title: Truyện thơ Nôm

text:
Truyện thơ Nôm hay Truyện Nôm thể thơ tiếng Việt viết bằng chữ Nôm (thường là thơ lục bát) để kể chuyện (trần thuật). Đây là một loại hình tự sự có khả năng phản ánh về hiện thực của xã hội và con người với một phạm vi tương đối rộng, vì vậy có người gọi truyện thơ Nôm là trung thiên tiểu thuyết (tiểu thuyết vừa). Nội dung của truyện thơ Nôm thường phản ánh đời sống xã hội cũng như thể hiện quan niệm, lí tưởng nhân sinh của tác giả thông qua việc miêu tả và thường là miêu tả chi tiết, tường thuật lại một cách tương đối trọn vẹn cuộc đời, tính cách nhân vật bằng một cốt truyện với chuỗi các biến cố, sự kiện nổi bật. Truyện thơ Nôm tiêu biểu cho văn học cổ điển Việt Nam, nở rộ vào cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, do viết bằng tiếng Việt dùng chữ Nôm nên được gọi là truyện Nôm. Truyện Nôm là một bộ phận văn học độc đáo và thể hiện nét thẩm mỹ độc đáo của nền văn học phong kiến Việt Nam mà không nền văn học nào có được.

Nguồn gốc
Truyện thơ Nôm có nhiều nguồn gốc cốt truyện khác nhau:

 Một số tác phẩm sử dụng cốt truyện dân gian (lấy từ cổ tích, thần tích, Phật thoại...) vốn lưu hành trong dân gian như:Tấm Cám, Thạch Sanh, Quan Âm Thị Kính, Tống Trân – Cúc Hoa, Trương Chi...
 Một số tác phẩm lấy cốt truyện trong văn học viết Trung Quốc (tiểu thuyết chương hồi, truyện truyền kì, ca bản), như: Song Tinh – Bất Dụ, Hoa tiên, Truyện Kiều, Nhị độ mai, Tì bù quốc âm tân truyện...
 Một số tác phẩm lấy cốt truyện từ chính cuộc đời tác giả và thực tiễn đời sống (có thông qua hư cấu, sáng tạo) như: Sơ kính tân trang, Truyện Lục Vân Tiên, Vợ ba Cai Vàng, Chàng Lía...

Dù cốt truyện xuất phát từ nguồn nào thì các truyện thơ Nôm vẫn ít nhiều phản ánh các vấn đề của thực tại xã hội và con người đương thời cũng như phản ánh tâm tư, nguyện vọng của tác giả về những điều tốt đẹp hơn cho những nhân vật trong truyện.

Phân loại
Có hai cách phân loại truyện thơ Nôm:

 Căn cứ vào thể thơ dùng để sáng tác, người ta chia truyện thơ Nôm thành hai loại là truyện thơ Nôm Đường luật và truyện thơ Nôm lục bát. Truyện thơ Nôm Đường luật không có nhiều, cũng như bị thất truyền, chỉ có một số tác phẩm như: Tô Công phụng sứ, Chiêu Quân cống hồ, Lâm tuyền kì ngộ. Truyện thơ Nôm lục bát chiếm ưu thế với số lượng và thành tựu lớn, đại diện cho truyện thơ Nôm nói chung. Các tác phẩm tiêu biểu có: Truyện Kiều, Hoa tiên, Truyện Lục Vân Tiên, Tống Trân – Cúc Hoa, Phạm Tải Ngọc Hoa...
 Căn cứ vào đối tượng sáng tác, người ta chia truyện thơ Nôm thành hai loại là truyện thơ Nôm bình dân và truyện thơ Nôm bác học. Truyện thơ Nôm bình dân do các tác giả trong giới bình dân (thường là khuyết danh) sáng tác do được truyền miệng hoặc qua ghi chép thô sơ trong dân gian nên khó xác định tác giả. Loại tác phẩm này cũng chủ yếu lưu hành trong dàn gian. Nội dung của chúng thường phản ánh khát vọng của người dân tầng lớp dưới (bình đẳng xã hội, thay đối vị thế trong xã hội, ước mơ ấm no, hòa bình, hạnh phúc, những điều tốt đẹp trong cuộc sống... Chất lượng nghệ thuật của loại truyện này cũng ở mức vừa phải, ngôn ngữ bình dân gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày của nhân dân, ít có các biện pháp tu từ cũng như sử dụng những từ ngữ thể hiện quyền thế. Nhóm này có các tác phẩm như: Phạm Tải – Ngọc Hoa, Tống Trân – Cúc Hoa, Thoại Khanh – Châu Tuấn... Truyện thơ Nôm bác học do các tác giả là trí thức Nho học (thường có tên tuổi, lai lịch rõ ràng), thường là tầng lớp nho gia trong xã hội sáng tác và lưu hành rộng rãi nhưng chủ yếu vẫn trong giới trí thức tinh hoa. Nội dung của chúng thường phản ánh nhu cầu của giới trí thức lớp trên (giải phóng tình cảm, khẳng định tài năng, phẩm hạnh). Chất lượng nghệ thuật của truyện thơ Nôm bác học khá cao. Nhóm này có những tác phẩm như: Truyện Kiều, Hoa tiên, Phan Trần, Sơ kính tản trang, Truyện Lục Vân Tiên...
Theo Đại học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh, các tác phẩm truyện thơ Nôm có thể được phân chia như sau:

 Truyện thơ Nôm tài tử giai nhân vay mượn Trung Quốc (như: Song Tinh Bất Dạ, Hoa tiên, Truyện Kiều, Ngọc Kiều Lê, Nhị độ mai, Hảo cầu tân truyện...).
 Truyện thơ Nôm tài tử giai nhân do văn nhân Việt Nam tự sáng tác (như: Sơ kính tân trang, Lục Vân Tiên, Mộng hiền truyện, Vân Trung Nguyệt Kính tân truyện, Lưu nữ tướng...
 Truyện thơ Nôm truyền kì (như: Bạch Viên Tôn Các, Bích Câu kì ngộ, Lưu Nguyễn nhập Thiên Thai tân truyện, Từ Thức tân truyện...).
 Truyện thơ Nôm truyền thuyết (như: Chử Đồng Tử diễn ca, Đổng Thiên Vương tân truyện...).
 Truyện thơ cổ tích (như: Thạch Sanh, Tống Trân – Cúc Hoa, Thoại Khanh – Châu Tuấn, Lâm Sanh – Xuân Nương, Lưu Bình – Dương Lễ...).
 Truyện thơ Nôm ngụ ngôn (như: Truyện Trinh thử, Truyện Trê Cóc, Lục súc tranh công...).
 Truyện thơ Nôm sử tích (khu biệt với diễn ca lịch sử) (như: Chúa Thao cổ truyện, Ông Ninh cổ truyện, Trung quân đối diễn ca...)
 Truyện thơ Nôm tôn giáo (như: Quan Âm tống tử bản hạnh, Quan Âm Thị Kính, Mục Liên Thanh Đề, Lưu Hương diễn nghĩa bảo quyển...).
Cho đến nay việc phân loại các tác phẩm truyện thơ Nôm vẫn còn nhiều khó khăn do sự khác biệt giữa thể loại văn học này với các thể loại văn học khác là không quá sâu sắc

Đặc điểm

Đặc điểm nội dung
Truyện thơ Nôm thường hướng đến hai chủ đề chính:

Truyện thơ Nôm bác học
Chủ đề giải phóng tình yêu đôi lứa: Đây là chủ để nổi bật trong các truyện thơ Nôm bác học mà nổi bật và dễ thấy nhất là các tác phẩm như Sơ kính tân trang, Truyện Kiều... Trong các truyện này, các cặp đôi nhân vật “tài tử – giai nhân” đã đến với nhau bằng tình cảm yêu đương tự nhiên, chân thật, say đắm của tuổi trẻ và đầy tính lãng mạn. Những cặp đôi nhân vật cũng thường phải vượt qua những trở ngại của lễ giáo và của các thế lực xã hội khác (nhờ sự trợ giúp nhất định của các lực lượng thần kì hoặc tiến bộ) để cuối cùng nên duyên chồng vợ, hưởng hạnh phúc lứa đôi tương đối trọn vẹn, lí tưởng nhằm chứng minh cho tình yêu đôi lứa mãnh liệt của nhân vật trong truyện.

Truyện thơ Nôm bình dân
Chủ đề đấu tranh cho công lí xã hội: Đây là chủ đề nổi bật trong các truyện thơ Nôm bình dân như là nổi bật các tác phẩm khuyết danh như Phạm Tải – Ngọc Hoa, Tống Trân – Cúc Hoa, Thoại Khanh – Châu Tuấn... (ở một số truyện thơ Nôm bác học, chủ đề đấu tranh cho công lí xã hội cũng được đề cập như Truyện Kiều, Truyện Lục Vân Tiên... nhưng chỉ là chủ đề phụ, cái chính vẫn là tình yêu đôi lứa trong xã hội phong kiến cũ). Các truyện này thường kết thúc có hậu (nhờ sự trợ giúp của các yếu tố thần kì, kì bí hay các nhân vật mang tính nghĩa hiệp), thoả mãn mơ ước về một xã hội công bằng, về sự thay đổi số phận của các tầng lớp dưới thấp hèn trong xã hội. Các mối tình cao đẹp, trong sáng cũng được nâng niu, ca ngợi. Đồng thời chủ đề trong những tác phẩm thơ Nôm khuyết danh cũng là những cuộc đấu tranh của những người bị áp bức chống cường quyền bạo chúa bảo vệ tình yêu thủy chung, bảo vệ hạnh phúc gia đình, bảo vệ nhân phẩm. Qua cuộc đấu tranh nhiều khi không cân sức ấy, tác giả truyện Nôm bình dân có ý thức làm nổi bật được những đề mà loại tác phẩm này luôn hướng đến

 Tố cáo bộ mặt thối nát, tàn bạo của xã hội phong kiến trên bước đường suy vong của nó.
 Trong vấn đề phản ánh hiện thực, tố cáo tội ác của giai cấp thống trị trong xã hội phong kiến xưa, nhằm vạch rõ bản chất của xã hội phong kiến, nói lên những nỗi thống khổ của quần chúng lao động dưới ách cai trị tàn bạo, gây nên bao nỗi lầm than trong cuộc sống, tác giả của những truyện nôm giàu tính quần chúng này cũng chưa có được cái nhìn đầy đủ, sâu sắc và toàn diện. Kẻ thù giai cấp của quần chúng hiện lên trong truyện chưa phải là cả hệ thống giai cấp phong kiến thống trị đã cấu kết với nhau để bóc lột nhân dân mà chỉ hiện lên lẻ tẻ từng đối tượng như quan lại đương thời, chúa đất, địa chủ... Hình thức bóc lột chính là bóc lột về mặt kinh tế vẫn chưa được các tác giả của bộ phận văn học này đề cập đến. Song ở một mức độ nào đó các tác giả này cũng đã chung sức vạch rõ bản chất thối nát, tàn bạo quá nức của xã hội phong kiến nhiều bất công. Họ cũng đã dũng cảm làm công việc mà những nhà thơ, nhà văn đại diện cho quyền lợi của giai cấp thống trị không dám làm hoặc che giấu để dối mình, lừa người mà bỏ qua giá trị nhân văn sâu sắc, giá trị tố cáo mạnh mẽ của những câu chuyện này. Đó là sự phơi bày chân dung thực vốn hết sức bẩn thỉu của giai cấp thống trị. Có thể nói, cùng với bộ phận văn học dân gian, truyện Nôm bình dân đã giúp chúng ta tìm hiểu thêm được nhiều mặt thuộc về bản chất của xã hội phong kiến, một xã hội mà lịch sử dân tộc ta vẫn lên án cho tới ngày nay.
 Những truyện Nôm khuyết danh đã xây dựng được một hệ thống nhân vật phản diện quen thuộc trong xã hội xưa từ vua chúa, quan lại, bọn nhà giàu ở nông thôn cho đến cả thần thánh (những thần thánh tàn ác). Qua lối ứng xử của hệ thống nhân vật phản diện này với những tầng lớp thấp hơn trong xã hội, các tác giả đã vạch trần, tố cáo bản chất xấu xa của giai cấp bóc lột, áp bức đồng thời nói lên tình trạng thống khổ của các tầng lớp nhân dân với một thái độ đồng cảm, cảm thông sâu sắc.. Những nhân vật phản diện đó thường có các đặc điểm như:
 Vua chúa
 Nếu như trong văn học bác học vua chúa thường được nhắc đến với một thái độ tôn kính hoặc được coi như những thần tượng thiêng liêng tôn quý, đại diện cho thần linh cai quản nhân dân, được thần tượng hóa nhằm nâng cao phẩm giá của họ thì ở truyện Nôm bình dân là hoàn toàn trái ngược. Họ chỉ là những tên hôn quân, bạo chúa đáng lên án nhất. Loại truyện này thường nói rất nhiều đến việc vua chúa ép duyên trắng trợn. Hoặc chúng ép các tân khoa trạng nguyên phải bỏ vợ tào khang (người vợ đã cùng chung sống trong cảnh nghèo hèn) để lấy con gái mình (hai tên vua trong Tống Trân – Cúc Hoa đã lần lượt ép Tống Trân lấy con gái mình, bỉ ổi nhất là tên vua nước Việt sau khi không ép được Tống Trân hắn đã đẩy chàng đi xa). Hoặc những tên vua như Trang vương trong Phạm Tải – Ngọc Hoa, vua Hung Nô trong Lý Công đã ép những người con gái đẹp bỏ chồng để lấy mình. Tàn bạo nhất vẫn là Trang Vương, hành động ép buộc của y đã đẩy Ngọc Hoa – một cô gái đang yêu vào chỗ chết. Cái chết của nhân vật này đã gieo vào lòng người đọc một nỗi thương tâm vô hạn và càng thấy căm thù hơn giai cấp phong kiến thống trị đã gây ra con đường chết của một người phụ nữ vô tội
 Trong những câu chuyện nôm, tầng lớp vua quan là tầng lớp có quyền, có lực nên tự cho phép mình làm những việc trái với luân thường, đạo lý của một tầng lớp nổi tiếng là thanh cao, uyên nhã đối với quần chúng lao động – những con người bị áp bức đến cùng cực. Tên vua Bảo Vương trong Lý Công đã cương quyết cắt đứt tình cha con, nhẫn tâm bắt con gái độc nhất cho voi giày, không được thì đem thả bể trôi sông chỉ vì công chúa đã tự tiện yêu đương ngoài sự kiểm soát của cha mẹ.
 Quan lại: Trong truyện Nôm bình dân, bon quan lại hiện lên với hình ảnh là những kẻ bất tài, bất lực, chỉ giỏi việc xu nịnh vua, giỏi ức hiếp dân lành, thu lợi về túi mình. Cả lũ triều thần trong Phạm Tải – Ngọc Hoa không ngăn cản nổi vua làm điều xằng bậy lại còn xúi giục vua đi sâu vào tội lỗi. Tên quan trong Phương Hoa chỉ vì không lấy được người con gái đã hứa hôn đã đem tay chân đến giết hại, cướp của, phá nhà của cô.
 Địa chủ ở nông thôn: Những phú ông, những trưởng giả – bọn giàu có ở nông thôn được phản ánh trong các truyện Nôm khuyết danh bình dân khá sâu sắc và đanh thép. Nét nổi bật ở bọn người này là tâm lý tham tiền hám của, luôn muốn tư lợi cho riêng mình, mà không biết nghĩ cho người khác. Vì tiền, bọn chúng có thể làm tất cả để thoán đoạt của cải, vật chất của người khác. Nổi bật cho nhân vật này phải kể đến tên trưởng giả trong Tống Trân – Cúc Hoa. Vì tiền mà hắn đã coi con gái như một món hàng có thể đánh mõ, rao làng, gả bán mấy lần cũng được mặc cho cô gái nghèo kêu khóc thảm thương.

Tóm lại tất cả những nhân vật phản diện này để đạt được mục tiêu ích kỷ, đê hèn của mình đã không từ một âm mưu, một thủ đoạn đen tối, hiểm độc nào nhằm thỏa mãn diều mà chúng cần. Chúng đã giày xéo lên những đạo đức, luân lý cơ bản nhất, giày xéo lên những pháp luật mà chúng đặt ra, giày xéo lên tính mạng của người dân và phá hoại hạnh phúc của bao nhiêu người vô tội.

Đồng thời với việc tố cáo tội ác của giai cấp thống trị, tác giả của bộ phận văn học này đã nói lên được nỗi thống khổ của quần chúng lao động (hạnh phúc tan vỡ, tính mạng bị đe dọa...) với một thái độ đồng cảm sâu sắc.

 Đề cao phẩm chất tốt đẹp của quần chúng lao động: Truyện Nôm bình dân có một giá trị nhân đạo khá sâu sắc bởi nó không chỉ tố cáo những tội ác của giai cấp thống trị với quần chúng lao động , với những con người bị áp bức, đè nén lên cuộc đời của nhiều người dân vô tội mà các tác giả của bộ phận văn học này còn có ý thức đề cao phẩm chất tốt đẹp của quần chúng lao động, đặc biệt là đề cao người phụ nữ – con người thấp hèn nhất trong xã hội xưa, chịu nhiều oan ức của xã hội phong kiến
 Khuynh hướng đề cao quần chúng lao động đều thể hiện rất rõ trong mọi truyện Nôm bình dân mà ai cũng có thể thấy được. Ta thấy rằng các nhân vật chính bao giờ cũng là những người lao động, những người bị áp bức, bóc lột. Truyện viết về họ nên tác giả thường lấy tên họ đặt cho tác phẩm như những câu chuyện Thạch Sanh, Tấm Cám, Trương Chi Mị Nương
 Truyện Nôm dạng này cũng đề cao phẩm chất tốt đẹp của quần chúng nhân dân, tác giả của bộ phận văn học này chủ yếu viết về những tình cảm tốt đẹp và lòng nhân đạo cao quý của họ. Trước hết là lòng thương người, một tình thương hết sức mộc mạc, chân thành mà cảm động và vững bền giữa những người dân sống trong một xã hội bất công nhưng bằng những tinh thần tốt đẹp đã vượt qua thời cuộc và luôn sống tốt như những đạo lý của ông cha.
 Tình cảm giữa người với người trong truyện Nôm cũng hết sức thường trực, mà nổi bật nhất vẫn là tình cảm, tình yêu và sự thủy chung, sắt son của những cặp vợ chồng, họ yêu thương thắm thiết và chung thủy hết mực với nhau. Sự chung thủy của vợ chồng Phạm Công – Cúc Hoa, Phạm Tải – Ngọc Hoa đã giúp họ vượt qua mọi thử thách, mọi cảnh ngộ éo le mà xã hội phong kiến đã bày ra, giúo họ vượt lên trên sự cám dỗ của giàu sang, phú quý, đứng vững trước sự đe dọa của cường quyền, bạo lực cũng chính là đại diện cho tình yêu thương thắm thiết trong mỗi gia đình người lao động nghèo trong xã hội cũ
 Ngoài ra tác giả của bộ phận văn học này cũng đặc biệt chú ý đề cao đến người phụ nữ. Đây cũng là một nét đặc sắc của văn học giai đoạn này đồng thời nó cũng là sự phản ánh vai trò, chức năng của người phụ nữ trong văn học. Các nhân vật phụ nữ xuất hiện trong các truyện Nôm bình dân có nhiều nét đổi mới: Họ xuất hiện với một tư thế của người vươn lên làm chủ vận mệnh của mình, đưa bản thân mình chống lại hoàn cảnh éo le, bất hạnh, chứ không buông xuôi, yếu đuối như trong những câu chuyện cổ tích. Thường xuất thân từ lá ngọc cành vàng (con nhà triệu phú trở lên như Cúc Hoa) nhưng các nhân vật nữ này lại có thân phận cụ thể của quần chúng lao động (họ cũng bị áp bức, đè nén; giàu lòng trắc ẩn, giàu lòng thương người). Nhân vật người phụ nữ trong thời kì này có những điểm đáng chú ý như:
 Các nhân vật nữ đã dám hành động theo suy nghĩ của mình chứ không theo đạo đức phong kiến. Hành động của Cúc Hoa, Ngọc Hoa quả là những hành động táo bạo. Hai cô gái này đã cương quyết lấy người con trai mà mình đã thương yêu dù những chàng trai đó là những người ăn mày nghèo nàn vì chỉ có tình yêu mới đem lại hạnh phúc vợ chồng. Quan niệm về hôn nhân của Cúc Hoa, Ngọc Hoa là một quan niệm hết sức tiến bộ, nó vượt xa quan niệm môn đăng hộ đối của các cô gái quý tộc xưa. Bởi vì, ai cũng biết, sự sắp đặt của gia đình phong kiến xưa không phải luôn đưa đến hạnh phúc cho những người trong cuộc nếu chúng không đến theo ý muốn của mỗi người.
 Hoàn toàn khác với các cô gái trong truyện Nôm bác học, đến với tình yêu bằng sự rung động của giới tính, các cô gái của truyện Nôm bình dân đã đến với tình yêu bằng sự rung động của đạo đức – lòng yêu thương những người nghèo nhưng có một phẩm hạnh cao quý và đáng tôn trọng. Đây chính là cơ sở của nhiều mối tình son sắt, thủy chung bất chấp những ngang trái của cuộc đời cũ.
 Một số nhân vật nữ không chỉ dám chủ động xây dựng hạnh phúc mà còn tích cực đấu tranh để bảo vệ hạnh phúc và tình yêu đẹp đẽ của mình, dám đương đầu với những ý kiến trái chiều, những định kiến cũ nát của xã hội. Và trong cuộc đấu tranh đó họ đã bộc lộ những phẩm chất tốt đẹp (lòng vị tha, đức hi sinh, nghị lực phi thường, trí thông minh quyết đoán...) của mình mà nội dung phản ánh còn được mở rộng, ý nghĩa xã hội của chủ đề được nâng cao. Cuộc đấu tranh của họ ngoài ý nghĩa bảo vệ hạnh phúc, tình yêu còn có ý nghĩa bảo vệ nhân phẩm, bảo vệ chính nghĩa, bảo vệ công lý cho những người đồng cảnh ngộ.
 Ngoài ra các tác giả truyện Nôm bình dân cũng thường đưa ra những cách giải quyết tích cực, tiến bộ các vấn đề xã hội. Có thể nói đến như sau:
 Truyện Nôm bình dân không chỉ đặt ra những vấn đề lớn lao cho nhân vật và thường gắn với thời cuộc mà truyện Nôm còn đưa ra được cách giải quyết tích cực là để những người lương thiện chiến thắng các lực lượng bạo tàn. Đây là phần lãng mạn tích cực của bộ phận văn học này vì trong chế độ phong kiến nói chung nhân dân lao động khó mà tìm được hạnh phúc trọn vẹn.
 Các tác giả truyện Nôm luôn làm sáng tỏ một điều là sống trong xã hội đen tối đó quần chúng lao động bao giờ cũng có một ước mơ về một xã hội không có sự bất công, bất bình đẳng, một xã hội thái bình trong đó người ta sống yêu thương nhau và có hạnh phúc đầy đủ, được sống tự do với chính bản thân mình, họ ước mơ một xã hội có vua tốt, tôi hiền. Đó là những mơ ước chính đáng (xét trong hoàn cảnh xã hội) chứ chưa phải là những mơ ước đúng đắn nhất, đầy đủ nhất. Tác giả của bộ phận văn học này là những người có cuộc sống khá gần gũi với quần chúng lao động nên họ hiểu được quần chúng nhiều hơn và phản ánh được những ước mơ đẹp đẽ, phản ánh được tinh thần lạc quan mạnh khỏe của quần chúng vào sáng tác của mình. Vì thế các sáng tác của các tác giả bình dân này đã tiếp thêm sức sống cho con người lao động trong xã hộ xưa, quần chúng tìm đến những sáng tạo nghệ thuật này.

Ba vấn đề này được coi là ba đặc điểm chính về nội dung của truyện Nôm bình dân. Ba đặc điểm này cũng đã nói lên rằng truyện Nôm bình dân có một nội dung gần gũi với quan niệm đạo đức, thẩm mĩ của quần chúng lao động.

Theo nhà văn Nguyễn Lộc thì “truyện Nôm bình dân có khác”, “tự do yêu đương thực chất chưa phải là vấn đề”. Ông cho rằng: “Truyện Nôm bình dân chủ yếu đặt vấn đề bảo vệ tình vợ chồng, nói rộng ra là bảo vệ gia đình trong thời kì tan rã của chế độ phong kiến”. Quả thật như vậy, cuộc đấu tranh vượt qua thử thách của những nhân vật chính trong loại truyện thơ Nôm cổ tích là hướng đến việc khẳng định đạo lí gia đình, ca ngợi đạo nghĩa vợ chồng mang màu sắc giáo huấn, răn đời. Đó không phải là cuộc đấu tranh vươn tới ước mơ giải phóng cá nhân, tự do trong tình yêu, hôn nhân đôi lứa. Chính vì vậy mà ta thấy đôi nhân vật nam nữ trong loại truyện Nôm cổ tích kết hôn một cách dễ dàng ngay từ đầu truyện, còn đôi lứa trong loại truyện Nôm TTGN phải trải qua cuộc đấu tranh sinh tử mới đạt tới cái đích cuối cùng là hôn nhân. Đúng như nhận định của Đổng Quốc Viêm trong Minh Thanh tiểu thuyết tư trào: “Tiểu thuyết TTGN chính diện biểu hiện văn nhân, biểu hiện lí tưởng tình ý của văn nhân. Dù ở trình độ nào cũng có thể nói, đấy là kiểu loại văn học tự mình viết về mình”

Đặc điểm nghệ thuật

 Kết cấu: Truyện thơ Nôm thường kết cấu theo mô hình: Gặp gỡ (Hội ngộ) – Tai biến (Lưu lạc) – Đoàn tụ (Đoàn viên, kết hợp với kết thúc có hậu và phần ngoại truyện – xem bảng dưới).Tuỳ vào chủ đề của tác phẩm mà phần nào sẽ được nhấn mạnh. Đối với các truyện thơ Nôm mang chủ đề giải phóng tình yêu đôi lứa, thì “gặp gỡ” thường được nhấn mạnh, tác giả dành nhiều trang viết để đi sâu vào miêu tả và tán dương tình yêu tự do, say đắm của đôi lứa nhằm thể hiện tình yêu mãnh liệt của cặp đôi đó. Đối với các truyện thơ Nôm mang chủ đề đấu tranh cho công lí xã hội thì “tai biến” (và sự đấu tranh vượt qua những “tai biến” trong cuộc sống) là phần quan trọng. Tuy nhiên, cả hai loại truyện này đều cơ bản có kết thúc giống nhau với một kết thúc có hậu, kết thúc có tính chất lí tưởng. (Tất nhiên, cũng có những tác phẩm có hậu chỉ là bề ngoài, thực chất là kết thúc bi kịch, chẳng hạn như Truyện Kiều, phản ánh khát vọng (đồng thời cũng là sự bế tắc, bất lực) của tác giả trước thực tại bất công, nghiệt ngã của xã hội xưa.). So với văn học dân gian, truyện Nôm bình dân cũng có một số nét khác biệt thể hiện của một thể loại có khả năng phản ánh hơn truyện cổ như tác giả đã chú ý mô tả một số cảnh sinh hoạt xã hội và con người, yếu tố trữ tình ít nhiều đã có vị trí đáng kể, thỉnh thoảng có tác giả đã chú ý miêu tả tâm trạng của nhân vật. Ngoài ra truyện Nôm bình dân cũng không còn những lời bình luận, triết lý về cuộc đời của tác giả ở đầu hay cuối truyện như ở truyện cổ.

Ngoài ra, xét về mặt văn hóa tư tưởng, chúng ta thấy loại truyện Nôm bộc lộ rõ ý thức hệ và nhân sinh quan của Nho gia. Tài tử và giai nhân dù tình cảm có “vượt rào” đến đâu thì cũng dừng lại trong vòng lễ nghĩa phong kiến. Tài năng, phẩm hạnh của tài tử và giai nhân phản ánh rõ mẫu hình lí tưởng của nhà Nho. Còn ở loại truyện Nôm truyền kì ta thấy ảnh hưởng rõ nét tư tưởng Đạo giáo. Yếu tố thần tiên, thoát tục của Đạo giáo chi phối rất lớn đến hành trạng nhân vật và diễn biến của truyện. Với loại truyện Nôm cổ tích thì tư tưởng Phật giáo và tín ngưỡng dân gian thể hiện khá rõ nét: mô típ cầu Trời khấn Phật được con; người cõi trên đầu thai xuống trần; Phật, Trời thử thách đức hạnh của nhân vật chính; được Trời, Phật, thần thánh ban cho phép lạ và cứu giúp khi hoạn nạn;… Thế giới thiên đình, địa phủ, người chết xuống âm ti được hoàn sinh trở lại dương gian, tư tưởng quả báo luân hồi... tham gia vào rất nhiều vào loại truyện này.
 Nhân vật: Nhân vật của truyện thơ Nôm thường được chia thành hai tuyến rõ ràng: nhân vật chính diện (đại diện cho cái tốt, cái đẹp, cái tiến bộ) và nhân vật phản diện (đại diện cho cái xấu, cái ác, cái bảo thủ). Ở những truyện thơ Nôm xuất sắc (như Truyện Kiều), lại có những nhân vật lưỡng diện, khó xác định rõ ràng là chính diện hay phản diện (như Thúc Sinh trong Truyện Kiều). Có những truyện thơ Nôm lại không có nhân vật phản diện do không đặt ra vấn để đấu tranh giai cấp hoặc đấu tranh tư tưởng (Hoa tiên, Mai đình mộng kí). Cũng có những nhân vật chỉ có ý nghĩa chức năng, không cần xếp vào loại nào (chẳng hạn nhân vật nàng hầu, nhân vật người dẫn đường, thầy bói...) do thường là nhân vật phụ hoặc chỉ có rất ít tác động đến hoàn cảnh hay lời nói, ứng xử hay cuộc đời của nhân vật.
 Nhân vật truyện thơ Nôm cũng thường được xây dựng theo khuôn mẫu, các môtip như: chàng trai nghèo nhưng hiếu học và học giỏi (sau thành đạt), chung tình; cô gái (nhà giàu) nết na, đảm đang, hiếu thảo;… Tuy nhiên, cũng đã có một vài nhân vật truyện thơ Nôm được xây dựng đa chiều, sinh động hơn (có tính cách cá thể, có đời sống tâm lí phong phú...), điển hình là nhân vật Thuý Kiều trong Truyện Kiều của Nguyễn Du.
 Ngoại hình các nhân vật cũng được chú ý miêu tả, nhưng nhìn chung vẫn theo lối ước lệ, tượng trưng theo từng nhân vật và địa vị của họ trong xã hội. Ở những truyện thơ Nôm thành công nhất, ngoại hình nhân vật đã có những nét cá thể hoá, biểu thị tính cách, số phận.
 Các nhân vật cũng được khắc hoạ thống qua ngôn ngữ đối thoại trong suốt câu chuyện. Một số nhân vật (ở truyện thơ Nôm bác học) đã được khắc hoạ đời sống tâm lí thông qua việc tả cảnh ngụ tình hoặc miêu tả trực tiếp tâm trạng, tâm lí (ngôn ngữ độc thoại của nhân vật và thường bộc lộ tính cách, phong cách, lối suy nghĩ, mối quan tâm của nhân vật...).
 Do chủ yếu lấy chuyện xưa, tích cũ làm đối tượng miêu tả chính trong suốt câu chuyện nên truyện thơ Nôm mang vào mình một số đặc trưng của truyện cổ tích hoặc truyện kể dân gian trong cách xây dựng nhân vật, miêu tả thời gian, không gian…Hầu hết các truyện Nôm, đặc biệt là truyện Nôm bình dân đều miêu tả nhân vật để nhằm khắc họa ý đồ mà cốt truyện đã xây dựng nên chứ không phải đi sâu khắc họa tính cách nhân vật đó. Ngoại hình con người trong thể loại truyện này cũng ít khi được miêu tả và nếu có chỉ miêu tả sơ sài công thức cốt chỉ để người nghe nhận ra đó là loại người xấu, hay tốt mà thôi. Ví như nhân vật Cám trong truyện Tấm Cám, Cúc Hoa trong Phạm Công – Cúc Hoa, cô gái (Mộng Hiền truyện)…. đều là kiểu nhân vật như thế. Ngay cả nàng Kiều Nguyệt Nga của cụ Đồ Chiểu cũng không được chú trọng miêu tả ở dung mạo bề ngoài mà lại đặc biệt lưu ý vẻ đẹp tiết hạnh đáng quý nổi bật. Như vậy, nhìn chung ở “truyện Nôm xu hướng phiếm chỉ hóa vẫn là đặc trưng khá phổ biến, và nhân vật trong truyện Nôm thực chất vẫn còn ở dạng loại hình nhiều hơn cá tính”
 Nhân vật truyện thơ Nôm bác học thường là một hiện tượng nghệ thuật có tính ước lệ. Đặc điểm ngoại hình nhân vật cũng có liên quan đến sự phát triển của cốt truyện và thường có những dấu hiệu để nhận biết như: tên gọi, về tiểu sử, nghề nghiệp... Những dấu hiệu đó được trình bày ngay từ đầu và ảnh hưởng đến sự phát triển về sau của cốt truyện. Cách miêu tả vẻ đẹp Thúy Vân, Thúy Kiều khác nhau trong Truyện Kiều dường như cũng dự báo về số phận của mỗi người sau này:
"Vân xem trang trọng khác vời  Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang Hoa cười ngọc thốt đoan trang   Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da. Kiều càng sắc sảo mặn mà   So bề tài sắc lại là phần hơn  Làn thu thủy, nét xuân sơn    Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh"

Hoạt động của nhân vật truyện thơ Nôm Việt Nam cũng được miêu tả theo nguyên tắc ước lệ. Nhìn chung, nhân vật truyện thơ Nôm vẫn chưa thoát khỏi những khuôn mẫu của nhân vật truyện cổ tích và vị thế mang đầy đủ đặc trưng của nhân vật truyện cổ tích. Chúng ta hãy xem xét các nhân vật trong Thoại Khanh – Châu Tuấn, Phạm Công – Cúc Hoa… đều như được đúc ra từ một khuôn. Một số nhân vật nam như Lý Công, Phạm Công, Châu Tuấn đều mồ côi từ nhỏ, đều là những học trò nghèo phải đi ăn mày hoặc dắt mẹ đi ăn mày như vẫn nuôi chí học thành tài và cuối cùng đều thi đỗ Trạng Nguyên. Trong tình yêu họ đặc biệt thủy chung son sắt. Mặc dù thành đạt bị vua ép gã công chúa đều tìm cách chối từ cho dù bị đày ra viễn xứ, xa vợ con hàng chục năm trời vẫn không nguôi nhớ thương. Còn hầu hết các nhân vật nữ thường xinh đẹp tuyệt vời, một lòng hiếu thảo với mẹ chồng, đảm đang nuôi chồng ăn học và lúc gặp hoạn nạn khó khăn xa chồng họ vẫn luôn giữ tròn danh tiết, kiên trinh đợi chờ. Đó là nét phẩm chất chung của nhân vật truyện thơ Nôm Việt Nam. Vì vậy theo nhận xét của Kiều Thu Hoạch trong “Truyện Nôm – nguồn gốc và bản chất thể loại”: “Thế giới nhân vật truyện thơ Nôm có tính chất lí tưởng hóa nhiều hơn là hiện thực”.

Những nhân vật tốt, tích cực không bao giờ chịu thất bại trước những thế lực phản động có quyền uy mãnh mẽ trong xã hội để cuối cùng đi đến kết thúc tốt đẹp. Ngay cả những truyện Nôm bác học như truyện Kiều, Lục Vân Tiên – Kiều Nguyệt Nga… cũng xây dựng nhân vật nhằm đi tới tình huống kết thúc có hậu này. Và để thực hiện điều này tác giả truyện thơ Nôm đôi khi phải nhờ đến sự hỗ trợ của các yếu tố thần kỳ.

Mặt khác, nhân vật truyện thơ Nôm bình dân thường không thông qua việc miêu tả ngoại hình hay phân tích nội tâm mà chủ yếu được thể hiện thông qua hành động. Ngôn ngữ đối thoại được dùng để biểu hiện cảm nghĩ của nhân vật. Đây là nguyên tắc về nghệ thuật có tính chất cơ bản trong việc xây dựng nhân vật truyện.

 Hình ảnh đồ vật: Bên cạnh hình tượng về con người (nhân vật), truyện thơ Nôm còn có những hình tượng đồ vật cũng có giá trị thẫm mĩ độc đáo.
 Những đồ vật như cây đàn thần, gốc đa, chiếc áo, cây trâm... được xem hình tượng tiêu biểu trong truyện thơ Nôm, góp phần vào việc xây dựng cốt truyện theo ý đồ của tác giả.
 Ta nhận thấy mỗi khi hình tượng cây đàn xuất hiện trong các truyện thơ Nôm như Thạch Sanh, Thoại Khanh – Châu Tuấn, Truyện Kiều… đều góp phần làm sống động nội dung câu chuyện và cũng luôn là yếu tố tạo ra hàng loạt những sự kiện, biến cố quan trọng của câu chuyện. Cây đàn thần giúp nàng Thoại Khanh bày tỏ nỗi niềm về cuộc đời chìm nỗi lưu lạc đau khổ của mình (Thoại Khanh – Châu Tuấn); cũng tiếng đàn thần dìu dặt khúc nhạc tha hương khiến cho binh sĩ của quân ngoại xâm cảm thấy lòng day dứt nỗi nhớ quê và buông kiếm không muốn chém giết đánh nhau nữa (Thạch Sanh); còn khúc nhạc hồ cầm của Thúy Kiều lại là muôn khúc bi ai thảm sầu về kiếp hồng nhan bạc mệnh giúp bén duyên với chàng Kim và cũng là khúc ly tao của một kiếp đoạn trường (Truyện Kiều – Nguyễn Du).
 Còn rất nhiều hình tượng đồ vật khác trong khuôn khổ bài viết không thể nêu hết song, chỉ nhìn nhận qua hình tượng cây đàn cũng đã thấy hình tượng đồ vật cũng là hình tượng văn học góp phần làm cho truyện thơ Nôm có thêm nét mới, độc đáo sống mãi trong lòng người đọc
 Không gian – thời gian: Không – thời gian thể hiện xuyên suốt trong truyện thơ Nôm cũng là một trong những yếu tố góp phần tạo nên giá trị nghệ thuật đọc đáo của tác phẩm. Thời gian xuất hiện ở hầu hết loại hình truyện này là thời gian tuyến tính, bắt đầu từ những câu chuyện từ đời xửa, đời xưa; không gian là không gian phiếm chỉ, thường là ở một địa danh nào đó xa xôi không nhớ rõ. Tên người, tên đất… nhiều khi chỉ có ý nghĩa tượng trưng chứ không có ý nghĩa lịch sử cụ thể. Ví dụ, chuyện Tống Trân – Cúc Hoa được kể rằng xảy ra ở đời vua Thái Tông như đó là Thái Tông thời Lý, thời Trần hay thời Lê thì tác giả truyện không nói rõ. Sau đó có chuyện Tống Trân bị đày sang nước Tần mười năm thì địa danh càng mơ hồ vì tương ứng cả ba thời Lý, Trần, Lê đều làm gì có nhà Tần mà chỉ có Tống, Nguyên, Minh, Thanh mà thôi. Ở Truyện Lý Thông kể lại sự việc của đời vua Tảo vương, nhưng đó là ông vua thời nào, nước nào thì vẫn không được xác định. Do vậy đây vẫn là câu chuyện phiếm chỉ về không – thời gian. Xu hướng phiếm chỉ hóa không chỉ có trong truyện thơ Nôm bình dân mà còn xuất hiện ngay ở truyện Nôm bác học. Trong Tựa truyện Song Tinh của Nguyễn Hữu Hào, người biên khảo đã viết:“Truyện Kiều xây dựng trên nền lịch sử và xã hội thực tế, nền chính trị thực tế đời Minh Gia Tĩnh; còn truyện Song Tinh thì chỉ là phiếm chỉ, đặt vào đời phong kiến nào cũng được, và cũng có thể xảy ra ở nước ta”. Tuy nhiên, ngay cả Truyện Kiều địa điểm và thời gian xảy ra các sự kiện đều ở tại Trung Hoa. Như vậy nội dung phản ảnh hiện thực tất yếu cũng là hiện thực xã hội Trung Hoa, không thể là Việt Nam. Tuy nhiên khúc xạ từ hiện thực ấy rọi chiếu vào xã hội phong kiến nước ta lúc bấy giờ vẫn có giá trị phản ánh rất lớn. Như thế, xu hướng phiếm chỉ về không – thời gian là một đặc trưng nghệ thuật của loại hình thơ Nôm nói chung. Đây là kiểu tư duy dân gian, cổ tích vì hầu hết các truyện thơ Nôm đều là chuyện kể lại, chép lại theo tích cũ, chuyện cũ, do đó cái hiện thực được phản ánh trong nó cũng là cái hiện thực của các truyện cũ, tích cũ, là cái “thực tại cổ tích”
 Người kể chuyện: Truyện thơ Nôm bình dân sinh ra là để kể chuyện, do vậy ngôn ngữ tác phẩm là ngôn ngữ kể chuyện và tất yếu người kể chuyện cũng đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Cách nói khoa trương, phóng đại, cách nói ước lệ tượng trưng của nghệ thuật kể chuyện dân gian là một đặc trưng trong phong cách kể chuyện của các tác giả truyện thơ Nôm. Trong truyện Lý Công, cảnh công chúa Bạch Hoa bị hành hình được người kể miêu tả thật ghê rợn:

 Bảy châu tám quận thành đô

Chợ tan nhà đóng xem đưa hành hình

Thuyền tàu trả lái chông chênh

Thiên sầu địa thảm tung hoàng tới nayĐặc biệt, ở câu mở đầu và kết thúc truyện Nôm tính công thức, ước lệ thể hiện khá rõ. Ở nhiều truyện Nôm khác nhau, chẳng biết nội dung truyện thế nào nhưng nhất thiết người kể vẫn phải mở đầu hoặc kết thúc bằng những lời ca tụng tốt đẹp, hay bằng những lời lẽ có tính chất chúc mừng:Nay mừng Nam Bắc thuận hòa,

Chẳng còn lo ngại đường xa nỗi gần

Chữ rằng dĩ đức vi tiên

Ai ai chi lấy bút nghiên chép truyền

(Hoàng Triều)

Mừng nay vừa thuận nước an,

Lê dân lạc nghiệp bốn phương yên hòa

Oai linh vỗ bụng âu ca,

Chúc cho vạn thọ nhà nhà bình an

(Phạm Công – Cúc Hoa)

Lược bày đời vua nhà Chu

Trị vì thiên hạ phong lưu thuận hòa

(Địa Tạng bản hạnh)Thậm chí ở Truyện Kiều mặc dù nội dung phản ánh sự thối nát, bất công của xã hội phong kiến đã kinh rẽ phụ nữ và những người tài hoa bị vùi dập dưới sự chi phối của quyền lực nhưng vẫn được mở đầu bằng câu thơ công thức:Rằng năm Gia Tĩnh đời Minh,

Bốn phương phẳng lặng hai kinh vững vàngĐây là một đặc điểm rất dễ nhận dạng ở loại hình truyện thơ Nôm nhưng cũng cần hiểu thêm rằng đó là những bình phẩm, bình luận mang triết lý nhân sinh của người kể chuyện – của tác giả. Đó là kiểu tư duy nhân dân mà đâu đó chúng ta vẫn thường hay gặp ở những câu thành ngữ, túc ngữ trong kho tàng văn học dân gian.

Mặc khác, người kể chuyện trong truyện thơ Nôm, đặc biệt là truyện thơ Nôm bình dân hay có lối kể dân dã, mộc mạc. Đó là nét đẹp chân chất gần gũi, bình dị nhưng không kém phần duyên dáng vốn có của người nông dân Việt Nam. Điều này cũng lý giải vì sao truyện thơ Nôm mặc dù qua kiểm soát gắt gao của triều đình phong kiến nhưng vẫn lưu truyền và sống mãi với thời gian, vẫn được nhân dân yêu thích, truyền tụng.

 Yếu tố thần kỳ: Để xây dựng câu chuyện theo mô hình “kết thúc có hậu”, mô hình: gặp gỡ – tai biến – đoàn tụ quen thuộc vẫn thường xuất hiện các truyện thơ Nôm, đặc biệt là truyện thơ Nôm bình dân, yếu tố thần kỳ được sử dụng như là một “hình tượng” đặc trưng của thể loại văn học này. Chính vì thế Kiều Thu Hoạch trong giáo trình Truyện Nôm – nguồn gốc và bản chất thể loại đã khẳng định: “Yếu tố thần kỳ chẳng những chỉ là một biện pháp nghệ thuật quan trọng để thực hiện mô hình cấu trúc gặp gỡ – tai biến – đoàn tụ mà còn là một đặc trưng thi pháp không thể thiếu của thể loại truyện này”.
 Trong mô hình cấu trúc gặp gỡ – tai biến – đoàn tụ của truyện Nôm thì trường đoạn tai biến có nhiều diễn biến phức tạp nhất của cốt truyện. Tại đây nhân vật chính luôn luôn phải trải qua những biến cố cực kỳ khủng khiếp tưởng chừng như vượt quá sức chịu đựng của một con người bình thường. Trong những trường hợp như thế, đành rằng nhân vật chính giữ vai trò quan trọng có ý nghĩa quyết định, song bên cạnh đó vẫn không thể thiếu được sự hỗ trợ của một sức mạnh vô hình, thường được biểu hiện bằng những lực lượng siêu nhiên và những yếu tố thần kỳ. Nhờ vậy mà nhân vật chính đã có thể vượt qua hàng loạt những tai ương tưởng chừng không thể vượt qua, để đi đến thắng lợi cuối cùng, đi đến kết cục đoàn tụ – một cấu trúc quen thuộc của loại hình truyện thơ Nôm.
 Trong truyện Phạm Công – Cúc Hoa, chàng Phạm Công vì công chịu lấy công chúa Hung Nô nên bị chúa Hung Nô sai quân chặt tay, khoét mắt, đục răng… Nhưng nhờ có Ngọc Hoàng sai chư tướng xuống phù phép, nên chàng đã lành lặn như xưa. Còn nàng Cúc Hoa tuy đã chết những vẫn thường hiện linh để giúp đỡ chồng con. Và cảnh tưởng ly kỳ hơn là khi Phạm Công vì quá thương nhớ vợ nên đã lặn lội xuống âm phủ tìm gặp. Chính tình yêu thủy chung của chàng khiến Diêm Vương cảm động nên cho phép Cúc Hoa trở lại trần gian sống hạnh phúc cùng chồng. Cảnh tượng này cũng xuất hiện ở truyện Phạm Tải – Ngọc Hoa khi nàng Ngọc Hoa tự tử để được xuống âm phủ gặp chồng. Tại cõi âm, Ngọc Hoa cùng Phạm Tải viết cáo trạng kiện Trang Vương. Trang Vương đã bị bắt xuống âm ty xử tội và bị bỏ vạc dầu. Hai vợ chồng Phạm Tải, Ngọc Hoa hồi sinh trở về dương thế. Sau đó Phạm Tải được Ngọc Hoàng cho làm vua chăn dân thái bình an lạc.
 Ở Thoại Khanh – Châu Tuấn một loạt yếu tố thần kỳ cũng liên tục xuất hiện xung quang nhân vật Thoại Khanh. Châu Tuấn chồng Thoại Khanh khi đỗ Trạng nguyên đã bị lưu đày sang nước Tề vì không chịu kết duyên cùng công chúa con vua. Mòn mỏi đợi chờ trong bảy năm không thấy chồng về, Thoại Khanh đã dắt mẹ chồng sang Tề quốc tìm chồng. Giữa đường, đói khát sức kiệt nàng đã phải cắt thịt ở cánh tay mình cho mẹ chồng ăn. Vì đã có Phật tổ phù hộ nên cánh tay nàng vẫn không hề chảy máu, sau còn được Ngọc Hoàng cho linh sơn đắp vào lành lặn như cũ. Dọc đường đi, lúc ăn xin trong ngôi miếu hoang, Thoại Khanh lại bị Dâm thần cưỡng bức, móc mù mắt. Về sau nhờ phép tiên hai tròng mắt được mua về lắp vào sáng lại như xưa. Khi đi qua rừng sâu nàng còn được lại được hổ thần cõng giúp nên nhanh chóng đến địa phận nước Tề. Đặc biệt thần kỳ là Thoại Khanh còn được Phật tổ cho cây đàn thần, đây chính là vật môi giới giúp nàng tìm lại Châu Tuấn, kết thúc chặng đường tìm kiếm đầy khổ ải của đời mình và nhận được thành quả viên mãn.
 Ngay cả chuyện Nôm bác học Lục Vân Tiên của nhà nho Nguyễn Đình Chiểu cũng xuất hiện rất những yếu tố thần kỳ. Theo thống kê của Nguyễn Quang Vinh trong Tạp chí Văn học số 4 – 1972 thì truyện Lục Vân Tiên có đến mười hai lần xuất hiện các yếu tố thần kỳ để phù trợ cho Vân Tiên, Nguyệt Nga trừng phạt những lực lượng độc ác và vượt qua được mọi khó khăn, thử thách. Trong Sơ kính tân trang – mặc dù câu chuyện viết từ nguyên mẫu mối tình hiện thực bi thảm giữa nhà thơ tài hoa Phạm Thái và Trương Quỳnh Như nhưng yếu tố thần kỳ vẫn được sử dụng như một cách thức để đi đến kiểu kết thúc có hậu. Chi tiết Trương Công đã ngoài sáu mươi tuổi lại sinh con và nàng Thụy Châu chính là Quỳnh Như hóa kiếp vô tình gặp gỡ Phạm Thái trên chùa để rồi tái duyên chính là những chi tiết ly kỳ giúp cho câu chuyện đi đến kết cục ngập tràn hạnh phúc.
 Như vậy, qua một số dẫn chứng, chúng ta nhận thấy việc sử dụng yếu tố thần kỳ trong truyện thơ Nôm là một biện pháp nghệ thuật không thể thiếu để hướng nhân vật chính đi đến kết thúc có hậu cho câu chuyện. Nếu biện pháp đó chưa được thực hiện như một quy trình chặt chẽ thì tác phẩm chắc chắn chưa thể đi đến đoạn kết thắng lợi mà hạnh phúc sẽ đến với nhân vật đã chịu nhiều bất hạnh đó. Có lẽ vì thế Truyện Kiều – một tác phẩm thơ Nôm nổi tiếng của đại thi hào Nguyễn Du vẫn có màn Kim Kiều tái hợp ở đoạn kết như âm hưởng bi ai, cay đắng vẫn không thể xóa bỏ. Có lẽ do nhà thơ đã không sử dụng yếu tố thần kỳ như là một thủ pháp nghệ thuật cần phải có để hướng nhân vật chính tất yếu phải đi theo con đường kết thúc có hậu như các truyện thơ Nôm bình dân mà chúng ta hay bắt gặp. Do đó “Truyện Kiều không có cái kết cấu bình dị nhưng đầy ý nghĩa lạc quan chiến đấu của một số truyện thơ Nôm chịu ảnh hưởng của văn học dân gian như Phạm Tải – Ngọc Hoa, Thạch Sanh, Tống Trân – Cúc Hoa… nhạc khúc cuối cùng của kiệt tác Truyện Kiều nghe ta vẫn ngậm đắng nuốt cay thế nào. Màn “Tái hồi Kim Trọng” là một kết thúc vừa sáng tươi, vừa bi kịch”
 Ngôn ngữ:
 Tuỳ theo tài năng của tác giả cũng như trình độ phát triển văn học của các vùng miền nơi sản sinh tác phẩm mà ngôn ngữ truyện thơ Nôm hoặc còn thô sơ, mộc mạc hay đã đạt đến mức độ tinh tế, hoàn thiện.
 Truyện thơ Nôm luôn có sự kết hợp của hai loại ngôn ngữ: ngôn ngữ bình dân và ngôn ngữ bác học. Ngôn ngữ bình dân là lời ăn tiếng nói hằng ngày, ngôn ngữ đời sống (khẩu ngữ, thành ngữ, tục ngữ, phương ngữ...) mộc mạc, ít được chải chuốt cũng như sử dụng các biện pháp tu từ và thường có yếu tố "vừa thanh vừa tục". Ngôn ngữ bác học là ngôn ngữ được trau chuốt, dùng phổ biến trong nền văn học viết trung đại, thiên về ước lệ tượng trưng, sử dụng nhiều từ Hán Việt, điển tích, điển cố, văn thi liệu Hán học, nhiều thủ pháp tu từ khá phức tạp nên dành cho tầng lớp tri thức thượng lưu trong xã hội. Mỗi loại ngôn ngữ có ưu thế riêng: ngôn ngữ bình dân thì cụ thể, chi tiết, cá thể hoá; ngôn ngữ bác học thì trang trọng, tao nhã, thâm thuý và có tính bác học cao. Tuỳ từng tác phẩm của từng tác giả mà tỉ lệ hai loại ngôn ngữ này có khác nhau và sự kết hợp, bổ trợ cho nhau cũng khác nhau. Những truyện thơ Nôm thành công là những tác phẩm sử dụng hài hoà, kết hợp nhuần nhuyễn và tận dụng được ưu thế của cả hai loại ngôn ngữ trên.

Thủ pháp dựng truyện
Sự khác biệt về thi pháp giữa loại truyện thơ Nôm tài tử – giai nhân và loại truyện thơ Nôm cổ tích mà ta thấy rõ khi xem xét ở phương diện thủ pháp dựng truyện. Chúng ta dễ dàng nhận thấy sự ảnh hưởng, chi phối của Phật giáo và tín ngưỡng dân gian trong thủ pháp dựng truyện của loại truyện thơ Nôm cổ tích. Thế giới tâm linh đa sắc nhiều vẻ ấy đã thể hiện một cách sống động trong loại truyện thơ Nôm có phong cách bình dân này. Những tình tiết mang tính tâm linh thần kì ấy là những yếu tố “kĩ thuật” quan trọng kiến tạo cốt truyện, nối kết các trường đoạn Gặp gỡ – Tai biến – Đoàn viên của truyện thơ Nôm cổ tích với nhau và làm cho chúng mềm mại, uyển chuyển. Nói về cốt truyện của truyện Nôm bình dân, nhà văn Nguyễn Lộc nhận xét rằng, “những tình tiết, những sự kiện không có ý nghĩa khách quan chân thực của nó, mà chỉ có tác dụng soi sáng hay tô đậm cho đặc điểm của tính cách nhân vật”, “chi tiết nhiều khi được cường điệu đến mức hoang đường”. Về vấn đề nhân vật chính diện không bao giờ thất bại, kết thúc có hậu, ông cho rằng, “rõ ràng là lí tưởng hóa chứ không phải hiện thực”. “Và chính vì vậy mà trong cốt truyện của truyện Nôm bình dân, nhà thơ thường sử dụng rất nhiều yếu tố ngẫu nhiên, phi thường, nhiều yếu tố có tính chất thần linh”.

Những yếu tố Phật giáo và tín ngưỡng dân gian thường được tác giả “hiện thực hóa” trong thế giới truyện thơ Nôm thông qua các mô típ thần kì có tính phổ biến. Những mô típ thường thấy là:

 Nhân vật chính sinh ra nhờ thế lực siêu nhiên: Nhân vật chính trong loại truyện thơ Nôm cổ tích vốn là người của cõi Trời cõi Phật đầu thai xuống trần nhằm khổ độ chúng sinh cho nhân dân. Mô típ thường thấy là do đôi vợ chồng côi cút nào đó ở cõi trần luôn “tu nhân tích đức”, “hiếu trung tiết nghĩa”, kính tín Phật Trời, nên khiến cho các đấng quyền năng siêu nhiên cảm động cho người đầu thai xuống “kế hậu nối dòng”. Sự ra đời có tính thần kì của nhân vật chính thể hiện rõ nét tín ngưỡng thờ Trời và tư tưởng khuyến thiện của Phật giáo trong dân gian có ảnh hưởng lớn đền lối ứng xử, lối sống của nhân dân lao động, đồng thời mô típ này cũng là một thủ pháp nghệ thuật có tính phổ biến, nó liên quan đến phẩm hạnh và tài năng của nhân vật, liên quan đến sự vượt qua khó khăn, thử thách của họ, và chắc chắn là một người có nguồn gốc xuất thân như vậy thì không thể nào thất bại, kết thúc có hậu là hiển nhiên.
 Nhân vật chính thường học được phép thuật, nhận được bảo bối: Chúng ta dễ dàng nhận thấy những nhân vật chính trong truyện thơ Nôm cổ tích thường học được phép thuật, nhận được bảo bối nhờ một lực lượng siêu nhiên nào đó. Đây là kiểu mô típ chức năng mà trong công trình Hình thái học truyện cổ tích V.IA. Propp gọi là “sự có được biện pháp thần kì”. Trong loại truyện thơ Nôm này phần lớn nhân vật chính phải trải qua những thử thách, khó khăn trước thế lực độc ác, gian tà. Thường thì họ vượt qua thử thách nhờ học được phép lạ hay có được bảo bối từ Trời, Phật, thần tiên. Hơn nữa, những biện pháp thần kì đó còn có công năng nhấn mạnh tài năng, phẩm hạnh của nhân vật, thử thách càng nhiều càng lớn thì phẩm chất đó càng chói sáng, thắng lợi cuối cùng càng vẻ vang và đem lại nhiều hạnh phúc cho cuộc sống của nhân vật đó và những người xung quanh mà thường được nói chung là "muôn dân"
 Nhân vật được được cứu giúp nhờ một lực lượng siêu nhiên nào đó: Đây cũng là kiểu mô típ chức năng có tính phổ biến trong truyện cổ tích và trong loại truyện thơ Nôm cổ tích bởi sự dễ dàng trong lập ý cũng như xây dựng lời thoại của nhân vật. Hình thức cứu giúp và chủ thể cứu giúp hết sức đa dạng, có thể chia thành hai kiểu loại là: nhân vật được cứu thoát khỏi tai nạn và nhân vật được tái sinh. Trong quá trình đi đến thắng lợi và kết thúc có hậu nhân vật chính luôn bị thử thách, và tai nạn là kiểu thử thách hiệu quả nhất. Tai biến là trường đoạn li kì, gay cấn, hấp dẫn nhất của câu chuyện. Để cường điệu những gian lao, khó khăn mà nhân vật “đáng thương” trải qua, tai nạn thường diễn ra theo kiểu “họa vô đơn chí”, hết họa này lại đến nạn kia, và nối tiếp nhau bằng những móc nối hình ảnh và thường thì họ luôn thoát khỏi một cách thần kì nhờ sự giúp đỡ từ một thế lực siêu nhiên nào đó: Trời, Phật, thần tiên, chúa sơn lâm, giao long, hay các còn vật được thần thánh hóa… Và trong truyện thơ Nôm cổ tích, để thực hiện mô hình kết thúc đoàn viên có hậu tác giả thường hay sử dụng mô típ “tái thế tương phùng” thần kì. Với tâm thức hướng thiện người ta không cho phép nhân vật vẹn nghĩa trọn tình của mình phải chịu cảnh nửa đường dang dở, chia li, có một kết cuộc vô hậu phũ phàng. Trong quan niệm của quần chúng, như vậy thì còn gì là công lí, còn gì đạo trời. Một số truyện thơ Nôm tài tử giai nhân do văn nhân Việt Nam sáng tác trong chừng mực nào đó cũng đã sử dụng thủ pháp dựng truyện thần kì nói trên (trong Lục Vân Tiên ta bắt gặp khá nhiều), song về căn bản nó chưa làm cho chủ đề tư tưởng của tác phẩm giống như loại truyện thơ Nôm cổ tích. Xét ở góc độ kiểu hình nhân vật, mô thức, kết cấu thì loại truyện thơ Nôm tài tử – giai nhân do văn nhân Việt Nam sáng tác có khuôn dạng giống với loại truyện thơ Nôm tài tử – giai nhân vay mượn Trung Quốc. Có thể nói rằng, tuy do văn nhân Việt Nam tự sáng tác, nhưng những truyện này có mối quan hệ mật thiết với các tác phẩm tài tử – giai nhân trong văn học thông tục Trung Quốc. Chúng giống với loại truyện thơ Nôm tài tử – giai nhân vay mượn Trung Quốc căn bản trên 3 phương diện sau:
 Về mặt xây dựng kiểu hình nhân vật: Nhân vật nam nữ chính được xây dựng theo khuôn mẫu tài tử – giai nhân, là người trần “có lí lịch tốt”; truyện đáp ứng căn bản các nhóm nhân vật của tiểu thuyết tài tử – giai nhân.
 Về mặt xây dựng mô thức cốt truyện: Nhìn chung là xây dựng theo mô thức chuẩn “Hội ngộ – Li tán – Đoàn viên”.
 Về mặt tạo dựng tình tiết: Vay mượn những mô típ thường thấy trong các tác phẩm tài tử – giai nhân. Thí dụ: mô típ “cha mẹ đôi bên ước hôn trao đổi tín vật”, mô típ “ước hôn rồi từ hôn”; mô típ “giai nhân bị cống Hồ”; mô típ “giai nhân chung tình tự vẫn”; mô típ “tìm được nhau thông qua tranh họa”; mô típ “tài tử đỗ Trạng bị ép hôn”.v.v...

Vấn đề

Nguồn gốc và sự phát triển của truyện Nôm
Hình thức đầu tiên và sơ khai của các truyện Nôm là những bài hát tự sự của các nghệ nhân hát rong (hay nhiều sách vở đương thời gọi là nghề ca hát. Hiện tượng hát rong theo từng đám nhỏ xuất hiện ở nước ta từ thế kỷ nào cho đến chưa xác định được, chỉ biết rằng khi có các đô thị thì đã có nhiều người sống bằng nghề này một phần do nhu cầu thưởng thức âm nhạc lớn của xã hội, nhất là sau thế kỷ XV).

Những bài hát tự sự này phần lớn được các nghệ nhân tự sáng tác hoặc dựa trên cơ sở cũ của truyện cổ dân gian, hay một tích cũ được lưu truyền từ đời này sang đời khác hoặc rút ra từ một truyện Nôm đã có trước như Quan Âm thị Kính... Càng về sau, những bài hát này càng được bồi bổ thêm về mặt nội dung cũng như nghệ thuật và đến một lúc nào đó bài hát đã được biết đến và được sử sách ghi chép lại và được phổ biến rộng rãi thì tác phẩm đó chính thức trở thành một truyện Nôm (lọai này có thể kể đến các truyện như Trương Chi, Tấm Cám).

Nơi thứ hai là nơi sinh ra và lưu truyền các truyện Nôm là các nhà chùa của đạo phật. Để tuyên truyền đạo phật cho các tín đồ mà phần đông là không biết chữ, một số nhà sư có học đã nghĩ ra cách diễn Nôm một số sự tích trong kinh phật, hình thức này ngày càng phát triển và nhiều truyện Nôm đã xuất hiện theo con đường này tuy nhiên chúng vẫn giữ được những ý chính trong kinh phật. Thể loại này không phát triển do sự phổ biến chỉ nằm trong một chùa hay lớn cũng chỉ một làng biết đến nên hầu hết bị thất truyền.

Các hình thái của truyện Nôm được chia thành 2 loại: Truyện Nôm ra đời và tồn tại với hình thái đầu tiên là truyện Nôm truyền khẩu. Loại này được phổ biến rộng rãi trong dân gian và được lưu truyền từ đời này sang đời khác. Sau một thời gian dài, khi phong trào truyện Nôm truyền khẩu phát triển mạnh mẽ trong xã hội với một tầng lớp đông đảo thì các nho sĩ bình dân và bác học đã mạnh dạn sử dụng loại hình văn học này để sáng tác, hoặc ghi chép lại những truyện Nôm đã có vào sách vở để tiện cho việc tra cứu. Từ đó truyện Nôm viết được xuất hiện. Cũng như mọi hình thái sáng tác, truyện Nôm không phải là đã kế tiếp nhau một cách dứt khoát mà mỗi cái khi xuất hiện đều tồn tại song song với những cái xuất hiện trước hoặc sau nó. Nhưng do các ghi chép đương thời quá thô sơ và chịu nhiều ảnh hưởng từ xã hội phong kiến nên cho đến nay chúng ta vẫn chưa xác định được truyện Nôm viết xuất hiện vào thời gian nào và sự phát triển của nó trong lịch sử văn học. Bởi vì cho đến nay hầu hết các truyện Nôm còn lại đều không có tên tác giả và thời điểm sáng tác cụ thể rõ ràng.

Các nhà nghiên cứu đã căn cứ vào mối quan hệ giữa nội dung tác phẩm và hiện thực đời sống xã hội, căn cứ vào tài liệu từng bị cấm đoán của giai cấp thống trị còn lưu giữ được cho đến ngày nay, căn cứ vào hình thức ngôn từ và thể loại mà đi đến một nhận định sơ bộ về sự phát triển của bộ phận văn học này như sau: Chính giai đoạn lịch sử từ thế kỷ XV đến thế kỷ XIX là giai đoạn bộ phận văn học này ra đời và phát triển, thời kỳ cực thịnh của nó là khoảng thế kỷ XVIII đến thế kỷ XIX. Phần lớn các truyện Nôm lưu hành hiện nay cũng ra đời trong hai thế kỷ này. Sang đầu thế kỷ XX việc sáng tác truyện Nôm dần dần chấm dứt vì thể loại văn xuôi hiện đại ra đời đã đủ sức thay thế nó bởi sự phù hợp với thời cuộc cũng như phù hợp với đại bộ phận nhân dân đương thời.

Khuyết danh
Hiện nay vẫn còn lưu giữ một số lượng khá lớn truyện Nôm nhưng không còn tên tác giả và thời điểm sáng tác, người ta gọi bộ phận văn học này là truyện Nôm khuyết danh. Có ba nguyên nhân giải thích cho sự thiếu hụt về các ghi chép về tác giải và thời điểm sáng tác là:

 Do tâm lý coi thường các sáng tác bằng chữ Nôm của các nhà nho khi chữ Nôm ra đời và lấn lướt và dần chiếm ưu thế về cả chất lượng lẫn số lượng của tác phẩm. Tâm lý này đã ảnh hưởng đến nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội kể cả những người sáng tác các tác phẩm đó. Do bị coi thường (bị coi là loại văn học nhảm nhí, nôm na, mách qué) cho nên khi các sáng tác bằng chữ Nôm ra đời tác giả của chúng không được chú ý đến và dần dần bị quên lãng. Chỉ có thể còn được lưu truyền qua con đường truyền miệng tong dân gian nên cũng không giữ được nhiều truyện do bị mai một qua các thế hệ
 Do sự cấm đoán, thái độ thù địch của giai cấp thống trị trong xã hội bởi nội dung thường hướng đến cái tốt đẹp và đả kích cái xấu xa đen tối nên để tránh búa rìu của tầng lớp cai trị, nhiều tác giả đã không dám lưu danh trong sáng tác. Đây là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự khuyết danh của nhiều tác phẩm văn học này
 Nguyên nhân văn học: Trước khi được ghi chép bằng chữ quốc ngữ, truyện Nôm được lưu hành trong nhân dân chủ yếu là bằng miệng. Qua một thời gian dài lưu hành từ người này sang người khác, từ vùng này sang vùng khác nhiều truyện Nôm dần dần mất tên tác giả ban đầu và trở thành tác phẩm khuyết danh, có truyện đã trở nên rất gần gũi với các truyện cổ dân gian.

Hạn chế
Tuy đây là một thể loại văn học được lưu truyền rất rộng rãi trong quần chúng nhân dân tuy nhiên những hạn chế là điều không thể tránh khỏi. Một trong số có thể nhắc đến:

 Thể hiện cuộc đấu tranh giai cấp quyết liệt trong xã hội mới ở khía cạnh đấu tranh bảo vệ tình yêu, hạnh phúc lứa đôi, chưa toàn diện trên các mặt đời sống
 Chưa phản ánh khía cạnh giai cấp thống trị cấu kết với nhau để bóc lột nhân dân về kinh tế và cuộc sống của nhân dân
 Chưa gắn được cuộc đấu tranh giữa những người bị áp bức vào cuộc đấu tranh của quần chúng lao động trong xã hội.
 Ước mơ cuối cùng của tác giả là thay đổi triều đại chứ chưa phải là thay đổi chế độ xã hội.

Những hạn chế trên là tất yếu vì sống trong xã hội phong kiến các tác giả không thể thoát khỏi ảnh hưởng nhiều hay ít của tư tưởng thống trị xã hội cũng như không thể vượt qua được hạn chế của lịch sử.

Xem thêm

 Truyện cổ tích
 Chữ Nôm

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

Thơ Việt Nam
Hán Nôm
Văn học Việt Nam


title: Zamarada geitaina

text:
Zamarada geitaina là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Zamarada


title: Shkumbin

text:
Shkumbin (; ), còn gọi là Shkembi, là một con sông miền Đông Nam Âu. Dòng sông bắt nguồn từ đông dãy Valamara, giữa Maja e Valamarës () và Gur i Topit () ở miền đông nam Albania.

Sau khi qua Valamara, nó chảy về phía bắc qua Proptisht và Qukës, tạo nên những khe, hẽm núi sâu, rồi vượt dãy Gora. Nó nhận một lượng nước lớn nơi Gur i Kamjës () phía tây nam Pogradec.

Về lịch sử, con sông là đường ranh phân định phương ngữ Tosk và Gheg. Hơn nữa, tuyến đường Via Egnatia được xây dọc theo sông, tạo cho con sông vai trò hành lang đông tây. Trong nhiều thời kỳ, nó được coi là ranh giới tự nhiên của Epirus về phía bắc, còn vào thế kỷ V-VI nó nằm giữa vùng văn hóa Illyria và Hy Lạp.

Xem thêm

 Địa lý Albania

Chú thích

Sông Albania


title: Apamea indiges

text:
Apamea indiges là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Apamea


title: Ichneumon degeerii

text:
Ichneumon degeerii là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ichneumon


title: Eilema chinchilla

text:
Eilema chinchilla là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eilema


title: Gyrtona lophota

text:
Gyrtona lophota là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Gyrtona


title: Inoue Taira

text:
Taira Inoue (sinh ngày 11 tháng 4 năm 1983) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Taira Inoue đã từng chơi cho Tokyo Verdy, FC Gifu và SC Sagamihara.

Tham khảo

Sinh năm 1983
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá Tokyo Verdy
Cầu thủ bóng đá J1 League
Cầu thủ bóng đá FC Gifu


title: Giải quần vợt Pháp Mở rộng 1981 - Đôi nam

text:
Đôi nam tại Giải quần vợt Pháp Mở rộng 1981 được tổ chức từ ngày 25 tháng 5 đến ngày 7 tháng 6 năm 1981 trên mặt sân đất nện ngoài trời của Stade Roland Garros ở Paris, Pháp. Heinz Günthardt và Balázs Taróczy giành chức vô địch khi đánh bại Terry Moor và Eliot Teltscher trong trận chung kết.

Hạt giống

Draw

Chung kết

Nửa trên

Nhánh 1

Nhánh 2

Nửa dưới

Nhánh 3

Nhánh 4

Tham khảo

Đôi nam
Giải quần vợt Pháp Mở rộng theo năm – Đôi nam


title: Idaea mareotica

text:
Idaea mareotica là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

M


title: Sò lửa

text:
Sò lửa (Danh pháp khoa học: Limaria hians) là một loài thuộc các loại sò nước ngọt. Đây là loài bản địa của Thái Bình Dương

Đặc điểm
Đây là loài sò hiếm gặp, có chiều dài cơ thể khoảng 4 cm. Trên cơ thể nó có nhiều xúc tu màu cam óng ánh thò ra ngoài từ giữa 2 mảnh vỏ nhưng các xúc tu của nó không thể thu hết vào hai mảnh vỏ để bảo vệ . Không chỉ có bề ngoài cơ thể đẹp quyến rũ, hình thức sò lửa sống tập trung cứ như một rạn san hô nên cung cấp môi trường sống an toàn và hiệu quả cho các loài khác. Hiện nay quần thể sò lửa được cho là lớn nhất thế giới tại vùng biển phía tây của Scotland, có ít nhất 100 triệu con và chúng đang sống trong phạm vi khoảng 7,5km2 tại khu vực đáy biển Loch Alsh, Scotland.

Chú thích

Tham khảo

 British Beasts - Flame Shell & Horse Mussel
 Marine Life Information Network - Limaria hians
 WoRMS info for this species

H
Động vật được mô tả năm 1791
Sò


title: Rhodostrophia cervinaria

text:
Rhodostrophia cervinaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Rhodostrophia


title: Andinomyia rufomaculata

text:
Andinomyia rufomaculata là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Andinomyia


title: Triển lãm ô tô Los Angeles

text:
Triển lãm ô tô Los Angeles là triển lãm ô tô thường niên được tổ chức tại Trung tâm Hội nghị Los Angeles vào đầu tháng 12. LA Auto Show là một triển lãm quốc tế được OICA phê chuẩn và cũng được Hiệp hội đại lý xe hơi mới Los Angeles chứng thực.

Lịch sử

AutoMobility LA

Dòng thời gian

2021
Triển lãm ô tô Los Angeles 2020 dự định mở cửa từ 20 đến 29 tháng 11, với 4 ngày dành cho báo chí từ 16 đến 19/11. Đây cũng là lần đầu tiên công nghiệp ô tô Việt Nam có hãng xe tham dự triễn lãm bên kia châu lục. Do ảnh hưởng của Đại dịch COVID-19, triển lãm 2020 được dời sang 21-31 tháng 5 năm 2021. Triển lãm lần nữa rời ngày tổ chức sang tháng 11/2021.
Các xe trưng bày tại triển lãm

2019
Triển lãm ô tô Los Angeles 2019 mở cửa ngày 29/11, kết thúc ngày 1/12 với 4 ngày dành cho báo chí 18-21/11.
Các mẫu xe ra mắt tại triển lãm

 2020 Acura MDX PMC Edition
 2021 Aston Martin DBX
 2020 Audi e-tron Sportback
 2020 Audi RS Q8
 2020 BMW 2 Series Gran Coupé
 2020 BMW M2 CS
 2020 BMW M8 Gran Coupé
 2020 BMW X5 M, X6 M (auto show debut)
 Bollinger B1/B2 electric SUV/truck
 2020 Dodge Challenger 50th Anniversary Edition
 2021 Ford Mustang Mach-E
 2020 Hyundai Ioniq (refresh)
 2020 Karma Revero GTS
 2020 Kia Niro Hybrid (refresh)
 2021 Lexus LC 500 Convertible
 2021 Lincoln Corsair Grand Touring (PHEV)
 2021 Mercedes-AMG GLE 63 S
 2021 Mercedes-AMG GLS 63
 2020 Mini John Cooper Works GP
 2020 Porsche Taycan 4S (auto show debut)
 2020 Subaru WRX, WRX STI Series.White
 2021 Toyota RAV4 Prime (PHEV)
 2020 Volkswagen Atlas Cross Sport
 Mẫu xe dành cho thị trường Bắc Mỹ
 2020 Alfa Romeo Giulia (refresh)
 2020 Alfa Romeo Stelvio (refresh)
 2020 Audi RS 6 Avant
 2020 Audi S8
 2020 BMW X3 xDrive30e (PHEV)
 2020 BMW 330e (PHEV)
 2020 Buick Encore GX
 2021 Chevrolet Trailblazer
 2020 Fiat 500X Sport
 2020 Genesis G90 (refresh)
 2020 Honda CR-V Hybrid
 2021 Kia Seltos
 2020 Land Rover Defender 110
 2020 Mazda CX-30
 2020 Mini Cooper SE (EV)
 2020 Nissan Sentra
 2020 Porsche Macan Turbo (refresh)
 2020 Porsche Taycan
 2021 Toyota Mirai
 Mẫu concept
 Hyundai Vision T (plug-in hybrid SUV)
 Karma SC2
 Kia Seltos X-Line concepts (Trail Attack, Urban)
 Volkswagen ID. Space Vizzion
 Mercedes-Benz Vision Mercedes Simplex
 Mẫu xe đua
 Hyundai RM19
 Volkswagen Atlas Cross Sport R (Baja 1000)
 Porsche 99X Electric (Formula E)

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

1994

1993

1992

1991

1990

1989

1988

1987

1986

1985

1984

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 AutoMobility LA

L
Sự kiện tại Los Angeles
Sự kiện thường niên ở Mỹ
Triển lãm thế giới ở Hoa Kỳ
Kinh tế Los Angeles
Khởi đầu năm 1907
Văn hóa Los Angeles


title: Medophron leiopleurum

text:
Medophron leiopleurum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Medophron


title: BBC Tiếng Ả Rập

text:
BBC tiếng Ả Rập là kênh truyền hình vệ tinh của BBC bằng Tiếng Ả Rập. Trang web BBC Tiếng Ả rập đóng vai trò cung cấp quyền truy cập trực tuyến vào cả chương trình truyền hình TV và radio. Chủ yếu thường nhắm tới các khán giả ở Trung Đông. BBC Tiếng Ả Rập (truyền hình TV) đã lên sóng lần đầu tiên vào ngày 11 tháng 3 năm 2008.

Tranh cãi

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ chính thức của BBC Tiếng Ả Rập


title: Hypsophrys nematopus

text:
Hypsophrys nematopus (trước đây là Nematroplus nematopus) là một loài cá trong họ cá hoàng đế. Trước đây, nó là loài duy nhất trong chi Neetroplus, nhưng vào năm 2007 đã được phân loại lại thành chi Hypsophrys. Nó là một loài cá hoàng đế có kích cỡ trung bình với chiều dài 12 cm. Nó xuất hiện ở hồ Xiloá, hồ Managua, hồ Masaya và hồ Nicaragua ở Trung Mĩ và trong môi trường sống ven sông trên bờ biển Đại Tây Dương của Costa Rica và Nicaragua.

Giống như hầu hết các loài cá hoàng đế Trung Mỹ, loài này thường được tìm thấy trong nước cứng, kiềm (pH 7.5). Chế độ ăn uống của nó bao gồm tảo và thực vật bám trên đá và các bề mặt cứng khác tương tự như các loài cá hoàng đế ăn tảo của hồ Malawi ở châu Phi. Ngoài ra, nó cũng được cho là có liên quan đến việc làm sạch các loài ký sinh trùng cho các loài cá khác. Bên cạnh đó, nó còn ăn cả lăng quăng.

Nó sử dụng các kỹ năng tương tự với nhiều loài cá hoàng đế khác khi đào một cái lỗ để làm tổ. Bằng cách sử dụng miệng để đào một lượng cát lớn rồi dùng vây và đuôi để quét cát đi. Việc này dễ dàng hơn rất nhiều khi chúng thực hiện trên lớp trầm tích mềm ở đáy sông. Việc chăm sóc con non đều do cả cá bố mẹ tham gia. Màu sắc của chúng thay đổi đáng kể trong mùa sinh sản (xem hình).

Chú thích

Tham khảo

Hypsophrys
Động vật được mô tả năm 1867


title: Idaea illustris

text:
Idaea illustris là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

I


title: Azochis euvexalis

text:
Azochis euvexalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Azochis


title: Laelia

text:
Laelia có thể là:

 Chi thực vật Laelia trong họ Lan.
 Chi bướm Laelia trong họ Erebidae.


title: Kunimoto Takahiro

text:
là một cầu thủ bóng đá Nhật Bản, hiện tại thi đấu cho Gyeongnam FC của K League 1.

Sự nghiệp thi đấu
Kunimoto gia nhập Avispa Fukuoka năm 2015.

Thống kê câu lạc bộ
Cập nhật đến ngày 23 tháng 2 năm 2016.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Profile at Avispa Fukuoka

Sinh năm 1997
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá J1 League
Cầu thủ bóng đá J2 League
Cầu thủ bóng đá J3 League
Cầu thủ bóng đá Avispa Fukuoka


title: Olaf Scholz

text:
Olaf Scholz (; sinh ) là đương kim thủ tướng Đức từ ngày 8 tháng 12 năm 2021. Trước đó ông giữ chức Phó Thủ tướng Đức và Bộ trưởng Tài chính Liên bang Đức từ ngày 14 tháng 3 năm 2018. Ông từng giữ chức Thị trưởng (thủ hiến) thành bang Hamburg từ năm 2011 đến 2018 và Phó Chủ tịch Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD) từ năm 2009 đến 2019.

Thiếu thời
Olaf Scholz sinh ngày 14 tháng 6 năm 1958 tại Osnabrück, Niedersachsen, nhưng về sau chuyển đến sinh sống tại phường Rahlstedt, quận Wandsbek, Hamburg và dành quãng đời niên thiếu của mình tại đây. Ông là con cả trong một gia đình có 3 anh em trai, người em thứ hai là Jens Scholz, bác sĩ khoa gây mê và đồng thời là Giám đốc điều hành của Trung tâm Y tế Đại học Schleswig Holstein, Kiel, trong khi em út là Ingo Scholz, giám đốc một công ty công nghệ có trụ sở tại Hamburg. Olaf Scholz ban đầu theo học tại Trường Tiểu học Bekassinenau tại Oldenfelde, nhưng về sau chuyển sang Trường Tiểu học Großlohering tại Großlohe. Sau khi tốt nghiệp chương trình trung học phổ thông vào năm 1977, ông bắt đầu học luật tại Đại học Hamburg vào năm 1978. Sau khi ra trường, ông trở thành một luật sư chuyên về luật lao động.

Sự nghiệp chính trị
Scholz gia nhập Đảng Dân chủ Xã hội Đức vào năm 1975 khi còn là học sinh trung học phổ thông và hoạt động trong Jungsozialisten (Juso) – tổ chức thanh thiếu niên của đảng này. Trong giai đoạn 1982–1988, ông giữ cương vị phó chủ tịch của Jungsozialisten phạm vi toàn quốc. Từ năm 1987 đến 1989, ông cũng từng là phó chủ tịch Liên đoàn Thanh niên Xã hội Quốc tế. Trong khoảng thời gian hoạt động trong đoàn thanh niên Juso, Scholz bày tỏ quan điểm ủng hộ dành cho nhóm Freudenberger Kreis – một tổ chức theo Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước trực thuộc Juso-Hochschulgruppen (Tổ chức sinh viên của Juso). Trong một bài viết đăng tải trên một tạp chí chủ nghĩa xã hội mà Scholz chắp bút trong thời kỳ này, ông đã chỉ trích một NATO "hung hăng và chủ nghĩa đế quốc", đồng thời mô tả nước Đức là "đại bản doanh của đại tư bản châu Âu".

Scholz đại diện cho khu vực Hamburg Altona trong Bundestag giữa 1998 và 2001 cũng như giữa 2002 và 2011. Từ 5 tới tháng 10 năm 2001, Scholz là Bộ trưởng Bộ Nội vụ Hamburg dưới quyền thị trưởng Ortwin Runde và từ 2002 tới 2004 ông là tổng thư ký SPD; ông từ chức chức vụ này khi thủ tướng Gerhard Schröder, đối mặt với sự bất mãn trong đảng của chính mình và bị ảnh hưởng bởi các thăm dò công khai liên tục thấp, thông báo rằng ông sẽ từ chức Chủ tịch Đảng Dân chủ Xã hội.

Thủ tướng Đức (2021-nay)
Scholz được Hạ viện bầu làm Thủ tướng vào ngày 8 tháng 12 năm 2021, với 395 phiếu ủng hộ và 303 phiếu chống. Chính phủ mới của ông được bổ nhiệm cùng ngày bởi Tổng thống Frank-Walter Steinmeier. Ở tuổi 63, 177 ngày tuổi, Scholz là người cao tuổi nhất trở thành Thủ tướng Đức kể từ khi Ludwig Erhard 66 tuổi, 255 ngày tuổi khi ông nhậm chức vào ngày 17 tháng 10 năm 1963.

Scholz đến Warsaw vào tháng 12 năm 2021 để hội đàm với Thủ tướng Ba Lan Mateusz Morawiecki. Họ đã thảo luận về đường ống dẫn khí Nord Stream 2, sẽ đưa khí đốt của Nga dưới Biển Baltic đến Đức, vượt qua Ba Lan và tranh chấp của Ba Lan với EU về pháp quyền và tính ưu việt của luật pháp Liên minh châu Âu. Scholz ủng hộ những nỗ lực của Ba Lan nhằm ngăn chặn dòng người di cư đang tìm cách nhập cảnh từ Belarus.

Vào ngày 22 tháng 2 năm 2022, Scholz thông báo rằng Đức sẽ ngừng phê duyệt đường ống Nord Stream 2 để đáp lại việc Nga công nhận hai nước cộng hòa ly khai tự tuyên bố ở Ukraine. Scholz phản đối việc cho phép EU cắt Nga khỏi hệ thống thanh toán liên ngân hàng toàn cầu SWIFT. Tuy nhiên, vào ngày 27 tháng 2, trong một cuộc họp khẩn cấp của Quốc hội, Scholz đã có một bài phát biểu lịch sử tuyên bố đảo ngược hoàn toàn chính sách đối ngoại và quân sự của Đức, bao gồm việc vận chuyển vũ khí đến Ukraine và tăng đáng kể ngân sách quốc phòng của Đức.

Vào tháng 6 năm 2022, Scholz nói rằng chính phủ của ông vẫn cam kết loại bỏ dần điện hạt nhân mặc dù giá năng lượng tăng và Đức phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng từ Nga. Cựu Thủ tướng Angela Merkel cam kết Đức sẽ ngừng cung cấp điện hạt nhân sau thảm họa hạt nhân Fukushima.

Ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng của Đức và các nhà xuất khẩu của Đức đã bị ảnh hưởng đặc biệt nặng nề bởi cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu đến năm 2021. Scholz nói: "Tất nhiên chúng tôi biết, và chúng tôi biết, tình đoàn kết của chúng tôi với Ukraine sẽ dẫn đến hậu quả." Vào ngày 29 tháng 9 năm 2022, Đức đã trình bày một kế hoạch trị giá 200 tỷ euro để hỗ trợ ngành công nghiệp và hộ gia đình.

Chú thích

Thủ tướng Đức
Thủ hiến bang Đức
Sinh năm 1958
Nhân vật còn sống
Người Hamburg
Người từ Osnabrück
Đảng viên Đảng Dân chủ Xã hội Đức
Time 100 năm 2022


title: Lisel Alamilla

text:
Lisel Alamilla là một nhà bảo tồn và chính khách từ Belize. Vào năm 2012, Alamilla được bổ nhiệm làm thượng nghị sĩ và là thành viên của Nội các Belize với tư cách là Bộ trưởng Bộ Lâm nghiệp, Thủy sản và Phát triển bền vững. Bà phục vụ cho đến năm 2015. Alamilla đã giành giải thưởng Whitley 2012 cho Lãnh đạo truyền cảm hứng..

Cuộc sống và giáo dục
Lisel Alamilla sinh ngày 5 tháng 9 năm 1967, cha mẹ bà là Maclovio Alamilla và Rose Magda Alamilla. Bà có bốn anh chị em Luis, Giovanni, Tania và Eder. Bà sinh ra ở Thành phố Belize. Khi còn bé, bà sống ở Thành phố Belize và Benque Viejo del Carmen. Alamilla có bằng Thạc sĩ về Khoa học Xã hội Bảo tồn của Đại học Tài nguyên Thiên nhiên Đại học Idaho năm 1995. Bà lấy bằng Cử nhân năm 1993 từ Đại học Northeastern Illinois. Bà tốt nghiệp trường Cao đẳng Saint John's và Học viện Saint Catherine, một trường trung học nữ sinh.

Lisel Alamilla là Giám đốc điều hành của Quỹ bảo tồn Ya’axché từ năm 2008 đến năm 2012, nơi bà làm việc để bảo vệ cảnh quan vàng của người Maya ở miền nam Belize. Trước khi làm việc tại Ya’axché, Alamilla đã làm việc tại Tổ chức Động thực vật Thế giới với vai trò Giám đốc Quốc gia cho Belize. Vào năm 2012, Alamilla đã giành được giải thưởng Whitley cho Lãnh đạo truyền cảm hứng từ Quỹ Whitney for Nature..

Sự nghiệp chính trị
Năm 2012, Alamilla được bổ nhiệm làm thượng nghị sĩ và là thành viên của Nội các Belize với tư cách là Bộ trưởng Bộ Lâm nghiệp, Thủy sản và Phát triển bền vững của Thủ tướng Dean Barrow. Với các cuộc hẹn mới của Barrow vào tháng 11 năm 2015, Alamilla không còn là thượng nghị sĩ hay Bộ trưởng Nội các Belize nữa..

Vào tháng 11 năm 2015 Alamilla được bổ nhiệm thành lập và Chủ tịch Ủy ban Quyền sở hữu đất đai Maya Maya có nhiệm vụ thực hiện tư vấn với người Maya hoặc đại diện của họ về Đơn hàng đồng ý, nhằm phát triển khuôn khổ lập pháp, hành chính và quản trị để công nhận vùng đất thường lệ của Maya nhiệm kỳ là Quận Toledo, Belize.

Tham khảo

Sinh năm 1967
Nhân vật còn sống


title: Rui Areias

text:
Rui Manuel Linhares Areias (sinh ngày 22 tháng 11 năm 1993 ở Guimarães) là một cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha thi đấu cho F.C. Arouca theo dạng cho mượn từ Vitória S.C. ở vị trí tiền đạo.

Liên kết ngoài

Portuguese League profile
Đội tuyển quốc gia data

Sinh năm 1993
Nhân vật còn sống
Người Guimarães
Cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Bồ Đào Nha
Cầu thủ bóng đá Vitória S.C. B
Cầu thủ bóng đá Vitória S.C.
Cầu thủ bóng đá FC Porto B
Cầu thủ bóng đá F.C. Arouca
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Bồ Đào Nha


title: Aloeides

text:
Aloeides là một chi bướm trong họ Lycaenidae. Hầu hết các loài trong chi này được tìm thấy ở Nam Phi (khoảng 49 loài). Một số nhỏ có thể tìm thấy ở Bắc Kenya (8 loài).

Các loài
Một số loài được ghi nhận:

Nhóm "thyra":
Aloeides apicalis Tite & Dickson, 1968
Aloeides arida Tite & Dickson, 1968
Aloeides bamptoni Tite & Dickson, 1977
Aloeides braueri Tite & Dickson, 1968
Aloeides caledoni Tite & Dickson, 1973
Aloeides clarki Tite & Dickson, 1968
Aloeides dentatis (Swierstra, 1909)
Aloeides depicta Tite & Dickson, 1968
Aloeides dryas Tite & Dickson, 1968
Aloeides egerides Tite & Dickson, 1968
Aloeides gowani Tite & Dickson, 1968
Aloeides juana Tite & Dickson, 1968
Aloeides kaplani Tite & Dickson, 1977
Aloeides lutescens Tite & Dickson, 1968
Aloeides margaretae Tite & Dickson, 1968
Aloeides nollothi Tite & Dickson, 1977
Aloeides oreas Tite & Dickson, 1968
Aloeides pallida Tite & Dickson, 1968
Aloeides penningtoni Tite & Dickson, 1968
Aloeides pringlei Tite & Dickson, 1976
Aloeides quickelbergei Tite & Dickson, 1968
Aloeides rileyi Tite & Dickson, 1976
Aloeides simplex (Trimen, 1893)
Aloeides thyra (Linnaeus, 1764)
Aloeides vansoni Tite & Dickson, 1968
Nhóm vô danh A:
Aloeides almeida (C. Felder, 1862)
Aloeides aranda (Wallengren, 1857)
Aloeides barklyi (Trimen, 1874)
Aloeides conradsi (Aurivillius, 1907)
Aloeides damarensis (Trimen, 1891)
Aloeides griseus Riley, 1921
Aloeides henningi Tite & Dickson, 1973
Aloeides macmasteri Tite & Dickson, 1973
Aloeides molomo (Trimen, 1870)
Aloeides pierus (Cramer, [1779])
Aloeides plowesi Tite & Dickson, 1973
Aloeides stevensoni Tite & Dickson, 1973
Aloeides susanae Tite & Dickson, 1973
Aloeides swanepoeli Tite & Dickson, 1973
Aloeides taikosama (Wallengren, 1857)
Aloeides trimeni Tite & Dickson, 1973
Nhóm vô danh B:
Aloeides angolensis Tite & Dickson, 1973
Aloeides argenteus Henning & Henning, 1994
Aloeides barbarae Henning & Henning, 1994
Aloeides caffrariae Henning, 1987
Aloeides carolynnae Dickson, 1983
Aloeides dicksoni Henning, 1987
Aloeides maluti Pringle, 1983
Aloeides mbuluensis Pringle, 1994
Aloeides merces Henning & Henning, 1986
Aloeides monticola Pringle, 1994
Aloeides mullini Henning & Henning, 1996
Aloeides namibiensis Henning & Henning, 1994
Aloeides nubilus Henning & Henning, 1982
Aloeides rossouwi Henning & Henning, 1982
Aloeides tearei Henning & Henning, 1982
Aloeides titei Henning, 1987

Chú thích

Tham khảo

 The Global Lepidoptera Names Index

Aphnaeini


title: Hada sultana

text:
Hada sultana là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hada


title: King Kong by Starship

text:
King Kong by Starship (), trước đây là King Kong Entertainment (), là một công ty giải trí của Hàn Quốc chuyên quản lý diễn viên được thành lập vào năm 2009.

Lịch sử
King Kong by Starship được thành lập vào năm 2009 bởi Lee Jin-sung, một cựu nhân viên của SidusHQ. Kim Bum là nghệ sĩ đầu tiên của công ty.

Vào ngày 20 tháng 5 năm 2015, 100% cổ phần của công ty đã được thu mua lại bởi Starship Entertainment, một công ty con của Kaokao M.

Vào ngày 2 tháng 1 năm 2017, Starship Entertainment và King Kong Entertainment chính thức sáp nhập. Các cơ quan cùng nhau đồng ý vẫn sử dụng tên Starship Entertainment, trong khi bộ phận quản lý các diễn viên sẽ hoạt động dưới tên gọi King Kong by Starship.

Nghệ sĩ
Danh sách dựa theo trang web chính thức.

 Ahn Ji-hye
 Bona
 Chae Soo-bin (2019–nay)
 Cho Yoon-woo
 Choi Hee-jin
 Choi Won-myeong
 Han Min
 Hyungwon
 Im Soo-jung (2018–nay)
 Jeon So-min (2020–nay)
 Ji Woo (2019–nay)
 Jo Yoon-hee (2014–nay)
 Jung Dong-hyun
 Jung Won-chang
 Kang Eun-ah
 Kim Bum (2009–nay)
 Lee Dong-wook (2011–nay)
 Lee Kwang-soo (2010–nay)
 Lee Jong-hwa (2018–nay)
 Lee Ruby
 Lee Seung-hun
 Oh Ah-yeon (2015–nay)
 Oh Hye-won (2016–nay)
 Shin Seung-ho (2021–nay)
 Song Ha-yoon (2019–nay)
 Song Seung-heon (2019–nay)
 Son Woo-hyun (2021–nay)
 Yoo Yeon-seok (2009–nay)

Cựu nghệ sĩ

Han Chae-ah (2011–2012)
Jang Hee-jin (2012–2014)
Ji Il-joo
Jung Dong-hyun
Kim Da-som (2010–2021)
Kim Ji-an (2015–2017)
Kim Ji-won (2014–2019)
Kim Min-ji (2019–2021)
Kim Sun-a (2011–2014)
Lee Chung-ah (2009–2014)
 Lee Elijah (2017–2021)
Lee Ha-nee (2012–2014)
Lee Jin (2011–2015)
Lee Mi-yeon
Lee Young-yoo (2013–2014)
Lim Ju-eun (2013–2018)
 Park Hee-soon (2015–2021)
Park Min-woo (2013–2019)
Park Min-young (2010–2014)
Seo Hyo-rim (2012–2014)
Song Min-jung (2011–2014)
Sung Yu-ri (2010–2014)
Yoon Jin-yi (2012–2019)

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

 King Kong by Starship trên Facebook
 King Kong by Starship trên Instagram
 King Kong by Starship trên Sina Weibo
 King Kong by Starship trên V Live

Công ty giải trí Hàn Quốc
Công ty quản lý tài năng Hàn Quốc
Hãng đĩa thu âm Hàn Quốc


title: Bracca divisa

text:
Bracca divisa là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Bracca


title: Cung thúc

text:
Cung thúc (chữ Hán: 共叔 hoặc 龚叔) là thụy hiệu của một số vị khanh đại phu hoặc vua chư hầu thời Tây Chu và Đông Chu liệt quốc trong lịch sử các vương triều phong kiến Trung Quốc.

Danh sách Cung Thúc (龚叔)
Tây Chu Đan Cung thúc

Danh sách Cung Thúc (共叔)
Xuân Thu Trịnh quốc Công tử Trịnh Cung thúc (có khi gọi là Trịnh Bá Khắc Đoạn hoặc Kinh Thành Thái Thúc)
Xuân Thu Tấn quốc Đại phu Loan Cung thúc (có thụy hiệu khác là Cung tử)

Xem thêm
Cung hoàng
Cung đế
Cung hoàng hậu
Cung vương
Cung công
Cung hầu
Cung bá
Cung tử
Cung nam

Thụy hiệu


title: Gelis thripites

text:
Gelis thripites là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Gelis


title: Phorocera nitens

text:
Phorocera nitens là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phorocera


title: Opisthoxia farantes

text:
Opisthoxia farantes là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Opisthoxia


title: Goniopalpia delicatalis

text:
Goniopalpia delicatalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Goniopalpia


title: Budzice

text:
Budzice  () là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Bierzwnik, thuộc quận Choszczno, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng  về phía đông bắc của Bierzwnik,  về phía đông nam của Choszczno, và  về phía đông nam của thủ đô khu vực Szczecin.

Tham khảo


title: Catephia microcelis

text:
Catephia microcelis là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Catephia


title: Poemenia notata

text:
Poemenia notata là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Poemenia


title: Boarmia tephrinaria

text:
Boarmia tephrinaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Boarmia


title: Meigenia binotata

text:
Meigenia binotata là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Meigenia


title: Sân vận động Rice-Eccles

text:
Sân vận động Rice-Eccles () là một sân vận động bóng bầu dục đại học ngoài trời ở Tây Hoa Kỳ, nằm trong khuôn viên của Đại học Utah ở Thành phố Salt Lake, Utah. Đây là sân nhà của Utah Utes của Pac-12 Conference. Sân từng là sân vận động chính của Thế vận hội Mùa đông 2002; Lễ khai mạc và bế mạc được tổ chức tại sân vận động, nơi tạm thời được đổi tên thành "Sân vận động Olympic Rice-Eccles".

Mặt sân FieldTurf chạy theo hướng bắc-nam truyền thống ở độ cao  trên mực nước biển,  ở trên so với trung tâm thành phố Salt Lake.

Xem thêm
 Danh sách sân vận động bóng bầu dục NCAA Division I FBS

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Continuum Winter 1998: History of Utah's football stadiums
 Utah Utes.com – official athletics site – Rice–Eccles Stadium
 Google Maps

Địa điểm bóng bầu dục đại học
Sân vận động Major League Soccer trước đây
Real Salt Lake
Địa điểm bóng đá Utah
Địa điểm thể thao Thành phố Salt Lake
Địa điểm bóng bầu dục Mỹ tại Utah
Địa điểm của Đội bóng bầu dục Utah Utes
Địa điểm Thế vận hội Mùa đông 2002
Sân vận động Olympic
Địa điểm thể thao hoàn thành năm 1998
Khởi đầu năm 1998 ở Utah
Sân vận động National Premier Soccer League không còn tồn tại
Salt Lake Stallions


title: Loxioda hampsoni

text:
Loxioda hampsoni là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Loxioda


title: Kittiphop Sereevichayasawat

text:
Kittiphop Sereevichayasawat (tiếng Thái: กิตติภพ เสรีวิชยสวัสดิ์, phiên âm: Kít-ti-bóp Xe-ri-vi-tha-da-xa-vát, sinh ngày 16 tháng 11 năm 2001) còn có biệt danh là Satang (tiếng Thái: สตางค์), là một diễn viên, ca sĩ người Thái Lan trực thuộc GMMTV. Anh bắt đầu sự nghiệp của mình khi tham gia chương trình truyền hình thực tế "Thailand School Star" vào năm 2019, sau đó anh đã ký hợp đồng độc quyền với GMMTV. Anh bắt đầu diễn xuất khi đóng vai diễn khách mời trong bộ phim Bad Genius: The Series vào năm 2020. Satang cũng trở nên nổi tiếng khi anh ấy đóng vai Sound, một trong những vai phụ trong bộ phim Boy Love Thái Lan My School President năm 2022.

Cuộc sống và giáo dục
Kittiphop sinh ra tại thủ đô Bangkok, Thái Lan vào ngày 16 tháng 11 năm 2001. Anh đã tốt nghiệp trường Trung học Suankularb Wittalayai và hiện đang là sinh viên Cao đẳng Đổi mới Truyền thông Xã hội (Cử nhân Nghệ thuật) Đại học Srinakharinwirot.

Sự nghiệp
Năm 2019, Kittipop đã tham gia chương trình truyền hình thực tế "Thailand School Star", sau đó họ đã ký hợp đồng độc quyền với GMMTV. Năm 2020, anh ra mắt với vai diễn khách mời trong bộ phim Bad Genius: The Series. Sau đó anh tiếp tục góp mặt với vai phụ và vai diễn khách mời trong nhưng bộ phim như: The Gifted: Graduation, Fish Upon the Sky, Bad Buddy, Star and Sky: Star in My Mind. Vào ngày 2 tháng 12 năm 2022, sê - ri BL My School President được phát sóng trên GMM25, anh góp mặt với tư cách là vai phụ "Sound" đóng cặp với Thanawin Pholcharoenrat (Winny)

Trong sự kiện công bố dự án của GMMTV "GMMTV 2023: Diversly Yours", anh sẽ tiếp tục đóng vai phụ trong Our Skyy 2 và cũng sẽ có một vai phụ trong Double Savage, một bộ phim do  Pawat Chittsawangdee (Ohm), Tanapon Sukhumpantanasan (Perth) và Rachanun Mahawan (Film) thủ vai.

Phim

Chương trình truyền hình

Âm nhạc

Chuyến lưu diễn

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Kittiphop Sereevichayasawat trên YouTube
Sinh năm 2001
Nhân vật còn sống
Nghệ sĩ GMMTV
Người thuộc Đại học Srinakharinwirot


title: Lại Cao Nguyện

text:
Học giả Lại Cao Nguyện (22 tháng 2 năm 1929 – 21 tháng 1 năm 2022), bút danh là Vĩnh Nguyên, là một trong “tứ trụ” thư pháp Việt Nam hiện đại gồm Thanh Hoằng Khê - Lê Xuân Hòa, Lỗ Công - Nguyễn Văn Bách, Vĩnh Nguyên - Lại Cao Nguyện, Nam Ba Cầm Văn - Cung Khắc Lược.

Xuất thân
Học giả, Nhà thư pháp Vĩnh Nguyên - Lại Cao Nguyện sinh năm 1929 tại thôn Lãm Khê xã An Bình (nay là xã Đông Kinh) huyện Đông Quan (nay là huyện Đông Hưng) tỉnh Thái Bình. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học, ông được học chữ Nho từ sớm. Vốn có năng khiếu nên ông dễ dàng tiếp thu sự chỉ dạy của bậc cha chú.

Thời điểm chữ Hán bắt đầu không còn được coi trọng, các khoa thi cử Nho học dần bị thay thế bởi Tân học tiếng Pháp, Lại Cao Nguyện vẫn dành nhiều thời gian để tự học, tìm tòi, nghiên cứu các cuốn sách Hán cổ, các tác phẩm thơ văn Việt Nam viết bằng chữ Hán Nôm. Bởi vì ông cho rằng đây là chiếc "chìa khóa" để hiểu biết sâu sắc tinh hoa văn học nước nhà của các bậc hiền nhân như Bà Huyện Thanh Quan, Nguyễn Du, Nguyễn Trãi,…

Giáo dục
Ông là bậc túc nho, học chữ Hán từ năm lên 6 tuổi, tham gia kháng chiến, sau 3 năm tu nghiệp chuyên ngành ngôn ngữ học tại Trung Quốc.

Năm 1953, ông được cử đi tu nghiệp tại Nam Ninh, Trung Quốc, học khoa Sư phạm Trung văn rồi sau đó trở về làm giảng viên khoa Sử - Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1957, ông là giảng viên tiếng Trung Quốc tại Khoa Ngoại ngữ trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Sau này, trên cương vị Trưởng khoa tiếng Trung - Trường Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội), ông đã tham gia nghiên cứu, biên soạn nhiều cuốn sách, giáo trình, từ điển Việt – Trung, sổ tay Hán Nôm.

Sự nghiệp

Năm 1956, ông về làm việc tại Khoa Sử - Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội do GS Ngụy Như Kontum làm hiệu trưởng.

Khi đó, GS Trần Đức Thảo - Chủ nhiệm Khoa Sử và GS Đào Duy Anh chủ nhiệm bộ môn Cổ sử Việt Nam. Qua nhiều năm công tác, thầy Nguyện lần lượt về làm việc tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, sau đó là Trưởng khoa tiếng Trung - Trường Đại học Ngoại Ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho đến khi nghỉ hưu.

Từ khi nghỉ hưu (1995), ông vẫn tiếp tục giảng dạy Văn tự tiếng Hán và thư pháp Hán Nôm cho các trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ, Đại học Ngoại thương, Đại học Phương Đông, Đại học Đông Đô cùng các lớp thư pháp ở chùa Tảo Sách, ở Trung tâm Giáo dục Thường xuyên Nguyễn Văn Tố,... giúp đỡ các thế hệ sinh viên yêu mến tìm hiểu về nghệ thuật viết chữ Hán Nôm.

Ông là người đã sáng lập ra Câu lạc bộ Thư họa Thăng Long - tổ chức đầu tiên về nghệ thuật thư pháp tại nước ta, sau này là Câu lạc bộ UNESCO Thư pháp Việt Nam thuộc Liên hiệp hội UNESCO Việt Nam, thúc đẩy nhiều hoạt động nhằm nhân rộng phong trào dạy và học Thư pháp, đào tạo nên nhiều thế hệ học trò cho sự phát triển thư pháp nước nhà.

Đánh giá

Ông Lại Cao Nguyện được đánh giá là một thư pháp gia có phong thái trầm ngâm, học thức uyên bác, am hiểu sâu rộng về chữ Hán Nôm.
Ông từng chia sẻ: “Nghệ thuật thư pháp viết bằng chữ Hán Nôm đòi hỏi người viết phải rất tinh tế, có cái tâm, cái tầm. Có nét chữ nhẹ nhàng như gió thoảng, hiền từ mà thoát tục. Có nét mạnh mẽ, kiên cường như để trấn tà, xóa tan ngay cái ác, cái dữ khi chưa kịp khởi sinh trong tâm... Không chỉ là thú vui tao nhã thường thấy, bộ môn nghệ thuật này còn là nơi để các Thư pháp gia chuyển tải những triết lý phương Đông, gửi gắm nỗi niềm, tâm tình, nhân sinh quan sâu sắc”.

Với thầy Nguyện, việc cho chữ đầu năm là nét đẹp văn hóa truyền thống lâu đời của người Việt. Mỗi chữ được họa trên giấy tựa như những “hạt ngọc” gửi gắm tâm tư, nỗi niềm của người viết.

Là chủ biên, dịch giả của nhiều đầu sách tham khảo như: Cuốn từ điển Hán – Việt, sổ tay từ Hán – Việt, Sơ yếu Lịch sử Văn hóa Nguyên thủy… thầy Lại Cao Nguyện vẫn hằng ngày miệt mài nghiên cứu, nhiều năm giúp đỡ các thế hệ sinh viên yêu mến tìm hiểu về nghệ thuật viết chữ Hán Nôm. Thầy cũng phối hợp cùng với những chuyên gia gia đầu ngành, cán bộ hoạt động trong Viện Hán Nôm, khoa Ngôn Ngữ học tại các trường Đại học, Cao đẳng trên cả nước để cố vấn, tổ chức nhiều cuộc hội thảo, triển lãm, đối thoại trưng bày chữ Hán Nôm, thu hút nhiều bạn trẻ đến tham quan.

Có thể nói, thư pháp Hán Nôm là duyên nợ là động lực để Vĩnh Nguyên - Lại Cao Nguyện miệt mài rèn luyện, đạt đến trình độ “bút pháp đã tinh”, không ngừng sáng tạo và dâng cho đời bức thư hoạ tuyệt đẹp.

Tham khảo
https://vov.vn/emagazine/nha-thu-phap-92-tuoi-lai-cao-nguyen-tron-doi-ren-chu-ren-tam-841908.vov

https://authorluyen.wordpress.com/2021/06/19/thay-lai-cao-nguyen-duyen-no-voi-chu-han-nom/


title: Ngựa Pintabian

text:
Ngựa Pintabian là một giống ngựa Mỹ gốc Ả Rập. Nó có hơn 99% máu Ngựa Ả Rập, nhưng cũng có đặc điểm là các đốm màu tobiano, không được tìm thấy ở những con ngựa Ả Rập thuần chủng. Cơ quan đăng ký bắt đầu sử dụng thuật ngữ "Pintabian" vào năm 1992 và đăng ký nhãn hiệu từ năm 1995. là cơ quan đăng ký chính thức cho ngựa Pintabian trên toàn thế giới.

Chúng thường có chiều cao khi đứng nằm trong khoảng 14,2 đến 15,2 hand (58 đến 62 inch, 147 đến 157 cm) và nặng 900 đến 1.100 pound (410 đến 500 kg).

Lịch sử
Các nhà lai tạo ngựa Pintabian đã phát triển giống bằng cách lai ngựa tobiano cho ngựa Ả Rập thuần chủng trong tối thiểu bảy thế hệ cho đến khi một dòng ngựa tobiano có 99% máu Ả Rập đã được phát triển, tại thời điểm đó, giống ngựa này được coi là giống ngựa thuần chủng theo đúng nghĩa của nó. Cơ quan đăng ký ngựa Pintabian được thành lập vào năm 1992.

"Tổ chức Ngựa Pintabian" là một tổ chức Pintabian đã đăng ký "có ảnh hưởng" được liệt kê trong Sách Nghiên cứu Ngựa Pintabian Foundation, có chứa hơn 200 con ngựa được đăng ký từ năm 1992 đến 2001. Một "Nhà lai tạo Sáng lập Pintabian" là nhà lai tạo được ghi nhận của bất kỳ con ngựa nào được liệt kê trong Sách Nghiên cứu Ngựa Pintabian Foundation.

Tham khảo

Động vật
Giống ngựa


title: Lạc lối ở Tokyo

text:
Lạc lối ở Tokyo hay Lạc trong phiên dịch (tiếng Anh: Lost in Translation) là một bộ phim hài-chính kịch do Sofia Coppola viết kịch bản và đạo diễn, được sản xuất vào năm 2003. Nó là bộ phim điện ảnh thứ hai của cô, sau The Virgin Suicides (1999). Bộ phim có sự tham gia của các diễn viên Bill Murray. Scarlett Johansson, Giovanni Ribisi. Anna Faris và Fumihiro Hayashi.

Bộ phim xoay quanh câu chuyện giữa một diễn viên hết thời Bob Harris (Murray) và một cô gái vừa tốt nghiệp đại học Charlotte (Johansson), vô tình nảy nở một mối quan hệ sau khi gặp nhau tại một khách sạn ở Tokyo.

Lạc trong phiên dịch nhận được nhiều sự hoan nghênh từ phía các nhà phê bình và nhận được 4 đề cử tại Giải Oscar lần thứ 76, trong đó có phim hay nhất, đạo diễn xuất sắc nhất và kịch bản gốc xuất sắc nhất cho Coppola và nam diễn viên chính xuất sắc nhất cho Murray, và cuối cùng Coppola thắng giải ở hạng mục Kịch bản gốc xuất sắc nhất. Ngoài ra, Murray và Johansson còn thắng lần lượt ở hai hạng mục nam chính xuất sắc nhất và nữ chính xuất sắc nhất tại lễ trao giải BAFTA năm 2004. Bộ phim còn là một thành công thương mại, với tổng doanh thu $119 triệu, trong khi đó kinh phí sản xuất chỉ là $4 triệu.

Nội dung

Bob Harris (Murray) là một diễn viên Mỹ hết thời, đi đến Tokyo để quay một đoạn phim quảng cáo cho hãng rượu Suntory với thù lao là hai triệu USD. Charlotte (Johansson) là một cô sinh viên vừa ra trường, bị bỏ lại khách sạn bởi chồng cô, John (Ribisi), một nhiếp ảnh gia chuyên chụp người nổi tiếng, trong một chuyến công tác ở Tokyo. Charlotte lo lắng về tương lai của cuộc hôn nhân với chồng cô, người thích những người mẫu chân dài, đặc biệt là một nữ diễn viên trẻ đẹp người Mỹ tên Kelly (Faris) hơn là vợ mình. Cũng vào thời điểm đó, Bob nhận ra rằng cuộc hôn nhân 25 năm của mình đang đi tới đà mệt mỏi, không còn mặn nồng và bản thân Bob cũng đang trong giai đoạn khủng hoảng trung niên.

Một đêm, sau khi chụp ảnh, Bob trở lại quầy bar. Charlotte, đang ngồi với John và bạn bè cô, nhận ra Bob và gọi người phục vụ đưa cốc đậu phộng ở bàn cô cho Bob. Và rồi kể từ đó, Bob và Charlotte đêm nào cũng gặp nhau, một cuộc gặp gỡ ngắn ngủi, cho tới khi Charlotte đề nghị Bob tới gặp một vài người bạn ở Tokyo của cô. Bob đồng ý và sau đó tới phòng khách sạn của Charlotte, mặc một bộ quần áo được thiết kế cho thế hệ trẻ. Cả hai hình thành một tình bạn và liên kết lại bằng những cuộc tham quan của họ ở Tokyo trong khi trải nghiệm sự khác nhau giữa văn hóa Hoa Kỳ và Nhật Bản và giữa hai thế hệ của họ: một già một trẻ.

Vào đêm áp chót cách ngày Bob phải rời đi một ngày, Bob bị thu hút bởi một ca sĩ trong khách sạn. Sáng hôm sau, ông thức dậy và thấy người phụ nữ, có lẽ hai người đã ngủ với nhau. Charlotte tới phòng của Bob để mời ông đi ăn sáng nhưng chỉ gặp người phụ nữ kia, dẫn tới một cuộc cãi vã đầy căng thẳng vào bữa trưa. Đêm đó, chuông khách sạn báo cháy, mọi người được sơ tán ra khỏi tòa nhà, Bob và Charlotte làm lành và nói rằng họ sẽ nhớ nhau thế nào khi họ lại gặp nhau ở quầy bar trong một chuyến đi khác.

Sáng hôm sau, Bob khởi hành trở về Mỹ. Ông nói với Charlotte lời tạm biệt ngắn ngủi ở sảnh trước khi làm thủ tục rời khách sạn và buồn bã nhìn cô bị che khuất bởi cửa thang máy. Trong khi đang trên một chiếc taxi để tới sân bay, Bob nhìn thấy Charlotte trên một con phố đông đúc, ông liền bước xuống xe, đi tới chỗ cô. Bob ôm chầm lấy Charlotte và thì thầm vào tai cô (thực chất khán giả không thể nghe được), lúc này khuôn mặt cô đẫm lệ. Cả hai hôn nhau, chào tạm biệt và Bob lại tiếp tục lên đường tới sân bay.

Diễn viên
 Bill Murray trong vai Bob Harris
 Scarlett Johansson trong vai Charlotte
 Giovanni Ribisi trong vai John
 Anna Faris trong vai Kelly
 Fumihiro Hayashi trong vai Charlie Brown
 Akiko Takeshita trong vai Cô Kawasaki
 François Du Bois trong vai Nghệ sĩ dương cầm
 Fujii Takashi trong vai MC chương trình TV
 Hiromax trong vai chính anh

Sản xuất

Phát triển

Coppola nghĩ ra kế hoạch sản xuất bộ phim Lạc lối ở Tokyo sau nhiều lần du lịch ở Tokyo vào những năm cô 20, chủ yếu dựa vào những gì mà cô đã trải nghiệm ở đó. Coppola bị thu hút bởi những ánh đèn neon ở Tokyo, và cô đã mô tả khách sạn Park Hyatt Tokyo, bối cảnh chính của bộ phim, là một trong "những nơi yêu thích nhất trên thế giới". Đặc biệt, cô bị hấp dẫn bởi sự yên tĩnh, thiết kế và "sự pha trộn giữa các nền văn hóa" khi mà trong khách sạn có một quầy bar kiểu New York và một nhà hàng Pháp.

Coppola bỏ ra 6 tháng để viết kịch bản phim, bắt đầu với những mẩu truyện ngắn và "sự ấn tượng" lên đến cực điểm trong cuốn kịch bản 70 trang. Cô muốn tạo ra một câu chuyện mà nó phải "thú vị và lãng mạn hơn một chút" so với tác phẩm trước của cô, The Virgin Suicides, và cô bỏ ra một chút thời gian để chỉnh sửa nó. Coppola đã gọi bộ phim là "lễ tình nhân" cho Tokyo, mà cô đã phô bày nó theo một cách cực kì ý nghĩa.

Coppola vừa viết kịch bản mà vùa nghĩ tới Bill Murray trong đầu cô và nói rằng bộ phim sẽ không thể hoàn thành nếu không có Murray. Cô đã nói rằng cô rất muốn làm việc với Murray và cô bị thu hút bởi "vẻ ngoài ngọt ngào và đáng yêu" của ông. Cô bám chặt lấy Murray trong vòng 5 tháng tới 1 năm trời, không ngừng nhắn tin điện thoại và gửi thư cho ông. Cô còn nhận được sự giúp đỡ từ Wes Anderson, người đã đạo diễn 2 phim do Murray thủ vai, và biên kịch Mitch Glazer, là bạn thân của cô. Tháng 7 năm 2002, Coppola và Bill Murray cuối cùng cũng đã gặp nhau tại một nhà hàng, và ông đồng ý tham gia diễn xuất vào bộ phim vì ông "không muốn làm cô ấy thất vọng".

Mặc dù đã chấp nhận tham gia, nhưng Murray không hề ký bất kì một bản hợp đồng nào; khi ông cập bến Tokyo, Coppola mô tả đó là "một sự cứu rỗi to lớn". Coppola lần đầu chú ý tới Scarlett Johansson trong bộ phim Manny & Lo, khi mà Coppola đã liên kết cô ấy với một thái độ "giả dối" và "xảo quyệt", hình dung Johansson như là một cô gái "kiểu-Lauren Bacall-thời-trẻ". Scarlett, lúc đó chỉ mới 17 tuổi, ngay lập tức chấp nhận vai diễn và Coppola rất vui mừng bởi sự trưởng thành mà cô đã mang đến cho nhân vật Charlotte. Về việc viết kịch bản, Coppola nói rằng cảm hứng của cô để tạo ra câu chuyện này chính là cuộc tình của Humphrey Bogart và Lauren Bacall trong phim The Big Sleep của đạo diễn Howard Hawks. Bản thân cả hai diễn viên Murray và Johansson đều không trải qua bất kì màn thử vai nào trước khi bộ phim bấm máy.

Quay phim
Lance Ancord, đạo diễn hình ảnh của phim, đã viết rằng phong cách quay phim của Lạc lối ở Tokyo chủ yếu dựa trên "trải nghiệm thường nhật, trí nhớ và sự ấn tượng" trong khoảng thời gian anh ở Nhật Bản. Anh làm việc chặt chẽ với Coppola nhằm tạo nên những hình ảnh chân thực của bộ phim, dựa vào tất cả những cảm giác mà cả hai đều có được ở Tokyo trước khi dự án được thực hiện. Các địa điểm được chọn bởi Coppola, Acord, và Katz; và Coppola đã dựng một tập ảnh 40 trang cho cả đoàn phim để họ có thể hình dung và hiểu được ý định của cô.

Acord cố gắng tìm kiếm những nơi có nhiều ánh sáng tự nhiên nhắm sử dụng nó hết mức có thể, chỉ sử dụng ánh sáng đèn thật ít. Anh mô tả sự tiếp xúc này như là sự giảm thiểu, so sánh "hơn cả phương pháp Hollywood thông thường", vì vậy, một số kĩ thuật viên sửa chữa điện nghĩ rằng anh "điên rồ". Trên thực tế, Acord không hề sử dụng ánh sáng đèn để quay những phân cảnh bên ngoài vào ban đêm. Lạc lối ở Tokyo chủ yếu được quay bởi sự ngẫu nhiên, cách xử lý tình huống thông minh của Acord, kiểu "tự do", mà Coppola đã nói đó là một kiểu "giấu diếm" và "chút nữa là thành một bộ phim tài liệu". Ở một số địa điểm, đoàn làm phim đã tự ý quay mà không có giấy phép nào, chẳng hạn như tàu điện ngầm ở Tokyo, hay đường đi bộ ở Shibuya, họ trốn tránh cảnh sát bằng cách sử dụng ít người nhất có thể. Acord tránh việc sử dụng di chuyển camera góc rộng mà quay thật yên tĩnh để không làm mất đi sự cô đơn của nhân vật.

Bộ phim đa số quay bằng camera Aaton với phim 35mm, sử dụng Kodak Vision 500T 5263 cho phân cảnh đêm được đủ ánh sáng và sử dụng Kodak Vision 320T 5277 vào ban ngày. Một thiết bị Moviecam Compact cũng được sử dụng, nhưng chỉ dùng ở một vài nơi hạn chế. Coppola nói rằng bố cô, Francis Ford Coppola, cố thuyết phục cô chỉ nên làm một bộ phim truyền hình, nhưng cô quyết định làm luôn một bộ phim điện ảnh, nói rằng nó "chưa hoàn thành, trục trặc, u sầu và lãng mạn", tương phản với phim truyền hình, nó "thực tế hơn". Trong những bài phỏng vấn, cô nói bản thân mình muốn quay ở Tokyo với một tính chất tự nhiên, giống như "cách mà người ta chụp hình nhanh", cà cô chọn quay với phim tốc độ cao để gợi lên "một sự quen thuộc tại nhà".

Lạc lối ở Tokyo được quay 6 ngày một tuần vào khoảng thời gian tháng 9 và tháng 10 năm 2002, dài hơn dự kiến 27 ngày. Trong thời gian này, băng video được gửi mail tới nhà dựng phim Sarah Flack ở Thành phố New York, nơi mà cô bắt đầu dựng phim ở Red Car Office. Những cảnh mà Bob và Charlotte ở chung chú yếu quay theo thứ tự. Những cảnh phim chính đa phần được quay qua đêm, lý do là khách sạn không cho phép đoàn làm phim quay ở những nơi công cộng trong khách sạn cho tới 1 giờ sáng.

Coppola nói về những khó khăn trong việc đạo diễn bộ phim với đoàn làm phim Nhật Bản, từ khi cô tin cậy vào trợ lý đạo diễn của cô trong nhiệm vụ phiên dịch. Đa số các diễn viên đều tự ứng biến cho từng cảnh phim, và Coppola chấp nhận sự thay đổi trong các đoạn thoại trong lúc quay. Ví dụ, đoạn thoại trong cảnh Harris và người nhiếp ảnh là chưa hề tập trước đó. Coppola đã nói rằng cô rất ưng ý với ý tưởng Bob và Charlotte đi qua nhiều cung bậc cảm xúc của tình yêu trong vòng 1 tuần - họ gặp nhau, tán tỉnh nhau, làm đau nhau và trao đổi cuộc sống riêng tư. Để kết thúc mối quan hệ này, Coppola muốn một cái kết thật đặc biệt kể cả khi cô nghĩ rằng cái kết trong kịch bản đã rất hợp lý rồi. Coppola hướng dẫn Murray hôn Johansson vào cảnh cuối mà không để cho cô ấy biết, để cho Johansson tự ứng biến. Cảnh thì thầm cũng không có trong kịch bản, nhưng vì nó nhỏ quá nên không thể nghe thấy được. Ban đầu Coppola tính lồng một đoạn thoại vào cảnh đó, nhưng rồi cô quyết định "tốt hơn hết chỉ cần họ biết".

Sau khi đã hoàn thành các cảnh quay, Coppola và Flack dành ra khoảng 10 tuần để dựng phim. Trong phần ngoại cảnh của bản DVD, Murray đã nói thêm rằng Lạc lối ở Tokyo là bộ phim yêu thích mà ông đã tham gia, và Coppola diễn tả bộ phim như là "riêng tư nhất" của mình, khi toàn bộ phim được dựa trên những trải nghiệm thực tế của cô. Chẳng hạn, mối quan hệ giữa nhân vật Charlotte và chống cô ấy được dựa trên mối quan hệ của Coppola và người chồng đầu tiên của cô, và đoạn quảng cáo "Suntory" được dựa trên đoạn quảng cáo của bố cô, Francis Ford Coppola, quay chung với Akira Kurosawa.

Âm nhạc
Nhạc phim của Lạc lối ở Tokyo, phối bởi Brian Reitzell, phát hành vào ngày 9 tháng 9 năm 2003 bởi Emperor Norton Records. Nó bao gồm 5 bài hát bởi Kevin Shields, trong đó có 1 bài của ban nhạc anh ấy, My Bloody Valentine. Trang Allmusic đánh giá nhạc phim 4/5 sao, nói rằng "Chủ nghĩa lãng mạn ấn tượng của Coppola trong Lạc lối ở Tokyo cộng với những bản nhạc cũng theo chủ nghĩa của cố ấy đã tạo nên một sự cân bằng, và nó đã đóng một vai trò lớn như những gì Bill Murray và Scarlett Johansson đã làm trong bộ phim".

Tiếp nhận

Doanh thu
Lạc lối ở Tokyo được công chiếu lần đầu tiên ở Liên hoan phim Telluride. Nó được chiếu giới hạn vào ngày 12 tháng 9 năm 2003 tại 23 rạp và thu về $925,087 vào tuần lễ công chiếu với doanh thu trung bình $40,221/rạp và đứng thứ 15 tại bảng xếp hạng. Nó được chiếu rộng rãi hơn vào ngày 3 tháng 10 năm 2003 tại 864 rạp, thu về $4,163,333, thu trung bình $4,818/rạp và đứng hạng 7. Cuối cùng bộ phim thu về tổng cộng $44,583,453 tại Bắc Mỹ và $75,138,403 ở những nơi khác trên toàn thế giới với tổng doanh thu là $119,723,856.

Đánh giá
Lạc lối ở Tokyo nhận được sự hoan nghênh rộng rãi từ phía các nhà phê bình, khen ngợi cách đạo diễn của Coppola và màn diễn xuất tuyệt vời của Murray và Johansson. Bộ phim được công nhận "Certified Fresh" từ trang đánh giá Rotten Tomatoes với 95% nhà phê bình cho phản hồi tích cực, với số điểm trung bình là 8.4/10 trên 222 đánh giá. Phản hồi chung là "sự cân bằng hiệu quả giữa hài hước và tính chất cảm động, Coppola đã tạo nên một câu chuyện mủi lòng và u sầu mà nó đã đáp ứng được bởi màn trình diễn xuất sắc của Bill Murray và Scarlett Johansson". Bộ phim cũng đang nắm giữ số điểm 89/100, dựa vào 44 bài đánh giá trên Metacritic, thang điểm "universal acclaim". Nhà phê bình Roger Ebert đánh giá bộ phim 4/4 sao và là bộ phim xuất sắc thứ 2 năm 2003, mô tả nó "ngọt ngào và buồn bã trong cùng một lúc cũng như mỉa mai và hài hước", trong đó cũng khen ngợi diễn xuất của hai diễn viên chính là Murray và Johansson.. Ngoài ra, Roger còn thêm nó vào "danh sách phim vĩ đại" trên trang web của ông. Bộ phim cũng lọt vào dánhh sách "50 Bộ Phim Hay Nhất Thập Kỉ (2000-2009)" của tạp chí Paste Magazine và đứng thứ #7.

Giải thưởng
Lạc lối ở Tokyo thắng Giải Oscar cho kịch bản gốc xuất sắc nhất tại Giải Oscar lần thứ 76 vào năm 2003. Bộ phim còn được đề cử ở các hạng mục phim hay nhất, đạo diễn xuất sắc nhất nhưng đều thua cuộc trước Chúa tể của những chiếc nhẫn: Sự trở về của nhà vua. Bản thân Bill Murray cũng được đề cử cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất nhưng cũng thua cuộc trước Sean Penn trong Mystic River.

Bộ phim đoạt Giải Quả cầu vàng cho phim ca nhạc hoặc phim hài hay nhất, kịch bản hay nhất và nam diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất. Ngoài ra còn có các đề cử đạo diễn xuất sắc nhất và nữ diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất tại lễ trao giải Quả cầu vàng lần thứ 61.

Tại lễ trao giải BAFTA lần thứ 57, Lạc lối ở Tokyo thắng giải Dựng phim xuất sắc nhất, nam chính xuất sắc nhất và nữ chính xuất sắc nhất. Nó còn được đề cử cho Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất, Kịch bản gốc xuất sắc nhất, Âm nhạc xuất sắc nhất và Quay phim xuất sắc nhất. Nó còn thắng 4 Giải Tinh thần độc lập, bao gồm phim hay nhất, đạo diễn xuất sắc nhất, kịch bản hay nhất và nam chính xuất sắc nhất. Riêng kịch bản phim còn đoạt giải Kịch bản gốc xuất sắc do Hiệp hội Biên kịch Mỹ trao tặng.

Phát hành
Lạc lối ở Tokyo phát hành dưới dạng DVD vào ngày 3 tháng 2 năm 2004. Entertainment Weekly đánh giá bộ phim ở mức "A" và chỉ trích bộ phim "có quá ít phần bổ sung", nhưng hoan nghênh nó như là "lễ tình nhân cho sự bí ẩn của hấp dẫn".

Bản Blu-ray của phim được phát hành ngày 4 tháng 1 năm 2011.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 2003
Phim tiếng Anh
Phim giành giải Quả cầu vàng cho phim ca nhạc hoặc phim hài hay nhất
Phim giành giải BAFTA
Phim hài Mỹ
Phim Mỹ
Phim hài-chính kịch thập niên 2000
Phim hài-chính kịch Mỹ
Phim độc lập của Mỹ
Phim hài lãng mạn Mỹ
Phim giành Giải Quả cầu vàng cho phim ca nhạc hoặc phim hài hay nhất
Phim hãng Constantin Film
Phim lấy bối cảnh ở Nhật Bản
Phim lấy bối cảnh ở Tokyo
Phim quay tại Nhật Bản
Phim quay tại Tokyo
Phim có biên kịch giành giải Oscar cho Kịch bản gốc xuất sắc nhất
Phim của Focus Features
Phim hãng Pathé
Phim Nhật Bản
Phim của Universal Pictures
Phim có diễn xuất giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất
Phim lấy bối cảnh ở khách sạn
Phim lấy bối cảnh ở Kyoto