title: Phục bích tại Gruzia

text:
Phục bích (), còn được phiên âm là phục tích hay phục tịch, nghĩa đen là "khôi phục ngôi vua" là trường hợp một quân chủ đã từ nhiệm hoặc đã bị phế truất hay từng bị lật đổ bởi các cuộc cách mạng và đảo chính trong nước, thậm chí phải lưu vong do nạn ngoại xâm nhưng sau đó khôi phục lại được ngôi vị của mình. Dưới đây liệt kê những cuộc phục bích tại Gruzia.

Công quốc Iberylia
Nerse (tại vị:760-772, phục vị:775-780)
Năm 772, Nerse được Caliph Abu Ja'far Abdallah ibn Muhammad Al-Mansur triệu tập đến Baghdad và bị tống vào tù. Năm 775, Abu Abdallah Muhammad ibn Abdallah al-Mansur lên ngôi Caliph, đã quyết định thả Nerse về nước.

Đế quốc Gruzia

Demetrius I (tại vị:1125-1154, phục vị:1155-1156)
Năm 1154, lo sợ rằng vua cha Demetrius I sẽ biến đứa con trai nhỏ của mình là George III trở thành người thừa kế ngai vàng, David V đã cố gắng nổi dậy phản đối. Cuối cùng, ông ta đã giành chiến thắng, buộc cha mình phải thoái vị và David V trở thành vua, Demetrius I bị ép trở thành một tu sĩ với cái tên Damian (Damianus). David V cai trị trong sáu tháng và bị sát hại bởi các quý tộc thân cận nhất là: Sumbat và Ivane Orbeli, những người đã thực hiện một thỏa thuận bí mật với George III, em trai của David V. Demetrius I quay trở lại làm vua vào năm 1155, tuy nhiên ông ốm chết chỉ một năm sau đó, George III lên ngôi kế nghiệp.
David VIII (tại vị:1292-1299, phục vị:1308-1311)
Năm 1299, Mahmud Ghazan của Ilkhanate tuyên bố phế truất David VIII, đồng thời bổ nhiệm em trai của ông là Giorgi V làm vua Gruzia. Việc này phải nói từ năm 1295, lúc đó David VIII đã ủng hộ Baidu Khan trong một cuộc xung đột nội bộ ở Ilkhanate, nhưng Baidu Khan đã bị giết và Mahmud Ghazan trở thành Khan mới tại đây. Mahmud Ghazan ra lệnh cho nhà vua Gruzia phải đến thủ đô Tabriz, nhớ về số phận của cha mình ngày trước là Demetrius II từng bị chặt đầu tại Movakan, David VIII từ chối tuân thủ và bắt đầu chuẩn bị cho chiến tranh. Mahmud Ghazan đã đáp trả bằng một cuộc trừng phạt, quân Ilkhanate tràn sang tàn phá đất nước Gruzia, được hỗ trợ bởi người Mông Cổ, người Ossetes tấn công tỉnh Shida Kartli và chiếm hẻm núi sông Liakhvi. David VIII cố thủ trong núi Mtiuleti và đánh bại một lực lượng Mông Cổ lớn trong một đội du kích tuyệt vọng chiến đấu tại Tsikare, trong lúc đó người Mông Cổ lập Giorgi V lên ngôi tại thủ đô, còn David VIII vẫn tiếp tục cuộc trường kỳ kháng chiến của mình. Mặc dù được hỗ trợ bởi lực lượng Mông Cổ, sức mạnh của Giorgi V cũng không thể mở rộng ra khỏi thủ đô của Gruzia nên Mahmud Ghazan đã thay thế ông ta bằng một người anh em khác, Vakhtang III, vào năm 1302. Nhà vua mới lãnh đạo một đội quân Mông Cổ chống lại David VIII, nhưng vẫn xâm nhập được sâu vào các tỉnh miền núi phần lớn do phiến quân nắm giữ, sau nhiều năm chiến tranh dai dẳng, kết quả một thỏa thuận ngừng bắn đã được đàm phán. Năm 1307, David VIII được công nhận là có chủ quyền chung với anh trai Vakhtang III và nhận được phong chức công tước Alastani ở tỉnh miền nam Javakheti, cho đến năm 1308 khi Vakhtang III chết, David VIII chính thức phục bích trở thành vị vua duy nhất tại Gruzia.
George V the Brilliant (tại vị:1299-1302, phục vị:1314-1346)
Năm 1302, George V the Brilliant bị Mahmud Ghazan phế truất bởi năng lực làm việc kém cỏi, người lên thay thế là Vakhtang III. Mặc dù được sự hậu thuẫn của quân Mông Cổ, nhưng Vakhtang III cũng không hơn gì trong cuộc chiến đấu với David VIII, kết quả họ ký hòa ước chấp nhận đồng cai trị vào năm 1307. Năm 1308, Vakhtang III chết, David VIII một mình thống trị Gruzia cho đến lúc băng hà vào năm 1311, con trai là George VI tiếp nhiệm. George V the Brilliant trở thành nhiếp chính cho cháu mình, bởi cả hai người anh trai đều không còn trên thế gian, và đến năm 1314 cũng qua đời không rõ nguyên nhân, ông nghiễm nhiên đăng cơ lần thứ hai một cách hợp tình hợp lý.
Bagrat V đại đế (tại vị:1360-1386, phục vị:1392-1393)
Vào cuối mùa thu năm 1386, một đội quân khổng lồ của Timur đã tấn công Georgia, Tbilisi bị bao vây và chiếm ngày 22 tháng 11 sau một cuộc chiến khốc liệt, Bagrat V đại đế cùng gia đình ông bị cầm tù. Lợi dụng thảm họa này, công tước chư hầu hoàng gia Alexander I xứ Imereti tuyên bố mình là một người cai trị độc lập, ông ta lên ngôi vua Imereti tại Tu viện Gelati năm 1387. Để đảm bảo việc phục tịch của mình, Bagrat V đại đế quyết định chấp nhận chuyển đổi từ Cơ đốc giáo chính thống và trở thành người Hồi giáo, Timur đồng ý giải thoát Bagrat V đại đế và đưa ông cùng với quân đội 20.000 người Mông Cổ trở về Georgia. Tuy nhiên, với sự trợ giúp bí mật từ George VII, con trai ông, George VII đã tiêu diệt hoàn toàn một đội quân Mông Cổ, qua đó giải thoát nhà vua. Bagrat V đại đế tổ chức lực lượng chống phá Alexander I, tuy Alexander I đã thành công trong việc chiếm giữ một số pháo đài ở Imereti, nhưng Kutaisi vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của ông ta. Năm 1389, Alexander I qua đời, anh trai là George I kế tục sự nghiệp. Không giống như người tiền nhiệm, George I ban đầu thích nhiều thành công hơn trong việc củng cố quyền lực của mình đối với Imereti, nhiều pháo đài đã bị tịch thu từ những người trung thành của Bagrat V đại đế và người được bảo hộ của ông này. Năm 1392, George I lãnh đạo quân đội của mình để khuất phục Vameq I Dadiani (Công tước xứ Mingrelia), nhưng ông này đã phải chịu thất bại nặng nề và bị giết chết chiến trường. Bagrat V đại đế nhân cơ hội trung hưng cơ nghiệp, tung quân ồ ạt chiếm đóng Imereti, tái hợp nó với Vương quốc Georgia, tuy nhiên chỉ một năm sau thì ông mất.

Vương quốc Karthli

Simon I đại đế (tại vị:1556-1569, phục vị:1578-1599)
Năm 1569, Simon I đại đế bị người Ba Tư bắt giữ và mất 9 năm giam cầm, suốt thời gian cầm quyền lần thứ nhất của mình, ông luôn phải chiến đấu chống lại đế quốc Ba Tư hùng hậu. Simon I đại đế lên ngôi sau sự kiện tử trận của cha mình, Luarsab I trong trận Garisi, ông có một nơi cư trú ở Gori, từ đó ông cai trị các vùng lãnh thổ bị chiếm lại từ những kẻ xâm lăng. Năm 1559, ông đã liên minh với một chủ quyền khác ở Gruzia, Levan I của Kakheti, và cưới cô con gái Nestan-Darejan. Bắt đầu từ năm 1560, Simon I đại đế đã phát động một loạt các trận chiến để phục hồi thành phố Tbilisi, nhưng vào tháng 4 năm 1561 ông đã phải chịu thất bại tại trận Tsikhedidi, khiến anh rể và đồng minh, Hoàng tử Giorgi của Kakheti phải trả giá bằng mạng sống. Anh trai của ông, David XI đã đệ trình lên hoàng đế Ba Tư Tahmasp I, chuyển đổi sang đạo Hồi và trở về với một đội quân Ba Tư để giành lấy vương miện vào năm 1562. Simon I đại đế đã phong tỏa thành phố Tbilisi và giành chiến thắng trong các trận chiến tại Dighomi (1567) và Samadlo (1569), nhưng cuối cùng ông đã bị đánh bại và bắt làm tù binh tại P'artskhisi vào năm 1569. David XI lúc đó mới chính thức lên ngôi, được gọi là Daud Khan, còn Simon I đại đế được gửi đến Ba Tư, ông từ chối chuyển sang đạo Hồi và bị giam cầm tại pháo đài của thành phố Alamut. Năm 1578, nền hòa bình giữa vương triều Ba Tư Safavid và đế quốc Ottoman sụp đổ, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ do Lala Mustafa Pasha chỉ huy chiếm phần lớn Georgia và đánh bật Daud Khan. Vua Safavid đương nhiệm Mohammad Khodabanda muốn có một người cai trị bù nhìn ở Kartli, nơi phổ biến trong dân chúng địa phương, do đông ta ra lệnh cho Simon I đại đế được ra tù và tặng ông vương miện Kartli theo yêu cầu rằng ông sẽ chuyển sang đạo Hồi. Sau 9 năm bị giam cầm, quyết tâm của Simon I đại đế bị suy yếu, ông chấp nhận yêu cầu của nhà vua Safavid, và để xâm chiếm thành phố Tbilisi, ông đã nhận được đại bác và 5.000 binh sĩ Qizilbash do tướng Ali-Qoli Khan chỉ huy. Simon I đại đế đã lãnh đạo một cuộc chiến tranh du kích thành công chống lại người Thổ Nhĩ Kỳ, đã phục hồi hầu hết Kartli vào năm 1579 và đưa một cuộc bao vây đến Tbilisi, địa vị của ông được củng cố vững chắc. Trong thời gian từ 1556 đến 1569, ông được biết đến với cái tên Mahmud Khan, và từ 1578 đến 1599 với tên Shahnavaz Khan.

Nazar Alī Khān (tại vị:1688-1692, phục vị:1695-1703)
Năm 1688, để được Hoàng đế Ba Tư công nhận là vua của Karthli, Heraclius I của Kakheti đã kiếm cớ gây thiệt hại cho George XI của Karthli, anh trai của Artchil I, sau đó cảm thấy vẫn chưa an toàn, ông chấp nhận chính thức lần này theo đạo Hồi với danh hiệu Nazar Alī Khān. Nhưng Nazar Alī Khān lại có một ý tưởng khá mơ hồ về các quy tắc chính trị và cách cư xử của người Gruzia, và ông nhanh chóng xa lánh các quý tộc, những người đánh giá cao mong muốn thay đổi các quy tắc cổ xưa. Về phần mình, George XI của Karthli nhận thấy rõ rệt vấn đề, đã nhanh chóng trở lại để tranh thủ sự ủng hộ từ Hoàng đế Ba Tư, như vậy ông ta đoạt được danh hiệu vua Georgia từ năm 1692 đến 1695. Năm 1695, Nazar Alī Khān lấy lại địa vị của mình, nhưng đến năm 1703 Hoàng đế Ba Tư Soltan Hossein quyết định trả lại danh hiệu vua Karthli cho George XI nhưng không cho phép ông ta quay trở lại vương quốc của mình, mà giao cho một đội quân chống lại cuộc nổi dậy của người Afghanistan, anh trai Levan của Karthli mới là người cai trị trực tiếp. Để đền bù, Heraclius I cũng được công nhận lại ngai vàng của Kakheti, nhưng ông cũng không được phép trở về đất nước, quyền hành thực sự do con trai cả David Imam Quli Khān nắm giữ.

Shah-Nawaz-Khan III (tại vị:1676-1688, phục vị:1692-1695, tái phục vị:1703-1709)
Năm 1688, Shah-Nawaz-Khan III đứng đầu một cuộc đảo chính chống lại một thống đốc Ba Tư của vùng Kakheti láng giềng của Gruzia, ông đã cố gắng, mặc dù vô ích để có được sự ủng hộ của đế quốc Ottoman chống lại sự thống trị của Safavid. Để đáp trả, Soleiman I đem quân tấn công Gruzia, phế truất Shah-Nawaz-Khan III và trao vương miện của cho quân chủ Kakhetian là Heraclius I, đối thủ của Shah-Nawaz-Khan III, người sau đó đã theo đạo Hồi và lấy tên Nazar-Ali Khan. Shah-Nawaz-Khan III chạy trốn đến Racha ở phía tây Georgia, từ đó ông thực hiện một số nỗ lực để đòi lại quyền sở hữu của mình. Shah-Nawaz-Khan III kết hợp với anh trai Artchil I của Imeretia, người cố gắng áp đặt mình vào Imeretia, sau đó ông đệ trình Soleiman I, người không hài lòng với Heraclius I của Kakheti, và được hoàng đế Ba Tư bổ nhiệm lại làm vua Georgia từ 1692 đến 1695. Được anh trai Levan giúp đỡ, vào năm 1700 đã tái lập chủ quyền của shah ở Kerman, như một phần thưởng, Shah-Nawaz-Khan III đã được khôi phục lại ngai vàng Kartli vào năm 1703, nhưng không được phép trở lại đất nước của mình, danh nghĩa ông là vua nhưng cai trị thực tế do Levan giữ vai trò nhiếp chính. Thay vào đó, George XI sớm được giao nhiệm vụ đàn áp cuộc nổi loạn Afghanistan vào tháng 5 năm 1704, ông được Shah trao danh hiệu Gurgin Khan và được bổ nhiệm làm phó vương của tỉnh Kandahar và sipah salar (tổng tư lệnh) của quân đội Ba Tư.

Vakhtang VI (tại vị:1711–1712, 1719–1723)
Năm 1711, sau cái chết của anh trai Kai-Khosrov I, Vakhtang VI chính thức lên làm vua tại Karthli, mặc dù trước đó quyền lực thực sự ông vẫn nắm giữ ngay từ năm 1703. Năm 1712, Hoàng đế Ba Tư Soltan Hosayn triệu tập Vakhtang VI sang để xác nhận ngôi vị chính thống của ông với điều kiện Vakhtang VI ông phải theo đạo Hồi, Vakhtang VI đã từ chối thành ra bị cầm tù. Ở trong nước, Svimon (người anh em khác mẹ với Vakhtang VI) lên làm nhiếp chính, đến năm 1714 Svimon trao lại ngai vàng cho Ali Quli-Khan. Năm 1716, Vakhtang VI chấp nhận theo đạo Hồi nên được công nhận làm vua Karthli, việc này khiến Ali Quli-Khan buộc phải từ bỏ ngai vàng. Nhưng Vakhtang VI vẫn phải ở lại chưa thể về nước, ông được bổ nhiệm chức vụ sipah-salar (tổng tư lệnh) của quân đội Ba Tư, trên danh nghĩa thì là vua Karthli nhưng thực tế quyền điều hành đất nước lại do con trai Bakar I làm nhiếp chính. Cho đến năm 1719, sau ba năm phục vụ quân ngũ, Vakhtang VI mới chính thức được phóng thích, ông quay về Karthli để làm vua lần thứ hai.
Ali Quli-Khan (tại vị:1714-1716, phục vị:1724-1727)
Năm 1716, Ali Quli-Khan được thay thế bởi Vakhtang VI, ông trốn đến Telavi rồi Kakheti, nhưng cuối cùng đã đầu hàng con trai của Vakhtang VI là Bakar I (nhiếp chính của Kartli). Khi lên ngôi, Ali Quli-Khan đã liên minh với một nhà cai trị Gruzia khác là David II của Kakheti (Imamquli-Khan), mục đích để đẩy lùi các cuộc tấn công từ các gia tộc Dagestan đang tàn phá nhưng vị trí của chính ông, vị trí bị phá vỡ bởi một phe đối lập cao quý. Ali Quli-Khan tỏ ra bất tài và nghiện rượu, không thể duy trì trật tự trong đất nước của mình, do đó ông bị Quốc vương Husayn của đế quốc Ba Tư loại trừ, nhường chỗ cho Vakhtang VI. Ali Quli-Khan bị bắt giam tại Tbilisi, nơi ông trở lại Kitô giáo, năm 1721 ông được Mukhrani cấp quyền sở hữu và bổ nhiệm làm mdivanbeg của Karthli.  Khi Constantine II của Kakheti (Mahmad Quli-Khan) di chuyển cùng với một đội quân Ba Tư để loại bỏ Vakhtang VI khỏi ngôi vào năm 1723, Ali Quli-Khan trốn sang quân đội đế quốc Ottoman, ông tiếp cận để trở thành người Hồi giáo Sunni và được phục hồi làm vua Karthli dưới tên Mustapha Pasha năm 1724. Tuy nhiên, quyền lực của ông chủ yếu là danh nghĩa và chính phủ thực sự được điều hành bởi một viên chỉ huy Thổ Nhĩ Kỳ, đến năm 1727 đế quốc Ottoman quyết định bãi bỏ vương quốc Kartli khi ông qua đời, áp đặt chính quyền trực tiếp của họ.
Bakar I (tại vị:1716-1719, phục vị:1723-1724)
Năm 1719, Bakar I trả lại ngôi vị cho cha sau ba năm nhiếp chính, Vakhtang VI từ Ba Tư về nước phục bích. Năm 1723, khi quân đội Ottoman xâm chiếm Georgia, Vakhtang VI thua liểng xiểng phải bỏ chạy đến đế quốc Nga lưu vong. Bakar I lên chấp chính, ông đã cố gắng thương lượng với đối thủ, nhưng cuối cùng không thành công, ông đã theo gót cha mình sang Nga vào tháng 7 năm 1724.

Vương quốc Kakheti

Alexander II (tại vị:1574-1601, phục vị:1602-1605)
Năm 1601, Alexander II bị chính con trai mình, David I lật nhào, David I tận dụng căn bệnh của cha mình và giành được quyền kiểm soát hiệu quả của chính phủ, gạt người em trai George sang một bên. Khi Alexander II bình phục, David I từ chối trao trả quyền lực và buộc cha mình phải thoái vị rồi vào tu viên ở vào tháng 10 năm đó, David I lên ngôi vua của Kakheti. Tuy nhiên anh trai George đã chủ mưu một âm mưu nhanh chóng sụp đổ và dẫn đến đàn áp, David I đã bị George cầm tù trong khi mười bảy người ủng hộ ông ta bị xử tử vào ngày 2 tháng 10 năm 1602, Alexander II đã có thể nối lại ngai vàng.

Temuraz I (tại vị:1605-1614, phục vị:1615-1616, tái phục vị:1625-1633, hựu tái phục vị:1636-1648)
Năm 1614, Temuraz I mất ngôi vua bởi sự xâm lược từ đế quốc Ba Tư, khi lưu vong ở Imereti, ông đã cùng với George III của Imereti gửi thư cho Sa hoàng Michael của Nga, thông báo cho về sự phản đối của họ đối với shah Iran và yêu cầu viện trợ. Tuy nhiên, người Nga đã không chuẩn bị và không có ý định can thiệp vào các vấn đề của Kakheti, các quý tộc Kakheti tập hợp lại phía sau David Jandieri và nổi dậy chống lại đế quốc Ba Tư vào ngày 15 tháng 9 năm 1615. Cuộc nổi loạn nhanh chóng lan sang Kartli, và các quý tộc Gruzia đề nghị Teimuraz I làm vua của miền đông Georgia, nhưng Shāh Abbās Đại đế của Ba Tư dẫn đầu cuộc xâm lược tiếp theo vào năm 1616, cuộc nổi dậy đã bị hủy diệt và Teimuraz I một lần nữa chạy trốn đến miền tây Georgia. Trong những năm tiếp theo, Teimuraz I tiếp tục tìm kiếm và khai thác viện trợ của Nga và Ottoman chống lại Ba Tư và vẫn là một điểm tập hợp để phản đối Safavid, khuyến khích các đối tượng của mình từ chối người thay thế Hồi giáo cho ông. Đồng minh Gruzia trước đây của người Ba Tư là Giorgi Saakadze đã tham gia cuộc nổi dậy của Teimuraz I, nhờ đó đã dẫn dắt Gruzia đến một chiến thắng trước quân đội Ba Tư do tướng Qarachaqay Khan lãnh đạo trong trận Martqopi vào ngày 25 tháng 3 năm 1625. Giorgi Saakadze tiếp tục tiêu diệt những người di cư Thổ Nhĩ Kỳ, tiếp đó phục hồi Teimuraz I làm vua của vương quốc liên hiếp Kartli và Kakheti, Shāh Abbās Đại đế thất bại trong việc đè bẹp cuộc nổi dậy mặc dù chiến thắng đắt giá trước người Gruzia trong trận Marabda vào ngày 1 tháng 7 năm 1625. Đối mặt với sự kháng cự của du kích ở vùng cao nguyên Georgia, Hoàng đế Ba Tư đành miễn cưỡng công nhận quyền cai trị của vua nổi loạn, như vậy Temuraz I lên ngôi lần thứ ba. Năm 1633, Temuraz I đã che chở cho anh rể Daud Khan (thống đốc Ba Tư của Ganja và Karabakh của người Gruzia), người đã trốn khỏi cuộc đàn áp của Sam Mirza đối với gia đình của anh trai ông Imam-Quli Khan, thống đốc có ảnh hưởng của Fars, Lar và Bahrain. Teimuraz I từ chối đầu hàng kẻ chạy trốn, và hoàn toàn đánh giá cao hậu quả của sự từ chối này, ông đã tập hợp lực lượng của mình trong sự vội vàng. Sam Mirza trả đũa bằng cách tuyên bố Teimuraz I bị phế truất và thay thế ông bằng người yêu thích của mình, một hoàng tử Gruzia có tên Khusraw Mirza (Rostom), người đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố quyền lực của Sam Mirza sau cái chết của Shāh Abbās Đại đế năm 1629. Teimuraz I trốn thoát sang Imereti và ở đó đến năm 1636, thông qua hòa giải của Rostom, Teimuraz I đã được ân xá và được xác nhận là vua của Kakheti bởi Sam Mirza, đó là lần làm vua thứ tư của ông.

Heraclius I (tại vị:1675-1676, phục vị:1703-1709)
Năm 1675, Heraclius I nhận được từ Hoàng đế Ba Tư công nhận quyền của mình đối với Kakheti và thay thế Artchil I, người trong lúc đó kết hôn với em gái của mình là Công chúa Khetevan để cố gắng hợp pháp hóa việc gia nhập ngai vàng Kakheti. Tuy nhiên, Heraclius I từ chối chấp nhận Hồi giáo, ông bị trục xuất khỏi Kakheti vào năm sau, chính quyền của đất nước sau đó được giao phó cho các nhà lãnh đạo từ Ba Tư phái đến. Tiếp đó Heraclius I chuyển sang Karthli, hai lần tranh ngôi tại đây với George XI, danh hiệu là Nazar Alī Khān (1688-1692, 1695-1703). Năm 1703, Hoàng đế Ba Tư Soltan Hossein quyết định trả ngôi vua Karthli cho George XI nhưng lại giao cho ông ta một đội quân chống lại cuộc nổi dậy của người Afghanistan, anh trai Levan của Karthli mới là người cai trị trực tiếp xứ đó. Heraclius I cũng được công nhận lại ngai vàng của Kakheti, nhưng ông cũng không được phép trở về đất nước, quyền hành thực sự do con trai cả David Imam Quli Khān nắm giữ.

Vương quốc Imereti

Alexander II (tại vị:1478, phục vị:1483-1484, tái phục vị:1488-1510)
Năm 1478, Bagrat II qua đời, con trai Alexander II trở thành vua Georgia, ban đầu cai trị cả hai vùng là: Imericia ở phía tây và Karthli ở phía đông. Nhưng ngay trong năm đó, Alexander II bị trục xuất khỏi vương quốc bởi một đối thủ đáng gờm, Constantine II. Alexander II đành lui về miền sơn cước, gây dựng lực lượng tại các tỉnh miền núi phía tây của Racha và Lechkhumi chờ thời cơ và phục hồi. Năm 1483, Constantine II bị đánh bại bởi Qvarqvare II của Samtskhe trong trận chiến Aradeti, Alexander II tranh thủ tình hình đã đem binh xâm nhập và định cư tại Imereti, ông tuyên bố phục vị nhưng lại đánh mất Kutaisi với Constantine II vào năm 1484. Năm 1488, Alexander II lại được hưởng lợi bởi cuộc xâm lược từ phía Turkmen Ak Koyunlu của Karthli, ông lập tức nhảy lên nắm quyền kiểm soát Imereti lần thứ ba. Năm 1491, sau nhiều năm giằng co quyết liệt bất phân thắng bại, Constantine II buộc phải công nhận đối thủ của mình là một chủ quyền độc lập, và mệnh lệnh của ông ta chỉ giới hạn ở Karthli.
Rostom (tại vị:1588-1589, phục vị:1590-1605)
Năm 1588, Rostom được đưa lên ngai vàng thông qua sự hỗ trợ của Mamia IV Dadiani (quân chủ của Mingrelia), người đã phế truất vua Leon của Imereti. Tuy nhiên, chính quyền của Rostom đã bị từ chối bởi Giorgi II Gurieli (quân chủ của Guria), người đã thuê một lực lượng Ottoman để truất ngôi nhà vua và ủng hộ Bagom IV, người họ hàng của Rostom. Rostom chạy trốn đến Mingrelia, từ đó ông tiếp tục đấu tranh cho vương miện, lợi dụng tình hình này, Simon I của Karthli kéo quân xâm nhập và đưa phần lớn Imereti dưới quyền kiểm soát của ông ta. Rostom được Manuchar I Dadiani hỗ trợ, ông thẳng thừng từ chối tối hậu thư của Simon I, ông đã đánh bại Simon I tại Opshkviti và hất cẳng ông này khỏi Imereti năm 1590. Rostom tuy phục hồi làm vua của Imereti, ông làm hòa với Simon I, nhưng quyền lực của ông chỉ có trên danh nghĩa, nó được nắm giữ một cách hiệu quả bởi một élite quý tộc, đặc biệt là hoàng tử Mingrelia.
Bagrat V (tại vị:1660, phục vị lần một:1661, phục vị lần hai:1663-1668, phục vị lần ba:1669-1678, phục vị lần bốn:1679-1681)
Năm 1660, Bagrat V đã trở thành quân chủ Imereti sau cái chết của cha mình, người mẹ kế có ảnh hưởng của ông là Darejan đã bắt ông cưới cô cháu gái Ketevan. Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau, Darejan lại yêu cầu Bagrat V phải bỏ vợ để cưới bà ta, trước sự từ chối của nhà vua, Darejan đã bắt giữ rồi phế truất ông. Sau đó, Darejan tái hôn với một quý tộc tầm thường là Vakhtang Tchutchunashvili, và ông này được đưa lên ngôi vua. Động thái đó đã thu hút nhiều quý tộc vào phe đối lập, họ tranh thủ sự ủng hộ của đế quốc Ottoman và Mingrelian, kết quả họ khôi phục Bagrat vào năm 1661, còn Darejan và Vakhtang Tchutchunashvili bị đày đến Akhaltsikhe (thuộc tỉnh Gruzia) nằm trong cương vực Thổ Nhĩ Kỳ. Việc phục bích của Bagrat V lần thứ nhất lại quá ngắn ngủi, chỉ được khoảng nửa năm thì có biến, Vakhtang V của Karthli tổ chức hành quân đến Imereti, đánh bại ông để đưa con trai của mình là Archil lên thay thế. Hành động này đã gặp phải sự phản ứng mạnh mẽ từ chính phủ Ottoman, những gì mà họ coi là một vụ đột nhập lấy cảm hứng từ Ba Tư vào vùng ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ, một tối hậu thư của Thổ Nhĩ Kỳ đã sớm nhận được ở Isfahan. Người Ottoman đe dọa tuyên bố chiến tranh nếu Vakhtang V vẫn cố tình duy trì con trai mình trên ngai vàng miền tây Georgia, Vakhtang V đã buộc phải triệu hồi Archil từ Kutaisi về nước vào năm 1663 và khôi phục lại vị vua chính nghĩa Bagrat V. Năm 1668, Bagrat V một lần nữa bị nhóm của Darejan truất ngôi với sự hỗ trợ quân sự của pasha of Akhaltsikhe, Vakhtang Tchutchunashvili trở thành vua Imereti lần thứ hai. Tuy nhiên, cả Darejan và Vakhtang Tchutchunashvili đã sớm bị sát hại, và Bagrat V đòi lại vương miện vào năm 1669. Những sự kiện này đã được mật thám của hoàng gia ở Tbilisi, miền đông Georgia theo dõi chặt chẽ, vua Vakhtang V của Karthli, người hợp tác với các bá chủ Ba Tư cho phép ông ta đưa toàn bộ miền đông Georgia dưới quyền của mình, vận động ở Imereti và trao vương miện cho con trai Archil làm vua Imereti năm 1678. Tuy nhiên, dưới áp lực của đế quốc Ottoman, sớm nhớ lại tối hậu thư lần trước từ Kutaisi, và Bagrat V đã được phục bích trên ngai vàng một lần nữa vào năm 1679.
Vakhtang Tchutchunashvili (tại vị:1660-1661, phục vị:1668-1669)
Năm 1660, Vakhtang Tchutchunashvili lên làm vua sau khi kết hôn với Thái hậu Darejan (mẹ kế của vua Bagrat V), nhưng chỉ một năm sau ông đã bị lật đổ bởi đế quốc Ottoman và Vameq III Dadiani của Mingrelian. Vakhtang Tchutchunashvili cùng Darejan đã chạy trốn đến Akhaltsikhe (tỉnh Georgia do Ottoman nắm giữ), ông được phục hồi bởi pasha của Akhaltsikhe vào năm 1668, nhưng chưa đầy một năm sau, ông đã bị sát hại với vợ Darejan tại cung điện Kutaisi.
Archil (tại vị:1661-1663, phục vị lần một:1678-1679, phục vị lần hai:1690-1691, phục vị lần ba:1695-1696, phục vị lần bốn:1698-1699)

Năm 1663, bởi áp lực từ đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ, Archil buộc phải trả ngôi vua Imereti cho Bagrat V, ông chuyển qua Kakheti cai trị ở đây từ năm 1664 đến năm 1675. Để có được sự đồng ý của Hoàng đế Ba Tư, Archil đã thắng thế, trở thành một người cải đạo trên danh nghĩa Hồi giáo, đảm nhận danh hiệu Shah-Nazar-Khan. Năm 1675, phần lớn là do những mưu mô của đại tiểu thư Ba Tư Shaykh 'Ali Khan, Archil đã rời khỏi Kakheti, ông chạy sang vương quốc ngoài biên giới Thổ Nhĩ Kỳ là Akhaltsikhe, pasha Akhaltiskhe hứa sẽ trao vương miện của Imereti lần thứ hai cho ông. Năm 1678, Archil sớm được tái lập ở Kutaisi với sự trợ giúp của pasha Akhaltiskhe, mặc dù không có sự đồng ý của Sublime Porte, nhưng các đặc vụ Ottoman đã xử tử pasha Akhaltiskhe và phế truất Archil vào năm 1679. Archil trốn sang đế quốc Nga, nhưng không được phép tới Moscow cho đến năm 1686, tiếp đó được anh trai của mình là vua George XI của Karthli khuyến khích, Archil trở về Georgia vào năm 1690 và đã thành công trong việc giành lại vương triều Imereti, nhưng ông lại bị giới quý tộc địa phương phế truất một lần nữa vào năm 1691. Trong vài năm sau đó, Archil đã thực hiện một số nỗ lực để giành lấy vương miện, tiến hành một cuộc chiến tranh du kích chống lại người Thổ Nhĩ Kỳ và phe đối lập quý tộc do gia đình Abashidze lãnh đạo, ông tranh thủ việc Alexander IV bị cha vợ đảo chính đã đưa quân vào Imereti để lên ngôi lần thứ ba năm 1695. Cũng như những lần trước, chỉ hơn một năm Archil lại bị trục xuất vào năm 1596 bởi George V, ông cố gắng giành lại chính quyền lần thứ tư vào năm 1698, ông đánh bại George V nhờ sự giúp đỡ của Shoshita (công tước xứ Rachakhi), nhưng chính quyền của ông cũng chỉ như tia chớp vừa loé sáng đã nhanh chóng vụt tắt. Cuối cùng, Archil đã từ bỏ hy vọng tái lập chính mình ở Imereti, và vào năm 1699, một lần nữa vượt qua dãy núi Kavkaz đến Nga, nơi ông định cư ở Vsesviatskoye gần Moscow đến hết đời.
Alexander IV (tại vị:1681, phục vị:1683-1690, tái phục vị:1691-1695)
Năm 1681, Alexander IV được phóng thích khi đang làm con tin ở Karthli, ông vừa lên ngôi sau cái chết của cha mình Bagrat V thì đã bị lật đổ, người thực hiện việc này là George III của Guria. Tuy nhiên, Alexander IV có được sự hậu thuẫn từ phía George XI của Karthli và các quý tộc Imereti nên đã bảo đảm sự công nhận của đế quốc Ottoman cho ông, do vậy Alexander IV lại trở về vị trí ở Imereti sau khi hạ bệ George III năm 1683. Để thoát khỏi quyền bá chủ của đế quốc Ottoman, Alexander IV chuyển lòng trung thành của mình sang Safavidah Suleiman I của Ba Tư năm 1689, ông đã bị người Thổ Nhĩ Kỳ trục xuất sang Karthli vào tháng 8 năm 1690. Năm 1691, thông qua sự hòa giải từ phía Erekle I của Karthli và chính phủ Ba Tư, Alexander IV đã được phục hồi ở Imereti sau một năm vô chính phủ, ông tại vị cho đến lúc bị truất ngôi bởi các quý tộc do chính cha vợ của mình là Giorgi-Malakia Abashidze chủ mưu.

Mamia Đại đế Gurieli (tại vị:1701, phục vị:1711-1712, tái phục vị:1713-1714)
Năm 1701, công tước Mamia Đại đế Gurieli của Guria được cha vợ Giorgi-Malakia Abashidze hỗ trợ đã lên cầm quyền tại Imereti sau vụ ám sát Simon. Nhưng ngôi vị của ông chỉ có trên danh nghĩa, Giorgi-Malakia Abashidze kiểm soát các lĩnh vực hoàng gia, doanh thu và quý tộc, trong khi Mamia Đại đế Gurieli phải bán các đối tượng Guria của mình làm nô lệ để đáp ứng các chi phí của chính ông. Cuối năm đó, Mamia Đại đế Gurieli cảm thấy không chịu nổi sự áp chế, ông buộc phải thoái vị để nghỉ ngơi với công quốc Guria, còn Giorgi-Malakia Abashidze trở thành vua của Imereti và do đó, là một bá chủ của cả Guria lẫn Mingrelia. Năm 1701, Giorgi-Malakia Abashidze bị lật đổ sau một cuộc nổi dậy của các quý tộc, để ủng hộ vị vua Bagrationi chính nghĩa George VII, Giorgi-Malakia Abashidze đã lánh nạn ở Tbilisi, nương nhờ Vakhtang VI của Karthli. Sự cai trị tham nhũng của George VII sớm trở nên không khoan dung đối với người Imereti, vào tháng 10 năm 1711, Mamia Đại đế Gurieli nhờ sự bảo đảm ủng hộ của các quý tộc: Mingrelia, Racha và Lechkhumi đã tái lập mình với tư cách là vua của Imereti, để lại Guria cho người con trai Giorgi IV Gurieli, George VII chạy sang Vakhtang VI của Karthli. Tháng 6 năm 1712, George VII bí mật trở lại xâm chiếm quận Argveti, đánh bại Mamia Đại đế Gurieli tại Chkhari, qua đó lên ngôi lần thứ hai. Mamia Đại đế Gurieli trốn đến Racha và sau đó đến Karthli, nơi đây ông được con trai của Vakhtang VI là Bakar I cưu mang, bố trí nơi cư trú tại Tskhinvali. Vào tháng 11 năm 1713, Mamia Đại đế Gurieli phối hợp cùng với Dadiani (công tước của Racha), Giorgi Abashidze và Lechkhumian, đánh bại vua George VII tại Kutaisi và buộc ông này phải chạy đến Akhaltsikhe. Nhưng Mamia Đại đế Gurieli chết bất ngờ một cách bí ẩn hai tháng sau đó, vào ngày 5 tháng 1 năm 1714, như vậy George VII được phục hồi một lần nữa.

George VII (tại vị:1707-1711, phục vị:1712-1713, tái phục vị:1714-1716, hựu tái phục vị:1719-1720)
Năm 1711, George VII phải chạy sang Vakhtang VI của Karthli nhờ vả, bởi Mamia Đại đế Gurieli trở lại ngai vàng. Năm 1712, George VII đã trở lại đòi quyền lực, đánh bật Mamia Đại đế Gurieli ra khỏi Imereti. Năm 1713, Mamia Đại đế Gurieli tái chiếm Imereti, George VII phải chạy đến Akhaltsikhe. Năm 1714, Mamia Đại đế Gurieli đột ngột qua đời, George VII thừa cơ kéo quân về Imereti đăng cơ lần thứ ba. Năm 1716, George VII lại mất ngôi bởi các quý tộc nổi loạn do Bezhan Dadiani (Hoàng tử Mingrelia) và Hoàng tử Zurab Abashidze lãnh đạo, ông phải lưu vong đến Constantinople, George IV của Guria được mời lên ngôi vua. George VII đã thành công trong việc thu hút sự ủng hộ của Ottoman, ông giành lại vương miện vào năm 1719, George IV phải tháo chạy về Guria. Tuy nhiên, triều đại của ông đã được chứng minh là ngắn ngủi, vào tháng 2 năm 1720, ông bị ám sát bởi những kẻ âm mưu do Hoàng tử Simon Abashidze đứng đầu.
George IV Gurieli (tại vị:1716-1719, phục vị:1720)
Năm 1719, George IV Gurieli thất bại khi George VII được người Thổ Nhĩ Kỳ ủng lập đưa trở lại ngôi vị. Năm 1720, lợi dụng tình hình George VII bị ám sát, George IV Gurieli đưa quân vào chiếm đóng Imereti. Ba tháng sau, Alexander V đem theo một biệt đội phụ trợ Thổ Nhĩ Kỳ, tấn công quyết liệt vào Imereti, George IV Gurieli không chống nổi đành chịu mất ngôi vua lần thứ hai, ông bỏ chạy về Guria.
Alexander V (tại vị:1720-1741, phục vị:1742-1746, tái phục vị:1749-1752)
Năm 1738, Alexander V gửi Đức cha Timothy Gabashvili đến Petersburg của đế quốc Nga, với dự án hành động chung chống lại đế chế Ottoman. Tuy nhiên, hiệp ước Nga La Tư-Thổ Nhĩ Kỳ năm 1739 khiến sứ mệnh ngoại giao đó trở nên vô dụng, phẫn nộ trước yêu cầu này với chính phủ Nga, đế quốc Ottoman đã tài trợ cho một cuộc đảo chính đã phế truất Alexander V để ủng hộ anh trai ông George IX lên ngôi vào năm 1741. Hoàng đế Ba Tư Nadir Shah đã sớm lấy lại lãnh thổ của Alexander V và phản đối với chính phủ Ottoman vì hành động này vào năm 1742, George IX phải sống lưu vong từ cha vợ George Lipartiani đến Mingrelia, mãi sau này ông ta được phép trở lại Imerezia dưới triều đại của cháu trai Salomone I "vĩ đại". Alexander V tuy được phục hồi, nhưng lại phải đối mặt với một cuộc nổi dậy cục bộ mới vào năm 1746, lần này do anh trai Mamuka của ông (người cai trị như một vị vua đối địch ở một số vùng của Imereti) khởi xướng, Alexander V phải bỏ chạy tìm kiếm sự hẫu thuẫn từ các địa phương khác, cuộc chiến kéo dài cho đến khi chiến tranh huynh đệ kết thúc với chiến thắng của ông năm 1749 với sức hỗ trợ từ đế quốc Thỗ Nhĩ Kỳ.

Solomon I "vĩ đại" (tại vị:1752, phục vị:1752-1765, phục vị:1770-1784)
Năm 1752, Solomon I "vĩ đại" lên ngôi sau cái chết của cha mình, vua Alexander V. Ngay lập tức phe đối lập quý tộc đã tổ chức một cuộc đảo chính, Solomon I "vĩ đại" phải bỏ chạy khỏi kinh đô nhưng đã nhanh chóng giành lại vương miện chỉ trong vài ngày khi phiến quân chưa kịp bầu vua mới, ông bắt đầu một chương trình cải cách nhằm ổn định vương quốc bị xé nát bởi các cuộc nội chiến kinh niên. Người Ottoman coi Imereti là phạm vi ảnh hưởng của họ, đã gửi trong một đội quân sang tấn công, nhưng Solomon I "vĩ đại" đã thành công trong việc huy động các quý tộc của mình xung quanh, ông đánh bại quân xâm lược tại trận Khresili năm 1757. Các cuộc đột kích Ottoman tiếp tục tiếp diễn vào những năm 1760, cho đến khi họ đẩy lui Solomon I "vĩ đại" khỏi thủ đô của ông tại Kutaisi vào năm 1765 và đặt người anh em họ của Solomon I "vĩ đại", Teimuraz lên ngai vàng. Năm 1768, Solomon I "vĩ đại" tìm cách quay trở lại nhưng chỉ được một phần nhỏ đất đai, vương quốc của ông vẫn bị người Thổ chiếm đóng. Tháng 5 năm 1769, Solomon I "vĩ đại" đã đi đến Tbilisi để gặp Heraclius II (người họ hàng của ông đang làm vua ở Karthli và Kakheti) để liên minh, hai vị vua quyết định yêu cầu năm trung đoàn Nga và tham gia cuộc chiến với Đế quốc Ottoman để đổi lấy sự đảm bảo rằng lợi ích của Gruzia sẽ được bảo vệ trong thỏa thuận hòa bình giữa Nga La Tư và Thổ Nhĩ Kỳ. Người Nga đã phái một lực lượng nhỏ dưới quyền tướng Gottlieb Heinrich Totleben, kết quả họ đã giúp Solomon I "vĩ đại" phục hồi Kutaisi vào tháng 8 năm 1770, Teimuraz bị bắt nhốt vào tù cho đến chết.

David II (tại vị:1784-1789, phục vị:1790, tái phục vị:1792-1794)
Năm 1789, vua The Kakhetian nhỏ (người cai trị Karthli và Kakheti)  đã gửi quân đội của mình vào Imereti giúp đỡ David-Solomon trục xuất David II vào Akhaltsikhe ở tỉnh Gruzia do Ottoman nắm giữ. Năm 1790, ông trở lại với một lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ và phế truất Solomon II, nhưng cuối cùng bị đánh bại và chạy trốn khỏi Imereti. Sau đó, thông qua sự hòa giải của Heraclius, David II được phép trở lại Imereti và được ban cho một sự sốt sắng. Trong khoảng thời gian từ 1792 đến 1794, David II đã cố gắng với lính đánh thuê Dagestan để giành lại vương miện, nhưng đã phải chịu một thất bại và rút lui khỏi Imereti, ông chết vì bệnh đậu mùa khi đang lưu vong tại Akhaltsikhe.
Solomon II (tại vị:1789-1790, phục vị:1790, tái phục vị:1794-1810)
Năm 1790, Solomon II bị người Thổ Nhĩ Kỳ đánh bại, đồng nghĩa với việc David II phục tịch. Nhưng cũng ngay trong năm đó, lực lượng trung thành với Solomon II đã đuổi được người Thổ Nhĩ Kỳ, giữ vững ngai vàng cho Solomon II. Năm 1794, Solomon II lại đánh tan David II trong khi ông này cố gắng giành giật quyền lực lần thứ ba, David II phải bỏ chạy và chết trên đường lưu vong.

Công quốc Mingrelia
Giorgi III Dadiani (tại vị:1572-1573, phục vị:1578-1582)
Việc nắm giữ quyền lực của Giorgi III Dadiani ở Mingrelia năm 1572 đã thách thức bởi nhà cai trị láng giềng, Giorgi Gurieli (công tước Guria) và em trai của ông, Mamia IV Dadiani. Năm 1573, họ đã thành công trong việc lật đổ Giorgi III Dadiani, ông chỉ có thể nối lại ngai vàng thông qua sự can thiệp từ phía vua George II của Imereti với cái giá là nhượng bộ về lãnh thổ và tài chính vào năm 1578.
Mamia IV Dadiani (tại vị:1573-1578, phục vị:1582-1590)
Năm 1678, Mamia IV Dadiani bị đánh bật khỏi ngai vàng, anh trai ông là Giorgi III Dadiani được vua George II của Imereti giúp sức đã trở lại. Năm 1682, Giorgi III Dadiani qua đời, Mamia IV Dadiani lên ngôi lần thứ hai trong hòa bình nhờ sự hòa giải với anh trai từ lần mất ngôi trước.

Giorgi IV Dadiani (tại vị:1691-1704, phục vị:1710-1715)
Năm 1704, Giorgi IV Dadiani quyết định thoái vị, ông ủng hộ con trai lớn của vợ cũ Mikeladze, Katsia I Dadiani lên ngôi. Tuy đã lui về an dưỡng tại Salipartiano, nhưng Giorgi IV Dadiani vẫn là người có ảnh hưởng lớn trong suốt thời kỳ Katsia I Dadiani tại vị cho đến năm 1709. Sau đó Giorgi IV Dadiani bị Katsia I Dadiani trục xuất, lý do vì ông đã ly dị mẹ của Katsia I Dadiani, buộc Giorgi IV Dadiani phải chạy đến Abkhazia. Đến năm 1710, Katsia I Dadiani đột ngột từ trần, Giorgi IV Dadiani quay trở lại làm vua lần thứ hai, nhưng quyền lực được đổi mới của ông lại bị người con trai thứ hai Bezhan Dadiani thách thức. Giorgi IV Dadiani đã bị phế truất một lần nữa vào năm 1715, Bezhan Dadiani bước lên ngai vàng nhờ sự hỗ trợ từ phía vua George VII của Imereti, Giorgi IV Dadiani bị Bezhan Dadiani giam giữ để quản thúc tại gia cho đến lúc ông mất vào cuối năm đó.
Grigol Dadiani (tại vị:1788-1791, phục vị:1794-1802, tái phục vị:1802-1804)
Năm 1791, Solomon II của Imereti đã thành công trong việc lật đổ Grigol Dadiani để ủng hộ người em trai của Grigol Dadiani, Manuchar II Dadiani lên ngôi. Grigol Dadiani chạy đến Eyalet (công quốc Gruzia duy nhất vĩnh viễn trở thành một tỉnh Ottoman với tư cách là thị trấn của Cildir), phiên hòa giải của vua Heraclius II đã thất bại và Grigol Dadiani đã bị giam giữ khi ông đến đàm phán tại Kutaisi, thủ đô của Imereti. Grigol Dadiani sớm trốn thoát được với sự giúp đỡ của chú mình, Giorgi Dadiani và Kaikhosro Gelovani (tổng đốc của Lechkhumi, ông cố thủ trong pháo đài Nogi ở Mingrelia, nơi Solomon II đã thất bại và trở về Kutaisi. Năm 1792, nỗ lực trở lại của Grigol Dadiani đã bị phá vỡ khi đồng minh mới của ông David II, người yêu sách vương miện Imereti, bị đánh bại bởi Solomon II và Manuchar II gần quân tiếp viện Abkhaz của Kutaisi, do vậy ông bị bỏ rơi. Grigol Dadiani sau đó đã tìm thấy sự hỗ trợ ở quận Lechkhumi và chống lại thành công Solomon và Manuchar II trong thành trì của mình tại Nogi, Manuchar II cuối cùng đã bị lật đổ khỏi Mingrelia và trốn sang Abkhazia vào năm 1793, nhưng Grigol Dadiani đã có thể mua lòng trung thành của nhà cai trị Abkhaz Kelesh Bey bằng cách trao cho ông pháo đài Anaklia. Có một người yêu sách khác ở Mingrelia trong những năm này, đó chính là Tariel Dadiani, em trai của Grigol Dadiani và Manuchar II, Solomon II lợi dụng những mâu thuẫn giữa anh em họ, ông ta đã nhanh chóng cài đặt Tariel Dadiani làm công tước Mingrelia, nhưng chỉ được một thời gian ngắn thì Grigol Dadiani lại thắng thế vào năm 1794. Với cuộc tấn công đổi mới của Solomon II ở Mingrelia vào năm 1802, Grigol Dadiani một lần nữa bị phế truất và thay thế bởi Tariel Dadiani, nhưng thành công cũng tồn tại trong thời gian quá ngắn ngủi, Grigol Dadiani đã có thể tiếp tục nhiệm kỳ của mình và được đặt vào năm 1804 tại Mingrelia dưới sự bảo vệ của đế quốc Nga.
Tariel Dadiani (tại vị:1793-1794, phục vị:1802)
Năm 1794, Tariel Dadiani thua to trong cuộc tranh giành ngôi báu với anh trai Grigol Dadiani, ông phải đào tẩu sang Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 1802, Tariel Dadiani theo chân người Thổ quay lại Mingrelia, nhưng chưa đâu vào đâu đã bị Grigol Dadiani trục xuất lần thứ hai, sở dĩ có thắng lợi này bởi đằng sau Grigol Dadiani có đế quốc Nga hùng mạnh làm chỗ dựa.

Công quốc Guria
George II Gurieli (tại vị:1564-1583, phục vị:1587-1600)
Năm 1582, Giorgi Dadiani, kẻ thù cũ của George II Gurieli qua đời và ngai vàng của công quốc Mingrelia đã được anh trai Mamia IV Dadiani nối tiếp. Mamia IV Dadiani đã thuyết phục George II Gurieli bắt giữ và tống giam cháu trai của ông ta, tiếp đến Mamia IV Dadiani khai thác cái chết của đứa cháu trong một tai nạn mất đoàn kết như một cái cớ để tấn công Guria vào năm 1583. George II Gurieli đã bị đánh bại và thay thế bằng người anh rể của ông, Vakhtang I Gurieli, một trong những nhà tài trợ của Tu viện Shemokmedi (nhà thờ chính của Guria). George II Gurieli chạy trốn sang đế quốc Ottoman, ông lưu trú tại thị trấn Gonio trong thủ đô Constantinople, ở đây ông kêu gọi người Thổ giúp đỡ. Năm 1587, cái chết của Vakhtang I Gurieli đã mở ra cơ hội lớn, George II Gurieli đã thành công trong việc nối lại sự cai trị của mình, tất nhiên đằng sau ông là lực lượng hùng hậu của đế quốc Thỗ Nhĩ Kỳ.
Malakia Gurieli (tại vị:1684-1685, phục vị:1689)
Năm 1684, Giorgi III Gurieli bị giết trong trận chiến Rokiti chống lại vua Alexander IV của Imereti, người em trai Malakia Gurieli được đặt làm người kế vị bởi vị vua chiến thắng, con trai Giorgi III Gurieli là Kaikhosro II Gurieli bị lưu đày sang Akhaltsikhe. Năm 1685, Kaikhosro II Gurieli trở về từ nơi lưu đày ở Akhaltsikhe với quân đội do Yusuf Pasha của Akhaltsikhe cung cấp, Malakia Gurieli bị truất ngôi, ông cũng chạy sang Akhaltsikhe. Yusuf Pasha đã cố gắng hòa giải giữa hai chú cháu, nhưng Kaikhosro II Gurieli dứt khoát từ bỏ lời hứa sẽ không làm hại Malakia Gurieli, ông ta khiến chú của mình bị chọc mù mắt. Điều này đã xúc phạm Yusuf Pasha, ông này cho thực hiện việc ám sát Kaikhosro II Gurieli vào năm 1689, Malakia Gurieli được phục hồi làm công tước Guria, nhưng sự cai trị của ông không kéo dài lâu. Người dân Guria coi Malakia Gurieli là kẻ bất tài, họ đã mua chuộc Yusuf Pasha của Akhaltsikhe, bảo đảm sự ủng hộ của vị vua này trong việc hạ bệ Malakia Gurieli để ủng hộ một cháu trai khác của ông ta, Mamia III Gurieli.

Mamia III Gurieli (tại vị:1689-1711, phục vị:1712-1714)
Năm 1711, Mamia III Gurieli lên làm vua tại Imereti, điều này có được là do sự ủng hộ của các quý tộc Mingrelie, Công tước xứ Ratcha và Letchkhumi. Con trai ông, George IV Gurieli tiếp quản công quốc Guria, nhưng chỉ một năm sau Mamia III Gurieli đã bật bãi khỏi Imereti nên phải quay lại bản quốc, George IV Gurieli trả ngôi vị cho cha.
George IV Gurieli (tại vị:1711-1712, phục vị:1714-1716, tái phục vị:1716-1720, hựu tái phục vị:1720-1726)
Năm 1712, George IV Gurieli từ nhiệm vị trí quân chủ bởi vua cha Mamia III Gurieli thất thế ở Imereti, ông chủ động hoàn vị cho cha. Năm 1714, Mamia III Gurieli đột ngột băng hà, George IV Gurieli lên làm công tước lần thứ hai. George IV Gurieli phải đối mặt với một cuộc đảo chính được thiết kế bởi chính mẹ của ông, Elene, với sự xúi giục của: Dadiani, Abashidze, và công tước Racha đã can thiệp với quân đội của họ để trục xuất George IV Gurieli rồi thay thế ông bằng người em trai Kaikhosro III Gurieli. George IV Gurieli chạy trốn đến Akhlatsikhe, sau đó chuyển đến Erzurum, với quân đội được cung cấp bởi pasha địa phương, ông đã nhanh chóng tái chiếm Guria, buộc mẹ và người anh em của mình phải lưu vong. Nhưng các quý tộc hàng đầu của Guria như: Eristavi và Bezhan Nakashidze đã không chào đón sự trở lại của George IV Gurieli, và viện trợ quân sự của Bezhan Dadian để khiến George IV Gurieli phải dời đến Batumi, sự kiện trên diễn ra vào năm 1720. Dadiani cướp phá Guria, khi họ rời đi, George IV Gurieli đã có thể tiếp tục triều đại của mình bằng biện pháp làm hòa với Dadiani.
Mamia IV Gurieli (tại vị:1726–1756, phục vị:1758–1765, tái phục vị:1771–1776)
Năm 1756, Mamia IV Gurieli bị hạ bệ, người thực hiện cuộc thay bậc đổi ngôi này là Solomon I của Imereti, đó là hệ quả của sự thù địch bởi việc tham gia của ông vào một cuộc đảo chính cuối cùng không thành công chống lại Solomon I từ năm 1752 ở Imereti. Solomon I ủng hộ Giorgi V Gurieli, em trai Mamia IV Gurieli bước lên ngôi báu, vấn đề này còn có đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn. Mamia IV Gurieli trốn đến vùng núi Racha và cuối cùng vượt qua miền đông Georgia để thu hút sự ủng hộ từ vị vua nổi dậy Heraclius II của Kakheti, nhờ sự can thiệp của Heraclius II, Mamia IV Gurieli đã giành được sự ưu ái với pasha của Ottoman Akhaltsikhe, do vậy ông được phục hồi ở Guria vào năm 1758. Ông đã hòa giải với Solomon I và tham gia vào cuộc đấu tranh chống lại sự xâm lấn và buôn bán nô lệ của Ottoman, Giorgi V Gurieli bị truất ngôi. Năm 1765, Hasan Pasha ở Akhaltsikhe, đáp lại sự tham gia của Mamia IV Gurieli vào những nỗ lực chống Ottoman của Solomon I, đã phục hồi Giorgi V Gurieli ở Guria. Năm 1770, Solomon I đã lợi dụng cuộc chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 1767, tiến quân vào Guria, đánh bại một lực lượng Ottoman diễu hành từ Batumi đến Imereti, kết thúc bằng sự kiện năm 1771, lật đổ Giorgi V Gurieli để ủng hộ Mamia IV Gurieli đăng cơ lần thứ ba.
Giorgi V Gurieli (tại vị:1756–1758, phục vị:1765–1771, tái phục vị:1776–1788)
Năm 1758, Giorgi V Gurieli mất ngôi, người anh trai ông Mamia IV Gurieli trở lại ngai vàng. Năm 1765, Giorgi V Gurieli giành lại ngôi vị, ông được hỗ trợ bởi Hasan Pasha ở Akhaltsikhe. Năm 1771, Giorgi V Gurieli lại mất ngôi, Solomon I lợi dụng chiến tranh Nga-Thổ để đưa quân can thiệp vào nội bộ công quốc Guria để đưa Mamia IV Gurieli phục tích. Mãi đến năm 1776, Giorgi V Gurieli khai thác mối quan hệ ngày càng xấu đi giữa Solomon I và Mamia IV Gurieli, đã tổ chức một cuộc đảo chính chống lại anh trai mình, ông đã thành công để một lần nữa nắm quyền lực tại Guria, tiếp đó ông làm hòa với Solomon I do đó ổn định được vị trí của mình cho đến hết đời.

Tham khảo

Xem thêm
 Phục bích tại châu Á

Khôi phục (chính trị)
Lịch sử Gruzia
Chính trị Gruzia


title: Giải bóng đá Vô địch U-19 Quốc gia 2020

text:
Giải bóng đá Vô địch U-19 Quốc gia 2020 là mùa giải thứ 15 của giải U19 Quốc gia do VFF tổ chức. Giải đấu này diễn ra theo hai giai đoạn, theo dự kiến vòng loại sẽ khởi tranh từ ngày 3/3/2020 và kết thúc vào ngày 11 tháng 6 năm 2020. Vòng chung kết diễn ra từ 19/6 đến ngày 28/6/2020.

Tuy nhiên do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 toàn cầu, nên giải đấu đã tạm gián đoạn từ giữa tháng 3/2020 và khởi tranh lại từ 01/06/2020

Các đội bóng tham gia
Có 25 đội bóng tham dự thi đấu vòng loại chia thành 5 bảng đấu:
Bảng A: do Trung tâm đào tạo bóng đá trẻ PVF đăng cai tổ chức, gồm 6 đội: Viettel, Hà Nội, Than Quảng Ninh, Nam Định, Phố Hiến, PVF.
Bảng B: do Đoàn bóng đá Huế đăng cai tổ chức, gồm 5 đội: Thừa Thiên Huế, Sông Lam Nghệ An, Quảng Nam, SHB Đà Nẵng, Thanh Hóa.
Bảng C: do Trung tâm huấn luyện thể thao Hàm Rồng đăng cai tổ chức, gồm 5 đội: Hoàng Anh Gia Lai 1, Bình Định, Phú Yên, Đắk Lắk, Công An Nhân Dân.
Bảng D: do Trung tâm Thể thao Thống Nhất đăng cai tổ chức, gồm 4 đội: Thành phố Hồ Chí Minh, Hoàng Anh Gia Lai 2, Khánh Hòa, Bình Phước.
Bảng E: do Trung tâm Thể thao Thành Long đăng cai tổ chức, gồm 5 đội: Sài Gòn, Long An, An Giang, Cần Thơ, Becamex Bình Dương.

Thời gian thi đấu
Vòng loại:
Lượt đi: từ ngày 3/3 - 12/3/2020
Lượt về: từ ngày 16/3 - 26/3/2020
Vòng chung kết:
Thời gian: Từ ngày 5/4 - 14/4/2020
Do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 toàn cầu, nên giải đấu đã tạm gián đoạn từ giữa tháng 3/2020 và khởi tranh lại từ 01/06/2020, ban tổ chức tiếp tục điều chỉnh thời gian giải đấu theo tình hình thực tế

Vòng loại

Bảng A
 Gồm các đội bóng: Viettel, Hà Nội, Than Quảng Ninh, Nam Định, Phố Hiến, PVF.
 Tất cả các trận đấu đều diễn ra trên 2 sân, sân cỏ tự nhiên và sân cỏ nhân tạo của Trung tâm đào tạo bóng đá trẻ PVF.

(*): Xét thành tích các đội nhì bảng không tính kết quả với đội xếp thứ 5 và đội xếp thứ 6

Kết quả và lịch thi đấu chi tiết:

Nguồn: https://int.soccerway.com/national/vietnam/u19-championship/2020/group-a/r52097/, và các fanpage facebook các CLB cung cấp

Bảng B
 Gồm các đội bóng: Thừa Thiên Huế, Sông Lam Nghệ An, Quảng Nam, SHB Đà Nẵng, Thanh Hóa.

(*): Xét thành tích các đội nhì bảng không tính kết quả với đội xếp thứ 5

Kết quả và lịch thi đấu chi tiết:

Bảng C
 Gồm các đội bóng: Hoàng Anh Gia Lai 1, Bình Định, Phú Yên, Đắk Lắk, Công An Nhân Dân.

(*): Xét thành tích các đội nhì bảng không tính kết quả với đội xếp thứ 5

Kết quả và lịch thi đấu chi tiết:

Bảng D
 Gồm các đội bóng: Thành phố Hồ Chí Minh, Hoàng Anh Gia Lai 2, Khánh Hòa, Bình Phước.

Kết quả và lịch thi đấu chi tiết:

Bảng E
 Gồm các đội bóng: Sài Gòn, Long An, An Giang, Cần Thơ, Becamex Bình Dương.

(*): Xét thành tích các đội nhì bảng không tính kết quả với đội xếp thứ 5

Kết quả và lịch thi đấu chi tiết:

Kết quả so sánh các đội nhì bảng:

(*): Cập nhật đến 11/6/2020

(**): Ba đội có thành tích tốt nhất được quyền vào vòng chung kết

(***): Bảng A có 6 đội, không tính kết quả với đội xếp thứ 5 và đội xếp thứ 6 trong bảng

Các sự kiện

Trận đấu tiêu cực gữa U19 Đắk Lắk và U19 Bình Định
Ngày 7/3/2020, Ban Kỷ luật LĐBĐVN đã có các quyết định kỷ luật liên quan đến trận đấu giữa hai đội U19 Đắk Lắk và U19 Bình Định tại giải Vô địch U19 Quốc gia 2020, diễn ra ngày 05/3/2020 tại sân thi đấu Hàm Rồng 5, Gia Lai.

Theo đó, kết quả trận U19 Đắk Lắk - U19 Bình Định bị hủy bỏ do có biểu hiện nhường điểm. Đội U19 Bình Định bị phạt 25 triệu đồng.

Ông Cao Văn Dũng, huấn luyện viên trưởng đội U19 Bình Định bị đình chỉ làm nhiệm vụ 2 trận kế tiếp và phạt 5 triệu đồng do thiếu trách nhiệm trong chỉ đạo đội bóng của mình thi đấu với đội U19 Đắk Lắk.

Cầu thủ Đào Gia Bảo (số 19) của đội U19 Bình Định bị đình chỉ thi đấu đến hết giải bóng đá Vô địch U19 Quốc gia 2020 và phạt 5 triệu đồng do thi đấu không đúng khả năng của mình mà không có lý do chính đáng.

Cầu thủ Đinh Trường Đệ (số 14), cầu thủ Trần Văn Thái (số 24) và cầu thủ Nguyễn Thế Thịnh (số 1) của đội U19 Bình Định bị đình chỉ thi đấu 4 trận kế tiếp và phạt 5 triệu đồng do thi đấu không đúng khả năng của mình mà không có lý do chính đáng.

Cầu thủ Y Êli NiÊ (số 23) của đội U19 Đắk Lắk bị đình chỉ thi đấu 2 trận kế tiếp và phạt 5 triệu đồng do thi đấu không đúng khả năng của mình mà không có lý do chính đáng.

Tạm dừng giải đấu do đại dịch Covid-19 toàn cầu
Ngày 14/03/2020, trước diễn biến phức tạp của đại dịch Covid-19 toàn cầu và tại Việt Nam, Liên đoàn bóng đá VFF đã ra thống báo tạm dừng giải đấu

https://www.vff.org.vn/thu-vien/thong-bao-tam-dung-luot-ve-giai-bong-da-vo-dich-u19-quoc-gia-2020/

Giải đấu tiếp tục sau khi Việt Nam khống chế dịch thành công
Sau khi Việt Nam khống chế dịch thành công, không phát sinh ca nhiễm mới trong nước, VFF đã họp và ra thông báo lịch thi đấu lượt  về  vòng loại U19 quốc gia từ 01/06/2020

Số liệu covid-19 tại Việt Nam

https://www.worldometers.info/coronavirus/country/viet-nam/

Thông báo lịch thi đấu

https://vff.org.vn/lich-thi-dau-luot-ve-vong-loai-giai-bong-da-vo-dich-u19-quoc-gia-2020/

U19 Lâm Đồng không tham dự lượt về vòng loại
Lượt về vòng loại giải Bóng đá vô địch U19 quốc gia 2020, đội bóng U19 Lâm Đồng không tiếp tục tham dự nữa. Ban tổ chức hủy bỏ toàn bộ kết quả thi đấu (Bao gồm điểm số và các bàn thắng) của đội U19 Lâm Đồng với các đội khác. Các thẻ vàng, thẻ đỏ vẫn giữ nguyên.

Vòng chung kết
Ngày 18 tháng 6 năm 2020, tại Trung tâm Đào tạo Bóng đá trẻ PVF, đã diễn ra họp báo bốc thăm xếp lịch thi đấu Vòng chung kết Giải bóng đá Vô địch U19 Quốc gia 2020. Thời gian diễn ra vòng chung kết từ ngày 19 tháng 6 đến ngày 28 tháng 6 năm 2020; Tất cả các trận đấu diễn ra tại Trung tâm Đào tạo Bóng đá trẻ PVF thuộc tỉnh Hưng Yên.

Vòng bảng

Bảng A

(*): Cập nhật đến 23/6/2020

(**): Hai đội có thành tích tốt nhất được quyền vào vòng bán kết

Bảng B

(*): Cập nhật đến 23/6/2020

(**): Hai đội có thành tích tốt nhất được quyền vào vòng bán kết

(***): U19 Sông Lam Nghệ An có thành tích đối đầu tốt hơn U19 Hoàng Anh Gia Lai II; U19 SLNA 1–0 U19 HAGL2

Vòng bán kết

Trận chung kết

Tổng kết mùa giải
Đội vô địch: U19 PVF
Đội á quân: U19 Hoàng Anh Gia Lai I
Đồng hạng ba: U19 Công An Nhân Dân và U19 Sông Lam Nghệ An
Giải phong cách: U19 PVF
Vua phá lưới: Ngô Văn Lương (U19 Sông Lam Nghệ An) và Nguyễn Quốc Việt (U19 Hoàng Anh Gia Lai I) với 3 bàn thắng
Cầu thủ xuất sắc: Huỳnh Công Đến (U19 PVF)
Thủ môn xuất sắc: Huỳnh Trần Bảo Duy (U19 Hoàng Anh Gia Lai I)

Truyền hình
Các kênh: VTV6, VTC3, VTC4, SCTV15

Xem thêm
 Giải bóng đá Vô địch U-17 Quốc gia 2020
 Giải bóng đá Vô địch U-21 Quốc gia 2020

Chú thích

Liên kết ngoài
Liên đoàn bóng đá Việt Nam

Giải bóng đá U19 Quốc gia Việt Nam
Bóng đá Việt Nam năm 2020


title: Some of the Things That Molecules Do

text:
Some of the Things That Molecules Do (Những thứ mà phân tử tạo ra) là tập 2 trong tổng số 13 tập trong bộ phim tài liệu về khoa học ở nước Mỹ: Cosmos: A Spacetime Odyssey (Vũ trụ: Chuyến du hành không-thời gian), được trình chiếu vào năm 2014. Chương trình này dựa theo phim tài liệu trước đó của Carl Sagan được trình chiếu trên PBS(Public Broadcasting Service - "Dịch vụ Truyền thông Công cộng". Có thể nói, đây được coi là một cột mốc quan trọng cho phim tài liệu khoa học. Chương trình được trình bày bởi nhà vật lý thiên văn Neil deGrasse Tyson.

- Đạo diễn: Bill Pope

- Ngày chiếu: 16/3/2014

- Lượng người xem (Ở Mỹ): 4,95 triệu người

- Nội dung:

Tập phim bao gồm một số khía cạnh về nguồn gốc của cuộc sống và tiến hóa. Neil deGrasse Tyson mô tả cả hai lựa chọn nhân tạo qua nhân giống chọn lọc, sử dụng các ví dụ về sự tuần hóa do con người như từ sói thành chó, và cách chọn lọc tự nhiên như loài như gấu trắng bắc cực (xưa là gấu nâu, nhưng do ở Bắc cực càng ngày càng rét, gấu trắng thích nghi tốt hơn nên dần dần thay thế gấu nâu). Tyson sử dụng "Con tàu tưởng tượng" để miêu tả hình dáng, cấu tạo DNA, đột biến gen, và miêu tả sự đa dạng của các loài như cây sự sống (Tree of life), và đưa ví dụ điển hình như cấu tạo mắt của các loài, từ vi khuẩn cho đến cá, động vật trên cạn đầu tiên và cuối cùng là con người.

Tyson mô tả sự tuyệt chủng của các loài và sự kiện tuyệt chủng lớn đã quét sạch nhiều loài trên trái đất, trong khi một số loài, như tardigrade, có thể tồn tại và tiếp tục cuộc sống. Tyson phỏng đoán về khả năng của sự sống trên các hành tinh khác, chẳng hạn như mặt trăng của sao Thổ - Titan (vì có băng) - cũng như cách phát sinh luận thể có nguồn gốc sự sống trên Trái đất. Tập phim kết thúc với một hình ảnh động từ phim Cosmos: A Personal Voyage để thể hiện sự tiến hóa, phát triển của sinh vật từ một tế bào duy nhất cho đến loài người hiện nay.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Các tập phim Cosmos: A Spacetime Odyssey


title: Mecyna fuscimaculalis

text:
Mecyna fuscimaculalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mecyna


title: Các quận ở Warszawa

text:
Warsaw là một hạt (powiat ), và được chia thành 18 quận (dzielnica ), mỗi quận có một cơ quan hành chính riêng. Từ "dzielnica" cũng được sử dụng không chính thức trong tiếng Ba Lan để chỉ bất kỳ phần riêng biệt nào của một thị trấn hoặc thành phố.

Bộ phận hiện tại được giới thiệu vào năm 1990 và được sửa đổi bởi Hội đồng thành phố Warsaw vào năm 2002. Tên của 18 quận như sau: Bemowo, Białołęka, Bielany, Mokotów, Ochota, Praga Południe, Praga Północ, Rembertów, Śródmieście, Targówek, Ursus, Ursynów, Wawer, Wesoła, Wilanów, Włochy, Wola, and Żoliborz.

Các quận của Warsaw

Địa phương
Mỗi quận được phân chia theo cách thông thường thành một số khu phố không có tư cách pháp lý hoặc hành chính, nhưng được sử dụng trong hệ thống điều hướng thành phố (Miejski System Informacji).

Lịch sử

1994-2002

1990-1994

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quận của Warszawa


title: Sân vận động Cộng hòa Vazgen Sargsyan

text:
Sân vận động Cộng hòa Vazgen Sargsyan (), còn được gọi là Sân vận động Cộng hòa (), là một sân vận động đa năng toàn chỗ ngồi nằm trên đường 65 Vardanants, ở thủ đô Yerevan của Armenia. Sân vận động được xây dựng từ năm 1933 đến 1935. Sân được chính thức khánh thành vào năm 1935 với tên gọi Sân vận động Dinamo. Những lần phát triển tiếp theo được thực hiện vào năm 1953, sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc. Sân chủ yếu được sử dụng cho các trận đấu bóng đá và là sân nhà của đội tuyển bóng đá quốc gia Armenia. Sức chứa của sân vận động là 14.403 chỗ ngồi.

Lịch sử

Sân vận động được khai trương vào năm 1935 trong những ngày thuộc Liên Xô là Sân vận động Dinamo. Năm 1999, sau một cuộc cải tạo lớn, tên được đổi thành Sân vận động Cộng hòa (Sân vận động Hanrapetakan). Cuối năm 1999, sau vụ ám sát cựu thủ tướng Armenia Vazgen Sargsyan, tên của sân vận động đã chính thức được đổi thành Sân vận động Cộng hòa Vazgen Sargsyan. Sân hiện đang được sử dụng cho các trận đấu bóng đá và là sân nhà của đội tuyển bóng đá quốc gia Armenia cũng như các đội địa phương Ararat Armenia và Pyunik, cả hai đều chơi ở Giải Ngoại hạng Armenia.

Một cuộc cải tạo lớn của sân vận động đã được dự kiến sẽ diễn ra vào năm 1995, nhưng quá trình này đã bị trì hoãn do những khó khăn tài chính. Năm 1999, một quy trình cải tạo quy mô lớn đã được đưa ra và hơn 3 triệu đô la Mỹ đã được chi cho việc phát triển cơ sở hạ tầng, ghế ngồi và nhiều cơ sở khác, với sự hỗ trợ tài chính của Ủy ban điều hành UEFA. Đến cuối năm 2000, sân vận động đã được cải tạo hoàn toàn với một cơ sở chỗ ngồi được bảo hiểm đầy đủ.

Sân vận động Cộng hòa được đặt theo tên của Vazgen Sargsyan theo sắc lệnh của tổng thống vào ngày 28 tháng 12 năm 1999. Vazgen Sargsyan là chỉ huy của lực lượng Armenia trong Chiến tranh Nagorno-Karabakh và từng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng từ năm 1995 đến 1999 và Thủ tướng từ tháng 6 đến 27 tháng 10 năm 1999, khi ông và các quan chức cấp cao khác bị giết trong vụ nổ súng tại Quốc hội Armenia.

Một cải tiến lớn khác đã được thực hiện vào năm 2008 thông qua công ty Green Diversified Ltd. của Israel, mặt sân đã được thay thế hoàn toàn bằng một bề mặt hiện đại, các phần VIP đã được sửa chữa và một hệ thống an ninh hiện đại được lắp đặt trong sân vận động để đáp ứng các tiêu chuẩn của UEFA. Đến cuối tháng 8 năm 2008, sân vận động đã sẵn sàng để tổ chức các trận đấu trên sân mới. Do việc lắp đặt các phần VIP mới, sức chứa chỗ ngồi đã giảm từ 14.968 chỗ ngồi xuống còn 14.403 chỗ ngồi.

Kỷ lục khán giả
11 tháng 10 năm 2003, Vòng loại Euro 2004 Bảng 6: Armenia 0-4 Tây Ban Nha, Khán giả: 16.000.
22 tháng 8 năm 2007, Vòng loại Euro 2008 Bảng A: Armenia 1-1 Bồ Đào Nha, Khán giả: 15.550.
13 tháng 6 năm 2015, Vòng loại Euro 2016 Bảng I: Armenia 2-3 Bồ Đào Nha, Khán giả: 14.527.
7 tháng 10 năm 2011, Vòng loại Euro 2012 Bảng B: Armenia 4-1 Macedonia, Khán giả: 14.403.
12 tháng 10 năm 2012, Vòng loại World Cup 2014 Bảng B: Armenia 0-3 Cộng hòa Séc, Khán giả: 14.403.
26 tháng 3 năm 2011, Vòng loại Euro 2012 Bảng B: Armenia 0-0 Nga, Khán giả: 14.400.

Hình ảnh

Tham khảo

Công trình xây dựng hoàn thành năm 1935
Armenia
Địa điểm điền kinh Armenia
Địa điểm bóng đá Armenia
Đội tuyển bóng đá quốc gia Armenia
FC Pyunik
Ulisses FC
Địa điểm thể thao hoàn thành năm 1935
Địa điểm thể thao Yerevan
Khởi đầu năm 1935 ở Armenia
FC Ararat-Armenia


title: Trathala flaviceps

text:
Trathala flaviceps là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Trathala


title: Uranophora splendida

text:
Uranophora splendida là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Uranophora


title: Xương dương vật

text:
Xương dương vật (tên khoa học: baculum, hoặc os penis, hoặc os priapi) là một xương được tìm thấy trong dương vật của nhiều loài động vật có vú nhau thai. Nó không có trong dương vật của con người, nhưng hiện diện trong các dương vật của các loài linh trưởng khác, chẳng hạn như khỉ đột và tinh tinh. Xương nằm trên niệu đạo con đực, và nó hỗ trợ sinh sản hữu tính bằng cách duy trì đủ độ cứng trong quá trình thâm nhập tình dục. Xương tương đồng ở động vật có vú cái được gọi là baubellum hoặc os clitoridis - một xương âm vật.

Chức năng
Xương dương vật được sử dụng cho giao phối và thay đổi về kích thước và hình dạng theo loài. Sự phát triển của nó có thể bị ảnh hưởng bởi sự lựa chọn tình dục, và đặc điểm của nó đôi khi được sử dụng để phân biệt giữa các loài tương tự. Xương trong dương vật cho phép con đực giao phối trong một thời gian dài với một con cái, có thể là một lợi thế khác biệt trong một số chiến lược giao phối. Chiều dài của quả tạ có thể liên quan đến thời gian giao phối ở một số loài. Trong các loài ăn thịt và linh trưởng, chiều dài của quả trứng có vẻ bị ảnh hưởng bởi sự lựa chọn tình dục sau khi quan sát. Ở một số loài Chiroptera, đường ruột cũng có thể bảo vệ niệu đạo khỏi bị nén.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The San Diego Zoo's Conservation and research for endangered species projects. 'What is the significance of the baculum in animals?'
 On the evolution of the mammalian baculum: vaginal friction, prolonged intromission or induced ovulation?
 The structure of the penis with the associated baculum in the male greater cane rat (Thryonomys swinderianus)

Giải phẫu động vật có vú
Sinh sản động vật có vú
Dương vật
Nam học


title: Giảm xóc

text:
Bộ giảm xóc hay phuộc nhún là một thiết bị cơ khí hoặc thủy lực được thiết kế để hấp thụ và làm giảm các xung sốc. Nó thực hiện điều này bằng cách chuyển đổi động năng của cú sốc thành một dạng năng lượng khác (điển hình là nhiệt năng) sau đó nhiệt năng này bị tiêu tán đi. Hầu hết các giảm xóc là một dạng dashpot (một bộ giảm xóc chống lại chuyển động thông qua ma sát nhớt).

Miêu tả
Giảm xóc khí nén và thủy lực được sử dụng kết hợp với đệm và lò xo. Một bộ giảm xóc ô tô chứa các van khóa và lỗ kiểm tra dùng lò xo để kiểm soát dòng chảy của dầu thông qua một pít-tông bên trong (xem bên dưới).

Một thứ cần xem xét  trong bản thiết kế, khi thiết kế hoặc chọn một bộ giảm xóc, là năng lượng sốc đó sẽ bị chuyển hóa đi đâu. Trong hầu hết các chất hấp thụ sốc, năng lượng được chuyển thành nhiệt bên trong một chất lỏng có độ nhớt. Trong các xi lanh thủy lực, chất lỏng thủy lực nóng lên, còn trong các bình khí, không khí nóng thường bị đẩy vào khí quyển. Trong các loại giảm xóc khác, chẳng hạn như các loại giảm xóc điện từ, năng lượng thoát ra có thể được lưu trữ và sử dụng sau này. Nói chung, giảm xóc giúp xe chạy êm hơn trên những con đường không bằng phẳng.

Hệ thống treo xe
Trong một chiếc xe, giảm xóc làm giảm hậu quả của việc di chuyển trên mặt đất gồ ghề, dẫn đến cải thiện chất lượng xe và việc lái xe. Trong khi giảm xóc phục vụ mục đích hạn chế chuyển động treo quá mức, mục đích duy nhất của chúng là làm giảm bớt dao động của lò xo. Giảm xóc sử dụng việc dùng các van dầu và khí để hấp thụ năng lượng dư thừa từ lò xo. Tỷ lệ lò xo được nhà sản xuất lựa chọn dựa trên khối lượng của xe khi chịu tải và không tải. Một số người sử dụng các cú sốc để sửa đổi tỷ lệ của lò xo nhưng đây không phải là cách sử dụng chính xác. Cùng với độ trễ trong chính lốp xe, chúng làm giảm năng lượng được lưu trữ trong chuyển động của trọng lượng không bị rung lắc theo các chiều lên xuống. Giảm xóc cho bánh xe hiệu quả có thể yêu cầu phải điều chỉnh các mức sốc đến một mức kháng tối ưu.

Giảm xóc dùng lò xo thường sử dụng lò xo cuộn hoặc lò xo lá, mặc dù thanh xoắn cũng được sử dụng trong giảm xóc xoắn. Tuy nhiên, lý tưởng là lò xo không phải là chất hấp thụ sốc, vì lò xo chỉ lưu trữ và không tiêu tán hoặc hấp thụ năng lượng. Xe thường sử dụng cả giảm xóc thủy lực và lò xo hoặc thanh xoắn. Trong sự kết hợp này, "giảm xóc" đề cập cụ thể đến piston thủy lực giúp hấp thụ và làm tiêu tan các rung động. Hiện tại, hệ thống treo composite được sử dụng chủ yếu trong xe 1 cầu và cả lò xo lá cũng được tạo thành từ vật liệu composite trong xe 2 cầu.

Lịch sử ban đầu
Tương tự như xe ngựa và đầu máy xe lửa, hầu hết các phương tiện cơ giới đời đầu đều sử dụng lò xo lá. Một trong những đặc điểm của các lò xo này là ma sát giữa các lá mang lại một mức độ giảm xóc, và trong một đánh giá năm 1912 về hệ thống treo xe, việc thiếu đặc tính này trong các lò xo xoắn ốc là lý do "không thể" sử dụng chúng làm chính lò xo. Tuy nhiên, lượng giảm xóc được cung cấp bởi ma sát lò xo lá bị giới hạn và thay đổi tùy theo điều kiện của lò xo, và dù ướt hay khô. Nó cũng hoạt động theo cả hai hướng. Hệ thống treo trước cho xe máy đã sử dụng cuộn dây Druid từ năm 1906, và các thiết kế tương tự sau đó đã bổ sung bộ giảm chấn ma sát quay, làm giảm xóc cả hai cách - nhưng chúng có thể điều chỉnh (ví dụ: dĩa Webb 1924). Những bộ giảm xóc đĩa ma sát này cũng được trang bị cho nhiều xe.

Một trong những vấn đề với xe ô tô là sự thay đổi lớn về khối lượng dao động giữa tải nhẹ và tải đầy đủ, đặc biệt là đối với lò xo phía sau. Khi lò xo bị tải nặng có thể chạm đáy, và ngoài việc lắp cao su 'dừng va chạm', đã có những nỗ lực sử dụng lò xo chính nặng với lò xo phụ để làm trơn khi đi xe, mà thường được gọi là 'giảm xóc'. Nhận thấy rằng sự kết hợp của lò xo và xe dao động với tần số đặc trưng, những lò xo phụ này được thiết kế với một giai đoạn khác, nhưng không phải là một giải pháp cho vấn đề rằng lò xo hồi phục sau khi va đập có thể ném bạn ra khỏi chỗ ngồi. Những gì được gọi là giảm xóc hoạt động trên sự phục hồi của lò xo.

Mặc dù C.L. Horock đã đưa ra một thiết kế vào năm 1901 có giảm xóc thủy lực, nhưng nó chỉ hoạt động theo một hướng. Nó dường như không được đưa vào sản xuất ngay lập tức, trong khi các bộ giảm chấn cơ học như Gabriel Snubber bắt đầu được trang bị vào cuối những năm 1900 (tương tự là Stromberg Anti-Shox). Những hệ treo xe này đã sử dụng một vành đai cuộn bên trong một thiết bị sao cho nó tự do quấn vào dưới tác động của lò xo cuộn, nhưng gặp ma sát khi rút ra. Gabriel Snubbers đã được trang bị cho một chiếc xe Arrol-Johnston 11,9 hp đã phá vỡ kỷ lục 6 giờ của Class B tại Brooklands vào cuối năm 1912, và tạp chí Automotor lưu ý rằng snubber này có thể có một tương lai tuyệt vời cho đua xe vì nó có trọng lượng nhẹ và dễ dàng điều chỉnh.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 This Motor-Truck Hasn't Any Springs, Popular Science, February 1919
 MIT Undergrads Create Shock Absorber That Generates Energy.
 Leveling Out The Rough Spots, 1943 article
 Damping rate calculations , seminar notes by Kaz Technologies
  , shock absorber measurement

Kiểm soát cơ năng


title: Hyphesma nukarnensis

text:
Hyphesma nukarnensis là một loài ong trong họ Colletidae. Loài này được  miêu tả khoa học đầu tiên năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

nukarnensis
Động vật được mô tả năm 1975


title: Sheneh (Pharaon)

text:
Sheneh là một vị vua cai trị một vài vùng của Ai Cập trong thời kỳ Chuyển tiếp thứ Hai, có thể là vào thế kỷ thứ XVII TCN, và dường như thuộc về vương triều thứ 14. Do vậy ông sẽ trị vì toàn bộ phía Đông của đồng bằng châu thổ sông Nile từ Avaris và có thể là cả khu vực phía Tây đồng bằng châu thổ. Vị trí trong biên niên sử và danh tính của ông vẫn chưa rõ ràng.

Chứng thực
Sheneh là một trong số ít các vị vua được chứng thực của vương triều thứ 14 cùng với ba con dấu bọ hung được quy cho là của ông. Tuy vậy, không có con dấu nào trong số đó có nguồn gốc rõ ràng, điều này cản trở quá trình nghiên cứu về vương quốc của Sheneh. Một con dấu bọ hung trong số đó hiện nay đang nằm tại bảo tàng Anh, một cái khác ở Aberdeen, số thứ tự 21048, và cái thứ ba thì nằm tại Moskva với số thứ tự 2258.

Con dấu bọ hung ở Moskva của Sheneh có kiểu trang trí đường viền cùng với biểu tượng của một sợi dây thừng, vốn chỉ được sử dụng trong những con dấu bọ hung các quan lại thuộc vương triều thứ 13 và cho vị vua Sheshi cùng người con trai Ipqu của ông ta thuộc giai đoạn đầu vương triều thứ 14. Do vậy Sheneh có thể cũng đã trị vì trong giai đoạn đầu vương triều thứ 14, dưới một cái tên prenomen mà có thể đã được ghi lại trong cuộn giấy cói Turin.

Danh tính

Sheneh là người được chứng thực tương đối rõ ràng đối với một vị vua của vương triều thứ 14 cho nên nhà Ai Cập học Kim Ryholt đề xuất rằng ông có thể được đồng nhất với Sehebre hoặc Merdjefare. Thực vậy, Sehebre và Merdjefare đã trị vì từ 3–4 năm, đây là những triều đại kéo dài nhất của vương triều này và là các vị vua được chứng thực một cách nghèo nàn.

Tên của Sheneh đôi khi còn được dịch là Shenes do cách đọc sai của ký tự ban cho cuộc sống.

Xem thêm
Danh sách các pharaon

Chú thích

Pharaon Vương triều thứ Mười Bốn của Ai Cập


title: Zigera funeralis

text:
Zigera funeralis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Zigera


title: Phasia latipennis

text:
Phasia latipennis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phasia


title: Cindy Obeñita

text:
Cinderella Faye Obeñita (sinh ngày 3 tháng 1 năm 1996), được biết đến với nghệ danh Cindy Obeñita là một người mẫu và hoa hậu người Philippines. Cô đăng quang ngôi vị Hoa hậu Liên lục địa 2021 diễn ra tại Ai Cập vào ngày 29 tháng 10 năm 2021. Trước đó, cô đã đăng quang ngôi vị Binibining Pilipinas Intercontinental 2021.

Tiểu sử
Obeñita sinh ngày 3 tháng 1 năm 1996 và lớn lên ở Cagayan de Oro, Philippines. Cô đã có bằng cử nhân về truyền thông đại chúng tại Đại học Liceo de Cagayan. Cô ấy tốt nghiệp chuyên ngành tiếng Latin. Obeñita làm trưởng bộ phận lập kế hoạch và sự kiện của Văn phòng Du lịch tỉnh ở Misamis Oriental. Vào ngày 13 tháng 12 năm 2019, Obeñita đã tham gia một nhiệm vụ y tế tại Giáo xứ Thánh Tâm ở Cagayan de Oro, Philippines.

Các cuộc thi sắc đẹp

Binibining Pilipinas 2021
Vào ngày 11 tháng 7 năm 2021, Obeñita đã đại diện cho Cagayan de Oro tại Binibining Pilipinas 2021 ở Thành phố Quezon, Metro Manila, Philippines. Cô nhận được nhiều phiếu bầu trực tuyến nhất, cô đã giành được giải thưởng People's Choice và được lọt thẳng vào Top 13.

Trong vòng cuối cùng, Michael Cinco hỏi Obeñita, "Những món đồ xa xỉ như túi xách, quần áo và đồ trang sức quan trọng như thế nào đối với một người phụ nữ, khi nền kinh tế quốc gia đang đi xuống và gặp khó khăn?"

"Trong cuộc sống, chúng ta luôn đứng trước ngã ba đường của sự lựa chọn. Phụ nữ luôn có sự lựa chọn - ưu tiên hàng xa xỉ khi chúng ta đối mặt với đại dịch, và chúng ta cũng có lựa chọn để đón nhận khái niệm 'Vẻ đẹp mới', đó là sự đáp ứng phù hợp với nhu cầu của thời đại và thích ứng với sự thay đổi của thời đại. Tôi nghĩ tôi sẽ chọn trở thành người phụ nữ đó, người hiểu được những vấn đề của Philippines, những vấn đề của cộng đồng tôi, để chúng ta có thể nâng nhau lên. Tôi sẽ là người như vậy. loại phụ nữ, để an ủi những người đau khổ và áp bức những người thoải mái."

Vào đêm chung kết, Obeñita đã được xướng tên là Binibining Pilipinas Intercontinental 2021 và được trao tặng vương miệng bởi Hoa hậu tiền nhiệm, Emma Mary Tiglao.

Hoa hậu Liên lục địa 2021
Vào ngày 29 tháng 10 năm 2021, Obeñita đại diện cho Philippines tại Hoa hậu Liên lục địa 2021 và cạnh tranh với 71 thí sinh khác tại khách sạn Sunrise Diamond Beach Resort ở Sharm el-Sheikh, Ai Cập.

Trong phần thi ứng xử của cuộc thi, cô được hỏi: "Là một đại sứ quốc tế, bạn có tin rằng nói tiếng Anh là quan trọng đối với Hoa hậu Liên lục địa? Tại sao hoặc tại sao không?"

"Với tư cách là một đại sứ, tôi không nghĩ rằng việc nói một ngôn ngữ nào đó là rất quan trọng ở Hoa hậu Liên lục địa hay bất kỳ cuộc thi nào. Miễn là người phụ nữ đó là một người phụ nữ quyền lực và duyên dáng, đảm đang và thông minh. Không quan trọng ngôn ngữ nào. cô ấy nói, và phụ nữ, cô ấy thực sự là một người phụ nữ có phong cách và phẩm chất, vì vậy cô ấy có thể giành chiến thắng trong bất kỳ cuộc thi hoặc nỗ lực nào mà cô ấy tham gia. Ngoài ra, rất quan trọng, tôi đã học được thực tế tại Miss Intercontinental, rằng một người phụ nữ phải có sức mạnh của bản chất Và tôi tin rằng tôi là người phụ nữ đó vì đó là bản chất của Hoa hậu Liên lục địa hiện đại - mà chúng ta đang sống trong một thế giới rất khó tồn tại. Và với tư cách là Hoa hậu Liên lục địa, tôi muốn trở thành nguồn hy vọng đó, nguồn cảm hứng về sức mạnh của vẻ đẹp đích thực và điều đó được cảm nhận trong lòng nhân hậu của chúng ta. và chắc chắn là trong sự chân thành trong những hành động yêu thương của chúng ta."

Vào đêm chung kết, Obeñita đã giành chiến thắng trong cuộc thi và đăng quang Hoa hậu Liên lục địa 2021 và được Fanni Mikó đến từ Hungary trao vương miện. Obeñita là người có thứ hai đến từ Philippines đạt được danh hiệu cao nhất sau Karen Gallman đăng quang Hoa hậu Liên lục địa 2018.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Situs Resmi Binibining Pilipinas

Sinh năm 1996
Nhân vật còn sống
Hoa hậu Philippines
Nữ người mẫu Philippines


title: Daseochaeta mackeanae

text:
Daseochaeta mackeanae là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Daseochaeta


title: Juan Abád

text:
Juan Abád (8 tháng 2 năm 1872 - 24 tháng 12 năm 1932) là một nhà viết kịch người Philippines, quê ở Manila.

Sự nghiệp
Vở kịch đầu tiên của ông là Mơ ước về một hạnh phúc khốn khổ (Sueño de mala fortuna) được dựng năm 1835, là tác phẩm mở   đầu cho thể loại kịch của nền văn học viết bằng ngôn ngữ dân tộc Tagalog, phản ánh cuộc sống của người nghèo vô vọng dưới ách ngoại bang.
Đề tài đó được Abad phát triển rất đa dạng, soi rọi nhiều khía cạnh bần cùng của người Philippines trên các hòn đảo hẻo lánh, rời rạc, gần như bị cách biệt với thế giới văn minh, lại chịu cảnh sống lầm than, cơ cực dưới ách bóc lột của các thế lực xâm lược, thực dân vô cùng tàn tệ qua các vở Những kỷ niệm đau buồn (Mapanglaw na Alaala), Philippines muôn năm (Mabuhay ang Philippinos). Đặc biệt với vở kịch Vòng dây xích vàng (Tanikalang Guinto) đã khiến cho Abad bị đưa ra tòa vì tội xúc phạm nhà cầm quyền và các thế lực tư bản Mỹ.

Tham khảo

Nhà viết kịch Philippines
Sinh năm 1872
Mất năm 1932


title: Paralophia quadrinodosa

text:
Paralophia quadrinodosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Paralophia (Cerambycidae)
Động vật được mô tả năm 1924


title: Trương Phúc Phấn

text:
Trương Phúc Phấn (?–?) là một danh tướng trong giai đoạn Trịnh–Nguyễn phân tranh. Là trấn thủ đầu tiên của dinh Bố Chính (dinh Ngói), với những chiến công giữ vững lũy Trường Dục và đánh thắng các cuộc tấn công quy mô lớn của quân Trịnh những năm 1640, 1648; ông được xếp vào hàng thứ hai của bậc Khai quốc công thần nhà Nguyễn.

Thân thế

Trương Phúc Phấn vốn gốc người Quý Sơn, huyện Tống Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Cha của Trương Phúc Phấn là Trương Gia Sơn, một vị tướng tài giỏi, từng giữ chức Điện Tiền Đô Chỉ Huy cho nhà Lê và được phong là Lương Quận Công. Sau thấy họ Trịnh chuyên quyền, làm việc bất đạo, Trương Gia Sơn mới bỏ chúa Trịnh đi vào Nam, ngụ tại làng Phong Lộc (Quảng Bình), sau dời vào Thừa Thiên.

Trương Phúc Phấn vốn tên Trương Công Phấn, nhờ lập được chiến công, được chúa Nguyễn đổi chữ “Công” thành chữ “Phúc”, cho mang đệm của Chúa. Vốn con nhà tướng, Trương Phúc Phấn theo tập võ nghệ từ nhỏ, học binh thư đồ trận và sớm trở thành một tay võ nghệ, có tài mưu lược hơn người. Ông gia nhập vào quân đội của chúa Nguyễn ở miền Nam, vào đời chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên.

Sự nghiệp
Nhờ tài năng, ông được bổ nhiệm làm chức Cai Cơ. Ông trị quân nghiêm minh, đồng cam cộng khổ với quân lính và luôn răn dè binh sĩ dưới tay không được quấy phá, nhũng nhiễu dân chúng. Bởi vậy, ông nhận được sự nể phục và yên mến của nhân dân, binh lính ở các vùng đóng quân. Khi Nguyễn Phúc Nguyên muốn tranh hùng cùng chúa Trịnh ở phương Bắc, muốn tìm một tướng lĩnh tài ba, đức độ để giữ ải địa đầu. Các tướng lĩnh đều tiến cử Trương Phúc Phấn. Năm 1630, Trương Phúc Phấn giữ chức Trấn thủ dinh Bố Chính (dinh Ngói).“Tháng 6-1630, chúa lập dinh Bố Chính, lập sổ dân đinh, đặt 24 đội thuyền. Trương Phúc Phấn làm Trấn thủ dinh Bố Chính, tước hiệu là Phấn quận công”Tháng 8 năm Canh Thìn (1640), tướng làm phản là Nguyễn Khắc Loát quấy rối Nam Bố Chính. Chúa cùng Nguyễn Hữu Dật bàn kế trừ đi. Trước hết là tung phản gián vào đất chúa Trịnh, rồi sai Phấn cùng Nguyễn Cửu Kiều ngầm đem quân sang sông Gianh giả cách mời Khắc Loát đến hội. Khắc Loát tin lời, không phòng bị. Quân của Phấn thình lình ập đến đánh úp. Khắc Loát bối rối chạy về, bị chúa Trịnh sai giết đi. Phấn thừa thắng lấy hết cả đất châu Bắc Bố Chính. Tin thắng trận ấy đến nơi, chúa ban thưởng rất hậu.

Năm 1647, ở Bắc Hà, chúa Trịnh Tráng sai Đại Đô Đốc là Tiến Quận Công Lê Văn Hiểu, đem đại quân thủy bộ vào tấn công Nam Hà. Bộ binh tấn công vào nam Bố Chính, thủy quân đánh vào cửa Nhật Lệ. Trương Phúc Phấn cùng với con là Trương Phúc Hùng chia quân ra, giữ đồn Trường Dục và Lũy Thầy. Quân Trịnh khí thế hùng hậu ban đầu đã tấn công vào đại đồn Trường Dục và Lũy Thầy rất mãnh liệt, nhưng suốt mấy lần xung kích đều gặp thất bại. Dưới quyền điều động của Trương Phúc Phấn và Trương Phúc Hùng, binh sĩ Nam Hà đã chống trả, bảo vệ thành lũy rất hữu hiệu. Quân Trịnh đánh mãi không được gọi Trương Phúc Phấn là Phấn cố trì (Phấn giữ thành). Trương Phúc Hùng cũng là một vị tướng tài, võ nghệ, mưu trí và sự can đảm không thua gì cha. Binh sĩ coi ông như là một bức tường thành bằng sắt, bảo vệ Nam Hà, nên gọi ông là Hùng Thiết Lũy.

Mặc dầu thất bại nhiều lần, nhưng Lê Văn Hiểu vẫn tiếp tục xua quân đánh vào Trường Dục và Lũy Thầy. Quân Trịnh quá đông, trong khi quân Nguyễn giữ thành lại ít ỏi. Trương Phúc Phấn gửi thư về phủ chúa Nguyễn xin cứu viện. Lúc bấy giờ, Nguyễn Phúc Nguyên đã mất, Nguyễn Phúc Lan kế vị. Nhận được thư báo, chúa Thượng sai con trai là Nguyễn Phúc Tần và tướng Nguyễn Hữu Tiến đem quân ra Quảng Bình tiếp viện.

Chúa Nguyễn Phúc Tần chia thủy quân phục ở sông Cẩm La, chặn đường rút lui của quân Trịnh và sai Nguyễn Hữu Tiến đem một trăm con voi, vừa tờ mờ sáng, tấn công vào đại bản doanh của quân Trịnh. Hai cha con Trương Phúc Phấn và Trương Phúc Hùng cùng mở cửa thành tấn công vào quân Trịnh. Trận này quân chúa Nguyễn thắng lớn, bắt được nhiều tướng Trịnh và hơn ba ngàn quân Trịnh. Cha con Trương Phúc Phấn đều được phong Hầu, nâng hàng vương tôn.

Sau đó, Trương Phúc Phấn bị ốm rồi mất.

Gia đình
Con của Trương Phúc Phấn là Trương Phúc Hùng, Trương Phúc Cương từng là những tướng lĩnh tài ba của các chúa Nguyễn.

Cháu của Trương Phúc Phấn (con của Trương Phúc Cương) là danh tướng Trương Phúc Phan.

Tưởng niệm
Gia Long năm thứ 4 (1805), vua bàn định đẳng cấp các vị Khai quốc Công thần, Trương Phúc Phấn được suy tôn lập công thần hạng hai, được cấp 6 mẫu tự điền, 3 người chăm sóc lăng mộ.

Tên của ông được đặt cho một con đường đường ở Lộc Ninh, Đồng Hới, Quảng Bình, Việt Nam.

Tham khảo

Người tham gia chiến dịch quân sự trong thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh
Mất thế kỷ 17


title: Leitkultur

text:
Leitkultur (văn hóa chủ đạo) là một thuật ngữ ở Đức, được nhà chính trị học Bassam Tibi đưa ra đầu tiên trong năm 1998 trong tranh luận chính trị, để mô tả một tập hợp các niềm tin và thực tiễn văn hóa được đa số chấp nhận . Từ năm 2000 thuật ngữ này thường xuất hiện trong những cuộc tranh luận về những vấn đề như nhập cư, việc hội nhập của người di cư đối lập với thuật ngữ đa văn hóa. Về mặt lý thuyết cuộc tranh luận này là về một phương diện của cuộc xung đột giữa lý thuyết bản sắc cá nhân và lý thuyết Đa nguyên trong khuôn khổ lý thuyết đồng thuận. Cuộc tranh luận này bùng ra từ bài nói chuyện của đại biểu quốc hội CDU, Friedrich Merz.

Định nghĩa của Bassam Tibi
Đối với Bassam Tibi, văn hóa chủ đạo châu Âu dựa trên các giá trị ý tưởng tự do của phương Tây: "Các giá trị cho nền văn hóa chủ đạo được mong muốn phải xuất phát từ thời hiện đại về văn hóa, và chúng được gọi là: Dân chủ, chủ nghĩa thế tục, khai sáng, nhân quyền và xã hội dân sự"  Thuật ngữ này cũng tương tự như trong khái niệm tư tưởng hiến pháp "trật tự căn bản dân chủ tự do".

Sự cần thiết của một nền văn hóa chủ đạo trong một quốc gia văn hóa như Đức được Tibi giảng giải như sau:

Lịch sử và việc sử dụng thuật ngữ
Năm 1998, chủ nhiệm tuần báo Zeit Theo Sommer lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ "văn hóa chủ đạo Đức" để khởi động một cuộc tranh luận về hội nhập và giá trị cốt lõi ở Đức: "Hội nhập có nghĩa tẩt yếu là một mức độ đồng hóa vào nền văn hóa chủ đạo Đức và các giá trị cốt lõi của nó" .

Tuy nhiên chỉ có một cuộc thảo luận rộng rãi công chúng, khi Friedrich Merz, lúc đó lãnh đạo của nhóm CDU trong Bundestag, kêu gọi ngày 25 tháng 10 năm 2000 trong báo Welt (thế giới), đòi hỏi quy luật cho nhập cư và hội nhập như là một nền văn hóa chủ đạo Đức tự do và dân chủ và đồng thời quay ra chống lại đa văn hoá.

Trong sự kiện là thuật ngữ "văn hóa chủ đạo Đức", được Sommer đưa vào, Ernst Benda trong cuộc tranh cãi của quần chúng đã viết một lá thư độc giả gởi cho báo FAZ nhắc về vấn đề này. Cả Merz cũng đề cập rõ ràng đến Sommer. Ông này, tuy nhiên, cho là mình không có liên quan đến cuộc tranh luận. Ông ta cho là mình chỉ nói về hội nhập, nhưng không chống lại việc nhập cư . Thậm chí Bassam Tibi cũng chống lại việc lợi dụng chính trị và nói về một "cuộc tranh luận không thành công Đức". Thuật ngữ "văn hóa chủ đạo Đức" một phần gặp phải sự phản kháng của công chúng và được cho là "mở sân cho phe cánh hữu mới". Jürgen Habermas viết: "Trong một nhà nước hợp hiến dân chủ, ngay cả đa số cũng không được phép áp đặt cái gọi là một nền văn hóa chủ đạo lên những nhóm thiểu số, cho dù nó khác với văn hóa chính trị chung của đất nước."

Năm 2005 chủ tịch Bundestag Norbert Lammert (CDU) kêu gọi trong một cuộc phỏng vấn với tuần báo Die Zeit một sự tiếp nối của cuộc tranh luận về "văn hóa chủ đạo" vì cuộc tranh luận đầu tiên " rất ngắn và bị hủy bỏ sớm": "Một trong những đặc thù của cuộc tranh luận ngắn này là có một sự từ chối thuật ngữ rộng rãi, nhưng có tính phản xạ, mặc dù - hoặc vì - qua cuộc tranh luận nó cho thấy cũng có một sự ủng hộ của một số đông về nội dung của cuộc tranh luận ". Lammert kêu gọi sau đó, trong một bài bình luận trên tờ báo "Die Welt" nên tạo ra một cuộc thảo luận về văn hóa chủ đạo ở cấp độ châu Âu để gợi ra những khả năng hình thành một bản sắc trong một xã hội đa văn hóa: "Nếu một châu Âu nên giữ gìn bản sắc dân tộc đa dạng và dù vậy muốn phát triển một bản sắc tập thể, nó cần một ý tưởng định hướng chính trị, một nền tảng chung của các giá trị và niềm tin. Một ý tưởng chỉ đạo châu Âu như vậy nhất thiết phải tham khảo với cội nguồn văn hóa chung, với lịch sử chung, với các truyền thống tôn giáo chung"(Die Welt, ngày 13 Tháng 12 năm 2005).

Liên quan đến cái gọi là " tranh cãi hí họa ", qua đó trong tháng 2 năm 2006 ở các nước Hồi giáo đã đáp ứng với các cuộc biểu tình bạo lực nhất để phản đối việc công bố các hí họa Muhammad, Lammert lại kêu gọi một cuộc tranh luận về văn hóa chủ đạo. Tranh cãi về các hí họa Muhammad hiển thị "sự tất yếu của một trong những việc tự thông hiểu như vậy trong xã hội của chúng ta về các nguyên tắc chung và mức tối thiểu về những định hướng chung.", như chủ tịch của Quốc hội Đức bày tỏ qua đài phát thanh Đức. Chỉ trung thành với hiến pháp thì không đủ, vì mỗi hiến pháp sống từ những điều kiện văn hóa, mà không tự nhiên từ trên trời rơi xuống. Các quyền cơ bản như tự do báo chí và tự do ngôn luận phải được hỗ trợ bởi một sự đồng thuận xã hội. Các mối quan hệ giữa các quyền và các đòi hỏi là một mặt và các niềm tin văn hóa về mặt khác phải được phục hồi trong một cuộc tranh luận cơ bản trong bối cảnh của một xã hội đa văn hóa. Ý tưởng của đa văn hóa có ý tốt nhưng thiếu suy nghĩ hiện tại đi đến một "kết thúc hiển nhiên." Đa văn hoá đó không có nghĩa rằng, trong một xã hội tất cả cùng một lúc và không có gì thực sự được áp dụng cả. Trong trường hợp xung đột phải được quyết định rõ ràng, cái gì có hiệu lực và những gì thì không. Lammert nhấn mạnh, ông cố tình không bao giờ nói về "văn hóa chủ đạo Đức". Điều gì quan trọng trong văn hóa cơ bản Đức vượt xa biên giới quốc gia. Vì vậy, khi thuật ngữ cần được bổ sung thêm, thì nên nói về một "nền văn hóa châu Âu" .

Nhà sử học Paul Nolte nói trong văn bản Generation Reform. Jenseits der blockierten Republik (2004) về một văn hóa chủ đạo tư sản mà giới bần cùng mới phải hướng theo.

Theo nhà nhân chủng học Irene Götz, việc đòi hỏi người nhập cư phải thích ứng với một nền văn hóa chủ đạo trong ý nghĩa của một nền văn hóa quốc gia bắt buộc, kết nối với việc xây dựng xã hội của nền văn hóa quốc gia này. Trên thực tế không có một thực thể đồng nhất trong một lãnh thổ như vậy. Những gì thuộc về văn hoá dân tộc, được định nghĩa rất khác nhau tùy thuộc vào khu vực, tư tưởng và thời gian. Theo kinh nghiệm, tối đa qua xã hội hóa có thể chứng minh được một "thói quen quốc gia", nhưng thói quen này mất dần đi ảnh hưởng vì di cư, tiêu thụ phương tiện truyền thông, toàn cầu hóa và sự mất mát chung của tầm quan trọng của dân tộc. Cuộc tranh luận đang trỗi dậy về văn hóa chủ đạo Đức, trong đó công dân của Cộng hòa Liên bang Đức được coi là một dân tộc (ethnos), là một hồi tưởng của thời gian trước khái niệm về một xã hội hậu quốc gia và tư tưởng thực thể xã hội chính trị (demos) được truyền bá sau chiến tranh thế giới thứ hai.

Chú thích

Từ và cụm từ tiếng Đức
Nhập cư


title: Hyalurga gabrielis

text:
Hyalurga gabrielis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hyalurga


title: Propyria fulgens

text:
Propyria fulgens là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Propyria


title: Mecodina praecipua

text:
Mecodina praecipua là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mecodina


title: Boarmia amurensis

text:
Boarmia amurensis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Boarmia


title: Chamaeclea basiochrea

text:
Chamaeclea basiochrea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Chamaeclea


title: Stenocalama ochrotis

text:
Stenocalama ochrotis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Stenocalama
Động vật được mô tả năm 1919


title: Vida Samadzai

text:
Vida Samadzai (sinh ngày 22 tháng 2 năm 1978) là một diễn viên, người mẫu và nữ hoàng sắc đẹp. Cô từng tham gia show truyền hình nổi tiếng Bigg Boss vào năm 2011.

Tiểu sử

Tham khảo

Sinh năm 1978
Nhân vật còn sống
Người Pashtun
Người từ Kabul


title: Thần kinh phụ

text:
Thần kinh phụ (hay thần kinh sọ XI, tiếng Anh: accessory nerve, tiếng Pháp: le nerf accessoire) là thần kinh sọ thứ 11 trong tổng số 12 đôi dây thần kinh sọ. Thần kinh chi phối vận động cơ ức - đòn - chũm (thực hiện động tác nghiêng và xoay đầu) và cơ thang (cùng với xương vai thực hiện động tác nhún vai).

Theo mô tả giải phẫu, thần kinh phụ được tạo nên từ hai rễ, một rễ ở cột sống (rễ sống) và một rễ ở trong sọ (rễ sọ). Các sợi thần kinh nhanh chóng kết hợp với thần kinh lang thang (thần kinh sọ XII). Đã có nhiều tranh cãi về việc liệu rễ sọ của thần kinh phụ có nên được coi là một rễ của thần kinh phụ hay không. Thuật ngữ giải phẫu "thần kinh phụ" thường chỉ để chỉ đoạn rễ thần kinh chi phối vận động cho cơ ức - đòn - chũm và cơ thang, hay chính là rễ sống của thần kinh phụ.

Trong quá trình khám thần kinh, nhân viên y tế sẽ khám độ bền các cơ này nhằm đánh giá chức năng rễ sống của thần kinh phụ. Độ bền kém hoặc khả năng di chuyển hạn chế là dấu hiệu của tổn thương thần kinh, xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Tổn thương rễ sống của thần kinh phụ thường gây ra các triệu chứng liên quan đến đầu và cổ. Tổn thương có thể gây teo các cơ ở vai, làm giảm khả năng cử động giạng và xoay ra ngoài của vai.

Trong quá trình phát triển phôi, thần kinh phụ phát sinh từ tấm nền của các đoạn cột sống từ C1 đến C6.

Cấu trúc

Thần kinh phụ được tạo nên từ hai phần có nguyên ủy hoàn toàn khác nhau là phần tủy sống (hay rễ sống) và phần lang thang (hay rễ sọ). Rễ sọ sáp nhập vào rễ sống trên một phần tương đối ngắn trên đường đi của thần kinh phụ. Sau đó rễ sọ tách ra để nhập vào thần kinh lang thang, rễ sống tiếp tục đi xuống cổ.

Rễ sọ
Rễ sọ thần kinh phụ nhỏ hơn rễ sống. Các sợi của nó có nguyên ủy từ nhân hoài nghi. Sau khi được tạo nên từ những rễ nhỏ thoát ra ở rãnh sau trám hành, rễ sọ đi ra khỏi sọ qua lỗ tĩnh mạch cảnh, và kết hợp lại trên một đoạn gắn với rễ tủy sống khi đi qua lỗ tĩnh mạch cảnh để tạo nên thân thần kinh phụ. Ngay sau khi ra khỏi lỗ, rễ sọ tách khỏi rễ sống, trở thành nhánh trong của thân thần kinh phụ. Nhánh trong này ngay lập tức hòa hợp với các sợi thần kinh của thần kinh lang thang tại vị trí trên hạch dưới của thần kinh này. Trong thành phần của thần kinh lang thang, các sợi của rễ sọ thần kinh phụ cho các nhánh chi phối cho các cơ của hầu và khẩu cái (trừ cơ căng màn khẩu cái) qua nhánh hầu, các cơ nội tại của thanh quản qua nhánh thanh quản quặt ngược.

Rễ sống

Nguyên ủy
Rễ sống tách ra từ một nhân vận động thuôn dài nằm ở mặt bên của sừng trước, trải dài từ chỗ nối giữa tủy sống với hành tủy đến thần kinh sống cổ VI (C6). Một số rễ nhỏ đi thẳng ra, một số khác chạy lên (trước khi đi ra ngoài). Con đường thoát ra không đều và thẳng, và rễ sống thường đi qua hạch rễ lưng của thần kinh sống cổ I (C1).

Đường đi
Các rễ tạo nên một thân. Thân này đi lên ở giữa dây chằng răng và rễ sau của các thần kinh sống rồi đi vào sọ qua lỗ lớn xương chẩm ở nền sọ, ở sau động mạch đốt sống. Sau đó nó chạy lên trên, đi men bên trong nền sọ và sang bên để tới lỗ tĩnh mạch cảnh. Nó cùng với rễ sọ đi qua lỗ trong một bao màng cứng chung với thần kinh sọ IX và thần kinh sọ X, nhưng vẫn được ngăn cách với thần kinh sọ X bằng một nếp màng nhện. Khi ra khỏi lỗ tĩnh mạch cảnh, rễ sống rời khởi rễ sọ (như là nhánh ngoài của thân thần kinh phụ) và chạy về phía sau ngoài để đi hoặc ở trong hoặc ở ngoài tĩnh mạch cảnh trong. Sau đó thần kinh bắt chéo trước mỏm ngang của đốt đội và bị động mạch chẩm bắt chéo trước. Từ đây, nó chạy chếch xuống dưới, bên trong mỏm trâm, cơ trâm móng và bụng sau cơ hai bụng. Thần kinh, cùng với nhánh ức - đòn - chũm trên của động mạch chẩm, đi tới phần trên cơ ức - đòn - chũm và đi vào mặt sâu của cơ này, để tiếp nối với các sợi từ C2 hoặc C3 hoặc cả C2, C3 tạo nên cấu trúc giải phẫu mang tên quai Maubrac. Thần kinh tận cùng thường là ở điểm giữa bờ sau cơ ức - đòn - chũm, thường ở trên chỗ thoát ra của thần kinh tai lớn (cách thần kinh này trong phạm vi 2 cm) và ở chỗ cách đỉnh mỏm chũm từ 4 đến 6 cm. Tuy nhiên, điểm lộ ra có nhiều biến thể. Tiếp đó, thần kinh phụ bắt chéo tam giác cổ sau ở trên mặt nông cơ nâng vai, được ngăn cách với cơ này bởi lá trước sống của mạc cổ sâu và mô mỡ. Tại đây thần kinh nằm tương đối nông và liên quan với các hạch bạch huyết cổ nông. Ở khoảng 3 đến 5 cm trên xương đòn, nó chạy sau bờ trước cơ thang, thường chia ra để tạo nên một đám rối trên mặt sâu cơ thang cùng với những nhánh từ C3, C4.

Đường đi ở cổ của thần kinh phụ là một đường thẳng kẻ từ phần trước dưới của bình tai tới đỉnh mỏm ngang đốt đội rồi sau đó bắt chéo cơ ức - đòn - chũm và tam giác cổ sau tới một điểm trên bờ trước cơ thang, các bờ trên xương đòn 3 đến 5 cm. Rễ sọ cho các nhánh vận động đến cơ ức - đòn - chũm và phần trên của cơ thang.

Phần tủy sống của thần kinh phụ là thần kinh sọ duy nhất chứa các sợi vào và sợi ra của hộp sọ, nguyên nhân là do có sự tham gia của các nơron nằm trong tủy sống.

Nhân
Các sợi hình thành rễ sống thần kinh phụ một nhân vận động thuôn dài nằm ở mặt bên của sừng trước, trải dài từ chỗ nối giữa tủy sống với hành tủy đến thần kinh sống cổ VI (C6). Cụm tế bào này có tên là nhân sống của thần thần kinh phụ, bắt nguồn từ sừng trước và kéo dài từ nơi bắt đầu tủy sống (tức là nơi nối tủy sống - hành não) đến khoảng mức C6. Rễ sọ bắt nguồn từ nhân hoài nghi ở hành não.

Biến thể
Ở cổ, thần kinh phụ bắt chéo tĩnh mạch cảnh trong, ngang mức bụng sau cơ hai bụng. Thần kinh bắt chéo trước khoảng 80% trường hợp, và bắt chéo sau khoảng 20% trường hợp. Thậm chí có một trường hợp được báo cáo, thần kinh phụ còn đâm xuyên qua tĩnh mạch cảnh trong.

Thông thường, thần kinh phụ được mô tả là có một đoạn nhỏ trong sọ đi xuống từ hành não, tạo ra một rễ ngắn hòa hợp vào phần tủy sống trước khi tách ra khỏi thần kinh, kết hợp vào thần kinh lang thang. Một nghiên cứu trên 12 đối tượng được công bố năm 2007 cho thấy trong phần lớn cá thể người, phần lang thang của thần kinh phụ không dính dáng gì tới phần tủy sống; rễ của các phần được ngăn cách bằng vỏ bọc bằng sợi. Trong số 12 đối tượng nghiên cứu, chỉ có một người không có vỏ bọc này.

Phát triển
Thần kinh phụ có nguyên ủy từ tấm nền của các đoạn cột sống từ C1 đến C6.

Chức năng

Thông thường, rễ sống được coi là nguồn duy nhất cung cấp các sợi vận động đến cơ ức - đòn - chũm, các thần kinh sống cổ II và III (C2, C3) vận chuyển cảm giác bản thể từ cơ này. Cơ thang thực hiện động tác nhún vai, cơ ức - đòn - chũm thực hiện cử động quay đầu.

Thần kinh phụ chi phối cho các phần trên và giữa cơ thang. Tuy nhiên ở 75% trường hợp, hai phần ba dưới cơ thang được chi phối bởi đám rối cổ. Ngoài ra, phần dưới cơ thang còn được các thần kinh sống ngực chi phối. Các thần kinh C3 và C4 nhận các sợi cảm giác bản thể từ cơ thang.

Rễ sọ thần kinh phụ cho các nhánh chi phối cho các cơ của hầu và khẩu cái (trừ cơ căng màn khẩu cái) và các cơ nội tại của thanh quản.

Phân loại
Đã có nhiều tranh cãi về việc đặt danh pháp giải phẫu để mô tả sự chi phối của thần kinh phụ. Do nguồn gốc của cơ ức - đòn - chũm và cơ thang là từ cung họng – cấu trúc thời kỳ phôi thai của động vật có xương sống, một số nhà nghiên cứu cho rằng, phần tủy sống của thần kinh phụ (chi phối 2 cơ trên) phải chứa thông tin của các sợi ly tâm nội tạng chuyên biệt (SVE). Quan điểm này phù hợp với nguyên ủy hư xuất phát từ nguyên ủy gốc của sợi là từ nhân hoài nghi nằm trong hành não. Tuy nhiên cũng có nhà nghiên cứu chỉ ra rằng  phần tủy sống của thần kinh phụ lại chứa thông tin của các sợi ly tâm nội tạng chung (SGE), thậm chí chứa thông tin của cả hai loại sợi SVE và GSE.

Ý nghĩa lâm sàng

Khám
Nhân viên y tế khám độ bền cơ ức - đòn - chũm và cơ thang nhằm đánh giá chức năng rễ sống của thần kinh phụ. Để kiểm ra cơ thang, bệnh nhân được yêu cầu nhún vai khi không có và có lực cản. Đối với cơ ức - đòn - chũm, bệnh nhân được yêu cầu quay đầu sang trái, sang phải chống lại lực cản.

Độ bền kém hoặc khả năng di chuyển hạn chế là dấu hiệu của tổn thương thần kinh, xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Tổn thương rễ sống của thần kinh phụ thường gây ra các triệu chứng liên quan đến đầu và cổ. Tổn thương có thể gây teo các cơ ở vai, làm giảm khả năng cử động giạng và xoay ra ngoài của vai. Yếu hai cơ nêu trên có thể là triệu chứng của hội chứng Guillain-Barré, xơ cứng teo cơ một bên hay bại liệt.

Tổn thương

Các sợi từ vỏ não tới các nhân chi phối cơ ức - đòn - chũm bắt chéo hai lần. Do đó, một tổn thương dải tháp ở mức trên cầu não làm yếu cơ ức - đòn - chũm cùng bên và cơ thang bên đối diện. Trong chứng vẹo cổ (torticollis) do co thắt, một tình trạng loạn trương lực cơ khu trú, cơ ức - đòn - chũm và cơ thang bị co thắt, thường đi kèm với sự co thắt của các cơ khác, chẳng hạn như cơ gối đầu. Ung thư mũi hầu hay khối u tiểu thể thần kinh (glomus tumor) chèn ép đồng thời thần kinh lưỡi hầu, lang thang và phụ gây hội chứng lỗ tĩnh mạch cảnh (hội chứng Vernet). Rễ sống thần kinh phụ có thể bị tổn thương ở tam giác cổ sau do khối u hoặc phẫu thuật. Nếu thần kinh phụ bị phá hủy như là một phần của phẫu thuật nạo vét hạch cổ tiệt căn, vai và cánh tay sẽ thõng, xệ xuống do liệt cơ thang, gây chứng đau thần kinh dai dẳng do đám rối cánh tay bị kéo giãn.

Lịch sử thuật ngữ
Năm 1664, nhà giải phẫu học người Anh Thomas Willis là người đầu tiên mô tả thần kinh phụ. Từ "phụ" trong danh pháp (tiếng Latinh: neurus accessorius) nghĩa là có sự liên kết với thần kinh lang thang.

Năm 1848, Jones Quain mô tả thần kinh này là một "đoạn phụ nối thần kinh sống với thần kinh lang thang", cho rằng trong khi một đoạn nhỏ của thần kinh phụ kết hợp với thần kinh lang thang, trong khi đoạn lớn các sợi thần kinh phụ có nguyên ủy từ tủy sống. Năm 1893, các nhà giải phẫu học đã thấy rằng sợi thần kinh với danh nghĩa là đoạn "phụ" của thần kinh lang thang có nguyên ủy từ cùng một nhân trong hành não, và đoạn "phụ" này ngày càng được coi như là một phần của thần kinh lang thang. Dựa quan điểm này, thuật ngữ "thần kinh phụ" ngày càng được sử dụng chỉ để nhắc các sợi xuất phát từ tủy sống; và thực tế là chỉ có phần thoát ra từ rễ sống mới có thể khám được trên lâm sàng.

Một số hình ảnh

Tham khảo

 Sách

Liên kết ngoài

GrossAnatomy/h_n/cn/cn1/cn11.htm (Trường Đại học Y Loyola Chicago)

 (XI)
Ảnh giải phẫu:28:13-0115  tại Trung tâm y tế Downstate thuộc trường Đại học bang New York

Dây thần kinh sọ


title: Asura duplicata

text:
Asura duplicata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Asura