title: Hãn quốc Krym

text:
Hãn quốc Krym, tự gọi là Ngôi vương Krym và Desht-i Kipchak, và trong thuật chép sử và địa lý châu Âu gọi là Tiểu Tartary, là một nhà nước Tatar Krym tồn tại từ năm 1441 đến năm 1783, là hãn quốc Turk tồn tại lâu dài nhất kế thừa đế chế của Hãn quốc Kim Trướng. Nhà nước do Hacı I Giray thành lập vào năm 1441, được cho là thể chế kế thừa trực tiếp của Hãn quốc Kim Trướng và của Desht-i-Kipchak.

Năm 1783, vi phạm Hiệp định Küçük Kaynarca với Ottoman, Đế quốc Nga sáp nhập hãn quốc. Trong số các cường quốc châu Âu, chỉ có Pháp bày tỏ kháng nghị công khai chống lại hành động này, do liên minh Pháp-Ottoman lâu năm.

Tên gọi và địa lý

Các hãn của Krym cho rằng nhà nước của họ là lực lượng kế thừa và nối tiếp hợp pháp của Hãn quốc Kim Trướng và Desht-i Kipchak, tự gọi họ là các hãn của "Đại Trướng, Đại Quốc và ngôi vương Krym". Tước hiệu đầy đủ của các hãn Krym được sử dụng trong các văn kiện chính thức và thư từ với các quân chủ ngoại quốc có sự khác biệt đôi chút trong ba thế kỷ hãn quốc này tồn tại, như sau: "Nhờ ân sủng và giúp đỡ của vị Chúa tể được phù hộ và tối cao, padishah vĩ đại của Đại Trướng, và Đại Quốc, và ngôi vương Krym, và toàn thể người Nogai, và người Circassia sơn cước, và người Tat và người Tavgach, và thảo nguyên Kipchak và toàn thể người Tatar".

Theo Oleksa Hayvoronsky, cư dân người Tatar Krym trong Hãn quốc Krym thường gọi nhà nước của mình là "Qırım yurtu, Crimean Yurt", có thể dịch là "quốc gia Krym".

Các nhà văn tiếng Anh vào thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19 thường gọi lãnh thổ của Hãn quốc Krym và của Hãn quốc Tiểu Nogai là Tiểu Tartary (hoặc phân ra thành Crim Tartary (hoặc Krim Tartary) và Kuban Tartary). Tên gọi "Tiểu Tartary" phân biệt khu vực với (Đại) Tartary tại Siberia.

Hãn quốc bao gồm bán đảo Krym và các thảo nguyên lân cận, hầu như tương ứng với bộ phận của Nam Ukraina nằm giữa sông Dnepr (Dnipro) và sông Donets (tức là gồm hầu hết tỉnh Zaporizhzhia, phần tả ngạn Dnepr của tỉnh Kherson, cùng các bộ phận nhỏ của phần đông nam tỉnh Dnipropetrovsk và phần phía tây tỉnh Donetsk). Lãnh thổ do Hãn quốc Krym kiểm soát thay đổi trong suốt thời gian nó tồn tại, do các cuộc tấn công liên tục từ người Cossack sống dọc sông Don từ khi Hãn quốc Kim Trướng tan rã vào thế kỷ 15. Nhà lập bản đồ trú tại London là Herman Moll trong một bản đồ thế giới năm khoảng năm 1729 thể hiện "Tiểu Tartary" bao gồm bán đảo Krym và thảo nguyên giữa sông Dnepr và sông Mius xa về phía bắc đến khúc quanh của sông Dnepr và thượng du sông Tor (một chi lưu của sông Donets).

Lịch sử

Tiền sử

Các dân tộc Turk đầu tiên xuất hiện  tại Krym theo ghi nhận là vào thế kỷ 6, khi Hãn quốc Đột Quyết chinh phạt Krym. Vào thế kỷ 11, người Cuman (Kipchak) xuất hiện tại Krym, sau đó họ trở thành nhóm người cai trị và lập quốc của Hãn quốc Kim Trướng và Hãn quốc Krym. Vào giữa thế kỷ 13, các vùng đất thảo nguyên phía bắc Krym có cư dân phần lớn là các dân tộc Turk – người Cuman, trở thành thuộc địa của Hãn quốc Kim Trướng. Trong thời kỳ này, vai trò của các dân tộc Turk tăng lên. Kể từ lúc này, người Kipchak địa phương lấy tên là người Tatar (tatarlar).

Vào thời Hãn quốc Kim Trướng, các hãn của Hãn quốc là quân chủ tối cao của Krym, nhưng các thống đốc dưới quyền là emir thi hành quyền kiểm soát trực tiếp. Người cai trị được công nhận chính thức đầu tiên tại Krym được cho là Aran-Timur, cháu trai của hãn Bạt Đô, và nhận được khu vực từ Mengu-Timur. Trung tâm đầu tiên của Krym là thành phố cổ đại Qırım (Solhat), tên gọi này sau đó dần được áp dụng cho toàn bán đảo. Trung tâm thứ hai của Krym là thung lũng lân cận với Qırq Yer và Bağçasaray.
.

Thành phần cư dân đa sắc tộc tại Krym khi đó gồm chủ yếu là người Kipchak (Cuman) sống tại vùng thảo nguyên và chân đồi của bán đảo, còn người Hy Lạp Krym, Goth Krym, Alan và Armenia chủ yếu sống trong các thành thị và làng vùng núi. Giới quý tộc Krym hầu hết có nguồn gốc từ cả người Kipchak và Kim Trướng.

Sự cai trị của Hãn quốc Kim Trướng đối với cư dân sống tại bán đảo Krym nói chung là khó khăn. Những người cai trị Hãn quốc Kim Trướng nhiều lần tổ chức các chiến dịch trừng phạt tại Krym, khi người dân địa phương từ chối cống nạp. Một ví dụ là chiến dịch nổi tiếng của Nogai Khan vào năm 1299, dẫn đến hậu quả là một số thành phố của Krym phải gánh chịu đau khổ. Cũng như ở các vùng khác của Hãn quốc, xu hướng ly khai sớm bắt đầu bộc lộ tại Krym.

Năm 1303, tại Krym, công trình văn bản nổi tiếng nhất về ngôn ngữ Kypchak hoặc Cuman đã được tạo ra (được đặt tên theo tiếng Kypchak là "tatar tili") - "Codex Cumanicus", là công trình lâu đời nhất của ngôn ngữ Tatar Krym và có tầm quan trọng lớn đối với lịch sử các phương ngữ Kypchak và Oghuz - liên quan trực tiếp đến người Kipchak của thảo nguyên Biển Đen và Krym.

Có truyền thuyết kể rằng vào thế kỷ 14, Krym từng nhiều lần bị quân đội của Đại công quốc Litva tàn phá. Đại công tước Litva Algirdas đánh tan quân Tatar vào năm 1363 gần cửa sông Dnepr, sau đó xâm chiếm bán đảo Krym, tàn phá Chersonesos và chiếm đoạt các đồ vật có giá trị của nhà thờ tại đó. Có một truyền thuyết tương tự về người kế vị của ông là Vytautas, người vào năm 1397 đã thực hiện chiến dịch Krym và tiến đến Caffa và một lần nữa phá hủy Chersonesos.
Vytautas cũng được biết đến trong lịch sử Krym vì đã cho một số lượng đáng kể người Tatar và Karaite tị nạn tại Đại công quốc Litva, những người này có hậu duệ hiện đang sống ở Litva và Belarus. Năm 1399 Vytautas đến trợ giúp hãn Tokhtamysh, nhưng bị đánh bại trên bờ sông Vorskla trước đối thủ của Tokhtamysh là Timur-Kutluk.

Trong thời gian trị vì Krym của con gái của Tokhtamysh là Canike Hanım ở Qırq-Or, bà ủng hộ Hacı I Giray trong cuộc đấu tranh chống lại hậu duệ của Tokhtamysh là Kichi-Muhammad và Sayid Ahmad, họ và Hacı Giray đều tuyên bố có toàn bộ quyền lực tại Krym và có lẽ xem ông là người thừa kế ngôi vị Krym của bà. Trong các nguồn của thế kỷ 16-18, có ý kiến theo đó việc chia tách nhà nước Tatar Krym được quy cho Tokhtamysh, và Canike là nhân vật quan trọng nhất trong quá trình này, đã hoàn toàn chiếm ưu thế.

Thành lập
Hãn quốc Krym có nguồn gốc từ đầu thế kỷ 15 khi một số thị tộc của Hãn quốc Kim Trướng ngừng lối sinh hoạt du mục tại Desht-i Kipchak (thảo nguyên Kypchak [nay thuộc Ukraina và miền nam Nga) và quyết định biến Krym thành yurt (quê hương) của họ. Hãn quốc Kim Trướng quản lý bán đảo Krym với vị thế một ulus kể từ 1239, có thủ phủ tại Qirim (Staryi Krym). Lực lượng ly khai địa phương mời một người thuộc dòng dõi Thành Cát Tư Hãn từng tranh giành ngôi vị của Hãn quốc Kim Trướng là Hacı Giray trở thành hãn của họ. Hacı Giray chấp thuận lời mời này và di chuyển từ nơi lưu vong tại Đại công quốc Litva. Ông đã chiến đấu giành độc lập chống lại Hãn quốc Kim Trướng từ năm 1420 đến năm 1441, cuối cùng đạt được thành công. Tuy vậy, Hacı Giray sau đó đã phải chiến đấu với các đối thủ nội bộ trước khi có thể lên ngôi của hãn quốc vào năm 1449, sau đó ông dời đô đến Qırq Yer (nay là bộ phận của Bahçeseray). Hãn quốc bao gồm bán đảo Krym (ngoại trừ bờ biển và cảng phía nam và tây nam do Cộng hòa Genoa & Đế quốc Trebizond kiểm soát) cũng như thảo nguyên lân cận.

Ottoman bảo hộ

Các con trai của Hacı I Giray tranh nhau để kế vị ông. Người Ottoman đã can thiệp và đưa một người con trai là Meñli I Giray lên ngôi. Menli I Giray lấy tước hiệu hoàng gia là "quân chủ của hai lục địa và hãn của các hãn hai biển".

Năm 1475, quân Ottoman dưới quyền chỉ huy của Gedik Ahmet Pasha đã chinh phục Thân vương quốc Theodoro của người Hy Lạp và các thuộc địa của người Genova tại Cembalo, Soldaia, và Caffa (Feodosiya hiện nay). Kể từ đó, hãn quốc là một xứ bảo hộ của Đế quốc Ottoman. Sultan Ottoman có quyền phủ quyết đối với việc lựa chọn các hãn Krym mới. Đế quốc này sáp nhập vùng bờ biển Krym nhưng công nhận hãn quốc có quyền lực hợp pháp đối với thảo nguyên, vì các hãn là hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn.

Năm 1475, quân Ottoman giam cầm Meñli I Giray trong ba năm vì tội chống lại cuộc xâm lược. Sau khi trở về từ nơi giam cầm ở Constantinople, ông chấp nhận quyền tôn chủ của Đế quốc Ottoman. Tuy nhiên, các sultan Ottoman đối đãi với các hãn như đồng minh hơn là thần tử. Các hãn tiếp tục có chính sách đối ngoại độc lập với Ottoman trên thảo nguyên Tiểu Tartary. Các hãn tiếp tục đúc tiền và sử dụng tên của họ trong các buổi cầu nguyện vào thứ Sáu, hai dấu hiệu quan trọng của chủ quyền. Họ không cống nạp cho Đế quốc Ottoman; thay vào đó người Ottoman trả công để đổi lấy sự phục vụ của các binh sĩ cưỡi ngựa mở đường và kỵ binh tiền tuyến Krym có kỹ năng trong các chiến dịch. Sau đó, Krym mất quyền lực trong mối quan hệ này do hậu quả từ một cuộc khủng hoảng vào năm 1523, dưới thời trị vì của người kế vị Meñli là Mehmed I Giray. Ông qua đời vào năm đó và bắt đầu với người kế vị, và từ năm 1524 trở đi các hãn Krym được Sultan bổ nhiệm. Liên minh của người Tatar Krym và người Ottoman có thể so sánh với liên minh Ba Lan-Litva về tầm quan trọng và tính bền vững. Kị binh Krym trở nên không thể thiếu trong các chiến dịch của Ottoman chống lại Ba Lan, Hungary và Ba Tư.

Năm 1502, Meñli I Giray đánh bại khả hãn cuối cùng của Hãn quốc Đại Trướng, chấm dứt yêu sách của hãn quốc này đối với Krym. Ban đầu, Hãn quốc chọn thủ đô là Salaçıq gần thành trì Qırq Yer. Sau đó, thủ đô được chuyển đến Bahçeseray một giai đoạn ngắn, là nơi được Sahib I Giray thành lập vào năm 1532. Cả Salaçıq và thành Qırq Yer ngày nay đều là một phần của thành phố Bahçeseray mở rộng.

Buôn bán nô lệ
Buôn bán nô lệ là xương sống của nền kinh tế của Hãn quốc Krym. Người Krym thường xuyên tổ chức các cuộc đột kích vào các thân vương quốc Danube, Ba Lan–Litva và Muscovy để nô lệ hóa những người họ bắt được; đối với mỗi người bị bắt, hãn nhận được một phần cố định (savğa) là 10% hoặc 20%. Các chiến dịch này của quân Krym hoặc là   ("tạm trú"), tức các hoạt động quân sự được tuyên bố chính thức do chính các khả hãn lãnh đạo, hoặc çapuls ("cướp đoạt"), tức các cuộc đột kích do các nhóm quý tộc thực hiện, đôi khi là bất hợp pháp vì chúng vi phạm các hiệp ước mà hãn từng ký kết với các quân chủ láng giềng.

Trong một thời gian dài, cho đến đầu thế kỷ 18, hãn quốc duy trì hoạt động buôn bán nô lệ quy mô lớn với Đế quốc Ottoman và Trung Đông, xuất khẩu khoảng 2 triệu nô lệ từ Nga và Ba Lan–Litva trong giai đoạn 1500–1700, chủ yếu sang Đế quốc Ottoman, Caffa là một thành phố của Ottoman trên bán đảo Krym (và do đó không phải là một phần của Hãn quốc), đây là một trong những thương cảng và chợ nô lệ quan trọng và nổi tiếng nhất. Năm 1769, một cuộc đột kích lớn cuối cùng của người Tatar đã dẫn đến việc bắt giữ 20.000 nô lệ người Nga và Ruthenia.

Tác giả và nhà sử học Brian Glyn Williams viết:

Các nguồn cận đại có đầy đủ các mô tả về sự đau khổ của những nô lệ Cơ đốc giáo bị người Tatar Krym bắt giữ trong quá trình họ đột kích:

Liên minh và xung đột với Ba Lan và Cossack

Người Krym có mối quan hệ phức tạp với người Cossack Zaporozhia sống ở phía bắc của hãn quốc thuộc Ukraina hiện đại. Đối với Ba Lan-Litva, người Cossack cung cấp một biện pháp bảo vệ chống lại các cuộc tấn công của người Tatar, và nhận được trợ cấp cho sự phục vụ này. Họ cũng đột kích vào các thuộc địa của Krym và Ottoman trong khu vực. Đôi khi Hãn quốc Krym liên minh với Thịnh vượng chung Ba Lan-Litva và Sich Zaporizhia. Sự hỗ trợ của İslâm III Giray trong Khởi nghĩa Khmelnytsky năm 1648 đã góp phần rất lớn vào đà thành công quân sự ban đầu của quân Cossack. Mối quan hệ với Thịnh vượng chung Ba Lan-Litva cũng mang tính độc nhất, vì đây là quê hương của Nhà Giray, họ từng lánh nạn tại Litva vào thế kỷ 15 trước khi tự lập trên bán đảo Krym.

Đấu tranh với Muscovy

Vào giữa thế kỷ 16, Hãn quốc Krym khẳng định yêu sách là thể chế tiếp nối Hãn quốc Kim Trướng, kéo theo việc khẳng định quyền cai trị đối với các hãn quốc Tatar ở vùng Caspi-Volga, đặc biệt là Hãn quốc Kazan và Hãn quốc Astrakhan. Yêu sách này đặt hãn quốc đọ sức với nước Nga Sa hoàng (Muscovy) để giành quyền thống trị trong khu vực. Một chiến dịch thành công của Devlet I Giray vào thủ đô Nga năm 1571 lên đến đỉnh điểm là sự kiện đốt cháy Moskva, và nhờ đó ông giành được biệt hiệu That Alğan (người đoạt vị). Tuy nhiên, vào năm sau Hãn quốc Krym vĩnh viễn mất quyền tiếp cận sông Volga do thất bại thảm hại trong Trận Molod.

Người Cossack Don đã đến vùng hạ du sông Don, Donets và Azov vào những năm 1580 và do đó trở thành láng giềng phía đông bắc của hãn quốc. Họ thu hút nông dân, nông nô và quý tộc chạy trốn khỏi những xung đột nội bộ, hoặc quá tải dân số hoặc bị tăng cường bóc lột. Giống như người Cossack Zaporozhia bảo vệ biên giới phía nam của Thịnh vượng chung, người Cossack Don bảo vệ Muscovy và bản thân họ từng tấn công các thành trì của hãn quốc và Ottoman.

Quan hệ với người Circassia
Dưới ảnh hưởng của người Tatar Krym và của Đế quốc Ottoman, một số lượng lớn người Circassia đã chuyển sang đạo Hồi. Lính đánh thuê và tân binh Circassia đóng một vai trò quan trọng trong quân đội của hãn quốc, và hãn thường kết hôn với phụ nữ Circassia và theo phong tục thì các vương tử trẻ Krym dành thời gian ở Circassia để huấn luyện binh pháp. Một số cuộc xung đột đã xảy ra giữa người Circassia và người Tatar Krym trong thế kỷ 18, khi dân tộc này đánh bại đội quân của hãn Kaplan Giray và viện binh Ottoman trong trận Kanzhal.

Suy thoái

Nhà văn du ngoạn người Thổ Nhĩ Kỳ Evliya Çelebi đề cập đến tác động từ các cuộc đột kích của người Cossack từ Azak lên lãnh thổ của Hãn quốc Krym. Những cuộc đột kích này phá hỏng các tuyến mậu dịch và khiến nhiều khu vực quan trọng bị suy giảm dân số nghiêm trọng. Vào thời điểm Evliya Çelebi đến, hầu như toàn bộ các thị trấn mà ông đến thăm đều bị ảnh hưởng từ các cuộc đột kích của người Cossack. Trên thực tế, nơi duy nhất mà Evliya Çelebi cho là an toàn trước quân Cossack là công sự phòng thủ của Ottoman tại Arabat.

Sự suy tàn của Hãn quốc Krym là hậu quả từ sự suy yếu của Đế quốc Ottoman và sự thay đổi trong cán cân quyền lực của Đông Âu theo hướng có lợi cho các nước láng giềng. Người Tatar Krym thường trở về từ các chiến dịch của Ottoman mà không có chiến lợi phẩm nào, và các khoản trợ cấp của Ottoman ít có khả năng được trao một khi các chiến dịch không thành công. Không có đủ súng, kỵ binh Tatar chịu tổn thất đáng kể trước quân đội châu Âu và Nga vốn có trang bị hiện đại. Đến cuối thế kỷ 17, Nga trở nên quá mạnh để Khả hãn Krym có thể cướp bóc và Hiệp định Karlowitz (1699) cấm các cuộc đột kích tiếp diễn. Kỷ nguyên có những cuộc đột kích bắt nô lệ lớn tại Nga và Ukraina đã kết thúc, tuy vậy các băng cướp và những kẻ cướp Nogai vẫn tiếp tục các cuộc đột kích, và do đó lòng căm thù của Nga đối với Hãn quốc Krym không giảm. Những tổn thất kinh tế-chính trị này dẫn đến xói mòn sự ủng hộ cho hãn trong các gia tộc quý tộc, và xung đột nội bộ giành quyền lực xảy ra sau đó. Người Nogai là những người cung cấp một phần đáng kể cho lực lượng quân sự Krym, cũng quay lưng không còn ủng hộ cho các hãn vào giai đoạn cuối của đế quốc.

Trong nửa đầu thế kỷ 17, người Kalmyk thành lập Hãn quốc Kalmyk ở hạ du sông Volga, dưới quyền Ayuka Khan họ tiến hành nhiều cuộc viễn chinh quân sự chống lại Hãn quốc Krym và người Nogai. Hãn quốc Kalmyk trở thành một đồng minh quan trọng và sau đó là một phần của Đế quốc Nga và tuyên thệ bảo vệ biên giới phía đông nam của Nga, họ tham gia tích cực vào tất cả các chiến dịch chiến tranh của Nga trong thế kỷ 17 và 18, cung cấp tới 40.000 kỵ binh được trang bị đầy đủ.

Liên quân của Nga và Ukraina tấn công Hãn quốc Krym trong các chiến dịch Chigirin và các chiến dịch Krym. Trong Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1735–1739), quân Nga dưới quyền chỉ huy của Thống chế Münnich xâm nhập bán đảo Krym, đốt cháy và phá hủy mọi thứ tại đây.

Nhiều cuộc chiến xảy ra sau đó dưới triều đại của Yekaterina II của Nga. Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1768–1774) dẫn đến Hiệp định Kuchuk-Kainarji, khiến Hãn quốc Krym độc lập khỏi Đế quốc Ottoman và phải liên kết với Đế quốc Nga.

Thời kỳ của hãn Krym cuối cùng Şahin Giray có dấu ấn là gia tăng ảnh hưởng của Nga và bạo lực bộc phát từ chính quyền hãn quốc đối với phe đối lập nội bộ. Vào ngày 8 tháng 4 năm 1783, vi phạm hiệp ước (sau khi một số phần của hiệp ước đã bị người Krym và người Ottoman vi phạm), Yekaterina II đã can thiệp vào cuộc nội chiến, sáp nhập trên thực tế toàn bộ bán đảo với tên gọi tỉnh Taurida. Năm 1787, Şahin Giray đi lánh nạn ở Đế quốc Ottoman, và cuối cùng bị chính quyền Ottoman xử tử tại Rhodes vì tội phản bội. Gia tộc Giray tồn tại cho đến ngày nay.

Thông qua Hiệp định Jassy (Iaşi) năm 1792, biên giới Nga được mở rộng đến sông Dniester và việc tiếp quản Yedisan đã hoàn tất. Hiệp định Bucharest năm 1812 chuyển giao Bessarabia cho Nga kiểm soát.

Chính phủ

Tất cả các hãn đều thuộc gia tộc Giray, họ hợp pháp hóa quyền cai trị từ việc thuộc dòng dõi Thành Cát Tư Hãn. Theo truyền thống của thảo nguyên, người cai trị chỉ hợp pháp nếu ông thuộc dòng dõi hoàng tộc Thành Cát Tư Hãn (tức là "ak süyek"). Mặc dù triều đại Giray là biểu tượng của chính phủ, nhưng hãn quốc thực sự có các bey Qaraçı tham gia cai trị, tức thủ lĩnh của các thị tộc quý tộc như Şirin, Barın, Arğın, Qıpçaq, và trong thời kỳ sau đó là Mansuroğlu và Sicavut. Sau khi Hãn quốc Astrakhan sụp đổ vào năm 1556, một thành phần quan trọng của Hãn quốc Krym là người Nogai, hầu hết họ đã chuyển lòng trung thành từ Astrakhan sang Krym. Người Circassia (Atteghei) và người Cossack thỉnh thoảng cũng giữ vai trò trong chính trị Krym, xen kẽ lòng trung thành của họ giữa hãn và các bey. Những người du mục đồng cỏ Nogai ở phía bắc biển Đen trên danh nghĩa phải chịu sự phục tùng của hãn Krym. Họ được chia thành các nhóm sau: Budjak (từ Danube đến Dniester), Yedisan (từ Dniester đến Bug), Jamboyluk (Bug đến Krym), Yedickul (phía bắc Krym) và Kuban.

Nội vụ

Trong nội bộ, lãnh thổ của hãn quốc được chia cho các bey, và bên dưới bey là các mirza từ các gia đình quý tộc. Mối quan hệ của nông dân hoặc người chăn gia súc với mirza của họ không phải là phong kiến. Họ được tự do và luật Hồi giáo bảo vệ họ không bị mất quyền lợi. Đất đai được chia theo làng, được sử dụng chung và thuế được quy cho cả làng. Thuế là một phần mười của một sản phẩm nông nghiệp, một phần hai mươi của một gia súc, và một lượng lao động biến thiên không được trả công. Trong cuộc cải cách của hãn cuối cùng Şahin Giray, cấu trúc bên trong được thay đổi theo mô hình Thổ Nhĩ Kỳ: đất đai của các quý tộc được tuyên bố là lãnh địa của hãn và được tổ chức lại thành qadılıq (các tỉnh do đại diện của khan cai quản).

Pháp luật Krym

Pháp luật Krym dựa trên luật Tatar, luật Hồi giáo, và trong một số trường hợp hạn chế là luật Ottoman. Người lãnh đạo tổ chức Hồi giáo là mufti, được chọn trong số các giáo sĩ Hồi giáo địa phương. Nhiệm vụ chính của ông không phải là tư pháp hay thần học, mà là tài chính. Cơ quan quản lý của mufti kiểm soát tất cả các vùng đất vakif và nguồn thu khổng lồ của chúng. Một quan chức Hồi giáo khác không phải do giáo sĩ mà là sultan Ottoman bổ nhiệm, là kadıasker, người giám sát các khu vực tư pháp của hãn quốc, mỗi khu vực dưới quyền tài phán của một kadi. Về lý thuyết, kadi chịu trách nhiệm dưới kadiasker, nhưng trên thực tế họ chịu trách nhiệm với các thủ lĩnh thị tộc và hãn. Kadi xác định hành vi hợp pháp hàng ngày của người Hồi giáo trong hãn quốc.

Thiểu số phi Hồi giáo

Hãn quốc Krym có thành phần cư dân thiểu số đáng kể không theo Hồi giáo, gồm người Hy Lạp, Armenia, Goth Krym, Adyghe  (Circassia), Venezia, Genova, Karaim Krym và Do Thái Qırımçaq. Họ sống chủ yếu ở các thành phố, chủ yếu ở các quận hoặc vùng ngoại ô riêng biệt. Dưới hệ thống millet, họ có các tổ chức tôn giáo và tư pháp của riêng mình. Họ phải chịu thuế phụ để đổi lấy việc miễn nghĩa vụ quân sự, sống như người Tatar Krym và nói các phương ngữ của người Tatar Krym. Mikhail Kizilov viết: "Theo Marcin Broniewski (1578), người Tatar hiếm khi tự mình canh tác đất đai, với phần lớn đất đai của họ do nô lệ Ba Lan, Ruthenia, Nga và Walachia (Moldavia) canh tác."

Cư dân Do Thái tập trung ở Çufut Kale ('Pháo đài Do Thái'), một thị trấn riêng biệt gần Bahçeseray, vốn là thủ đô ban đầu của hãn quốc. Cũng như các dân tộc thiểu số khác, họ nói một thứ tiếng Turk. Pháp luật Krym cấp cho họ các quyền tài chính và chính trị đặc biệt như một phần thưởng, theo truyền thuyết dân gian địa phương là vì các phục vụ lịch sử cho một uluhane (vợ đầu tiên của một hãn). Thuế thân đối với người Do Thái ở Krym do văn phòng uluhane ở Bahçeseray đánh thuế. Giống như cộng đồng Cơ đốc giáo ở Krym, người Do Thái tích cực tham gia buôn bán nô lệ. Cả người theo đạo Cơ đốc và người Do Thái cũng thường chuộc những người theo đạo Cơ đốc và người Do Thái bị bắt giữ trong các cuộc tấn công của người Tatar ở Đông Âu.

Kinh tế

Bộ phận du mục của người Tatar Krym và tất cả người Nogai là những người chăn nuôi gia súc. Krym có các cảng thương mại quan trọng, nơi hàng hóa đến qua Con đường tơ lụa được xuất khẩu sang Đế quốc Ottoman và châu Âu. Hãn quốc Krym có nhiều thành phố lớn như thủ đô Bahçeseray, Gözleve (Yevpatoria), Karasu Bazaar (Karasu-market) và Aqmescit (thánh đường trắng) có nhiều hans (dịch trạm thương đoàn và khu buôn bán), thợ thuộc da và máy xay. Nhiều công trình lớn được xây dựng dưới thời Hãn quốc Krym đã bị phá hủy hoặc bị bỏ rơi trong đổ nát sau cuộc xâm lược của Nga. Các thánh đường Hồi giáo bị phá hủy hoặc cải tạo thành các nhà thờ Chính thống giáo. Những người Tatar Krym sống định cư cũng tham gia vào thương mại, nông nghiệp và thủ công nghiệp. Krym là một trung tâm rượu vang, thuốc lá và trái cây. Các kilim Bahçeseray (thảm phương Đông) được xuất khẩu sang Ba Lan, và những con dao do thợ thủ công người Tatar Krym làm ra được các bộ lạc Kavkaz cho là tốt nhất. Krym cũng nổi tiếng về sản xuất lụa và mật ong.

Việc buôn bán nô lệ (thế kỷ 15–17) từ những người Ukraina và người Nga bị bắt giữ là một trong những nguồn thu nhập chính của giới quý tộc Tartar Krym và Nogai. Trong quá trình này, được gọi là "thu hoạch thảo nguyên", các nhóm đột kích sẽ ra ngoài và bắt giữ, sau đó nô lệ hóa những người nông dân địa phương theo đạo Cơ Đốc sống ở nông thôn. Bất chấp nguy hiểm, nông nô Ba Lan và Nga bị thu hút bởi sự tự do của thảo nguyên trống trải của Ukraine. Các cuộc đột kích bắt nô lệ đi vào văn hóa dân gian Nga và Cossack và nhiều duma (sử thi) được viết để hoài niệm số phận của các nạn nhân. Điều này góp phần tạo nên lòng căm thù đối với Hãn quốc, vượt qua các mối quan tâm chính trị hoặc quân sự. Nhưng trên thực tế, luôn có những cuộc đột kích nhỏ do cả người Tatar và người Cossack thực hiện, theo cả hai hướng. Cuộc đột kích lớn cuối cùng từ Krym được ghi nhận diễn ra dưới triều đại của Pyotr I  (1682–1725), nếu không tính đột kích trong Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1768–1774).

Kiến trúc
Đài phun nước Selim II Giray được xây dựng vào năm 1747, được coi là một trong những kiệt tác thiết kế kỹ thuật thủy lực của Hãn quốc Krym và vẫn còn gây ngạc nhiên trong thời hiện đại. Nó bao gồm các ống gốm nhỏ, bỏ vào trong một đường hầm bằng đá dưới lòng đất, kéo dài đến nguồn suối cách đó hơn 20 mét. Đó là một trong những nguồn nước tốt nhất ở Bakhchisaray.

Một trong những nhà xây dựng đáng chú ý của nghệ thuật và kiến trúc Krym là Qırım Giray, người này vào năm 1764 đã ủy quyền cho bậc thầy đài phun nước Omer từ Ba Tư xây dựng Đài phun nước Bakhchisaray. Đài phun nước Bakhchisaray hay "Đài phun nước Nước mắt" là một trường hợp hiện thực của nghệ thuật mô phỏng cuộc sống. Đài phun nước được biết đến là hiện thân của tình yêu của một trong những hãn Krym cuối cùng là Qırım Giray dành cho người vợ trẻ và nỗi đau của anh sau cái chết trẻ của bà. Hãn được cho là đã yêu một cô gái Ba Lan trong hậu cung của mình. Bất chấp tính cục cằn lãnh đạm trận mạc của mình, ông rất đau buồn và khóc khi bà qua đời, khiến tất cả những người biết ông đều kinh ngạc. Ông đặt làm một đài phun nước bằng đá cẩm thạch, để tảng đá sẽ khóc mãi giống như ông.

Khu vực và hành chính
Chín khu vực bên ngoài Qirim yurt (bán đảo) là:
 Kaztsiv ulus (nằm tại Kuban)
 Bộ lạc Yedychkul
 Bộ lạc Djambayluk
 Bộ lạc Yedisan
 Bộ lạc Budjak
 Palanka Prohnoinsk (có thể cho Quân đoàn Zaporizhia thuê) (nằm tại bán đảo Kinburn)
 Silistra (tỉnh của Ottoman) đôi khi được Bakhchisaray quản lý

Bản thân bán đảo bị chia cắt bởi gia tộc của hãn và một số bey. Một điền trang do bey kiểm soát được gọi là beylik. Các bey trong hãn quốc cũng quan trọng như các magnat của Ba Lan. Trực tiếp thuộc về hãn là Cufut-Qale, Bakhchisaray và Staryi Krym (Eski Qirim). Hãn cũng sở hữu tất cả các hồ muối và các ngôi làng xung quanh chúng, cũng như các khu rừng xung quanh các sông Alma, Kacha và Salgir. Một phần tài sản riêng của ông bao gồm các vùng đất hoang với các khu định cư mới được thành lập tại đó.

Một phần tài sản chính của hãn chính là vùng đất của Kalga, người tiếp theo trong hàng kế vị của gia tộc hãn. Kalga thường quản lý phần phía đông của bán đảo. Kalga cũng là Tổng tư lệnh của Quân đội Krym khi hãn vắng mặt. Vị trí hành chính tiếp theo, được gọi là Nureddin, cũng được giao cho gia tộc của hãn. Người này quản lý khu vực phía tây của bán đảo. Cũng có một vị trí được chỉ định cụ thể cho mẹ hoặc em gái của hãn - Ana-beim - tương tự như tước hiệu Valide Sultan của Ottoman. Chính thất của hãn mang cấp bậc Ulu-beim và có tầm quan trọng tiếp sau Nureddin.

Vào thời kỳ cuối của hãn quốc, quan chức khu vực kaimakan được tạo ra, họ là người quản lý các vùng nhỏ của Hãn quốc Krym.
 Or Qapı (Perekop) có vị thế đặc biệt. Thành trì này do gia tộc hãn hoặc gia tộc của shirin kiểm soát trực tiếp.
 Tỉnh Kefe, chỗ đứng của Ottoman tại Krym cho đến năm 1774
 Tỉnh Silistra, duyên hải phía tây của biển Đen, sau là tỉnh Danube

Xem thêm
 Novorossya
 Đại Nga
 Tiểu Nga
 Cossack
 Kipchaks
 Thị tộc Nogai
 Các cuộc xâm lược của Mông Cổ
 Đế quốc Mông Cổ
 Mount & Blade: With Fire & Sword, 2011 video game expansion

Ghi chú

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

 The Bağçasaray Palace of the Crimean Khans
 Tatar.Net
 Annexation of the Crimean Khanate

Đọc thêm

 Дворец крымских ханов в Бахчисарае
 Дубровин Н. Ф. Присоединение Крыма к России. В 4-х тт. – СПб.: Тип. Императорской Академии наук, 1885–1889.

 Гайворонский О. Созвездие Гераев. Краткие биографии крымских ханов. – Симферополь: Доля, 2003. –
 Базилевич В. М. Из истории московско-крымских отношений в первой половине XVII века. – Киев: Тип. 2–й артели, 1914. – 23 с.
 Бантыш-Каменский Н. Н. Реестр делам крымского двора с 1474 по 1779 год. – Симферополь: Тип. Таврическ. губернск. правления, 1893.
 Смирнов В. Д. Крымское ханство под верховенством Оттоманской Порты в XVIII в. до присоединения его к России – Одесса: Тип. А. Шульце, 1889.
 Смирнов В. Д. Крымское ханство в XVIII веке. – М.: Ломоносовъ, 2014. –
 Смирнов В. Д. Сборник некоторых важных известий и официальных документов касательно Турции, России и Крыма – СПб., 1881.
 Шваб М. М. Русско-крымские отношения середины XVI – первых лет XVII веков в отечественной историографии 1940-х – 2000-х гг. – Сургут, 2011.

Lịch sử Krym
Lịch sử Đế quốc Ottoman ở châu Âu
Hồi giáo Ukraina
Nhà nước Tatar
Sa quốc Nga
Cựu quốc gia quân chủ
Khởi đầu năm 1441
Chấm dứt năm 1783
Tatar Krym
Lịch sử cận đại Ukraina
Cựu quốc gia Hồi giáo châu Âu
Hồi giáo ở Krym
Hãn quốc
Quốc gia chư hầu của Đế quốc Ottoman


title: Pygmaena venetaria

text:
Pygmaena venetaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pygmaena


title: Anomiopus gracilis

text:
Anomiopus gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Anomiopus


title: Stiriodes obtusula

text:
Stiriodes obtusula là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Stiriodes


title: Pisan Dorkmaikaew

text:
Pisan Dorkmaikaew (, sinh ngày 5 tháng 5 năm 1984), là một cầu thủ bóng đá người Thái Lan thi đấu ở vị trí thủ môn cho câu lạc bộ Giải bóng đá Ngoại hạng Thái Lan Air Force Central.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Profile  at Goal

Sinh năm 1984
Nhân vật còn sống
Người Suphan Buri Province
Cầu thủ bóng đá Thái Lan
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ bóng đá BEC Tero Sasana F.C.
Cầu thủ bóng đá Bangkok United F.C.
Cầu thủ bóng đá Saraburi F.C.
Cầu thủ bóng đá Chainat Hornbill F.C.
Cầu thủ Giải bóng đá Ngoại hạng Thái Lan


title: Pedostrangalia ariadne

text:
Pedostrangalia ariadne là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Pedostrangalia


title: Agrochola grisescens

text:
Agrochola grisescens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Agrochola


title: Đảng Dân chủ Đồng hành

text:
Đảng Dân chủ Đồng hành (DPK) (Hangul: 더불어 민주당; Hanja: 더불어 民主黨; RR: Deobureo Minjudang, viết tắt 더 민주, Deominju, "Minjoo"; trước đây là Liên minh Chính trị Dân chủ Mới (NPAD)), là một đảng phái chính trị trung gian – tự do của Hàn Quốc.

Đảng Dân chủ Đồng hành được thành lập ngày 26 tháng 3 năm 2014 từ sự hợp nhất của Đảng Dân chủ và Ủy ban trù bị của Đảng Tầm nhìn Chính trị Mới (New Political Vision Party, NPVP).

Lịch sử

Sự hình thành và lãnh đạo của Ahn–Kim (tháng 3 – tháng 7 năm 2014)
Vào ngày 26 tháng 3 năm 2014, Liên minh Chính trị Dân chủ Mới được thành lập sau khi một nhóm độc lập do Ahn Cheol-soo lãnh đạo, trong quá trình thành lập Đảng Tầm nhìn Chính trị Mới, sáp nhập với Đảng Dân chủ do Kim Han-gil lãnh đạo. Ahn và Kim đã trở thành đồng lãnh đạo của đảng mới. Đảng được ít phiếu trong cuộc bầu cử phụ vào tháng 7 năm đó, và cả hai nhà lãnh đạo đã từ chức sau khi lãnh đạo đảng ba tháng. Lãnh đạo của đảng đã được quản lý bởi một ủy ban khẩn cấp.

Ahn–Moon chia rẽ (2015 – 16)
Vào ngày 7 tháng 2 năm 2015, một đại hội đảng đã bầu Moon Jae-in làm chủ tịch mới của đảng. Moon, người trước đây đã từng là tham mưu trưởng cho cựu tổng thống Roh Moo-hyun, là nhà lãnh đạo của phe "ủng hộ Roh" trong đảng, trái ngược với Ahn và Kim. Moon bị chỉ trích vì áp đặt "quyền bá chủ ủng hộ Roh" trong đảng, khi Ahn và Kim bị chế giễu và quấy rối tại lễ tưởng niệm Roh được tổ chức vào tháng 5 năm 2015.

Ghi chú

Tham khảo

Đảng phái chính trị Hàn Quốc
Chính trị Hàn Quốc


title: Wardyń Górny

text:
Wardyń Górny  (trước đây là Hohenwardin của Đức) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Połczyn-Zdrój, trong quận Świdwin, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng   phía tây Połczyn-Zdrój,  về phía đông của Świdwin và  về phía đông bắc của thủ đô khu vực Szczecin.

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.

Tham khảo


title: Herpetogramma mutualis

text:
Herpetogramma mutualis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Herpetogramma


title: Brentford F.C. mùa giải 2018–19

text:
Mùa giải 2018-19 là mùa giải thứ 129 của Brentford và là mùa giải thứ 5 liên tiếp ở Championship. Ngoài Championship, câu lạc bộ cũng thi đấu ở Cúp FA và Cúp EFL.

Mùa giải diễn ra trong giai đoạn từ ngày 1 tháng 7 năm 2018 đến ngày 30 tháng 6 năm 2019 và là mùa giải kế cuối trên sân Griffin Park.

Chuyển nhượng

Chuyển nhượng đến

Cho mượn đến

Chuyển nhượng đi

Cho mượn đi

Giải phóng hợp đồng

Kết quả

Trước mùa giải

Championship

Bảng xếp hạng

Tóm tắt kết quả

 Nguồn: Sports Mole

Kết quả theo vòng đấu

Trận đấu

Cúp FA

Cúp EFL

 Nguồn: Soccerbase

Đội hình đội một

 Tuổi của cầu thủ tính đến ngày bắt đầu của mùa giải 2018-19.

Thống kê

Số trận và bàn thắng
Số trận ra sân từ dự bị nằm trong ngoặc đơn.

Tối đa 45 trận đấu ở giải vô địch trong mùa giải
Cầu thủ được liệt kê in nghiêng rời câu lạc bộ giữa mùa giải
 Nguồn: Soccerbase

Cầu thủ ghi bàn

Cầu thủ được liệt kê in nghiêng rời câu lạc bộ giữa mùa giải
 Nguồn: Soccerbase

Thẻ phạt

 Cầu thủ được liệt kê in nghiêng rời câu lạc bộ giữa mùa giải.
 Nguồn: ESPN

Thi đấu cho đội tuyển quốc gia

 Cầu thủ được liệt kê in nghiêng rời câu lạc bộ giữa mùa giải.
 Chỉ tính những lần ra sân đội tuyển quốc gia khi đang kí hợp đồng với Brentford.

Ban huấn luyện

Dean Smith (4 tháng 8 - 10 tháng 10 năm 2018)

Thomas Frank (16 tháng 10 năm 2018 - 5 tháng 5 năm 2019)

Nguồn: brentfordfc.com, brentfordfc.com

Trang phục

|
|

Giải thưởng
Supporters' Cầu thủ xuất sắc nhất năm: Neal Maupay
Players' Cầu thủ xuất sắc nhất năm: Neal Maupay
Giải thưởng Bóng đá Luân Đôn Cầu thủ xuất sắc nhất năm: Neal Maupay
Bàn thắng đẹp nhất tháng EFL Championship: Saïd Benrahma (tháng 2 năm 2019)

Tham khảo

Brentford
Mùa giải của Brentford F.C.


title: Auckland (vùng)

text:
Vùng Auckland là một trong 16 vùng của New Zealand, được đặt tên theo thành phố Auckland. Vùng này gồm khu vực trung tâm Auckland, nhiều thị trấn nhỏ, vùng quê, và các đảo thuộc Vịnh Hauraki. Là nơi cư ngụ của  phần trăm dân cư cả nước, khiến nó trở thành vùng có dân cư đông đúc và kinh tế phát triển nhất New Zealand, dù diện tích chỉ nhỏ thứ hai.

Từ ngày 1 tháng 11 năm 2010, Vùng Auckland chính thức trở thành một giới chức đơn nhất (unitary authority) được vận hành bởi Hội đồng Auckland, thay cho hội đồng vùng và 7 hội đồng địa phương. Khi đó, một khu vực ở góc tây nam được chuyển qua cho Vùng Waikato. Tên "Vùng Auckland" hiện chỉ được dùng trong một số trường hợp.

Địa lý

Địa chất

Dân tộc

Chính quyền

Giao thông

Thống kê

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Media related to Auckland Region
 at Wikimedia Commons
  Auckland Region travel guide from Wikivoyage
  Geographic data related to Auckland Region at OpenStreetMap
 Auckland Council

Commons category with local link same as on Wikidata
Auckland


title: Chuyến bay 831 của Vietnam Airlines

text:
Chuyến bay 831 của Vietnam Airlines, một chiếc Tupolev Tu-134, bị rơi trên cánh đồng lúa gần Làng Semafahkarm, Tambon Khu Khot, Huyện Lâm Luk Ka, Pathum Thani, Thái Lan khi đang thực hiện chuyến bay từ Hà Nội đến Bangkok vào năm 1988. Nguyên nhân của vụ tai nạn vẫn chưa được xác định, tuy nhiên các phi công cho biết máy bay có thể đã bị sét đánh.

Tai nạn
Chiếc máy bay đi vào vùng bão và bị sét đánh làm máy bay bị phá hủy hoàn toàn, đứt thành ba đoạn. Chiếc máy bay nổ sau khi rơi xuống một cánh đồng cách Sân bay quốc tế Bangkok 6 km.

Hậu quả
Có 76 người thiệt mạng, trong đó có Bộ trưởng Bộ Y tế Đặng Hồi Xuân. Có ba người may mắn sống sót trong vụ này gồm 1 phi công, 1 nữ tiếp viên và 1 hành khách (Cao Trần Quyết Thắng - cán bộ Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước).. Tai nạn này là tai nạn chết người thứ hai vào thời điểm đó ở Thái Lan và là vụ tai nạn chết người đầu tiên của Vietnam Airlines

Sau vụ tai nạn, mã hiệu chuyến bay vẫn được sử dụng. Số hiệu chuyến bay này sau đó được sử dụng cho chặng bay khởi hành từ Sân bay quốc tế Phú Quốc đến Sân bay quốc tế Xiêm Riệp, Campuchia.

Tham khảo


title: Dubai Tennis Championships 2021

text:
Dubai Tennis Championships 2021 (còn được biết đến với Dubai Duty Free Tennis Championships vì lý do tài trợ) là một giải quần vợt ATP 500 trong ATP Tour 2021 và WTA 1000 trong WTA Tour 2021. Cả hai sự kiện nam và nữ ban đầu diễn ra lần lượt từ ngày 15 đến ngày 21 tháng 2 và ngày 22 đến ngày 28 tháng 2, sau đó đã chuyển sang diễn ra từ ngày 7 đến ngày 13 tháng 3 và ngày 14 đến ngày 20 tháng 3 do Giải quần vợt Úc Mở rộng đổi lịch và diễn ra tại Aviation Club Tennis Centre ở Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Nội dung đơn ATP

Hạt giống

 Bảng xếp hạng vào ngày 8 tháng 3 năm 2021.

Vận động viên khác
Đặc cách:
  Malek Jaziri
  Aslan Karatsev
  Dennis Novak
  Alexei Popyrin

Miễn đặc biệt:
  Matthew Ebden

Vượt qua vòng loại:
  Yuki Bhambri
  Lloyd Harris
  Mikhail Kukushkin
  Christopher O'Connell
  Emil Ruusuvuori
  Bernabé Zapata Miralles

Thua cuộc may mắn:
  Radu Albot
  Lorenzo Giustino

Rút lui
Trước giải đấu
  Matteo Berrettini → thay thế bởi  Alejandro Davidovich Fokina
  Borna Ćorić → thay thế bởi  Lorenzo Giustino
  Roger Federer → thay thế bởi  Yoshihito Nishioka
  Nick Kyrgios → thay thế bởi  Aljaž Bedene
  Gaël Monfils → thay thế bởi  Márton Fucsovics
  Stan Wawrinka → thay thế bởi  Radu Albot

Bỏ cuộc
  Matthew Ebden
  Jo-Wilfried Tsonga

Nội dung đôi ATP

Hạt giống

 Bảng xếp hạng vào ngày 8 tháng 3 năm 2021.

Vận động viên khác
Đặc cách:
  Omar Alawadhi /  Hamad Abbas Janahi
  Vasek Pospisil /  Nenad Zimonjić

Vượt qua vòng loại:
  Lorenzo Sonego /  Andrea Vavassori

Rút lui
Trước giải đấu
  Henri Kontinen /  Édouard Roger-Vasselin → thay thế bởi  Henri Kontinen /  Jordan Thompson
  Sander Gillé /  Joran Vliegen → thay thế bởi  David Goffin /  Joran Vliegen
  Karen Khachanov /  Andrey Rublev → thay thế bởi  Marcelo Arévalo /  Matwé Middelkoop

Nội dung đơn WTA

Hạt giống

 Bảng xếp hạng vào ngày 1 tháng 3 năm 2021.

Vận động viên khác
Đặc cách:
  Tímea Babos
  Coco Gauff
  Anastasia Potapova

Bảo toàn thứ hạng:
  Yaroslava Shvedova

Vượt qua vòng loại:
  Irina-Camelia Begu
  Ana Bogdan
  Kaia Kanepi
  Ana Konjuh
  Liang En-shuo
  Tereza Martincová
  Lesia Tsurenko
  Katarina Zavatska

Thua cuộc may mắn:
  Misaki Doi
  Viktoriya Tomova
  Martina Trevisan

Rút lui
Trước giải đấu
  Bianca Andreescu → thay thế bởi  Alizé Cornet
  Victoria Azarenka → thay thế bởi  Martina Trevisan
  Paula Badosa → thay thế bởi  Misaki Doi
  Ashleigh Barty → thay thế bởi  Kateřina Siniaková
  Jennifer Brady → thay thế bởi  Bernarda Pera
  Danielle Collins → thay thế bởi  Kristýna Plíšková
  Fiona Ferro → thay thế bởi  Viktoriya Tomova
  Simona Halep → thay thế bởi  Jessica Pegula
  Sofia Kenin → thay thế bởi  Kristina Mladenovic
  Magda Linette → thay thế bởi  Jil Teichmann
  Karolína Muchová → thay thế bởi  Barbora Krejčíková
  Yulia Putintseva → thay thế bởi  Paula Badosa
  Alison Riske → thay thế bởi  Anastasija Sevastova
  Barbora Strýcová → thay thế bởi  Laura Siegemund
  Donna Vekić → thay thế bởi  Patricia Maria Țig
  Zhang Shuai → thay thế bởi  Shelby Rogers

Bỏ cuộc
  Petra Kvitová

Nội dung đôi WTA

Hạt giống

 Bảng xếp hạng vào ngày 1 tháng 3 năm 2021.

Vận động viên khác
Đặc cách:
  Sarah Behbehani /  Çağla Büyükakçay
  Eden Silva /  Rosalie van der Hoek

Bảo toàn thứ hạng:
  Natela Dzalamidze /  Cornelia Lister
  Andreja Klepač /  Sania Mirza
  Aleksandra Krunić /  Alexandra Panova
  Elena Rybakina /  Yaroslava Shvedova

Rút lui
Trước giải đấu
  Zhang Shuai /  Zheng Saisai → thay thế bởi  Shelby Rogers /  Zheng Saisai
  Sharon Fichman /  Monica Niculescu → thay thế bởi  Monica Niculescu /  Anastasia Potapova

Retirements
  Monica Niculescu /  Anastasia Potapova

Nhà vô địch

Đơn nam

  Aslan Karatsev đánh bại  Lloyd Harris, 6–3, 6–2

Đơn nữ

  Garbiñe Muguruza đánh bại  Barbora Krejčíková, 7–6(8–6), 6–3

Đôi nam

  Juan Sebastián Cabal /  Robert Farah đánh bại  Nikola Mektić /  Mate Pavić, 7–6(7–0), 7–6(7–4)

Đôi nữ

  Alexa Guarachi /  Darija Jurak đánh bại  Xu Yifan /  Yang Zhaoxuan, 6–0, 6–3

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức

2021
ATP Tour 2021
WTA Tour 2021

Quần vợt Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất năm 2021


title: Siu Pui

text:
Siu Pui hay Ama Thương bí danh Siu Thoanh (19/8/1931 - 1/2/2019) là một chính khách Việt Nam, sắc tộc Gia Rai cự Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk. Sinh tại làng Djrêk nay thị trấn Nhơn Hòa, huyện Chư Pưh, tỉnh Gia Lai.
Ông được đào tạo bác sĩ ở miền bắc, trưởng ban Tuyên huấn của tỉnh, Trưởng ban Kinh tài, Trưởng ban Thương binh. Năm 1975, ông giữ cương vị Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng tỉnh Đak Lak,
Chủ tịch Ủy ban Quân quản thị xã Cheo Reo (thị xã Ayun Pa ngày nay),

Ông về hưu sống tại đường Hùng Vương, phường Tự An, TP. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk đến khi mất.

Liên kết ngoài
Gặp ông Siu Pui - nguyên Chủ tịch Ủy ban Quân quản thị xã Cheo Reo

Chú thích

Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk


title: Ngô Quảng (nhà Minh)

text:
Ngô Quảng (chữ Hán: 吴广, ? – 1601), người huyện Ông Nguyên, địa cấp thị Thiều Quan, tỉnh Quảng Đông , tướng lãnh nhà Minh.

Khởi nghiệp
Quảng lấy thân phận Võ sanh viên  để tòng quân, lập nhiều chiến công, từng làm đến Phúc Kiến nam lộ tham tướng, có tội nên chịu bãi chức về nhà. Gặp lúc người Dao ở Sầm Khê nổi dậy, tổng đốc Trần Đại Khoa phát hịch cho Quảng theo tổng binh Đồng Nguyên Trấn đánh dẹp. Tướng sĩ hơi lùi, Quảng bèn chém 1 tên lính làm gương, rồi đại phá nghĩa quân. Luận công, Quảng được khôi phục quan chức cũ.

Tham gia Bình Bá
Năm Vạn Lịch thứ 25 (1597), Quảng lấy thân phận Phó tổng binh theo Lưu Đinh (con trai của danh tướng Lưu Hiển) chống quân Nhật ở Triều Tiên, lĩnh thủy quân cùng Trần Lân làm thế ỷ giốc, lập nhiều chiến công. Vừa ban sư thì triều đình phát đại quân đánh dẹp thổ ty Dương Ứng Long ở Bá Châu (nay là địa cấp thị Tuân Nghĩa, Quý Châu) – sử cũ gọi là chiến dịch Bình Bá (1600), cất nhắc Quảng làm Tổng binh quan, đem 1 cánh quân ra Hợp Giang. Phó tướng Tào Hi Bân đem 1 cánh quân ra Vĩnh Ninh, chịu sự chỉ huy của Quảng. Quảng đồn trú Nhị Lang bá (máng, nay thuộc huyện cấp thị Xích Thủy), chiêu hàng rầm rộ. Kiêu tướng nghĩa quân là Quách Thông Tự đón đánh, bị quan quân tập kích, đẩy lui. Thổ quan 3 trại Đào Hồng, An Thôn, La Thôn đều ra hàng, bộ thuộc của họ theo về có vài vạn, Quảng chọn người khỏe mạnh tòng quân. Thông Tự chẹn Xuyên Nhai độn (vựa, nay là Thiên Vượng lý, trấn Áp Khê, khu Bá Châu), Quảng đốc liên quân Thổ – Hán đánh phá hắn ta.

Lưu Đinh, Mã Khổng Anh đã vào Bá Châu, mà Quảng vẫn còn dừng chân ở Nhị Lang, vì thế tổng đốc Lý Hóa Long thúc giục ông. Quảng bàn chia 4 đường tiến đánh Nhai Môn quan (nay thuộc huyện cấp thị Nhân Hoài), riêng sai bọn Vĩnh Ninh nữ thổ quan Xa Thế Tục đốc 2000 binh dân tộc thiểu số, chẹn các nơi yếu hại như Tang Mộc ổ (nay thuộc khu Hồng Hoa Cương), để bảo vệ đường vận lương. Chư tướng phá liền vài độn, tiến đến đóng trại ở Mẫu Trư đường (đê, nay là Mẫu Trư Đường câu (ngòi), thuộc huyện Tuy Dương). Dương Ứng Long sợ, lệnh cho Quách Thông Tự đem hết binh ở ngoài quan ra kháng cự. Quảng phục 500 pháo thủ ở gò nam bên ngoài Ma Thưởng ổ (chưa rõ ở đâu), rồi sai bì tướng Triệu Ứng Khoa khiêu chiến. Ổ này bị kẹp giữa hai tòa núi, rất hiểm trở, Thông Tự hoành sóc xông lên, Ứng Khoa vờ chạy. Thông Tự rời ổ đuổi theo, gặp phục binh nổi lên, vội quay lại thì ngựa trúng pháo nên khuỵu xuống. Thông Tự sắp nhảy lên con ngựa khác, phục binh họp nhau đâm chết hắn ta, khiến nghĩa quân tan chạy. Quan quân đuổi theo, nghĩa quân đều hàng. Quan quân thừa thắng tấn công Nhai Môn, đường nhỏ chỉ vừa một con ngựa đi qua, hơn vạn nghĩa quân xuất quan kháng cự. Tào Hi Bân treo thưởng ngàn vàng, binh sĩ men theo vách núi, tranh nhau tiến lên, đuổi đến cửa quan thứ 4; trên cửa quan, nam nữ đều khóc. Nghĩa quân tự giết tướng lãnh là La Tiến Ân, kéo nhau hơn vạn người ra hàng. Cửa quan thứ nhất vẫn còn kháng cự, Quảng nhân đêm tối tiến gấp, chiếm cửa ấy; dân chúng trong quan tranh nhau hiến rượu thịt.

Lưu Đinh, Mã Khổng Anh đã vào quan, Lý Ứng Tường, Trần Lân vẫn còn ở ngoài. Quảng hợp quân với Hi Bân, liên tiếp giao chiến với nghĩa quân ở Hồng Oản Thủy, Thổ Nhai, Phân Thủy quan (đều chưa rõ ở đâu), đều thắng lợi, bèn tiến đến đóng trại ở Thủy Ngưu đường (đê, nay là trấn Sa Loan, khu Bá Châu). Dương Ứng Long cả sợ, biết Quảng đơn độc vào sâu, tính kế tập kích ông, bèn sai người trá hàng. Quảng dò biết được, giữ vững lũy để đợi. Ứng Long đưa 3 vạn nghĩa quân xông vào đại doanh, chư tướng đều liều chết chiến đấu; gặp lúc viện quân đến, nghĩa quân bèn lui.

Quảng cùng các cánh quan quân áp sát Hải Long độn (căn cứ của Dương Ứng Long, nay là di chỉ Hải Long đồn, trên núi Long Nham, thôn Bạch Sa, trấn Cao Bình, khu Hối Xuyên). Nghĩa quân lệnh cho đàn bà vờ xin hàng, khóc lóc trên độn, lại nói dối Dương Ứng Long đã uống thuốc độc mà chết. Quảng ban đầu tin là thật, sau đó phát hiện là dối trá, bèn vội thiêu cửa quan thứ 2, chiếm 3 tòa núi (có lẽ là 3 gò đất), cắt đứt đường tiếp tế của nghĩa quân, khiến nghĩa quân ngày càng túng quẫn. Quảng cùng Trần Lân vòng ra sau độn mà trèo lên, Ứng Long vội tự thiêu chết. Quan quân bắt được con của Ứng Long là Dương Triều Đống, kéo thây của Ứng Long ra khỏi ngọn lửa.

Hậu sự
Vào lúc kết thúc chiến dịch, Quảng trúng tên độc, kêu thất thanh, ngã nhào rồi tỉnh lại, sau đó giữ bản quan đi trấn Tứ Xuyên. Sang năm (1601), Quảng mất.

Ban đầu Quảng dừng chân ở Nhị Lang bá, có người vu cáo ông nhận đút lót nên buông lỏng cho giặc, vì thế triều đình giáng chiếu trích ông, sung làm sự quan. Sau khi luận công, Quảng được tặng Đô đốc đồng tri, Thế ấm thiên hộ.

Tham khảo
 Minh sử quyển 247, liệt truyện đệ 135 – Ngô Quảng truyện

Chú thích

Võ tướng nhà Minh
Năm sinh không rõ
Mất năm 1601
Người Quảng Đông


title: Nguyễn Văn Phùng

text:
Nguyễn Văn Phùng (sinh ngày 25 tháng 12 năm 1938) là một nhà giáo; nhà báo người Việt Nam dưới bút danh Ngân Sơn. Ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong Ban tuyên giáo Tỉnh uỷ tỉnh Nghệ Tĩnh (sau này là tỉnh Nghệ An), Ban tuyên giáo Tỉnh uỷ Sơn La. Ông nguyên là Giám đốc Đài Phát thanh và Truyền hình Nghệ An.

Tiểu sử
Ông sinh ngày 25 tháng 12 năm 1938 tại xã Quỳnh Bá, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An trong một gia đình gồm 5 người con. Lớn lên trong gia đình nông dân nghèo nhưng sớm được tiếp xúc với giáo dục nên năm lên 6 tuổi, ông được theo học lớp Đồng ấu của trường Pháp Việt (1944). Sau cách mạng Tháng Tám, ông tiếp tục theo học hệ giáo dục mới đến năm 1951, ông tốt nghiệp chương trình tiểu học (lớp nhất).

Thời gian học tiểu học ông đã tham gia nhiều hoạt động phong trào thiếu nhi cứu quốc ở địa phương. Từ năm 1952-1956, ông theo học trường Trường phổ thông cấp 2 huyện Quỳnh Lưu ở quê nhà. Trong thời gian này, ông đã tham gia nhiều phong trào và hoạt động ở địa phương trong dịp hè như Bình dân học vụ, tính thuế nông nghiệp, tham gia làm đường Quốc lộ 37 và đào Kênh nhà Lê ở Quỳnh Thọ để phục vụ quân sự phối hợp với tổng phản công đánh thực dân Pháp ở các chiến trường.

Tháng 9 năm 1956, ông theo học trường Sư phạm Liên khu 4 do thầy Nguyễn Văn Sỹ làm hiệu trưởng. Ông làm lớp trưởng lớp 16 do thầy Trần Đình Tiêu làm chủ nhiệm. Ngoài ra ông còn tham gia Ban thường vụ Đoàn trường (1956-1957). Tháng 6 năm 1957, ông được cử làm đại biểu lên thăm bác Hồ trong dịp Người về thăm quê.

Quá trình công tác
Ngày 15 tháng 8 năm 1953, ông gia nhập Đoàn thanh niên Cứu quốc và được bầu làm Bí thư Chi đoàn Thanh niên Cứu quốc trường phổ thông cấp 2 huyện Quỳnh Lưu. Ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 25 tháng 12 năm 1959 tại Đảng bộ xã Quỳnh Hoa. Từ đó ông đã giữ rất nhiều chức vụ quan trọng  của Đảng và các đoàn thể.

Sau khi tốt nghiệp trường Sư phạm Liên khu 4, ông được Ty giáo dục Nghệ An bố trí về làm giáo viên trường tiểu học xã Quỳnh Bá (1957-1959). năm 1959-1960, ông được Phòng giáo dục huyện Quỳnh Lưu điều về dạy tại trường tiểu học xã Quỳnh Hoa. Trong thời gian dạy học ở đây, ông tham gia Ban chấp hành xã đoàn và Ban chấp hành huyện đoàn Quỳnh Lưu.

Năm 1960-1961, Ty giáo dục Nghệ An tiếp tục chỉ định ông đi học tại trường Trung cấp Sư phạm Nghệ An. Tại đây ông tham gia Ban chấp hành đoàn trường. Ông là đaị biểu đi dự hội nghị cải tiến công cụ toàn miền Bắc tổ chức ở Thanh Nam cùng với thầy Lê Văn Đệ. Tháng 7 năm 1961, sau khi tốt nghiệp ra trường, Tỉnh ủy Nghệ An đã điều động ông về công tác tại ban thiếu niên học sinh tỉnh Nghệ An.

Năm 1962, ông được cử đi học công tác thanh thiếu niên tại trường Điện ảnh Cổ Loa, Đông Anh, Hà Nội.

Tháng 8 năm 1965, ông là Phó ban thiếu niên học sinh, Ủy viên ban chấp hành tỉnh đoàn. Ông được đề bạt làm Ủy viên thường trực Ủy ban thiếu niên nhi đồng tỉnh Nghệ An

Trong thời gian công tác ở Tỉnh đoàn Nghệ An, ông đã tham mưu đề xuất và tổ chức thành công 3 sự kiện lớn: "Triển lãm Thiếu nhi Nghệ An với 5 điều Bác Hồ dạy", Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ tỉnh Nghệ An lần thứ nhất (12 tháng 9 năm 1964) ở trường Nông lâm Nghi Kim và Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ tỉnh Nghệ An lần thứ hai (26 tháng 3 năm 1967) ở xã Kim Liên, Nam Đàn.

Tháng 10 năm 1967 đến tháng 10 năm 1969, ông được tỉnh cử đi học trường Sư phạm Hà Nội 1. Thời gian này Đế quốc Mĩ ném bom miền Bắc rất ác liệt, nhà trường phải sơ tán về vùng Đoàn Đào, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên, sau về vùng Thượng Cát, Từ Liêm, Hà Nội.

Tốt nghiệp Đại học sư phạm, ông được tỉnh điều về công tác ở Ban Tuyên giáo tỉnh ủy Nghệ An, chuyên viên khoa giáo theo dõi ngành giáo dục, y tế do ông Nguyễn Văn Giản làm trưởng ban. Thời gian này tỉnh ủy sơ tán về xã Hiến Sơn, huyện Đô Lương.

Năm 1970 ông được cử đi bồi dưỡng 3 tháng về công tác khoa giáo ở Đại Mỗ, Từ Liêm, Hà Nội.

Tháng 9 năm 1975, ông được cử đi học trường Nguyễn Ái Quốc 1 ở Hải Dương. Ông được bầu làm bí thư chi bộ 5. Tháng 9 năm 1977, sau khi tốt nghiệp ra trường, ông được bố trí về Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Nghệ Tĩnh phụ trách tuyên truyền thời sự, văn hóa văn nghệ (lúc này đã sáp nhập hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh thành tỉnh Nghệ Tĩnh)

Để đối phó với chiến tranh xâm lược ở hai đầu biên giới, theo lệnh khẩn cấp của trung ương, ngày 18 tháng 6 năm 1978, Nghệ Tĩnh đã điều động 84 cán bộ chính trị tăng cường cho tỉnh Sơn La. Tỉnh ủy Nghệ Tĩnh đã quyết định cử ông làm trưởng đoàn.

Từ năm 1978-1981, ông làm Trưởng phòng tuyên truyền và đến tháng 1 năm 1982, ông được tỉnh đề bạt làm Phó ban thường trực Tuyên giáo tỉnh ủy Sơn La. Ông còn tham gia đảng ủy khối dân chính Đảng và trực tiếp làm bí thư chi bộ nhiều khóa.

Tháng 7 năm 1984, ông được tỉnh cử đi học Trường quản lý Kinh tế trung ương tại quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh.

Ở tỉnh ủy  Sơn La, ông đã cùng các bác Nguyễn Đình Lực, Lường Long (Trưởng ban) lãnh đạo ban tuyên giáo hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị. Ông đã góp phần đáng kể vào việc bồi dưỡng đào tạo một số cán bộ trẻ trong ban trưởng thành cán bộ cốt cán sau này như Tòng Thị Phóng, Thào Xuân Sùng, Cầm Thị Phụi, Lò Văn Hiến, Hoàng Tuyên, Cao Minh Châu.

Ngày 6 tháng 1 năm 1986, ông được hai tỉnh đồng ý cho chuyển về quê công tác ở ban tuyên giáo Tỉnh ủy Nghệ Tĩnh.

Ngày 4 tháng 2 năm 1987, ông được tỉnh ủy Nghệ Tĩnh bổ nhiệm làm Phó ban thường trực ban Tuyên giáo do ông Đặng Duy Báu làm trưởng ban.

Ngày 10 tháng 11 năm 1988, ông được tỉnh cử tham gia đoàn đại biểu tỉnh Nghệ Tĩnh do ông Nguyễn Văn Giản - Chủ tịch UBND tỉnh làm trưởng đoàn sang dự lễ kỉ niệm 70 năm Cách mạng tháng mười Nga và thăm tỉnh Ulyanovsk, quê hương của Lenin.

Tháng 10 năm 1991, tỉnh Nghệ Tĩnh chia làm 2 tỉnh, ông được bổ nhiệm làm Bí thư Ban cán sự, Bí thư đảng ủy, Giám đốc kiêm Tổng biên tập Đài Phát thanh và Truyền hình Nghệ An

Tháng 12 năm 1994, ông tham gia đoàn cán bộ ngành truyền hình của Việt Nam sang tham quan, nghiên cứu nghiệp vụ tại Thái Lan và tham gia lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí do hội Nhà báo Việt Nam và Đại sứ quán Pháp tại Hà Nội tổ chức.

Ngoài ra ông còn được học tập và nghiên cứu dài ngày tại Học viện kinh tế trung ương khóa 9 năm 1984 và Học viện Hành chính quốc gia khóa 1994 về quản lý hành chính nhà nước.

Sau khi ông về hưu vào tháng 4 năm 1996, ông còn tham gia Hội cựu giáo chức tỉnh Nghệ An và là thường trực Hội cựu giáo chức Nghệ An khóa 1. Ông cũng là Trưởng ban liên lạc Cựu cán bộ Nghệ Tĩnh công tác tại Sơn La và Ban liên lạc cựu giáo sinh trường sư phạm Liên khu 4.

Sách

 Lịch sử xã Quỳnh Bá (2002), Nhà xuất bản Nghệ An ấn hành, cùng với các tác giả khác như Võ Văn Hoành, Võ Văn Tiếp, Ngô Văn Phú,...

Khen thưởng

 Huân chương Lao động hạng 2.
 Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng
 Huân chương kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng nhì
 Huy chương kháng chiến hạng nhất- Gia đình có công với cách mạng
 Huy chương Vì thế hệ trẻ
 Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa tư tưởng của Đảng
 Huy chương vì sự nghiệp báo chí Việt Nam; Vì sự nghiệp Tiếng nói Việt Nam; Vì sự nghiệp Truyền hình Việt Nam
 Huy chương vì sự nghiệp xây dựng và phát triển tỉnh Sơn La
 Bằng khen Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; Trung ương hội cựu giáo chức Việt Nam; Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An
 Kỉ niệm chương Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; Tuyên giáo; Báo chí; Phát thanh-Truyền hình; Giáo dục;...

Tham khảo

Chú thích

Nguồn

Sinh năm 1938
Nhà báo Việt Nam
Nhân vật còn sống


title: Herpestomus sierramorenator

text:
Herpestomus sierramorenator là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Herpestomus


title: Takamuko no Kuromaro

text:
là một học giả và nhà ngoại giao Nhật Bản thời Asuka. Gia tộc Takamuko chính là hậu duệ của Tào Phi.

Kuromaro đi sứ sang nhà Tùy cùng Ono no Imoko với tư cách là kenzuishi (Khiển Tùy sứ) nhân danh Thiên hoàng Suiko vào năm 608. Ông tình nguyện ở lại Trung Quốc học hỏi trong ba mươi hai năm.  Sau khi trở về nước vào năm 640, nhờ vốn hiểu biết sâu rộng về Trung Quốc mà ông được triều đình trao danh hiệu Kuni no hakase (国博士, "Quốc Bác sĩ"). Kuromaro đã đóng góp sức mình cho công cuộc Cải cách Taika vào năm 645.  Ông lại được triều đình cử làm sứ thần sang nhà Đường gọi là kentōshi (Khiển Đường sứ). Trên đường đi đến Trường An, Takamuko lâm trọng bệnh và qua đời vào năm 654.

Chú thích

Tham khảo
Sansom, George (1961). A History of Japan: 1334–1615. Stanford, California: Stanford University Press.
 Nussbaum, Louis Frédéric and Käthe Roth. (2005). Japan Encyclopedia. Cambridge: Harvard University Press. ; OCLC 48943301

Năm sinh không rõ
Mất năm 654
Kuge
Kentōshi


title: Cá minh thái Alaska

text:
Cá minh thái Alaska (Danh pháp khoa học: Gadus chalcogrammus, danh pháp cũ Theragra chalcogramma) là một loài cá biển trong họ cá tuyết Gadidae phân bố ở vùng biển Bắc Thái Bình Dương, nơi số lượng lớn nhất của chúng được ghi nhận là ở eo biển Bering, đây là một loài cá có giá trị kinh tế rất lớn, chúng là một trong những loài cá thịt trắng được tiêu thụ nhiều ở các nước phát triển.

Đặc điểm
So với cá tuyết Đại Tây Dương, cá minh thái Alaska thân nhỏ hơn, thịt trắng hơn, hàm lượng dầu cá thấp hơn. Cá minh thái Alaska có thể phát triển đến 15 pound (6,8 kg) hoặc hơn, nhưng hầu hết các cá minh thái Alaska đánh bắt nhỏ hơn 2 pound (khoảng 0,9 kg). Việc phân biệt một cách chính xác để phân biệt cá minh thái Alaska và cá tuyết Thái Bình Dương là rất quan trọng, mà chủ yếu là sản xuất tại Đông Bắc Hoa Kỳ và toàn bộ bờ biển vùng biển Đông Bắc Đại Tây Dương.

Cá có 3 vây lưng và 2 vây hậu môn, vây lưng thứ nhất ngay phía sau đầu. Các vây không có gai. Các xương chậu phía trước vây ức. Răng có trên xương lá mía. Thường có râu. Kích thước dài tối đa là gần 2m. Chúng là sinh vật sống đáy (ăn chìm), chủ yếu ăn các loại cá nhỏ và động vật không có xương sống, thích sống thành bầy và có khả năng di cư xa.

Khai thác
Hoa Kỳ là một nhà sản xuất cá minh thái Alaska lớn. Cá minh thái Alaska tiêu thụ nhiều nhất là thức ăn cho cá. Đội tàu đánh cá của Mỹ kéo cá trong vùng biển của Alaska đánh bắt hàng năm khoảng 1,3 triệu tấn cá minh thái Alaska, tương đương với tổng sản lượng cá minh thái Bắc Thái Bình Dương. Sản lượng khai thác cá minh thái tại Hoa Kỳ vẫn tiếp tục ổn định ở mức này trong nhiều năm. Khoảng một nửa số hạn ngạch cá minh thái Alaska được đánh cá bằng lưới kéo tàu chế biến và xử lý ra nước ngoài và quá trình đóng băng.

Phần lớn ngư dân người Mỹ đánh cá minh thái Alaska rồi được chế biến thành philê hoặc surimi. Surimi để sản xuất thịt cua nhân tạo và các sản phẩm khác. Mỹ sản xuất hơn 80% surimi được xuất khẩu sang Nhật Bản. Nhật Bản là thị trường surimi lớn nhất thế giới. Cái nhất của philê cá minh thái Alaska được sử dụng để làm cho bít tết. Những miếng thịt bọc sau đó chế biến thành bột và bơ sản phẩm cá chiên. Chuỗi thức ăn nhanh như McDonald (McDonald) và Burger King (Burger vua) có sản phâm bánh sandwich cá chiên.

Tiêu thụ

Pháp là nước nhập khẩu nhiều nhất là cá minh thái Alaska trong nhóm hàng phile cá thịt trắng đông lạnh trong năm 2013, với giá trị đạt 158,2 triệu USD, tăng 13,8% so với 139,03 triệu USD của năm 2012 và khối lượng đạt 50.512 tấn, tăng so với 44.488 tấn của năm 2012. Cá minh thái Alaska là loài cá thịt trắng được nhập khẩu và tiêu thụ nhiều nhất tại thị trường Đức trong năm 2013. Khối lượng cá minh thái Alaska nhập vào Đức vẫn chiếm ưu thế hơn so với các loài cá thịt trắng khác. 9 tháng đầu năm 2013 Đức NK 100.973 tấn philê cá minh thái Alaska đông lạnh, giảm 7,6% so với cùng kỳ năm 2012; Trong 9 tháng đầu năm 2013, philê cá minh thái Alaska đông lạnh có giá trung bình NK đạt 2,99 USD/kg; giảm 1,6% so với cùng kỳ năm 2012.

Cá minh thái Alaska nằm trong top 5 loài thủy sản tiêu thụ nhiều nhất tại thị trường Mỹ trong năm 2013, 11 tháng đầu năm 2014 Mỹ nhập khẩu 49.749 tấn cá minh thái, trị giá 135,03 triệu USD, giảm 7,33% về khối lượng và giảm 5,42% về giá trị so với cùng kỳ năm 2013, cá minh thái Alaska lại là loài có giá trung bình nhập khẩu thấp nhất, chỉ dao động quanh mức 2,74 - 2,91 USD/kg.

Tại Hàn Quốc, việc tiêu thụ cá minh thái từng bị giảm do lo ngại cá bị nhiễm phóng xạ rò rỉ từ khu vực Fukushima (Nhật Bản), dù hầu hết cá trên thị trường có xuất xứ từ Nga. Đến 98% số cá minh thái bán tại Hàn Quốc được khai thác từ các vùng nước tại Nga. Cá minh thái vẫn đang được bày bán tại chợ trung tâm Seoul nhưng người dân không mua để chế biến món ăn truyền thống trong tuần lễ hội tại Hàn Quốc mà chuyển sang thịt bò, tiêu thụ cá minh thái đông lạnh giảm hơn 60% và hàng tồn kho, kinh doanh cá minh thái 8 tháng đầu năm nay giảm 42.5%. Giá surimi Hàn Quốc tăng từ 2,50 USD/kg trong vụ A lên 2,80 USD/kg vụ B đối với phẩm cấp RA và tăng từ 2,8 USD/kg lên 3 USD/kg đối với phẩm cấp KA. Thuế suất surimi cá minh thái Alaska trước kia là 10%, từ tháng 3/2012 giảm xuống còn 6,7% và tiếp tục giảm xuống còn 3,3% vào năm 2013.

Tham khảo

Liên kết ngoài
NOAA NMFS: U.S. Seafood Facts
FISHINFOnetwork Market Report 04/07
FishBase: Alaska Pollock
Alaska pollock-Theragra chalcogramma fishery profiles  Status of these fisheries, summarised on FisheriesWiki

C
Cá thương mại
Cá ăn được
Cá Thái Bình Dương
Cá Mỹ


title: Muối Krogmann

text:
Muối Krogmann là một hợp chất chuỗi tuyến tính, bao gồm các lớp tetracyanoplatinate. Thỉnh thoảng được mô tả như các dây dẫn điện phân tử, muối Krogmann thể hiện tính dẫn điện bất đẳng hướng. Vì lý do đó, muối Krogmann và các vật chất liên quan là mối quan tâm của ngành công nghệ nano.

Lịch sử và danh xưng
Muối Krogmann lần đầu được tổng hơp bởi Klaus Krogmann vào cuối thập niên 1960.

Muối Krogmann được đề cập đến nhiều nhất là một hợp chất phức kim loại bạch kim có công thức K2[Pt(CN)4X0.3] với X thông thường là brôm (hoặc thỉnh thoảng clo). Có nhiều muối kim loại phi cân bằng có chứa anion phức [Pt(CN)4]n− cũng có thể được ghi nhận.

Cấu trúc và các tính chất vật lý

Muối Krogmann là một chuối các hợp chất phức tetracyanoplatinate được ôxi hoá một phần, liên kết bởi các liên kết bạch kim-bạch kim ở các mặt trên cùng và dưới cùng của các anion mặt phẳng [Pt(CN)4]n−. Loại muối này hình thành các lớp thể rắn dựa trên sự chồng chất của các orbital dz2.

Muối Krogmann có cấu trúc tinh thể tetragonal với khoảng cách Pt-Pt vào khoảng 2.880 angstrom, ngắn hơn gấp nhiều lần khoảng cách liên kết kim loại-kim loại trong các hợp chất phức bạch kim khác như là Ca[Pt(CN)4]·5H2O (3.36 angstrom), Sr[Pt(CN)4]·5H2O (3.58 angstrom), và Mg[Pt(CN)4]·7H2O (3.16 angstrom). Khoảng cách Pt-Pt trong muối Krogmann chỉ 0,1 angstrom dài hơn trong muối bạch kim.

Mỗi một đơn vị tế bào có chứa một vùng cho ion Cl−, tương ứng với 0,5 Cl−  trên mỗi nguyên tử bạch kim. Mặc dù vậy, vùng này chỉ chiếm 64% thời gian, cho ra 0.32 Cl− trên mỗi nguyên tử bạch kim trong hợp chất thực sự. Bởi vì điều này, số ôxi hoá của bạch kim không tăng quá +2.32.

Muối Krogmann không có miền pha có thể nhận diện được và được đặc trưng bởi các băng intervalence cường độ mạnh trong phổ spectra điện tử của nó.

Tính chất hoá học

Một trong những tính chất được nghiên cứu rộng rãi nhất của muối Krogmann đó là khả năng dẫn điện bất thường. Bởi vì cấu trúc chuỗi tuyến tính của nó và sự bồi đắp của các orbital  bạch kim, muối Krogmann là một ứng cử viên sáng giá bởi tính chất dẫn điện của nó. Tính chất này khiến cho nó trở thành một loại vật liệu đáng chú ý cho ngành công nghệ nano.

Chuẩn bị

Việc chuẩn bị thông thường của muối Krogmann yêu cầu sự bay hơi của một hỗn hợp tỷ lệ mol 5:1 các muối K2[Pt(CN)4] và K2[Pt(CN)4Br2] trong nước để cho ra các ống kim ánh màu đồng của K2[Pt(CN)4]Br0.32·2.6 H2O.

5K2[Pt(CN)4] + K2[Pt(CN)4Br2] + 15.6 H2O → 6K2[Pt(CN)4]Br0.32·2.6 H2O

Bởi sự dư thừa các phức chất PtII hoặc PtIV tinh thể hoá cùng với sản phẩm khi tỷ lệ phản ứng bị thay đổi, sản phẩm do đó được xác định rõ ràng, mặc dù phi cân bằng non-stoichiometric.

Sử dụng
Chưa có muối Krogmann hoặc bất kỳ vật liệu liên quan nào có ứng dụng thương mại cả.

Chú thích và Tham khảo

Mixed valence compounds
Non-stoichiometric compounds
Hợp chất bạch kim
Hợp chất platin
Hợp chất kali
Hợp chất cyanide
Hợp chất kim loại hữu cơ
Chất dẫn điện
Muối halogen của kim loại


title: Copris obesus

text:
Copris obesus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Copris


title: Dichotomyctere

text:
Dichotomyctere là một chi cá nóc tương đối nhỏ thuộc họ Tetraodontidae, bộ Tetraodontiformes, các loài trong chi này được tìm thấy ở cả vùng nước ngọt và nước lợ ở  nam và đông nam Châu Á... Các loài trong chi thường được bao gồm trong chi Tetraodon cho đến năm 2013. Loài lớn nhất chi Dichotomyctere dài đến .

Các loài
Chi này có các loài sau:
 Dichotomyctere erythrotaenia
 Dichotomyctere fluviatilis
 Dichotomyctere kretamensis
 Dichotomyctere nigroviridis
 Dichotomyctere ocellatus
 Dichotomyctere sabahensis

Tham khảo

Họ Cá nóc


title: Overlord (light novel)

text:
là một bộ light novel Nhật Bản được viết bởi Maruyama Kugane và minh họa bởi so-bin. Nó bắt đầu được đăng nhiều kỳ trực tuyến vào năm 2010, trước khi được hãng Enterbrain mua lại. Mười sáu tập đã được xuất bản kể từ ngày 30 tháng 7 năm 2012. Bản chuyển thể manga với phần tranh minh họa bởi Miyama Hugin bắt đầu được đăng nhiều kỳ trên tạp chí seinen manga Comp Ace của Kadokawa Shoten kể từ ngày 26 tháng 11 năm 2014. Bản chuyển thể anime dài tập do Madhouse thực hiện bắt đầu phát sóng từ ngày 7 tháng 7 năm 2015.

Cốt truyện
Overlord lấy bối cảnh vào năm 2138 trong tương lai, khi khoa học công nghệ phát triển vượt bậc và ngành game thực tế ảo đang nở rộ hơn bao giờ hết. Câu chuyện bắt đầu trong những giây phút cuối tại tại Yggdrasil, một game online đình đám sắp phải đóng cửa. Nhân vật chính Momonga quyết định ở lại đến tận những phút cuối cùng với trò chơi yêu thích của mình và chờ server down. Bất ngờ, server không shutdown, Momonga bị mắc kẹt trong nhân vật của chính mình và dịch chuyển tới một thế giới khác. Vị chúa tể hùng mạnh của đại lăng tẩm Nazarick giờ đây lại tiếp tục đi khám phá thế giới mới và đối mặt với những thử thách mới. Không gia đình, bạn bè, địa vị xã hội, người đàn ông bình thường ấy sẽ cố gắng hết sức để thống trị thế giới mới này.

Nhân vật

Đại Lăng Tẩm Nazarick

Đấng tối cao

 /
 (drama CD, anime)

Ainz ban đầu có tên là Momonga, tên thật là Suzuki Satoru, một công chức bình thường người Nhật. Cái tên Ainz Ooal Gown chỉ được sử dụng khi Ainz quyết định đổi tên mình thành tên guild sau khi đến tân thế giới.

Ainz sở hữu ngoại hình như một bộ xương, choàng một bộ áo mang màu đen được trang trí công phu và chi tiết với nhiều cạnh tím,vàng.

Ainz cũng là người có địa vị cao nhất trong số 41 đấng tối cao của đại lăng tẩm Nazarick. Trong tiểu thuyết, Ainz đuọc miêu tả là một nhân vật cực kì độc ác và đầy mưu mô, song ngay ở những tập đầu tiên ta đã thấy điều này hoàn toàn sai.

Thủ vệ của đại lăng tẩm Nazarick

 (drama CD, anime)

Albedo là tổng quản thủ vệ của đại lăng tẩm Nazarick và là một succubus, vốn là một trong số những NPC có nhiệm vụ bảo vệ Nazarick khỏi các player khác ngoài 41 đấng tối cao.

Albedo được miêu tả là sở hữu một vẻ đẹp hoàn mĩ với mái tóc bóng dài, đồng tử vàng sắc sảo và trên đầu là cặp sừng nhô ra.

Albedo là một trong những nhân vật mạnh và độc ác nhất trong đại lăng tẩm Nazarick.

Albedo có một người chị và một người em tên là Nirgedo và Rubedo.

Albedo vô cùng trung thành và hết mực vì tình yêu của mình, Ainz Ooal Gown.

 (drama CD, anime)

Tương tự như Albedo, Shalltear cũng là một thủ vệ nữ của đại lăng tẩm Nazarick. Là một ma cà rồng mang ngoại hình của một cô bé nhỏ nhắn khoảng 14 tuổi, diện đầm cổ điển kiểu thượng lưu. Khi ở hình dáng thuần ma cà rồng của mình, Shalltear thay đổi rất nhiều, nhìn chung giống như một bà lão, miệng rộng và lưỡi dài, mắt tỏa ra sát ý rõ ràng.

Bên cạnh đó, do xu hướng tình dục thích quan hệ với xác chết, Shalltear có tình yêu đặc biệt với Ainz.

Shalltear là thủ vệ tầng 1, tầng 2 và tầng 3 của lăng tẩm.

 (drama CD, anime)

Cocutus cũng là một thủ vệ của đại lăng tẩm Nazarick. Cocytus có một dáng hình rất cao lớn, sau lưng là hai khối băng, mắt có tới 6 cái và đuôi được bao phủ bởi gai góc.

Cocytus mang một tinh thần chiến binh đúng nghĩa, rất tôn trọng đối thủ.

Ngoài ra, Cocytus là một trong những thủ vệ mạnh nhất trong Nazarick.

Cocytus là thủ vệ tầng 5 của lăng tẩm.

 (drama CD, anime)

Là thủ vệ có trí thông minh đuọc đánh giá là cao nhất trong số các thủ vệ của Nazarick, Demiurgre là quân sư của đại lăng tẩm. Demiurge có làn da ngâm đen, mặc tuxedo màu đỏ và có dáng người cao gầy, đeo kính gọng tròn.

Demiurge là thủ vệ tầng 7 của lăng tẩm.

 (drama CD, anime)
Sebas Tian là thủ vệ có khả năng cận chiến mạnh nhất trong Nazarick. Sebas Tian có dáng người cao lớn và già dặn, mặc đồ quản gia và thường giữ một dáng người đứng thẳng như kiếm.
Ở hình dạng thật, Sebas Tian đủ khả năng để áp đảo cả Albedo và Cocytus.

 (drama CD, anime)

Aura là một nữ thủ vệ của đại lăng tẩm, giữ nhiệm vụ luyện thú và trinh sát. Cũng là một nhân vật có khả năng vận dụng chiến thuật chiến tranh du kích thượng thừa.

Do có xu hướng thời trang nam và tính cách mạnh mẽ nên Aura thường bị nhầm là một bé trai, song ngay cả trên phương diện tuổi tác điều này cũng sai do Aura thực chất đã 76 tuổi vào thời điểm Nazarick bị dịch chuyển sang tân thế giới.

Aura có em trai song sinh tên Mare Bello Fiore.

Aura cùng với em trai là thủ vệ tầng 6.

 (drama CD, anime)
Mare cũng là một thủ hạ của đại lăng tẩm Nazarick, sử dụng phép thuật để tác chiến thông qua cây cỏ, thiên nhiên.
Đối lập với chị gái, Mare tuy giới tính nam nhưng lại rụt rè và nhút nhát, thường mặc váy nữ nên hay bị nhầm là bé gái.
Mare cùng với chị gái là thủ vệ tầng 6.

 (drama CD, anime)

Các hầu gái chiến đấu

 (drama CD, anime)

 (drama CD, anime)

 (drama CD, anime)

 (drama CD, anime)

 (drama CD, anime)

 (drama CD, anime)

Tân Thế giới

 (anime)

 (anime)

 (anime)

 (anime)

 (anime)

 (anime)

 (drama CD, anime)

 (drama CD, anime)

 (drama CD, anime)

 (anime)

Truyền thông

Manga
Manga bắt đầu được đăng nhiều kỳ trên tạp chí Monthly Comp Ace của Kadokawa vào tháng 11 năm 2014. Câu truyện được viết bởi Ōshio Satoshi và tranh minh họa bởi Miyama Hugin.

Anime
Bài hát mở đầu chủ đề "Clattanoia" do "OxT" trình diễn và bài hát kết thúc chủ đề "L.L.L." do "MYTH&ROID" trình diễn.

Danh sách tập phim

Đón nhận
Tháng 6 năm 2015, ngay trước khi phát hành anime và manga, bộ light novel đã có khoảng 600.000 bản được in ấn tại Nhật Bản với 8 tập. Đến ngày 1 tháng 8 năm 2015, light novel và manga đã có tổng cộng 1.000.000 bản được lưu hành tại Nhật Bản. Vào ngày 4 tháng 8, 600.000 bản in lại của cuốn tiểu thuyết đã được công bố. Tính đến ngày 20 tháng 8 năm 2015, chín tập light novel Overlord và hai tập manga có cùng hơn 1,5 triệu bản được lưu hành tại Nhật Bản.

Tính đến cuối năm 2018, Overlord đã được tẩu tán trên 7 triệu bản tại quê nhà Nhật Bản. Cũng trong năm này, tập 13 của loạt light novel theo thống kê trở thành light novel bán chạy nhất trong năm với hơn 200.000 bản in được bán ra sau 7 tháng phát hành.

Tính đến năm 2022 hãng Kadokawa công bố tổng số tập light novel bán ra của Overlord vượt quá ngưỡng 11.000.000 bản

Tham khảo

Liên kết ngoài

Anime và manga dựa trên light novel
Tiểu thuyết kỳ ảo Nhật Bản
Manga của Kadokawa Shoten
Light novel
Madhouse (công ty)
Anime và manga thể loại nhập vai trực tuyến nhiều người chơi
Funimation
Seinen manga
Tiểu thuyết năm 2012
Anime và manga hành động
Anime và manga kỳ ảo
Manga năm 2014
Anime Madman Entertainment
Studio Puyukai
Manga của Kadokawa Shoten
Medialink
Manga phát hành bởi IPM


title: NGC 18

text:
NGC 18 là một hệ sao đôi (F5 và G4) thuộc chòm sao Phi Mã.

Tham khảo

Xem thêm
 Sao đôi quang học
 Sao đôi
 Danh sách thiên thể NGC (1-1000)

Liên kết ngoài

Chòm sao Phi Mã
Sao đôi quang học
Thiên thể NGC
Thiên thể phát hiện năm 1866


title: Tetracis truxillata

text:
Tetracis truxillata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tetracis


title: A tràng dạng kén

text:
A tràng dạng kén (danh pháp khoa học: Dichapetalum gelonioides), là thực vật nửa thường xanh, dạng bụi lớn cao tới 5m. Cây thuộc họ Dichapetalaceae, được mô tả bởi (Roxb.) Engl và mô tả lần đầu năm 1896. Khu vực phân bố chủ yếu của A tràng dạng kén là Đông Nam Á và một số nước Nam Á, chúng được sử dụng làm thuốc diệt chuột và trừ sâu bọ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Dichapetalum gelonioides (tên chấp nhận) Catalogue of Life: 26th August 2016
Hoạt tính sinh học dichapetalins từ Dichapetalum gelonioides.
Thành phần gây độc tế bào từ vỏ thân cây Dichapetalum gelonioides.

Dichapetalum
Cây độc
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Sri Lanka


title: Pseudophisma pritanis

text:
Pseudophisma pritanis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pseudophisma


title: Bộ Tịch (夕)

text:
Bộ Tịch (夕) nghĩa là "buổi tối" hoặc "buổi chiều" là một trong 31 bộ thủ được cấu tạo từ 3 nét trong số 214 Bộ thủ Khang Hi. Trong Khang Hi tự điển, có 34 ký tự (trong tổng số 49.030) được tìm thấy dưới bộ thủ này.

Các chữ thuộc bộ Tịch (夕)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Unihan Database - U+5915
 Bộ tịch 夕 trên từ điển Hán Nôm

036


title: Ochropleura clarivena

text:
Ochropleura clarivena là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ochropleura


title: Eilema elongata

text:
Eilema elongata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eilema


title: Synegia punctinervis

text:
Synegia punctinervis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Synegia


title: Anumeta dentistrigata

text:
Anumeta dentistrigata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Anumeta


title: Vùng im lặng Mapimí

text:
Vùng im lặng Mapimí () là tên gọi nổi tiếng của vùng hoang mạc gần Bolsón de Mapimí ở bang Durango, México, nằm lấn trên Khu Dự trữ Sinh quyển Mapimí. Đồng thời còn là đối tượng của loại truyền thuyết thành thị cho rằng đây là một khu vực không thể nhận được các tín hiệu radio và bất kỳ loại thông tin liên lạc nào khác, và vì vậy cho đến nay nguyên nhân chính vẫn chưa được giải thích.

Trớ trêu thay, thiết bị thông tin liên lạc có xu hướng hoạt động chính xác trong khu vực. Hướng dẫn viên khẳng định rằng khu vực có sự di chuyển xung quanh; kết quả là người dân địa phương đang rất nghi ngờ về sự tồn tại của vùng đất này.

Mọi chuyện bắt đầu vào tháng 7 năm 1970, tên lửa thử nghiệm Athena (Titan II?) được phóng từ một căn cứ quân sự Mỹ gần Green River, Utah về phía Bãi phóng Tên lửa White Sands đã mất kiểm soát và rơi xuống khu vực sa mạc Mapimí. Quả tên lửa mang theo hai thùng nhỏ chứa nguyên tố phóng xạ cobalt 57. Ngay lập tức, một nhóm chuyên gia thuộc không quân Mỹ đã tìm đến điểm rơi của tên lửa và bất ngờ khám phá những hiện tượng dị thường nơi đây: Trong lòng “Vùng im lặng”, các tín hiệu vô tuyến bị vô hiệu hóa khi lan truyền trong không khí, biến nó thành một “vùng tối”. Nhóm các nhà điều tra này cho biết, dường như có một sức mạnh vô hình làm cho sóng radio, truyền hình, điện thoại di động và bất kỳ sóng âm thanh nào khác không thể xâm nhập được vào khu vực này. Việc tìm kiếm trên không kéo dài ba tuần. Cuối cùng, khi họ tìm thấy được tên lửa, nhà chức trách đã cho xây dựng một con đường dùng để vận chuyển đống đổ nát, cùng với một lượng nhỏ lớp đất bị ô nhiễm phóng xạ. Do kết quả của các hoạt động phục hồi không quân Mỹ ở đó đã làm phát sinh một số truyền thuyết và những câu chuyện liên quan đến khu vực này bao gồm "sự bất thường về từ tính kỳ lạ đã ngăn chặn việc truyền sóng vô tuyến", sự đột biến của động thực vật cùng sự xuất hiện của các sinh vật ngoài hành tinh, thu hút hàng ngàn du khách và nhà nghiên cứu tới đây mỗi năm.

Tham khảo

Địa lý México
Truyền thuyết đô thị
Địa điểm liên quan đến UFO


title: Hồng Đức thịnh trị

text:
Hồng Đức thịnh trị  (洪德盛治), Hồng Đức thịnh thế  (洪德盛世) hay  Hồng Đức chi trị (洪德之治) là thuật ngữ lịch sử dùng để nói về thời kỳ phát triển rực rỡ của chế độ quân chủ ở Đại Việt trong giai đoạn vua Lê Thánh Tông cầm quyền (黎聖宗) dưới niên hiệu Hồng Đức từ năm 1470-1497 tổng cộng là 27 năm.

Đối Nội

Luật pháp

Quản lý đất nước

Triều đình

Về triều chính, ông cho bỏ luật cha truyền con nối đối với các công thần, ai có công thì người ấy mới được hưởng, chỉ trọng dụng người tài đức. Nhà Vua bổ sung hoàn thiện bộ luật Hồng Đức, đặc biệt chú ý đến việc chống tham nhũng. Việc này được tiến hành từ các quan to nhất đầu triều xuống đến địa phương. Trong 722 điều bộ luật Hồng Đức thì có trên 40 điều thuộc về chống tham nhũng.

Việc trọng dụng hiền tài khiến các quan chức vốn chỉ lo tiến thân bằng nịnh bợ không còn đất dụng võ nữa, nạn tham nhũng đang tàn phá đát nước bị đẩy lùi và dẹp bỏ. Những quan thanh liêm, thực sự phục vụ cho dân đều được trọng dụng, thậm chí những người từng bị hàm oan trước đây thì cũng được minh oan điển hình là Nguyễn Trãi.

Dưới thời của ông bộ máy cai trị dần trở nên hoàn thiện. Tháng 3 âm lịch năm 1465, Lê Thánh Tông bỏ 6 bộ, đặt ra 6 viện, mỗi viện đều có Thượng thư và Tả, Hữu Thị lang đứng đầu. Tháng 4 âm lịch năm 1466, vua Lê Thánh Tông lại đổi 6 viện thành 6 bộ như trước năm 1465, mỗi bộ vẫn do Thượng thư và Tả Hữu Thị lang cai quản. Lê Thánh Tông còn ban quy chế về màu áo các quan văn võ: quan từ nhất phẩm đến tam phẩm phải mặc áo hồng, quan tứ phẩm và ngũ phẩm thì mặc áo màu lục, các viên chức còn lại đều mặc áo xanh.

Phân chia hành chính

Kinh tế

Nông nghiệp
Theo Đại Việt sử ký toàn thư Lê Thánh Tông rất chú trọng nông nghiệp. Ngay từ khi mới lên ngôi, tháng 3 âm lịch năm 1461, ông đã ra sắc chỉ cho các quan, huyện, lộ, trấn, xã nhằm tối đa hóa sản xuất: "Từ nay về sau, trong việc làm ruộng, phải khuyến khích quân dân đều chăm nghề nghiệp sinh nhai, để đủ ăn mặc, không được bỏ gốc theo ngọn, hoặc kiếm chuyện buôn bán, làm trò du thủ du thực. Người nào có ruộng đất mà không chăm cày cấy, thì quan cai trị bắt trình trị tội". Ông cũng đặt ra những quy định về quyền tư hữu ruộng đất, nghiêm trị những người cưỡng đoạt, lấn chiếm ruộng của người khác, hoặc chặt cây và tre trong ruộng của người khác.

Các ngành nghề thủ công

Các ngành nghề thủ công nghiệp và xây dựng ngay từ đầu thời Lê Thánh Tông đã phát triển mạnh mẽ và "đã vượt lên trên mức độ của thời Trần mạt" (theo lời sử gia Đào Duy Anh). Nghề in và làm giấy ở Đại Việt đạt một trình độ cao của thế giới thời bấy giờ. Số lượng sách in thời này khá đồ sộ. Đặc biệt nhất thời kỳ này là thành tựu trong công nghệ chế tạo vũ khí và đồ sắt chiếm ưu thế. Đồ gốm, sứ thời Lê sơ phát triển đạt được độ tinh xảo và hoa văn đẹp.

Các nghề thủ công như: dệt lụa, ươm tơ, dệt vải, nghề mộc, nghề chạm, nghề đúc đồng cũng phát triển. Đế đô Đông Kinh 36 phố phường sầm uất, nhộn nhịp tồn tại phát triển đến tận ngày nay. Phường Yên Thái làm giấy, Phường Nghi Tàm dệt vải lụa, Phường Hà Tân nung vôi, Phường Hàng Đào nhuộm điều, Phường Ngũ Xá đúc đồng, Phường gạch và gốm sứ Bát Tràng và nhiều phường khác nữa.

Hoạt động thương mại

Về thương mại, hoạt động nội thương thời Lê Thánh Tông chủ yếu là hình thức trao đổi sản phẩm giữa các địa phương. Nhờ hệ thống đường sá được xây dựng và đường sông được khơi đào, việc lưu thông hàng hoá giữa các địa phương khá thuận lợi. Đông Kinh là trung tâm buôn bán lớn nhất và sầm uất nhất. Do có ưu thế về vị trí, những người buôn bán muốn đến Đông Kinh bằng đường bộ hay đường sông đều thuận tiện. Ngoài Đông Kinh và một vài thị trấn là trung tâm buôn bán, hầu hết là các chợ nằm ở các địa phương. Mỗi xã có một chợ hoặc một vài xã lân cận có một chợ chung. Chợ họp hàng ngày hoặc theo những ngày nhất định trong tháng gọi là ngày phiên chợ. Họp chợ là dịp để những người trong địa phương và các lái buôn từ xa tới buôn bán trao đổi sản phẩm - chủ yếu là trao đổi giữa nông phẩm và sản phẩm thủ công. Khi nhu cầu trao đổi hàng hóa ngày càng tăng Lê Thánh Tông ra quy định về việc chia chợ. Theo đó, các quan phủ, huyện, châu phải xem xét thực trạng, nếu việc chia chợ là thuận tiện cho việc buôn bán của dân thì làm bản tâu lên xin phép triều đình. Luật Hồng Đức có quy định cấm những hành động sách nhiễu và thu thuế quá cao đối với các chợ.

Còn về ngoại thương ,trên cửa khẩu dọc biên giới miền duyên hải, triều đình lập cơ quan kiểm soát ngoại thương rất khắt khe. Những nhà buôn ngoại quốc đến Đại Việt buôn bán chỉ được ra vào hạn chế tại một số địa điểm quy định, chủ yếu là Vân Đồn (Quảng Ninh). Tại các cửa biển có các quan Sát hải sứ kiểm soát tàu bè, các An phủ ty và Đề Bạc ty kiểm soát buôn bán và đi lại. Nhân dân và quan lại vùng duyên hải tự ý mua hàng hoá của người nước ngoài hoặc đón tiếp các thuyền buôn thì sẽ bị nghiêm trị, phạt tiền rất nặng, từ 50 quan đến 200 quan. Do các quy định về giao thương với các nước ngoại quốc khắt khe nên ngoại thương kém phát triển. Do chính sách của Lê Thánh Tông nên quá trình tách rời thủ công nghiệp ra khỏi nông nghiệp và quá trình phát triển của các đô thị rất khó khăn.

Khoa cử

Y tế và giáo dục
Về mặt y tế ông cho lập nhà Tế sinh để chữa bệnh giúp dân. Ông còn quy định, ở địa phương nào có dịch bệnh xảy ra, các quan nơi này được phép trích tiền thuế để mua thuốc trị bệnh cho dân.

Lê Thánh Tông rất chú trọng việc mở mang giáo dục, bồi dưỡng nhân tài, nhằm xây dựng và mở rộng một đội ngũ quan lại gốc bình dân thấm nhuần kinh điển Nho học, đồng thời hạn chế sự ảnh hưởng của tầng lớp quý tộc, võ tướng trong triều.  Triều đình thời ông có Hàn lâm viện, Đông các viện, Quốc sử viện, Quốc Tử Giám, nhà Thái học là những cơ quan chuyên phụ trách văn hóa – giáo dục trong nước. Năm 1484, Lê Thánh Tông còn cho sửa sang, mở rộng Văn Miếu-Quốc Tử Giám.

Quân sự
Ngay sau khi lên ngôi, vào tháng 7 âm lịch năm 1460, ông chỉ thị cho các tổng quản, chỉ huy các vệ quân năm đạo và quân các phủ, trấn:

Khoảng năm 1465-1470, Lê Thánh Tông ban hành chính sách tuyển quân: cứ 3 năm một lần làm lại hộ khẩu gọi là "tiểu điển", 6 năm một lần gọi là "đại điển". Cứ 6 năm 1 lần, các Xã trưởng mang sổ hộ khẩu của mình tới Đông Kinh chiếu vào viết lại trong chính thư của triều đình về số dân hiện tại trong xã.  Cũng định kỳ 6 năm một lần, triều đình cử một số nội thần và quan văn, võ về địa phương dựng lập trường tuyển, sau đó duyệt tân binh. Trừ các hàng chức sắc, quan lại, các dân đinh từ 18 tuổi trở lên đều phải đăng ký vào hộ tịch và được chia làm các bậc: tráng hạng, quân hạng, dân hạng, lão hạng, cố hạng, cùng hạng. Khi cần điều động, sẽ đưa tráng đinh làm lính, dâng tráng sung vào hạng quân ở nhà làm ruộng. Khi nào thải người già yếu, thì chiếu theo thứ tự lấy bổ sung vào. Lệ tuyển dân đinh vào làm lính như sau: nhà có 3 dân đinh thì 1 người vào hạng lính tráng, 1 người vào hạng quân, 1 người vào hạng dân; nhà có bốn người thì bổ 2 người hạng dân; nhà từ 5 đinh trở lên thì 2 người bổ hạng lính, 1 người bổ hạng quân ứng vụ.

Thời Thánh Tông, năm 1466 nhà vua đổi vệ quân năm đạo thành quân năm phủ, bao gồm: Bắc quân phủ đóng ở mạn Kinh Bắc, Lạng Sơn; Trung quân phủ cai quản vùng Thanh Hóa-Nghệ An; Đông quân phủ cai quản vùng Hải Dương, Yên Bang; Tây quân phủ cai quản vùng Tam Giang, Hưng Hóa; Nam quân phủ cai quản các vùng Sơn Nam, Thuận Hóa, Quảng Nam. Riêng mạn Thái Nguyên, Tuyên Quang có quân Phụng trực trấn thủ. Mỗi quân có phủ đô đốc chỉ huy; chức quan cao nhất trong phủ này là Tả Hữu Đô đốc. Biên chế mỗi quân có 6 vệ, mỗi vệ có 5-6 sở, mỗi sở có 20 đội, mỗi đội gồm 20 người. Sử gia Trần Trọng Kim ước tính cả năm phủ đô đốc cộng lại là 6-7 vạn quân. Cùng năm 1466, Lê Thánh Tông lần lượt đổi tên các chức chánh ngũ trưởng, phó ngũ trưởng, đội sử thành tổng kỳ, tiểu tổng kỳ, quân lại.

Đối với cấm quân, năm 1470, Lê Thánh Tông lập các vệ quân Kim ngô, Cẩm y. Vệ Kim ngô được hợp thành từ 2 ty Tráng sĩ, Thần tý; vệ Cẩm y được hợp thành từ 2 ty Binh mã, Nghi vệ. Nhà vua còn lập thêm bốn vệ Hiệu lực, bốn vệ Thần vũ (đều được chia làm tiền, hậu, tả, hữu), 6 vệ Điện tiền (gồm vệ quân Vũ lâm, Tuyên trung, Thiên uy, Thủy quân, Thần sách, Ứng thiên), 4 vệ Tuần tượng cùng 4 vệ Mã nhàn. Năm 1490, Lê Thánh Tông mở rộng biên chế các vệ Kim ngô, Cẩm y, Thần vũ, Điện tiền; từ đây vệ Cẩm y có tới 20 ty, vệ Kim ngô có tới 100 ty.

Đối với thủy quân, ông ban các trận đồ: Trung hư, Thường sơn xà, Mãn thiên tinh, Nhạn hàng, Liên châu, Ngư đội, Tam tài, Thất môn, Yển nguyệt, cùng 32 điều quân lệnh về thủy trận. Bộ quân thì có các trận đồ: Trương cơ, Tương kích, Cơ binh, và 32 điều quân lệnh về tượng trận, 27 điều quân lệnh về mã trận, 42 điều về bộ trận dành cho quân Kinh vệ (về sau, tháng 3 âm lịch năm 1484, ông còn ban bố điều lệnh Hồng Đức quân vụ, gồm 27 điều).

Lê Thánh Tông còn đặt lệ tổ chức thi võ 3 năm 1 lần ở kinh sư; những người mang tước công, hầu, bá, tử, nam và mọi quan võ trong triều, ngoài địa phương đều phải dự thi. Lê Thánh Tông rất chú ý đến việc tích trữ lương thảo ở các vùng biên cương để sử dụng cho quân lương khi cần thiết. Một nghệ thuật làm lương khô thời Lê Thánh Tông được sử sách ghi lại là một kỹ thuật đặc biệt của Đại Việt, đó là đồ (hấp) thóc chín và sấy khô. Loại lương khô này có thể cất giữ vài năm không bị mất phẩm chất và rất tiện cho việc vận chuyển và sử dụng trong chiến tranh, đặc biệt là dùng cho quân đội viễn chinh.

Vũ khí quân sự dưới thời Lê Thánh Tông đã có những tiến bộ vượt bậc, do vốn có các kỹ thuật và sáng chế cùng kĩ năng chế tạo vũ khí cực kì tinh xảo của Đại Việt thời nhà Hồ về vũ khí tầm xa như hỏa thương, hỏa hổ, súng thần công,... hợp với số vũ khí khá tân tiến thu được trước đây trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã tạo nên cho Đại Việt một kho vũ khí đa dạng và hùng mạnh.

Đối ngoại

Mở rộng về phía Nam

Tấn công qua hướng Tây

Ngoại giao với Đại Minh

Nhận xét
Thời đại Hồng Đức được sử sách hết lời ca tán, các hậu triều đời sau đều xem thời kỳ này là khuôn thước của một Vương triều Thịnh thế. Dưới sự cai trị của Thánh Tông đất nước được chấn hưng triều cương được chỉnh đốn. Triều đình tập quyền nhà Lê dần hoàn thiện bộ máy hành chính và bắt đầu đi vào thời kỳ hưng thịnh.

Tham khảo

Nhà Lê sơ


title: Saka Keisuke

text:
Keisuke Saka (sinh ngày 7 tháng 5 năm 1995) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Keisuke Saka đã từng chơi cho Shonan Bellmare.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tiểu sử tại Shonan Bellmare
Tiểu sử tại J. League

Sinh năm 1995
Nhân vật còn sống
Cựu sinh viên đại học Juntendo
Nhân vật liên quan đến bóng đá từ Mie
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá J1 League
Cầu thủ Shonan Bellmare
Hậu vệ bóng đá