title: Tây Ban Nha chinh phục Đế quốc Aztec

text:
Cuộc chinh phục Đế quốc Aztec của Tây Ban Nha, còn gọi là Cuộc chinh phục Mexico hay Chiến tranh Aztec-Tây Ban Nha (1519-1521) là một trong những sự kiện quan trọng nhất của quá trình thuộc địa hóa châu Mỹ của Tây Ban Nha. Còn nhiều sử liệu sót lại từ thế kỷ XVI của các bên trong cuộc chiến: từ các conquistador, các đồng minh bản địa của Tây Ban Nha, kể cả người Aztec bị đánh bại. Sự kiện lịch sử này không đơn thuần là cuộc tranh giành quyền lực giữa một nhóm nhỏ người Tây Ban Nha với súng, ngựa và thép chống lại Đế quốc Aztec, mà còn phải kể đến động cơ chính trị của các thành bang uất ức người Aztec rất phức tạp, chia bè kết phái với người Tây Ban Nha để lật đổ nhà nước Aztec. Các kẻ thù của đế quốc Aztec đã hợp lực lại để đánh bại người Mexica tại trận vây hãm Tenochtitlan sau 2 năm chiến tranh. Đối với Tây Ban Nha, cuộc viễn chinh Mexico là một phần của kế hoạch thuộc địa hóa Tân Thế giới sau 25 năm định cư lâu dài quanh vùng biển Caribê.

Sau khi Christopher Columbus thành lập các khu định cư tại Caribê, nhiều cuộc viễn chinh hoặc entradas của Tây Ban Nha được tiến hành nhằm chinh phục và mở rộng lãnh thổ, sử dụng các khu định cư bấy giờ làm bàn đạp. Chiến dịch của Tây Ban Nha bắt đầu vào tháng 2 năm 1519, sau khi người Tây Ban Nha cập bến Yucatán năm 1517. Hai năm sau, Tây Ban Nha tiến hành đánh chiếm châu Mỹ. Tây Ban Nha tuyên bố chiến thắng vào ngày 13 tháng 8 năm 1521 khi liên quân Tây Ban Nha và các đồng minh bản địa Tlaxcala dưới sự chỉ huy của Hernán Cortés và Xicotencatl Trẻ bắt sống hoàng đế Cuauhtemoc và tiếp quản thủ đô Tenochtitlan của Đế quốc Aztec.

Cortés liên minh với các altepetl (thành bang chư hầu) và các chính thể thù địch với người Aztec, quan trọng nhất là liên minh Tlaxcaltec và thành bang Tetzcoco (từng là một thành bang thành viên của Liên minh Tam Quốc). Nhiều thành bang khác cũng theo Tây Ban Nha, bao gồm Cempoala và Huejotzingo và các chính thể giáp với Hồ Texcoco. Thành công của Tây Ban Nha nhờ một phần không nhỏ vào một nữ phiên dịch viên thông thạo ba thứ tiếng (tiếng Nahuatl, phương ngữ Maya và tiếng Tây Ban Nha), bà được những conquistador Tây Ban Nha biết đến với tên Doña Marina, thường được gọi là La Malinche. Sau 8 tháng chiến đấu và đàm phán, bất chấp sự phản kháng ngoại giao của Hoàng đế Aztec Moctezuma II, Cortés đến được Tenochtitlan vào ngày 8 tháng 11 năm 1519, nơi ông và quân của ông được phép cho trú nhờ. Khi Cortés hay tin về cái chết của một số lính Tây Ban Nha trong cuộc đụng độ của quân Aztec với người Totonac ở Veracruz, Cortés bắt giữ Motecuhzoma làm con tin. Việc bắt giữ cacique (tù trường) hoặc thủ lĩnh bản địa từng được áp dụng bởi người Tây Ban Nha trong quá trình chinh phục vùng Caribê, vì vậy sự biến này không có gì quá mới mẻ, nhưng các học giả hiện đại vẫn nghi ngờ rằng Cortés và binh lính không thực sự bắt giữ Motecuhzoma vào thời điểm này. Người Tây Ban Nha có động cơ để tuyên bố rằng họ đã bắt vị hoàng đế, do luật pháp của Tây Ban Nha thời bấy giờ, nhưng phân tích phê bình các lá thư viết cá nhân của họ cho thấy rằng Motecuhzoma bị bắt ở một thời điểm sau đó.

Pánfilo de Narváez được cử đi cùng một đội quân nhỏ để bắt Cortés về Cuba, khiến Cortés phải rời Tenochtitlan và để Pedro de Alvarado cùng một đội quân đồn trú ở lại. Cortés dẫn quân ra bờ biển với kế hoạch đột kích trại của Narváez trong đêm. Sau khi đánh bại Narváez, Cortés thuyết phục hầu hết người của Narváez theo ông và hứa hẹn tiền tài với họ. Khi quay lại Tenochtitlan, Cortés và lực lượng mới hay tin "người Aztec đã trỗi dậy chống lại quân đồn trú Tây Ban Nha" trong một lễ hội tôn giáo. Alvarado đã bốc đồng hạ lệnh cho quân đội tấn công đám đông không vũ trang; cho rằng người Aztec dùng lễ kỷ niệm này để che đậy một cuộc phản kháng. Cortés nhận ra thất bại sắp xảy đến và quyết định triệt thoái quân khỏi thành phố. Người Aztec đánh đuổi người Tây Ban Nha đang tháo chạy khỏi thành phố trong sự kiện La Noche Triste (Đêm Sầu), "400 người Tây Ban Nha, 4000 đồng minh bản địa và nhiều con ngựa [bị giết] trước khi bước chân lên được đất liền". Moctezuma bị giết mặc dù không rõ là ai đã giết ông. Theo một sử liệu, Moctezuma bị dân chúng coi là con rối của bè lũ Tây Ban Nha xâm lược, vị hoàng đế đang cố gắng trấn an đám đông tức giận thì bị một viên đá bắn trúng mà chết. Theo sử liệu phía Aztec, quân Tây Ban Nha đã giết Moctezuma. Liên quân Tây Ban Nha-Tlaxcala và trợ quân quay trở lại thành Tenochtitlan một năm sau đó vào ngày 13 tháng 8 năm 1521 để chặt bỏ đầu não của đế quốc Aztec đã suy yếu. Chiến thắng của Tây Ban Nha thường được cho là do tiến bộ công nghệ và nạn dịch đậu mùa làm suy kiệt dân số vùng Mexico. Theo Hassig, "Đúng là đại bác, súng, nỏ, đao thép, ngựa và chó chiến là những thứ tối tân khi so với vũ khí của người Aztec. Nhưng lợi thế mà chúng đem lại cho vài trăm binh sĩ Tây Ban Nha không thực sự quá áp đảo." theo Restall, "vũ khí của Tây Ban Nha hữu ích để bẻ gãy các đợt tấn công từ chiến binh bản địa, nhưng chúng không phải là công cụ để chinh phục... đúng hơn, chúng là công cụ để sống sót, câu giờ cho đến khi quân tiếp viện của Tây Ban Nha và bản địa đến."

Dòng sự kiện
1428 – Tenochtitlan, Texcoco, và Tlacopan liên minh, thành lập Liên minh Tam quốc
1492–93 – Columbus phát hiện các đảo Caribbean; mở đường cho các khu định cư Tây Ban Nha sau này
1493–1515 – Tây Ban Nha định cư tại vùng Caribbean và Bờ Tây Ban Nha
1502 – Moctezuma II được lập thành Huey tlatoani hay "hoàng đế" của Tam Đồng Minh
1503–09 – Moctezuma thảo phạt Trung bộ châu Mỹ
1504 – Hernando Cortes tới Caribbean
1511– Thống đốc Tây Ban Nha tại Caribbean ủy quyền cho Diego Velázquez đánh chiếm Cuba
1515 – Vua thành Texcoco là Nezahualpilli băng hà; Cacamatzin lên ngôi; Ixtlilxochitl nổi dậy
1517 – Francisco Hernández de Córdoba khám phá vùng Bờ biển Yucatán
1518 – Juan de Grijalva khám phá vùng Yucatán và bờ Vịnh; Cortés được cử đi dẫn đầu đoàn viễn chinh lần ba

1519

10 tháng 2 – Cortés rời Cuba theo lộ trình của Hernández de Córdoba
Đầu năm 1519 – Gerónimo de Aguilar, một người Tây Ban Nha biết tiếng Maya tại Yoko Ochoko, gia nhập nhóm Cortés;
24 tháng 3 – Thủ lĩnh Potoncan hòa hoãn với quân Tây Ban Nha và dâng tặng 20 nữ nô lệ làm cống phẩm. Một trong số họ (bà có nhiều tên như là La Malinche, Doña Marina, Malintze, và Malintzin), biết cả tiếng Nahua lẫn một phương ngữ Maya và trở thành phiên dịch viên đắc lực của nhóm.
21 tháng 4 – Đoàn viễn chinh tới San Juan de Ullúa
Đầu tháng 6 – Cortes thành lập Villa Rica de la Veracruz và chuyển đại bản doanh tới nơi gần Quiahuiztlan. Sau đó, người Tây Ban Nha tiến đến Cempoala và liên minh với Xicomecoatl (người Tây Ban Nha đặt biệt danh cho ông là Cacique Gordo, nghĩa là Tù trưởng béo). Vào thời điểm này, Cempoala là thủ phủ của Liên bang Totonac.
Tháng 7/Tháng 8 – Lính của Cortes mạo phạm Cempoala
16 tháng 8 – Liên quân Tây Ban Nha-Totonac hành quân tới Thung lũng Tenochtitlan, đi qua Citlatapetl và các địa danh nổi tiếng khác như Cofre de Perote
 31 tháng 8 – Tlaxcalteca phục kích Tây Ban Nha và giết được hai kị binh
Tháng 9 – Tlaxcalteca liên tục quấy nhiễu quân Tây Ban Nha. Các cuộc tấn công này bị đẩy lùi và người Tây Ban Nha trả đũa bằng cách tàn phá các ngôi làng xung quanh. Tlaxcalteca cầu hòa sau nhiều ngày chiến đấu.
Tháng 10 – Tại Cholula, người Tây Ban Nha và Tlaxcala thảm sát cư dân nơi đây và thay thế triều đình Cholula bằng các quan thần thân Tlaxcala. Có lẽ người Tlaxcala đã xúi giục người Tây Ban Nha gây ra vụ thảm sát để thử thách đồng minh mới và cũng là để trả thù do thành bang này dám ly khai khỏi Tlaxcala, hoặc có lẽ người Tây Ban Nha lo sợ một cuộc tấn công bất ngờ nên ra tay trước; thẳng tiến tới Tenochtitlan
8 Tháng 11, 1519 – Cortes diện kiến Moctezuma

1520

Tháng 4 hoăc 5 – Pánfilo de Narváez đổ bộ lên bờ Vịnh, được cử đi bởi Thống đốc Velázquez nhằm bắt giữ Cortés tội phản quốc
Giữa tháng 5 – Pedro de Alvarado tàn sát quý tộc Aztec tại Đền Lớn
Cuối tháng 5 – Cortés phục kích và đánh bại Narvárez tại Cempoala
24 tháng 6 – Quân Tây Ban Nha quay lại Tenochtitlan
Cuối tháng 6 – Khởi nghĩa tại Tenochtitlan; Moctezuma bị giết (không rõ thủ phạm) cùng nhiều thủ lĩnh Aztec khác
30 tháng 6 đến 1 tháng 7 – "La Noche Triste" – Quân Aztec đánh đuổi liên quân Tây Ban Nha-Tlaxcala khỏi Tenochtitlan
7 tháng 7 – Trận Otumba, quân Aztec truy đuổi liên quân Tây Ban Nha-Tlaxcala nhưng bị đánh tan bởi kỵ binh tại đồng bằng Otumba
8 tháng 7 – Liên quân Tây Ban Nha sống sót chạy về Tlaxcala
1 tháng 8 – Quân Tây Ban Nha đánh Tepeaca để trả đũa vụ việc dân nơi đây giết người Tây Ban Nha.
Giữa tháng 9 – Cuitláhuac đăng cơ
Giữa tháng 10 đến giữa tháng 12 – đại dịch đậu mùa; Cuitláhuac băng hà ngày 25 tháng 11, có lẽ do nhiễm phải đậu mùa
Cuối tháng 12 – Liên quân quay trở lại Thung lũng Mexico; hội quân với lực lượng Texcoco của Ixtlilxochitl

1521

Cuối tháng 2 – Cuauhtemoc được tôn làm huey tlatoani của Tenochtitlan
Tháng 2 – Liên quân Tây Ban Nha-Tlaxcala-Texcoco đánh chiếm Xaltocan và Tlacopan; thành Texcoco trở thành đại bản doanh cho các hoạt động đánh Tenochtitlan
Đầu tháng 4 – Liên quân cướp bóc Yautepec và Cuernavaca
Giữa tháng 4 – Liên quân bị đánh bại bởi Xochimilca, thành bang phe Tenochtitlan
Cuối tháng 4 – Cho đóng 13 chiến thuyền brigantine đáy nông  dưới sự giám sát của người Tây Ban Nha với nhân lực chủ yếu là người Tlaxcala; trang bị pháo; hạ thủy tại Hồ Texcoco, cho phép Tây Ban Nha kiểm soát hoàn toàn hồ nước
10 tháng 5 – Vây hãm Tenochtitlan; kênh nước ngọt từ Chapultepec bị cắt đứt
30 tháng 6 – Quân Tây Ban Nha-Tlaxcala bị đánh bại trên bờ đường dẫn vào thành phố; lính và ngựa của họ bị người Aztec hiến tế tại Tenochtitlan
Tháng 7 – Tàu Tây Ban Nha cập bến tại Veracruz với quân lương, ngựa và binh lực mới
20–25 tháng 7– Tử chiến thành Tenochtitlan
1 tháng 8 – Liên quân Tây Ban Nha-Tlaxcala-Texcoco tiến vào Đền Lớn; người Aztec chống cự mãnh liệt
13 tháng 8 – Người Aztec đầu hàng; Cuauhtemoc bị bắt trên đường chạy trốn
 13–17 tháng 8 – Cướp bóc hàng loạt và bạo lực nổ ra trên đường phố Tenochtitlan

1522
Tháng 10 – Karl V của Thánh chế La Mã vinh danh Cortés của Tân Tây Ban Nha.
Tháng 11 – Vợ của Cortés là Catalina Suárez, qua đời tại Coyoacan, nơi Cortés đang ở vào thời điểm Thành phố Mexico được xây dựng trên đống tro tàn của Tenochtitlan
Bức thư thứ hai của Cortés cho quốc vương được xuất bản ở Sevilla, Tây Ban Nha

1524
12 nhà truyền giáo Dòng Phan Sinh đầu tiên đến Mexico, "cuộc chinh phục tâm linh" bắt đầu, cải đạo người bản địa thành những con chiên của Chúa
Conquistador Cristóbal de Olid làm phản và cát cứ Honduras, tuyên bố độc lập; Cortés kéo quân tới Honduras dẹp loạn, đem theo Cuauhtemoc làm con tin

1525
Tháng 2 – 3 người cai trị của cựu Tam Đồng Minh, bao gồm Cuauhtemoc, bị đem ra xử tử
Don Juan Velázquez Tlacotzin, cựu cihuacoatl của Liên minh Tam quốc lên làm chức thống đốc phân khu dân tộc bản địa của Thành phố Mexico

1525–30
Tây Ban Nha chinh phục Guatemala

1527–1547
Tây Ban Nha chinh phục Chiapas

Sử liệu

Cuộc chinh phục Mexico, sự hủy diệt của các nền văn minh tiền Columbus vĩ đại, là sự kiện quan trọng trong lịch sử thế giới. Cuộc chinh phục được ghi chép khá rõ ràng và bao gồm nhiều quan điểm khác nhau từ hai phía, bao gồm cả của người bản địa, đồng minh và Tây Ban Nha. Người Tây Ban Nha bắt đầu ghi chép lại sự kiện kể từ lúc họ đổ bộ lên bờ Veracruz, Mexico (vào Thứ Sáu Tuần Thánh, ngày 22 tháng 4 năm 1519) đến chiến thắng cuối cùng trước người Mexica ở Tenochtitlan vào ngày 13 tháng 8 năm 1521. Đáng chú ý là các ghi chép của người Tây Ban Nha và người bản địa đều có nhiều thành kiến và phóng đại. Một số, nhưng không phải tất cả, các ghi chép từ phía Tây Ban Nha không đề cao sự hỗ trợ của các đồng minh bản địa. Các ghi chép của những conquistador thường tự tôn bản thân và gạt những đóng góp của người khác sang bên lề. Nhân chứng đồng minh bản địa thì nhấn mạnh lòng trung thành và tầm quan trọng của họ đối với chiến thắng của Tây Ban Nha.

Hai giáo sĩ người Tây Ban Nha, Dòng Phan Sinh Bernardino de Sahagún và Dòng Anh Em Giảng Thuyết Diego Durán, bôn ba ở Tân Tây Ban Nha sau sự sụp đổ của đế quốc Aztec để thu thập sử liệu từ những nhân chứng bản địa.

Hernán Cortés thường xuyên gửi nhiều bức thư cho vua Tây Ban Nha Charles V tường thuật cuộc chinh phục đương thời từ quan điểm của ông, thường là nhưng lời biện minh cho các tội ác của ông ta. Những bức thư này gần như ngay lập tức được xuất bản ở Tây Ban Nha và Châu Âu. Mãi về sau, conquistador Tây Ban Nha tên Bernal Díaz del Castillo, một người dày dặn kinh nghiệm trong cuộc chinh phục miền Trung Mexico, đã viết cuốn hồi ký Historia verdadera de la conquista de la Nueva España, đối trọng lời kể của người viết tiểu sử của Cortés, Francisco López de Gómara. Bernal Díaz ban đầu có ý định viết một bản kiến nghị lên hoàng gia đòi thêm quyền lợi sau cuộc chiến nhưng sau đó lại mở rộng nó và bao gồm thêm các cuộc thảo phạt của ông ở Caribê và Tierra Firme cũng như cuộc chinh phục người Aztec. Một số conquistador cấp thấp bao gồm Juan Díaz, Andrés de Tapia, García del Pilar và Fray Francisco de Aguilar cũng viết nhiều đơn thỉnh cầu lên Hoàng gia Tây Ban Nha, yêu cầu phần thưởng xứng đáng cho những cống hiến của họ trong cuộc chinh phục. Cánh tay phải của Cortés, Pedro de Alvarado, không ghi chép gì mấy về quãng đời của ông ở Tân Thế giới và bỏ mạng trong chiến tranh Mixtón năm 1542. Hai lá thư của Alvarado gửi cho Cortés lúc ông còn ở Guatemala được xuất bản trong cuốn The Conquistadors.

Biên niên sử của một "Conquistador khuyết danh" được viết vào khoảng thế kỷ XVI, được đặt tựa đề vào đầu thế kỷ XX trong bản dịch sang tiếng Anh là Narrative of Some Things of New Spain and of the Great City of Temestitan (tạm dịch: Tường thuật vài điều của Tân Tây Ban Nha và của thành phố vĩ đại Temestitan - tức là thành Tenochtitlan). Sử liệu của tác giả này không phải là một bản kiến nghị mà là một ghi chép các quan sát về người bản địa. Sau này, nó được tu sĩ Dòng Tên Francisco Javier Clavijero tham khảo và chú thích trong các công trình nghiên cứu của ông về lịch sử Mexico vào thế kỷ XVIII.

Về phía các dân tộc bản địa đồng minh của Cortés, đặc biệt là các thành bang Tlaxcala, có viết rất nhiều về công lao của họ trong cuộc chinh phục nhằm trình bày lên Hoàng gia Tây Ban Nha và đòi đặc quyền dành cho họ. Quan trọng nhất trong số này là hai cuốn Lienzo de Tlaxcala (Tlaxcala Sử lược) và Historia de Tlaxcala (Lịch sử Tlaxcala) của Diego Muñoz Camargo. Ít thành công hơn, các đồng minh Nahua từ Huexotzinco (hoặc Huejotzinco) gần Tlaxcala bất bình do công sức của họ không được ghi nhận. Tồn tại một bức thư viết bằng tiếng Nahuatl gửi cho Hoàng gia Tây Ban Nha từ các lãnh chúa vùng Huexotzinco, liệt kê các công đức của họ trong cuộc chiến. Bức thư đã được xuất bản bằng tiếng Nahuatl và tiếng Anh bởi James Lockhart trong cuốn We People Here: Nahuatl Accounts of the Conquest of Mexico năm 1991. Fernando Alva Ixtlilxochitl từng kiến nghị với Hoàng gia Tây Ban Nha, tâu rằng người Texcoco đã không nhận được phần thưởng xứng đáng sau khi giúp đỡ các conquistador, đặc biệt là trong các sự kiện theo sau La Noche Triste.

Sử liệu bản địa nổi tiếng nhất về cuộc chinh phục là Chương 12 của Thủ bản Florentine viết bởi Bernardino de Sahagún. Sau này, cuốn sách được xuất bản dưới tên Florentine Codex trong cả hai thứ tiếng Nahuatl và Tây Ban Nha kèm các hình minh họa. Ít được biết đến hơn là tái bản năm 1585 của Sahagún về cuộc chinh phục, thay đổi hoàn toàn quan điểm của người bản địa và chèn vào những đoạn văn ca ngợi người Tây Ban Nha và cụ thể là Hernán Cortés. Một tài liệu bản địa khác là cuốn Lịch sử Anh-điêng của Tân Tây Ban Nha viết bởi giáo sĩ Dòng Anh Em Giảng Thuyết Diego Durán từ năm 1581, với nhiều hình minh họa có tô màu.

Một đoạn văn theo quan điểm của người Nahua có tựa Anales de Tlatelolco trong tiếng Nahuatl được viết có lẽ từ năm 1540. Bản trích dẫn của bản thảo quan trọng này được xuất bản vào năm 1991 bởi James Lockhart bằng phiên âm tiếng Nahuatl và bản dịch tiếng Anh. Tuyển tập sử liệu tiếng Anh được sử dụng phổ biến trong các chương trình đại học là cuốn The Broken Spears: The Aztec Accounts of the Conquest of Mexico của Miguel León-Portilla từ năm 1992.<ref name=Miguel>León-Portilla, M. 1992, 'The Broken Spears: The Aztec Accounts of the Conquest of Mexico. Boston: Beacon Press, </ref> Không có gì đáng ngạc nhiên khi nhiều ấn phẩm và tái bản về cuộc chinh phục Mexico từ thế kỷ XVI bắt đầu xuất hiện vào khoảng năm 1992, kỷ niệm 500 năm chuyến đi đầu tiên của Christopher Columbus, khi sự quan tâm của các học giả và phổ thông đối với sự tiếp xúc đầu tiên giữa người Âu và Mỹ tăng lên.

Một tài liệu vẫn còn giữ giá trị đến tận ngày nay về cuộc chinh phục miền trung Mexico là cuốn History of the Conquest of Mexico, xuất bản lần đầu vào năm 1843, viết bởi nhà sử học William Hickling Prescott có quê quán ở New England. Cuốn sách này vẫn được coi là hợp tuyển tường thuật thống nhất cực kỳ quan trọng về cuộc chinh phục. Prescott đã tham khảo tất cả các tác phẩm từ thế kỷ XVI cùng với một số ít được xuất bản vào giữa thế kỷ XIX lúc ông đang viết cuốn sách. Có vẻ như bản sửa đổi năm 1585 của Bernardino de Sahagún chỉ còn tồn tại đến ngày nay dưới dạng một bản sao mà Prescott viết ở Tây Ban Nha lúc ông đang hoàn thiện dự án vì bản gốc của nó hiện đã thất lạc. Mặc dù các học giả hiện đại có nhiều thành kiến và chỉ ra nhiều thiếu sót của nó, "chẳng có nơi nào mà bạn có thể đọc được sử liệu tổng hợp tốt hơn về các sự kiện chính, các cuộc khủng hoảng và quá trình chinh phục Mexico như bản của Prescott."

Điềm báo cho người Aztec về đại họa

Trong các ghi chép của giáo sĩ Dòng Phan Sinh Bernardino de Sahagún và Dòng Anh Em Giảng Thuyết Diego Durán vào giữa đến cuối thế kỷ XVI, tồn tại những lời sấm siêu nhiên của người bản địa về cuộc chinh phục. Những ghi chép của hai sử gia này mang rất nhiều quan điểm chống Tây Ban Nha. Hầu hết các ghi chép gốc về cuộc chinh phục Đế quốc Aztec đều được viết bởi người Tây Ban Nha, chẳng hạn như những bức thư của Hernán Cortés gửi cho Hoàng đế La Mã Thần thánh Charles V và cuốn hồi ký Lịch sử thực sự cuộc chinh phục Tân Tây Ban Nha của Bernal Díaz del Castillo. Các ghi chép của những người bản địa thường bị lược bỏ và hiếm khi được sử dụng, vì chúng chỉ phản ánh quan điểm của một nhóm bản địa cụ thể, chẳng hạn như người Tlaxcala. Các bản tường thuật bản địa được chép bằng hình ảnh sớm nhất là vào năm 1525. Các bản tường thuật sau đó được viết bằng tiếng Nahuatl của người Aztec và các dân tộc bản địa khác miền trung Mexico.

Năm 1510, Hoàng đế Aztec Moctezuma II được tlatoani của thành bang Texcoco là Nezahualpilli (ông được coi là một nhà tiên tri vĩ đại) đến thăm. Nezahualpilli cảnh báo Moctezuma rằng ông phải đề phòng, bởi vì vài năm nữa những thành phố Aztec sẽ bị hủy diệt. Trước khi rời đi, ông ta nói rằng Moctezuma sẽ nhận được điềm báo chứng minh cho lời của ông. Năm tháng trôi qua và sau cái chết của Nezhualpilli vào năm 1515, một số dâu hiệu siêu nhiên xuất hiện:

 Một cột lửa xuất hiện từ nửa đêm cho đến rạng sáng, và dường như bầu trời mưa lửa vào năm 1517
 Ngọn lửa thiêu rụi ngôi đền Huitzilopochtli
 Tia chớp phá hủy ngôi đền rơm Xiuhtecuhtli
 Sự xuất hiện của lửa hoặc sao chổi bay ngang qua bầu trời ba lần trong ngày
 Đáy hồ sôi và ngập lụt quanh Tenochtitlan
 Ngừoi phụ nữ Cihuatcoatl, gào khóc giữa đêm kêu người Aztec hãy "chạy thật xa khỏi thành phố này"
 Montezuma II nhìn thấy các ngôi sao mamalhuatztli và viễn cảnh những chiến binh cưỡi "trên lưng những con vật giống hươu", trong một chiếc gương trên vương miện của một con chim bị ngư dân đánh bắt
 Người đàn ông hai đầu tlacantzolli chạy loạn trên đường phố

Ngoài ra, người Tlaxcala còn nhìn thấy "ánh hào quang rọi sáng phía đông ba tiếng trước khi mặt trời mọc" và "cơn lốc bụi" từ ngọn núi lửa Matlalcueye. Theo Diaz, "Những cacique (người Tây Ban Nha gọi chung các thủ lĩnh bản địa là cacique mà không quan tâm đến địa vị của họ trong xã hội nơi đây) này cũng cho chúng tôi biết về một truyền thống mà họ được nghe kể từ tổ tiên của họ, rằng một trong những vị thần mà họ đặc biệt tôn thờ đã tiên tri về sự xuất hiện của những người đàn ông từ một vùng đất xa xôi theo hướng mặt trời mọc, người sẽ chinh phục họ và cai trị họ." Một số tường thuật nói rằng vị thần này chính là Quetzalcoatl và rằng người Aztec bị đánh bại vì họ coi người Tây Ban Nha là các vị thần. Tuy vậy, những tuyên bố này nên được coi là một kiểu tuyên truyền của người Tây Ban Nha thời kỳ hậu chinh phục, hạ thấp sắc dân bản địa là ngu muội, mê tín và không văn minh.

Các điềm báo rất quan trọng trong tín ngưỡng Aztec, họ tin rằng lịch sử lặp lại chính nó. Một số học giả hiện đại nghi ngờ về việc liệu những điềm báo như vậy có thực sự xảy ra hay không, hay liệu chúng là những bày vẽ Ex post facto (về sau này) để giải thích thất bại của họ. Một số học giả cho rằng "cách giải thích khả dĩ nhất về câu chuyện của những điềm báo này là một số, nếu không phải là tất cả, đã xảy ra" nhưng thừa nhận rằng rất có thể "những người Mexico và giáo sĩ, viết sau này về đế chế Mexico, đã liên kết những ký ức đó với những gì họ biết là đã xảy ra ở châu Âu.

Bối cảnh
Người Tây Ban Nha đã thành lập một khu định cư lâu dài trên đảo Hispaniola vào năm 1493 trong chuyến hải hành thứ hai của Christopher Columbus. Họ  tiếp tục khám phá và định cư vùng Caribe và Vùng Tây Ban Nha Chính, tìm kiếm sự giàu có, vàng bạc và các quần thể bản địa đông dân khác nhằm bóc lột lao động. Hai mươi lăm năm sau khi người Tây Ban Nha lần đầu đến Tân Thế giới, nhiều đoàn thám hiểm đã được cử đi khám phá bờ biển Mexico.

Những cuộc thám hiểm của Tây Ban Nha đến Yucatán

Năm 1517, thống đốc Cuba là Diego de Velázquez ủy quyền một hạm đội gồm ba tàu dưới sự chỉ huy của Hernández de Córdoba đi về phía tây và khám phá bán đảo Yucatán. Córdoba cập bờ Yucatán và gặp gỡ người Maya ở Cape Catoche. Sau khi đổ bộ, các conquistador đọc Requerimiento năm 1513 trước dân chúng Maya, ban cho họ sự bảo hộ của Vua Tây Ban Nha nếu họ chịu quy phục. Córdoba bắt được hai người Maya, họ được rửa tội và đổi tên thành Melchor và Julián, rồi trở thành thông dịch viên cho người Tây Ban Nha. Hai người này bị đánh lừa hoặc hiểu sai ngôn ngữ mà kể cho người Tây Ban Nha về vàng bạc châu báu vô kể ở vùng này. Ở phía tây của bán đảo Yucatán, người Tây Ban Nha bị phục kích vào ban đêm bởi tướng Maya tên là Mochcouoh, dẫn đến cái chết của 50 người Tây Ban Nha. Córdoba bị trọng thương sau cuộc đụng độ và chỉ có một số ít thủy thủ đoàn toàn mạng quay trở về Cuba.

Vào thời điểm đó, vùng Yucatán chỉ mới được khám phá một phần, cuộc chinh phục Yucatán của người Tây Ban Nha diễn ra muộn hơn so với cuộc chinh phục ở Trung Mexico (1519–21). Với sự trợ giúp của hàng chục nghìn chiến binh từ các cựu lãnh thổ Aztec và nhiều vương quốc Maya khác, người Tây Ban Nha đã mất hơn 170 năm để thiết lập toàn quyền kiểm soát vùng văn hóa Maya, kéo dài từ bắc Yucatán xuống vùng đất thấp trung tâm El Petén rồi lên tới cao nguyên phía nam Guatemala. Sự kết thúc của chiến dịch được đánh dấu bằng sự kiện nhà nước Maya cuối cùng, Itza Maya đóng đô tại Nojpeten, thất thủ vào năm 1697.

Cuộc viễn chinh của Cortés
Chuẩn bị

Ngay cả trước khi Juan de Grijalva quay trở lại Tây Ban Nha, Velázquez đã quyết định gửi một đoàn thám hiểm thứ ba và thậm chí lớn hơn để khám phá bờ biển Mexico. Hernán Cortés được trao quyền chỉ huy hạm đội, điều này khiến nhiều kẻ tại thuộc địa này rất ghen tị và bất bình. Ấn bảo hộ của Vương Miện cho phép những conquistador được phép cai trị những vùng đất mà họ chinh phục nhưng chúng vẫn nằm trực tiếp dưới quyên kiểm soát của Hoàng gia. Bất kỳ ai sẵn sàng đóng góp tài chính đều có thể sẽ lấy được nhiều tài sản và quyền lực hơn. Những kẻ mang theo ngựa, caballeros, nhận được hai phần chiến lợi phẩm, một phần cho nghĩa vụ quân sự, phần còn lại là vì họ mang theo ngựa. Cortés đã đầu tư một phần đáng kể tài sản của ông và có lẽ đã lâm vào cảnh nợ nần để vay thêm vốn. Chính Velázquez có lẽ đã tài trợ gần một nửa chi phí của chuyến thám hiểm.

Lệnh đình hoãn vào phút chót

Velázquez chắc hẳn đã nhận thức rõ rằng, bất cứ kẻ nào chinh phục được vùng đất liền nhân danh Vua Tây Ban Nha sẽ có được danh tiếng, vinh quang và tiền tài, hơn bất cứ thứ gì có được ở chốn Cuba nghèo nàn này. Do đó, khi đoàn thám hiểm sắp khởi hành, vị thống đốc bắt đầu nghi ngờ rằng Cortés sẽ không trung thành và trưng dụng đoàn thám hiểm để phục vụ cho mục đích riêng của hắn,[57] cụ thể là tự thiết lập một thuộc địa riêng và tách khỏi quyền kiểm soát của Velázquez.

Vì vậy, Velázquez hạ lệnh thay thế Cortes bằng Luis de Medina. Tuy nhiên, anh rể của Cortés, theo một số nguồn, đã giết Medina. Biết chuyện, Cortés liền thúc đẩy nhanh việc tổ chức và chuẩn bị cho chuyến thám hiểm.[58]

Diễn biến
Liên minh với Totonac

Cortés tiến tới Quiahuiztlán và Cempoala, các thành bang Totonac nằm dưới ách đô hộ của người Aztec. Các teuctlis tại đây (người cai trị) đã từng gặp gỡ Juan de Grijalva và có quan hệ tốt đẹp với người Tây Ban Nha. Teuctli của Cempoala tên là Xicomecóatl(được các sử liệu Tây Ban Nha mô tả là một vị tù trưởng mập mạp và ì ạch), cùng với teuctli của Quiahuiztlán đón nhận nồng hậu người Tây Ban Nha. Trong cuộc đàm thoại sau đó, Cortés hứa rằng sẽ giúp họ được giải phóng khỏi xiềng xích của người Aztec và đề nghị một liên minh giữa Totonac và Tây Ban Nha. Nước đi ngoại giao đầu tiên này đặt ra tiền lệ cho các kế sách tiếp theo của Cortes nhằm có được sự ủng hộ chính trị cũng như quân sự của các dân tộc bị áp bức, hợp lực để lật đổ Đế quốc Aztec.

Không lâu sau khi người Tây Ban Nha tới, năm sứ thần của Moctezuma đến vùng này để thu cống như thường lệ. Cortés xúi giục các thủ lĩnh Totonac kháng thuế và tống giam họ. Các thủ lĩnh Totonac, có phần sợ hãi, đã làm theo lời Cortés. Một caudillo Tây Ban Nha được cho đàm phán với hai trong số năm viên sứ thần, ông tra hỏi xong rồi thả họ đi, kể rằng người Totonac đã bày trò này mà người Tây Ban Nha không hề hay biết. Ông cũng kèm theo lời nhắn hòa bình đến tlatoani (tương đương vua) của Tenochtitlan, hứa rằng sẽ giúp họ tiêu diệt bè lũ "phản động". Sáng hôm sau, Cortés tra hỏi các teuctlis Totonac tại sao lại để cho chúng "tẩu thoát", rồi ông trả vờ phẫn nỗ, bắt ba viên sứ thần còn lại đưa lên tàu. Mục đích của caudillo là muốn có sự hậu thuẫn vô điều kiện của người Totonac và đánh lừa Moctezuma. Vài ngày sau, một đoàn sứ thứ hai của Moctezuma được cử tới, lần này được Motelchiuh và hai người cháu của Cacamatzin dẫn đầu, mang theo quà và cảm ơn họ vì đã ra tay cứu giúp hai viên sứ thần trước. Ông đã bí mật đàm phán với teuctli của Quiahuiztlán, cứ cho là họ đã được giải phóng khỏi ách cai trị của ông và đề nghị "tha bổng" cho ba viên sứ thần còn lại. Motelchiuh cùng với các tù nhân được trao trả mừng rỡ quay trở về Tenochtitlan.

Ở Tizapancingo, một đội quân Aztec được tập hợp nhằm thảo phạt các thành bang Totonac không chịu nộp cống nữa. Cortés dẫn đầu đội kỵ binh đã có thể đánh tan đội quân Aztec này, thuyết phục thành công các tecuhtlis của Quiahuiztlán và Cempoala gia nhập liên minh với họ. Ba mươi thủ lĩnh Totonac gặp gỡ tại Cempoala để chính thức công nhận liên minh và cùng người Tây Ban Nha tiến tới Tenochtitlan. Người Totonac cung cấp cho quân Tây Ban Nha rất nhiều cửu vạn để vận chuyển số pháo châu Âu họ mang theo.

Người Totonac đóng góp 1,300 chiến binh cho Cortés. Các tướng lĩnh Totonac tham gia cuộc viễn chinh bao gồm Mamexi, Teuch, và Tamalli. Điều kiện của họ là, sau khi người Mexica bị hạ bệ, quốc gia Totonac sẽ được độc lập và tự do. Các thành bang Cempoala, Quiahuiztlán được rửa tội, đổi tên thành Nueva Sevilla và Archidona, nhưng chúng không còn tồn tại đến ngày nay.

Âm mưu đào ngũ

Không lâu sau, Alonso de Grado và Alonso de Ávila được phong làm thị trưởng lâm thời của Villa Rica de la Vera Cruz. Diego Velázquez và bè bạn thân cận của ông ta không đồng ý với quyết định trên, chống chế để quay trở về Cuba. Những kẻ đồng lõa bao gồm Fray Juan Díaz, Juan Velázquez de León, Diego de Ordás, Alonso de Escobar, Juan Escudero, thuyền trưởng Diego Cermeño, các thủy thủ Gonzalo de Umbría và Alfonso Peñate. Một hội đồng chiến tranh được chủ tọa bởi Cortés và tổ chức bởi đội quân đóng ở thị trấn với sự hậu thuẫn của các tân thị trưởng nhằm bàn bạc về vấn đề này. Juan Escudero và Diego Cermeño bị kết án tử bằng treo cổ, Gonzalo de Umbría bị chặt một bàn chân và số còn lại bị bắt giữ. Khi những kẻ nổi loạn được thả, họ vô điều kiện đồng thuận với caudillo. Ngoài ra, Cortés đục chìm tất cả các tàu thuyền để không ai có thể trốn thoát về Cuba trong tương lai. Trong các nguồn sử liệu Tây Ban Nha, Cortes biện minh cho hành động này với cớ những con thuyền "không thể di chuyển được". Theo biên niên sử của Díaz del Castillo, những kẻ cố trốn tránh vẫn bị bắt phải tham gia cuộc viễn chinh. Còn những kẻ có máu phiêu lưu chỉ nói một câu: Tại sao ta lại từ chối tiến về phía trước và từ chối hưởng một phần chiến lợi phẩm? [Pues, ¿de qué condición somos los españoles para no ir adelante, y estarnos en partes que no tengamos provecho de guerra?]Alguacil của Villa Rica, Juan de Escalante, đồn trú ở thị trấn với một lực lượng nhỏ người Tây Ban Nha, phần lớn là người già và người bị thương. Nhiệm vụ của Escalante bao gồm: cung cấp sự hỗ trợ cần thiết cho dân Totonac phòng trường hợp người Aztec gây hấn và canh giữ bờ biển.

Cùng lúc đó, thống đốc Jamaica là Francisco de Garay cử một đội 3 tàu thám hiểm và 270 thủy thủ dưới sự chỉ huy của Alonso Álvarez de Pineda tới Vịnh Mexico. Sau khi giong buồm từ Florida tới sông Pánuco, Escalante trông thấy đoàn thuyền này và bẩm báo lên chỉ huy. Cortés tưởng lầm đoàn này được cử đi bởi Velázquez, cho giăng bẫy để bắt sống thủy thủ đoàn nhưng chỉ bắt được 7 người đổ bộ bằng thuyền nhỏ, phần lớn đoàn thám hiểm trở về Jamaica an toàn. Vào ngày 16 tháng 8 năm 1519, Cortés dẫn đầu liên quân Tây Ban Nha-Totonac hành quân tới thành Tenochtitlan.

Liên minh với Tlaxcala
Họ tới các thành bang Ixcalpan (Rinconada), Xalapa và Xicochimalco; tất cả các cuộc gặp gỡ ở những nơi này đều diễn ra rất thuận lợi. Họ tiếp tục tiến tới Monte Grande (Núi Lớn), hiện có tên là Puerto de Dios (Cảng của Thần), rồi tới được Teoizhuacán và Ayahualulco; họ vượt dãy Sierra de Puebla thông qua Cofre de Perote thiếu thốn nước ngọt; họ chuyển hướng lên phía bắc qua các thành bang Altotonga, Xalacingo và Teziutlán rồi vào được thành Zautla, nơi họ được tiếp đón bởi thủ lĩnh địa phương tên là Olintetl. Khi được người Tây Ban Nha hỏi han về quan hệ triều cống với người Mexica, Olintetl trả lời: "Có kẻ không phải là chư hầu của Moctezuma hay sao?". Trong cuộc thẩm vấn, Cortés thuyết phục ông kháng thuế và thề trung thành với Vương miện Castilla, nhưng Olintetl từ chối do một đạo quân Mexica hiện đang đồn trú ở thành phố này. Tuy vậy, họ vẫn chào đón người Tây Ban Nha. Vị tecuhtli của Ixtacamaxtitlán, một thành bang chư hầu của Aztec, mời người Tây Ban Nha đến thăm và khuyên họ tiếp tục hành quân đến Cholula để tránh lạc vào lãnh thổ liên hiệp Tlaxcala. Tướng Mamexi cảnh báo Cortés rằng rất có thể đây là bẫy và đề xuất loan tin đến các lãnh tụ Tlaxcala để thành lập liên minh chống người Mexica. Cortés bị thuyết phục bởi sự trung thành của người Totonac, liền nghe theo lời của Mamexi và bám theo lộ trình cũ.

Tlaxcala là một liên minh của các thành bang và được trị vì bởi một hội đồng cầm quyền gần giống chính thể cộng hòa. Trái lại, đế quốc Aztec được tổ chức theo hình thức gần giống đế quốc. Kể từ năm 1455, quyền lực của đế quốc Aztec dựa vào sức mạnh của ba thành bang cốt lõi Texcoco, Tlacopan, và Tenochtitlan, nhưng sau này thành Tenochtitlan đã chiếm ưu thế hoàn toàn. Trong những năm tháng đó, liên minh Tam Quốc mở mang bờ cõi và tiến hành các cuộc chiến tranh Hoa chống lại Huejotzingo, Cholula và Tlaxcala.

Trong bối cảnh đó, liên quân Totonac-Tây Ban Nha tiến vào lãnh thổ Tlaxcala với mật độ dân số thấp, thành phần sắc tộc chủ yếu là người Pinomes, người Otomi và người Tlaxcala sống rải rác ở hàng trăm ngôi làng lớn nhỏ. Hội đồng Tlaxcala đã biết về hoạt động của người Tây Ban Nha và muốn được gặp mặt trực tiếp Cortés. Đoàn đại biểu của người Tlaxcala bao gồm Xicohténcatl Già, Maxixcatzin, Citlalpopocatzin, và Hueyolotzin. Giống người Mexica, người Tlaxcala cho rằng người Tây Ban Nha là những á thần, bởi các tin tức mà họ nghe kể về loài ngựa và các loại vũ khí bóng lóa mà người Tây Ban Nha mang theo. Maxixcatzin do dự về thỏa thuận liên minh và muốn đánh đuổi người Tây Ban Nha. Xicohténcatl Axayacatzin cho rằng người Tây Ban Nha không phải là á thần: chúng tỏ ra hứng thú với vàng, trộm cướp các làng mạc, phá hủy các thần điện và tỏ sự bất kính với các luật lệ tổ tiên. Những điều này thể hiện rằng chúng cũng chỉ là người phàm, chứ chẳng phải thần linh. Hội đồng quyết định đánh: nếu thắng thì Tlaxcala sẽ được hưởng danh tiếng, nếu bại thì người Otomi sẽ bị vu khống tội bất tuân hội đồng Tlaxcala và một liên minh Tây Ban Nha-Tlaxcala sẽ được thành lập.

Vào ngày 2 tháng 9 năm 1519, mười lăm người bản địa giả làm mồi nhử để lùa quân Tây Ban Nha đến hẻm núi Tecóac, nơi Xicohténcatl Axayacatzin chỉ huy một toán chiến binh Otomi đã phục sẵn. Trước trận chiến, Cortés đọc Requerimiento của Hoàng gia Tây Ban Nha nhưng không có hồi đáp từ phía Tlaxcala. Quân Tây Ban Nha hô lớn "Santiago y cierra España!" và xông vào hàng ngũ quân thù, lợi thế của cuộc chiến nghiêng về phía Tây Ban Nha mặc dù bị áp đảo quân số. Trong đêm tiếp theo, Cortés và lính của ông lần đầu tiên lo sợ rằng họ sẽ bị tiêu diệt tại đây, vẫn đang đóng quân ở đồi Tzompachtepetl.

Cortés gửi thông điệp đến quân Tlaxcala mời làm đồng minh nhưng chỉ nhận lại lời mỉa mai từ Xicohténcatl: "Hòa bình ư? Tất nhiên, bọn ta sẽ tôn vinh nó, tới Tlaxcala nơi mà cha ta ngự trị. Tại đó chúng ta sẽ hòa ước, no nê với máu thịt của các ngươi và trái tim của các ngươi để tôn thần." Mặc cho lời kích động đó, ngựa và vũ khí của người Tây Ban Nha quá lợi hại so với quân đội Tlaxcala, những chiến binh được rèn luyện để luôn ưu tiên bắt giữ tù binh.

Tuy vậy, các cuộc chiến kéo theo không hoàn toàn là dễ dàng đối với liên quân Tây Ban Nha-Totonac. Xicohténcatl đã cử nội gián lẩn vào hàng ngũ Tây Ban Nha với quà và đồ ăn nhưng đều bị phát giác nhanh chóng. Cortés cho cắt tay họ để trừng phạt. Các nội gián Tlaxcala không chịu được cảnh tra tấn, khai ra hết kế hoạch của phe Tlaxcala. Trong một cuộc chiến trên đồng bằng, người Tlaxcala lại tiếp tục thua thế, Xicohténcatl phẫn nỗ và giáng chức tướng Chichimecatecle khiến cho quân Ocotelulco và Tepetícpac đào ngũ hàng loạt.

Sau các thất bại liên tiếp, hội đồng Tlaxcala ra lệnh cho Xicohténcatl Axayacatzin dừng ngay cuộc chiến và đề nghị hòa ước. Xicohténcatl Già, Maxixcatzin, Citlalpopocatzin, Hueyolotzin và một vài đại biểu khác đón tiếp người Tây Ban Nha vào ngày 18 tháng 9 năm 1519. Tại cuộc gặp gỡ, liên minh chống Mexica được thành lập. Người Tlaxcala dâng phụ nữ cho người Tây Ban Nha làm nghĩa cử hòa bình, trong số đó có con gái của Xicohténcatl Già, được cưới gả cho Pedro de Alvarado và rửa tội thành María Luisa Tecuelhuatzin. Các chiến binh Tlaxcala nổi bật đã chiến đấu cho người Tây Ban Nha kể từ đó bao gồm Piltecuhtli, Aexoxécatl, Tecpanécatl, Cahuecahua, Cocomitecuhtli, Quauhtotohua, Textlípitl và Xicohténcatl Axayacatzin. Xicohténcatl Axayacatzin tuy vậy, không tin tưởng vào liên minh này.

Thảm sát Cholula

Trước khi tiến đến Tenochtitlan, Cortés có ghé qua Cholula, một thành bang đồng minh của người Mexica với dân số 30.000 người, giáo phái tôn thờ thần Quetzalcóatl bén rễ tại đây. Người Tlaxcala có mối thù hằn với người Cholulteca và khuyên can người Tây Ban Nha không nên tin chúng. Người Cholulteca diễu binh dẫn đầu bởi hai tướng Tlaquiach và Ttalchiac gặp gỡ quân của Cortés, 400 lính Tây Ban Nha và 400 chiến binh Totonac được mời vào thành còn 2.000 quân Tlaxcala phải chịu đóng quân ngoài thành phố. Trong hai ngày đầu, người Cholulteca đón tiếp rất tử tể người Tây Ban Nha; nhưng vài ngày sau, chính quyền Cholulteca bắt đầu trốn tránh Cortés và các tướng của ông, do có vẻ như họ đã nhận được chỉ thị từ Moctezuma để phục kích và tiêu diệt người Tây Ban Nha. Một bà lão già kể cho Malintzin về âm mưu này và tới được tai của Cortés.

Sáng hôm sau, các conquistador bắt giữ các thủ lĩnh Cholulteca. Cortes là người ra lệnh cho quân đội Tây Ban Nha thực hiện vụ thảm sát Cholula.117 Hơn 5.000 người bị giết trong vòng chưa đầy 5 giờ dưới lưỡi kiếm của người Tây Ban Nha và sự điên loạn không thể kiểm soát của quân đồng minh Tlaxcala-Totonac.118 Quân đội cũng được lệnh phá hủy nhà cửa và đền thờ.116 Mặc dù được gọi là cuộc tấn công ngăn chặn, nhiều nạn nhân lại lại là dân thường Cholultec không có vũ trang.118 Các chiến binh của thành bang không phản ứng gì cho đến sau 2 giờ đầu tiên của cuộc tấn công. Hai vạn chiến binh Mexica được đồn đại là đang chuẩn bị phục kích quân Tây Ban Nha bên ngoài thành phố không thực sự tồn tại; thực chất, chẳng có một cuộc đột kích Aztec nào.116 Sau vụ thảm sát, người Tây Ban Nha cướp vàng bạc châu báu, còn quân đồng minh bản địa thu lượm muối và bông.118 Quân Tây Ban Nha, Tlaxcala và Totonac nán lại ở Cholula 14 ngày. 116 Người Cholulteca bị khuất phục và buộc phải liên minh với lực lượng của Cortés.118

Đoàn chinh phục tiến tiếp đến Huejotzingo; Họ vượt qua hai ngọn núi lửa ở lối vào thung lũng, Ngọn Popocatepetl và Ngọn Iztaccíhuatl, thông qua một khu vực có rừng cây, hiện có tên là Paso de Cortés. Ở phía bên kia, họ trông thấy Hồ Texcoco và đảo nổi nơi thành Tenochtitlan ngự trị, lần đầu tiên trong đời. Họ vượt Amaquemecan và Chalco-Atenco, nơi những sứ thần của Moctezuma liên tục can ngăn họ đi tiếp. Sau một thời gian ở Ayotzinco, họ hành quân tới lần lượt các thành bang Mixquic, Cuitláhuac (Tláhuac), Culhuacán và Iztapalapa. Ở những thành phố này, dân bản địa rất tò mò và choáng ngợp trước những người châu Âu và loài ngựa mà họ mang theo.119

Tại thành Tenochtitlan
Moctezuma tìm đủ mọi cách để cản bước tiến của Cortés tới Tenochtitlan. Vị tlatoani đã gửi quà, các đoàn sứ và thông điệp thuyết phục người Tây Ban Nha không tiến đến thành phố, nhưng tất cả đều vô ích.120 Sau khi vào Thung lũng Mexico, đạo quân gồm 400 conquistador Tây Ban Nha, 4.000 chiến binh Tlaxcala, và 16 con ngựa tiến vào thành Tenochtitlan ngự giữa hồ Texcoco với các đường đắp lớn tỏa ra tứ phía bờ hồ vào ngày 8 tháng 11 năm 1519, tương đương với ngày "8 Ehecatl" năm "1 acatl" của tháng Quecholli trong lịch bản địa.121 122

Cortés và quân của ông được chào đón bởi huey tlatoani Moctezuma Xocoyotzin và đoàn tùy tùng của ông, bao gồm: tlatoani thành Tlacopan tên Totoquihuatzin, tlatoani thành Tetzcuco tên Cacamatzin, Cuitláhuac, Tetlepanquetzalhinz, Itzcuauhtzin, Topantemoctzin cùng nhiều hầu cận khác. Sau một cuộc trò chuyện ngắn, hai đoàn người bắt đầu trao đổi quà. Cortés dâng cho Moctezuma một vòng cổ gán hạt thủy tinh gọi là margaritas và Moctezuma trao cho Cortes một vòng cổ có gán 8 con tôm bằng vàng. Người Tây Ban Nha được mời vào nghỉ ngơi ở cung điện Axayácatl, ở gần khu vực thiêng của thành phố. Moctezuma là một chiến binh lão luyện, nhưng là một người mê tín, ông vẫn tưởng rằng những kẻ này là thần linh.123 (Nhiều học giả hiện đại nghi ngờ chuyện này) Trong nhiều sử liệu, Moctezuma được ẩn ý là muốn quy thuận theo Vua Carlos của Tây Ban Nha.124

Ở vùng bờ biển, người Totonac đã hoàn toàn không nộp cống cho người Mexica nữa. Viên sứ thần thu cống Cuauhpopoca triệu tập quân đội Mexica đi đánh người Totonac được hậu thuẫn bởi quân đồn trú Tây Ban Nha tại Villa Rica de la Vera Cruz. Sau cuộc đụng độ, quân Tây Ban Nha chịu tổn thất nặng nề. Juan de Escalante cho quân lính đốt Nautla và rút quân thành công nhưng chết do vết thương trong trận chiến.125 Tin này sớm lan tới Tenochtitlan; quân Mexica đã dâng về cho Moctezuma cái đầu của một người lính Tây Ban Nha tên Juan de Argüello, để chứng tỏ rằng chúng chỉ là phàm nhân, không phải thần linh. Người Totonac cũng bẩm báo cho Cortés về thất bại này.126

Trong thời gian làm khách ở Tenochtitlan, người Tây Ban Nha vô tình tìm thấy kho báu trong cung điện Axayácatl xa hoa; nhưng do lo sợ bị người Mexica phát hiện, họ lập kế hoạch bắt Moctezuma làm con tin.127 Vào ngày 14 tháng 12, Cortés lấy cớ về sự biến ở Nautla nhằm bắt giữ vị tlatoani, đề nghị những kẻ thủ phạm phải ra mặt. Moctezuma khẳng định là ông không ra lệnh cho cuộc tấn công và cử một phái đoàn triệu Cuauhpopoca về. Đoàn Mexica này được đồng hành bởi Francisco de Aguilar, Andrés de Tapia và Gutiérrez de Valdelomar. Từ thời điểm đó trở đi, hoàng đế Aztec bị giam lỏng bởi một đoàn hộ tống Tây Ban Nha. Khi phái đoàn trở về, Cortes đưa Cuauhpopoca ra xét xử; Cuauhpopoca, con trai ông và 15 kẻ khác từ Nautla bị hành quyết. Nhân dân Mexica, chứng kiến vụ xử tử, bắt đầu hoài nghi hoàng đế của họ.128

Trong thời gian bị giam lỏng, Moctezuma ở cùng Cortés và tướng lĩnh Tây Ban Nha, ông thường dẫn họ đi thăm thú thành phố. Các conquistador khuyên vị tlatoani từ bỏ thần bản địa và tục hiến tế người. Các thầy tư tế Mexica kinh tởm trước những hành động của người Tây Ban Nha, các hình tượng thần linh thiêng bị kéo đổ, biểu tượng Cơ đốc giáo được dựng lên thay thế, còn chúng thì ăn mừng trên Templo Mayor.129

Các conquistador cũng tra hỏi Moctezuma về số vàng và biết được nguồn gốc của chúng. Người Tây Ban Nha cử các đoàn thám hiểm đi khảo sát các mỏ vàng. Gonzalo de Umbría tới Zacatula ở vùng Mixtec; Diego de Ordás tới Tuxtepec và Coatzacoalcos; Andrés de Tapia và Diego Pizarro tới vùng Pánuco.130 Cortés cũng đòi hỏi Moctezuma thu tất cả số cống có thể từ các chư hầu Aztec. Vị tlatoani đồng ý với hy vọng người Tây Ban Nha sẽ rời Tenochtitlan. Để tiện cho việc di chuyển và phân phối, chỗ vàng này được các thợ luyện kim bản địa Azcapotzalco làm tan chảy, để dành 1/5 số vàng cho vua Tây Ban Nha.131

Một đội Tây Ban Nha được cử tới Tetzcuco để tìm vàng. Những người dẫn đường cho họ là Netzahualquentzin và Tetlahuehuezquititzin, đều là anh em của Cacamatzin. Có lẽ do một sự hiểu lầm, Netzahualquentzin bị tình nghi phản trắc và bị hành quyết treo cổ. Cacama phẫn nộ vì vụ việc này, âm mưu nổi dậy cùng các thành Coyoacán, Tlacopan, Iztapalapa, Toluca và Matalcingo,129 nhưng Ixtlilxóchitl, một người anh em khác và đồng thời là đối thủ chính trị của Cacama, phản bội ông. Quân nổi dậy bị bắt và Cortés đưa Coanácoch lên làm tlatoani mới của Tetzcuco.130 Vài ngày sau, Pedro de Alvarado tra tấn Cacama, đòi bằng được số vàng còn lại. Conquistador Bernardino Vázquez de Tapia lên án Alvarado vì hành động quá quắt này.132

Các chiến dịch tiếp nối
Michoacan
Sau khi nghe tin về sự sụp đổ của đế quốc Aztec, Cazonci (tương đương vua) của đế quốc Tarasca (kình địch của Aztec ở miền Tây Mexico hiện nay) là Tangaxuan II cử sứ giả đến đàm phán với người Tây Ban Nha. Một vài người Tây Ban Nha đồng hành cùng đoàn sứ về thủ đô Tzintzuntzan để diện kiến nhà cai trị.

Năm 1522, quân Tây Ban Nha dưới sự lãnh đạo của Cristobal de Olid tiến vào lãnh thổ Tarasca và tới được Tzintzuntzan trong vòng vài ngày. Quân đội Tarasca tuy rất đông đảo, có lẽ lên tới 100.000 người, nhưng lại quyết định cầu hòa chứ không gây chiến. Tangáxuan quy phục chính quyền Tây Ban Nha và được cho phép tự trị.

Nuño Beltrán de Guzmán quyết định hành quân về phía tây bắc Mexico với 5.000–8.000 binh lính để tìm kiếm các vương quốc mới để chinh phục. Trên đường đi, ông có tạt qua vùng Tarasca và khi nhận ra rằng Tangaxuan vẫn còn quá nhiều quyền lực, Guzmán liên minh với một quý tộc Tarasca tên Don Pedro Panza Cuinierángari để chống lại vị cazonci. Tangaxuan sau đó bị hành quyết vì tội mưu loạn, khước từ cống nạp, kê gian và dị giáo. Tro cốt của ông được đổ xuống sông Lerma. Trong những thập kỷ tiếp theo, những người cai trị bù nhìn được chính phủ Tây Ban Nha dàn xếp ở Tarasca.

Các cuộc chiến tranh Chichimec

Sau khi Tây Ban Nha chinh phục miền trung Mexico, các cuộc thám hiểm đã được gửi xa hơn về phía bắc Trung Bộ châu Mỹ tới vùng được gọi là La Gran Chichimeca. Các cuộc viễn chinh tàn bạo dưới sự lãnh đạo của Nuño Beltrán de Guzmán khiến người dân Chichimeca rất uất ức người Tây Ban Nha. Năm 1540, với sự kêu gọi của thủ lĩnh Tenamaxtli, dân bản địa vùng dậy và phát động Chiến tranh Mixton.

Năm 1540, người Chichimeca củng cố Mixtón, Nochistlán và các thị trấn miền núi khác rồi đi đánh vây các khu định cư của người Tây Ban Nha ở Guadalajara. Conquistador Pedro de Alvarado, với sự trợ giúp của thống đốc Cristóbal de Oñate, chỉ huy cuộc tấn công vào Nochistlán. Tuy nhiên, người Chichimeca đánh tan thành công lực lượng của Alvarado. Dưới sự lãnh đạo của Phó vương Don Antonio de Mendoza, quân Tây Ban Nha và các đồng minh Anh-điêng tái chiếm tất cả các thị trấn này và đàn áp mạnh tay các cuộc nổi dậy. Cuộc chiến không hoàn toàn dừng lại trong những năm sau đó.

Năm 1546, các nhà chức trách Tây Ban Nha phát hiện ra bạc ở vùng Zacatecas và thành lập các khu định cư trên lãnh thổ Chichimeca để khai thác tài nguyên, làm thay đổi địa hình và lối sống truyền thống của người Chichimeca. Người Chichimeca bắt đầu tấn công các khách và thương nhân dọc theo "những con đường bạc". Chiến tranh Chichimeca sau đó (1550–1590) đã trở thành cuộc xung đột dài và tốn kém nhất giữa Tây Ban Nha với các dân tộc bản địa ở châu Mỹ. Vào năm 1554, người Chichimeca giáng một đòn quyết định khi họ tấn công một đoàn xe Tây Ban Nha gồm sáu mươi xe ngựa và cướp tài sản có trị giá hơn 30.000 peso. Vào những năm 1580, hàng nghìn người đã phải bỏ mạng trong cuộc chiến và các khu định cư khai thác mỏ của Tây Ban Nha trên lãnh thổ Chichimeca vẫn nằm trong vòng bị đe dọa. Năm 1585, Don Alvaro Manrique de Zúñiga, Hầu tước Villamanrique, được bổ nhiệm làm phó vương Tân Tây Ban Nha. Vị phó vương đã vô cùng phẫn nộ khi hay tin một số binh lính Tây Ban Nha tìm kiếm thu nhập bằng cách đột kích các ngôi làng của thổ dân da đỏ và bán họ làm nô lệ. Tuy thiếu thốn quân đội, ông quyết tâm khôi phục hòa bình cho khu vực đó và phát động một kế hoạch bình định có quy mô toàn diện bằng cách đàm phán với các nhà lãnh đạo Chichimeca và ban cho họ đất đai, nông cụ và các hàng hóa khác. Chính sách "mua hòa bình" này cuối cùng đã kết thúc cuộc chiến triền miền với các tộc Chichimeca.

Cuộc chinh phục các tộc Maya

Tham khảo

Đọc thêm
Nguồn gốc

 Alva Ixtlilxochitil, Fernando.  Ally of Cortés: Account 13 of the Coming of the Spaniards and the Beginning of the Evangelical Law. Douglass K. Ballentine, biên dịch. El Paso: Texas Western Press 1969.
 Bản thảo Azcatitlan, lời dẫn nhập bởi Michel Graulich, lời bình chú bởi Robert H. Barlow và cập nhật bởi Michel Graulich, Bibliothèque nationale de France-Société des Américanistes [Thư viện Quốc gia Pháp-Hiệp hội châu Mỹ học], Paris, 1995.
 Cortés, Hernán. Letters – bao gồm trong Letters from Mexico biên dịch bởi Anthony Pagden (1986)
 de Fuentes, Patricia, ed. The Conquistadors: First-Person Accounts of the Conquest of Mexico [Các conquistador: Những tường thuật từ góc nhìn thứ nhất của cuộc chinh phạt Mexico].  Norman: NXB Đại học Oklahoma 1993. Từng được xuất bản bởi NXB Orion 1963.
 Bernal Díaz del Castillo, The Conquest of New Spain – bao gồm trong The Discovery and Conquest of Mexico: 1517–1521 [Cuộc khám phá và chinh phục Mexico: 1517-1521]
 Durán, Diego. The History of the Indies of New Spain (1581) [Lịch sử Anh-điêng Tân Tây Ban Nha]. Biên dịch và biên tập bởi Doris Heyden. Norman: NXB Đại học Oklahoma 1994.
  (sách giáo trình, tuyển tập)
 Lockhart, James. We People Here: Nahuatl Accounts of the Conquest of Mexico, Berkeley and Los Angeles: NXB Đại học California 1991. (tuyển tập)
 López de Gómara, Francisco. Cortés: The Life of the Conqueror by His Secretary, Biên dịch bởi Lesley Byrd Simpson. Berkeley: NXB Đại học California 1964.
 López de Gómara, Francisco, Hispania Victrix; First and Second Parts of the General History of the Indies, with the whole discovery and notable things that have happened since they were acquired until the year 1551, with the conquest of Mexico and New Spain Sahagún, Fray Bernardino de. General History of the Things of New Spain (Bản thảo Florentine). Chương 12. Tác giả J.O. Anderson và Charles Dibble đồng biên dịch. Thành phố Salt Lake: NXB Đại học Utah.
 Sahagún, Fray Bernardino de. The Conquest of New Spain, 1585 Revision. Biên dịch bởi Howard F. Cline, lời giới thiệu và chú thích bởi S.L. Cline. Thành phố Salt Lake: NXB Đại học Utah 1989.
 Schwartz, Stuart B., ed. Victors and Vanquished: Spanish and Nahua Views of the Conquest of Mexico. Boston: Bedford, 2000. (sách giáo trình, tuyển tập)
 Siepel, Kevin H. Conquistador Voices: The Spanish Conquest of the Americas as recounted largely by the Participants. tập 1. Spruce Tree Press 2015. (sách giáo trình, tuyển tập)
 Solis, Antonio de. The History of the Conquest of Mexico by the Spaniards (1753). Biên dịch bởi Thomas Townsend. 2 tập. New York: AMS Press 1973.
 Solis, Antonio de. Historia de la conquista de Méjico. Tái bản, Forgotten Books 2018.
 Vázquez de Tapia, Bernardino. Relación de méritos y servicios del conquistador (k. 1545). Mexico: UNAM 1972.

Nguồn thứ cấp

 Berdan, Frances F.. The Aztecs of Central Mexico: An Imperial Society. Holt, Rinehart and Winston, (1982)
 Hassig, Ross. Time, History, and Belief in Aztec and Colonial Mexico. NXB Đại học Texas (2001)
 Hassig, Ross. Mexico and the Spanish Conquest. Longman: London and New York, (1994)
 Gruzinski, Serge. The Conquest of Mexico: Incorporation of Indian Societies into the Western World, 16th – 18th centuries. Polity Press 1993.
 Prescott, William H.. History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes Restall, Matthew. Seven Myths of the Spanish Conquest [7 lầm tưởng về cuộc chinh phạt của Tây Ban Nha]. NXB Đại học Oxford (2003)
 Restall, Matthew. When Montezuma Met Cortés: The True Story of the Meeting that Changed History. Ecco 2018.
 Todorov, Tzvetan. The Conquest of America (1996)
 Thomas, Hugh.Conquest: Cortés, Montezuma, and the Fall of Old Mexico (1993)
 White, Jon Manchip. Cortés and the Downfall of the Aztec Empire (1971)

Thư mục thêm

 Brandt, Anthony. "Perfect storm at Tenochtitlan 1521: How Cortes's band of hidalgos destroyed the Mexica Empire." [Cơn bão hoàn hảo ở Tenochtitlan 1521: Làm cách nào mà đoàn hildago của Cortes hủy diệt Đế quốc Mexica] MHQ: The Quarterly Journal of Military History [Tạp chí Lịch sử Quân sự hàng quý] (2014): 58.
 Chasteen, John Charles. Born in Blood and Fire: A Concise History of Latin America. [Sinh ra trong Máu và Lửa: Lược sử Mỹ Latinh] New York: W.W. Norton, 2011.
 Daniel, Douglas A. "Tactical Factors in the Spanish Conquest of the Aztecs." [Các thành tố chiến thuật trong Cuộc chinh phạt người Aztec của Tây Ban Nha] Anthropological Quarterly [Nhân học hàng quý] (1992): 187–94.
 Francisco Núñez de Pineda y Bascunan. "Happy Captivity." [Ngục tù sung sướng] trong Born in Blood and Fire: Latin American Voices [Sinh ra trong Máu và Lửa: Tiếng kêu Mỹ Latinh], biên tập bởi John Charles Chasteen. 42–48. New York: W.W. Norton, 2011.
 Garofalo, Leo J., và Erin E. O'Connor. Documenting Latin America: Gender, Race, and Empire [Tài liệu về Mỹ Latinh: Giới tính, Chủng tộc, và Đế chế], tập 1. Boston: Prentice Hall, 2011.
 O'Connor, Erin, và Leo Garofalo. Mothers Making Latin America [Những người mẹ tạo dựng Mỹ Latinh].
 Raudzens, George. "So Why Were the Aztecs Conquered, and What Were the Wider Implications? Testing Military Superiority as a Cause of Europe's Pre-Industrial Colonial Conquests." [Vậy tại sao người Aztec bị chinh phục, và những hàm ý rộng hơn là gì? Thử nghiệm bá quyền quân sự như là một Nguyên nhân của Các cuộc chinh phạt thuộc địa châu Âu tiền công nghiệp] War in History [Tạp chí Chiến tranh trong Lịch sử] (1995): 87–104.
 Townsend, Camilla. Malintzin's Choices: An Indian Woman in the Conquest of Mexico'' [Lựa chọn của Malintzin: Một phụ nữ Anh-điêng trong cuộc chinh phạt Mexico]. Albuquerque: Nhà xuất bản Đại học New Mexico, 2006.
 White, John Manchip. "Cortes and the Downfall of the Aztec Empire: A Study in a Conflict of Cultures." [Cortes và sự suy vong của Đế quốc Aztec: Một nghiên cứu về xung đột văn hóa] The Hispanic American Historical Review [Tạp chí Lịch sử Mỹ gốc Tây Ban Nha] (1972): 467–68.
Clodfelter, M. (2017). Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 (ấn bản 4). McFarland. .

Liên kết ngoài

 Hernán Cortés on the Web  – trang web với tranh ảnh thumbnail
 Catholic Encyclopedia (1911)
 Conquistadors, with Michael Wood – website cho bộ phim tài liệu PBS 2001
 Ibero-American Electronic Text Series được thuyết giảng trên mạng bởi University of Wisconsin Digital Collections Center
 La Historia verdadera de la conquista de la Nueva España

Chinh phục
Lịch sử Aztec
Chinh phục Aztec
Xung đột thập niên 1510
Xung đột thập niên 1520
Trận đánh liên quan tới Đế quốc Aztec
Aztec
Lịch sử Tân Tây Ban Nha
Tân Tây Ban Nha
Xung đột thế kỷ 16
Chiến tranh tôn giáo
Xung đột năm 1519


title: Tsuchihashi Masaki

text:
Tsuchihashi Masaki (sinh ngày 23 tháng 7 năm 1972) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

Đội tuyển bóng đá quốc gia Nhật Bản
Tsuchihashi Masaki thi đấu cho đội tuyển bóng đá quốc gia Nhật Bản từ năm 1996.

Thống kê sự nghiệp

|-
|1996||1||0
|-
!Tổng cộng||1||0
|}

Tham khảo

Liên kết ngoài
National Football Teams
Japan National Football Team Database

Sinh năm 1972
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá Urawa Red Diamonds


title: Drepanulatrix ida

text:
Drepanulatrix ida là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Drepanulatrix


title: Nướu

text:
Nướu hay lợi (; plural: gingivae), bao gồm các mô niêm mạc bao bọc xương hàm dưới và xương hàm trên bên trong miệng. Sức khỏe và bệnh của nướu có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe tổng quát.

Cấu trúc
Nướu là một phần của lớp mô mềm bao phủ trong miệng, nó bao quanh và giữ kín răng. So với các mô mềm bao quanh môi và má, hầu hết các mô nướu đều dính chặt vào khung xương bên dưới, giúp chúng chống lại sự ma sát của thức ăn. Nướu khỏe mạnh thường có màu hồng san hô, nhưng có thể chứa sắc tố melanin.

Những thay đổi về màu sắc, đặc biệt là ửng đỏ, kèm theo phù nề và dễ chảy máu biểu hiện tình trạng viêm mà nguyên nhân có thể là do sự tích tụ những mảng bám do vi khuẩn. Nhìn chung, dấu hiệu lâm sàng của các mô phản ánh cả về thể trạng lẫn bệnh tật. Khi các mô nướu không khỏe, nó có thể tạo ra nguy cơ gây bệnh nha chu phát triển vào các mô sâu hơn, dẫn đến giảm tuổi thọ của răng. Chuyên viên nha khoa sẽ cung cấp cho bệnh nhân cả hai phương pháp: điều trị bệnh nha chu và hướng dẫn chăm sóc răng miệng tại nhà, việc chăm sóc phục hồi sẽ dựa trên biểu hiện lâm sàng của các mô.

Trong giải phẫu, nướu được chia thành nướu rời, nướu dính và nướu kẽ răng.

Nướu rời
Nướu rời hay nướu tự do là mép nướu bao quanh răng theo kiểu cổ áo và không dính vào răng. Trong khoảng 50% dân số, nướu rời được phân tách với nướu dính liền kề bằng một đường rãnh nông gọi là đường rãnh nướu rời.

Nướu rời có bề rộng khoảng từ 0.5 đến 2.0 mm tính từ đường viền nướu đến nướu dính. Nướu rời được cố định bởi những sợi nướu không có xương hỗ trợ. Đường viền nướu là phần ngoài cùng của nướu rời có thể dễ dàng nhìn thấy trên lâm sàng và vị trí của nó nên được ghi vào hồ sơ bệnh án.

Chú thích

Liên kết ngoài
Bệnh nha chu
Viêm nướu

Đọc thêm
Willmann, Donald. PERI 5081 - Freshman Periodontics. UTHSCSA, 2006. 2.3.1

Nướu
Nha chu học


title: Brimosaurus

text:
Brimosaurus là một chi thằn lằn cổ rắn, được Leidy mô tả khoa học năm 1855.

Chú thích

Tham khảo

Plesiosauria
Brimosaurus
Động vật tuyệt chủng
Động vật được mô tả năm 1855
Bò sát tiền sử Bắc Mỹ


title: Giải BAFTA lần thứ 76

text:
Giải BAFTA lần thứ 76 được tổ chức vào ngày 19 tháng 2 năm 2023 nhằm vinh danh những tác phẩm nội địa và nước ngoài hay nhất năm 2022, diễn ra tại Royal Festival Hall ở Trung tâm Southbank của Luân Đôn. Với đơn vị trao tặng là Viện Hàn lâm Nghệ thuật Điện ảnh và Truyền hình Anh quốc, các giải thưởng dành cho những bộ phim truyện điện ảnh và tài liệu hay nhất từ bất kỳ quốc gia nào được trình chiếu tại các rạp phim của Anh vào năm 2022.

Các đề cử được công bố vào ngày 19 tháng 1 năm 2023 thông qua một buổi phát trực tiếp toàn cầu, do hai diễn viên Hayley Atwell và Toheeb Jimoh dẫn chính từ trụ sở mới tái dựng của tổ chức từ thiện nghệ thuật tại 195 Piccadilly, Luân Đôn. Những người nhận đề cử Giải Ngôi sao triển vọng EE (hạng mục duy nhất do khán giả Anh bình chọn) đã được công bố vào ngày 17 tháng 1 năm 2023.

Tác phẩm chính kịch phản chiến sử thi bằng tiếng Đức Phía Tây không có gì lạ nắm giữ nhiều đề cử nhất với 14 đề cử, đồng sở hữu kỷ lục mà Ngọa hổ tàng long (2000) thiết lập là phim không tiếng Anh nhận được đề cử nhiều nhất trong lịch sử giải thưởng; sau cùng phim chiến thắng 7 giải trong số này, bao gồm Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất (Edward Berger) và Phim không nói tiếng Anh hay nhất; tác phẩm sử thi về Thế chiến thứ nhất đã thiết lập kỷ lục mới với nhiều cúp BAFTA nhất dành cho một bộ phim không nói tiếng Anh.

Hai nhân vật dẫn buổi lễ là nam diễn Eswatini-Anh từng được đề cử giải Oscar-BAFTA Richard E. Grant và người dẫn truyền hình người Anh Alison Hammond (người cũng chỉ đạo các cuộc phỏng vấn ở hậu trường). Vick Hope và nhà phê bình phim của Ali Plumb BBC Radio 1 là những người dẫn chương trình tiền thảm đỏ. Buổi lễ được trình chiếu trên BBC One và BBC iPlayer ở Vương quốc Anh, và được phát sóng cùng lúc ở 8 quốc gia trên toàn cầu.

Các đề cử và chiến thắng

Danh sách bình chọn của BAFTA đã được tiết lộ vào ngày 6 tháng 1 năm 2023, gồm từ 10 đến 16 đề cử viên ở mỗi hạng mục. Các đề cử đã được công bố vào ngày 19 tháng 1 năm 2023. Danh sách người chiến thắng được công bố vào ngày 19 tháng 2 năm 2023.

BAFTA Fellowship

 Sandy Powell

Giải thưởng
Những tác phẩm/người chiến thắng được liệt kê đầu tiên và nổi bật bằng chữ in đậm.

Thông tin buổi lễ

Thể thức của lễ trao giải năm 2023 đã được thay đổi phần nào bởi Viện Hàn lâm Nghệ thuật Điện ảnh và Truyền hình Anh Quốc, với việc phát sóng trực tiếp lễ trao giải dành cho 4 hạng mục cuối cùng, thay vì thể thức ghi hình trước mà những năm trước sử dụng. Ngoài ra còn có một phòng thu hậu trường để phỏng vấn những người chiến thắng, được đề cử và nhiều người khác, cũng như nhiều tiết mục nhạc khác nhau trong suốt buổi phát sóng. Chương trình được BritBox phát trực tiếp tại 8 quốc gia khác: Úc, Canada, Đan Mạch, Phần Lan, Na Uy, Nam Phi, Thụy Điển và Hoa Kỳ.

Ở tất cả các hạng mục, bộ phim chiến tranh Phía Tây không có gì lạ của Đức giành được nhiều đề cử nhất, với 14 hạng mục; đây không phải là bộ phim nói tiếng nước ngoài duy nhất nhận được các đề cử lớn, qua đó phản ánh thay đổi tương tự trong khâu tiêu thụ sản phẩm truyền thông ngoài tiếng Anh. Phía Tây không có gì lạ cùng với Ngọa hổ tàng long (2000) trở thành hai bộ phim không nói tiếng Anh giành nhiều đề cử nhất trong lịch sử BAFTA; cả hai bộ phim cùng với Chuộc lỗi năm 2007 là các bộ phim sở hữu nhiều đề cử thứ hai từ trước đến nay, xếp sau Gandhi năm 1982 với 16 đề cử. Ngoài ra, những phim nói nhiều thứ tiếng là The Banshees of Inisherin và Cuộc chiến đa vũ trụ giành được 10 đề cử cho mỗi phim, đạt tổng số đề cử cao thứ hai trong năm nay. Truyền thông lưu tâm rằng phần lớn các đề cử đã bỏ sót một vài bộ phim thành công tại những lễ trao giải khác, bao gồm Avatar: Dòng chảy của nước, The Fabelmans: Tuổi trẻ huy hoàng và Phi công siêu đẳng Maverick, còn các bộ phim nổi tiếng khác hoàn toàn vắng bóng.

Theo chủ ý, các bộ phim được đề cử vào năm 2023 rất đa dạng về cả quy mô và tài năng: nhiều đề cử được trao cho cả phim bom tấn Hollywood và phim độc lập trong nước, đồng thời cũng có "tới 40% đa dạng sắc tộc trong [các] đề cử." Ban tổ chức đã thực hiện 120 thay đổi đối với quy trình bầu chọn ở lễ trao giải 2023, đáng chú ý là mở rộng danh sách bình chọn và đòi hỏi ban giám khảo xem một tỷ lệ phần trăm nhất định của các bộ phim trong danh sách, cũng như chỉ định người xem ngẫu nhiên để ngăn việc lựa chọn thiên vị những người bầu chọn để xem phim, và thêm 1.000 thành viên mới của BAFTA từ tầng lớp không được đại diện. CEO của BAFTA là Jane Millichip chỉ ra rằng có thể có những thay đổi trong tương lai đối với quy trình bầu chọn, cho rằng nó sẽ được xem xét và tái đánh giá hàng năm.

Vào tuần trước khi buổi lễ diễn ra, nhà báo người Bulgaria Christo Grozev (nhân vật chính trong bộ phim tài liệu được đề cử Navalny, tác phẩm đoạt giải Phim tài liệu hay nhất) cho biết ông bị cấm tham dự do vì "rủi ro an ninh"; Thay vào đó, các nhà sản xuất của bộ phim đã tôn vinh anh ấy khi họ lên nhận giải thưởng.

Trước buổi lễ, truyền thông đưa tin rằng đây được xem là một trong những buổi lễ có nhiều khán giả nhất trong lịch sử Viện Hàn lâm. Buổi lễ được tổ chức tại Royal Festival Hall ở Trung tâm Southbank của Luân Đôn, nơi tổ chức Giải thưởng truyền hình BAFTA và Giải Trò chơi BAFTA; do thay đổi địa điểm, đây là lần đầu tiên kể từ giải BAFTA lần thứ 69 (2016), buổi lễ không được tổ chức tại Royal Albert Hall. Nam diễn viên hai quốc tịch Swazi-Anh Richard E. Grant lần đầu tiên dẫn chương trình, cùng với sự tham gia của người dẫn truyền hình Alison Hammond trong một số phân đoạn.

Sau hai năm vắng mặt vì lý do cá nhân, chủ tịch BAFTA là William, Thân vương xứ Wales và phu nhân Catherine, Vương phi xứ Wales đã tham dự buổi lễ. Sau khi Nữ hoàng băng hà, Millichip nhận được câu hỏi liệu vương thất có còn phù hợp với cơ quan trao giải hay không; bà trả lời bằng việc nhắc đến quyết định tặng tiền bản quyền từ một bộ phim tài liệu về gia đình của Elizabeth II cho tổ chức tiền thân của BAFTA là Hiệp hội Nghệ thuật Điện ảnh và Truyền hình vào đầu thập niên 1970, hỗ trợ cho tổ chức chuyển đến trụ sở hiện tại, và kết luận: "Tôi nghĩ rằng vương thất có tác động vô cùng tích cực đến BAFTA trong những năm qua và vẫn tiếp tục làm như vậy."

Có nhiều tiết mục đặc sắc trong buổi lễ trao giải. Ariana DeBose mở màn buổi lễ bằng một tiết mục âm nhạc đương đại để tôn vinh những người phụ nữ được đề cử; sau đó cô trở lại để trao giải Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất sau khi chính cô giành chiến thắng Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất vào năm ngoái. Kế đến nghệ sĩ giành giải Mercury Little Simz thể hiện "Heart on Fire", một ca khúc trích từ album No Thank You của cô, cùng với Joan Armatrading. Tiết mục được người hâm mộ tán dương trên mạng xã hội. Một màn tri ân đặc biệt dành cho cố Nữ hoàng do Dame Helen Mirren chỉ đạo; bằng địa vị của mình, Nữ hoàng có mối liên hệ mật thiết với BAFTA, trong khi Mirren giành được giải Oscar và BAFTA cho vai diễn Nữ hoàng trong bộ phim tiểu sử năm 2006 The Queen.

Trong màn trao giải Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất, lúc đầu Carey Mulligan bị công bố nhầm là người chiến thắng thay vì người chiến thắng thực sự là Kerry Condon, sau khi ngôn ngữ ký hiệu của người trao giải là Troy Kotsur bị giải thích sai sót; vụ việc đã bị chỉnh sửa nhiều khỏi bản phát sóng trên truyền hình.

Buổi phát sóng kết thúc với việc tường thuật trực tiếp bốn hạng mục (theo thứ tự sau): Giải Ngôi sao triển vọng EE, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất, Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất và Phim hay nhất . Buổi lễ diễn ra từ 7:00 tối đến 9:00 tối, chuyển từ ghi hình trước sang phát sóng trực tiếp vào khoảng 8:30 tối. Phía Tây không có gì lạ đoạt giải Phim hay nhất, cũng như giành được nhiều giải nhất với 7 cúp; Nhà sản xuất Malte Grunert phát biểu khi lên sân khấu nhận giải: “Chúng tôi may mắn nhận được rất nhiều đề cử và chiến thắng, điều này thật khó tin." The Banshees of Inisherin và Elvis xếp sau với bốn giải thưởng cho mỗi phim. Tuy nhiên, Cuộc chiến đa vũ trụ (một ứng viên nặng ký yêu thích trong lễ trao giải Oscar lần thứ 95) lại đa phần bị ngó lơ khi chỉ thắng một giải Dựng phim xuất sắc nhất. Với 7 chiến thắng, Phía Tây không có gì lạ đã lập kỷ lục mới về nhiều giải BAFTA nhất dành cho một bộ phim không nói tiếng Anh; kỷ lục cũ do Cinema Paradiso nắm giữ với chiến thắng 5 giải BAFTA vào năm 1991.

Bất chấp tính đa dạng trong các đề cử, những người chiến thắng đều là người da trắng, làm cho buổi lễ bị phê phán trên mạng xã hội và lên án của các nhà báo hoạt động xã hội, với sự bất bình đặc biệt nhắm vào bức hình chụp tất cả những người chiến thắng cùng đứng trên sân khấu, khi người đồng dẫn chương trình da đen Alison Hammond là người duy nhất không phải da trắng trong đó. Một số người dùng Twitter đã bắt đầu sử dụng hastag "BaftasSoWhite", tương tự như hastag "OscarsSoWhite", xu hướng diễn ra khi không có nghệ sĩ biểu diễn nào ngoài da trắng được đề cử lần lượt tại giải Oscar lần thứ 87 và 88 vào các năm 2015 và 2016.

Thống kê

In Memoriam
Chuyên mục In Memoriam năm nay được phát trên nề nhạc cover acoustic của bài hát "Remember", do Becky Hill và David Guetta thể hiện.

 Vangelis Papathanassiou
 Hugh Hudson
 Angela Lansbury
 Biyi Bandele
 Raquel Welch
 Irene Cara
 James Caan
 Louise Fletcher
 Jean-Luc Godard
 Burt Bacharach
 Monty Norman
 David Warner
 Leslie Phillips
 Gina Lollobrigida
 Paul Sorvino
 Ray Liotta
 Mike Hodges
 Jimmy Flynn
 Irene Papas
 Mylène Demongeot
 Charlbi Dean
 Anne Heche
 William Hurt
 Sylvia Syms
 Mamoun Hassan
 Simone Bär
 Deborah Saban
 Jaspreet Bal Squires
 Christopher Tucker
 Tim Devine
 Sydney Samuelson
 Olivia Newton-John
 Robbie Coltrane

Xem thêm
 Giải Oscar lần thứ 95
 Giải Annie lần thứ 50
 Giải César lần thứ 48
 Giải Quả cầu vàng lần thứ 80
 Giải Mâm xôi vàng lần thứ 43
 Giải Goya lần thứ 37
 Giải Sao Thổ lần thứ 48
 Giải SAG lần thứ 29

Chú thích

Liên kết ngoài

Giải thưởng BAFTA
Sự kiện tháng 2 năm 2023 tại Vương quốc Liên hiệp Anh
Giải thưởng 2023 tại Vương quốc Liên hiệp Anh
Giải thưởng điện ảnh năm 2022
Điện ảnh Anh Quốc năm 2023
Luân Đôn năm 2023


title: Tiêu Vũ

text:
Tiêu Vũ (574–647) chữ Hán - 蕭瑀, tên tự Thời Văn (時文), ông được phong Tống Quốc Công, là một hoàng tử của triều đại Tây Lương, người sau này trở thành một quan chức dưới triều đại nhà Tùy và nhà Đường. Ông từng là tể tướng trong triều đại của các hoàng đế Cao Tổ và Thái Tông vào đầu triều đại nhà Đường.

Thân thế
Tiêu Vũ sinh năm 574, dưới thời trị vì của cha mình là Minh Đế của Tây Lương, người đã lên ngôi nhà Lương nhưng lãnh thổ của ông, được gọi trong lịch sử là Tây Lương, chỉ giới hạn trong một lượng nhỏ lãnh thổ xung quanh thủ đô Giang Lăng của ông. Minh Đế vào thời điểm đó cũng là một chư hầu của Bắc Chu, và nhận được sự bảo vệ từ các lực lượng Bắc Chu chống lại đối thủ nhà Trần. Năm 582, Tiêu Vũ được lập làm Tân An Vương. Ông được biết đến với lòng hiếu thảo của mình.

Dưới triều Tùy

Thời Tùy Văn Đế
Vào khoảng năm 582, chị gái của Tiêu Vũ đã kết hôn với Dương Quảng, Tấn Vương, con trai của Tùy Văn Đế, người sáng lập ra nhà Tùy, làm công chúa của mình. Tiêu Vũ theo chị gái đến kinh đô Trường An của nhà Tùy, và ông được biết đến với sự hiếu học và những hành động đúng mực ở đó. Ông đặc biệt chú tâm đến việc nghiên cứu kinh điển Phật giáo và trở thành một Phật tử thuần thành, ông dành nhiều thời gian để thảo luận về Phật pháp với các nhà sư. Không hài lòng với tác phẩm Luận về tiền định (辯 命 論, Biến Mệnh Luận), của tác giả Lưu Hiếu Phiêu (劉孝 標) thời nhà Lương, ông đã viết một tác phẩm có tựa đề Luận về không định trước (非 辯 命 論, Phi Biến Mệnh Luận) định bác bỏ nó. (Chỉ có đoạn đầu tiên của lời tựa còn sót lại, và nó nói rằng, "Con người sinh ra từ trời đất. Tất nhiên là có duyên. Tuy nhiên, vận may và vận rủi cũng phụ thuộc vào bản thân con người. Nếu ai tin rằng tất cả là do tiền định , ông ấy sẽ thật ngu ngốc. ") Tác phẩm được các học giả trong Trung thư tỉnh của Dương Quảng khen ngợi.

Năm 585, Minh Đế qua đời và con trai lớn nhất của ông và là anh trai của Tiêu Vũ là Tiêu Tông (Tĩnh Đế) kế vị. Năm 587, khi Văn Đế triệu Tĩnh Đế đến Đại Hưng (tức thành Trường An) để gặp ông, chú của Tiêu Vũ là Tiêu Nham (蕭 巖) và anh trai Tiêu Hoàn (蕭 瓛), nghi ngờ quân nhà Tùy được cử đến Giang Lăng có ý định tấn công, nên đã đầu hàng nhà Trần phía Nam. Khi Văn Đế nghe được điều này, ông đã bãi bỏ Tây Lương và sáp nhập lãnh thổ Tây Lương, Lương Tĩnh Đế bị phế làm Cử Quốc Công. Tây Lương đã kết thúc, mặc dù các thành viên hoàng tộc, bao gồm cả Tiêu Vũ, tiếp tục được Văn Đế đối xử tốt. Năm 600, sau khi Dương Quảng thay anh trai mình là Dương Dũng làm thái tử, Tiêu Vũ tiếp tục phục vụ trong trung thư tỉnh của Dương Quảng, với tư cách là chỉ huy cấm vệ quân .

Thời Tùy Dạng Đế
Năm 604, Văn Đế qua đời - nghi án cái chết mà các sử gia cho rằng do Dương Quảng ra tay nhưng chưa có chứng cứ thuyết phục - và được kế vị bởi Dương Quảng (là Dương Đế). Với Tiêu Vũ, thì chị gái ông tức công chúa Tây Lương đã trở thành hoàng hậu, và ông được phong làm đốc quân. Một thời gian sau, Tiêu Vũ đột nhiên bị ốm, ông từ chối thái y điều trị, vì mong muốn có thời gian nghỉ ngơi không bận tâm việc của Triều đình. Tuy nhiên, khi Tiêu hoàng hậu biết việc này, bà đã đến thăm ông và khiển trách ông, chỉ ra rằng hành vi này sẽ mang đế sự trừng phạt từ Dương Đế. Sau khi hồi phục, anh ấy trở nên quan tâm hơn đến việc phục vụ Triều đình, và đã có lúc được phong làm Nội sử thị lang (內史侍郎), phụ tác việc hình bộ của Triều đình, và Dương Đế đã giao cho ông việc cơ mật, tin tưởng ông vì là em rể của mình. Tuy nhiên, sau đó ông bị giáng chức vì thường xuyên đưa ra những lời đề nghị xúc phạm Hoàng đế.

Vào mùa thu năm 615, Dương Đế đã tiến hành thị sát biên cương phía bắc, và để lộ hành tung để Đông Đột Quyết tấn công dưới sự chỉ huy của Thủy Tất Khả Hãn, người đã tức giận trước nhiều nỗ lực của Trung Quốc nhằm làm suy yếu chính phủ của ông. Người Đông Đột Quyết nhanh chóng chế ngự hầu hết Diêm Môn Tư Lệnh, nhưng vợ Trung Quốc của hãn - một người thân của hoàng đế đã kết hôn với người tiền nhiệm và đã được Tiêu hoàng hậu đối xử tốt trong chuyến thăm trước đó - đã gửi cảnh báo đến hoàng đế và hoàng hậu về cuộc tấn ông . Đoàn tùy tùng của triều đình đã có thể đến được vị trí chỉ huy tại Daixian, Sơn Tây ngày nay, nơi họ bị quân Đột Quyết bao vây vào ngày 11 tháng 9. Dương Đế hoảng sợ và không biết phải làm gì. Tiêu Vũ, người đã đi cùng với hoàng đế, đề nghị rằng các sứ giả được gửi đến Nghĩa Thành Công chúa, vì phong tục Thổ Nhĩ Kỳ quy định rằng vợ của hãn quốc phải phụ trách các vấn đề quân sự ở nhà khi ông đi vắng. Công chúa Nghĩa Thành sau đó đã gửi thông tin sai cho Thủy Tất Hãn, nói rằng hãn quốc đang bị tấn công từ phía bắc, và hãn quốc đã dỡ bỏ cuộc bao vây. Sau khi cuộc bao vây được dỡ bỏ, Dạng Đế, thay vì khen thưởng Tiêu Vũ, đã trở nên xấu hổ, nói rằng, "Các lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ chỉ đơn giản là nổi loạn và thiếu sự liên kết chiến thuật và sẽ sớm phân tán. Chỉ vì họ không làm như vậy ngay lập tức, Tiêu Vũ đã rất sợ hãi ; điều này là không thể tha thứ. " Ông ta giáng chức Tiêu Vũ xuống làm Thái thú Hà Trì (河池, ở Bảo Kê, Thiểm Tây ngày nay) và ngay lập tức ra lệnh cho anh ta lên đường.

Khi Tiêu Vũ đến Hà Trì, có những phiến quân nông dân trên núi, lên tới hơn 10.000 người, mà chính phủ chỉ huy không thể kiểm soát được. Tiêu Vũ tổ chức lại lực lượng dân quân chỉ huy và tấn công họ, buộc họ phải đầu hàng. Sau đó, khi Tiết Cử nổi dậy tại quận Kim Thành (金城, gần như Lan Châu, Cam Túc ngày nay) và tấn công về phía đông, Tiêu Vũ đã chặn đường của Tiết Cử, và Tiết Cử không thể tiến xa hơn vào thời điểm đó.

Thời Dương Hựu
Vào mùa đông năm 617, quân Lý Uyên, Đường Quốc Công, đã nổi dậy ở Thái Nguyên vào đầu năm đó, chiếm được Trường An và tuyên bố cháu của Dương Đế, Dương Hựu là Hoàng Đế (tức là Tùy Cung Đế). Lý Uyên nắm quyền nhiếp chính, và ông đã viết thư cho Tiêu Vũ, yêu cầu Tiêu quy phục. Tiêu Vũ đồng ý, và được phong làm Lễ bộ thượng thư và phong hàm Tống quốc công. Vào mùa xuân năm 618, trong một chiến dịch bị hủy bỏ, nơi Lý Uyên cử các con trai của mình là Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân cùng với quân đội tấn công Lạc Dương để thu phục các quan cũ triều Tùy ở đó quy phục, Tiêu Vũ đã phục vụ trong bộ tham mưu của Lý Thế Dân.

Dưới triều Đường

Thời Đường Cao Tổ
Cũng vào mùa xuân năm 618, Dương Đế bị giết tại Giang đô (江都, thuộc Dương Châu, Giang Tô ngày nay) trong một cuộc đảo chính do Vũ Văn Hóa Cập lãnh đạo. Khi tin tức đến Trường An, Lý Uyên đã yêu cầu Dương Hựu nhường ngôi cho mình, kiến lập nhà Đường với tư cách là Đường Cao Tổ. Ông đã phong Tiêu Vũ làm Nội sử lệnh (內 史 令), người đứng đầu Hình bộ của triều đình (內 史 省, Nội sử tỉnh) và là một chức tương đương Tể tướng, và ông đã giao cho Tiêu Vũ một số vấn đề quan trọng nhất triều đình. Bất cứ khi nào Cao Tổ tổ chức các buổi họp mặt hoàng gia, ông ấy sẽ cho phép Tiêu Vũ ngồi bên cạnh mình, và đặc biệt, bởi vì Tiêu Vũ đã kết hôn với một thành viên của gia tộc Độc Cô, từ đó mẹ của Cao Tổ là Độc Cô Thái Hậu cũng đến, Cao Tổ gọi ông một cách quý mến là "Tiêu sư phụ. " Tiêu Vũ rất coi trọng các vấn đề của nhà nước và không sợ làm mất lòng người khác khi đưa ra các đề xuất, và mọi người sợ anh ấy. Khi Lý Thế Dân được bổ nhiệm làm thống đốc thủ phủ Ung Châu (雍州, tức là, Trường An và các quận xung quanh), Tiêu Vũ được trao thêm quyền chỉ huy cấm quân kinh đô. Năm 619, ông và Pei Ji phụ trách thẩm vấn một trong những người có công lớn ban đầu cho Cao Tổ, Lưu Văn Tĩnh, người đã bị bắt vì tình nghi phản quốc. Cả anh ta và Lý Cương (李綱), cũng như Lý Thế Dân, đã cố gắng cầu thay cho Lưu, nhưng Hoàng đế Cao Tổ vẫn thực hiện Lưu theo đề nghị của Bùi Tịch. Sau đó, sau khi văn phòng lập pháp được đổi tên thành Zhongshu Sheng (中書省) vào năm 620, Tiêu Vũ vẫn đứng đầu với chức danh mới là Zhongshu Ling (中書令). Theo đề nghị của Tiêu Vũ, Hoàng đế Cao Tổ cũng đã phong cho Feng Deyi Zhongshu Ling, chia sẻ vị trí với Tiêu Vũ. Năm 621, cùng với Bùi Tịch và Trần Thúc Đạt, ông cũng bị giao trách nhiệm thẩm vấn Lý Trọng Văn (李仲文), Trinh Tường Công, người cũng bị buộc tội phản quốc, và trong khi các khuyến nghị của Tiêu Vũ không rõ ràng, Lý Trọng Văn cũng bị xử tử.

Đôi khi, khi Hoàng đế Cao Tổ ban hành các sắc lệnh, ông ấy muốn cơ quan lập pháp nhanh chóng ban hành chúng, nhưng Tiêu Vũ đã không làm như vậy. Khi Hoàng đế Cao Tổ quở trách ông, Tiêu Vũ chỉ ra rằng dưới triều đại của Hoàng đế Yang, các sắc lệnh được ban hành nhanh chóng, và trong khi các quan chức có sự bảo lưu hợp lệ, họ không dám nói chống lại nó. Ông muốn các sắc lệnh chỉ được ban hành sau khi kiểm tra kỹ hơn, và vì vậy đã không ban hành chúng một cách nhanh chóng. Hoàng đế Cao Tổ đồng ý. Trong khi đó, tài sản của Tiêu Vũ ban đầu bị Hoàng đế Cao Tổ thu giữ khi ông mới vào Trường An để trao cho các sĩ quan quân đội có thành tích, nên Hoàng đế Cao Tổ đã trả lại tài sản cho Tiêu Vũ. Tiêu Vũ chia tài sản và chia cho các thành viên trong dòng tộc của mình, chỉ giữ lại ban thờ của gia đình để làm lễ cúng tổ tiên. Sau khi Lý Thế Dân tiêu diệt một đối thủ lớn, Wang Shichong, Hoàng đế của Trịnh, vào năm 621, Tiêu Vũ, người phục vụ dưới quyền của Lý Thế Dân trong chiến dịch và được ghi nhận với một số chiến lược (cũng như được giao nhiệm vụ thu thập các kho bạc của triều đình nhà Tùy tại Zheng thủ phủ Lạc Dương), được cấp thêm 2.000 hộ gia đình như một phần của thái ấp của mình và làm một trong những phó trưởng phòng hành pháp quan trọng của triều đình (尚書 省, Thượng Thư Tỉnh), Thượng Thư Tỉnh, vẫn được coi là một vị trí thủ tướng. Với vai Thượng Thư Tỉnh, Tiêu Vũ được coi là siêng năng nhưng thiên vị, cũng như khắc nghiệt, và anh ấy không có danh tiếng tốt.

Năm 626, khi Phó Dịch (傅 奕), giám đốc đài quan sát thiên văn hoàng gia, một người theo đạo Khổng, đệ trình đề xuất cấm đạo Phật với lý do đạo Phật dẫn đến tham nhũng và lạm dụng trong chính phủ, Tiêu Vũ, là một Phật tử thuần thành, đã tranh luận. với Fu tha thiết trước Hoàng đế Cao Tổ. Ông đã không thể thắng Phó trong cuộc tranh luận, và Hoàng đế Cao Tổ đã ban hành một sắc lệnh hạn chế nghiêm trọng số lượng các ngôi chùa Phật giáo, mặc dù sắc lệnh dường như không được thực hiện nghiêm túc.

Huyền Vũ môn chi biến
Sau đó vào năm 626, Lý Thế Dân, khi đó đang cạnh tranh gay gắt với Lý Kiến Thành, người đã được phong làm thái tử với tư cách là con trai cả, sợ rằng Lý Kiến Thành sắp giết mình. Ông đệ trình một bản kiến nghị bí mật lên Hoàng đế Cao Tổ cáo buộc Lý Kiến Thành và một người anh khác, Lý Nguyên Cát, Hoàng tử nước Tề, người ủng hộ Lý Kiến Thành, đã ngoại tình với thê thiếp của Hoàng đế Cao Tổ và âm mưu giết ông ta. Hoàng đế Cao Tổ, bị sốc trước những lời buộc tội, đã triệu tập Tiêu Vũ, cùng với Pei và Chen, để chuẩn bị thực hiện những lời buộc tội vào sáng hôm sau. Trong khi đó, Lý Thế Dân đặt một cuộc phục kích cho Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát tại Cổng Huyền Vũ bên ngoài cung điện của Hoàng đế Cao Tổ, và khi Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát đến gần Cổng Huyền Vũ vào buổi sáng, Lý Thế Dân đã giết họ, và sau đó gửi tướng của mình là Uất Trì Cung vào cung điện. , tuyên bố đang bảo vệ Hoàng đế Cao Tổ. Hoàng đế Cao Tổ, nhận ra tình hình nghiêm trọng đến mức nào, đã hỏi ý kiến của Bùi Tịch, Tiêu Vũ và Trần Thúc Đật, Tiêu Vũ và Trần Thúc Đạt đã khuyên anh ta nên tạo ra thái tử Lý Thế Dân để xoa dịu anh ta. Hoàng đế Cao Tổ đã làm như vậy, và hai tháng sau, truyền ngôi cho Lý Thế Dân, người lên ngôi lấy tên là Hoàng đế Thái Tông.

Thời Đường Thái Tông
Ban đầu, Tiêu Vũ vẫn giữ chức vụ thủ tướng, nhưng nhanh chóng mâu thuẫn với Phong Đức Di, người cũng là thủ tướng, với tư cách là Thượng Thư Tỉnh (về thời điểm này là người đứng đầu văn phòng điều hành, vì Lý Thế Dân đã từng là người đứng đầu văn phòng điều hành, nhưng chức danh Thượng Thư Lệnh của anh ta đã có do đó trở thành một danh hiệu mà thần dân của ông không dám nhận), do việc Phong Đức Di thường xuyên thay đổi những điều mà họ đã thỏa thuận, cũng như một số tể tướng mới khác mà Hoàng đế Thái Tông đã tin tưởng và ủy nhiệm, bao gồm cả Phòng Huyền Linh và Đỗ Như Hối. Trong cơn tức giận, Tiêu Vũ đã gửi một lá đơn bí mật lên Hoàng đế Thái Tông tố cáo Phong Đức Di, nhưng lá đơn được viết một cách thiếu khéo léo, xúc phạm Hoàng đế Thái Tông. Trong khi đó, một sự cố xảy ra khi Tiêu Vũ và Trần Thúc Đạt tranh cãi trước Hoàng đế Thái Tông, và cả hai đều bị cách chức của họ. Tuy nhiên, vào mùa hè năm 627, sau khi Phong Đức Di qua đời, Hoàng đế Thái Tông lại phong làm Tiêu Vũ Thượng Thư Tỉnh. Cuối năm đó, Hoàng đế Thái Tông thảo luận về việc tấn công Đông Đột Quyết, điều mà Tiêu Vũ ưa thích, nhưng Trưởng Tôn Vô Kỵ phản đối, và do đó Hoàng đế Thái Tông đã không thực hiện cuộc tấn công. Tuy nhiên, khi Hoàng đế Thái Tông hỏi Tiêu Vũ rằng ông cảm thấy như thế nào về việc tuổi thọ của vương triều có thể được kéo dài, Tiêu Vũ đã gợi ý rằng hãy tôn trọng các hoàng tử của triều đình, và Hoàng đế Thái Tông đã đồng ý và bắt đầu xem xét làm như vậy. Vào khoảng năm mới 628, Tiêu Vũ một lần nữa bị cách chức, vì những lý do không được ghi trong lịch sử, mặc dù vào mùa xuân năm 630, ông đã được phong làm tể tướng trên thực tế với tư cách là người kiểm duyệt của hoàng gia. Cuối năm đó, ông buộc tội tướng quân Lý Tĩnh, sau khi đánh bại và bắt giữ Hiệt Lợi Khả Hãn của Đông Đột Quyết, đã cho phép binh lính của mình cướp đoạt kho báu của Hiệt Lợi, nhưng Hoàng đế Thái Tông không có hành động nào chống lại Lý Tịnh, vì thành tích to lớn của Lý Tĩnh. Trong khi đó, Tiêu Vũ tiếp tục kiêu ngạo và khắc nghiệt và một lần nữa không hòa hợp với các thủ tướng khác. Người ta nói rằng khi Fang, Wei Zheng và Wen Yanbo có những sai sót nhỏ, Tiêu Vũ đã đệ trình những lời buộc tội chống lại họ mà Hoàng đế Thái Tông đã không hành động, và Tiêu Vũ trở nên không hài lòng vì điều đó. Vào mùa thu năm 630, Hoàng đế Thái Tông phong ông làm cố vấn cho con trai và thái tử Lý Thừa Càn, không còn là tể tướng nữa.

Năm 634, Hoàng đế Thái Tông ủy nhiệm cho 13 quan đi kiểm tra các mạch trong đế quốc, xem các quan địa phương có đủ khả năng hay không, tìm hiểu xem dân chúng có đau khổ hay không, an ủi người nghèo và tuyển chọn những người có năng lực vào phục vụ dân sự. Tiêu Vũ được làm giám khảo của Henan Circuit (河南 道, gần như Hà Nam và Sơn Đông hiện đại), nhưng trong nhiệm vụ của mình, anh đã trừng phạt quá mức một quan chức không lắng nghe những người dưới quyền anh về nỗi khổ của họ bằng cách đưa anh ta vào một khu nhà, khiến cái chết của quan chức đó. Hoàng đế Thái Tông, tuy nhiên, đã không trừng phạt anh ta. Năm 635, Hoàng đế Thái Tông một lần nữa phong ông làm Chưởng cơ trên thực tế, từng tuyên bố:

 Sau năm thứ sáu của thời đại Wude [tức là năm 623], Hoàng đế Cao Tổ xem xét việc phế truất thái tử và phong tôi làm thái tử, nhưng không thể quyết tâm làm như vậy. Tôi không được anh em bao dung, và tôi thường lo sợ rằng thay vì được khen thưởng cho những thành tích của mình, tôi sẽ bị trừng phạt. Nhưng Tiêu Vũ không bị cám dỗ bởi của cải vật chất hay bị đe dọa bởi cái chết, và anh thực sự là một trụ cột cho đế chế.

Anh ấy cũng viết một bài thơ cho Tiêu Vũ, bao gồm hai dòng sau:

 Chỉ trong một cơn gió, người ta mới biết được sự mạnh mẽ giữa đám cỏ,
 Chỉ trong tình trạng hỗn loạn, các thần dân trung thành mới được nhìn thấy.

Anh ấy nói thêm với Tiêu Vũ, "Sự trung thành và trung thực của bạn không thể vượt qua ngay cả những người đàn ông thánh thiện thời xưa. Tuy nhiên, sự quá mức phân biệt tốt và xấu của bạn đôi khi khiến bạn khó dung thứ."

Vào năm 643, Hoàng đế Thái Tông đã đặt 24 bức chân dung tại Lăng Yên Cát để tưởng nhớ những đóng góp của 24 đóng góp to lớn cho nhà Đường. Tiêu Vũ là một trong những bức chân dung. Cuối năm đó, Lý Thừa Càn, sợ rằng Hoàng đế Thái Tông đang cân nhắc việc thay thế mình bằng người em trai và được sủng ái hơn của mình là Ngụy Vương, Lý Thừa Càn, đã âm mưu với tướng Hầu Quân Tập để lật đổ Hoàng đế Thái Tông. Khi âm mưu bị phát hiện, Hoàng đế Thái Tông đã giao cho Tiêu Vũ, cùng với Zhangsun, Fang, Li Shiji và các quan chức từ tòa án tối cao, văn phòng lập pháp và văn phòng thẩm tra, điều tra. Kết quả của cuộc điều tra, Hou và nhiều kẻ chủ mưu khác đã được lệnh tự sát hoặc bị xử tử, trong khi Lý Thừa Càn bị hạ xuống cấp bậc thường dân. Ngay sau đó, Hoàng đế Thái Tông, tin rằng Lý Tài đã đóng một vai trò trong sự sụp đổ của Lý Chính Đình, đã tạo ra một người con trai khác, Tấn Vương, Thái tử Lý Trị, thay cho Lý Tài, và Tiêu Vũ được phong làm cố vấn cấp cao của tân thái tử. . Tiêu Vũ cũng đã được trao một danh hiệu mới được tạo ra cho một thủ tướng trên thực tế, Tong Zhongshu Menxia Sanpin (同 中 書 門下 三品). Năm 645, khi Hoàng đế Thái Tông chỉ huy một chiến dịch lớn chống lại Goguryeo, ông đã giao Tiêu Vũ phụ trách Lạc Dương cũng như hậu cần vận chuyển tiếp tế cho tiền tuyến.

Năm 646, Tiêu Vũ một lần nữa bất hòa với các thủ tướng khác, đi xa hơn khi cáo buộc Fang về chủ nghĩa bè phái kết hợp với tội phản quốc. Hoàng đế Thái Tông cũng không hài lòng với Tiêu Vũ về việc ông yêu cầu trở thành một nhà sư Phật giáo vào khoảng thời gian này và sau đó thay đổi ý định. Vào mùa đông năm 646, ông đã ban hành một sắc lệnh buộc tội Tiêu Vũ quá mức bị ám ảnh bởi Phật giáo - trích dẫn tổ tiên của Tiêu Vũ là Hoàng đế Wu của Liang và con trai của Hoàng đế Wu là Hoàng đế Jianwen của Liang là những ví dụ mà Tiêu Vũ đã rơi vào bẫy. Ông giáng chức Tiêu Vũ xuống làm tỉnh trưởng Shang (商州, gần như ngày nay là Shangluo, Thiểm Tây), nhưng cũng hủy bỏ danh hiệu Công tước nhà Tống của Tiêu Vũ. Tuy nhiên, vào năm 647, Hoàng đế Thái Tông đã triệu hồi Tiêu Vũ làm cố vấn hoàng gia (nhưng không phải tể tướng) và khôi phục danh hiệu Công tước nhà Tống cho ông.

Mất
Năm 648, trong khi tháp tùng Hoàng đế Thái Tông tại Ngọc Hoa Cung (玉華宮, thuộc Đồng Xuyên, Thiểm Tây ngày nay), Tiêu Vũ bị ốm và qua đời. Bộ Lễ đề nghị, như thụy hiệu, Đức (德, nghĩa là "đức hạnh"), trong khi Hình bộ xin đặt là Túc (肅, nghĩa là, "trang trọng"). Tuy nhiên, Thái Tông không đồng ý với cả hai, ông nói rằng những cái tên để lại phải đặc biệt phản ánh tính cách của con người, và ông đã chọn Trinh Biền (貞 褊, có nghĩa là "trung thực nhưng nóng nảy") để thay thế.

Con cái
Con trai

• Tiêu Duệ (蕭銳), lấy Tương Thành công chúa, trưởng nữ Đường Thái Tông.

Tham khảo

Nhân vật quân sự nhà Đường
Viên chức chính quyền ở Thiểm Tây
Người họ Tiêu tại Trung Quốc


title: Klára Vavrušková

text:
Klára Vavrušková (sinh năm 1999) là một người mẫu và nữ hoàng sắc đẹp. Cô đoạt vương miện Hoa hậu Trái Đất Cộng hòa Séc 2019 và trở thành đại diện của quốc gia này tại cuộc thi Hoa hậu Trái Đất 2019 được tổ chức ở Philippines. Cô đoạt vương miện Hoa hậu Nước (tương đương với Á hậu 2). Đây là thành tích tốt nhất của Cộng hòa Séc ở cuộc thi sau chiến thắng của Tereza Fajksová vào năm 2012.

Sau đó, cô được chỉ định thi đấu tại Hoa hậu Hoàn vũ 2020 do cuộc thi cấp quốc gia bị hoãn vì ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. Cô không góp mặt trong Top 21 người đẹp nhất.

Chú thích

Người Praha


title: Ruslan Pashtov

text:
Ruslan Vladimirovich Pashtov (; sinh ngày 28 tháng 11 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá người Nga. Anh thi đấu cho F.K. Dynamo Sankt Peterburg và F.K. Dynamo-2 Sankt Peterburg.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Anh ra mắt chuyên nghiệp tại Giải bóng đá ngoại hạng Nga vào ngày 1 tháng 10 năm 2011 cho F.K. Volga Nizhny Novgorod trong trận đấu với F.K. Amkar Perm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Profile by the Giải bóng đá ngoại hạng Nga

Sinh năm 1992
Người Nalchik
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Nga
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Nga
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá F.K. Dynamo Moskva
Cầu thủ Giải bóng đá ngoại hạng Nga
Cầu thủ bóng đá F.K. Volga Nizhny Novgorod
Cầu thủ bóng đá F.K. Sokol Saratov
Cầu thủ bóng đá P.F.K. Spartak Nalchik


title: Campoplex uniformis

text:
Campoplex uniformis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Campoplex


title: Austria's Next Topmodel, Mùa 9

text:
Austria's Next Topmodel, Mùa 9 là mùa thứ chín của chương trình truyền hình thực tế Austria's Next Topmodel được dựa trên America's Next Top Model của Tyra Banks. Sau mùa trước được chiếu trên ATV, chương trình đã quay lại phát sóng ở Puls4 vào ngày 10 tháng 9 năm 2019 và chỉ có thí sinh nữ tham gia trong mùa này.

Toàn bộ dàn giám giám khảo đã thay đổi, siêu mẫu quốc tế người Đức Franziska Knuppe đã trở thành host mới và đã tham gia cùng với nhà tạo mẫu thời trang Sascha Lilic. Các thí sinh đã sinh sống và thi đấu tại Monte Carlo là nơi được đặt cho cuộc thi.

Người chiến thắng là Taibeh Ahmadi, 23 tuổi từ Viên. Cô giành được:

 1 hợp đồng người mẫu với Wiener Models
 Lên ảnh bìa tạp chí Style Up Your Life!
 Trở thành đại sứ cho mỹ phẩm Leo Hillinger
 1 chuyến đi cho 2 người tới Quần đảo Canaria được tài trợ bởi AIDA Cruises
 Được sở hữu chiếc xe Opel Corsa mới trong 1 năm

Các thí sinh

(Tuổi tính từ ngày dự thi)

Thứ tự gọi tên

 Thí sinh bị loại
 Thí sinh dừng cuộc thi
 Thí sinh bị loại trước phòng đánh giá
 Thí sinh ban đầu bị loại nhưng được cứu
 Thí sinh được miễn loại
 Thí sinh chiến thắng cuộc thi

 Trong tập 1, Julie ban đầu bị loại, nhưng cuối cùng được ban giám khảo cứu.
 Trong tập 2, Tamara dừng cuộc thi, nhưng Franziska đã gây sốc bằng cách vẫn loại đi Sophie.
 Trong tập 3, Verena không tham gia vào buổi đánh giá vì phải nhập viện nên cô được miễn loại trong tập đó. Josi và Julie rơi vào cuối bảng và việc loại trừ sẽ diễn ra vào tập sau.
 Trong tập 4, Franziska đưa tấm ảnh cuối cùng cho Julie và thông báo cho Josi rằng là cô cũng sẽ không bị loại. Verena dừng cuộc thi ngay sau khi Julie bị loại.
 Trong tập 6, Julia ban đầu bị loại, nhưng được cứu bởi giám khảo khách mời, Karina Sarkissova.
 Trong tập 7, Baraa được thêm vào cuộc thi. Lisa và Valentina rơi vào cuối bảng và việc loại trừ sẽ diễn ra vào tập sau.

Buổi chụp hình

Tập 1: Tạo dáng cùng xe Công thức 1 với Mika Häkkinen
Tập 2: Ảnh thẻ diện mạo mới
Tập 3: Áo tắm thể thao trên không
Tập 4: Bộc lộ cảm xúc trong quán bar thập niên 1980
Tập 5: Pin-up cổ điển
Tập 6: Vũ công balê trên không
Tập 7: Tạo dáng với vải với gương mặt bị sơn
Tập 8: Áo tắm trên ván lướt
Tập 9: Ảnh bìa tạp chí Style Up Your Life!

Xem thêm

Tham khảo

Austria's Next Topmodel


title: Garaeus infuscatus

text:
Garaeus infuscatus là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Garaeus


title: Richtersiidae

text:
Richtersiidae là một họ của ngành tardigrada thuộc về bộ Parachaela.

Chi:
 Adorybiotus Maucci & Ramazzotti, 1981
 Diaforobiotus Guidetti, Rebecchi, Bertolani, Jönsson, Kristensen & Cesari, 2016
 Richtersius Pilato & Binda, 1989

Tham khảo

Liên kết ngoài

Macrobiotoidea
Parachaela


title: Rhytiphora argentata

text:
Rhytiphora argentata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Rhytiphora


title: Danh sách nữ diễn viên Pakistan

text:
Dưới đây là danh sách nữ diễn viên quốc tịch Pakistan, tên được sắp xếp theo bảng chữ cái trong tiếng Latinh.

A

Adnan Khan
 Aaminah Haq
 Aamina Sheikh
Armeena Khan
 Ayeza Khan
 Ainy Jaffri
 Aleena
 Alishba Yousuf
 Angeline Malik
 Anjuman
 Anoushey Ashraf
 Anusheh Asad
 Arjumand Rahim
 Arisha Razi
 Asha Posley
 Atiqa Odho
 Ayesha Khan
 Ayesha Omar
 Ayesha Sana
 Ayeza Khan
 Ayyan Ali
 Azra Sherwani
 Azra Aftab
 Arij Fatyma

B

 Babra Sharif
 Badar Khalil
 Beenish Chohan
 Bahar Begum
 Begum Khurshid Mirza
 Bushra Ansari
 Bushra Farrukh

D

 Deeba
 Deedar

F

 Farah Shah
 Fatima Effendi Kanwar
 Fazila Qazi

H

 Hareem Farooq
 Hina Dilpazeer
 Hina Shaheen
 Hina Sultan
 Hira
 Humaima Malik
 Husna

I

 Iffat Rahim
 Iman Ali
 Ismat Zaidi

J

 Jana Malik
 Javeria Abbasi
 Javeria Saud
 Jia Ali
 Juggan Kazim

K

 Kaveeta
 Khalida Riyasat
 Khushboo
 Komal Rizvi

L

 Laila Khan
 Laila Zuberi

M

 Madeeha Gauhar
 Madiha Iftikhar
 Madiha Shah
 Mahira Khan
 Maheen Rizvi
 Mahnoor Baloch
 Maira Khan
 Mansha Pasha
 Maria Wasti
 Marina Khan
 Mariyam Khalif
 Maryam Fatima
 Maryam Nafees
 Mathira
 Maya Ali
 Meera
 Meesha Shafi
 Mehr Hassan
 Mehreen Raheel
 Mehreen Syed
 Mehwish Hayat
 Mishi Khan
 Momal Sheikh
 Mona Lizza
 Musarrat Nazir
 Mawra Hocane

N

 Nadia Afghan
 Nadia Hussain
 Nadia Khan
 Naheed Shabbir
 Nargis
 Naveen Waqar
 Nayyar Sultana
 Neelam Muneer
 Neeli
 Neelo
 Nida Yasir
 Nimra Bucha
 Nirma
 Noor Bukhari
 Noor Jehan

Q
 Qandeel Baloch

R

 Rabia Butt
 Rani
 Reema Khan
 Resham
 Rubina Ashraf
 Rubya Chaudhry

S

 Saba Hameed
 Saba Qamar
 Sabiha Khanum
 Saboor Ali
 Sadia Imam
 Saeeda Imtiaz
 Sahiba Afzal
 Saima Noor
 Saira Khan
 Sajal Ali
 Salma Mumtaz
 Salma Agha
 Saloni
 Samina Ahmad
 Samina Peerzada
 Samiya Mumtaz
 Sana Askari
 Sana Nawaz
 Sanam Baloch
 Sanam Chaudhry
 Sanam Jung
 Sanam Saeed
 Sangeeta
 Sania Saeed
 Sara Loren
 Sarah Khan
 Sarwat Gilani
 Savera Nadeem
 Shabnam
 Shagufta Ejaz
 Shamim Ara
 Shamim Bano
 Shehnaz Sheikh
 Sohai Ali Abro
 Somy Ali
 Sonya Jehan
 Sumbul Iqbal
 Suzain Fatima
 Swaran Lata
 Syra Yousuf

S

 Saba Hameed
 Saba Qamar
 Sabiha Khanum
 Saboor Ali
 Sadia Imam
 Saeeda Imtiaz
 Sahiba Afzal
 Saima Noor
 Saira Khan
 Sajal Ali
 Salma Mumtaz
 Salma Agha
 Saloni
 Samina Ahmad
 Samina Peerzada
 Samiya Mumtaz
 Sana Askari
 Sana Nawaz
 Sanam Baloch
 Sanam Chaudhry
 Sanam Jung
 Sanam Saeed
 Sangeeta
 Sania Saeed
 Sara Loren
 Sarah Khan
 Sarwat Gilani
 Savera Nadeem
 Shabnam
 Shagufta Ejaz
 Shamim Ara
 Shamim Bano
 Shehnaz Sheikh
 Sohai Ali Abro
 Somy Ali
 Sonya Jehan
 Sumbul Iqbal
 Suzain Fatima
 Swaran Lata
 Syra Yousuf

U

 Ushna Shah
 Uzra Butt
 Urwa Hocane

V

 Vaneeza Ahmad
 Veena Malik

Y

 Yumna Zaidi
 Yasra Rizvi

Z

 Zainub Qayyum
 Zara Sheikh
 Zeba
 Zeba Ali
 Zeba Bakhtiar
 Zhalay Sarhadi
 Zarnish Khan

Tham khảo

Danh sách nhân vật Pakistan


title: Chẩm chéo

text:
Chẩm chéo hay chẳm chéo (tiếng Thái: จิ้มแจ่ว Jim Jaew) là gia vị cổ truyền của dân tộc Thái vùng Điện Biên, Tây Bắc và Đông Bắc Thái Lan. Chẩm chéo dùng chấm xôi, các món luộc, đồ nướng và các món rau sống. Nguyên liệu chính của món chấm này bao gồm cá cơm, muối, hạt dổi, tỏi, mắc khén, hạt dẻ, húng lủi, rau thơm, ớt bột, sả. Về cơ bản, làm chẩm chéo cần ớt khô và hạt dẻ. Ớt đem nướng lên cho thơm và giòn cùng với tỏi và mắc khén để lấy vị thơm, tất cả giã chung với muối và mì chính là đầu bếp sẽ có một bát chéo cơ bản. Đây là món chấm đặc trưng nhất và là món không thể thiếu trong mâm cơm ăn của dân tộc Thái. Chẩm chéo được sử dụng trong những bữa ăn hằng ngày hoặc đãi khách miền xuôi. Ngoài việc chấm thịt, chấm rau, người Thái còn dùng chẳm chéo để ăn chua như khi ăn quả mận hậu, bắp cải cuốn nhót,...

Từ nguyên
Trong tiếng Thái, "Chẳm" (จิ้ม) có nghĩa là món chấm, "chéo" (แจ่ว) là  mùi thơm của nhiều loại rau kết hợp lại. Tên gọi của món ăn cũng miêu tả những nguyên liệu làm chẩm chéo.

Một số biến thể
Chéo pà (chéo cá) ( Jaew Pah): cá suối nhỏ nướng vàng, giã nhuyễn với chéo cơ bản dùng chấm măng tre, măng vầu và rau luộc.
Chéo tắp cáy ( Jaew Tap Kai) (chéo gan gà): Luộc chín gan gà hoặc gan vịt rồi nướng cho thơm, thêm lá chanh thái nhuyễn rồi giã với chéo cơ bản. Thêm một chút nước luộc gà, vịt, đánh lên cho nhuyễn.
Chéo nặm xổm () (chéo nước chua): Bột vừng trắng rang vàng, cá nướng giã nhỏ mịn trộn với chéo cơ bản rồi thêm chút nước măng chua vừa đủ độ, dùng chấm rau cải non. Biến thể này kị với mắc khén.
Chéo pịa: Theo tiếng Thái thì "pịa" nghĩa là cái chất sền sệt bên trong ruột non con non trâu, bò hoặc động vật bốn chân ăn cỏ. Đem pịa chưng lên với miếng thịt trâu nhỏ để tạo thêm mùi vị riêng có rồi trộn với chéo cơ bản, thêm chút lá chanh. Chéo pịa dùng chấm thịt trâu luộc, hấp hoặc nướng.
Chéo mắc có (, Jaew Mak-ok): chéo cóc Thái có vị chua chát. Lấy một phần thịt của quả cóc giã chung với chéo cơ bản (không có mắc khén). Chéo này dùng chấm rau má. Biến thể của nó sử dụng me, gọi là chéo mắc kham (แจ่วมะขาม).
Chéo non đíp (): Non đíp là loại ớt chỉ thiên tươi, dùng để chấm fak nhả hút  (, cỏ mần trầu). Giã Non đíp (không nướng) với muối, tỏi, mì chính.
Chéo sắc chay (: Thái củ sả rồi giã nhuyễn, thêm ít lá chanh rồi trộn với chéo cơ bản, chắt thêm chút nước, dùng chấm lá sắn non, lá vả đồ.
Chéo hòm pẻn (Thai: แจ่วหมเปน): Rau mùi giã nhỏ rồi trộn với chéo cơ bản, dùng để chấm rau cải đồ và thịt lợn ba chỉ luộc.
Chéo khá (Thai: แจ่วฅะ): Thái lát mỏng rồi giã nhỏ riềng, thêm chút lá chanh rồi trộn với chéo cơ bản. Chéo khá dùng chấm măng đắng.
Chéo thúa nâu (Thai: แจ่วเอือดด้าน Jaew Thua Naw): (chéo đậu tương lên men): Hạt đỗ đem ngâm, rửa sạch rồi luộc mềm, đãi vỏ, để ráo để lên men bằng cách gói lá để lên gác bếp. Khi có mùi đặc trưng thì giã với muối, ớt rồi nặn thành bánh đem phơi trên cái nia lót lá cà cho khô. Lúc ăn, đem nướng trên than cho vàng thơm rồi giã nhuyễn với chéo cơ bản. Chéo thúa nâu có mùi đặc trưng dùng chấm thịt gà, thịt lợn sữa hoặc măng.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Chẩm chéo, món chấm đặc trưng trong mâm cơm đồng bào Thái - Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên

Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Thái Lan