title: Di-lan-đà vấn đạo

text:
Di Lan Đà vấn đạo hay Mi Lan Đà vấn đạo (tiếng Pali: Milindapañhā, nghĩa là "Những câu hỏi của [vua] Di Lan Đà"), hoặc có các tên gọi khác như Kinh Mi Tiên vấn đáp, Na Tiên tì-kheo kinh và Di Lan Vương vấn kinh (彌蘭王問經) trong các tài liệu Trung Quốc, là một kinh điển Phật giáo bằng tiếng Pali, có niên đại từ khoảng năm 100 TCN đến năm 200 TCN, ghi lại cuộc đối thoại giữa tì-kheo Na Tiên (tiếng Pali: Nāgasena) và quốc vương Ấn-Hy Lạp Menandros I (tiếng Pali: Milinda) của Bactria, người trị vì vào thế kỷ thứ 2 TCN.

"Na Tiên tì-kheo kinh" được Phật giáo Miến Điện tôn sùng và được người Miến đưa vào Tiểu bộ kinh, một trong năm bộ của Kinh tạng văn hệ Pali. Một phiên bản rút gọn được bao gồm như là một phần của bản dịch kinh văn Phật giáo Đại thừa của Trung Quốc. Tuy nhiên, "Na Tiên tì-kheo kinh" không được Phật giáo Thái Lan hay Tích Lan coi là kinh điển, dù văn bản Nam tông còn sót lại được viết bằng chữ Sinhala, quốc ngữ của Tích Lan. Bản dịch sang chữ Hán có có tiêu đề "Di Lan Vương vấn kinh" tương ứng với ba chương đầu tiên của bản gốc tiếng Pali. Nó được dịch vào khoảng thời gian nào đó dưới thời Đông Tấn (317–420).

Theo những gì ghi chép lại trong Di-lan-đà vấn đạo,  cuộc đối thoại của ông với tỳ-kheo Na Tiên, đức vua Menandros I đã truyền ngôi cho con và lui về ẩn cư trong tăng viện tu hành, đắc quả A-la-hán.

Lịch sử

"Di Lan Đà vấn đạo" thuật lại cuộc đối thoại giữa đức vua Menandros I và vị tì-kheo Na Tiên. Sau đó, bộ "Di Lan Đà vấn đạo" đã được kết tập ở vùng Bắc Ấn vào khoảng giữa thế kỷ I. Trong nguyên bản tiếng Pāli, sách nói rằng những cuộc đối thoại giữa hai người đã diễn ra năm trăm năm sau khi Đức Phật nhập Niết Bàn. Phần lớn các học giả đồng thuận rằng công trình này là một sản phẩm được thêm thắt theo thời gian. Ủng hộ cho lập luận này cần lưu ý rằng các phiên bản dịch sang chữ Hán của tác phẩm ngắn hơn đáng kể.

Phần sớm nhất của bộ kinh có lẽ đã được viết vào khoảng thời gian nào đó giữa năm 100 TCN và 200. Văn bản trong kinh có lẽ đã được viết bằng chữ Sanskrit. Nhà Ấn học người Đức von Hinüber đề xuất rằng, dựa trên bản dịch chữ Hán cũng như một số khái niệm độc đáo trong văn kiện thì bản gốc của tác phẩm có lẽ đã được viết bằng tiếng Gandhari. Tuy nhiên, ngoại trừ phiên bản tiếng Pali cùng các dẫn xuất của nó ở Tích Lan ra thì không có phiên bản nào khác được biết đến.

Bản viết tay cổ nhất của bộ kinh bằng tiếng Pali đã được sao chép vào năm 1495. Dựa trên các bằng chứng trong chính cuốn sách, nhiều phần quan trọng của nó đã bị mất, khiến "Di Lan Đà vấn đạo" trở thành văn bản tiếng Pali duy nhất được biết là đã được lưu truyền lại dưới dạng không đầy đủ.

Bản khắc trên đá cẩm thạch của "Di Lan Đà vấn đạo" được thông qua tại Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ năm ở Miến Điện và bản in được thông qua vào đại hội lần thứ sáu.

Giáo sư Thomas Rhys Davids đánh giá rất cao bộ kinh này, và cho rằng là tác phẩm vĩ đại nhất của văn xuôi cổ điển Ấn Độ:

Đặc điểm của bộ kinh này là được xem như một cuộc giao lưu đầu tiên giữa người Âu-Á, cũng như cuộc học đạo giữa một người phương Tây (vua Menandros) với văn hóa Hy Lạp muốn học hỏi giáo pháp uyên áo của đạo Phật phương Đông qua sự giải đáp của một vị tăng (tỳ kheo Nàgasena) ở thung lũng sông Ấn. Qua đó Phật pháp được trình bày một cách thuyết phục và dễ nhớ. Vốn là người dòng dõi Hy Lạp, quốc vương Menandros đã hỏi khá nhiều câu hỏi mà người phương Tây thường thắc mắc về những đề tài rất cấp thiết đại loại như "Nếu không có linh hồn thì cái gì sẽ tái sanh?", hoặc là "Nếu không có cái ta thì ai đang trò chuyện với ngài", cho nên đối với những người Âu muốn tìm hiểu Phật pháp, bộ kinh "Di Lan Đà vấn đạo" rất gần gũi.

Nội dung
Tác phẩm Mi Tiên vấn đáp được chia thành 3 phần: Dẫn nhập, Nội dung Mi-lan-đà vấn kinh và Sau cuộc vấn đáp. Bản dịch tiếng Việt của Hòa thượng Giới Nghiêm gồm tổng cộng 244 câu hỏi do vua Mi Lan Đà đặt ra được Na-tiên giải đáp được liệt kê trong danh sách dưới đây:

Danh
Con số hạ lạp
Đàm thoại như một Trí giả hay như một Vương giả?
Thỉnh mời vào Hoàng cung
Cứu cánh của Sa môn hạnh
Tái sanh - Vô sanh
Chú tâm
Hành tướng của chú tâm và trí tuệ cùng sự khác nhau giữa chúng
Tất cả Pháp lành lấy Giới làm sở y
Hành tướng của Tín
Hành tướng của Tấn
Hành tướng của Niệm
Hành tướng của Định
Hành tướng của Tuệ
Ngũ căn - riêng và chung
Tương quan thân trước và sau
Tái sanh và Vô sanh
Trí và Tuệ
Bậc vô sanh có còn đau khổ không?
Cảm Thọ
Cái gì dẫn dắt đi tái sanh?
Không nên hỏi lại câu đã hỏi
Danh sắc tương quan liên hệ
Thời gian và không còn thời gian
Nguyên nhân của thời gian
Thời gian tối sơ?
Có rồi không, Không rồi có!
Pháp hành thì sao?
Tự nhiên sanh?
Tự ngã trong thân?
Nhãn thức và tâm thức
Hành tướng của Xúc
Hành tướng của Thọ
Hành tướng của Tưởng
Hành tướng của Tư (tác)
Hành tướng của Thức
Hành tướng của Tầm
Hành tướng của Tứ (hay Sát)
Lại hỏi về Tác ý
Những tâm sở đồng sanh
Về năm giác quan
Bất bình đẳng sai khác của chúng sanh là do nghiệp
Sớm ngăn ngừa điều ác
Lửa địa ngục
Nước dựa khí
Niết bàn
Ai sẽ đắc Niết bàn?
Làm sao biết Niết bàn là tối thượng lạc?
Có Phật không?
Phật là tối thượng tôn bảo
Phật tối thắng như thế nào?
Thấy Phật
Khi chết ngũ uẩn diệt theo
Vedagū?
Nếu chết mà diệt hết thì thoát khỏi nghiệp
Nghiệp trú ở đâu?
Biết còn tái sanh?
Phật ở đâu?
Thương yêu cái thân?
Bậc toàn giác biết tất cả?
Tại sao Phật không giống cha mẹ ngài?
Thực hành phạm hạnh (Brahmacāri)
Ai truyền cụ túc giới cho Đức Phật?
Nước mắt nào là thuốc? Nước mắt nào là độc dược?
Tham luyến và dứt tham luyến
Trí tuệ ở đâu?
Luân hồi (Samsara)
Trí nhớ
Ai cũng có trí nhớ
Có bao nhiêu loại trí nhớ
Tương quan phước và tội
Diệt khổ chưa đến?
Cõi Phạm Thiên bao xa?
Thời gian tái sanh
Sự liên hệ giữa kiếp này với kiếp kia
Vào cửa nào để đầu thai?
Nhân sanh giác ngộ
Điều lành nhỏ, phước quả lớn; Điều ác lớn, tội báo nhỏ
Kẻ trí làm điều ác, tội báo nhỏ; Người ngu làm điều ác tội báo lớn
Bay bằng thân
Xương dài 100 do tuần
Biển
Ngưng hơi thở
Pháp xuất thế gian
Tuệ xuất thế gian nằm ở đâu?
Thức, tuệ và sanh mạng
 Thì giờ phải lẽ rồi
 (giống trên)
 Phật và chư tăng, ai phước báu nhiều hơn?
Lễ bái, cúng dường Xá lợi, Kim thân Phật, cây Bồ-đề
Đức Phật có toàn giác không?
Đức Thế Tôn có tâm Đại bi hay không?
Nghi vấn về sự Bố thí ba-la-mật
Bố thí hai mắt lại được thiên nhãn
Hoài nghi về sự thụ thai
Nghi về thời gian giáo pháp tồn tại
Đức Thế Tôn còn khổ chút ít nào không?
Đức thế tôn đã thật sự hoàn tất mọi phận sự chưa?
Tại sao Đức Thế Tôn không dùng "Tứ như ý túc" để duy trì thọ mạng?
Chánh pháp của Đức Thế Tôn có vẻ không được toàn hảo?
Tại sao có những câu hỏi mà Đức Thế Tôn làm thinh không trả lời?
Chúng sanh sợ hãi diêm chúa?
Tụng kinh Paritta thật không có lợi ích!
Oai lực của Đức Phật thua ma vương?
Vì Đức Phật thuyết pháp mà làm cho sáu mươi vị tỳ kheo hộc máu chết!
Bậc Thánh cư sĩ sao lại phải đảnh lễ, cúng dường phàm Tăng?
Giáo hội của Đức Tôn Sư có bị phân ly, chia rẽ không?
Tỳ kheo tạo nghiệp do không biết, tại sao lại không có tội?
Đức Thế Tôn có lãnh đạo, bảo quản giáo hội tỳ khưu không?
Tại sao Đức Thế Tôn không thu thúc lục căn?
Sao Đức Thế Tôn lại có lời nói khiếm nhã?
Cái cây có tâm ý không?
Bữa cơm của Cunda có vấn đề!
Tại sao chư Tăng không được cúng dường nhục thân Như Lai?
Quả đất dường như có tâm thức?
Đức Phật thuyết về bố thí là để nhận được lợi lộc cúng dường?
Tại sao Đức Thế Tôn không muốn thuyết pháp sau khi đắc đạo?
Ai là thầy của Đức Thế Tôn?
Thế nào gọi là sa-môn?
Có nên hoan hỷ không khi người ta tán dương Tam Bảo?
Sao Đức Thế Tôn lại dùng lời ác khẩu, ác ngữ?
Đức Thế Tôn còn bất bình, sân hận!
Phải chăng Đức Thế Tôn không có tâm bi mẫn?
Phẩm mạo xuất gia cao siêu đến cỡ nào?
Đời sống Sa-môn vô tru, như nai trong rừng
Tại sao Đức Thế Tôn không thu thúc cái bụng?
Đức Phật muốn che giấu Pháp?
Lý do nặng nhẹ của tội nói dối!
Phước báu của Đức Thế Tôn không ưu thắng, tối thượng
Thần thông của đức Mục-kiền-liên không đương cự nổi
Kiếp áp chót, tại cung trời Đẩu suất, Đức Bồ-tát
Rơi đi bằng phi pháp? Rơi đi bằng pháp? Cắt đứt sự rơi?
Tâm từ vô lượng không tiêu trừ được các sự họa hại?
Quả của thiện và ác nghiệp rất lạ lùng
Sự tà hạnh của người nữ?
Các vị A la hán còn sợ hãi?
Đức Phật dạy cắt đứt sợ hãi?
Cái gì nơi Đức Thế Tôn là cao quý không ai sánh bằng?
Đức Thế Tôn là người khai sáng Đạo hay Đạo có sẵn từ ngàn xưa?
Đức Phật từ bỏ sự tinh tấn, lại khuyên đệ tử nên tinh tấn?
Tại sao có sự đắc quả nhanh, chậm khác nhau?
Về cư sĩ A-la-hán
Tại sao bồ tát Loma Kassapa giết hại chúng sanh để tế lễ?
Tượng vương Chaddanta thì cung kính y cà sa - mà bồ-tát
Về cái nhà không mái của người thợ gốm?
Tại sao có lúc Đức Phật xưng mình là bà-la-môn
Tại sao không có hai Đức Phật xuất hiện một lần?
Không nên cho kẻ phàm tục xuất gia trong giáo hội thanh tịnh
Thân thọ khổ, tâm có thọ khổ chăng?
Giải thêm về (tâm không động)
Người đã phạm "bất cộng trụ", xin tu lại,
Cư sĩ phá giới và sa môn phá giới, hậu quả tội lỗi nặng nhẹ ra sao?
Nước có sanh mạng chăng?
Trên thế gian này cái gì không sanh?
Bậc A-la-hán còn phạm giới?
Cái gì không do nhân, nghiệp, thời tiết sanh?
Sao không thấy tử thi của dạ xoa?
Tại sao Đức Thế Tôn không cấm chế giới luật một lần?
Mặt trời có bệnh chăng?
Lại bệnh của mặt trời nữa!
Về chuyện Bồ tát Vessantara bố thí vợ con
Chư Phật quá khứ có tu khổ hạnh không?
Năng lực của thiện và ác nghiệp, cái nào mạnh hơn?
Hồi hướng phước có hiệu quả không?
Hồi hướng "ác" có được không?
Tại sao có chiêm bao?
Chết đúng thời và chết không đúng thời
Tại sao nhập Niết bàn lại có hiện tượng phi thường?
Chúng sanh nào có khả năng đắc đạo?
Niết bàn có xen lẫn khổ?
Tại sao không diễn tả Niết bàn một cách cụ thể?
Làm cho rõ Niết bàn?
Niết bàn không ở đâu cả!
Có ai thấy Phật không?
Đầu đà khổ hạnh có ích lợi gì?
Về con lừa
Về con gà
Về con sóc
Về con cọp cái
Về con cọp đực
Về con rùa nước
Về cái kèn
Về cây súng
Về con quạ
Về con khỉ
Về dây bầu leo
Về hoa sen
Về hạt giống
Cây Sàla xanh tốt
Về chiếc thuyền
Về ghe thuyền dính đá ngầm
Về cột buồm
Về người cầm lái thuyền
Về người làm công
Về biển cả
Về quả đất
Về nước
Về lửa
Về gió
Về núi
Về hư không
Về mặt trăng
Về mặt trời
Về trời Đế thích
Về Chuyển luân Thánh vương
Về con mối
Về con mèo
Về con chuột
Về con bò cạp
Về con chồn
Về chó rừng
Về con nai
Về con bò
Về con heo
Về con voi
Về sư tử
Về vịt nước
Về chim Venàhikà mái
Về chim sẻ
Về chim cu
Về con rít
Về con dơi
Về con đỉa
Về con rắn
Về con trăn
Về nhện giăng lưới
Về hài nhi
Về rùa vàng
Về rừng
Về cây đại thọ
Về mưa
Về ngọc mani
Về người săn bắn
Về người câu cá
Về thợ bào gỗ
Về người thợ gốm
Về con quạ
Về cái dù
Về đám ruộng
Thuốc trị độc rắn
Về vật thực
Về người bắn cung

Nội dung tiêu biểu
Trong câu hỏi số 18 về Trí và tuệ, vua Menandros đã hỏi rằng:
"Trí và tuệ khác nhau như thế nào, thưa đại đức?"
Na-tiên đã trả lời rằng:
"Trí thuộc về nhận thức, kiến thức, hiểu biết; còn tuệ là thấy rõ vô thường, khổ não và vô ngã. Trí là thông minh mà tuệ là sáng suốt, vậy nó khác nhau, tâu đại vương!"

Đến câu hỏi số 148, một vấn đề khá tế nhị đã được Tỳ-kheo Na-tiên trả lời khi Đức vua người Hy Lạp đặt câu hỏi vì sao Đức Thế Tôn vẫn để những kẻ phàm tục xuất gia trong giáo hội?:
"Cũng là rất thường tình khi trong giáo hội ấy có những phàm phu tục tử vào tu không phải vì mục đích cao thượng, chỉ nhắm đến những mục đích hạ liệt như: kiếm miếng cơm manh áo, tích lũy tứ sự cúng dường, được thân cận bậc quyền quý, cao sang, tìm chỗ nhàn hạ, thảnh thơi, tham vọng lãnh đạo Tăng chúng…"

Đức vua Di Lan Đà

Di Lan Đà tức Menandros là một vị vua có thật trong lịch sử, ông là vua của vương quốc Ấn-Hy Lạp, trị vì từ khoảng năm 165/155 TCN đến năm 130 TCN. Ông là người đã thiết lập nên một đế chế lớn ở Nam Á và là một người hộ pháp của Phật giáo. Trong "Di Lan Đà vấn đạo", vua Menandros được giới thiệu như sau:

"Ông người gốc Hy-lạp, là một viên đại tướng lừng danh, vô địch, theo đoàn quân viễn chinh xâm lăng Ấn-độ. Sau khi đã đặt nền thống trị trên một đế quốc rộng lớn, viên thủ lĩnh bị giặc giết, ông lên kế vị làm vua, đóng đô tại Sàgala...Giữ yên bên ngoài, nhà vua lo việc bên trong, chăm lo đến cơm no áo ấm cho muôn dân. Kế hoạch phát triển đất nước, nhà vua chú trọng nông nghiệp, có chính sách khuyến nông đúng đắn và hữu hiệu. Các ngành nghề lao động, thủ công đều được tuyên truyền, vận động, cổ súy nâng cao. Không bao lâu sau, đất nước này sống đời thái bình và thịnh trị, giàu mạnh và hùng cường...Kinh thành của đức vua Mi-lan-đà hưởng phước cực kỳ sung sướng, được ví như Bắc-cu-lưu-châu hoặc như huê viên Alakam Manda ở cõi trời cũng không ngoa vậy. Về quốc độ thì như thế, còn về cá nhân thì ngài có sức học uyên thâm, tài cao chí lớn, lại là người rất đạo đức nên được quần chúng tôn sùng, ngưỡng mộ. (Mi Tiên Vấn Đáp, Dịch bởi Hòa thượng Giới Nghiêm)

Theo Di-lan-đà vấn đạo thì sau khi hỏi đạo với tôn giả Na-tiên, ông đã truyền ngôi cho con và lui về ẩn cư trong tăng viện, hay nói cách khác là xuất gia, tu học và chứng thánh quả A-la-hán:

Người ta cho rằng bộ kinh "Di Lan Đà vấn đạo" đã được khẩu tập ít lâu sau khi quốc vương Menandros I qua đời. Thời gian ấy các vua kế vị là nữ hoàng Agathocleia rồi vua Strabo I Soter ở ngôi khoảng 40 năm nữa, trước khi xứ Bactria bị chia cắt thành nhiều vương quốc.

Xem thêm

 Tiểu bộ kinh
 Kinh điển Phật giáo

Ghi chú

Tham khảo

Trích dẫn

Nguồn

Liên kết ngoài
"Mi Tiên vấn đáp"  bản dịch tiếng Việt của Hòa thượng Giới Nghiêm.
‘’The Questions of King Milinda’’ bản dịch tiếng Anh của Giáo sư Thomas William Rhys Davids.
The Debate of King Milinda, Phiên bản HTML và PDF tiếng Anh mới nhất.
The Debate of King Milinda, bản dịch tiếng Anh của tì-kheo Pesala
Milindapañha – Các đoạn được chọn bằng cả tiếng Pali và tiếng Anh, được dịch bởi John Kelly
 Milinda Panha bản dịch tiếng Sinhala

Phật giáo Ấn-Hy Lạp
Kinh văn Phật giáo nguyên thủy


title: Horisme bretschneideri

text:
Horisme bretschneideri là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Horisme


title: Ian Smith (cầu thủ bóng đá, sinh 1998)

text:
Ian Smith (sinh ngày 6 tháng 3 năm 1998), là một cầu thủ bóng đá người Costa Rica thi đấu ở vị trí hậu vệ phải cho Norrköping.

Vào tháng 5 năm 2018 anh có tên trong đội hình 23 người của Costa Rica tham dự Giải vô địch bóng đá thế giới 2018 ở Nga.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1998
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Costa Rica
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Costa Rica
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá IFK Norrköping
Người Limón Province
Giải vô địch bóng đá thế giới 2018
Cầu thủ bóng đá Santos de Guápiles
Cầu thủ bóng đá Hammarby Fotboll
Cầu thủ bóng đá Allsvenskan
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thụy Điển
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2018


title: Campoletis patsuiketorum

text:
Campoletis patsuiketorum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Campoletis


title: USS Little (DD-803)

text:
USS Little (DD-803) là một tàu khu trục lớp Fletcher được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến thứ hai của Hải quân Mỹ được đặt theo tên Hạm trưởng George Little (1754-1809), người tham gia cuộc Chiến tranh Cách mạng Hoa Kỳ và Chiến tranh Quasi với Pháp. Nó đã hoạt động trong Thế Chiến II cho đến khi bị máy bay Kamikaze đánh chìm trong Trận Okinawa vào ngày 3 tháng 5 năm 1945. Nó được tặng thưởng hai Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Thiết kế và chế tạo

Wadleigh được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Todd-Pacific Shipyards ở Seattle, Washington vào ngày 13 tháng 9 năm 1943. Nó được hạ thủy vào ngày 22 tháng 5 năm 1944; được đỡ đầu bởi bà Russell F. O'Hara, và nhập biên chế vào ngày 19 tháng 8 năm 1944 dưới quyền chỉ huy của Trung tá Hải quân Madison Hall, Jr..

Lịch sử hoạt động
Sau khi hoàn tất huấn luyện dọc theo vùng bờ Tây, Little khởi hành từ Seattle vào ngày 11 tháng 11 năm 1944 để hộ tống một đoàn tàu vận tải đi Trân Châu Cảng, và sau khi đến nơi vào ngày 23 tháng 11, nó tiến hành tập trận và thực hành tác xạ. Đến ngày 22 tháng 1 năm 1945, nó lên đường cùng một đội tàu đổ bộ LST đi Eniwetok, và tổng dượt nhằm chuẩn bị cho chiến dịch đổ bộ lên Iwo Jima. Những công việc chuẩn bị sau cùng được tiến hành tại Saipan, và nó lên đường hướng đến mục tiêu vào ngày 15 tháng 2.

Hoạt động bắn phá tại Iwo Jima được tiến hành từ ngày 19 tháng 2, và Little đã hỗ trợ hỏa lực cho lực lượng chiến đấu trên bộ cho đến ngày 24 tháng 2, khi nó lên đường quay trở về Saipan. Nó quay lại khu vực chiến sự vào ngày 4 tháng 3, hoạt động bắn phá, bảo vệ và cột mốc radar canh phòng trước khi quay trở về Saipan vào ngày 14 tháng 3 nhằm chuẩn bị cho cuộc đổ bộ tiếp theo lên Okinawa.

Little lên đường đi Okinawa vào ngày 27 tháng 3, tham gia Đội đặc nhiệm 51.2 dưới quyền Chuẩn đô đốc Jerauld Wright nhằm tiến hành một cuộc đổ bộ nghi binh trong các ngày 1 và 2 tháng 4 tại bờ biển phía Đông Nam nhằm lôi kéo sự chú ý của quân Nhật khỏi cuộc đổ bộ chính dọc theo bờ biển phía Tây Okinawa. Nó sau đó bảo vệ các tàu vận tải và hộ tống các tàu đổ bộ LST đi đến các bãi đổ bộ. Từ ngày 19 tháng 4 đến ngày 24 tháng 4, nó làm nhiệm vụ cột mốc radar canh phòng nhằm cảnh báo sớm các cuộc không kích của đối phương, vượt qua được nhiều đợt tấn công tự sát của đối phương mà không bị hư hại.

Vào ngày 3 tháng 5, Little cùng tàu rải mìn  tiếp tục làm nhiệm vụ cột mốc radar canh phòng. Lúc 18 giờ 13 phút, khoảng 18 đến 24 máy bay Kamikaze đối phương ló ra khỏi đám mây và tấn công; Aaron Ward bị đánh trúng lần đầu tiên lúc 18 giờ 41 phút. Chỉ chốc lát sau, Little bị đánh trúng bên mạn trái, và trong vòng bốn phút tiếp theo thêm ba máy bay Kamikaze khác lần lượt đánh trúng nó, khiến lườn tàu bị vỡ phía giữa tàu. Little vỡ làm đôi và đắm lúc 19 giờ 55 phút ở tọa độ . Trong số 200 thành viên thủy thủ đoàn của nó, 62 người đã tử trận và 27 người khác bị thương.

Phần thưởng
Little được tặng thưởng hai Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Tham khảo

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng: http://www.history.navy.mil/research/histories/ship-histories/danfs/l/little-ii.html

Liên kết ngoài
        navsource.org: USS Little
  hazegray.org: USS Little
  dd803.org: USS  Little

Lớp tàu khu trục Fletcher
Tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu khu trục trong Thế Chiến II
Tàu bị máy bay Kamikaze đánh chìm
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương
Sự kiện hàng hải 1945
Tàu thủy năm 1943
Tàu thủy năm 1944


title: Asura simulans

text:
Asura simulans là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Asura


title: Cảm biến áp điện

text:
Cảm biến áp điện là loại cảm biến sử dụng hiệu ứng áp điện để biến đổi áp suất thành điện tích. Cảm biến làm việc trực tiếp với các đại lượng áp suất và biến dạng. Để đo các đại lượng như lực, gia tốc, nhiệt độ,... cần đến cơ cấu chuyển đổi sang áp lực lên cảm biến.

Tiền tố piezo- là tiếng Hy Lạp có nghĩa là 'ép' hoặc 'nén'.

Nguyên lý hoạt động
Hiệu ứng áp điện là hiệu ứng thuận nghịch, xảy ra trong một số chất rắn như thạch anh, gốm kỹ thuật,... Khi đặt dưới áp lực thì bề mặt khối chất rắn phát sinh điện tích, và ngược lại nếu tích điện bề mặt thì khối sẽ nén dãn. Hiệu ứng có mức cực đại ở các phương cắt xác định cho mảnh cắt từ tinh thể chất rắn đó, và trong nhiều loại vật liệu thì phương cắt này là góc 45° so với trục chính của tinh thể .

Hiệu ứng áp điện được áp dụng rộng rãi trong kỹ thuật điện và điện tử, như chế các cảm biến điện áp, thanh trễ, linh kiện thạch anh để lọc và ổn định tần số, loa áp điện, micro, đầu đánh lửa trong bếp ga hay bật lửa,...

Trong kỹ thuật thu phát sóng thường dùng mảnh cắt tinh thể gốm titanat bari (X-tal) và gắn điện cực (electrode) nối tới đầu ra (output), tạo ra cảm biến áp điện. Trở kháng ra của đầu gốm cao, nên phải có tiền khuếch đại tại đầu thu trong cáp. Đầu thu này không có tính hướng .

Do hiệu ứng áp điện, các khối gốm được dùng để chế đầu phát sóng, thường là phát siêu âm, và được gia công thích hợp cho phát sóng.

Sử dụng
Cảm biến biến đổi trực tiếp với các đại lượng áp suất và biến dạng. Để đo các đại lượng như lực, gia tốc, nhiệt độ cần đến cơ cấu chuyển đổi sang áp lực lên cảm biến.

Tuy nhiên do dò điện mà các điện tích sinh ra sẽ bị tổn thất dần. Vì thế cảm biến áp điện không dùng được cho các quá trình tĩnh, có giá trị không đổi trong thời gian nhất định nào đó.

Tham khảo

Xem thêm
 Áp điện
 Loa áp điện (loa gốm)
 Đầu phát siêu âm (Ultrasonic transducer)

Liên kết ngoài
 Material constants of gallium phosphate
 Piezoelektrische Sensoren. In Website der Piezocryst Advanced Sensorics GmbH

Cảm biến
Linh kiện điện tử
Dụng cụ khoa học


title: Estigmene truncata

text:
Estigmene truncata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Estigmene


title: Nephodia elongaria

text:
Nephodia elongaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Nephodia


Giải bóng đá hạng ba quốc gia Cộng hòa Síp 1994–95 là mùa giải thứ 24 của giải bóng đá hạng ba Cộng hòa Síp. Ethnikos Latsion FC giành danh hiệu đầu tiên.

Thể thức thi đấu
Có 14 đội bóng tham gia Giải bóng đá hạng ba quốc gia Cộng hòa Síp 1994–95. Tất cả các đội thi đấu với nhau hai lần, một ở sân nhà và một ở sân khách. Đội bóng nhiều điểm nhất vào cuối mùa giải sẽ là đội vô địch. Bốn đội đầu bảng sẽ được lên chơi ở Giải bóng đá hạng nhì quốc gia Cộng hòa Síp 1995–96.

Hệ thống điểm
Các đội bóng nhận được 3 điểm cho một trận thắng, 1 điểm cho một trận hòa và 0 điểm cho một trận thua.

Bảng xếp hạng

Hệ thống điểm: Thắng=3 điểm, Hòa=1 điểm, Thua=0 điểm

Luật xếp hạng: 1) Điểm, 2) Hiệu số, 3) Bàn thắng

Nguồn

Xem thêm
 Giải bóng đá hạng ba quốc gia Cộng hòa Síp
 Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Cộng hòa Síp 1994–95
 Cúp bóng đá Cộng hòa Síp 1994–95

Tham khảo

Mùa giải Giải bóng đá hạng ba quốc gia Cộng hòa Síp
Cộng hòa Síp
Bóng đá Cộng hòa Síp 1994–95


title: Nghệ thuật môi trường

text:
Nghệ thuật môi trường là một loạt những hoạt động nghệ thuật từ cách tiếp cận tự nhiên trước kia cho đến các tác phẩm có động cơ sinh thái và chính trị gần đây. Nghệ thuật môi trường phát triển vượt khỏi các phạm vi chính thống, sử dụng đất đai làm nguyên liệu điêu khắc, hướng tới mối quan hệ sâu sắc hơn với hệ thống, quá trình và hiện tượng tự nhiên trong các vấn đề xã hội. Các hướng tiếp cận tích hợp xã hội–sinh thái được phát triển như một lập trường đạo đức, phục hồi môi trường đã nổi lên vào thập niên 1990. Trong mười năm qua, nghệ thuật môi trường đã trở thành tâm điểm triển lãm trên khắp thế giới khi khía cạnh văn hóa xã hội của biến đổi khí hậu được đặt lên hàng đầu.

Thuật ngữ "nghệ thuật môi trường" thường bao hàm "nghệ thuật sinh thái" (ecoart) nhưng không chỉ bó hẹp cụ thể trong đó. Nó chủ yếu sử dụng các nguyên liệu tự nhiên để làm nổi bật sự kết nối người nghệ sĩ với tự nhiên. Khái niệm này được hiểu rõ nhất trong Nghệ thuật Trái Đất và bộ môn Ecoart đang hình thành phát triển. Lĩnh vực nghệ thuật này có tính liên ngành với thực tế rằng các nghệ sĩ môi trường lấy ý tưởng từ khoa học và triết học. Phương thức thể hiện bao gồm phương tiện truyền thống hoặc tân thời, và các hình thức xã hội độc đáo của tác phẩm. Điều kiện cảnh quan môi trường từ nông thôn đến đô thị đều có thể đưa vào tác phẩm.

Khái niệm này đưa khán giả cùng tham gia vào không gian nghệ thuật trong sự hòa quyện môi trường với đối tượng nghệ thuật. Xu hướng chung là tìm cách phá vỡ cách thức thể hiện truyền thống của nghệ thuật tách biệt khỏi cuộc sống, nhằm tạo ra các đối tượng nghệ thuật mang tính tự nhiên phỏng theo môi trường thực tế. Khán giả cũng hòa mình vào tác phẩm. Môi trường thường được sử dụng trong nghệ thuật đại chúng.

Lịch sử: vẽ và khắc họa phong cảnh

Có ý kiến cho rằng nghệ thuật môi trường khởi đầu từ tranh hang động thời đồ đá cũ. Mặc dù chưa tìm thấy khắc họa phong cảnh nào nhưng tranh hang động đại diện cho các khía cạnh tự nhiên khác quan trọng với người tiền sử, ví như hình động vật và hình người. "Chúng là những quan sát thời tiền sử về thiên nhiên. Bằng nhiều cách, thiên nhiên trong hàng thế kỷ vẫn là chủ đề ưu tiên của nghệ thuật sáng tạo." Các ví dụ hiện đại hơn về nghệ thuật môi trường bắt nguồn từ vẽ và khắc họa phong cảnh. Khi vẽ tranh ngay tại khung cảnh, họa sĩ phát triển mối liên hệ sâu sắc với môi trường và thời tiết xung quanh, đưa những quan sát gần gũi này vào tranh của mình. Tranh vẽ bầu trời của John Constable "miêu tả bầu trời tự nhiên sát nhất". Loạt tranh London của Monet cũng minh chứng cho mối liên hệ họa sĩ với môi trường. "Đối với tôi, phong cảnh không tồn tại theo đúng nghĩa, vì hình ảnh luôn thay đổi; nhưng không gian xung quanh làm cho nó trở nên sống động. Đối với tôi, không khí và ánh sáng là luôn biến đổi, chỉ là bầu không gian xung quanh mang lại giá trị chân thực cho chủ thể."

Các họa sĩ đương đại như Diane Burko miêu tả hiện tượng tự nhiên và sự biến đổi của nó theo thời gian nhằm truyền tải các vấn đề sinh thái, thu hút mối quan tâm về biến đổi khí hậu. Tranh phong cảnh của Alexis Rockman khắc họa cái nhìn chua chát về biến đổi khí hậu và can thiệp của nhân loại tới các loài sinh vật khác bằng kỹ thuật di truyền.

Thách thức các hình thức điêu khắc truyền thống

Nghệ thuật môi trường phát triển như một "phong trào" vào cuối thập niên 1960 đầu thập niên 1970. Vào giai đoạn đầu, phần lớn là nói về điêu khắc, đặc biệt là điêu khắc biệt địa, nghệ thuật Trái Đất và Arte povera. Những nghệ thuật này trỗi dậy khỏi sự chỉ trích gia tăng về hình thức và áp dụng điêu khắc truyền thống càng lúc bị coi là lỗi thời, không có khả năng hài hòa với môi trường tự nhiên.

Tháng 10 năm 1968, Robert Smithson tổ chức triển lãm tại Dwan Gallery ở New York với tiêu đề "Earthworks". Các tác phẩm trong triển lãm đặt ra thách thức rõ ràng đối với những quan niệm thông thường về triển lãm và thương mại, ở chỗ chúng quá lớn hoặc quá cồng kềnh để sưu tầm; hầu hết đều thể hiện qua ảnh chụp, nhấn mạnh thêm khả năng không ai sở hữu riêng được. Những nghệ sĩ này thoát khỏi giới hạn phòng trưng bày và lý thuyết chủ nghĩa hiện đại bằng cách rời xa thành thị đi ra hoang mạc.

"Họ không khắc họa phong cảnh, nhưng khăng khít với nó; nghệ thuật của họ không đơn thuần là về phong cảnh, mà còn ẩn chứa ngay trong đó nữa." Sự chuyển dịch này cuối thập niên 1960-1970 biểu đạt khái niệm tiên phong về tác phẩm điêu khắc, phong cảnh và mối liên hệ của phong cảnh với chúng ta. Tác phẩm không những thách thức các phương tiện thông thường để tạo ra bức điêu khắc, mà còn bất chấp hình thức phổ biến và triển lãm nghệ thuật cao cấp, chẳng hạn như triển lãm Dwan Gallery nói đến phía trên. Sự chuyển dịch này mở ra không gian mới và từ đó mở rộng cách thức tác phẩm được tài liệu hóa và khái niệm hóa.

Bước ra công chúng và không gian đô thị

Cũng giống như các tác phẩm thực địa giữa hoang mạc phía Tây vươn ra khỏi ý niệm tranh phong cảnh, sự phát triển của nghệ thuật công cộng đã kích thích các nghệ sĩ lấy cảnh quan đô thị làm môi trường và nền tảng sáng tác khác để thu hút những ý tưởng và khái niệm về môi trường đến với đối tượng khán giả đông đảo hơn. Nếu như trước đó chủ yếu tập trung ở hoang mạc phía tây Hoa Kỳ, thì cuối thập niên 1970 đầu thập niên 1980 chứng kiến những tác phẩm chuyển vào cảnh quan dành cho công chúng. Những nghệ sĩ như Robert Morris đã bắt đầu cộng tác với giới chức để sáng tạo tác phẩm tại nơi công cộng, ví dụ như hố cát bỏ hoang. Herbert Bayer cũng tiếp cận giống như vậy và được lựa chọn để tạo ra tác phẩm thực địa Mill Creek Canyon Earthworks năm 1982. Dự án có chức năng như kiểm soát xói mòn, làm hồ chứa khi mưa to, và thành công viên rộng 2,5 mẫu Anh trong mùa khô. Lucy Lippard viết một cuốn sách mang tính đột phá của  về tính tương đồng giữa nghệ thuật thực địa đương đại với thời tiền sử. Sách đã nhìn nhận cách thức văn hóa, hình thức và hình ảnh tiền sử này "phủ" lên tác phẩm do nghệ sĩ đương đại tạo ra nơi thực địa và giới tự nhiên.

Năm 1965, Alan Sonfist giới thiệu ý tưởng chủ chốt làm nghệ thuật môi trường là đưa thiên nhiên trở lại môi trường đô thị với tác phẩm điêu khắc mang tính lịch sử Time Landscape (Phong cảnh thời gian). Tác phẩm là tượng đài sống về khu rừng từng bao phủ đảo Manhatan, còn tồn tại cho đến nay.

Nghệ thuật môi trường cũng bao hàm phạm vi cảnh quan đô thị. Nghệ sĩ môi trường tiên phong Mary Miss bắt đầu sáng tạo nghệ thuật trong môi trường đô thị với tác phẩm sắp đặt Ropes/Shore (Dây thừng/Bờ sông) năm 1969 và tiếp tục phát triển các dự án liên quan đến các cộng đồng mở rộng thông qua chương trình City as a Living Laboratory (Thành phố như một phòng lab sống động). Năm 1982, Agnes Denes tạo ra tác phẩm Wheatfield - A Confrontation (Cánh đồng lúa mì - Đối đầu) bằng cách trồng lúa mì trên bãi rác rộng hai mẫu Anh đầy những phế thải đô thị. Địa điểm này nay là Battery Park City và Trung tâm Tài chính Thế giới, một sự chuyển đổi từ năng lực sinh thái sang sức mạnh kinh tế.

Tác phẩm sắp đặt Particle Falls (Thác hạt) của Andrea Polli làm cho các hạt vật chất trong không khí có thể nhìn thấy khi đi ngang qua. Với HighWaterLine (Đường nước cao), Eve Mosher đồng hành đi bộ qua các vùng lân cận thành phố có nguy cơ ngập lụt như Thành phố New York và Miami, đánh dấu thiệt hại dự kiến do lũ lụt gây ra bởi ấm lên toàn cầu và nói chuyện với người dân về việc mình đang làm.

Nghệ thuật sinh thái Ecoart
Nghệ thuật sinh thái, hay còn gọi là Ecoart, là hoạt động nghệ thuật hoặc môn nghệ thuật đưa ra các mô hình bền vững với các sinh vật sống và tài nguyên trên hành tinh. Bộ môn Ecoart được tạo ra từ các nghệ sĩ, nhà khoa học, triết gia và nhà hoạt động, những người cống hiến cho hoạt động nghệ thuật sinh thái. Trước đây, Ecoart thường nằm trong các tác phẩm thuộc thể loại Thực địa, Nghệ thuật Trái Đất, hội họa hay nhiếp ảnh phong cảnh. Ecoart đặc trưng với sự tập trung vào các hệ thống và quan hệ tương tác trong môi trường: sinh thái, địa lý, chính trị, sinh học và văn hóa. Ecoart tạo ra nhận thức, kích thích đối thoại, thay đổi hành vi con người đối với các loài sinh vật khác và khuyến khích tôn trọng các hệ tự nhiên chung sống lâu dài với chúng ta. Ecoart bày tỏ ra như một loại hình nghệ thuật hồi phục hoặc can thiệp môi trường dựa vào cộng đồng, mang tính hoạt động, gắn kết xã hội. Nghệ sĩ sinh thái Aviva Rahmani tin rằng "Nghệ thuật sinh thái là hoạt động nghệ thuật, thường được giới khoa học, các nhà quy hoạch đô thị, kiến trúc sư và những ngành khác phối hợp với nhau, dẫn đến can thiệp trực tiếp vào vấn đề suy thoái môi trường. Người nghệ sĩ thường là tác nhân chính trong hoạt động đó."

Có rất nhiều cách tiếp cận với Ecoart, bao gồm nhưng không giới hạn: các tác phẩm nghệ thuật mang tính đại diện đề cập đến môi trường qua hình ảnh và đồ vật; các dự án phục hồi ô nhiễm môi trường; các dự án hoạt động xã hội nhằm thu hút người khác và kích hoạt sự thay đổi hành vi và/hoặc chính sách công; tác phẩm điêu khắc xã hội khắc họa thời đại giúp cộng đồng giám sát môi trường cảnh quan và giữ vai trò tham gia các hoạt động bền vững; các dự án thơ ca sinh thái nhóm lên cái nhìn mới mẻ và quyến rũ của thế giới tự nhiên, truyền cảm cho việc hàn gắn và chung sống với các sinh vật khác; các tác phẩm nghệ thuật được hình thành trực tiếp từ tự nhiên như nước, thời tiết, ánh sáng hay cây cối.

Các nghệ sĩ sinh thái trao đổi và tranh luận với nhau liệu nghệ thuật sinh thái có thể được coi một môn nghệ thuật độc lập, tách khỏi nghệ thuật môi trường được không. Mạng lưới EcoArtNetwork đã đề xuất một định nghĩa chung về Ecoart "Nghệ thuật sinh thái là hoạt động nghệ thuật bao hàm đạo đức công lý xã hội cả về nội dung và hình thức/chất liệu. Ecoart được tạo ra để truyền cảm hứng cho sự quan tâm và tôn trọng, kích thích đối thoại, và khuyến khích sự phát triển lâu dài của môi trường tự nhiên xã hội chúng ta đang sống. Nó thường biểu hiện như một nghệ thuật phục hồi hoặc can thiệp dựa vào cộng đồng, có tính hoạt động và cam kết xã hội." Các nghệ sĩ sinh thái thường tuân theo một hoặc các nguyên tắc sau: tập trung vào mạng lưới các mối quan hệ tương tác trong môi trường — trên các khía cạnh vật lý, sinh học, văn hóa, chính trị và lịch sử của các hệ thống sinh thái; tạo ra các tác phẩm dùng nguyên liệu tự nhiên hoặc tương tác với môi trường như gió, nước, ánh sáng; cải tạo, phục hồi và khắc phục môi trường bị hủy hoại; truyền tải công chúng về các động lực sinh thái và vấn đề môi trường phải đối mặt; điều chỉnh mối quan hệ sinh thái, đề xuất một cách sáng tạo điều kiện dành cho chung sống, tính bền vững và sự hàn gắn.

Phụ nữ có đóng góp đáng kể trong Ecoart, như danh sách WEAD (Women Environment Artists Directory - Thư mục nghệ sĩ môi trường nữ giới) liệt kê, do Jo Hanson, Susan Leibovitz Steinman và Estelle Akamine thành lập năm 1995. Tác phẩm của các nữ sĩ sinh thái đã truyền cảm ứng cho nghệ sĩ cả hai giới thuở ban đầu định hướng mối quan tâm tới quan hệ ngang hơn (more horizontal relationship) về các vấn đề môi trường trong hoạt động của mình. Trên Weather Report Show, nữ văn sĩ nghệ thuật Lucy Lippard viết về việc rà soát tại Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Boulder gồm nhiều nghệ sĩ môi trường và nghệ sĩ sinh thái, đã nhận xét về số lượng trong đó là nữ giới.

Tác động đến môi trường

Có sự khác biệt lớn giữa các nghệ sĩ không để ý thiệt hại do tác phẩm mình gây ra cho môi trường với số khác luôn tâm niệm không làm ảnh hưởng đến tự nhiên. Ví dụ, Spiral Jetty (Đê xoắn ốc) của Robert Smithson năm 1969 tuy là một biểu tượng thẩm mỹ ở Utah nhưng tác giả đã dùng một chiếc máy ủi nạo và xới đất để tạo ra đê xoắn ốc đâm xuống hồ, gây biến đổi cảnh quan vĩnh viễn. Tương tự, nhà điêu khắc châu Âu Christo hứng chịu chỉ trích khi tạm thời bọc đường bờ biển tại Little Bay, phía nam Sydney, Úc năm 1969. Các nhà bảo tồn đưa ra ý kiến thu hút sự chú ý của quốc tế về môi trường và khiến những nghệ sĩ đương đại phải suy nghĩ lại về xu hướng tác động của nghệ thuật Trái Đất và nghệ thuật thực địa.

Nghệ thuật bền vững ra đời trong sự cân nhắc về tác động xa hơn của tác phẩm và sự tiếp nhận trong mối quan hệ với môi trường (xã hội, kinh tế, lý sinh, lịch sử và văn hóa). Một số nghệ sĩ chọn cách tối thiểu hóa ảnh hưởng tiềm tàng, trong khi các tác phẩm khác liên quan đến việc khôi phục ngay cảnh quan về trạng thái tự nhiên.

Nhận thức và chuyển hóa sinh thái
Các nghệ sĩ sinh thái khác phản ánh tương tác của con người vào thế giới tự nhiên và tạo ra các tác phẩm nghệ thuật có thông tin sinh thái tập trung vào sự chuyển hóa hoặc cải tạo. Tác gia và lý thuyết gia Ecoart Linda Weintraub đưa ra thuật ngữ "cycle-logical" (logic chu kỳ) để mô tả tương quan giữa tái sinh và tâm lý học. Nghệ sĩ thế kỷ 21 ưa chuộng các nguyên vật liệu thời cổ đại như gốm và kim lại phế thải từ thời đồ đá cũ. Weintraub trích dẫn tác phẩm của nghệ sĩ nhận giải MacArthur Fellow là Sarah Sze, người sử dụng phế thải tái chế và tân trang thành tác phẩm đẹp mắt. Tác phẩm tự phản ánh của bà hướng chúng ta về cuộc sống huyên náo và gắn chặt với văn hóa tiêu dùng. Energy Field (Trường Năng lượng) của Brigitte Hitschler lấy năng lượng cho 400 bóng điốt đỏ lắp đặt trên đống xỉ bồ tạt tái tạo, dùng nghệ thuật và khoa học để trưng ra văn hóa vật chất ẩn bên trong.

Nhà hoạt động và nghệ sĩ sinh thái Beverly Naidus tạo ra các tác phẩm sắp đặt hướng về khủng hoảng môi trường, hậu quả hạt nhân và tác phẩm trên giấy giúp mường tượng sự chuyển hóa. Dự án permaculture dựa vào cộng đồng của bà Eden Reframed (Vẽ lại vườn Địa đàng) khắc phục đất bạc màu bằng trị liệu thực vật và nấm, tạo ra những mảnh đất công cộng trồng cây thuốc và cây thực phẩm. Naidus là nhà giáo dục giảng dạy tại Đại học Washington, Tacoma hơn mười năm, tại đó bà mở studio liên ngành Arts in Community (Nghệ thuật trong cộng đồng) kết hợp nghệ thuật với sinh thái học và hoạt động xã hội. Bà viết cuốn Arts for Change: Teaching Outside the Frame (Nghệ thuật để biến đổi: Giảng dạy ngoài khung tranh) là nguồn tư liệu dành cho giảng viên, nhà hoạt động và nghệ sĩ. Nghệ sĩ điêu khắc và sắp đặt Erika Wanenmacher lấy cảm hứng từ Tony Price trong quá trình phát triển tác phẩm nói về sáng tạo, thần thoại với vấn đề hạt nhân ngày nay tại New Mexico. Nghệ sĩ và chuyên gia trồng trọt Richard Reames bang Oregon sử dụng kỹ thuật ghép cây để tạo nên các tác phẩm điêu khắc và kiến trúc từ cây cối. Ông áp dụng quy trình trồng nhiều cây theo thời gian, rồi định hình bằng cách uốn, cắt tỉa, ghép giống như dựng giàn và bện hàng rào. Các tác phẩm này tạo nên lợi ích sinh thái như hấp thụ carbon dioxide, tạo lập sinh cảnh và giảm thiểu biến đổi khí hậu.

Điêu khắc năng lượng tái tạo

Điêu khắc năng lượng tái tạo là sự phát triển gần đây trong nghệ thuật môi trường. Cùng với mối quan tâm ngày càng tăng về biến đổi khí hậu toàn cầu, các nghệ sĩ đang thiết kế những biện pháp can thiệp chi tiết ở mức độ thực thi, kết hợp tính thẩm mỹ vào tính năng tạo ra hoặc tiết kiệm năng lượng. Các nghệ sĩ của trường phái mới nổi này thường tuân theo các quy tắc đạo đức và thực tiễn phù hợp với tiêu chí Ecodesign. The Queensbridge Wind Power Project (Dự án năng lượng gió Queensbridge) của Andrea Polli là ví dụ về kiến trúc thử nghiệm, kết hợp tuabin gió vào cấu trúc cây cầu để tái tạo khía cạnh thiết kế nguyên sơ cũng như chiếu sáng cầu và vùng xung quanh. Tác phẩm điêu khắc công cộng World Saving Machine (Cỗ máy tiết kiệm năng lượng thế giới) của Ralf Sander dùng năng lượng mặt trời tạo ra băng tuyết bên ngoài Bảo tàng Nghệ thuật Seoul trong mùa hè nóng nực.

Xem thêm
 Phong trào môi trường
 Chủ nghĩa môi trường
 Nghệ thuật Trái Đất

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 Ecoart Network
 ecoartspace
 Trang sức từ hạt cây Sacred Seeds

Nghệ thuật đương đại
Nghệ thuật hiện đại
Nghệ thuật theo lĩnh vực
Chủ nghĩa môi trường
Nghệ thuật môi trường


title: Cleora sevocata

text:
Cleora sevocata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Cleora


title: Endromopoda nigricoxis

text:
Endromopoda nigricoxis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Endromopoda


title: David Laws

text:
David Anthony Laws (sinh ngày 30 tháng 11 năm 1965) là một chính trị gia Dân chủ Tự do Anh. Thành viên của Quốc hội (MP) cho Yeovil từ năm 2001 đến 2015, trong quốc hội thứ ba, ông đã từng làm Bộ trưởng Nội các, vào năm 2010, với tư cách là Bộ trưởng Bộ Tài chính và sau đó là Bộ trưởng Bộ trường học và cho Văn phòng Nội các - một văn phòng nơi ông làm việc liên ngành để thực hiện thỏa thuận liên minh trong các chính sách.

Sau một sự nghiệp trong lĩnh vực ngân hàng đầu tư, Laws trở thành cố vấn kinh tế và sau đó là Giám đốc Chính sách và Nghiên cứu cho đảng của ông.  Năm 2001, ông được bầu làm nghị sĩ cho Yeovil, kế nhiệm cựu lãnh đạo đảng Dân chủ Tự do Paddy Ashdown. Năm 2004, ông đồng biên tập The Orange Book: Reclaiming Liberalism, tiếp theo là Britain After Blair năm 2006. Sau cuộc tổng tuyển cử năm 2010, Laws là một nhà đàm phán cấp cao trong thỏa thuận liên minh, củng cố chính phủ liên minh năm năm của đảng với Đảng bảo thủ.

Ông giữ văn phòng Chánh văn phòng Kho bạc trong 17 ngày trước khi từ chức do tiết lộ các yêu cầu chi phí quốc hội của mình, được mô tả bởi Ủy ban Tiêu chuẩn và Đặc quyền của Nghị viện là "một loạt các vi phạm nghiêm trọng các quy tắc, trong một khoảng thời gian đáng kể", mặc dù ngoài ý muốn; Ủy viên Tiêu chuẩn của Nghị viện cho thấy "không có bằng chứng nào cho thấy [ông] đưa ra yêu sách của mình với mục đích mang lại lợi ích cho bản thân hoặc đối tác của mình khi vi phạm các quy tắc có ý thức." Ông là một trong sáu người từ chức nội các trong vụ bê bối chi phí và ông đã bị đình chỉ khỏi Quốc hội trong bảy ngày do bỏ phiếu của Hạ viện.

Đọc thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

 David Laws MP official constituency website
 Profile at the Liberal Democrats
 Yeovil Liberal Democrats

Article archive at The Guardian

 Profile: David Laws, BBC News, ngày 17 tháng 10 năm 2007

Sinh năm 1965
Nhân vật còn sống
Chính khách đồng tính nam
Cựu sinh viên King's College, Cambridge


title: Idalus irrupta

text:
Idalus irrupta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Idalus


title: Karolewka, Warmińsko-Mazurskie

text:
Karolewka  là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Bartoszyce, thuộc huyện Bartoszycki, Warmińsko-Mazurskie, ở phía bắc Ba Lan, gần biên giới với tỉnh Kaliningrad của Nga.

Tham khảo


title: Nguyễn Thị Phương

text:
Nguyễn Thị Phương có thể là:

Tài nhân Nguyễn Thị Phương, thứ phi của vua Thiệu Trị nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.
Nguyễn Thị Phương, đại biểu Quốc hội Việt Nam.
Nguyễn Thị Phương, vận động viên môn karate.
Nguyễn Thị Phương, vận động viên môn bắn cung.
Nguyễn Thị Phương, vận động viên môn bóng chuyền


title: Shaven Paul

text:
Shaven Sean Paul (sinh ngày 11 tháng 3 năm 1991) là một cầu thủ bóng đá người Jamaica thi đấu cho Portmore United, ở vị trí thủ môn.

Tham khảo

Sinh năm 1991
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Jamaica
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Jamaica
Highgate United F.C. (Jamaica)
Cầu thủ bóng đá Portmore United F.C.
Thủ môn bóng đá


title: USS Lovering (DE-39)

text:
USS Lovering (DE-39) là một tàu hộ tống khu trục lớp Evarts được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến thứ hai của Hải quân Mỹ được đặt theo tên Thiếu úy Hải quân William Bacon Lovering (1913-1942), phục vụ trên tàu khu trục , và đã tử trận ngày 6 tháng 6, 1942 khi chiếc Hammann bị đánh chìm trong Trận Midway. Nó đã phục vụ cho đến khi chiến tranh kết thúc, xuất biên chế vào ngày 16 tháng 10, 1945 và xóa đăng bạ vào ngày 1 tháng 11, 1945. Con tàu bị bán để tháo dỡ vào ngày 31 tháng 12, 1946. Lovering được tặng thưởng ba Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Thiết kế và chế tạo
Những chiếc thuộc lớp tàu khu trục Evarts có chiều dài chung , mạn tàu rộng  và độ sâu mớn nước khi đầy tải là . Chúng có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn ; và lên đến  khi đầy tải. Hệ thống động lực bao gồm bốn động cơ diesel General Motors Kiểu 16-278A nối với bốn máy phát điện để vận hành hai trục chân vịt; công suất  cho phép đạt được tốc độ tối đa , và có dự trữ hành trình  khi di chuyển ở vận tốc đường trường .

Vũ khí trang bị bao gồm ba pháo /50 cal trên tháp pháo nòng đơn có thể đối hạm hoặc phòng không, một khẩu đội 1,1 inch/75 caliber bốn nòng và chín pháo phòng không Oerlikon 20 mm. Vũ khí chống ngầm bao gồm một dàn súng cối chống tàu ngầm Hedgehog Mk. 10 (có 24 nòng và mang theo 144 quả đạn); hai đường ray Mk. 9 và tám máy phóng K3 Mk. 6 để thả mìn sâu.

Lovering được đặt lườn như là chiếc BDE-39 tại Xưởng hải quân Puget Sound ở Bremerton, Washington vào ngày 7 tháng 9, 1942. Tuy nhiên Hải quân Hoa Kỳ quyết định giữ lại con tàu, nên đổi tên thành vào ngày 14 tháng 6, 1943 và xếp lại lớp như là chiếc DE-39 vào ngày 16 tháng 6, 1943. Con tàu được hạ thủy vào ngày 18 tháng 6, 1943; được đỡ đầu bởi cô J. Shannon, và nhập biên chế vào ngày 11 tháng 9, 1943 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Thiếu tá Hải quân A. H. Donaldson.

Lịch sử hoạt động
Sau khi hoàn tất việc chạy thử máy và huấn luyện, Lovering khởi hành từ San Francisco, California vào ngày 4 tháng 12, 1943 để hướng sang khu vực quần đảo Hawaii, và đi đến Trân Châu Cảng vào ngày 16 tháng 12. Nó lại lên đường bốn ngày sau đó hộ tống một đoàn tàu vận tải đi đến quần đảo Gilbert. Đến nơi vào ngày 28 tháng 12, nó hoạt động tại khu vực quần đảo Gilbert trong suốt sáu tháng tiếp theo, chủ yếu từ Tarawa, để hộ tống các đoàn tàu vận tải đi đến Kwajalein và Majuro thuộc quần đảo Marshall lân cận, sau khi các đảo này được tuyên bố bình định vào ngày 7 tháng 2, 1944. Eniwetok trở thành điểm cuối của các chuyến vận tải sau khi nơi đây bị chiếm vào ngày 22 tháng 2.

Quay trở về Trân Châu Cảng vào ngày 27 tháng 7, Lovering trải qua một giai đoạn sửa chữa trong ụ tàu trước khi đảm nhiệm vai trò mục tiêu giả lập phục vụ cho việc huấn luyện tàu ngầm. Con tàu đi đến khu vực Marshall vào ngày 19 tháng 9, tiếp tục hoạt động huấn luyện tàu ngầm, và sang cuối tháng 10 đã hộ tống nhiều đoàn tàu vận tải đi sang Saipan và Guam thuộc quần đảo Mariana. Vai trò này kết thúc vào ngày 10 tháng 3, 1945, khi nó đi đến Ulithi để hoạt động hộ tống bảo vệ cho nhiều đội tiếp liệu, chủ yếu là các tàu chở dầu, phục vụ cho các đơn vị thuộc Đệ Tam và Đệ Ngũ hạm đội. Vào giai đoạn này nó tham gia phục vụ cho các chiến dịch đổ bộ tại Iwo Jima và quần đảo Ryukyu. Con tàu lên đường vào ngày 9 tháng 7 để quay trở về Hoa Kỳ.

Lovering về đến San Pedro, California vào ngày 28 tháng 7, tuy nhiên kế hoạch đại tu cho nó bị dừng lại vào ngày 17 tháng 8, do chiến tranh đã kết thúc. Được kéo đến Terminal Island, California vào ngày 6 tháng 9, nó được cho xuất biên chế tại Oakland, California vào ngày 16 tháng 10, 1945, và tên nó được cho rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 1 tháng 11,  1945. Con tàu được bán cho hãng Hugo Neu tại thành phố New York vào ngày 31 tháng 12, 1946 để tháo dỡ.

Phần thưởng

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

Lớp tàu hộ tống khu trục Evarts
Khinh hạm và tàu hộ tống khu trục của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu hộ tống khu trục trong Thế Chiến II
Tàu thủy năm 1943


title: Aeolochroma modesta

text:
Aeolochroma modesta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Aeolochroma


title: Canh tác khoai lang tại Polynesia

text:
Khoai lang được bắt đầu canh tác ở miền trung Polynesia vào khoảng năm 1000 CN. Trong nhiều thể kỷ sau đó, loại cây lương thực này trở nên rất phổ biến trong khu vực, đóng vai trò là cây lương thực chính yếu ở Hawaii, Đảo Phục sinh và New Zealand. Sau sự du nhập của các giống cây trồng cứng cáp và lớn hơn từ châu Mỹ sang miền trung Polynesia vào những năm 1600 (quá trình này bắt đầu muộn hơn ở New Zealand, vào đầu những năm 1800), các giống cây trồng truyền thống đã bị thay thế triệt để. Tuy vậy vẫn còn một số địa phương trồng các giống cây cũ, nhưng việc này rất hiếm và không nhằm mục đích thuơng mại.

Ta chưa rõ cây khoai lang tới được các đảo Thái Bình Dương bằng cách nào. Phần lớn giới nghiên cứu cho hay đây là bằng chứng người Nam Đảo rõ ràng đã tới được châu Mỹ. Song đáng chú ý là một số nghiên cứu di truyền trên các giống cây trồng truyền thống kết luận rằng khoai lang đã có mặt ở Polynesia trước cả khi con người đặt chân đến. Nếu điều này đúng thì có lẽ giả thuyết tiếp xúc viễn dương đã đề cập bên trên không quá vững chắc như ta từng nghĩ.

Lịch sử

Cây khoai lang (Ipomoea batatas) có nguồn gốc từ châu Mỹ, và giống cây này đã được trồng rộng rãi ở Trung và Nam Mỹ từ năm 2500 TCN. Khoai lang lần đầu tiên được trồng làm cây lương thực ở trung Polynesia vào khoảng năm 1000–1100 CN. Bằng chứng khảo cổ về sự hiện diện sớm nhất của khoai lang đã được tìm thấy tại một địa điểm duy nhất trên đảo Mangaia về phía nam Quần đảo Cook, với niên đại khoảng năm 988-1155 CN dựa trên định tuổi bằng carbon. Trong vài thế kỷ tiếp, khoai lang được du nhập sang vùng tam giác Polynesia: Đảo Phục sinh, Hawaii và New Zealand. Nguyên nhân sự lan rộng nhanh chóng của khoai lang có lẽ bởi nông dân Polynesia coi loài cây này năng suất hơn các loài Dioscorea (bao gồm khoai mỡ) mà họ hiện có. Khoai lang nhiều khả năng phân tán sang các đảo Polynesia khác nhờ quá trình cắt dây leo chứ không phải nhờ hạt.

Giả thuyết ba phần được phát triển vào những năm 1950 và 1960, bàn về dòng dõi các giống khoai Polynesia, hiện được coi là giả thuyết thời thượng nhất. Theo đó, ba dòng khoai lang truyền thống tại Polynesia lần lượt là: dòng  lấy từ bờ tây Nam Mỹ vào khoảng năm 1000 CN (sau bị thay thế bởi các giống khoai do người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha mang đến vào khoảng năm 1500 CN), dòng  Trung Mỹ và dòng  Caribê. Khoai lang đã trở thành loại lương thực chính yếu ở các vùng địa đầu của văn hóa Polynesia - chẳng hạn như ở Hawaii tiền châu Âu, đảo Phục sinh và New Zealand - quan trọng hơn cả khi so với vùng trung tâm Polynesia. Trong những năm 1600, các giống khoai lang và bầu truyền thống của Polynesia bắt đầu bị thay thế bởi các giống Bắc Mỹ ngoại lai. Trong giai đoạn này, khoai lang hoàn toàn vắng bóng ở nhiều hòn đảo Polynesia trung tâm (chẳng hạn quần đảo Cook, ngoại trừ Mangaia).

Giả thuyết tiếp xúc tiền Colombo

Sự hiện diện của khoai lang ở Thái Bình Dương thường được coi là bằng chứng về sự tiếp xúc giữa các dân tộc Polynesia và thổ dân châu Mỹ. Tuy nhiên ta chưa biết hướng tiếp xúc xảy ra như thế nào; tức là liệu rằng người Polynesia đã tới được châu Mỹ bằng ghe bầu của họ, hay là người châu Mỹ đã đóng bè vượt biển rồi cập bến các đảo cực đông của Polynesia như Rapa Nui. Tuy vậy cũng có khả năng các giống khoai đã phát tán mà không cần sự can thiệp của con người, giả dụ như bị rớt xuống thuyền rồi theo dòng biển trôi dạt về phía tây.

Nhiều giả thuyết đã được đưa ra để giải thích cho mối liên hệ về di truyền, văn hóa và/hoặc ngôn ngữ giữa các dân tộc Polynesia và thổ dân châu Mỹ. Một số mắt xích quan trọng trong những suy đoán đó bao gồm người Chumash bản xứ California, người Mapuche bản xứ miền trung và miền nam Chile, và nền văn hóa Zenú tiền Colombo bản xứ của Colombia. Hai nhà ngôn ngữ học Hà Lan chuyên nghiên cứu về các thứ tiếng châu Mỹ là Willem Adelaar và Pieter Muysken nhận thấy một điểm tương đồng khá thú vị giữa các ngôn ngữ Polynesia và các ngôn ngữ Nam Mỹ: từ chỉ "khoai lang" tiếng Polynesia nguyên thủy được phục dựng là * (so sánh  tiếng Rapa Nui,  tiếng Hawaii,  tiếng Māori) trông rất giống với từ "khoai" trong tiếng Quechua và tiếng Aymara là  ~ . Adelaar và Muysken khẳng định rằng sự trùng khớp từ vựng này là bằng chứng của sự tiếp xúc ngẫu nhiên hoặc liên hệ hãn hữu giữa trung tâm Andes và Polynesia.

Giả thuyết phân tán tự nhiên
Một số nhà nghiên cứu cho rằng khoai lang có lẽ đã lan tới Polynesia theo đường bay của chim muông hoặc các bè tự nhiên trôi dạt trên biển hàng nghìn năm trước sự xuất hiện của con người. Một phân tích di truyền vào năm 2018 các củ khoai lang được thu thập từ quần đảo Société bởi Joseph Banks trong chuyến hải trình đầu tiên của James Cook năm 1769 cho thấy dòng khoai Polynesia phân tách khỏi dòng khoai Nam Mỹ ít nhất 111.500 năm trước. Các tác giả của bài báo suy đoán rằng sự lan rộng của khoai lang nhờ môt phần vào các loài Ipomoea littoralis và Ipomoea tuboides ở Thái Bình Dương và châu Á - những loài thực vật có họ hàng với chi Ipomoea châu Mỹ với hình thái hạt rất giống hạt của khoai lang. Tuy vậy giới chuyên gia ngày nay nghiêng hơn về giả thuyết tiếp xúc tiền Colombo, do nguồn ADN phiến diện được sử dụng trong bài báo này (có thể nó đã hư hại và được phân tích chưa chuẩn đối với ADN cổ đại), và bằng chứng ngôn ngữ học khá vững chãi.

Du nhập vào các địa phương

Hawaii
Trên quần đảo Hawaii, bản ghi khảo cổ sớm nhất về khoai lang () có niên đại khoảng năm 1300 CN, được tìm thấy trên các vùng đất nông nghiệp truyền thống tại Kohala, Hawaii. Khoai lang có lẽ được giới thiệu tới quần đảo vào cùng khoảng thời gian đó, sau khi những người định cư Polynesia đầu tiên đặt chân đến. Khoai lang được coi là kém chất lượng hoặc kém giá trị hơn so với một loại cây trồng khác trên đảo đó là khoai sọ, nhưng vẫn được trồng phổ biến vì khoai lang có thể phát triển mạnh trong điều kiện bất lợi và chỉ mất từ ba đến sáu tháng để trưởng thành.

Đảo Phục sinh

Khoai lang () được du nhập tới Đảo Phục sinh (Rapa Nui) vào khoảng năm 1200–1300 CN. Do khoai lang chịu hạn tốt, nó đã thay thế khoai mỡ (yam) và khoai sọ (taro), trở thành cây lương thực chính trên đảo và 1/10 tổng diện tích đất của đảo được dành cho việc canh tác khoai lang. Đáng chú ý, người Rapa Nui có câu chuyện huyền sử về người định cư đầu tiên tên là Hotu Matuꞌa trồng khoai lang, khoai mỡ và bầu bí gần Orongo.

Có giả thuyết cho rằng khoai lang đã trực tiếp dẫn đến việc xây dựng các bệ  và tượng moai, bởi lẽ mùa màng bội thu đồng nghĩa với việc cư dân bản địa có thể dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động khác ngoài làm nông. Ngoài ra việc canh tác khoai lang có thể đã dẫn đến nạn phá rừng, vì đốt cọ tạo điều kiện thuận lợi cho cây trồng chóng lớn trên đất nghèo dinh dưỡng.

New Zealand
Khoai lang (tiếng Māori chuẩn: , phương ngữ Māori phía nam: ) là một loại cây trồng truyền thống của người Maori. Bằng chứng khảo cổ cho thấy cây  được trồng tại New Zealand ngay sau lần đầu người Polynesia tới định cư ở New Zealand, có lẽ vào khoảng giữa năm 1300 và 1400. Sự thiếu vắng bằng chứng khảo cổ tại các khu định cư bỏ hoang của người Maori trên đảo Raoul và đảo Norfolk chứng tỏ  chưa có mặt tại đây vào đầu những năm 1300. Lịch sử truyền khẩu bản địa có kể về một chuyến du hành trở lại miền trung Polynesia để thu thập giống cây về New Zealand, song các dị bản đó bất nhất về nhiều mặt: sự du nhập cây kūmara gắn liền với các chiếc waka di cư huyền thoại Aotea, Arawa, Horouta, Kurahaupō, Māhuhu, Māmari, Mātaatua, Tainui và Tokomaru, nhiều khả năng do mana được người Māori đồng nhất với công lao đưa kūmara đến New Zealand. Một câu chuyện điển hình kể về một tổ tiên của tộc Tūhoe tên là Toi-kai-rākau, người sau khi chèo lái chiếc waka Horouta đến New Zealand, đã giới thiệu cho người Maori địa phương  khô (kao). Dân chúng địa phương yêu thích loại củ này bèn ra khơi với Horouta trở lại miền trung Polynesia để thu hái cây về trồng ở New Zealand. Tộc Ngāti Awa cũng có một câu chuyện tương tự về waka Mātaatua, rằng nó từng ra khơi để mang kūmara về Whakatāne. Theo truyền thống Tainui và Te Arawa, kūmara được Whakaotirangi mang đến New Zealand, một người phụ nữ có công mang hạt giống của những loài thực vật quan trọng trong chuyến hải trình đến New Zealand sau khi bị tù trưởng Tama-te-kapua bắt cóc vào khoảng năm 1350 CN. Whakaotirangi thử nghiệm nhiều cách để kūmara thích nghi với khí hậu lạnh, nơi chúng sẽ có vị chua khó chịu khi phơi dưới sương giá. Một câu chuyện khác kể về Marama, một người vợ lẽ của Hoturoa trên chiếc waka Tainui. Nàng mang theo cây kūmara trong chuyến hải hành nhưng khi đến được Aotearoa, nàng lại đem lòng yêu một kẻ nô lệ thay vì Hoturoa. Để trừng phạt sự bất chung thủy đó, cây kūmara của nàng biến thành  (Calystegia sepium)một loại cỏ dại mọc tại các nông trang trồng kūmara.

Tham khảo

Nông nghiệp ở New Zealand
Lịch sử Polynesia
Lịch sử Thái Bình Dương
Văn hóa Polynesia
Nông nghiệp ở Fiji
Nông nghiệp ở Samoa
Nông nghiệp ở Tonga
Cây trồng có nguồn gốc từ Nam Mỹ
Lịch sử dân tộc bản địa Nam Mỹ
Lịch sử Maori
Lịch sử người Hawaii bản địa
Khảo cổ học Châu Đại Dương
Ẩm thực Polynesia
Tiếp xúc viễn dương thời kỳ tiền Colombo
Châu Đại Dương thời tiền sử
Khoai lang


title: Giải bóng đá vô địch quốc gia Albania 1960

text:
Thống kê của Giải bóng đá vô địch quốc gia Albania mùa giải 1960.

Tổng quan
Có 10 đội bóng tham gia thi đấu, và Dinamo giành chức vô địch.

Bảng xếp hạng

Ghi chú: '17 Nëntori' là KF Tirana, 'Labinoti' là KS Elbasani và 'Lokomotiva' là Teuta

Tham khảo
Albania - List of final tables (RSSSF)

Mùa giải Giải bóng đá vô địch quốc gia Albania
1


title: Exochus rubroater

text:
Exochus rubroater là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Exochus


title: Xestia lobbichleri

text:
Xestia lobbichleri là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Xestia


title: Capasa viridimacularia

text:
Capasa viridimacularia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Capasa


title: Danny Kaye

text:
Danny Kaye (tên lúc sinh David Daniel Kaminsky; ; 18 tháng 1 năm 1911 – 3 tháng 3 năm 1987) là một diễn viên, ca sĩ, vũ công, diễn viên hài, nhạc sĩ, và nhà từ thiện người Mỹ. Các vai diễn xuất của ông bao gồm hài kịch vật lý, bình dị kịch câm và cháy nhanh bài hát mới lạ.

Kaye đóng vai chính trong 17 bộ phim, đáng chú ýWonder Man (1945), The Kid from Brooklyn (1946), The Secret Life of Walter Mitty (1947), The Inspector General (1949), Hans Christian Andersen (1952), White Christmas (1954), và The Court Jester (1956).

Các bộ phim của ông rất nổi tiếng, đặc biệt là các màn trình diễn của patter song và các mục yêu thích như "Inchworm" và "The Ugly Duckling." Ông là đại sứ đầu tiên của UNICEF vào năm 1954 và nhận được Legion of Honor của Pháp vào năm 1986 vì những năm làm việc với tổ chức này.

Tham khảo

Nam diễn viên Mỹ
Người được vinh danh tại Trung tâm Kennedy
Nam diễn viên sân khấu Mỹ
Đại sứ thiện chí của UNICEF
Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 20
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống


title: Ipermarca monovittata

text:
Ipermarca monovittata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ipermarca


title: Aperileptus rossemi

text:
Aperileptus rossemi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aperileptus


title: Cléber Schwenck Tiene

text:
Cléber Schwenck Tiene (sinh ngày 8 tháng 2 năm 1979) là một cầu thủ bóng đá người Brasil.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Cléber Schwenck Tiene đã từng chơi cho Vegalta Sendai.

Thống kê câu lạc bộ

J.League

Tham khảo

Sinh năm 1979
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Cầu thủ bóng đá nam Brasil ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá Vegalta Sendai


title: Ectopatria canescens

text:
Ectopatria canescens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ectopatria


title: Heresiarches daedalus

text:
Heresiarches daedalus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Heresiarches


title: Đế quốc Xô viết

text:
Chủ nghĩa  Đế quốc Xô viết được sử dụng bởi những người đối lập chỉ trích Liên Xô và những người thuộc các dân tộc thiểu số theo tư tưởng ly khai ở Liên Xô để nhắc về chính sách chính trị của nhà nước này trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Nhiều người chỉ trích Liên Xô về sự can thiệp vào chính trị nội bộ của những quốc gia độc lập có chủ quyền, song bị chi phối và bị ảnh hưởng bởi Liên Xô thuộc Khối Warszawa cũng như tại các nơi khác như Afghanistan, bao gồm Sự kiện năm 1956 ở Hungary và Mùa xuân Praha, các nhà nước đó thường được coi là các quốc gia vệ tinh (một số người còn coi đó là các nhà nước chư hầu) của Liên Xô. Cũng như Mỹ, Anh hoặc Pháp, Liên Xô duy trì một hệ thống căn cứ quân sự ở nước ngoài để bảo vệ lãnh thổ và ảnh hưởng của mình.

Nhận xét
Mặc dù Liên Xô coi mình là thế lực phi đế quốc và là một nhà nước dân chủ nhân dân, những người chỉ trích chính quyền Liên Xô lại cáo buộc nó là một nhà nước theo chủ nghĩa đế quốc trá hình Do sự giống nhau về lãnh thổ với Đế quốc Nga trước đây, các nhóm sắc tộc theo chủ nghĩa ly khai ở Nga coi Liên Xô là nhà nước kế vị của Đế quốc Nga với tham vọng tiếp tục bành trướng lãnh thổ cho dân tộc Nga. Một số thậm chí cáo buộc Liên Xô chỉ là một nhà nước đế quốc thực dân kiểu cũ, trong khi những người theo chủ nghĩa Mao cáo buộc Liên Xô thực chất là một đế chế trá hình trong hình thức quốc gia xã hội chủ nghĩa. Một vấn đề nữa là văn hóa, như ý đồ Nga hóa và Xô viết hóa hệ thống chính trị, giáo dục và xã hội ở các nước khác.

Trên tất cả, nhà nước Liên Xô được nhìn nhận là một nhà nước tập quyền. Trung tâm của nó, Nga, cũng không hoàn toàn là một nhà nước thuộc địa do sự phân tầng kinh tế khác nhau đa dạng cũng như những đặc điểm kinh tế giữa các vùng trong khu vực cũng được xem xét kỹ lưỡng, chẳng hạn như những hành động khai thác tài nguyên ở Ba Lan và các nước Baltic hậu Chiến tranh thế giới thứ hai. Một đặc điểm rõ ràng là tư tưởng mở rộng sự ảnh hưởng của xã hội chủ nghĩa của Liên Xô bằng các khoản viện trợ quốc tế nhằm làm tăng ảnh hưởng tại các nước nhận viện trợ. Các khoản viện trợ cho các nước nghèo làm hao mòn kinh tế và tài nguyên khiến Liên Xô cũng phải gánh hậu quả. Sau khi Liên Xô tan rã, Nga, nước kế thừa Liên Xô, phải chịu nợ lên tới 103 tỷ dollar, trong khi chính họ đã cấp cho các nước khác những khoản vay hoặc viện trợ lên tới 140 tỷ dollar.

Ngược lại, những người ủng hộ Liên Xô bác bỏ những quan điểm này. Họ dẫn chứng rằng Liên Xô đã giúp đỡ phong trào giải phóng dân tộc ở Á – Phi – Mĩ Latinh trong cuộc đấu tranh giành độc lập, chống lại chủ nghĩa thực dân của các nước Châu Âu, làm đảo lộn chiến lược toàn cầu của Mĩ và phương Tây, ủng hộ các phong trào đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. Những năm 1960, trong cao trào đấu tranh giải phóng dân tộc được Liên Xô ủng hộ, đã có khoảng 100 quốc gia giành được độc lập dân tộc, một số nước không ngừng ủng hộ mạnh mẽ phong trào Xã hội chủ nghĩa, chọn đi theo con đường Xã hội chủ nghĩa với những mức độ khác nhau.

Khi các nước hậu thuộc địa đầu tiên bắt đầu giành được độc lập ở châu Phi, Trung Đông, châu Á và Mỹ Latinh, Liên Xô đã hỗ trợ vật chất to lớn đối với các quốc gia này. Ai Cập của Gamal Abdel Nasser, Indonesia của Sukarno, và Ấn Độ của Jawaharlal Nehru đều được hưởng lợi từ chính sách này. Đến năm 1965, viện trợ của Liên Xô cho các nước mới giành độc lập đã vượt qua 9 tỷ USD, gồm cả hỗ trợ kinh tế lẫn quân sự. Dù không trở thành một phần của hệ thống xã hội chủ nghĩa, nhà máy thép đầu tiên của Ấn Độ đã được xây dựng như là quà tặng của Liên Xô. Khi Vương quốc Anh, Pháp và Israel xâm lược Ai Cập vào năm 1956, Liên Xô đã hỗ trợ nước này đẩy lui các thế lực thực dân cũ. Nhiều nước châu Phi và Mỹ La tinh cũng được hỗ trợ tương tự. Hàng triệu sinh viên từ các nước nghèo được Liên Xô giáo dục miễn phí về kỹ thuật, nông nghiệp và các ngành khác. Sức mạnh của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa có thể coi là một cực tiến bộ trong hơn 70 năm, không chỉ ngăn chặn các cuộc chiến tranh đế quốc từ phương Tây mà còn là nguồn cảm hứng và cơ sở hậu thuẫn cho chủ nghĩa xã hội và phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh Tại hội nghị ở Havana, Liên Minh các quốc gia châu Phi do Oliver Tambo dẫn đầu đã nhận xét về những lời chỉ trích Liên Xô từ các nước phương Tây: "Liên bang Xô viết, Cuba, nhiều nước xã hội chủ nghĩa đã giúp cho nhiều đất nước ở đây tồn tại đến ngày hôm nay, trở thành các quốc gia độc lập. Đó là một "tội ác" chống lại các nước đế quốc (phương Tây). Chúng tôi hiểu điều đó".

Ảnh hưởng
Liên Xô được cho là đã xây dựng những hệ ảnh hưởng sau:
Có ghế thường trực tại Hội đồng bảo an Liên hiệp quốc. Quan hệ chặt chẽ với Đông Âu và các nước đang phát triển.
Là nguồn viện trợ lớn cho các nước nghèo ở châu Á, châu Phi.
Ảnh hưởng mạnh trên các nước xung quanh, đa dạng và giàu có về lịch sử và văn hoá. Vận dụng ảnh hưởng thông qua các chính phủ và các tổ chức trên toàn thế giới. Các tư tưởng cộng sản chủ nghĩa rất hấp dẫn đối với nhiều người trên thế giới.
Là nền kinh tế kế hoạch tập trung lớn nhất thế giới, và đứng hàng thứ hai thế giới về tổng sản lượng nền kinh tế trong suốt giai đoạn 1940-1990 (đạt 2,7 nghìn tỷ $ vào năm 1990). Khả năng tự cung tự cấp lớn, từng sản xuất 20% lượng hàng công nghiệp thế giới, quy mô công nghiệp bằng 80% so với Hoa Kỳ.

Các nước đồng minh/vệ tinh của Liên Xô
phải|nhỏ|606x606px|Liên Xô là màu đỏ đậm, trong khi các quốc gia đồng minh/ủng hộ Xô viết là các nước đỏ nhạt/hồng. Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư liên kết với Liên Xô trước năm 1948 là màu tím, còn Cộng hòa Nhân dân Xã hội chủ nghĩa Albania liên kết với Liên Xô cho tới khi xảy ra Chia rẽ Trung-Xô là màu cam.
Những quốc gia liên minh với Liên Xô là thành viên của Hội đồng Tương trợ Kinh tế (đồng minh kinh tế), hoặc là thành viên Khối Warszawa (đồng minh quân sự) và thuộc khối Đông Âu. Các quốc gia này (trừ Việt Nam) đều có (hoặc từng có) quân Liên Xô trú đóng trên lãnh thổ và bị Liên Xô chi phối về mặt chính trị và quân sự.
  Bulgaria

  Tiệp Khắc

  Hungary
  Mông Cổ
  Ba Lan
  România
  Lực lượng kháng chiến Nam Tư/Nam Tư (kết thúc liên minh năm 1948 do Chia rẽ Tito–Stalin)
  Việt Nam (1976-1991, do bị Mỹ và đồng minh, Trung Quốc cô lập nên có xu hướng ngả theo Liên Xô và gia nhập Hội đồng tương trợ kinh tế, song hoàn toàn không bị chi phối về công việc đối nội và đối ngoại)
  Albania (chấm dứt làm thành viên Comecon năm 1961)
  từ 1948 tới 1950. Sau chiến tranh Triều Tiên, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên tiếp tục làm đồng minh của Nga, song lại sử dụng Tư tưởng Chủ thể. Việc lính Trung Quốc rút quân năm 1958, và Liên Xô tan rã năm 1991 đưa nước này trở thành một trong số những quốc gia cô lập nhất thế giới.
  Afghanistan (1978-1990) tuy không là thành viên của Comecon và thuộc khối Đông Âu nhưng vẫn được xem là một quốc gia vệ tinh của Liên Xô khi kêu gọi Liên Xô can thiệp quân sự, gây ra cuộc chiến tranh Afghanistan lần 1 và hoàn toàn bị Liên Xô chi phối về mặt đối nội và đối ngoại.

Các quốc gia thân Liên Xô
Đây là những quốc gia thường không tham gia vào bên nào, thuộc về các nước Thế giới thứ ba, song có các chính phủ thân Liên Xô tồn tại. Không phải chính thể nào cũng là đồng minh của Liên Xô mà hầu hết nó đều chỉ mang tính tạm thời.
không khung|450x450px
phải|nhỏ|Những gì còn sót lại của bức tường sắt tại Devínska Nová Ves, Bratislava (Slovakia).
Các quốc gia thân Liên Xô song không theo chủ nghĩa cộng sản được để nghiêng:
  (1954–1973)
  (1955–1991)
  (1958–1963, 1968–1991)
  (1960–1978)
  (1960–1968)
  (1962–1988)
  Cộng hòa Dân chủ Somalia (1969–1977); năm 1977, với việc Somalia xâm lược Ethiopia, Liên Xô cắt ngoại giao với nước này. Phản ứng lại, Somalia cắt ngoại giao với Liên Xô và Hoa Kỳ sau đó ủng hộ nước này thay thế.
  (1962–1991)
  (1964–1966)
  (1968–1975)
  (1968–1972)
  (1968–1979)
  (1969–1991)
  Cộng hòa Nhân dân Congo (1963–1991)
  (1970–1973)
  (1975–1991)
  Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen (1967–1990)
  (1969-1971)
  Indonesia (1959–1965)
  (1971–1989)
  Bangladesh (1971–1975)
  Cộng hòa Dân chủ Madagascar (1972–1991)
  Guinea Bissau (1973–1991)
  Derg (1974–1987)/ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Ethiopia (1987–1991)
  (1975–1991)
  Cộng hòa Nhân dân Bénin (1975–1990)
  Cộng hòa Nhân dân Mozambique (1975–1990)
  Cộng hòa Nhân dân Angola (1975–1991)
  Chính phủ Cách mạng Nhân dân Grenada (1979–1983)
  (1979–1990)
  Kampuchea (1979–1989)
  Burkina Faso (1983-1987)
  Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945-1976)

Các nước cộng sản chủ nghĩa đối lập với Liên Xô
Có một số các quốc gia đối lập với Liên Xô và họ gần như không bị Moskva chi phối, trong khi vẫn chia sẻ quan điểm tương đồng về ý thức hệ:
  (từ 1948)
  Albania (do Chia rẽ Trung-Xô)
  (do Chia rẽ Trung -Xô)
  Kampuchea (1975–1979) từng trục xuất đại sứ Liên Xô về nước do Liên Xô không ủng hộ họ
  Somalia (1977–1991, bởi cuộc chiến tranh Ogaden)

Các nước trung lập

 Phần Lan là quốc gia hiếm hoi ở phương tây giữ thế trung lập. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Phần Lan đã chống cự thành công các cuộc tấn công từ Liên Xô, và cũng là quốc gia tư bản với kinh tế thị trường. Thế nhưng, Hiệp ước Phần Lan-Liên Xô năm 1948 đã phần nào hạn chế sự độc lập của Phần Lan trong chính sách ngoại giao của nước này. Hiệp ước buộc Phần Lan phải bảo vệ Liên Xô nếu có chiến tranh, đồng nghĩa với việc Phần Lan không thể gia nhập NATO và giúp Liên Xô có chỗ đứng trong vấn đề ngoại giao Phần Lan. Để ứng phó, Phần Lan phát triển chính sách Paasikivi–Kekkonen để vừa phát triển ngoại giao với phương Tây và kinh tế, cũng như giúp họ cân bằng ngoại giao với Nga. Thế nhưng ở phương Tây, nó vô tình tạo nên nỗi sợ Phần Lan hóa về nguy cơ các nước phương Tây không thể hỗ trợ nhau trước sự tấn công của Liên Xô.

Xem thêm
Chủ nghĩa Đế quốc Mỹ
Chia rẽ Trung-Xô
Đế quốc Đỏ
Sự phản bội của phương Tây
Chủ nghĩa đế quốc Trung Hoa
Hội đồng tương trợ kinh tế
Khối Warszawa
Chủ nghĩa xét lại Nga
Chủ nghĩa đế quốc

Nguồn

Liên Xô
Chiến tranh Lạnh


title: Jack Leonard

text:
John Leonard (1876 - after 1899) là một cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở Football League cho Small Heath.

Leonard sinh ra ở Gloucester. Ông có một mùa giải ổn ở Southern League với Bedminster, nhưng sau đó gia nhập Small Heath vào tháng 11 năm 1899. Ông có tên trong đội hình xuất phát, có trận ra mắt ở Football League Second Division vào ngày 11 tháng 11 trong thất bại 3-0 trước New Brighton Tower. Ông có 9 trận đấu ở giải quốc nội và Cúp FA, nhưng sau đó mất suất, và trở lại West Country với Cheltenham Town cuối mùa giải 1899-1900.

Tham khảo

Sinh năm 1876
Năm mất thiếu
Vận động viên Gloucester
Cầu thủ bóng đá Anh
Tiền vệ cánh bóng đá
Cầu thủ bóng đá Bristol City F.C.
Cầu thủ bóng đá Birmingham City F.C.
Cầu thủ bóng đá Cheltenham Town F.C.
Cầu thủ bóng đá Southern Football League
Cầu thủ bóng đá English Football League
Ngày sinh thiếu
Nơi mất thiếu


title: Jezarotes levis

text:
Jezarotes levis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Jezarotes


title: Cleora lamella

text:
Cleora lamella là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Cleora


title: NGC 229

text:
NGC 229 là một thiên hà dạng hạt đậu nằm trong chòm sao Tiên Nữ. Nó được phát hiện vào ngày 10 tháng 10 năm 1879 bởi Édouard Stephan.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể NGC
Chòm sao Tiên Nữ
Thiên hà hình hạt đậu
Thiên thể PGC
Thiên thể MCG
Được phát hiện bởi Édouard Stephan
Thiên thể phát hiện năm 1879


title: Apamea stygia

text:
Apamea stygia là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Apamea


title: Internazionali BNL d'Italia 2022 - Đôi nữ

text:
Sharon Fichman và Giuliana Olmos là đương kim vô địch, nhưng Fichman không bảo vệ danh hiệu do chấn thương. Olmos đánh cặp với Gabriela Dabrowski, nhưng thua trong trận chung kết trước Veronika Kudermetova và Anastasia Pavlyuchenkova, 6–1, 4–6, [7–10].

Hạt giống

Kết quả

Chung kết

Nửa trên

Nửa dưới

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kết quả vòng đấu chính

Đôi nữ
Internazionali BNL d'Italia - Đôi


title: Nicholsina denticulata

text:
Nicholsina denticulata là một loài cá biển thuộc chi Nicholsina trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1917.

Từ nguyên
Tính từ định danh của loài trong tiếng Latinh có nghĩa là "có răng nhỏ", không rõ hàm ý đề cập đến.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
N. denticulata được ghi nhận ở Đông Thái Bình Dương, từ vịnh California trải dài đến Ecuador và Bắc Peru, bao gồm cả quần đảo Galápagos ngoài khơi. Ngoài ra, N. denticulata cũng đã được biết đến tại Bắc Chile, mở rộng phạm vi của loài này về phía nam.

Môi trường sống phổ biến của N. denticulata là những bờ biển đá mọc nhiều tảo và rong biển ở độ sâu đến ít nhất là 20 m.

Mô tả
N. denticulata có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 32 cm. Cá cái và cá đực mới lớn có màu nâu xám, lốm đốm các vệt màu xám và đỏ giúp chúng hòa lẫn màu sắc với môi trường xung quanh. Cá đực trưởng thành có màu nâu xanh lục (lốm đốm các vệt sẫm và sáng màu), vùng họng đỏ ửng. Vây hậu môn và vây ngực của chúng có màu đỏ sẫm, chóp các tia vây màu đen. Gốc vây ngực màu đỏ hồng. Vây lưng và vây bụng trong suốt, cũng có màu đỏ, riêng vây lưng có một đốm đen ở phía trước. Vây đuôi bo tròn ở cả hai giới.

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 13.

Sinh thái học
N. denticulata có thể sống đơn độc hoặc bơi theo từng nhóm. Chúng ăn tảo bằng cách cạo hoặc cắn vụn các mảnh san hô mà tảo phát triển trên đó.

Tham khảo

D
Cá Thái Bình Dương
Cá vịnh California
Cá México
Cá El Salvador
Cá Honduras
Cá Nicaragua
Cá Costa Rica
Cá Panama
Cá Colombia
Cá Ecuador
Cá Peru
Cá Chile
Động vật được mô tả năm 1917


title: Caradrina tenebrosa

text:
Caradrina tenebrosa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caradrina


title: Thành phố thông minh

text:
Thành phố thông minh hay đô thị thông minh là một khu vực thành thị sử dụng các loại phương pháp điện tử và cảm biến khác nhau để thu thập dữ liệu. Thông tin chi tiết thu được từ dữ liệu đó được sử dụng để quản lý tài sản, tài nguyên và dịch vụ một cách hiệu quả; đổi lại, dữ liệu đó được sử dụng để cải thiện hoạt động trên toàn thành phố. Điều này bao gồm dữ liệu được thu thập từ người dân, thiết bị, tòa nhà và tài sản, sau đó được xử lý và phân tích để giám sát và quản lý hệ thống giao thông và vận tải, nhà máy điện, tiện ích, mạng lưới cấp nước, chất thải, phát hiện tội phạm, hệ thống thông tin, trường học, thư viện, bệnh viện và các dịch vụ cộng đồng khác.

Thành phố thông minh là một hệ thống hữu cơ tổng thể được kết nối từ nhiều hệ thống thành phần với hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể hành xử thông minh như con người, gồm mạng viễn thông số (dây thần kinh), hệ thống nhúng thông minh (não bộ), các cảm biến (giác quan) và phần mềm (tinh thần và nhận thức) để nâng cao chất lượng cuộc sống, cải thiện chất lượng phục vụ của chính quyền thành phố, giảm tiêu thụ năng lượng, quản lý hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Khái niệm thành phố thông minh tích hợp công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), và các thiết bị vật lý khác nhau được kết nối với mạng IoT để tối ưu hóa hiệu quả của các hoạt động và dịch vụ của thành phố và kết nối với người dân. Công nghệ thành phố thông minh cho phép các quan chức thành phố tương tác trực tiếp với cả cộng đồng và cơ sở hạ tầng thành phố, đồng thời giám sát những gì đang xảy ra trong thành phố và thành phố đang phát triển như thế nào. ICT được sử dụng để nâng cao chất lượng, hiệu suất và tính tương tác của các dịch vụ đô thị, để giảm chi phí và tiêu thụ tài nguyên và tăng cường liên hệ giữa người dân và chính phủ. Các ứng dụng thành phố thông minh được phát triển để quản lý dòng chảy đô thị và cho phép phản hồi trong thời gian thực. Do đó, một thành phố thông minh có thể chuẩn bị sẵn sàng hơn để đối phó với những thách thức hơn một thành phố chỉ có mối quan hệ "giao dịch" đơn giản với công dân của nó. Tuy nhiên, bản thân thuật ngữ này vẫn chưa rõ ràng về các chi tiết cụ thể của nó và do đó, mở ra nhiều cách giải thích.

Một ví dụ đơn giản và dễ hiểu về đô thị thông minh là sử dụng cảm biến để quản lý hệ thống đèn đường, để từ đó làm giảm đáng kể mức độ tiêu thụ năng lượng và dễ dàng trong khâu quản lý, theo dõi và kiểm tra.

Xem thêm
 Nông nghiệp thông minh

Tham khảo

Phát triển kinh tế
Địa lý kinh tế
Xã hội thông tin
Lý thuyết tổ chức
Chính sách công
Thuật ngữ quy hoạch đô thị


title: Antomieszki

text:
Antomieszki  ()  là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Banie Mazurskie, thuộc huyện Gołdapski, Warmińsko-Mazurskie, ở phía bắc Ba Lan, gần biên giới với tỉnh Kaliningrad của Nga. Nó nằm khoảng    phía bắc Banie Mazurskie,  về phía tây của Gołdap và  về phía đông bắc của thủ đô khu vực Olsztyn.

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức (Đông Phổ).

Tham khảo


title: Perdix (máy bay không người lái)

text:
Máy bay không người lái Perdix là chủ đề chính của một dự án thử nghiệm được thực hiện bởi Văn phòng năng lực chiến lược của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ nhằm mục đích phát triển các máy bay không người lái micro tự động được sử dụng để giám sát trên không không người lái.

Nguồn gốc
Ý tưởng về các máy bay không người lái micro thông minh có thể giao tiếp với nhau được một nhóm sinh viên theo học tại Khoa Hàng không và Vũ trụ học của Viện Công nghệ Massachusetts năm 2011 tiên phong. Sau đó, chúng được sửa đổi để sử dụng trong quân đội vào năm 2013 dưới sự chỉ đạo của Văn phòng Bộ Năng lực Chiến lược Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ.

Hệ thống bay không người lái được đặt tên theonhân vật trong thần thoại Hy Lạp cùng tên.

Tự hành
Mỗi máy bay không người lái riêng lẻ không được tự kiểm soát mà thay vào đó nó chia sẻ một "bộ não" phân tán, tập hợp trong các "đám đông" không thể lãnh đạo, có thể thích nghi với những thay đổi về số lượng máy bay không người lái và vẫn phối hợp với các đối tác của nó. Có nhiều máy bay không người lái micro đa chức năng thực hiện giám sát là thuận lợi chiến lược so với một máy bay khong người lái lớn bởi vì các máy bay không người lái micro dễ dàng né tránh các hệ thống phòng không hơn. Máy bay không người lái có khả năng xác định chung xem họ đã hoàn thành một nhiệm vụ hay không, dẫn một số nhà bình luận cho rằng máy bay không người lái Perdix là trí tuệ nhân tạo.

Thử nghiệm

Thử nghiệm hoạt động đầu tiên của máy bay không người lái Perdix quân sự được thực hiện bởi Trường thử nghiệm không quân Hoa Kỳ vào tháng 9 năm 2014 tạo Căn cứ không quân Edwards. Các máy bay không người lái micro được đặt trong các hộp pháo sáng của F-16 Fighting Falcon và được triển khai để hoạt động ở độ cao thấp hơn. Một năm sau, vào tháng 9 năm 2015, 90 nhiệm vụ Perdix đã bay qua Alaska để kiểm tra khả năng giám sát hàng hải.

Vào tháng 10 năm 2016, 103 máy bay không người lái Perdix được thả từ ba máy bay chiến đấu F / A-18 Super Hornet trong một nỗ lực chung với Bộ Tư lệnh Hải quân Hoa Kỳ tại căn cứ của họ tại China Lake, California. Như với các bài kiểm tra trước đó, các máy bay không người lái đã được đóng gói vào hộp pháo sáng để các máy bay phản lực để đẩy ra.  Bài kiểm tra này là một thành công và gợi lên mức độ bao phủ truyền thông quan trọng khi được công bố vào ngày 9 tháng 1 năm 2017.

Các xét nghiệm này kết luận rằng các máy bay không người lái có thể được phóng một cách an toàn với tốc độ Mach 0.6 và ở nhiệt độ thấp .

Nhiếp ảnh gia chụp một tính năng của máy bay không người lái cho chương trình truyền hình 60 phút của CBS  báo cáo gần như bất lực khi quay các máy bay không người lái vì kích thước và tốc độ của chúng làm cho một hình ảnh tập trung khó khăn.

Thiết kế
Máy bay không người lái Perdix có hai cánh được bao bọc bởi một thân nhựa chứa pin lithium và một chiếc máy ảnh nhỏ.  Sức đẩy được cung cấp bởi một cánh quạt  ở phía sau. In 3D được sử dụng để tạo thân máy bay của Perdix trong khi phần mềm trên máy bay có thể được cập nhật để cho phép tinh chỉnh và cải tiến được thực hiện mà không phải sản xuất máy bay không người lái mới.  Phần mềm Perdix hiện đang ở thế hệ thứ sáu và Bộ Quốc phòng đặt ra mục tiêu có khả năng sản xuất máy bay không người lái với số lượng 1.000 chiếc mỗi loạt trong tương lai gần.

Thông số kỹ thuật
Các thông số được công bố của máy bay không người lái Perdix được liệt kê dưới đây.

Đặc điểm chung

 Chiều dài: 6.5 inches / 165mm
 Sải cánh: 11.8 inches / 300mm
 Cân nặng: 290 grams
 Đường kính cánh quạt: 2.6 inches / 66mm

Hiệu suất

 Tốc độ tối đa: 70 mph / 113 kph
 Độ bền: 20 phút

Xem thêm

 Khám phá và đổi mới của MIT
 Phòng thí nghiệm đổi mới đơn vị quốc phòng
 Phương tiện bay micro

Tham khảo

Phương tiện bay không người lái Hoa Kỳ
Thiết bị bay cỡ nhỏ
Vật thể in 3D


title: Arenostola rufescens

text:
Arenostola rufescens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Arenostola


title: Synaptola thoracalis

text:
Synaptola thoracalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Synaptola


title: Cuộc vây hãm ở Waco

text:
Các cuộc vây hãm ở Waco (tiếng Anh: Waco Siege) là các vụ vây hãm diễn ra từ 28 tháng 2 đến 19 tháng 4 năm 1993 của Cục Rượu, bia, súng và thuốc lá Hoa Kỳ (ATF), Cục Điều tra Liên bang (FBI) và chính quyền bang Texas nhắm vào Giáo phái Branch Davidian vì nghi ngờ giáo phái này vi phạm luật vũ khí. Giáo phái Davidian là một giáo phái được tách ra vào năm 1955 từ Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm, được David Koresh dẫn dắt và đặt trụ sở tại Elk, Texas, Hoa Kỳ.

Sự việc bắc đầu khi ATF cố gắng tấn công trụ sở của Giáo phái Branch Davidian khi nghi ngờ giáo phái này vi phạm về vũ khí. Thế là một cuộc đấu súng xảy ra, dẫn đến cái chết của 4 nhân viên chính phủ và 6 tên súng bên giáo phái. Rồi đến một cuộc bao vây do FBI khởi xướng, gây bế tắc suốt 51 ngày. Cuối cùng, FBI đã mở một cuộc tấn công và dùng hơi cay để buột tất cả những người trong trại phải ra ngoài. Trong một cuộc tấn công, một ngọn lửa đã nhấn chìm trại, gây ra cái chết cho 76 người, trong đó có David Koresh.

Đến nay, cuộc bao vây vẫn còn nhiều tranh cãi như ngọn lửa từ đâu ra; một cuộc điều tra vào năm 2000 đã cho rằng các thành viên giáo phái đã làm cháy Cuộc vây hãm này được cho là đã liên quan tới vụ đánh bom Thành phố Oklahoma đúng hai năm sau của Timothy McVeigh và Terry Nichols.

Bối cảnh

Giáo phái Branch Davidian là một giáo phái tách ra khỏi từ một ly giáo trong Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm của Davidian Seventh-day Adventist (Davidian) sau cái chết của người sáng lập Davidian là Victor Houteff. Houteff thành lập Davidian vì tin vào lời tiên tri sự tái sinh của Chúa Giê-su. Sau khi Houteff qua đời, nhóm Branch Davidian thành lập. Lãnh đạo của nhóm này là David Korseh đặt trụ sở tại một đỉnh đồi ở Waco, Texas.

Ở đây, nhóm này xây dựng rất nhiều tòa nhà, có một số người trong nhóm này đã bán lều, xe tải, xe buýt và các tài sản khác.

Sau khi lời tiên tri của vợ Victor Houteff - Florence Houteff thì Benjamin Roden, người sáng lập của Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm đã trở thành quản lý của nhóm này. Ông thúc đẩy niềm tin giáo lý hơi khác với Davidian Sevent-day của Victor Houteff. Rồi Roden chết, vợ của Roden là Lois Roden coi con trai của bà - George Roden không thích hợp với vị trí của Benjamin, chồng mình. Sau đó, bà cho Vernon Howell (tức David Koresh) làm lãnh đạo. Năm 1984, trong một cuộc họp của nhóm, Vernon và George chia thành hai phe. Sau sự kiện này, nhóm của Vernon di chuyển đến Palestine, Texas. Còn nhóm của George thì chuyển tới núi Mount Carmer.

Sau khi Lois Houteff chết, Howell đã cố gắng chiếm lấy núi Mount Carmer bằng vũ lực. George Roden đã đào lên quan tài của Anna Hughes và thách thức Howel làm cho người này sống lại để cho chứng minh là người thừa kế lãnh đạo. Howell liền đến cảnh sát báo tin George phạm tội lạm dụng thi thể. Nhưng các công tố viên từ chối vì không có bằng chứng. Ngày 3 tháng 11, Howell chụp ảnh quan tài nhằm chứng minh rằng Geogre phạm tội. Sau đó, cảnh sát tấn công vào núi Mount Carmer để bắt George Roden. Trong cuộc đấu súng, George dã bị thương. Rồi George đầu hàng mà không có điều kiện. Hôm sau, Geogre bị bắt và xét xử. Hôm sau đó, Perry Jones cùng một số người theo Howell chiếm lại được núi Mount Carmer, tại đây, Howell tự xưng là David Koresh.

Năm 1992, chính quyền Texas tịch thu 72 mẫu Anh (31 ha) đất trên núi Mount Carmer và tháo dỡ nhiều tòa nhà của nhóm này.

Nguyên nhân
Ngày 27 tháng 3 năm 1993, Mark Anh và Darlene McCormick đăng bài "Tội lỗi của Messiah" trên tạp chí Waco Tribune-Herald cáo buộc David Koresh lạm dụng tình dục cũng như Koresh theo chế độ đa thê và đã tuyên bố kết hôn với nhiều phụ nữ trong giáo phái. Theo bài báo, Koresh kết hôn với ít nhất 150 người vợ. Một số trẻ em độ tuổi từ 12 - 13 tuổi cũng làm vợ cho Koresh.

Ngoài việc bị cáo buộc lạm dụng tình dục mà David Koresh còn bị cáo buộc vi phạm luật vũ khí. Vào tháng 5 năm 1992, ông Daniel Weyenberg, phó cảnh sát trưởng hạt McLennan đã báo cáo với ATF đã phát hiện một nhân viên bưu chính đã đem tới trại của Giáo phái Branch Davidian súng, lựu đạn và chất bột màu đen. Ngày 9 tháng 6, một cuộc điều tra của ATF mở ra, qua đó quyết định nâng cao giám sát Giáo phái Branch Davidian. Bộ phim tài liệu Inside Waco cho rằng ATF đã quan tâm tới các hợp chất mà Branch Davidian nhận được từ khi cuộc điều tra bắt đầu từ năm 1992. Ngày 30 tháng 6, một người của ATF đã đến trụ sở của Branch Davidian để kiểm tra vũ khí của Branch Davidian và kiểm tra giấy phép của giáo phái này. Từ đó, ATF bắt đầu theo dõi các tòa nhà của Branch Davidian.

Theo lời khai của David Aguilera, Branch Davidian đã mua rất nhiều loại súng, chẳng hạn như loại AR-15. Những loại súng được Aguilera tìm kiếm. Các lệnh tìm kiếm đã được đưa ra và cũng đã chứng minh rằng Koresh vi phạm luật vũ khí. Paul Fatta, người từng tham gia Branch Davidian từ năm 1987, nói trên tờ The New York Times rằng ông và David Koresh đã tới cảnh sát và nói rằng việc sử dụng súng của Branch Davidian là hợp pháp.

Tấn công

Mở đầu
Bản khai của Aguilera cáo buộc Branch Davidian vi phạm luật vũ khí, ATF được lệnh kiểm tra Branch Davidian và bắt giữ Koresh cùng những người trong giáo phái. Các lệnh điều tra được đưa ra ngày 28 tháng 2 năm 1993. ATF thông báo rằng Koresh đã điều hành một phòng thí nghiệm methamphetamine và sở hữu rất nhiều vũ khí.

ATF đã lên kế hoạch tấn công Giáo phái Branch Davidian vào ngày thứ Hai, 1 tháng 3 năm 1993 với tên "Showtime". ATF đã lùi cuộc tấn công trước 1 ngày – tức vào ngày 28 tháng 2 sau bài Tội lỗi của Messiah trên Waco Tribune-Herald.

Dù ATF muốn bắt David Koresh vì Koresh đã ra khỏi các tòa nhà của Branch Davidian nhưng các thông tin cho rằng Koresh hiếm ra khỏi đó.

Ngày 28 tháng 2
ATF đang cố gắng tấn công Branch Davidian thì một phóng viên của đài KWTX-TV đưa tin về cuộc tấn công làm cho Koresh biết trước cuộc tấn công. Robert Rodriguez – người của ATF thâm nhập vào Branch Davidian đã rất ngạc nhiên khi biết mình đã bị lộ. Khi được hỏi trong lúc đó những người trong các tòa nhà của Branch Davidian đang làm gì ? Robert Rodriguez trả lời rằng: "Họ đang cầu nguyện." Koresh nói với những người trong tòa nhà là ông sẽ nói chuyện với ATF và những gì xảy ra tiếp theo là phụ thuộc vào ATF.

Ba máy bay trực thăng của chính quyền Texas đã được đưa đến các tòa nhà của Branch Davidian để chụp các bức ảnh trong toà nhà. Những người trong các tòa nhà yêu cầu một lệnh ngừng bắn từ chính quyền.

Nhưng ATF không đồng ý với Branch Davidian. ATF đã bắn một quả đạn vào phía Tây tòa nhà. Branch Davidian đã chống trả lại bằng cách bắn các máy bay trực thăng của ATF nhưng không làm nguy hiểm người trong máy bay khiến cho các máy bay trực thăng phải tạm dừng nhiệm vụ và bay về phía Đông tòa nhà. Một người của ATF đã bị giết chết. ATF đập vỡ một cửa sổ và ném vào một quả lựu đạn và ba nhân viên của ATF vào chỗ cất giấu vũ khí của Branch Davidian. Trong phòng chứa vũ khí, ATF đã bắn chết một tay súng Branch Davidian và phát hiện một bộ cache của các loại vũ khí. Một số người cố trốn thoát khỏi tòa nhà thi ATF đã dùng lửa và làm 1 người chết và nhiều người bị thương. Số người của ATF bị thương tăng lên đáng kể. Một nhân viên của ATF đã bị bắn từ một tay bắn tỉa trên tháp nước. Lửa vẫn cháy nhưng cuộc tấn công đã chậm lại. Cuộc chụp ảnh của ATF kéo dài hai giờ.

Cảnh sát trưởng Texas đã liên lạc với ATF để kêu gọi ATF đàm phán với Branch Davidian về một thỏa thuận ngừng bắn. Nhân viên ATF Chuck Hustmyre sau này viết: "Sau 45 phút, tiếng súng bắt đầu ít lại. Chúng tôi đã chạy ra khỏi trại của ATF..." Sau khi ATF đạt thỏa thuận ngừng bắn, các nhân viên ATF được lệnh ra khỏi các trại của Branch Davidian.

Bốn nhân viên ATF đã thiệt mạng và 16 nhân viên bị thương. 5 người của giáo phái Branch Davidian cũng đã thiệt mạng.

Các sự kiện diễn ra vào ngày 28 tháng 2

Cuộc vây hãm
Các nhân viên ATF đã liên lạc với David Koresh và những người bên trong trại sau khi họ rút lui.

Branch Davidian đã đàm phán với ATF, FBI và chính quyền địa phương qua điện thoại.

Trong các ngày đầu, FBI tin rằng họ đã có một bước đột phá khi đàm phán với Branch Davidian qua đài phát thanh. Các trẻ em trong trại của Branch Davidian đều cáo buộc mình bị lạm dục tình dục và đây là điều để FBI, tổng thống Bill Clinton và tổng chưởng lý Janet Reno cho xịt hơi cay bắt buộc Branch Davidian ra khỏi trại.

Trong cuộc vây hãm, Branch Davidian đã gửi cho FBI một cuốn băng video. Trong đoạn video, David Koresh đã giới thiệu "con" của mình và "vợ" của mình.

Vào ngày 8 tháng 3, vẫn còn 23 trẻ em còn ở trong các trại của Branch Davidian. David Koresh xin FBI cho thêm thời gian để ông kịp viết những cuốn sách về tôn giáo mà ông nói rằng ông phải hoàn thành chúng trước khi ông đầu hàng.

ATF đã có rất có nhiều cách để giáo phái Branch Davidian ra khỏi trại (Ví dụ: gây thiếu ngủ cho những người trong trại bằng cách phát ra những bản ghi âm tiếng máy bay phản lực, nhạc pop, tiếng động vật thét khi sắp bị giết.) Các xe bọc thép đã phá huỷ hàng rào của trại. Xe bọc thép nhiều lần đi qua ngôi mộ của Peter Gent bất chấp sự phản đối của giáo phái Branch Davidian và các nhà đàm phán.

Cuộc tấn công của ATF và FBI càng ngày càng mạnh khiến cho David Koresh phải đưa một nhóm người rời đi. 11 người còn lại đã bị FBI bắt giữ, trong đó có một người bị buộc tội "mưu sát".

Trẻ em ở trong trại sẵn sàng ở lại với Koresh để chống lại các nhà đàm phán.

Cuộc đàm phán giữa David Koresh và các nhà đàm phán ATF ngày càng khó khăn. Một tuần trước ngày 19 tháng 4, FBI đã có kế hoạch dùng súng bắn tỉa giết chết David Koresh. FBI lo sợ Branch Davidian sẽ tự sát tập thể.

Cuối cùng

Tổng chưởng lý Hoa Kỳ Janet Reno đã đồng ý kiến nghị của FBI tổ chức một cuộc tấn công khi tình hình đang xấu đi và nhiều trẻ em đã bị lạm dụng trong trại của Branch Davidian. Việc các trẻ em bị lạm dụng tình dục và tự sát tập thể là có thật.

Branch Davidian được trang bị vũ khí rất hiện đại, như súng trường, xe bọc thép... Chính quyền tăng áp lực cho David Koresh bằng cách bơm hơi cay vào các tòa nhà.

Vào giữa trưa 19 tháng 4, ba vụ nổ xảy ra ở các phía của tòa nhà Branch Davidian. Chỉ chín người ra khỏi tòa nhà. Những người còn lại, bao gồm cả David Koresh được cho là đã bị chôn sống trong đống đổ nát hoặc bị thiêu cháy bởi ngọn lửa.

Các sự kiện trong ngày 19 tháng 4

Số người thiệt mạng trong ngày 19 tháng 4
Dưới đây là danh sách những người thiệt mạng trong ngày 19 tháng 4:
 Chanel Andrade, 1 tuổi, người Hoa Kỳ
 Jennifer Andrade, 19 tuổi, người Hoa Kỳ
 Katherine Andrade, 24 tuổi, người Hoa Kỳ
 George Bennett, 35 tuổi, người Anh
 Susan Benta, 31 tuổi, người Anh
 Mary Jean Borst, 49 tuổi, người Hoa Kỳ
 Pablo Cohen, 38 tuổi, người Israel
 Abedowalo Davies, 30 tuổi, người Anh
 Shari Doyle, 18 tuổi, người Anh
 Beverly Ellilot, 30 tuổi, người Anh
 Doris Fagan, 51 tuổi, người Anh
 Yvette Fagan, 32 tuổi, người Anh
 Lisa Marie Farris, 24 tuổi, người Hoa Kỳ
 Raymond Friesen, 76 tuổi, người Canada
 Sandra Hardial, 27 tuổi, người Anh
 Diana Henry, 28 tuổi, người Anh
 Paulina Henry, 24 tuổi, người Anh
 Phillip Henry, 22 tuổi, người Anh
 Stephen Henry, 26 tuổi, người Anh
 Vanessa Henry, 19 tuổi, người Anh
 Zilla Henry, 55 tuổi, người Anh
 Novellette Hipsman, 36 tuổi, người Canada
 Floyd Houtman, 61 tuổi, người Hoa Kỳ
 Sherri Jewell, 43 tuổi, người Hoa Kỳ
 David M. Jones, 38 tuổi, người Hoa Kỳ
 Bobbie Lane Koresh, 2 tuổi, người Hoa Kỳ
 Cyrus Koresh, 8 tuổi, người Hoa Kỳ
 David Koresh, 33 tuổi, người Hoa Kỳ
 Rachel Koresh, 24 tuổi, người Hoa Kỳ
 Sao Koresh, 6 tuổi, người Hoa Kỳ
 Jeffery Little, 32 tuổi, người Hoa Kỳ
 Nicole Gent Little, 24 tuổi, người Úc
 Dayland Lord Gent, 3 tuổi, người Úc
 Paiges Gent, 1 tuổi, người Hoa Kỳ
 Anita Martin, 18 tuổi, người Hoa Kỳ
 Diane Martin, 41 tuổi, người Anh
 Lisa Martin, 13 tuổi, người Hoa Kỳ
 Sheila Martin, Jr., 15 tuổi, người Hoa Kỳ
 Wayne Martin, Jr., 20 tuổi, người Hoa Kỳ
 Waybe Martin, Sr., 42 tuổi, người Hoa Kỳ
 Abigail Martinez, 11 tuổi, người Hoa Kỳ
 Audrey Martinez, 13 tuổi, người Hoa Kỳ
 Crystal Martinez, 3 tuổi, người Hoa Kỳ
 Isaiah Martinez, 4 tuổi, người Hoa Kỳ
 Joseph Martinez, 8 tuổi, người Hoa Kỳ
 Julliete Martinez, 30 tuổi, người Hoa Kỳ
 John-Mark McBean, 30 tuổi, người Hoa Kỳ
 Bernadette Mondelly, 31 tuổi, người Anh
 Melissa Morrison, 6 tuổi, người Anh
 Rosemary Morrison, 29 tuổi, người Anh
 Sonia Murray, 29 tuổi, người Hoa Kỳ
 Theresa Nobrega, 48 tuổi, người Anh
 James Riddle, 32 tuổi, người Hoa Kỳ
 Rebecca Saipaia, 24 tuổi, người Philippines
 Judy Schneider, 41 tuổi, người Hoa Kỳ
 Steve Schneider, 43 tuổi, người Hoa Kỳ
 Mayanah Schneider, 2 tuổi, người Hoa Kỳ
 Clifford Sellors, 33 tuổi, người Anh
 Scott Kojiro Sonobe, 35 tuổi, người Hoa Kỳ
 Floracita Sonobe, 34 tuổi, người Philippines
 Aisha Gyrfas Summers (mang thai), 17 tuổi, người Úc
 Gregory Summers, 28 tuổi, người Hoa Kỳ
 Startle Summers, 1 tuổi, người Hoa Kỳ
 Hollywood Sylvia, 1 tuổi, người Hoa Kỳ
 Lorraine Sylvia, 1 tuổi, người Hoa Kỳ
 Rachel Sylvia, 1 tuổi, người Hoa Kỳ
 Chica Jones, 2 tuổi, người Hoa Kỳ
 Serenity Jones, 4 tuổi, người Hoa Kỳ
 Litte One Jones, 2 tuổi, người Hoa Kỳ
 Margarida Vaega, 47 tuổi, người New Zealand
 Nean Vaega, 38 tuổi, người New Zealand
 Mark H. Wendell, 40 tuổi, người Hoa Kỳ

Theo FBI, những người trong tòa nhà không chịu ra khỏi đó cho đến khi phát hiện là đã chết. FBI cũng cho rằng các mảnh võ phía Tây đã chặn lại một lối thoát hiểm thông qua hầm. Một cuộc điều tra độc lập của Đại học Maryland cho thấy những người trong tòa nhà có thể thoát ra dễ dàng nếu họ muốn ra khỏi tòa nhà.

Khám nghiệm tử thi cho thấy họ có thể bị những vách tường đè trúng gây chấn thương sọ. Một số khác được cho rằng bị ngộ độc xyanua. Một số trẻ em được cho rằng đã hít phải hơi cay của ATF hoặc là FBI.

Hồ sơ khám nghiệm tử thi cho thấy nhiều người trong tòa nhà đã bị bắn chết, trong đó có 5 trẻ em dưới 14 tuổi.

Sau khi kết thúc và tranh cãi

Tân giám đốc ATF, John Magaw chỉ trích một số sai lầm của ATF khi tấn công Waco. Hiện giờ, người ta đang tranh cãi rằng bên nào gây cháy, có một số người cho rằng FBI gây ra cháy, số khác cho rằng giáo phái đã tự làm cháy.

Thiết bị và nhân lực

Chú thích

Thông tin tham khảo

Điều tra và nội dung điều trần của chính phủ
 "Hearings before the Subcommittee on Oversight of the Committee on Ways and Means, House of Representatives, One Hundred Third Congress regarding Administration's fiscal year 1994 budget proposals for the Bureau of Alcohol, Tobacco, and Firearms, U.S. Tax Court, and Internal Revenue Service, April 22 and 28, 1993." Link to online and PDF versions.
 "Events surrounding the Branch Davidian cult standoff in Waco, Texas: hearing before the Committee on the Judiciary, House of Representatives, One Hundred Third Congress, first session, ngày 28 tháng 4 năm 1993." Archive.org Link to online and PDF versions.
 "Raid on the Branch Davidian Compound, Waco, Texas. Hearing before House of Representatives Committee on Appropriations subcommittee on the Treasury, Postal Service, and General Government Appropriations, ngày 9 tháng 6 năm 1993."
 "Texas Department of Public Safety, Texas Rangers Branch Davidian Evidence Reports" , released online September 1999 and January 2000.
 Texas Rangers Investigative Report, Branch Davidian Evidence, September 1999  34.6 MB PDF
 Texas Rangers Investigative Report No. 2, Branch Davidian Evidence, January 2000
 Report #2, Part 1
 Report #2, Part 2
 Report #2, Part 3
 Report #2, Part 4
 "s:Report of the Department of the Treasury on the Bureau of Alcohol, Tobacco, and Firearms Investigation of Vernon Wayne Howell Also Known as David Koresh September 1993." archive.org, PDF
 Department of the Treasury, Memorandum to the Press "Weapons Possessed by the Branch Davidians" ngày 13 tháng 7 năm 1995.
 "s:Report to the Justice and Treasury Departments regarding law enforcement interaction with the Branch Davidians in Waco, Texas," by Nancy T. Ammerman, September 1993 and "s:Correspondence to Deputy Attorney General Heymann regarding Waco Report - Addendum" from Nancy T. Ammerman, ngày 10 tháng 9 năm 1993.
 "s:Report to the Deputy Attorney General on the Events at Waco, Texas" (redacted version), USDOJ, ngày 8 tháng 10 năm 1993. Also available from Department of Justice.
 "s:Lessons of Waco: Proposed changes in Federal Law Enforcement" by Philip B. Heymann Deputy Attorney General. ngày 8 tháng 10 năm 1993. (Washington: USDOJ, 1993). ISBN 0-16-042977-3 Also available from Department of Justice.
 "s:Evaluation of the Handling of the Branch Davidian Stand-off in Waco, Texas" (redacted version), Edward S.G. Dennis, Jr., USDOJ, ngày 8 tháng 10 năm 1993. Department of Justice version.
 "Recommendations of Experts for Improvements in Federal Law Enforcement after Waco," ngày 8 tháng 10 năm 1993 (Washington: USDOJ, 1993). ISBN 0-16-042974-9 (not available online)
 Wikicommons FBI photos of ngày 19 tháng 4 năm 1993 siege and fire at Mount Carmel
 "s:Branch Davidian Negotiation Transcript from April 18," the day before the 1993 FBI actions and the Mount Carmel fire.
 "Report and Recommendations. Concerning the Handling of Incidents Such As the Branch Davidian Standoff in Waco Texas", Alan A. Stone, M.D., ngày 10 tháng 11 năm 1993. (Also known as "Stone Report") (full copy including all documents, appendixes, press release, exhibits, etc.)
 "House of Representatives Report 104-749 – s:Activities of federal law enforcement agencies toward the Branch Davidians." Joint report by the House of Representatives' Committee on Government Reform and Oversight and Committee on the Judiciary's July 2005 hearings. (Or see Government printing office PDF.)
 "Joint Hearings before the Subcommittee on Crime of the Committee on the Judiciary House of Representatives and the Subcommittee on National Security, International Affairs and Criminal Justice of the Committee on Government Reform and Oversight, One Hundred Fourth Congress, First Secession." Part 1 – July 19, 20, 21, 24: PDF; Part 2 – July 25, 26, 27: PDF; Part 3 – July 28, 31, August 1: PDF
 "s:Department of Defense: Military Assistance During the Branch Davidian Incident," ngày 21 tháng 8 năm 2000 letter from Carol R. Schuster of National Security Preparedness Issues, to Dan Burton, Chairman of the Committee on Government Reform. PDF version
 "s:Remarks to Federal Law Enforcement" regarding the House hearings, ngày 20 tháng 7 năm 1995 by Bill Clinton
 "The aftermath of Waco: changes in federal law enforcement. Hearings before the Committee on the Judiciary, United States Senate, One Hundred Fourth Congress. October 31 and ngày 1 tháng 11 năm 1995." Link to online and PDF versions.
 "s:Final report to the Deputy Attorney General concerning the 1993 confrontation at the Mt. Carmel Complex, Waco Texas," by John C. Danforth, special counsel. Issued ngày 8 tháng 11 năm 2000. (Also known as the "Danforth Report.") (cesnur.org copy, linked from PBS report )
 "House Report 106-1037 – The Tragedy at Waco: New Evidence Examined, Committee on Government Reform. Thursday, ngày 28 tháng 12 năm 2000."
 Sacred and Profane: How not to negotiate with believers by Malcolm Gladwell, New Yorker, ngày 31 tháng 3 năm 2014

Hành pháp
 United States v. Branch, W.D. Texas Criminal Case No. 6:93cr46, trial transcript ngày 10 tháng 1 năm 1994 – ngày 26 tháng 2 năm 1994; 91 F.3d 699 (5th Cir. 1996)
 United States v. Castillo, 179 F.3d 321 (1999); Castillo v. United States, 120 S.Ct. 2090 (2000); on remand, 220 F.3d 648 (5th Cir. 2000)
 Andrade v. United States, W.D. Texas Civil Action No. W-96-CA-139, trial transcript ngày 19 tháng 6 năm 2000 – ngày 14 tháng 7 năm 2000; 116 F.Supp.2d 778 (W.D. Tex. 2000)
 Andrade v. Chojnacki, 338 F.3d 448 (5th Cir. 2003)
 s: Graeme Craddock Testimony on Waco Fire, October 1999 civil suit deposition regarding ngày 19 tháng 4 năm 1993 fire at Branch Davidian home and church.

Sách tham khảo
 Anthony, D. and T. Robbins (1997). "Religious totalism, exemplary dualism and the Waco tragedy." In Robbins and Palmer 1997, 261–284.

 Christopher Whitcomb. Cold Zero: Inside the FBI Hostage Rescue Team. ISBN 0-552-14788-5. (Also covers Ruby Ridge.)
 Docherty, Jayne Seminare. Learning Lessons From Waco: When the Parties Bring Their Gods to the Negotiation Table (Syracuse, New York: Syracuse University Press, 2001). ISBN 0-8156-2751-3
 Kerstetter, Todd. "'That's Just the American Way': The Branch Davidian Tragedy and Western Religious History," Western Historical Quarterly, Vol. 35, No. 4, Winter 2004.
 Kopel, David B. and Paul H. Blackman. No More Wacos: What's Wrong With Federal Law Enforcement and How to Fix It (Amherst, New York: Prometheus Books, 1997). ISBN 1-57392-125-4
 Lewis, James R. (ed.). From the Ashes: Making Sense of Waco (Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield, 1994). ISBN 0-8476-7915-2 (cloth) ISBN 0-8476-7914-4 (paper)
 Linedecker, Clifford L. Massacre at Waco, Texas: The Shocking Story of Cult Leader David Koresh and the Branch Davidians (New York: St. Martin's Paperbacks, 1993). ISBN 0-312-95226-0
 Lynch, Timothy. No Confidence: An Unofficial Account of the Waco Incident (Washington: Cato Institute, 2001).
 Moore, Carol. The Davidian Massacre: Disturbing Questions Abut Waco Which Must Be Answered." (Virginia: Gun Owners Foundation, 1995). ISBN 1-880692-22-8
 Newport, Kenneth G. C. "The Branch Davidians of Waco: The History and Beliefs of an Apocalyptic Sect" (Oxford University Press, 2006). ISBN 0-19-924574-6, ISBN 978-0-19-924574-1
 Reavis, Dick J. The Ashes of Waco: An Investigation (New York: Simon and Schuster, 1995). ISBN 0-684-81132-4
 Tabor, James D. and Eugene V. Gallagher. Why Waco?: Cults and the Battle for Religious Freedom in America (Berkeley: University of California Press, 1995). ISBN 0-520-20186-8
 Thibodeau, David and Leon Whiteson. A Place Called Waco: A Survivor's Story (New York: PublicAffairs, 1999). ISBN 1-891620-42-8
 Wright, Stuart A. (ed.). Armageddon in Waco: Critical Perspectives on the Branch Davidian Conflict (Chicago: University of Chicago Press, 1995).

Giáo phái Branch Davidian
Texas
Hoa Kỳ năm 1993