title: Họ người Hoa

text:
Họ người Hoa được sử dụng bởi người Hoa và các dân tộc bị Hán hóa ở Trung Quốc Đại lục, Hồng Kông, Macau, Malaysia, Đài Loan, Triều Tiên, Singapore, Việt Nam và các cộng đồng Hoa kiều. Vào thời cổ xưa, hiện hữu hai dạng họ, gọi là Tính hay Tánh () và Thị ().

Gia đình người Hoa theo chế độ phụ hệ, nên họ cũng truyền từ cha sang con (trường hợp nhận con nuôi, người con đó thường cũng lấy họ người cha nuôi làm họ mình). Phụ nữ người Hoa không đổi họ mình sau khi kết hôn, ngoại trừ những nơi bị ảnh hưởng phương Tây ở mức độ cao như Hồng Kông. Theo truyền thống, hôn phối của người Hoa là hôn nhân dị tộc, cho nên, người vợ không cùng họ với nhà chồng.

Thành ngữ lão bá tánh / lão bách tính (老百姓; nghĩa đen "người trăm họ") và bá tánh / bách tính (百姓, nghĩa đen "trăm họ") được dùng để chỉ "thường dân", "nhân dân", hoặc "bình dân".

Nguồn gốc các họ người Hoa

Tiên Tần
Trước thời Chiến Quốc (thế kỷ thứ V TCN), chỉ có các gia đình quyền thế và tầng lớp tinh hoa quý tộc mới có họ. Theo truyền thống lịch sử tính (姓) và thị (氏) có nhiều khác biệt.

Tính

Tính (姓) được các bộ lạc quyền quý sở hữu. Về mặt tổng thể, các tính này có bộ thủ nữ (女), được xem như là chứng tích của xã hội mẫu hệ, được truyền theo dòng nữ. Một giả thuyết khác của nhà Hán học Léon Vandermeersch dựa trên các quan sát về sự thay đổi tự dạng trong giáp cốt văn từ thời nhà Thương tới thời nhà Chu. Có vẻ như bộ thủ nữ xuất hiện trong các chữ Hán tạo thành trong giai đoạn nhà Chu sau nhà Thương để chỉ tới các nhóm sắc dân hoặc bộ lạc. Với lối tạo chữ này, có lẽ người xưa muốn biểu đạt ý nghĩa "được mẹ sinh ra", khi ở xã hội mẫu hệ, đứa con sinh ra chỉ biết mặt người mẹ nhưng không chắc chắn về nhân thân người cha.

Tự hình chữ tính (姓) (gồm bộ nữ 女 và bộ sinh 生) có thể phản ánh một điều hiện hữu là thời đại nhà Chu, ít nhất là ở thời kỳ đầu, chỉ có nữ giới (những người vợ đến từ các bộ lạc khác nhau được gã vào họ nhà Chu) được gọi bằng tên bộ lạc mà họ sinh ra, trong khi nam giới được gọi bằng danh xưng hoặc thái ấp của họ.

Một số ví dụ
Những họ hiện đại đã từng là tính khá hãn hữu, chủ yếu có nguồn gốc từ các vị Tam Hoàng Ngũ Đế và Hạ Vũ. Một số ví dụ là:
 Thượng cổ bát đại tính (上古八大姓):
Khương (姜) của dòng dõi Viêm Đế,
Cơ (姬) của dòng dõi Hoàng Đế,
Diêu (姚) của dòng dõi Ngu Thuấn,
Doanh (嬴) của dòng dõi Thiếu Hạo,
Tự (姒) của dòng dõi Hạ Vũ,
Vân (妘) của dòng dõi Chuyên Húc,
Quy (媯) của dòng dõi Ngu Thuấn, và
Nhậm (妊) của dòng dõi Phục Hy.
Một số nguồn cho rằng họ Cật (姞) của dòng dõi Hoàng Đế mới là họ cuối cùng trong danh sách này. (xem thêm #bên dưới)
 Chúc Dung bát tính (祝融八姓) của hậu duệ Chúc Dung:
 Họ Kỷ (己) của hậu nhân Côn Ngô,
 Họ Đổng (董) phát xuất từ họ Kỷ,
 Họ Châm (斟) phát xuất từ họ Kỷ,
 Họ Bành (彭) của hậu nhân Bành Tổ,
 Họ Ngốc (秃) phát xuất từ họ Bành,
 Họ Vân (妘) của hậu nhân Hội Nhân (会人),
 Họ Tào (曹) của hậu nhân Yến An (晏安),
 Họ Mị (芈) của hậu nhân Quý Liên, và
 Họ Tư (斯) của hậu nhân Tham Hồ.
 Họ Kỷ (己) cũng là họ của hậu duệ Thiếu Hạo
 Họ Y Kỳ (伊祁) hoặc Kỳ (祁) của hậu duệ Đường Nghiêu
 Họ Tử (子) (hoặc họ [Hảo; 好]) của hậu duệ Đế Khốc
 Họ Yển (偃) của hậu duệ Chuyên Húc
 Họ Ngỗi (隗) của tộc Bắc Địch
 Họ Phong (風) của hậu duệ Phục Hi
 Họ Quý (媿)
 Họ Mạn (曼)
 Họ Nhi (兒/儿)
 Họ Đỗ (杜)
 Họ Hạ (夏)
 Họ Nhan (顔)
 Họ Cang (苍）

Thị
Trước triều đại Nhà Tần (thế kỷ thứ III TCN), Trung Hoa là một chế độ phong kiến rộng lớn. Khi đó, thị (氏), xuất hiện lần đầu vào thời nhà Chu, đánh dấu sự hình thành chế độ phụ hệ trong nền văn hóa Trung Hoa và cấu trúc xã hội trở nên phức tạp hơn. Cùng một tính sẽ có nhiều thị khác nhau, tức là, thị ra đời để đáp ứng nhu cầu phân biệt giữa những người chung một tính. Trong giai đoạn này, một người xuất thân quyền quý sẽ vừa mang thị vừa mang tính. Ví dụ, các vua và tông thất nước Trịnh vốn mang tính là Cơ (姬), sau lấy tên nước là Trịnh (鄭) làm thị của mình để phân biệt với những người cũng có tính là Cơ khác.

Tần
Sau khi các tiểu quốc Trung Hoa được Tần Thủy Hoàng chinh phạt và thống nhất lại vào năm 221 TCN, các tầng lớp thấp hơn trong xã hội cũng từ từ được mang họ và sự khác biệt giữa tính và thị cũng mờ nhạt hẳn đi.

Nhiều thị vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Theo Giang Kháng Hổ (江亢虎), họ người Trung Hoa khởi phát từ 18 nguồn, trong khi một số học giả khác cho rằng con số này là 24. Nhiều họ gắn liền với triều đại đương quyền (tước hiệu và tên người lãnh đạo, tầng lớp quý tộc và triều đình), hoặc nhiều họ là các địa danh lãnh thổ, làng mạc, đô thị, kinh kỳ, tước hiệu quan lại hoặc nghề nghiệp, hoặc sự vật nào đó, hoặc được khởi phát từ tên của một thành viên trong gia đình hoặc thị tộc.

Một số nguồn gốc
Dưới đây là một số nguồn gốc thường gặp:
 Tính: Các tính này được dùng để chỉ dòng chính hoàng tộc, với các dòng bàng hệ mà mỗi dòng sở hữu một thị khác nhau. "Thượng cổ bát đại tính" (上古八大姓) liệt kê các tính: Khương (姜), Cơ (姬), Cật (姞), Diêu (姚), Quy (媯), Doanh (嬴), Tự (姒), Vân (妘), và Nhậm (妊). Trong các tính này, chỉ còn Khương và Diêu là còn tồn tại từ thuở mới hình thành đến thời đại ngày nay.
 Chiếu chỉ của Hoàng đế, như họ Quảng (鄺).
 Tên nước: Nhiều quý tộc lẫn bình dân chọn tên nước làm họ mình, vừa biểu thị lòng trung thành, vừa thể hiện tinh thần quốc gia dân tộc. Một số họ dạng này nằm trong những họ phổ biến nhất của người Hoa như: Triệu, Nguỵ, Tào, Chu, Tần, Hàn, Ngô, v.v...
 Tên thái ấp hoặc nơi bắt nguồn: Thái ấp thường được ban cho bàng hệ của giai cấp quý tộc và nó hiển nhiên trở thành một họ lót. Lấy một ví dụ là Minh Di, tức Âu Dương Đình Hầu (歐陽亭侯), mà các hậu duệ của ông đã lấy họ Âu Dương. Khoảng 200 họ dạng này đã được nhận dạng, thường là họ kép, nhưng chỉ còn vài họ còn tồn tại đến ngày nay.
 Tên tổ tiên: Như ví dụ vừa rồi, họ có nguồn gốc tổ tiên có thể liệt kê ra 500 tới 600 trường hợp, với khoảng 200 là các họ có 2 chữ. Thường tên chữ của tổ tiên sẽ được sử dụng là họ. Ví dụ, Viên Đào Đồ (轅濤塗) lấy chữ thứ hai trong tên chữ của ông mình Bá Viên (伯爰) làm họ. Một vài tước hiệu được ban cho tiền nhân cũng được nhiều lớp hậu bối lấy làm họ.
 Thứ bậc gia đình: Thời xưa, thứ bậc con trai trong gia đình người Hoa là Mạnh (孟) hoặc Bá (伯), Trọng (仲), Thúc (叔) và Quý (季) theo thứ tự từ lớn tới nhỏ. Nhiều người lấy các chữ này làm họ. Trong số đó, họ Mạnh (Tam Hoàn) được biết tới nhiều nhất, và là họ của nhà hiền triết Mạnh Tử.
 Nghề nghiệp
 Chức vụ, như Sử (史, "sử gia"), Tịch (籍, "quan coi thư tịch"), Lăng (凌, "quan coi phòng băng"), Thương (倉, "người quản lý kho thóc"), Khố (庫, "người quản lý kho"), Gián (諫, "quan có phận sự can gián nhà vua"), Thượng Quan (上官, "quan cao cấp"), Thái Sử (太史, "sử quan cao cấp"), Trung Hàng (中行, "chỉ huy quân hàng giữa"), Nhạc Chính (樂正, "trưởng đoàn nhạc"), và trường hợp "Ngũ Quan" (五官) thời nhà Thương là Tư Mã (司馬, "quan coi ngựa", giống như bộ trưởng quốc phòng), Tư Đồ (司徒, "chức quan tư đồ"), Tư Không (司空, "quan tư không", coi về nghề nghiệp), Tư Sĩ (司士, "quan thanh tra") và Tư Khấu (司寇, "quan tư khấu" coi việc hình);
 Tước hiệu quý tộc, như Vương (王), Hầu (侯), Hạ Hầu (夏侯, "tước Hầu thời nhà Hạ") và Công Tôn (公孫, "cháu người mang tước Công");
 Đến những nghề nghiệp thường được xem là có thứ hạng thấp hơn, như Đào (陶, "(thợ làm) đồ gốm"), Đồ (屠, "người làm nghề giết mổ súc vật"), Bốc (卜, "thầy bói"), Tượng (匠, "thợ thủ công"), Vu (巫], "đồng cốt") và Trù (廚, "đầu bếp").
 Các thành phần sắc tộc và tôn giáo: Các dân tộc thiểu số tại Trung Quốc đôi khi lấy tên của dân tộc mình, Hán hóa nó, rồi chọn tên ấy làm họ, như Hồ (胡, "rợ Hồ"), Kim (金, "người Nữ Chân"), Mãn (滿, "người Mãn"), Địch (狄, "người Địch"), Hồi (回, "người Hồi") và Mộ Dung (慕容, họ người Tiên Ti). Nhiều người dân tộc Hồi theo Hồi giáo lấy họ Mã (馬), một họ lâu đời của người Hán, khi bắt buộc phải dùng họ người Hán thời kỳ Nhà Minh bởi vì âm của nó gần giống với âm tiết đầu tiên trong tên của nhà tiên tri Mohammad, hơn thế nữa, họ này cũng làm cho những người dẫn đầu đoàn lữ hành lạc đà cảm thấy thích hợp vì nghĩa đen của nó là "ngựa".

Cải họ
Trong suốt chiều dài lịch sử Trung Hoa, nhiều người đã cải họ bởi các nguyên nhân khác nhau.

Giai cấp thống trị thường ban họ cho sủng thần của mình, ví dụ, các hoàng đế nhà Hán thường ban họ Lưu (劉) của mình, nhà Đường thì ban họ Lý (李), và nhà Tống ban họ Triệu (趙).

Tuy nhiên, số khác thì lại tránh dùng họ giống với họ/tên người cai trị, ví dụ họ Sư (師) phải đổi qua họ Soái (帥) để kiêng húy của Tư Mã Sư.

Số khác có thể đã đổi họ để thoát khỏi sự truy bắt của kẻ thù trong thời loạn lạc, như nhiều người họ Đoan Mộc (端木) đã phải đổi thành Mộc (木 hoặc 沐), họ Cung (共) bị đổi thành Cung (龔).

Họ người Hoa cũng có thể bị đổi bởi việc giản lược hóa chữ viết (họ Mạc ban đầu được viết là 幕, sau đổi thành 莫), hoặc chuyển từ họ kép sang họ đơn (Đoàn Can (段干) thành Đoàn (段)).

Cũng có trường hợp thay đổi do nhầm lẫn, hoặc do không hài lòng với họ đó (họ Ai (哀) với nghĩa "bi ai, sầu thảm" bị chuyển thành Trung (衷) với nghĩa "trung thực").

12000 họ Trung Hoa, Hán Việt

Phân bố

Các họ của người Hoa phân bố không đồng đều trên lãnh thổ Trung Quốc. Ở miền Bắc Trung Quốc, họ Vương (王) phổ biến nhất, chiếm 9,9% dân số vùng này. kế tiếp là họ Lý (李), họ Trương (張) và họ Lưu (劉). Trong khi đó, ở miền Nam, họ Trần (陳) là họ phổ biến nhất, với 10,6% dân số mang họ này. Kế tiếp là các họ Lý (李), Hoàng (黄), Lâm (林) và Trương (張). Xung quanh dòng sông Dương Tử, họ phổ biến nhất là họ Lý (李), với 7,7%, theo sau là các họ Vương (王), Trương (張), Trần (陳) và Lưu (劉).

Một nghiên cứu tiến hành năm 1987 chỉ ra rằng có trên 450 họ xuất hiện ở Bắc Kinh, trong khi tại Phúc Kiến con số này là dưới 300.

Họ "Tiêu" (肖), họ phổ biến thứ 55, là họ đặc biệt hiếm ở Hồng Kông. Điều này được lý giải rằng ở Hồng Kông, chữ Hán phồn thể chứ không phải giản thể được sử dụng. Ban đầu, số người mang họ Tiêu (蕭) khá nhiều, trong khi Tiêu là một họ cực kỳ hiếm, nếu không nói đã tuyệt tích (chỉ được đề cập rải rác trong các tài liệu lịch sử). Phương án giản hóa chữ Hán lần thứ nhất năm 1956 đã giản lược chữ 蕭 thành 萧, khiến cho các chữ 蕭/萧 và 肖 là hai chữ riêng biệt. Tuy vậy, ở lần giản hóa thứ hai năm 1977, đã được bãi bỏ sau này, giản lược chữ 萧 một lần nữa thành 肖, nhập hai chữ 萧 và 肖 thành một chữ 肖 duy nhất. Tuy phương án thứ hai này đã được bãi bỏ, nhiều người vẫn quyết định giữ lại tự dạng họ Tiêu là 肖 mà không đổi lại thành 萧, hệ quả là hiện nay ở Trung Quốc, tồn tại họ Tiêu với hai tự dạng là 萧 và 肖.

Trần (陳) có lẽ là họ phổ biến nhất Hồng Kông và Ma Cao, và được Latin hóa thành Chan, và cũng là họ phổ biến nhất Đài Loan, được Latin hóa thành Chen.

Họ Phương (方), tuy chỉ xếp thứ 47 về mức độ phổ biến trên tổng thể, nhưng lại đặc biệt phổ biến ở khu Phố Tàu, San Francisco, Hoa Kỳ, và họ này thường gặp khi chuyển tự thành Fong theo phương ngữ Quảng Đông hơn là Fang theo bính âm Hán ngữ. Việc mật độ họ cao trên một khu vực nào đó có thể giải thích dựa theo số liệu thống kê, rằng một người mang một họ hiếm tới vùng đất mới còn hoang vu để lập nghiệp, anh ta sẽ truyền họ của mình lại cho nhiều người, khi đó, tỉ lệ cư dân khu đó có họ của anh ta sẽ khá cao.
Sau thời nhà Tống, sự phân bố các họ trên toàn Trung Hoa đã ổn định lại.

Nhà họ Quảng, ví dụ, di cư từ kinh đô ở phương Bắc xuống lập nghiệp ở Quảng Đông khi những cuộc khởi nghĩa thời nhà Tống kết thúc.

Nhiều ngôi làng với chế độ phụ hệ được tạo dựng trên cơ sở các đại gia đình, cùng chung một dòng họ. Cư dân nam nữ của các làng này thường kết hôn với các thành viên ở các làng lân cận, tạo nên nhiều nhóm di truyền.

Họ người Hoa hiện tại

Trong số hàng ngàn họ đã được nhận dạng từ các thư tịch lịch sử trước thời hiện đại, hầu hết chúng đã biến mất (xem sự biến mất họ người) hoặc giản lược hóa. Suốt chiều dài lịch sử, Trung Hoa có xấp xỉ 12.000 họ đã được ghi nhận (bao gồm cả những họ của những người không phải sắc tộc Hán), tuy nhiên chỉ có khoảng 3.100 họ vẫn còn tiếp tục sử dụng tới nay, tương đương với tỉ lệ 75% số họ đã biến mất. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự tuyệt tích của các họ này, trong đó có việc người dân cải theo họ của giai cấp thống trị, giản lược hóa về tự dạng, kiêng húy vua chúa, và nhiều nguyên nhân khác. Một ví dụ về việc biến mất họ ở thời hiện đại là sự tuyệt tích của họ có bính âm đọc là Shǎn (𢒉) vốn dĩ đã rất hiếm. Ký tự này đã từng không thể hiển thị trên nhiều hệ máy tính cũ và những người sinh ra sau khi hệ thống thay đổi cũng như nhiều người không thích vướng vào rắc rối đã đổi họ qua chữ khác, ví dụ như chữ Tiển 冼. Đã có những lo lắng rằng các thế hệ sau này có tổ tiên mang các họ này sẽ quên mất nguồn gốc của họ.

Trong khi nhiều họ mới xuất hiện với tỉ lệ tăng lên do nhiều nguyên nhân, nhiều họ cũ xưa cũng biến mất. Nguyên nhân chính ảnh hưởng tới tầng suất xuất hiện của một họ là do nhiều người dân tộc khác đã tự nhận mình là người Hán và cải qua họ người Hán. Trong nhiều thế kỷ trở lại đây, một số họ kép đã trở thành họ đơn do bị bỏ đi một chữ. Kể từ ngày thể chế Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập và chính sách giản hóa chữ viết được áp dụng, khiến cho nhiều họ bị giản lược tự dạng.

85% người Hoa mang 100 họ phổ biến nhất, tương đương 5% số họ tồn tại. Ba họ phổ biến nhất Trung Quốc Đại lục là Lý, Vương và Trương, với tỉ lệ dân số mang các họ này lần lượt là 7,9%, 7,4% và 7,1% và tổng dân số mang 3 họ này là 300 triệu người, hiển nhiên trở thành những họ phổ biến nhất thế giới. Trong tiếng Trung Quốc, thành ngữ "Trương tam, Lý tứ" () được sử dụng để chỉ "ai đó".

Trong một nghiên cứu thực hiện năm 1990, với số lượng 174.900 người được lựa chọn ngẫu nhiên, 96% mang 200 họ phổ biến nhất, 500 họ còn lại được 4% người tham gia khảo sát mang. Ở một nghiên cứu khác (năm 1987), với số liệu được tổng hợp từ Trung Quốc và Đài Loan (mẫu khảo sát gồm 570.000 người), 55,6% số người mang 19 họ phổ biến nhất, và với 100 họ phổ biến nhất danh sách chiếm 87% số người tham gia khảo sát. Các nguồn dữ liệu khác tiên đoán rằng 70% dân số người Hoa mang 50 họ phổ biến nhất.

Đa phần họ người Hoa là họ đơn; tuy nhiên, khoảng 20 họ kép vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Các họ này gồm có Tư Mã (司馬), Gia Cát (諸葛), Âu Dương (歐陽), thường được latin hóa thành O'Young, dễ làm người nói tiếng Anh phỏng đoán rằng đây là một họ gốc Ireland, và Tư Đồ (司徒). Tư Mã, Gia Cát, và Âu Dương là họ của các nhân vật lịch sử quan trọng của Trung Hoa. Cũng có những họ với hơn ba chữ, tuy nhiên chúng không thuộc về sắc tộc Hán. Ví dụ, họ Ái Tân Giác La (愛新覺羅) là họ hoàng tộc Mãn Châu thời nhà Thanh.

Đa dạng trong chuyển tự Latin
Việc chuyển tự họ người Hoa qua các ngôn ngữ ngoài Vùng Văn hóa Đông Á thường gặp một số vấn đề. Người Trung Hoa ở các khu vực khác nhau nói những phương ngôn khác nhau, khiến việc phát âm các họ này cũng khác nhau. Cộng đồng Hoa kiều gia tăng trên toàn thế giới dẫn đến việc Latin hóa còn dựa vào từng ngôn ngữ sở tại, nơi cộng đồng Hoa kiều đó sinh sống. Điều này dẫn đến hệ quả là, tuy cùng một họ, chuyển tự khác nhau là hiện tượng khá phổ biến. Trong một số phương ngôn, các họ đồng âm, khác tự dạng trở nên nhập nhằng khi bị chuyển tự. Ví dụ: họ Trịnh 鄭/郑 (bính âm: Zhèng) có thể Latin hóa thành Chang, Cheng, Chung, Teh, Tay, Tee, Tsang, Zeng hay Zheng, (theo lối bính âm, Chang, Cheng, Zheng và Zeng là những họ khác nhau). Việc chuyển ngược lại đúng họ chữ Hán từ phiên âm Latin càng mơ hồ hơn. Ví dụ, trong văn bản hệ chữ Latin, họ "Li" có thể xuất phát từ bính âm Quan thoại của các họ như Lê 黎 (Lí); Lý 李, Lý 理 và Lý 里 (Lǐ); Lịch 郦/酈, Lật 栗, Lệ 厉/厲, và Lợi 利 (Lì). Điều này một phần là do dấu thanh trong phương pháp bính âm thường bị loại bỏ khi chuyển tự qua tiếng nước ngoài.

Cũng bởi sự khác nhau về phát âm và phương pháp chuyển tự khiến cho việc phỏng đoán nguồn gốc một người Hoa có phần thuận lợi, rằng họ đến từ Trung Quốc, Hồng Kông, Ma Cao, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, hay từ Đài Loan. Về mặt tổng quát, người Hoa ở Trung Quốc Đại lục sẽ chuyển tự họ tên mình theo bính âm. Những người Đài Loan sẽ dùng hệ thống Wade-Giles. Hoa kiều Đông Nam Á (chủ yếu ở Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Philippines) và Hồng Kông thường chuyển tự họ tên dựa trên các phương ngữ Mân, Khách Gia và Quảng Đông. Đại bộ phận thế hệ trẻ Singapore gốc Hoa mang họ được phiên âm theo phương ngữ của mình kèm tên tiếng Anh.

Vẫn có nhiều người không phiên âm họ tên mình dựa trên một hệ thống phiên âm tiêu chuẩn nào cả, ví dụ như trường hợp của ông trùm truyền thông Hồng Kông Thiệu Dật Phu (邵逸夫), họ Thiệu (邵) của ông được chuyển tự Latin thành Shaw, trong khi bính âm là Shào.
Việc sử dụng nhiều hệ thống phiên âm khác nhau cho các phương ngữ Trung Quốc từ đầu thế kỷ XX tới những năm 1970 cũng góp phần tạo nên sự đa dạng trong việc chuyển tự họ người Hoa.
Một số ví dụ:

Tại Malaysia, Singapore, Indonesia và Philippines chính tả trong việc chuyển tự có nhiều khác biệt tùy nguồn gốc của họ đó.

Tộc họ và ảnh hưởng xã hội

Xuyên suốt chiều dài lịch sử Trung Hoa, họ người phục vụ cho nhiều chức năng xã hội. Do mối liên hệ với phát triển ban đầu của giới quý tộc tinh hoa, họ người dùng để minh chứng cho sự quyền quý. Các nhà quý tộc thường đối chiếu họ của nhau để tìm hiểu về tổ tiên và từ đó suy ra thứ bậc của nhau trong gia tộc. Các ví dụ ghi chép hoàng tộc có thể tìm thấy trong bộ Sử ký của Tư Mã Thiên, chứa đựng các bản ghi về các dòng hậu sinh của nhiều triều vua, gọi là thế biểu ().

Sau này, suốt thời nhà Hán, các gia đình quyền uy dùng biển biểu này để khoa trương thanh thế và thậm chí đôi lúc là để hợp thức hóa tư cách lãnh đạo chính trị của họ. Tào Phi, người soán ngôi hoàng đế cuối cùng của nhà Hán, cho rằng mình là hậu duệ của Hoàng Đế. Các hoàng đế Trung Hoa đôi khi ban họ của mình (gọi là Quốc tính) cho thường dân để ghi nhận công lao. Khác với nhiều trường hợp ở châu Âu, khi mà một số họ thể hiện rõ ràng tính quý tộc của người sở hữu nó, các hoàng đế Trung Hoa và người trong thân tộc mang những họ thông thường ngoại trừ trường hợp họ không phải sắc tộc Hán. Đây là hệ quả của nền học thuyết chính trị Trung Hoa, cho rằng một người dân thường với Thiên mệnh sẽ trở thành hoàng đế. Sau khi đăng cơ, hoàng đế Trung Hoa vẫn giữ lại họ của mình. Cũng như vậy, nhiều bá tánh cùng họ với vua không có nghĩa họ là hoàng thân quốc thích.

Đời Đường là giai đoạn cuối cùng mà các dòng dõi quý tộc, hầu hết là hậu duệ quý tộc các nước thời tiền Tần, nắm giữ quyền lực đáng kể tập trung trên một khu vực nào đó. Lúc này, việc sử dụng họ là cách để chứng minh uy thế của gia tộc cũng như thể hiện lòng trung thành với các bậc bề trên. Trong giai đoạn này, nhiều phả điệp () được thực hiện để ghi chép phả hệ của thị tộc cũng như quan hệ hôn nhân giữa một thành viên thị tộc đó với một thị tộc khác. Sách Tân Đường thư do Âu Dương Tu soạn đã thu thập nhiều bộ phả điệp thời này. Để phân biệt sự khác nhau giữa các họ, vào thời nhà Đường người ta còn thêm tên thị tộc vào trước họ một người, ví dụ Lũng Tây Lý thị 隴西李氏, nghĩ là họ Lý thị tộc Lũng Tây. Nguyên đây là tên của các quận, phủ, là những đơn vị hành chính trước thời nhà Đường, rồi theo thời gian cách sử dụng phổ biến này tuyệt tích, và chỉ dành riêng để gọi tên thị tộc. Dòng thứ trong gia đình cũng được phân biệt, như Cổ Tang Phòng 姑臧房, nghĩa là thị tộc Phòng Cổ Tang.

Trong thời nhà Tống, quan hệ thị tộc kết được tổ chức lại, tạo nên các mối quan hệ dòng tộc. Khởi đầu xu thế này là văn hào Tô Thức và phụ thân của ông. Để tranh thủ thế lực và địa vị quan trường, nhiều người dựa vào mối quan hệ thân tộc (cùng họ) để hỗ trợ nhau. Họ xây trường học để giáo dục thế hệ hậu sinh, hỗ trợ đất đai cho các gia đình có điều kiện không tốt trong dòng tộc. Các nhà thờ họ được dựng lên để tôn vinh dòng họ mình. Trong triều đình, quan hệ huyết thống hoàng tộc luôn được chú trọng bởi đây được xem là nền tảng ổn định quốc gia. Suốt thời Nhà Thanh, chính các mối quan hệ dòng tộc này cùng với gia quy của nó, được xem như một dạng chuẩn mực pháp luật nguyên thủy với chức năng bảo an xã hội. Việc thành lập các mối quan hệ ràng buộc trong dòng tộc là tiền đề cho việc hình thành hội sở thương mại của cộng đồng Hoa kiều khi họ di tản đến Đông Nam Á và các khu vực khác trên thế giới. Ở miền Nam Trung Quốc, nhiều thị tộc rơi vào xung đột vũ trang do tranh giành đất đai. Hiển nhiên, người Hoa vẫn luôn giữ truyền thống truy nguyên nguồn gốc của gia tộc mình nhằm tăng uy thế tinh thần. Đa phần những nguồn gốc huyền bí, mặc dù đã được thiết lập bài bản, là hoang đường.

Gia quy, truyền thống hôn nhân gia đình của Hoa khá phức tạp bởi tầm quan trọng của duy trì dòng họ. Ở nhiều nơi, hôn nhân giữa những người cùng họ, cận huyết, bị ngăn cấm. Ở những nơi khác, phong tục này có phần nghiêm khắc hơn khi các thị tộc có họ giống nhau nhưng khác huyết thống cũng ngăn cấm con cháu mình lấy nhau.

Tính đồng nhất và đặc trưng của tộc họ người Hoa đã suy giảm đáng kể kể từ thập niên 1930 bởi sự đi xuống của Nho học và sau này là sự phát triển của Chủ nghĩa Cộng sản ở Trung Hoa Đại lục. Trong giai đoạn Cách mạng Văn hóa, nhiều truyền thống của văn hóa họ tộc bị thủ tiêu bởi chính quyền Trung Quốc qua việc phá hủy các nhà thờ họ và các tộc phả. Hơn thế nữa, sự xâm lấn của văn hóa Tây phương cùng với áp lực của toàn cầu hóa cũng góp phần làm xói mòn văn hóa tộc họ của người Hoa.

Họ người Hoa phổ biến

Trung Quốc Đại lục

Theo tổng điều tra dân số dựa trên hộ khẩu của Bộ Công An Trung Quốc, thực hiện vào ngày 24 tháng 4 năm 2007, mười họ phổ biến nhất Trung Quốc Đại lục là Vương (王), Lý (李), Trương (張), Lưu (劉), Trần (陳), Dương (楊), Hoàng (黄), Triệu (趙), Ngô (吳), và Châu (周). Những họ này cũng đứng đầu (với thứ tự khác nhau đôi chút) trong một khảo sát khá toàn diện được thực hiện năm 2006 với sự tham gia của 296 triệu người, và trong cuộc Tổng điều tra dân số năm 1982.
Ấn bản năm 1990 của cuốn Sách Kỷ lục Guinness ước đoán họ Trương là họ phổ biến nhất thế giới, tuy nhiên, tại thời điểm đó, thông tin toàn diện từ phía Trung Quốc chưa có và những ấn bản sau đã qua thông tin này.

Theo tổng điều tra của Bộ Công An Trung Quốc, riêng tổng số người mang một trong ba họ phổ biến nhất Trung Quốc có số lượng đông hơn dân số của Indonesia, đất nước có dân đông thứ tư thế giới. Dân số mỗi họ trong top 10 đạt trên 20 triệu người; trong top 22, mỗi họ có trên 10 triệu người mang. Tổng dân số 100 họ phổ biến nhất chiếm 84,77% dân số Trung Quốc.

Đài Loan

Họ ở Đài Loangiữa cả người Hán nhập cư và người bản thổcũng tương tự như họ của cư dân đông nam Trung Quốc nhưng có đôi chút khác biệt về độ phổ biến của họ người Hán.

Theo một khảo sát toàn diện về dân cư được Cục Dân số thuộc Bộ Nội chính Đài Loan phát hành vào tháng 2 năm 2005, mười họ thông dụng nhất Đài Loan là Trần (陳), Lâm (林), Hoàng/Huỳnh (黃), Trương (張), Lý (李), Vương (王), Ngô (吳), Lưu (劉), Thái (蔡), và Dương (楊).

Tại Đài Loan, nhiều họ cổ xưa mà tại Trung Quốc Đại lục đã trở nên hiếm, vẫn còn tồn tại như Nguyễn (阮), cũng là họ phổ biến nhất của người Việtvà nhiều họ chỉ có ở địa phương như Đồ (塗) mà thậm chí trong sách Bách gia tính cũng không liệt kê họ này. Tuy nhiên, nhìn trên tổng thể, họ ở Đài Loan ít đa dạng hơn ở Lục địa: 52,63% dân số mang một trong 10 họ phổ biến nhất và đến 96.11% dân số mang một trong 100 họ phổ biến nhất Đài Loan. Khảo sát trên của Bộ Nội chính này chỉ ghi nhận sự hiện diện của 1.989 họ ngược lại với Trung Quốc, nơi người ta tìm thấy được bốn hoặc năm ngàn họ.

Như điển hình trong truyền thống Trung Hoa, tuy các tộc họ có nguồn gốc khác nhau, nhưng họ người Đài Loan mang đã gắn kết các chi họ này lại với nhau qua việc cùng thờ phượng một từ đường với các lễ nghi giống nhau hoặc bị ngăn cấm trong hôn nhân nội tộc. Có nhiều ví dụ về việc người Đài Loan mang cùng họ nhưng khác nguồn gốc. Nhiều người bản thổ Đài Loan lấy họ Phan (潘) bằng cách thêm bộ thủy 氵vào chữ Phiên 番, chữ mà người Hoa dùng để gọi họ. Nhiều người Đài Loan cải đạo sang Giáo hội Trưởng Lão đã lấy họ Giai (偕, bính âm Xié) để tưởng nhớ đến nhà truyền giáo người Canada George Leslie Mackay (馬偕, POJ Má-kai, Hán-Việt: Mã Giai).

Xem thêm
 Họ phức người Hoa
 Tên chữ
 Tên hiệu
 Tên thế hệ
 Bách gia tính
 Tên người Việt Nam
 Tên người Trung Quốc
 Tên người Nhật
 Tên người Triều Tiên
 Danh sách họ người Trung Quốc phổ biến: các cách chuyển tự khác nhau.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Họ người Trung Quốc (giản thể), with sound
Chinese-sounding surnames in the 1990 US census
Chinese family name information from the US National Archives
Meaning Behind 19 Most Common Chinese Surnames
The Ten-Thousand Families of Surnames from Netor (NETOR纪念:万家姓氏) (in simplified Chinese only)

Họ người Trung Quốc
Họ


title: Cực khoái cưỡng bức

text:
Cực khoái cưỡng bức là một dạng của BDSM, theo đó một người đồng thuận một cách tự nguyện phải đạt cực khoái theo cách vượt quá tầm kiểm soát của họ. Người được đưa đến cực khoái thường ở trạng thái trói chân trói tay để tước đi khả năng kiểm soát cực khoái lúc bắt đầu và cường độ cực khoái, tăng cảm giác bất lực, tình huống mà một số người lại thấy là một cách để tăng hưng phấn tình dục.

Việc thực hành cực khoái cưỡng bức cũng có thể được kết hợp với các vở kịch kiểm soát cực khoái khác, chẳng hạn như từ chối hưng phấn tình dục (Erotic sexual denial) và edging (một bài tập mà nam giới duy trì cực khoái mà không xuất tinh).

Đối với người tự nguyện bị trói và không thể ngừng được kích thích tình dục, người chủ động sẽ kích thích bộ phận sinh dục của người tự nguyện và các vùng nhạy kích thích tình dục (erogenous zones) khác cho đến khi đạt cực khoái, và đôi khi lên đỉnh. Người tự nguyện bị trói sẽ biểu hiện một loạt các kích thích tình dục, bao gồm cả quan hệ tình dục qua đường âm đạo, miệng hoặc hậu môn. Có thể dùng tay để kích thích bộ phận sinh dục cho đến khi đạt cực khoái cưỡng bức (handjob, fingering) hoặc sử dụng đồ chơi tình dục như máy rung, điển hình là chày rung (wand vibrator).

Cách phổ biến nhất để đạt được cực khoái ở nam giới là bằng cách kích thích cơ học vào dương vật. Đối với phụ nữ, cách phổ biến nhất để đạt cực khoái là kích thích tình dục trực tiếp của âm vật,Âm đạo (thực hiện fingering, tình dục bằng miệng hoặc cọ sát vào phần nhô ra ngoài của âm vật). Thống kê chung cho thấy 70–80% phụ nữ yêu cầu kích thích âm vật  nhằm đạt cực khoái,chỉ có 20% phụ nữ kích thích âm đạo để đạt cực khoái.

Xem thêm

 Cực khoái không tự nguyện
Cực khoái

Tham khảo

Cực khoái


title: Erebus destrigata

text:
Erebus destrigata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Erebus


title: Prosoplus strenuus

text:
Prosoplus strenuus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Prosoplus
Động vật được mô tả năm 1864


title: Richard W. Mallary

text:
Richard Walker Mallary (21 tháng 2 năm 1929 – 27 tháng 9 năm 2011) là một chính trị gia người Mỹ. Ông là một đại diện cho Hoa Kỳ đến từ Vermont đại diện cho Quốc hội Bang Vermont từ năm 1972 đến năm 1975.

Mallary qua đời vì ung thư tiền liệt tuyến ở Brookfield, Vermont, thưởng thọ 82 tuổi vào năm 2011

Tham khảo

 Candace Page, Báo chí tự do Burlington, Cựu Tổng thống Hoa Kỳ Richard Mallary của Vermont chết ở tuổi 82 , ngày 28 tháng 9 năm 2011.

Sinh năm 1929
Mất năm 2011
Chính khách Mỹ thế kỷ 20


title: Exorista nigriventris

text:
Exorista nigriventris là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Exorista


title: Diduga flavicostata

text:
Diduga flavicostata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Diduga


Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh được bầu cử bởi Đại hội Đại biểu nhân dân tỉnh Liêu Ninh, lãnh đạo bởi thành viên của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Cán bộ, công chức lãnh đạo, là Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh có cấp bậc Bộ trưởng, thường là Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc các khóa. Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân là lãnh đạo thứ hai của tỉnh, đứng sau Bí thư Tỉnh ủy. Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh đồng thời là Phó Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Liêu Ninh.

Trong lịch sử Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, chức vụ Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh có các tên gọi là Chủ tịch Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh (1955), Tỉnh trưởng Ủy ban Nhân dân tỉnh Liêu Ninh (1955 - 1968), Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh Liêu Ninh (1968 - 1979), và Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh (1980 đến nay). Tất cả các tên gọi này dù khác nhau nhưng cùng có ý nghĩa là Thủ trưởng Hành chính tỉnh Cát Lâm, tức nghĩa Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh hiện nay.

Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh hiện tại là Lưu Ninh.

Lịch sử

Sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, địa bàn tỉnh Liêu Ninh ngày nay phân thuộc hai tỉnh Liêu Đông (tỉnh lị đặt tại An Đông) và Liêu Tây (tỉnh lị đặt tại Cẩm Châu), cùng với năm địa cấp thị là Lữ Đại, Thẩm Dương, An Sơn, Phủ Thuận và Bản Khê. Đến năm 1954, cuộc họp lần thứ 32 của Ủy ban Chính phủ Nhân dân Trung ương Trung Quốc đã sáp nhập các địa phương này hợp nhất lại thành tỉnh Liêu Ninh với tỉnh lị đặt tại Thẩm Dương. Triều Dương và sáu huyện của tỉnh Nhiệt Hà cũng được sáp nhập vào tỉnh Liêu Ninh năm 1955. Đỗ Giả Hành (杜者蘅. 1909 – 1975) được bổ nhiệm làm Chủ tịch Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh (1954), đổi tên thành Tỉnh trưởng Ủy ban Nhân dân tỉnh Liêu Ninh (1955 – 1958). Vào năm 1958, Đỗ Giả Hành bị buộc tội là thành viên của nhóm chống Đảng phái, bãi nhiệm chức vụ Tỉnh trưởng và đẩy về làm công nhân ở một công ty tại Thẩm Dương, qua đời năm 1975. Cho đền năm 1979, ông được minh oan, khôi phục danh dự. Kế nhiệm Đỗ Giả Hành là Hoàng Âu Đông (黄欧东. 1905 – 1993), Tỉnh trưởng Ủy ban Nhân dân tỉnh Liêu Ninh (1958 – 1968).
Năm 1968, Ủy ban Cách mạng tỉnh Liêu Ninh được thành lập. Trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa, năm 1969, minh Chiêu Ô Đạt của Nội Mông đã được sáp nhập vào tỉnh Liêu Ninh, song sau đó đã phục hồi lại như cũ. Các Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh Liêu Ninh là Trần Tích Liên (陈锡联. 1915 – 1999) giai đoạn (1968 – 1973), Tằng Thiệu Sơn (曾绍山. 1915 – 1995) giai đoạn (1973 – 1978), Nhâm Trọng Di (任仲夷. 1915 – 2005) giai đoạn (1978 – 1980). Trong đó, Tằng Thiệu Sơn (1914 – 1994) là Trung tướng Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc, Chính ủy thứ hai Quân khu Thẩm Dương. Trần Tích Liên (1915 – 1999), là Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, Tư lệnh Quân khu Bắc Kinh, Tư lệnh Quân khu Thẩm Dương (hai trong Thất đại Quân khu nay giải thể, chuyển thành Ngũ đại Chiến khu, hai Quân khu này tách và trở thành một phần của Chiến khu Bắc bộ và Chiến khu Trung ương), rồi sau đó là Phó Tổng lý Quốc vụ viện Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa IX, X, XI, Lãnh đạo cấp Phó Quốc gia.Vào tháng 1 năm 1980, Ủy ban Cách mạng tỉnh Liêu Ninh đã được giải thể và Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh được tái lập. Năm 1981, thành phố Lữ Đại được đổi tên thành Đại Liên, Lữ Thuận trở thành quận Lữ Thuận của thành phố Đại Liên. Từ năm 1979 đến 2020, Liêu Ninh có 12 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh, gồm Trần Phác Như (陈璞如. 1918 – 1998) giai đoạn (1980 – 1982), Toàn Thụ Nhân (全树仁. 1930 – 2008) giai đoạn (1982 – 1986), Lý Trường Xuân (1986 – 1990), Nhạc Kỳ Phong (1990 – 1994), Văn Thế Thần (闻世震. 1940) giai đoạn (1994 – 1998), Trương Quốc Quang (1998 – 2001), Bạc Hy Lai (2001 – 2004), Trương Văn Nhạc (张文岳. 1944) giai đoạn (2004 – 2007), Trần Chính Cao (陈政高. 1952) giai đoạn (2007 – 2014), Lý Hi (2014 – 2015), Trần Cầu Phát (2015 – 2017) và Đường Nhất Quân (2017 – nay). Năm 2019, Lý Hi, Trần Cầu Phát, Đường Nhất Quân là Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX, với Trần Cầu Phát là Bí thư Liêu Ninh, Đường Nhất Quân là Tỉnh trưởng Liêu Ninh đương nhiệm.
Trong số 12 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh giai đoạn đó, có tới ba vị lãnh đạo cao cấp. Lý Trường Xuân (1944), nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 16, khóa 17 (2002 – 2012), Chủ nhiệm Ủy ban Chỉ đạo Kiến thiết Văn minh Tinh thần Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Bạc Hy Lai (1949), nguyên Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVII, Bí thư Thành ủy thành phố Trùng Khánh, Lãnh đạo cấp Phó Quốc gia. Lý Hi (1956) hiện tại đang là Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX, Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Quảng Đông, Lãnh đạo cấp Phó Quốc gia.

Danh sách Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh
Từ năm 1949 tính đến hiện tại, Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh có 17 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân.

Tên gọi khác của chức vụ Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân

Giai đoạn 1954 - 1968

 Đỗ Giả Hành, nguyên Chủ tịch Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh (1954), Tỉnh trưởng Ủy ban Nhân dân tỉnh Liêu Ninh (1954 - 1958).
 Hoàng Âu Đông, Tỉnh trưởng Ủy ban Nhân dân tỉnh Liêu Ninh (1958 - 1968).

Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh Hồ Nam (1968 - 1979)

 Trần Tích Liên, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh Liêu Ninh (1968 - 1970).
 Tằng Thiệu Sơn, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh Liêu Ninh (1970 - 1977).
 Nhâm Trọng Di, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh Liêu Ninh (1977 - 1979).

Các lãnh đạo quốc gia Trung Quốc từng là Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh

Trong quãng thời gian từ năm 1949 đến nay, Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh có một Lãnh đạo Quốc gia từng giữ chức vụ, đó là:

 Lý Trường Xuân (1944), nguyên Lãnh đạo quốc gia, vị trí thứ tám, thứ năm, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 16, khóa 17 (2002 - 2012), nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Chỉ đạo Kiến thiết Văn minh Tinh thần Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, nguyên Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Quảng Đông.

Có ba Lãnh đạo cấp Phó Quốc gia từng giữ vị trí Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh:

 Trần Tích Liên (1915 - 1999), Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, nguyên Phó Tổng lý Quốc vụ viện Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa IX, X, XI, Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Liêu Ninh, Tư lệnh Quân khu Bắc Kinh (Thất đại Quân khu nay giải thể, chuyển), Tư lệnh Quân khu Thẩm Dương (Thất đại Quân khu nay giải thể, chuyển).
 Bạc Hy Lai (1949), Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVII, nguyên Bí thư Thành ủy thành phố Trùng Khánh. Bạc Hy Lai đã vi phạm nghiêm trọng pháp luật tham nhũng, bị khai trừ khỏi Đảng năm 2013, kết án tù chung thân năm 2013.
 Lý Hi (1956) hiện tại đang là Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đông.

Tham khảo

 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
 Bí thư Tỉnh ủy (Trung Quốc)
 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Hà Bắc
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Sơn Tây
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Cát Lâm
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Hắc Long Giang
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Giang Tô
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Phúc Kiến
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Chiết Giang
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Giang Tây
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Hồ Bắc
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Sơn Đông
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Hồ Nam
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Thanh Hải
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Cam Túc
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Thiểm Tây
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh An Huy
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Vân Nam
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Quý Châu
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Tứ Xuyên
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Hải Nam
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Thiểm Tây
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Quảng Đông

Chú thích

Liên kết ngoài

Chính phủ Nhân dân tỉnh Liêu Ninh

Liêu Ninh


title: Đàm Thanh Xuân

text:
Đàm Thanh Xuân (sinh ngày 11 tháng 1 năm 1985) là một vận động viên Wushu người Việt và cũng là một võ sĩ. Cô từng là thành viên của đội wushu Việt Nam và đã giành được một số huy chương bao gồm Giải vô địch Wushu thế giới và Đại hội thể thao Đông Nam Á. Hiện nay, cô đang làm việc tại Vụ Hợp tác quốc tế, Tổng cục Thể dục Thể thao.

Tiểu sử
Đàm Thanh Xuân sinh ngày 11 tháng 1 năm 1985 tại Nga, trong một gia đình có truyền thống thể thao. Cha mẹ cô đều là vận động viên điền kinh, từng du học Thạc sĩ ở Nga. Năm cô 9 tuổi thì được người hàng xóm Xuân Thi đồng thời là Huấn luyện viên trưởng của Đội tuyển Wushu Việt Nam phát hiện ra tài năng và ngỏ lời cho đi tập luyện. Năm 11 tuổi, Thanh Xuân giành được Huy chương Vàng tại Giải vô địch quốc gia Wushu. Đến năm 1999, khi mới 14 tuổi, cô lần đầu tiên giành được chức vô địch Giải Wushu thế giới.

Năm 2005, Đàm Thanh Xuân giã từ sự nghiệp thể thao chuyên nghiệp để đi du học ngành Quản lý thể thao ở Thượng Hải. Đến khoảng năm 2013, cô trở thành một thành viên của Cục Hợp tác quốc tế, Tổng cục Thể dục Thể thao.

Thành tích thể thao

Khen thưởng
 Huân chương Lao động hạng Ba.
 Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ (1999).
 Vận động viên tiêu biểu toàn quốc (1999, 2001).

Gia đình
Đàm Thanh Xuân kết hôn cùng với người bạn từ thuở nhỏ. Chồng cô cũng là một vận động viên Wushu và cùng theo học Thạc sĩ tại Đại học Thể dục Thể thao Thượng Hải.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thanh Xuan Dam

Nữ võ sĩ Việt Nam
Nữ vận động viên bơi lội Việt Nam
Vận động viên Wushu Việt Nam
Nữ giới Việt Nam thế kỷ 21


title: Ly rượu mừng

text:
"Ly rượu mừng" là một bài hát tiếng Việt của nhạc sĩ Phạm Đình Chương, sáng tác năm 1952, bài hát này ra đời trước sự kiện ký kết Hiệp định Genève chia đôi Việt Nam và từng luôn được nghe tới trong dịp Tết Nguyên đán ở miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Tuy nhiên sau khi Việt Nam thống nhất, bài này đã bị nhà đương cục cấm phổ biến trong hơn 40 năm. Bài hát có âm điệu rộn ràng, tươi vui như một thông điệp, một lời chúc Tết tốt đẹp nhất theo truyền thống dân tộc Việt Nam tới mọi thành phần, lứa tuổi trong xã hội.

Nội dung
"Ly rượu mừng" là ca khúc mừng xuân với những lời chúc Tết Nguyên đán tới mọi người được hạnh phúc ấm no trong khung cảnh đất nước thanh bình và tự do. Bài hát được viết với điệu nhạc valse, đem lại nét vui tươi sống động khi mùa xuân về. Điệu vanxơ và tiết tấu có nhiều khía cạnh linh hoạt theo nội dung, rất thích hợp cho hợp ca hoặc phối hợp giữa hợp ca và đơn ca.

Lịch sử
"Ly rượu mừng" được trình bày đầu tiên do ban hợp ca Thăng Long, gồm bốn anh chị em Hoài Trung (Phạm Đình Viêm), Hoài Bắc (Phạm Đình Chương), Thái Hằng (Phạm Thị Quang Thái) và Thái Thanh (Phạm Thị Băng Thanh), ở Sài Gòn. Từ đó, bản nhạc này luôn được hát trong những ngày đón xuân cho tới năm 1975 và cả sau đó ở hải ngoại. Từ sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, Nhà nước Việt Nam không cho phép phổ biến bài hát này toàn quốc. Đến đầu năm 2016, Cục Nghệ thuật Biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) mới cấp phép cho Phương Nam Film (PNF) được phổ biến lại ca khúc "Ly rượu mừng" ở Việt Nam. Nhân dịp này, PNF phát hành CD Hợp tuyển Xuân chọn lọc với chủ đề Ly rượu mừng cho xuân Bính Thân 2016. Hai ca sĩ Quang Dũng và Phạm Thu Hà được chọn để thể hiện lại ca khúc trong lần ra mắt trở lại này trong nước. Ca sĩ Đức Tuấn cũng phát hành một video ghi hình trong phòng thu âm.

Theo nhà báo Nguyên Minh trên trang Thanh Niên Online, vì việc nhắc tới người lính với những từ ngữ như "binh sĩ", "đời lính" mà bài này bị cấm phổ biến trong nước Việt Nam hơn 40 năm. Bài hát được sáng tác trong khoảng thời gian 1951–1953, và sau khi PNF cùng gia đình nhạc sĩ Phạm Đình Chương lật lại các ghi chép cũ thì họ cho rằng "binh sĩ" ở đây đơn thuần là những người theo phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp thời đó.

Nhận xét
 Nhà thơ Du Tử Lê từng viết: “Tôi muốn gọi 'Ly rượu mừng' là xuân khúc kinh điển nhất của nền tân nhạc Việt Nam. Tính chất 'kinh điển' hiểu theo nghĩa không một thành phần nào của xã hội bị bỏ quên. Và, một cách ý thức, tác giả, đã sắp lại bậc thang giá trị của các thành phần xã hội, với lòng trân trọng, biết ơn của mình".
 Báo mạng Công an TPHCM cho là: "Ca khúc với âm điệu rộn ràng, tươi vui như một thông điệp, một lời chúc tết tốt đẹp nhất theo truyền thống dân tộc, tới mọi thành phần, lứa tuổi trong xã hội."
 Báo Tuổi Trẻ viết: "Trong Ly rượu mừng không chỉ có mùa xuân, tình xuân mà còn có cả khao khát từ ngàn đời: Bạn hỡi, vang lên, lời ước thiêng liêng. Chúc non sông hòa bình, hòa bình. Ngày máu xương thôi tuôn rơi. Ngày ấy quê hương yên vui, đợi anh về trong chén tình đầy vơi.”.

Lời bài hát
Ngày xuân nâng chén ta chúc nơi nơi

Mừng anh nông phu vui lúa thơm hơi

Người thương gia lợi tức

Người công nhân ấm no

Thoát ly đời gian lao nghèo khó

Há a a a (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Nhấp chén đầy vơi chúc người người vui

Á a a a (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Muôn lòng xao xuyến duyên đời

Rót thêm tràn đầy chén quan san

Chúc người binh sĩ lên đàng

Chiến đấu công thành

Sáng cuộc đời lành

Mừng người vì nước quên thân mình

Kìa nơi xa xa có bà mẹ già

Từ lâu mong con mắt vương lệ nhòa

Chúc bà một sớm quê hương

Bước con về hòa nỗi yêu thương

Á a a a (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Hát khúc hoàn ca thắm tươi đời lính

Á a a a (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Chúc mẹ hiền dứt u tình

Rượu hân hoan mừng đôi uyên ương

Xây tổ ấm trên cành yêu đương

Nào cạn ly, mừng người nghệ sĩ

Tiếng thi ca nét chấm phá tô lên đời mới

Bạn hỡi, vang lên

Lời ước thiêng liêng

Chúc non sông hoà bình, hoà bình

Ngày máu xương thôi tuôn rơi

Ngày ấy quê hương yên vui

Đợi anh về trong chén tình đầy vơi

Cất cao ly lên (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Hãy chúc ngày mai sáng trời tự do

Nước non thanh bình (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Muôn người hạnh phúc chan hoà

Kìa nơi xa xa có bà mẹ già

Từ lâu mong con mắt vương lệ nhòa

Chúc bà một sớm quê hương

Bước con về hòa nỗi yêu thương

Á a a a (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Hát khúc hoàn ca thắm tươi đời lính

Á a a a (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Chúc mẹ hiền dứt u tình

Rượu hân hoan mừng đôi uyên ương

Xây tổ ấm trên cành yêu đương

Nào cạn ly, mừng người nghệ sĩ

Tiếng thi ca nét chấm phá tô lên đời mới

Bạn hỡi, vang lên

Lời ước thiêng liêng

Chúc non sông hoà bình, hoà bình

Ngày máu xương thôi tuôn rơi

Ngày ấy quê hương yên vui

Đợi anh về trong chén tình đầy vơi

Cất cao ly lên (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Hãy chúc ngày mai sáng trời tự do

Nước non thanh bình (lá là là lá la, là là lá la, là la lá la)

Muôn người hạnh phúc chan hoà

Ước mơ hạnh phúc nơi nơi

Hương thanh bình dâng phơi phới

Chú thích

Nhạc Phạm Đình Chương
Bài hát tiếng Việt
Nhạc xuân
Bài hát đã một lần bị cấm
Bài hát Việt Nam
Ca khúc bị kiểm duyệt ở Việt Nam


title: Cleora rasanaria

text:
Cleora rasanaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Cleora


title: Metallochlora camerunica

text:
Metallochlora camerunica là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Metallochlora


title: Toxonprucha excavata

text:
Toxonprucha excavata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Toxonprucha


title: SV Darmstadt 98

text:
Sportverein Darmstadt 1898 e.V., thường được biết đến là Darmstadt 98 (), là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp của Đức có trụ sở ở Darmstadt, Hesse. Câu lạc bộ được thành lập vào ngày 22 tháng 5 năm 1898 với tên FC Olympia Darmstadt. Đầu năm 1919, đơn vị có thời gian ngắn được biết đến là Rasen-Sportverein Olympia trước khi sáp nhập với Darmstädter Sport Club 1905 vào ngày 11 tháng 11 năm đó để trở thành Sportverein Darmstadt 98. Đối tác sáp nhập SC là sản phẩm của liên minh năm 1905 giữa Viktoria 1900 Darmstadt và Germania 1903 Darmstadt. Các cầu thủ bóng đá ngày nay là thành viên của một câu lạc bộ thể thao cũng có hơn 13.500 thành viên bóng rổ, đi bộ đường dài, futsal, judo, và bóng bàn.

Đội bóng đá đã thi đấu ở Bundesliga cho mùa giải 2015–16 và 2016–17 sau 33 năm thi đấu ở các giải đấu thấp hơn. Vào năm 2023, Darmstadt 98 quay trở lại Bundesliga.

Thành tích
Thành tích của câu lạc bộ:

Giải quốc gia
 Regionalliga Süd (II)
 Vô địch: 1972–73
 2. Bundesliga Süd (II)
 Vô địch: 1978, 1981
 2. Bundesliga (II)
 Á quân: 2014–15, 2022–23
 Regionalliga Süd (IV)
 Vô địch: 2011
 Hessenliga (II/III/IV)
 Vô địch: 1950, 1962, 1964, 1971, 1999, 2004, 2008

Cúp
 Hesse Cup (Hạng III-VII)
 Vô địch: 1966†, 1999, 2001, 2006, 2007, 2008, 2013
 Á quân: 1971, 2009, 2014

 † Vô địch bởi đội dự bị.

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Cho mượn

Tham khảo

Liên kết ngoài

The Abseits Guide to German Soccer
SV Darmstadt 98 tại Weltfussball.de
Das deutsche Fußball-Archiv  bảng xếp hạng lịch sử giải đấu quốc nội Đức


title: Spaelotis unicolor

text:
Spaelotis unicolor là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Spaelotis


title: Cúp bóng đá châu Đại Dương 1998

text:
Cúp bóng đá châu Đại Dương 1998 là Cúp bóng đá châu Đại Dương lần thứ tư, diễn ra ở từ 25 tháng 9 đến 4 tháng 10. Giải đấu có 6 đội tuyển tham dự: Úc, New Zealand, Tahiti, Fiji, Vanuatu và Quần đảo Cook.

New Zealand giành chức vô địch lần thứ 2, sau khi vượt qua đương kim vô địch Úc 1–0 ở trận chung kết.

Vòng sơ loại

Cúp Melanesia 1998

Kết quả

Fiji và Vanuatu giành quyền vào chung kết.

Cúp Polynesia 1998

Kết quả

Tahiti vàquần đảo Cook giành quyền vào chung kết.

Địa điểm

Vòng chung kết

Bảng A

Kết quả

Chi tiết

Bảng B

Kết quả

Chi tiết

Vòng đấu loại trực tiếp

Bán kết

Tranh hạng ba

Chung kết

Tham khảo

 http://www.oceaniafootball.com/index.cgi?sID=43&intArticleID=431&det=1
 RSSF.

1998


title: Tâm thần học sinh học

text:
Tâm lý sinh học (biopsychiatry) là một cách tiếp cận tâm thần học nhằm mục đích để hiểu rối loạn tâm thần về chức năng sinh học của hệ thống thần kinh. Và liên ngành trong cách tiếp cận và dựa trên các khoa học như khoa học thần kinh, tâm thần học, hóa sinh, di truyền học, biểu sinh và sinh lý học để nghiên cứu các cơ sở sinh học của hành vi và tâm lý học. Biopsychiatry là  chi nhánh/chuyên khoa của y học liên quan đến việc nghiên cứu chức năng sinh học của hệ thần kinh trong rối loạn tâm thần.

Trong khi có một số chồng chéo giữa tâm lý học sinh học và thần kinh học, sau này thường tập trung vào các rối loạn trong đó bệnh lý tổng thế hoặc có thể nhìn thấy của hệ thần kinh rõ ràng, chẳng hạn như bệnh động kinh, bại não, viêm não, viêm dây thần kinh, bệnh Parkinson và bệnh đa xơ cứng. Có một số chồng chéo với tâm-thần kinh học, thường gây rối loạn hành vi trong bối cảnh rối loạn não rõ ràng. Ngược lại, tâm thần sinh học mô tả các nguyên tắc cơ bản và sau đó đào sâu hơn vào các rối loạn khác nhau. Nó được cấu trúc để theo dõi tổ chức của DSM-IV, hướng dẫn phân loại và chẩn đoán chính của tâm thần học. Những đóng góp của lĩnh vực này khám phá chức năng tâm-thần kinh học, hình ảnh và thần kinh học, khả năng trị liệu dược lý cho trầm cảm, lo lắng và rối loạn tâm trạng, lạm dụng thuốc và rối loạn ăn uống, tâm thần phân liệt và rối loạn tâm thần, rối loạn nhận thức và cá tính.

Tâm lý sinh học và các cách tiếp cận khác về bệnh tâm thần không loại trừ lẫn nhau, nhưng có thể đơn giản là cố gắng giải quyết các hiện tượng ở các mức độ giải thích khác nhau. Do tập trung vào chức năng sinh học của hệ thần kinh, tuy nhiên,sinh học tâm thần đã được đặc biệt quan trọng trong việc phát triển và quy định thuốc dựa trên phương pháp điều trị rối loạn tâm thần.

Tuy nhiên, trong thực tế, các bác sĩ tâm thần có thể ủng hộ cả thuốc và liệu pháp tâm lý khi điều trị bệnh tâm thần Liệu pháp này có nhiều khả năng được thực hiện bởi các nhà tâm lý học lâm sàng, các nhà tâm lý trị liệu, các nhà trị liệu nghề nghiệp hoặc các nhân viên y tế tâm thần khác chuyên và được đào tạo về các phương pháp không dùng thuốc..

Lịch sử của lĩnh vực này kéo dài trở lại các bác sĩ Hy Lạp cổ đại Hippocrates, nhưng cụm từ tâm lý sinh học lần đầu tiên được sử dụng trong các tài liệu khoa học được đánh giá ngang hàng năm 1953. Cụm từ này thường được sử dụng ở Hoa Kỳ hơn là ở một số quốc gia khác như Vương quốc Anh. Tuy nhiên, lĩnh vực này không phải là không có các nhà phê bình và cụm từ  "biological psychiatry" đôi khi được các nhà phê bình sử dụng như một cụm từ không phân biệt.

Tham khảo

Tâm thần học


title: Rhodoecia aurantiago

text:
Rhodoecia aurantiago là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Rhodoecia
Heliothinae


title: Lorenzo Musetti

text:
Lorenzo Musetti (sinh ngày 3 tháng 3 năm 2002) là một vận động viên quần vợt người Ý. Musetti được tập luyện tại La Spezia TC và Tirrenia.

Sự nghiệp
Anh có thứ hạng ITF trẻ cao nhất là vị trí số 1 trên thế giới. Vào ngày 26 tháng 1 năm 2019, Musetti đánh bại Emilio Nava để vô địch nội dung đơn nam trẻ Úc Mở rộng 2019.. Anh lần đầu ra mắt tại vòng đấu chính ATP tai giải Dubai Championships 2020 sau khi vượt qua vòng loại, nơi anh thua ở vòng 1. Giải đấu thứ 2 ở cấp độ tour của anh là giải Rome Masters 2020, nơi anh đánh bại nhà vô địch Grand Slam, Stan Wawrinka, sau 2 set ở vòng 1 và trở thành tay vợt đầu tiên sinh năm 2002 thắng 1 trận đấu ATP.

Chung kết Challenger và Futures

Đơn: 3 (3–0)

Chung kết Grand Slam trẻ

Đơn: 2 (1 danh hiệu)

Thành tích đối đầu với các tay vợt trong top 10
Thành tích đối đầu của Musetti trước các tay vợt từng xếp hạng trong top 10.

 Kei Nishikori 1–0
 Stan Wawrinka 1–0

* .

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 2002
Nhân vật còn sống
Vận động viên quần vợt Ý
Vô địch Úc Mở rộng trẻ
Người Carrara
Vận động viên quần vợt Thế vận hội Trẻ Mùa hè 2018
Vô địch Grand Slam (quần vợt) đơn nam trẻ


title: Takahashi Daigo

text:
là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Daigo Takahashi đã từng chơi cho Shimizu S-Pulse.

Tham khảo

Sinh năm 1999
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá Shimizu S-Pulse
Cầu thủ bóng đá Giravanz Kitakyushu


title: Ahmad Zanki

text:
Ahmad Jaber Ali H. Zanki (sinh ngày 17 tháng 12 năm 1995) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Kuwait hiện tại đang thi đấu ở vị trí tiền vệ cánh cho câu lạc bộ Kuwait SC và Đội tuyển bóng đá quốc gia Kuwait.

Sự nghiệp quốc tế
Zanki ra mắt cho đội tuyển quốc gia vào ngày 19 tháng 11 năm 2019, khi vào sân ở phút thứ 66 thay cho Faisal Zayid trong chiến thắng 1-0 trước Nepal trong khuôn khổ Vòng loại giải vô địch bóng đá thế giới 2022. Anh đã ghi bàn thắng quốc tế đầu tiên cho riêng mình trong lần khoác áo tiếp theo, khi ghi bàn ở phút thứ 85 trong trận thua 2-4 trước Bahrain tại Cúp bóng đá vịnh Ả Rập lần thứ 24.

Bàn thắng quốc tế
Tỷ số và kết quả liệt kê bàn thắng đầu tiên của Kuwait, cột điểm cho biết điểm số sau mỗi bàn thắng của Zanki.

Thống kê sự nghiệp

Quốc tế

Tham khảo

Sinh năm 1995
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Kuwait
Tiền vệ bóng đá
Tiền vệ bóng đá nam
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Kuwait
Cầu thủ bóng đá Qadsia SC
Cầu thủ bóng đá Al-Shabab SC (Kuwait)
Cầu thủ bóng đá Kuwait SC
Cầu thủ Giải bóng đá Ngoại hạng Kuwait


title: Mansa minor

text:
Mansa minor là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mansa


title: BFG 50

text:
Serbu BFG-50 là loại súng bắn tỉa công phá cỡ nòng .50 BMG, được phát triển riêng cho mục đích dân sự.

Lịch sử
BFG-50 là thiết kế súng ngắm đầu tiên của Mark Serbu, được sản xuất vào cuối năm 1999. Nó được bán trên thị trường dân sự với mức giá $ 2000- $ 3000 USD, nhưng không được sử dụng cho bất kỳ lực lượng vũ trang nào trên thế giới.

Chi tiết thiết kế
BFG-50 được chế tạo bằng cách sử dụng hầu hết các quy trình sản xuất hiện đại và được chế tạo từ hợp kim thép chất lượng cao nhất của MIL-spec.

Đạn dược
Súng trường sử dụng loại đạn .50 BMG.

Biến thể
Có một biến thể bán tự động của BFG-50, được gọi là BFG-50A. Để đối phó với độ giật cao của loại đạn.50 BMG mà súng trường sử dụng, nó có bộ đệm giật thủy lực, giúp chống lại tác động của các bộ phận giật trong súng trường. Thay vì được nạp đạn như BFG-50, BFG-50A được sử dụng hộp tiếp đạn giống như Barrett M82. Nó mang ngoại hình tương tự như Barrett M107, tuy nhiên, nó cũng giống với AS50 cùng lúc mà nhiều chủ sở hữu súng thiếu kinh nghiệm nhầm lẫn BFG-50A về ngoại hình trước hoặc sau.

Thông tin khác
Vào năm 2013, Serbu đã từ chối bán súng trường bán tự động BFG-50A của họ cho Sở cảnh sát thành phố New York sau khi Đạo luật NY SAFE được thông qua, cấm những loại súng như BFG-50A được dân thường sử dụng.

Tham khảo

Súng Hoa Kỳ
Súng ngắm
Vũ khí sử dụng đạn.50 BMG


title: Danh sách hồ lớn tại Ethiopia

text:
Các hồ trên lãnh thổ Ethiopia có vị trí liên quan chặt chẽ với địa hình, được chia làm ba vùng địa lý chính: cao nguyên, thung lũng tách giãn và vùng đất thấp (thường là đồng bằng rộng không có hồ).

Nhiều hồ ở Ethiopia do thung lũng tách giãn tạo thành, như các chuỗi hồ Abijata nhận một phần nước từ hồ Zway và Langano, hồ Shala nhận nước từ hồ Abijatta và Langano, hồ Gummare nhận nước từ sông Awash và các đầm lầy, hồ Hayk từ Ardibo, Chamo từ Abaya, Awasa từ hồ Oa. Thông thường, không có dòng nước vào hồ trên bề mặt mà theo mạch nước ngầm thông qua hệ thống đứt gãy địa tầng phức tạp. Các hồ lớn trong đới tách giãn thuộc những lưu vực thủy văn theo hướng Bắc-Nam: (1) Lưu vực Danakil (hồ Assale và Afrera), (2) Lưu vực sông Awash (hồ Gummare, Afambo, Abbe và Basaka), (3) Lưu vực Zway-Shala hoặc ZSB (Zway, Abijatta, Langano và Shala), (4) Lưu vực hồ Awasa, (5) Lưu vực Abaya-Chamo, (6) Lưu vực hồ Chew Bahir và sông Omo (hồ Turkana). Các lưu vực Zway-Shala, Awasa, Abaya-Chamo cũng kết hợp thành hệ thống thủy văn Đới tách giãn Ethiopia chính (Main Ethiopian Rift -MER), một số tác giả còn ghép cả Chew-Bahir và thậm chí cả hồ Turkana vào đó. Các hồ miệng núi lửa nhỏ trong thung lũng tách giãn thường lưu vực thoát nước nhỏ và sườn dốc.

Vùng cao nguyên phía bắc có hồ Tana là đầu nguồn của sông Nin Xanh với diện tích lớn nhất, nằm gọn trong lãnh thổ Ethiopia. Ngoài ra còn có các hồ miệng núi lửa nhỏ như Zengena. Nhiều hồ nằm trên vùng cao nguyên phía đông trong dãy núi Balé ở lưu vực Đông Ethiopia tập trung những con sông đổ vào Ấn Độ Dương.

Danh sách hồ lớn hơn 10 km²
Dưới đây là 25 hồ ở Ethiopia có diện tích bề mặt lớn hơn 10 km² được sắp xếp theo tên thứ tự chữ cái Latinh. Diện tích có thể thay đổi tùy theo mùa và theo năm. Ảnh vệ tinh chỉ mang tính minh họa và có tỷ lệ xích khác nhau. Kích thước hồ được ước tính từ diện tích mặt nước.

Bản đồ phân bố

Ghi chú

Tham khảo

Thư mục

Trang web

Danh sách bậc nhất
Địa lý Ethiopia
Hồ châu Phi
Danh sách hồ


title: Hypercompe indecisa

text:
Hypercompe indecisa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hypercompe


title: Rosa Markmann

text:
Rosa Markmann Reijer de González Videla (30 tháng 7 năm 1907 – 12 tháng 6 năm 2009) là Đệ nhất phu nhân Chile từ năm 1946 đến 1952, trong nhiệm kỳ tổng thống của chồng bà, Gabriel González Videla.

Tiểu sử
Được biết đến với biệt danh "Mitty", Markmann sinh ra ở Taltal, Chile, đến từ người Đức và bố mẹ cô là nhân viên ngân hàng Ladislao Markmann và Ana Reijer. Ông ngoại của bà là đại sứ ở Thụy Điển. Ông cố của Rosa được sinh ra ở Hamburg.

Bà đã kết hôn với González Videla cho đến khi ông qua đời năm 1980. Trong nhiệm kỳ tổng thống của chồng, bà đã đóng một vai trò quan trọng trong phong trào quyền bầu cử của phụ nữ Chile.

Năm 1947, Rosa Markmann tuyên bố thành lập Hiệp hội các bà nội trợ quốc gia, với mục đích chính là ngăn chặn đầu cơ hàng hóa sinh hoạt cơ bản giữa các nhà sản xuất, nhà phân phối và nhà bán lẻ. Markmann sau đó bắt đầu bảo trợ một số tổ chức của phụ nữ và bày tỏ sự ủng hộ của bà đối với quyền bầu cử của phụ nữ. Vào tháng 9 năm 1948, bà xuất hiện tại một trong những sự kiện của FECHIF (Liên đoàn các tổ chức Femenine của Chile), "Tuần lễ ủng hộ phụ nữ", đảm bảo cho những người tham gia rằng Tổng thống rất ủng hộ quyền bầu cử của phụ nữ.

Trong nhiệm kỳ tổng thống của chồng, Rosa đã trở thành một biểu tượng thời trang dành cho phụ nữ trên cả nước, có biệt danh là "Eva Perón của Chile".

Bà là một người ủng hộ nhiệt tình của chính phủ quân sự của Tướng Augusto Pinochet.

Markmann qua đời năm 101 tuổi, vào ngày 12 tháng 6 năm 2009, trong biệt thự của bà ở Las Condes, Santiago de Chile.

Tham khảo

Mất năm 2009
Sinh năm 1907


title: Lissonota punctipleuris

text:
Lissonota punctipleuris là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

P


title: Heliura balia

text:
Heliura balia là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Heliura


title: Billy Kenny (cầu thủ bóng đá, sinh năm 1951)

text:
William Kenny (sinh ngày 23 tháng 10 năm 1951) là một cựu cầu thủ bóng đá từng thi đấu cho Everton, Tranmere Rovers và Ashton United.

Ông là cha của Billy Kenny, Jr., cũng là cựu cầu thủ bóng đá.

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1951
Cầu thủ bóng đá Everton F.C.
Cầu thủ bóng đá Tranmere Rovers F.C.
Cầu thủ bóng đá Ashton United F.C.
Cầu thủ bóng đá Anh
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá từ Liverpool
Cầu thủ bóng đá Cleveland Cobras
Cầu thủ bóng đá Anh ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hoa Kỳ
Cầu thủ bóng đá English Football League
Cầu thủ bóng đá Anh ở Hoa Kỳ
Cầu thủ bóng đá nước ngoài tại Hoa Kỳ


title: Yamanoi Takumi

text:
Takumi Yamanoi (sinh ngày 25 tháng 10 năm 1998) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Takumi Yamanoi đã từng chơi cho Avispa Fukuoka.

Tham khảo

Sinh năm 1998
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá Avispa Fukuoka
Cầu thủ bóng đá J2 League


title: Giżyno, Tỉnh West Pomeranian

text:
Giżyno  () là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Kalisz Pomorski, thuộc quận Drawsko, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng  phía bắc Kalisz Pomorski,  về phía nam của Drawsko Pomorskie và      về phía đông của thủ đô khu vực Szczecin.

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.

Tham khảo


title: Glypta rutilata

text:
Glypta rutilata là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Glypta


title: PlayStation (máy trò chơi điện tử)

text:
PlayStation (Tên tiếng Nhật: プレイステーション (Pureisutēshon), tên tắt chính thức là PS) là một hệ máy sử dụng tay cầm điều khiển phát triển và đưa ra thị trường bởi Sony Computer Entertainment. Nó được sáng tạo và thuộc quyền sở hữu của Sony Interactive Entertainment kể từ ngày 3 tháng 12 năm 1994 với sự ra mắt của PlayStation gốc tại Nhật Bản. Những chiếc máy đầu tiên phát hành tại Nhật Bản vào ngày 3 tháng 12 năm 1994, và tại Bắc Mỹ và châu Âu vào tháng 9 năm 1995. PlayStation là hệ máy đầu tiên trong dòng console và thiết bị chơi game cầm tay PlayStation. Là một phần của thế hệ máy cầm tay thứ sáu, nó từng cạnh tranh chủ yếu với Nintendo 64 và Sega Saturn. Năm 2000, một phiên bản tái thiết kế "mỏng" gọi là PSone ra lò, thay thế máy console vỏ xám đầu tiên và được đặt cho cái tên thích hợp này để tránh nhầm lẫn với hệ máy kế nhiệm PlayStation 2.

PlayStation là "nền tảng giải trí máy tính" đầu tiên trên thế giới bán được 100 triệu bản, đạt được sau 9 năm 6 sáng kể từ thời điểm ra mắt. Chất lượng đồ họa 3 chiều và giao diện điều khiển mượt mà của nó cũng được các nhà phê bình ca ngợi. Tổng giám đốc Microsoft, Bill Gates, ưa chuộng hệ máy này của Sony hơn là Saturn của Sega, ông nói "nhà thiết kế trò chơi của chúng tôi thích các máy Sony".

Đời sau của PlayStation là PlayStation 2, tương thích ngược với đời máy trước ở chỗ nó có thể dùng để chơi hầu hết các game PlayStation. Chiếc máy PSone cuối cùng được bán ra vào mùa đông năm 2004 trước khi nó được cho ngưng sản xuất, với tổng cộng 102 triệu bản bán thành công sau 10 năm. Những trò chơi dành cho PlayStation tiếp tục được bán ra cho đến khi Sony ngưng phát triển game PlayStation vào ngày 23 tháng 3 năm 2006 – 11 năm sau khi chiếc máy này ra mắt, và trước khi PlayStation 3 được tung ra sau đó một năm.

Tham khảo

Console CD-ROM
Trò chơi điện tử cầm tay
Máy chơi trò chơi điện tử video
Nhãn hiệu Nhật Bản
Sony
Đồ chơi thập niên 1990
Đồ chơi thập niên 2000
PlayStation
Năm 1994


title: Odontodes aleucella

text:
Odontodes aleucella là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Odontodes


title: Smoleń, Tỉnh West Pomeranian

text:
Smoleń  () là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Choszczno, thuộc quận Choszczno, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng  về phía đông của Choszczno (Arnswalde) và  về phía đông của thủ đô khu vực Szczecin (Stettin).

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.

Tham khảo


title: Triethylenemelamine

text:
Triethylenemelamine (viết tắt TEM, còn được gọi là Tretamine) là một loại thuốc được sử dụng    trong hóa trị liệu.

Nó có thể gây ra quang sai sắc tố trong các mô hình tế bào.

Xem thêm

 Altretamine

Tham khảo

Bài viết chứa mã định danh InChI đã thay đổi


title: Dyspyralis noloides

text:
Dyspyralis noloides là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Dyspyralis


title: Lerdelimumab

text:
Lerdelimumab (CAT-152, tên thương mại dự định Trabio) là một kháng thể đơn dòng của người và là thuốc ức chế miễn dịch nhắm mục tiêu TGF beta 2.

Nó đã được phát triển để giảm sẹo sau phẫu thuật dẫn lưu glaucoma. Sự phát triển đã bị dừng lại vào cuối năm 2005 sau khi kết quả thử nghiệm không thành công cho tình trạng đó.

Tham khảo


title: Ga Gyesan

text:
Ga Gyesan là ga tàu điện ngầm trên Tuyến 1 của Tàu điện ngầm Incheon nằm ở Gyesan 1,2 dong, Gyeyang-gu, Incheon. Nhà ga này nằm gần cao đẳng nữ sinh Kyung-in.

Kiến trúc
Ga Gyesan là ga dưới lòng đất gồm 2 sân ga, 2 đường ray. Vé cổng được chia ra theo sân ga, không có chỗ đi qua mà không kiểm tra vé của bạn.

Bố trí ga

Vùng lân cận

Lối thoát 1: Trờng tiểu học Annam, trường trung học Annam, văn phòng Gyeyang-gu, văn phòng cảnh sát Gyeyang, trường trung học nữ sinh Gyesan, bưu điện Gyeyang, Grand Mart, Homever
Lối thoát 2: Samsung Plaza, Daewoo Motor, phổ thông công nghệ Gyesan, trạm cứu hoả Gyeyang, trường phổ thông nữ sinh Gyesan
Lối thoát 3: Trường tiểu học Bupyeong
Lối thoát 4: Bưu điện Gyesan, cao đẳng nữ sinh Gyeongin, trường tiểu học Gyesan
Lối thoát 5: Gyesan-2-dong
Lối thoát 6: Công viên Geunlin, phổ thông Gyesan, trường tiểu học Ansan, thư viện công đồng Gyeyang

Tham khảo

Ga tàu điện ngầm ở Incheon
Ga tàu điện ngầm Seoul
Quận Gyeyang
Nhà ga mở cửa vào 1999


title: Psyrassa meridionalis

text:
Psyrassa meridionalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Psyrassa


title: Sinostrangalis yamasakii

text:
Sinostrangalis yamasakii là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Sinostrangalis


title: Clatrodes squaleralis

text:
Clatrodes squaleralis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Clatrodes


title: Eugnesia balteata

text:
Eugnesia balteata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Eugnesia


title: Cú pháp đặc biệt

text:
Trong khoa học máy tính, cú pháp đặc biệt (tiếng Anh: syntactic sugar, nghĩa đen là "kẹo đường cú pháp") là cú pháp trong một ngôn ngữ lập trình được thiết kế để làm cho mọi thứ dễ đọc hay thể hiện hơn. Nó khiến ngôn ngữ "ngọt ngào hơn" cho con người sử dụng: mọi thứ có thể được thể hiện rõ ràng hơn, chính xác hơn, hay theo một cách khác mà một số người khác thích.

Ví dụ, nhiều ngôn ngữ lập trình cung cấp cú pháp đặc biệt để tham chiếu và cập nhật các phần tử của mảng (array). Một cách tóm tắt, tham chiếu mảng là một thủ tục với 2 đối số: một mảng và một vector chỉ số, có thể được biểu diễn như get_array(Array, vector(i,j)). Thay vì vậy, nhiều ngôn ngữ cung cấp cú pháp như Array[i,j]. Tương tự như vậy, cập nhật phần tử của một mảng là một thủ với 3 đối số, như set_array(Array, vector(i,j), value), nhưng nhiều ngôn ngữ cung cấp cú pháp Array[i,j] = value.

Một cách cụ thể, một cấu trúc trong ngôn ngữ được gọi là "cú pháp đặc biệt" nếu nó có thể được gỡ bỏ khỏi ngôn ngữ mà không gây bất kì ảnh hưởng tới chức năng của ngôn ngữ đó: chức năng và năng lực biểu hiện vẫn như cũ.

Các bộ xử lý ngôn ngữ, bao gồm trình biên dịch, bộ phân tích tĩnh, và các loại tương tự, thường mở rộng các cấu trúc đặc biệt thành các cấu trúc cơ bản hơn trước khi xử lý, và quá trình này được gọi là "desugaring" (dịch nôm na là "khử đường").

Nguồn gốc
Thuật ngữ gốc syntactic sugar được Peter J. Landin đặt ra vào năm 1964 để mô tả cú pháp bề mặt của một ngôn ngữ lập trình đơn giản giống như ALGOL.

Ví dụ nổi bật
 Trong COBOL, nhiều từ khóa trung gian là cú pháp đặc biệt có thể được bỏ qua. Ví dụ, câu MOVE A B. và câu MOVE A TO B. thực hiện chính xác cùng một chức năng, nhưng câu sau khiến hành động được thực hiện rõ ràng hơn.

Ghi chú

Tham khảo

 , reprinted in

Mã nguồn
Thiết kế ngôn ngữ lập trình


title: Alfred Jaryan

text:
Alfred Kemah Jaryan (sinh ngày 24 tháng 9 năm 1988) là một cầu thủ bóng đá Liberia hiện tại thi đấu cho câu lạc bộ Ấn Độ Aizawl F.C. tại I-League và Đội tuyển bóng đá quốc gia Liberia.

Sự nghiệp

Mumbai F.C.
Alfred ghi một bàn thắng trong chiến thắng 2–1 trước Shillong Lajong ở I-League 2013–14. Anh ghi bàn thắng gỡ hòa trước Dempo vào phút 88 để giúp đội bóng giành 1 điểm.

Aizawl F.C.
Alfred ký hợp đồng với đội bóng mới lên hạng Aizawl thi đấu Hero I-League 2016. Anh ghi bàn trong trận đấu thứ ba trước DSK Shivaijans trên sân nhà.

Sự nghiệp quốc tế
Với thành công ở I-league cùng với Aizawl FC, Jaryan được triệu tập vào đội tuyển quốc gia thi đấu với Zimbabwe.

Danh hiệu

Câu lạc bộ
Aizawl FC
I-League(1): 2016-17

Tham khảo

Sinh năm 1988
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Liberia
Cầu thủ bóng đá I-League
Cầu thủ bóng đá I-League 2nd Division
Cầu thủ bóng đá Mumbai F.C.
Cầu thủ bóng đá Mohammedan S.C. (Kolkata)
Cầu thủ bóng đá Aizawl FC
Tiền đạo bóng đá


title: Simon Woods

text:
Simon Woods (sinh 7 tháng 1 năm 1980) là một diễn viên và biên kịch, được biết đến nhiều với vai diễn Octavian trong mùa 2 của sê-ri truyền hình Anh-Mỹ Rome và vai Charles Bingley trong Pride & Prejudice 2005.

Cuộc sống cá nhân
Woods attended Eton College, then read English at Magdalen College, Oxford. Khi ở Oxford, anh trở thành bạn với Chelsea Clinton. Sau khi tốt nghiệp ở Oxford, Woods làm việc một thời gian ngắn tại The Guardian trước khi trở thành một diễn viên.

Khi ở Oxford năm 2000, anh ấy có mối quan hệ với Rosamund Pike kéo dài hai năm. Hai người sau đó đóng vai tình nhân Jane Bennet và Charles Bingley trong Kiêu hãnh và định kiến.

Từ năm 2009, Woods có quan hệ tình cảm với Christopher Bailey, cựu giám đốc điều hành của hãng thời trang Burberry của Anh. Họ kết hôn vào năm 2012. Họ có 2 người con gái, Iris và Nell.

Danh sách phim tham gia

Biên kịch
Vở kịch sân khấu Hansard của Woods đã được trình chiếu tại Lyttelton Theatre, London, vào tháng 9 năm 2019. Tác phẩm được đạo diễn bởi Simon Godwin.

Tham chiếu

Liên kết ngoài

Tham khảo

1980 births
20th-century English LGBT people
21st-century English male actors
21st-century English LGBT people
Alumni of Magdalen College, Oxford
English gay actors
English male television actors
Living people
People educated at Eton College
English male dramatists and playwrights
21st-century English dramatists and playwrights
21st-century English male writers
English gay writers
British LGBT dramatists and playwrights


title: Tachina fera

text:
Tachina fera là một loài ruồi trong họ Tachinidae. Khu vực phân bố rộng lớn của chúng bao gồm châu Âu tới tận phía bắc, Bắc Phi, và Nam Á, tới tận Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Ấu trùng của chúng ký sinh vào sâu bướm của bướm đêm thuộc họ Noctuidae; loài bị ảnh hưởng bao gồm Ceramica pisi, Cosmia trapezina, Orthosia cruda và Orthosia cerasi.

Chú thích

Liên kết ngoài

Động vật được mô tả năm 1761
Tachina
Côn trùng hai cánh châu Âu


title: Điền Dự

text:
Điền Dự (chữ Hán: 田豫);(170-253), tự Quốc Nhượng, là tướng nhà Tào Ngụy thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Dưới quyền Lưu Bị
Điền Dự có là người huyện Ung Nô, quận Ngư Dương (thuộc U châu). Lúc Lưu Bị đến nương nhờ Công Tôn Toản (193) thì Điền Dự còn nhỏ tuổi, tự đến nương nhờ chỗ Lưu Bị, được Lưu Bị rất coi trọng. Lúc Bị làm Thứ sử Dự Châu (195), Điền Dự vì mẹ già mà xin về. Lưu Bị khóc lóc cùng chia tay, tỏ ý luyến tiếc ông.

Dưới quyền Công Tôn Toản
Khi trở lại, Điền Dự làm thuộc hạ của Công Tôn Toản. Toản sai Điền Dự làm huyện lệnh huyện Đông Châu. Tướng của Toản là Vương Môn phản Toản, giúp Viên Thiệu đem hơn vạn quân đến đánh. Quân sợ, muốn hàng, Dự lên mặt thành bảo Môn nói:
“Ông được họ Công Tôn coi trọng mà lại bỏ đi, trong lòng chắc là bất đắc dĩ thôi; vậy mà nay lại làm giặc, biết ông là kẻ làm loạn rồi. Người có trí nông cạn như cái bình nhỏ mà vẫn biết giữ lòng trung không đổi, ta đã nhận lệnh, sao ngươi đánh gấp vậy”?

Vương Môn hổ thẹn mà rút quân. Công Tôn Toản dẫu biết ông có mưu lược nhưng lại không trọng dụng.

Công Tôn Toản bị Viên Thiệu đánh bại và tự sát (199). Tướng cũ của Lưu Ngu (Thứ sử U châu, người bị Toản giết năm 193) là Tiên Vu Phụ được người trong quận bầu chọn, coi việc quan Thái thú, vốn thích tài năng của ông, bèn dùng làm Trưởng sử. Bấy giờ hào kiệt cùng nổi dậy, Tiên Vu Phụ chẳng biết theo về ai, Điền Dự bảo Phụ:
“Người cuối cùng định được thiên hạ tất là họ Tào vậy, nên nhanh theo về thì sau này không rước họa”.

Tiên Vu Phụ theo kế của Điền Dự, bèn bến quy phục Tào Tháo và được phong thưởng.

Phục vụ Tào Ngụy

Thời Tào Tháo
Tào Tháo gọi Điền Dự đến làm Thừa tướng Quân mưu duyện, làm huyện lệnh các huyện Dĩnh Âm, Lang Lăng, sau đó chuyển làm Thái thú Dặc Dương, các chỗ ông đến nhậm chức đều được sửa trị.

Người Hồ phía bắc vào đánh Đại quận. Con Tào Tháo là Tào Chương được lệnh đi đánh, lấy Điền Dự làm tướng, đem quân đến phía bắc huyện Dịch. Người Hồ ém quân kị chặn đánh, quân sĩ Tào rối loạn, chẳng biết làm sao. Điền Dự dựa vào thế đất, đem quân về lập thế trận vòng tròn, đặt cung nỏ dày đặc ở trong trận, làm nghi binh để che giấu chỗ kém của mình. Quân Hồ không tiến được, tan chạy. Quân Tào đuổi đánh, đại thắng, cuối cùng đi đến bình Đại Quận.

Ông chuyển làm Thái thú Nam Dương. Lúc trước, người trong quận là Hầu Âm nổi dậy chống lại, tụ tập mấy nghìn người trong núi làm bọn cướp, gây hại lớn cho quận. Thái thú lúc trước bắt được phe đảng và hơn năm trăm người của họ, dâng tấu xin xử tội chết. Điền Dự đến gặp hết những người tù, an ủi, mở con đường tự sửa mới cho họ, cùng lúc cởi trói ra mà sai khiến. Những người bị tội tù đều cúi đầu, xin tự chuộc tội, liền tự bảo nhau, các nhóm cướp sớm tan rã, trong quận được yên ổn. Việc đó tâu lên, Tào Tháo khen ngợi ông.

Thời Tào Phi
Đầu thời Văn Đế Tào Phi, người Địch phía bắc mạnh mẽ, xâm nhiễu biên ải phía bắc. Tào Phi bèn sai Điền Dự lĩnh chức Trì tiết Hộ Ô Hoàn Hiệu úy, cùng Khiên Chiêu, Giải Tuấn cùng làm Hộ Tiên Ti Hiệu úy. Từ huyện Cao Liễu đến phía đông, từ chỗ của người Uế Mạch về phía tây, mấy chục bộ lạc Tỉ Năng, Di Gia, Tố Lợi người Tiên Ti cắt đất chiếm giữ, đều có chia ranh giới, lại cùng thề ước, đều không muốn đem ngựa trao đổi với Trung Quốc. Điền Dự cho rằng người Di Địch hợp làm một thì không lợi của Trung Quốc, bèn li gián họ trước, khiến cho họ tự thù ghét, đánh giết lẫn nhau. Bộ lạc Tố Lợi làm trái lời thề, đem nghìn con ngựa trao cho quan quân, bị bộ lạc Tỉ Năng đánh, xin cứu với Điền Dự. Điền Dự lo họ tự hợp lại với nhau, sẽ gây hại nhiều thêm, bèn cứu kẻ thiện, đánh kẻ ác, tỏ ân tín với người Địch, tự đem quân tinh nhuệ đi sâu vào trại giặc, người Hồ đông nhiều, đem quân vây trước sau, chặn ngang đường về. Điền Dự bèn tiến quân, lập đồn trại cách giặc hơn mười dặm, tụ nhiều phân trâu ngựa khô lại mà đốt, rồi từ đường khác dẫn quân đi. Người Hồ thấy khói lửa không dứt, cho rằng Điền Dự vẫn ở đó, bèn bỏ đi, được mấy chục dặm mới biết, lại đuổi theo Điền Dự đến Mã Thành, vây đến mười vòng, Điền Dự phòng giữ nghiêm ngặt, sai quan Tư mã dựng cờ tinh, đánh gõ trống, đem quân bộ kị ra từ cửa nam, người Hồ đều dõi mắt đến đuổi theo. Điền Dự đem quân tinh nhuệ ra từ cửa bắc, đánh trống hò reo mà ra, hai đầu cùng ập đến, ra chỗ giặc không ngờ, quân địch rối loạn, đều tự dẫn dắt ngựa mà chạy, đuổi đánh đến hơn hai mươi dặm, thây chết đầy đất.

Vua của người Ô Hoàn là Cốt Tiến ương ngạnh không thần phục, Điền Dự ra biên ải xem xét, tự đem hơn trăm quân kị thuộc hạ vào trại, Tiến đón bái, bèn sai tả hữu chém Tiến, kể rõ tội lỗi của hắn để ban lệnh cho quân dân, quân dân đều sợ hãi không dám động đậy, lại lấy em của Tiến thay Tiến. Từ đấy, người Hồ vỡ mật, oai lừng sa mạc. Bọn giặc trên núi là Cao Ngải có mấy nghìn người cướp bóc, gây hại ở miền U châu và Ký châu, do đó Dự dụ bộ lạc Tố Lợi người Tiên Ti chém Ngải, đưa đầu đến kinh đô. Tào Phi phong Điền Dự làm Trường Lạc Đình Hầu.

Thời Tào Duệ
Điền Dự làm Hộ Ô Hoàn Hiệu úy được 9 năm, ngăn ngừa người Di Địch, thường bẻ gãy ra mà chiếm lấy, chia rẽ những thủ lĩnh có thế lực. Như những kẻ trốn tránh gian xảo giúp người Hồ tính kế gây việc không có lợi cho quan quân, Điền Dự đều quấy phá chia rẽ, khiến cho mưu ác xấu của họ không thành, những bộ lạc tụ họp không được yên ổn. Việc chưa xong, bè đảng của Thứ sử U Châu là Vương Hùng muốn Hùng lĩnh chức Ô Hoàn Hiệu úy, phá kế của quấy biên của Điền Dự, gây khó cho triều đình Tào Ngụy. Vì vậy Tào Duệ nghe lời gièm, bèn chuyển Dự làm Thái thú Nhữ Nam, thêm chức Điển Di Tướng quân.

Năm 233, Công Tôn Uyên đem quận Liêu Đông chống lại Tào Ngụy. Ngụy Minh Đế muốn đánh Uyên nhưng khó chọn người, Trung lĩnh quân Dương Kị tiến cử ông. Minh Đế bèn sai Dự giữ chức cũ, đô đốc các quân của vùng Thanh châu, cầm cờ tiết đến đánh Uyên. Gặp lúc quân Đông Ngô sai sứ đến liên kết với Uyên. Minh Đế cho là quân địch đông nhiều, lại đã vượt biển, hạ chiếu Điền Dự phải bãi binh. Điền Dự tính thuyền giặc sẽ quay về, cuối năm gió to, tất sợ trôi dạt, mà đi về phía đông lại không có bờ, phải đến Thành Sơn. Thành Sơn không phải là chỗ chứa thuyền, phải men theo bờ biển, xem xét thế đất và các núi đảo, ngăn chặn nơi hiểm yếu, bày binh đóng giữ. Điền Dự tự vào Thành Sơn, trèo lên đài Hán Vũ mà trông. Khi quân Ngô trở về, quả đúng gặp gió to, thuyền đều va vào núi đá chìm nghỉm, sóng xô ngập bờ, không có chiếc thuyền nào được thoát, rút cuộc bắt hết quân địch. Lúc đầu, các tướng đều cười Điền Dự đợi quân địch ở chỗ trống vắng, đến lúc phá được địch, mới chịu cùng mưu tính, xin vào biển vớt lấy thuyền trôi. Điền Dự sợ quân Ngô thế cùng liều chết mà đánh, đều không nghe. Lúc trước, Điền Dự làm Thái thú, đô đốc các quân của Thanh Châu, Thanh Châu Thứ sử Trình Nhất trong lòng không phục, lúc có việc quân, nhiều lần làm sai lầm. Nhất biết Minh Đế thích ngọc châu, bèn ngầm dâng biểu gièm pha ông rằng: “Dự dẫu có công đánh trận nhưng hiệu lệnh buông trễ, bắt được đồ khí giới vàng ngọc rất nhiều mà lại chia ra, đều không nạp vào sở quan”. Do đó Điền Dự không được xét công.

Sau đó, Tôn Quyền đem mười vạn quân đánh Tân Thành (quận Hợp Phì), Chinh đông tướng quân Mãn Sủng muốn đem các quân đến cứu. Điền Dự bàn rằng:
“Giặc phát hết quân lớn, không những tìm lấy cái lợi nhỏ mà còn muốn đánh Tân Thành để dụ đại quân ta đến đánh thôi. Nên nghe theo đến đánh, bẻ gãy khí mạnh của giặc, không cần tranh thắng với giặc, nếu thành không vỡ, giặc tất rút về; sau khi rút về mới đuổi đánh mới thắng lớn được vậy. Nếu giặc biết kế ấy, tất không đánh thành, như thế cũng phải tự rút chạy. Nếu tiến binh ngay, tất trúng kế giặc. Lại nữa, đại quân chọn hướng đi phải khiến cho giặc khó biết, không để giặc tự mưu tính trước”.

Ngụy Minh Đế theo kế ấy, quả nhiên quân Ngô rút chạy.

Thời Tào Phương
Đầu năm 240, ông chuyển làm Sứ trì tiết, Hộ Hung Nô Trung lang tướng, thêm chức Chấn uy Tướng quân, lĩnh chức Thứ sử Tinh Châu. Người Hồ ngoài biên giới nghe uy danh của ông, cùng nhau đến cống nạp. Biên giới yên tĩnh, trăm họ nhờ ơn ấy. Triều đình gọi ông về làm Vệ úy, ông thường xin nhường chức. Thái bảo Tư Mã Ý cho rằng ông là người cứng cỏi, hạ chiếu dụ không nghe. Điền Dự gửi thư đáp nói:
“Qua bảy mươi tuổi mà vẫn nhậm chức, ví như chuông kêu hồi kết, lại đi đêm không được nghỉ, đấy là kẻ có tội vậy”.

Rồi ông lại cố xưng bệnh nặng và được phong làm Thái trung Đại phu, ăn lộc quan Khanh.

Điền Dự từ quan về nhà, trú ở huyện Ngụy. Gặp lúc quận Nhữ Nam sai Kiện Bộ đi đánh phương bắc, cảm kích ân đức của Dự, qua bái tạ ông. Điền Dự bèn giết gà nấu cơm, đi tiễn đến đầu bờ ruộng. Kiện Bộ thương ông nghèo khổ, khóc lóc mà đi, trở về được quan dân khen ngợi. Người quận Nhữ Nam góp mấy nghìn đồng tiền, sai người đến tặng Điền Dự nhưng ông không lấy một thứ gì.

Khi ông sắp mất, có dặn vợ con phải táng ông ở bên cạnh mộ Tây Môn Báo. Vợ ông hỏi vì sao, ông đáp: “Việc mà Báo làm giống ngang với ta vậy, cho nên lúc chết vẫn có linh, tất làm bạn với ta”. Vợ con ông nghe theo. Người quận Nhữ Nam nghe tin ông mất, bùi ngùi, rồi vẽ tranh hình ông, lại làm bia khắc công.

Ông mất năm 82 tuổi, không rõ năm nào. Ông hoạt động trong khoảng 50 năm. Con ông là Điền Bành Tổ nối tự.

Năm 254, Tào Phương hạ chiếu khen thưởng, ban tiền gạo cho gia đình ông.

Dù có nhiều công lao với Tào Ngụy và từng có thời gian theo Lưu Bị nhưng Điền Dự không được La Quán Trung nhắc đến trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa.

Đánh giá
Điền Dự trong sạch tiết kiệm, có ban thưởng đều chia cho tướng sĩ. Mỗi khi người Hồ, người Địch tặng riêng, ông đều cất vào sở quan, không giấu ở nhà riêng; nhà thường nghèo túng. Nhiều người khen tiết tháo cao đẹp của ông. Trong sách Tam Quốc chí, Trần Thọ ca ngợi ông là người "nhàn nhã thanh bạch, mưu lược sáng suốt mà tinh tường".

Xem thêm
 Công Tôn Toản
 Công Tôn Uyên

Tham khảo
 Trần Thọ, Bùi Tùng Chi, Tam quốc chí''.

Chú thích

Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Nhân vật quân sự Tào Ngụy


title: Stibaera minor

text:
Stibaera minor là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Stibaera


title: Trường quốc tế Mỹ Warsaw

text:
Trường quốc tế Mỹ Warsaw (hay IAS) là trường tư thục Mỹ đầu tiên của thời kỳ hậu cộng sản, tọa lạc tại Warsaw, Ba Lan. IAS là một trường mẫu giáo (tiền K) đến lớp mười hai (tức là bao gồm trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học) được thành lập vào năm 1989 tại Ba Lan. IAS được công nhận bởi ba cơ quan giáo dục lớn: Tổ chức tú tài quốc tế, AdvancED và Bộ Giáo dục Ba Lan, trường cấp bằng tốt nghiệp cho các nghiên cứu đại học ở châu Âu, Anh, Mỹ và Ba Lan, cũng như các quốc gia khác.

Thông tin trường
Trường Quốc tế Mỹ Warsaw được thành lập bởi Ishaq Hussaini vào năm 1989 như là một trường học tiếng Anh của Mỹ, và từ đó đã phát triển để phục vụ nhu cầu của cả cộng đồng Ba Lan và Quốc tế cho các lớp mầm non đến lớp 12. Trường trung học cung cấp Chương trình Văn bằng Tú tài quốc tế cho học sinh hoàn thành khóa học ở lớp 11 và 12. Ngoài ra, IAS cung cấp hệ thống văn bằng kép duy nhất trong cả nước cho học viên không phải là Tú tài quốc tế: Văn bằng Ba Lan (giới hạn cho sinh viên Ba Lan vượt qua Kỳ thi đầu ra Ba Lan ở cả lớp sáu và mười hai) và Văn bằng quốc tế (cho cả sinh viên Ba Lan và quốc tế).

Công nhận
Trường được công nhận bởi Tổ chức tú tài quốc tế (IBO) , Bộ Giáo dục Ba Lan, và Hiệp hội các trường được công nhận Tây Bắc (NAAS).

Điểm nổi bật
IAS đã được Bộ Giáo dục xếp hạng là một trong số 10 trường tốt nhất ở Ba Lan; đây là trường quốc tế duy nhất được chứng nhận bởi Bộ Giáo dục Ba Lan.

Khoa
Trường có 36 giảng viên toàn thời gian, 72% trong số họ có bằng tốt nghiệp. Có 25 giáo viên nói tiếng Anh bản ngữ dạy tiếng Anh, khoa học, nghiên cứu xã hội và lịch sử. Giáo viên Ba Lan nói tiếng Anh dạy toán, khoa học tiên tiến, tiếng Ba Lan, âm nhạc, nghệ thuật, tiếng Pháp, tiếng Đức và tiếng Tây Ban Nha. Tỷ lệ học viên-giảng viên là khoảng 5:1.

Học viên
Khoảng 30% học viên là người Ba Lan; 70% học viên đến từ hơn 40 quốc gia khác nhau. Trong số các quốc tịch của sinh viên, có Đức, Nga, Ấn Độ, Kuwaiti, Việt Nam, Hàn Quốc và Mỹ.

Chương trình giáo dục
Các chương trình trên được xây dựng theo chương trình giảng dạy của chương trình tú tài quốc tế. Học sinh chọn sáu môn, ba ở cấp độ tiêu chuẩn và ba ở cấp độ cao. Các chương trình tại các trường trung học tích hợp tiêu chuẩn quốc tế của Mỹ và Anh với chương trình nghiêm ngặt được xây dựng bởi Bộ Giáo dục Ba Lan.

Xem thêm

 Danh sách các trường quốc tế

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trường học Ba Lan


title: Phi thực dân hóa

text:
Phi thực dân hóa là quá trình ngược của thực dân hóa: nơi một quốc gia thiết lập và duy trì sự thống trị của nó trên một hay nhiều lãnh thổ khác. Thuật ngữ này trong những năm sau Thế chiến II, đề cập cụ thể đến việc phá bỏ các thuộc địa đế quốc được thành lập trước Thế chiến I trên toàn thế giới. Tuy nhiên, việc phi thực dân hóa không chỉ đề cập đến việc "loại bỏ sự thống trị của các lực lượng không phải là người bản xứ" trong không gian địa lý và các thể chế khác nhau của người dân thuộc địa, nhưng nó cũng đề cập đến việc giải phóng dân trí từ những ý tưởng của những người thực dân đã làm cho người dân thuộc địa cảm thấy kém cỏi.

Ủy ban Đặc biệt của Liên hợp quốc về Phi thực dân hóa đã tuyên bố rằng trong quá trình phi thực dân hóa, không có sự thay thế nào đối với bên đi thực dân cho phép một quá trình tự quyết, nhưng trong thực tế việc giải phóng một thuộc địa có thể bao gồm cả cách mạng bất bạo động hoặc các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc do các nhóm ủng hộ độc lập khởi xướng. Nó có thể là nội bộ hoặc liên quan đến sự can thiệp của các cường quốc nước ngoài hoạt động riêng lẻ hoặc thông qua các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc. Mặc dù có thể tìm thấy các ví dụ về thời kỳ phi thực dân hóa sớm nhất từ khi có các tác phẩm của Thucydides, đã có những giai đoạn đặc biệt tích cực trong việc phi thực dân hóa trong thời hiện đại. Chúng bao gồm sự tan vỡ đế chế Tây Ban Nha vào thế kỷ 19; của các đế quốc Đức, Áo-Hung, Ottoman, và Nga sau Thế chiến I; của các đế quốc Anh, Pháp, Hà Lan, Nhật Bản, Bồ Đào Nha, Bỉ và Ý sau Thế chiến II; và Liên Xô (kế tục Đế quốc Nga) sau Cách mạng Tháng Mười.

Tham khảo

Lịch sử chủ nghĩa thực dân
Chủ quyền


title: Semiothisa gigantata

text:
Semiothisa gigantata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

G


title: Virus dsDNA-RT

text:
Virus dsDNA-RT là nhóm thứ bảy trong phân loại virus Baltimore. Chúng không được coi là virus DNA (phân loại I của Baltimore), nhưng, thay vào đó là virus sao chép ngược vì chúng sao chép thông qua một trung gian RNA. Nó bao gồm các họ Hepadnaviridae và Caulimoviridae.

Thuật ngữ "pararetrovirus" cũng được sử dụng cho nhóm này. Thuật ngữ này được giới thiệu vào năm 1985.

Tham khảo

Virus


title: Đạt Diên Hãn

text:
Đạt Diên Hãn (; Chữ Mông Cổ: ; ), tên thật là Batumöngke (; ; Hán-Việt: Ba Đồ Mông Khắc) (1464–1517/1543) là một Đại hãn của nhà Bắc Nguyên tại Mông Cổ. Danh hiệu trị vì của ông, "Dayan", có nghĩa là "Đại Nguyên", khi ông tự phong mình là Đại hãn của Đại Nguyên, mặc dù triều đại nhà Nguyên, hãn quốc chính của Đế quốc Mông Cổ, đã bị lật đổ bởi triều đại nhà Minh của Trung Quốc hơn một thế kỷ trước đó (1368).

Dayan Khan và hoàng hậu của mình, Mandukhai, đã loại bỏ sức mạnh của người Oirat và bãi bỏ hệ thống taishi (Thái sư) được sử dụng bởi cả các lãnh chúa trong và ngoài nước. Chiến thắng của Dayan Khan tại Dalan Tergin đã thống nhất người Mông Cổ và củng cố danh tính của họ với tư cách là người dân tộc Mông Cổ. Quyết định của ông chia sáu bộ lạc ở miền đông Mông Cổ như là đất phong cho các con trai của ông đã tạo ra sự cai trị Bột Nhi Chỉ Cân phi tập trung nhưng ổn định trên Mông Cổ trong một thế kỷ.

Tiểu sử
Người ta cho rằng Bạt Đô Mông Kha là con trai của Bá Nhan Mông Kha (Bayanmunh), người là jinong của bộ tộc Bolkhu (hay hoàng tử) thuộc gia tộc Bột Nhi Chỉ Cân và Shiker Taiko (Shihir Taihu) của Uriyangkhai ở Mông Cổ. Bà nội của ông, Sechen, là con gái của Dã Tiên của người Ngõa Lạt (Oirat). Mặc dù bộ lạc Bolkhu và gia đình ông phải chịu đựng những giờ phút đen tối nhất trong cuộc đời dưới triều đại của Dã Tiên và cuộc xung đột nội bộ của triều đại Bắc Nguyên, họ đã được người chú (anh trai) Manduul Khan (cai trị từ 1465-67) chào đón ngay sau khi ông ta đăng quang.

Cha của Bạt Đô Mông Kha và chú Manduul của ông ta đã trả giá vì những lời buộc tội từ các lãnh chúa, và Bá Nhan Mông Kha đã bỏ trốn và bị sát hại. Thái sư Ismayil của Manduul (còn được gọi là Isama) sau đó lấy vợ Shikher và tài sản. Để cứu cuộc đời của Bạt Đô Mông Kha, Shiker đã sinh con cho gia đình Bakhay để chăm sóc ông. Tuy nhiên, Temur-Qadag thuộc bộ tộc Đảng Hạng (đã bị Mông Cổ hóa) đã đưa đứa trẻ từ Bakhay. Vì dòng máu Bột Nhi Chỉ Cân của mình, Bạt Đô Mông Kha được chăm sóc chu đáo bởi những người bình dân Mông Cổ và các quý tộc nhỏ.

Trước cái chết bất ngờ của Manduul Khan năm 1467, Bạt Đô Mông Kha được năm tuổi. Sau đó, ông được thái hậu Mandukhai, góa phụ của Manduul Khan nhận nuôi. Khi những người trung thành của Mandukhai mang Bạt Đô Mông Kha trở lại, ông bị mắc bệnh echinococcus. Mandukhai đã điều trị cho ông và cậu bé Bạt Đô Mông Kha sớm bình phục.

Trị vì
Là hậu duệ trực tiếp của Hốt Tất Liệt (tại vị giai đoạn 1260-1294), Mandukhai đã đưa ông lên ngai vàng, được biết đến với danh hiệu "Dayan Khan". Khi ông mười chín tuổi, Mandukhai kết hôn với ông và giữ được ảnh hưởng lớn đối với triều đình và quân đội. Họ thống nhất những bộ lạc Mông Cổ ở khu vực phía đông cũ của Đế quốc Mông Cổ. Người Oirat bị đánh bại bởi kỹ năng quân sự của Mandukhai và ông đã kiểm soát được cuộc khai hoang ở miền đông Mông Cổ. Bạt Đô Mông Kha và hoàng hậu Mandukhai đã lãnh đạo quân đội Mông Cổ vào năm 1483 chống lại thái sư Ismayil, người đã chạy trốn sau chiến thắng của đế quốc ở Hami, nơi ông ta bị giết bởi những người Hồi giáo khác và người Thổ Nhĩ Kỳ. Mẹ của Dayan Khan, Shiker đã được đưa trở lại và được phong tước hiệu taikhu (hoàng thái hậu). Tuy nhiên, sau đó bà không sống đủ lâu.

Sức mạnh đế quốc được hỗ trợ bởi Unubold (Naybolad), hậu duệ của Hasar, anh trai của Thành Cát Tư Hãn, và các bộ lạc được cai trị bởi hậu duệ của anh em của Thành Cát Tư Hãn là đồng minh. Hầu hết Liên minh Bốn Oirat còn lại ở Mông Cổ đã đầu hàng và cung cấp quân đội. Chỉ có Khoosai của bộ lạc Tumed từ chối uy quyền tối cao của Dayan Khan nhưng lần lượt bị đánh bại.

Thành tựu quan trọng nhất của cặp vợ chồng là chiến thắng của họ đối với những người Oirat, những người trước đây đã nổi dậy chống lại sự cai trị của các khả hãn Bột Nhi Chỉ Cân kể từ cuối thế kỷ 14. Đến năm 1495, Bạt Đô Mông Kha đã giành quyền sở hữu Tam vệ (Doyin Uriankhai, Ujiyed và Fuyu), vốn là những chư hầu của nhà Minh ở Trung Quốc và đưa họ vào sáu nhóm quân đội của ông.

Xung đột với nhà Minh lần thứ nhất
Trong khi hãn quốc Kim Trướng đã mất quyền lực ở Nga vào năm 1480, các cuộc đột kích của người Mông Cổ vào biên giới Trung Quốc dưới thời nhà Minh gần như không đổi. Dưới thời Dayan Khan, họ đã đạt đến một cấp độ tổ chức mới. Dayan Khan ban đầu dự định duy trì mối quan hệ tốt đẹp với nhà Minh của Trung Quốc. Sứ giả của ông đã được gửi để yêu cầu ký kết hiệp ước quan hệ thương mại mở kèm với chút lễ vật, nhưng một trong số họ đã bị triều đình nhà Minh giết chết, vì vậy ông đã quyết định phát động các cuộc viễn chinh quân sự vào Trung Quốc. Dayan Khan khi ấy có tư cách là một người cai trị trưởng thành không có hứng thú tham gia hệ thống triều cống của nhà Minh.

Dayan Khan liên minh với Monggoljins ở Toloogen và Khooshai ở Ordos. Với sự di chuyển của Dayan Khan và Mandukhai đến Tám yurt trắng ở Ordos năm 1500, họ đã phát động một cuộc tấn công lớn vào Ninh Hạ và chinh phục một số vùng đất. Lúc đầu, cuộc xâm lược của họ đã gây rắc rối cho người Trung Quốc. Nhưng Vũ, sĩ quan của nhà Minh, và chỉ huy của ông ta đã phục kích quân Mông Cổ và tổ chức một cuộc phản công mạnh mẽ bất ngờ trong nỗ lực bắt sống Dayan Khan vào năm tiếp theo. May mắn thoát khỏi cuộc phản công mãnh liệt của nhà Minh, Dayan Khan đã di chuyển đến sông Kherlen, nhưng các cuộc tấn công quy mô lớn dọc theo biên giới vẫn tiếp tục cho đến năm 1507.

Sự bất ổn của cánh hữu
Một đoàn sứ giả từ ba khối bộ lạc cánh hữu (Ordos, Tümed và Yöngshiyebü) đã mời Dayan Khan cai trị họ. Bởi vì thái sư Iburai (còn được gọi là Ibrahim), một nhà chinh phục người Duy Ngô Nhĩ hoặc một lãnh chúa Oirat/Kharchin và Mandulai đang thống trị khu vực, nên ba bộ lạc đang tìm kiếm một sự sắp xếp dễ chịu hơn. Trong một cuộc đột kích vào một trong những nhóm phiến quân, quân đội đế quốc đã giết chết em trai của Ibrahim. Dayan Khan phái đến các bộ lạc hai con trai của ông là Ulusbaikh (Ulusbold) và Barsubolad Sainalag để cai trị họ. Khi Ulusbold đang là jinong, ông ta đã bị giết trong một cuộc bạo loạn còn Barsubolad đã trốn thoát. Để trả thù, Dayan Khan đã tấn công ba bộ lạc cánh hữu bằng ba bộ lạc cánh tả của mình (Chakhar, Khalkha và Uriankhai), Khorchin và Abagha. Bởi vì một nhóm lớn bộ lạc Uriankhai đào thoát khỏi Iburai, Dayan Khan đã bị đánh bại lần đầu tiên tại suối Turgen tại lãnh thổ Tumed ngày nay.

Năm 1510, ông đánh tan quân bộ lạc cánh phải và giết chết Mandulai, anh cả Ordos. Iburai chạy trốn đến Kokothyur (Thanh Hải), nơi ông ta vẫn hoạt động đến năm 1533. Dayan Khan đã giải tán nhóm Uriankhai nổi loạn trong số năm nhóm quân khác. Thay vì cho cánh hữu làm nô lệ, Dayan Khan đã cho con mình Barsubolad làm jinong (晉王) vào năm 1513, bãi bỏ các danh hiệu cũ như thái sư (taishi) (太師) và chingsang (丞相) của nhà Nguyên. Ông ta miễn cho binh lính của mình khỏi những kẻ mạo danh và biến họ thành Darqan. Theo một nguồn tin cổ xưa của người Mông Cổ, người Mông Cổ một lần nữa hòa bình sau đó nhờ chính sách của Dayan Khan và hoàng hậu Maudukhai.

Với những thất bại của Iburai và Ismayil, Dayan và Mandukhai có thể loại bỏ sức mạnh của hậu duệ của người Alan, Kypchaks và lãnh chúa Hồi giáo Hami có thể ảnh hưởng đến triều đình Bắc Nguyên ở Mông Cổ.

Xung đột với nhà Minh lần thứ hai
Từ năm 1513, các dự định xâm lược Trung Quốc của người Mông Cổ được cân nhắc và thực hiện. Dayan Khan xây dựng pháo đài ở Tuyên Hóa và Đại Đồng. Ông cũng đóng 15.000 kỵ binh trên lãnh thổ nhà Minh. Số lượng người Mông Cổ của ông khi đó lên tới 70.000 người, tổ chức hai đợt xâm chiếm Trung Quốc vào các năm 1514 và 1517. Các con trai của ông đã thiết lập một loạt các căn cứ thường trực dọc biên giới Trung Quốc, nơi người Mông Cổ có thể theo dõi Trung Quốc. Dayan Khan liên tục tìm kiếm mối quan hệ thương mại với nhà Minh, nhưng sự từ chối của họ đã thôi thúc ông phát động một cuộc chiến tranh hoàn toàn.

Đỉnh cao quyền lực của quân Mông Cổ đến vào năm 1517, khi Dayan Khan kéo đại quân đánh vào vùng phụ cận Dương Cao, Sơn Tây của Bắc Kinh. Tuy nhiên, nhà Minh đã đại phá quân Mông Cổ trong một trận chiến lớn - sử gọi là Ứng Châu đại tiệp (应州大捷). Sau trận này, Dayan và những người kế vị vẫn tiếp tục đe dọa Trung Quốc cho đến năm 1526. Quân đội Mông Cổ đã tấn công nhà Minh không chỉ ở phía bắc, mà còn ở phía tây vốn ít có xung đột hơn. Hoàng đế Chính Đức nhà Minh đã mất quyền bảo hộ vùng Hami vào tay quân Turfan cùng lúc đó. Năm 1542, Dayan Khan đã đánh bại quân đội Trung Quốc ngay trước khi qua đời.

Quốc gia của Dayan Khan và Mandukhai bấy giờ trải dài từ lãnh nguyên Siberia và hồ Baikal ở phía bắc, qua sa mạc Gobi, đến rìa sông Hoàng Hà và phía nam của nó vào Ordos. Các vùng đất được mở rộng từ các khu rừng của Mãn Châu ở phía Đông qua dãy núi Altai và ra thảo nguyên ở Trung Á.

Những cải cách
Ông đã tổ chức lại người Mông Cổ phía đông thành 6 khối bộ lạc (nghĩa đen là "mười nghìn") như sau:
Cánh tả: Khách Nhĩ Khách, Chahar và Uriankhai
Cánh hữu: Ordos, Tümed và Yöngshiyebü (bao gồm Asud và Kharchin)

Họ có chức năng vừa là đơn vị quân đội vừa là cơ quan hành chính của bộ lạc. Người Bắc Khách Nhĩ Khách và Uriyankhan lần lượt gắn bó với Nam Khách Nhĩ Khách ở phía đông Nội Mông và Doyin Uriyangkhan của Tam vệ. Sau cuộc nổi dậy thất bại của bộ lạc miền bắc Uriankhai, họ bị chia cắt năm 1538 và chủ yếu bị thôn tính bởi miền bắc Khách Nhĩ Khách. Dưới thời Dayan Khan hoặc những người kế vị, miền đông Mông Cổ đã buộc Barga đầu hàng. Tuy nhiên, quyết định của ông để chia sáu bộ lạc cho các con trai của ông, hoặc taijis, và các tabunang địa phương, con rể của taijis, đã tạo ra một hệ thống phân quyền của Bột Nhi Chỉ Cân nhằm bảo đảm hòa bình trong nước và mở rộng ra bên ngoài trong một thế kỷ. Bất chấp sự phân cấp này, vẫn có một sự đồng thuận đáng chú ý trong tầng lớp quý tộc Dayan Khanid và cuộc nội chiến trong nội bộ Chinggisid vẫn chưa được biết đến cho đến thời trị vì của Ligdan Khan (1604-1634).

Gia quyến
Dayan Khan kết hôn với Mandukhai, Guushi và Jimsgene.

Cha mẹ:
Bayanmunh
Shihir Taihu

Phối ngẫu và con cái:
Mandukhai
Turbolad
Ulusbold
Arsubolad
Barsubolad
Töröltu
Ochirbolad
Alchubolad
Albolad
Jimsgene
Gersenji
Gerbolad
Guushi
Gert
Chintaiji

Các con trai của ông đã được làm thủ lĩnh bộ lạc. Nhiều hãn ở Mông Cổ là hậu duệ của ông như Altan Khan và Ligden Khan. Dayan Khan và người kế nhiệm đã trực tiếp dẫn dắt bộ lạc Chahar. Các biên niên sử Trung Quốc thời nhà Minh coi ông là Đại hãn đã khôi phục lại ánh hào quang trước đây của Đế quốc Mông Cổ. Có nhiều điều không chắc chắn về cuộc sống của Dayan Khan sau cái chết của Mandukhai. Năm qua đời được ước tính từ năm 1517 đến năm 1543.

Xem thêm

 Danh sách các Đại hãn nhà Bắc Nguyên

Tham khảo

Đại hãn Bắc Nguyên
Sinh năm 1479
Mất năm 1517


title: Park Jun-won

text:
Park Jun-won (tiếng Hàn : 박준원, sinh ngày 23 tháng 7 năm 1989), anh được biết đến với nghệ danh pH-1, là một rapper người Mỹ gốc Hàn sống tại Hàn Quốc.

Tiểu sử và sự nghiệp

Tiểu sử
Jun-won sinh ngày 23 tháng 7 năm 1989 tại Hàn Quốc và cùng gia đình chuyển đến Long Island, New York khi anh 12 tuổi. Nghệ danh pH-1 là sự kết hợp tên của anh, "p" trong từ "Park, "H" từ tên tiếng Anh Harry, và "Won" có nghĩa là số 1 trong tiếng Hàn và cũng đến từ tên tiếng Hàn của anh, Park Jun-won. Anh học sinh học tại Trường Cao đẳng Boston và làm trợ lý nha khoa sau khi tốt nghiệp. Sau đó anh đã làm việc tại một công ty phát triển web trước khi quay về Hàn Quốc vào năm 2016. Anh quay về Hàn Quốc để theo đuổi sự nghiệp âm nhạc của mình sau khi Jay Park liên hệ với anh qua Instagram để gia nhập hãng thu âm mới thành lập của Jay, H1ghr Music.

Sự nghiệp
Năm 2017, anh gia nhập H1ghr Music. Vì ba từ khóa mà anh theo đuổi trong âm nhạc của mình là sự thật, sự tích cực và trải nghiệm nên anh cố gắng chỉ truyền tải những thông điệp tích cực nhiều nhất có thể, loại trừ rượu, khoe khoang tiền bạc và nội dung khiêu dâm. Anh ấy phát hành album đầu tay The Island Kid vào năm 2017. Năm 2018, anh xuất hiện trên Show Me the Money 777 với tư cách là thí sinh và bị loại tại vòng bán kết. Năm 2019, anh phát hành album phòng thu đầu tay HALO. Vào ngày 8 tháng 5 năm 2020, anh phát hành mixtape X và góp mặt trong album tổng hợp bao gồm tất cả các nghệ sĩ đang hoạt động tại H1ghr Music, là H1ghr: Red Tape và H1ghr: Blue Tape. Năm 2021, anh cùng Jay Park và producer Woogie tham gia High School Rapper 4 với tư cách là mentor.

Danh sách đĩa nhạc

Album và Đĩa nhạc

 The Island Kid

 HALO

Mixtape

 X

Singles

Collaborations/Featured

Collaborations

Featured

Phim ảnh

Chương trình truyền hình

Giải  thưởng và đề cử

Tham khảo

Sinh năm 1989
Nhân vật còn sống
Rapper Seoul