title: Cách mạng đồ đá mới

text:
Cách mạng đồ đá mới () hay Cách mạng nông nghiệp lần thứ nhất (First Agricultural Revolution) là sự chuyển đổi trên quy mô rộng khắp của các nền văn hóa trong thời kỳ đồ đá mới, khi mà loài người chuyển từ lối sống dựa vào săn bắt - hái lượm sang canh tác nông nghiệp và định cư, là tiền để để dân số ngày một tăng lên. Việc lập ra các cộng đồng định cư giúp con người có cơ hội quan sát và thử nghiệm các loài thực vật nhằm tìm hiểu cách thức sinh trưởng và phát triển của chúng. Những tri thức mới mẻ này dẫn đến việc con người thuần hóa được thực vật thành cây trồng.

Các dữ liệu khảo cổ cho thấy hoạt động thuần hóa động - thực vật đã diễn ra tại nhiều địa điểm trên toàn thế giới một cách riêng rẽ, bắt đầu từ thế địa chất Holocene, tức là khoảng 11.700 năm trước. Đây là cuộc cách mạng nông nghiệp đầu tiên có thể kiểm chứng được trong lịch sử nhân loại. Cách mạng đồ đá mới đã thu hẹp đáng kể sự đa dạng thực phẩm của con người, dẫn đến suy giảm chất lượng dinh dưỡng.

Cách mạng đồ đá mới không chỉ bó hẹp trong việc tìm ra các kỹ thuật nuôi trồng mới mà trong một thiên niên kỷ tiếp theo, cuộc cách mạng này đã biến các thị tộc săn bắt - hái lượm nhỏ lẻ, du cư thành những cộng đồng định cư trong các làng xã. Những xã hội này đã làm thay đổi hoàn toàn môi trường tự nhiên xung quanh họ thông qua các phương thức chuyên canh cây trồng, hay áp dụng tưới tiêu và phá rừng khiến sản lượng lương thực tăng đến mức dư thừa. Các tiến bộ khác là việc thuần hóa vật nuôi, kỹ thuật làm đồ gốm, kỹ thuật mài bóng công cụ lao động bằng đá và xây nhà theo hình chữ nhật.

Những tiến bộ này là nền tảng để hình thành hệ thống quản lý tập trung, bộ máy chính trị, ý thức hệ phân biệt đẳng cấp, sự phi cá nhân hóa tri thức (ra đời chữ viết), các khu dân cư tập trung đông đúc, sự chuyên môn hóa và phân công trong lao động, thương mại phát triển, nghệ thuật và kiến trúc phát trển, sự tư hữu về tài sản.

Vùng Levant đã manh nha tiến vào cách mạng đồ đá mới từ khoảng 10.000 năm TCN, sau đó lan sang các địa điểm ở vùng Lưỡi liềm Màu mỡ. Nền văn minh sớm nhất được ghi nhận trong lịch sử là nền văn minh Sumer ở miền nam khu vực Lưỡng Hà (khoảng 6.500 năm TCN), và sự ra đời của nó cũng báo trước cho sự khởi đầu của Thời đại đồ đồng.

Bối cảnh
Các cộng đồng săn bắn và hái lượm có mức đủ sống và lối sống khác với các cộng đồng làm nông. Họ du mục và cơ động, di chuyển theo nhóm nhỏ và tiếp xúc hạn chế với các nhóm ngoài. Chế độ ăn của họ rất cân bằng và phụ thuộc vào môi trường mỗi mùa. Nhờ sự ra đời của nông nghiệp, con người giờ có thể hỗ trợ các nhóm lớn hơn, những nhóm làm nông định cư ở những khu có mật độ dân số cao hơn những nhóm săn bắn hái lượm. Sự phát triển của mạng lưới giao thương và các xã hội phức tạp đã khiến họ tiếp xúc với các nhóm bên ngoài.

Tuy nhiên, sự gia tăng dân số không nhất thiết tương quan với sức khỏe cộng đồng được cải thiện. Phụ thuộc vào một loại cây trồng duy nhất có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tuy vẫn có thể hỗ trợ dân số lớn. Ngô thiếu một số amino acid thiết yếu (lysine và tryptophan) và nghèo sắt. Axit phytic trong ngô có thể ức chế sự hấp thụ chất dinh dưỡng. Một yếu tố khác ảnh hưởng đến sức khỏe của con người và gia súc được thuần hóa trong các khu định cư nông nghiệp buổi đầu là sự gia tăng số lượng ký sinh trùng. Ký sinh trùng phát triển mạnh do chất thải của con người và các nguồn thực phẩm và nước bị ô nhiễm. Phân bón và công nghệ tưới tiêu làm tăng năng suất cây trồng nhưng cung cấp nơi sinh sản cho ký sinh trùng và vi khuẩn, đồng thời việc lưu trữ các loại hạt thu hút các loài gặm nhấm mang mầm bệnh.

Chuyển đổi sang nông nghiệp

Thuật ngữ cách mạng đồ đá mới được V. Gordon Childe đặt ra trong cuốn sách Man Makes Himself năm 1936. Sự khởi đầu của quá trình này ở các vùng khác nhau được xác định từ 10.000 đến 8.000 TCN ở vùng Lưỡi liềm màu mỡ và có lẽ là 8000 TCN ở khu nông nghiệp sơ khai Kuk của Melanesia. Sự chuyển biến này ở khắp mọi nơi dường như gắn liền với sự thay đổi từ lối sống chủ yếu là du mục săn bắn hái lượm sang lối sống dựa vào nông nghiệp, định cư hơn, với sự khởi đầu là việc thuần hóa các loài động thực vật khác nhau - tùy thuộc vào sản vật địa phương, và có lẽ cũng chịu ảnh hưởng từ bản sắc văn hóa địa phương. Nghiên cứu khảo cổ học gần đây chứng minh rằng ở một số khu vực như bán đảo Đông Dương chẳng hạn, quá trình chuyển đổi từ săn bắn hái lượm sang nông nghiệp không tuyến tính, mà mang tính chất từng vùng.

Có một số lý thuyết cạnh tranh (nhưng không loại trừ lẫn nhau) về các yếu tố thúc đẩy con người chuyển sang nông nghiệp. Nổi bật nhất trong số này là:
 Giả thuyết Ốc đảo, do Raphael Pumpelly đề xuất vào năm 1908, được V. Gordon Childe phổ biến năm 1928 và được tóm tắt trong cuốn Man Makes Himself của ông. Giả thuyết này cho rằng: khi khí hậu trở nên khô cằn do áp thấp Đại Tây Dương dịch chuyển về phía bắc, phạm vi sống của con người bị thu hẹp quanh các ốc đảo, nơi họ buộc phải sống gần với động vật, sau đó được thuần hóa cùng với thực vật. Tuy nhiên, lý thuyết này ít được ủng hộ do dữ liệu cổ khí hậu cho thấy khu vực này ẩm ướt hơn là khô hạn.
 Giả thuyết Hilly Flank do Robert Braidwood đề xuất năm 1948, cho rằng nông nghiệp bắt nguồn từ các dãy núi Taurus và Zagros với đất đai màu mỡ hỗ trợ nhiều loại động thực vật mà con người có thể thuần hóa.
 Mô hình Lễ hội của Brian Hayden cho rằng nông nghiệp được thúc đẩy bởi sự phô trương quyền lực, chẳng hạn như các buổi tiệc tùng lễ hội đình đám, để tỏ sự thống trị. Sự tập hợp một lượng lớn thực phẩm tại một nơi thúc đẩy công nghệ nông nghiệp.
 Peter Richerson, Robert Boyd, và Robert Bettinger chỉ ra rằng sự phát triển của nông nghiệp tương quan với sự ổn định khí hậu ngày càng tăng của thế Toàn Tân. Cuốn sách của Ronald Wright và loạt bài giảng của Massey A Short History of Progress (Lược sử của sự tiến triển) có phổ biến giả thuyết này.
 Giả thuyết va chạm Younger Dryas được cho là nguyên nhân gây ra sự tuyệt chủng của nhiều loài động vật lớn và kết thúc thời kỳ băng hà cuối cùng, có thể đã gây ra áp lực tiến hóa lên con người để họ phải phát triển nông nghiệp. Bản thân cuộc cách mạng nông nghiệp phản ánh tình trạng dân số quá tải điển hình của một số loài nhất định sau các sự kiện mở màn một thời đại tuyệt chủng; chính sự quá tải dân số đó lại làm lan truyền tuyệt chủng.
 Leonid Grinin lập luận rằng bất kể loại cây trồng nào thì sự phát minh nông nghiệp độc lập luôn diễn ra ở những môi trường tự nhiên đặc biệt (ví dụ như Đông Nam Á). Người ta cho rằng việc trồng cây lương thực bắt nguồn đâu đó ở Cận Đông: trên những ngọn đồi của Palestine hoặc Ai Cập. Vì vậy, Grinin cho rằng niên đại cuộc cách mạng nông nghiệp bắt đầu trong khoảng từ 12.000-9.000 BP, mặc dù trong một số trường hợp, những cây trồng hoặc xương của động vật thuần hóa có tuổi thậm chí còn cổ xưa hơn, cách đây 14-15 nghìn năm.
 Andrew Moore cho rằng cuộc Cách mạng Đồ đá mới thai nghén rất lâu ở vùng Levant, có lẽ đã nhen nhóm kể từ thời đại Đồ Đá Cũ. Trong bài luận "A Reassessment of the Neolithic Revolution" (Đánh giá lại cuộc Cách mạng Đồ đá mới), Frank Hole đào sâu vào lý thuyết về mối quan hệ giữa việc thuần hóa động và thực vật. Ông cho rằng các sự kiện đã xảy ra độc lập tùy vào những di chỉ chưa được khám phá. Ông lưu ý rằng ta chưa tìm thấy di chỉ chuyển tiếp nào lưu lại sự thay đổi từ những gì ông gọi là hệ thống xã hội trả lại tức thời và trả lại trì hoãn. Ông nhấn mạnh rằng tất cả các loài động vật thuần hóa (dê, cừu, gia súc và lợn) chưa xuất hiện cho đến thiên niên kỷ thứ 6 tại Tell Ramad. Hole kết luận rằng "cần phải chú tâm hơn đến các cuộc điều tra trong tương lai ở rìa phía tây của lưu vực sông Euphrates, có lẽ xa về phía nam của Bán đảo Ả Rập, đặc biệt là nơi các wadi mang lượng mưa thế Canh Tân chảy qua."

Phát triển và lan tỏa

Vùng Levant

Nông nghiệp xuất hiện đầu tiên ở Tây Nam Á khoảng 10.000–9.000 năm trước. Khu vực này là trung tâm thuần hóa của ba loại cây lương thực (Triticum monococcum, Triticum dicoccum và đại mạch), bốn loại đậu (đậu lăng, đậu Hà Lan, Vicia ervilia và đậu gà) và cây lanh. Thuần hóa là một quá trình chậm chạp diễn ra ở nhiều vùng, và có trước hàng thế kỷ nếu không phải là hàng thiên niên kỷ thời tiền thuần hóa.

Phát hiện số lượng lớn hạt giống và một viên đá mài ở di chỉ Epipalaeolithic Ohalo II, có niên đại khoảng 19.400 BP, cho thấy việc sử dụng thực vật để tiêu thụ và rằng người tiền sử ở Ohalo II đã chế biến hạt thóc để tiêu thụ. Tell Aswad là di chỉ nông nghiệp lâu đời nhất, với loài lúa mì Triticum dicoccum được thuần hóa có niên đại 10.800 BP. Lúa mạch hai hàng được tách vỏ (hulled, two-row barley)-được thuần hóa sớm nhất tại Jericho trong thung lũng Jordan và tại Iraq ed-Dubb ở Jordan. Các di chỉ khác trong hành lang Levantine có bằng chứng sớm về nông nghiệp bao gồm Wadi Faynan 16 và Netiv Hagdud. Jacques Cauvin lưu ý rằng những người định cư ở Aswad không thuần hóa tại địa điểm, mà "đến đây, có lẽ từ vùng Anti-Lebanon lân cận, sở hữu sẵn hạt giống để trồng". Ở vùng Lưỡi liềm màu mỡ phía Đông, bằng chứng về việc trồng cây dại đã được tìm thấy ở Choga Gholan, Iran có niên đại 12.000 BP, cho thấy có nhiều khu vực ở Lưỡi liềm màu mỡ nơi quá trình thuần hóa đã phát triển gần như đồng thời. Văn hóa Qaraoun đồ đá mới nặng đã được xác định tại khoảng năm mươi di chỉ ở Lebanon xung quanh các suối nguồn của sông Jordan, nhưng chưa xác định được niên đại đáng tin cậy.

Châu Âu

Các nhà khảo cổ lần theo dấu vết sự xuất hiện của các xã hội sản xuất thực phẩm ở khu vực Levant của Tây Nam Á vào cuối thời kỳ băng hà cuối cùng khoảng năm 12.000 TCN, và phát triển thành một số nền văn hóa đặc trưng theo khu vực vào thiên niên kỷ thứ 8 TCN. Dấu tích của các xã hội sản xuất thực phẩm ở biển Aegean có niên đại carbon khoảng vào 6500 TCN tại Knossos, hang Franchthi và một số di chỉ trên đất liền ở Thessaly. Các nhóm đồ đá mới xuất hiện ngay sau đó ở vùng Balkan và trung nam châu Âu. Các nền văn hóa đồ đá mới ở đông nam châu Âu (Balkan và Aegean) thể hiện tính liên tục với các nhóm ở tây nam Á và Anatolia (ví dụ, Çatalhöyük).

Các bằng chứng hiện tại cho thấy văn hóa vật chất thời đồ đá mới đã du nhập vào châu Âu thông qua phía tây Anatolia. Tất cả các di chỉ thời kỳ đồ đá mới ở châu Âu có đồ gốm sứ và các loài động thực vật được thuần hóa ở Tây Nam Á: Triticum monococcum, Triticum dicoccum, đại mạch, đậu lăng, lợn, dê, cừu và gia súc. Dữ liệu di truyền cho thấy rằng không có quá trình thuần hóa động vật độc lập nào diễn ra ở Châu Âu thời kỳ này, và tất cả các động vật thuần hóa ban đầu đều bắt nguồn từ Tây Nam Á.[51] Loài thuần hóa duy nhất không phải từ Tây Nam Á là cây kê Proso, được thuần hóa ở Đông Á. Bằng chứng sớm nhất về làm pho mát có niên đại 5500 TCN ở Kujawy, Ba Lan.

Sự lan tỏa khắp châu Âu, từ Aegean đến Anh, mất khoảng 2.500 năm (6500–4000 BP). Vùng Baltic bị xâm nhập muộn hơn một chút, vào khoảng năm 3500 TCN, và cũng có sự chậm trễ trong quá trình định cư tại đồng bằng Pannonian. Nhìn chung, quá trình thuộc địa hóa theo mô hình "nhảy cóc" do đồ đá mới tiến từ vùng đất phù sa màu mỡ này sang vùng đất phù sa màu mỡ khác, không đi qua các khu vực núi non. Phân tích niên đại carbon chỉ ra rằng các quần thể thời kỳ đồ đá mới và thời kỳ đồ đá giữa sống cạnh nhau trong nhiều thiên niên kỷ ở nhiều khu vực của châu Âu, đặc biệt là ở bán đảo Iberia và dọc theo bờ biển Đại Tây Dương.

Bằng chứng đồng vị C14

Sự lan rộng của Đồ đá mới từ vùng Cận Đông đến châu Âu lần đầu tiên được nghiên cứu định lượng vào những năm 1970, khi đã có đủ dữ liệu C14 tính niên đại cho các di chỉ thời kỳ đồ đá mới. Ammerman và Cavalli-Sforza phát hiện ra mối quan hệ tuyến tính giữa tuổi của một di chỉ đồ đá mới sớm và khoảng cách của nó tới ngọn nguồn ở Cận Đông (Jericho), từ đó suy ra rằng đồ đá mới lan truyền với tốc độ trung bình không đổi khoảng 1 km/năm. Nhiều nghiên cứu gần đây xác nhận những kết quả này và tính toán ra tốc độ 0,6–1,3 km/năm với độ tin cậy tới 95%.

Phân tích DNA ty thể
Kể từ khi con người bành trướng ra khỏi châu Phi cách đây 200.000 năm, các sự kiện di cư thời tiền sử và lịch sử khác nhau đã diễn ra ở châu Âu. Sự di chuyển của con người bao hàm sự di chuyển hệ quả của các gen của họ, từ cơ sở đó, ta có thể ước tính tác động của những cuộc di cư này thông qua phân tích di truyền của các quần thể người. Các hoạt động nông nghiệp và chăn nuôi bắt nguồn từ 10.000 năm trước ở một vùng Cận Đông được gọi là vùng Lưỡi liềm màu mỡ. Theo hồ sơ khảo cổ học, hiện tượng này, được gọi là "Đồ đá mới", nhanh chóng mở rộng từ các lãnh thổ này sang châu Âu. Tuy nhiên, liệu sự lan tỏa này có đi kèm với sự di cư của con người hay không vẫn còn bị tranh cãi. Tuy vậy, DNA ty thể nắm giữ câu trả lời-một loại DNA thừa kế từ mẹ nằm trong tế bào chất-đã được chiết xuất từ tàn tích của những người nông dân thời kỳ tiền đồ đá mới B (PPNB) ở Cận Đông và sau đó được so sánh với dữ liệu có sẵn từ các quần thể đồ đá mới khác ở châu Âu và cả dân cư từ Đông Nam Âu và Cận Đông hiện đại. Các kết quả thu được cho thấy những cuộc di cư đáng kể của con người có liên quan đến sự lan rộng của đồ đá mới và cho thấy rằng những người nông dân thời đồ đá mới đầu tiên đã đặt chân lên châu Âu theo con đường hàng hải qua đảo Síp và quần đảo Aegean.

Nam Á

Các di chỉ đồ đá mới sớm nhất ở Nam Á là Bhirrana, Haryana có niên đại 7570–6200 TCN, và Mehrgarh, có niên đại 6500-5500 BP, ở đồng bằng Kachi của Baluchistan, Pakistan; ở đây có bằng chứng về trồng trọt (lúa mì và lúa mạch) và chăn nuôi (gia súc, cừu và dê).

Có bằng chứng mạnh mẽ về mối liên hệ nhân quả giữa thời kỳ đồ đá mới Cận Đông và xa hơn về phía đông, tại Thung lũng sông Ấn. Có một số bằng chứng ủng hộ liên hệ giữa thời kỳ đồ đá mới ở Cận Đông và tiểu lục địa Ấn Độ. Di chỉ tiền sử Mehrgarh ở Baluchistan (Pakistan hiện đại) là di chỉ thời kỳ đồ đá mới sớm nhất ở Tây Bắc Ấn Độ, có niên đại sớm nhất vào năm 8500 TCN. Các loại cây trồng thuần hóa thời kỳ đồ đá mới ở Mehrgarh bao gồm nhiều lúa mạch và một lượng nhỏ lúa mì. Có bằng chứng mạnh cho việc thuần hóa lúa mạch và bò u địa phương tại Mehrgarh, nhưng các giống lúa mì được cho là có nguồn gốc Cận Đông, vì sự phân bố hiện đại của các giống lúa mì hoang dã chỉ giới hạn ở Bắc Levant và Nam Thổ Nhĩ Kỳ. Nghiên cứu bản đồ vệ tinh chi tiết về một số di chỉ khảo cổ ở vùng Baluchistan và Khybar Pakhtunkhwa cũng cho thấy những điểm tương đồng trong giai đoạn đầu của nông nghiệp với các di chỉ ở Tây Á. Đồ gốm được chế tạo theo cách xây dựng tấm liên tục (sequential slab construction), các hố lửa hình tròn bao quanh bởi đá cuội cháy, và các kho thóc lớn rất phổ biến ở cả Mehrgarh và nhiều địa điểm ở Lưỡng Hà. Tư thế của những bộ xương trong các ngôi mộ tại Mehrgarh rất giống với tư thế của những bộ xương ở Ali Kosh trên dãy núi Zagros, miền nam Iran. Bất chấp sự khan hiếm của chúng, các xác định niên đại bằng C14 và khảo cổ học cho các di chỉ thời kỳ đồ đá mới ở Nam Á chỉ đến sự liên tục đáng kể trên toàn khu vực rộng lớn từ Cận Đông đến Tiểu lục địa Ấn Độ, khớp với sự lan tỏa có hệ thống về phía đông với tốc độ khoảng 0,65 km/năm.

Đông Á

Nông nghiệp ở Trung Quốc thời kỳ đồ đá mới có thể được chia thành hai khu vực chính, đó là miền Bắc và miền Nam Trung Quốc:
 Trung tâm nông nghiệp thứ nhất ở miền bắc Trung Quốc được cho là quê hương của những người nói ngữ hệ Hán-Tạng nguyên thủy, gắn liền với các nền văn hóa Hậu Lý, Bùi Lý Cương, Từ Sơn và Hưng Long Oa, tập trung quanh lưu vực Hoàng Hà. Đây là trung tâm thuần hóa kê vàng (Setaria italica) và kê Proso (Panicum miliaceum) khoảng 8.000 năm trước. Những loài cây này sau đó được gieo trồng rộng rãi ở lưu vực Hoàng Hà (7.500 năm trước). Đậu nành cũng được thuần hóa ở miền bắc Trung Quốc cách đây 4.500 năm. Cam và đào cũng có nguồn gốc từ Trung Quốc, được trồng vào khoảng năm 2500 TCN.
 Trung tâm nông nghiệp thứ hai tọa lạc ở miền nam Trung Quốc, tập trung quanh lưu vực sông Dương Tử. Cây lúa được thuần hóa ở vùng này, cùng với phát minh canh tác lúa nước, 13.500 đến 8.200 năm trước.

Địa điểm nơi lúa gạo được thuần hóa có lẽ là một trong hai nơi. Vùng rất khả thi là hạ lưu sông Dương Tử, được cho là quê hương của người Nam Đảo nguyên thủy và gắn liền với văn hóa Khóa Hồ Kiều, văn hóa Hà Mỗ Độ, văn hóa Mã Gia Banh và văn hóa Tung Dịch. Các đặc trưng vật chất của thời kỳ tiền Nam Đảo bao gồm nhà sàn, chạm khắc ngọc bích và công nghệ đóng thuyền. Chế độ ăn uống của họ gồm quả sồi, năn ngọt, khiếm thực và lợn thuần hóa. Vùng khả thi thứ hai nằm ở trung lưu sông Dương Tử, được cho là quê hương của người Miêu-Dao nguyên thủy và gắn liền với văn hóa Bành Đầu Sơn và văn hóa Đại Khê. Cả hai vùng này đều có dân cư đông đúc và có các mối liên hệ thương mại thường xuyên với nhau, và với những người nói tiếng Nam Á nguyên thủy ở phía tây lẫn những người nói tiếng Kra-Dai nguyên thủy ở phía nam, tạo điều kiện cho kỹ nghệ canh tác lúa nước lan rộng khắp miền nam Trung Quốc.

Các nền văn hóa trồng kê và trồng lúa lần đầu tiên tiếp xúc với nhau vào khoảng 9.000 đến 7.000 BP, tạo ra một hành lang trồng cả lúa và kê xen kẽ các nơi chỉ trồng lúa hoặc trồng kê. Vào khoảng 5.500 đến 4.000 BP, ngày càng có nhiều cuộc di cư vào Đài Loan từ các nền văn hóa Nam Đảo Đại Bồn Khanh, mang theo công nghệ trồng lúa và kê. Trong thời kỳ này, có bằng chứng về các khu định cư lớn, trồng lúa thâm canh ở Đài Loan và quần đảo Bành Hồ, có lẽ đã dẫn đến sự khai thác môi trường quá mức. Bellwood (2011) đề xuất rằng đây rất có thể là lí do cho sự mở rộng của người Nam Đảo, bắt đầu với các luồng di cư của họ từ Đài Loan đến Philippines vào khoảng 5.000 BP.

Người Nam Đảo mang công nghệ trồng lúa đến Đông Nam Á hải đảo cùng với các loài thuần hóa khác. Môi trường đảo nhiệt đới mới cũng có những cây lương thực mới mà họ khai thác. Họ mang theo các loài thực vật và động vật hữu ích trong mỗi chuyến đi thuộc địa hóa, kết quả là sự du nhập nhanh chóng của các loài đã được thuần hóa và bán thuần hóa khắp Châu Đại Dương. Họ cũng đã tiếp xúc với các trung tâm nông nghiệp sơ khai của các quần thể nói tiếng Papuan ở New Guinea cũng như các quần thể nói tiếng Dravidia ở Nam Ấn và Sri Lanka vào khoảng 3.500 BP. Người Nam Đảo lấy được các giống cây trồng như chuối và tiêu tại đây, và đổi lại, họ dạy người bản địa cách canh tác đất ngập nước và chế tác xuồng vượt biển. Vào thiên niên kỷ 1 CN, họ đã di cư tới tận Madagascar và Comoros, mang theo cây lương thực của Đông Nam Á bao gồm lúa gạo đến Đông Phi.

Châu Phi

Ở châu Phi, ba khu vực được xác định là đã phát triển độc lập nông nghiệp: cao nguyên Ethiopia, Sahel và Tây Phi. Ngược lại, nông nghiệp ở Thung lũng sông Nile được cho là đã phát triển từ cuộc Cách mạng đồ đá mới ban đầu ở vùng Lưỡi liềm Màu mỡ. Nhiều viên đá mài được tìm thấy tại các di chỉ văn hóa Sebilian và Mechian của Ai Cập sơ khai và bằng chứng đã được tìm thấy về một nền kinh tế dựa trên cây trồng thuần hóa thời kỳ đồ đá mới có niên đại khoảng 7.000 BP. Không giống như Trung Đông, những nơi này là "bình minh lỗi" của nông nghiệp, vì các di chỉ này sau đó bị bỏ hoang và việc canh tác lâu dài sau đó bị trì hoãn cho đến năm 6.500 BP với các nền văn hóa Tasian và Badarian và sự xuất hiện của các loại cây trồng và vật nuôi từ Cận Đông.

Chuối và chuối táo quạ, được thuần hóa đầu tiên ở Đông Nam Á, rất có thể là Papua New Guinea, được thuần hóa lại ở Châu Phi sớm nhất là 5.000 năm trước. Khoai và Colocasia esculenta cũng được trồng ở châu Phi.

Cây trồng nổi tiếng nhất được thuần hóa ở vùng cao nguyên Ethiopia là cà phê. Ngoài ra, lá khát, Ensete ventricosum, Guizotia abyssinica, Eragrostis tef và kê chân vịt cũng được thuần hóa ở vùng cao nguyên Ethiopia. Các loại cây trồng được thuần hóa ở vùng Sahel bao gồm cao lương và Pennisetum glaucum. Hạt côla lần đầu tiên được thuần hóa ở Tây Phi. Các cây trồng khác được thuần hóa ở Tây Phi bao gồm lúa châu Phi, khoai và cọ dầu.

Nông nghiệp lan rộng đến Trung và Nam Phi trong cuộc mở rộng Bantu trong suốt thiên niên kỷ 1 TCN đến thiên niên kỷ 1 CN.

Châu Mỹ
Ngô, đậu và bí là những cây trồng sớm nhất được thuần hóa ở Trung Bộ châu Mỹ, với ngô bắt đầu từ khoảng 4000 TCN, bí vào khoảng 6000 TCN, và đậu có ước tính muộn nhất vào 4000 TCN. Khoai tây và sắn được thuần hóa ở Nam Mỹ. Ở khu vực miền đông Hoa Kỳ, những người Mỹ bản địa đã thuần hóa hướng dương, Iva annua và Chenopodium vào khoảng năm 2500 TCN. Cuộc sống làng mạc định canh dựa vào nông nghiệp không phát triển cho đến thiên niên kỷ thứ 2 TCN, được gọi là Thời kỳ Hình thành.

New Guinea
Bằng chứng về các rãnh thoát nước tại đầm lầy Kuk ở biên giới Tây và Nam Cao nguyên Papua New Guinea cho thấy con người ở đây trồng khoai môn và nhiều loại cây trồng khác, có niên đại 11.000 BP. Hai loài có giá trị kinh tế tiềm năng là khoai môn (Colocasia esculenta) và khoai mỡ (Dioscorea sp.), đã được xác định có niên đại ít nhất là 10.200 năm trước thời điểm hiện tại (BP hiệu chỉnh). Các bằng chứng khác về chuối và mía có niên đại từ 6.950 đến 6.440 TCN. Đây là giới hạn theo cao độ của những loại cây trồng này, và người ta cho rằng việc trồng trọt những loài này trong giới hạn sinh thái ở vùng đất thấp có thể còn sớm hơn. CSIRO đã tìm thấy bằng chứng cho thấy khoai môn du nhập vào quần đảo Solomon từ 28.000 năm trước, khiến khoai môn trở thành cây trồng sớm nhất của con người. Nó dường như đã dẫn đến sự lan truyền của ngữ hệ Liên New Guinea từ phía đông New Guinea sang quần đảo Solomon và phía tây sang Timor và các khu vực lân cận của Indonesia. Điều này dường như xác nhận giả thuyết của Carl Sauer, người viết cuốn "Agricultural Origins and Dispersals" từ năm 1952, đề xuất rằng vùng này là một trung tâm nông nghiệp thời cổ đại.

Hệ quả

Thay đổi xã hội

Mặc dù có tiến bộ công nghệ đáng kể, cuộc cách mạng đồ đá mới không dẫn đến sự gia tăng dân số nhanh chóng ngay lập tức. Những lợi ích của nó dường như bị bù trừ bởi nhiều tác động bất lợi khác, kiểu như bệnh tật và chiến tranh.

Sự ra đời của nông nghiệp không nhất thiết dẫn đến những tiến bộ rõ rệt. Tiêu chuẩn dinh dưỡng của các quần cư thời đồ đá mới thấp hơn nhiều so với các cộng đồng săn bắn hái lượm. Một số nghiên cứu dân tộc học và khảo cổ học kết luận rằng sự chuyển đổi sang chế độ ăn dựa trên ngũ cốc gây ra sự giảm tuổi thọ và tầm vóc, làm tăng tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh, phát triển các bệnh truyền nhiễm, phát triển các bệnh mãn tính, viêm sưng hoặc thoái hóa (như béo phì, tiểu đường loại 2, bệnh tim mạch) và thiếu hụt nhiều chất dinh dưỡng như vitamin, sắt, khoáng chất dùng để phát triển xương và răng (gây ra bệnh loãng xương và còi xương). Chiều cao trung bình của con người giảm từ 178 cm ở nam và 168 cm ở nữ xuống còn lần lượt 165 cm và 155 cm. Phải cho đến thế kỷ 20, chiều cao trung bình mới trở lại mức trước Cách mạng Đồ đá mới.

Quan niệm truyền thống cho rằng sản xuất lương thực nông nghiệp hỗ trợ dân số đông hơn, do đó hỗ trợ các cộng đồng định cư lớn hơn, rồi dẫn đến tích lũy hàng hóa công cụ, rồi con người chuyên môn hóa với nhiều hình thức lao động mới. Sự phát triển của các xã hội lớn hơn dẫn đến sự phát triển của nhiều sự lựa chọn mới và tổ chức nhà nước. Thặng dư lương thực phân tầng giai cấp xã hội: giới tinh hoa không tham gia vào nông nghiệp, công nghiệp hoặc thương mại, nhưng lại thống trị cộng đồng bằng nhiều phương tiện khác và độc quyền sự ra quyết định (decision making). Học giả Jared Diamond (trong cuốn Thế giới cho đến ngày hôm qua) cho rằng sự dư thừa của sữa và hạt ngũ cốc cho phép các bà mẹ nuôi dạy đồng thời cả trẻ lớn (3 hoặc 4 tuổi) và trẻ nhỏ. Kết quả là dân số có thể tăng nhanh hơn. Diamond, đồng tình với các học giả nữ quyền như V. Spike Peterson, cho rằng nông nghiệp gây ra sự chia rẽ xã hội sâu sắc và khuyến khích bất bình đẳng giới. Sự cải tổ xã hội này được các nhà lý thuyết lịch sử, như Veronica Strang, truy vết thông qua tiến trình mô tả thần học. Strang so sánh các vị thần nước trước và sau cuộc Cách mạng Nông nghiệp Đồ đá mới, đáng chú ý nhất là Thần Vệ nữ của Lespugue và các vị thần Hy La như Circe hoặc Charybdis: vị thần trước được tôn sùng và kính trọng, còn các vị thần sau thống trị và chinh phục. Lý thuyết này được bổ sung bởi giả thiết được chấp nhận rộng rãi của Parsons rằng "xã hội luôn là đối tượng của sự sùng bái tôn giáo", lập luận rằng với sự tập quyền của nhà nước và buổi bình minh của thế Nhân Sinh, các vai trò trong xã hội trở nên hạn chế hơn và được hợp lý hóa thông qua tác động điều hòa của tôn giáo; một quá trình được kết tinh trong tiến trình phát triển từ đa thần giáo đến độc thần giáo.

Các cuộc cách mạng tiếp theo

Andrew Sherratt lập luận rằng sau Cách mạng Đồ đá mới là giai đoạn khám phá thứ hai mà ông gọi là cuộc cách mạng sản phẩm thứ cấp. Động vật có vẻ như lần đầu tiên được thuần hóa thuần túy để cung cấp thịt. Cuộc cách mạng sản phẩm thứ cấp diễn ra khi con người nhận ra rằng động vật cũng cung cấp một số sản phẩm hữu ích khác, bao gồm:
da thú (từ động vật chưa được thuần hóa)
phân bón (từ phân của động vật đã được thuần hóa)
len (từ cừu, lạc đà không bướu, alpaca và dê Angora)
sữa (từ dê, gia súc, bò Tây Tạng, cừu, ngựa và lạc đà)
lực kéo (từ bò, lừa hoang Trung Á, lừa, ngựa, lạc đà và chó)
hỗ trợ con người canh gác và chăn gia súc (chó)

Sherratt cho rằng giai đoạn này cho phép con người tận dụng năng lượng của vật nuôi theo những cách mới, đồng thời cho phép canh tác thâm canh lâu dài và sản xuất cây trồng, mở ra các vùng đất nghèo nàn hơn để trồng trọt. Nó cũng tạo ra hiện tượng mục súc ở những khu vực bán khô cằn, rìa sa mạc, và dẫn đến việc thuần hóa cả lạc đà một bướu và lạc đà Bactria. Việc chăn thả quá mức ở những khu vực này, đặc biệt là bởi những đàn dê, khiến hoang mạc lan rộng.

Chế độ ăn và sức khỏe
So với những người hái lượm, chế độ ăn của nông dân thời kỳ đồ đá mới có hàm lượng carbohydrate cao hơn nhưng lại thiếu chất xơ, vi chất dinh dưỡng và protein. Điều này dẫn đến sự gia tăng tần số răng sâu, kìm hãm tăng trưởng thời thơ ấu và gia tăng lượng mỡ tích trữ trong cơ thể. Các nghiên cứu liên tục phát hiện ra rằng dân số trên khắp thế giới trở nên thấp lùn hơn sau khi chuyển sang nông nghiệp. Xu hướng này trở nên trầm trọng do chế độ ăn theo mùa vụ và làm tăng nguy cơ đói kém nếu mất mùa.

Trong suốt quá trình phát triển của các xã hội định cư, dịch bệnh lây lan nhanh hơn so với thời kỳ mà các xã hội săn bắn hái lượm tồn tại. Vệ sinh không sạch sẽ và việc thuần hóa động vật có thể lý giải cho sự gia tăng số người chết và bệnh tật sau cuộc Cách mạng Đồ đá mới, do dịch bệnh lây lan từ động vật sang người. Một số ví dụ về điều này là bệnh cúm, bệnh đậu mùa và bệnh sởi. Hệ gen vi sinh vật cổ đại chỉ ra rằng tổ tiên trực tiếp của chủng vi khuẩn Salmonella enterica đã lây nhiễm cho quần thể nông dân trên khắp Tây Á-Âu lục địa 5.500 năm về trước, cung cấp bằng chứng phân tử cho giả thuyết cuộc cách mạng này đã gây ra dịch bệnh lây lan. Đúng theo mô hình chọn lọc tự nhiên, những người đầu tiên thuần hóa động vật có vú lớn đã nhanh chóng có được hệ đề kháng đối với bệnh tật vì qua mỗi thế hệ, những cá thể có miễn dịch tốt hơn có cơ hội sống sót cao hơn. Trong khoảng 10.000 năm gần gũi của họ với các loài động vật, chẳng hạn như bò, người Âu-Á và châu Phi đã có sức chống cự lại nhiều mầm bệnh mà người thổ dân ở châu Mỹ hay những nơi khác không có. Ví dụ, dân số ở các vùng biển Caribê và một số quần đảo Thái Bình Dương đã hoàn toàn bị xóa sổ bởi dịch bệnh. 90% hoặc hơn dân số châu Mỹ bản địa đã bị tàn phá bởi các dịch bệnh châu Âu và châu Phi sau các chuyến thám hiểm của thực dân châu Âu. Một số nền văn minh như Đế quốc Inca sở hữu loài động vật có vú lớn đặc hữu là llama, nhưng sữa của chúng không được uống bởi con người và không chung sống gần với con người nên nguy cơ lây nhiễm bệnh còn hạn chế. Theo nghiên cứu khảo cổ sinh học, ảnh hưởng của nông nghiệp đối với sức khỏe thể chất và răng miệng ở các xã hội trồng lúa Đông Nam Á từ 4000-1500 BP không bất lợi như ở các vùng khác trên thế giới.

Xem thêm
 Anthropocene
 Hiện đại hành vi
 Göbekli Tepe

Tham khảo

Thư mục
 Bailey, Douglass. (2001). Balkan Prehistory: Exclusions, Incorporation and Identity. [Balkan Tiền Sử: Sự loại trừ, Sự tổ chức và Danh tính] Routledge Publishers. .
 Bailey, Douglass. (2005). Prehistoric Figurines: Representation and Corporeality in the Neolithic. [Các hình nhân tiền sử: sự diên tả và tính cụ thể thời kỳ đồ đá mới] Routledge Publishers. .
 Balter, Michael (2005). The Goddess and the Bull: Catalhoyuk, An Archaeological Journey to the Dawn of Civilization. [Nữ thần và con Trâu: Catalhoyuk, một hành trình khảo cổ đến Bình minh của Văn minh] New York: Free Press. .

 Bocquet-Appel, Jean-Pierre, editor và Ofer Bar-Yosef, biên tập, The Neolithic Demographic Transition and its Consequences, Springer (21, tháng 10, 2008), bìa cứng, 544 trang, , các phiên bản bìa mềm và Kindle cũng có trên thị trường.
 Cohen, Mark Nathan (1977)The Food Crisis in Prehistory: Overpopulation and the Origins of Agriculture. [Khủng hoảng thức ăn thời tiền sử: sự quá tải dân số và nguồn gốc nông nghiệp] New Haven and London: NXN Đại học Yale. .
 Diamond, Jared (1997). Guns, germs and steel. A short history of everybody for the last 13,000 years.
 Diamond, Jared (2002). "Evolution, Consequences and Future of Plant and Animal Domestication". [Tiến hóa, các hệ quả và tương lại của động thực vật bị thuần hóa] Nature, Vol 418.
 Harlan, Jack R. (1992). Crops & Man: Views on Agricultural Origins [Cây trồng & Con người: Nhận xét về nguồn gốc nông nghiệp] ASA, CSA, Madison, WI. https://web.archive.org/web/20060819110723/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/history/lecture03/r_3-1.html
 Wright, Gary A. (1971). "Origins of Food Production in Southwestern Asia: A Survey of Ideas" [Nguồn gốc của chế biến thức ăn ở Tây Nam Á: Một khảo sát các ý tưởng] Current Anthropology, Vol. 12, Số. 4/5 (Tháng 10 – Tháng 12, 1971), tr. 447–477
 Kuijt, Ian; Finlayson, Bill. (2009). "Bằng chứng cho việc dự trữ lương thực và các kho thóc thời kỳ tiền thuần hóa 11,000 năm trước tại Thung lũng Jordan". PNAS, Vol. 106, Số. 27, tr. 10966–10970.

Thời đại lịch sử
Cách mạng nông nghiệp
Thời đại đồ đá mới
Lịch sử công nghệ


title: Người Shor

text:
Người Shor hay Shorian (tiếng Shor: шор-кижи, Shor-kizhi) là dân tộc thuộc nhóm Các dân tộc Turk, phần lớn cư trú ở tỉnh Kemerovo, Liên bang Nga.

Hầu hết người Shor sống ở lưu vực sông Tom, dọc theo sông Kondoma và sông Mras-Su. Trong lịch sử, vùng này được gọi là "Vùng núi Shoria". Người Shor cũng sống ở Khakassia và Cộng hòa Altai. Theo điều tra dân số năm 2002, có 13.975 người Shor ở Nga. Trước đây có 12.601 vào năm 1926, 16.042 vào năm 1939, 14.938 vào năm 1959, 15.950 vào năm 1970, 15.182 vào năm 1979 và 15.745 vào năm 1989).

Theo Joshua Project người Shor được xếp loại là "Tatar, Shorian", năm 2019 có tổng dân số 13.800 người, cư trú ở 3 nước, chủ yếu là ở Nga có 13.000 người, Uzbekistan có ≈500 người và Kazakhstan có ≈300 người.

Người Shor tự gọi dân tốc mình là "Шор" (Shor). Trong một số tài liệu của thế kỷ 17 và 18 họ còn được gọi là Kuznetskie Tatar (кузнецкие татары), Kondoma Tatar (кондомские татары), Mras-Su Tatar (мрасские татары).

Người Shor nói tiếng Shor, một ngôn ngữ thuộc Ngữ hệ Turk.

Hầu hết người Shor hiện nay theo Chính thống giáo phương Đông , và một số theo tín ngưỡng truyền thống là Shaman giáo hoặc Vật linh.

Tham khảo

Thư mục
 Akiner, Shirin. (1986). Islamic Peoples of the Soviet Union: With a Appendix on the non-Muslim Turkic Peoples of the Soviet Union. London: Routledge.
 Arbachakov, Alexander & Luba. (2008). The Last of the Shor Shamans. Moon Books.
 Forsyth, James. (1992). A History of the Peoples of Siberia: Russia's North Asian Colony 1581-1990. New York: Cambridge University Press.
 Mote, Victor L. (1998). Siberia: Worlds Apart. Boulder, CO: Westview Press.

Liên kết ngoài

Nhóm sắc tộc ở Nga
Dân tộc Turk châu Á


title: Porphyrinia apicipunctalis

text:
Porphyrinia apicipunctalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Porphyrinia


title: Philenora semiochrea

text:
Philenora semiochrea là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Philenora


title: Type 93 (tổ hợp tên lửa đất đối không)

text:
hay Kin-SAM là hệ thống tên lửa đất đối không tầm gần do tập đoàn Toshiba Heavy Industries phát triển cho Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản để thực hiện việc phòng không tầm thấp thay cho các khẩu pháo phòng không L-90 35 mm.

Trong hàng ngũ của JSDF, Type 91 được biết đến với biệt danh Closed Arrow.

Phát triển
Lực lượng phòng vệ Nhật Bản đã sử dụng pháo phòng không L-90 để bảo vệ các khu vực trong phạm vi 3,500 - 4,000 m. Tuy nhiên trong những năm 1980 khi Hoa Kỳ và Liên Xô bắt đầu thử nghiệm các tên lửa chống tăng có tầm bắn lên đến 5,000 - 6,000 m thì nguy cơ các pháo phòng không này không thể tự vệ ngoài tầm bắn với các trực thăng trang bị các loại tên lửa đó đã trở thành hiện thực.

Mặc dù đã có phương án lắp L-90 lên hệ thống kéo của xe tăng Type 74 để chúng cơ động hơn nhưng vẫn chưa đủ và phương án này khá đắc. Phương án được quan tâm nhất là tạo ra một tổ hợp tên lửa cơ động với tầm bắn xa hơn.

Sau khi Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản nhận được các tên lửa phòng không vác vai Shiki 91 có tầm bắn 5000m thì kế hoạch cho việc phát triển tổ hợp này đã được bắt đầu với kết quả là hệ thống tên lửa đất đối không Type 93. Tính đến năm 2008 thì đã có 113 hệ thống được đặt mua.

Thiết kế
Hệ thống gồm hai khối, mỗi khối chứa 4 ống tên lửa Type 91. Giữa hai khối này là hệ thống dò mục tiêu quang điện tử tìm mục tiêu trong dải hồng ngoại và ánh sáng nhìn thấy được, ngoài ra nó còn có ăngten phân biệt địch ta cùng một ra đa độc đáo nhỏ không dùng cho việc tác chiến mà nhưng để tìm và theo dõi các mục tiêu tầm thấp. Toàn bộ hệ thống được đặt trên một xe chiến đấu có độ cơ động cao.

Việc phóng tên lửa có thể thực hiện trong xe hoặc ngoài xe. Hệ thống phát lệnh có thể được tháo ra để nhóm tác chiến có thể thực hiện việc phóng ở một khoảng cách an toàn với bệ phóng. Hệ thống này có tay cầm và màn hình hiển thị mục tiêu. Mặc dù trông có vẻ hệ thống dò mục tiêu quang điện tử làm tất cả việc dò tìm mục tiêu nhưng trên nón của nhóm tác chiến cũng có hệ thống camera tìm mục tiêu và nó sẽ kết nối với hệ thống.

Nhóm chiến đấu gồm 3 người sẽ ngồi trên xe với chỗ ngồi chính giữa là chỉ huy. Không gian khá chật hẹp đến không có chỗ để duỗi chân nên các binh sĩ này được huấn luyện rất kỹ với tinh thần như "bác sĩ".

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official JGSDF Page
 http://island.geocities.jp/torakyojin88/93.html
 http://www.mod.go.jp/gsdf/mae/10d/photo/wepon/93sam/index.htm
 http://rightwing.sakura.ne.jp/equipment/jgsdf/firearms/type93sam/type93sam.html

Tên lửa đất đối không
Tên lửa Nhật Bản


title: Vị Bá

text:
Vị Bá () là một thị trấn của Tân Tập, Thạch Gia Trang, Hà Bắc, Trung Quốc.

Tham khảo

Hương của Trung Quốc


title: Chiến tranh Tống – Khiết Đan (1004–1005)

text:
Chiến tranh Tống-Khiết Đan còn được gọi là Chiến tranh Tống-Liêu (1004 - 1005) chỉ các cuộc giao tranh giữa quân đội Bắc Tống và Khiết Đan trong năm 1004 ở khu vực phía bắc sông Hoàng Hà. Cuộc chiến tranh này do Liêu chủ động khai chiến nhằm thu phục các quận ở phía nam Ngõa Kiều quan mà Hậu Chu Thế Tông chiếm được khi xưa. Tống Chân Tông được sự khuyến khích của tể tướng Khấu Chuẩn, đích thân ra Hà Bắc đốc thúc quân sĩ; quân Tống lên tinh thần và đánh bại quân Khiết Đan, giết tướng Tiêu Thát Lãm. Sau trận đánh này, hai nước ký kết hòa ước Thiền Uyên, bắt đầu 100 năm không có chiến tranh giữa hai miền.

Bối cảnh

Năm 916, thủ lĩnh tộc Khiết Đan là Gia Luật A Bảo Cơ tự xưng là hoàng đế, lập ra Khiết Đan quốc; tháng 2 năm 947 thì đổi tên thành Đại Liêu. Khi đó, thực lực của Khiết Đan phát triển lớn mạnh, uy hiếp đến lãnh thổ Trung Quốc đang chia năm xẻ bảy. Năm 936, vì giúp binh lực cho tiết độ sứ Hà Đông là Thạch Kính Đường giành ngôi nhà Hậu Đường dựng nhà Hậu Tấn, vua Liêu được Kính Đường cắt đất 16 châu Yến, Vân. Bờ cõi nước Liêu được mở rộng đáng kể về phía nam, thường xuyên uy hiếp các triều đình trung nguyên.

Năm 959, Hậu Chu Thế Tông phát động Bắc phạt đánh Liêu, thu phục Ích Luật quan, Ngõa Kiều quan, Mạc châu, Doanh châu; thậm chí còn có ý định tiến lên khôi phục Yên, Vân. Tuy nhiên do Thế Tông bị bệnh phải lui về nam (rồi qua đời). Năm 960, Triệu Khuông Dận cướp ngôi Hậu Chu, lập ra Bắc Tống. Tống Thái Tổ đưa quân tiêu diệt hết các chính quyền ở Hoa Nam, về căn bản đã thống nhất được Trung Quốc, đến năm 976 khi Thái Tổ qua đời, chỉ còn có thế lực Bắc Hán là tồn tại độc lập dưới sự viện trợ của Liêu. Năm 979, Tống Thái Tông diệt Bắc Hán, đánh bại viện quân Liêu tại Bạch Mã Lĩnh. Quân Tống thừa thắng tiến công U châu; các tướng Liêu hợp quân kháng cự mãnh liệt, quân Tống thua thảm ở Cao Lương, Tống Thái Tông suýt nữa là bị bắt.

Năm 982, Hoàng tử nước Liêu Gia Luật Long Tự lên ngôi hoàng đế, đại quyền nằm trong tay Tiêu thái hậu. Trong thời gian chấp chính, Tiêu thái hậu đổi tên nước thành Khiết Đan như cũ, tiến hành một loạt cải cách trên các lĩnh vực nông, công, thương và xã hội, nước Khiết Đan phát triển cường thịnh. Năm 986, Tống Thái Tông lại tiến hành bắc phạt, song không thu được kết quả. Sau khi Thái Tông qua đời, Chân Tông lên ngôi, Khiết Đan nhân cơ hội gây hấn. Cuối năm 999, quân Khiết Đan nam hạ, tấn công hai châu Trấn, Định. Tống Chân Tông hạ lệnh thân chính, đến phủ Đại Danh úy lạo tướng sĩ; quân Khiết Đan phải lui. Đến mùa đông năm 1000, Khiết Đan lại nam hạ, bị tướng Tống Dương Diên Chiêu đánh bại. Khiết Đan vẫn không từ bỏ ý định, đến năm 1004 quyết định đánh Tống một lần nữa, mục tiêu là thu phục lại các huyện phía nam Ngõa Kiều quan.

Diễn biến

Khiết Đan nam hạ
Mùa thu năm 1004, vua Khiết Đan và Tiêu thái hậu suất đại quân 200.000 người đến Nam Kinh, mệnh Sở vương Gia Luật Long Hựu trấn giữ kinh sư. Quân Khiết Đan cướp bóc ở hai quân Uy Lỗ, Thuận An; tướng Tống Ngụy Năng, Thạch Phổ ra ứng chiến, bị đánh bại. Quân Khiết Đan tiến sang trại Bắc Bình và Bảo châu, song chưa thành công.

Sau đó, tướng Khiết Đan là Tiêu Thát Lãm tiến công Toại Thành, bắt giữ Tiết độ sứ Thiên Hùng của Tống là Vương Tiên Tri. Tiêu thái hậu được tin thắng trận, liền cùng vua Khiết Đan đích thân suất quân tấn công Định châu, bắt sống tướng Tống giữ chức quan sát sứ Vân châu Vương Kế Trung; tướng giữ Định châu Vương Siêu đóng cửa thành cố thủ.

Tin bại trận lũ lượt bay về Biện Kinh, cả triều đình nhà Tống bàng hoàng. Trước kia khi quân Tống đẩy lui quân Khiết Đan ở Uy Lỗ, Khả Lâm, An Thuận, Định châu; vua Khiết Đan sai sứ đến chỗ Thạch Phổ ở Mạc châu, xin được hòa nghị. Chân Tông sai Tào Lợi Dụng cầm quốc thư đến trại Liêu. Tuy nhiên giữa đường thì người Khiết Đan đổi ý, tiến công Đức Thanh quân, Ký châu, Đàn châu. Cả triều đình nhà Tống chấn động. Quân Khiết Đan tiến đến Thiền châu, cửa ngõ vào thành Biện Kinh.

Vua Tống thân chinh

Ở triều đình nhà Tống, tể tướng Khấu Chuẩn chủ chiến, tể tướng Tất Sĩ An và Tham chính Vương Khâm Nhược chủ hòa. Tống Chân Tông đích thân đến phủ Khấu Chuẩn hỏi ý kiến, Khấu Chuẩn xin nhà vua đích thân ra trận, đốc thúc quân sĩ. Chân Tông sợ phải ra trận, dùng dằng không muốn đi. Tất Sĩ An lại đổi ý, cũng đến khuyên vua ra trận; trong khi Vương Khâm Nhược bàn nên dời đô về Kim Lăng, Trần Nghiêu Tẩu khuyên nên dời đô về Ích châu. Khấu Chuẩn biết tin, đòi chém những kẻ nghị hòa, xin Chân Tông thân chinh. Chân Tông vờ tỏ ý bằng lòng, sau đó Khấu Chuẩn ép Vương Khâm Nhược ra Thiên Hùng quân đốc sư kháng địch.

Tháng 11 ÂL, quân Liêu bị quân Tống đánh bại ở Sóc châu. Lúc này đại quân của Liêu tập trung tại Doanh châu. Hai tướng Tiêu Thát Lãm, Tiêu Quan Âm Nô suất quân đánh Kì châu, Tiêu thái hậu đích thân chỉ huy đại quân hỗ trợ, tiến đánh Ký châu, Bối châu. Quân Liêu còn công phá Đức Thanh, ba mặt bao vây Thiền châu.

Lúc này quân Khiết Đan đánh mạnh vào Thiền châu. Tướng giữ thành Lý Kế Long biết Tiêu Thát Lãm đến cướp trại, bèn cho quân mai phục bốn phía, Thát Lãm quả nhiên trúng kế và bị trúng tên của tướng Tống Trương Hoàn, tử trận. Lúc này Tống Chân Tông đang ngự giá ra Hà Bắc, có kẻ tả hữu khuyên nên lui về Kim Lăng, Chân Tông đã định nghe theo, nhưng bởi có Khấu Chuẩn một mực khuyên can, đành thôi. Khấu Chuẩn lại cùng Cao Quỳnh liên danh đề nghị nhà vua vượt sông, ra Hà Bắc khích lệ tướng sĩ. Chân Tông đồng tình. Có kẻ tả hữu dâng áo lông cừu, Chân Tông từ chối, bảo đem cho tướng sĩ ngoài sa trường. Quân Tống nghe được, rất phấn khích, càng đánh càng hăng. Chân Tông được Cao Quỳnh hộ giá, vượt sông đến phía bắc Thiền châu, ngự trên thành lâu, quân sĩ gặp được vua, hô to vạn tuế, tiếng la vang cả chục dặm, đến trại Khiết Đan. Tiêu thái hậu nghe tin, sai quân đến đánh thành hòng tóm Chân Tông. Chân Tông sai sứ đến quan sát, thấy Khấu Chuẩn vẫn bình thản uống rượu, mới tỏ ra yên tâm hơn. Khấu Chuẩn mở cổng thành nghênh chiến, giết hơn một nửa quân Khiết Đan, số quân còn lại buộc phải tháo chạy.

Hòa ước Thiền Uyên

Khi đó Tào Lợi Dụng cùng sứ Khiết Đan tới trại, sứ yêu cầu trả lại Quan Nam thì có thể nghị hòa. Khấu Chuẩn vào tâu, nói rằng quân ta đang thắng lớn, cứ buộc Khiết Đan trả lại Yên, Vân; dâng biểu xưng thần rồi mới cho hòa. Tống Chân Tông chán nản việc binh đao nên không muốn theo kế đó, sai Tào Lợi Dụng đi sứ, chỉ dặn không được cắt đất, còn tiền bạc thì sao cũng được, Khấu Chuẩn đòi không được quá 30 vạn. Tào Lợi Dụng vào yết kiến Tiêu thái hậu, phía Khiết Đan đòi Tống trả lại Quan Nam. Sau nhiều lần thương nghị, vào mùa xuân năm 1005, hai bên định ra nội dung hòa ước như sau
Biên giới hai nước để như trước.
Tống chủ xưng là anh, Khiết Đan chủ xưng là em. Tống Chân Tông dùng lễ thúc mẫu đối với Tiêu thái hậu.
Mỗi năm Tống tặng cho Khiết Đan 10 vạn lạng bạc, 20 vạn xúc lụa.

Đây gọi là bản hòa ước Thiền Uyên. Sau hòa ước này, hai nước không phát sinh chiến tranh trong hơn 100 năm.

Đánh giá về hòa nghị

Nhiều người về sau nhận định hòa ước Thiền Uyên là bản hòa ước bất bình đẳng, khi bên thắng trận là Tống phải chịu nộp tiền cho Khiết Đan, tuy nhiên người đương thời chưa hẳn đã nghĩ như vậy. Tể tướng triều Tống là Phú Bật cho rằng, nếu không xuất tiền mỗi năm cho Liêu, thì chi phí dùng cho chiến tranh còn tốn kém gấp hàng chục lần; đó cũng là tư tưởng chung của số đông quan lại Đại Tống khi đó: "Thiền Uyên chi minh, không phải là thất sách". Vả lại kinh tế nước Tống khi đó phát triển, số tiền cống nạp thực chất không ảnh hưởng nhiều đến ngân khố đất nước, ví dụ số 20 vạn xúc lụa chưa bằng 1/10 số lụa sản xuất được ở vùng Hàng châu, đó là chưa kể tới việc Tống có rất nhiều trung tâm sản xuất lụa ở khắp cả nước. Tuy nhiên, một vài ý kiến cho rằng số bạc, lụa dâng nạp làm tiêu hao ngân khố nhà Tống, đó là hệ quả phát sinh về sau, kể từ cuối thời Tống Nhân Tông, khi kinh tế triều Tống xuống dốc trầm trọng.

Ngoài ra, việc lập lại hòa bình lần đó có tác dụng giảm bớt thiệt hại do chiến tranh; thúc đẩy quan hệ giao thương và hợp tác giữa hai nước. Nước Liêu từ sau hòa ước Thiền Uyên, tích cực đẩy mạnh Hán hóa, dần dần đồng hóa với người Trung Quốc.

Tuy nhiên không thể không nhắc tới khuyết điểm của bản hòa ước. Phú Bật và Vương An Thạch nhận định rằng: Từ sau hòa ước Thiền Uyên, suốt ba triều Chân Tông, Nhân Tông, Anh Tông, nước Tống bãi chiến bỏ binh; quân đội ở Hà Bắc và Biện Kinh đều rơi vào cảnh "Võ bị giai phế", chỉ còn có quân ở Thiểm Tây khá hơn một chút do còn chiến đấu với Tây Hạ thường xuyên. Triều Tống ngay từ khi hoàn thành công cuộc thống nhất, và nhất là từ sau bản hòa ước này, binh bị không được chú trọng, thế nước giảm sút. Khi triều Kim hưng khởi và đánh Tống, thì chỉ trong vòng một năm, Bắc Tống đã diệt vong. Đối với Liêu (về sau còn có Kim và Nguyên) cũng vậy, việc đẩy mạnh Hán hóa sau bản hòa ước này cũng khiến cho người dân Khiết Đan từ bỏ lối sống du mục, chuyển sang phát triển nông nghiệp theo kiểu ở Trung Nguyên, cũng ảnh hưởng đến sức mạnh quân sự. Về sau Kim diệt Liêu, Bắc Tống; Mông Cổ diệt Kim, Thanh diệt Minh đều do vương triều sau nền văn minh chưa phát triển bằng vương triều trước, chỉ sống theo nghề cưỡi ngựa bắn cung, do đó có được lực lượng quân kị hùng hậu hơn.

Tham khảo
Tục tư trị thông giám

Chú thích

Nhà Tống
Nhà Liêu


title: Joey Muthengi

text:
Joey Muthengi là một nhân vật truyền thông và nữ diễn viên người Kenya. Sự tham gia của cô vào ngành công nghiệp truyền thông Kenya đã trở thành một nhân vật phát thanh trên 98,4 Capital FM từ 2009-2013, nơi cô tổ chức và sản xuất chương trình giới trẻ vô cùng nổi tiếng Hits Not Homework. Thời điểm gần đây nhất (tháng 6 năm 2016-nay), chương trình này là một phần của chương trình biểu diễn bữa sáng điện thương hiệu mới trên Citizen TV, với Joey Muthengi hiện đang đồng tổ chức chương trình hàng ngày với Fred Indimuli và Willis Raburu.

Tuổi thơ
Joey được sinh ra ở Kijabe, Thung lũng Rift và chuyển đến Hoa Kỳ khi cô được 2 tuổi. Joey trở về Kenya và tham dự Học viện Thung lũng Rift, sau đó chuyển đến Hoa Kỳ, nơi cô theo học trường Cao đẳng Hope theo đuổi chuyên ngành về Quản trị Kinh doanh và Truyền thông.

Nghề nghiệp
Từ năm 2011-2014, Joey đóng vai trò là VJ (Video Jockey) người Kenya đầu tiên cho kênh O - một kênh âm nhạc Nam Phi, nơi cô đại diện cho âm nhạc, giải trí và văn hóa Kenya cho phần còn lại của lục địa đen. Năm 2013, cô tổ chức Season 6 của chương trình âm nhạc thực tế lớn nhất ở Đông Phi 'Tusker Project Fame', trên Citizen TV, kênh truyền hình trước đó đã tham gia vào nhượng quyền thương mại trên ‘Tusker All Stars’ được phát sóng vào năm 2011.

Cuộc sống cá nhân
Joey có niềm đam mê âm nhạc và thơ ca.

Tham khảo

Sinh năm 1985
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên Kenya


title: Euproutia aggravaria

text:
Euproutia aggravaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Euproutia


title: Hubnerius dux

text:
Hubnerius dux là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hubnerius


title: Aglaops homaloxantha

text:
Aglaops homaloxantha là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aglaops


title: Comostola eucraspeda

text:
Comostola eucraspeda là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Comostola


title: Rifaximin

text:
Rifaximin, được bán dưới tên thương mại Xachusan, là một loại kháng sinh được sử dụng để điều trị tiêu chảy của du khách, hội chứng ruột kích thích và bệnh não gan. Nó có sự hấp thụ kém khi uống bằng miệng.

Nó dựa trên rifamycin. Rifaximin đã được chấp thuận cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 2004. Ở Hoa Kỳ, chi phí là 62,13 đô la Mỹ mỗi ngày cho 1100 mg rifaximin ($ 1.864,00 mỗi tháng) tính đến tháng 1 năm 2017. Tại Nga tính đến năm 2016, một liều tương tự có giá 231,25 RUB (khoảng 4 đô la Mỹ), Colombia là 2019, 1100 mg (2 tab - 550 mg) có giá 6286 COP (khoảng 2 đô la Mỹ).

Sử dụng trong y tế
Rifaximin có thể được sử dụng để điều trị và ngăn ngừa tiêu chảy của khách du lịch.

Hội chứng ruột kích thích
Rifaximin được chấp thuận tại Hoa Kỳ để điều trị hội chứng ruột kích thích. Nó có đặc tính chống viêm và kháng khuẩn và ngoài ra, nó là một loại kháng sinh không thể hấp thụ, hoạt động cục bộ trong ruột. Những đặc tính này làm cho nó có hiệu quả trong việc làm giảm các triệu chứng chức năng mãn tính của hội chứng ruột kích thích không táo bón (IBS). Nó dường như giữ lại các đặc tính trị liệu của nó cho chỉ định này, ngay cả sau các khóa học lặp đi lặp lại. Rifaximin được chỉ định đặc biệt khi sự phát triển quá mức của vi khuẩn đường ruột bị nghi ngờ có liên quan đến IBS của một người. Giảm triệu chứng hoặc cải thiện có thể đạt được cho các triệu chứng IBS toàn cầu bao gồm: đau bụng, đầy hơi, đầy hơi và thống nhất phân. Một nhược điểm là các khóa học lặp đi lặp lại có thể cần thiết cho việc tái phát các triệu chứng. Có bằng chứng cho thấy rifaximin có thể được chữa khỏi ở một số người bị IBS.

Nhiễm trùng C. difficile
Rifaximin cũng có thể là một bổ sung hữu ích cho vancomycin khi điều trị bệnh nhân tái phát nhiễm <i id="mwHg">C. difficile</i>. Tuy nhiên, chất lượng bằng chứng của các nghiên cứu này được đánh giá là thấp. Mặc dù việc tiếp xúc với rifamycin trong quá khứ có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc, vì vậy nên tránh dùng rifaximin trong những trường hợp như vậy.

Bệnh não gan
Tại Hoa Kỳ, rifaximin có tình trạng thuốc mồ côi để điều trị bệnh não gan. Mặc dù bằng chứng chất lượng cao vẫn còn thiếu, rifaximin dường như có hiệu quả tương đương hoặc hiệu quả hơn so với các phương pháp điều trị khác cho bệnh não gan (như lactulose), được dung nạp tốt hơn và có thể hoạt động nhanh hơn. Rifaximin được uống bằng miệng. Nó có tác dụng phụ tối thiểu, ngăn ngừa bệnh não tái phát và liên quan đến sự hài lòng của bệnh nhân cao. Mọi người tuân thủ và hài lòng hơn khi dùng thuốc này hơn bất kỳ loại nào khác do tác dụng phụ tối thiểu, thời gian thuyên giảm kéo dài và chi phí tổng thể. Nó làm giảm mức độ của vi khuẩn sản xuất amonia đường ruột do đó làm giảm các triệu chứng của bệnh não gan và giảm tỷ lệ tử vong. Những hạn chế của rifaximin là tăng chi phí và thiếu các thử nghiệm lâm sàng mạnh mẽ đối với HE mà không cần điều trị bằng đường sữa.

Công dụng khác
Các ứng dụng khác bao gồm điều trị: tiêu chảy truyền nhiễm, sự phát triển quá mức của vi khuẩn đường ruột, bệnh viêm ruột và bệnh túi thừa. Rifaximin có hiệu quả trong điều trị sự phát triển quá mức của vi khuẩn đường ruột bất kể nó có liên quan đến hội chứng ruột kích thích hay không.

Đặc biệt thận trọng
Sử dụng thận trọng là cần thiết ở những người bị xơ gan của gan có điểm số Child-Pugh ở mức độ nghiêm trọng loại C.

Tương tác
Rifaximin không được hấp thu đáng kể từ ruột và do đó không có nhiều tương tác đáng kể với các thuốc khác ở những người có chức năng gan bình thường.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Nhãn FDA đã được phê duyệt cho Xachusan (cảnh báo PDF)

Lactam
Ether


title: 541 TCN

text:
541 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 541 TCN


title: Whymperia carinifrons

text:
Whymperia carinifrons là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Whymperia


title: Prasinocyma inconspicuata

text:
Prasinocyma inconspicuata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Prasinocyma


title: Dirty South (nhạc sĩ)

text:
Dragan Roganović (; sinh 15 tháng 11 năm 1978), được biết đến nhiều bởi nghệ danh Dirty South là một  DJ, nhà sản xuất âm nhạc người Serbia gốc Úc, anh sinh ra tại Melbourne. Anh cũng là anh trai của cầu thủ bóng đá người Úc đang thi đấu cho Melbourne City, Nikola Roganovic.

Tiểu sử
Anh sinh ra tại Belgrade, Nam Tư,[1] nay là Serbia. Dirty South bắt đầu sự nghiệp của mình khi mới 13 tuổi. Nhưng phải mãi đến năm 2004 thì sự nghiệp của anh đã ra một tầm cao mới và từ đó anh được đặt cái tên là Dirty South.[2] Anh đã ký hãng đĩa Vicious Vinyl năm 2005.[3]

Since then, the Australian-based DJ has received numerous honours for his work, including: two ARIA nominations (Australian Music Industry's top accolade) for "Best Dance Release" in 2005 and 2006,[4] he was voted "Most Popular Producer Nationally" in the 2007 InTheMix 50 DJ Poll,[5] he achieved the number one position in the Australian Club Charts with his remix of "It's Too Late" by Evermore in late 2006, and he was the first Australian artist since 1999 to win one of Pete Tong's Essential New Tune awards. He also ranked second in the annual InTheMix 50 DJ Poll in 2007[6] and he has been ranked in the DJ Mag Top 100 DJ poll every year since 2007.[1][7][8]

Dirty South teamed up with British DJ Paul Harris in 2007 and produced "Better Day," which earned Dirty South another essential radio play by Pete Tong. He also remixed a number of songs, including "Reach For Me", "Feels Like Home", and "Higher State of Consciousness" with fellow Melbournians TV Rock. In late July 2007, he joined together with MYNC Project to release "Everybody Freakin". Another one of his honours came when his single, "Let It Go", was released on Axwell's record label Axtone in 2007.

Additionally, he has also been nominated for two Grammy Awards – he provided a remix for Kaskade's song "Sorry", which was nominated for a 2008 Grammy Award for Best Remixed Recording, and he was then nominated in 2011 in the same category for a remix he and Axwell did for The Temper Trap's "Sweet Disposition".[9]

Dirty South's track "Phazing", which featured vocals by Rudy, was one of the top sellers on Beatport when it was released in 2010. In 2011, he produced the track "Anything" for UK singer/rapper Example's No. 1 album Playing in the Shadows and in 2012, he produced the song "Say Nothing", the lead single from Example's fourth studio album, The Evolution of Man. Dirty South has produced, collaborated, or remixed for artists such as Snoop Dogg, The Pussycat Dolls, Kaskade, U2, Diddy – Dirty Money, The Temper Trap,David Guetta, Sebastian Ingrosso and more than 50 artists in total.[10]

In August 2012, Dirty South released the single "City of Dreams" with Alesso featuring vocals from Ruben Haze. It was initially released exclusively on Beatport and it reached the No. 1 position on the Beatport Top 100 its first week of release.[11] In support of "City of Dreams", Dirty South announced his largest North American tour to date, the City of Dreams Tour. The 30+ stop tour takes him across North America from September through to December 2012 and includes stops at venues such as New York City's Roseland Ballroom and Los Angeles' Palladium.

He is the older brother of professional footballer and former Melbourne Heart goalkeeper Nikola Roganovic. Nikola currently plays in the National Premier League for South Melbourne.

Tham khảo

DJ


title: Glypta bulbosa

text:
Glypta bulbosa là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Glypta


title: Neritodes verrucata

text:
Neritodes verrucata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Neritodes


title: Cúp quốc gia Wales 1884–85

text:
Cúp quốc gia Wales FAW 1884–85 là mùa giải thứ 8 của giải đấu bóng đá loại trực tiếp hàng năm dành cho các đội bóng ở Wales.

Vòng Một

Đá lại

Rhyl protest.

Vòng Hai

Đá lại

Vòng Ba

Đá lại

Disputed goal, Newtown walked off.

Bán kết

Chung kết

Đá lại

Tham khảo

Tiểu sử

Ghi chú

 The History of the Welsh Cup 1877-1993 by Ian Garland (1991)
 Welsh Football Data Archive

1884-85


title: Eustroma japonicum

text:
Eustroma japonicum là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eustroma


title: Waheed Alli, Nam tước Alli

text:
Waheed Alli, Baron Alli (sinh ngày 16 tháng 11 năm 1964) là một doanh nhân truyền thông và chính trị gia. Ông là đồng tác giả của loạt phim truyền hình Survivor và đã giữ các vị trí điều hành tại một số công ty sản xuất truyền hình bao gồm Tập đoàn Endemol Shine, Carlton Broadcast Productions (nay là ITV Studios), Planet 24 và Chorion.

Ông hiện là Giám đốc điều hành của Silvergate Media, Chủ tịch của Koovs Plc và là giám đốc tại Olga Productions. Ông là thành viên của Hạ viện ở Vương quốc Anh, ngồi như một người cuộc sống ngang hàng của Công Đảng, và được mô tả là một trong số ít các chính khách Hồi giáo đồng tính công khai trên thế giới.

Tiểu sử
Theo thuật ngữ chính trị của Anh, ông được coi là người châu Á, bởi vì cả hai cha mẹ ông đều là người Ấn-Caribbean. Mẹ của anh, một y tá, là một người Ấn-Trinidad đến từ Trinidad và Tobago, và người cha ghẻ lạnh của ông, một thợ cơ khí, là một người Ấn-Guyan từ Guyana. Mẹ ông là người theo đạo Hindu và cha là người Hồi giáo; Ông có hai anh em, cũng là người Hồi giáo. Ông được mệnh danh là một trong 20 người châu Á quan trọng nhất trong truyền thông Anh năm 2005. Đồng thời, ông duy trì mối quan hệ với cội nguồn Caribbean của mình, cả với các chính khách Anh-Guyana khác như Valerie Amos và Trevor Phillips, và với Tổng thống Bharrat Jagdeo.

Ông là một trong một nhóm người Guyan rất thành công ở Anh (Michael White của The Guardian gọi họ là "mafia Guyana"), bao gồm Raj Persaud, Herman Ouseley và David Dabydeen, Cynthia Pine, Keith Waithe và Rudolph Dunbar.

Alli lớn lên trong môi trường xung quanh khiêm tốn, theo học trường Cao đẳng kỹ thuật Stanley ở Nam Norwood và rời trường năm 16 tuổi với chín cấp độ O.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Announcement of his introduction at the House of Lords, House of Lords minutes of proceedings, ngày 21 tháng 7 năm 1998
Oxford Pride
 BBC profile, ngày 29 tháng 11 năm 2000.
Asians in Media profile , 2005.
Caribbean Voice profile, October 2001.
Knitting Circle profile, with press cuttings
The Albert Kennedy Trust

Sinh năm 1964
Nhân vật còn sống
British politicians of Indian descent
Chính khách đồng tính nam
LGBT Muslims
English businesspeople
Labour Party (UK) life peers
English people of Indo-Guyanese descent
English people of Indo-Trinidadian descent
English Muslims
People associated with De Montfort University
LGBT businesspeople from the United Kingdom
LGBT politicians from England
LGBT life peers
Gay peers


title: Mesoleptus vacuus

text:
Mesoleptus vacuus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mesoleptus


title: Fenerbahçe S.K. (bóng đá)

text:
Fenerbahçe Spor Kulübü (, Fenerbahçe Sports Club), thường được biết đến với Fenerbahçe, là một câu lạc bộ bóng đá có trụ sở ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Hiện tại, câu lạc bộ đang thi đấu ở Süper Lig, hạng đấu cao nhất của bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ.

Cầu thủ

Đội hình hiện tại
.

Cầu thủ học viện tập luyện với đội hình chính
.

Cầu thủ chưa đăng ký theo hợp đồng

Cho mượn

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website of 1907 Fenerbahçe Association

Fenerbahçe S.K.
Fenerbahçe S.K. (bóng đá)


title: Neopetrolisthes maculatus

text:
Neopetrolisthes maculatus là một loài cua thuộc chi Neopetrolisthes trong họ Porcellanidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1837.

Từ nguyên
Từ định danh maculatus trong tiếng Latinh có nghĩa là "lốm đốm", hàm ý đề cập đến những chấm đỏ trên mai của loài cua này.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
N. maculatus có phạm vi trải dài trên khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Loài này sinh sống ở vùng gian triều, độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 10 m.

Mô tả
Giáp (mai) và càng của N. maculatus có nhiều kiểu hình đốm chấm với các màu tím ánh đỏ, đỏ thuần hoặc nâu. Vì có hiện tượng đa hình nên N. maculatus từng được mô tả như loài mới một lần nữa với danh pháp là N. ohshimai.

Sinh thái học

N. maculatus là một loài ký sinh ngoài trên hải quỳ, như đã được biết đến ở Stichodactyla gigantea và Stichodactyla haddoni.

Thức ăn của N. maculatus chủ yếu là huyền phù. Chúng cũng ăn cả chất nhầy từ hải quỳ vật chủ tiết ra nhưng không phụ thuộc vào nguồn thức ăn này.

Tham khảo

Xem thêm

M
Động vật được mô tả năm 1837


title: Ngô Triết Hàm

text:
Ngô Triết Hàm (chữ Hán giản thể: 吴哲晗; chữ Hán phồn thể: 吳哲晗; bính âm: Wúzhé Hán; sinh ngày 26 tháng 8 năm 1995) là một ca sĩ thần tượng người Trung Quốc. Cô là cựu thành viên của nhóm nhạc thần tượng Trung Quốc SNH48, thuộc Team SII (đã chính thức tốt nghiệp vào ngày 14 tháng 10 năm 2020). Cô đã tốt nghiệp và chính thức trở thành nghệ sĩ trực thuộc Siba Media .Ngày 14 tháng 10 năm 2012, cô chính thức trở thành thành viên thế hệ thứ nhất của SNH48. Ngày 12 tháng 1 năm 2013, cô chính thức được ra mắt tại buổi công diễn "Give Me Power!". Cô cũng là thành viên của DEMOON.

Kinh nghiệm
Vào ngày 14 tháng 10 năm 2012, thông qua tuyển chọn các thế hệ thứ nhất của SNH48, cô đã trở thành một trong 26 thí sinh đủ tiêu chuẩn tham gia vào nhóm. Vào ngày 23 tháng 12, cô được mời tham dự các cuộc họp lớn khai mạc của Hiệp hội Cựu sinh viên Thanh niên Fudan.

Vào ngày 12 tháng 1 năm 2013, sân khấu đầu tiên của "Give Me Power!" được tổ chức tại Trung tâm Văn hóa và Nghệ thuật Vịnh Repulse Thượng Hải, cô chính thức được debut. Vào ngày 22 tháng 4, cô tham gia MV "River". Vào ngày 25 tháng 5, cô tham gia "525 Cầu nguyện cho Ya'an, SNH48 Spring New Song Concert". Vào ngày 11 tháng 11, cô tham dự nghi thức trào cờ thành lập SNH48 Team SII, trở thành một trong những thành viên của SNH48 Team SII. Ngày 12 tháng 12, cô tham gia bộ phim "Tiên sinh bán nguyệt mộng tiên sinh", đóng vai Ngô Triết Giang.  Vào ngày 16 tháng 12, tham gia chương trình "Friends of Migu and Ta" của "China Mobile's" ~ SNH48 ~ SNH48 Guangzhou Tên Thousand Concert mà chúng tôi đã cùng nhau theo đuổi trong nhiều năm qua." Vào ngày 31 tháng 12, cô tham gia bữa tiệc chào đón đêm giao thừa của Dragon TV.

Ngày 18 tháng 1 năm 2014, cô tham gia concert "Đỏ Trắng Quyết Đấu" của SNH48 tại Shanghai Grand Stage sau khi tròn 1 năm debut. Ngày 26 tháng 7, cô đã cố giành chức Quán quân trong cuộc tổng tuyển cử đầu tiên của SNH48. Vào ngày 11 tháng 10, cô đã lọt vào top  thi "Hoa hậu Quốc tế Trung Quốc 2015"  đại lục.

Vào ngày 31 tháng 1 năm 2015, cô tham gia vào " Giải thưởng Giai điệu vàng thường niên SNH48 BEST 30 2015 ". Vào ngày 13 tháng 2 Ngô Triết Hàm đã công khai xin lỗi về sự cố tư liên của người hâm mộ; cùng ngày, công ty đã đưa ra thông báo hạ cấp xuống thực tập sinh và đình chỉ mọi hoạt động biểu diễn nghệ thuật công khai. Ngày 6 tháng 5, theo kết quả bỏ phiếu trên ''Pocket 48", viên chức này đã thông báo rằng nguyên nhân là do 4 thành viên bị giáng cấp của Đội X mà Ngô Triết Hàm đã giành được câu trả lời cho danh tính thành viên và trở lại Đội SII, và kiêm nhiệm Đội X. Vì vậy, Ngô Triết Hàm trở thành thành viên đầu tiên của SNH48 kiêm nhiệm trong hai đội trong cùng một đoàn. Vào ngày 21 tháng 9, cô tham gia chương trình "One Stop to the End" của đài truyền hình vệ tinh Giang Tô. Vào ngày 31 tháng 10, cô đã giành được vị trí thứ ba trong Lễ trao giải Thời trang SNH48 đầu tiên và gia nhập đội Style-7 gồm Fashion God Seven. Vào ngày 28 tháng 12, cô tham gia "Lễ trao giải Giai điệu vàng hàng năm SNH48 BEST 30 2015". Ngày 31 tháng 12, cô tham gia tiệc giao thừa của Dragon TV.

Từ ngày 10 tháng 1 năm 2016, cô tham gia chương trình trực tuyến "Em gái xinh đẹp quốc dân"  và bị loại ở số thứ tám. Vào ngày 8/3, web drama " Personal School Flower" có sự tham gia của diễn viên chính đã chính thức ra mắt, trong vở kịch có vai Chu Yarou. Vào ngày 30 tháng 7, trong cuộc tổng tuyển cử lần thứ ba của SNH48, cô đã giành được vị trí thứ 23 với 19588,7 phiếu bầu, và được chọn vào nhóm lựa chọn tổng tuyển cử thứ ba Under Girls. Vào ngày 31 tháng 12, cô tham gia Bữa tiệc đêm giao thừa của Truyền hình vệ tinh Hồ Nam.

Ngày 17 tháng 3 năm 2017, cô được chọn vào nhóm tuyển chọn của "Tương tư tương tư". Vào ngày 29 tháng 7, trong cuộc tổng tuyển cử lần thứ tư của SNH48, cô ấy cuối cùng đã có được 41.674,9 phiếu bầu, đứng thứ 15 và trở lại nhóm tuyển chọn Top16 sau hai năm. Vào ngày 5 tháng 11, cô đã giành được vị trí thứ hai trong Lễ trao giải Thời trang thường niên lần thứ hai SNH48 được tổ chức tại Triển lãm Sáng tạo World Expo Thượng Hải.

Ngày 27 tháng 7 năm 2018, cô đứng thứ 12 trong cuộc tổng tuyển cử lần thứ 5 của SNH48.

Vào ngày 19 tháng 1 năm 2019, nhóm nhỏ mới gồm 7 thành viên SNH48-Demoon được thành lập. Vào tháng 6, bộ phim Dạ Điệp (Night Butterfly), nữ đặc vụ của Trung Hoa Dân Quốc được khởi chiếu, cô vào vai Shen Qingyun, bạn thân của Little Butterfly. Vào ngày 27 tháng 7, cô đã tham gia vào cuộc tổng tuyển cử lần thứ sáu của tập đoàn SNH48, và cuối cùng đã giành được 898.753 phiếu bầu, đứng thứ 5 và trở lại Top 7 sau 5 năm.

Vào ngày 29 tháng 5 năm 2020, cô tham gia chương trình cạnh tranh của Tencent Video Music Group " Hot Us " với mười lăm thành viên của SNH48 Group .

Sự nghiệp

Năm 2012
Ngày 14 tháng 10 năm 2012, thông qua tuyển chọn thế hệ thứ nhất của SNH48, trở thành một trong 26 thí sinh đủ tiêu chuẩn tham gia vào nhóm.

Năm 2013
Ngày 12 tháng 1, tham gia SNH48 "GiveMePower!", thế hệ thứ nhất chính thức debut.

Ngày 21 tháng 1, tham gia ca khúc hợp ca cùng các thành viên SNH48 Team SII "Ca Khúc 16 Tỷ Muội".

Ngày 22 tháng 4, tham gia MV "River".

Ngày 11 tháng 11, tham dự nghi thức trao cờ thành lập SNH48 Team SII, trở thành một trong những thành viên của SNH48 Team SII.

Cùng tham gia diễn phim điện ảnh "Giấc Mơ Thực Tập Sinh".

Năm 2014
Ngày 26 tháng 7, tham gia concert Tổng Tuyển Cử Hàng Năm lần thứ Nhất SNH48 "Một Lòng Tiến Bước", đạt được vị trí thứ 1.

Tháng 10, quay MV "UZA" tại Hàn Quốc.

Năm 2015
Ngày 13 tháng 2 bị giáng cấp xuống làm trainee vì scandal.

Ngày 17 tháng 4 thăng cấp chuyển vào Team X.

Ngày 6 tháng 5 thăng cấp trở lại Gen 1 chuyển lại vào Team SII và đồng thời kiêm nhiệm Team X.

Ngày 31 tháng 10, tại SNH48 Fashion Style 7 lần thứ nhất đạt được hạng 3, đồng thời gia nhập nhóm nhỏ thứ hai về thời trang của SNH48 "Style-7".

Năm 2016
Ngày 30 tháng 7, tham gia concert Tổng Tuyển Cử Hàng Năm lần thứ Ba SNH48 "Sát Cánh Cùng Bay", đạt được vị trí thứ 23.

Ngày 5 tháng 11, tại SNH48 Fashion Style 7 lần thứ hai đạt được hạng 2.

Năm 2017
Ngày 29 tháng 7, tham gia concert Tổng Tuyển Cử Hàng Năm lần thứ Tư SNH48 "Trái tim bay lượn", đạt được vị trí thứ 15.

Ngày 18 tháng 11, tại SNH48 Fashion Style 7 lần thứ ba đạt được hạng 5.

Năm 2018
Ngày 28 tháng 7, tham gia concert Tổng Tuyển Cử Hàng Năm lần thứ Năm SNH48 "Chỉ Lệ Tiền Hành", đạt được vị trí thứ 12.

Năm 2019
Ngày 19 tháng 1 được chọn là một trong những thành viên của SNH48 tham gia vào DEMOON.

Ngày 11 tháng 6, tham gia Liên hoan Phim Và Truyền hình Quốc tế Thượng Hải 2019, trình bày ca khúc "Dưới Ánh Trăng" nhạc phim "Tiểu Dạ Khúc" cùng với Trương Ngữ Cách, Hoàng Đình Đình, Lâm Tư Ý, Tạ Lôi Lôi, Tôn Trân Ny.

Ngày 27 tháng 7, tham gia concert Tổng Tuyển Cử Hàng Năm lần thứ Sáu SNH48 "Hành Trình Mới", đạt được vị trí thứ 5.

Ngày 30 tháng 8 debut với tư cách thành viên DEMOON nhóm nhỏ của SNH48 đồng thời phát hành EP đầu tiên "FOX".

Năm 2020
Ngày 18 tháng 4 chính thức xác nhận tham gia chương trinh [炙热的我们 - We are Blazing] cùng 15 thành viên SNH48.

Tác phẩm tham gia

Âm nhạc

Concert

Tham khảo

https://vi.wikipedia.org/wiki/SNH48
SNH48一期生抵沪开始培训 住宿地址不对外公开
 女子团体SNH48一期生发布公演在沪举行
 snh48总选举十六强诞生
 一分钟销量破120万，吴哲晗新单曲引热议
 SNH48_DEMOON出道首秀 吴哲晗自曝通宵排舞

Liên kết ngoài

Sinh năm 1995
Nữ ca sĩ Trung Quốc
Nghệ sĩ Trung Quốc sinh năm 1995
Họ Ngô
Ca sĩ Trung Quốc
Người Chiết Giang


title: DBL-583

text:
DBL-583 là chất ức chế tái hấp thu dopamine có chọn lọc của nhóm hóa chất piperazine. Nó là este decanoate của hydroxy vanoxerine. DBL-583 phân hủy rất chậm trong cơ thể, kéo dài đến một tháng sau một lần tiêm.

Xem thêm

 GBR-12783
 GBR-12935
 GBR-13069
 GBR-13098

Tham khảo

Ether


title: Rhodostrophia cinerascens

text:
Rhodostrophia cinerascens là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Rhodostrophia


title: Pericallia graeseri

text:
Pericallia graeseri là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pericallia


title: Odontolabis kikuchii

text:
Odontolabis kikuchii là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được  mô tả khoa học năm 2001.

Tham khảo

Odontolabis
Động vật được mô tả năm 2001


title: Acanthermia incisura

text:
Acanthermia incisura là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acanthermia


title: La campanella (Liszt)

text:
phải|nhỏ|300x300px|Hai nốt tô đỏ cách nhau 35 nửa cung, tương đương 46cm trên bàn phím."La campanella" (Liszt) là tên thường gọi một nhạc phẩm dành cho dương cầm của Franz Liszt. Tên gọi này để phân biệt với nhạc phẩm "La campanella (Paganini)" và với "Campanella (nấm)". Nhạc phẩm này rất nổi tiếng trong giới âm nhạc vì giai điệu rất hấp dẫn và đòi hỏi trình độ biểu diễn dương cầm rất điêu luyện, trong đó có đòi hỏi các "bước nhảy" quãng lớn của đôi bàn tay trên bàn phím dương cầm, phối hợp với sự nhanh nhẹn của các ngón tay. Các khoảng lớn nhất mà tay phải đạt được là mười lăm (hai quãng tám) và mười sáu (hơn hai quãng tám). Tốc độ nhanh làm người biểu diễn có rất ít thời gian di chuyển tay kịp.

Tuy gọi là là bài tập (etude), nhưng nhiều nghệ sĩ dương cầm hàng đầu Thế giới vẫn coi nó là tác phẩm âm nhạc thực thụ để phô diễn tài năng của mình.

Từ nguyên

 Chủ đề âm nhạc gốc của nhạc phẩm N°3 này là một trong các giai điệu dành cho vĩ cầm biểu diễn của Paganini, nổi tiếng với những đòi hỏi kỹ thuật vĩ cầm điêu luyện và phức tạp, tạo nên hiệu quả như tiếng của một chiếc chuông đồng bé (tiếng Ý là campanella, nghĩa là quả chuông nhỏ). Đồng thời cũng gợi lên một dân ca Ý là "Campanella".  Đó là bản hòa tấu vĩ cầm N°2 mà Paganini hoàn thành năm 1826, công diễn vào năm sau tại La Scala, ở Milan do chính Paganini thực hiện. Giai điệu chủ đề của nhạc phẩm này cho vĩ cầm của Paganini được Liszt chuyển đổi và biến tấu thành "La campanella" (Liszt) cho dương cầm.
 Tên nguyên bản của nhạc phẩm này là Étude No. 3 in G♯ minor (khúc luyện tập số 3 cung Son thăng thứ) mà Liszt biên soạn năm 1851 cho dương cầm theo các giai điệu chủ đề của Nicôlô Paganini cho vĩ cầm. Trong bộ tác phẩm Khúc luyện chính từ Paganini (grandes études de Paganini) của Liszt, nhạc phẩm này xếp thứ ba (N°3).

Độ khó
Nhạc phẩm này là một trong những bài tập khó nhất được viết cho dương cầm. Nó đòi hỏi chơi với tốc độ rất nhanh, yêu cầu  tay phải nhảy giữa các quãng lớn hơn một quãng tám, thậm chí có lúc là hai quãng tám. Nói chung, khúc luyện này đòi hỏi độ khéo léo và độ chính xác ở các bước nhảy lớn trên bàn phím, cùng với sự nhanh nhẹn của các ngón tay kém thuận hơn (yếu hơn) của hai bàn tay. Các khoảng lớn nhất mà tay phải đạt được là mười lăm (hai quãng tám) và mười sáu (hai quãng tám) mỗi giây. Các nốt thứ mười sáu được chơi giữa hai nốt, và cùng một nốt được chơi ở hai quãng tám hoặc hai quãng tám và cao hơn thứ hai không nghỉ. Người chơi dương cầm có ít thời gian để di chuyển bàn tay, do đó buộc người chơi piano phải tránh căng cơ. Các quãng mười lăm khá phổ biến ở phần đầu của étude, trong khi quãng mười sáu xuất hiện hai lần, ở các quãng ba mươi và ba mươi hai.

Cấu trúc
Trang đầu bản nhạc "La campanella" của Franz Liszt cho dương cầm.

Nguồn trích dẫn

Liên kết ngoài

 https://cmapspublic2.ihmc.us/rid=1PHLPR0MS-1K7V22Z-4WJ/Liszt_Paganini_Etude_No3_Campanella.pdf
 https://www.youtube.com/watch?v=ZIMGLuA3N_0

Nhạc cổ điển
Dương cầm
Nhạc phẩm 1851
Nhạc khúc Sol thăng thứ


title: Enispa virescens

text:
Enispa virescens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Enispa (chi bướm)


title: Lê Dân

text:
{{Thông tin nghệ sĩ
| tiền tố = Nghệ sĩ Ưu tú
| tên = Lê Dân
| tên gốc =
| nền = đạo diễn
| hình = Đạo diễn Lê Dân.jpeg
| kích thước hình =
| chú thích hình =
| nghệ danh =
| danh hiệu = Nghệ sĩ Ưu tú
| tên khai sinh = Lê Hữu Phước
| ngày sinh = 1928
| nơi sinh = Tây Ninh, Liên bang Đông Dương
| ngày mất =
| nơi mất = Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
| nguyên nhân mất = Đột quỵ
| an táng = Nghĩa trang Bình Dương
| quốc tịch =
| dân tộc = Kinh
| nghề nghiệp = Đạo diễn
| bố mẹ =
| vợ =
| chồng =
| con =
| đào tạo =
| học vấn =
| lĩnh vực hoạt động = Điện ảnh
| năm hoạt động điện ảnh =
| đào tạo điện ảnh =
| tác phẩm điện ảnh nổi bật = Loan mắt nhungÔng cố vấnHồi chuông Thiên MụTình Lan và ĐiệpTrường tôi
| giải thưởng điện ảnh =
| chữ ký =
| website =
}}
Lê Dân (1928 – 2016) là một trong những đạo diễn đầu tiên của nền Điện ảnh Việt Nam. Ông cũng là đạo diễn Việt Nam có nhiều phim tham gia các liên hoan phim quốc tế nhất.

 Tiểu sử
Ông tên thật là Lê Hữu Phước, sinh năm 1928 tại Tây Ninh. Vào thập niên 1950 sau khi tốt nghiệp Học viện Cao đẳng Nghệ thuật và Viện Nghiên cứu điện ảnh Paris (Pháp), ông trở về nước bắt đầu làm phim. Ông còn có bằng luật sư. Những tác phẩm điện ảnh của ông góp phần tạo nên tên tuổi cho những nghệ sĩ như Thẩm Thúy Hằng, Huỳnh Thanh Trà, Băng Châu, Kiều Chinh (trước 1975), Diễm My, Việt Trinh, Thanh Thúy (sau 1975)... Ông qua đời tại TP. HCM lúc 11 giờ 30 ngày 26 tháng 2 năm 2016 sau thời gian dài hôn mê sâu do đột quỵ, hưởng thọ 88 tuổi.

 Tác phẩm
Những bộ phim nổi tiếng của ông có thể kể: Loan Mắt Nhung, Hồi Chuông Thiên Mụ, Tình Lan và Điệp (trước 1975), Ông Cố vấn, Pho Tượng, Người con gái đất đỏ, Xương rồng đen, Những bức thư từ Sơn Mỹ (sau 1975)... Giải thưởng
 Giải đặc biệt tại Liên hoan phim Việt Nam lần 6 (1983) với bộ phim Pho tượng. Giải Bông sen bạc Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 10 (1993) với phim Xương rồng đen. Giải A giải thưởng Hội điện ảnh Việt Nam năm 1994 với phim Xương rồng đen.''
 Giải thưởng của Bộ Nội vụ năm 1996

Tham khảo

Lê Dân
Người Tây Ninh
Sinh năm 1928
Mất năm 2016
Đạo diễn điện ảnh


title: Vụ đánh bom Suruç 2015

text:
Vụ đánh bom Suruç  diễn ra tại Suruç, thuộc tỉnh Şanlıurfa, Thổ Nhĩ Kỳ  vào khoảng 12:00 giờ (theo giờ địa phương), ngày 20 tháng 7 năm 2015, ngoài trung tâm văn hóa Amara. Theo các báo cáo ứng phó khẩn cấp ban đầu, khoảng 32 người bị giết và 104 người khác bị thương.

Vụ đánh bom nhằm vào các thành viên của Đảng Xã hội của những người bị áp bức (ESP), Liên đoàn Các hiệp hội Thanh niên Xã hội chủ nghĩa (SGDF), đã ban bố bộ thông cáo báo chí về việc tái thiết thị trấn Kobanî của Syria khi vụ đánh bom xảy ra. Thị trấn Suruç cách thị trấn Kobane của Syria khoảng 10 km. Lực lượng Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant đã chiếm thị trấn Kobane của Syria hồi tháng 9 năm 2014, nhưng lực lượng người Kurd đã giành lại nó hồi tháng 1 năm 2015. Hơn 300 thành viên của SGDF đã đi từ İstanbul đến Suruç để tham gia vào việc tái thiết Kobanî với thời gian khoảng 3 đến 4 ngày và họ đã ở lại trung tâm văn hóa  Amara khi chuẩn bị vượt viên giới

Các quan chức địa phương nói rằng vụ nổ gây ra do một nữ sát thủ đánh bom liều chết bằng bom chùm. Các quan chức cũng tin rằng Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant có thể là thủ phạm của vụ tấn công này. Theo nhiều nguồn tin cho biết, người dân nơi đây đang rất hoảng sợ sau vụ nổ và nhiều chủ cửa hàng đã đóng cửa vì lo ngại sẽ có một vụ tấn công thứ 2. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ, Recep Tayyip Erdoğan đã lên án vụ đánh bom và miêu tả đây là “một hành động khủng bố”.

Tham khảo

Giết người hàng loạt ở Thổ Nhĩ Kỳ
Thổ Nhĩ Kỳ 2015
Tấn công 2015
Khủng bố Hồi giáo ở Thổ Nhĩ Kỳ
Giết người hàng loạt năm 2015


title: Ga Beomeo

text:
Ga Beomeo là ga trên Tàu điện ngầm Daegu tuyến 2 ở Beomeo-dong, Suseong-gu, Daegu, Hàn Quốc. Có toà án Daegu và văn phòng công tố viên nằm xung quanh nhà ga.

Liên kết
  Trạm thông tin mạng  từ Tổng công ty đường sắt cao tốc đô thị Daegu

Tham khảo

Ga tàu điện ngầm Daegu
Quận Suseong
Nhà ga mở cửa vào 2005


title: Dusona rufonigra

text:
Dusona rufonigra là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Dusona


title: Wiejkowo

text:
Wiejkowo  () là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Wolin, thuộc quận Kamień, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng  về phía đông nam của Wolin,  phía nam Kamień Pomorski và  phía bắc thủ đô khu vực Szczecin.

Ngôi làng có dân số là 300 người.

Lịch sử
Gia đình von Guentersberg cai quản Weckow từ năm 1299 cho đến khi họ qua đời năm 1763 và gia đình von Berg tiếp nhận thị trấn. Alexandrine von Berg được thừa hưởng Weckow từ cha cô và với cuộc hôn nhân của cô với Albert von Ploetz, thị trấn thuộc sở hữu của gia đình von Ploetz cho đến năm 1945. Theo các điều khoản của Thỏa thuận Potsdam, khu vực này đã trở thành một phần của Ba Lan sau Thế chiến II, và Ba Lan bị trục xuất khỏi miền đông Ba Lan do Liên Xô chiếm đóng được tái định cư trong khu vực.

Đĩa Curmsun

Đĩa Curmsun được cho là một phần của tích trữ Thời đại Viking được phát hiện vào năm 1841 trong hầm mộ của nhà thờ gỗ đổ nát ở Wiejkowo, khi nhà thờ mới đang được xây dựng. Tuy nhiên, nó dường như vẫn ở đó cho đến sau Thế chiến II. Sau đó, nó trở thành tài sản của gia đình Sielski địa phương, nhưng tầm quan trọng của nó vẫn chưa được biết. Nó được giữ trong gia đình như một điều kỳ lạ. Sau khi gia đình sau đó chuyển đến Thụy Điển, vào năm 2014, Maja Sielska, 11 tuổi, đã đưa đĩa cho giáo viên lịch sử của mình; tầm quan trọng của nó sau đó đã được hiểu. Việc phát hiện ra đĩa được báo cáo trên báo chí vào ngày 5 tháng 12 năm 2014.


title: Mormonia abamita

text:
Mormonia abamita là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mormonia


title: Chloroclysta coraciata

text:
Chloroclysta coraciata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Chloroclysta


title: MVV Maastricht

text:
MVV Maastricht (, tên đầy đủ Maatschappelijke Voetbal Vereniging Maastricht [maːtsxɑpələkə vudbɑl vəˌreːnəɣɪŋ maːstrɪxt]) là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp người Hà Lan từ thành phố Maastricht, được thành lập vào ngày 02 tháng 4 năm 1902. Vì logo của họ dựa trên huy hiệu của thành phố, một thiên thần vũ trang cầm khiên màu đỏ với ngôi sao trắng, nên họ có biệt danh là "de Sterrendragers" ("Người mặc ngôi sao") và, theo phương ngữ địa phương, "Us MVV'ke" ("MVV nhỏ của chúng tôi"). Cho đến năm 2011, câu lạc bộ chỉ là Maastrichtse Voetbal Vereniging, cho đến khi tên chính thức thay đổi để lấy tên thành phố được bao gồm trong tên đầy đủ.

Danh dự

 Eerste Divisie
 Vô địch: 1984, 1997
 Thăng hạng Eredivisie
 Thăng hạng: 1978, 1988
 Cúp Liên đoàn UEFA
 Vô địch: 1970

Kết quả

Dưới đây là bảng với kết quả trong nước của MVV kể từ khi giới thiệu bóng đá chuyên nghiệp vào năm 1956.

Sân vận động
Trong những ngày đầu, MVV thường thay đổi căn cứ, bắt đầu bằng cách chơi trận đấu sân nhà trên quảng trường Vrijthof. Họ di chuyển đến một đường đua xe đạp ở rìa thành phố, trước khi cuối cùng tạo ra mặt bằng của riêng họ tại địa điểm của Boschpoort. Sân vận động đã được đặt cùng tên. Người ta tuyên bố rằng chính những người chơi MVV đầu tiên đã nâng cao đồng cỏ để tạo ra một sân có thể chơi được. Sau đó, khán đài đã được xây dựng, cải tiến và mở rộng trong các khoảng thời gian khác nhau.

Vào tháng 1 năm 1962, họ chuyển đến vùng đất hiện tại của họ tại địa hình Geusselt. Một lần nữa, tên của địa điểm cũng trở thành tên của sân vận động. Geusselt đã được cơ cấu lại vào những dịp khác nhau. Trong lần tái thiết lớn đầu tiên, đường đua thể thao đã bị gỡ bỏ, sân được quay 90 độ và các ghế chỉ được xây dựng mới chỉ làm giảm sức chứa của mặt đất. Trong thiên niên kỷ mới, các góc mở của sân vận động đã bị đóng cửa và khán đài duy nhất cuối cùng được thay thế bằng một khán đài toàn ghế ngồi duy nhất. Hiện tại sân vận động có sức chứa khoảng 10.000.

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

 Tính đến ngày 10 tháng 1 năm 2019

Lịch sử quản lý

 Bill Julian (1932–34)
 Viktor Havlicek (1948–56)
 Friedrich Donnenfeld (1966–68)
 George Knobel (1969–73)
 Maarten Vink (1973)
 Leo Canjels (1973–75)
 André Maas (1975–76)
 George Knobel (1976–78)
 Leo Steegman (1978–81)
 Cor van der Hart (1980–81)
 Friedel Rausch (1982–83)
 Jo Bonfrere (1983)
 Clemens Westerhof (1983–84)

 Barry Hughes (1984–85)
 Jo Bonfrere (1985)
 Cor Brom (1985)
 Pim van de Meent (1985–86)
 Frans Körver (1986–89)
 Sef Vergoossen (1989–95)
 Jan Reker (May 1995 – Oct 95)
 Frans Körver (Oct 1995 – Jun 98)
 Wim Koevermans (Jul 1998– Nov 00)
 Roger Reijners (Nov 2000 – Nov 02)
 Ron Elsen (Nov 2002 – Jul 03) (caretaker)
 Jan van Deinsen (Aug 2003 – Feb 04)]]
 Rob Delahaye (Feb 2004 – Jun 04) (caretaker)

 Andries Jonker (Jul 2004–06)
 Jurrie Koolhof (2006– Feb 07)
 Ron Elsen (Feb 2007 – Mar 07) (caretaker)
 Rob Delahaye (Apr 2007 – Jun 07) (caretaker)
 Robert Maaskant (Jul 2007–08)
 Fuat Çapa (Jul 2008 – Feb 10)
 Paul Meulenberg (Feb 2010 – Mar 10) (caretaker)
 Ron Elsen (Mar 2010) (caretaker)
 René Trost (Jul 2010–13)
 Tiny Ruys (Jul 2013 – Dec 13)
 Edwin Hermans / Ron Elsen (Dec 13 – Jun 14)
 Ron Elsen (Jul 14-now)

Cầu thủ đáng chú ý

 Xem thêm Thể loại: Cầu thủ bóng đá MVV Maastricht

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức
 Xếp hạng Eredivisie
 Người hâm mộ MVV-Schotland

Câu lạc bộ bóng đá Hà Lan


title: Myiopharus magnicornis

text:
Myiopharus magnicornis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Myiopharus


title: Legendary Entertainment

text:
Legendary Entertainment, chính thức Legend Pictures, LLC (còn được gọi là Legendary Pictures hoặc chỉ là Legendary trên màng ảnh) là công ty truyền thông đại chúng của Mỹ, có trụ sở đặt tại Burbank, California. Công ty do Thomas Tull thành lập vào năm 2000 và đến năm 2005 công ty đã ký kết một thỏa thuận hợp tác, sản xuất và đồng tài trợ các bộ phim với Warner Bros. Năm 2014, Legendary bắt đầu một thỏa thuận tương tự với Universal Studios. Từ năm 2016, Legendary đã được Wanda Group của Trung Quốc mua lại với giá 3,5 tỉ đô la Mỹ.

Chú thích

Liên kết ngoài

Công ty thành lập năm 2000
Công ty sản xuất phim Mỹ


title: Canthon melancholicus

text:
Canthon melancholicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Canthon


title: Giải quần vợt Úc Mở rộng 2004 - Đôi nam

text:
Michaël Llodra và Fabrice Santoro là đương kim vô địch, và giành chiến thắng trong trận chung kết 7–6(4), 6–3 trước Bob và Mike Bryan.

Hạt giống

Kết quả

Chung kết

Nửa trên

Nhánh 1

Nhánh 2

Nửa dưới

Nhánh 3

Nhánh 4

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Draw

Đôi nam
Giải quần vợt Úc Mở rộng theo năm – Đôi nam


title: Heteropalpia profesta

text:
Heteropalpia profesta là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Heteropalpia


title: Eutanyacra licitatoria

text:
Eutanyacra licitatoria là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eutanyacra


title: Park Ji-sung (ca sĩ)

text:
Park Ji-sung (Hangul: 박지성, Hanja: 朴智星, Hán-Việt: Phác Chí Thành,Tiếng Anh : Andy Park, sinh ngày 5 tháng 2 năm 2002) là một nam rapper, ca sĩ, vũ công người Hàn Quốc. Anh là thành viên trẻ tuổi nhất của nhóm nhạc nam Hàn Quốc NCT, nhóm nhỏ NCT U, NCT Dream do SM Entertainment thành lập và quản lý.

Tiểu sử
Park Ji-sung sinh ngày 5 tháng 2 năm 2002 tại phường Mia, quận Gangbuk, thủ đô Seoul, là em út trong gia đình. Anh lớn lên ở Seoul nhưng đã từng sinh sống tại Busan trong khoảng 3-4 năm. Anh từng theo học tại trường tiểu học Seoul Mia. Jisung trở thành thực tập sinh của SM Entertainment vào năm 2013, khi mới 11 tuổi.

Sự nghiệp

2013–2015: Trước khi ra mắt: thành viên dự án SM Rookies
Anh bắt đầu sự nghiệp với tư cách là một diễn viên nhí, đóng vai chính trong nhiều quảng cáo khác nhau. Anh cũng từng là người mẫu nhí cho các nhãn hiệu quần áo. Năm 2012 anh tham gia bộ phim 'Boys, be Curious' và đóng vai chính trong bộ phim 'Go, Stop, Murder' với vai Jeong-won, phát hành vào ngày 21 tháng 7 năm 2013. Vào tháng 5 năm 2013, anh xuất hiện trên chương trình Music Gangnam Feel Dance của đài MBC. Jisung được giới thiệu là thành viên của SM Rookies vào ngày 16 tháng 12 cùng với Mark và Hansol.

Anh ấy đã xuất hiện trên EXO 90:2014, một chương trình truyền hình thực tế với sự tham gia của EXO và các thành viên sau này của NCT dưới tư cách SM Rookies, được phát sóng trên Mnet. Chương trình có các màn trình diễn và tái hiện video âm nhạc của các bài hát K-pop nổi tiếng nhất trong những năm 1990 và đầu những năm 2000.

Vào tháng 7 năm 2015, anh được chọn làm Mouseketeer trong The Mickey Mouse Club cùng với Mark, Jeno, Haechan và Jaemin. Anh ấy cũng đã xuất hiện trong video âm nhạc Champagne của Yunho.

2016: Ra mắt với NCT, nhóm nhỏ NCT Dream và NCT U
Vào ngày 19 tháng 8 năm 2016, anh ấy được công bố là thành viên đầu tiên của nhóm nhỏ NCT Dream, cùng với Mark, Renjun, Jeno, Haechan, Jaemin và Chenle với đĩa đơn "Chewing Gum" vào ngày 24 tháng 8 năm 2016.

Anh ấy đã xuất hiện trong video âm nhạc "Switch" của NCT 127, được phát hành vào tháng 12 năm 2016.

Jisung đã trở lại lần đầu tiên vào ngày 9 tháng 2 năm 2017, khi NCT Dream phát hành album đơn đầu tiên của họ mang tên "The First", bao gồm "My First and Last" với phiên bản tiếng Trung như với "Dunk Shot", bài hát thứ hai trong đĩa đơn. Cùng năm, nhóm phát hành ca khúc "Trigger The Fever", bài hát chính thức của Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới 2017.

Vào tháng 4 năm 2018, Jisung tham gia dàn diễn viên của chương trình Why Not? The Dancer. Vào tháng 8 cùng năm, nam ca sĩ đã tham gia chương trình Dancing High của đài KBS. Vào ngày 13 tháng 11, anh đã cho ra mắt bài hát "Best Day Ever", hợp tác với Haechan và Chenle, cho nhạc phim của loạt phim hoạt hình Netflix Trolls: The Beat Goes On.

Vào tháng 11 năm 2020, Jisung ra mắt NCT U với bài hát "Work It", phát hành vào ngày 27, mặc dù anh ấy không thể tham gia các buổi biểu diễn được phát sóng vì chấn thương đầu gối. Ngoài ra, anh ấy đã tham gia vào 4 bài hát xuyên suốt album "Resonance Pt.1 và Pt.2", là "Work it" là bài hát duy nhất của anh có video âm nhạc.

Danh sách đĩa nhạc

Danh sách phim

Phim

Chương trình truyền hình

Tham khảo


title: Dia (vệ tinh)

text:
Dia (), được biết đến với cái tên Jupiter LIII, là vệ tinh dị hình thứ hai tính từ ngoài vào của Sao Mộc, chuyển động cùng chiều với sao Mộc. Từng tạm thời được biết đến với tên S/2000 J 11, nó được đặt cho cái tên Dia vào ngày 7 tháng 3 năm 2015. Vệ tinh này được đặt tên theo Dia, con gái của Deioneus (hay Eioneus), vợ của Ixion. Theo Homer, Dia bị quyến rũ bởi Zeus trong hình hài một con ngựa đực; Pirithous là nguồn gốc của sự việc.

Vệ tinh này là vệ tinh nhỏ duy nhất được biết đến trong nhóm vệ tinh Himalia.

Người ta cho rằng Dia có đường kính khoảng 4 km. Nó có quỹ đạo quay xung quanh Sao Mộc với khoảng cách trung bình khoảng 12 triệu km trong 274 ngày, với độ nghiêng quỹ đạo là 28° (so với đường xích đạo của Sao Mộc), và có độ lệch tâm quỹ đạo là 0,21.

Lịch sử quan sát

Dia được phát hiện bởi một nhóm các nhà thiên văn học tại Đại học Hawaii được phụ trách bởi Scott S. Sheppard vào năm 2000 trong quá trình quan sát kéo dài 26 ngày.

Sau cuộc quan sát đó thì họ không còn thực hiện thêm lần nào nữa, và Dia đã không được quan sát hơn một thập kỉ sau năm 2000. Sự biến mất này khiến các nhà khoa học nghi ngờ rằng vệ tinh đã mất tích. Một giả thuyết cho rằng nó đã va chạm với Himalia, tạo ra một vòng mỏng xung quanh Sao Mộc. Tuy nhiên, nó cuối cùng cũng được phát hiện lại trong các cuộc quan sát được tiến hành vào năm 2010 và 2011.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Natural Satellites Ephemeris Service Trung tâm tiểu hành tinh
 Planetary Satellite Mean Orbital Parameters NASA JPL
 Scott Sheppard pages
 David Jewitt pages

Trang chứa liên kết với nội dung chỉ dành cho người đăng ký mua
Nhóm Himalia
Vệ tinh của Sao Mộc
Vệ tinh dị hình
20001205
Được phát hiện bởi Scott S. Sheppard
Được phát hiện bởi David C. Jewitt
Được phát hiện bởi Yanga R. Fernandez
Được phát hiện bởi Eugene A. Magnier


title: Tigrioides euschia

text:
Tigrioides euschia là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tigrioides


title: Ateuchus contractum

text:
Ateuchus contractum là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Ateuchus


title: Hoàng Minh Tổ huấn

text:
Hoàng Minh Tổ huấn là một bộ di chiếu gồm những lời khuyên răn của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương, hoàng đế khai quốc của nhà Minh, dành cho con cháu của ông. Bộ di huấn được hoàn thành vào năm 1373 với tựa đề gốc là Tổ huấn lục. Đến năm 1395, nó được đổi tên thành Hoàng Minh Tổ huấn trong quá trình xuất bản.

Nhằm đảm bảo đế nghiệp Minh triều được duy trì lâu dài, Chu Nguyên Chương đã bỏ ra rất nhiều tâm sức để nghiên cứu lịch sử, đúc kết kinh nghiệm hưng vong của các triều đại đi trước để đúc kết và biên soạn ra bộ "Hoàng Minh Tổ huấn" để răn dạy hoàng đế kế vị và hoàng thất đời sau. Lời nói đầu, do chính Chu Nguyên Chương viết nên, khuyến khích con cháu ông xây dựng một triều đại pháp trị nghiêm minh. Tác phẩm liên kết sự tồn vong của hoàng triều với sự cần kiệm và cảnh giác cá nhân trong việc quản lý đế quốc, tôn trọng lễ nghi ở nhiều dịp khác nhau và cả với những kẻ phản bội có thể là họ hàng, phu thê, quan tướng.

Hoàng Minh Tổ huấn được chia làm 13 chương
 Lời nói đầu (箴戒, Châm giới): là những lời răn tổng quát: cấm dùng khốc hình, cấm lập tể tướng, cấm xử trí quá nghiêm khắc hoàng thân quốc thích phạm pháp, phương châm ngoại giao (“Bất chinh chi quốc” thuộc phần này), những điều cần chú ý trong phép làm vua, những điều các thân vương cần tuân thủ
 Những giới luật hoàng đế cần trì giữ (持守, Trì thủ): lánh xa bọn xướng ca múa hát, giữ trật tự phép tắc cho nội cung, không được thiên kiến, siêng năng việc nước.
 Những nghi lễ bái tế cần thực hiện (嚴祭祀, Nghiêm tế tự)
 Đối sách của hoàng đế khi gặp điềm dữ trước, trong và sau khi xuất hành tuần du (謹岀入, Cẩn xuất nhập)
 Quốc chính (慎國政, Thận quốc chính): hoàng đế không được thiên kiến chỉ nghe một bên, phải để bá quan lớn nhỏ đều được ngự tiền bẩm tấu; cấm chỉ từ quan đến dân không ai được phép dâng tấu tán dương đại thần.
 Lễ nghi trong đạo vua tôi (禮儀, Lễ nghi): những vấn đề trong mối tương quan giữa hoàng đế với các thân vương; nhiệm vụ của thân vương mỗi khi hoàng đế cúng tế xã tắc, tông miếu; các nghi thức của phủ thân vương khi mừng năm mới hoặc chúc thọ hoàng đế; nghi thức của phủ thân vương khi tiếp chỉ; triều thần mỗi khi có việc đi ngang phủ thân vương đều phải làm lễ bốn vái, ai cố tình đi tắt hoặc đi vòng để tránh sẽ bị xử trảm; các quy định khi văn võ bá quan bái kiến thân vương; các quy tắc xưng hô của hoàng thân quốc thích khi dâng biểu chúc mừng; các quy định thân vương phải tuân thủ khi vào triều diện thánh; quy định đặt tên cho con cháu đời sau (mỗi chi 20 chữ, mỗi chữ đặt cho một đời).
 Quy định về pháp luật (法律, Pháp luật): những hình phạt cho hoàng tộc nếu phạm lỗi; quy chế kim phù của triều đình khi tuyên triệu thân vương; bổn phận của các quan văn võ đối với thân vương; cách xử trị khi thường dân khinh mạn thân vương, hoặc quan thần vu cáo thân vương, gian thần xâm chiếm phủ đệ thân vương; phương thức xử lý khi thân vương phạm trọng tội; không đồ sát thần dân khi họ phạm tội; thân vương không được kết giao với hạng thứ dân, không được tiếp nhận đơn từ cáo trạng của dân chúng; sứ giả triều đình khi truyền đạt thông điệp cho thân vương nếu có lời lẽ không hợp đạo lý sẽ mang tội ly gián; khi tân thiên tử đăng cơ, các thân vương chỉ được dâng biểu chúc mừng, không được phép vào triều trong vòng 3 năm và phải chuyên tâm cẩn trọng phòng giữ biên cương. Nếu như tân nội các tuân thủ lời dạy của tổ tiên, triều đình thịnh trị thì sau 3 năm, thân vương được vào chầu theo lệ cũ. Nếu tân nội các bị gian thần thao túng, triều đình không kẻ trung lương, thiên tử sẽ hạ mật chiếu cho các thân vương dẫn quân về trị tội kẻ gian. Khi hoàng đế không có hoàng tử, ngôi vị sẽ được truyền cho em mình theo nguyên tắc đích mẫu (mẹ dòng đích), mẹ thứ dù sinh con trưởng cũng không được lập. Phải luôn kiểm tra quân số, không để xảy ra đào ngũ.
 Quy định cho nội cung (內令, Nội lệnh): các chi tiêu của hoàng hậu và phi tần đều phải có sổ sách báo cáo rõ ràng; hậu phi không được liên hệ bên ngoài, không được can dự triều chính; những cung nhân phụng vụ hoàng đế và thân vương đều phải tuyển chọn con cái nhà lành, không tiếp nhận thị nữ do đại thần dâng lên, càng không được gần gũi ca kỹ.
 Quan chế nội cung (內官, Nội quan): tuyệt đối cấm các hoạn quan can dự chính sự.
 Quy chế cho quan chức (職制, Chức chế): Những tiêu chuẩn về sách phong, ấn tín, chiếu lệnh khi phong tước. Những danh xưng phong hiệu cho trai gái hoàng tộc. Hệ thống Tôn nhân phủ (cơ quan quản lý hoàng tộc). Quy chế điều động quan viên của phủ thân vương. Quy chế phẩm trật các quan chức cấp thấp trong vương phủ. Quy chế phẩm trật của Ty Chỉ huy sứ (cơ quan chưởng quản quân đội các tỉnh thành).
 Quân lính hộ vệ (兵衛, Binh vệ): Hạn chế số lượng quân lính hộ vệ vương phủ. Thân vương về chầu, vương tử phải thay thế trông nom việc biên phòng nghiêm túc đúng theo nghi trượng. Triều đình muốn điều binh phải có văn thư tống đạt cho thân vương và quan viên các trấn, các quan viên phải có lệnh của thân vương mới được phát binh. Các quy định về mối tương quan giữa quân trấn thủ và quân hộ vệ trong nước. Thân vương có thể huấn luyện binh sĩ, không hạn chế số lần đích thân thao luyện mỗi tháng. Các quy định cụ thể nghi trượng dành cho thân vương.
 Tu bổ phủ đệ (營繕, Dinh thiện): Cung thất của thân vương phải thiết kế đúng quy cách, không được vượt chuẩn; nếu con cháu đời sau đông đúc, có thể xây dựng thêm. Vị trí các đất dành phong tặng thân vương. Hoàng đế, thân vương đều không được xây dựng hành cung, biệt điện, đài tạ để du ngoạn phương xa.
 Bổng lộc cho thân vương (供用, Cung dụng): Bổng lộc của thân vương do chính quyền sở tại cung cấp vào cuối mỗi tháng 10 hàng năm. Quy định cụ thể bổng lộc cho các cấp trong hoàng tộc. Khi vương tử kế thừa vương vị, bổng lộc đời trước phải cắt đi một nửa

Bất chinh chi quốc
Trong mục lời nói đầu, Chu Nguyên Chương dặn dò cụ thể: “Man di bốn phía đều cách tuyệt biển rộng núi cao, ở nơi hẻo lánh; dù chiếm được đất cũng không đủ nguồn cung cấp, quản được dân cũng không đủ sai khiến. Nếu để họ không màng cân nhắc tự lượng mà quấy nhiễu biên cương là điều đáng ngại. Họ đã không phải mối họa cho Trung quốc mà ta lại hưng binh chinh phạt thì càng chẳng lành. Ta e con cháu ỷ nước mình giàu mạnh, tham chiến công nhất thời mà vô cớ động binh, làm tổn thương sinh mạng nên phải nhắc nhở, tuyệt không được quên. Riêng rợ Hồ ở sát biên cương Tây Bắc nhiều đời gây hấn, cần phải luyện binh đề phòng cẩn thận”

Theo đó, ông lập ra danh sách “Bất chinh chi quốc” (các nước mà nhà Minh không nên xâm chiếm) gồm 15 nước:
Đông Bắc: Triều Tiên.
Chính Đông, lệch về phía Bắc: Nhật Bản.
Chính Nam, lệch về phía Đông: Đại Lưu Cầu (vương quốc tồn tại từ thế kỷ XV-XIX, chiếm lĩnh phần lớn quần đảo Ryukyu và cực Tây đảo Okinawa thuộc Nhật Bản hiện nay), Tiểu Lưu Cầu (chiếm Tây Nam đảo Đài Loan và một phần quần đảo Ryukyu).
Tây Nam: An Nam, Chân Lạp, Xiêm La, Chiêm Thành, Tô Môn Đáp Lạt (nay là đảo Sumatra của Indonesia), Tây Dương (tức Chola, nay thuộc khu vực duyên hải Tây Nam Ấn Độ), Trảo Oa (nay là đảo Java, thuộc Indonesia), Bồn Hanh (tức Pahang, bang lớn nhất ở bán đảo Malaysia), Bách Hoa (tức Batak, nay thuộc Bali của Indonesia), Tam Phất Tề (vương quốc cổ, tồn tại từ thế kỷ VII-XIII, địa giới bao gồm bán đảo Malaysia và phần lớn quần đảo Sunda), Bột Nê (tức Brunei).

Tiếp nhận của con cháu đời sau
Hoàng Minh tổ huấn được răn dạy cho nhiều đời con cháu nhà Minh, góp phần tạo nên cơ nghiệp nhà Minh kéo dài suốt 276 năm. Nhiều nội dung được các đời vua kế tục duy trì vững vàng (ví dụ như cấm phi tần can dự triều chính, cấm lập tể tướng, cấm đại thần tiến cử con cháu làm hậu phi, ngôi vua phải do con trưởng kế thừa), nhưng cũng có nhiều nội dung bị đời sau làm sai, hoặc do triều chính suy thoái nên không thực hiện được nữa, ví dụ:
 Chu Nguyên Chương cấm thân vương tự ý vào triều hoặc tự ý làm một số chuyện khác (để ngăn chặn nguy cơ thân vương làm phản), nhưng ngay đời con trai của ông là Chu Đệ đã vi phạm, tạo ra Loạn Tĩnh Nan. Chu Đệ chiếm ngôi vua của cháu, trở thành Minh Thành Tổ
 Minh Thành Tổ chinh phạt An Nam, vi phạm quy định “Bất chinh chi quốc”
 Cấm hoạn quan can dự triều chính, nhưng từ đời Minh Thành Tổ, nhiều hoạn quan được trao quyền lực cao và một số đã khống chế, làm loạn triều chính như Vương Chấn, Lưu Cẩn, Ngụy Trung Hiền
 Hoàng đế phải siêng năng việc nước, nhưng về sau có những vua nhà Minh đã bỏ bê triều chính, như Minh Vũ Tông, Minh Thần Tông...
 Phải thường xuyên kiểm tra, không để xảy ra đào ngũ trong quân đội, nhưng đến giữa thời nhà Minh trở về sau thì tình trạng này đã diễn ra rất nghiêm trọng do tình trạng quan lại, tướng lĩnh tham nhũng
 Cần phải luyện binh đề phòng cẩn thận biên cương Tây Bắc, nhưng đến cuối thời Minh, do quân đội suy thoái nên người Nữ Chân nổi lên, lập ra nhà Thanh rồi cuối cùng đã tiêu diệt nhà Minh.

Nguồn

Sách thập niên 1370
Văn học thời nhà Minh


title: Hiểm họa rừng chết

text:
Hiểm họa rừng chết (tựa gốc: Jungle) là bộ phim điện ảnh năm 2017 do đạo diễn Greg McLean đạo diễn và do Justin Monjo biên soạn. Các ngôi sao điện ảnh tham gia diễn xuất gồm Daniel Radcliffe, Alex Russell, Thomas Kretschmann, Yasmin Kassim, Joel Jackson và Jacek Koman.

Cốt truyện
Vào đầu những năm 1980, một nhà phiêu lưu người Israel tên là Yossi Ghinsberg (do Daniel Radcliffe thủ vai) đi du lịch đến Bolivia sau ba năm đi lính trong quân đội Israel để tham quan rừng mưa nhiệt đới Amazon. Ở đó, anh gặp Marcus Stamm, một giáo viên trường người Thụy Sĩ, và bạn của Marcus, rồi anh cũng gặp Kevin Gale, một người du lịch người Mỹ và là nhiếp ảnh gia nhút nhát. Đến La Paz, Yossi phát hiện ra một người đàn ông bí ẩn tên là Karl Ruchprederer, ông ta là người nước Áo, ông này hé lộ bí ẩn rằng có sự tồn tại của một bộ lạc da đỏ bản địa bị biến mất và một con sông có vàng rồi đề nghị họ tham gia chuyển đi với điều kiện nếu thấy vàng thì số vàng đó sẽ thuộc về ông ta để đổi lấy chuyến đi trải nghiệm này. Yossi tin anh ta, và thuyết phục Marcus và Kevin đi cùng anh đi vào rừng.

Yossi, Marcus, Kevin và Karl đi lang thang qua rừng già trong vài ngày. Khi chân của Marcus bị thương, Yossi muốn anh ta rời nhóm. Karl và Marcus quyết định rời khỏi cuộc hành trình và trở lại La Paz, mất ba ngày. Yossi và Kevin tiếp tục cuộc hành trình của mình cho đến khi chiếc bè tạm của họ hỏng bởi một dòng nước xoáy mạnh ở một ghềnh trên sông và Yossi bị dòng nước cuốn trôi, để lại Kevin phía sau. Do không có một con dao hay bất kỳ loại hình huấn luyện sự sống còn nào, anh ta phải ứng phó chốn nơi trú ẩn và ăn cỏ để sống sót. Yossi bắt đầu từ bỏ hy vọng sau khi mất tất cả phương hướng, tự hỏi liệu anh ta sẽ sống sót trong rừng hay không.

Trong khi đó, Kevin được những người từ thị trấn địa phương tìm thấy và anh ta đến Rurrenabaque đó là 120 dặm từ vị trí Yossi, Curiplaya. Đến nơi, Kevin kêu gọi sự giúp đỡ của chính quyền địa phương để tìm Yossi. Họ đã không nhìn thấy Yossi qua một chiếc máy bay thám hiểm, nhưng Kevin tin rằng Yossi vẫn còn sống. Kevin người lái thuyền địa phương giúp đỡ để tìm kiếm anh ta. Kevin cuối cùng đã phát hiện ra một Yossi yếu bây giờ và đưa anh ta đến Rurrenabaque. Đoạn kết nói rằng Karl và Marcus không bao giờ được nhìn thấy nữa và Karl đã bị chính quyền truy nã vì thực sự đây là một kẻ bắt cóc và sự thật thì không có bộ lạc bí ẩn nào ở vùng này cả.

Diễn viên
Daniel Radcliffe trong vai Yossi Ghinsberg
Alex Russell trong vai Kevin
Thomas Kretschmann trong vai Karl
Yasmin Kassim trong vai Kina
Joel Jackson trong vai Marcus
Jacek Koman trong vai Moni Ghinsberg
Lily Sullivan trong vai Amie
Angie Milliken as Stela
Joey Vieira trong vai Black Jack
Paris Moletti trong vai người Bolivia
Luis Jose Lopez trong vai Tico

Sản xuất
Ngày 10 tháng 2 năm 2016, Daniel Radcliffe tham gia diễn xuất trong phim. Ngày 21 tháng 3 năm 2016, Thomas Kretschmann và Alex Russell tham gia diễn xuất trong phim. Cảnh chính bắt đầu quay vào ngày 19 tháng 3 năm 2016 và kết thúc vào ngày 13 tháng 4 năm 2016.

Phát hành
Bộ phim được công chiếu lần đầu tại Liên hoan phim quốc tế Melbourne vào ngày 3 tháng 8 năm 2017.

Đón nhận
Trong trang tổng hợp Rotten Tomatoes, bộ phim có mức đánh giá là 50%, dựa trên 40 bài đánh giá, với đánh giá trung bình 5,5/10.

Viết cho The A.V. Club, Alex McLevy đánh giá bộ phim B−, ca ngợi sự cam kết diễn xuất của Radcliffe và những cú sốc của một số cảnh nhưng đã viết, "Thật không may, bộ phim quá thường không thể cưỡng lại được trong tình huống kịch tính của tình huống. Thỉnh thoảng biến cuộc hành trình của Ghinsberg thành hiện tượng Hollywood, khiến cho quá trình này dường như không mấy thành công. " Jonathan Barkan của Dread Central đánh giá phim này 4,5 trên 5, nói rằng đó là "... mà không nghi ngờ gì nữa, đây là bộ phim ly kỳ, hứng khởi và đầy cảm hứng nhất mà tôi đã xem năm nay".

Tham khảo


title: Ömnögovi, Uvs

text:
Ömnögovi (tiếng Mông Cổ: Өмнөговь) là một sum của tỉnh Uvs ở Mông Cổ. Vào năm 2008, dân số của sum là 4.336 người.

Địa lý
Sum có diện tích khoảng 3.200 km. Trung tâm sum, Namir, nằm cách thủ đô Ulaanbaatar 1.650 km.

Khí hậu
Ömnögovi có khí hậu bán khô hạn (phân loại khí hậu Köppen BSk) với mùa hè ấm áp và mùa đông lạnh giá. Nhiệt độ tối thiểu trung bình vào tháng 1 là −28,3 °C (−18,9 °F) và nhiệt độ thấp nhất là −45,5 °C (−49,9 °F) đã được ghi nhận. Hầu hết lượng mưa rơi vào mùa hè, với một lượng tuyết rơi vào các tháng liền kề của tháng Năm và tháng Chín. Mùa đông rất khô.

Hành chính
Sum được chia thành 5 bag (xã):

 Kholboo
 Uliast
 Orlogo
 Bayangol
 Namir

Kinh tế
Sum có một trường học, bệnh viện và khu dịch vụ.

Tham khảo

Sum của tỉnh Uvs
Khu dân cư ở Mông Cổ