title: Tương quan sinh trưởng

text:
Tương quan sinh trưởng (Allometry) là môn học chuyên nghiên cứu về mối quan hệ của kích thước cơ thể với hình dạng, giải phẫu, sinh lý và cuối cùng là hành vi của các loài động vật. Môn học thuật nghiên cứu này đã được Otto Snell phác thảo lần đầu tiên vào năm 1892, và được D'Arcy Thompson tiếp mối phát triển trong tác phẩm "On Growth and Form" (Sự tăng trưởng và hình dạng) vào năm 1917 và về sau này tiếp tục được Julian Huxley hoàn thiện vào năm 1932. Tương quan sinh trưởng là một môn nghiên cứu nổi tiếng, đặc biệt trong phân tích hình dạng thống kê cho những phát triển lý thuyết của môn học này, cũng như trong môn sinh vật học cho các ứng dụng thực tế đối với tốc độ tăng trưởng khác nhau của các bộ phận của cơ thể sinh vật sống.

Đại cương

Tỷ lệ cơ thể quan trọng đối với một sinh vật tới mức trong sinh học, người ta dành riêng ra chuyên ngành chuyên nghiên cứu về việc một loài vật có thể đạt được kích thước tối đa là bao nhiêu mà vẫn đảm bảo các hoạt động sống thông thường, gọi là môn tỷ lệ học hay tương quan sinh trưởng. Môn học này góp phần lý giải hợp lý và khoa học về hình dạng của các sinh vật (động vật) trên cơ sở phân tích, giả lập về toán học, vật lý, hình học, động lực học, trọng lượng-khối lượng và các yếu tố thực liên quan, nó giúp chỉ ra một cách thú vị về sự tồn tại phi lý của các sinh vật khổng lồ trên phim ảnh và trong những thần thoại, truyền thuyết. Với kiến vật lý và các nguyên tắc về cấu trúc để xem xét về tỷ lệ cơ thể và bài toán quái vật khổng lồ trong đời thực.

Trong sinh học, mọi chuyện không chỉ đơn giản là tăng kích thước của một con vật lên như khi phóng to một bức ảnh trên máy tính. Kích thước và tỷ lệ cơ thể có nhiều ảnh hưởng tới đặc tính, tập tính sinh hoạt cũng như cách mà một con vật tồn tại. Mối quan hệ giữa hai đại lượng đo được thường được biểu thị dưới dạng phương trình luật lũy thừa thể hiện tính đối xứng tỷ lệ. Tương quan sinh trưởng thường nghiên cứu sự khác biệt về hình dạng về tỷ lệ kích thước của các đối tượng. Hai đối tượng có kích thước khác nhau, nhưng có hình dạng chung sẽ có kích thước theo cùng một tỷ lệ. Một đối tượng sinh học phát triển khi nó trưởng thành thì kích thước của nó thay đổi theo độ tuổi, nhưng hình dạng tương tự nhau.

Một ứng dụng là nghiên cứu các loài côn trùng khác nhau (như bọ Hercules) khi có thay đổi nhỏ về kích thước cơ thể tổng thể có thể dẫn đến sự gia tăng lớn và không cân đối về kích thước của các phần phụ như chân, râu hoặc sừng. Ngoài các nghiên cứu tập trung vào sự tăng trưởng, phương pháp đo sinh trắc học cũng kiểm tra được sự thay đổi hình dạng giữa các cá thể ở độ tuổi nhất định (và giới tính) được gọi là phương pháp sinh trắc học tĩnh. So sánh các loài được sử dụng để kiểm tra tương quan giữa các loài đặc biệt hoặc việc tiến hóa. Các nghiên cứu về sinh trắc học di truyền thường sử dụng thằn lằn hoặc rắn làm sinh vật mẫu vì chúng không được nuôi nấng sau khi nở và chúng biểu hiện một loạt các kiểu kích thước cơ thể giữa giai đoạn con non và trưởng thành. Thằn lằn thường biểu hiện những thay đổi về hình dạng trong quá trình sinh dục.

Một vấn đề cũng khá liên quan là Chỉ số khối cơ thể của con người cũng gọi là chỉ số thể trọng- thường được biết đến với tên viết tắt BMI theo tên tiếng Anh Body Mass Index, là một cách nhận định cơ thể của một người là gầy hay béo bằng một chỉ số. Chỉ số này do nhà khoa học người Bỉ Adolphe Quetelet đưa ra năm 1832. Chỉ số khối cơ thể của một người tính bằng trọng lượng (kg) chia cho bình phương chiều cao (=Chiều cao x Chiều cao; có thể đo theo mét hoặc cm). Con số này có thể tính theo công thức trên hoặc chiếu theo bảng tiêu chuẩn. Chỉ số này có thể giúp xác định một người bị béo phì hay bị suy dinh dưỡng một cách khoa học căn cứ trên số liệu về hình dáng, chiều cao và cân nặng cơ thể, hoặc những nghiên cứu về trẻ tuổi dậy thì khi có sự thay đổi rõ rệt về vóc dáng thân thể nảy nở sẽ kéo theo sự thay đổi về tâm sinh lý của con người.

Quy tắc cơ bản
Tỷ lệ đẳng áp (Isometric) hay còn gọi là phép chiếu đẳng cự sẽ diễn ra khi các mối quan hệ tỷ lệ được bảo toàn nếu kích thước thay đổi trong quá trình tăng trưởng hoặc theo thời gian tiến hóa. Một ví dụ ở loài ếch là ngoài một thời gian ngắn trong vài tuần sau khi biến thái, ếch phát triển đồng đều, vì vậy, một con ếch có đôi chân dài bằng cơ thể của nó sẽ giữ được mối tương quan đó trong suốt cuộc đời, ngay cả khi bản thân con ếch đó tăng kích thước lên rất nhiều, nghĩa là chúng sẽ phát triển đều do gen quy ước. Tỉ lệ đẳng áp được quy định theo Luật bình phương-lập phương (Square–cube law). Một sinh vật tăng gấp đôi chiều dài thì tiết diện bề mặt nó sẽ tăng lên gấp 4 lần, trong khi thể tích và khối lượng của nó sẽ tăng lên 8 lần. Nguyên tắc bình phương-lập phương nói rằng, khi một hình dạng phát triển về kích thước, thể tích của nó sẽ phát triển nhanh hơn diện tích bề mặt của nó.

Điều này giúp giải thích các hiện tượng bao gồm lý do tại sao các loài thú lớn như voi khó tự làm mát hơn những loài nhỏ như chuột, việc này có thể gây ra các vấn đề cho sinh vật. Trong trường hợp gia tăng, con vật sẽ nở gấp 8 lần mô hoạt động sinh học để hỗ trợ, nhưng dung tích của các cơ quan hô hấp của nó chỉ trương phình gấp 4 lần, gây ra sự không phù hợp giữa tăng trưởng và nhu cầu thể chất. Tương tự như vậy, sinh vật trong ví dụ trên sẽ có khối lượng gấp 8 lần khối lượng để hỗ trợ cho chân của nó, nhưng độ chịu lực của xương và cơ của chúng phụ thuộc vào tiết diện bề mặt mà chỉ tăng gấp 4 lần. Do đó, sinh vật giả định này sẽ chịu tải gấp đôi lượng xương và cơ so với phiên bản nhỏ hơn của chính nó. Sự không phù hợp dẫn đến nguy cơ đổ vỡ này có thể tránh được bằng cách "cấu trúc quá mức" khi nhỏ đi hoặc bằng cách tự điều chỉnh, thay đổi theo tỷ lệ hợp lý trong quá trình tăng trưởng, được gọi là tương quan sinh trưởng.

Điển hình trong thế giới động vật minh họa cho vấn đề tỉ lệ cơ thể là về con voi trong sở thú, các con voi được nhốt trong chuồng với àng rào bao quanh mỏng manh mà nó có thể dễ dàng dùng vòi cuốn vào và nhổ phăng cả hàng rào đó ra nhưng thứ ngăn cản chúng không xổng ra ngoài chính là cái hào khô bao quanh chuồng. Hầu hết các chuồng voi đều có một cái hào được đào sâu khoảng gần 2m và không đổ nước. Với trọng lượng của một con voi, chỉ một cú ngã từ độ cao 1,5m đủ sức bẻ vụn hết tất cả các xương ống chân của nó, những con voi biết rõ và nó sẽ không giám vượt qua cái hào này để ra ngoài và với khối lượng quá lớn, voi là loài động vật trên cạn duy nhất không thể nhảy vì cơ thể không đủ sức nâng được tổng khối lượng đang gánh chịu.

Trong vật lý có nguyên tắc cơ bản là vật thể trong không gian được thể hiện bằng ba chiều: chiều cao, chiều dài, chiều sâu. Bất kỳ một vật thể nào như một hình trụ, hình lập phương hay một con khỉ mà khi tăng mỗi chiều lên n lần thì sẽ được một vật thể mới về tương quan to gấp n lần vật thể cũ. Đồng thời, trọng lượng của một vật thể tỉ lệ thuận với thể tích của nó và khi nhân một hình khối lên n lần thể tích của nó sẽ tăng với tỷ lệ là n * n * n = n^3 lần, kể cả một con khỉ hay con vật nào khác cũng theo quy tắc này. Một hình khối lập phương, khi tăng kích cỡ lên 3 lần, thể tích sẽ tăng 3^3 = 27 lần và trọng lượng cũng vậy nhưng diện tích bề mặt cắt ngang lúc này sẽ chỉ tăng có 9 lần nên hình lập phương có thể tích tăng quá đột biến so với diện tích mặt cắt khi tăng chiều cao gấp 2 và gấp 3 lần. Vậy khi chiều dài tăng 3 lần thì tiết diện cần tăng 27 lần để đảm bảo con vật đi lại được bình thường, sự tăng trưởng đều này giúp cơ thể con vật có sự cân đối tổng quát, giữ thăng bằng tốt, di chuyển thoải mái và vững chãi.

Yếu tố tác động

Yếu tố quyết định kích thước ở các loài khác nhau thì có nhiều yếu tố khi việc xác định khối lượng và kích thước cơ thể của một con vật nhất định. Những yếu tố này thường ảnh hưởng đến kích thước cơ thể theo sự tiến hóa, nhưng các điều kiện như nguồn thức ăn và không gian môi trường sống có thể tác động nhanh hơn nhiều đến sự tăng trưởng của một loài. Yếu tố khác như cấu trúc sinh lý đóng một vai trò trong kích thước của một loài nhất định, chẳng hạn, động vật có hệ tuần hoàn kín thường to lớn hơn động vật có hệ tuần hoàn hở. Cấu trúc cơ thể hay thiết kế cơ học cũng có thể xác định kích thước tối đa cho phép đối với một loài, cụ thể là động vật có bộ xương trong hình ống có xu hướng lớn hơn động vật có bộ xương ngoài.

Môi trường sống của động vật trong suốt quá trình tiến hóa là một trong những yếu tố quyết định lớn nhất đến kích thước của chúng. Ở trên cạn, có mối tương quan thuận giữa khối lượng cơ thể của các loài sinh vật đứng đầu trong khu vực và diện tích sẵn có. Tuy nhiên, có một số lượng lớn hơn nhiều loài kích cở nhỏ ở bất kỳ khu vực nào. Điều này rất có thể được xác định bởi các điều kiện sinh thái, các yếu tố tiến hóa và sự sẵn có của thức ăn; một quần thể nhỏ những kẻ săn mồi cở lớn phụ thuộc vào một số lượng lớn những con mồi cở nhỏ để tồn tại. Ở những môi trường không có động vật ăn thịt, chẳng hạn như những hòn đảo, nhiều loài ăn cỏ có xu hướng phát triển kích thưởng lớn hơn, thậm chí nhiều loài chim ở đây tiến hóa mất khả năng bay.

Trên không trung, có nhiều giả thuyết xoay quanh lý do tại sao loài chim hiện đại không lớn như những con quái điểu dực long thời tiền sử, nhiều người tin rằng năng lượng dùng để duy trì bộ lông sẽ quyết định kích cỡ hoặc nguyên nhân đến từ những thay đổi của khí hậu và thành phần bầu khí quyền của Trái đất. Trong môi trường nước, những động vật lớn nhất có thể phát triển để có khối lượng thân xác lớn hơn nhiều so với động vật trên cạn, nơi mà lực hấp dẫn là một yếu tố, có thể thấy những loài vật có kích thước khổng lồ nhất đều sống ở đại dương (ví dụ điển hình là cá voi xanh) và ở những nơi sâu thẳm thì các sinh vật càng to lớn hơn, các loài sinh vật này sử dụng sức nổi của cơ thể để chống lại trọng lực nên kích thước của chúng phát triển rất mạnh.

Dựa trên định luật vật lí để giải thích về hiện tượng kích thước khổng lồ của các loài sinh vật biển là định luật Kleiber và quy luật Bergmann. Định luật Kleiber giải thích rằng nếu động vật càng lớn thì mỗi gram mô trong cơ thể tiêu hao năng lượng càng chậm. Một con chó nặng 10 kg cần ăn khoảng 500 kcal/ngày còn một con voi nặng 1.000 kg (nặng gấp 100 lần) chỉ cần ăn 10.000 kcal (chỉ nhiều gấp 20 lần). Thức ăn ở đại dương rất khan hiếm nên các loài sinh vật này chủ yếu trông chờ vào lượng thức ăn trôi xuống từ tầng nước trên, chúng phải tiến hóa nhằm tăng kích thước cơ thể để tiết kiệm năng lượng tiêu hao. Quy tắc về kích thước cơ thể của Bergmann giải thích rằng, quần thể các loài có kích thước lớn hơn được tìm thấy trong môi trường lạnh hơn, và các loài có kích thước nhỏ hơn được tìm thấy ở các vùng ấm hơn, quy tắc này vẫn còn tranh cãi.

Nhiều đồn đại về loài rắn khổng lồ Titanoboa được vẫn tồn tại trong rừng rậm Amazon, nhiều người cho rằng loài rắn khổng lồ này vẫn tồn tại, về mặt lý thuyết thì khu vực rừng mưa Amazon hoàn toàn có thể là nơi sinh sống lý tưởng của Titanoboa. Titanoboa có chiều dài từ 12,8m-15m, cân nặng khoảng 1,1 tấn, phần thân mình dày nhất rộng tới 0,9m. Chúng cũng chuyên ăn cá, thậm chí nó có thể dễ dàng nuốt cả rùa, cá sấu, nó giết con mồi bằng cách cuốn quanh nạn nhân rồi siết chặt giống như những con trăn ngày nay. Vẫn chưa thể giải thích được lí do gì đã khiến cho Titanoboa có kích thước khổng lồ, nhưng có nhiều suy đoán rằng vào thời kì Paleocene, khu vực Colombia là một khu vực nhiệt đới nóng ấm với mực nhiệt độ trung bình là 32 độ C, vì khí hậu ấm áp của trái đất thời kì đó đã cho phép các loài trăn, rắn máu lạnh có được kích thước to lớn hơn so với những người họ hàng của chúng ngày nay.

Biểu hiện hình thái

Tương quan cấu trúc

Việc có sự chênh nhau giữa kích thước với trọng lượng tương quan dẫn tới một chiều hướng tương đối phổ biến trong thế giới động vật là khi chiều cao cơ thể tăng gấp 2 lần thì kích thước chi sẽ phải tăng nhiều hơn 2 lần để đảm bảo khả năng di chuyển, chạy nhảy của con vật khi chân của chúng phải nâng được tổng trọng lượng cơ thể đè lên, điển hình là khi so sánh giữa một con hổ và một con mèo có thể giải thích về sự tương quan này, trong khi một con hổ ở châu Á trưởng thành chỉ cao hơn một con mèo mướp từ 6-8 lần khi đứng thẳng thì xương cẳng chân của con hổ lại lớn hơn xương cẳng chân của con mèo tới 12 lần.

Có thể thấy, dù chỉ cao hơn một con mèo có 6-8 lần nhưng xương chân của một con hổ có diện tích mặt cắt gấp từ 10-12 lần xương mèo, điều này giúp con hổ có thể đi lại, chạy nhảy dễ dàng như một con mèo. So sánh xương mèo và xương hổ để thấy chỉ cần to hơn vài lần kích thước xương đã phải biến đổi nhiều lần để đảm bảo sự nhanh nhẹn, chưa kể là hệ thống cơ bắp và gân cốt hỗ trợ cho xương để trụ được áp lực của trọng lượng. Những nghiên cứu cho thấy cấu trúc xương trở nên cứng rắn và chắc chắn hơn nhiều so với kích thước của cơ thể khi mà kích thước cơ thể tăng lên

Một ví dụ dễ thấy khác về tác động của trọng lượng đến xương khớp (thoái hóa khớp) của con vật là bệnh béo phì ở thú cưng (đây là một căn bệnh thời hiện đại phổ biến trên thú cưng chứ chưa nói đến là việc đột biến và những bất thường), với tình trạng tăng trọng dẫn đến béo phì, dư mỡ hoặc thừa cân quá khổ của những con thú cưng được cho ăn, vỗ béo quá mức đã làm thân thể chúng trở nên nặng nề, mệt nhọc và từ việc dư thừa cân, quá khổ này làm phát sinh các vấn đề về xương, khớp, dây chằng do phải chịu đựng sức nặng quá tải của cơ thể dẫn đến việc gây ra khó khăn trong việc đi đứng, chạy nhảy của chúng.

Phần khớp liên kết với xương sẽ chịu thêm nhiều áp lực cho mỗi cân nặng thừa ra, áp lực này đè lên các khớp lớn hơn cũng khiến dây chằng dễ bị tổn thương, đặc biệt là dây chằng khớp gối, khiến chúng di chuyển khó nhọc hơn, ước tính có trên 24% chó mèo bị béo phì có những chứng bệnh tổng hợp về xương khớp nghiêm trọng, bao gồm viêm khớp, gai cột sống, thoát vị đĩa đệm, lệch đĩa đệm ở vật nuôi do béo phì, mở thừa tạo nên ngày càng nhiều và các biến chứng nghiêm trọng về xương khớp mỗi khi chúng di chuyển, hoạt động mà có thể gãy chân, trật khớp vì nó. Điều này cũng tương tự như những người bị béo phì, thừa cân, dư mỡ.

Một mối liên quan tương tự với sải cánh và trọng lượng của những con chim. Những con chim có trọng lượng lớn mà bay được thì chúng cũng được thiết kế với sải cách phù hợp, chẳng hạn như loài chim lớn nhất và có sải cánh rộng nhất cũng như có trọng lượng lớn nhất có thể bay từng tồn tại trên Trái Đất nay đã tuyệt chủng là loài Đại bàng khổng lồ Argentavis magnificens với trọng lượng khoảng 70 kg, gần như tương tự khi so với con người, nhưng sải cánh của nó dài tới 7 mét, tương đương với một chiếc máy bay hạng nhẹ để có thể nâng được cơ thể khổng lồ của nó lên cao. Và như vậy, những con rồng châu Âu với làn da cứng như đá trong các bộ phim chỉ là một huyền thoại do vảy dày, xương cứng, sừng nhọn và những phần cơ thể gồ ghề thì tất cả đều sẽ khiến con rồng bị kéo trĩu xuống khi bay khi chúng có đôi cánh không tương xứng.

Cấu trúc bay phù hợp nhất để có hình dạng cơ thể khổng lồ là màng cánh và loài vật bay nặng nhất trong lịch sử là loài thằn lằn bay Quetzalcoatlus sống vào cuối kỷ Creta ở Bắc Mỹ. Loài dực long mang tên Quetzlcoatlus northropi sống ở thời Phấn Trắng muộn là một trong những loài động vật bay được lớn nhất từng được biết đến, chúng có sải cánh dài khoảng 11 mét và trọng lượng 200–250 kg, gần như tương đương với trọng lượng của một con Điểu sư (Gryphon) trong truyền thuyết hay nặng tương đương một con hổ ngày nay, dư sức hạ gục một người trưởng thành, hoặc một con dê. Nhưng khi loài thằn lằn bay này đứng trên mặt đất, chúng lại cao tới 8 mét, chiều cao này gần như tương đương với loài hươu cao cổ, và điều này lại hoàn toàn không phù hợp với vẻ ngoài của sinh vật trong truyền thuyết Gryphon.

Ví dụ điển hình khác là loài báo săn, loài với tốc độ có thể đạt đến 120 km/h, chúng được thiết kế sinh học để trở thành loài có vận tốc nhanh nhất, loài vật chạy nhanh nhất trên đất liền với cấu trúc cơ thể thon gọn, mảnh mai và dáng dài, cao nhỏng cho thấy là động vật có cấu trúc thân hình gần như hoàn hảo dành cho việc đua tốc độ nước rút, những thiết kế cơ thể được tinh chỉnh cho phù hợp với tốc độ cao theo những nguyên tắc động lực học. Chúng có thân hình thon dài, phần đầu nhỏ, gọn, mõm ngắn, bụng thon, chân dài, khoẻ và lưng dài uyển chuyển giúp báo có thể đạt tốc độ tối đa. Một con báo săn trưởng thành cân nặng trung bình vào khoảng 65 kg cái đuôi dài 60–84 cm (24–33 in).

Phần xương ống của nó được thiết kế hoàn hảo, bộ khung xương của báo săn nhẹ và đặc biệt là khoảng 60% khối lượng cơ bắp định vị trên xương sống, xương sống kéo dài và chụm lại bổ sung lực giúp cho sải chân của nó rộng thêm 0,7m giúp nó đạt gần 8m trong mỗi bước chạy và chỉ cần 04 bước là đạt tốc độ tối đa khi không có vật cản, đó là bí quyết cho những sải chân thần tốc, giúp nó có thể thực hiện 01 cuộc tăng tốc ngoạn mục từ 0 đến 95 km chỉ trong vòng 03 giây, báo săn còn có cấu tạo với một sợi giây chằng kết nối trực tiếp cổ với cột sống cho phép nó ổn định hình ảnh quang học giúp nó ngay khi ở tốc độ cao cổ và đầu hoàn toàn ổn định di chuyển thẳng về phía trước như một mũi tên làm tăng độ chính xác khi đuổi theo con mồi.

Khác với các loài mèo khác thì các móng của báo săn không co lại được nhưng để duy trì tốc độ, con báo dựa vào bộ móng vuốt quan trọng này, với bộ móng vuốt được thiết kế để bám chặt vào nền đất giúp nó tạo ra lực kéo liên tục và tạo phạm vi di chuyển rộng nhất, nó còn đóng vai trò như đinh dày của các vận động viên điền kinh khi tạo nên một lực đẩy bổ sung, với bộ vuốt cắm trên mặt đất, khi chúng chạy sẽ hoàn toàn chạy trên bộ vuốt của mình sẽ giảm đi ma sát giữa con báo với mặt đất, giúp chúng chạy nhanh hơn để săn mồi. Dù chạy ở tốc độ cao nhưng nó vẫn có thể chuyển hướng nhanh theo động tác chuyển hướng của con mồi đó là nhờ vào cái đuôi dài 76cm, đuôi của báo dài so với cơ thể và rất khỏe, giúp nó giữ thăng bằng như cái bánh lái khi đang rượt ở tốc độ cao. Khi cơ thể được thiết kế để dành riêng cho việc tăng tốc, móng vuốt và đuôi giúp nó cân bằng và sự nhanh nhẹn để có thể chuyển hướng và với bước chân dài hơn thì nó có thể áp sát, bắt kịp con mồi nhanh nhẹn như linh dương.

Nhưng mỗi sự thích nghi để đạt tốc độ cao thì có một sự đánh đổi và hi sinh, với phần đầu nhỏ, gọn, mõm ngắn giúp nó đạt được tốc độ tối đa nhưng đổi lại sẽ là bộ hàm yếu và răng nhỏ, các móng vuốt không rút hết vào tạo nên lực đẩy và sự lanh lẹ nhưng điều này có nghĩa là nó không có một vũ khí nguy hiểm nào, con báo có thể đẩy được con mồi xuống nhưng những móng vuốt của nó lại không giữ được con mồi, nó không đủ lực để xé con mồi, răng và hàm không đủ khỏe để thực hiện được một đòn cắn hoặc mồm to để ngoạm gọn mồi. Khung xương nhẹ giúp con báo di chuyển nhanh và lanh lợi, nhưng khung xương nhỏ nghĩa là cơ thể nhỏ nên nó thường nhẹ hơn các loài săn mồi, nhẹ hơn nhiều so với các loài mèo lớn, thậm chí còn nhẹ hơn cả những con mồi. Báo săn dễ bị tổn thương vì thân hình mảnh khảnh, nó dựa vào tốc độ để kiếm ăn nên việc dính chấn thương sẽ làm chúng chậm đi và chết dần nên chúng luôn tránh đối đầu với các loài thú khác.

Kích thước thú săn mồi

Một quy tắc chung là một con vật càng nhỏ thì sẽ càng nhanh nhẹn ví dụ có thể so sánh độ linh hoạt của con chuột nhắt với một con voi sẽ thấy rõ, hoặc những con vật nhanh nhẹn như sóc. Vấn đề tỷ lệ sinh học ảnh hưởng tới mặt khác của thế giới động vật là kích thước của các loài ăn thịt. Gấu trắng Bắc Cực là loài thú săn mồi lớn nhất trên cạn với trọng lượng 700 kg, chắc chắn đó sẽ là nỗi ác mộng cho loài vật nào chạm trán một con gấu Bắc Cực giữa vùng băng giá khi chúng đang đói. Tuy nhiên, nếu so sánh gấu trắng bắc cực với loài thú ăn cỏ trên cạn lớn nhất là voi châu Phi với trọng lượng khoảng 4 tấn thì con gấu Bắc Cực có vẻ khá nhỏ thó, hoặc như là các loài săn mồi đáng sợ nhất như sư tử, hổ, báo đều có kích thước khiêm tốn so với tê giác hay hươu cao cổ.

Điều giới hạn kích thước của các loài thú săn mồi là tương quan cơ thể và sự nhanh nhẹn. Để có thể là một loài săn mồi, yếu tố quyết định là phải nhanh, dẻo dai, linh hoạt, tốc độ. Và cách duy nhất để có được một cơ thể nhanh nhẹn đó là có vóc dáng, hình thể và cấu trúc phù hơp để đảm bảo cân bằng trọng lực và các yếu tố vật lý khác như gia tốc, động lực. Nếu một con báo săn có kích thước của con voi mà chạy bộ với tốc độ 40 km/h thì coi chắc chắn nó sẽ chết đói trên thảo nguyên trong khi cả đàn linh dương tung tăng xung quanh đầy nhanh nhẹn và thoăn thoắt. So với các loài săn mồi to xác cùng họ mèo lớn như sư tử, hổ, báo đốm thì báo săn (báo bờm) có kích thước cơ thể nhỏ nhất nhưng lại có tốc độ cao nhất.

Chính sự chọn lọc tự nhiên đã thiết kế sinh học và giới hạn khiến các loài săn mồi không thể vượt quá một kích thước nhất định. Nghiên cứu về mối liên hệ giữa kích cỡ sinh vật và vận tốc của chúng cho thấy những động vật có tốc độ chậm chạm thường thì sẽ đạt kích cỡ to lớn bất thường, hai yếu tố này sẽ bù trừ cho nhau để đảm bảo cân bằng cho tự nhiên phù hợp với các nguyên lý về động lực học. Mặt khác, khi một loài thú vượt qua kích cỡ của một con gấu Bắc Cực, chúng sẽ chỉ có duy nhất một lựa chọn để sống sót là tìm ăn ở những nguồn sống dễ kiếm hơn và không cần đuổi bắt, điều đó giải thích vì sao các loài thú có tầm vóc to lớn nhất luôn là những động vật ăn cỏ (ví dụ như voi, tê giác, hà mã, bò tót, trâu rừng, hươu cao cổ).

Những loài khủng long cở nhỏ như loài Velociraptor sẽ đi săn theo đàn và dùng vận tốc nhanh để rượt đuổi bắt con mồi như đàn sói, ngược lại với loài khủng long bạo chúa to lớn chỉ có tốc độ khoảng 27 km/h thì sẽ đơn độc rình mồi như loài hổ. Cấu tạo cơ thể của T-Rex khác xa so với các sinh vật hiện đại với chiếc đuôi lớn và cái đầu khổng lồ khiến phần lớn trọng lượng cơ thể của nó bị phân phối ra xa trọng tâm của con vật. Điều này khiến mỗi lần xoay trở, chúng phải hãm một mô men quay rất lớn nên rất khó khăn, cũng giống như những khó nhọc khi một người ôm ngang 1 tấm ván thật nặng và sau đó liên tục xoay người sang trái rồi sang phải. T-Rex phải mất tới 3 giây để quay cơ thể được 45 độ trong khi con người có thể làm điều này chỉ trong 1/3 giây. Việc xoay trở chậm chạp sẽ khiến T-Rex không thể đuổi bắt hiệu quả các con mồi nhỏ và nhanh nhẹn. Bộ hàm và kích thước cơ thể của T-Rex được các nhà cổ sinh vật học xem như một sự kết hợp hoàn hảo của sinh vật ăn xác thối chứ không phải là một loài vật săn mồi thượng thặng.

Kích thước côn trùng

Trong quá khứ những loài côn trùng đã phát triển mạnh và có kích thước rất to lớn, từng phát triển tới kích thước khổng lồ nhưng tới nay chúng lại trở thành những sinh vật nhỏ bé và dễ dàng bỏ mảng chỉ bởi một cú đập tay của con người. Việc thu nhỏ là kết quả của việc thích nghi với môi trường, theo thời gian và sự tiến hóa của cuộc sống, những loài côn trùng đã dần trở thành kích thước nhỏ. Nói về kích thước động vật chân đốt khổng lồ (hay những con Bọ khổng lồ), Charles Q. Choi cho rằng rằng nếu bầu khí quyển có tỷ lệ oxy cao hơn, động vật chân đốt (bao gồm côn trùng) sẽ có thể phát triển lớn hơn một chút trước khi khí quản của chúng trở nên quá lớn và không thể phát triển thêm nữa, trên thực tế, vào những năm đầu của trái đất, khi bầu khí quyển giàu oxy hơn, chuồn chuồn có kích thước như một con quạ không phải là một cảnh tượng hiếm gặp.

Các nhà khoa học đã khám phá nhiều sinh vật khổng lồ là côn trùng, với những con gián to như chuột, những loài muỗi dài và to như ngón trỏ, các loài côn trùng chân đốt có thể dài tới 1,55 mét, loài cuốn chiếu dài 1,8 mét, những con thiêu thân có thể nằm chật đĩa ăn, đặc biệt là loài chuồn chuồn Meganeura với sải cánh 80 cm là những con côn trùng lớn nhất ở mọi thời đại, chúng sống ở kỷ Carbon nên còn được gọi là "thời đại côn trùng khổng lồ". Những loài động vật chân đốt khổng lồ này đã sống trên Trái Đất khoảng 50 triệu năm và biến mất trong thời kỳ tuyệt chủng hàng loạt, sau đó chúng lại được tái sinh một lần nữa nhưng kích thước của chúng lại nhỏ bé hơn nhiều so với trước đó. Trong 150 triệu năm đầu tiên trong sự tiến hóa của côn trùng, kích thước cơ thể của chúng có mối tương quan sinh trưởng nhất định với nồng độ oxy tại thời điểm đó.

Thời đại của những con côn trùng khổng lồ Trái Đất lại giàu oxy vì kỷ Carbon là thời kỳ thịnh vượng của giới thực vật. Vào thời điểm đó, khí hậu ấm áp và ẩm ướt, rất có lợi cho sự phát triển của thực vật. Thực vật trên cạn dần di chuyển từ dọc các bờ biển vào đất liền, tạo thành rừng và đầm lầy và khiến cho hàm lượng oxy cao hơn ngày nay rất nhiều, hàm lượng oxy trong khí quyển thời kỳ Carbon có thể cao tới khoảng 35%, cao hơn nhiều so với mức hiện tại (khoảng 21%). Trong một môi trường có hàm lượng oxy cao, côn trùng có xu hướng tăng kích thước cơ thể lớn hơn, tuy nhiên, mối quan hệ này cũng dần biến mất theo thời gian và côn trùng cũng trở nên nhỏ hơn vì bầu khí quyển hiện nay không đủ oxy để côn trùng hô hấp tốt hơn. Ở kỷ Carbon, bầu khí quyển giàu oxy hơn, khi phân tích thành phần hóa học của đất, định lượng được nồng độ oxy trong khí quyển vào kỷ Carbon là 35% (hiện nay chỉ là 21%) và giảm còn 15% vào kỷ Permi là thời kỳ mà côn trùng khổng lồ biến mất.

Bộ máy hô hấp của côn trùng không giống như con người (không khí không đi qua miệng hay mũi), cách côn trùng hô hấp là để không khí đi qua hàng chục lỗ nhỏ ở bụng và ức, rồi tiếp tục đi sâu vào cơ thể, đến từng tế bào qua mạng lưới ống li ti. Để không khí lưu thông trong mạng ống đó, côn trùng không có hệ thống bơm giống như các cơ hô hấp làm căng phồng 2 lá phổi của con người, các loài côn trùng cũng không có phương tiện chuyển tải như máu của động vật có xương sống theo kiểu đưa không khí đến các tế bào nhờ sức ép của tim. Ở côn trùng, oxi được phân phối một cách tự do, tựa như được hút từ môi trường đậm đặc (khí quyển) sang môi trường loãng (bên trong tế bào), những côn trùng khổng lồ có mạng ống hô hấp dài hơn nên cơ chế hẳn phải phức tạp hơn. Sức hút tạo ra do sự chênh lệch áp suất oxy bên trong tế bào và môi trường bên ngoài phải rất mạnh để có thể đưa không khí đến đầu ống, mà sức hút này tỷ lệ với nồng độ oxy trong không khí. Nên nếu các giống côn trùng khổng lồ không còn hiện hữu, có lẽ vì thành phần không khí hiện nay không còn thích hợp với chúng.

Sau đó 50 triệu năm đến kỷ Permi, khí hậu địa cầu đã thay đổi, mưa ngày càng hiếm hơn và hầu hết các khu vực đều trở thành hoang mạc. Gần 1/3 loài động và thực vật ở kỷ Carbon không chịu nổi sự thay đổi và biến mất, côn trùng và các giống không xương sống lại sinh sôi nảy nở nhưng đồng thời cũng teo nhỏ đi. Ngoài ra, thời điểm khi hình dạng cơ thể của côn trùng nhỏ lại trùng với sự gia tăng số lượng của các loài chim săn mồi cổ đại, chúng tiến hóa để có thêm đôi cánh gần như tương tự với những loài chim hiện đại, khả năng săn mồi của chúng được cải thiện rất nhiều, đồng nghĩa với việc những loài côn trùng lớn sẽ dễ dàng bị phát hiện và dễ dàng trở thành mục tiêu. Sự tuyệt chủng hàng loạt của kỷ Phấn trắng cũng như sự tiến hóa của các loài chim đã một lần nữa khiến cho các loài côn trùng thu nhỏ kích thước của mình để có thể tồn tại và trở nên khó phát hiện hơn. Sự xuất hiện tính trạng khổng lồ có thể đơn giản chỉ là kết quả của sự chạy đua giành sự sống giữa con mồi và kẻ thù (chạy đua tiến hóa), vào thời đó, các loài bò sát trên đất liền, mà một số rất thích ăn côn trùng, đã phát triển, những giống côn trùng khó bị phát hiện tất nhiên là những con bé nhỏ.

Cấu trúc cơ thể
Nhiều quá trình sinh lý và sinh hóa (chẳng hạn như nhịp tim, nhịp thở hoặc sự mắn đẻ) cho thấy sự liên quan đến tỷ lệ giữa tiết diện bề mặt và khối lượng (hoặc thể vóc, tầm vóc) của loài vật. Tỷ lệ trao đổi chất của một cá thể động vật cũng tùy thuộc vào thân hình cơ thể. Định luật Kleiber làm rõ về tỷ lệ trao đổi chất và khối lượng cơ thể là các loài có thân xác lớn hơn (ví dụ như voi) có tỷ lệ trao đổi chất theo khối lượng cụ thể thấp hơn và nhịp tim thấp hơn, so với các loài có thân hình nhỏ hơn (ví dụ như chuột nhắt). Về đặc điểm cơ sinh trắc học thì các đặc điểm cơ bắp của động vật giống nhau ở nhiều loại kích thước động vật, mặc dù kích thước và hình dạng cơ bắp có thể và thường thay đổi tùy thuộc vào các điều kiện môi trường sống của chúng nhưng bản thân mô cơ vẫn duy trì đặc điểm co bóp và không thay đổi theo kích thước của con vật mà yếu tố sinh lý trong cơ sẽ ảnh hưởng đến số lượng sợi cơ và độ co bóp của cơ.

Vấn đề về trọng lượng đối với một sinh vật biết bay thực sự quan trọng, bởi nó là một trong những điều kiện quyết định loài động vật đó có phù hợp với việc bay hay không, điển hình cho việc này là loài chim. Trên không trung, ảnh hưởng sức hút của Trái Đất càng rõ ràng hơn dưới mặt đất vì không khí chỉ có một lực nâng rất nhỏ cho các sinh vật. Chỉ có giống chim nhỏ mới có thể dang cánh để bay lượn vì việc này nên đòi hỏi phải có cơ bắp ở ngực khá lớn và trọng lượng nhẹ và tương đối nhẹ. Những giống chim có thân hình đồ sộ không còn chỗ để chứa những khối cơ ngực lớn nên đà điểu, một số chim lớn ở Nam Mĩ và Úc có thân thể nặng đến nỗi không bay lên nổi, một con đà điểu trưởng thành cao từ 2-2,5m, nặng từ 70–130 kg, chúng quá nặng để cất cánh. Hoặc vịt nhà, do thuần hoá và chăm bẵm béo tốt, chúng tồ đến nỗi không bay được hoặc có bay, nhưng không bay được xa

Hươu cao cổ có hình thù trông như một sinh vật kỳ dị nhưng nó là một loài động vật hoàn toàn tồn tại thực ở thế giới tự nhiên, chúng không phải là một loài động vật đặc biệt phi lý dù phân tích ở bất kỳ góc độ nào. Trọng lượng của hươu cao cổ chưa đến 1 tấn, với thể trọng như vậy thì chúng vẫn chưa thể so sánh với những loài động vật to lớn trong lịch sử sự sống, chúng chưa thể so được với voi, tê giác, hà mã thậm chí không thể so với loài vật nặng nhất trong lịch sử hiện còn sống là cá voi xanh, có thể đạt tới 180 tấn, và cũng chưa thể so được với các loài vật tiền sử như Voi ma mút từng sống có thể lớn tới trọng lượng 12 tấn, hay loài Paraceratherium có thể nặng 30 tấn. Có thể thấy, ngay cả trong số các loài động vật có vú, cân nặng của hươu cao cổ cũng không quá đặc biệt.

Còn nếu xét từ góc độ chiều cao thì có lẽ chiều cao của hươu cao cổ vẫn còn khiêm tốn, hươu cao cổ không phải là loài động vật cao nhất và cũng không phải là sinh vật có cái cổ dài nhất, hươu cao cổ thường cao từ 6 đến 8 mét, nhưng loài Paraceratherium có thể cao tới hơn 9 mét, loài này cũng có điểm tương đồng với hươu cao cổ, chúng đều là những động vật ăn lá trên tán cây nên cần phải tiến hóa để phát triển chiều cao. Còn về chiếc cổ dài của nó cũng không phải là quá bất thường vì khủng long ăn cỏ Mamenchisaurus có thân hình khổng lồ và cái cổ rất dài, chúng có thể ăn lá của các loại cây hạt trần với độ cao rất lớn, toàn cơ thể chúng dài 22 mét thì độ dài của chiếc cổ đã chiếm một nửa và dài hơn nhiều khi so với hươu cao cổ, nên cái cổ dài của hươu cao cổ hoàn toàn không phải là điều gì bất thường, có thể thấy hươu cao cổ là một loài động vật bình thường và chẳng có gì kỳ lạ trong lịch sử tiến hóa của các loài động vật trên Trái Đất.

Đối chiếu các hình tượng
Có khá nhiều quái vật trong các bộ phim viễn tưởng, phim kinh dị hoặc những sinh vật thần thoại trong các truyền thuyết (thường là những sinh vật khổng lồ) bị các nhà chuyên môn vạch trần vì sự vô lý trong cấu tạo cơ thể của chúng. Trong suốt lịch sử phim ảnh, chủ đề về kích cỡ dường như là một mảng đề tài được rất nhiều nhà làm phim khắc họa. Kịch bản chung của các bộ phim kiểu này là phóng to một con vật nào đó (khỉ đột, bò sát, cá sấu đến các loài ruồi muỗi, kiến, gián, sâu bọ, chuột và nhiều loài khác) và mô típ tạo ra quái vật khổng lồ bằng cách phóng to một sinh vật vốn có là một cách làm được Hollywood sử dụng để tạo giật gân. Một kịch bản phổ biến giải thích cho sự ra đời của các quái vật khổng lồ từ các nhà làm phim áp dụng là do nhiễm phóng xạ, ví dụ như kiến bị nhiễm xạ trở thành khổng lồ, Godzilla là loài thằn lằn bị phóng xạ làm biến đổi gene. Tuy vậy, với những quy tắc về tương quan sinh trưởng, vật lý học và động lực học thì chúng sẽ không có thật trong cuộc sống thực:

Quái thú King Kong

Các nhà làm phim Hollywood thường khắc họa King Kong là một sản phẩm từ trí tưởng tượng là một con khỉ đột được phóng to thành khổng lồ leo trèo thoăn thoắt, nhảy chuyền qua những vách núi hàng vài chục mét giống như những con khỉ thông thường. Lần đầu tiên xuất hiện năm 1993, đến 2017, King Kong chuyển thể vẫn giữ nguyên bản chất là của một con khỉ đột phóng đại n lần. Nếu như ở phiên bản King Kong năm 2005, nó chỉ cao khoảng 8m tức gấp 7 lần kích thước bình thường của một con khỉ đột bình thường và gần 22 lần so với tinh tinh thông thường, thì năm 2017, vị vua Kong cao lên tới gần 30m gấp 20 lần chiều cao trung bình của 1 con khỉ đột trưởng thành mà vẫn đang trong tuổi phát triển theo tiết lộ của nhân vật trong phim.

Trong khi King Kong trong phim là một con khỉ đột cao 8m, nặng khoảng 20 tấn thì King Kong phiên bản năm 2017 nặng khoảng 1.400 tấn, theo tỷ lệ cơ thể, nó có thể nặng gấp 15.750 lần tinh tinh thông thường, tức là lớn hơn gần 16.000 lần so với tinh tinh (cá thể tinh tinh đầu đàn thường cao 1,2m và nặng tầm 90 kg), tay Kong có khả năng nâng vật nặng 2.100 tấn (tay tinh tinh khỏe gấp đôi tay người) dù ít khi dùng hàm để chiến đấu, hàm của Kong sẽ có sức mạnh tương đương 1.893 tấn gấp 835 lần cá sấu sông Nile, tức răng khỏe hơn cá sấu sông Nile 800 lần. Để giữ cơ thể vua Kong được vững vàng, đôi chân của nó khỏe gấp nhiều lần loại máy bay lớn nhất thế giới AN-225.

Xét trên góc độ lịch sử, loài người chưa tìm ra bằng chứng nào về quái vật khỉ có kích cỡ ngang với King Kong, nó không tồn tại trong mắt các nhà khoa học, và các bằng chứng lịch sử chưa bao giờ tìm thấy sinh vật nào giống như vậy. Trong khi hiện nay, các linh trưởng được xem là có thể xác khổng lồ chỉ có tinh tinh, đười ươi và khỉ đột, trong đó khỉ phía Đông là phân loài có kích cỡ lớn nhất hiện nay. Một cá thể khỉ đột to nhất sẽ có khối lượng cơ bắp đồ sộ và nặng tới 180 kg, có thể đạt chiều cao bằng một người trưởng thành từ 1,7-1,8m là giống khỉ lớn nhất hiện nay, ngay cả Người Tuyết Yeti và Bigfoot là những sinh vật có hình hài giống khỉ cũng chỉ cao khoảng hơn 2m. Trước đây cũng từng tồn tại một loài linh trưởng khổng lồ đã tuyệt chủng là Gigantopithecus với chiều cao hơn 3m, có thể đạt tới 4m, nặng khoảng 500 kg.

Nếu vì lý do nào đó mà tồn tại một con khỉ đột cao 30m như Kong thì liệu nó có thể sống và chạy nhảy, chiến đấu như trong phim King Kong là phi lý và không thể tồn tại trong đời thực được. Đặt giả thuyết liệu một con khỉ đột với thân thể to gấp 5 lần bình thường thì về khoa học nó sẽ không tồn tại được hoặc ít nhất nếu tồn tại, hình hài của nó sẽ không thể giống như những gì các nhà làm phim nghĩ ra. Vấn đề chính là King Kong quá nhanh nhẹn so với một con vật có kích thước của nó, theo vật học, trọng lượng của 1 vật tỷ lệ thuận với thể tích của nó, khi kích thước của một vật tăng gấp đôi, thể tích và trọng lượng sẽ phải tăng gấp 8 lần, King Kong trong phim chỉ đơn giản là một con khỉ đột cỡ lớn, nên việc di chuyển tương tự như vậy là điều không thể.

Với công thức tương quan sinh trưởng n * n * n = n^3 lần thì có nghĩa là nếu một con khỉ đột cao 1 mét nặng 100 kg, thì King Kong năm 2005 cao gấp 8 lần (8m) sẽ có trọng lượng gấp 8 * 8 * 8 = 512 lần tương đương với 51,2 tấn. Nếu xem King Kong là khỉ đột phiên bản to gấp 5, thì trọng lượng của nó sẽ tăng 5^3 lần là 125 lần mà một con khỉ đột trưởng thành nặng 180 kg, vậy King Kong sẽ nặng khoảng 22,5 tấn. Còn nếu 1 con khỉ cao 1.5 mét nặng 100 kg, thì King Kong cao gấp 20 lần (30m) sẽ có trọng lượng gấp 20 * 20 * 20 = 8.000 lần tương đương với 800 tấn. Kích thước tăng gấp 3 nhưng trọng lượng tăng gấp 27 lần, cụ thể là khi 1 khối lập phương to gấp 3 lần kéo theo trọng lượng của nó sẽ tăng 3*3*3=27 lần trong khi diện tích mặt cắt ngang chỉ tăng có 3*3=9 lần.

Đồng thời, chân và tay của King Kong sẽ cũng sẽ to lên theo thân thể. Và khả năng chịu lực (giới hạn bền) của một chân sẽ tỉ lệ thuận với diện tích mặt cắt ngang qua cái chân đó. Điều ấy có nghĩa là khi chiều cao tăng lên 8 lần, tiết diện cắt ngang qua tay hoặc chân của King Kong sẽ tăng lên 8 * 8= 64 lần, trọng lượng thân xác tăng 512 lần nhưng tay chân lại chỉ phát triển hơn có 64 lần ở phiên bản năm 2005 và theo phiên bản năm 2017 thì chiều cao tăng lên 8 lần, diện tích mặt cắt ngang qua tay hoặc chân của King Kong sẽ tăng lên 20 * 20= 400 lần, hoặc tính chung, diện tích mặt cắt ngang chỉ to lên 25 lần, tức là khả năng chịu lực cũng chỉ tăng 25 lần. Trọng lượng tăng 8000 lần nhưng tay chân lại chỉ phát triển hơn có 400 lần, điều này khiến một con khỉ đột mà to như trên phim với kích thước của Kong thì việc bước đi còn khó nhọc chứ không thể nhảy nhót, đánh nhau được.

Mỗi bước đi, dù là nhẹ nhất của Kong cũng sẽ ẩn chứa nguy cơ gãy xương chân vì giả thuyết rằng King Kong cũng là con vật bằng xương bằng thịt chứ không phải là một con vật có bộ xương cứng chắc như thép nên mỗi bước đi bình thường đều khiến xương chân của con vật bị dồn nén tới gần giới hạn bền (độ chắc khỏe) nên sẽ gây ra rất nhiều đau đớn. King Kong là một phiên bản cỡ lớn của khỉ đột nhưng có tương quan kích thước chân và cơ thể hoàn toàn đồng dạng với một con khỉ đột bình thường nên King Kong giữ được hình dáng như một con khỉ đột bình thường là điều không thể. Những con vật có kích cỡ của Kong sẽ phải đi lại rất chậm rãi, rón rén, ngại va chạm giống như một con voi phải di chuyển từ tốn, nhưng Kong có thể bị té lăn từ trên vách núi xuống đất đầy va đập bầm dập nhưng lại ngay lập tức đứng bật dậy chạy được là sự phí lý.

Trong trường hợp của King Kong (phiên bản nhỏ năm 2005) cao gấp 7 lần một con khỉ đột bình thường vậy thì trọng lượng của nó sẽ là khoảng 60 tấn. Một cơ thể của sinh vật đứng bằng hai chân, thậm chí kể cả đi trên bốn chân cũng chẳng thể đỡ được trọng lượng lớn như vậy, với trọng lượng như vậy mà Kong lại được tạo hình dưới dạng một sinh vật linh trưởng đi bằng hai chân, thỉnh thoảng chống tay xuống đất thành bốn chân như vua Kong thì nó chẳng thể đi được chứ đừng nói là chạy nhảy và chiến đấu như trên phim, kể cả nó có cố gắng di chuyển thì chỉ vài bước là sẽ bị gãy xương vì dồn trọng lực quá lớn, rồi một sinh vật khổng lồ mà lại không thể di chuyển được thì chỉ làm mồi cho những loài vật khác, hoặc là để có trọng lượng lớn như vậy, chúng sẽ phải có cấu tạo hình dạng cơ thể đặc biệt và hình dạng của King Kong không đáp ứng được điều này.

Một chi tiết khác là trong bộ phim vào năm 2005, cảnh quay cho thấy King Kong chỉ biết gặm tre trúc y như một con khỉ đột thực thụ nhưng với lối sống năng động và di động, chiến đấu liên tục của Kong thì chế độ ăn uống khá đạm bạc như vậy mang lại quá ít năng lượng nên nếu để đủ sức chạy nhảy mà chỉ ăn tre nứa thì Kong có lẽ phải nhai nuốt tre suốt 24/24 giờ. King Kong phiên bản năm 2017 nặng khoảng 1.400 tấn, có khả năng nâng vật nặng 2.100 tấn thì sẽ cần phải ăn hơn 46 tấn thức ăn mỗi ngày tương đương với 400.000 quả chuối nên đến phim Kong: Skull Island năm 2017, vị vua Kong khôn ngoan đã điều chỉnh chế độ ăn của mình một cách hợp lý, thay vì chỉ nhai lá cây, rễ cây vốn cung cấp quá ít calo cho lối sống tăng động, thì vua Kong đã biết cân bằng, bổ sung thêm hải sản tươi sống vào thực đơn để bù đạm với cảnh quay vua Kong ăn thịt sống con thủy quái mực lai bạch tuộc (Mire Squid) sau khi hạ nó.

Khủng long bạo chúa

Người ta vẫn thường nghĩ rằng khủng long bạo chúa T-Rex là một loài khủng long ăn thịt mạnh mẽ, sống trên đỉnh chuỗi thức ăn, một tên ăn thịt hung bạo, tàn sát vô tội vạ trong kỷ khủng long. Phim ảnh luôn khắc họa khủng long bạo chúa là loài hùng dũng. Trong những bộ phim của Hollywood, đây là một con quái vật kinh hoàng săn đuổi tất cả mọi sinh vật sống để thỏa mãn cơn đói của nó. Tất cả các phần Công viên kỷ Jura và rồi sau đó là King Kong đều khắc họa T-Rex là loài quái vật săn mồi hung dữ và nhanh nhẹn, đuổi theo con mồi với tốc độ của xe đua công thức 1.

Tuy nhiên sự nhanh nhẹn của T-Rex là điều không tưởng với một con vật có kích thước như vậy và thực tế chỉ ra sinh vật này không hẳn là kẻ đứng đầu chuỗi thức ăn, và cũng không oai hùng như phim ảnh đã tạo ra, có nghiên cứu cho thấy T-Rex không hơn gì một kẻ chuyên ăn xác thối, rình rập và cướp bóc chiến lợi phẩm của kẻ khác vì đôi chân trước của con quái vật quá ngắn, mắt quá nhỏ và tốc độ di chuyển quá chậm để nó có thể trở thành một kẻ săn mồi. Bộ hàm và kích thước cơ thể của nó được một số nhà cổ sinh vật học xem như một sự kết hợp của sinh vật ăn xác thối mà không phải là một loài vật săn mồi hàng đầu.

Trong bản King Kong 2005 có một đàn khủng long T-Rex và hết cảnh bộ phim là những cảnh chiến đấu giữa King Kong và đàn T-Rex hung dữ. Có một phân đoạn người xem thấy những con khủng long T-Rex ngã xuống từ vách núi cao hàng chục mét sau đó bật dậy tiếp tục cắn nhau với King Kong. Ngoài đời thực khi mà một con voi có thể gãy chân chỉ sau cú rơi chừng 2 mét thì việc một con T-Rex hay King Kong có thể chịu được những cú ngã hàng chục mét không hề gì là điều quá sức phi lý. Trong tình huống này các nhà làm phim áp dụng nguyên lý tăng tất cả các yếu tố liên quan đến con quái vật khổng lồ theo mức tuyến tính là thể trọng to hơn 8 lần thì sẽ nhảy xa hơn 8 lần, chịu được cú rơi từ độ cao gấp 8 lần, tuy nhiên sự thực hoàn toàn ngược lại là càng to lớn thì ngã càng đau.

Trong một bối cảnh phim Công viên kỷ Jura vị giáo sư John Hammond nói với những vị khách đến thăm Công viên Kỷ Jura về vận tốc 51 km/h mà con vận có thể đạt được rằng con khủng long T. rex chạy được ở vận tốc 32 dặm một giờ. Sau đó cảnh phim chiếu về con khủng long bạo chúa xổng chuồng và bứt tốc chạy đuổi theo chiếc xe Jeep chở những nhân vật chính trong phim đây là chiếc xe Jeep Wranglers đời 1992 có thể đạt tới vận tốc 144 km/h và trích đoạn này là một trong những cảnh đuổi bắt mang tính hình tượng nhất, nổi tiếng nhất ngành điện ảnh. Tuy vậy, ngoài đời thực, T.rex không thể chạy được với vận tốc 51 km/h, vận tốc thực của loài khủng long bạo chúa chỉ khoảng 20 tới 29 km/h.

Khi kết hợp giả lập động lực học của con T.rex, thuật toán Machine learning và phân tích áp lực khớp xương để tái tạo lại được chuyển động của con T. rex hoàn thiện nhất chỉ ra rằng nếu như con khủng long bạo chúa chạy ở tốc độ cao, có khi còn tung người nhảy lên khỏi mặt đất, thì nó sẽ đối mặt với nguy cơ gẫy xương chân rất lớn. Cái thân hình đồ sộ lên tới được 9 tấn kia khiến cho con T. rex khó có thể đạt tới vận tốc lớn hơn 20 km/h được. Khủng long bạo chúa T. rex sẽ gãy chân nếu như chạy với tốc độ trong phim. Khi phải đối mặt với một con T-Rex thì đừng đua tốc độ với nó trên đường thẳng mà hãy chạy thành vòng tròn xung quanh con quái vật, chỉ sau 4,5 vòng con T-Rex sẽ bỏ cuộc hoặc nó sẽ tự vướng chân mà ngã, với trọng lượng và chiều cao của T-Rex thì cú ngã đủ mạnh có thể sẽ khiến nó lập tức bị đo ván.

Thực tế, T-Rex là những kẻ chuyên rình mồi để tồn tại vì cơ thể của nó quá đồ sộ, không thích hợp với việc săn đuổi con mồi, chúng dài khoảng hơn 12 mét, cao 4 mét, và nặng 7 tấn nhỉnh hơn một con voi trưởng thành nên khi khối lượng càng lớn, độ linh hoạt càng giảm theo cấp số nhân, cấu trúc cơ thể với hai chi trước teo nhỏ, khủng long bạo chúa không thể xoay chuyển linh hoạt vì thiếu trụ điều hướng lực, rồi thì phần thân trước với đầu lớn, cổ dài, phần thân sau có đuôi dài và nặng, được cân bằng trên hai chân sau, khiến cho chúng không thể xoay trái và xoay phải nhanh chóng giống như môt người trưởng thành vác một thanh gỗ lớn trên vai thì không thể xoay chuyển một cách linh hoạt được, vì thế, khủng long bạo chúa không cách nào săn đuổi các loài sinh vật nhỏ hơn mình vì chúng xoay chuyển linh hoạt hơn và có thể nhanh chóng trốn thoát.

Sinh vật kinh dị
Theo nhà sinh vật học Michael C. LaBarbera trong "The Biology of B-Movie Monsters" (Sinh học của phim quái vật hạng B) thì có thể có thêm những hạn chế đối với côn trùng khổng lồ, nếu chúng có thực, cụ thể là Luật hình khối vuông hay Luật bình phương-lập phương (Square–cube law) sẽ yêu cầu tỷ lệ tương ứng đối với bất kỳ sinh vật nào được thu nhỏ hoặc tăng kích thước, trái ngược với hầu hết các quái vật trong phim. Đối với những con bọ khổng lồ như trong bộ phim Them! thì bộ xương ngoài (khung xương) của chúng sẽ bao gồm các ống rỗng về cơ bản là các ống có thành vách mỏng là cấu trúc rất hiệu quả nếu chúng có kích thước hợp lý, tuy nhiên, bất kỳ tác động nhỏ nào cũng có thể khiến chúng dễ bị xô lệch, trật vỡ, ông lập luận rằng côn trùng khổng lồ sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn trên các khớp của chúng (khớp chốt) do diện tích tiếp xúc rất nhỏ so với các khớp của động vật có xương sống.

Những con bọ khổng lồ trong Starship Troopers là một chủng loài ngoài hành tinh mang tên Arachnids, được miêu tả trong phim như một chủng loài nguy hiểm, có khả năng thích nghi cao, luôn tự biến đổi gien và tạo ra những loại bọ mới có sức chiến đấu cao để đối đầu lại với con người, nhưng sự tồn tại của sinh vật này vô lý vì đám bọ khổng lồ này vẫn mang kết cấu cơ thể như của loài côn trùng với lớp vỏ ngoài cứng và không hề có khung xương đỡ như các động vật có xương sống, kết cấu cơ thể như vậy chỉ phù hợp với loài sinh vật có kích thước nhỏ, tý hon như những con bọ ngoài đời thực, còn khi đạt kích cỡ khổng lồ mà vẫn giữ khung xương ngoài thì cấu trúc cơ thể chúng sẽ rất dễ bị sụm xuống.

Và nếu đúng hình dạng những con bọ như chúng xuất hiện trên phim (kể cả các bộ phim kinh dị khác về những con bọ khổng lồ) thì chỉ cần ném một hòn đá nhỏ vào chúng, chúng sẽ đổ vỡ hàng loạt như trái banh bị xì hơi xẹp xuống. Ngoài ra, loại bọ này sẽ chẳng bao giờ tồn tại được trên hành tinh của chúng, bởi kích thước của chúng quá lớn mà theo các nhà khoa học thì để đạt kích thước này, chúng phải sống ở môi trường nơi lượng oxy đạt khoảng 50-60% trong không khí nhưng khi con người chúng ta tới hành tinh lạ này mà đám bọ mà vẫn thở đều không cần mặt nạ thì chắc chắn không khí tại đó cũng giống với Trái Đất nơi chẳng bao giờ có được hàm lượng oxy lớn đến vậy cả (nồng độ oxy ở trái đất chỉ khoảng 21%).

Sarlacc trong phim Return of the Jedi là một loại sinh vật khổng lồ sống tại sa mạc, chúng ẩn mình dưới cát và sẵn sàng cắn nuốt tất cả những sinh vật nào đi ngang qua chúng (khá tương đồng như loài trùng Mông Cổ). Theo miêu tả thì chúng sẽ mở cái miệng lớn với 37.000 chiếc răng sắc nhọn đủ để nghiền nát tất cả những sinh vật xấu số bị chúng nuốt vào. Sự tồn tại của sinh vật này vô lý vì con Sarlacc trên phim là một con đã trưởng thành và nó chẳng thể di chuyển đi đâu cả, chỉ nằm một chỗ, chờ ăn thịt những sinh vật đi ngang qua mà thôi. Về cơ bản thì nó giống như một vài loại cây ăn thịt có thật trong tự nhiên, chờ con mồi (côn trùng) đi vào bẫy và ăn thịt chúng.

Nhưng, những loại thực vật ăn thịt, đơn cử như cây nắp ấm cũng chẳng thể nào sống tại sa mạc được bởi ở đó quá ít con mồi cho chúng, chưa kể đến việc chúng vẫn phải sống dựa vào nguồn dinh dưỡng khác chứ không chỉ đơn thuần từ việc săn mồi, như vậy thì một sinh vật chờ mồi như Sarlacc sống tại sa mạc sẽ chẳng thể có đủ thức ăn để lớn đến vậy. Một con Sarlacc dài tới 45 mét, tức là lớn hơn cả một con cá voi và có giả thiết cho rằng chúng lớn được đến vậy bởi chúng đã nằm tiềm phục ở sa mạc tới cả nghìn năm nên dù bắt được ít con mồi nhưng nhờ kiên trì trong thời gian dài chúng vẫn đạt được kích thước như vậy, nó không hề thực tế bởi sống hàng nghìn năm bằng cách chờ thức ăn chạy đến như Sarlacc chẳng khác nào một người trưởng thành sống cả đời chỉ với một chiếc bánh.

Sinh vật thần thoại

Loài Điểu sư (Gryphon) là một sinh vật trong những câu chuyện thần thoại với thân, đuôi và chân sau của loài sư tử trong khi đó đầu, cánh và móng vuốt ở chân trước của loài đại bàng, hình dáng cơ bản của nó gần như tương tự với sư tử và trong lượng trung bình của một con Điểu sư sẽ là khoảng 240 kg, nếu tính tỷ lệ trọng lượng cơ thể với chiều dài của sải cánh thì loài này phải có sải cảnh dài ít nhất 24 mét, nghĩa là chiều dài của 1 bên cánh tương đương với một tòa nhà 4-5 tầng. Với kích thước khổng lồ như vậy thì trong lượng của lông vũ trên đôi cánh cũng có trọng lượng rất lớn (lớn hơn trọng lượng của một con sư tử trưởng thành) và cũng không thể có khả năng bay.

Tỷ lệ cơ thể như hình thể loài Điểu sư này cũng hoàn toàn phi lý đối với lịch sử tiến hóa của các sinh vật trên Trái Đất nên một sinh vật có sải cánh 24 mét sẽ không thể mang trọng lượng và thân thể của loài sư tử, mặc dù có vẻ ngoài hùng dũng, nhưng rõ ràng Điểu sư sẽ là sinh vật không thể bay. Điểu sư là những sinh vật trong truyền thuyết, chưa từng nhìn thấy chúng ngoài đời thực, chúng không hề tồn tại vì hình dạng của nó thực sự bất thường nên không loài vật nào có thể tiến hóa thành hình dạng đó, ngoại trừ các sinh vật do con người tưởng tượng. Cấu trúc của sinh vật tưởng tượng này hoàn toàn phi lý và không hề phù hợp với bất cứ loài động vật nào trên Trái Đất.

Không thể có một con vật có vóc dáng như sư tử mà chỉ sở hữu một đôi cánh nhỏ nhắn như trong các câu truyện thần thoại, giống loài này hoàn toàn không phù hợp để có thể xuất hiện trong môi trường tự nhiên. Nếu chúng tồn tại thì thực sự môi trường sống của chúng chỉ là ở trong các câu truyện cũng như trí tưởng tượng của con người và muốn bay được thì chúng phải nhờ tới phép thuật. Tương tự, nếu loài kỳ lân có cánh thì lý chúng không thể tồn tại cũng sẽ tương tự như lý do nêu trên tương tự như loài Điểu sư. Nhưng nếu nó chỉ là một con ngựa trắng có sừng dài trên đầu thì điều đó hoàn toàn không phi lý vì có rất nhiều loài động vật có sừng trên đầu với trọng lượng cơ thể tương đối lớn, phổ biến ở các loài động vật ăn cỏ như loài tê giác hay kỳ lân biển.

Tham khảo

Chú thích

Sinh học
Nhánh sinh học
Sinh lý học
Thang đo


title: Yustinus Pae

text:
Yustinus Pae hay Tinus Pae (sinh ngày 19 tháng 6 năm 1983) là một cầu thủ bóng đá người Indonesia hiện tại thi đấu cho Persipura Jayapura ở Indonesia Super League.

Em trai của anh Victor Pae cũng là một cầu thủ bóng đá thi đấu cho Persipura.

Danh hiệu

Danh hiệu câu lạc bộ
Persipura Jayapura
Indonesia Super League (2): 2008–09, 2010–11
Indonesian Community Shield (1): 2009
Indonesian Inter Island Cup (1): 2011

Tham khảo

Liên kết ngoài
 profil in Liga Indonesia Official Website

Sinh năm 1983
Nhân vật còn sống
Người Jayapura
Cầu thủ bóng đá Indonesia
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Liga 1 (Indonesia)
Cầu thủ bóng đá Persipura Jayapura


title: Peter Caswell

text:
Peter Donald Caswell (sinh ngày 16 tháng 1 năm 1957 ở Leatherhead) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh từng thi đấu ở Football League ở vị trí thủ môn.

Tham khảo

Sinh năm 1957
Nhân vật còn sống
Người Leatherhead
Cầu thủ bóng đá Anh
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ bóng đá Crystal Palace F.C.
Cầu thủ bóng đá Crewe Alexandra F.C.
Cầu thủ bóng đá Telford United F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League
Cầu thủ bóng đá National League (bóng đá Anh)


title: Sumpigaster subcompressa

text:
Sumpigaster subcompressa là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Sumpigaster


title: Idaea dorycniata

text:
Idaea dorycniata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

D


title: Danh sách câu lạc bộ bóng đá ở Kosovo

text:
Đây là danh sách các câu lạc bộ bóng đá ở Kosovo..

#

KF 2 Korriku (Prishtina)

A

KF Arbëria
KF Arbana

B

KF Ballkani (Suva Reka)
KF Bashkimi (Gjilan)
KF Besa (Pejë)
KF Besiana (Podujevë)
KF Beselidhja (Prishtina)
KF Barileva

D

KF Drenica (Skenderaj)
KF Drita (Gjilan)

F

KF Ferizaj (Ferizaj)
KF Feronikeli (Drenas)
KF Flamurtari (Prishtina)
KF Fushë Kosova (Fushë Kosovë)

G

KF Gjilani (Gjilan)

H

KF Hajvalia (Prishtina)
KF Hajvalia 1947 (Prishtina)
KF Hasi (Rugova)
KF Hysi (Podujevë)

I

KF Istogu (Istok)

K

KF Kamenica (Kamenica)
KF Kaolini Karaçevë
KF KEK (Obilić) –  ở giải Nam Tư thi đấu với tên gọi RMHK Kosovo
KF KNI Ramiz Sadiku (Pristina)
KF Kosova Prishtinë (Pristina)
KF Kosova Vushtrri (Vučitrn)
KF Kika (Hogosht)

L

KF Lepenci (Kaçanik)
KF Liria (Prizren) – ở giải Nam Tư thỉnh thoảng được đánh vần là  FK Lirija Prizren
KF Llapi (Podujevë)

M

KF Mulliri
KF Mushtishti (Mushtishtë)

P

KF Prishtina (Prishtina) – ở giải Nam Tư thi đấu với tên gọi FK Priština

R

KF Rahoveci
KF Rilindja (Pristina)
KF Rinia Gostivar

S

KF Shqiponja (Pejë)

T

KF Trepça (Mitrovicë)
KF Trepça'89 (Mitrovicë)
KF Tefik Çanga (Ferizaj)

U

KF Ulpiana

V

KF Vëllaznimi (Gjakovë)
KF Vitia

Ghi chú và tham khảo
Ghi chú:

Tham khảo:

Kosovo

Câu lạc bộ bóng đá


title: Ozarba fannia

text:
Ozarba fannia là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ozarba


title: Học viện bóng đá JMG

text:
Học viện bóng đá JMG là một tổ chức và đào tạo thể thao được thành lập bởi cầu thủ bóng đá người Pháp Jean-Marc Guillou vào năm 2002.

Tổng quan
Guillou đã thành lập Académie de Sol Beni tại Abidjan vào năm 1994 thông qua quan hệ đối tác với câu lạc bộ ASEC Mimosas. Học viện JMG được thành lập vào năm 2002 sau sự bất đồng giữa Guillou và ASEC về quyền kiểm soát học viện.

Sự thành công của học viện tại Abidjan đã cho thấy JMG mở rộng ra các nơi khác trên thế giới.

Trụ sở

Công ty bao gồm 9 học viện trên toàn thế giới: Bờ Biển Ngà từ năm 1994; Madagascar từ năm 2000; Thái Lan từ năm 2005; Mali từ năm 2006; Algérie (cộng tác với câu lạc bộ Paradou AC), Ai Cập và Việt Nam từ năm 2007; Ghana từ năm 2008.

Các dự án tại Ai Cập, Thái Lan và Việt Nam đều được hỗ trợ bởi câu lạc bộ Arsenal.

Những cầu thủ nổi tiếng

  Blankson Anoff
  Nene Dorgeles
  Jason Denayer
  Khalil Lambin
  Salis Abdul Samed
  Ramy Bensebaini
  Youcef Atal

Tham khảo

Liên kết ngoài
JMG Football, académies de football Jean-Marc Guillou
web archives of old Academie JMG website

Khởi đầu năm 2002 ở Pháp
Học viện bóng đá châu Á
Bóng đá Thái Lan
Bóng đá Việt Nam
Tổ chức thể thao Pháp


title: Psichotoe duvauceli

text:
Psichotoe duvauceli là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Psichotoe


title: Orocrambus aethonellus

text:
Orocrambus aethonellus là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Orocrambus


title: Argyractis trespasalis

text:
Argyractis trespasalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Argyractis


title: Phryxe marginalis

text:
Phryxe marginalis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phryxe


title: Coregonus nasus

text:
Coregonus nasus là một loài thuộc chi Cá hồi trắng, họ Cá hồi.
Loài này được tìm thấy trong các con suối, hồ và sông ngòi ở miền viễn đông Nga và Bắc Mỹ đổ vào Bắc Băng Dương. Thức ăn của nó bao gồm côn trùng ấu trùng, ốc, động vật có vỏ. Nó là thức ăn của người và gấu nâu.

Tên gọi thông dụng trong tiếng Anh là broad whitefish và trong tiếng Nga là чир (chir) hay щокур (shchokur).

Từ nguyên
Tên khoa học của nó Coregonus bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp kore = đồng tử + tiếng Hy Lạp gonia = góc và nasus chỉ hình dáng của mũi.

Mô tả
Coregonus nasus là loài cá có hình dáng giống cá trích với thân dẹp hơn và đầu lồi hơn so với các họ hàng khác trong chi Coregonus. Nó là loài cá óng ánh nhiều màu, với lưng màu nâu ô liu sẫm tới đen, hai bên màu xám bạc, và phần bụng ánh trắng hay ánh vàng. Các đặc trưng phân biệt nó với các loài cùng chi là mức độ cắn quá mức vừa phải và 18–25 lược mang ngắn. Vây thường hơi xám ở cá trưởng thành, trong khi ở cá non thì nhạt hơn. Nó đạt chiều dài tối đa khoảng  và cân nặng tối đa tới .

Gai vây lưng: 0; tia mềm vây lưng: 10-13; gai vây hậu môn: 0; tia mềm vây hậu môn: 11 - 14; đốt sống: 60 - 65. Vây béo khá lớn; chồi nách có ở vây chậu.

Phân bố và môi trường sống
Coregonus nasus được tìm thấy ở các lưu vực sông ngòi đổ vào Bắc Băng Dương ở miền bắc đại lục Á Âu và Bắc Mỹ, từ sông Pechora tới sông Perry. Chủ yếu sinh sống trong các con suối, nhưng cũng tìm thấy trong các con sông và hồ cũng như khu vực cửa sông với độ mặn dưới 9-15 ‰. Cá từ các quần thể nước ngọt đôi khi di cư tới hoặc qua những vùng nước mặn, đặc biệt là trong mùa đông. Nó là loài biển khơi gần bờ, nghĩa là được tìm thấy trong các vùng nước mở ven bờ. Trong khắp cả khu vực phân bố nó là phổ biến rộng và nhiều, và chưa thấy có mối đe dọa nào đã biết đối với sự sinh tồn của loài, mặc dù vẫn tiềm ẩn nguy cơ bị đe dọa do đánh bắt quá mức, phá hủy môi trường sống do khai thác dầu mỏ, sự thay đổi của các con sông. Nó có một số dạng khác biệt về mặt di truyền trong các lưu vực sông khác nhau. Nó được nuôi thả thành công tại Bỉ nhưng không thành công tại Latvia, Ukraina, Estonia, Trung Quốc. Người ta cũng từng đưa loài cá này vào khu vực Mining (Áo), nơi năm 2002 người ta từng đánh bắt được bằng cần câu máy.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1776
Cá nước ngọt Bắc Cực


title: Cleora nigrata

text:
Cleora nigrata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Cleora


title: P.S. I Hate You

text:
P.S. I Hate You (; ; tựa Việt: Yêu Trước Mặt, Phản Sau Lưng) là một bộ phim truyền hình Thái Lan phát sóng năm 2022 với sự tham gia của Nichaphat Chatchaipholrat (Pearwah), Ployshompoo Supasap (Jan), Chayanit Chansangavej (Pat), Yongwaree Anibol (Fah) và Sarunchana Apisamaimongkol (Aye). Bộ phim dựa trên bộ tiểu thuyết วงกตดอกไม้ của tác giả 3aiSon.

Bộ phim được sản xuất bởi GMMTV cùng với Snap25. Đây là một trong 22 dự án phim truyền hình cho năm 2022 được GMMTV giới thiệu trong sự kiện "GMMTV 2022 Borderless" vào ngày 1 tháng 12 năm 2021. Bộ phim được phát sóng vào lúc 20:30 (ICT), thứ Hai và thứ Ba trên GMM 25 và có mặt trên nền tảng trực tuyến Viu vào lúc 22:30 (ICT) cùng ngày, bắt đầu từ ngày 16 tháng 7 năm 2022. Bộ phim kết thúc vào ngày 27 tháng 9 năm 2022.

Diễn viên

Diễn viên chính

 Nichaphat Chatchaipholrat (Pearwah) vai Prae
 Ployshompoo Supasap (Jan) vai Meena
 Chayanit Chansangavej (Pat) vai Wanwan
 Yongwaree Anibol (Fah) vai May
 Sarunchana Apisamaimongkol (Aye) vai Saras

Diễn viên phụ

 Juthapich Indrajundra (Jamie) vai Pal
 Thanat Lowkhunsombat (Lee) vai Pitch
 Purim Rattanaruangwattana (Pluem) vai Chanon
 Tanutchai Wijitvongtong (Mond) vai Term
 Sivakorn Lertchuchot (Guy) vai Khun
 Phromphiriya Thongputtaruk (Papang) vai Phu
 Pawin Kulkaranyawich vai Win
 Nattaraht Maurice Legrand (Nat) vai Wee
 Sueangsuda Lawanprasert (Namfon) vai Chanadda (mẹ của Prae và Pitch)
 Mayurin Pongpudpunth (Kik) vai Tharinee (mẹ của Wanwan và Win)

Khách mời
 Chet Klinprathum (JJ) vai Adisorn (sếp của May) (Tập 1, 4, 8)
 Maneerat Kam-Uan (Ae) vai Nut
 Danai Jarujinda (Kik) vai Key
 Jirakit Kuariyakul (Toptap) vai Ruj (Tập 12)
 Duangdao Jarujinda vai bà nội của Saras
 Goonchorn Na Ayutthaya (Pimkae) vai bà nội của Chanon

Nhạc phim

Đón nhận

Rating truyền hình Thái Lan

 Trong bảng dưới đây,  biểu thị rating thấp nhất và  biểu thị rating cao nhất.

  Dựa trên tỷ lệ rating trung bình mỗi tập.

Giải thưởng và đề cử

Phát sóng tại nước ngoài

  Tại Việt Nam, bộ phim được phát sóng song song tại nền tảng trực tuyến TrueID Vietnam và FPT Play, lúc 21:00 thứ Hai và thứ Ba hàng tuần, bắt đầu từ ngày 1 tháng 8 năm 2022.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 GMMTV

Phim truyền hình Thái Lan
Chương trình truyền hình của GMMTV


title: Chó săn miền núi Bayern

text:
Chó săn miền núi Bayern (tiếng Anh:Bavarian Mountain Hound; tiếng Đức: Bayerischer Gebirgsschweißhund) là một giống chó có nguồn gốc từ Đức. Là một giống chó săn mùi, nó đã được sử dụng ở Đức từ đầu thế kỷ 20 để truy dấu các động vật bị săn trốn chạy đang bị thương. Giống chó này là kết quả của việc lai giống giữa Chó săn Bayern và Chó săn Hanover.

Lịch sử
Chó săn miền núi Bayern chuyên về theo dõi động vật bị săn bị thương nặng bằng cách lần dấu vết máu con mồi trốn chạy sau khi bị bắn. Kỹ thuật săn bắn này xuất phát từ thời Trung Cổ. Các loại vũ khí được sử dụng thời đó có độ chính xác thấp cao và các loài động vật thường xuyên bị thương và không bị giết vì vậy những con chó săn truy vết rất cần thiết để theo dõi chúng.

Người Đức thực sự tỉ mỉ để không mất bất kỳ con mồi nào và đã phát triển một kỹ thuật mà họ nuôi những con chó có khả năng đánh hơi, đi theo mùi, một cấu trúc xương mạnh mẽ, tai thấp và tính khí đều đặn. Những con chó này có kích thước trung bình và đáng tin cậy. Chó săn miền núi Bayern được phát triển vào thế kỷ 19 bằng cách lai giống các cá thể của giống chó Hannoversche Schweißhund và chó săn từ dãy núi Alps. Kết quả tạo thành một giống chó săn lý tưởng cho công việc ở vùng núi. Năm 1912, "Klub für Bayrische Gebirgsschweißhunde", (Câu lạc bộ Chó săn miền núi Bayern), được thành lập tại Munich. Sau đó, giống chó này bắt đầu phổ biến ở Áo và Hungary.

Tham khảo

Giống chó


title: Ruiziella luctuosa

text:
Ruiziella luctuosa là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ruiziella


title: Cử nhân Khoa học

text:
Bằng Cử nhân Khoa học (tiếng Anh: Bachelor of Science; viết tắt là BS, BSc, SB, hoặc ScB; gốc Latinh:  hoặc ) là một loại văn bằng cử nhân được cấp cho các chương trình thường kéo dài từ ba đến năm năm.

Trường đại học đầu tiên nhận sinh viên lấy bằng Cử nhân Khoa học là Viện Đại học London vào năm 1860.

Khác biệt với Cử nhân Nghệ thuật
Tại các trường đại học có cung cấp cả bằng Cử nhân Nghệ thuật và Cử nhân Khoa học trong cùng một chuyên ngành, bằng Cử nhân Khoa học thường tập trung sâu hơn vào một chuyên ngành cụ thể và hướng đến những sinh viên có ý định theo đuổi các chương trình sau đại học hoặc một ngành nghề có liên quan mật thiết đến chuyên ngành đó. Ví dụ như tại Đại học Columbia, dù cùng một chuyên ngành về khoa học máy tính nhưng bằng Cử nhân Khoa học sẽ có mức độ chuyên sâu và chặt chẽ hơn bằng Cử nhân Nghệ thuật cùng ngành.

Việc cấp bằng Cử nhân Khoa học hay Cử nhân Nghệ thuật đôi khi cũng do chính các trường đại học tự quyết định. Ví dụ, một sinh viên kinh tế có thể tốt nghiệp với văn bằng Cử nhân Nghệ thuật ở một trường đại học nhưng lại được cấp bằng Cử nhân Khoa học nếu học ở một trường đại học khác. Một số trường đại học theo truyền thống của Oxford và Cambridge sẽ trao bằng Cử nhân Nghệ thuật cho tất cả sinh viên, kể cả các chuyên ngành kỹ thuật, toán học và khoa học. Trong khi đó, một số cơ sở học thuật khác chỉ cung cấp bằng Cử nhân Khoa học ngay cả trong các lĩnh vực như nhân văn hay xã hội học.

Xem thêm

 Cử nhân Nghệ thuật
 Thạc sĩ Nghệ thuật
 Thạc sĩ Khoa học
 Tiến sĩ Khoa học

Chú thích

Học vị


title: Here Without You

text:
"Here Without You" là một ca khúc do ban nhạc rock 3 Doors Down thu âm, được phát hành tháng 8 năm 2003 và là đĩa đơn thứ ba từ album Away from the Sun. Ca khúc đạt vị trí thứ 5 trên Billboard Hot 100 trong tuần kết thúc ngày 8 tháng 11 năm 2003. Chỉ có các bài hát "Kryptonite" và "When I'm Gone" đạt thứ hạng cao hơn nó trên bảng xếp hạng, lần lượt ở #3 và #4. Bài hát được chứng nhận 2 đĩa Bạch kim tại Hoa Kỳ và một đĩa Bạch kim tại Úc. Trong khi Mainstream Rock và Modern Rock là những định dạng chính cho 3 Doors Down, bài hát không được kì vọng sẽ đạt một thành công lớn, nó chỉ đạt thành công mức vừa phải khi đứng #14 trên Mainstream Rock Tracks và #22 trên Modern Rock Tracks. Ca khúc trượt khỏi tốp đầu hoặc đạt #1 ở cả hai bảng xếp hạng bởi chất sof-rock ballad trong bài hát được so sánh với âm thanh post-grunge gốc của nó từ những ca khúc khác của nhóm bao gồm 4 hit rock và alternative trước đây: Kryptonite, Loser, Duck and Run và When I'm Gone, nhưng nó vẫn trở thành một hit lớn khi vừa là bài hát thứ ba của nhóm đạt #1 trên Top 40 Mainstream, vừa là ca khúc đầu tiên của ban nhạc giữ vị trí quán quân trên Adult Top 40 trong 13 tuần liên tiếp. Sau đó "Here Without You" chỉ được chơi trên những đài phát thanh pop và người lớn đương đại chứ không còn được chơi trên sóng phát thanh rock, không giống như các hit trước của nhóm.

Diễn biến thương mại

Chứng nhận

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ballad thập niên 2000
Bài hát năm 2002
Đĩa đơn năm 2003
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Top 40
Pop ballad
Rock ballad
Bài hát pop rock
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)


title: Biện Văn Hoan

text:
Biện Văn Hoan (sinh năm 1962) là thẩm phán cao cấp người Việt Nam. Ông hiện giữ chức vụ Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận.

Tiểu sử
Biện Văn Hoan sinh năm 1962, quê quán tại xã Cẩm Thành, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh.

Ông có bằng Cử nhân Luật.

Ông là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ngày 4 tháng 5 năm 2016, Biện Văn Hoan, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Việt Nam Nguyễn Hòa Bình bổ nhiệm giữ chức vụ Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận thay cho ông Nguyễn Ngọc Quang đang nghỉ việc chờ nghỉ hưu từ 31 tháng 12 năm 2016. Đây là vụ việc chưa có tiền lệ khi chánh án cho nghỉ chờ hưu và thay bằng phó chánh án.

Hiện nay (2018), ông đang là Tỉnh ủy viên, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận.

Tham khảo

Người họ Biện tại Việt Nam
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận
Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Việt Nam đương nhiệm
Thẩm phán cao cấp Việt Nam


title: Trichophora convexinervis

text:
Trichophora convexinervis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Trichophora


title: Xanthorhoe formosicola

text:
Xanthorhoe formosicola là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Xanthorhoe


title: Telothyria costalis

text:
Telothyria costalis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Telothyria


title: Khu bảo tồn thiên nhiên Daursky

text:
Khu bảo tồn thiên nhiên Daursky () là một khu bảo tồn thiên nhiên nằm ở phần phía nam của Zabaykalsky ở Siberia, gần biên giới với Mông Cổ. Đây là một phần của Di sản thế giới "Cảnh quan Dauria".

Mô tả
Khu bảo tồn đã được thành lập năm 1987 để bảo vệ các thảo nguyên khô và vùng đất ngập nước ở Nam Siberia. Nó tiếp giáp với Khu dự trữ sinh quyển Mongol Daguur ở Mông Cổ, tạo thành khu vực thảo nguyên rộng tới 8.429.072 ha (20.828.690 mẫu Anh).

Khu bảo tồn này có diện tích 208.600 ha, trong đó có khoảng 163.800 ha là vùng đệm. Diện tích lõi khoảng 44.800 ha và được chia thành 9 lô. Vùng đệm của khu bảo tồn bao gồm hai hồ lớn gọi là Barun-Torey và Zun-Torey.

Khu bảo tồn có 48 loài thú, 317 loài chim, 3 loài bò sát, 3 loài lưỡng cư, 4 loài cá và 800 loài côn trùng. Tại đây đã từng có kế hoạch đưa loài Ngựa hoang Mông Cổ vào những năm 1980 nhưng kế hoạch đã bị hủy bỏ sau khi Liên Xô sụp đổ và gần đây đã được đưa ra thảo luận trở lại. Khu bảo tồn này là nhà của một số loài động vật có tên trong sách đỏ của IUCN bao gồm Linh dương gazelle Mông Cổ, Mèo manul, Nhím gai Daurian.

Gần đây, một khu vực bảo tồn nghiêm ngặt (Zakaznik) nằm tại thung lũng Dzeren đã được hình thành trong khu bảo tồn để bảo tồn cuộc sống di cư tự nhiên giữa Nga và Mông Cổ của linh dương gazelle Mông Cổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Daursky Nature Reserve at www.rusnature.info
 Daursky Nature Reserve at mapcarta.com
 Whitleyaward - Vadim Kirilyuk: Research and Conservation of migrating Mongolian Gazelles across Russian-Mongolian Border, Russia

Daursky
Daursky


title: Rhinoraja

text:
Rhinoraja là chi cá đuối thuộc họ Rajidae có vùng sinh sống tự nhiên ở tây bắc Thái Bình Dương. Hiện tại, chi này gồm có ba loài đã được mô tả (các loài khác đã từng được xếp vào chi này nay đã được phân loại lại vào chi Bathyraja).

Loài
 Rhinoraja kujiensis (S. Tanaka (I), 1916)
 Rhinoraja longicauda Ishiyama, 1952
 Rhinoraja odai Ishiyama, 1958

Tham khảo

Rajidae
Các chi Cá đuối


title: Agylla gateri

text:
Agylla gateri là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Agylla


title: Milocera horaria

text:
Milocera horaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Milocera
Động vật được mô tả năm 1904


title: Anomalon extenuator

text:
Anomalon extenuator là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Anomalon


Giải vô địch bóng đá nữ U-17 châu Âu 2013 là Giải vô địch bóng đá nữ U-17 châu Âu lần thứ sáu, diễn ra từ 25 tới 28 tháng 6 năm 2013.

Vòng loại

Vòng loại diễn ra từ tháng 8 tới tháng 11 năm 2012. Có 44 đội tuyển tham dự vòng loại thứ nhất, chia làm 11 bảng, mỗi bảng 4 đội. Các đội nhất bảng và năm đội nhì xuất sắc nhất lọt vào vòng loại thứ hai. Ở vòng hai, 16 đội được chia thành bốn bảng bốn đội trong đó các đội đầu bảng lọt vào vòng chung kết.

Vòng chung kết

Bán kết

Tranh hạng ba

Chung kết

Tham khảo

Liên kết ngoài
UEFA.com
Luật lệ của giải
Giải đấu trên soccerway.com
Kết quả trên RSSSF.com

2013
Bóng đá Thụy Sĩ
UEFA
Thể thao trẻ năm 2013


title: Anh đào Evans

text:
Anh đào Evans cũng được bán dưới tên 'Anh đào Bali', là một giống anh đào chua (Prunus cerasus) được tái phát hiện trong một vườn cây cổ thụ gần thành phố Edmonton, tỉnh Alberta, Canada. Điều này rất quan trọng vì anh đào không được coi là có thể sống được trong khí hậu khắc nghiệt của thảo nguyên Canada, nhưng mẫu vật, được phát hiện bởi Ieuan Evans, đã phát triển ở đó từ những năm 1920. Được trồng trên gốc ghép của chính nó và tự thụ phấn, Evans Cherry nở những bông hoa trắng vào mùa xuân và mang lại rất nhiều quả.

Evans đã từng nghĩ rằng anh đào có nguồn gốc ở Minnesota, nhưng theo các báo cáo gần đây, ông tin rằng nó có thể đến từ Alaska, nơi cây anh đào Evans được trao cho những người định cư.

Đặc điểm
Giống cây anh đào Evans phát triển từ  - những cây anh đào chua khác thì cao hơn - với những bông hoa màu trắng nở rộ vào mùa xuân, quả màu đỏ tươi với trọng lượng trung bình 0,15 ounce (4,4 gram) và nước ép có màu hồng nhạt. Cây có thể được trồng trên gốc của chính nó để không có vấn đề ghép; đây là một lợi thế, vì với việc ghép có thể không có sự không tương thích giữa đỉnh hoặc chồi và gốc ghép, hoặc một liên kết ghép kém có thể khiến thân cây bị tách ra sau đó khi cây phát triển lớn hơn. Sinh trưởng tốt nhất dưới dạng cây thay vì cây bụi để thu hoạch trái cây dễ nhất, anh đào Evans là cây anh đào 3a tự cho quả với mùa thu hoạch ở Bắc Mỹ vào tháng 8.

Lịch sử
Ieuan Evans, một người làm vườn, và là một chuyên gia về bệnh thực vật và là nhà khoa học nghiên cứu cho Bộ Nông nghiệp Alberta, đã phát hiện ra một người làm vườn, được xác định là "Bà Bower", sống ở phía đông bắc của thành phố Edmonton gần Fort Saskatchewan. Bà đã trồng những cây anh đào có nhiều trái vào năm 1923. Vườn cây đang bị phá hủy để nhường chỗ cho việc xây dựng nhà tù Liên bang, vì vậy Boward đã mời Evans lấy một số cây trong vườn đem về Vườn ươm Cây Alberta và cho mục đích cá nhân của ông. Evans phát hiện ra những mầm non từ cây anh đào rất dễ nhân giống và để phát triển nên ông đã phân phát chúng cho một nhóm người quen và bạn bè. Phản ứng từ những người trồng cây với kết quả tuyệt vời và rất tích cực. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, các vườn ươm đã từ chối bán cây Evans Cherry được đặt tên hiện nay, mặc dù có bằng chứng, rằng anh đào sẽ không phát triển trên thảo nguyên Canada. Cuối cùng, các vườn ươm như Vườn DNA gần Red Deer, Alberta đã bắt đầu nhân giống và bán cây. Sau đó, một vườn ươm của thành phố Winnipeg Manitoba bắt đầu bán hàng ngàn cây anh đào, và hiện tại họ luôn bán hết hàng mỗi năm. Cây, hiện thuộc phạm vi công cộng, đã được bán dưới dạng nhánh cũng như được nuôi cấy mô ở các vùng của Canada và Hoa Kỳ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Phép màu anh đào nhỏ của Alberta
 Đại học British Columbia
 Lịch sử của anh đào Evans
 Anh đào lùn chua trên thảo nguyên
 Nhà sản xuất Cherry Canada

Anh đào


title: LE (rapper)

text:
Ahn Hyo-jin (sinh ngày 10 tháng 12 năm 1991), thường được biết đến với nghệ danh LE hay Elly (), là một nữ rapper, ca sĩ và nhạc sĩ Hàn Quốc. Cô là thành viên của nhóm nhạc nữ EXID đã từng thuộc Banana Culture thành lập và quản lý.

Tiểu sử

LE tên thật là Ahn Hyo-jin. Cô sinh ngày 10 tháng 12 năm 1991 tại Cheonan, Chungcheong, Hàn Quốc.

Sự nghiệp

Trước khi ra mắt

LE từng là thành viên của nhóm rap underground Jiggy Fellaz với nghệ danh "Elly" và đã xuất hiện trong bài hát "Whenever You Play That Song" của Huh Gak trước khi ra mắt cùng với EXID

EXID

EXID chính thức ra mắt vào ngày 15 tháng 2 năm 2012 với single "Whoz that girl". Cô đảm nhiệm vai trò Rap chính trong nhóm.

Hoạt động cá nhân
Vào tháng 5 năm 2012, LE đã hợp tác cùng Gavy NJ với ca khúc "Don't Call Me".

Vào tháng 2 năm 2013, Brave Brothers đã tiết lộ rằng LE sẽ hợp tác với Junhyung của BEAST và Feeldog của Big Star trong một nhóm nhạc dự án và sẽ ra mắt một single vào ngày 21 tháng 3 năm 2013. Teaser của bài hát được cho ra với rating 19+ mà trước đó đã được biết đến trong single cover, "19+ Profanity Included – Absurd", và ngày 20 tháng 2, Brave Brothers cho ra phiên bản LE của MV teaser bài hát "You Got Some Nerve".

Phiên bản "15+" của bài hát ra vào ngày 21 tháng 2, bài hát ban đầu có rating "19+", nhưng đại diện của Brave Brothers cho biết: "You Got Some Nerve dự kiến được phát hành với rating 19+, nhưng vì có quá nhiều sự chú ý của người hâm mộ, chúng tôi quyết định đưa tiếng *beep* vào những lời tục tĩu trong bài hát". Phiên bản rõ ràng của bài hát và MV sẽ được phát hành vào ngày 25 tháng 2 năm 2013. Một số người hâm mộ đã tức giận bởi điều này, họ nói "Vậy tại sao họ thu hút sự chú ý khi để rating 19+ trên poster 'You Got Some Nerve'?". Trong khi đó, một hãng truyền thông tiết lộ rằng bài hát đã không được gửi đến các đài truyền hình để được xem xét và bày tỏ sự thất vọng về "media play" cùng sự thiếu chuyên nghiệp với người hâm mộ của Brave Brothers.

Vào tháng 7 năm 2014, LE xuất hiện trong mini- album "A Talk" của HyunA, và giúp sáng tác 2 ca khúc "French Kiss", và "Black List".

Trong buổi phỏng vấn với 1theK Hashtag vào ngày 3 tháng 5 năm 2015, rapper nổi tiếng Verbal Jint đưa ra nhận xét rằng LE là nữ rapper idol xuất sắc nhất thời điểm đó, và hi vọng sẽ có cơ hội hợp tác với cô. Một thời gian ngắn sau đó, LE tham gia hợp tác và góp giọng trong ca khúc "Gwi Arae" nằm trong album chung của Verbal Jint và Sanchez, ra mắt ngày 31 tháng 8 cùng năm.

Ngày 16 tháng 6 năm 2016, LE xuất hiện trong ca khúc chủ đề "Hold Over", năm trong album trở lại "Transformation" của Wheesung.

Vào ngày 6 tháng 9 năm 2016, LE xác nhận sẽ tham gia chương trình hiphop "Tribe Of Hiphop 2" của đài jTBC với tư cách nhà sản xuất của team Hot Chicks cùng với rapper Cheetah và Yezi của Fiestar. Đây là lần thứ hai LE tham gia một chương trình liên quan tới rap/hiphop, 4 năm sau lần đầu tiên với "Show Me The Money 2".

Hoạt động

Sản xuất/Sáng tác/Đồng sáng tác/Viết lời bài hát
Danh sách này chưa bao gồm các hoạt động của LE với EXID, xem thêm tại bài chi tiết: Danh sách đĩa nhạc của EXID

Danh sách đĩa nhạc

Music Videos

Hát bè/Song ca

Chú thích

Liên kết ngoài

Thành viên của EXID
Ca sĩ tiếng Triều Tiên
Nữ thần tượng Hàn Quốc
Nữ ca sĩ Hàn Quốc thế kỷ 21
Sinh năm 1991
Nhân vật còn sống
Rapper Hàn Quốc


Bảo tàng Đồ chơi và Truyện cổ tích ở Toruń (tiếng Ba Lan: Muzeum Zabawek i Bajek w Toruniu) là một bảo tàng tư nhân nằm ở phía tây của Khu Phố Cổ, tọa lạc tại số 12 Phố Thánh Thần, Toruń, Ba Lan.

Lịch sử
trái|nhỏ|Trụ sở cũ của Bảo tàng ở số 40 Phố Bydgoska
Bảo tàng Đồ chơi và Truyện cổ tích ở Toruń được thành lập vào tháng 6 năm 2013 theo khởi xướng của Katarzyna Wesołowska-Karasiewicz và chồng. Ban đầu, trụ sở của Bảo tàng là một căn hộ riêng trong một ngôi nhà chung cư lịch sử ở số 40 Phố Bydgoska. Từ năm 2016, các bộ sưu tập của Bảo tàng được trưng bày ở trụ sở hiện tại.

Triển lãm
Bộ sưu tập của Bảo tàng Đồ chơi và Truyện cổ tích ở Toruń hiện có hơn 1.000 hiện vật, và con số này đang dần tăng lên. Vật triển lãm lâu đời nhất trong bộ sưu tập được sản xuất vào thế kỷ 19. Bộ sưu tập của Bảo tàng hiện đang bao gồm các đồ chơi có giá trị lịch sử: búp bê, board game, đồ chơi hình khối, đồ chơi xếp hình và sách truyện cổ tích. Những vật triển lãm tiêu biểu là: một trong những búp bê Barbie đầu tiên được sản xuất vào năm 1959, những con rối được dùng biểu diễn ở sân khấu Java, và các thứ khác.

Ngoài các cuộc triển lãm thường trực, Bảo tàng cũng tổ chức các hội thảo nghệ thuật và văn học cho trẻ em và thanh thiếu niên lấy cảm hứng từ các bộ sưu tập đang được trưng bày của Bảo tàng.

Tham khảo

Bảo tàng Ba Lan


title: Lophojoppa leprieurii

text:
Lophojoppa leprieurii là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lophojoppa


title: Panaxia ingridae

text:
Panaxia ingridae là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Panaxia


title: Nguyễn Đăng Khoa

text:
Nguyễn Đăng Khoa (sinh năm 1953) là một chính trị gia người Việt Nam. Ông từng là Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (2011-2013), Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang (2008-2010).

Giáo dục
Ông có bằng Thạc sĩ Kinh tế.

Sự nghiệp
Sáng 8/5/2008, tại kỳ họp thứ 12 (kỳ họp bất thường), HĐND tỉnh Bắc Giang đã bầu ông Nguyễn Đăng Khoa, Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh làm Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang.

Tháng 12 năm 2010, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định điều động, bổ nhiệm ông Nguyễn Đăng Khoa, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang, giữ chức Phó trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới (Quyết định số 2199/QĐ-TTg).

Từ 6/6/2011, ông nhậm chức Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Ông nghỉ hưu theo chế độ từ 1/4/2013.

Sau khi nghỉ hưu
Năm 2016, ông là cố vấn cao cấp của Công ty Cổ phần Tiến bộ quốc tế (AIC), doanh nghiệp hoạt động kinh doanh đa ngành nghề, trong đó đặc biệt chú trọng lĩnh vực nông nghiệp.

Tham khảo

Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
Người Bắc Giang


title: Chrostosoma lea

text:
Chrostosoma lea là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Chrostosoma


title: Thái Văn Tịnh

text:
Thái Văn Tịnh (Tiếng Trung: 蔡文静; bính âm: Cài wénjìng; sinh ngày 3 tháng 1 năm 1990) là nữ diễn viên, ca sĩ, người mẫu người Trung Quốc, tốt nghiệp Học viện Điện ảnh Bắc Kinh khoa biểu diễn năm 2008. Thái Văn Tịnh có thể nói được tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Pháp và tiếng Hàn.

Tiểu sử
Thái Văn Tịnh sinh ra ở thành phố Nghi Xương, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc, sau khi học xong trung học cơ sở tại trường trung học số 7 thành phố, năm 2005 cô được nhận vào lớp nhạc của trường trung học nghệ thuật Tam Hiệp. Năm 2008, cô trúng tuyển vào khoa Diễn xuất của Học viện Điện ảnh Bắc Kinh với vị trí thứ sáu cả nước.

Năm 2009, Thái Văn Tịnh đóng vai nữ chính trong MV của bài hát chủ đề "Nở rộ" tại Liên hoan phim Bách Hoa và Kim Kê lần thứ 18, từ đó bước chân vào làng giải trí.

Sự nghiệp
Vào tháng 6 năm 2010, phát hành đĩa đơn đầu tiên "Tình yêu World Cup"; ngày 8 tháng 9, phát hành đĩa đơn "Anh tựa như cơn gió".

Vào ngày 28 tháng 2 năm 2011, bộ phim chiến tranh chống Nhật "Kháng Nhật kỳ hiệp" mà Thái Văn Tịnh tham gia được công chiếu.

Vào ngày 15 tháng 6 năm 2012, cô tham gia bộ phim ngắn "Dị văn lục - Khuy" được phát sóng trên Youku. Tháng 8, Thái Văn Tịnh đóng vai chính trong bộ phim chiếu mạng "Bốn tiết tấu Hiphop 5". Vào ngày 25 tháng 12, bộ phim truyền hình gia đình "Tình yêu và duyên phận" mà cô tham gia đã được công chiếu.

Vào ngày 4 tháng 4 năm 2013, bộ phim ngắn tình cảm "Ba ca khúc Hiphop – Áo cưới" do Thái Văn Tịnh đóng vai chính được công chiếu. Ngày 24 tháng 9, cô đóng vai chính phim ngắn tình yêu giả tưởng "Em là ngôi sao của anh".

Năm 2014, Thái Văn Tịnh đóng vai chính trong bộ phim ngắn "Ất phương giáp phương 2"; vào tháng 8, bộ phim thanh xuân "Năm tháng vội vã" mà cô tham gia được công chiếu trên Sohu.

Vào ngày 4 tháng 1 năm 2015, bộ phim truyền hình chiến tranh chống Nhật "Đông giang anh hùng Lưu Hắc Tử" được phát sóng. Vào tháng 3, bộ phim võ thuật "Thiết Kiều Tam vô địch" với sự tham gia của Thái Văn Tịnh được phát sóng. Ngày 21 tháng 6, bộ phim truyền hình võ thuật "Anh hùng không rơi lệ" hợp tác với huyền thoại võ thuật Triệu Văn Trác được phát sóng. Ngày 17 tháng 7, bộ phim tình cảm đô thị "Cố lên! Thực tập sinh" được phát sóng trên truyền hình vệ tinh Giang Tô.

Vào tháng 7 năm 2016, bộ phim truyền hình tình "Gửi thanh xuân" mà cô tham gia được phát sóng. Tháng 9, Thái Văn Tịnh đóng vai chính trong bộ phim "Họa giag hồ: Bất lương nhân", đồng thời giúp cô giành được giải thưởng "Nữ diễn viên phim chiếu mạng được yêu thích nhất" tại Liên hoan phim Kim Cốt Đóa lần thứ 2.

Vào tháng 2 năm 2017, bộ phim tình cảm đô thị "Vân điên chi thượng" mà Thái Văn Tịnh tham gia được công chiếu trên IQIYI. Ngày 25 tháng 5, bộ phim "Bạn trai của bạn gái tôi" do cô đóng vai chính được phát sóng độc quyền trên Tencent Video. Ngày 23 tháng 7, cô đóng vai chính trong bộ phim truyền hình "Tiệm đồ cổ Trung Cục". Ngày 13 tháng 12, bộ phim truyền hình tình cảm đô thị "Bảy cái tôi" do cô đóng vai chính đã được công chiếu trên Tencent Video, đồng thời thể hiện ca khúc "I'm chasing you" cho bộ phim và cũng từ bộ phim cô ấy cũng đã giành được giải thưởng "Nữ diễn viên phim truyền hình tiềm năng" tại Lễ trao giải Tencent Tinh Quang đại thưởng. Cùng năm, cô tham gia vào bộ phim truyền hình "Thoát hiểm".

Vào tháng 4 năm 2018, cô đóng vai chính trong bộ phim truyền hình "Yêu đúng lúc, gặp đúng người".

Ngày 26 tháng 12 năm 2020, bộ phim tình cảm "Dưới ánh mặt trời" do cô cùng với Lưu Khải đóng vai chính được phát sóng.

Vào ngày 9 tháng 1 năm 2021, phát hành đĩa đơn "Đỏ đen". Vào ngày 16 tháng 1, bộ phim “Khẩn cấp công quan" hợp tác với Huỳnh Hiểu Minh đã được phát sóng trên CCTV. Ngày 21 tháng 1, bộ phim cổ trang "Anh hùng Lư Tiểu Ngư" do cô đóng vai chính được phát sóng. Ngày 29 tháng 1, bộ phim cổ trang huyền huyễn "Linh Lung" màThái Văn Tịnh tham gia được phát sóng. Ngày 11 tháng 3, hợp tác cùng với Bành Quán Anh đóng vai chính trong bộ phim tình cảm đô thị "Không hẹn mà đến". Ngày 9 tháng 4, bộ phim điện ảnh "Siêu cấp ta đây" do cô đóng vai chính được phát hành. Ngày 8 tháng 9, bộ phim truyền hình "Hào quang" do cô cùng Trương Tân Thành đóng vai chính được phát sóng trên kênh Hồ Nam TV. Ngày 5 tháng 10, bộ phim truyền hình "Sống thật tốt" do cô cùng với Lâm Vũ Thân đóng vai chính được phát sóng trên kênh Hồ Nam TV.

Danh sách phim

Phim truyền hình

Phim điện ảnh

Phim ngắn

Âm nhạc

Đĩa đơn

Ca khúc khác

Chương trình tạp kỹ

Giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1990
Diễn viên Trung Quốc
Ca sĩ Trung Quốc
Nữ diễn viên Trung Quốc
Nữ ca sĩ Trung Quốc
Nữ diễn viên truyền hình Trung Quốc
Nữ diễn viên điện ảnh Trung Quốc
Người Hán
Người Trung Quốc
Người Hồ Bắc
Nhân vật còn sống


title: Prorodes mimica

text:
Prorodes mimica là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Prorodes
Bướm đêm Châu Á
Bướm đêm Úc
Spilomelinae


title: Chặng đua MotoGP Pháp

text:
Chặng đua MotoGP Pháp (tên chính thức Grand Prix de France) là một chặng đua thuộc giải đua xe MotoGP được tổ chức hàng năm (tính đến năm 2021) ở trường đua Le Mans (kiểu đường Bugatti Circuit), Pháp. Chặng đua này bao gồm bốn thể thức là MotoGP, Moto2, Moto3 và MotoE.

Lịch sử
Trước năm 1951, giải đua MotoGP Pháp là một giải đua độc lập. Từ năm 1951 (trừ 1952 và 1958), MotoGP Pháp sáp nhập và trở thành một chặng đua của giải MotoGP. Chặng đua này được tổ chức ở rất nhiều trường đua. Từ năm 2000 đến nay, chặng đua luôn được tổ chức ở Le Mans-Bugatti. Giacomo Agostini là tay đua chiến thắng nhiều nhất (7 lần).

Năm 2020: Cuộc đua thể thức MotoGP có mưa, người chiến thắng là Danilo Petrucci.

Năm 2021: Jack Miller chiến thắng thể thức MotoGP dù bị phạt chạy long-lap hai lần ở một cuộc đua có mưa, các tay đua phải thay xe.

Kết quả theo năm

Nguồn

Liên kết ngoài

 Thông tin chặng đua trên trang chủ MotoGP

Pháp


title: Tháp Maiden (định hướng)

text:
Tháp Maiden có thể là:

 Tháp Maiden ở Baku, Azerbaijan
 Tháp Maiden, Thổ Nhĩ Kỳ
 Tháp Maiden ở quận Jebrail, Azerbaijan


title: Catocala variegata

text:
Catocala variegata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Catocala


title: Chung kết Cúp bóng đá châu Phi 1962

text:
Chung kết cúp bóng đá châu Phi 1962 là trận đấu  bóng đá được diễn ra vào ngày 21 tháng 1 năm 1962 tại Sân vận động Hailé Sélassié ở Addis Ababa, Ethiopia, để tìm ra nhà vô địch của Cúp bóng đá châu Phi 1962.

Ethiopia giành chiến thắng trước CH Ả Rập Thống nhất với tỉ số 4−2 sau hiệp phụ, và giành chức vô địch đầu tiên.

Đuòng đến trận chung kết

Trận đấu

Chi tiết

Chú thích

Trận đấu của đội tuyển bóng đá quốc gia Ethiopia
Trận đấu của đội tuyển bóng đá quốc gia Ai Cập
1962
Cúp bóng đá châu Phi 1962
Addis Ababa thế kỷ 20
Ethiopia 1962
Thể thao Addis Ababa


title: Kenzingen

text:
Kenzingen () là một thị trấn thuộc huyện Emmendingen, bang Baden-Württemberg, Đức. Nơi đây nằm trên bờ sông Elz, cách Freiburg 23 km về phía bắc. Đô thị này có diện tích 36,93 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 10.394 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Kenzingen: pictures

Emmendingen (huyện)


title: NGC 37

text:
NGC 37 là một thiên hà dạng thấu kính nằm trong chòm sao Phượng Hoàng. Nó có đường kính khoảng 42 kiloparsec (tương đương 137.000 năm ánh sáng) và khoảng 12,9 tỷ năm tuổi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên hà hình hạt đậu
Chòm sao Phượng Hoàng
Thiên thể NGC
Thiên thể PGC
Thiên thể phát hiện năm 1836


title: Eo biển Naruto

text:
Eo biển Naruto ( 鳴門海峡 , Naruto-kaikyō ) là một eo biển giữa đảo Awaji và Shikoku ở Nhật Bản. Nó kết nối Harima Nada, phần phía đông của Biển nội địa và Kênh Kii. Một đặc điểm nổi tiếng của eo biển là xoáy nước Naruto. Cầu Ōnaruto, phần phía nam của đường cao tốc Kobe-Awaji-Naruto, bắc qua nó.

Tham khảo

Eo biển Nhật Bản
Địa mạo Hyogo


title: Dufouria occlusa

text:
Dufouria occlusa là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Dufouria


title: Damias mononis

text:
Damias mononis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Damias


title: Ichneumon analis

text:
Ichneumon analis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ichneumon


title: Lý Anh Tông (định hướng)

text:
Lý Anh Tông trong Tiếng Việt có thể là những vị quân chủ sau:

Danh sách
Lý Anh Tông (李英宗) Lý Thiên Tộ, vị vua thứ 6 của nhà Lý trong lịch sử Việt Nam
Đại Lý Anh Tông (大理英宗) Đoàn Trí Liêm, vị vua thứ 5 của vương triều Hậu Đại Lý trong lịch sử Trung Quốc
Triều Tiên Anh Tông (朝鮮英宗) Lý Khâm, vị vua thứ 21 của Triều Tiên Lý Thị trong lịch sử Triều Tiên (có miếu hiệu khác là Anh Tổ)

Xem thêm
Anh Tông
Lý Thái Tổ
Lý Thái Tông
Lý Nhân Tông
Lý Thần Tông
Lý Cao Tông

Miếu hiệu


title: Huyện của Serbia

text:
Huyện hành chính () của Serbia là đơn vị hành chính cấp một của quốc gia. Thuật ngữ okrug (số nhiều okruzi) có nghĩa là "đạo", có thể được dịch là "hạt", mặc dù thường được chính phủ Serbia gọi là "huyện". Trước nghị định năm 2006, các huyện hành chính được gọi tên đơn giản là "huyện".

Cải cách chính quyền địa phương của Serbia năm 1992 đã lập ra 29 huyện, có hiệu lực vào năm sau, trong khi thành phố Beograd có vị thế tương tự. Sau khi Kosovo tuyên bố độc lập vào năm 2008, các huyện do Cơ quan quản lý UNMIK thành lập được Kosovo tiếp nhận. Chính phủ Serbia không công nhận các huyện này.

Các huyện của Serbia thường được đặt tên theo các khu vực lịch sử và địa lý, mặc dù một số được đặt tên theo các sông địa phương chẳng hạn như huyện Pčinja và huyện Nišava. Diện tích và dân số các huyện khác nhau, từ huyện Podunavlje tương đối nhỏ đến huyện Zlatibor lớn hơn nhiều.

Do các huyện chỉ là tên gọi lãnh thổ của các trung tâm hành chính khu vực, do chính quyền trung ương thực thi quyền lực theo một trật tự thứ bậc, các huyện rõ ràng không phải là đơn vị tự quản khu vực và do đó chúng không có cờ. Tuy nhiên, mỗi nơi đều được điều hành bởi một ủy viên cũng như các nhà lãnh đạo hợp tác. Thay vì tiếp tục được chia thành các khu tự quản, mỗi huyện chồng chéo với cụm khu tự quản tương ứng của nó (là các đơn vị tự quản địa phương).

Định nghĩa
Các huyện hành chính lần đầu tiên được xác định theo Nghị định của Chính phủ Serbia ngày 29 tháng 1 năm 1992, quy định rằng các Bộ và các cơ quan cấp quốc gia khác sẽ tiến hành các công việc của họ bên ngoài trụ sở chính (tức là bên ngoài trụ sở chính phủ) thông qua các văn phòng khu vực mà họ có thể thành lập theo các cụm khu tự quản được chỉ định (chỉ được đặt tên là "huyện"), cũng chỉ định trụ sở hành chính của từng huyện ("trung tâm hành chính nhà nước khu vực"). Luật Hành chính công năm 2005 đưa ra định nghĩa pháp lý về huyện, dưới thuật ngữ "huyện hành chính".

Năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định về huyện hành chính, đổi tên các huyện thành huyện hành chính.

Tổ chức lãnh thổ của Serbia được quy định theo Luật Tổ chức Lãnh thổ, được Quốc hội thông qua vào ngày 29 tháng 12 năm 2007. Theo Luật, tổ chức lãnh thổ của nước cộng hòa bao gồm các khu tự quản và thành phố, Thành phố Beograd có vị thế đặc biệt, và các tỉnh tự trị. Các huyện không được đề cập trong luật này.

Danh sách huyện
Serbia được chia thành 29 huyện (8 tại Šumadija và Tây Serbia, 9 tại Nam và Đông Serbia, 7 tại Vojvodina và 5 tại Kosovo và Metohija), cộng với thành phố Beograd. Thành phố Beograd không thuộc huyện nào, nhưng có vị thế đặc biệt tương tự một huyện.

Šumadija và Tây Serbia

Nam và Đông Serbia

Vojvodina

Kosovo

Luật pháp Serbia coi Kosovo là một phần không thể tách rời của Serbia (Tỉnh tự trị Kosovo và Metohija). Nghị định năm 1992 xác định năm huyện trên lãnh thổ Kosovo. Tuy nhiên, từ sau Chiến tranh Kosovo năm 1999, Kosovo được quản lý dưới quyền của chính quyền UNMIK Liên Hiệp Quốc. Năm 2000, chính quyền UNMIK đã thay đổi tổ chức lãnh thổ trên lãnh thổ Kosovo. Tất cả năm huyện đã bị bãi bỏ và bảy huyện mới được thành lập, sau đó được Kosovo thông qua sau tuyên bố độc lập năm 2008. Chính phủ Serbia không công nhận động thái này và tuyên bố năm huyện trước năm 2000 như sau:

Xem thêm
Danh sách thành phố Serbia

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài

Quận của Serbia
Phân cấp hành chính Serbia
Danh sách phân cấp hành chính
Phân vùng quốc gia châu Âu
Đơn vị hành chính địa phương cấp 1 theo quốc gia
Danh sách địa lý châu Âu


title: Ga Jichuk

text:
Ga Jichuk nằm ngay phía Tây Bắc của Seoul trên Tuyến tàu điện ngầm vùng thủ đô Seoul số 3. Nó nằm ở Deogyang-gu, Goyang-si, Gyeonggi-do gần với Eunpyeong-gu, Seoul.

Bố trí ga

Ga kế cận

Tham khảo

Jichuk
Quận Eunpyeong
Nhà ga mở cửa vào 1990


title: Nguyễn Khắc Đức

text:
Nguyễn Khắc Đức có thể là:
Nguyễn Khắc Đức, sinh năm 1960, quê quán tại tỉnh Hà Tĩnh, Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2015, Phó giám đốc Học viện Lục quân Đà Lạt
Nguyễn Khắc Đức, Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2015, Cục trưởng Cục Kỹ thuật nghiệp vụ 1, Tổng cục An ninh, Bộ Công an Việt Nam


title: Hecatera angustefasciata

text:
Hecatera angustefasciata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hecatera


title: Maggaly Nguema

text:
Maggaly Nguema (sinh 1993) là một thí sinh tham gia các cuộc thi sắc đẹp Gabon được trao vương miện Hoa hậu Gabon 2014 và đại diện cho Gabon tham gia cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2014.

Đầu đời
Nguema là sinh viên năm 3, Cử nhân tại Viện Khoa học và Quản lý Quốc gia (INSG). Ngoài ra, cô cũng là một người mẫu.

Các cuộc thi

Hoa hậu Gabon 2014
Nguema được trao vương miện chiến thắng Hoa hậu Gabon năm 2014. Cô được trao vương miện bởi Jennifer Ondo Mouchita, Hoa hậu Gabon năm 2013. Cô đại diện cho tỉnh cửa sông (tỉnh de l'Estuaire) và giành vương miện Hoa hậu Gabon vào ngày 30 tháng 11 năm 2013 tại Libreville.

Hoa hậu quốc tế 2014
Nguema đại diện cho Gabon tại cuộc thi Hoa hậu Quốc tế 2014, cuộc thi mà cô đã cạnh tranh để kế vị người chiến thắng Hoa hậu Quốc tế 2013, Bea Santiago của Philippines.

Hoa hậu Siêu quốc gia 2014
Nguema là thí sinh đại diện cho Gabon tham gia cuộc thi Hoa hậu Siêu quốc gia 2014, cuộc thi mà cô cạnh tranh để trở thành Hoa hậu tiếp theo kế vị hoa hậu hiện tại Mutya Datul của Philippines tuy nhiên kết thúc với vị trí thứ nhì. Danh hiệu và vương miện Hoa hậu Siêu quốc tế 2014 về sau đã thuộc về Hoa hậu Asha Bhat của Ấn Độ.

Hoa hậu Hoàn vũ 2014
Nguema đại diện cho Gabon tham gia cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2014, cuộc thi mà cô đã cạnh tranh để trở thành người kế vị Hoa hậu Hoàn vũ 2013, Gabriela Isler của Venezuela.

Tham khảo

Người Gabon
Sinh năm 1993
Nhân vật còn sống


title: Dung nạp miễn dịch

text:
Dung nạp miễn dịch, khoan dung miễn dịch là trạng thái không phản hồi (unresponsiveness) của hệ miễn dịch đối với các chất hoặc mô có khả năng gợi ra đáp ứng miễn dịch (immune response) trong sinh vật (organism) đã cho. Nó được gây ra do sự phơi nhiễm trước (prior exposure) với kháng nguyên (antigen) cụ thể đó và tương phản với việc loại bỏ các kháng nguyên bên ngoài thông qua trung gian miễn dịch thông thường. Sự dung nạp được phân loại thành dung nạp trung tâm (central tolerance) hoặc dung nạp ngoại vi (peripheral tolerance) tùy thuộc vào nơi tình trạng (state) ban đầu được gây ra ở tuyến ức (thymus) và tủy xương (bone marrow) (vùng trung tâm) hoặc ở các mô và hạch bạch huyết (lymph nodes) khác (vùng ngoại biên). Các cơ chế mà theo đó các hình thức khoan dung được thiết lập là khác biệt, nhưng hiệu quả kết quả là tương tự.

Dung nạp miễn dịch là quan trọng đối với sinh lý bình thường. Dung nạp trung tâm là cách chính hệ miễn dịch học cách phân biệt (discriminate) chính nó, hay cái thuộc về nó (self), với chất lạ, hay cái không thuộc về nó, (non self). Dung nạp ngoại vi là chìa khóa để ngăn ngừa phản ứng quá mức (over-reactivity) của hệ thống miễn dịch đối với các thực thể môi trường khác nhau (chất gây dị ứng (allergen), hệ vi khuẩn đường ruột (gut microbes), v..v..). Thâm hụt trong dung nạp trung tâm hoặc ngoại vi cũng gây ra bệnh tự miễn dịch, dẫn đến hội chứng như lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp, bệnh tiểu đường loại 1, hội chứng đa tuyến nội tiết tự miễn loại 1 (polyendocrine, APS-1), và hội chứng IPEX (immunodysregulation polyendocrinopathy enteropathy X-linked - IPEX), và có khả năng đóng góp vào bệnh hen suyễn (asthma), dị ứng (allergy), và bệnh viêm ruột (IDB). Và dung nạp miễn dịch trong thai kỳ là điều cho phép một động vật mẹ mang thai một con (offspring) khác biệt về mặt di truyền với một đáp ứng miễn dịch đồng loại (alloimmune) bị tắt (muted) đủ để ngăn ngừa sẩy thai (miscarriage).

Tuy nhiên dung nạp cũng có những sự cân bằng (tradeoffs) tiêu cực hay mặt hạn chế của nó. Nó cho phép một số vi khuẩn gây bệnh (pathogenic microbes) lây nhiễm thành công cho vật chủ và tránh thải trừ. Ngoài ra, gây ra dung nạp miễn dịch trong môi trường vi mô cục bộ là một chiến lược sống còn phổ biến đối với một số khối u ngăn chặn sự loại bỏ của chúng bởi hệ miễn dịch chủ.

Tham khảo

Miễn dịch học


title: Holacanthus ciliaris

text:
Holacanthus ciliaris là một loài cá biển thuộc chi Holacanthus trong họ Cá bướm gai. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758.

Từ nguyên
Từ định danh của loài trong tiếng Latinh có nghĩa là "có lông", hàm ý có lẽ đề cập đến vây lưng và vây hậu môn vươn dài ra sau của chúng.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
H. ciliaris có phạm vi phân bố rộng khắp Tây Đại Tây Dương. Từ bờ biển bang Florida (Hoa Kỳ) và Bermuda ở ngoài khơi, loài này được ghi nhận trên khắp bờ biển vịnh México và biển Caribe (bao gồm toàn bộ Antilles), trải dài về phía nam dọc theo bờ biển Brasil đến Uruguay, bao gồm quần đảo São Pedro và São Paulo ngoài khơi.

H. ciliaris lần đầu tiên được ghi nhận tại Địa Trung Hải, khi một cá thể được thu thập tại bờ biển Croatia vào năm 2011. Theo các nhà khoa học, nhiều khả năng là loài này đã theo một tàu kéo của giàn khoan dầu từ México về đến Croatia để bảo dưỡng. Giả thiết thứ hai là cá thể này được phóng thích từ một bể cá đã bị loại trừ, bởi vì H. ciliaris không nằm trong danh sách những loài được xuất khẩu sang Croatia. Lần thứ hai mà H. ciliaris được biết đến tại vùng biển nội địa này là vào năm 2020, khi một cá thể được phát hiện ở ngoài khơi Malta, quốc đảo ở giữa Địa Trung Hải, được cho là do sự phóng thích cá cảnh.

Loài này sống gần các rạn san hô và đá ngầm ở độ sâu đến ít nhất là 70 m.

Mô tả
H. ciliaris có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 45 cm, nhưng thường được quan sát ở chiều dài khoảng 30 cm.

Cá con H. ciliaris có màu xanh lam thẫm (trừ vùng đầu, xung quanh vây ngực và bụng có màu vàng) với vây đuôi màu vàng. Vảy có viền vàng. Một dải màu đen viền xanh óng băng qua mắt. Vùng thân xanh thẫm có ba vạch màu xanh óng nổi bật (khoảng giữa các vạch này có các vạch xanh tương tự nhưng kém nổi bật hơn). Cá con H. ciliaris rất giống với Holacanthus bermudensis, một loài có cùng khu phân bố ở vịnh México, đến mức cách duy nhất để phân biệt giữa hai loài là độ cong của các vạch màu xanh óng trên cơ thể. Các vạch trên cơ thể của H. ciliaris, đặc biệt là vạch giữa, có xu hướng cong hơn so với H. bermudensis.

Cá trưởng thành tổng thể có màu xanh lam; vảy có viền màu vàng cam. Đầu màu vàng nhạt; miệng, cằm, họng và ngực có màu xanh tím. Đỉnh đầu có một đốm đen viền xanh lam, bên trong đốm đen này lốm đốm các chấm màu xanh sáng (đặc điểm giúp phân biệt với H. bermudensis trưởng thành). H. ciliaris có vây đuôi hoàn toàn màu vàng, trong khi H. bermudensis chỉ có dải vàng ở rìa sau của đuôi. Vây bụng và vây ngực màu vàng tươi (vây ngực có đốm lớn màu xanh đen ở gốc). Vây lưng và vây hậu môn có tiệp màu với thân, chuyển dần thành màu cam ở rìa vây (rìa vây có viền xanh óng); chóp của hai vây có màu vàng.

Số gai ở vây lưng: 14; Số tia vây ở vây lưng: 19–21; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 20–21; Số tia vây ở vây ngực: 19; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

Biến thể
Tại São Pedro và São Paulo, người ta phát hiện nhiều biến thể màu sắc khác của H. ciliaris. Trong đó, màu cam (thay vì màu xanh như ở phần phạm vi còn lại) là màu cơ thể được bắt gặp nhiều nhất. Bên cạnh đó, H. ciliaris tại khu vực này còn có cơ thể hoàn toàn là màu trắng, nhiều cá thể trắng còn có các vệt đốm cam và đen, hoặc cơ thể xanh lam sáng với đuôi trắng. Một số yếu tố như giao phối cận huyết và dòng di truyền thấp được coi là nguyên nhân có thể gây ra hiện tượng này.

Sinh thái
Thức ăn chủ yếu của H. ciliaris là hải miên (bọt biển); bên cạnh đó, chúng cũng ăn một lượng nhỏ các loài tảo, động vật hình rêu và những loài thuộc phân ngành Sống đuôi.

Lai tạp
H. ciliaris và H. bermudensis là hai loài có cùng khu phân bố (sympatric species), và vì vậy, chúng thường tạo ra những cá thể lai giữa nhau. Con lai giữa hai loài này đã từng được xem là một loài riêng biệt và được mô tả với danh pháp là H. townsendi (thường được gọi là cá thiên thần Townsend).

Cá Townsend đã được ghi nhận tại ngoài khơi vịnh México, bang Florida, Bahamas và Bermuda, là những nơi mà H. ciliaris và H. bermudensis cùng xuất hiện. Tuy nhiên, Townsend sau đó còn được ghi nhận thêm tại ngoài khơi thị trấn Puerto Morelos, México (nằm bên bờ biển Caribe), cũng như tại bờ biển Honduras và Costa Rica. Điều này dẫn đến suy đoán rằng, H. bermudensis đã mở rộng phạm vi về phía nam đến biển Caribe.

Sinh sản
H. ciliaris trưởng thành thường được quan sát là bơi thành từng cặp suốt quanh năm. Đến thời điểm sinh sản, cả hai bơi hướng lên trên, áp hai phần bụng lại gần nhau, đồng thời giải phóng một lượng lớn trứng và tinh trùng. Một con cá cái có thể phóng từ 25.000 đến 75.000 trứng vào mỗi tối và có thể lên tới 10 triệu trứng trong mỗi chu kỳ sinh sản. Trứng trong suốt và có độ nổi.

Trứng nở trong vòng 15 đến 20 giờ sau đó. Những cá thể giai đoạn tiền ấu trùng được bọc trong một túi noãn hoàng lớn. Mất khoảng 48 giờ sau để hấp thụ hết noãn hoàng, chúng phát triển thành cá bột thực sự và bắt đầu kiếm ăn trên các sinh vật phù du. Cá bột sinh trưởng nhanh và khoảng 3–4 tuần sau đó, chúng sẽ bơi xuống đáy biển.

Cá con H. ciliaris có tính lãnh thổ. Chúng có thể thiết lập những "trạm vệ sinh", nơi những loài cá lớn hơn bơi đến để được H. ciliaris loại bỏ ký sinh và mô chết ra khỏi cơ thể.

Thương mại
Đây là một loài được săn lùng để nuôi làm cá cảnh, đặc biệt là cá con. Chúng là loài cá cảnh biển được xuất khẩu nhiều nhất từ Brasil.

Tham khảo

C
Cá Đại Tây Dương
Cá Mỹ
Cá vịnh Mexico
Cá México
Cá Caribe
Cá Cuba
Cá Jamaica
Cá Guatemala
Cá Honduras
Cá Nicaragua
Cá Costa Rica
Cá Panama
Cá Colombia
Cá Venezuela
Cá Trinidad và Tobago
Cá Guyana
Cá Suriname
Cá Guyane thuộc Pháp
Cá Brasil
Cá Uruguay
Động vật được mô tả năm 1758
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Ateleute nigrocincta

text:
Ateleute nigrocincta là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ateleute


title: Endasys brevis

text:
Endasys brevis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Endasys