title: Từ quyển Sao Mộc

text:
Từ quyển của Sao Mộc là khoang rỗng trong luồng gió mặt trời sinh ra bởi từ trường của hành tinh này. Mở rộng đến bảy triệu km theo hướng về phía Mặt Trời và rộng gần bằng quỹ đạo của Sao Thổ theo hướng ngược lại, từ quyển Sao Mộc là từ quyển lớn nhất và mạnh nhất trong Hệ Mặt Trời, và về phương diện thể tích, là cấu trúc liên tục lớn nhất trong Hệ Mặt Trời sau nhật quyển. Rộng hơn và phẳng hơn so với từ quyển của Trái Đất, từ quyển Sao Mộc mạnh hơn một bậc độ lớn, với mômen từ mạnh gấp khoảng 18 nghìn lần. Sự tồn tại của từ trường Sao Mộc lần đầu được suy ra từ quan sát về các phát xạ vô tuyến của Sao Mộc vào cuối những năm 1950 và được quan sát trực tiếp lần đầu bởi tàu Pioneer 10 năm 1973.

Từ trường bên trong lõi Sao Mộc được tạo ra bởi dòng điện ở phần lõi ngoài chứa hydro kim loại lỏng. Các vụ phun trào núi lửa trên Io, một vệ tinh tự nhiên của Sao Mộc, đẩy một lượng lớn khí lưu huỳnh điôxit vào không gian, tạo thành một hình xuyến vòng quanh Sao Mộc. Từ trường Sao Mộc khiến cho hình xuyến này xoay với cùng một tốc độ góc và hướng với Sao Mộc quanh trục tự quay của Sao Mộc. Hình xuyến khí này cung cấp plasma cho từ quyển, và lực ly tâm lên khối plasma xoay cùng hình xuyến khí kéo bẹt từ quyển ra thành một hình đĩa được gọi là một đĩa từ. Như vậy, từ quyển của Sao Mộc được tạo hình do cả plasma của Io và sự tự quay của Sao Mộc, chứ không phải do gió mặt trời như với từ quyển của Trái Đất. Các dòng chuyển động mạnh của plasma trong từ quyển Sao Mộc tạo ra cực quang vĩnh cửu bao quanh vùng cực của hành tinh này, đồng thời sinh ra phát xạ vô tuyến biến đổi theo chu kỳ, khiến cho Sao Mộc trở thành một sao xung vô tuyến loại yếu. Cực quang Sao Mộc đã được quan sát ở gần như tất cả các dải phổ điện từ, bao gồm hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, cực tím và X-quang mềm.

Tác động của bẫy từ quyển và các hạt tích điện được gia tốc sinh ra những vành đai có phát xạ hạt dữ dội, tương tự như vành đai Van Allen trên Trái Đất, nhưng có độ mạnh gấp hàng ngàn lần. Sự tương tác của các hạt năng lượng cao với bề mặt của các vệ tinh Galileo lớn nhất làm ảnh hưởng mạnh đến tính chất hóa học và vật lý của các vệ tinh này. Những hạt năng lượng cao này cũng ảnh hưởng đến và bị ảnh hưởng bởi chuyển động của các hạt trong vành đai Sao Mộc mong manh. Vành đai bức xạ là một mối nguy hiểm đối với hoạt động của các tàu vũ trụ ở vùng này, và đối với hoạt động du hành vũ trụ của loài người trong tương lai.

Cấu trúc

Từ quyển Sao Mộc là một cấu trúc phức tạp bao gồm một cung sốc, bao từ, biên từ, đuôi từ, đĩa từ, và các thành phần khác. Từ trường xung quanh Sao Mộc được gây ra bởi nhiều nguồn khác nhau, bao gồm tuần hoàn chất lỏng tại lõi của hành tinh (từ trường nội tại), dòng điện trong plasma xung quanh Sao Mộc và các dòng điện chạy ở ranh giới của từ quyển của hành tinh này. Từ quyển Sao Mộc nằm trong plasma của gió mặt trời, dòng plasma này là nguồn tạo ra từ trường liên hành tinh.

Từ trường nội tại
Phần lớn từ trường của Sao Mộc, như của Trái Đất, được tạo ra bởi một dynamo trong lõi của hành tinh, được duy trì bằng dòng tuần hoàn của chất lỏng dẫn điện ở phần lõi ngoài. Nhưng trong khi lõi của Trái Đất chứa sắt và niken nóng chảy, lõi Sao Mộc lại gồm hydro kim loại. Như với Trái Đất, từ trường của Sao Mộc có thành phần chủ yếu là một lưỡng cực từ, với cực từ bắc và nam nằm ở hai đầu của một trục từ duy nhất. Tuy nhiên, trên Sao Mộc, cực từ bắc nằm ở bán cầu bắc, và cực từ nam nằm trong bán cầu phía nam, ngược lại so với Trái Đất. Từ trường Sao Mộc cũng có tứ cực từ, bát cực từ và các thành phần nhiều cực hơn, mặc dù chúng yếu hơn một phần mười lần thành phần lưỡng cực.

Lưỡng cực từ của Sao Mộc nghiêng khoảng 10° so với trục tự quay của Sao Mộc; độ nghiêng này tương tự như trái Đất (11,3°). Cường độ từ trường ở xích đạo là 776,6 µT (7,766 G), ứng với mômen lưỡng cực từ khoảng 2,83 × 1020 T·m³. Như vậy từ trường Sao Mộc mạnh gấp 20 lần so với Trái Đất, với mômen từ mạnh gấp ~20,000 lần. Từ trường Sao Mộc quay ở tốc độ góc giống như vùng bên dưới bầu khí quyển của nó, với chu kỳ khoảng 9 h 55 m. Cường độ từ trường và cấu trúc của từ trường thay đổi không đáng kể, kể từ khi những đo đạc đầu tiên được thực hiện bởi chương trình Pioneer vào giữa năm 1970.

Kích thước và hình dạng
Từ trường trong lòng Sao Mộc ngăn cản gió mặt trời, dòng các hạt đã bị ion hóa được phát ra từ Mặt Trời, tương tác trực tiếp với khí quyển Sao Mộc, đẩy xa dòng gió mặt trời ra ngoài, tạo ra một khoang rỗng trong dòng chảy của gió mặt trời, được gọi là từ quyển, chứa các plasma không có nguồn gốc từ gió mặt trời. Từ quyển Sao Mộc có độ lớn có thể đủ chứa hết cả Mặt Trời, bao gồm cả phần vành nhật hoa nhìn thấy được của Mặt Trời. Nếu có thể nhìn thấy từ Trái Đất, từ quyển này sẽ to gấp năm lần trăng tròn trên bầu trời, dù nằm ở xa gấp 1700 lần.

Giống như với từ quyển Trái Đất, vùng biên giới giữa plasma đặc hơn và nguội hơn của gió mặt trời và plasma nóng hơn và loãng hơn bên trong từ quyển Sao Mộc được gọi là biên từ. Khoảng cách từ biên từ đến tâm Sao Mộc bằng khoảng 45 đến 100 RJ (với RJ=71,492 km là bán kính Sao Mộc) tại cận điểm Mặt Trời — điểm tưởng tượng nằm trên biên từ mà Mặt Trời ở ngay trên đỉnh đầu. Vị trí của biên từ phụ thuộc vào áp lực của gió mặt trời, áp lực này lại phụ thuộc vào hoạt động của Mặt Trời. Phía trước biên từ (ở khoảng cách cỡ 80 đến 130 RJ tính từ tâm Sao Mộc về phía Mặt Trời) có cung sốc, là một vùng sóng xung kích được tạo ra do va chạm của gió mặt trời với từ quyển. Vùng nằm giữa cung sốc và biên từ được gọi là bao từ.

Ở phía đối diện với cung sốc, gió mặt trời kéo các đường sức từ của Sao Mộc ra thành đuôi từ (hay từ vĩ) dài, đôi khi được kéo dài vượt quá cả quỹ đạo  Sao Thổ. Cấu trúc đuôi từ ở Sao Mộc tương tự như ở Trái Đất. Nó bao gồm hai thùy (hai vùng màu xanh dương trên hình), với từ trường ở thùy phía nam hướng về Sao Mộc, và từ trường ở thùy phía bắc hướng ngược lại. Các thùy được phân tách bởi một lớp plasma mỏng gọi là phiến plasma của đuôi từ (lớp màu cam ở giữa trên hình). Giống như trên Trái Đất, đuôi từ của Sao Mộc là kênh dẫn plasma từ Mặt Trời đi vào các vùng bên trong của từ quyển, để bị nóng lên và hình thành vành đai bức xạ ở khoảng cách nhỏ hơn 10 RJ tới tâm Sao Mộc.

Hình dạng của từ quyển Sao Mộc, như vừa mô tả, được duy trì bởi ba dòng chảy: dòng đuôi từ, là dòng chảy trung hòa điện theo sự tự quay của Sao Mộc trong phiến plasma; dòng đuôi, là dòng chảy ngược lại với chiều tự quay của Sao Mộc ở biên giới phía ngoài của đuôi từ; và dòng biên từ (còn gọi là dòng Chapman-Ferraro), là dòng chảy ngược với chiều tự quay của Sao Mộc ở phía biên từ gần Mặt Trời. Các dòng chảy này tạo ra các từ trường đối nghịch với, và bù trừ hoàn toàn, từ trường nội tại, ở vùng nằm bên ngoài từ quyển. Các dòng chảy này cũng tương tác mạnh với gió mặt trời.

Từ quyển Sao Mộc thường được phân chia thành ba phần: phần trong, phần giữa và phần ngoài. Phần trong từ quyển nằm ở khoảng cách nhỏ hơn 10 RJ đến tâm Sao Mộc. Từ trường ở trong phần này có thể được xấp xỉ bằng một lưỡng cực từ, vì trong vùng này ảnh hưởng của các dòng chảy ở phiến plasma của từ quyển là nhỏ. Ở phần giữa (từ 10 đến 40 RJ) và phần ngoài (trên 40 RJ), từ trường không còn là lưỡng cực từ, và bị ảnh hưởng mạnh bởi tương tác với các phiến plasma (xem thêm mục nói về đĩa từ bên dưới).

Vai trò của Io

Mặc dù hình dạng từ quyển Sao Mộc giống với từ quyển Trái Đất, cấu trúc từ quyển Sao Mộc ở vùng gần hành tinh này lại rất khác. Hoạt động núi lửa trên Io, vệ tinh tự nhiên nằm gần Sao Mộc nhất, sinh ra nguồn plasma mạnh mẽ, cung cấp cho từ quyển Sao Mộc tới 1,000 kg vật liệu mới trong mỗi giây. Các vụ phun trào núi lửa lớn trên Io sản sinh một lượng đáng kể lưu huỳnh dioxide, phần lớn trong số đó bị phân ly thành các đơn nguyên tử và rồi bị ion hóa bởi bức xạ cực tím của Mặt Trời, tạo ra các ion lưu huỳnh và oxy: S+, O+, S2+ và O2+. Các ion này thoát khỏi khí quyển của Io, hình thành vòng xuyến plasma Io: một vòng xuyến plasma dày đặc và tương đối lạnh bay vòng quanh Sao Mộc, ở khoảng cách cỡ quỹ đạo của Io. Nhiệt độ plasma trong vòng xuyến này vào khoảng 10–100 eV (100 nghìn đến 1 triệu K), thấp hơn nhiều nhiệt độ của các hạt trong vành đai bức xạ — 10 keV (100 triệu K). Do tương tác với từ trường nội tại của Sao Mộc, vòng xuyến plasma Io bị buộc phải xoay quanh Sao Mộc ở cùng tốc độ góc với tốc độ tự quay của Sao Mộc. Vòng xuyến plasma Io làm thay đổi một cách căn bản động lực học của từ quyển Sao Mộc.

Do một số nguyên nhân — như khuếch tán và sự hoán đổi do bất ổn định — plasma dần dần thoát ra khỏi Sao Mộc. Khi plasma đi ra xa khỏi Sao Mộc, dòng chảy xuyên tâm tăng dần vận tốc, để duy trì chuyển động quay với vận tốc góc không đổi. Các dòng chảy xuyên tâm này là nguồn sinh ra thành phần phương vị của từ trường. Mật độ số hạt của plasma giảm từ mức 2000 cm−3 ở vòng xuyến plasma Io xuống còn 0,2 cm−3 ở khoảng cách 35 RJ. Ở phần giữa từ quyển, tại khoảng cách trên 20 RJ tới tâm Sao Mộc, plasma bắt đầu quay chậm hơn Sao Mộc. Cuối cùng, đến khoảng cách trên 40 RJ (ở phần ngoài từ quyển) plasma thoát hoàn toàn khỏi từ trường, và rời từ quyển qua đuôi từ. Trong lúc dòng plasma dày đặc và nguôi lạnh thoát ra ngoài, lại có dòng plasma nóng (nhiệt độ cỡ 20 keV (200 triệu K) hoặc cao hơn) và loãng di chuyển vào trong từ phần ngoài từ quyển. Dòng plasma chảy vào trong, bị hâm nóng một cách đoạn nhiệt khi tiến gần đến Sao Mộc, tạo ra vành đai bức xạ ở phần trong từ quyển Sao Mộc.

Đĩa từ
Trong khi từ trường Trái Đất có hình giọt nước, từ trường Sao Mộc lại bẹt hơn, trông giống hình đĩa, và quay đều đặn quanh trục. Lý do chính gây ra hình dạng giống như đĩa là do lực ly tâm tác động lên vòng xuyến plasma sinh ra bởi Io quay cùng Sao Mộc và áp lực từ dòng plasma nóng đi vào, cả hai tác động đều có xu hướng kéo bẹt đường sức từ của Sao Mộc, tạo thành cấu trúc gọi là đĩa từ, ở khoảng cách trên 20 RJ từ tâm Sao Mộc. Đĩa từ có một dòng chảy ở trên phiến mỏng tại mặt phẳng trung tâm, gần xích đạo từ. Các đường sức từ đi về phía ra xa khỏi Sao Mộc ở phía trên phiến này, và đi về phía lại gần Sao Mộc ở ở phía dưới phiến này. Plasma cung cấp bởi Io giúp làm tăng đáng kể kích thước của từ quyển Sao Mộc, bởi vì đĩa từ tạo ra thêm áp suất giúp cân bằng với áp lực của gió mặt trời. Nếu không có Io, khoảng cách tới biên từ ở cận điểm Mặt Trời sẽ không quá 42 RJ, trong khi trên thực tế khoảng cách này trung bình vào khoảng 75 RJ.

Cấu trúc của đĩa từ được duy trì bởi dòng điện xoáy phương vị (không giống với dòng điện xoáy của Trái Đất), chảy cùng với sự quay vòng của phiến plasma xích đạo. Lực Lorentz do tương tác của dòng điện này với từ trường hành tinh tạo ra lực hướng tâm, giữ cho plasma quay vòng cùng với Sao Mộc không thoát khỏi Sao Mộc. Tổng cường độ dòng điện xoáy ở phiến plasma xích đạo được ước lượng vào cỡ 90–160 triệu ampe.

Động lực học

Plasma cùng quay và dòng điện xuyên tâm

Nguồn động lực gây ra từ trường của Sao Mộc là sự tự quay của Sao Mộc. Sao Mộc, xét ở khía cạnh này, có thể được coi như một máy phát điện đơn cực. Khi Sao Mộc quay, tầng điện ly chuyển động so với trường lưỡng cực từ của nó. Vì mômen lưỡng cực từ hướng theo véc tơ vận tốc góc của chuyển động tự quay của Sao Mộc, lực Lorentz tác động vào tầng điện ly chuyển động sẽ kéo các điện tử có điện tích âm về các cực, và đẩy các ion dương về xích đạo. Do đó, các cực tích điện âm còn vùng ở gần xích đạo tích điện dương. Vì từ quyển Sao Mộc chứa plasma có độ dẫn điện cao, mạch điện được hình thành và chạy qua nó. Dòng điện trực tiếp chảy dọc theo các đường sức từ, từ tầng điện ly, đến phiến plasma xích đạo. Dòng điện này chảy theo hướng xuyên tâm ra khỏi Sao Mộc, trong phiến plasma xích đạo, và quay trở lại tầng điện ly, từ phía ngoài của từ quyển, dọc theo các đường sức từ nối đến các cực. Các dòng điện chạy dọc theo các đường sức từ được gọi là các dòng hướng từ trường hay các dòng Birkeland. Các dòng xuyên tâm tương tác với từ trường của Sao Mộc, và lực Lorentz đẩy plasma quay cùng với hành tinh này quanh trục quay của nó. Đây là cơ chế chính giữ cho plasma ở phần trong từ quyển Sao Mộc cùng quay với Sao Mộc.

Dòng điện chạy từ tầng điện ly đến phiến plasma sẽ mạnh ở những chỗ phiến plasma quay chậm hơn Sao Mộc. Như đã đề cập ở những nội dung bên trên, plasma của Io bắt đầu quay chậm hơn Sao Mộc ở khoảng cách từ 20 đến 40 RJ tính từ tâm Sao Mộc. Đây là vùng chứa đĩa từ, nơi từ trường bị kéo bẹt ra. Dòng điện trực tiếp mạnh chạy trong đĩa từ xuất phát từ dải vĩ độ hẹp, khoảng ° so với các từ cực của Sao Mộc. Vùng hình tròn hẹp này ứng với vòng cực quang của Sao Mộc (xem thêm nội dung bên dưới). Dòng điện quay về chạy ở phần ngoài từ quyển, ở hoảng cách trên 50 RJ và đi vào tầng điện ly của Sao Mộc tại các cực, khép kín mạch điện. Tổng cường độ dòng điện xuyên tâm trong từ quyển Sao Mộc được ước lượng vào khoảng 60 triệu đến 140 triệu ampe.

Việc duy trì plasma cùng quay với Sao Mộc dẫn đến việc chuyển động năng quay của Sao Mộc thành động năng của plasma. Như vậy, từ quyển Sao Mộc được cung cấp năng lượng bởi sự tự quay của Sao Mộc, trong khi từ quyển của Trái Đất được bổ sung năng lượng chủ yếu bởi gió mặt trời.

Hoán đổi do bất ổn và tái kết nối

Vấn đề chính gặp phải khi giải thích động lực học của từ quyển Sao Mộc là sự vận chuyển plasma lạnh và đậm đặc từ vòng xuyến plasma Io, ở khoảng cách 6 RJ, ra phần ngoài từ quyển, ở khoảng cách 50 RJ. Cơ chế chính xác cho quá trình này vẫn chưa được hiểu đầy đủ, và đang được giả định là do sự khuếch tán plasma nhờ vào hoán đổi do các quá trình bất ổn định. Quá trình này tương tự như bất ổn định Rayleigh-Taylor trong động lực học chất lưu. Với từ quyển Sao Mộc, lực ly tâm đóng vai trò như trọng trường; và chất lưu có trọng lượng riêng nặng hơn chính là plasma lạnh và đậm đặc từ Io, trong khi chất lưu nhẹ hơn là plasma nóng và loãng đến từ phần ngoài từ quyển. Sự bất ổn định dẫn đến sự hoán đổi các khối plasma giữa phần trong và phần ngoài của từ quyển. Các khối rỗng và bình thường "nổi" ở phần ngoài từ quyển di chuyển về phía Sao Mộc do sự bất ổn định, đẩy các khối nặng chứa plasma của Io về phía đi ra xa khỏi Sao Mộc. Sự hoán đổi các khối plasma này là một dạng nhiễu loạn của từ quyển.

Bức tranh giả định về sự hoán đổi của các khối plasma phần nào được xác nhận bởi các quan sát từ tàu vũ trụ Galileo. Tàu này đã phát hiện các vùng có mật độ plasma giảm đột ngột kèm theo từ trường tăng đột ngột ở phần trong từ quyển. Các vùng rỗng này có thể ứng với các khối rỗng đến từ phần ngoài từ quyển. Ở phần giữa từ quyển, Galileo đã phát hiện những dòng hạt năng lượng cao và từ trường tăng cường do plasma nóng đến từ phần ngoài từ quyển tác động lên đĩa từ. Tuy nhiên cơ chế để vận chuyển plasma lạnh ra phía ngoài vẫn chưa được kiểm chứng bởi các quan sát.

Khi các khối chứa plasma lạnh của Io ra đến phần ngoài từ quyển, chúng trải qua quá trình tái kết nối, theo đó từ trường được tách khỏi plasma. Các đường sức từ quay trở lại phần trong từ quyển, cùng với các khối plasma nóng và loãng, trong khi các khối plasma lạnh và đặc có thể bị đẩy ra ngoài dọc theo đuôi từ. Các quá trình tái kết nối có thể tương ứng với các sự kiện tái cấu trúc toàn cục đã được quan sát bởi tàu thăm dò Galileo, xảy ra đều đặn khoảng 1 lần mỗi 2 đến 3 ngày. Các sự kiện tái cấu trúc thường bao gồm các biến đổi nhanh và hỗn loạn của cường độ và hướng của từ trường, cũng như những sự thay đổi đột ngột trong chuyển động của plasma, theo xu hướng không còn cùng quay với Sao Mộc và đi ra xa khỏi Sao Mộc. Chúng thường được quan sát ở nửa từ quyển đối diện với phía Mặt Trời và gần tiếp giáp với nửa từ quyển còn lại ở phía đông theo chiều quay của Sao Mộc - còn gọi là vùng bình minh của từ quyển. Dòng plasma chảy về phía đuôi trong theo các đường sức từ mở được gọi là gió hành tinh.

Các sự kiện tái kết nối tương tự như những cơn bão từ thứ cấp (substorm) trong từ quyển Trái Đất. Sự khác biệt đến từ nguồn năng lượng. Bão từ thứ cấp trên Trái Đất liên quan đến việc lưu trữ năng lượng của gió mặt trời trong đuôi từ và những đợt giải phóng năng lượng dự trữ này qua các sự kiện tái kết nối trong phiến dòng trung hòa của đuôi từ, sinh ra các khối plasma di chuyển xuôi theo đuôi. Trái lại, trong từ quyển Sao Mộc, năng lượng quay được dự trữ trong đĩa từ và được giải phóng khi các khối plasma tách khỏi nó.

Ảnh hưởng của gió mặt trời

Tuy rằng động lực học của từ quyển Sao Mộc phụ thuộc vào nguồn năng lượng nội tại của Sao Mộc, gió mặt trời vẫn đóng một vai trò nhất định, đặc biệt trong việc cung cấp các proton năng lượng cao. Cấu trúc của phần ngoài từ quyển cho thấy một số đặc điểm của từ quyển được định hình bằng gió mặt trời, bao gồm sự bất đối xứng giữa vùng bình minh và vùng hoàng hôn, là hai vùng nằm ở ranh giới giữa nửa từ quyển hướng về phía Mặt Trời và nửa còn lại. Cụ thể, đường sức từ ở vùng hoàng hôn, là một trong hai vùng nêu trên nằm ở phía tây khi xét theo chiều tự quay của Sao Mộc, bị bẻ cong theo hướng ngược với ở vùng bình minh, vùng nằm ở phía đông. Ngoài ra, vùng bình minh còn chứa các đường sức từ mở kết nối đến đuôi từ, trong khi ở vùng hoàng hôn, các đường sức từ đều khép kín. Các quan sát này cho thấy các quá trình tái kết nối được vận hành bởi gió mặt trời, tương tự như chu kỳ Dungey trên Trái Đất, cũng xảy ra trong từ quyển Sao Mộc.

Mức độ ảnh hưởng của gió mặt trời lên động lực học của từ quyển Sao Mộc, tuy vậy, vẫn chưa được biết rõ; nó có thể mạnh hẳn lên trong thời kỳ có nhiều hoạt động Mặt Trời. Các bức xạ vô tuyến, quang học và tia X, từ cực quang, cũng như phát xạ xincrôtron từ vành đai bức xạ đều cho thấy sự tương quan với áp suất gió mặt trời, gợi ý rằng gió mặt trời có thể tác động vào tuần hoàn của plasma hoặc điều chỉnh một số quá trình vật lý bên trong từ quyển.

Bức xạ

Cực quang

Sao Mộc có các vòng cực quang vĩnh cửu và sáng ở cả hai cực của nó. Không giống như cực quang trên Trái Đất, thoáng qua và chỉ xảy ra vào những thời điểm hoạt động của Mặt Trời tăng cao, cực quang Sao Mộc tồn tại lâu dài, mặc dù cường độ của chúng thay đổi theo từng ngày. Chúng bao gồm ba thành phần chính: các vòng cực quang chính, là các vòng sáng và hẹp (chiều rộng nhỏ hơn 1000 km) nằm ở khoảng 16° từ các cực từ; các đốm cực quang gây ra bởi các vệ tinh tự nhiên của Sao Mộc, tương ứng với các vị trí mà các đường sức từ kết nối tầng điện ly của Sao Mộc với các vệ tinh tự nhiên lớn và gần nó nhất, và những điểm phát xạ cực quang nhất thời nằm trong các vòng cực quang chính. Trong khi bức xạ cực quang đã được phát hiện ở hầu hết các dải phổ điện từ, gồm sóng vô tuyến điện đến tia X (lên đến 3 keV), chúng sáng nhất ở vùng phổ giữa hồng ngoại (bước sóng 3-4 μm và 7-14 μm) và các dải quang phổ cực tím sâu (bước sóng 80-180 nm).

Các vòng cực quang chính là đặc điểm chủ đạo của cực quang Sao Mộc. Chúng có hình dáng và vị trí ổn định, nhưng cường độ sáng của chúng thay đổi mạnh theo áp suất của gió mặt trời — gió mặt trời mạnh lên thì cực quang yếu đi. Như đã được đề cập ở các nội dung bên trên, các vòng cực quang chính được duy trì bởi các dòng điện tử cường độ cao được gia tốc bởi hiệu điện thế giữa plasma trong đĩa từ và tầng điện ly của Sao Mộc. Các điện tử mang theo dòng điện hướng từ trường, gây ra lực Lorentz làm plasma trong đĩa từ quay cùng với Sao Mộc. Hiệu điện thế được tích lũy do plasma loãng hơn ở bên ngoài phiến plasma xích đạo không dẫn điện tốt. Các điện tử rơi xuống vòng cực quang chính có năng lượng trong khoảng 10 đến 100 keV và đi xuyên sâu vào bên trong khí quyển Sao Mộc, nơi chúng làm ion hóa và kích thích các phân tử hydro, gây ra phát xạ cực tím. Năng lượng tổng cộng chảy vào tầng điện ly ở vào khoảng 10 đến 100 TW. Ngoài ra, dòng điện chạy trong tầng ly làm nóng tầng khí quyển này qua hiệu ứng gia nhiệt Joule. Công suất sinh nhiệt của hiệu ứng này lên đến 300 TW, gây ra bức xạ hồng ngoại mạnh từ cực quang của Sao Mộc, và đóng góp một phần vào việc làm nóng tầng nhiệt của Sao Mộc.

Các đốm cực quang gây ra bởi ba vệ tinh tự nhiên của Sao Mộc: Io, Europa và Ganymede. Các đốm này được sinh ra là do plasma bị quay chậm hơn khi ở gần các vệ tinh này, gây ra những dòng điện mạnh hơn nối từ các tầng điện ly của chúng đến tầng điện ly của Sao Mộc. Đốm sáng nhất gây ra bởi Io, vệ tinh này là nguồn cung cấp chủ lực cho plasma trong từ quyển (xem các nội dung ở bên trên). Đốm cực quang Io được cho là có liên hệ với các sóng Alfvén chạy trong các tầng điện ly của Sao Mộc và Io. Các đốm cực quang Europa và Ganymede mờ hơn nhiều, vì các vệ tinh này không phải là các nguồn sinh ra nhiều plasma. Plasma từ Europa và Ganymede có nguồn gốc từ sự thăng hoa nước đá trên bề mặt của chúng.

Một số điểm hoặc cung sáng thỉnh thoảng cũng xuất hiện bên trong các vòng cực quang chính. Các hiện tượng nhất thời này được cho là có liên hệ với tương tác của gió mặt trời. Các đường sức từ trong vùng cực quang được cho là mở và nối đến đuôi từ. Các vòng cực quang thứ cấp nằm bên trong vòng cực quang chính có thể liên quan đến đường biên giới giữa các đường sức từ mở và các đường sức từ khép kín, được gọi là các đỉnh kết nối ở cực. Phát xạ cực quang ở gần cực Sao Mộc tương tự như ở cực Trái Đất: cả hai đều xuất hiện khi các điện tử được gia tốc về phía hành tinh bởi một hiệu điện thế, trong quá trình tái kết nối các đường sức từ mặt trời với các đường sức từ của hành tinh. Vùng nằm bên trong vòng cực quang chính phát ra chủ yếu tia X. Phổ X quang của bức xạ cực quang cho thấy các vạch quang phổ của oxy và lưu huỳnh bị ion hóa cao, có thể xuất hiện khi ion S và O năng lượng cao (hàng trăm kiloelectronvolt) bay vào vùng cực của khí quyển Sao Mộc. Nguồn sinh ra các ion này vẫn chưa được biết rõ.

Sao Mộc như một sao xung
Sao Mộc là nguồn phát sóng vô tuyến mạnh, trong dải phổ từ vài kilohertz đến hàng chục megahertz. Sóng vô tuyến với tần số nhỏ hơn 0,3 MHz (ứng với bước sóng dài hơn 1 km) được gọi là bức xạ vô tuyến kilomét hay KOM. Sóng với tần số trong khoảng 0,3 đến 3 MHz (ứng với bước sóng khoảng 100 đến 1000 m) được gọi là bức xạ hectomét hay HOM, còn bức xạ trong dải 3 đến 40 MHz (với bước sóng cỡ 10 đến 100 m) được gọi là bức xạ decamét hay DAM. Bức xạ DAM là bức xạ vô tuyến của Sao Mộc lần đầu được quan sát từ Trái Đất, và bức xạ này biến thiên theo chu kỳ xấp xỉ 10 giờ, giúp nhận diện nó đến từ Sao Mộc. Phần bức xạ DAM mạnh nhất, liên quan đến Io và tương tác của các dòng plasma giữa Io và Sao Mộc, được gọi là DAM do Io.

Phần lớn các bức xạ này được cho là sinh ra bởi cơ chế Bất ổn định Maser Xiclotron, được hình thành ở gần vùng cực quang, nơi các điện tử dao động qua lại giữa hai cực. Các điện tử liên quan đến việc sinh ra các sóng vô tuyến có thể là những hạt mang dòng điện đi từ hai cực đến đĩa từ. Cường độ bức xạ vô tuyến của Sao Mộc thường biến đổi từ từ theo thời gian; tuy nhiên, thỉnh thoảng, và một cách định kỳ, Sao Mộc vẫn sinh ra các phát xạ bùng nổ ngắn và mạnh (gọi là bùng nổ S), làm che mờ các thành phần bức xạ khác. Tổng công suất phát xạ trong dải DAM là khoảng 100 GW, còn tổng công suất phát xạ của hai dải HOM và KOM là khoảng 10 GW. So với Sao Mộc, tổng công suất phát xạ của Trái Đất chỉ là 0,1 GW.

Phát xạ hạt và sóng vô tuyến của Sao Mộc bị điều chế mạnh bởi sự tự quay của nó, khiến cho hành tinh này hoạt động như sao xung trong bức xạ vô tuyến. Sự điều chế tuần hoàn này có thể liên quan đến sự bất đối xứng trong từ quyển Sao Mộc, gây ra bởi độ nghiêng của trục mômen từ so với trục quay của hành tinh, và bởi các dị từ ở tầng cao khí quyển Sao Mộc. Cơ chế vật lý của phát xạ vô tuyến ở Sao Mộc tương tự như trong sao xung vô tuyến. Chỉ khác nhau về độ lớn, Sao Mộc có thể được coi như một sao xung vô tuyến rất nhỏ. Ngoài ra, bức xạ vô tuyến của Sao Mộc cũng chịu tác động mạnh từ áp lực gió mặt trời và, do đó, phụ thuộc vào hoạt động của Mặt Trời.

Ngoài bức xạ vô tuyến ở bước sóng tương đối dài, Sao Mộc cũng phát ra bức xạ xincrôtron (còn được gọi là bức xạ đềximét hay DIM) với tần số trong khoảng 0,1 đến 15 GHz (bước sóng từ 3 m đến 2 cm), là các bức xạ hãm phát ra khi các điện tử tương đối tính  bị bẫy ở bên trong vành đai bức xạ của hành tinh. Năng lượng của các điện tử tham gia vào phát xạ DIM là vào khoảng từ 0,1 đến 100 MeV, và các điện tử đóng góp nhiều nhất cho phát xạ DIM có năng lượng trong khoảng 1 đến 20 MeV. Bức xạ này đã được nghiên cứu kỹ và đã được sử dụng từ đầu những năm 1960 để nghiên cứu cấu trúc của từ trường và vành đai bức xạ của Sao Mộc. Các hạt trong vành đai bức xạ bắt nguồn từ phần ngoài từ quyển và được tăng tốc đoạn nhiệt khi chúng di chuyển vào phần trong từ quyển.

Từ quyển Sao Mộc phóng ra các điện tử và ion năng lượng cao (lên đến hàng chục megaelectronvolt), có thể đi xa tới tận quỹ đạo Trái Đất. Các dòng hạt này khá chuẩn trực và thay đổi theo chu kỳ quay của Sao Mộc, giống như bức xạ vô tuyến. Trong khía cạnh này, Sao Mộc cũng cho thấy sự giống nhau với sao xung.

Tương tác với các vành đai và các vệ tinh

Từ quyển của Sao Mộc bao trùm hết hệ thống các vành đai Sao Mộc và toàn bộ các quỹ đạo của những vệ tinh Galileo. Quay quanh Sao Mộc ở gần xích đạo từ, các thiên thể này là nguồn phát sinh, đồng thời là nơi hấp thụ, plasma của từ quyển, với các hạt năng lượng cao đến từ từ quyển tác động làm thay đổi bề mặt của chúng. Các hạt năng lượng cao làm phún xạ vật liệu ra khỏi bề mặt các thiên thể, và làm thay đổi thành phần hóa học của các bề mặt thông qua quá trình xạ phân (radiolysis). Do plasma cùng quay với Sao Mộc, và quay nhanh hơn các thiên thể này, plasma tương tác nhiều hơn với phần bề mặt hướng ngược lại với chiều chuyển động quanh Sao Mộc, tạo ra sự bất đối xứng trên bề mặt các thiên thể. Ngoài ra, từ trường nội tại mạnh của các vệ tinh tự nhiên cũng đóng góp vào từ trường tổng cộng của Sao Mộc.

Ở gần Sao Mộc, các vành đai và các vệ tinh nhỏ hấp thu các hạt năng lượng cao (năng lượng trên 10 keV) từ vành đai bức xạ. Sự hấp thụ này tạo ra những khoảng trống trong vành đai và ảnh hưởng đến bức xạ xincrôtron đềximét (DIM). Thực tế là sự tồn tại của các vành đai Sao Mộc lần đầu được tiên đoán dựa vào những dữ liệu từ tàu Pioneer 11 cho thấy sự sụt giảm mạnh số lượng các ion năng lượng cao ở gần Sao Mộc. Từ trường của hành tinh này ảnh hưởng mạnh mẽ đến chuyển động của các hạt nhỏ hơn cỡ micromét trong vành đai Sao Mộc, do các hạt này bị tích điện dưới tác động của bức xạ tử ngoại của Mặt Trời. Chúng chuyển động tương tự như những ion cùng quay với Sao Mộc. Sự cộng hưởng trong tương tác, giữa các hạt nhỏ chuyển động cùng quay với Sao Mộc và các hạt lớn hơn chuyển động theo quỹ đạo thông thường được chi phối bởi lực hấp dẫn, được cho là đã sinh ra vành đai hào quang nằm trong cùng của Sao Mộc (nằm ở khoảng giữa 1,4 và 1,71 RJ), chứa các hạt nhỏ hơn cỡ micromét chuyển động trên những quỹ đạo có độ nghiêng và độ lêch tâm lớn. Với các hạt xuất xứ từ những vành đai chính và di chuyển vào gần Sao Mộc, quỹ đạo của chúng bị thay đổi do cộng hưởng Lorentz theo tỷ lệ 3:2 ở khoảng cách 1,71 RJ, và bị tăng dần độ nghiêng và độ lệch tâm. Một cộng hưởng Lorentz khác xảy ra ở khoảng cách 1,4 RJ với tỷ lệ 2:1 cố định biên giới trong cùng của vành đai hào quang.

Tất cả các vệ tinh Galileo đều có bầu khí quyển mỏng với áp suất bề mặt trong khoảng 0,01 đến 1 nbar, bao gồm tầng điện ly với mật độ hạt điện tử ở khoảng 1000 đến 10000 cm−3. Dòng plasma từ quyển lạnh quay cùng với Sao Mộc phần nào bị đi lệch hướng khi chảy qua các vệ tinh, do các dòng điện trong tầng điện ly của các vệ tinh, tạo ra các cấu trúc hình nêm được gọi là các cánh Alfvén. Sự tương tác giữa các vệ tinh lớn với dòng plasma quay cùng Sao Mộc tương tự như sự tương tác giữa gió mặt trời với các hành tinh phi từ tính như Sao Kim, mặc dù tốc độ quay của plasma thường thấp hơn tốc độ âm thanh (tốc độ của plasma trong khoảng từ 74 đến 328 km/s), ngăn cản sự hình thành cung sốc. Áp lực từ dòng plasma cùng quay với Sao Mộc liên tục đẩy khí ra khỏi khí quyển của các vệ tinh (đặc biệt là với Io), và một số nguyên tử của dòng khí bị đẩy ra tiếp tục bị ion hóa và gia nhập vào dòng plasma cùng quay với Sao Mộc. Quá trình này tạo ra các vòng xuyến khí và plasma trong vùng lân cận của các quỹ đạo vệ tinh, trong đó vòng xuyến của Io là nổi bật nhất. Như vậy, các vệ tinh Galileo (chủ yếu là Io) trở thành nguồn cung plasma chính cho phần trong và phần giữa của từ quyển Sao Mộc. Khác với plasma nguội lạnh quay cùng Sao Mộc, các hạt năng lượng cao khi bay đến các vệ tinh Galileo hầu như không bị chệch hướng, theo kiểu như các cánh Alfvén, và có thể tiếp cận bề mặt của các vệ tinh này (ngoại trừ trường hợp của Ganymede).

Các vệ tinh Galileo chứa băng đá, Europa, Ganymede và Callisto, đều sinh ra mômen từ cảm ứng để đáp lại sự thay đổi từ trường của Sao Mộc ở khu vực lân cận các vệ tinh này. Các mômen từ biến thiên này tạo ra các lưỡng cực từ xung quanh chúng, chống lại những thay đổi từ trường ở gần các vệ tinh. Các dòng điện cảm ứng, sinh ra từ trường cảm ứng, được cho là chạy trong các lớp ngầm của nước mặn, có khả năng tồn tại trong tất cả các vệ tinh băng đá của Sao Mộc. Những đại dương ngầm này có thể chứa đựng sự sống, và bằng chứng cho sự tồn tại của chúng là một trong những khám phá quan trọng nhất được thực hiện vào những năm 1990 bởi tàu vũ trụ Galileo.

Tương tác của từ quyển Sao Mộc với Ganymede, vệ tinh có mômen từ nội tại, khác với sự tương tác của nó với các vệ tinh phi từ tính. Từ trường nội tại của Ganymede tạo ra một khoang rỗng bên trong từ quyển Sao Mộc, với đường kính bằng khoảng hai lần đường kính Ganymede, tạo ra một từ quyển nhỏ trong từ quyển Sao Mộc. Từ trường của Ganymede làm lệch hướng dòng plasma cùng quay với Sao Mộc khi chảy qua nó. Nó cũng bảo vệ các vùng xích đạo của Ganymede, nơi các đường sức từ được khép kín, khỏi các hạt năng lượng cao. Các hạt năng lượng cao vẫn có thể bắn phá các vùng cực của Ganymede, nơi các đường sức từ mở. Một số hạt năng lượng cao bị bẫy ở gần khu vực xích đạo của Ganymede, tạo ra những vành đai bức xạ nhỏ. Các hạt điện tử năng lượng cao đi vào bầu khí quyển mỏng ở vùng cực Ganymede cũng gây ra các cực quang đã được quan sát tại Ganymede.

Các hạt tích điện có ảnh hưởng đáng kể đến các tính chất bề mặt của các vệ tinh Galileo. Plasma có nguồn gốc từ Io mang ion lưu huỳnh và natri đi về hướng ra xa khỏi Sao Mộc,  và rơi lên Europa và Ganymede, chủ yếu ở phần bán cầu quay về hướng ngược lại chiều quay quanh Sao Mộc. Tuy nhiên trên Callisto, vì các nguyên nhân chưa được làm rõ, lưu huỳnh tập trung vào bán cầu quay về hướng trùng với chiều quay quanh Sao Mộc. Plasma cũng có thể làm các bán cầu vệ tinh quay về hướng ngược lại chiều quay quanh Sao Mộc bị tối đi (một lần nữa, trừ trường hợp của Callisto). Các dòng hạt điện tử và ion năng lượng cao, trong đó các dòng ion đẳng hướng hơn, bắn phá bề mặt băng đá của các vệ tinh, làm phún xạ các nguyên tử và phân tử ra khỏi các bề mặt này, và gây ra hiện tượng xạ phân của nước và các hợp chất hoá học khác. Các hạt năng lượng cao tách nước thành oxy và hydro, giúp duy trì bầu khí quyển oxy mỏng của các vệ tinh băng (vì hydro thoát ra khỏi các vệ tinh này nhanh hơn). Các hợp chất được tạo ra qua quá trình xạ phân trên bề mặt các vệ tinh Galileo bao gồm ozon và hydro peroxid. Nếu các chất hữu cơ hoặc cacbonat có mặt, cacbon dioxide, methanol và axit cacbonic cũng có thể được tạo ra. Khi có mặt lưu huỳnh, các sản phẩm có thể bao gồm lưu huỳnh dioxide, hydro disulfua và axit sulfuric. Các chất oxy hóa được tạo ra bởi xạ phân, như oxy và ozon, có thể bị mắc kẹt bên trong các lớp băng và được mang theo xuống các đại dương trong những khoảng thời gian địa chất, do đó đóng vai trò như một nguồn năng lượng tiềm năng cho sự sống dưới các đại dương này.

Lịch sử khám phá

Bằng chứng đầu tiên cho sự tồn tại của từ trường Sao Mộc đã xuất hiện vào năm 1955, với sự phát hiện của bức xạ vô tuyến đêcamét, DAM, của Sao Mộc. Vì dải phổ của DAM mở rộng đến 40 MHz, các nhà thiên văn học kết luận rằng Sao Mộc phải có từ trường với cường độ khoảng 1 militesla (tức 10 gauss).

Vào năm 1959, các quan sát trong dải vi sóng (một phần của quang phổ điện từ ở tần số từ 0,1 đến 10 GHz) đã dẫn tới khám phá ra bức xạ đềximét, DIM, của Sao Mộc, được xác định là bức xạ xincrôtron phát ra bởi các hạt điện tử tương đối tính bị bẫy trong các vành đai bức xạ của Sao Mộc. Bức xạ xincrôtron này được sử dụng để ước tính số lượng và năng lượng của các hạt điện tử quanh Sao Mộc và cũng giúp cải thiện các giá trị ước lượng của momen từ và độ nghiêng của nó.

Sự điều biến của bức xạ DAM của Sao Mộc gây ra bởi vệ tinh Io, còn được gọi là DAM do Io, đã được phát hiện vào năm 1964, và cho phép xác định chính xác chu kỳ quay của Sao Mộc.

Các khám phá sau 1970

Đến năm 1973, độ lớn của mômen từ đã được xác định với sai số tương đối khoảng 50%, trong khi độ nghiêng được ước tính chính xác hơn, vào khoảng 10°. Việc khẳng định hoàn toàn sự tồn tại của từ trường Sao Mộc đã lần đầu tiên được thực hiện vào tháng 12 năm 1973, khi phi thuyền Pioneer 10 bay tới gần hành tinh này.

Pioneer đã cung cấp các đo đạc bao trùm đầy đủ nhất phần trong từ quyển Sao Mộc. Mức độ bức xạ ở Sao Mộc mạnh hơn gấp 10 lần so với dự đoán của các nhà thiết kế tàu Pioneer, dẫn đến những lo lắng rằng tàu thăm dò sẽ không tồn tại nổi; tuy nhiên, với một vài trục trặc nhỏ, nó đã vượt qua được các vành đai bức xạ, một phần nhờ vào sự biến thiên của quyển từ Sao Mộc, vào thời điểm đó, theo chiều hướng có lợi cho tàu vũ trụ. Tuy nhiên, Pioneer 11 đã mất hầu hết các hình ảnh chụp Io, vì các bức xạ mạnh đã khiến phân cực kế của máy ảnh bị nhận được một số lệnh giả mạo. Các tàu vũ trụ trong chương trình Voyager được lên kế hoạch sau đó, với công nghệ tiên tiến hơn, đã được thiết kế lại để đối phó với mức độ bức xạ mạnh.

Voyager 1 và 2 đến Sao Mộc vào các năm 1979–1980 và chủ yếu đi trong mặt phẳng xích đạo. Voyager 1 đã đi vào trong vùng ở khoảng cách 5 RJ tới tâm Sao Mộc, và trở thành tàu vũ trụ đầu tiên gặp vòng xuyến plasma của Io. Voyager 2 đi vào vùng ở khoảng cách 10 RJ và đã khám phá ra phiến dòng ở mặt phẳng xích đạo. Tàu thăm dò tiếp theo đã đi qua Sao Mộc là Ulysses vào năm 1992, đã khảo sát một phần từ quyển cực của hành tinh này.

Tàu vũ trụ Galileo đã bay trên quỹ đạo quanh Sao Mộc từ năm 1995 đến năm 2003, cung cấp bản đồ khá đầy đủ về từ trường Sao Mộc ở gần mặt phẳng xích đạo, tại khoảng cách lên đến 100 RJ. Các vùng được khảo sát bao gồm đuôi từ, và vùng bình minh và hoàng hôn của từ quyển. Tuy Galileo đã sống sót tương đối thành công trong môi trường bức xạ khắc nghiệt của Sao Mộc, nó vẫn gặp phải một số vấn đề kỹ thuật. Đặc biệt, con quay hồi chuyển của tàu vũ trụ này thường biểu hiện các lỗi với số lượng ngày càng gia tăng. Nhiều lần tia lửa điện đã phóng giữa các phần quay và không quay của tàu vũ trụ, làm cho nó tự động chuyển sang chế độ an toàn, dẫn đến mất hoàn toàn dữ liệu các ngày thứ 16, thứ 18 và thứ 33 trên quỹ đạo. Các bức xạ cũng gây ra thay đổi pha trong bộ dao động thạch anh vốn được cho là cực kỳ ổn định trên Galileo.

Khi tàu vũ trụ Cassini bay qua Sao Mộc vào năm 2000, nó đã thực hiện những đo đạc phối hợp với Galileo. Sau đó, New Horizons đã bay qua Sao Mộc vào năm 2007, thực hiện một điều tra duy nhất về đuôi từ Sao Mộc, ở khoảng cách tới 2500 RJ dọc theo đuôi từ.

Năm 2003, NASA đã tiến hành một nghiên cứu sơ bộ mang tên "Thám hiểm dùng người ở các hành tinh bên ngoài" (HOPE), đề cập đến khả năng con người tham gia vào các chuyến thám hiểm trong tương lai về vùng ngoài hệ Mặt Trời. Khả năng xây dựng một căn cứ trên Callisto đã được đưa ra tranh luận, nhờ vào mức bức xạ thấp ở khoảng cách của vệ tinh này đến Sao Mộc và sự ổn định về địa chất của nó. Callisto là vệ tinh Galileo duy nhất mà việc khám phá có sự tham gia của con người dường như là khả thi. Mức độ bức xạ ion hoá trên Io, Europa và Ganymede là quá nguy hiểm cho cuộc sống của con người, và các biện pháp bảo vệ đầy đủ vẫn chưa được xây dựng.

Các khám phá sau 2010

Tàu Juno đã được phóng vào năm 2011 và đi vào quỹ đạo bay quanh Sao Mộc vào tháng 7 năm 2016. Tàu này mang theo một bộ dụng cụ được thiết kế để đo đạc kỹ hơn về từ quyển, bao gồm từ kế và các thiết bị khác để đo đạc plasma và một thiết bị được gọi là  Waves để đo sóng vô tuyến.

Các dụng cụ trong Thí nghiệm Phân bố Cực quang Sao Mộc (JIRAM) cũng giúp cung cấp thêm thông tin về từ quyển.

Mục tiêu khoa học của Juno bao gồm việc khám phá đầy đủ hơn về từ quyển cực của Sao Mộc. Độ phủ của các đo đạc về từ quyển Sao Mộc vẫn kém hơn nhiều so với đo đạc từ trường Trái Đất. Các nghiên cứu bổ sung sẽ giúp mở rộng hiểu biết về động lực học của từ quyển Sao Mộc.

Chú thích

Tham khảo

Các nguồn trích dẫn

Liên kết ngoài

Bức tranh chi tiết về quyển từ của Sao Mộc trên VnExpress.net
Bão Mặt Trời kích hoạt cực quang Sao Mộc trên ThienVanVietNam.org

Thiên thể phát hiện năm 1973
Sao Mộc
Khoa học hành tinh


title: Hafni(IV) sulfide

text:
Hafni(IV) sulfide là một hợp chất vô cơ của hafni và lưu huỳnh,  được phân loại là một dichalcogenide phân lớp với công thức hóa học HfS2. Một vài lớp mỏng của vật liệu này có thể được tách ra bằng cách sử dụng kỹ thuật Scotch Tape tiêu chuẩn (xem graphene) và được sử dụng để chế tạo transistor hiệu ứng trường. Quá trình tổng hợp hiệu suất cao của HfS2 cũng đã được chứng minh bằng cách sử dụng quá trình tróc màng ở pha lỏng, tạo ra các mảnh HfS2 ít lớp nhưng ổn định.

Điều chế
Bột hafnium(IV) sulfide có thể được sản xuất bằng phản ứng giữa hydro sulfide và hafni(IV) oxide ở 500–1300 °C.

Hợp chất khác
Phức hợp HfS2·NH3 được tạo thành khi cho HfS2 tác dụng với NH3 ở thể khí hoặc lỏng. HfS2 phản ứng với NH3 tạo thành chất lỏng màu xanh lục đậu, khi tách ra ở dạng bột/tinh thể có màu đỏ cam đậm với vệt màu kim loại đồng.

Tham khảo

Hợp chất hafni
Sulfide
Articles containing unverified chemical infoboxes
Chembox image size set
Articles with short description
Mô tả ngắn giống như Wikidata


title: Onthophagus quadriarmatus

text:
Onthophagus quadriarmatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Q


title: Ozarba aeria

text:
Ozarba aeria là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ozarba


title: Baptria dimidiata

text:
Baptria dimidiata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Baptria


title: Barylypa testacea

text:
Barylypa testacea là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Barylypa


title: Eois beebei

text:
Eois beebei là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Eois


title: Maliha al-Atash

text:
Maliha al-Atash (, cũng đánh vần Melihet el-Atash, Melihet al-Hariri hoặc Maliha al-Shamaliyya) là một ngôi làng ở miền nam Syria, một phần của Tỉnh Daraa nằm ở đồng bằng Hauran. Nó nằm phía đông bắc của Daraa và các địa phương lân cận bao gồm Izra về phía tây bắc, Busra al-Harir về hướng đông bắc, Nahitah và al-Maliha al-Gharbiya về phía đông nam, al-Hirak ở phía nam, al-Surah về phía tây nam, Namer và Qarfa ở phía tây. Trong cuộc điều tra dân số năm 2004 của Cục Thống kê Trung ương (CBS), Maliha al-Atash có dân số 3.150 người.

Tham khảo

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bản đồ thị trấn, Google Maps
 mapcarta
 Bản đồ El Karak, 21 M


title: Lycorina marvini

text:
Lycorina marvini là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lycorina


title: Cút nhà

text:
Chim cút nhà hay chim cút thuần hay cút nuôi là thuật ngữ chỉ về một loài chim nhỏ sống trong môi trường hoang dã và làm tổ trên mặt đất do sự can thiệp của con người qua hàng ngàn năm chăn nuôi và thuần hóa đã định hướng quá trình tiến hóa của chim. Con người thuần hóa chim cút để lấy thịt chim cút và lấy trứng cút. Ngoài ra, chim cút có thể được nuôi giữ như là một con vật cưng. Chim cút thuần thường được giữ trong lồng dây dài và được cho ăn thức ăn chim. Các giống thuần phổ biến nhất là chim cút Coturnix (còn được gọi là chim cút Nhật Bản).

Chăn nuôi
Một số loài chim cút được nuôi với số lượng lớn trong các trang trại. Chúng bao gồm chim cút Nhật Bản, cũng được biết đến như là chim cút coturnix, được nuôi giữ chủ yếu để sản xuất trứng cút và thịt chim cút được bán rộng khắp thế giới. Tại Trung Quốc, người ta đã có lịch sử nuôi chim cút hàng ngàn năm vì sớm phát hiện ra lợi ích về dinh dưỡng và trị bệnh trong đông y nên còn gọi là sâm động vật và được coi trọng. Trong y văn đã xếp chim cút vào thương phẩm mệnh danh là Sâm động vật. Thịt chim cút được nuôi và bán nhiều trên thị trường, với hình thức chim cút làm sẵn, trong đó có Việt Nam, Campuchia.

Nuôi chim cút lấy trứng và bán thương phẩm tương đối dễ, ít tốn công chăm sóc. Thức ăn của chim cút chủ yếu là cám. Để nuôi chim cút đạt hiệu quả cao, người nuôi cần vệ sinh chuồng trại thật kỹ, đảm bảo khô ráo, thông thoáng thì cút ít bị bệnh, cần chọn con giống khỏe. Đối với cút đẻ trứng cần chọn con mái khỏe, đảm bảo thức ăn đầy đủ, thường xuyên, Cần tiêm phòng vắc-xin và các loại thuốc phòng chống dịch bệnh.

Thời gian để một con chim cút trưởng thành và đẻ trứng là khoảng 40 ngày (chim bói), từ lúc xuất chuồng thành chim giống đến khi đẻ trứng gần 2 tháng. Cứ một mẻ chim bói khoảng 2.000 con, số lượng chim đẻ trứng khoảng 85-90%. Nó sẽ liên tục cho trứng trong vòng 7 tháng và mỗi lứa chim cút cho khai thác trứng trong vòng 5-6 tháng. Sau khoảng thời gian trên thì năng suất trứng sụt giảm hoặc vào mùa đông thời tiết lạnh, chúng cũng sinh sản chậm. Mỗi ngày, một con chim cút sẽ đẻ một quả trứng có trọng lượng bằng 10% trọng lượng cơ thể, nếu chăm sóc tốt hơn, chim sẽ đẻ trứng liên tục tới khoảng 9 tháng với tỷ lệ cho trứng khoảng 80%. Hết thời gian thu trứng, tiếp tục nuôi bán chim thịt.

Ở Việt Nam
Các giống chim cút đang được nuôi ở Việt Nam chủ yếu bắt nguồn từ Nhật Bản và Trung Quốc và ngày nay bị pha tạp nhiều, do ít chú trọng đến công tác chọn lọc, chọn phối. Chim cút có màu lông nâu xám và giống màu lông chim sẻ. Con trống có lông ngực và 2 bên má nâu đỏ. Con mái có lông ức màu vàng rơm, lông cổ có đốm đen trắng như vàng cườm. Con trống thường bé hơn con mái. Khối lượng cơ thể lúc trưởng thành của con mái là 120-170 gam, của con trống là 110-130 gam và vào lúc 25 ngày tuổi cả trống mái trung bình là 90-100 gam. Chim mái bắt đau đẻ vào lúc 40-46 ngày tuổi. Sản lượng trứng của mái trong năm đẻ đạt 250-340 quả. Khối tượng trứng trung bình 12-16 gam. Vỏ trứng màu trắng đục hay xanh lơ nhạt có đốm nâu sẫm hay xanh nhạt. Tỉ lệ trứng có phôi và ấp nở đạt 95-98%.

Tham khảo

Gia cầm
Chim thuần hóa
Giống chim cút


title: Rừng thường xanh

text:
Rừng thường xanh là một khu rừng gồm toàn bộ hoặc chủ yếu là cây thường xanh mà chúng thường mang lá xanh quanh năm. Như rừng ở vùng xích đạo, giữa các vùng nhiệt đới chủ yếu là cây thường xanh lá rộng, và ở các vùng ôn đới và phương bắc chủ yếu là cây thường xanh cây lá kim. Rừng ẩm ướt, rừng núi, rừng rêu, rừng quế, rừng mây, rừng sương mù, nói chung là nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới hoặc rừng thường xanh ôn đới, được tìm thấy trong các khu vực có độ ẩm cao và nhiệt độ tương đối ổn định và nhẹ. Rừng mây thường thể hiện một sự phong phú của rêu bao phủ mặt đất và thảm thực vật.

Tham khảo

Rừng
Vùng sinh thái
Môi trường sống
Sinh cảnh


title: Cláudia Ohana

text:
Maria Cláudia Carneiro Silva (sinh ngày 6 tháng 2 năm 1963), được biết đến với nghệ danh là Cláudia Ohana (sau mẹ cô là Nazareth Ohana Silva), là một nữ diễn viên và ca sĩ người Brazil gốc Do Thái. Ở Brazil, cô được biết đến nhiều nhất với vai ma cà rồng Natasha trong telenovela Vamp năm 1991, tuy nhiên trên toàn thế giới, cô nổi tiếng với vai Eréndira trong bộ phim cùng tên năm 1983.

Tiểu sử
Cô là con gái của nhà làm phim Nazareth Ohana Silva, đã chết năm 1978, và họa sĩ Arthur José Carneiro. Có một chị gái tên là Cristina và là chị cùng cha khác mẹ của nhà văn João Emanuel Carneiro.

Cuộc sống cá nhân
Mặc dù là con gái của nhà sản xuất ô tô Nazareth Ohana, Cláudia được nuôi bởi người dì ruột của cô, Denise Ohana.

Silva đã kết hôn với nhà làm phim Ruy Guerra từ năm 1981 đến 1984, người mà cô có một cô con gái, tên là Dandara Guerra, sinh ngày 10 tháng 10 năm 1983, cũng là một nữ diễn viên. Cláudia là bà của Martim, sinh ngày 24 tháng 5 năm 2005 và Arto, sinh ngày 19 tháng 8 năm 2012, con trai của Dandara với nam diễn viên Álamo Facó. Cláudia cũng là dì của ca sĩ Bárbara Ohana.

Cô chụp ảnh khỏa thân cho Playboy lần đầu tiên vào tháng 2 năm 1985 và một lần nữa vào tháng 11 năm 2008. Bài tiểu luận năm 1985 của cô đã trở thành lịch sử khi cho thấy một bụi rậm, lần đầu tiên ngay cả thời gian. Gần đây, khi tham gia chương trình Amor e Sexo, Cláudia đã nói đùa về chủ đề này, nói rằng, "với sự thất vọng của nhiều người, tôi đã cạo lông".

Tham khảo

Nữ diễn viên từ Rio de Janeiro
Nữ diễn viên sân khấu Brasil
Nữ diễn viên điện ảnh Brasil
Người Rio de Janeiro
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1963


title: Hoa hậu Siêu tài năng

text:
Miss Supertalent of the World, được điều hành bởi Suta Group, là sự kiện truyền hình và truyền thông toàn cầu hai lần một năm, do Thomas Zilliacus, cựu Trưởng khu vực Nokia sáng lập. Asia Pacific Rim và Lawrence Choi được tổ chức từ năm 2011, với sự tham gia của các ngôi sao thời trang gồm các hoa hậu, siêu mẫu, diễn viên, nghệ sĩ nhạc pop, người dẫn chương trình, quán quân khiêu vũ với format độc đáo thể hiện thời trang và tài năng. Nó được tổ chức Seoul, Busan, Daegu ở Châu Á và Paris, Nice, Milan, Ferrari Auto of Italy, Rome ở Châu Âu. Những thí sinh đáng chú ý trong quá khứ gồm: Meriam George, Milett Figueroa, Anna Lundh, Diana Arno, Maria Sten, Dipna Patel, Malina Joshi, Lada Akimova.

Danh sách Hoa hậu

Quốc gia đăng quang

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cuộc thi sắc đẹp
Tài năng


title: Acronicta jozana

text:
Acronicta jozana là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acronicta


title: Antonio da Correggio

text:
Antonio Allegri da Correggio (tháng 8 năm 1489 - ngày 5 tháng 3 năm 1534), thường được biết đến với cái tên Correggio (Ý: [korreddʒo]), là họa sĩ tiên phong của trường phái Parma của thời kỳ Phục Hưng Ý, nổi tiếng với những tác phẩm mạnh mẽ và tinh tế nhất của thế kỷ 16. Correggio đã định hình được nghệ thuật Rococo của thế kỷ 18 bằng cách sử dụng thành phần năng động, viễn cảnh ảo tưởng và góc nhìn cận cảnh kịch tính. Ông được coi là một bậc thầy của kỹ thuật chiaroscuro.

Tham khảo

Sinh năm 1489
Mất năm 1534
Người Ý thế kỷ 15
Người Ý thế kỷ 16
Họa sĩ Ý
Họa sĩ Phục hưng


title: Calamotropha javaica

text:
Calamotropha javaica là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calamotropha


title: Hadizatou Mani

text:
Hadizatou Mani (sinh năm 1984) là một nhà hoạt động nhân quyền đến từ quốc gia châu Phi - Nigeria đã đấu tranh để giải thoát bản thân khỏi chế độ nô lệ bởi tòa án có thẩm quyền (Sau đó, cũng chính cô đã bảo vệ cho những người bị rơi vào nạn nhân của chế độ nô lệ).

Sự nghiệp
Mani sinh năm 1984 tại Nigeria. Cô đã bị bán làm nô lệ ở tuổi mười hai với giá 500 đô la. Chế độ nô lệ là bất hợp pháp ở Nigeria, nhưng đến năm 2003, nó vẫn còn được thể hiện trong thời hiện đại. Cô được tạo ra để làm việc và sinh ba đứa con cho chủ của mình. Anh cho rằng cô là vợ anh chứ không phải nô lệ của anh. Kết quả là anh ta đã buộc tội cô ta khi cô ta cưới một người đàn ông khác. Mani bị tống vào tù sáu tháng nhưng cô được khuyến khích kháng án.

Sau khi cô sử dụng tòa án để lật ngược lại lời kết tội của chủ mình, cô đã được bồi thường 20.000 đô la và sau đó được vinh danh Giải thưởng Phụ nữ can đảm quốc tế năm 2009  và cô nằm trong danh sách 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới năm 2009 của Tạp chí Time. Các vinh danh và giải thưởng là xứng đáng cho nỗ lực chống lại chế độ nô lệ ở Nigeria thời đó.

Tham khảo

Sinh năm 1984
Nhân vật còn sống


title: Đại học Quốc phòng Malaysia

text:
Đại học Quốc phòng Malaysia (UPNM ) là một trường đại học quân sự có trụ sở chính tại Sungai Besi Camp, Kuala Lumpur, Malaysia. Đây là trường đại học quân sự đầu tiên của Malaysia phục vụ nhu cầu và sự phát triển của Lực lượng Vũ trang Malaysia. Có khoảng 2700 sinh viên đại học, trong đó có hơn 890 sinh viên hệ đào tạo chính quy dài hạn.

Chương trình đào tạo

Chương trình hàn lâm

Các Khoa về Kỹ thuật Quốc phòng
 Kỹ thuật Xây dựng
 Kỹ thuật Điện và Điện tử (Năng lượng)
 Kỹ thuật Điện và Điện tử (Truyền thông)
 Kỹ thuật Cơ khí
 Kỹ thuật Cơ khí-Ô tô
 Kỹ thuật Cơ khí-Hàng không
 Kỹ thuật Cơ khí-Công nghệ Hàng hải
 Công nghệ Kỹ thuật Quốc phòng

Các Khoa về Khoa học Quốc phòng
 Khoa học máy tính (Hệ thống An ninh An toàn)
 Khoa học máy tinh (Trí tuệ Nhân tạo)
 Công nghệ Hàng hải

Các Khoa về Nghiên cứu Quản lý Quốc phòng
 Quản lý Nguồn nhân lực quốc phòng
 Nghiên cứu chiến lược
 An ninh và Quản lý quốc phòng

Các Khoa về Y tế và Khoa học sức khỏe quốc phòng
 Cử nhân Y tế

Trung tâm ngôn ngữ
 Ngôn ngữ và Văn hóa giao tiếp

Chú thích

Đại học và cao đẳng kỹ thuật
Học viện quân sự Malaysia
Viện công nghệ tại Malaysia
Học viện Kỹ thuật Quân sự


title: Cừu Roussin Hague

text:
Cừu Roussin Hague là một giống cừu của Pháp có nguồn gốc từ phía bắc của eo biển Anh. Chúng là giống cừu cổ xưa và được đánh giá cao về khả năng thích nghi với khí hậu của chúng.

Lịch sử
Đây là một giống cừu rất cổ xưa, mà sự hiện diện trong vùng đồng cỏ Norman được chứng thực từ thế kỷ XVIII và nó đã là chủ đề của việc lai tạp khác nhau của các chủng tộc cừu của cư dân Anglo-Saxon, trước khi được chính thức công nhận vào cuối năm 1980. Nó rất phù hợp với khí hậu gió của bờ biển Đại Tây Dương của đồng cỏ, nơi chúng vẫn còn sống chủ yếu cho đến ngày nay.

Các giống địa phương của Bắc eo biển, trong khu vực Hague, sinh ra trong thế kỷ thứ mười tám từ một hỗn hợp của các giống địa phương và cừu Ouessant, lần đầu tiên chúng được lai vào năm 1920 với cừu Dishley và cho cừu South Down để tăng chất lượng thịt của nó. 40 năm sau, những chúng tiếp tục được lai một lần nữa với cừu Suffolk. Năm 1978, các nhà lai tạo tạo ra một liên kết đến một sự công nhận chính thức trong năm 1982, một ngày rất muộn trong mối quan hệ với các giống cừu cổ xưa này.

Đặc điểm
Chúng là một giống cừu đầy đặn, chiều cao của cừu đo 65–70 cm, nặng 70–90 kg và thông số của con đực là 70–75 cm và 100–130 kg. Nó là giống cừu có toàn thân màu trắng với một cái đầu màu nâu và đôi chân và không đeo sừng. Trán là không có len, cừu đực có đôi mắt sắc nét và tai dựng đứng. Chúng không đòi hỏi, đặc biệt phù hợp với khí hậu ẩm ướt và gió của bờ biển Đại Tây Dương. Nó có thể phát triển đất khá nghèo và là nồng độ muối cao, nhưng nó nuôi trên các đồng cỏ màu mỡ của Cotentin để có thể khai thác khả năng tối đa của nó.

Cừu Hague là dễ nuôi do tính khí bình tĩnh và ngoan ngoãn. Nó cung cấp hiệu suất sinh sản cao, chúng là giống cừu thành thục sớm, 61% con cái sinh trước tuổi 15 tháng. Nó vẫn còn trong nôi xuất xứ của nó, ở phía bắc của tỉnh Manche, mà đang tập trung giữa 7 và 8 000 000 cừu sinh sản. Nó có len màu trắng và đầu và chân màu đỏ. Các con cừu cái rất mẹ và có sản xuất sữa tốt, chúng được nuôi dưỡng trong giống thuần chủng hoặc lai tạo với giống cừu thịt để cải thiện hình dáng của con chiên.

Trán chúng phẳng, xương mũi lồi ra, chúng có hố nước mắt, mõm của chúng mỏng, môi hoạt động, răng cửa sắc, nhờ đó chúng có thể gặm được cỏ mọc thấp và bứt được những lá thân cây mềm mại, hợp khẩu vị trên cao để ăn. Chúng có thói quen đi kiếm ăn theo bầy đàn, tạo thành nhóm lớn trên đồng cỏ. Trong da chúng có nhiều tuyến mồ hôi và tuyến mỡ hơn dê. Bởi thế chúng bài tiết mồ hôi nhiều hơn và các cơ quan hô hấp tham gia tích cực hơn vào quá trình điều tiết nhiệt.

Chăn nuôi
Chúng có tính bầy đàn cao nên dễ quản lý, chúng thường đi kiếm ăn theo đàn nên việc chăm sóc và quản lý rất thuận lợi. Chúng cũng là loài dễ nuôi, mau lớn, ít tốn công chăm sóc. So với chăn nuôi bò thì chúng là vật nuôi dễ tính hơn, thức ăn của chúng rất đa dạng, thức ăn của chúng là những loại không cạnh tranh với lương thực của người. Chúng là động vật có vú ăn rất nhiều cỏ.

Hầu hết chúng gặm cỏ và ăn các loại cỏ khô khác, tránh các phần thực vật có gỗ nhiều. Chúng có chế độ hoạt động ban ngày, ăn từ sáng đến tối, thỉnh thoảng dừng lại để nghỉ ngơi và nhai lại. Đồng cỏ lý tưởng cho chúng như cỏ và cây họ Đậu. Khác với thức ăn gia súc, thức ăn chính của chúng trong mùa đông là cỏ khô.

Chúng là loài ăn tạp, có thể ăn được nhiều loại thức ăn bao gồm thức ăn thô xanh các loại như: rơm cỏ tươi, khô, rau, củ quả bầu bí các loại, phế phụ phẩm công nông nghiệp và các loại thức ăn tinh bổ sung như cám gạo ngũ cốc. Mỗi ngày chúng có thể ăn được một lượng thức ăn 15-20% thể trọng. Chúng cần một lượng thức ăn tính theo vật chất khô bằng 3,5% thể trọng. Với nhu cầu 65% vật chất khô từ thức ăn thô xanh (0,91 kg) và 35% vật chất khô từ thức ăn tinh (0,49 kg). Khi cho chúng ăn loại thức ăn thô xanh chứa 20% vật chất khô và thức ăn tinh chứa 90% vật chất khô.

Nguồn nước uống là nhu cầu cơ bản của chúng. Lượng nước cần cho chúng biến động theo mùa và loại và chất lượng thực phẩm mà chúng tiêu thụ. Khi chúng ăn nhiều trong các tháng đầu tiên và có mưa (kể cả sương, khi chúng ăn vào sáng sớm), chúng cần ít nước hơn. Khi chúng ăn nhiều cỏ khô thì chúng cần nhiều nước. Chúng cũng cần uống nước sạch, và có thể không uống nếu nước có tảo hoặc chất cặn. Trong một số khẩu phần ăn của chúng cũng bao gồm các khoáng chất, hoặc trộn với lượng ít.

Chăm sóc
Sau khi cho phối giống 16-17 ngày mà không có biểu hiện động dục lại là có thể cừu đã có chửa, Căn cứ vào ngày phối giống để chuẩn bị đỡ đẻ cho cừu (thời gian mang thai của cừu 146-150 ngày) nhằm hạn chế cừu sơ sinh bị chết; Có thể bồi dưỡng thêm thức ăn tinh và rau cỏ non cho cừu có chửa nhưng tuyệt đối tránh thức ăn hôi mốc; Khi có dấu hiệu sắp đẻ (bầu vú căng, xuống sữa, sụt mông, âm hộ sưng to, dịch nhờn chảy ra, cào bới sàn…) nên nhốt ở chuồng riêng có lót ổ rơm và chăn dắt gần, tránh đồi dốc.

Thông thường cừu mẹ nằm đẻ nhưng cũng có trường hợp đứng đẻ, tốt nhất nên chuẩn bị đỡ đẻ cho cừu; Sau khi đẻ cừu mẹ tự liếm cho con. Tuy nhiên, vẫn phải lấy khăn sạch lau khô cho cừu con, nhất là ở miệng và mũi cho cừu con dễ thở. Lấy chỉ sạch buộc cuống rốn (cách rốn 4–5 cm), cắt cuống rốn cho cừu con và dùng cồn Iod để sát trùng; Giúp cừu con sơ sinh đứng dậy bú sữa đầu càng sớm càng tốt (vì trong sữa đầu có nhiều kháng thể tự nhiên); Đẻ xong cho cừu mẹ uống nước thoải mái (có pha đường 1% hoặc muối 0.5%).

Cừu con trong 10 ngày đầu sau khi đẻ cừu con bú sữa mẹ tự do; Từ 11-21 ngày tuổi cừu con bú mẹ 3 lần/ngày, nên tập cho cừu con ăn thêm thức ăn tinh và cỏ non, ngon; 80-90 ngày tuổi có thể cai sữa. Giai đoạn này phải có cỏ tươi non, ngon cho cừu con để kích thích bộ máy tiêu hóa phát triển (đặc biệt là dạ cỏ) và bù đắp lượng dinh dưỡng thiếu hụt do sữa mẹ cung cấp không đủ; Cừu sinh trưởng và phát triển nhanh, mạnh ở giai đoạn này.

Tham khảo

 Roussin de la Hague, site des races domestiques françaises, Département des Sciences Animales d'AgroParisTech et France UPRA Sélection
 Le Standard de la race Roussin de la Hague » [archive] (consulté le 8 mars 2011)
 « Dans la Manche, le Roussin de la Hague, productif et autonome », Patre, 15 juillet 2005 (lire en ligne [archive])
 « Race ovine Roussin de la Hague » [archive] (consulté le 8 mars 2011)

R


title: Ged Killen

text:
Gerard Killen (sinh ngày 1 tháng 5 năm 1986), thường được gọi là Ged Killen, là một chính khách Lao động và Hợp tác người Scotland, từng là Nghị sĩ Quốc hội cho Rutherglen và Hamilton West từ năm 2017 đến năm 2019.

Tuổi thơ
Killen được sinh ra ở Glasgow, sống ở the Gorbals trước khi chuyển đến Blantyre, nơi ông dành phần lớn tuổi trẻ của mình. Ông học trường trung học Trinity ở Rutherglen.

Đời tư
Killen là người đồng tính và kết hôn với chồng Peter vào năm 2013. Họ hy vọng sẽ về hưu ở quê nhà của Peter ở Bắc Ireland, điều này đã ảnh hưởng đến chiến dịch của Killen nhằm cân bằng luật hôn nhân đồng giới giữa Bắc Ireland và phần còn lại của Vương quốc Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhân vật còn sống
Chính khách đồng tính nam
Sinh năm 1986


title: Traminda hemichroa

text:
Traminda hemichroa là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Traminda


title: Mùa bão Đại Tây Dương 2019

text:
Mùa bão Đại Tây Dương 2019  là một sự kiện mà theo đó, các xoáy thuận nhiệt đới/cận nhiệt đới hình thành ở Đại Tây Dương, phía Bắc xích đạo trong năm 2019. Hằng năm mùa bão chủ yếu diễn ra từ khoảng tháng 6 đến tháng 11, trong đó các xoáy thuận nhiệt đới tập trung nhiều nhất vào tháng 9 do môi trường rất thuận lợi như nhiệt độ nước biển nóng nhất trong năm, gió cắt yếu... Có rất ít xoáy thuận nhiệt đới hình thành trong khoảng thời gian từ tháng 12 đến tháng 5 tại đây do môi trường bất lợi để bão có thể phát triển. Mùa bão năm 2019 chính thức bắt đầu bằng sự hình thành của cơn bão cận nhiệt đới Andrea vào ngày 20 tháng 5, đánh dấu năm thứ năm liên tiếp một cơn bão nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới phát triển trước khi bắt đầu mùa chính thức, phá vỡ kỷ lục bốn năm trước đó được thiết lập từ năm 1951 đến 1954. Đây cũng là năm thứ hai liên tiếp không có cơn bão nào hình thành trong tháng Sáu.

Dự báo mùa bão

Tóm tắt mùa bão

Các hệ thống xoáy thuận nhiệt đới

Bão Andrea

Bão Barry

Áp thấp nhiệt đới 03-L

Bão Chantal

Bão Dorian

Bão Erin

Bão Fernand

Bão Gabrielle

Bão Humberto

Bão Jerry

Bão Imelda

Bão Karen

Bão Lozenro

Bão Melissa

Áp thấp nhiệt đới 15-L

Bão Nestor

Bão Olga

Bão Pablo

Bão Rebekah

Bão Sebastien

Mùa bão và tên bão

Tóm tắt mùa bão
Danh sách các tên sau đây sẽ được sử dụng cho các cơn bão được đặt tên hình thành ở Bắc Đại Tây Dương vào năm 2019. Các tên bị khai tử, nếu có, sẽ được Tổ chức Khí tượng Thế giới công bố vào mùa xuân năm 2020. Các tên không được rút khỏi danh sách sẽ được sử dụng lại trong mùa bão năm 2025. Đây là cùng một danh sách được sử dụng trong mùa bão năm 2013, ngoại trừ cái tên Ingrid.

Tóm tắt mùa bão
Đây là bảng của tất cả các cơn bão đã hình thành trong mùa bão năm 2019 ở Đại Tây Dương. Nó bao gồm tên, ngày tháng, sức gió, áp suất, khu vực đổ bộ, thiệt hại và số người chết được biểu thị bằng chữ in đậm. Cái chết trong ngoặc đơn thường là bổ sung hoặc gián tiếp (một ví dụ về cái chết gián tiếp  là một tai nạn giao thông), nhưng vẫn sẽ liên quan đến cơn bão đó. Thiệt hại và tử vong bao gồm tổng số người bị tai nạn, sóng hoặc lũ lụt... và tất cả các con số thiệt hại là vào năm 2019 được tính bằng USD

Xem thêm
 Mùa bão Đông Bắc Thái Bình Dương 2019
 Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2019
 Mùa bão Tây Nam Ấn Độ Dương 2018-19

Tham khảo

Mùa bão Bắc Đại Tây Dương 2019


title: Kinh tuyến (thiên văn học)

text:
Trong thiên văn học, kinh tuyến là vòng tròn lớn đi qua các thiên cực, cũng như thiên đỉnh và thiên để của vị trí quan sát viên. Do đó, nó cũng bao gồm các điểm phía bắc và phía nam trên đường chân trời, và nó vuông góc với đường xích đạo và đường chân trời. Một kinh tuyến thiên thể đồng phẳng với kinh tuyến trên mặt đất tương tự chiếu lên thiên cầu. Do đó, số lượng kinh tuyến thiên thể cũng là vô hạn.

Kinh tuyến thiên thể không được xác định khi người quan sát ở hai cực địa lý, vì tại hai điểm này, thiên đỉnh và thiên để nằm trên hai cực thiên thể, và bất kỳ vòng tròn lớn nào đi qua các cực thiên thể cũng đi qua thiên đỉnh và thiên để.

Có một số cách để chia kinh tuyến thành hình bán nguyệt. Trong hệ tọa độ ngang, kinh tuyến của người quan sát được chia thành hai nửa kết thúc bởi các điểm phía bắc và phía nam của đường chân trời. Kinh tuyến trên của người quan sát đi qua thiên đỉnh trong khi kinh tuyến dưới đi qua thiên đế. Một cách khác, kinh tuyến được chia thành kinh tuyến địa phương, hình bán nguyệt bao gồm thiên đỉnh của người quan sát và cả hai cực thiên thể, và hình bán nguyệt đối diện, bao gồm thiên để và cả hai cực.

Vào bất kỳ ngày / đêm nhất định nào, một thiên thể sẽ xuất hiện cắt qua kinh tuyến trên của người quan sát khi Trái đất quay, vì kinh tuyến được cố định vào đường chân trời địa phương. Ở đỉnh điểm, vật thể tiếp xúc với kinh tuyến trên và đạt đến điểm cao nhất trên bầu trời. Xích kinh của một đối tượng và thời gian thiên văn địa phương có thể được sử dụng để xác định thời gian đạt đến đỉnh điểm của nó (xem góc giờ).

Kinh tuyến xuất phát từ meridies trong tiếng Latin, có nghĩa là cả hai từ "trưa" và "nam", bởi đường xích đạo thiên cầu dường như nghiêng về phía nam của Bắc bán cầu.

Xem thêm

 Kinh tuyến (địa lý)
Đỉnh điểm (thiên văn học)
 Kinh tuyến gốc (các hành tinh)
 Kinh độ (hành tinh)

Tham khảo

 Millar, William (2006). Giới thiệu về nhà thiên văn nghiệp dư về thiên thể. Nhà xuất bản Đại học Cambridge.

Hệ tọa độ thiên văn


title: Microcalicha tomarmia

text:
Microcalicha tomarmia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Microcalicha


title: Nguyễn Hồng Phong (thiếu tướng)

text:
Nguyễn Hồng Phong là một sĩ quan cao cấp của Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Thiếu tướng, hiện là Tư lệnh Binh chủng Pháo binh.

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Tư lệnh Binh chủng Pháo binh, Quân đội nhân dân Việt Nam


title: Pyrinia phoebeata

text:
Pyrinia phoebeata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pyrinia


title: Đèo Mã Phục

text:
Đèo Mã Phục là đèo trên quốc lộ 3 ở vùng giáp ranh huyện Hòa An và Quảng Hòa tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Vị trí
Đèo Mã Phục ở ranh giới xã Nguyễn Huệ huyện Hòa An với xã Quốc Toản huyện Quảng Hòa tỉnh Cao Bằng .

Hai bên quốc lộ 3 đoạn lên đèo có hai khối đá vôi, thành dựng đứng chầu vào nhau như hai con ngựa nằm phủ phục, từ đó mà có tên "Mã Phục". Đèo cao 620 m, vượt qua 7 vòng dốc để đến được đỉnh .

Trên đỉnh đèo là ngã ba Cốc Phát, nơi bắt đầu đường tỉnh 205 đi cửa khẩu Trà Lĩnh, huyện Trùng Khánh

Văn thơ
"Bên kia đèo Mã Phục" là tập hồi ức viết về những ngày tháng tuổi thơ sống nơi núi rừng thẳm xanh của nhà báo Nguyễn Như Mai, Nhà xuất bản Kim Đồng xuất bản, Mã ISBN 9786042083379 .

Tham khảo

Liên kết ngoài

Giao thông Cao Bằng


title: A.C. ChievoVerona

text:
Associazione Calcio ChievoVerona, thường được gọi là ChievoVerona hoặc đơn giản là Chievo [kjeːvo], là một bóng đá Ý có trụ sở tại Chievo, một vùng ngoại ô của 4.500 cư dân ở Verona, Veneto, và thuộc sở hữu của Paluani, một công ty sản phẩm bánh mì và nguồn cảm hứng cho tên ban đầu của họ, Paluani Chievo. Câu lạc bộ chia sẻ sân vận động Marcantonio Bentegodi 38.402 chỗ ngồi với các đối thủ cùng thành phố Hellas Verona.

Lịch sử

Những năm đầu
Đội bóng được thành lập vào năm 1929 bởi một số ít người hâm mộ bóng đá từ quận nhỏ Chievo, một khu phố ở Verona. Ban đầu câu lạc bộ không chính thức liên kết với Liên đoàn bóng đá Ý (FIGC), nhưng dù sao cũng đã chơi một số giải đấu nghiệp dư và các trận giao hữu dưới tên gọi "OND Chievo", tên gọi do chế độ phát xít đặt. Sự ra mắt chính thức của câu lạc bộ trong một giải đấu chính thức là vào ngày 8 tháng 11 năm 1931. Màu sắc của đội lúc đó là xanh và trắng. Chievo tan rã vào năm 1936, tuy nhiên, do khủng hoảng kinh tế nhưng đã quay trở lại chơi vào năm 1948 sau Thế chiến II, được tham gia "Seconda Divisione" (Giải hạng hai). Năm 1957, đội chuyển đến trường giáo xứ "Carlantonio Bottagisio", nơi họ chơi cho đến năm 1986. Năm 1959, sau khi tái cấu trúc các giải bóng đá, Chievo tham dự "Seconda Categoria" (Giải hạng hai), một giải đấu khu vực được đặt cạnh nhau trong kim tự tháp bóng đá Ý. Năm đó, Chievo đổi tên thành "Cardi Chievo", sau một nhà tài trợ mới, và nhanh chóng được thăng chức lên "Prima Cargetoria", từ đó đội trải qua lần xuống hạng đầu tiên vào năm 1962.

Chuỗi thăng hạng liên tiếp
Năm 1964, Luigi Campedelli, một doanh nhân và chủ sở hữu của công ty Paluani, được bổ nhiệm làm chủ tịch mới của Chievo. Dưới thời chủ tịch của Campedelli, Chievo đã trèo lên toàn bộ kim tự tháp bóng đá Ý, đến Serie D sau mùa giải 1974-74. Dưới cái tên "Paluani Chievo", đội được thăng hạng Serie C2 vào năm 1986. Do thăng hạng lên các giải đấu cao, Chievo đã buộc phải chuyển đến Sân vận động Marcantonio Bentegodi, địa điểm chính ở Verona; lần thăng hạng khác, đến Serie C1, tiếp theo vào năm 1989. Năm 1990, câu lạc bộ đổi tên thành tên hiện tại, "AC ChievoVerona."

Năm 1992, Chủ tịch Luigi Campedelli, người đã trở lại ở vị trí lãnh đạo của câu lạc bộ hai năm trước, đã chết vì một cơn đau tim, và con trai ông Luca Campedelli, chỉ 23 tuổi, trở thành chủ tịch mới và trẻ nhất của một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Ý. Campedelli đã thăng chức Giovanni Sartori lên làm giám đốc bóng đá và chỉ định Alberto Malesani làm huấn luyện viên trưởng mới. Dưới thời Malesani, đội bóng đã giành chiến thắng một cách đáng kinh ngạc tại Serie C1 và được thăng hạng lên Serie B, nơi đối thủ của thành phố Hellas Verona đang thi đấu vào thời điểm đó. Năm 1997, sau khi Malesani ký hợp đồng với Fiorentina, Silvio Baldini được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng mới. Mùa giải tiếp theo, với tư cách là huấn luyện viên, Domenico Caso, đã chứng kiến sự sa thải đầu tiên của một huấn luyện viên trong nhiệm kỳ chủ tịch của Luca Campedelli, với Caso bị sa thải và thay thế bằng Lorenzo Balestro. Chính trong những năm này, biệt danh "mussi volanti" ("lừa bay") đã ra đời. Nó có nguồn gốc từ những người ủng hộ Crosstown của họ đối thủ Hellas, những người sẽ nhạo báng dài bị những người ủng hộ Chievo rằng Chievo sẽ chỉ được thăng hạng nếu "con lừa có thể bay" (tương đương với ngôn ngữ tiếng Anh falsism "nếu lợn có thể bay", biểu thị một giấc mơ không thể).

Vào mùa giải 2000-01, Luigi Delneri đã được ký hợp đồng với tư cách là huấn luyện viên và dẫn dắt Chievo, nhờ vào vị trí thứ ba tại Serie B, để thăng hạng lên Serie A, lần đầu tiên trong lịch sử đội bóng đạt được thứ hạng cao nhất của bóng đá Ý.

Mussi Volanti (2001-2007)
Trong mùa giải 2001-01, Chievo ra mắt Serie A, đội bóng được nhiều nhà phê bình lựa chọn nhất để trở lại Serie B. Sáu tuần liên tiếp. Câu lạc bộ cuối cùng đã kết thúc mùa giải với vị trí thứ năm rất đáng nể, đủ điều kiện để đội bóng chơi ở UEFA Cup. Màn trình diễn ấn tượng của Chievo đã truyền cảm hứng cho một cuốn sách năm 2002 về kinh tế bóng đá có tựa đề "Fenomeno Chievo. Economia, costume, società "của Marco Vitale.

Vào năm 2002-03, Chievo đã ra mắt giải đấu châu Âu nhưng đã bị loại ở vòng đầu tiên bởi Red Star Belgrade. Đội kết thúc mùa giải Serie A ở vị trí thứ bảy, một lần nữa chứng tỏ mình là một trong những đội khá ở Serie A. Mùa giải 2003-04, lần cuối cùng với Delneri cầm quyền, đã chứng kiến Chievo kết thúc ở vị trí thứ chín.

Mùa giải 2004-05 được nhớ đến là một trong những khó khăn nhất trong lịch sử của Chievo. Mario Beretta, một người mới chơi Serie A từ Ternana, trở thành huấn luyện viên, nhưng sau khởi đầu mạnh mẽ đã đưa Chievo đứng thứ ba sau Juventus và Milan, đội dần mất vị trí trong bảng xếp hạng. Với ba trận đấu còn lại trong mùa giải, Chievo là đội thứ ba từ cuối cùng, một vị trí sẽ đưa đội xuống hạng Serie B. Như một phương sách cuối cùng, Beretta bị sa thải và Maurizio D'Angelo, một cựu cầu thủ Chievo, được bổ nhiệm tạm thời thay anh làm huấn luyện viên. Tinh thần được cải thiện, và hai chiến thắng và một trận hòa từ ba trận đấu cuối cùng đã chứng minh vừa đủ để giữ Chievo ở lại Serie A.

Trong mùa giải 2005-06, Giuseppe Pillon của Treviso FBC được bổ nhiệm làm huấn luyện viên mới. Đội bóng đã trải qua sự trở lại kỷ nguyên Delneri thành công, cả về phong cách chơi và kết quả, kết quả là Chievo kết thúc mùa giải thứ bảy và giành được một suất chơi tại UEFA Cup. Tuy nhiên, vì vụ bê bối bóng đá liên quan đến một số đội bóng hàng đầu (tất cả đều đạt vị trí cao hơn Chievo trong mùa giải 2005-06), Lừa bay đã được trao một vị trí trong giai đoạn tham gia Champions League tiếp theo.

Vào ngày 14 tháng 7 năm 2006, bản án trong vụ bê bối đã được công khai. Juventus, Milan và Fiorentina, những đội ban đầu đều đủ điều kiện tham dự Champions League 2006-07, và Lazio, đội ban đầu đủ điều kiện tham dự UEFA Cup 2006-07, tất cả đều bị cấm thi đấu tại UEFA cho mùa giải 2006-07, mặc dù Milan được phép tham dự Champions League sau khi họ kháng cáo lên FIGC. Chievo đã chiếm một vị trí trong giai đoạn vòng loại thứ ba của cuộc thi cùng với Milan và phải đối mặt với câu lạc bộ Bulgaria Levski Sofia. Chievo thua trận lượt đi 2-0 tại Sofia và hòa 2-2 trên sân nhà ở trận lượt về và bị loại bởi tổng tỷ số 4 - 2 và Levski tiến vào vòng bảng Champions League. Là đội thua vòng loại Champions League, Chievo đã được trao một suất vào vòng loại cuối cùng của UEFA Cup. Vào ngày 25 tháng 8 năm 2006, họ đối mặt với Braga từ Bồ Đào Nha. Trận lượt đi diễn ra vào ngày 14 tháng 9 tại Braga, kết thúc với chiến thắng 2-0 cho đội Bồ Đào Nha. Trận đấu trở lại, diễn ra vào ngày 28 tháng 9 tại Verona, mặc dù chiến thắng bởi Chievo 2-1, dẫn đến thua 3-2 chung cuộc và đội bóng bị loại.

Vào ngày 16 tháng 10 năm 2006, sau thất bại 1-0 với Torino, huấn luyện viên trưởng Giuseppe Pillon đã bị sa thải và được thay thế bởi Luigi Delneri, một trong những biểu tượng ban đầu của phép lạ Chievo, người đã dẫn dắt câu lạc bộ đến Serie A năm 2002.

Vào ngày 27 tháng 5 năm 2007, ngày diễn ra trận đấu cuối cùng của mùa giải 2006-07 Chỉ cần một trận hòa trước Catania,đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong cuộc chiến trụ hạng, Chievo đã thua 2-0 trên sân trung lập ở Bologna. Chiến thắng của Parma, Siena và Reggina đã đẩy Chievo xuống Serie B cho mùa giải 2007-08 sau sáu mùa giải ở hạng đấu cao nhất.

Ngay cả khi là một đội Serie A tương đối thành công, câu lạc bộ chỉ có trung bình 9.000 đến 10.000 người hâm mộ  và được giữ nguyên chủ yếu bằng tiền từ bản quyền truyền hình, không có số lượng người ủng hộ người hâm mộ như Hellas, đội lâu đời nhất ở Verona. Sự khác biệt giữa số người ủng hộ của các câu lạc bộ đã được nêu rõ trong các trận derby địa phương được chơi trong mùa 2001-05 tại sân vận động chung của câu lạc bộ khi, đối với đội "nhà" của Chievo, các cổ động viên của Chievo ngồi ở cuối sân (khu vực của những người ủng hộ sân vận động trong những năm qua được cho là "của họ", trên thực tế, tên của phe ủng hộ chính là "Phía Bắc", phía sân vận động thường được giao cho những người ủng hộ đội khách), trong khi hầu hết những người còn lại ghế sân vận động đã được giao cho những người ủng hộ Hellas.

Một năm với Cadetti (2007-08)
Chievo đã nhanh chóng quay trở lại sau sự thất vọng của sự xuống hạng của họ vào ngày cuối cùng của 2006-07, để ngay lập tức trở lại Serie A. Sau sự ra đi dự kiến của một số cầu thủ chất lượng hàng đầu bao gồm Franco Semioli, Salvatore Lanna, Matteo Brighi, Paolo Sammarco và Erjon Bogdani, người quản lý Delneri cũng chia tay câu lạc bộ. Giuseppe Iachini thay thế anh ta và đội trưởng, Lorenzo D'Anna, nhường chỗ cho Sergio Pellissier ở cuối thị trường chuyển nhượng. Một đội hình mới đã được xây dựng, đáng chú ý nhất là sự xuất hiện của các tiền vệ Maurizio Ciaramitaro và Simone Bentivoglio, hậu vệ César và tiền đạo Antimo Iunco. Đây thân mới của Gialloblu đã lên ngôi vô địch mùa đông (cùng với Bologna), trên đường đến suất thăng hạng tại vòng 41 sau trận hòa 1-1 tại Grosseto để lại cho họ bốn điểm rõ ràng so với vị trí thứ ba Lecce khi giải đấu chỉ còn một trận đấu còn lại. Ngoài chiến thắng thăng hạng, họ còn được trao tặng chiếc cúp Ali della Vittoria vào ngày cuối cùng của mùa giải, danh hiệu giải đấu đầu tiên của họ dưới bất kỳ hình thức nào trong 14 năm.

Quay trở lại Serie A (2008-2019)
Trong mùa giải đầu tiên của họ trở lại Serie A, Chievo ngay lập tức vật lộn trong giải đấu dẫn đến việc Iachini bị sa thải vào tháng 11 và thay thế ông với ông chủ cũ Parma Domenico Di Carlo. Sau sự trở lại của Di Carlo, Chievo đã có được sự hồi sinh đáng chú ý, đã đưa gialloblu ra khỏi khu vực xuống hạng sau khi chỉ thu được chín điểm từ 17 trận đấu đầu tiên của họ. Các trận đấu nổi bật bao gồm thất bại 3 - 0 của Lazio (đội sau đó đã giành danh hiệu Coppa Italia năm 2008-09) tại Stadio Olimpico, và trận hòa 3-3 ly kỳ trước Juventus, trong đó đội trưởng và tiền đạo lâu năm của Chievo là Sergio Pellissier để hoàn thành hat-trick trong sự nghiệp đầu tiên của mình. Một loạt các trận hòa khó khăn chống lại các câu lạc bộ hàng đầu Roma, Internazionale và Genoa trong giai đoạn cuối cùng của mùa giải đã củng cố vị trí của Ceo bên ngoài khu vực xuống hạng vị trí ở lại giải đấu được xác nhận ở vòng 37 với trận hòa trên sân nhà trước Bologna. Một đội hình hầu như không thay đổi kiếm được sự an toàn trong mùa giải tiếp theo với bốn trận đấu dự phòng, và do đó Chievo là một phần của Lega Calcio Serie A khai mạc vào năm 2010-11, mùa thứ ba liên tiếp của họ (và mùa thứ chín trong mười năm qua) trong giải đấu hàng đầu của bóng đá Ý.

Màu sắc và huy hiệu
Màu sắc ban đầu của câu lạc bộ là màu xanh và trắng, không phải màu xanh và màu vàng hiện tại. Biệt danh lịch sử của câu lạc bộ là Gialloblu (từ màu của câu lạc bộ là màu vàng và màu xanh), mặc dù trong suốt bóng đá Ý, đội bóng của xứ Verona được công nhận bởi hầu hết người hâm mộ là Gialloblu là Hellas Verona. Những người hâm mộ địa phương thường gọi câu lạc bộ đơn giản là Ceo, đó là Venetian cho Chievo. Câu lạc bộ bây giờ đôi khi được gọi là I Mussi Volanti ("Những con lừa bay" theo phương ngữ của vùng Venice). Biệt danh "Những con lừa bay" ban đầu được sử dụng bởi những người hâm mộ từ đối thủ crosstown Hellas để chế giễu Chievo. Hai câu lạc bộ gặp nhau lần đầu tiên ở Serie B vào giữa những năm 1990, với Hellas hô vang Quando i mussi volara, il Ceo ở Serie A - "Những con lừa sẽ bay trước khi Chievo ở Serie A." Tuy nhiên, khi Chievo được thăng hạng lên Serie A vào cuối mùa 2000-01 Serie B, người hâm mộ Chievo bắt đầu tự gọi mình là "Những chú lừa bay".

Logo ủa câu lạc bộ hiện tại đại diện cho Cangrande I della Scala, một lãnh chúa thời trung cổ của thành phố Verona.

Sân vận động
Sân vận động Marcantonio Bentegodi là một sân vận động ở Verona, Ý. Đây cũng là quê hương của đối thủ thành phố Verona, Hellas Verona.

Được khánh thành như một cơ sở tân tiến và là một trong những địa điểm tốt nhất của Ý vào năm 1963, sân vận động đã xuất hiện quá mức cho một đội bóng (Hellas) trong 35 năm thi đấu tại Serie B. Sân được cải tạo để tổ chức FIFA World Cup 1990 bao gồm một tầng phụ và một mái nhà để bao gồm tất cả các phần, cải thiện tầm nhìn, kết nối giao thông công cộng, đường cao tốc đô thị kết nối trung tâm thành phố với sân vận động và lối ra và dịch vụ đường cao tốc Verona Nord.

Ở châu Âu

Giải vô địch UEFA

Cúp UEFA

Tham khảo

Liên kết ngoài

Câu lạc bộ bóng đá Ý


title: Lý Đàm

text:
Lý Đàm (chữ Hán: 李倓, ? - 757), thường được gọi theo tước vị được phong Kiến Ninh vương (建寧王), là hoàng tử thứ ba của Đường Túc Tông Lý Hanh của triều đại nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc.

Trong loạn An Sử, Lý Đàm đã khuyên cha mình đóng quân ở Linh Vũ, nhằm xây dựng lại lực lượng chống lại phản tặc, sau đó còn cầm quân bảo vệ triều đình. Tuy nhiên về sau, ông xảy ra mâu thuẫn với Trương hoàng hậu và hoạn quan Lý Phụ Quốc, cuối cùng hai người này vu cáo ông có mưu đồ đoạt ngôi của Thái tử Lý Thục. Ông bị Túc Tông ép buộc phải tự sát.

Về sau Lý Thục lên ngôi, trở thành Đường Đại Tông, vì nhớ đến công lao của ông nên truy phong cho ông tước vị Tề vương (齊王) và sau đó là Thừa Thiên hoàng đế (承天皇帝), là một trong 4 vị Hoàng tử duy nhất của nhà Đường được truy tặng Hoàng đế trên danh nghĩa.

Tiểu sử

Thân thế
Không rõ Lý Đàm chào đời vào thời điểm nào. Ông là hoàng tử thứ ba của Đường Túc Tông Lý Hanh, hai người anh trước ông là Đường Đại Tông Lý Thục và Việt vương Lý Hệ (李係).

Mẹ của Lý Đàm họ Trương, Tân Đường thư ghi là Trương cung nhân (張宮人) và không cho biết thêm về lai lịch, xuất thân của bà. Vào những năm Thiên Bảo (742 - 756) dưới thời tổ phụ Đường Huyền Tông Lý Long Cơ, Lý Đàm được phong tước vị Kiến Ninh vương. Sử sách mô tả ông là người anh nghị có tài lược, giỏi về cưỡi ngựa và bắn cung.

Góp công bình loạn An Sử
Cuối năm 755, An Lộc Sơn nổi dậy chống lại triều đình, đến năm 756 thì tấn công vào Trường An.

Đường Huyền Tông cùng văn võ bá quan và tông thất hơn nghìn người chạy đến Kiếm Nam. Lý Đàm cũng cầm quân đi theo bảo vệ xa giá. Khi xa giá đến Mã Ngôi dịch, các binh sĩ nổi loạn, đổ tội Dương Quý phi và người anh là tể tướng Dương Quốc Trung hại đất nước đến nỗi sắp diệt vong, ép Hoàng đế phải giết chết hai anh em họ Dương. Sau sự việc này, Đường Huyền Tông tiếp tục chạy về phía tây. Ban đầu, Thái tử Lý Hanh cũng đi theo, giữa đường thì trăm họ phủ phục cầu xin Thái tử ở lại chỉ huy dân binh. Thái tử muốn tiếp tục theo bảo vệ Huyền Tông, muốn vào xin ý kiến Minh Hoàng.

Kiến Ninh vương nghe vậy cố gắng thuyết phục Thái tử rằng:
"Bọn giặc Hồ làm loạn, bốn biển li tán, may nay người dân đều một lòng hưng phục. Nay điện hạ muốn theo thượng vào Thục, rồi quân giặc đốt sạch sạn đạo, quả là chắp tay mà dâng Trung Nguyên cho giặc. Lúc ấy, lòng người ly tán khó mà khôi phục, mai nay biết đi về đâu. Chữ hiếu của bậc trượng phu là giữ yên xã tặc, nay điện hạ có thể chiêu mộ hào kiệt, tuần thú Hà Tây, thu mục mã. Nay quân phòng bị ở biên giới không dưới 10 vạn, lại có Tử Nghi, Quang Bật tại Hà Sóc, có thể cùng bàn mưu mà hưng phục hai kinh, bình định cửu châu, đón chí tôn về triều. Như vậy mới là thượng sách vậy".

Quảng Bình vương Lý Thục, anh trưởng của ông cũng lên tiếng tán thành. Thái tử cuối cùng nghe theo, sai người đến báo với Minh Hoàng. Nhà vua truyền mệnh đem hai nghìn hậu quân, cùng ngựa Phi Long chia cho thái tử, lại phủ dụ tướng sĩ: "Thái tử nhân hiếu, có thể phò yên xã tắc, các khanh nên theo đúng đạo thần tử mà thờ".

Sau đó, xa giá tiếp tục đến Thành Đô, để Thái tử ở lại chỉ huy binh mã. Kiến Ninh vương Lý Đàm khuyên Thái tử đến đóng quân ở Linh Vũ và triệu tập quân đội các nơi đến mưu đồ khôi phục. Trên đường đi, thuyền bè chẳng có, quân sĩ phải tìm chỗ nước nông, ôm ngựa mà bơi sang, những binh lính không có ngựa, đều đành khóc lóc mà quay lại. Tới Tân Bình, suốt ngày đêm đã đi hơn ba trăm dặm, binh sĩ, khí giới mất mát đến hơn một nửa, chỉ còn cả thảy mấy trăm người mà thôi. Lại thêm sĩ khí sút kém, giặc cướp thường đến quấy nhiễu, Lý Đàm phải nhiều lần đích thân cầm quân bảo vệ, mỗi ngày giao chiến hơn 10 trận. Ông thường cùng 100 kiêu kị hành quân, mỗi lần tiếp chiến đều xông pha trước làn gươm mũi giáo đến nỗi máu chảy ra khỏi miệng mà cũng tự kìm nén, không dám cho thái tử biết. Khi thái tử không có gì ăn, Kiến Ninh vương đau thương đến chảy nước mắt, binh sĩ thấy vậy vô cùng khâm phục.

Sau khi đến Linh Vũ, Thái tử theo đề nghị của các tướng sĩ và dân chúng, tức vị Hoàng đế, tức là Đường Túc Tông. Một thời gian sau khi lên ngôi, Thượng có ý muốn phong cho Kiến Ninh vương làm Thiên hạ binh mã Nguyên soái, chức vị chỉ huy tối cao các đội quân trong nước. Đại phu Lý Bí cảm thấy không được nên bảo với Thượng:"Kiến Ninh vương quả có thể làm nổi chức nguyên soái, nhưng hiện Quảng Bình Vương là con cả, mai kia Kiến Ninh Vương công thành danh lớn, sẽ xử với Quảng Bình vương ra sao".

Thượng đáp:"Quảng Bình vương là con trưởng, nối ngôi là lẽ đương nhiên, chứ chức Nguyên soái giao cho ai cũng đâu ảnh hưởng gì?"

Lý Bí thưa:"Quảng Bình vương tuy là con trưởng nhưng chưa chính vị. Nay loạn lạc thế này lòng người hướng về nguyên soái. Nếu Kiến Ninh Vương đại thắng nghịch tặc, giữ yên xã tắc mà bệ hạ lại không lập sao lòng người yên được. Xưa kia Thái Tông, Thượng hoàng cũng chẳng phải con trưởng mà được lên ngôi đấy thôi?" . Đường Túc Tông mới bằng lòng, sau đó phong Quảng Bình vương là Thiên hạ binh mã nguyên soái. Khi Lý Bí lui ra, đích thân Kiến Ninh vương đến gặp và bái tạ:"Vừa rồi được nghe những lời tâu của ngài, chính là rất hợp với ý ta. Ta thật biết ơn vậy!"

Bị vu oan và bị hại
Trương lương đệ và hoạn quan Lý Phụ Quốc cấu kết với nhau làm lũng đoạn triều cương, ám hại Quảng Bình vương Lý Thục cùng các cựu thần. Kiến Ninh vương không vừa lòng, bảo Lý Bí:"Bọn họ Trương, họ Lý ghen ghét hãm hại anh em ta, nếu không trừ thì không xong".

Lý Bí thất kinh, cố khuyên Kiến Ninh vương chưa nên kinh động kéo hại đến thân, Kiến Ninh vương không nghe. Nhiều lần ở trước mặt Túc Tông, ông kể tội bọn đàn bà và quan thị độc ác, nham hiểm. Sau đó còn lập mưu định giết Trương lương đệ, Lý Phụ Quốc. Trương thị và Phụ Quốc lo sợ nên trước mặt hoàng đế đã gièm pha Kiến Ninh vương có ý giết Quảng Bình vương, tiếm ngôi:"Lý Đàm xưa nay chỉ hận không được lĩnh chức tổng binh, đến nay đã có ý đồ khác.".

Đường Túc Tông tức giận, liền hạ lệnh buộc Kiến Ninh vương phải tự sát. Đó là vào đầu năm 757, không rõ khi đó ông bao nhiêu tuổi.=

Được minh oan và truy phong
Sau này Đường Túc Tông khôi phục hai kinh, trở về Trường An. Nhân một hôm, Lý Bí tâu với Túc Tông về oan ức của Kiến Ninh vương. Hoàng đế nói:"Đàm muốn giết anh. Trẫm vì đại kế xã tắc, không thể không trừ".

Lý Bí thưa:"Kiến Ninh vương nếu có lòng như thế, thì Quảng Bình vương đã vô cùng căm giận rồi. Nay mỗi lần nói chuyện với thần, Quảng Bình vương đều nhận là oan uổng, thường sa nước mắt. Huống chi bệ hạ lúc ấy còn muốn dùng Kiến Ninh Vương làm nguyên soái, thần xin dùng Quảng Bình Vương. Nếu như Kiến Ninh Vương có ý giết anh, thì phải rất ghét thần mới đúng, nhưng ngay hôm đó, lại khen thần tận trung, ngày càng thân thiết. Cứ như thế cũng đủ thấy tấm lòng Kiến Ninh vương ra sao".

Thượng sa nước mắt nói:"Trẫm biết mình đã sai. Nhưng việc trót lỡ rồi, sao sửa được".

Bí đáp:"Bệ hạ có nghe Hoàng đài qua chưa? Cao Tông Thiên Hoàng bệ hạ có tám người con trai, Thiên Hậu sinh được bốn vị, Duệ Tông tổ phụ bệ hạ là nhỏ tuổi nhất. Con trưởng là Hoằng được phong Thái tử, là người anh minh nhân hiếu. Thiên Hậu có ý lâm triều xưng Chế, giết Hoằng đi, lập con thứ là Hiền. Hiền do việc đó mà ưu sầu, mỗi lần lên triều không dám nói gì, sau đó thì sáng tác nhạc chương mong cảm ngộ Thượng và Hậu. Lời nhạc có hai câu là: Lần đầu hái một quả dưa/Lần sau quả nữa, dễ chưa vừa lòng? Nhưng về sau Hiền cũng bị Hậu bài xích rồi chết ở Kiềm Trung. Nay Bệ hạ đã hái một quả rồi, xin đừng hái thêm nữa".

Khi đó, Trương Hoàng hậu rất gờm công lao của Quảng Bình vương, thường hay gièm pha, nên Lý Bí cố tình nói vậy để nhắc nhở.

Năm 762, Đường Đại Tông Lý Thục lên ngôi. Do nhớ đến công lao của Lý Đàm, Đại Tông cho truy tặng ông tước vị Tề vương (齊王).

Năm Đại Lịch thứ 3 (769), có chiếu nói ông trong lúc gian nan thủ định đại mưu, có công trung hưng, truy phong Thừa Thiên hoàng đế (承天皇帝)<ref>Tư trị thông giám, quyển 224</ref>. Bài vị của ông đưa vào thờ chung với Phụng Thiên hoàng đế Lý Tông - con trưởng của Đường Huyền Tông.

Khi trước, Lý Bí xin gia tặng danh hiệu cho Lý Đàm, Đại Tông hỏi:"Đàm vốn trung hiếu nhưng lại chết bởi lời gièm. Nay muốn truy là Hoàng đế, có được không?"Lý Bí nói:"Những năm Khai Nguyên, các con Duệ Tông đều được truy tặng Thái tử"''.

Sau đó, Đại Tông bèn quyết định truy phong đế vị, sai sứ nghênh quan tài ông từ Bành Nguyên về triều.

Thê tử
Cung Thuận hoàng hậu Trương thị (恭顺皇后张氏), cháu gái của danh tướng Trương Thuyết (张说), con gái của Trương Bách (张垍) và Hưng Tín công chúa - con gái của Đường Huyền Tông Lý Long Cơ. Bà là con gái thứ 14 của Trương Bách, còn nhỏ mà chết.

Về sau, Đường Đại Tông vì em trai Lý Đàm có công trung hưng, thành quả to lớn, thụy hiệu như Hoàng đế, lại muốn tìm người hôn phối với Lý Đàm để an ủi, nên tiến hành minh hôn (冥婚), truy tặng Trương thị làm Hoàng hậu, hợp táng cùng Lý Đàm tại Thuận lăng (顺陵).

Xem thêm
 Đường Đại Tông
 Đường Túc Tông
 Trương hoàng hậu (Đường Túc Tông)

Chú thích

Cựu Đường thư
Tư trị thông giám
Tân Đường thư

Nhân vật quân sự nhà Đường
Hoàng đế nhà Đường
Năm sinh không rõ
Mất năm 757
Người tự sát
Sinh thế kỷ 8
Hoàng tử nhà Đường


title: Pterolophia minutior

text:
Pterolophia minutior là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Pterolophia


title: Mân Quý phi

text:
Mân Quý phi Từ Giai thị (chữ Hán: 玫貴妃徐佳氏; 1838 - 1890), là một phi tần của Thanh Văn Tông Hàm Phong Hoàng đế.

Xuất thân
Mân Quý phi Từ Giai thị sinh ngày 5 tháng 8 (âm lịch), là con gái của Thành Ý (誠意) thuộc Chính Hoàng kỳ.

Căn cứ thói quen tuyển tú từ thời Gia Khánh, muốn tuyển tú thì phải ít nhất là từ Lãnh thôi (領催) trở lên mới đủ điều kiện. Mà Thành Ý vốn là Lãnh thôi, đã đạt được yêu cầu tối thiểu. Trước mắt tư liệu không khẳng định được Từ Giai thị là Nội Bát kỳ (Bao y) hay Ngoại Bát kỳ xuất thân, bản thân chức "Lãnh thôi" cũng tồn tại ở cả hai chế độ. Tuy vậy, dựa vào việc Từ Giai thị không có trong đợt tuyển tú thông thường mà làm phi tần, rất có khả năng bà là Cung nữ tấn phong, mà Cung nữ thì Từ Giai thị chỉ có thể xuất thân là Bao y. Cộng thêm cứ liệu Kỳ tịch ghi lại, Từ Giai thị như vậy là [Chính Hoàng kỳ Bao y 正黃旗包衣].

Trước mắt tư liệu gia thế của Từ Giai thị là không có. Nếu xét chuẩn xác bà là Nội vụ phủ Bao y, thì chức "Lãnh thôi" chỉ là một tiểu lại không có phẩm trật, tất nhiên gia đình dòng dõi quyền quý sẽ không thể có một nhân gia tử đệ nào phải nhận chức này được. Cho nên, Từ Giai thị rất có khả năng xuất thân cực kỳ bình thường, không khác người dân thường chứ đừng nói đến khả năng bà xuất thân con nhà quan lại nhỏ.

Hậu cung
Căn cứ tư liệu hiện có, Từ Giai thị vào năm Hàm Phong thứ 3 (1853) sơ phong Mân Thường tại (玟常在). Vào thời điểm này không phải là thời điểm Bát Kỳ tuyển tú, nên đó là lý do vì sao có nhận định rằng Từ Giai thị là Bao y, từ Quan nữ tử tấn phong lên.

Theo tài liệu Hồng xưng thông dụng (鴻稱通用) của Nội vụ phủ, phong hiệu "Mân" có Mãn văn là 「Gehungge」, ý là "Quang huy", "Sáng ngời".

Năm Hàm Phong thứ 4 (1854), thăng lên Mân Quý nhân (玫貴人). Năm Hàm Phong thứ 5 (1855), ngày 24 tháng 4 (âm lịch), không rõ vì lý do gì mà Hàm Phong Đế giáng bà xuống lại tước vị Thường tại. Ngày 17 tháng 5 (âm lịch), lấy lý do Mân Thường tại thường hành hạ các Cung nữ và hay trêu đùa bỡn cợt với các Thái giám trong cung, Hàm Phong Đế lại giáng bà xuống làm Quan nữ tử (cũng gọi Cung nữ tử 宮女子).

Năm Hàm Phong thứ 6 (1856), ngày 25 tháng 5 (âm lịch), chiếu tấn Thường tại như cũ. Năm thứ 8 (1858), ngày 5 tháng 2 (âm lịch), giờ Sửu, bà hạ sinh Hoàng nhị tử, ngày hôm đó chết. Để an ủi bà, vào ngày 9 tháng 3 (âm lịch), Hàm Phong Đế phong bà lên làm Mân tần (玟嫔) trong cùng năm đó. Theo như sách văn phong Tần thì trước đó bà đã được phục vị Quý nhân. Ngày 24 tháng 12 (âm lịch), lấy Lễ bộ Thượng thư Chu Tôn (朱嶟) làm Chính sứ, Nội các Học sĩ Nghi Chấn (宜振) làm Phó sứ, tiến hành lễ tấn phong cho Mân tần.

Sách văn viết:

Năm Hàm Phong thứ 11 (1861), Hàm Phong Đế băng hà, Đồng Trị Đế nối ngôi. Ngày 10 tháng 10 (âm lịch) cùng năm, Tân Hoàng đế tấn tôn bà làm Mân phi (玫妃). Người con trai chết yểu của bà được truy phong tước Mẫn Quận vương (憫郡王).

Năm thứ 13 (1874), ngày 16 tháng 11 (âm lịch), phụng Từ An Hoàng thái hậu và Từ Hi Hoàng thái hậu ý chỉ, tấn tôn Từ Giai thị làm Mân Quý phi (玫貴妃).

Năm Quang Tự thứ 16 (1890), ngày 8 tháng 11 (âm lịch), Mân Quý phi qua đời khi 53 tuổi. Trang Tĩnh Hoàng quý phi qua đời sau bà 7 ngày. Năm Quang Tự thứ 19 (1894), ngày 18 tháng 4 (âm lịch), quan tài của 2 người cùng được chuyển đến an táng vào Phi viên tẩm của Định lăng (定陵), Thanh Đông lăng.

Tương quan
Mân Quý phi Từ Giai thị ở năm Hàm Phong thứ 3, khi 16 tuổi được Hàm Phong Đế sủng hạnh mà từ Cung nữ trở thành tần phi, sau đó từ Thường tại lên Quý nhân, đối với xuất thân gần như là "trắng tay" của bà, rõ ràng bà đã có được sự yêu thích nhất định từ Hàm Phong Đế.

Trước đó 2 tháng, hậu cung đắc sủng Anh tần cùng Xuân Thường tại đều bị thất sủng mà giáng vị. Hậu cung khi ấy, ngoài Hiếu Trinh Hiển hoàng hậu, chỉ còn Vân tần, Lan Quý nhân, Lệ Quý nhân, Uyển Quý nhân, Y Quý nhân (tức Anh tần), Dung Thường tại cùng Minh Thường tại (tức Xuân Quý nhân). Trong vòng 1 tháng mà bị giáng chức hai lần liên tiếp, Từ Giai thị trở về thân phận Cung nữ tử. Cung nữ tử, cũng như Quan nữ tử, chính xác là Cung nữ theo chế độ thời Thanh. Cách giáng vị này của Hàm Phong Đế, cơ bản đã tước hết đặc ân hậu cung của Từ Giai thị, tuy nhiên bản thân bà vốn từng là hậu cung, nên sinh hoạt cũng khác với những người khác.

Về nguyên nhân hàng vị, chiếu dụ năm đó cụ thể như sau:

Trong chiếu dụ Hàm Phong Đế có nói đến "Hành hạ cung nữ" và "Thân mật với Thái giám", đây đều là phạm vào đại kị của hậu cung. Cung đình nhà Thanh nổi tiếng nghiêm ngặt, từng có rất nhiều chỉ dụ cấm Thái giám tụ họp tán gẫu, ai phạm vào đều bị tội nặng, do đó có thể hình dung rằng Tần phi mà thân mật với Thái giám thì sẽ bị khiển trách dữ dội thế nào. Bên cạnh đó, Cung nữ thời Thanh, tốt xấu gì cũng là Bao y thuộc Nội vụ phủ, đều là Thượng tam kỳ Bao y, tuy phạm lỗi thì có thể trừng phạt, nhưng hậu cung tần phi không thể tùy tiện đánh chết hay tàn hại quá mức, ví dụ Đôn phi thời Càn Long vì đánh chết cung nữ mà bị giáng vị.

Sau khi giáng vị, rất nhanh sau đó Từ Giai thị lại trở về vị trí Thường tại, rồi liên tiếp được sủng hạnh, có thể sinh ra Hoàng tử, đạt được vị phân Tần, thì có thể nhìn ra từ đó Từ Giai thị đã khôn khéo hơn, đạt được sự yêu thích của Hàm Phong Đế. Sau đó, Từ Giai thị sống yên ổn đến tận thời Quang Tự, đạt được vị trí Quý phi, đối với một người không có gia thế lại không có con cái, thì đãi ngộ này của Từ Giai thị quả thật là không nhiều trong hậu cung nhà Thanh.

Xem thêm
 Hậu cung nhà Thanh
 Thanh Văn Tông

Tham khảo

 Thanh sử cảo, quyển 214, liệt truyện nhất Hậu phi

Sinh năm 1835
Mất năm 1890
Phi tần nhà Thanh
Người Bao y Chính Hoàng kỳ


title: Sân vận động bóng đá Đoàn Bạc Thiên Tân

text:
Sân vận động bóng đá Đoàn Bạc Thiên Tân là một sân vận động bóng đá ở Thiên Tân, Trung Quốc. Sân vận động có sức chứa 22.320 khán giả và được khánh thành vào năm 2012.

Tham khảo

Địa điểm bóng đá Thiên Tân
Địa điểm thể thao Thiên Tân


title: Photedes pygmina

text:
Photedes pygmina là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Photedes


title: Gà Barnevelder

text:
Gà Barnevelder là giống gà nội địa của Hà Lan. Nó là kết quả của việc lai tạo giữa gà địa phương của Hà Lan và giống gà Thượng Hải khác nhau được nhập khẩu từ châu Á đến châu Âu vào cuối thế kỷ XIX, đây có thể là loại gà Brahma, gà Cochin hoặc Croad Langshan. Nó được đặt tên theo tên thị trấn Barneveld ở Gelderland ở miền trung Hà Lan. Gà mái cho trứng với lớp trứng nâu lớn và không giống như một số giống khác, chúng tiếp tục đẻ sai (đẻ nhiều) trong mùa đông.

Lịch sử
Vào những năm 1850, những con gà châu Á bắt đầu đến châu Âu, nơi mà chúng được gọi là gà Thượng Hải đầu tiên. Ban đầu chúng được lai tạo với nhau, và chỉ sau này được phát triển thành các giống như gà Brahma, Cochin và Croad Langshan. Từ khoảng năm 1865, một số gà ở Thượng Hải được lai tạo với các trại chăn nuôi địa phương trong khu vực Barneveld.

Vào cuối thế kỷ XIX, cũng có thể có một số giống được gọi là gà Amerikaanse Nuthoenders ("gà tiện lợi Mỹ"), cho thấy một số điểm tương đồng với loài gà Wyandotte của Mỹ, không biết giống gia cầm này là gì, hoặc nếu họ thực sự là giống gà Mỹ. Vào khoảng năm 1906 cũng có thể có một số lai giống với đàn giống gà Orpington da bò của Anh. Theo Hans Schippers, ảnh hưởng lớn nhất đến đặc điểm của gà Barnevelder là từ gà Langshan, góp phần tạo ra sự rắn rỏi, trứng nâu và vào mùa đông chúng vẫn đẻ tốt.

Tên Barnevelder lần đầu tiên được sử dụng cho các loài gia cầm được trưng bày tại cuộc triển lãm Landbouwtentoonstelling hoặc được tổ chức tại The Hague vào năm 1911. Từ khoảng thời gian này, những nỗ lực được tạo ra để tạo ra loại màu sắc nhất quán. Tuy nhiên, khi Câu lạc bộ gia cầm Hà Lan đã thảo luận xem liệu có nên chấp nhận Barnevelder như một giống mới vào năm 1919. Vào năm 1921, hiệp hội các nhà tạo giống đã được hình thành và tiêu chuẩn đầu tiên được soạn thảo.

Giống gà này được ghi nhận vào năm 1923. Từ khoảng năm 1921, Barnevelder đã được xuất khẩu sang Vương quốc Anh, nơi có nhu cầu loại trứng nâu. Những con gia cầm lúc đầu rất khác nhau, với bộ lông đơn, đôi đuôi hoặc đa số. Các giống đa nhân và hai giống được bao gồm trong Tiêu chuẩn Gia cầm của Anh, Có thể đã có một số lai giống với đàn giống của giống gà chọi Ấn Độ.

Đặc điểm

Giống gốc Barnevelder nguyên thủy và nổi tiếng nhất là giống lai đôi, có một cái mào thẳng đứng và chân màu vàng, nhưng các giống khác cũng tồn tại. Trong các giống gà có kích thước tiêu chuẩn, mẫu được thể hiện trên nền màu nâu (e^b/e^b). Chỉ có những con cái thể hiện mẫu hai cạnh, trong khi con trống thì có màu đỏ đen ngực. Câu lạc bộ Barnevelder của Hà Lan công nhận các giống có màu lam, đen và trắng đôi ở cả hai con gà lớn và phiên bản bantam.

Câu lạc bộ cũng nhận ra sự đa dạng màu bạc đôi, nhưng chỉ có phiên bản bantam. Họ lưu ý rằng một số giống mới, chẳng hạn như bạc đôi màu đen-viền, đang được phát triển nhưng chưa được chính thức công nhận. Một số quốc gia công nhận giống trong tiêu chuẩn gia cầm của họ hiện không được công nhận ở Hà Lan, chẳng hạn như màu gà so, sơn dương, màu xanh, và bạc giống. Gà mái Barnevelder đẻ khoảng 175–200 quả trứng màu nâu mỗi năm, với trọng lượng khoảng 60–65g.

Tham khảo

 Barnevelder und Zwerg-Barnevelder Schriftenreihe für Geflügelkunde, 4. Aufl., 48 pp, Verlag Reutlingen Oertel & Spoerer 1989,  (German language)
 Elly Vogelaar (2013). Barnevelders. Aviculture Europe 9 (1) (February 2013). Truy cập April 2017.
 APA Recognized Breeds and Varieties: As of ngày 1 tháng 1 năm 2012. American Poultry Association. Archived ngày 4 tháng 11 năm 2017.
 Liste des races et variétés homologuée dans les pays EE (28.04.2013). Entente Européenne d’Aviculture et de Cuniculture. Archived ngày 16 tháng 6 năm 2013.
 Hans L. Schippers (2004) Barnevelder Kippen. 144 pp. Netherlands. ISBN 90-901301-4-4 (Dutch language with English and German summaries)
 P. L. Wijk, P. Ubbels (1931): The Origin of the Barnevelder and Welsummer Breeds; and Some Egg Production Figures of the Principal Dutch Utility Breeds. In: Percy A. Francis (1931). Report of Proceedings of the 4th World’s Poultry Congress at the Crystal Palace, London, England, July 22–30, 1930. London: His Majesty’s Stationery Office.
 Johan Schot (2000). Techniek in Nederland in de twintigste eeuw. III, Landbouw, voeding (in Dutch). Eindhoven: Stichting Historie der Techniek. ISBN 9789057300660.
 Bert Mombarg (2000). Houden van kippen: een historisch-sociologische analyse van de georganiseerde raspluimveeteelt (in Dutch). Assen: Uitgeverij Van Gorcum. ISBN 9789023236603.
 Victoria Roberts (2008). British poultry standards: complete specifications and judging points of all standardized breeds and varieties of poultry as compiled by the specialist breed clubs and recognised by the Poultry Club of Great Britain. Oxford: Blackwell. ISBN 9781405156424.
 Joseph Batty (1999) Barnevelder Fowl - History and Management of This Popular Breed Which Lays Deep Brown Eggs, 112 pp, Paperback, Beech Publishing House. ISBN 1-85736-353-1
 "Core Historical Literature of Agriculture". Chla.library.cornell.edu. Truy cập 2012-02-19.

Giống gà


title: Raphia personata

text:
Raphia personata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Raphia (chi bướm)


title: Công ty Kinh kịch Quốc gia Trung Quốc

text:
Công ty Kinh kịch Quốc gia Trung Quốc (CNPOC), tên ban đầu là Nhà hát Kinh kịch Quốc gia Trung Quốc, là một trong những đoàn nghệ thuật biểu diễn quốc gia trực tiếp dưới sự giám sát của Bộ Văn hóa Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tọa lạc tại Bắc Kinh, công ty được thành lập vào tháng 1 năm 1955, với nghệ sĩ biểu diễn opera Mai Lan Phương là chủ tịch đầu tiên trong lịch sử.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức
Trang web chính thức

Công ty giải trí Trung Quốc


title: Zatyki, Hạt Iława

text:
Zatyki  (German Kotype) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Zalewo, thuộc hạt Iława, Warmian-Masurian Voivodeship, ở miền bắc Ba Lan.

Tham khảo


title: Antiblemma extima

text:
Antiblemma extima là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Antiblemma


title: Phasia japanensis

text:
Phasia japanensis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phasia


title: Olenecamptus ethiopicus

text:
Olenecamptus ethiopicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Olenecamptus


title: Liệu pháp tăng cường insulin

text:
Liệu pháp tăng cường insulin (IPT) là một phương pháp điều trị ung thư thay thế chưa được chứng minh bằng cách sử dụng insulin như một liệu pháp bổ trợ cho hóa trị liệu liều lượng thấp. Nó đã được giới thiệu bởi một bài báo trong tạp chí Y học giả thuyết gây tranh cãi và không được bình duyệt.

Theo Quackwatch, "Liệu pháp điều trị bằng Insulin (IPT) là một trong một số phương pháp điều trị nguy hiểm chưa được chứng minh, được thúc đẩy bởi một nhóm nhỏ các học viên và không có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy rằng nó sẽ đem lại hiệu quả."

Lịch sử
Liệu pháp này được phát triển bởi Donato Perez Garcia, MD vào năm 1930. Ban đầu, Garcia nhắm đến bệnh giang mai, và sau đó đã thử điều trị các bệnh thoái hóa mãn tính và một số loại ung thư.

phương pháp
Thông thường, một liều insulin sẽ được tiêm vào tĩnh mạch, sau đó là một liều thuốc hóa trị thấp khi insulin đã được hấp thụ. Liều hóa trị thường là 10% đến 25% liều đã được chứng minh. Sau đó, nước đường được tiêm để ngăn chặn hạ đường huyết (lượng đường trong máu thấp) do tiêm insulin.

Hiệu quả
IPT chưa được chứng minh là có hiệu quả. Kết quả lâu dài, chẳng hạn như duy trì sự sống, chưa bao giờ được công bố. Bốn trường hợp nghiên cứu riêng lẻ, một thử nghiệm lâm sàng nhỏ, không kiểm soát và một thử nghiệm ngẫu nhiên, có kiểm soát ngẫu nhiên nhỏ đã cho thấy giảm tạm thời kích thước khối u đối với một số bệnh nhân.

Tác dụng phụ
Nguy cơ trước mắt là hạ đường huyết.

Việc sử dụng hóa trị thấp hơn bình thường có thể gây ra hiện tượng kháng thuốc, điều này có thể khiến việc điều trị trong tương lai ở liều chuẩn, được chứng minh là không hiệu quả. Đối với một số bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư vú và ung thư ruột kết, insulin có thể thúc đẩy tăng trưởng khối u.

Cơ chế hoạt động
Hai ý tưởng chính về cách nó có thể hoạt động đã được đề xuất. Ý tưởng đầu tiên là insulin sẽ làm cho các tế bào dễ thấm hơn, để các loại thuốc hóa trị được hấp thụ nhanh hơn vào trong các tế bào. Một ý tưởng khác là insulin có thể khiến các tế bào bắt đầu phân chia, khiến chúng dễ bị phá hủy hơn nhiều loại thuốc hóa trị độc tế bào.

Chi phí
Chi phí có thể lên tới US $ 2.000 mỗi lần điều trị. Nhiều trường hợp là bình thường. Bệnh nhân thường trả toàn bộ chi phí, vì đây là một liệu pháp chưa được chứng minh không được bảo hiểm y tế chi trả.

Xem thêm

 Danh sách các phương pháp điều trị ung thư không hiệu quả

Tham khảo

Ngụy khoa học
Điều trị thay thế


title: Oenospila strix

text:
Oenospila strix là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Oenospila


title: Plataea astrigaria

text:
Plataea astrigaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Plataea


title: Eupithecia divina

text:
Eupithecia divina là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

D


title: Euphyia congressata

text:
Euphyia congressata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Lycaugesia rubribasis

text:
Lycaugesia rubribasis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lycaugesia


title: Zakrzewo, West Pomeranian Voivodeship

text:
Zakrzewo  là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Darłowo, thuộc hạt Sławno, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng  về phía đông bắc của Darłowo,  phía tây bắc Sławno và  về phía đông bắc của thủ đô khu vực Szczecin. Sołectwo của Zakrzewo bao gồm hai phần được gọi là Zakrzewo Dolne ("Lower Zakrzewo") và Zakrzewo Górne ("Upper Zakrzewo").

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức và được gọi là Sackshöhe. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.

Làng có dân số 201 người.

Tham khảo


title: Alan Curtis (cầu thủ bóng đá)

text:
Alan Thomas Curtis (sinh 16 tháng 4 năm 1954) là huấn luyện viên bóng đá người xứ Wales, đang là trợ lý huấn luyện viên cho câu lạc bộ Swansea City. Ông là huyền thoại của "thiên nga đen".

Tham khảo

Sinh năm 1954
Cầu thủ bóng đá Cardiff City F.C.
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Wales