title: Năm triền cái

text:
Năm triền cái là năm màn ngăn che làm cho con người không thấy được nội tâm mình: Tham lam, sân hận, trạo cử, hôn trầm và nghi ngờ. Năm triền cái là chướng ngại chính cản trở sự thành công trong hành thiền và phát tuệ giải thoát.

Giải trình
Quán pháp năm triền cái

Khái niệm "PHÁP" trong kinh tạng Nikaya có một nội dung rất rộng. Ở đây, trong phạm vi của Bốn Niệm Xứ cần phân biệt hai loại pháp: pháp thiện và pháp bất thiện, hay pháp chánh và pháp tà.

_Pháp thiện hay chánh pháp là những pháp môn, học pháp, phương pháp tu tập của Đức Phật giúp giải thoát khỏi khổ đau, đem lại an lạc và hạnh phúc. Ví dụ như các pháp
Bốn Chánh Cần, Bốn Thần Túc, Bốn Niệm Xứ, Bốn Thánh Đế, Ngũ căn, Ngũ Lực, Tám Chánh Đạo, Bảy Giác Chi, Như lý tác ý, Chỉ, Quán v..v…..

_Pháp bất thiện hay tà pháp là những pháp gây ra khổ đau, trói buộc, phiền não. Ví dụ như các pháp năm triền cái, năm thủ uẩn, tám tà đạo, các kiết sử v..v…

Ngoài ra các đối tượng bên ngoài ta cũng được hiểu là các "pháp", do đó khái niệm "quán pháp" còn có nghĩa là phải quán xét các pháp trên trong mối quan hệ giữa ta và các đối tượng bên ngoài. Đây chính là yếu tố quan trọng để phân biệt hệ thống quán pháp với các hệ thống quán thân, quán thọ và quán tâm.

Nếu mục đích của quán thân trên thân, quán thọ trên các thọ, quán tâm trên tâm nhằm chặt đứt các kiết sử, phiền não trói cột "ta" vào với đau khổ, thì hệ thống quán pháp giúp đoạn trừ các pháp bất thiện gây cho ta khổ đau trong mối quan hệ giữa ta và các đối tượng khác. Trong mối quan hệ này, phương pháp "quán pháp trên các pháp" chính là quán xét tu tập một pháp thiện trên một pháp bất thiện nhằm khắc phục và đoạn trừ dần những khổ đau do hệ luỵ với các đối tượng khác. Sự phân định này sẽ được thấy rõ hơn trong quá trình quán pháp Năm Triền Cái.

Trong bài kinh Tam Minh, Đức Thế Tôn đã định nghĩa năm triền cái rất cụ thể: "Cũng vậy, này Vàsettha, có năm triền cái được gọi là chướng ngại cũng được gọi là triền cái, cũng được gọi là màn che, cũng được gọi là triền phược trong giới luật của bậc Thánh. Thế nào là năm ? Dục cái, sân cái, hôn trầm thuỳ miên cái, tạo hối cái, nghi cái" (TrB1, 13=[So.48.30])

Năm triền cái chính là những pháp bất thiện, là tà pháp cần phải đoạn tận, bởi lẽ: "Nói đến một đống bất thiện, này các Tỷ-kheo, nói một cách chơn nhánh là nói đến năm triền cái. Thật vậy, này các Tỷ-kheo, toàn bộ đống triền cái. Thật vậy, này các Tỷ-kheo, toàn bộ đống bất thiện tức là năm triền cái" (TC V:52, tr.410 = [I.5.52]).

--"Năm triền cái này, các Tỷ-kheo, tác thành si ám, tác thành không mắt, tác thành vô trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào tổn hại, không đưa đến Niết-bàn" (TƯ5, 97 = [Ve.9.40]).

Cụ thể hơn, trong bài kinh "Ngăn Chặn", Đức Thế Tôn đã nói rõ những sự nguy hại của năm triền cái và ý nghĩa tự lợi- lợi tha trong việc đoạn tận những pháp bất thiện này: "Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy không đoạn tận năm chướng ngại triền cái này bao phủ tâm, làm yếu ớt trí tuệ. Không có sức mạnh, và trí tuệ yếu kém, sẽ biết lợi ích của mình, hay sẽ biết lợi ích của người, hay có thể biết lợi ích của cả hai, hay sẽ biết lợi ích của người, hay có thể biết lợi ích của cả hai, hay sẽ chứng ngộ được pháp Thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh; sự kiện này không xảy ra.

…Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ấy, sau khi đoạn tận năm chướng ngại triền cái này bao phủ tâm, làm yếu ớt trí tuệ. Có sức mạnh và có trí tuệ, sẽ biết được lợi ích của mình, hay sẽ biết lợi ích của người, hay sẽ biết được lợi ích cả hai, sẽ chứng ngộ được pháp Thượng nhân, tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh; sự kiện này có xảy ra" (TC V;51, tr.408-409 = [I.5.51])

Chính vì vậy Năm triền cái là hệ thống bất thiện pháp đầu tiên được nêu lên trong hệ thống quán pháp. Muốn đoạn trừ các pháp ác, bất thiện này cần phải quán xét nhận thức thấu đáo lần lượt từng triền cái một.

Tham dục triền cái
Tham là để chỉ trạng thái mong cầu dục lạc, vui thú qua năm giác quan của hình dáng, âm thanh, mùi hương, vị nếm, và cảm xúc. Trong một dạng cực đoan, tham dục là lòng mong ước mãnh liệt để tìm khoái lạc trong những hoạt động tình dục, của cải vật chất.

Tham dục triền cái nằm trong hệ thống quán pháp có nghĩa là lòng tham dục, luyến ái đối với một hay nhiều đối tượng khác. Trong khi lòng tham dục thuộc bản năng tuần tuý được gọi là tham kiết sử, thì dục ái trên một đối tượng cụ thể khác lại là tham dục triền cái.

Ví dụ tu sĩ A luyến ái, dục tưởng đối với cô B, như vậy tu sĩ A đang bị tham triền cái và cô B là pháp tham triền cái của tu sĩ A. Ông C thèm rượu, thuốc lá; bà D ham mê cờ bạc, như vậy ông C và bà D đều bị tham triền cái chi phối; rượu, thuốc lá, cờ bạc là các pháp tham đối với họ.

Tham triền cái là tấm màn ngăn che trí tuệ khiến con người dễ dàng gây ra những nghiệp ác hại mình, hại người hay hại cả hai, tạo khổ đau ngay trong kiếp này lẫn kiếp sau.

Hai ông vua chỉ vì đam mê sắc đẹp một mỹ nhân sẵn sàng đẩy hai đất nước vào một cuộc chiến tranh đẫm máu để giành lấy người đẹp cho mình.

Một cô gái chân yếu tay mềm nhưng vì luyến ái ngươi yêu dẫn đến ghen tuông, trở thành tội phạm tàn nhẫn sát hại tình địch của mình để rồi chôn vùi cuộc đời trong tù ngục; hoặc nếu không, lại rồ dại tự tử vì tình.

Bên cạnh đó, cũng đã có biết bao những tệ nạn, những thảm cảnh đau thương do tham đắm rượu, ma tuý, cờ bạc… gây ra. Thật khó nói hết được những bi kịch muôn vẻ này!

Đúng như kinh Pháp Cú có câu "Lửa nào bằng lửa tham". Một khi ngọn lửa tham bốc lên, nó có thể đốt cháy tất cả, ngay cho dù đó là tình nghĩa ruột thịt: con giết cha đoạt ngai vàng, anh em đâm chém nhau vì tài sản, vợ chồng lường gạt hãm hại nhau để ngoại tình…

Đối với người tu sĩ, tham dục triền cái không những làm ô nhiễm tâm, ngăn trở tiến trình giải thoát mà còn gây ra sự thối đoạ, trở lui cuộc sống thế tục; hoặc nếu không, phải che giấu cuộc sống phi phạm hạnh của mình. Vị Tỷ-kheo không nỗ lực đoạn trừ triền cái nguy hiểm này sẽ đi đến phá giới hạnh, ngay trong hiện tại bị rơi vào sự khổ đau. Không những thế với tội làm ô uế y áo của Tăng, gây mất lòng tin nơi người khác, khiến Tăng đoàn mang tiếng xấu, theo đạo luật nhân quả vị Tỳ-kheo thối đoạ này còn phải chịu cảnh đoạ xứ, địa ngục trong tương lai về lâu dài.

Một thời tại Kosala, Đức Thế Tôn chỉ vào đống lửa đang cháy lớn hỏi các Tỷ-kheo rằng ôm đống lửa đang cháy và phá giới ôm ấp nữ nhân việc nào tốt hơn. Các Tỷ-kheo trả lời ôm một nữ nhân tốt hơn. Nhưng với trí tuệ Tam Minh thấu suốt nhân quả nghiệp báo nhiều đời kiếp, Đức Phật đã khẳng định:

"Ta tuyên bố cho các Thầy, này các Tỷ-kheo, Ta nói rõ cho các Thầy, này các Tỷ-kheo, với một người ác giới, theo ác pháp, sở hành bất tịnh, đáng nghi ngờ những hành vi che đậy, không phải Sa-môn, nhưng tự nhận là Sa-môn, không sống phạm hạnh, nhưng tự nhận sống Phạm hạnh, nội tâm hôi hám, ứ đầy tham dục, thánh tình bất tịnh. Thật là tốt hơn cho người ấy ôm ấp ngồi gần hay nằm gần nhóm lửa lớn ấy đang cháy đỏ, cháy đỏ rực, cháy đỏ lửa ngọn.

Vì cớ sao ? Vì do nguyên nhân ấy, này các Tỷ-kheo người ấy có thể đi đến chết, hay đi đến gần như chết, nhưng không vì nhân duyên ấy, sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh vào cõi dữ, ác thú, đoạ xứ, địa ngục.

Nhưng này các Tỷ-kheo, khi một người ác giới theo ác pháp… thánh tình bất tịnh, ôm ấp, ngồi gần, hay nằm gần tay chân mềm mại non trẻ của người con gái Sát-đế-lỵ, hay người con gái Bà-la-môn, hay người con gái gia chủ; như vậy, này các Tỷ-kheo, khiến cho vị ấy bất hạnh đau khổ lâu dài,sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đoạ xứ, địa ngục" (TC VII: 68, tr.458-69= [I.7.68]).

Sân triền cái
Sân triền cái là tấm màn ngăn che trí tuệ và chướng ngại đạo thứ hai. Sân triền cái bao gồm cả hai trạng thái sân và hận, trong kinh Nikaya gọi là Phẫn nộ và Hiềm hận. Phẫn nộ là sự tức giận bộc lộ ra ngoài; còn hiềm hận là thù hằn, uất ức ngấm ngầm trong tâm.

Trong khi sân kiết sử thuộc hệ thống quán tâm là tâm sân hận chính là bản thân mình (tức mình, bực mình); thì sân triền cái trong hệ thống quán pháp chính là sự tức giận, hận thù đối với đối tượng khác. Trong kinh Nikaya, đối tượng gây cho ta sân hận được gọi theo nhiều tên khác nhau: đối ngại tướng, chướng ngại tướng, pháp đối ngại, pháp chướng ngại, pháp sân....

Ví dụ ông A phẫn nộ hiềm hận bà B, như vậy ông A đang bị đau khổ bởi sân triền cái và bà B là pháp sân, pháp chướng ngại của ông.

Sân triền cái cũng nguy hiểm không kém gì tham dục. Nó không những khiến ngăn che trí tuệ mà còn dẫn đến những hậu quả tai nạn khôn lường. Chỉ vì một phút nóng giận, không tỉnh giác, không biết kiềm chế cũng có thể gây ra những tội ác, tội lỗi tác hại cho mình và cho người về lâu dài. Vì vậy sân hận cũng được ví như ngọn lửa, chỉ cần một đốm lửa nhỏ nhưng nếu không dập tắt kịp thời sẽ có thể tiêu huỷ cả một cánh rừng rộng lớn trong phút chốc.

Bên cạnh đó, giống như sân kiết sử, sân triền cái cũng có thể gây ra hoặc ảnh hưởng đến những chứng bệnh khác như tai biến tim mạch, trầm uất, điên loạn... Không những thế người ôm giữ sân hận lâu dài còn tạo nên một hành nghiệp bất thiện để rồi phải câu hữu tái sanh trong những môi trường sân hận khổ đau. Hẳn nhiên một Tỳ kheo không biết cách đoạn trừ được triền cái, vẫn còn bị chi phối bởi pháp bất thiện này sẽ không thể chứng nhập và an trú trong trạng thái hỷ lạc của Thánh thiền định

Chính vì thế sân triền cái là một pháp nguy hại ngay trong hiện tại lẫn về lâu dài cần phải đoạn trừ. Do vậy khi sân triền cái khởi lên, ngay đó phải biết rõ: "Nội tâm có sân hận, tuệ tri: "Nội tâm tôi có sân hận"

Trong Kinh Tăng Chi, Đức Phật chỉ ra hai duyên khiến sân triền cái sanh khởi, đồng thời cũng chỉ rõ phương pháp đoạn trừ: "Có hai duyên này, này các Tỷ kheo, khiến tâm sanh khởi. Thế nào là hai? Chướng ngại tướng và không như lý tác ý. Những pháp này, này các Tỷ kheo là hai duyên khiến sân sanh khởi" (TC III, tr.161 = [I.2.11])h

--" Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ kheo, đưa đến sân chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng trưởng quảng đại, này các Tỷ kheo như đối ngại tướng. Đối ngại tướng, này các Tỷ kheo, nếu không như lý tác ý, đưa đến sân, chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng trưởng quảng đại...

Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ kheo, đưa đến sân chưa sanh không sanh khởi và sân đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ kheo, như từ tâm giải thoát. Từ tâm giải thoát. này các Tỷ kheo, nếu như lý tác ý, thời sân chưa sanh không sanh khởi và sân đã sanh được đoạn tận "(TC I, tr.11 = [I.1.2.2/7])

Cũng trong Tăng Chi, bài kinh "Những Trường Hợp Hiềm Hận" Đức Thế Tôn đã nêu rõ mười trường hợp hiềm hận cụ thể:

"Này các Tỷ kheo, có mười trường hợp hiềm hận. Thế nào là mười ?"

Hiềm hận được kết thành, khi nghĩ rằng: "Nó đã làm hại ta". Hiềm hận được kết thành, khi nghĩ rằng: "Nó đang làm hại ta". Hiềm hận được kết thành, khi nghĩ rằng. " Nó sẽ làm hại ta ".

Hiềm hận được kết thành khi nghĩ rằng: " Nó đã hại người ta yêu, người ta mến..." Nó đang hại người ta yêu, hại người ta mến..." "Nó sẽ hại người ta yêu, người ta mến"

Hiềm hận được kết thành khi nghĩ rằng: " Nó đã làm lợi cho người ta không yêu, người ta không mến". " Nó đang làm lợi cho người ta không yêu, người ta không mến". Hiềm hận được kết thành khi nghĩ rằng: " Nó sẽ làm lợi cho người ta không yêu, người ta không mến". Làm cho vị ấy tức giận không có lý do" (TC X:79, tr.441 = [I.10.79])

Đồng thời ngay sau đó, trong bài kinh "Nhiếp Phục Hiềm Hận", Đức Phật cũng nêu rõ cách đoạn trừ hiềm hận:

" Này các Tỷ kheo, có mười nhiếp phục hiềm hận này, Thế nào là mười ?

Hiềm hận được nhiếp phục, khi nghĩ rằng: " Nó đã làm hại ta, nhưng lợi ích từ đâu đến khi nghĩ như vậy?" Hiềm hận được nhiếp phục, khi nghĩ rằng: " Nó đang làm hại ta, nhưng lợi ích từ đâu đến khi nghĩ như vậy?"

Hiềm hận được nhiếp phục khi nghĩ rằng:" Nó sẽ làm hại ta, nhưng lợi ích từ đâu đến khi ta nghĩ như vậy?" Hiềm hận được nhiếp phục, khi nghĩ rằng: "Nó đã làm hại người ta yêu, người ta mến..."..." Nó đang làm hại người ta yêu người ta mến,..."... Nó sẽ làm hại người ta yêu người ta mến, nhưng lợi ích đâu đến khi nghĩ như vậy?"

Hiềm hận được nhiếp phục, khi nghĩ rằng:" Nó đã làm lợi cho người ta không yêu, người ta không mến..."... "Nó đang làm lợi cho người ta không yêu, người ta không mến..."... "Nó sẽ làm lợi cho người ta không yêu người ta không mến, nhưng lợi ích đâu đến khi nghĩ như vậy?" Không làm cho các vị ấy tức giận không có lý do" (Sđd).

Trường đoạn " nhưng lợi ích từ đâu đến khi nghĩ như vậy " được lập đi lập lại nhiều lần giúp đoạn diệt các tâm niệm hận thù trên đối tượng khác, đây chính là câu Như lý tác ý. Trong kinh Nikaya, Đức Thế Tôn đã chỉ dạy rất nhiều các câu như lý tác ý thích ứng và hiệu quả khác, người tu Phật đọc kỹ để vận dụng trong thực tế.

Như vậy, khi bị sân triền cái chi phối, phải biết quán xét tìm ra những câu tác ý đúng hướng nhằm đối trị hữu hiệu sân hận, thực hiện được điều này chính là đã biết quán pháp Như Lý Tác Ý trên pháp chướng ngại để đoạn trừ sân hận triền cái gây ra.

Theo như lời Phật dạy ở trên, bên cạnh pháp Như lý tác ý, người tu tập Niệm Xứ còn phải biết dùng pháp từ tâm để đối trị, tẩy rửa sân hận triền cái.

Như trong phần quán tâm sân đã nêu rõ: Từ tâm giải thoát là một pháp nằm trong Bốn Vô Lượng Tâm hay Bốn Phạm Trú (trú xứ của Phạm Thiên, Phạm hạnh) gồm Từ, Bi, Hỷ và Xả. Trong đó:

-Từ tâm để đoạn trừ sân tâm,

-Bi tâm để đoạn trừ hại tâm,

-Hỷ tâm để đoạn từ bất lạc tâm,

-Xả tâm để đoạn từ hận tâm.

Tuy nhiên, ở đây sự vận dụng pháp Từ- Bi- Hỷ- Xả để đối trị sân hận triền cái có sự khác biệt.

Nếu tâm sân hận chính bản thân mình thì phải dùng tâm từ-bi-hỷ-xả với chính mình để diệt trừ; còn trong trường hợp tức giận một đối tượng khác thì phải quán xét để tăng trưởng pháp từ-bi-hỷ-xả đối với chính kẻ đang gây cho ta sân hận.Bởi lẽ chỉ có từ-bi-hỷ-xả trên chính đối tượng gây cho ta sân hận mới xoá bỏ được sự tức giận hiềm hận đối tượng đó một cách tích cực nhất.

Thông thường, chúng ta có hai phản ứng khác nhau đối với cùng một việc đáng giận: nếu do người thân yêu gây ra thì ta dễ dàng bỏ qua, trong khi đó nếu người khác làm thì ta lại dễ nổi nóng, tức giận.

Ví dụ trong khi đùa giỡn, một người cha bị đứa con trai quá tay tát mạnh vào mặt nhưng ông vẫn không hề tức giận; hoặc người con trai dù bị mẹ la mắng nhưng ngay sau đó sẽ mau chóng nguôi ngoai không hiềm hận mẹ mình. Ngược lại, nếu người cha hoặc đứa con bị người khác tát tai, mắng chửi thì họ sẽ dễ bị kích động phẫn nộ, hận thù lâu dài.

Sở dĩ có hai phản ứng khác biệt là do người cha yêu con, người con thương mẹ. Chính tình thương đối với người thân đã giúp cho chúng ta tránh khỏi tức giận họ. Và đương nhiên, nếu không có từ tâm nơi người khác thì sẽ dễ dẫn đến phẫn nộ, hiềm hận người khác để rồi chính mình trở thành nạn nhân của ngọn lửa sân triền cái.

Do vậy, muốn diệt trừ tức giận đối với đối tượng khác, cách tốt nhất là phải tăng trưởng lòng từ tâm thương yêu trên chính đối tượng cụ thể đó. Đức Phật dạy phải tu tập từ tâm viên mãn, điều này có nghĩa phải phát triển lòng từ ái mở rộng đến mọi đối tượng chúng sanh. Một khi đã biết thương mọi người như thương chính bản thân mình, nhờ thế sẽ giảm trừ được tức giận nơi những người khác, hoặc biết yêu thương người gây cho ta tức giận như cha mẹ, như con cái, như anh chị em thân yêu của mình thì tình thương đó sẽ giúp ta đoạn trừ phẫn nộ một cách tích cực nhất, giúp ta dễ dàng vượt qua sự bực tức trước những bất như ý do người khác gây ra cho ta.

Thực hiện được như vậy là đã biết quán pháp Từ trên pháp chướng ngại để đoạn trừ phẫn nộ do sân triền cái gây ra.

Đồng thời phải biết tạo Bi tâm nơi kẻ khác tức biết quán xét để thấy rõ hơn những cảnh ngộ, hoàn cảnh đáng thương của kẻ gây cho ta tức giận. Khi biết người đang mắng chửi mình cũng đang bị ức chế do công việc, do thất nghiệp, do bịnh hoạn, do bất hạnh... Nên họ mới có hành vi như vậy, ta sẽ bớt giận hờn và không phản ứng trả thù họ. Thấu cảm với những nỗi khổ đau của người khác sẽ khiến ta không nỡ gây thêm đau khổ cho họ.

Chính bi tâm đã giúp ta đoạn trừ được tâm niệm muốn làm hại kẻ khác và đây là cách quán pháp Bi trên pháp chướng ngại để khắc phục hại tâm do sân triền cái gây ra.

Bên cạnh đó phải biết tạo Hỷ tâm để diệt trừ bất lạc tâm. Thực khó có thể vui mừng, hân hoan khi bị khẻ khác gây cho ta tức giận. Tuy vậy vẫn có thể tạo hỷ tâm bằng cách quán tìm thấy những may mắn trong những cảnh ngộ mà mình đang gặp phải, hoặc những khía cạnh tốt đẹp của pháp sân.

Những câu trả lời của tôn giả Phú-lâu-na trong Trung Bộ 3 (kinh số 145= [Sb.29]) chỉ ra cho chúng ta biết cách tác ý tạo hỷ tâm để vượt qua sự tức giận. Bài kinh kể lại sự việc tôn giả Phú-lâu-na tình nguyện xin Đức Thế Tôn cho phép Ngài được đến hoá độ tại đất nước Sunaparanta vốn nổi tiếng vì nhiều người hung ác. Đức Thế Tôn đã lần lượt đặt ra những tình huống có thể xảy ra nhằm thẩm định khả năng ứng phó của ngài Phú-lâu-na trước những người tạo sân hận. Trong từng trường hợp như vậy tôn giả Phú-lâu-na đều tác ý đến sự may mắn của mình và sự hiền thiện của người dân xứ Sunaparanta.

Đức Thế Tôn hỏi ngài Phú-lâu-na:

"—Này Punna, người nước Sunaparanta là hung bạo. Này Punna, người nước Sunaparanta là thô ác. Này Punna, nếu người nước Sunaparanta mắng nhiếc Ông, nhục mạ Ông, thời này Punna, tại đấy Ông sẽ như thế nào?"

Ngài Phú-lâu-na trả lời:

"—Bạch Thế Tôn, nếu người nước Sunaparanta mắng nhiếc con, nhục mạ con, thời tại đấy con sẽ nghĩ như sau: "Thật là hiền thiện, người nước Sunaparanta này! Thật là chí thiện, người nước Sunaparanta này! Vì rằng họ không lấy ta đánh đập ta". Bạch Thế Tôn, tại đấy con sẽ nghĩ như vậy. Bạch Thiện Thệ, tại đấy con sẽ nghĩ như vậy".

Sau đó Đức Thế Tôn đã tăng dần những tình huống phức tạp hơn và ngài Phú-lâu-na đều biết tạo hỷ tâm bằng cách tác ý về sự may mắn và tính hiền thiện của người dân xứ Sunaparanta nhằm tích cực tăng cường lòng thương yêu để xoá bỏ hận thù.

Nếu bị người nước Sunapanranta đánh đập, thời ngài Phú-lâu –na tác ý mình vẫn còn may mắn và dân Sunaparanta vẫn còn hiền thiện khi chưa ném ngài bằng gạch đá.

Nếu bị người nước Sunaparanta ném gạch đá, thời ngài Phú-lâu –na tác ý mình vẫn còn may mắn vì dân Sunaparanta vẫn còn hiền thiện khi chưa đánh đập ngài bằng gậy gộc.

Nếu bị người nước Sunaparanta dùng gậy đánh đập, thời ngài Phú-lâu-na tác ý mình vẫn còn may mắn và dân Sunaparanta vẫn còn hiền thiện khi chưa đâm chém ngài bằng dao.

Nếu bị người nước Sunaparanta đâm chém bằng dao thời ngài Phú-lâu-na tác ý vẫn còn may mắn vì bao lâu thân ngũ uẩn đeo mang giờ đây còn có người giúp mình cởi bỏ.

Đức Thế Tôn sau khi biết ngài Phú-lâu-na đã đủ tâm lượng từ bi-hỷ-xả viên mãn để thắng vượt qua sân hận, nên cuối cùng Ngài đã chấp thuận cho vị Thánh tăng ra đi hoá độ Sunaparanta. Và cũng trong mùa an cư năm đó tôn giả Phú-lâu-na đã hoá độ cho một ngàn nam nữ cư sĩ tại địa phương và tự thân mình chứng minh Tam Minh.

Ngài Phú-lâu-na không những là tấm gương tiêu biểu cho tinh thần tự độ, độ tha cao cả của vị Tỷ-kheo Thanh Văn mà còn để lại bài học sâu sắc về đạo đức từ-bi-hỷ-xả cụ thể của người đệ tử Phật.

Như vậy, biết quán xét tìm ra những may mắn trong cảnh ngộ sân giận mà mình đang gặp phải và tác ý theo chiều hướng thấy được sự tốt đẹp của người gây cho ta tức giận từ đó giúp tâm hân hoan hơn, an lạc hơn chính là phương pháp quán pháp Hỷ trên pháp chướng ngại nhằm khắc phục bất lạc tâm do sân triền cái gây ra.

Nhờ biết tăng trưởng quán pháp Từ tâm, Bi tâm, Hỷ tâm trên pháp sân như vậy sẽ giúp dễ dàng đạt tới trạng thái tâm lý là Xả Tâm. Nếu xả tâm trong hệ thống quán tâm là biết tha thứ cho chính mình nhờ vậy giúp ta giải trừ sự hiềm hận mình, bực mình; thì Xả tâm trong hệ thống quán pháp chính là lòng bao dung, độ lượng, sẵn sàng tha thứ cho người đã gây cho ta tức giận. Một khi đã biết tha thứ cho kẻ khác thì không còn hận thù kẻ đó nữa, vì thế xả tâm dùng để đoạn tận hận tâm.

Quán xét để tăng trưởng lòng bao dung, sự độ lượng để tha thứ và không còn thù hận người khác đó là cách quán pháp Xả trên pháp chướng ngại để đoạn trừ hận tâm do sân triền cái gây ra.

Theo ý nghĩa trên, khái niệm Xả tâm trong Bốn Vô Lượng Tâm: Từ- Bi- Hỷ -Xả, phải được hiểu là sự xả trừ lòng hiềm hận, sự xả bỏ hận thù gây phiền não cho tâm bằng cách tu tập tăng trưởng lòng khoan dung, độ lượng, biết tha thứ.

Ngoài ý nghĩa trên, trong kinh Nikaya, khái niệm "Xả" còn có nhiều ý nghĩa khác nhau nữa tuỳ theo mỗi cách quán của từng hệ thống.

"Xả" còn có nghĩa là thí xả, xả ly của cải vật chất để ban phát cho kẻ khác. Pháp "xả" này giúp đoạn trừ lòng xan tham và cũng là thành quả của tâm từ bi được trưởng dưỡng nơi đối tượng khác, vì thế "xả" này thuộc pháp bố thí. Ví dụ như pháp bố thí trong Bốn Nhiếp Pháp (bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự).

"Xả" còn có nghĩa là xả bỏ, đoạn xả các pháp bất thiện, không thích đáng để đi tới giác ngộ giải thoát. Trường hợp này thuộc pháp "Xả Giác Chi" của Bảy Giác Chi, hoặc "ly hỷ, trú xả,…. Xả niệm lạc trú" của Tam Thiền hoặc "xả lạc, xả khổ… xả niệm thanh tịnh" của Tứ Thiền.

Tất cả các pháp "Xả" này đều có những giá trị khác nhau và đều giúp cho người thực hành từng bước đoạn trừ khổ đau.

Bên cạnh bốn pháp Từ-Bi-Hỷ-Xả để giải trừ sân hận, trong bìa kinh Trừ Khử Hiềm Hận (TC V:161, tr.613 =[I.5.161]) Đức Phật còn dạy thêm hai pháp khác nữa.

(1) Đó là biết "Vô niệm –không nhớ nghĩ" tức lờ đi, bỏ qua một bên các ý niệm sân hận bằng các câu tác ý "chẳng có lợi ích gì lại nghĩ như thế". Muốn thực hiện theo phương cách này cần phải tăng cường tâm quảng đại, tác ý bao dung mạnh mẽ hơn nữa như trong bài kinh Ví Dụ Cái Cưa (TB1,21=[Sb.3]) đã dạy rõ.

(2)  "Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được sanh, trong người ấy, sự kiện nghiệp do mình tạo cần phải an tập là "Tôn giả là chủ của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, là khởi duyên của nghiệp, là bà con của nghiệp, là chỗ nương tựa của nghiệp. Phàm nghiệp thiện hay ác được làm Tôn giả sẽ là người thừa tự nghiệp ấy"

Quy luật nhân quả rất công bằng và khi nghĩ đến sự công bằng của luật nhân quả sẽ giúp ta kham nhẫn hơn, hoàn cảnh bất ứng hiện tại, đồng thời cũng giải toả được sự tức giận.

Vả lại "ai gieo gió ắt gặt bão", chính người cố tâm gây cho ta đau khổ sẽ là nạn nhân cho hành động bất thiện của chính họ, nhờ như lý tư duy như vậy sẽ cảm thấy tội nghiệp cho đối tượng và không nỡ oán hận họ thêm. Người không còn ôm lòng thù hận là người cất đi được biết bao nhiêu phiền não khổ đau.

Tập hợp tất cả những pháp giúp đoạn trừ sân hận được gọi chung là pháp vô sân, và cách tốt nhất để đối trị sân triền cái vẫn là chủ động phát triển pháp Từ-Bi-Hỷ-Xả trên chính pháp chướng ngại đó.

Nhằm đoạn diệt sân triền cái được triệt để hơn, người tu tập Bốn Niệm Xứ cũng cần phân biệt thêm các khái niệm nội pháp sân, ngoại pháp sân và nội ngoại pháp sân.

Nội pháp sân là những tính cách, bản tánh tiềm ẩn bên trong của người khác khiến cho ta tức giận họ, ví dụ như tính tình nóng nảy, cố chấp, nhỏ mọn…; hoặc đó là những yếu tố nội tại bên trong của pháp chướng ngại (bị bệnh tật, ức chế, căng thẳng…) khiến cho đối tượng có thái độ khó ưa, khó chịu.

Ngoại pháp sân là những hành vi, cử chỉ, lời nói của kẻ khác nhắm đến ta, chúng biểu lộ bên ngoài rõ ràng khiến cho ta tức giận kẻ đó; hoặc bị những yếu tố bên ngoài chi phối khiến đối tượng gây cho ta sân giận (bị người khác xúi dục, bị kích động do say rượu, do tác dụng của chất kích thích…)

Nội ngoại pháp sân là kết hợp cả hai trường hợp trên.

Từ đây, tuỳ từng trường hợp, cần đoạn trừ sân triền cái bằng nhiều phương cách cụ thể theo nguyên tắc;

_Quán pháp vô sân trên nội pháp sân,

_Quán pháp vô sân trên ngoại pháp sân,

_ Quán pháp vô sân trên nội-ngoại pháp sân.

Đồng thời phải kết hợp:

_Quán tánh sanh khởi trên pháp sân là quán tìm nguyên nhân cụ thể nào khiến cho đối tượng khác gây cho ta tức giận. Tuỳ theo nguyên nhân phát sinh sẽ biết cách hoá giải hợc tránh né pháp chướng ngại đó.

_Quán tánh diệt trừ trên pháp sân là quán tìm cách hoá giải mâu thuẫn với đối tượng để hai bên thông cảm nhau hơn, dễ dàng tha thứ nhau hơn…

_Quán tánh sanh diệt trên pháp sân là vừa tìm hiểu nguyên nhân vừa tìm cách hoá giải xung đột, mâu thuẫn.

Trên đây là nội dung của phần chánh niệm quán các pháp vô sân trên pháp chướng ngại để đoạn từ phẫn nộ, hiềm hận do sân triền cái gây ra.

Tóm lại, người tu Bốn Niệm Xứ phải tích cực ngăn chặn không cho sân triền cái khởi lên bằng cách tăng trưởng tâm từ bi viên mãn, nhưng một khi sân triền cái đã khởi lên phải tức khắc nhận diện đồng thời, tích cực giải trừ bằng các phương pháp vô sân cho đến khi biết rõ chúng không còn gây phiền não cho ta.

Đây chính là nội dung ý nghĩa của lời dạy: "Hay nội tâm có sân hận, tuệ tri. "Nội tâm tôi có sân hận": hay nội tâm không có sân hận, tuệ tri: "Nội tâm tôi không có sân hận". Và với sân hận chưa sanh nay sanh khởi, vì ấy tuệ tri như vậy; và với sân hận đã sanh, nay được đoạn diệt vị ấy tuệ tri như vậy; và với sân hận đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy".

Hôn trầm / thùy miên triền cái
Hôn trầm chỉ trạng thái nặng nề của cơ thể và mờ tối của tâm thức, kéo con người vào một sự lừ đừ và chán nản. Đó cũng là trạng thái tâm lý mệt mỏi, uể oải, lười biếng, buồn ngủ. Đức Phật ví nó như thể bị giam vào một phòng tối, chật chội, không thể di chuyển tự do, trong khi bên ngoài là trời nắng sáng.

"Thina-middha, hôn trầm-dả dượi: hôn trầm là trạng thái uể oải của tâm vương, và dả dượi là trạng thái uể oải của tâm sở.

Một tâm trạng uể oải cũng bất động như một vật vô tri vô giác, như cái nón treo trên cây, như nhựa đeo dính trên khúc gỗ hay một miếng bơ quá đặc cứng khó có thể trét (phết) ra.

Không nên hiểu hôn trầm-dả dượi là trạng thái mỏi mệt không muốn cử động, bởi vì chư vị A-la-hán đã tận diệt hai pháp triền cái ấy đôi khi vẫn còn cảm thấy thân thể mệt mỏi. Hai chướng ngại này dẫn tới tâm lười biếng, uể oải, trái với hạnh tinh tấn, đức kiên trì. Yếu tố tầm, một chi khác của thiền, có thể khắc phục phần lớn, và hoàn toàn chế ngự hôn trầm-dả dượi...

Thụy miên có nghĩa là ngủ gục.

6 điều kiện sau đây có chiều hướng tiêu trừ hai chướng ngại này:
 Suy niệm về đối tượng của ẩm thực vô độ
 Thay đổi oai nghi, hay tư thế (đi, đứng, nằm, ngồi)
 Quán tưởng đối với ánh sáng
 Sống ngoài trời
 Tạo giới thân cận tốt
 Luận đàm hữu ích."
- Trích từ quyển Đức Phật và Phật pháp, tác giả Narada, dịch giả Phạm Kim Khánh, nxb Hồng Đức, 2015, chương 37: Chướng ngại tinh thần (Năm triền cái), trang 420, 421.

Trạo hối: trạo cử và hối quá
Trạo cử là để chỉ trạng thái tâm và thân như khỉ vượn chuyền cành, không bao giờ chịu ở yên, luôn lay động và/hoặc suy nghĩ lung tung.

Hối quá: hối hận và day dứt về lỗi lầm đã qua.

Nghi
Nghi là cái lòng nghi ngờ ngăn che không thấy sự thật, chỉ trạng thái nội tâm đặt nhiều câu hỏi rối ren về khả năng của bản thân. Là sự hoang mang không biết có tu đúng phương pháp, đúng mục đích... hay không.

"Vicikiccha, hoài nghi hoặc do dự: vicikiccha là cái gì không hàm chứa phương thức xử lí của trí tuệ ('vi' là không có, 'cikiccha' là trí tuệ). Nó cũng được giải thích là sự bực bội, lo lắng do suy nghĩ lộn xộn. ('vici': tìm kiếm; 'kiccha': bực tức).

Ở đây, hoài nghi không có nghĩa là mất niềm tin, không phải hoài nghi về Đức Phật v.v. bởi một người không phải Phật tử cũng có thể khắc phục hoài nghi, và đắc thiền. Nếu xem như một thằng thúc, tức dây trói buộc chúng sanh vào vòng luân hồi thì vicikiccha là hoài nghi về Đức Phật v.v. nhưng, nếu xem như một chướng ngại tinh thần, thì đó chỉ là một tâm trạng lỏng lẻo, không nhất quyết về điều mình đang làm. Theo bản Chú giải, vicikiccha là không đủ khả năng quyết định một việc gì đó phải là thế nào. Nói khác đi, đó là tâm trạng bất định.

Trạng thái này có thể khắc phục được bằng chi thiền "sát", nghĩa là liên tục chú tâm...

Sáu điều kiện sau đây có chiều hướng tiêu trừ hoài nghi:
 Thông suốt giáo pháp và giới luật
 Nghiên cứu, học hỏi và thảo luận
 Thấu triệt tinh thần của giới luật
 Niềm tin hoàn toàn vững chắc
 Thân cận người tốt
 Luận đàm hữu ích."
- Trích từ quyển Đức Phật và Phật pháp, tác giả Narada, dịch giả Phạm Kim Khánh, nxb Hồng Đức, 2015, chương 37: Chướng ngại tinh thần (Năm triền cái), trang 421, 422.

Tham khảo

Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo


title: Bahá'u'lláh

text:
Baha'u'llah (/bɑːhɑːʊlə/; tiếng Ả Rập: بهاء الله, nghĩa là Vinh quang của Thượng đế; 12 tháng 11 năm 1817 - 29 tháng 5 năm 1892), tên khai sinh Mirza Husayn-`Alí Nuri (Ba Tư: میرزا حسینعلی نوری), là người sáng lập tôn giáo Baha'i. Ông tuyên bố mình là đấng tiên tri kỳ vọng của Bab giáo, một nhánh tách ra từ thế kỷ 19 của đạo Shi'a, nhưng trong một ý nghĩa rộng hơn ông tuyên bố mình là một Đấng Biểu Hiện của Thượng đế gửi tới để thực hiện những kỳ vọng chung của Hồi giáo, Thiên chúa giáo, và các tôn giáo lớn.

Có hai hình ảnh được biết đến của Baha'u'llah. Trừ phi hành hương, người theo tôn giáo Baha'i không muốn xem hình ảnh của ông trước công chúng, hoặc thậm chí để ảnh ông ở nhà riêng của họ, đây được coi là biểu hiện của việc tôn trọng.

Tiểu sử

Baha'u'llah đã trở thành tín đồ của Bab tại Ba Tư năm 1845, và trở nên nổi tiếng vì đức hạnh và trí tuệ của mình. Năm 1853, trong một thời gian bức hại, Baha'u'llah bị bỏ tù trong Síyáh-Chál, một ngục tối khét tiếng ở Tehran cùng với một số tín đồ khác của Bab. Trong ngục tối này, Baha'u'llah đã nhận được một sự mặc khải thần linh rằng ông là người mà Bab đã báo trước.

Sau khi Bab bị hành quyết, Baha'u'llah bị lưu đày tại Baghdad (thời đó là một phần của Đế Quốc Ottoman), nơi ông bắt đầu tiết lộ nhiều giáo lý. Năm 1863, Baha'u'llah thành lập tôn giáo Baha'i khi ông tự tuyên bố mình là "Người mà Thượng đế sẽ cho thấy rõ", Đấng Mết-si-a hứa trong tôn giáo của Bab.

Baha'u'llah đã bị lưu đày tới Constantinople và Edirne, và cuối cùng đến thành phố nhà tù của Acre (Akka), Palestine (Israel ngày nay), nơi ông đã viết một số tác phẩm quan trọng nhất của mình. Năm 1892, ông qua đời ở Bahji, bên ngoài thành phố Acre. Khi Baha'u'llah qua đời, quyền lãnh tôn giáo Baha’i được truyền cho trưởng nam của ông là Abbas Effendi tức là Abdu'l-Baha (1844 - 1921) (nghĩa là tôi tớ của vinh quang, tức là tôi tớ của Baha'u'llah).

Baha'u'llah đã viết nhiều công trình tôn giáo, đặc biệt là Kitab-i-Aqdas và Kitab-i-Íqán, tạo thành nền tảng của các giáo lý của tôn giáo Baha'i.

Giáo lý

Baha'u'llah dạy rằng con người là một chủng tộc duy nhất, đã đến lúc con người cần thống nhất đất nước của mình trong một xã hội toàn cầu. Ông giảng rằng chỉ có một Thượng đế, tất cả các tôn giáo trên thế giới đều xuất phát từ Thượng đế, và bây giờ là thời gian cho toàn nhân loại phải công nhận sự hiệp nhất và thống nhất của nó. Tương tự như các tôn giáo độc thần khác, Thượng đế được xem là nguồn gốc của tất cả các tạo vật. Tôn giáo, theo Baha'u'llah, được tái tạo theo định kỳ bởi Đấng Biểu Hiện của Thượng đế, những người được hoàn thiện thông qua sự can thiệp của Thượng đế và những lời dạy của họ là nguồn gốc của các tôn giáo lớn trên thế giới trong lịch sử.

Không giống như các sứ giả thần linh khác, các tín đồ Baha'i coi Baha'u'llah là người đầu tiên có sứ mệnh bao gồm sự thống nhất tinh thần của toàn bộ hành tinh thông qua việc xóa bỏ hoàn toàn nạn phân biệt chủng tộc và chủ nghĩa dân tộc. Những lời dạy của Baha'u'llah bao gồm sự cần thiết phải có một tòa án thế giới xét xử các tranh chấp giữa các quốc gia, một hệ thống cân bằng và các biện pháp thống nhất, và một ngôn ngữ phụ trợ mà mọi người trên thế giới có thể nói được. Baha'u'llah cũng dạy rằng những chu kỳ đổi mới mạc khải sẽ tiếp tục trong tương lai, với những Đấng Biểu Hiện của Thượng đế xuất hiện hàng ngàn năm.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Các nguyên lý và công trình tôn giáo của Bahá'u'lláh

Bahá'í giáo
Người Iran
Người sáng lập tôn giáo


title: Euxoa wilsoni

text:
Euxoa wilsoni là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Euxoa


title: Rzęśnica, Hạt Drawsko

text:
Rzęśnica  (trước đây là Grünberg của Đức) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Złocieniec, thuộc quận Drawsko, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng  phía tây Złocieniec,  về phía đông của Drawsko Pomorskie và      về phía đông của thủ đô khu vực Szczecin.

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.

Tham khảo


title: Chiến binh âm nhạc

text:
Suite Pretty Cure ♪ hay  Suite Pretty Cure là anime Nhật Bản, anime thứ 8 trong chuỗi Pretty Cure của Izumi Todo, được sản xuất bởi Toei Animation, đạo diễn là Sakai Munehisa, cũng là đạo diễn của anime One Piece. Thiết kế nhân vật là Takahashi Akira. Phim được phát sóng trên mạng lưới kênh ANN của TV Asahi từ 6 tháng 2 năm 2011 cho đến 29 tháng 1 năm 2012. Tại Việt Nam, phim được cấp phép cho HTV2 dưới tựa đề tiếng Việt chính thức là "Chiến binh âm nhạc" vào năm 2014.

Nhân vật

Pretty Cure
Hojo Hibiki / Cure Melody (Chiến binh Giai điệu)

Một cô gái 14 tuổi vui vẻ và năng động. Cô là một ngôi sao thể thao nhưng lại rất kém trong học tập. Cô có ước mơ trở thành một nghệ sĩ dương cầm và mang lại niềm vui, hạnh phúc cho mọi người. Cô kết hợp với cộng sự Dory để biến hình và với Miry để sử dụng quyền trượng.

Minamino Kanade / Cure Rhythm (Chiến binh Nhịp điệu)

Một cô gái học tốt và yêu đồ ngọt. Gia đình cô mở một cửa hàng bánh tên Lucky Spoon (chiếc muỗng may mắn). Cô ước mơ trở thành đầu bếp bánh ngọt xuất sắc để tiếp quản tiệm bánh của gia đình. Cô kết hợp với Rery để biến hình và Fary để dùng quyền trượng.

Siren / Kurokawa Ellen / Cure Beat (Chiến binh Tiết tấu)

Một tiên mèo có giọng hát tuyệt vời. Dù sinh ra tại Vương quốc Âm nhạc nhưng cô lại phản bội họ và trở thành thành viên của Vương quốc Bóng tối. Sau, nhờ Hummy và cảm xúc mạnh mẽ của mình, cô đã phá vỡ bóng tối trong tâm hồn và trở thành Cure Beat dù không có Ổ khoá Trái tim và hiện tại là một con người. Khi sở hữu Ổ khoá, cô kết hợp với Lary để biến hình và Sory để dùng Ghita Kì diệu.

Shirabe Ako / Cure Muse (Chiến binh Ngân nga)

Một HS Tiểu học Kanon và là bn cùng lớp của Minamino Souta. Cô trưởng thành hơn so với tuổi và cũng hay tỏ ra lạnh lùng, cô che giấu thân phận trong các tập phim đầu bởi 1 chiếc mặt nạ. Cô cũng không nói nhiều, tiên Dodory giúp cô phát biểu mọi việc. Trong tập 35, để ngăn chặn bạo loạn của Mephisto, cô tiết lộ rằng mình là Ako, Công chúa Âm nhạc, con gái của ông. Cô biến hình nhờ kết hợp với Dodory và sử dụng chiêu thức nhờ kết hợp với Siry.

Linh vật
Hummy

Một nàng tiên mèo yêu nhạc và thích ca hát. Cô là bạn đồng hành của Hibiki và Kanade, đồng thời là bạn thân nhất của Siren. Cô được gửi đến Trái Đất để tìm các nốt nhạc rải rác của Giai điệu Hạnh phúc. Các Cures cũng giúp cô thu thập chúng.

Fairy Tones (Các tiên Nốt)

9 nàng tiên có hình dạng pha lê với màu sắc khác nhau, được đặt theo tên của các nốt nhạc. Mỗi tiên mang một sức mạnh khác nhau. Họ sử dụng sức mạnh để giúp các Pretty Cure theo những cách khác nhau.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Toei Animation's Suite PreCure♪ site
 Suite PreCure site by ABC
 Suite PreCure: Melody Collection DS game site

Toei Animation
Manga năm 2011
Phim tiếng Nhật
Anime và manga mahō shōjo
Anime và manga chủ đề âm nhạc


title: Eulalia Ramos

text:
Eulalia Ramos Sánchez (được gọi là Eulalia Buroz hoặc Eulalia Chamberlain; sinh 1795 - mất 7 tháng 4 năm 1817) là một nữ anh hùng trong Chiến tranh Độc lập Venezuela.

Tiểu sử
Sinh ra ở Miranda, cô là con gái của Don Ignacio Ramos và Doña María Alejandra González Henriquez. Bà kết hôn với Juan Jose Vásquez. Năm 1814, bà chuyển đến Cartagena. Bà ở lại Haiti một thời gian trước khi chuyển đến Cumaná, nơi bà biết rằng chồng mình đã bị xử tử theo lệnh của Tướng Monteverde của Tây Ban Nha. Sau đó, bà kết hôn với Đại tá Anh, Charles Chamberlain, người gắn bó với Bộ Tổng tham mưu Bolivar. Chamberlain đã bị thương nặng trong trận chiến Unare Barracks, và lánh nạn với Eulalia ở Venezuela ở Barcelona, Anzoátegui.

Vào ngày 7 tháng 4 năm 1817, Quân đội Hoàng gia đã chiếm Barcelona. Toàn bộ dân số của thị trấn đã lánh nạn ở Tu viện San Francisco. Sau khi Chamberlain chết trong trận chiến, Ramos đã cố gắng di chuyển cơ thể của ông trước khi bị một sĩ quan Tây Ban Nha bắt và đánh đập. Ông đề nghị cô từ bỏ nguyên nhân độc lập để đổi lấy sự sống còn lại, nhưng bà nhanh chóng lấy súng của ông ta và bắn vào ngực ông ta, giết chết ông ta ngay lập tức, trong khi hét lên "Viva la Patria - mueran los tiranos". Ngay lập tức, những người Tây Ban Nha khác vồ lấy bà, giết bà bằng lưỡi lê của họ, trong khi quân đội rơi vào tay lực lượng hoàng gia.

Tham khảo

Mất năm 1817
Sinh năm 1795
Nữ giới Venezuela


title: Onthophagus conradsi

text:
Onthophagus conradsi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

C


title: Nhiễm sắc thể Philadelphia

text:
nhỏ|Hình 1: Lược đồ tạo thành nhiễm sắc thể Philadelphia
Nhiễm sắc thể Philadelphia là nhiễm sắc thể số 22 của người bị đột biến thêm một đoạn từ nhiễm sắc thể số 9 chuyển vào, được phát hiện lần đầu tiên tại Philadelphia, Hoa Kỳ vào năm 1959 ở người bị ung thư bạch cầu. Nhiễm sắc thể đột biến này được kí hiệu là Ph (từ Philadelphia) thường được tìm thấy ở các tế bào tủy xương của người bị bệnh bạch cầu nguyên bào tủy mãn tính (chronic myeloid leukemia, viết tắt là CML) và cũng được phát hiện ở người bị bệnh bạch cầu lymphô cấp tính (acute lymphoblastic leukemia - ALL).

Khái niệm chung
Xuất xứ thuật ngữ này là từ tiếng Anh: Philadelphia chromosome do các bác sĩ và nhà khoa học Hoa Kỳ phát hiện đầu tiên tại Philadelphia.
Nhiễm sắc thể Philadelphia thực chất là nhiễm sắc thể số 22 có thêm tổ hợp gen BCR-ABL được hình thành ở vị trí mà đoạn nhiễm sắc thể số 9 gắn vào (hình 1). Do đó dưới kính hiển vi, tiêu bản nhiễm sắc thể đồ của người bệnh ung thư bạch cầu đã được xử lí huỳnh quang sẽ xuất hiện nhiễm sắc thể có vạch xanh lẫn đỏ, trong khi bình thường chỉ có xanh hoặc đỏ. Hình 2 là ảnh chụp qua kính hiển vi huỳnh quang của bộ nhiễm sắc thể người bệnh ở kỳ giữa (metaphase) mô tả nhiễm sắc thể có chuyển vị T(9; 22) phát ra ánh lục và đỏ, trong khi các nhiễm sắc thể tương ứng (9 và 22) bình thường chỉ có lục hoặc chỉ có đỏ.
Tên nhiễm sắc thể Philadelphia thường được viết tắt là Ph (P lớn h nhỏ, đừng nhầm với p nhỏ H lớn là độ chua).

Lược sử phát hiện
 Ph được phát hiện và mô tả đầu tiên nhờ David A. Hungerford (1927–1993) là một bác sĩ kiêm nhà nghiên cứu ung thư Mỹ ở Viện nghiên cứu ung thư (Institute for Cancer Research) và gần như đồng thời, nhưng độc lập với ông là bác sĩ Peter Carey Nowell (1928-2016) - một nhà nghiên cứu ung thư - ở đại học Y khoa Pennsylvania (University of Pennsylvania School of Medicine). Cả hai cơ sở này đều thuộc Philadelphia nên người ta đã đặt tên nhiễm sắc thể đột biến đã phát hiện này theo tên thành phố đó.
 Khi Hungerford chuẩn bị cho luận án tiến sĩ Y khoa của mình về nhiễm sắc thể trong một phòng thí nghiệm di truyền tại Trung tâm Ung thư Fox Chase, thì phát hiện một khiếm khuyết cấu trúc rất nhỏ ở bộ nhiễm sắc thể lấy từ mẫu máu của người bệnh bị ung thư bạch cầu. Cũng trong khoảng thời gian này, Nowell ở Đại học Pennsylvania, nghiên cứu các tế bào ung thư bạch cầu dưới kính hiển vi, thì ông nhận thấy bộ nhiễm sắc thể của người bệnh thường hỗn độn, không sắp xếp được đúng như "bản đồ kiểu nhân" hay kiểu nhân đồ (karyotype) của người bình thường theo công ước Y học Paris 1950. Bởi thế, ông tiếp tục nghiên cứu và tìm một chuyên gia về nhiễm sắc thể trong vùng để trao đổi và đã liên hệ được với Hungerford. Sau đó, hai ông đã cùng công bố phát hiện chung trên một tờ báo chuyên khoa.,

Sinh học Ph

Cấu trúc Ph
 Ban đầu đột biến này được cho là đột biến mất đoạn ở nhiễm sắc thể số 21, nhưng đến năm 1973 đã xác định được thực chất và cơ chế gây đột biến này là đột biến chuyển đoạn giữa nhiễm sắc thể số 9 và 22, nhờ công lao của  Janet Davison Rowley (1925 - 2013) - một nhà di truyền Y học người Hoa Kỳ, tại Đại học Chicago. Thành tựu của J.D. Rowley chỉ rõ Ph có cấu trúc và được hình thành thế nào như mô tả ở hình 4.
 Tế bào tủy xương có chứa Ph được tìm thấy trong khoảng 90% số người bệnh CML (bạch cầu tủy mãn tính) và đôi khi ở người bệnh ALL (bạch cầu lymphô cấp tính). Điều này có nghĩa là phát hiện ra người nào có Ph, thì người đó chắc chắn bị CML hoặc ALL; nhưng người bị CML hoặc ALL chưa chắc đã có Ph này. Do đó, khẳng định đột biến này gây ra bệnh ung thư máu là chỉ đúng 90% theo thống kê trên.

Di truyền tế bào học Ph
 Ph thực chất là nhiễm sắc thể số 22 nhận thêm một đoạn bị đứt của nhiễm sắc thể số 9. Quá trình này - theo lý thuyết - phải xảy ra qua hai giai đoạn: nhiễm sắc thể số 9 bị đứt đoạn, sau đó đoạn bị đứt gắn vào nhiễm sắc thể số 22. Bởi thế, về mặt di truyền tế bào học, thì đây là chuyển đoạn không tương hỗ giữa hai nhiễm sắc thể không tương đồng; còn về mặt di truyền phân tử, thì đây là tái tổ hợp không tương đồng, dẫn đến gen nhảy.
Trong quá trình trên, sự chuyển vị (translocation) đoạn nhiễm sắc thể đã dẫn đến sự kết hợp gen BCR với gen ABL, tạo thành vùng gen tái tổ hợp BCR-ABL (vùng gen lai).
Gen BCR mã hoá một prôtêin xúc tác là GTPaza (GAase) có vai trò "bật"/"tắt" việc truyền tín hiệu hóa học ở tế bào.
Gen ABL mã hoá một loại prôtêin là abensơn (tên đầy đủ: Abelson tyrosine-protein kinase). Gen ABL này mã hoá enzim kinaza có chức năng thêm một cụm ôxi và phosphor vào vị trí xác định. Tùy thuộc vào độ chuẩn xác trong xét nghiệm, thì khối lượng phân tử của prôtêin abensơn dao động trong khoảng 185, 210 và 230 kDa (kilô Đan-tôn), nên prôtêin được phiên mã từ tổ hợp gen BCR-ABL này được gọi là p185 hoặc p210 hay p230, còn bạch cầu được phát sinh ra có chứa prôtêin này gọi là bạch cầu BCR-ABL.
Theo danh pháp ISCN (viết tắt từ tiếng Anh: International System for Human Cytogenetic Nomenclature, nghĩa là "danh pháp quốc tế về di truyền tế bào người"), thì đột biến này được kí hiệu là t(9; 22) (q34; q11). Kí hiệu này mô tả (bằng lời): sự chuyển đoạn (translocation) lô-cut gen số 34 ở cánh ngắn (q) nhiễm sắc thể số 9, sang chèn vào lô-cut số 11 ở cánh ngắn (q) của nhiễm sắc thể số 22.
Tuy nhiên, đến nay các nhà nghiên cứu đã biết rằng ở cùng "vùng gen lai" như nhau, lại thu được ít nhất 3 dạng bệnh khác nhau về chi tiết:
bệnh CML (Chronic Myelogenous Leukemia - bạch cầu tủy xương mãn tính),
bệnh AML (Acute Myeloid Leukemia - bạch cầu tủy cấp tính),
bệnh ALL (Acute Lymphocytic Leukemia - bạch cầu limphô cấp tính).

Bệnh học Ph

 Tổ hợp gen BCR-ABL nói trên gây ra một loại bệnh ung thư máu, ở Việt Nam được gọi bằng các tên khác nhau, nhưng đều liên quan đến Ph:  - Bệnh bạch cầu tuỷ xương mãn tính (cũng gọi: "bệnh bạch cầu tuỷ xương mạn") dịch từ thuật ngữ "Chronic Myeloid Leukaemia" viết tắt là CML. - Bệnh bạch cầu BCR-ABL. - Bệnh ung thư bạch cầu lympho cấp tính, cũng gọi: "bệnh ung thư lim-phô cấp", dịch từ thuật ngữ "acute lymphoblastic leukemia" (viết tắt là ALL) có Ph. - Bệnh nhiễm sắc thể Philadelphia.

 Mặc dù bệnh gây ra rất nhiều triệu chứng và thường biến chứng, nhưng nguyên nhân chủ yếu là tổ hợp gen đột biến BCR-ABL sản sinh quá nhiều một loại prôtêin có chức năng enzym gọi là ty-rô-zin ki-na-za (Tyrosine kinase) nên dẫn đến bệnh. Do đó, thuốc điều trị chủ yếu là chất ức chế phát sinh enzym này (xem hình 5)

Chi tiết hơn về bệnh này và cách điều trị xem ở trang Bệnh bạch cầu tuỷ xương mãn tính hoặc các trang Y học Việt Nam.,

Nguồn trích dẫn

Sinh học
Di truyền học
Di truyền học người
Di truyền học phân tử
Y học
Di truyền Y học


title: Saono Enesi

text:
Saono Aglow Enesi (sinh ngày 16 tháng 6 năm 1999) là một cầu thủ bóng đá nữ người Samoa ở Mỹ, đóng vai trò là một hậu vệ cho Pago Youth.

Sự nghiệp
Enesi đã ra mắt quốc tế cho Samoa thuộc Mỹ vào ngày 24 tháng 8 năm 2018, bắt đầu từ trận đấu vòng loại OFC Women's Nations Cup 2018 với Quần đảo Solomon.

Thống kê sự nghiệp

 Kể từ ngày 30 tháng 8 năm 2018

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hồ sơ tại Oceaniafootball.com

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1999


title: Nejc Skubic

text:
Nejc Skubic (sinh 13 tháng 6 năm 1989) là một cầu thủ bóng đá Slovenia thi đấu cho Konyaspor.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Skubic ký hợp đồng 6 tháng với câu lạc bộ România Oțelul Galați vào tháng 6 năm 2011 và ra mắt trong trận đấu ở Cúp bóng đá România vào tháng 9 năm 2011.

Sự nghiệp quốc tế
Skubic lần đầu được gọi lên đội tuyển Slovenia tham gia vòng loại Euro 2016 trước San Marino vào tháng 10 năm 2015.

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu
Interblock
Cúp bóng đá Slovenia: 2007–08, 2008–09
Konyaspor
Cúp bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ: 2016–17
Siêu cúp bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ: 2017

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nejc Skubic profile at NZS

Sinh năm 1989
Nhân vật còn sống
Vận động viên Ljubljana
Cầu thủ bóng đá Slovenia
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá NK Interblock Ljubljana
Cầu thủ bóng đá NK Drava Ptuj
Cầu thủ bóng đá Liga I
Cầu thủ bóng đá ASC Oțelul Galați
Cầu thủ bóng đá NK Domžale
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Slovenia
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Slovenia
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thổ Nhĩ Kỳ


title: Suda Masaki

text:
, tên khai sinh là , sinh ngày 21 tháng 2 năm 1993, là một diễn viên và ca sĩ người Nhật. Anh lần đầu xuất hiện trước công chúng với vai diễn Philip trong Kamen Rider W. Sản phẩm đầu tiên với vai trò ca sĩ của Suda là ca khúc "Mita Koto mo Nai Keshiki", một ca khúc cổ vũ Đội tuyển bóng đá Nhật Bản.

Sự nghiệp

Diễn xuất
Suda được phát hiện bởi các nhà tìm kiếm tài năng khi anh ấy còn là một học sinh trung học. Năm 2008, anh đã đi đến một số buổi thử giọng, và là người vào chung kết tại cuộc thử giọng kỷ niệm 30 năm của Amuse và Cuộc thi Superboy Junon lần thứ 21. Suda đã ký hợp đồng với công ty quản lý nghệ sĩ Topcoat dưới nghệ danh Suda Masaki. Anh được chọn vào vai Philip trong loạt phim tokusatsu dài tập, Kamen Rider W, và phải chuyển từ Osaka đến Tokyo để thực hiện sáu mùa bộ phim Kamen Rider từ năm 2009 đến 2011. Diễn xuất của Suda đã được đón nhận, anh được chọn tham gia một số phim truyền hình. Vai diễn điện ảnh lớn đầu tiên của anh sau Kamen Rider là Toma Shinogaki trong The Backwater. Suda đóng vai chính trong phiên bản live-action Daily Lives of High School Boys, được phát hành vào tháng 10 năm 2013. Năm sau, anh có một vai phụ trong The Light Shines Only there. Với màn trình diễn này, Suda đã nhận được giải thưởng Nam diễn viên mới xuất sắc nhất từ Diễn đàn điện ảnh Tama. Năm 2014, anh xuất hiện với vai Akuma trong bộ phim truyền hình Shinigami-kun. Năm sau, anh vào vai Karma Akabane trong phiên bản manga hành động trực tiếp thứ hai: Lớp học ám sát, chuyển thể từ sêri manga nổi tiếng Ansatsu Kyoushitsu.

Năm 2016, Suda xuất hiện trong web miniseries Death Note: New Generation và phần tiếp theo của nó cũng như Setoutsumi. Năm tiếp theo, anh đóng vai chính trong Vùng hoang dã, nhận Giải thưởng Phim hàn lâm Nhật Bản cho Diễn xuất xuất sắc của một diễn viên trong vai chính. Suda đã xuất hiện trong phiên bản live-action 2018 của My Little Monster, và lồng tiếng cho Shazam trong phiên bản lồng tiếng Nhật Bản của bộ phim Shazam!.

Suda được biết đến như một trong những diễn viên trẻ tuổi nhất nhận được giải thưởng từ Hội Hàn lâm Điện ảnh Nhật.

Âm nhạc
Masaki xuất hiện trong một bộ phim tiểu sử của nhóm Greeeen. Anh và các diễn viên đóng vai phần còn lại của nhóm đã phát hành một EP, Green Boys, vào năm 2017. Suda đã phát hành Play, album solo đầu tiên của anh ấy vào tháng 3 năm 2018. Album thứ hai của anh, Love được phát hành vào tháng 7 năm 2019.

Đời tư
Suda và hai em trai của mình được sinh ra ở Osaka. Khi còn nhỏ, anh chơi bóng đá và học chơi piano và nhảy. Bạn bè của Suda bao gồm Yamazaki Kento, Taiga và Nikaido Fumi. Khi được hỏi liệu anh ta có đang hẹn hò với Nikaido không, anh ta nói rằng họ chỉ là bạn bè và Nikaido giống như một thành viên trong gia đình. Trong ngành công nghiệp âm nhạc, anh thân thiết với Ishizaki Huwie và Aimyon.

Chiều ngày 15 tháng 11 năm 2021, Suda Masaki và nữ diễn viên Komatsu Nana chính thức thông báo qua mạng xã hội và công ty quản lý rằng họ đã kết hôn.

Danh sách phim đã đóng

Phim điện ảnh

Phim truyền hình

Lồng tiếng

Danh sách đĩa hát

Đĩa đơn

Giải thưởng

Nguồn tham khảo

Liên kết ngoài

Kamen Rider
Nam diễn viên Nhật Bản
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1993


title: Parastichtis erythema

text:
Parastichtis erythema là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Parastichtis


title: Xanthorhoe albescens

text:
Xanthorhoe albescens là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Xanthorhoe


title: Hàn Phạm (Đông Hán)

text:
Hàn Phạm (; ? - ?), không rõ tên tự, là quan viên dưới quyền quân phiệt Viên Thượng cuối thời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Cuộc đời
Cuối thời Hán, Hàn Phạm giữ chức Dịch Dương lệnh dưới quyền nhà họ Viên. Tháng 2 năm 204, Viên Thượng đem quân đánh Viên Đàm, lưu lại Tô Do, Thẩm Phối thủ Nghiệp. Lợi dụng cơ hội đó, Tào Tháo tiến đánh Hà Bắc, liên tiếp đánh bại Tô Do ở Hoàn Thủy, Doãn Khải ở Mao Thành, Thư Hộc ở Hàm Đam. Trước tình hình đó, Hàn Phạm trá hàng, nhưng thực chất giữ thành cố thủ, uy hiếp quân Tào.

Tháng 4 năm 204, Tào Tháo phái Từ Hoảng đến đánh Dịch Dương. Từ Hoảng nguy cấp, bèn viết thư khuyên Hàn Phạm đầu hàng. Phạm bị Hoảng thuyết phục, hoàn toàn quy thuận. Cùng thời điểm đó, Thiệp trưởng Lương Kỳ (梁岐) cũng đầu hàng. Phạm cùng Kỳ được Tào Tháo phong làm Quan nội hầu. Quân Tào không còn nỗi lo về đường vận lương, toàn lực tấn công Nghiệp Thành.

Trong văn hóa
Hàn Phạm không xuất hiện trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung.

Tham khảo
 Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí.

Chú thích

Sinh thế kỷ 2
Mất thế kỷ 3
Nhân vật chính trị Tam Quốc
Nhân vật quân sự Tam Quốc
Nhân vật chính trị Tào Ngụy


title: Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Đức khóa V (1958–1963)

text:
Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Đức khóa V (1958-1963) được bầu tại Hội nghị Trung ương lần thứ nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Đức khóa V được tổ chức ngày 16/7/1954.

Ủy viên chính thức

Ủy viên dự khuyết

Xem thêm
 Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Đức
 Ban Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Đức

Tham khảo

Đảng Xã hội Chủ nghĩa Thống nhất Đức


title: Ga Jonggak

text:
Ga Jonggak (Tiếng Hàn: 종각역, Hanja: 鐘閣驛) là ga trên Tuyến 1 của Tàu điện ngầm Seoul. Nó nằm trên Jongno, trung tâm Seoul và bao gồm một khu vui chơi lớn dưới lòng đất, cửa hàng sách lớn thứ hai ở Hàn Quốc, Bandi & Luni's nằm dưới Tháp Jongno.

Vào mỗi ngày đầu năm mới, lễ đánh chuông (Jeyaeui Jong Tajongsik) được tổ chức tại Boshingak ở gần đó. Vào những thời điểm đó, khu vực này đông đúc với hàng chục nghìn người đến mức các chuyến tàu không dừng lại ở Jonggak để tránh bất kỳ tai nạn nào.

Lịch sử

 15 tháng 8 năm 1974: Bắt đầu hoạt động với việc khai trương Ga Seongbuk ~ Ga Incheon của Tàu điện ngầm Seoul tuyến 1

Bố trí ga

Xung quanh nhà ga

 Gongpyeong-dong
 Gwancheol-dong
 Seorin-dong
 Anguk-dong
 Insa-dong
 Gwanggyo
 Gwanghwamun
  Tàu điện ngầm vùng thủ đô Seoul tuyến 5 Ga Gwanghwamun
  Tàu điện ngầm vùng thủ đô Seoul tuyến 3 Ga Anguk
  Tàu điện ngầm Seoul tuyến 2 Ga Euljiro 1(il)-ga
 Bưu điện Gwanghwamun
 Cơ quan Thuế Quốc gia
 Mugyo-dong
 Đại sứ quán Hoa Kỳ
 Bosingak
 Hiệp hội Cơ đốc giáo Thanh niên Seoul (YMCA)
 Trụ sở phòng chống thiên tai và hỏa hoạn thành phố Seoul
 Tổng công ty bảo hiểm tiền gửi
 Bộ Ngoại giao và Hộ chiếu Thương mại, Cục Xuất nhập cảnh và Lãnh sự
 Đền Jogyesa
 Văn phòng Jongno-gu
 Trạm cứu hỏa Jongno
 Tòa nhà Tháp Jongno
 Cheonggyecheon
 Tổ chức Du lịch Hàn Quốc Trung tâm Seoul
 Trụ sở chính của SC First Bank
 Chi nhánh chính của Nhà sách Youngpoong
 GS Gran Seoul
 Công viên LOL
 Đấu trường LCK
 Công viên Tapgol
 Tòa nhà Kyobo (Nhà sách Kyobo)
 Đại sứ quán Canada
 Đại sứ quán Trung Quốc
 Trung tâm mua sắm Nakwon

Ga kế cận

Tham khảo

Jonggak
Jonggak
Jonggak


title: Phania incrassata

text:
Phania incrassata là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phania (chi ruồi)


title: Tony Arrowsmith

text:
John Thomas Arrowsmith (6 tháng 7 năm 1887 – 1950) là một cầu thủ bóng đá từng thi đấu ở Football League cho Grimsby Town.

Tham khảo

Sinh năm 1887
Mất năm 1950
Người Khu Harrogate
Cầu thủ bóng đá Anh
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Anston Athletic F.C.
Cầu thủ bóng đá Worksop Town F.C.
Cầu thủ bóng đá Grimsby Town F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League


title: Chủ nghĩa Lịch sử (nghệ thuật)

text:
Thuật ngữ chủ nghĩa Lịch sử đề cập đến trong lịch sử nghệ thuật một phong cách phổ biến rộng rãi trong thế kỷ 19 và một phần vẫn còn có ảnh hưởng trong thế kỷ 20, hiện tượng mà - đặc biệt trong kiến trúc - người ta dùng lại những phong cách cũ và một phần kết hợp chúng với nhau.

Một số phong cách thuộc chủ nghĩa Lịch sử là Romanesque Revival, Gothic Revival, Neo-Renaissance và Neo-Baroque. Trong giai đoạn cuối của nó, Art Nouveau hình thành song song, và cũng chịu ảnh hưởng một phần của chủ nghĩa Lịch sử. Một phong trào đối nghịch xuất hiện vào đầu thế kỷ 20 với kiến trúc cải cách, mà sau này dẫn đến kiến trúc hiện đại cổ điển.

Giai đoạn gây nhiều dấu ấn nhất của chủ nghĩa lịch sử kéo dài từ khoảng năm 1850 đến trước chiến tranh thế giới thứ nhất. Nhưng ngay cả sau đó các chủ đề chủ nghĩa lịch sử cũng vẫn còn có tác động (Tân Cổ điển, chủ nghĩa Cổ điển Xã hội, Kiến trúc An ninh Nội địa). Một số xây dựng theo chủ nghĩa lịch sử được hình thành cho đến ngày hôm nay, đặc biệt kể từ khi trong chủ nghĩa hậu hiện đại thiết kế Lịch sử lại được sử dụng. Các tòa nhà chủ nghĩa Lịch sử hiện đại cũng được gọi là Tân Lịch sử.

Tham khảo

Trào lưu nghệ thuật


title: Mohammed Tawfiq Allawi

text:
Mohammed Tawfik Allawi (; sinh ngày 1 tháng 7 năm 1954) là chính trị gia người Iraq, Thủ tướng Iraq được chọn làm ứng cử viên kể từ ngày 1 tháng 2 năm 2020. Trước đó, ông là Bộ trưởng Truyền thông và cũng là Bộ trưởng Bộ Truyền thông trong chính phủ của Thủ tướng Al Maliki từ tháng 5 năm 2006 đến tháng 8 năm 2007, và từ năm 2010 đến 2012. Nhưng cả hai lần ông đều từ chức của mình để phản đối chương trình nghị sự và can thiệp chính trị của al-Maliki.

Sau cuộc biểu tình Iraq vào năm 2019, Thủ tướng Adil Abdul-Mahdi nộp đơn từ chức lên Quốc hội và được phê chuẩn, nhưng Adil Abdul-Mahdi vẫn tiếp tục lãnh đạo chính phủ trong khi chờ có tân Thủ tướng. Ngày 1 tháng 2 năm 2020, sau khi được Tổng thống Barham Salih đề cử, Quốc hội Iraq đã phê chuẩn ông làm Thủ tướng mới của nước này. Tuy nhiên việc bổ nhiệm mới này đã vấp phải sự chống đối đến từ đa số những người biểu tình Iraq vốn không hài lòng với sự yếu kém của chính phủ Iraq trước đó. Ông sau đó buộc phải rút lui khỏi vị trí ứng cử viên cho thủ tướng vào ngày 1 tháng 3 năm 2020 khi lần thứ hai liên tiếp nội các của ông không nhận được sự phê chuẩn của quốc hội trong vòng 1 tuần trước đó.

Giáo dục
Allawi học ngành Kỹ thuật kiến trúc tại Đại học Baghdad, khi anh rời giữa chừng trong quá trình học khi anh bị chính quyền Saddam Hussein truy nã. Ông đã phải sống lưu vong và chuyển đến Lebanon vào năm 1977, nơi ông đã hoàn thành việc học và lấy bằng Kiến trúc tại Đại học Hoa Kỳ Beirut năm 1980. Sau đó, ông chuyển đến Vương quốc Anh.

Tham khảo

Thủ tướng Iraq
Người Baghdad


title: Dusona fatigator

text:
Dusona fatigator là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Dusona


title: Chính sách thị thực của Kyrgyzstan

text:
Du khác đến Kyrgyzstan phải xin thị thực từ một trong những phái bộ ngoại giao Kyrgyzstan trừ khi họ đến từ các quốc gia được miễn thị thực hoặc xin thị thực tại cửa khẩu. Mặc dù có đề nghị hủy bỏ chế độ miễn thị thực, Thú tướng Kyrgyzstan tuyên bố sẽ giữ nguyên chính sách hiện tại vào tháng 12 2015.

Kyrgyzstan miễn thị thực cho 62 quốc gia.

Bản đồ chính sách thị thực

Miễn thị thực
Người sở hữu hộ chiếu được cấp bởi 62 quốc gia sau không cần thị thực để đến Kyrgyzstan lên đến khoảng thời gian được nhắc đến dưới đây:

Ngoài ra chỉ có người sở hữu hộ chiếu ngoại giao/công vụ của Brasil, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Serbia và Turkmenistan có thể đến Kyrgyzstan mà không cần thị thực.

Thỏa thuận bãi bỏ thị thực được ký với  vào ngày 5 tháng 12 năm 2017 và chưa được thông qua.

Thị thực tại cửa khẩu
Người sở hữu hộ chiếu cấp bởi các quốc gia sau có thể xin thị thực tại cửa khẩu cho phép ở lại tối đa 30 ngày tại Sân bay quốc tế Manas:

Người sở hữu hộ chiếu của các quốc gia sau có thể xin thị thực tại cửa khẩu để ở lại hơn 60 ngày tại Sân bay quốc tế Manas:

2 – trừ Síp, Bulgaria và Romania

Ngoài ra, người sở hữu hộ chiếu cấp bởi  có thể xin thị thực tại cửa khẩu nếu có thư mời thị thực hạ cánh chuẩn bị trước.

Thị thực thay thế
Công dân của các nước sau mà có thị thục có hiệu lực của Kazakhstan có thể đến các quận biên giới của vùng Issyk-Kul, Talas và Chui của Kyrgyzstan trong thời gian thị thực đó có hiệu lực: Úc, Áo, Bỉ, Bulgaria, Canada, Croatia, Cộng hòa Séc, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hy Lạp, Hungary, Iceland, Ireland, Israel, Ý, Nhật Bản, Liechtenstein, Luxembourg, Malaysia, Monaco, Hà Lan, New Zealand, Na Uy, Bồ Đào Nha, Ba Lan, Romania, Singapore, Slovakia, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ.

Thị thực điện tử
Từ ngày 1 tháng 9 năm 2017 công dân của tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ (bao gồm ,  và ) có thể xin thị thực du lịch, công các 30 hoặc 90 ngày trực tuyến qua hệ thống thị thực điện tử. Người sở hữu thị thực điện tử phải đến sân bay quốc tế Manas, sân bay Osh và điểm kiểm tra Ak-jol tại biên giới Kyrgyzstan-Kazakhstan.

Thống kê du khách
Hầu hết du khách đến Kyrgyzstan đều đến từ các quốc gia sau:

Xem thêm

Yêu cầu thị thực đối với công dân Kyrgyzstan

Tham khảo

Kyrgyzstan
Quan hệ ngoại giao của Kyrgyzstan


title: Aphra flavicosta

text:
Aphra flavicosta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aphra


title: Rihana, Hama

text:
Rihana, Hama () là một ngôi làng Syria nằm ở phó huyện Shathah thuộc huyện Al-Suqaylabiyah, Hama. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Rihana, Hama có dân số 985 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.

Tham khảo


title: Calidota cubensis

text:
Calidota cubensis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calidota


title: Sông Nước Trong

text:
Sông Nước Trong có thể là một trong số các sông Việt Nam sau đây:

 Sông Nước Trong (Sơn Hà), phụ lưu của Đăk Đrinh trong hệ thống sông Trà Khúc, chảy ở huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi (Bản đồ tỷ lệ 1:50.000 tờ D-49-13-D).
 Sông Nước Trong (Đồng Nai), phụ lưu của Sông Đồng Nai, chảy ở các tỉnh Bình Phước và Bình Dương.
 Sông Nước Trong (Long Mỹ), đổ ra sông Cái Lớn, chảy ở huyện Long Mỹ tỉnh Hậu Giang và huyện Gò Quao tỉnh Kiên Giang (Bản đồ tỷ lệ 1:50.000 tờ C-48-66-D).


title: Rosalba hovorei

text:
Rosalba hovorei là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Rosalba


title: Lịch sử người Đức ở Hoa Kỳ

text:
Lịch sử người Đức ở Hoa Kỳ bắt đầu trong thế kỷ 17 với sự thành lập thuộc địa châu Âu đầu tiên trên lãnh thổ của nước mà sau này gọi là Hoa Kỳ. Tại những chỗ cư trú của người châu Âu ở lục địa Hoa Kỳ ngay từ lúc đầu đã có người Đức sinh sống. Cho tới thế kỷ 20, họ là giống dân châu Âu di cư đông nhất ở đây, sau đó mới tới người Do Thái, người Anh, người Irland và người Ý. Đa số người Đức di cư tới vào khoảng thời kỳ từ cuộc cách mạng Đức 1848/49 cho tới cuối Thế chiến thứ nhất trong những năm giữa 1848 và 1918. Điểm cao của cuộc di dân là vào năm 1882, khi khoảng 250.000 người Đức đã tới Hoa Kỳ lập nghiệp.

Thời thuộc địa (1607–1776)

Đã có những người Đức riêng lẻ trong số những người tiên phong, mà đã cùng lập ra và sinh sống ở những thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ, với số lượng lớn thì chỉ từ thập niên 1680 mới tới Hoa Kỳ. Nơi đến của họ thỉnh thoảng là Upstate New York (thung lũng Mohawk) hay New Jersey, nhưng thường hơn là Pennsylvania, nơi được biết tới vì tinh thần tự do của người thành lập William Penn, mà đã tới Đức 2 lần trong thập niên 1670, để mà chiêu dụ dân di cư tới những vùng thuộc địa.

Những người di dân Đức bỏ quê hương đi vì những lý do khác nhau. Nhiều người vì lý do kinh tế, do nền nông nghiệp không mang lại cho họ hoa lợi nữa. Mennoniten, Amische, Herrnhuter và Tunker vì bị đàn áp tôn giáo; nhiều người khác vì trốn lính. Những thuộc địa ở Bắc Mỹ hứa hẹn những điều kiện kinh tế tốt hơn ở Trung Âu, đặc biệt là họ có triển vọng để trở thành điền chủ. Để mà có thể chi trả tiền đường biển, mà tốn khoảng 1 năm kiếm tiền của họ, khoảng gần 60 % những người di dân Đức đã phải làm tá điền. Những người này thường tới vùng thung lũng Hudson định cư, nơi mà họ phải làm công cho tới khi trả nợ xong, sản xuất hắc ín hay trồng cây gai dầu.

Khu cư trú Đức ở Pennsylvania

Germantown

Khu cư trú Đức lâu dài đầu tiên, Germantown, nằm ở tỉnh Pennsylvania. Khu này được thành lập bởi học giả Franz Daniel Pastorius, mà đã tới 1683 cùng với 13 gia đình – Quäkern và Mennoniten – từ vùng Krefeld. Nhiều người trong số này là thợ dệt. Năm 1688 xuất phát từ 4 người dân Germantown – Franz Daniel Pastorius, Abraham Isacks op den Graeff, Herman Isacks op den Graeff cũng như Gerrit Henderich, một cuộc phản đối đầu tiên chống lại nạn nô lệ đã được soạn thảo. 2 năm sau đó, một người Đức William Rittenhouse đã xây ngoài làng một nhà máy làm giấy. 1743 Johann Christoph Sauer in ở Germantown kinh thánh đầu tiên ở thuộc địa – bằng tiếng Đức.

Di dân từ Pfalz
Một trong những vùng di dân quan trọng ở Đức là vùng Pfalz, mà bị thiệt hại vì chiến tranh và có những đàn áp về tôn giáo. Những người Pfälzer đầu tiên sang Mỹ là những người bị đàn áp vì tôn giáo. Ngay từ năm 1675 một nhóm Huguenot người Pháp, mà tị nạn ở đây, đã di dân sang vùng sông Hudson và thành lập ở đó 1677, để tưởng nhớ tới quê hương tị nạn, địa danh New Paltz. Cả ở Germantown vào thế kỷ 17 cũng có nhiều người Pfälzer đến cư trú. Tuy nhiên việc di dân với số lượng lớn, chỉ xảy ra sau mùa đông băng giá 1708/09; đa số là nông dân. Mặc dù nữ hoàng Anh Anna tới vùng Pfalz để chiêu dụ người cho vùng Carolina, đa số người Pfälzer đã tới Pennsylvania. Chuyến đi qua tuyến Rotterdam và London gặp nhiều khó khăn. Hàng chục ngàn người chết giữa đường, trước khi họ đặt chân tới Hoa Kỳ; nhiều người khác bị bắt buộc định cư ở Irland hay phải từ Anh trở về Đức. Mặc dù vậy cho tới 1727 khoảng 15.000 Pfälzer đã tới Philadelphia; tới 1775 thêm khoảng 70.000 người nữa.

Trong khi người Đức ở Pennsylvania ban đầu chỉ cư trú ở những vùng dọc theo bờ biển, từ 1727 con số người Đức tới Pennsylvania gia tăng thấy rõ, vùng cư trú bắt đầu mở rộng vượt qua sông Susquehanna về phía Tây. Cho tới phần nhì bán thế kỷ 18 sự di dân của người Pfälzer sang Mỹ mới giảm dần, khi người dân có cơ hội di dân sang đông và đông nam châu Âu. Dù vậy, dân di cư Đức cho tới Cách mạng Mỹ chiếm 1/3 dân số Pennsylvania. Dân Đức ở Pennsylvania, bên cạnh nhà thờ cải cách và nhà thờ Tin Lành nhiều người là người Mennoniten và Amische, thường sống một đời sống khép kín, bởi vậy thổ ngữ của họ, từ tiếng thổ ngữ Pfälzerisch trở thành Pennsylvania Dutch, mà vẫn được dùng cho tới bây giờ.

Chảy máu chất xám Đức-Mỹ

Trong thập niên 1920 và 1930 những thanh niên trẻ Đức được học bổng Rockefeller lần đầu tiên với một số lượng lớn có thể theo học tại các đại học Hoa Kỳ, trong số đó có nhà vật lý nữ Hertha Sponer và Arvid Harnack, mà sau này chiến đấu chống Đức Quốc xã. Sau đó dưới thời Đức Quốc xã, nhiều nhà khoa học và nhà chuyên môn cao cấp đã di cư sang Hoa Kỳ.

Sau chiến tranh, một số các khoa học gia Đức được trực tiếp chiêu dụ bởi nhà cầm quyền Hoa Kỳ, như trong chiến dịch cái kẹp giấy vào năm 1945–46. Nổi tiếng nhất trong số này là Wernher von Braun, mà từ năm 1937 đã tham dự vào việc phát triển Tên lửa V-2.

Từ 1952 trở đi những người Đức trẻ tuổi có thể học đại học tại Mỹ theo chương trình Fulbright. Sau này họ cũng có thể làm được chuyện này qua Cơ quan Trao đổi Hàn lâm Đức và Quỹ Max-Kade của Mỹ. Trong những nhà khoa học Đức mà từ cuối thế chiến thứ hai theo học ở Mỹ hay ít nhất làm việc một thời gian ở đó có thể kể tới người được nhận giải Nobel Hans Jensen (ở Mỹ từ 1951), Hans Georg Dehmelt (1952), Herbert Kroemer (1954), Harald zur Hausen (1962), Erwin Neher (1966), Günter Blobel (1967), Reinhard Selten (1967), Theodor Hänsch (1969), Gerhard Ertl (1976), Horst Ludwig Störmer (1977), Johann Deisenhofer (1988), Christiane Nüsslein-Volhard (1988) và Wolfgang Ketterle (1990). Đáng kể tới là những điều kiện nghiên cứu ở các đại học Mỹ cho các nhà vật lý; trong số 8 khoa học gia Đức, mà từ 1988 được giải Nobel về vật lý, 5 người đã nghiên cứu một thời gian ở Mỹ.

Để bảo vệ quyền lợi của cộng đồng khoa học gia Mỹ gốc Đức, năm 2003 mạng lưới German Academic International Network (GAIN) được thành lập ở New York City. Tổ chức German Scholars Organization (GSO) tạo điều kiện cho các nhà khoa học Đức ở ngoại quốc trở về nước.

Con số các nhà khoa học Đức, mà hiện tại làm việc tại các đại học Mỹ và các cơ sở nghiên cứu, ước tính khoảng chừng 15.000; trong đó chừng 6.000 có bằng tiến sĩ  Không được biết tới là số nhà khoa học Đức làm việc ở các lãnh vực khác như các cơ sở thí nghiệm của các ngành công nghệ.

Chú thích

Lịch sử Hoa Kỳ


title: Parachalciope ditrigona

text:
Parachalciope ditrigona là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Parachalciope


title: Highland Football League 2012–13

text:
Highland Football League 2012–13 khởi tranh từ ngày 4 tháng 8 năm 2012 và được dự định hoàn tất vào tháng 5 năm 2013. Forres Mechanics là đương kim vô địch.  Cove Rangers vô địch giải đấu lần thứ 4. Fort William xếp cuối bảng.

Đội bóng

Bảng xếp hạng

Kết quả

Tham khảo

Mùa giải Highland Football League


title: Lycia grandis

text:
Lycia grandis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lycia


title: Tarista nigrirenalis

text:
Tarista nigrirenalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tarista


title: Julián Herranz Casado

text:
Julián Herranz Casado (sinh 1930) là một Hồng y người Tây Ban Nha của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông hiện đảm trách vai trò Hồng y Đẳng Linh mục Nhà thờ Hiệu tòa S. Eugenio và Thành viên Bổ sung của Ban Xem xét Kháng cáo của Giáo sĩ bị cáo buộc delicta graviora.

Trước khi thôi các nhiệm vụ chính yếu và hồi hưu năm 2010, ông từng đảm nhận nhiều chức danh khác như: Tổng Thư ký Hội đồng Giáo hoàng về Giải thích Văn bản Luật (1983-1994), chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Giải thích Văn bản Luật (1994-2007), Chủ tịch Uỷ ban Kỷ luật Giáo triều Rôma (1999-2010), Hồng y Đẳng Phó tế Nhà thờ S. Eugenio (2003-2014). Hồng y Julián Herranz Casado được vinh thăng Hồng y năm 2003, bởi Giáo hoàng Gioan Phaolô II.

Tiểu sử
Hồng y Julián Herranz Casado sinh ngày 31 tháng 3 năm 1930, tại Baena, Giáo phận Córdoba, Tây Ban Nha. Sau quá trình tu học dài hạn tại các cơ sở chủng viện theo quy định của Giáo luật, ngày 7 tháng 8 năm 1955, Phó tế Casado, 25 tuổi, tiến đến việc được truyền chức linh mục. Cử hành nghi thức truyền chức cho tân linh mục Stella là giám mục Juan Ricote Alonso, Giám mục phụ tá Tổng giáo phận Madrid và buổi lễ được cử hành tại Nhà thờ la Concepción, Madrid, Tổng giáo phận Madrid. Ông là thành viên linh mục đoàn Opus Dei.

Từ ngày 19 tháng 1 năm 1984 hoặc ngày 25 tháng 1 năm 1983,, linh mục Julián Herranz Casado đảm nhận vai trò Tổng Thư ký Hội đồng Giáo hoàng về Giải thích Văn bản Luật.

Sau 35 năm thi hành các công việc mục vụ trên cương vị và thẩm quyền của một linh mục, ngày 15 tháng 12 năm 1990, Tòa Thánh ra thông báo loan tin Giáo hoàng đã quyết định tuyển chọn linh mục Julián Herranz Casado, 60 tuổi, gia nhập Giám mục đoàn Công giáo Hoàn vũ, với vị trí được bổ nhiệm là giám mục Hiệu tòa Vertara, tiếp tục giữ chức vị Tổng Thư ký Hội đồng Giáo hoàng về Giải thích Văn bản Luật. Lễ tấn phong cho vị giám mục tân cử được tổ chức sau đó vào ngày 6 tháng 1 năm 1991, tại Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô, với phần nghi thức truyền chức chính yếu được cử hành cách trọng thể bởi 3 giáo sĩ cấp cao, gồm vụ chủ phong là đương kim giáo hoàng, Giáo hoàng Gioan Phaolô II; hai vị giáo sĩ khác, trong vai trò phụ phong, gồm có Tổng giám mục Giovanni Battista Re, Thành viên Văn phòng Phủ Quốc vụ khanh Tòa Thánh và Tổng giám mục Justin Francis Rigali, Tổng Thư ký Thánh bộ Giám mục. Tân giám mục chọn cho mình châm ngôn:DOMINE UT VIDEAM.

Sau đó 4 năm, ông được bổ nhiệm vào vị trí chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Giải thích Văn bản Luật, thăng hàm Tổng giám mục. Thông tin về việc bổ nhiệm này được công bố vào ngày 19 tháng 12 năm 1994. Từ ngày 3 tháng 12 năm 1999, ông kiêm nhiệm thêm vai trò Chủ tịch Uỷ ban Kỷ luật Giáo triều Rôma.

Bằng việc tổ chức Công nghị Hồng y năm 2003 vào ngày 21 tháng 10, Giáo hoàng Gioan Phaolô II vinh thăng Tổng giám mục Julián Herranz Casado tước vị danh dự Hồng y. Tân Hồng y thuộc phẩm trật Hồng y Đẳng Phó tế và Nhà thờ hiệu tòa được chỉ định là Nhà thờ S. Eugenio. Ông đã đến cử hành các nghi thức nhận nhà thờ Hiệu tòa của mình vào ngày 14 tháng 12 cùng năm.

Ngày 15 tháng 2 năm 2007, ông từ nhiệm khỏi vị trí chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Giải thích Văn bản Luật, vì lý do tuổi tác, theo Giáo luật. Riêng chức vụ Chủ tịch Uỷ ban Kỷ luật Giáo triều Rôma, ông đảm nhận đến ngày 11 tháng 5 năm 2010.

Ngày 12 tháng 6 năm 2014, ông được thăng Đẳng Hồng y Linh mục. Từ ngày 21 tháng 1 năm 2015, ông kiêm nhiệm vai trò Thành viên Bổ sung của Ban Xem xét Kháng cáo của Giáo sĩ bị cáo buộc delicta graviora.

Tham khảo

Sinh năm 1930
Hồng y người Tây Ban Nha
Nhân vật còn sống
Giám mục Công giáo thế kỉ 20
Giám mục Công giáo thế kỉ 21
Hồng y do Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm


title: Chuyển loạn thành chính

text:
Chuyển loạn thành chính () là thời kỳ trong lịch sử Trung Quốc mà Đặng Tiểu Bình thi hành kế hoạch rộng rãi nhằm sửa lỗi của Cách mạng Văn hóa do Mao Trạch Đông phát động, dần dần bỏ các chính sách Mao, phục hồi hàng triệu nạn nhân bị đàn áp, tiến hành các cải cách xã hội chính trị và lập lại trật tự cho đất nước một cách hệ thống. Đây được xem là thời kỳ quá độ quan trọng trong lịch sử Trung Quốc hiện đại, làm cơ sở cho kế hoạch Cải cách khai phóng bắt đầu thực hiện tháng 12 năm 1978.

Sau khi Cách mạng Văn hóa kết thúc, Đặng Tiểu Bình đề xướng "chuyển loạn thành chính" lần đầu tiên tháng 9 năm 1977. Có đồng minh giúp đỡ như Hồ Diệu Bang, sau làm Tổng Bí Thư Đảng Cộng sản Trung Quốc, ý tưởng được triển khai thành kế hoạch và Đặng trở thành lãnh tụ tối cao trên thực tế trong Hội nghị Toàn thể thứ 3 Ủy ban Trung ương thứ 11 Đảng Cộng sản Trung Quốc. Đến thập niên 80, Đảng Cộng sản cùng chính phủ Trung Quốc bắt đầu tập trung vào "cải cách kinh tế" và "hiện đại hóa" thay vì "đấu tranh giai cấp".

Tuy nhiên, cũng có nhiều tranh luận và các ý kiến khác nhau về Mao Trạch Đông, "bốn nguyên tắc cơ bản" thêm vào Hiến pháp Trung Quốc để duy trì chế độ một đảng, và việc nhiều lãnh đạo, chủ mưu các cuộc thảm sát trong Cách mạng Văn hóa hoặc không nhận hình phạt hoặc chỉ chút ít. Đảng Cộng sản vẫn chưa giải mật các tài liệu về sự kiện và hạn chế nghiên cứu học thuật, công luận trong xã hội Trung Quốc. Sau khi Tập Cận Bình kế nhiệm làm Tổng Bí thư vào năm 2012, vài cải cách chuyển loạn thành chính từ từ bị bỏ, dẫn đến lo ngại về Cách mạng Văn hóa mới.

Thuật ngữ
"Chuyển loạn thành chính" (拨乱反正) là thành ngữ, xuất hiện lần đầu tiên trong Xuân Thu, có nghĩa "sửa sai/loạn và về với thường".

Ngày 19 tháng 9 năm 1977, Đặng Tiểu Bình chủ trương "chuyển loạn thành chính" lần đầu tiên trong cuộc họp với các quan chức cao cấp của Bộ Giáo dục, yêu cầu sửa lỗi sai của Cách mạng Văn hóa trong lĩnh vực giáo dục.

Tư tưởng

Tranh luận về các tiêu chuẩn kiểm nghiệm

Sau khi Mao Trạch Đông mất tháng 9 năm 1976, Hoa Quốc Phong lên kế nhiệm làm Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc và Chủ tịch Ủy ban Quân sự Trung ương, phần lớn duy trì các chính sách Mao và xướng lên "Hai Tất cả" ("Tất cả Chủ tịch Mao nói, chúng ta nói, tất cả Chủ tịch Mao làm, chúng ta làm").

Tháng 5 năm 1978, Đặng Tiểu Bình cùng Hồ Diệu Bang và người khác dấy lên tranh luận lớn khắp Trung Quốc về tiêu chuẩn kiểm nghiệm và chỉ trích "Hai Tất cả", với các bạn đồng minh tán thành quan điểm "thực tập là tiêu chuẩn kiểm nghiệm duy nhất", xuất hiện lần đầu tiên trong một bài do Quang Minh Nhật báo xuất bản, được xã hội Trung Quốc ủng hộ rộng rãi.

Ngày 13 tháng 12 năm 1978, Đặng phát biểu ở lễ bế mạc Hội nghị Toàn thể thứ 3 Ủy ban Trung ương thứ 11 Đảng Cộng sản Trung Quốc, cùng lúc thay Hoa Quốc Phong làm người lãnh đạo tối cao. Tiêu đề là "Giải phóng tư tưởng, Tìm đúng từ thật, Đoàn kết nhất trí nhìn về trước" (解放思想，实事求是，团结一致向前看), Đặng kêu gọi toàn dân Trung Quốc thật sự cầu thị và chỉ ra rằng nếu Đảng, đất nước và nhân dân tiếp tục noi theo Ngữ lục Chủ tịch Mao một cách bướng bỉnh mù quáng thì sẽ không bao giờ tiến lên được, tất phải tiêu vong.

Bác bỏ Cách mạng Văn hóa
Ngày 9 tháng 9 năm 1976, Mao Trạch Đông mất, ngày 6 tháng 10, Hoa Quốc Phong cùng Diệp Kiếm Anh và Uông Đông Hưng bắt giam Tứ nhân bang, chấm dứt Cách mạng Văn hóa. Từ ngày 20 tháng 11 năm 1980 đến ngày 25 tháng 1 năm 1981, một pháp viện đặc biệt của Tòa án Nhân dân Tối cao xét xử Tứ nhân bang cùng sáu người khác, sau phạt chết Giang Thanh và Trương Xuân Kiều, được dời kỳ hạn thi hành 2 năm, và phạt tù các thành viên khác, bao gồm tù chung thân.

Cùng lúc, Đặng Tiểu Bình và các bạn đồng minh bắt đầu bỏ đường lối đấu tranh vũ tranh liên miên, đổi tập trung của Đảng Cộng sản và chính phủ thành "cải cách kinh tế" và "hiện đại hóa". Năm 1980-81, Hoa Quốc Phong từ chức Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch Ủy ban Quân sự Trung ương và Tổng lý Quốc vụ Viện.

Tháng 6 năm 1981, tại Hội nghị Toàn thể thứ 6 Ủy ban Trung ương thứ 11, Đảng Cộng sản nhất trí thông qua quyết nghị do Đặng cùng người khác soạn thảo, bác bỏ toàn diện Cách mạng Văn hóa, gọi là "sự tàn phá trong nước mà lãnh đạo (Mao Trạch Đông) khởi xướng nhầm lẫn, bị băng đảng phản cách mạng lợi dụng (Lâm Bưu, Tứ nhân bang)" và "bởi vậy mà Đảng, đất nước và nhân dân chịu thất bại và tổn thất nghiêm trọng, nặng nề nhất kể từ khi Cộng hòa Nhân dân được thành lập".

Chính trị và pháp luật

Phục hồi nạn nhân
Trong thời kỳ chuyển loạn thành chính, Hồ Diệu Bang, Tổng Bí thư Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đương thời, được Đặng phó thác việc phục hồi các nạn nhân bị đàn áp trong "các vụ oan ức, giả dối, và lẫn lộn" kể từ Phong trào Phản hữu năm 1957. Trong một vài năm sau 1978, hơn ba triệu nạn nhân được khôi phục, nổi tiếng bao gồm:

 Lưu Thiếu Kỳ, Chủ tịch Trung Quốc thứ hai, bị hành hạ chết trong Cách mạng Văn hóa.
 Bành Đức Hoài, một trong mười Nguyên soái Trung Quốc và Bộ trưởng Quốc phòng đầu tiên, bị đàn áp chết trong Cách mạng Văn hóa.
 Hạ Long, một trong mười Nguyên soái Trung Quốc và Phó Tổng lý Quốc vụ Viện, bị đàn áp  chết trong Cách mạng Văn hóa.
 Tập Trọng Huân, đảng viên cao cấp, cha Tập Cận Bình.
 Bạc Nhất Ba, đảng viên cao cấp, cha Bạc Hy Lai.
 Đào Chú, đảng viên cao cấp.

Hiến pháp Trung Quốc

Hiến pháp Trung Quốc đầu tiên có hiệu lực năm 1954. Tuy nhiên năm 1958 Mao Trạch Đông công khai chủ trương "nhân trị" thay vì "pháp trị", nói rằng:

Trong Cách mạng Văn hóa, Hiến pháp được sửa đổi năm 1975, hấp thụ Tư tưởng Mao Trạch Đông, "lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản Trung Quốc" cùng vài mô tả việc tổ chức Đảng vào văn tự, trong khi bỏ chức vị như Chủ tịch và Phó Chủ tịch Trung Quốc.

Sau Cách mạng, theo "Hai Tất cả" của Hoa Quốc Phong chỉ đạo, hiến pháp thứ ba ban hành năm 1978, tuy được bớt vài ngôn ngữ dính líu với Cách mạng Văn hóa, hầu hết Hiến pháp năm 1975 đều giữ, như "sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc".

Trong thời kỳ chuyển loạn thành chính, ngày 18 tháng 8 năm 1980, Đặng Tiểu Bình làm bài phát biểu quan trọng, đề "Về Cải cách Chế độ Lãnh đạo Đảng và Đất nước (党和国家领导制度改革)", đề nghị ở Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc rằng Trung Quốc cần cải cách chính trị và tu chính hệ thống Hiến pháp, chỉ ra quốc hiến phải bảo vệ quyền lợi công dân của người Trung Quốc, biểu hiện nguyên tắc phân quyền; cũng mô tả ý tưởng "lãnh đạo tập thể" và chủ trương "một người một phiếu" trong các lãnh đạo để phòng ngừa Tổng Thư ký Đảng thành độc tài. Tháng 12 năm 1982, Hiến pháp Trung Quốc thứ tư, Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc thứ năm thông qua, thể hiện hiến chính đặc sắc Trung Quốc, hầu hết nội dung vẫn còn hữu hiệu, trong đó:

 Ngôn ngữ Cách mạng Văn hóa như "cách mạng liên tục theo chuyên chính vô sản" bị xóa;
 Những mô tả việc tổ chức Đảng Cộng sản Trung Quốc bị bỏ
 "Đất nước được Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo" bị xóa (Tập Cần Bình khôi phục năm 2018);
 "Mọi cơ quan chính phủ, quân đội, các chính đảng, tổ chức công chúng và mọi xí nghiệp với công ty phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật" được thêm vào;
 Chức vị Chủ tịch và Phó Chủ tịch Trung Quốc được tái lập, nhiệm kỳ năm năm, giới hạn hai lần liên tục (Tập Cận Bình bãi bỏ giới hạn năm 2018).

Học thuật và giáo dục

Nhà khoa học và phần tử tri thức

Trong Cách mạng Văn hóa, học giả và phần tử tri thức bị coi là "Xú lão cửu" và bị đàn áp mạnh. Các học giả, nhà khoa học và nhà giáo dục nổi tiếng qua đời bao gồm Hùng Khánh Lai, Tiễn Bá Tán, Lão Xá, Điền Hán, Phó Lôi, Ngô Hàm, Nhiêu Dục Thái, Ngô Định Lương, Diêu Đồng Bân và Triệu Cửu Chương. Đến năm 1968, trong 171 thành viên cao cấp ở trụ sở Viện Khoa học Trung Quốc, 131 bị đàn áp, trong mọi thành viên của viện toàn quốc, 229 phải chết. Đến tháng 9 năm 1971, hơn 4,000 nhân viên trung tâm hạt nhân ở Thanh Hải bị hành hạ: 40 tự sát, năm bị hành quyết, và 310 bị tàn phế vĩnh viễn.

Chuyển loạn thành chính, Đặng Tiểu Bình phụ trách phục hồi các nhà khoa học, phần tử tri thức bị đàn áp trong Cách mạng Văn hóa. Tháng 3 năm 1978, ở Hội nghị Khoa học Toàn quốc, ông nhấn mạng tri thức là một phần giai cấp lao động và cốt lõi hiện đại hóa nằm ở hiện đại hóa khoa học, kỹ thuật, sau cũng nói rõ hiểu biết và nhân tài phải được tôn trọng, coi thường tri thức phải bị phản đối. Một trong các câu nói nổi tiếng của ông là "khoa học và kỹ thuật là các động lực sản xuất chính".

Kể từ thời kỳ, các thể loại văn học mới nổi lên, bao gồm "văn học vết thương", "văn học phản tư (反思文学)" và "văn học cải cách (改革文学)".

Hệ thống giáo dục
Giáo dục Trung Quốc đình chỉ trong Cách mạng Văn hóa. Những tháng ngày đầu tiên, trường học đóng cửa, trung học tiểu học được mở lại từ từ, nhưng mọi học viện, đại học đều đóng cho đến năm 1970, hầu hết các đại học không mở cho đến 1972. Kỳ thi vào đại học bị hủy sau năm 1966, thay bằng nhà máy, làng và đơn vị quân sự tiến cử sinh viên. Các giá trị giáo dục truyền thống dạy bỏ cả. Năm 1968, Đảng Cộng sản phát động Phong trào Trên núi Xuống hương (上山下乡运动), "các thanh niên tri thức (知识青年)" ở khu đô thị đi xuống sống, làm việc ở nông thôn cho được nông dân giáo dục lại và biết rõ hơn vai trò lao động nông nghiệp chân tay trong xã hội Trung Quốc.

Năm 1977, Đặng Tiểu Bình mở lại kỳ thi vào đại học (Cao khảo) sau mười năm đình chỉ, tái lập hệ thống giáo dục cao đẳng và thay đổi mạng sống hàng triệu người. Đặng coi khoa học giáo dục là các cơ sở của Bốn Hiện đại Hóa Trung Quốc. Giáo dục bắt buộc đưa ra trong thời kỳ, sau có Đặng cùng người khác tán thành ghi vào Hiến pháp năm 1982, cuối cùng thành lập năm 1986 theo Luật Giáo dục Bắt buộc Chín năm.

Nhà toán học Mỹ gốc Hoa nổi tiếng Trần Tỉnh Thân từng đề nghị Đặng nâng mức lương cơ bản của chuyên gia ở đại lục, thêm 100 Nhân dân tệ mỗi tháng, sớm được chấp thuận.

Tranh cãi

Quan điểm về Mao Trạch Đông

Có tranh luận rằng kế hoạch Chuyển loạn thành chính của Đặng Tiểu Bình có hạn độ và tranh cãi, như việc thêm "bốn nguyên tắc cơ bản" vào Hiến pháp năm 1982, cấm thách đố con đường chủ nghĩa xã hội của Trung Quốc Tư trưởng Mao Trạch Đông và chủ nghĩa Mác-Lê cùng với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Việc xây dựng Nhà Kỷ niệm Chủ tịch Mao tại Quảng trường Thiên An Môn và giữ lại chân dung ở Thiên An Môn cũng bị thách thức. Hơn nữa, vài học giả chỉ ra rằng quan điểm cá nhân của Đặng về Mao và chủ nghĩa toàn trị bị hạn chế; ví dụ, Đặng quả quyết rằng trong tất cả việc Mao đã làm cho nhân dân, "70% là tốt và 30% là xấu", đổ nhiều tai họa của Cách mạng Văn hóa cho Lâm Bưu và Tứ nhân bang.

Sau khi mất, Mao xem là nhân vật tranh cãi khắp thế giới. Cuối thập niên 70, các nhà dị kiến chính trị ở Trung Quốc như Ngụy Kinh Sinh dẫn dắt phong trào "Bức tường Dân chủ" ở Bắc Kinh, chỉ trích Mao cùng Tư tưởng Mao Trạch Đông và chế độ một đảng, đòi dân chủ tự do. Tuy nhiên sau cùng bị Đặng đàn áp.

Tự do hóa có hạn và chế độ một đảng
Trong thời kỳ Chuyển loạn thành chính và Cải cách khai phóng sau, Đặng Tiểu Bình một bên thì nhấn mạnh "giải phóng tư tưởng", một bên lại cảnh cáo "tự do tư sản". Năm 1983, Phong trào Thanh trừ Ô nhiễm Tinh thần mở, năm 1986 "Phong trào phản Tự do Tư sản" phát động, cả hai đều do chính khách cánh tả lãnh đạo, được Đặng tán thành đến một mức độ, nhưng do Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương can dự vào mà phải dẹp đi, là các bạn đồng minh của Đảng và những nhà cải cách cao cấp trong Đảng Cộng sản Trung quốc.

Sau Cách mạng Văn hóa, Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản không "tẩy được" các yếu tố quan hệ với Cách mạng khỏi xã hội Trung Quốc một cách hệ thống, cấm ngẫm nghĩ toàn diện và xem xét thời kỳ ở cấp xã hội. Vài nhà nghiên cứu, quan sát đã cho rằng lý do chính là bởi tính chính đáng của Đảng Cộng sản làm đảng trị vì Trung Quốc sẽ bị nguy hại cơ bản. Vài người khác chỉ ra, tuy Đặng và các nhân viên Đảng cao cấp khác đã nhận Đảng mắc vô số lỗi trong quá khứ, nhưng vẫn bảo vệ chế độ một đảng ở Trung Quốc.

Tranh cãi pháp luật

Thảm sát diễn ra khắp đại lục trong Cách mạng Văn hóa. Tuy nhiên, nhiều lãnh đạo và chủ mưu hoặc bị phạt nhẹ (trục xuất khỏi Đảng Cộng sản) trong thời kỳ Chuyển loạn thành chính, hoặc chả bị phạt, dấy lên công phẫn. Họ hàng nạn nhân trong vài vụ thảm sát đích thân đi Bắc Kinh, đòi công lý.

 Thảm sát Quảng Tây, 100,00-150,000 người chết theo điều tra chính thức, nạn ăn người lớn diễn ra. Tuy nhiên, người giữ trách nhiệm không bị phạt, cùng lắm chỉ bị phạt nhẹ—tù giam 14 năm.
 Sự kiện Nội Nhân Đảng, 20,000-100,000 người chết, nhưng Đằng Hải Thanh lãnh đạo giữ trách nhiệm lại không bị khởi tố hay phạt, bởi Đảng Cộng sản cho là đã lập công trong các cuộc chiến quá khứ.
 Thảm sát huyện Đạo tỉnh Hồ Nam, 9,093 người chết. Tuy nhiên, chỉ một ít các chủ mưu bị phạt, không ai phạt chết. Vài lãnh đạo thảm sát hoặc bị trục xuất từ Đảng Cộng sản, hoặc nhận hình phạt tù giam; ở huyện Đạo trung tâm thảm sát, chỉ 11 người bị khởi tố, xử phạt tù giam lên đến 10 năm.

Chặn mở các viện bảo tàng Cách mạng Văn hóa
Thập niên 80, các học giả nổi tiếng như Ba Kim kêu gọi xã hội Trung Quốc dựng "viện bảo tàng Cách mạng Văn hóa" để các thế hệ tương lai có thể học hỏi thời kỳ, phòng ngừa tái xuất, được nhiều công dân Trung Quốc tán thành, Đảng Cộng sản Trung Quốc lặng im. Trái lại, Ba Kim bị tấn công cá nhân trong Phong trào Thanh trừ Ô nhiễm Tinh thần và Phong trào phản Tự do Tư sản do giới bảo thủ cánh tả phát động thập niên 80.

Năm 1996, chính quyền địa phương Sán Đầu quyết định xây viện bảo tàng Cách mạng Văn hóa đầu tiên ở đại lục, mở năm 2005. Tuy nhiên phải đóng cửa năm 2016 sau khi Tập Cận Bình lên nắm quyền.

Xem thêm

 Cải cách khai phóng
 Thật sự cầu thị
 Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc
 Lý luận Đặng Tiểu Bình
 Mùa xuân Bắc Kinh
 Bức tường Dân chủ
 Biểu tình sinh viên Trung Quốc năm 1986
 Chuyện cũ Mùa xuân (bài ca)
 Deng Xiaoping at History's Crossroads (truyền hình nhiều tập)

Tham khảo

Đọc thêm

 Ezra F. Vogel. Deng Xiaoping and the Transformation of China. ISBN 9780674725867. 2013.
 Carol Lee Hamrin, Suisheng Zhao and A. Doak Barnett. Decision-making in Deng's China: Perspectives from Insiders. ISBN 9781563245022. 1995.
 Gao Yong. To be a Secretary of Hu Yaobang. Hong Kong: Joint Publishing Ltd. 2014.

Hệ tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc
Trung Quốc thập niên 1980
Trung Quốc thập niên 1970
Cách mạng Văn hóa
Lịch sử Chiến tranh Lạnh ở Trung Quốc


title: Hyalaethea decipiens

text:
Hyalaethea decipiens là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hyalaethea


title: Eupalamus melacneme

text:
Eupalamus melacneme là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eupalamus


title: Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay

text:
Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay hay console cầm tay, handheld console là một máy chơi trò chơi điện tử cỡ nhỏ, có tính di động, với màn hình độc lập, tích hợp bộ điều khiển và loa. Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay nhỏ hơn máy chơi trò chơi điện tử tại gia và tích hợp máy, màn hình, loa và các nút điều khiển trong cùng một thiết bị, cho phép mọi người có thể mang theo và chơi bất cứ lúc nào hoặc ở đâu.

Năm 1976, hãng Mattel giới thiệu trò chơi điện tử cầm tay đầu tiên với việc phát hành Auto Race. Sau đó, một số công ty—bao gồm Coleco và Milton Bradley—đã sản xuất các trò chơi điện tử đơn lập của riêng họ, trọng lượng nhẹ trên bàn hoặc cầm trên tay. Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay thành công về mặt thương mại đầu tiên là Merlin từ những năm 1978, đã bán được hơn 5 triệu máy. Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đầu tiên có các hộp băng có thể hoán đổi cho nhau là Microvision của Milton Bradley vào năm 1979.

Nintendo được ghi nhận là đã phổ biến khái niệm máy chơi trò chơi điện tử cầm tay với việc phát hành Game Boy vào năm 1989 và tiếp tục thống trị thị trường máy chơi trò chơi điện tử cầm tay. Hệ máy cầm tay hỗ trợ internet và có màn hình cảm ứng đầu tiên là Game.com do Tiger Electronics phát hành vào năm 1997. Năm 2004 Nintendo DS giới thiệu một hệ máy có màn hình cảm ứng và chơi game trực tuyến không dây đến nhiều đối tượng hơn, trở thành máy chơi trò chơi điện tử cầm tay bán chạy nhất với hơn 150 triệu máy bán ra trên toàn thế giới.

Lịch sử

Dòng thời gian
Bảng này mô tả máy chơi trò chơi điện tử cầm tay qua các thế hệ trò chơi điện tử với doanh số hơn 1 triệu máy. Xem So sánh máy chơi trò chơi điện tử cầm tay để biết các nguồn.

Dòng thời gian của máy chơi trò chơi điện tử cầm tay

Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đáng chú ý trước thập niên 90

 Mattel Auto Race (1976)
 Mattel Football (1977)
 Mattel Armor Battle (1978)
 Coleco Electronic Quarterback (1978)
 Milton Bradley Microvision (1979)
 Máy tính bỏ túi Epoch Game - (1984) - Chỉ tiếng Nhật

Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đáng chú ý đầu thập niên 90

 Nintendo Game Boy (1989) - Máy chơi game cầm tay đầu tiên thành công trên toàn cầu
 Atari Lynx (1989) - Màn hình có đèn nền/màu đầu tiên, phần cứng đầu tiên có khả năng tăng tốc hình vẽ 3d
 TurboExpress (1990, Nhật Bản; 1991, Bắc Mỹ) - Chơi trò chơi huCard (TurboGrafx-16/PC Engine), là máy đầu tiên có khả năng tương thích giữa máy tại gia/cầm tay
 Sega Game Gear (1991) - Về mặt kiến trúc thì tương tự như Sega Master System, phụ kiện đầu tiên gây chú ý nhưTV tuner
 Watara Supervision (1992) - Thiết bị cầm tay đầu tiên hỗ trợ xuất ra TV: Super Game Boy chỉ là lớp tương thích cho Game Boy trước đó.
 Sega Mega Jet (1992) - Kkông có màn hình, được sản xuất cho Japan Airlines (thiết bị cầm tay đầu tiên không có màn hình)
  Mega Duck/Cougar Boy (1993) - 4 cấp độ xám, LCD 2,7" - âm thanh nổi - hiếm, được bán ở Châu Âu và Brazil

Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đáng chú ý cuối thập niên 90

 Genesis Nomad (1995) - Chơi bằng băngGenesis thông thường, mặc dù ở độ phân giải thấp hơn và có thể kết nối với TV, đây là hệ máy chơi trò chơi điện tử lai đầu tiên
 Neo Geo Pocket (1996) - Không liên quan đến máy Neo Geo hoặc tên của hệ thống arcade
 Game Boy Pocket (1996) - Một thiết kế lại mỏng hơn của máy Game Boy
 Tiger game.com (1997) - Máy đầu tiên hỗ trợ Internet (bằng cách sử dụng modem bán riêng)
 Game Boy Light (1998) - Phiên bản có đèn nền duy nhất tại Nhật Bản của Game Boy Pocket
 Game Boy Color (1998)
 Cybiko (khoảng 1998)
 Sony PocketStation (1998) - Thẻ nhớ PS1 duy nhất tại Nhật Bản/máy chơi game mini cầm tay tất cả trong một.
 Sega Visual Memory Unit (1998) - Thẻ nhớ Dreamcast/máy chơi game mini di động tất cả trong một.
 SNK Neo Geo Pocket Color (1999)
 Bandai WonderSwan (1999) - Do Yokoi Gunpei phát triển sau khi rời Nintendo

Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đáng chú ý đầu thập niên 2000

 Bandai WonderSwan Color (2000)
 Game Park GP32 (2001) - Máy đầu tiên có hỗ trợ đầy đủ tiếng homebrew
 Game Boy Advance (2001) - Thiết bị cầm tay 32-bit đầu tiên
 Pokémon mini (2001) - Hệ thống dựa trên hộp băng nhỏ nhất có tích hợp màn hình LCD đen trắng và gamepad nhỏ nhất từng được tạo ra.
 Bandai SwanCrystal (2002) - Bản thiết kế lại nhỏ hơn của WonderSwan Color
 Công nghệ Pogo Pogo (2002) - Thiết bị PDA/trò chơi/điện thoại di động đầu tiên được tích hợp
 Nokia N-Gage (2003) - Hệ máy chơi trò chơi kiêm GSMđiện thoại di động (máy đầu tiên kết hợp cả hai); máy đầu tiên có tính năng máy nghe nhạc MP3 và đài FM; sử dụng Bluetooth (nhiều người chơi không dây đầu tiên); và lần đầu tiên sử dụng GPRS để chơi trực tuyến
 Game Boy Advance SP (2003) - Thiết kế lại của GBA: mỏng hơn, kiểu dáng vỏ sò; màn hình chiếu sáng phía trước; thiết bị cầm tay đầu tiên có pin sạc
 GameKing (2003) - Thiết bị cầm tay đầu tiên do một công ty Trung Quốc phát triển .
 Tapwave Zodiac (2004) - PDA/máy game cầm tay lai đầu tiên; Palm OS PDA với các tính năng và yếu tố hình thức tập trung vào trò chơi
 Nokia N-Gage QD (2004) - Thiết kế lại của N-Gage, bỏ chơi nhạc MP3 và radio
 GPANG (2004) thiết bị tương thích - LG KV3600 (2005), Samsung SPH-G1000 (2005), Samsung SPH-B3200 (2006) Samsung SCH- B450 (2006), Samsung SCH-B550 (2006), Samsung SPH-B5200 (2006) và các sản phẩm khác.

Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đáng chú ý giữa thập niên 2000

 Nintendo DS (2004) - Máy đầu tiên có màn hình kép, tích hợp micrô và Wi-Fi cho nhiều người chơi không dây; màn hình cảm ứng và thiết bị cầm tay bán chạy nhất từng được bán (hơn 154 triệu trên toàn thế giới).
 PlayStation Portable (2004/2005) - Máy đầu tiên sử dụng phương tiện quang học; sử dụng Thẻ nhớ cho dữ liệu đã lưu; phát phim, nhạc và xem ảnh JPEG.
 Gizmondo (2005) - Sử dụng mạng GPRS; máy đầu tiên tích hợpGPS cho các trò chơi trên vị trí, cũng như tích hợp máy ảnh
 Game Boy Micro (2005) - Thiết kế lại của GBA; là máy Game Boy nhỏ nhất cho đến nay, máy đầu tiên cómàn hình LCD chuyển đổi trên thiết bị cầm tay. Máy không tương thích ngược với các trò chơi Game Boy và Game Boy Color.
 Game Boy Advance SP (Backlit) - Bản phát hành lại của GBA SP có đèn nền ở mức thấp.
 XGP (2005) và Game Park Holdings GP2X (2005) - Các máy kế thừa cho thiết bị cầm tay GP32, mỗi máy do hai công ty tách ra từ Game Park phát triển.

Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đáng chú ý cuối thập niên 2000

 Nintendo DS Lite (2006) - Thiết kế lại của DS, có kích thước nhỏ hơn, màn hình sáng hơn và những thay đổi tinh tế khác.
 Coleco Sonic (2006) - Thiết kế tương tự như Game Gear với thiết kế lại nhỏ hơn củaSega Master System, có các trò chơi Game gear và có khả năng tương thích để kết nối với TV qua cáp tổng hợp.
 PlayStation Portable Slim & Lite (2007) - Thiết kế lại của PlayStation Portable (PSP), máy có kích thước nhỏ hơn, trọng lượng nhẹ hơn, có khả năng phát video, sạc USB và các thay đổi khác.
 PlayStation Portable-3000 (2008) - Thiết kế lại nhỏ hơn của PSP Slim & Lite hiện tại, máy có màn hình sáng hơn, tích hợp micrô và nút PS thay thế nút Home.
 Nintendo DSi (2008) - Bản thiết kế lại lần thứ hai của Nintendo DS. Có một số thay đổi như tích hợp internet, máy ảnh, sử dụng thẻ SD, các trò chơi độc quyền, tuy nhiên, kiểu máy này không tương thích ngược với các trò chơi Game Boy Advance và trò chơi DS sử dụng khe cắm GBA.
 PSP Go (2009) - Một PSP hoàn toàn mới không có khe UMD, bộ nhớ trong, Bluetooth, máy có màn hình trượt.
 Nintendo DSi LL / XL (2009) - Lần lặp lại thứ tư và cuối cùng của máy chơi game cầm tay Nintendo DS, giống hệt về mặt kỹ thuật với DSi với đặc điểm nổi bật là hệ số hình thức lớn lớn hơn gần một inch so với DSi và dày hơn một chút. Máy có hai màn hình LCD 4,25" lớn hơn 93% so với DS Lite hiện tại.
 Mi2 (2009) - Mi2 là một thiết bị trò chơi cầm tay nhỏ do Planet Interactive hợp tác với nhà sản xuất Conny của Trung Quốc, máy tích hợp sẵn 100 trò chơi.
  Dingoo A320 (2009) - Một cỗ máy tập trung vào mô phỏng của nhà sản xuất Trung Quốc Dingoo Digital. Máy có cổng Linux tên là OpenDingux, do cộng đồng phát triển và sau đó được chuyển sang các thiết bị cầm tay khác, chẳng hạn như GCW Zero.

Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đáng chú ý đầu thập niên 2010

 Dingoo A330 (2010) - Một phiên bản mới của A320 có khả năng mô phỏng 11 hệ máy bao gồm NES, SNES, Genesis và Master System.
 Pandora (2010) - Thiết bị cầm tay mã nguồn mở do cựu các hành viên cộng đồng GP32 và GP2X phát triển và phân phối.
 Xperia PLAY (2011) - Điện thoại thông minh có thể chơi game do Sony Ericsson thiết kế, đây là thiết bị đầu tiên tham gia chương trình PlayStation Certified.
 Nintendo 3DS (2011) - Phiên bản kế nhiệm của Nintendo DS, máy chơi game cầm tay đầu tiên sử dụng công nghệ 3D không cần kính, tạo ra ảo giác 3D.
 PlayStation Vita (2011–2012) - Kế nhiệm cho dòng  PSP của Sony với hai thanh analog, màn hình OLED và một bàn di chuột phía sau lưng.
 GameGadget (2012)
 Nintendo 3DS XL (2012) - Phiên bản lớn hơn của máy gốc.
 SNK Neo-Geo X (2012–2013) - Phát hành để kỷ niệm 20 năm máy Neo Geo AES ra đời.
 GCW Zero (2013)
 Nvidia Shield (2013)
 Nintendo 2DS (2013) - Một phiên bản rẻ hơn của Nintendo 3DS không thể chơi trò chơi ở định dạng 3D và không có thiết kế vỏ sò, nhắm đến khách hàng nhỏ tuổi.
 JXD S7800 (2013)

Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đáng chú ý cuối thập niên 2010

 New Nintendo 3DS (2014-2015) - Nintendo 3DS nhưng bổ sung thêm các trò chơi độc quyền, nút C-Stick, ZL/ZR và hỗ trợ amiibo.
 New Nintendo 3DS XL (2014-2015) - Phiên bản lớn hơn của New Nintendo 3DS.
 Arduboy (2014) Máy chơi game cầm tay dựa trên Arduino có kích thước bằng thẻ tín dụng.
 GPD XD (2015)
 GPD Win (2016)
 Nintendo Switch (2017) - Máy chơi game gia đình kết hợp di động.
 New Nintendo 2DS XL (2017) - Phiên bản thứ sáu và cuối cùng của dòng Nintendo 3DS, có tất cả các tính năng giống như New 3DS và New 3DS XL, ngoại trừ hiệu ứng 3D.
 GPD Win 2 (2018)
 Nintendo Switch Lite (2019) - Phiên bản thiết bị cầm tay của Nintendo Switch.

Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay đáng chú ý đầu thập niên 2020

 GPD win Max (Giữa năm 2020)
 Evercade (2020) - Một máy game cầm tay cổ điển, có hộp băng.
 WOWCube (2020-2021) - Máy chơi trò chơi di động dưới dạng khối Rubik 2x2x2.
 Steam Deck - Steam Deck là một máy tính chơi game cầm tay sắp ra mắt do Valve Corporation phát triển.

Tham khảo

Thuật ngữ trò chơi điện tử
Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay


title: Asparagin

text:
Asparagine (ký hiệu là Asn hoặc N ), là một axit α-amin được sử dụng trong quá trình sinh tổng hợp protein. Nó chứa một nhóm α-amino (tồn tại ở dạng −NH3 + trong điều kiện sinh học), một nhóm axit α-carboxyl (ở dạng giảm proton là COO− trong điều kiện sinh học), và một chuỗi bên carboxamide, vì vậy amino acid này là phân cực (ở pH sinh lý), và có mạch thẳng. amino acid này là không thiết yếu ở con người, có nghĩa là cơ thể có thể tự tổng hợp nó. Asparagine được mã hóa bởi các codon AAU và AAC.

Phản ứng giữa asparagine và đường khử hoặc nguồn cacbonyl nào khác tạo ra acrylamide trong thực phẩm khi đun nóng đến một ngưỡng nhiệt độ nào đó. Những chất này có thể xuất hiện trong các sản phẩm nướng như khoai tây chiên, khoai tây lát mỏng và bánh mì nướng.

Chức năng cấu trúc ở protein
Vì chuỗi bên của asparagine có thể hình thành các tương tác liên kết hydro với mạch "xương sống" peptide, nên chuỗi bên asparagine thường được tìm thấy gần đầu của xoắn alpha như điểm ngoặt asx và motif asif, hoặc trong các motif ngoặt tương tự, hoặc cũng có thể là vòng amid, trong các phiến gấp beta. Vai trò của nó có thể được coi là "nút" các tương tác liên kết hydro mà nếu không thì sẽ được đáp ứng bởi mạch "xương sống" peptide.

Asparagine cũng cung cấp các vị trí quan trọng cho glycosyl hóa liên kết N, sửa đổi chuỗi protein với việc bổ sung các chuỗi carbohydrate. Thông thường, một nhánh carbohydrate chỉ có thể được thêm vào một chuỗi bên asparagine nếu sau đó chuỗi bên này được gắn thêm vào vị trí C bằng X-serine hoặc X-threonine, trong đó X là bất kỳ amino acid nào ngoại trừ proline.

Chú thích

Liên kết ngoài
GMD MS Spectrum
Why Asparagus Makes Your Pee Stink

Amino acid sinh protein
Amino acid sinh đường
Carboxamid


title: Polonaise cung Sol thứ (Chopin)

text:
Polonaise cung Sol thứ , B.1 là tác phẩm polonaise đầu tiên và cũng là tác phẩm đầu tiên của nhà soạn nhạc người Ba Lan Frédéric Chopin. Bản polonaise này được viết vào năm 1817, khi ấy Chopin mới có 7 tuổi. Dù chưa phải là thành quả lớn, nhưng tác phẩm là một thành tích vượt bậc với một đứa trẻ như thế. Một tạp chí văn học ra tháng 1 năm 1818 của Ba Lan đã bình luận về tác phẩm cũng như tài năng bắt đầu lớn của Chopin như sau:

Nhờ đó, danh tiếng của cậu bé Chopin vang xa.

Chú thích

Polonaise


title: Vương miện của Thánh Václav

text:
Vương miện của Thánh Václav (Svatováclavská koruna) là một chiếc vương miện thuộc bộ báu vật hoàng gia của xứ Bohemia, được làm vào năm 1346. Hoàng đế Karl IV của Thánh chế La Mã, đã cho làm chiếc vương miện này để đội trong lễ đăng quang, đồng thời cũng là tưởng nhớ vị thánh bảo hộ đầu tiên của đất nước, Thánh Václav. Ngoài ra, chiếc vương miện cũng dùng để truyền lại trong lễ đăng quang cho các vị vua kế nhiệm xứ Bohemia trong tương lai. Theo lệnh của vua Karl IV, chiếc vương miện được đặt tại nhà thờ chính tòa Thánh Vitus, tuy nhiên, sau đó, vương miện lại được chuyển đến lâu đài Karlštejn. Chiếc vương miện được dùng đến lần cuối là trong lễ đăng quang của vua Ferdinand I của Áo, năm 1836.

Miêu tả
Vương miện Thánh Václav được làm từ vàng 21 đến 22 Kara (độ tinh khiết là từ 88% đến 92%). Ngoài ra, trên chiếc vương miện còn có tổng cộng 19 viên đá Sapphire, 44 viên đá Spinel, 1 viên hồng ngọc và 30 viên ngọc lục bảo cùng 20 viên ngọc trai. Vương miện có hai vành và trên đỉnh có một cây Thánh Giá. Vương miện nặng khoảng hai ký rưỡi. Trên Thánh Giá bằng đá Sapphire còn khắc hình Chúa Giêsu bị đóng định trên Thập tự giá.

Vị trí

Không giống như nhiều bảo vật hoàng gia Châu Âu khác, vương miện của Thánh Václav bản gốc thường không được trưng bày trước công chúng, mà chỉ có một bản sao phục dựng là được trưng bày. Cùng với những chiếc vương miện khác của các đời vua xứ Bohemia, vương miện Thánh Václav được cất giữ trong một căn phòng bí mật bên trong nhà thờ chính tòa Thánh Vitus. Được biết, lối vào căn phòng này có bảy ổ khóa mà chỉ có Tổng thống Cộng hòa Séc, Chủ tịch Hạ viện, Chủ tịch Thượng viện, Thủ tướng, Thị trưởng Praha, Tổng Giám mục Praha và Tu viện trưởng tu viện của nhà thờ chính tòa Thánh Vitus là được giữ chìa khóa. Các đồ châu báu và vương miện này chỉ được lấy ra khỏi căn phòng và được trưng bày trong khoảng vài ngày, mà phải vào những dịp trọng đại, khoảng 5 năm một lần. Vương miện Thánh Václav từng được trưng bày vào tháng 5 năm 2016 để kỷ niệm 700 năm sinh thần của Hoàng đế Karl IV của Thánh chế La Mã, vào tháng 5 năm 2013, nhân ngày kỷ niệm lễ nhậm chức của một tổng thống mới của Cộng hòa Séc.

Truyền thuyết
Theo một huyền thoại truyền đời của Séc kể rằng, bất kỳ kẻ nào soán ngôi mà đội chiếc vương miện này lên đầu thì sẽ chết trong vòng một năm. Vì đây là vương miện của Thánh Václav và chỉ có thể truyền cho một vị vua kế nhiệm hợp pháp của xứ Bohemia trong đại lễ đăng quang. Trong chiến tranh Thế giới thứ Hai, một sĩ quan cao cấp của Đức Quốc xã, Reinhard Heydrich, được cho là đã bí mật đội thử chiếc vương miện lên đầu trong khi lục soát nhà thờ chính tòa Thánh Vitus và đã bị lực lượng kháng chiến Séc ám sát trong vòng chưa đầy một năm sau đó. Mặc dù không có bằng chứng nào về việc này, nhưng truyền thuyết vẫn được cho là linh ứng và được nhiều người tin.

Xem thêm
 Kho báu Środa

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official info of Prague Castle

Biểu tượng quốc gia Áo-Hung
Vương quốc Bohemia
Vương miện cá nhân


title: Pterolophia francoisi

text:
Pterolophia francoisi là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Pterolophia


title: Brachionycha atossa

text:
Brachionycha atossa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Brachionycha


title: Homoeocera dalsa

text:
Homoeocera dalsa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Homoeocera


title: Heo (định hướng)

text:
Heo có thể là:

 Heo
 Heo dầu
 Heo đất
 Phim con heo