong cuộc xâm nhập (từng là trung tá Binh chủng Nhảy dù Việt Nam Cộng hòa) chết. Cả toán hoang mang trú ẩn trong một hang đá.

9 giờ, 28 tháng 8, Hoàng Cơ Minh ra lệnh lên đường, tiếp tục di chuyển qua một ngon núi. Đi chừng 1 km thì Quân đội Nhân dân Lào tiếp tục nổ súng và tràn xuống tấn công. Hoàng Cơ Minh và các thành viên chủ chốt còn lại của bộ chỉ huy tự sát, số dân đoàn viên còn lại bị Quân đội Nhân dân Lào bắn chết và bắt sống. Chiến dịch Đông Tiến II chính thức chấm dứt và thất bại,

Kết quả
Sáng ngày 1 tháng 12 năm 1987, Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã mở phiên xét xử nhóm xâm nhập của Hoàng Cơ Minh do Chính phủ Lào chuyển giao vì mục tiêu của lực lượng là xâm nhập, bạo loạn lật đổ Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nhóm đã lĩnh án từ 3 năm tù đến chung thân.

Tổng cộng trong số 130 người xâm nhập, có 83 người chết. 19 người bị bắt, số còn lại bỏ trốn khi đang trên đường xâm nhập.

Tham khảo

Đảng Việt Tân


title: Syngamia varanalis

text:
Syngamia varanalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Syngamia


title: Thận tần

text:
Thận tần Bái Nhĩ Cát Tư thị (chữ Hán: 慎嬪拜爾葛斯氏; ? - 1764), là một phi tần của Thanh Cao Tông Càn Long Đế.

Xuất thân ngoại tộc
Thận tần Bái Nhĩ Cát Tư thị là người Mông Cổ, sinh ngày 11 tháng 4 (âm lịch), nhưng không rõ năm sinh. Bà là con gái của Đức Mục Tề Tắc Âm Sát Khắc (德穆齊塞音察克), người của bộ tộc Đạt Thập Đoạt Ngã (达什达瓦) - một chi hộ tộc của Chuẩn Cát Nhĩ Hãn quốc thuộc nhánh Ách Lỗ Đặc (厄鲁特). Căn cứ Quân cơ xứ Mãn văn lục phó tấu chiết (军机处满文录副奏折), sau khi Chuẩn Cát Nhĩ diệt vong, đại bộ phận người Đạt Thập Đoạt Ngã bị người Cáp Tát Khắc Hòa Kha Nhĩ Khắc Tư (哈萨克和柯尔克孜) cướp bóc, một số bị bán làm nô lệ qua Châu Âu.

Khoảng năm Càn Long thứ 20 (1755), là lúc Đại Thanh bình định Chuẩn Cát Nhĩ, bộ tộc Đạt Thập Đoạt Ngã đã xua quân giúp Đại Thanh, hiệp trợ bình định. Bởi vậy trong chỉ dụ của Càn Long Đế tới 2 lần, đề cập việc cho người Đạt Thập Đoạt Ngã đến Nhiệt Hà cư trú. Càn Long Đế thậm chí vì cung cấp nhu cầu tu đạo Phật, đã giúp xây nên An Viễn miếu (安遠廟). Từ đấy, bộ tộc Mông Cổ thuộc Ách Lỗ Đặc thường xuyên tụ tập đến Nhiệt Hà.

Người bộ tộc Đạt Thập Đoạt Ngã có thể tham tuyển binh, càng được triều đình trọng vọng. Phó Đô thống khu Nhiệt Hà khi ấy tấu lên, già trẻ trai gái người bộ tộc Đạt Thập Đoạt Ngã đến cư trú Nhiệt Hà, đã hơn 2100 người. Phỏng đoán trong đoạn thời gian này, Bái Nhĩ Cát Tư thị theo cha đầu nhập Đại Thanh, duyên cớ trở thành tần phi cho Càn Long Đế.

Đại Thanh tần phi
Theo ghi nhận lại, Bái Nhĩ Cát Tư thị khi vào cung được đến Dực Khôn cung, do Kế Hoàng hậu giáo dưỡng cung quy. Đây là một quá trình bình thường thời Càn Long nếu cung phi không qua Bát Kỳ tuyển tú thông thường, họ sẽ hưởng địa vị Cung nữ tử trước, sau đó được một Hậu phi nào đó đứng đầu dạy quy củ rồi tiến hành đưa vào hàng phi tần qua địa vị Thường tại hoặc Quý nhân (hầu như không thấy Đáp ứng). Năm Càn Long thứ 24 (1759), ngày 19 tháng 6 (âm lịch), Bái Nhĩ Cát Tư thị được thụ phong Quý nhân, được gọi bằng xưng hiệu Y Quý nhân (伊貴人). Cùng ngày có Quách thị do Thuần Quý phi giáo dưỡng cũng trở thành Thường tại.

Y Quý nhân là một trong số ít cung phi, cùng Kế Hoàng hậu thường xuyên xuất hiện trong Xuyên đái đương (穿戴檔), ghi nhận hay làm một số đoạn nữ công, giúp Càn Long Đế sửa chữa quần áo. Như ngày 22 tháng 4 (âm lịch) năm Càn Long thứ 26 (1761), Càn Long Đế hạ chỉ: ["Ngũ thải tuyến kim ti hỏa liêm áo, khi về giao cho Thận tần"; 五彩線金絲火鐮襖到家裏交與慎嬪]. Điều này đồng thời cũng biết được trong thời gian này bà đã được chỉ dụ thăng lên Tần. Càn Long Đế thường xuyên khen Thận tần, do được Hoàng hậu giáo dưỡng mà [Lục cung nhã phạm; 六宮雅範], đồng thời cũng cho thấy quan hệ giữa Thận tần và Hoàng hậu tương đối không tồi.

Thận tần chỉ dụ thăng Tần, đã có Triều quan bằng da chồn đen. Dung tần Hòa Trác thị mang mũ áo người Hồi, không sửa đổi.

Năm Càn Long thứ 27 (1762), ngày 21 tháng 5 (âm lịch), mệnh Hiệp bạn Đại học sĩ kiêm Lại bộ Thượng thư Triệu Huệ làm Chính sứ, Lễ bộ Thị lang Ngũ Linh An (伍齡安) làm Phó sứ, tiến hành sách phong lễ cho Thận tần. Cùng ngày hôm đó, Dung tần cũng được làm lễ sách phong. Sang ngày hôm sau, Thận tần cùng Dung tần được nữ quan dìu đến trước Dực Khôn cung, làm lễ lớn bái kiến Hoàng hậu. Sau khi Hoàng hậu được Nội giám thỉnh thăng tọa, Thận tần cùng Dung tần đều hành đại lễ [Lục túc tam quỵ tam bái lễ] đối với Hoàng hậu.

Sách văn viết:

Năm Càn Long thứ 29 (1764), Thận tần bị bệnh. Càn Long Đế quan tâm sức khỏe của Thận tần, từ Nhiệt Hà phái hai vị đại phu người Ách Lỗ Đặc xem bệnh cho Thận tần, đặc biệt dụ không được chậm trễ, còn phái người triệu em trai của Thận tần đến kinh sư. Sang ngày 4 tháng 6 (âm lịch), Thận tần Bái Nhĩ Cát Tư thị qua đời, không rõ bao nhiêu tuổi. Ngày 7 tháng 6 (âm lịch), Hoàng hậu Na Lạp thị, cùng chư vị phi tần trong nội đình đến Tĩnh An trang, đưa tiễn kim quan của Thận tần.

Năm Càn Long thứ 30 (1765), kim quan của Thận tần từ Tĩnh An trang táng nhập Phi viên tẩm, Dụ lăng.

Xem thêm
 Hậu cung nhà Thanh
 Kế Hoàng hậu
 Dung phi

Văn hóa đại chúng

Tham khảo

Người Mông Cổ thuộc Thanh
Mất năm 1764
Phi tần nhà Thanh


title: Máy pha cà phê

text:
Máy pha cà phê là các thiết bị gia dụng được sử dụng để pha cà phê. Mặc dù có nhiều loại máy pha cà phê khác nhau sử dụng một số nguyên tắc pha khác nhau, trong các thiết bị phổ biến nhất, bã cà phê được cho vào một bộ lọc bằng giấy hoặc kim loại bên trong một cái phễu, được đặt trên một bình cà phê bằng thủy tinh hoặc gốm, một nồi nấu trong gia đình ấm đun nước. Nước lạnh được đổ vào một khoang riêng biệt, sau đó được đun sôi và dẫn vào phễu. Đây cũng được gọi là pha nhỏ giọt tự động.

Lịch sử
Trong hàng trăm năm, pha một tách cà phê là một quá trình đơn giản. Hạt cà phê rang và xay được đặt trong một cái nồi hoặc chảo, trong đó nước nóng được thêm vào và sau đó gắn nắp để bắt đầu quá trình truyền. Các bình được thiết kế đặc biệt để pha cà phê, tất cả đều để cố gắng giữ bã cà phê trước khi rót cà phê. Các thiết kế điển hình bao gồm một nồi có đáy mở rộng bằng phẳng để hứng các bãi chìm và một vòi rót sắc bén để bẫy các hạt mài nổi. Các thiết kế khác có phần phình rộng ở giữa bình để hứng bã khi rót cà phê.

Vào khoảng năm 1889, quy trình nấu bia truyền dịch đã được giới thiệu ở Pháp. Điều này liên quan đến việc ngâm hạt cà phê xay, thường được đựng trong túi vải lanh, vào nước nóng hoặc ngâm cho đến khi đạt được độ bền mong muốn. Tuy nhiên, trong suốt thế kỷ 19 và thậm chí đầu thế kỷ 20, việc cho cà phê xay vào nước nóng trong nồi hoặc chảo, đun sôi cho đến khi có mùi thơm và rót cà phê vào cốc được coi là phù hợp.

Có rất nhiều đổi mới từ Pháp vào cuối thế kỷ 18. Với sự giúp đỡ của Jean-Baptiste de Belloy, Tổng Giám mục Paris, ý tưởng rằng không nên đun sôi cà phê đã được chấp nhận. Phương pháp hiện đại đầu tiên để pha cà phê sử dụng bộ lọc cà phê - pha nhỏ giọt - đã hơn 125 năm tuổi và thiết kế của nó đã thay đổi rất ít. Cây đàn lớn, xuất xứ ở Pháp. 1780, là một cái bình hai tầng chứa cà phê trong một chiếc tất vải ở ngăn trên để nước được đổ vào, thoát qua các lỗ ở đáy ngăn vào bình đựng cà phê bên dưới. Cà phê sau đó được rót ra từ một vòi ở bên cạnh bình. Chất lượng của cà phê pha phụ thuộc vào kích thước của bã thành hương vị của cà phê.

Cũng trong khoảng thời gian đó, một nhà phát minh người Pháp đã phát triển "bộ lọc bã bằng vòi bơm", trong đó nước sôi trong ngăn dưới cùng sẽ tự đẩy lên một ống và sau đó nhỏ giọt (chảy) qua cà phê xay trở lại ngăn dưới cùng. Trong số những phát kiến khác của Pháp, Bá tước Rumford, một nhà khoa học lập dị người Mỹ sống ở Paris, đã phát triển một chiếc French Drip Pot với một lớp vò ngoài cách nhiệt để giữ cho cà phê luôn nóng. Ngoài ra, bộ lọc kim loại đầu tiên được phát triển và cấp bằng sáng chế bởi một nhà phát minh người Pháp.

Phân loại

Máy pha cà phê chân không

Các thiết bị pha cà phê khác trở nên phổ biến trong suốt thế kỷ 19, bao gồm nhiều loại máy khác nhau sử dụng nguyên lý chân không. Máy hút chân không Napier được phát minh vào năm 1840, là một ví dụ ban đầu của loại hình này. Mặc dù nói chung là quá phức tạp để sử dụng hàng ngày, các thiết bị chân không được đánh giá cao để tạo ra một loại máy pha cà phê phổ biến cho đến giữa thế kỷ XX.

Nguyên tắc của máy pha chân không là làm nóng nước trong bình dưới cho đến khi giãn nở buộc các chất bên trong đi qua một ống hẹp vào bình trên chứa cà phê xay. Khi bình dưới trống và thời gian pha đủ trôi qua, nhiệt được loại bỏ và chân không tạo ra sẽ hút cà phê đã pha trở lại qua một bộ lọc vào buồng dưới, tại đó nó được lọc bã. Sự giải thích của Bauhaus về thiết bị này có trong máy pha cà phê Sintrax của Gerhard Marcks năm 1925.

Một kỹ thuật biến thể ban đầu, được gọi là siphon cân bằng, là có hai khoang được sắp xếp cạnh nhau trên một loại thiết bị giống như cân, với một đối trọng được gắn đối diện với khoang ban đầu (hoặc bộ gia nhiệt). Khi nước gần sôi được ép từ buồng đun nóng vào buồng pha cà phê, đối trọng được kích hoạt, làm cho một thiết bị có lò xo đi xuống chạm vào ngọn lửa, do đó làm "tắt" lửa và cho phép nước nguội quay trở lại về buồng ban đầu. Bằng cách này, người ta đã có được phương pháp pha cà phê 'tự động' nguyên thủy.

Vào ngày 27 tháng 8 năm 1930, Inez H. Peirce ở Chicago, Illinois đã nộp bằng sáng chế cho chiếc máy pha cà phê chân không đầu tiên thực sự tự động hóa quy trình pha cà phê chân không, đồng thời loại bỏ sự cần thiết của bếp đốt hoặc nhiên liệu lỏng. Một bếp đun nóng bằng điện đã được đưa vào thiết kế của máy nấu bia chân không. Nước được làm nóng trong một giếng lõm, làm giảm thời gian chờ đợi và ép nước nóng nhất vào buồng phản ứng. Khi quá trình hoàn tất, bộ điều nhiệt sử dụng nguyên lý giãn nở hai kim loại sẽ ngắt nhiệt cho thiết bị vào thời điểm thích hợp. Phát minh của Peirce là máy pha cà phê chân không thực sự "tự động" đầu tiên, và sau đó được kết hợp trong Robot cà phê Farberware.

Thiết kế của Pierce sau đó đã được các kỹ sư thiết bị Hoa Kỳ Ivar Jepson, Ludvik Koci, và Eric Bylund của Sunbeam cải tiến vào cuối những năm 1930. Họ đã thay đổi buồng sưởi và loại bỏ hình giếng lõm vốn rất khó làm sạch. Họ cũng đã thực hiện một số cải tiến đối với cơ chế lọc. Thiết kế cải tiến của họ về kim loại dùng để mạ, kiểu dáng của nhà thiết kế công nghiệp Alfonso Iannelli, trở thành dòng Sunbeam Coffeemaster nổi tiếng của máy pha cà phê chân không tự động (Mô hình C-20, C-30, C40, và C-50). Máy pha bia chân không Coffeemaster đã được bán với số lượng lớn ở Hoa Kỳ trong những năm ngay sau Thế chiến thứ nhất.

Tham khảo

Văn hóa Mỹ
Dụng cụ nấu ăn


title: Homolagoa grotelliformis

text:
Homolagoa grotelliformis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Homolagoa


title: Rąbity

text:
Rąbity  (Đức Rombitten) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Zalewo, thuộc hạt Iława, Warmian-Masurian Voivodeship, nằm ở miền bắc Ba Lan.

Tham khảo

Làng ở Ba Lan


title: Lithacodia coenia

text:
Pseudodeltote coenia là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lithacodia


title: Leucanopsis notodontina

text:
Leucanopsis notodontina là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Leucanopsis


title: Osmocneme bracata

text:
Osmocneme bracata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Osmocneme


title: Sisyropa curvipes

text:
Sisyropa curvipes là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Sisyropa


title: Pholidichthys

text:
Pholidichthyidae là một họ cá biển chỉ bao gồm 2 loài đã biết trong một chi Pholidichthys, theo truyền thống xếp trong bộ Perciformes, nhưng năm 2013 được một số tác giả chuyển sang một bộ riêng biệt với danh pháp Pholidichthyiformes thuộc nhóm Ovalentariae. Năm 2017 các tác giả này sáp nhập Pholidichthyiformes vào Cichliformes.

Hệ thống học
Vị trí hệ thống học của chi Pholidichthys từ lâu đã gây mâu thuẫn, do các loài có đặc điểm của cả cá bống trắng (Gobiidae) lẫn cá mào gà (Blenniidae). Sự không chắc chắn trong hệ thống học cũng được phản ánh trong tên gọi bằng tiếng Anh cho các loài cá này, với tên gọi là engineer gobys hay convict blennys. Trong quá khứ người ta cũng từng cho rằng Pholidichthys có quan hệ họ hàng với Microdesmidae, được so sánh với Notograptus hay đặt trong mối quan hệ với Labridae (cá bàng chài).

Springer và Freihofer (1976) đã trình bày chi tiết về bộ xương và hệ thần kinh nhằm làm sáng tỏ các mối quan hệ của Pholidichthys, nhưng chỉ đi tới kết luận rằng nó không có quan hệ họ hàng gần với Blennioidei. Một nghiên cứu của các nhà sinh học phân tử Leo Smith và Matthew Craig năm 2007 cho thấy mối quan hệ họ hàng gần của chi này với Rheocles wrightae (họ Bedotiidae), Calloplesiops altivelis (họ Plesiopidae) và Ptychochromis grandidieri (họ Cichlidae). Không có mối quan hệ họ hàng gần nào với Gobioidei được phát hiện. Vì thế, Pholidichthys không là họ hàng gần với cả Amblyopinae lẫn Gobioides là những dạng cá bống có hình dáng giống như cá chình, tương tự như hình dáng của Pholidichthys. Tên khoa học có sự tương tự với Pholis thuộc họ Pholidae về mặt từ nguyên học (nhưng không phải mối quan hệ họ hàng).

Nhà ngư học Mỹ Joseph S. Nelson, tác giả công trình hệ thống học cá Fishes of the World, đã đặt chi này trong phân bộ của chính nó là Pholidichthyoidei thuộc bộ Perciformes trong ấn bản lần thứ 4, sau khi tách nó ra khỏi phân bộ Trachinoidei.

Tháng 7 năm 2012 một nhóm các nhà khoa học đã công bố nghiên cứu về tính đơn ngành của nhóm cá Labroidei (bao gồm Labridae và Cichlidae), và nhận thấy tính đa ngành của nhóm này, nhưng phát hiện thấy sự tồn tại của kiểu gộp nhóm gọi là Ovalentaria, trong đó họ hàng gần nhất của Pholidichthyidae là Cichlidae, một họ cá nước ngọt nhiệt đới. Các đặc điểm chung chia sẻ giữa Pholidichthys với Cichlidae là lỗ mũi đơn ở mỗi bên của đầu, trong khi ở phần lớn các nhóm cá khác là 2 lỗ mũi ở phía trước của đầu, cặp đôi cơ quan bám dính ở trên đỉnh đầu ấu trùng để gắn chúng với các vật thể do chúng không nổi., và sự chăm sóc tích cực của cá bố mẹ không chỉ đối với trứng mà còn đối với cả ấu trùng và cá non. Đặc điểm cuối cùng này là gần như duy nhất ở các loài cá biển, ngoài Pholidichthys ra thì chỉ có Acanthochromis polyacanthus là có các tập tính này.

Cichlidae, Pholidichthys và một số nhóm đơn vị phân loại khác hợp thành Ovalentaria, một nhóm chứa khoảng 4.800 loài cá có hình thái đa dạng mà đặc trưng chẩn đoán chung là trứng chìm, được gắn với các vật thể trong nước bằng các sợi bám dính.

Đặc điểm
Có hình dáng giống cá chình, cá trưởng thành dài 24–34 cm. Mỗi bên đầu có một lỗ mũi. Không vảy. Các vây chậu phía dưới hoặc hơi một chút phía trước đáy vây ngực. Một gai yếu trong vây chậu; tia mềm 2 hoặc 3. Vây đuôi hợp cùng vây hậu môn và vây lưng. Tia mềm vây lưng 70-79. Tia mềm vây hậu môn 55-62. Tia vây ngực 15. Các xương họng dưới hợp nhất lại thành một. Khu vực liên hốc mắt với một xương vách ngăn. Đốt sống 71-79.

Môi trường sống và tập tính
Phân bố trong vùng biển từ tây nam Philippines tới quần đảo Solomon (Pholidichthys leucotaenia) và lãnh thổ Bắc, Australia (Pholidichthys anguis), ở độ sâu từ 3 tới 70 m. Pholidichthys trưởng thành là cá rất nhút nhát. Chúng thường sống trong các đầm phá nông, hang hốc hay trong các khe nứt trong các rạn san hô hoặc trong đáy nền bùn. Chúng có lẽ chủ yếu sống về đêm. Cá non sống thành bầy.

Tham khảo


title: Vườn quốc gia Padjelanta

text:
Vườn quốc gia Padjelanta là một vườn quốc gia nằm ở Hạt Norrbotten, phía bắc Thụy Điển. Được thành lập vào năm 1963, nó là vườn quốc gia lớn nhất ở Thụy Điển, với diện tích lên tới 1.984 km 2. Năm 1996, cùng với một số vườn quốc gia khác, Padjelanta đã trở thành một phần của Di sản thế giới của UNESCO với tên gọi Vùng đất Laponia nhờ giá trị cả về cảnh quan thiên nhiên và truyền thống sinh sống, văn hóa lâu đời của người Sami.

Tên gọi
Tên của vườn quốc gia có nguồn gốc từ Badjelánnda trong tiếng Lule Sami, có thể dịch là vùng đất cao hơn nhằm mô tả một cách đơn giản cảnh quan tự nhiên của khu vực. Ngày nay, ba ngôi làng của người Sami là Duorbun, Jåhkågasska và Sirges là những nơi trong Padjelanta tuần lộc của người Sami ăn cỏ vào mùa hè. Ngoài ra còn có các khu định cư truyền thống tại Stáloluokta, Árasluokta và Sállohávrre.

Lịch sử
Padjelanta là vùng đất có đồng cỏ tươi tốt và hồ đầy cá từ lâu đã hấp dẫn con người và nó là nơi con người sinh sống ngay từ thời kỳ đồ đá (một bằng chứng của việc này là nhiều hố bẫy đã được tìm thấy). Thậm chí ngày nay các hồ vẫn còn được những người Sami sử dụng cho hoạt động đánh bắt cá. Kể từ khi khoa học hiện đại ra đời, khu vực này cũng là một điểm đến được các nhà khoa học chú ý, chủ yếu là để nghiên cứu của hệ thực vật, động vật và địa chất.

Tự nhiên
Vườn quốc gia nằm gần biên giới với Na Uy ở phía tây, chủ yếu bao gồm một cao nguyên rộng lớn xung quanh hai hồ nước lớn là Vastenjávrre và Virihávrre, thường được gọi là "hồ đẹp nhất Thụy Điển". Do đó, khu vực có cảnh quan mở khá bằng phẳng, đặc biệt là so với núi của Vườn quốc gia Sarek trên ranh giới phía đông, và chủ yếu bao gồm các ngọn đồi với vài đỉnh núi có độ cao đáng kể.

Thực vật
Hầu hết vườn quốc gia nằm trên các đường giới hạn; có nghĩa là vài loài cây có thể sống sót trong khí hậu khắc nghiệt của vườn. Việc tiếp xúc với gió mạnh và mùa đông lạnh lẽo đã làm cho nó là những loài cây duy nhất có thể tồn tại như Betula pubescens (bạch dương trắng châu Âu) mà đã hình thành một khu rừng nhỏ (1.400 ha) ở góc đông bắc của vườn quốc gia. Sự đa dạng của hệ thực vật là rất cao. Tuy nhiên, có hơn 400 loài Thực vật không mạch khác nhau được xếp vào danh mục, nhiều nhất là tại các vùng cao nguyên. Điều này do vị trí phía tây và cùng nền móng địa chất đá phấn giàu. Padjelanta là nơi duy nhất có thể tìm thấy loài Arenaria humifusa và Gentiana aurea tại Thụy Điển và đặc biệt là loài Potentilla robbinsianaiskhông thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác.

Động vật
Padjelelanta có số lượng rất hạn chế các loài động vật có vú cả về sự đa dạng cũng như số lượng. Các động vật có vú tồn tại chủ yếu là Chuột Lemming và Tuần lộc, Chồn sói và Cáo Bắc Cực.

Tuy nhiên, đây lại là nơi rất phong phú các loài liên quan đến các khu vực đồi núi thấp, hồ nước và ít cây. Như tại các thảo nguyên Thạch nam có Choi choi vàng châu Âu, chim manh đồng cỏ, Phao câu trắng phương Bắc, Gà tuyết, Chim lội Á-Âu và Choắt mỏ cong bé. Còn tại các khu rừng phía đông bắc cũng là nơi có một loạt các loài gồm Hồng tước thường, Chích liễu, Sẻ thông Lapland và Hoét cánh đỏ.

Cũng có nhiều loài chim mà không phải là thực sự sống tại một khu vực nhưng chúng là những loài có mặt khắp vườn quốc gia. Trong số này phải kể đến Ngỗng ngực trắng nhỏ, Đại bàng vàng, Đại bàng đuôi trắng, Cắt Bắc Cực, Dẽ giun lớn. Trong khoảng thời gian sinh sản và phát triển của chuột Lemming, thậm chí bạn có thể nhìn thấy cả cú tuyết tại Padjelanta.

Về các loài cá, vườn quốc gia cũng có chứa một số lượng phong phú, nhất là tại các hồ Vastenjávrre và Virihávrre.
Du lịch
Có một đường mòn đi bộ nổi tiếng được gọi là Padjelantaleden (Đường mòn Padjelanta'') có tổng chiều dài là 160 km, chạy giữa Kvikkjokk ở phía đông nam và hai làng Vaisaluokta hoặc Änonjalme dưới chân dãy núi Áhkká ở phía bắc. Tuy nhiên, con đường này sẽ không thể thấy được vào mùa đông khi khắp nơi đều phủ đầy tuyết. Tất cả các con đường lớn đều nằm ở ngoài rìa vườn quốc gia này, có nghĩa là du khách phải đi bộ ít nhất một ngày để tới được vùng lõi của Padjelanta, nhưng vào mùa hè cũng có những tour du lịch thường xuyên bằng trực thăng từ Kvikkjokk, Stáloluokta và Ritsem. Một đường mòn đi mòn khác là Nordkalottruta cũng đi qua vườn quốc gia, mặc dù lộ trình của nó là khá giống Padjelantaleden.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Padjelanta National Park  from the Swedish Environmental Protection Agency
 Badjelánnda Laponia Turism Information about the cottage sites in the park (Swedish/German)
 Norbottensfjällen from the County Administration of Norrbotten

Padjelanta
Địa lý Norrbotten