title: Lý trí

text:
Lý trí là khả năng của ý thức để hiểu các sự việc, sử dụng logic, kiểm định và khám phá những sự kiện; thay đổi và kiểm định hành động, kinh nghiệm và niềm tin dựa trên những thông tin mới hay có sẵn. Lý trí thường được sử dụng trong các hoạt động trí tuệ của con người như triết học, khoa học, ngôn ngữ, toán học và nghệ thuật và được cho là quan năng tinh vi nhất của con người. Khái niệm lý trí đôi khi được gọi là Quan năng lý trí (rationality) hay Lý trí suy luận (discursive reason), đối lập với Bản năng lý trí (intuitive reason).

Lý trí cũng có thể gắn với suy nghĩ, nhận thức, phán đoán. Lý trí, như là một quan năng, là cách mà từ một phán đoán dẫn đến một phán đoán khác có liên quan. Ví dụ, suy nghĩ về nguyên nhân, kết quả; lời nói thật hay nói dối; hay những gì là tốt hay xấu. Vì vậy giúp ta được tự quyết định và tự do.

Đối lập với “Lý trí” như một khái niệm trừu tượng (abstract noun), Lý trí được cho là khả năng giải thích hay đánh giá các sự kiện, hiện tượng bí ẩn, hành vi. Logic học nghiên cứu cách con người sử dụng Lý trí thông qua việc tranh luận.

Các nhà tâm lý học đã nỗ lực nghiên cứu và giải thích con người “lý luận như thế nào”, gồm cả quá trình nhận thức và tư duy; và cách mà các nền văn hóa ảnh hưởng lên cách suy luận của con người. Lĩnh vực Lý trí tự động (automated reasoning) nghiên cứu làm như thế nào lý luận có thể và không thể tạo ra một môi trường giả định một cách máy móc. Tâm lý học động vật nghiên cứu liệu động vật có thể lý luận như con người được không.

Lịch sử ngôn ngữ và từ ngữ liên qua

Trong ngôn ngữ Anh và các ngôn ngữ châu Âu hiện đại khác, “reason”, và các từ liên quan, dịch cho thuật ngữ La tin và Hy Lạp cổ trong cách sử dụng triết học

Thuật ngữ gốc Hy Lạp của Lý trí là "λόγος" Logos, trong tiếng Anh hiện đại là Logic, nó cũng có nghĩa là “speech”(diễn thuyết) hay “explanation”(giải thích) hay “lý do”(account)

Thuật ngữ triết học Logos được dịch với tính chất phi ngôn ngữ học trong tiếng latin là “ratio”. Thuật ngữ này không chỉ sử dụng trong triết học mà còn có nghĩa trong cách dịch cho logos là theo cách hiểu là tài khoản tiền bạc

Thuật ngữ Pháp “raison” được chuyển trực tiếp từ Latin “ratio”, tương đương với nó là từ “reason”

Những nhà triết học của các thế kỉ trước, với các tác phẩm xuất bản bằng tiếng Anh như Francis Bacon, Thomas Hobbes, và John Locke cũng thường xuyên viết bằng chữ Pháp và chữ Latin, so sánh thuật ngữ của họ với tiếng Hy Lạp, họ cho rằng từ “Logos”, “ratio”, “raison”,  và “reason” là những từ cùng nghĩa có thể chuyển đổi cho nhau được. Nghĩa của từ “reason” có thể được hiểu là “human reason” cũng giao với một khái niệm lớn hơn là “quan năng Lý trí” (“rationality”) và tính từ của “reason” trong cách sử dụng thông thường của triết học là “rational”, hơn là “reasoned” hay “reasonable”. Một vài triết gia ví dụ như Thomas Hobbes cũng dung từ ratiocination là đồng nghĩa với từ “reasoning”

Lịch sử triết học

Một quan điểm cái mà cho rằng Lý trí tạo cho con người một vị trí quan trọng trong tự nhiên đã được tranh luận như những giải thích thiết yếu trong triêt học phương Tây và sau này là khoa học hiện đại phương Tây, bắt đầu với Hy Lạp cổ đại. Triết học có thể được mô tả như cách sống dựa trên lý trí, và các mục đích còn lại của Lý trí đã trở thành chủ đề triết học từ thời cổ đại. Lý trí thường được gọi là 1 phản ứng(phản xạ), hay “ self – correcting”, và các bài đánh giá về Lý trí là 1 chủ đề nhiều tranh cãi kéo dài trong triết học. Nó đã được giải thích theo nhiều cách khác nhau, tại nhiều thời điểm khác nhau, bởi nhiều triết gia khác nhau

Triết học cổ điển

Với nhiều triết gia cổ điển, tự nhiên được hiểu một cách có mục đích, nghĩa là mọi sự vật đều có một mục đích cuối cùng(không thay đổi), mục đích này phù hợp với 1 sự sắp đặt tự nhiên, sự sắp đặt này được hiểu bởi bản thân nó là có những mục đích. Có lẽ bắt đầu bởi Pythagoras và Heraclitus, vũ trụ cũng được nói là có một nguyên nhân(Lý trí) nhất định. Lý trí, trong cách hiểu này, không chỉ là tính cách(quan năng) mà nhân loại có, và tính cách ảnh hưởng đến hạnh phúc của các tính cách(quan năng) khác. Lý trí được cho là giá trị cao hơn so với các tính cách(quan năng) tự nhiên khác của con người, như 1 khả năng xã hội, nó được sử dụng cùng lúc với các quan năng tự nhiên khác, kết nối 1phần bất tử trong tâm hồn con người với sự sắp đặt vũ trụ của Chúa trời. Trong tâm hồn con người(psyche), Lý trí được Platon miêu tả như 1 vị vua người nên điều khiển  tất cả các phần còn lại, như là spiritedness(thumos) và cảm xúc. Aristotle, học trò của Platon, định nghĩa con người như là 1 động vật có lý trí, nhấn mạnh lý trí như 1 quan năng tự nhiên của con người. Aristotle đinh nghĩa rằng sự hạnh phúc lớn nhất của con người hay cuộc sống tốt đẹp (eudaimonia) - cuộc sống có sự ổn định, xuất sắc và toàn vẹn nhất  là 1 cuộc sống tuân theo Lý trí

Kết luận được rút ra tử cuộc thảo luận của Aristotle và Platon về vấn đề Lý trí là 1 cuộc thảo luận trung tâm trong suốt lịch sử triết học. Nhưng học thuyết tính có mục đích(teleogical) có ảnh hưởng lớn đến những người nỗ lực giải thích Lý trí theo cách dung hòa với thuyết chỉ có 1 Chúa trời(monotheism) và quan niệm về sự bất tử và quan niệm linh hồn người có nguồn gốc theo Chúa trời. Ví dụ, theo như giải thích của Plotinus về thuyết neo-Platonist, vũ trụ có 1 linh hồn, như là nguồn gốc của mọi nguyên nhân, và linh hồn của mọi cá nhân con người là 1 phần của linh hồn lớn này. Lý trí theo quan điểm của Plotinus là người chỉ dẫn cách thức hoạt động trong thế giới vật chất và là ánh sang mang những tâm hồn riêng lẻ trở về ranh giới với nguồn gốc của mình. Văn bản của neo-Platonist về phần Lý trí trong tâm hồn con người là tiêu chuẩn xung quanh nhà triết học Hồi giáo thời trung Cổ(medieval), và dưới ảnh hưởng này, trường phái Averroes, đã có sự tranh luận quyết liệt tại châu Âu cho đến tận thời kì Phục Hưng(renaissance), và nó vẫn duy trì tầm quan trọng trong triết học Iraian.

Trung tâm chủ đề Lý trí trong triết học tiền hiện đại

Triết học thời kì tiền hiện đại được đánh dấu bằng nhiều thay đổi quan trọng trong các hiểu về Lý trí, bắt đầu tại châu Âu. Một trong những thay đổi quan trọng nhất bao gồm sự thay đổi trong cách hiểu con người trong tự nhiên(metaphysic). Khoa học và các nhà triết học bắt đầu đặt câu hỏi về mục đích của thế giới(teleogical). Tự nhiên không còn được cho rằng là 1cái gì đó như loài người, có những mục đích và lý do của nó, và con người tự nhiên(Human nature) không còn được cho rằng hoạt động dựa vào Luật của tự nhiên cái mà tác động lên những vật vô tri vô giác(inanimate). Sự hiểu biết này cuối cùng đã thay thế những quan điểm trước đây cái mà đến từ sự hiểu biết linh hồn trong vũ trụ

Từ hiểu biết đó, trong thế kỉ 17, René Descartes đã loại bỏ hoàn toàn quan điểm truyền thống cho rằng con người là “một động vật có lý trí”, thay vào đó ông cho rằng con người không là gì khác hơn là “những vật biết suy nghĩ” nằm trong chuỗi những vật khác trong tự nhiên. Vì vậy, bất cứ tri thức nào nằm ngoài quan điểm này, đều dẫn đến sự nghi ngờ.

Trong nghiên cứu của ông về nền tảng của tất cả những kiến thức có thể hiểu được, Descartes đã dứt khoát nghi ngờ tất cả kiến thức – ngoại trừ bản thân quá trình suy nghĩ:

Tại thời điểm này, tôi thừa nhận không có một cái gì là đúng một cách tất yếu. Vì vậy, thật rõ rang, tôi không là gì ngoại trừ 1 vật có suy nghĩ; nó là 1 tâm hồn, hay 1 khả năng suy nghĩ, hay sự hiểu biết, hay Lý trí – Tất cả ý nghĩa những từ này, tôi hoàn toàn không biết trước đây

Điều này cuối cùng được biết như Lý luận của tri thức(epistemological) hay "subject-centred", vì nó dựa trên chủ thể hiểu biết(knowing subject), người nhận ra phần còn lại của thế giới và chính bản thân nó như 1 loạt các đối tượng được nghiên cứu, và trở thành hiểu biết hơn bởi việc thu thập các kiến thức được tích lũy dần dần thông qua việc nghiên cứu này. Khác với cách suy nghĩ truyền thống và những nhà triết học sau ông, Descartes không chia tách linh hồn thuần túy thành nhiều phần, như là Lý trí và trí tuệ(intellect), mô tả nó như 1 thực thể đơn lẻ không thể chia tách

Nhà triết học cùng thời với Descates, Thomas Hobbes mô tả Lý trí như 1 phiên bản rộng hơn của sự “ thêm và bớt” cái mà không bị giới hạn bởi số lượng. Cách hiểu này về Lý trí đôi khi được đặt tên là Lý trí “tính toán”. Tương tự như Descartes, Hobbes tuyên bố chắc chắn rằng, Không có bất kì bài diễn văn nào có thể kết luận là 1 kiến thức từ thực tế, quá khứ hay tương lai ngoại trừ “cảm giác và ký ức” là 1 kiến thức chính xác

Cuối thế kỉ 17, đầu thế kỉ 18, John Lock và David Hume phát triển tư tưởng của Descartes xa hơn. Hume đưa nó đến một thuyết hoài nghi, đưa ra 1 giải thích rằng “Không có khả năng của một mối quan hệ logic về nguyên nhân và kết quả, vì vậy không có kiến thức dựa trên Lý trí thuần túy của nó

Hume đã có phát biểu nổi tiếng rằng, “Chúng ta đã nói không chính xác và không có tính triết học khi chúng ta nói cuộc chiến của Lý trí và tình cảm. Lý trí là, và chỉ có thể là nô lệ của tình cảm, không bao giờ có thể làm một vai trò gì khác ngoài việc thực hiện và tuân theo tình cảm”. Hume cũng đưa ra 1 định nghĩa về Lý trí rất khác biệt bằng cách tranh luận, khác với những người trước ông, rằng Lý trí con người không khác biệt về mặt chất lượng với việc hình thành ý kiến cá nhân đơn giản, hay từ việc đánh giá 2 ý kiến có liên quan, và rằng “ Lý trí không là gì ngoại trừ là một bản năng kì lạ và khó hiểu trong tâm hồn chúng ta, dẫn chúng ta đi từ tư tưởng này đến tư tưởng khác, và tự gán cho nó một bản chất đặc biệt, tùy theo những mối quan hệ và tình thế cụ thể". Một kết luận rút ra từ khẳng định này là động vật có lý trí, chỉ là ít phức tạp hơn lý trí của con người.

Vào thế kỉ thứ 18, Immanuel Kant cố chứng minh Hume sai bằng cách mô tả một cái “siêu việt”, hay “một cái tôi”, là 1 điều kiện cần thiết của tất cả kinh nghiệm. Vì vậy, theo quan điểm của Kant, dựa trên căn bản cái “tôi” này, có 1 sự tồn tại để lý luận về sự tồn tại và giới hạn của tri thức con người. Và bao lâu con người còn tôn trọng những giới hạn này, khi đó Lý trí còn có thể là phương tiện của Đạo đức, Công lý và sự hiểu biết.

Vấn đề và hình thức của lý trí

Trong những công trình của Kant, người đã viết những bài có ảnh hưởng lớn về chủ đề này, lợi ích lớn nhất của Lý trí là nó có thể được dùng để phát hiện ra những quy luật được tạo ra bởi Vũ trụ. Vì vậy, Kant có thể nghiên cứu sâu về vấn đề cơ bản của đạo đức, lý luận và Lý luận về cái đẹp, dựa trên Luật của Vũ trụ

Ở đây, Lý trí thực tiễn (Lý trí hành động) là sự tự tác động công phu từ phía vũ trụ, và Lý trí lý luận là cách mà con người thừa nhận Luật tự nhiên của vũ trụ

Dưới sự chỉ huy của Lý trí thực tiễn, đạo đức của chính cá nhân và sự tự do của cá nhân đó phụ thuộc vào cách cư xử tùy thuộc vào Luật được gửi cho họ bởi chính sức mạnh của Lý trí thực tiễn đó. Điều này trái ngược với các quy tắc đạo đức trược đây, cái mả phụ thuộc vào sự hiểu biết và cách giải thích tôn giáo, hay “Tự nhiên” dựa vào bản chất của nó

Theo Kant, trong 1 xã hội tự do mỗi cá nhân buộc phải hoàn thành mục đích của cuộc đời họ bất kể cách nào họ thấy nó phù hợp, miễn là hành động của họ tuân theo quy tắc đạo đức được tạo ra bởi Lý trí. Kant đã nghiên cứu sâu về quy tắc đạo đức này, gọi nó là “Quy tắc tuyệt đối”("categorical imperative"), cái mà đánh giá sự đúng đắn 1 hành động chỉ nếu như nó có thể được chấp nhận trong toàn thể loài người(universialized):

Hành động chỉ dựa trên những câu châm ngôn đó nhờ nó bạn có thể, tại cùng 1 thời điểm, trao lại cho thế hệ sau để nó trở thành Quy luật của Vũ trụ

Đối lập với Hume, Kant khẳng định rằng bản thân của Lý trí (Tiếng Đức là  Vernunft) có những mục đích tự nhiên của bản thân nó, là giải pháp của những vấn đề vật lý, đặc biệt là sự khám phá ra các yếu tố cơ bản của đạo đức. Kant tuyên bố rằng vấn đề này có thể được giải quyết bằng “Lý trí siêu việt” là thứ Lý trí rất khác với Lý trí trí bình thường, nó không chỉ là 1 công cụ, nó có thể được sử dụng một cách không tốt lắm, như Lý trí của Aristotle, nhưng nó là một cái lý luận khoa học đúng trong vị thế của nó và là nền tảng cho những ngành khoa học khác.

Theo Jürgen Habermas, “sự thống nhất về tầm quan trọng” ("substantive unity") của Lý trí đã được thống nhất, điều này có nghĩa là nó không còn trả lời câu hỏi “Tôi nên sống như thế nào?”, thay vào đó, Lý trí buộc phải có 1 hình thức chính xác, hay “mang tính chất quy trình” (“procedural”). Vì vậy, Jürgen Habermas mô tả Lý trí như 1 nhóm 3 lĩnh vực độc lập (Dựa trên mô hình 3 bài đánh giá của Kant):

Lý trí như 1 công cụ của sự hiểu biết (Cognitive-instrumental reason): Đây là loại Lý trí được sử dụng bởi khoa học. Nó được dùng để xem xét những sự kiện, dự đoán và điều khiển ngoại cảnh, và để phát hiện và cải thiện thế giới dựa vào những giả thuyết tạo ra bởi nó;

Lý trí như đạo đức thực tiễn (Moral-practical reason): Đây là loại lý trí được dung để suy xét và thảo luận những vấn đề thuộc lĩnh vực đạo đức và chính trị dựa vào quy trình chung(Tương tự như “Quy tắc tuyệt đối” của Kant); và

Lý trí của cái đẹp (Aesthetic reason): Đây là loại Lý trí được tìm thấy trong nghệ thuật và văn chương, và bao quát toàn bộ phương pháp tiểu thuyết trong việc quan sát thế giới và giải thích những phương pháp được sử dụng

Theo Habermas, 3 lĩnh vực này là khu vực của chuyên gia, vì vậy cần được giải quyết với “thế giới sống” (lifeworld) bởi các nhà triết học. Trong việc vẽ nên bức tranh này của Lý trí, Habermas hy vọng mô tả những vấn đề của Lý trí, và vấn đề này trong xã hội tiền hiện đại đã có thể trả lời những câu hỏi về 1 cuộc sống tốt đẹp, có thể được tạo ra bởi một mô hình Lý trí

Nhận định về Lý trí

Hamann, Herder, Kant, Hegel, Kierkegaard, Nietzsche, Heidegger, Foucault, Rorty, và nhiều nhà triết học khác đã thực hiện nhiều cuộc tranh luận về định nghĩa của Lý trí, hay có thể là định nghĩa của Lý trí. Một vài nhà triết học như Kierkegaard, Nietzsche, và Rorty tỏ ra nghi ngờ về chủ đề trung tâm(subject-centred), vũ trụ hay công cụ lý trí(instrument reason), và thậm chí nghi ngờ Lý trí như 1 tổng thể. Những nhà triết học khác như Hegel, tin rằng nó đã làm rối tầm quan trọng của tính liên chủ xã hội(intersubjectivity), hay “linh hồn” trong đời sống nhân loại, và ông nỗ lực để tái cấu trúc lại mô hình của Lý trí

Một số nhà triết học khác, như là Foucault, tin rằng có rất nhiều “loại hình” Lý trí, bị bỏ quên nhưng rất cần thiết cho cuộc sống hiện đại và sự hiểu biết của chúng ta về ý nghĩa của việc sống 1 cuộc sống dựa vào Lý trí

Trong rất nhiều thập kỉ đã qua, rất nhiều thảo cuộc thảo luận đã được làm để định hướng lại (re-orient) nhận định này của Lý trí, hay để nhận ra những “giọng nói khác” hay “ những phòng mới” của Lý trí:

Ví dụ, trong sự đối lập với Lý trí trung tâm (subject-centred reason), Habermas đã đưa ra 1 mô hình Lý trí giao tiếp (communicative  reason) cái mà thấy nó như 1 hoạt động hợp tác, dựa trên sự liên chủ xã hội ngôn ngữ(linguistic intersubjective)

Nikolas Kompridis đã đề ra một góc nhìn rộng lớn về Lý trí như là “sự tập hợp những hoạt động xây dựng dự mở rộng hay tiếp tục mở rộng” trong vấn đề nhân loại, và 1 sự tập trung vào khả năng của Lý trí cho sự thay đổi của xã hội

Nhà triết học Charles Taylor, người chịu ảnh hưởng của nhà triết học Đức thế kỉ 20 Martin Heidegger, đã cho rằng Lý trí có thể bao gồm khả năng khám phá(disclosure), cái mà được kết nối với cách mà chúng ta hiểu mọi việc trong thế giới hằng ngày, như 1 “phòng” của Lý trí.

Trong tiểu luận “ Khai sáng là gì”, Michel Foucault đưa ra 1 khái niệm đánh giá dựa trên sự phân biệt cách sử dụng “cá nhân”(private) và “công cộng”(public). Sự phân biệt này, như được đề cập, có 2 phần:

Lý trí cá nhân(Private reason) là Lý trí được dùng khi 1 cá nhân là “1 răng trong cỗ máy” hay khi 1 người “có 1 vai trò để thực hiện trong xã hội hay trong công việc”: để là 1 người lính, để đóng thuế, để đóng tiền cho nhà thờ, để là 1 công chức

Lý trí công cộng(Public reason) là Lý trí được dùng “khi 1 người đang lý luận như một cái gì đó hợp lý(Và không như rang trong 1 cỗ máy), khi 1 người đang lý luận như 1 thành viên của 1 cộng đồng hợp lý.” Trong những trường hợp này, “Việc sử dụng Lý trí buộc phải tự do và công khai”.

Lý trí so sánh với các khái niệm liên quan

Lý trí với Logic

Thuận ngữ “Logic” hay “Logical” đôi khi được dung như 1 khái niệm  tương tự như khái niệm Lý trí (Reason) hay “rational”, hay đôi khi thuật ngữ “Logic” được xem như cách giải thích rõ rang nhất về Lý trí. Ví dụ trong kinh tế hiện đại, một lựa chọn Lý trí(rational choice) cũng được cho là 1 lựa chọn dựa trên logic (Logically consistent choice)

Tuy nhiên, Lý trí và Logic cũng được cho là khác biệt, mặc dù Logic là 1 khía cạnh quan trọng của Lý trí.Tác giả Douglas Hofstadter, trong “Gödel, Escher, Bach”, cũng mô tả sự khác biệt theo cách này. Logic được thực hiện trong 1 hệ thống còn Lý trí được thực hiện bên ngoài hệ thống bởi những phương pháp như các bước nhảy(skipping steps), thực hiện giật lùi(working backward), vẽ biểu đồ(drawing diagrams), nghĩ ra những ví dụ(looking at examples), dự đoán những gì diễn ra nếu bạn thay đổi các quy tắc trong hệ thống

Lý trí là 1 dạng suy nghĩ, trong khi đó từ “logic” là chỉ sự nỗ lực để mô tả những quy tắc hay tiêu chuẩn cái mà Lý trí hoạt động dựa trên nó, để mà Lý trí một cách có nguyên tắc(order reason) có thể được dạy. Những văn bản cổ xưa nhất được biết một cách rõ rang nhất về sự hoạt động của Lý trí dựa trên các quy tắc là các văn bản của triết gia Hy Lạp Aristotle, đặc biệt là 2 tác phẩm  Prior Analysis và Posterior Analysis. Mặc dù người Hy Lạp cổ không có khái niệm phân chia giữa Logic, ngôn ngữ và Lý trí, Aristotle đã đặt ra 1 khái niệm mới "syllogism" (syllogismos), lần đầu tiên xác định logic như là 1 lĩnh vực riêng biệt cần nghiên cứu. Khi mà Aristotle gọi “the logical”(hē logikē), thì ông đang ám chỉ một cái gì đó rông hơn là suy nghĩ Lý trí

Lý trí với suy nghĩ nguyên nhân – kết quả và suy nghĩ biểu tượng

Như được chỉ ra bởi các triết gia như Hobbes, Locke và Hume, một vài loài động vật cũng hoàn toàn có thể là 1 thể loại “Suy nghĩ liên tưởng”("associative thinking"), thậm chí là suy nghĩ nguyên nhân và kết quả. Một con chó mỗi lần bị đá, có thể học những dấu hiệu cảnh báo và tránh được việc bị đá trong tương lai, nhưng điều này không  có nghĩa là con chó có Lý trí trong bất kì khả năng hiểu chính xác về từ ngữ. Nó cũng không có nghĩa là con người người mà đang hành động theo tói quan và kinh nghiệm đang sử dụng Lý trí của họ

Lý trí con người yêu cầu nhiều hơn khả năng liên kết 2 tư tưởng, thậm chí nếu 2 tư tưởng đó có thể được mô tả bởi một con người có Lý trí như là nguyên nhân và kết quả, ví dụ như là việc nghĩ đến khói khi có những ký ức về lửa. Trong việc sử dụng Lý trí, mối liên hệ giữa lửa và khói sẽ buộc được nghĩ theo một cách cái mà có thể được giải thích, ví dụ như là nguyên nhân và kết quả. Trong sự giải thích của Lock, Ví dụ, Lý trí là sự sử dụng một tư tưởng thứ 3 để thực hiện so sánh này bằng cách suy luận(syllogism)

Một cách phổ biến hơn, Lý trí được hiểu trong sự hiểu biết là khả năng tạo và sử dụng hệ thống các ký hiệu cũng như là những chữ số, theo Charles Sanders Peirce, các ký hiệu đại diện cho 1 khái niệm, theo 1 thói quen, là sự kết nối đến lửa hoặc khói. Một ví dụ của hệ thống ký hiệu nhân tạo này là ngôn ngữ.

Sự kết nối giữa suy nghĩ Lý trí và các ký hiệu đã được nhấn mạnh theo nhiều cách khác nhau bởi các triết gia khác nhau. Thomas Hobbes mô tả sự sáng tạo "Markes, or Notes of remembrance" (Leviathan Ch.4) như một ngôn ngữ nói. Thomas Hobbes sử dụng từ “speech” như 1 từ tiếng Anh của từ Logos trong tiếng Hy Lạp để mà nói mà không cần có sự trao đổi thông tin. Khi mà có sự trao đổi thông tin, ngôn ngữ nói này(speech) trở thành ngôn ngữ thông thường, và những ký hiệu hay biểu tượng hay những vật gợi nhớ(remembrance) được Hobbes gọi là "Signes". Quay trở lại thời kì trước, mặc dù Aristotle là người có ý tưởng cái mà cho rằng chỉ có con người mới có Lý trí(Logos), ông cũng cho rằng nhiều loài động vật có trí tưởng tượng, có sự nhận thức thông qua các giác quan, sẽ có một cái gần như là Lý trí(Logos) và trí thông minh(nous), và thậm chí dùng từ “logos” trong tầm quan trọng để mô tả bản chất cái mà những động vật này có thể nhận thức trong trường hợp này

Lý trí, sự tưởng tượng, sự bắt chước, và ký ức

Lý trí và trí tưởng tượng cần 1 quá trình hoạt động tâm trí tương tự. Tưởng tượng không chỉ được tìm thấy ở loài người. Ví dụ như, Aristotle tuyên bố rằng phantasia (Trí tưởng tượng: cái mà có thể giữ các hình ảnh hay phantasmata) và phronein(một loại suy nghĩ có thể nhận xét và hiểu biết trong một vài các giác quan) cũng tồn tại trong một vài loài động vật. Theo ông, Cả hai loại trên có liên hệ với khả năng hiểu biết của các loài động vật, cái mà tập trung tất cả thông tin từ các giác quan khác nhau và giải thích sự sắp đặt của các vật được nhận biết mà không có sự phân biệt phổ biến (distinguishing universals), và không có sự cân nhắc hay logos. Nhưng đây vẫn chưa  phải là Lý trí (reason), vì trí tưởng tượng của con người là rất khác.

Những tác phẩm gần đây của  Terrence Deacon và Merlin Donald, viết về nguồn gốc của ngôn ngữ, xem xét mối liên hệ của Lý trí với ngôn ngữ và sự bắt chước (mimesis). Đặc biệt hơn họ mô tả khả năng tạo ra ngôn ngữ như 1 phần của mô hình nội tại thực tế cụ thể của con người(an internal modeling of reality specific to humankind). Các phần còn lại là ý thức và trí tưởng tượng hay sức mạnh tâm linh (fantasy). Ngược lại, những người ủng hộ hiện đại cho khuynh hướng di truyền ngôn ngữ bao gồm Noam Chomsky và Steven Pinker, là những người đối lập với Donald và Deacon.

Khi mà Lý trí là một dạng suy nghĩ mang tính biểu tượng, đặc biệt đối với con người, vì vậy có thể suy luận rằng con người có 1 khả năng đặc biệt để duy trì 1 nhận thức rõ ràng về các biểu tượng(icon) khác nhau hay những hình ảnh và những sự thật cái mà họ đại diện

Bắt đầu với tác giả hiện đại, Merlin Donald viết:

Một con chó có thể nhận thức được “ý nghĩa thực” (“meaning”) của 1 trận chiến giả như thật của con người, nhưng nó không thể mô tả lại thông tin đó hay không phân biệt được sự diễn tả từ 1 trận chiến thực. Những con vượn được huấn luyện có thể phân biệt điều này. Vì vậy, những đứa trẻ có thể phân biệt điều này từ rất sớm, họ có thể phân biệt một cách dễ dàng giữa 1 sự kiện được đóng giả và 1 sự kiện thật của nó.

Trong những mô tả cổ xưa, mô tả tương đương về năng lực trí nảo này là eikasia, trong triết học của Plato. Đây là khả năng để nhận thức liệu 1 tư tưởng có là 1 hình ảnh phản chiếu của một cái khác, có 1 sự giống nhau nhất định nhưng không giống hoàn toàn và vì vậy cho phép con người nhận thức được 1 giấc mơ, 1 ký ức hay 1 hình ảnh phản chiếu trong gương không phải là thật như nó là. Những gì mà Klein đề cập đến dianoetic eikasia là eikasia bao gồm những suy nghĩ và những hình ảnh phản chiếu trong trí não như là những biểu tượng trí não đó, ký hiệu, signes, và tất cả những ký hiệu này được xem như định nghĩa của Lý trí. Giải thích Lý trí từ hướng này: Suy nghĩ của con người là một cách đặc biệt cái mà chúng ta thường hiểu những vật có thể nhìn thấy được như họ là những hình ảnh phản chiếu của “đối tượng trong suy nghĩ”  chúng ta có thể nhận thức được như là “nền tảng” (“foundation”) (hypothēses trong Hy Lạp cổ đại). Suy nghĩ này(dianoia) là “…1 hoạt động cái mà bao gồm việc tạo ra khu rừng rộng lớn và lan tỏa của thế giới có thể nhìn thấy được(visible world) và hoạt động này phụ thuốc vào số lượng lớn chính xác những noēta.”

Cả Merlin Donaldvà các học giả của trường phái Socractic như Platon và Aristotle nhấn mạnh tầm quan trọng của sự bắt chước(mimesis), thường được dịch ra tiếng Anh là “imitation” hay “representation”, Donald viết:

Sự bắt chước đặc biệt được tìm thấy trong loài khỉ và vượn [… nhưng…] “Mimesis” có sự khác biệt quan trọng với “imitation” và “mimicry” ở chỗ nó có sự sáng tạo của việc mô tả một cách có ý thức. […] “Mimesis” không hoàn toàn được kết nối với giao tiếp bên ngoài.

“Mimēsis” là 1 khái niệm, hiện tại đang được phổ biến trong các cuộc tranh luận học thuật, đây cũng là khái niệm đạc biệt phổ biến trong các nghiên cứu của Platon, Aristotle, nó được thảo luận chủ yếu trong Poetics.Trong văn bản của Michael Davis về lý luận con người trong vấn đề này. Nó là 1 phẩm chất đặc biệt trong các hành động của con người, đó là bất cứ khi nào chúng ta chọn những việc chúng ta làm, Chúng ta tự tưởng tượng 1 hành động như là chúng ta đang kiểm tra nó từ bên ngoài. Sự dự đoán(intention) không là gì khác ngoài 1 hành động được tưởng tượng, phản ánh vào tâm trí(internalizings) cái ngoại cảnh. Vì vậy, tất cả hành động là sự bắt chước(imitation) của hành động, nó là “poetic”… .

Donald như Plato(và Aristotle, đặc biệt trong “On Memory and Recollection”), nhấn mạnh sự đặc biệt của con người trong việc tự khởi đầu của suy xét thông qua hoạt động của trí não(mental). Một thuật ngữ Hy Lạp cổ anamnesis, thông thường được dịch là “sự nhớ lại”(“recollection”) là khác với “mneme” hay “ký ức” (“memory”). Ký ức (Memory), có ớ một số loài động vật, là khả năng ý thức(consciousness) không chỉ là những gì diễn ra trong quá khứ mà còn là một cái gì diễn ra trong quá khứ, nói cách khác, nó là một loại “eikasia”, “… nhưng không có loài nào ngoại trừ con người có khả năng “nhớ lại” (“recollect”). “Sự nhớ lại” (“Recollection”) là 1 nỗ lực có chủ ý để tìm kiếm và gợi lại những điều đã từng biết. Klein viết “ Để nhận ra việc có một việc gì chúng ta đã quên  nghĩa là bắt đầu “Sự nhớ lại” (“recollecting”). Donald gọi hiện tượng tương tự là “autocueing”, cái mà Donald giải thích như sau: “ Cái hành động bắt chước(Mimetic acts) là hành động tái tạo trên những cái cơ bản của nội tâm (internal), tín hiệu tự tạo(self-generated cues). Điều này cho phép nhớ lại một cách tự giác sự mô tả bắt chước, không cần sự giúp đỡ từ những tín hiệu bên ngoài – đây có thể là thể loại mô tả suy nghĩ xuất hiện sớm nhất của con người.”

Trong 1 bài báo nổi tiếng thời hiện đại, một nhà viết truyện tưởng tượng và cũng là nhà ngôn ngữ học J.R.R. Tolkien viết trong tiểu luận của ông ấy "On Fairy Stories" rằng thuật ngữ “tưởng tượng” (“ fantasy”) và “phép thuật” (“ enchantment”) được xem như không chỉ là “… sự thỏa mãn ham muốn sâu thẳm trong con người nguyên thủy…”  mà còn là “…nguồn gốc của ngôn ngữ và nhận thức.”

Phương pháp lý luận Logic và sự biện luận

Xem xét các nhóm trong sự phân chia triết học truyền thống thì có 2 nhóm là suy luận diễn dịch (deductive reasoning) và suy luận quy nạp (inductive reasoning). Logic quy củ (Formal Logic) đã được mô tả như Khoa học về sự suy luận. Việc nghiên cứu suy luận quy nạp được thực hiện trong lĩnh vực được gọi là Logic thông thường (informal Logic) hay suy nghĩ phê phán (critical thinking)

Suy luận diễn dịch (Deductive reasoning)

Một cái phân khu nhỏ của Triết học là Logic học. Logic học nghiên cứu về cách hoạt động của Lý trí. Diễn dịch là một cách hoạt động của Lý trí mà tại đó kết luận theo sau một cách hợp lý từ những nhận định được nêu ban đầu.Diễn dịch cũng là 1 kết luận đạt được bởi 1 quá trình diễn dịch hợp lý. Một ví dụ cơ bản của suy luận diễn dịch là:

Tiền đề 1: Tất cả mọi người đều phải chết

Tiền đề 2: Socrate là người

Kết luận: Socrate phải chết

Tính hợp lý trong cách suy luận trên là đúng, vì không thể có sự Tiền đề 1 và 2 đúng, khi kết luận là sai

Suy luận quy nạp (Inductive reasoning)

Quy nạp là 1 hình thức sự rút ra kết luận về đối tượng có thể quan sát được, có thể là đặc biệt hay thông thường, dựa trên sự quan sát trước đó. Nó được sử dụng để kết luận bản chất hay mối quan hệ của các sự vật dựa trên những quan sát trước đó hay kinh nghiệm, hay để xây dựng nên những kết luận mang tính phổ quát hay những định luật (laws) dựa trên những số lần quan sát nhất định các hoạt động của những hiện tượng bí ẩn(phenomenal) lặp đi lặp lại nhiều lần.

Suy luận quy nạp đối lập(Inductive reasoning) hoàn toàn với suy luận diễn dịch(Deductive reasoning) ở chỗ Tính chính xác của tiền đề(premise) không đảm bảo tính chính xác của kết luận (conclusion). Thay vào đó, kết luận của 1 suy luận quy nạp được rút ra bởi mức độ xảy ra (degree of probability) của hiện tượng. Và từ đó, 1 kết luận trong suy luận quy nạp sẽ chứa nhiều thông tin so với tiền đề của nó. Vì vậy, phương pháp suy luận quy nạp là 1 phương pháp tăng dần (ampliative).

Một ví dụ xưa của suy luận quy nạp đến từ nhà triết học theo phái duy nghiệm (Empiricism) David Hume:

Tiền đề (Premise): Mặt trời luôn mọc từ Phương Đông từ trước tới giờ

Kết luận (Conclusion): Mặt trời cũng sẽ mọc từ phương Đông vào ngày mai

Suy luận lựa chọn (Abductive reasoning)

Suy luận lựa chọn(Abductive reasoning), hay sự suy luận với sự giải thích hợp lý nhất, là 1 hình thức của suy luận quy nạp, vì kết luận của nó không được rút ra một cách chắc chắn từ các tiền đề và không thề sử dụng đối với những vật không nhìn thấy được. Cái mà phân biệt giữa suy luận lựa chọn(abductive reasoning) với các loại suy luận khác là nỗ lực để ủng hộ một cách chủ quan 1 kết luận so với các kết luận khác, bởi nỗ lực cố làm sai một cách chủ quan các kết luận khác hay bởi việc mô tả khả năng có thể xảy ra của kết luận được ủng hộ, gửi nhiều hơn hay ít hơn những giả định(assumption) gây tranh cãi. Ví dụ, khi 1 bệnh nhân thể hiện 1 triệu chứng rõ ràng nào đó, có thể có rất nhiều nguyên nhân được đặt ra, nhưng một trong những nguyên nhân này được chỉ ra vì 1 ý thích chủ quan bỏ qua những nguyên nhân khác thậm chí các nguyên nhân này có khả năng xảy ra cao hơn.

Suy luận loại suy (Analogical reasoning)

Suy luận loại suy(Analogical reasoning) là 1 suy luận sai từ 1 sự vật cá biệt này đến 1 sự vật cá biệt khác. Chúng ta xét ví dụ sau:

Tiền đề 1: Socrate là 1 người và phải chết

Tiền đề 2: Platon là 1 người

Kết luận:  Platon phải chết

Suy luận loại suy (Analogical reasoning) có thể xem là 1 hình thức của suy luận quy nạp (inductive reasoning) nếu xét trong 1 trường hợp duy nhất, nhưng nếu định sử dụng nó trong suy luận quy nạp thì nó là 1 trường hợp chưa thể chấp nhận được, vì suy luận quy nạp (inductive reasoning) thường dùng rất nhiều trường hợp để suy luận từ cái cá biệt (particular) đến cái chung (general). Suy luận loại suy (Analogical) thường dẫn đến một cái kết luận sai. Ví dụ:

Tiền đề 1: Socrate là một con người và là đàn ông

Tiền đề 2: Beyoncé là 1con người

Kết luận: Beyoncé là đàn ông

Suy luận ngụy biện(Fallacious reasoning)

Suy luận sai lầm (Flawed reasoning) trong việc lý luận được biết như là suy luận ngụy biện (Fallacious reasoning). Một cái suy luận sai trong việc lý luận có thể là vì nó mắc phải một sai lầm chuẩn (formal fallacy) hay sai lầm thông thường(informal fallacy)

Một sai lầm chuẩn bị mắc phải khi có 1 vấn đề với hình thức(form), cấu trúc (structure) của việc lý luận. Từ “chuẩn”(“formal”) là chỉ cái “hình thức” (“form”) của việc lý luận. Một lập luận(argument) chứa 1 sai lầm chuẩn (formal fallacy) sẽ thường là vô giá trị(invalid).

Một sai lầm thông thường (informal fallacy) là 1 lỗi bị mắc phải khi có 1 vấn đề với nội dung (content) hơn là với cấu trúc(structure) của một lập luận

Những vấn đề truyền thống nêu ra liên quan tới Lý trí

Triết học đôi khi được miêu tả như là 1 cuộc sống Lý trí, sử dụng Lý trí của người bình thường nhưng hoạt động để đạt mục đích một cách nhất quán (consistent) hơn và cũng nỗ lực nhiều hơn. Hai loại vấn đề của Lý trí đã được thảo luận trong một thời gian dài bởi các nhà triết học, chính là xem xét Lý trí về mặt bản thân nó như 1 mục đích của con người hay là tính chất triết học của nó về mặt triết học. Câu hỏi đầu tiên đang được quan tâm là liệu chúng ta có thể tự tin rằng Lý trí có thể đạt tới sự hiểu biết về Chân lý (Truth) hay không tốt hơn những cách khác không. Một câu hỏi khác là liệu một cuộc sống của Lý trí, một cuộc sống mà mục tiêu của mỗi người được dẫn dắt bởi Lý trí, có thể được hy vọng đạt được 1 cuộc sống hạnh phúc hơn rất nhiều so với các cách sống khác không(Liệu 1 cuộc sống Lý trí có tạo ra sự hiểu biết hay không).

Lý trí và Chân lý, và “nguyên tắc đầu tiên”(“first principle”)

Từ thời cổ đại, 1 câu hỏi đã được đặt ra và vẫn còn được tranh luận liên tiếp đến ngày nay trong các cuộc tranh luận triết học (Cái mà đôi khi  được xem như cuộc tranh luận giữa 2 trường phái triết học là Platon (Platonism) và Aritotle (Aristotelianism) về vai trò của Lý trí trong việc truy tìm Chân lý (Truth). Con người sử dụng phương pháp lý luận, diễn dịch và quy nạp, để đưa ra một cái kết luận mà họ nghĩ là đúng. Kết luận được rút ra theo cách này được cho là chính xác hơn so với sự nhận thức bằng các giác quan (sense perceptions). Trái lại, Nếu những kết luận mang tính logic này chỉ được xây dựng khởi đầu từ nhận thức cảm tính (sense perceptions), thì hầu hết những kết luận mang tính logic này có thể không bao giờ được nói là chính xác vì nó được xây dựng dựa trên những nhận thức sai lầm giống nhau cái mà họ có được tốt hơn.

Điều này dẫn đến câu hỏi về các loại của “nguyên tắc đầu tiên” (“first principle”), điểm bắt đầu của việc lập luận, là đúng cho 1 người đang cố gắng tìm đến 1 kết luận đúng. Ở Hy Lạp, “nguyên tắc đầu tiên” (“first Principal”) là “archai”, hay “Điểm bắt đầu” (“starting point”), và năng lực dùng để nhận thức họ đôi khi được Platon và Aristotle gọi là “nous”  cái mà có nghĩa gần giống với sự nhận thức (awareness) hay ý thức (consciousness).

Trường phái duy nghiệm (Empiricism) (Đôi khi được gắn cho Aristotle nhưng nó sẽ đúng hơn nếu gắn nó với các triêt gia Anh như là John Lock và David Hume, cũng như triết gia cổ đại tài ba như là Democritus) khẳng định rằng các ấn tượng thông qua giác quan là điểm bắt đầu duy nhất được chấp nhận cho việc lý luận và trong nỗ lực để tìm đến Chân lý (Truth). Cách tiếp cận này thường dẫn đến 1 kết luận gây tranh cãi đó là tri thức tuyệt đối (absolute knowledge) là không thể đạt được. Trường phái duy tâm (Idealism) (Thường được gắn cho Platon và học phái của ông), tuyên bố rằng có một cái thực tế (reality) cao hơn, ở đó một con người cụ thể có thể trực tiếp đạt được chân lý mà không cần phụ thuộc vào các giác quan trên, và vì vậy, thực tế cao hơn này là 1 nguồn gốc cơ bản của Chân lý (Truth).

Các triết gia như Plato, Aristotle, Al-Farabi, Avicenna, Averroes, Maimonides, Aquinas và Hegel đôi khi được nói là đã có những tranh luận cho rằng lý trí buộc phải cố định và có thể hiểu được – có thể là bằng phương pháp biện chứng, phân tích hay nghiên cứu. Trong góc nhìn của các triêt gia này, Lý trí là sự kết nối vớiChúa trời hay ít nhất là 1 phần của sự kết nối với Chúa trời. Cách tiếp cận này cho phép các triêt gia tôn giáo như  Thomas Aquinas và  Étienne Gilson cố gắng cho thấy rằng Lý trí và thông điệp của Chúa trời (revelation) là 1 sự hỗ trợ lẫn nhau (compatible). Theo Hegel, “… Suy nghĩ duy nhất mà Triết học mang theo với nó để suy nghĩ về Lịch sử, là khái niệm đơn giản về Lý trí, cái Lý trí đó là vua (Sovereign) của thế giới. Vì vậy, lịch sử của thế giới chỉ ra cho chúng ta 1 quy trình mang tính chất Lý trí”.

Trong thế kỉ 17, thế kỉ của Lý trí, Lý trí luôn được cho là một năng lực chủ quan (subjective faculty), đúng hơn là 1 khả năng lý luận mang tính lý thuyết (pure reason-unaided ability) để xác lập một cái khái niệm (concept). Đối với Descartes, Spinoza và Leibniz, khả năng này có sự kết nối với toán học. Kant thì nỗ lực cho thấy rằng khả năng lý luận này (pure reason) có thể xác lập những khái niệm (thời gian và không gian) cái mà tồn tại thông qua trải nghiệm của con người. Kant thực hiện 1 tranh luận đối chọi với Hume người mà phủ định hoàn toàn việc Lý trí có thể tác động lên kinh nghiệm

Lý trí và tình cảm hay cảm xúc

Sau Platon và Aristotle, Văn học phương Tây (western literature) xem Lý trí như là 1 khả năng để kìm hãm cảm xúc và lòng ham muốn. Triết học khắc kỉ (Stoic philosophy), trái ngược lại, xem tất cả cảm xúc (passion) là xấu. Sau những đánh giá về Lý trí trong thời kì đầu kỉ nguyên Khai sáng, những ham muốn (appetites) rất ít khi được đem ra thảo luận hay gộp chung với cảm xúc. Một vài trường phái thời đại khai sáng đồng tình với trường phái Khắc kỉ (Stoic) cho rằng Lý trí nên là một cái gì đó đối lập với cảm xúc hơn là một cái gì điều khiển nó, trong khi các trường phái khác như Romantics xem cảm xúc như một kẻ điều hành vượt lên Lý trí hay hướng tới một sự loại bỏ Lý trí, vì vậy đối thoại hiện đại (Modern colloquy) là “Tuân theo trái tim bạn”

Lý trí đã được xem như là một nô lệ, hay một người phán xét của cảm xúc (passion), rõ rang nhất là trong các tác phẩm của David Hume, và gần đây hơn là của Freud. Lý luận cái mà cho rằng đối tượng của 1 ham muốn được yêu cầu chỉ bởi Logic được gọi là “rationalization”.

Rousseau lần đầu tiên đề cập, trong tác phẩm Discourse, rằng một cuộc sống của Lý trí và mang tính xã hội (political) là không tự nhiên và có thể gây nguy hiểm cho bản tính (mankind) của con người. Rousseau đưa ra những gì thật sự có thể được nói về những gì là bản tính(mankind) của con người. Những gì khác hơn là Lý trí và xã hội dân sự, “Những gì là phù hợp nhất với cách tổ chức xã hội của ông ấy?”, Rousseau thấy rằng “Có 2 điều căn bản trước Lý trí” trong bản tính tự nhiên của con người. Đầu tiên, chúng ta có 1 sự yếu thích rất lớn đối với hạnh phúc của chính chúng ta(well-being). Thứ 2 chúng ta ghét bỏ sự đau đớn và cái chết của mọi sinh vật sống(sentient being), đặc biệt là đồng loại của chúng ta. Hai dạng cảm xúc mãnh liệt này dẫn dắt chúng ta đến những ham muốn vượt quá khả năng thực hiện của chúng ta. Chúng ta trở nên lệ thuộc vào nhau, dựa trên mối quan hệ của quyền lực và sự kỉ luật(obedience). Điều này đã đẩy con người hoàn toàn sống trong tình trạng nô lệ. Rousseau nói rằng ông hoàn toàn thách thức quan điểm cho rằng tự nhiên không dẫn con người đến với một cuộc sống tốt đẹp. Theo Velkley, Rousseau vạch ra 1 quá trình chặt chẽ của sự tự hoàn thiện mang tính chất Lý trí, nổi bật nhất là các tác phẩm về mặt lập pháp như Khế ước xã hội(Contrat Social) hay giáo dục đạo đức trong tác phẩm Émile. Tất cả đều giống nhau, Rousseau hiểu sự tự hoàn thiện này chỉ là sự cải thiện của 1 hoàn cảnh hoàn toàn không thể chấp nhận được, 1 xã hội bị lệnh lạc về nhận thức và lối sống trong cộng đồng.

Cái xã hội xấu xa này được Rousseau chỉ ra, nó đưa tới việc tạo nên 1 Lý trí phán xét mới của Kant một cách tự do để tạo ra cái tốt và cái xấu. Vì vậy, những điều tốt hay xấu này không được đổ cho tự nhiên hay cho Chúa trời. Trong những cách khác nhau, những nhà triết học Đức sau Kant, và cả những nhà triết học lớn như Nietzsche, Bergson, Husserl, Scheler, và Heidegger, vẫn tiếp tục chú tâm suy nghĩ về những vấn đề của siêu hình học(metaphysic) hay là những nhu cầu của Lý trí. Tầm ảnh hưởng của Rosseau và những nhà triết học này cũng tác động rất lớn đến nghệ thuật và chính trị. Nhiều nhà triết học(như là Nikos Kazantzakis) ca tụng cảm xúc và hạ thấp Lý trí. Trong chủ nghĩa dân tộc(nationalism) đến từ lập luận của Rosseau cho rằng các nhà lý luận thế giới(cosmopolitanism) mang con người cách xa chưa từng có từ trước tới nay với bản tính tự nhiên của nhân loại

Một góc nhìn khác về Lý trí và cảm xúc được đề cập trong cuốn sách xuất bản năm 1994 có nhan đề “Những sai lầm của Descartes” của Antonio Damasio. Trong cuốn sách đó, Damasio đưa ra “giả thuyết Somatic Marker” cái mà tuyên bố rằng cảm xúc điều khiển cách ứng xử và việc đưa ra các quyết định. Damasio tranh luận rằng những cái “somatic markers” này cái mà được hiểu một cách phổ biến như là những cảm xúc tự nhiên (“gut feeling”) là những “tín hiệu trực giác” (“intuitive signals”). Những tín hiệu này điều khiển quá trình đưa ra quyết định theo một cách đặc biệt, những cách này không được đưa ra nếu chỉ có sự góp mặt của Lý trí. Damasio đã tranh luận xa hơn khi cho rằng Lý trí phụ thuộc vào những cảm xúc ban đầu (emotional input) để thực hiện chức năng của mình

Lý trí và Đức tin hay tục lệ truyền thống

Có rất nhiều tục lệ truyền thống mang tính tôn giáo, một vài trong số đó có tinh thần chống đối hoàn toàn với Lý trí (fideist) và một số khác thừa nhận Lý trí ở các mức độ khác nhau. Những nhà phê bình vô thần đôi khi tuyên bố rằng những người sùng đạo những người mà không tin tưởng Lý trí là 1 người sai lầm. Vì vậy, họ cho rằng những người sùng đạo này phạm trong việc bỏ qua, đàn áp hay là ngăn cấm một vài hoạt động Lý trí liên quan đến các chủ đề như là những tín điều tôn giáo, những giới luật đạo đức,…). Mặc dù các hệ tư tưởng và tôn giáo như là phái 1 Chúa cổ điển (classical monotheism) không tuyên bố một cách thông thường là không tin tưởng Lý trí, một mặt, luôn có 1 sự xung đột mang tính nhận thức hay tình trạng căng thẳng giữa Đức tin và tục lệ truyền thống, và mặt khác là Lý trí như như là 1 nguồn sức chiến đấu tiềm ẩn của trí tuệ, luật pháp và chân lý.

Những tín đồ tôn giáo (Religious adherents) đôi khi đáp trả bằng cách tranh luận rằng Đức tin(faith) và Lý trí có thể được thỏa hiệp hay là nó có những khu vực xem xét không trùng nhau, hay các nhà phê bình cố gắng hòa hợp trong sự chống đối Lý trí:

Sự hòa giải (Reconciliation): Triết gia Alvin Plantinga tranh luận rằng không có 1 mâu thuẫn quá lớn giữa Lý trí thuyết hữu thần cổ điển(classical theism) vì thuyết hữu thần cổ điển (classical theism) giải thích(trong số các việc khác) tại sao vũ trụ có thể được hiểu và tại sao Lý trí có thể giúp chúng ta hiểu nó một cách thành công

Quyền lực riêng (Non-overlapping magisterial): nhà sinh vật học tiến hóa Stephen Jay Gould tranh luận rằng không cần có sự mâu thuẫn giửa Lý trí và niềm tin tôn giáo vì họ có những trách nhiệm khác nhau trong khu vực xem xét của họ (hay còn được gọi là “magisterium”). Ví dụ, có lẽ một mình Lý trí là không đủ để giải thích những câu hỏi lớn như là nguồn gốc của Vũ trụ, nguồn gốc của sự sống, nguồn gốc của ý thức, những điều căn bản của đạo đức, định mệnh của nhân loại. Nếu vậy, Lý trí có thể làm việc trên những vấn đề mà nó có năng lực để giải quyết trong khi đó các nguồn kiến thức hay tư tưởng khác có thể có năng lực để giải quyết những câu hỏi lớn.

Tu quoque: Những nhà triết học như Alasdair MacIntyre và Charles Taylor tranh luận rằng những nhà phê bình của tôn giáo truyền thống những người mà ủng hộ sự tự do vô thần (secular liberalism) đôi khi phải chịu trách nhiệm cho việc bỏ qua, đàn áp, và ngăn cấm những suy nghĩ mang tính chất Lý trí trong một số chủ đề. Tương tự, Những triết gia của Khoa học như Paul Feyaraband tranh luận rằng các nhà khoa học đôi khi cũng bỏ qua hay che giấu những chứng cứ đối lập với khuôn mẫu lý thuyết có sẵn (paradigm).

Một vài nhà phê bình đã tuyên bố rằng nền văn minh phương Tây (Western civilization) có thể được định nghĩa một cách chắc chắn bởi các bài kiểm tra nghiêm túc về đỉnh điểm của tình trạng mâu thuẫn giữa Lý trí nguyên chất ("unaided" reason) và đức tin trong những chân lý được “mặc khải” (“ revealed”) – đại diện là cuộc đối đầu giữa Athens tượng trưng cho Lý trí và Jerusalem tượng trưng cho đức tin. Leo Strauss nói về “1 phương Tây lớn hơn” bao gồm tất cả những khu vực chịu ảnh hưởng của sự xung đột giữa chủ nghĩa duy lý(rationalism) Hy Lạp và sự mặc khải của Abraham, điều này có nghĩa là bao gồm cả những đất nước Hồi giáo. Leo Strauss chịu ảnh hưởng đặc biệt từ triết gia Hồi giáo vĩ đại Al-Farabi. Để xem xét tầm quan trọng của Triết học phương Đông có thể đã tham gia trong cuộc chiến quan trọng này, Strauss nghĩ rằng tốt nhất ông nên xem xét liệu khái niệm “dharma” hay “tao” có đồng nghĩa với “Nature”(theo cách mà chúng ta giải nghĩa khái niệm “physis” theo người Hy Lạp). Theo Strauss, sự bắt đầu của Triết học bao gồm “sự khám phá hay sự sáng tạo của thiên nhiên” và “sự tương đương mang tính chất tiền triết học  của thiên nhiên” thông qua các khái niệm như “custom” hay “ways”, khái niệm này thật sự mang tính phổ quát trong mọi nơi, mọi thời điểm. Khái niệm triết học “thiên nhiên” (“nature”) hay “bản chất” (“natures”) như một cách để hiểu khái niệm “archai” (nguyên tắc căn bản của sự hiểu biết) mang đến 1 sự căng thẳng bất thường giữa một bên là Lý trí, một bên là Đức tin và luật lệ truyền thống.

Mặc dù có 1 lịch sử đầy biến cố về những cuộc tranh luận liên quan đến Lý trí và Đức tin trong Đạo Hồi, Thiên Chúa giáo, Đạo Do Thái, nhưng việc tìm kiếm Lý trí đôi khi được cho là ương ứng với sự rèn luyện của các tôn giáo khác của những nới khác, như là đạo Hindu, vì họ không giải nghĩa những giáo lý của họ theo cách quá rõ ràng này

Lý trí trong những lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt

Lý trí trong triết học  chính trị và đạo đức

Aristotle đã mô tả Lý trí(Với ngôn ngữ) như 1 phần của bản tính con người (human nature). Điều này có nghĩa là điều tốt nhất cho con người là sống tuân thủ theo cộng đồng("politically"), tức là một tập thể người về mặt kích cỡ và một thành phố nhỏ về mặt thể loại(khái niệm “polis” tại Hy Lạp). Ví dụ:

Vì vậy, con người là 1 loài động vật cộng đồng – politikon (political) tức là polis và animal tức là zōion- hơn hẳn các loài ong hay các loài sống theo bầy đàn. Tự nhiên, như chúng ta nói, không làm gì thừa thải, và con người cũng chỉ là những con vật sở hữu 1 ngôn ngữ nói của Lý trí (Logos). Giọng nói, tất nhiên, phục vụ cho sự biểu lộ sự đau đớn hay thoải mái; đó là lý do tại sao nó cũng được tìm thấy trong các loài động vật khác, vì bản tính của các loài này cũng có thể nhận thức được sự đau đớn và sự hài lòng biểu lộ điều này với các con còn lại. Nhưng ngôn ngữ nói này(logos) phục vụ cho việc làm rõ hơn những gì có lợi, những gì có hại, những gì hợp lý, những gì là không hợp lý. Vì nó là 1 nét đặc biệt của con người, khác với những loài động vật khác, nó có thể nhận thức điều xấu và điều tốt, vô lý và hợp lý, và những điều tương tự; 1 nhóm người với những nhận thức này cùng chung sống tạo nên một mái nhà chung hay 1 thành phố(polis). […]. Và như 1 điều hiển nhiên, vì vậy, 1 nỗ lực xây dựng cộng đồng này tồn tại trong mỗi người. Nhưng người đầu tiên thiết lập cộng đồng chịu trách nhiệm về những điều tốt lành nhất. Con người là loài vật tối cao trong các loài vật khi được hoàn thiện, vì vậy cũng chính con người là loài tồi tệ nhất xa rời với Luật pháp và Công lý. Lý do là bất công là điều khó giải quyết nhất khi con người được trang bị những vũ khí cho mình và những vũ khí mà con người có do Tự nhiên sắp đặt đi chung với sự thận trọng và đức hạnh, nhưng nó không thể sử dụng trong những cách trái ngược. Hậu quả là, Nếu mà con người thiếu đạo đức, con người sẽ là loài xấu xa và man rợ nhất, và khi nó hướng đến tình dục và thức ăn, những điều tồi tệ nhất. Nhưng công bằng là một cái gì đó mang tính chất chính trị(ở các thành phố), vì điều đúng là 1 sự chuẩn bị của 1 chính phủ, và điều đúng là sự hiểu những gì là công bằng(Chính trị của Aristotle 1253a 1.2. Bản dịch của Peter Simpson, những thuật ngữ Hy Lạp được chèn trong dấu ngoặc đơn.

Khái niệm bản chất tự nhiên của con người được gắn chặt trong cách này, được ngụ ý, theo một cách khác, rằng chúng ta có thể giải thích loại hình cộng đồng nào là luôn tốt nhất cho con người. Tranh luận này vẫn được duy trì như 1 tranh luận trung tâm trong tất cả lĩnh vực chính trị, đạo đức, tư tưởng đạo đức kể từ đó, và càng trở nên đặc biệt gây tranh cãi từ 2 sự kiện, đầu tiên, bài đàm luận thứ hai của Rosseau(Rousseau's Second Discourse), và thứ 2, học thuyết tiến hóa(Theory of Evolution) xuất hiện. Từ thời Aristotle đã có những nhận định rằng thành phố(polis) không luôn luôn tồn tại và cần được tạo ra  hay phát triển bởi chính con người, những ngôi nhà chung xuất hiện trước, rồi đến những ngôi làng thành phố chỉ là sự mở rộng của những cái có trước, và những thành phố đầu tiên hoạt động như thể người dân vẫn là những gia đình và các ông Vua đóng vai trò như những người Cha.

Tình bạn(friendship)[ philia] là rất bình thường trong cả giới nam và giới nữ dựa theo luật của Tự nhiên [kata phusin]; Vì con người có sự gắn kết[sunduastikon] tự nhiên[tēi phusei] nhiều hơn là sự gắn kết cộng đồng (political) [politikon = of the polis], cũng như gia đình(household) [oikos] là có trước và cần thiết hơn so với thành phố[polis] và trẻ con thì giống với các loài động vật. Trong những loài động vật khác, cộng đồng(community)[ koinōnia] sẽ không phát triển xa hơn điều này, nhưng con người sống bên nhau[sumoikousin] không chỉ vì nó quan trọng đối với trẻ con mà còn vì những điều khác phục vụ cuốc sống; Vì từ những khởi đầu công việc đã được phân chia và sự khác biệt giữa nam và nữ nên họ bổ sung cho nhau, đặt lợi ích riêng vào trong lợi ích chung [eis to koinon]. Vì những lý do này mà cà lợi ích[chrēsimon] và niềm vui[hēdu] được tìm thất trong mối quan hệ bạn bè(Nicomachean Ethics, VIII.12.1162a.(Bản dịch chữ thô với những thuật ngữ Hy Lạp được đạt trong dấu ngoặc vuông)

Rosseau trong bài Đàm luận thứ 2 (Second Discourse) đã đưa ra 1 tuyên bố gây sốc cuối cùng rằng những văn bản truyền thống có những thứ hoàn toàn ngược lại: Với Lý trí, ngôn ngữ, những cộng đồng được tổ chức một cách hợp lý đã có sự phát triển hoàn toàn trong 1 quãng thời gian dài cũng như 1 kết quả của thực tế là một số thói quen của sự hợp tác được tạo ra để giải quyết một số vấn đề nhất định, và là mỗi lần sự hợp tác này trở nên quan trọng hơn, nó buộc con người phát triển dần những sự hợp tác phức tạp – thường là để bảo vệ bản thân họ từ những người khác.

Trong những phát biểu khác, theo Rosseau, Lý trí, ngôn ngữ và cộng đồng tốt không phát triển vì bất kì quyết định có ý thức nào hay 1 kế hoạch của con người cũng như Chúa trời, cũng không phát triển vì những bản chất tự nhiên tồn tại trong con người. Vì vậy, ông tuyên bố, chung sống trong 1 cộng đồng có tổ chức như cộng đồng người hiện đại là 1 sự phát triển với nhiều yếu tố tiêu cực khi yếu tố này được so sánh với nguồn gốc của loài người là loài khỉ. Nếu có bất cứ điều gì là đặc biệt của con người trong học thuyết này, thì nó là sự linh hoạt và khả năng thích ứng của con người. Những điểm đặc biệt trong tính cách con người dưới góc nhìn nguồn gốc động vật của con người, sau này, được ủng hộ bởi Thuyết tiến hóa(Theory of Evolution) của Darwin.

Mặc dù vậy, 2 lý thuyết đối lập về nguồn gốc của Lý trí có giá trị đối với chính trị và đạo đức vì, theo học thuyết của Aristotle, Sống tập thể-một cách sống tốt nhất- tồn tại độc lập với hoàn cảnh Lịch sử. Theo Rosseau, chúng ta thậm chí nên nghi ngờ Lý trí, ngôn ngữ và chính trị là những cái tốt đẹp, như  1 sự đối lập với những lựa chọn đơn giản tốt nhất được gửi đến những sự phát triển nên làm hướng đến ngày hôm nay. Học thuyết của Rosseau, cho rằng bản tính con người là mềm dẻo hơn là cứng nhắc, luôn được sử dụng để ngụ ý, ví dụ với Karl Marx, rằng có 1 khả năng sống tập thể tốt hơn lối sống tập thể truyền thống đã được biết.

Tuy nhiên, khi mà những ảnh hưởng ban đầu của Rousseau thúc đẩy những cuộc cách mạng đẫm máu chống lại nền chính trị truyền thống, bao gồm Cách mạng Pháp và Cách mạng Nga, thì những kết luận của ông về những cộng đồng tốt nhất dường như lại quá truyền thống, trong những thành phố như Geneva, và 1 cuộc sống tại nông thôn

Tâm Lý học

Những nghiên cứu mang tính khoa học về Lý trí được thực hiện trong Tâm lý học và khoa học nhận thức. Các nhà Tâm lý học  nỗ lực để khám phá liệu có hay không  khả năng suy nghĩ hợp lý trong những hoàn cảnh khác nhau

Việc đánh giá một người có thể lý luận tốt như thế nào là 1 chủ đề của việc xác định mức độ hợp lý của 1 người hay mức độ hợp lý trong hành động của người đó. Nó là 1 câu hỏi nghiên cứu chính trong tâm lý học Lý trí. Khả năng lý luận thường được chia thành Khả năng lý luận lý thuyết và khả năng lý luận thực hành một cách cân bằng với nhau.

Khảo sát cách ứng xừ trên Lý trí của con người

Các nhà tâm lý học về nhận thức thực nghiệm thực hiện nghiên cứu trên ứng xử Lý trí. Những khảo sát này có thể tập trung, ví dụ, vào việc con người thể hiện như thế nào thông qua những bài test về Lý luận như bài test IQ và và bài kiểm tra trí thông minh, hay thông qua bài kiểm tra về suy nghĩ lý luận của con người đúng với Logic học ở mức độ nào(xem, ví dụ, bài test của wason). Những cuộc khảo sát làm như thế nào thực hiện những suy luận từ những điều kiện, ví dụ, nếu A thì B và làm như thế nào họ thực hiện những suy luận về những lựa chọn, ví dụ, A hay 1 phương án B khác. Họ kiểm tra cách nhận thức của chúng ta về mối quan hệ không gian và quan hệ thời gian, ví dụ, A nằm bên trái của B, hay A diễn ra sau B, và về sự khăng định số lượng, ví dụ, Tất cả A là B. Những khảo sát kiểm tra làm như thế nào con người thực hiện những suy luận về những tình huống thực tế, những khả năng giả định, mức độ, khả năng đặt những giả thiết ngược với thực tế (counterfactual situations)

Những nghiên cứu mới về Lý trí của trẻ em

Những nhà tâm lý học ngày nay kiểm tra sự phát triển của Lý trí trẻ em từ lúc sinh cho tới tuổi trưởng thành. Học thuyết về sự phát triển nhận thức của Piaget là học thuyết đầu tiên về sự phát triển của Lý tri. Sau đó, nhiều học thuyết thay thế khác được đề cập, các học thuyết này cũng gồm học thuyết về sự phát triển nhận thức của phái Tân Piaget.

Khoa học thần kinh của Lý trí

Các chức năng sinh học của não bộ được nghiên cứu bởi các nhà thần kinh học(neurophysiologists) và các nhà tâm thần học(neuropsychologists). Những nghiên cứu trong lĩnh vực này bao gồm nghiên cứu về cấu trúc và chức năng của một bộ não hoạt động bình thường và một bộ não bị hư hỏng hay nói cách khác là một bộ não không bình thường. Ngoài ra, nó còn thực hiện nghiên cứu Lý trí, một vài nhà tâm lý học, ví dụ, nhà tâm lý học lâm sàng và nhà tâm lý học trị liệu làm việc đề thay đổi thói quen suy luận khi việc suy luận này là vô ích.

Khoa học máy tính

Trong lĩnh vực khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo, các nhà nghiên cứu sử dụng cách suy luận tự động(automated reasoning) cho những ứng dụng đa dạng gồm ứng dụng tự động chứng minh mệnh đề toán học(automated theorem proving), ngữ nghĩa chính thức về ngôn ngữ lập trình(formal semantics of programming languages) và đặc điểm kỹ thuật chính thức trong công nghệ phần mềm(formal specification in software engineering).

Siêu lý luận

Siêu lý luận(meta-reasoning) là Lý luận về Lý trí. Trong khoa học máy tính, một hệ thống thực hiện siêu Lý luận khi nó lý luận về hoạt động của chính nó. Điều này yêu cầu 1 chức năng của ngôn ngữ lập trình về sự phản ánh(a programming language capable of reflection), một khả năng phát hiện và điều chỉnh cấu trúc va cách hoạt động của chính nó.

Sự phát triển của Lý trí

Một giống loài có thể có nhiều lợi ích to lớn từ một khả năng suy luận tốt hơn trong việc dự đoán và hiểu về thế giới. Nhà xã hội học và khoa học nhận thức Dan Sperber, cùng với cộng sự của ông Hugo mô tả 1 ý tưởng rằng có thể đã có những nguồn sức mạnh to lớn điều khiển sự phát triển của Lý trí. Sperber chỉ ra rằng Lý trí của con người rất khó sừ dụng để đưa vào hành động một cách hiệu quả, và rằng rất khó cho mỗi cá nhân nghi ngờ niềm tin của chính họ. Lý trí thật sự hiệu quả nhất khi nó được sử dụng trong 1 tập thể và sự thành công của việc nghiên cứu khoa học là 1 bằng chứng cho điều đó. Sperber nói điều này có thể đề cập rằng không chỉ cá nhân mà sự chọn lọc nhóm(group selection) cũng ảnh hưởng đến việc gây áp lực. Bất kì nhom nào được tổ chức một cách cẩn thận để sử dụng Lý trí có hiệu quả sẽ có được nhiều lợi ích cho tất cả thành viên trong nhóm, điều đó tăng sự phù hợp(fitness) của nhóm. Điều này cũng có thể giúp giải thích tại sao con người, theo Sperber, không thể sử dụng Lý trí một cách hiệu quả nhất một cách đơn độc. Patricia Cohen, viết cho tờ New York Times, tóm tắt một vài suy nghĩ của Mercier trên “Lý thuyết Lý Luận”("Argumentative Theory") này(cái mà Lý trí được điều chỉnh cho phù hợp với sự thuyết phục). Đối với Cohen, Cohen cho rằng con người suy nghĩ như những luật sư: họ trung thành với một bên và trao đổi cho đến khi chân lý được tìm ra.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Beer, Francis A., "Words of Reason", Political Communication 11 (Summer, 1994): 185-201.

 Tripurari, Swami, On Faith and Reason , The Harmonist, ngày 27 tháng 5 năm 2009.
 Verfaillie, Catherine. "Adult Bone Marrow Stem Cells Can Become Blood Vessels." News release from the University of Minnesota. Jan. 30, 2002. ngày 1 tháng 6 năm 2005.<http://www.sciencedaily.com/releases/2002/01/020131074645.htm>
 Thagard, Paul and Cameron Shelley. "Abductive reasoning: Logic, visual thinking, and coherence." Waterloo, Ontario: Philosophy Department, Univerisity of Waterloo, 1997. ngày 2 tháng 6 năm 2005.< http://cogsci.uwaterloo.ca/Articles/Pages/%7FAbductive.html>

Niềm tin
Nhận thức luận

Khái niệm logic
Triết học phương Tây
Văn hóa phương Tây


title: Mỹ Thể

text:
Mỹ Thể (tháng 7, 1941 - 8 tháng 10 năm 2000) là một nữ ca sĩ nhạc vàng Việt Nam, nổi tiếng với bài hát Ai lên xứ hoa đào và Bài thơ hoa đào.

Tiểu sử
Mỹ Thể là nghệ danh của Công Huyền Tôn Nữ Mỹ Thể, sinh tháng 7 năm 1941 tại Huế trong một gia đình hoàng tộc. Năm 1943, cha bà qua đời, bà về Phan Thiết sinh sống cùng mẹ.

Bà đã được mẹ bà khuyến khích đi hát từ nhỏ. Cho đến năm 1958, bà vào Sài Gòn học. Đến năm 1963, bà bắt đầu đi hát tại Phòng trà Chi Lăng của nhạc sĩ Nguyễn Hữu Thiết. Cũng trong năm 1963, bà kết hôn với nhạc sĩ Nguyễn Hữu Sáng và ly dị sau hơn 11 năm chung sống. Năm 1965, bà gia nhập đoàn Hoa Tình Thương và Biệt Đoàn Văn Nghệ Trung Ương. Bà đã từng có một thời gian lên Đà Lạt sinh sống khoảng vài năm, sau đó bà trở về Sài Gòn hoạt động âm nhạc.

Những năm 1968 đến năm 1970, bà thường xuất hiện tại phòng trà Đêm Màu Hồng của Phạm Đình Chương, Queen Bee, Maxim, Palace và vũ trường Ritz của Jo Marcel. Sau thời gian trên thì bà được một số hãng băng dĩa cộng tác. Năm 1972, bà đi hát tại hội chợ Thạt Luông ở Lào và ngưng hát vào năm 1975.

Tháng 3 năm 1980, bà sang Hoa Kỳ định cư và vẫn đi thu băng cho một số hãng dĩa. Năm 1989, bà tái hôn lần thứ hai với một người chồng là viên chức Pháp, vẫn đi thu băng cho một số trung tâm. Năm 1996, bà phát hiện mình bị ung thư, và vì Paris bà không chịu được khí hậu lạnh, nên chuyển về Florida sinh sống và ngưng hát, chỉ xuất hiện trong một số chương trình gây quỹ. Đầu năm 2000, bà về Paris chữa bệnh ung thư và qua đời vào ngày 8 tháng 10 năm 2000.

Nhận xét
Bà đã được ca sĩ Jo Marcel công nhận là Nữ ca sĩ thuộc nhiều bài hát nhất. Đến năm 1971, nhạc sĩ Phạm Duy giới thiệu cô là một giọng ca phong phú nhất hiện nay.

Một số ca sĩ nhận xét về bà cho rằng, bà có giọng ca phong phú và có một làn hơi khỏe. Báo Kịch Ảnh số 456, từng nhận xét rằng như sau.

Gia đình
Bà kết hôn với nhạc sĩ Nguyễn Hữu Sáng vào năm 1963 và có 4 người con, trong đó có một người con tên Mỹ Thiện làm ca sĩ. Năm 1989, bà tái hôn với người chồng thứ hai tên Philippine và không có con.

Album
CD Mỹ Thể: Đường Xưa Lối Cũ
CD Mỹ Thể: Những Buổi Chiều Vàng
CD Giáng Ngọc - Tình khúc Hoàng Nguyên: Ai Lên Xứ Hoa Đào

Tham khảo

Ca sĩ Việt Nam Cộng hòa
Ca sĩ Việt nổi tiếng trước 1975
Ca sĩ nhạc vàng
Ca sĩ tình khúc 1954–1975


title: Al-Rami

text:
Al-Rami () hoặc Rami (), là một thị trấn ở phía bắc Syria, một phần hành chính của Tỉnh Idlib, nằm ở phía nam Idlib. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Al-Rami có dân số 4983 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.

Tham khảo

Thành phố của Syria


title: Sphecosoma ecuadora

text:
Sphecosoma ecuadora là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Sphecosoma


title: Trần Mạnh Cường

text:
Trần Mạnh Cường có thể là:
 Giuse Trần Mạnh Cường: một linh mục Công giáo người Việt Nam, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
 Mạnh Cường: Thượng tá Quân đội nhân dân Việt Nam, Nghệ sĩ Nhân dân tên thật là Trần Mạnh Cường.
 Trần Mạnh Cường: cầu thủ bóng đá, hậu vệ của câu lạc bộ Viettel.
 Trần Mạnh Cường: Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam, hiện là Sư đoàn trưởng Sư đoàn 370.
Trần Mạnh Cường: Nghệ sĩ ưu tú lĩnh vực xiếc.
Trần Mạnh Cường: Phó Cục trưởng Cục kiểm tra sau thông quan thuộc Tổng cục Hải quan.


title: Cardiestra vasilinini

text:
Cardiestra vasilinini là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cardiestra


title: Philipp I xứ Hessen

text:
Philipp I xứ Hesse (13 tháng 11 năm 1504 - 31 tháng 3 năm 1567), biệt danh là der Großmütige ("người vĩ đại"), là Phong địa bá tước thứ 16 và cũng là người cai trị cuối cùng của Bá quốc Hessen, trước khi nó được phân chia cho chính các con của ông. Philipp I là một nhà đấu tranh cho Cải cách Tin Lành và là một trong những nhà cai trị quan trọng nhất thời kỳ đầu của đạo Tin Lành trong Đế chế La Mã Thần thánh.

Sau cái chết của Philipp I vào năm 1567, Bá quốc Hessen đã được chia cho 4 người con trai của ông, trong đó: Người con cả là Wilhelm IV thừa kế Bá quốc Hessen-Kassel, người con thứ 2 là Ludwig IV thừa kế Bá quốc Hessen-Marburg, người con thứ 3 là Philipp II thừa kế Bá quốc Hessen-Rheinfels, và con trai út Georg I thừa kế Bá quốc Hessen-Darmstadt.

Tham khảo

 De Lamar Jensen, Reformation Europe: Age of Reform and Revolution. 2nd ed. (Lexington, Massachusetts: Heath, 1992).
 Hastings, Eells. Attitudes of Martin Bucer Toward the Bigamy of Philip of Hesse, Brooklyn, New York.: AMS Press inc. (2003)  Find in a Library

Liên kết ngoài

Bibliography

WW-Person: A data base of the higher nobility in Europe.

Bá tước xứ Hessen
Nhà Hessen


title: Olomoucké tvarůžky

text:
Olomoucké tvarůžky (), olomoucké syrečky () hay pho mát Olomouc là một loại pho mát chín mềm, sản xuất tại Loštice, Moravia, Cộng hòa Séc. Pho mát Olomuc rất dễ nhận biết bởi mùi thơm nồng, vị cay nồng đặc trưng và màu pho mát hơi vàng. Cái tên "Olomoucké tvarůžky" xuất phát từ nơi pho mát hay bán là ở thành phố Olomouc. Nguyên liệu là sữa bò tách béo mà không thêm men dịch vị, chất tạo màu, hương liệu và chất ổn định, và chỉ chứa 0,6% chất béo.

Năm 2010, "Olomoucké tvarůžky" được Liên minh Châu Âu công nhận là Đặc sản truyền thống và chỉ định địa phương của Liên Âu.

Năm 2016, cửa hàng ở Loštice bắt đầu sản xuất nhiều loại kem lạnh có bản chất là pho mát.

Lịch sử
Văn bản đầu tiên đề cập đến loại pho mát này có từ thế kỷ 15, khi mà Hoàng đế Rudolf II cũng thưởng thức món này. Cho đến thế kỷ 19, Olomoucké tvarůžky được sản xuất ở các làng xung quanh thành Olomouc, và được coi là thức ăn của tầng lớp nông dân. Đó là thời điểm mà pho mát được đặt tên là "Olomoucké tvarůžky". Công ty A.W. sản xuất loại pho mát này từ năm 1876. Có một bảo tàng nhỏ dành cho pho mát tại nhà máy sản xuất thuộc Công ty A.W. đặt tại Loštice.

Xem thêm
 Ẩm thực Séc

Tham khảo

 Sản phẩm truyền thống của Séc - pho mát Olomouc

Huyện Šumperk
Pho mát Séc
Pho mát sữa bò


title: Circobotys sinisalis

text:
Circobotys sinisalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Circobotys


title: Danh sách kế vị ngai vàng vương thất Bỉ

text:
Tình đến năm 2014, có tất cả 14 người được liệt kê vào Danh sách kế vị ngai vàng vương thất Bỉ.

Quyền kế vị hợp pháp

Từ năm 1991, Vương quốc Bỉ đã áp dụng luật kế vị mới với quyền thừa kế thuộc về các hậu duệ của Vua Albert II. Theo Luật Kế vị mới thì quyền kế vị sẽ ưu tiên cho con trưởng, bất kể người đó là công chúa hay hoàng tử. Những hậu duệ của các Quốc vương hay Thân vương trước đó chỉ có quyền kế vị nếu họ là con cháu dòng nam của Vua Leopold I. Điều này cũng có nghĩa là tất cả những công chúa Bỉ nào không là hậu duệ của Vua Albert II thì sẽ không có quyền kế vị ngai vàng. Thực tế thì các hoàng tử không là hậu duệ của Vua Albert II đều đã qua đời, cho nên, danh sách kế vị ngai vàng hoàng gia Bỉ bây giờ chỉ còn giới hạn các hậu duệ đời sau của Vua Albert II.

Một người sẽ mất quyền kế vị ngôi vua nếu người đó kết hôn mà không có sự cho phép của Đức vua. Quyền kế vị hợp pháp có thể sẽ được Đức vua khôi phục trở lại nếu có sự đồng ý của Quốc hội.

Theo Luật Kế vị lúc bấy giờ thì con gái duy nhất của Vua Albert II là Công chúa Astrid không có quyền kế vị ngai vàng. Vì vậy, năm 1984, bà đã kết hôn với Hoàng tử Lorenz của Austria-Este mà không quan tâm đến sự đồng ý của Quốc hội. Tuy nhiên, theo Luật Kế vị mới năm 1991, bà và các hậu duệ của mình hoàn toàn có quyền kế vị ngai vàng hoàng gia Bỉ.

Danh sách kế vị ngai vàng

 Vua Albert II (1927–2016)
 Vua Philippe (sinh năm 1960)
 (1) Élisabeth của Bỉ (sinh năm 2001)
 (2) Vương tử Gabriel (sinh năm 2003)
 (3) Vương tử Emmanuel (sinh năm 2005)
 (4) Vương nữ Eléonore (sinh năm 2008)
 (5) Vương nữ Astrid, Đại vương công phu nhân của Áo-Este (sinh năm 1962)
 (6) Hoàng tử Amedeo của Austria-Este (sinh năm 1986)
 (7) Công chúa Maria Laura của Austria-Este (sinh năm 1988)
 (8) Hoàng tử Joachim của Austria-Este (sinh năm 1991)
 (9) Công chúa Luisa Maria của Austria-Este (sinh năm 1995)
 (10) Công chúa Laetitia Maria của Austria-Este (sinh năm 2003)
 (11) Hoàng tử Laurent (sinh năm 1963)
 (12) Công chúa Louise (sinh năm 2004)
 (13) Hoàng tử Nicolas (sinh năm 2005)
 (14) Hoàng tử Aymeric (sinh năm 2005)

Xem thêm
Danh sách quân chủ Bỉ

Tham khảo

Bỉ
Vương thất Bỉ
Quân chủ Bỉ


title: Spilosoma crassa

text:
Spilosoma crassa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Spilosoma


title: Tephrina sardalta

text:
Tephrina sardalta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tephrina


title: Remigia punctularis

text:
Remigia punctularis là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Remigia


title: Neolythria montana

text:
Neolythria montana là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Neolythria


title: Aspila beckeri

text:
Aspila beckeri là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aspila


title: Sáng tạo nhạc hip hop

text:
Sáng tạo nhạc hip hop, bao gồm cả sáng tác nhạc rap, là quá trình tạo ra nhạc hip hop vốn chủ yếu ở trong phòng thu. Thuật ngữ này bao trùm tất cả mọi mặt của quá trình tạo ra nhạc hip hop, bao gồm cả việc thu âm các bản rap của nghệ sĩ, còn nghệ sĩ xoay bàn đĩa hay DJ sẽ cung cấp đoạn beat, phát bản nhạc mẫu cũng như "chà đĩa" bằng cách sử dụng máy quay đĩa và sáng tạo ra bài nhạc giật lùi có nhịp điệu, sử dụng đến máy giả trống hoặc bộ sắp nhạc. Cụm từ này thường được dùng để chỉ đến quá trình thu âm tiếng nhạc cụ cũng như các dạng không lời và không giọng hát của dòng nhạc hip hop.

Sản xuất âm nhạc
Các nhà sản xuất nhạc hip hop có thể được công nhận là nhà sản xuất âm nhạc hay người sáng tác ca khúc thông thường, thậm chí họ còn có thể giám sát, quản lý các buổi thu âm.

Xem thêm
 Danh sách các DJ và nhà sản xuất nhạc hip hop
 Xoay bàn đĩa
 Thế giới Rap - King of Rap (chương trình truyền hình)
 Rap Việt (chương trình truyền hình)

Chú thích

Tham khảo
Hawk Memphis

Docteur Mahmoud: chirurgien esthétique Tunisie

Sản xuất âm nhạc


Đội tuyển bóng đá bãi biển quốc gia Quần đảo Solomon đại diện Quần đảo Solomon tham dự các giải thi đấu bóng đá bãi biển quốc tế và được điều hành bởi S.I.F.F, cơ quan quản lý bóng đá ở Quần đảo Solomon.

Đội hình hiện tại
Chính xác tính đến tháng 9 năm 2013

Huấn luyện viên: Gideon Omokirio

Thành tích
 Giải vô địch bóng đá bãi biển châu Đại Dương: Vô địch
 2006, 2007, 2009, 2013
Ghi chú: Không có giải vô địch năm 2008  – Quần đảo Solomon được tự động lựa chọn như là đội tuyển tốt nhất châu lục tham dự Giải vô địch thế giới)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Giải vô địch thế giới Đội hình
 FIFA Profile
 News related to the Bilikiki, Solomon Times

Đội tuyển bóng đá bãi biển quốc gia
Bóng đá Quần đảo Solomon


title: Chaetogaedia tessellata

text:
Chaetogaedia tessellata là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Chaetogaedia


title: Abdoulaye Ouzérou

text:
Abdoulaye Ouzérou (sinh ngày 24 tháng 10 năm 1985 ở Parakou) là một cầu thủ bóng đá người Bénin hiện tại thi đấu cho Buffles du Borgou FC.

Sự nghiệp
Ouzerou khởi đầu sự nghiệp cùng với Energie FC và ký hợp đồng năm 2007 cùng với Buffles FC. Anh rời khỏi đội bóng vào mùa hè năm 2008 Buffles FC và gia nhập Al Madina Tripoli của Giải bóng đá ngoại hạng Libya theo dạng cho mượn.

Sự nghiệp quốc tế
Tiền đạo này được triệu tập với tư cách dự bị tham dự Cúp bóng đá châu Phi 2008 ở Ghana. Lần triệu tập thứ hai vào Bénin là vào ngày 29 tháng 3 năm 2009 trước Ghana.

Tham khảo

Sinh năm 1985
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Bénin
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Bénin
Cầu thủ bóng đá Les Buffles du Borgou
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2008
Người Parakou
Cầu thủ bóng đá Energie FC


title: Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản (Nhật Bản)

text:
một bộ cấp thuộc Nội các Nhật Bản trong Chính phủ Nhật Bản chịu trách nhiệm giám sát các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và đánh bắt. Viết tắt của nó là  'MAFF' . Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản là Taku Etō.

Nguồn

Tham khảo

Nông nghiệp Nhật
Bộ Nông nghiệp
Bộ thủy sản
Lâm nghiệp Nhật
Bộ chính phủ của Nhật Bản


title: Lật chai nước

text:
Lật chai nước là một xu hướng liên quan đến việc ném một chai nhựa, thường chứa một phần chất lỏng như nước chẳng hạn, ném chai lên không trung để nó quay vòng, trong một động tác nhằm đặt chai nước thẳng đứng trên đế hoặc trên nắp của nó. Hành động này đã trở thành một xu hướng lan ra thế giới vào mùa hè năm 2016, với rất nhiều video làm theo của nhiều người được đăng trực tuyến. Với sự phổ biến của nó, tiếng ồn ào lặp đi lặp lại của trò lật chai nước đã bị chỉ trích gây ra sự xao lãng và phiền toái công cộng. Phụ huynh và giáo viên đã bày tỏ sự thất vọng về hành vi này, dẫn đến việc lật chai nước bị cấm tại một số trường học trên thế giới, cũng như nhiều người kêu gọi lật chai nước chỉ được thực hiện ở nơi riêng tư.

Lịch sử
Vào năm 2016, một video lan truyền của một thiếu niên về lật một chai nước tại một Chương trình tìm kiếm tài năng ở trường trung học Ardrey Kell ở Charlotte, Bắc Carolina đã phổ biến hoạt động này.

Mô tả
Lật chai nước liên quan đến việc lấy một chai nước bằng nhựa rỗng một phần và nắm nó ở cổ chai. Lực được tác dụng bằng một cú quăng, với đáy chai quay ra khỏi người quăng. Nếu được thực hiện thành công, chai sẽ hạ cánh thẳng đứng. Ngoài ra, chai có thể lộn ngược nắp của nó. Làm điều này là khó khăn hơn so với lật một cái chai để nó hạ cánh thẳng đứng. Lượng chất lỏng trong chai ảnh hưởng rất lớn đến sự thành công của cú ném, và nó đã được chứng minh bằng thực nghiệm rằng việc đổ đầy chai khoảng một phần ba là cách cải thiện tỷ lệ thành công. Các loại chai nước cũng đóng một vai trò; chẳng hạn, thương hiệu Deer Park Spring Water đã được ghi nhận là chai dùng để lật dễ dàng hơn do hình dạng của nó.

Thành công thường được thực hiện bởi các chai nước bằng nhựa dùng một lần, nhưng các loại chai chứa khác cũng có thể được sử dụng. Việc lật chai thường được kết hợp với điệu nhảy Dab sau khi lật thành công. Vật lý phức tạp đằng sau hoạt động này kết hợp các khái niệm về động lực học chất lỏng, chuyển động của vật phóng, động lượng góc, lực hướng tâm và trọng lực. Năm 2018, một nhóm sinh viên và giáo sư từ Hà Lan đã phát triển một mô hình tối thiểu của lật chai nước liên quan đến bảo tồn động lượng góc và quan trọng nhất là phân phối lại khối lượng dọc theo chai. Mô hình ước tính rằng các phân số làm đầy tốt nhất cho việc lật nước nằm trong khoảng từ 20% đến 40%.

Nhiều ứng dụng di động đã được tạo để tái tạo lại hoạt động; ứng dụng "Bottle Flip 2k16", đã được tải xuống 3 triệu lần trong tháng đầu tiên phát hành.

Xem thêm
Meme Internet

Tham khảo

Liên kết ngoài
The Physics of Bottle-Flipping tại Scientific American
The Water Bottle Flip  tại Institute of Physics

Xu hướng thập niên 2010
Văn hóa Internet
Hiện tượng Internet


title: Eriothrix apenninus

text:
Eriothrix apenninus là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eriothrix


title: Ochropleura rufescens

text:
Ochropleura rufescens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ochropleura


title: Oxyodes risbeci

text:
Oxyodes risbeci là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Oxyodes


title: Markgraf

text:
Phiên địa Bá tước (), còn được gọi là Phiên hầu tước hay Phiên hầu, là một tước vị quý tộc cao cấp trong Đế quốc La Mã Thần thánh. Thuật ngữ tiếng Anh của tước hiệu này là Margrave. Cùng với Hành cung Bá tước (Pfalzgraf), Phong địa Bá tước (Landgraf), Phiên địa Bá tước là tước vị quý tộc cao hơn bậc Graf (Bá tước), tương đương bậc Công tước, được xếp vào bậc Quận công hoặc Hầu tước.

Ban đầu, Markgraf chỉ là danh hiệu thời trung cổ của chỉ huy quân sự được giao nhiệm vụ duy trì sự bảo vệ của một trong những huyện biên giới của Đế quốc La Mã thần thánh hoặc của một vương quốc. Vị trí đó đã trở thành tước vị cha truyền con nối trong một số gia tộc phong kiến nhất định trong Đế chế và danh hiệu này đã được giữ bởi một số nhà cầm quyền của một số Thân vương quốc cho đến khi Đế chế sụp đổ vào năm 1806 (ví dụ, Phiên hầu tước Brandenburg, Phiên hầu tước Baden, Phiên hầu tước Moravia). Sau đó, các lãnh thổ đó (ban đầu được gọi là mark hoặc huyện biên giới (march), sau đó là Phiên hầu quốc (margravate)) nằm trong các vương quốc lớn hơn hoặc chủ sở hữu thông qua danh hiệu có chủ quyền hoàn toàn.

Lịch sử
Về mặt từ nguyên học, từ "margrave" (, ) là dạng tiếng Anh và tiếng Pháp của danh hiệu quý tộc Đức Markgraf (Mark, có nghĩa là "vùng biên giới" hoặc "dấu hiệu", nghĩa là vùng đất biên giới, được thêm vào Graf, nghĩa là "Bá tước"); nó có liên quan về mặt ngữ nghĩa với danh hiệu "Marcher Lord" trong tiếng Anh. Là một danh từ và tước hiệu di truyền, "margrave" phổ biến trong các ngôn ngữ của Châu Âu, chẳng hạn như Tây Ban Nha và Ba Lan.

Một Markgraf (margrave) ban đầu có chức năng là thống đốc quân sự của một huyện biên giới thuộc triều đại Carolus, một huyện biên giới thời trung cổ. Huyện biên giới ổn định là điều cần thiết cho an ninh quốc gia nên chư hầu (dù là một bá tước hay lãnh chúa khác) có đất đai trên vương quốc hay đế chế có thể sẽ được chỉ định là một margrave và được giao trách nhiệm lớn hơn trong việc bảo vệ biên giới.

Mối đe dọa đối với một huyện biên giới từ các cuộc xâm lược buộc margrave phải có lực lượng quân sự và quyền tự chủ (chính trị cũng như quân sự) lớn hơn so với các lãnh chúa khác trong vương quốc. Là một thống đốc quân sự, quyền lực của margrave thường được mở rộng do sự mở rộng biên giới sau các cuộc chiến tranh.

Do đó, margrave thường được sử dụng để thực thi quyền lực quân sự-chính trị lớn hơn so với các quý tộc khác. Các margrave đã duy trì các lực lượng vũ trang lớn hơn và các công sự cần thiết để đẩy lùi cuộc xâm lược, làm tăng sức mạnh chính trị và độc lập của họ so với quốc vương. Hơn nữa, một margrave có thể mở rộng vương quốc của mình bằng cách chinh phục thêm lãnh thổ, đôi khi ông ta có thể giữ lại các lãnh thổ bị chính phục làm lãnh địa riêng. Do đó, các margrave có thể ban cho các chư hầu của mình đất đai và tài nguyên để đổi lấy lòng trung thành của họ; sự giàu có và quyền lực có thể cho phép một margrave thành lập một thân vương quốc gần như độc lập riêng cho mình.

Hầu hết các phiên hầu quốc và huyện biên giới của nó nằm dọc theo biên giới phía đông của Đế chế Carolus và Đế chế La Mã Thần thánh kế tục. Breton Mark ở Đại Tây Dương và biên giới bán đảo Brittany và  trên biên giới Hồi giáo (bao gồm cả Catalunya) là những ngoại lệ đáng chú ý. Huyện biên giới Tây Ban Nha là quan trọng nhất trong giai đoạn đầu của  bán đảo của vùng Iberia: những biên giới đầy tham vọng ở Pyrénées đã lợi dụng sự xáo trộn của Hồi giáo  để mở rộng lãnh thổ của họ về phía nam, dẫn đến việc thành lập các vương quốc Kitô giáo. Tây Ban Nha vào thế kỷ XV. Thập tự quân đã tạo ra biên giới mới và nguy hiểm dễ bị chiến tranh thánh chiến chống lại người Saracen; do đó, họ đã sử dụng cho các lãnh thổ biên giới như Phiên hầu quốc Bodonitsa của Hy Lạp (1204-1414).

Khi biên giới lãnh thổ ổn định vào cuối thời Trung cổ, các vùng biên giới bắt đầu mất đi tầm quan trọng quân sự chính của mình; nhưng các gia tộc nắm giữ chức vụ margrave đã dần dần biến huyện biên giới họ trấn thủ thành đất phong cha truyền con nối, có thể so sánh với tất cả nhưng không có danh hiệu công quốc. Trong một sự tiến hóa tương tự như sự gia tăng của công tước, Landgrave, Pfalzgraf và Fürsten (các Vương tử cầm quyền), những margrave này đã trở thành những người cai trị độc lập đáng kể của các nhà nước dưới sự thống trị danh nghĩa của Hoàng đế La Mã thần thánh.

Sắc chỉ Vàng của Hoàng đế La Mã Karl IV năm 1356 đã công nhận Margrave của Brandenburg là một Tuyển hầu tước của Đế chế. Tuyển hầu tước được xem là "tầng lớp" cao nhất trong Nghị viện Hoàng gia, đặc quyền chính là quyền bầu cử, cùng với một vài công tước và giáo sĩ cấp cao quyền lực khác, Hoàng đế không truyền ngôi mỗi khi chết hoặc thoái vị đã tạo ra một chỗ trống trên ngai vàng. Phiên bá quốc Brandenburg trở thành hạt nhân của Vương quốc Phổ sau này của nhà Hohenzollern và là bàn đạp cho sự gia nhập cuối cùng của họ với tư cách là Hoàng đế Đức vào năm 1871.

Một huyện biên giới ban đầu khác cũng đã phát triển thành một trong những quốc gia hùng mạnh nhất ở Trung Âu: Phiên hầu quốc Áo. Nhà Habsburg cai trị của nó đã vươn lên giành được độc quyền trên thực tế khi bầu lên ngai vàng của Đế chế La Mã thần thánh. Họ cũng được thừa hưởng một số vùng đất, chủ yếu là Đông Âu và Bourgogne. Áo ban đầu được gọi là Marchia Orientalis theo tiếng Latin, có nghĩa là "huyện biên giới phía đông" vì (hầu hết Hạ Áo hiện tại) Áo đã hình thành vùng cực đông của Đế chế La Mã thần thánh, kéo dài đến vùng đất của người Magyar và người Slav (từ thế kỷ 19, Marchia Orientalis đã được dịch là Ostmark bởi một số người Đức, mặc dù các tài liệu thời trung cổ chỉ chứng thực cho tên địa phương Ostarrîchi). Một huyện biên giới khác ở phía đông nam, Steiermark, vẫn còn giữ được tên đó trong tiếng Đức ngày nay.

Các phiên hầu tước Brandenburg và Meissen cuối cùng đã trở thành các vị vua của (ban đầu là 'in') Phổ và Sachsen.

Thứ bậc
Danh hiệu của margrave, không còn là một chức danh quân sự đã phát triển thành một cấp bậc trong giới quý tộc của Đế quốc La Mã Thần thánh; cao hơn Graf (bá tước), nó tương đương với các danh hiệu hợp chất liên quan như Landgrave, Palsgrave và Gefürsteter Graf, nhưng vẫn thấp hơn so với Herzog (công tước) và thậm chí thấp hơn Fürst.

Một vài quý tộc ở miền nam Áo và miền bắc Italy, người có quyền lực là Hoàng đế, đã nhận được từ ông danh hiệu margrave, đôi khi được dịch sang tiếng Ý là hầu tước (): những người trị vì là chủ quyền ảo (Hầu tước Mantua, Hầu tước Montferrat, Hầu tước Saluzzo) thực thi quyền lực gần với quyền tài phán của triều đại liên quan đến châu Âu hiện đại với margrave, trong khi một số quý tộc không cầm quyền (ví dụ: Burgau, Pallavicini, Piatti) vẫn giữ quyền sử dụng danh hiệu margrave nhưng vẫn giữ địa vị hầu tước không tối cao.

Cách sử dụng
Đến thế kỷ 19, các quốc gia có chủ quyền ở Đức, Ý và Áo đều đã áp dụng các danh hiệu "cao hơn" và không còn một phiên hầu quốc có chủ quyền duy nhất nào. Mặc dù tước hiệu này vẫn là một phần trong phong cách chính thức của các vị vua như Hoàng đế Đức, Các vua xứ Sachsen và Đại Công tước xứ Baden, nó đã trở nên lỗi thời khi danh hiệu chính của các thành viên của bất kỳ gia đình trị vì nào.

Những đứa con của Karl Friedrich, Đại công tước Baden với người vợ thứ hai, một thường dân, Luise Karoline Geyer von Geyersberg, chỉ chia sẻ một cách hợp pháp tước hiệu bá tước hoàng thất von Hochberg của mẹ của họ từ năm 1796 và không chính thức được nâng lên thành danh hiệu margrave cho đến năm 1817 khi họ đã bị loại bỏ công khai. Nhưng trên thực tế, cha của họ đã cho phép sử dụng nó cho những đứa con từ cuộc hôn nhân không môn đăng hộ đối của mình tại triều đình ở Karlsruhe từ giả định của ông về vương miện đại công tước vào năm 1806, đồng thời theo tước hiệu hoàng tử cho các con trai của cuộc hôn nhân đầu tiên của ông. Tuy nhiên, từ năm 1817, hậu duệ nam của cả hai cuộc hôn nhân đã được công nhận rộng rãi là có quyền với ngôi vị hoàng tử, tất cả đều được sử dụng từ đó.

Bản dịch

Biến thể

Xem thêm
 Burgrave
 Danh sách các lãnh thổ biên giới
 Markgräflerland

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tước hiệu quý tộc Đức
Tước hiệu lãnh đạo quốc gia hoặc dân tộc

Tước hiệu xã hội của nam giới


title: Mesochorus rufopetiolatus

text:
Mesochorus rufopetiolatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mesochorus


title: Alan Hill (cầu thủ bóng đá, sinh năm 1933)

text:
Alan Hill là một cầu thủ bóng đá từng thi đấu ở vị trí tiền vệ chạy cánh tại Football League cho Tranmere Rovers.

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá Tranmere Rovers F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League
Sinh năm 1933
Mất năm 2010
Cầu thủ bóng đá Anh


title: Nậm Kè (sông)

text:
Nậm Kè là một phụ lưu bờ phải sông Nậm Nhé thuộc lưu vực sông Đà, chảy ở xã Nậm Kè huyện Mường Nhé tỉnh Điện Biên, Việt Nam .

Nậm Kè dài 23 km, diện tích lưu vực 119 km², mã sông là "02 02 63 19 10 05"

Sông Nậm Kè bắt nguồn từ các suối ở sườn đông bắc dãy núi cao 1500 m trên biên giới Việt - Lào, phần phía tây xã Nậm Kè huyện Mường Nhé.

Sông chảy hướng đông bắc, đến bản Nậm Kè xã Nậm Kè thì sông đổ vào sông Nậm Nhé.

Chỉ dẫn

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hệ thống sông Hồng
Kè


title: Nephochaetona mima

text:
Nephochaetona mima là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Nephochaetona


title: Nanos hanskii

text:
Nanos hanskii là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Nanos


title: Cúp quốc gia Wales 1987–88

text:
Cúp quốc gia Wales 1987-88 với đội vô địch là Cardiff City. Trận chung kết diễn ra trên sân Vetch Field ở Swansea với 5,465 khán giả.

Bán kết – Lượt đi

Bán kết – Lượt về

Chung kết

Liên kết ngoài
Details of final

1987-88
Trận đấu của Cardiff City F.C.


title: Calixthe Beyala

text:
Calixthe Beyala (sinh năm 1961) là một nhà văn người Cameroon-Pháp, tác phẩm của cô chủ yếu bằng tiếng Pháp.

Tiểu sử
Là một thành viên của người Eton, cô được sinh ra ở Sa'a, cha và mẹ cô đều là người Cameroon. Nhưng cô được nuôi dưỡng bởi bà ngoại. Bà và dì là những người có ảnh hưởng lớn đến con người cô, đặc biệt qua những câu chuyện kể từ bà.

Bất chấp hoàn cảnh nghèo khó, Beyala vẫn tiếp tục đến trường, theo học tại trường tiểu học École Principale du Camp Mboppi ở Douala, trường Lycée des Rapides ở Bangui và đến trường Douala Polyvalent Douala. Cô giành được một suất học bổng đưa cô đến Paris năm 1978, lúc cô 17 tuổi, nơi cô nhận được bằng tú tài. Sau đó, cô chuyển sang Tây Ban Nha, sống với chồng trong sáu năm và học quản lý. Beyala trở lại Pháp để có được tấm bằng cử nhân nghệ thuật B. A, cô theo đuổi nhiều nghề nghiệp khác nhau, cả làm mẫu nghệ thuật và trồng hoa. Năm 23 tuổi, cô xuất bản cuốn sách đầu tiên, le soleil qui m'a brûlée, đánh dấu sự nghiệp văn chương. Sau ly dị, cô sống cùng hai con tại Paris.

Tiểu thuyết của Beyala phản ánh những quan điểm mạnh mẽ về nữ quyền, tập trung vào những khó khăn mà phụ nữ và trẻ em châu Phi phải đối mặt trong một xã hội được thống trị bởi những người đàn ông. Những trải nghiệm năm tháng tuổi thơ khốn khó, và cái nhìn thấu hiểu nghèo đói, suy thoái xã hội và bất công đã được đưa vào trong những cuốn sách của cô. Những đóng góp của cô đã được công nhận, bao gồm các giải thưởng từ UNICEF và Académie française, nhận được sự khen ngợi về tính độc đáo trong chủ đề và phong cách tiểu thuyết. Tuy nhiên, cô cũng gặp phải những tai tiếng do cáo buộc đạo văn và tấn công điều trị tích cực đồng tính luyến ái.

Giải thưởng

 1998 - Le Prix comité français de l'UNESCO
 1996 – Grand Prix du Roman de l'Académie Française
 1994 – Prix François Mauriac de l’Académie française
 1994 – Prix tropique
 1993 – Grand prix littéraire de l’Afrique noire

Công trình

 C'est le soleil qui m'a brûlée 1987 Oxford: Heinemann; Librio, 1997, 978-2-277-30165-3
 Tu t'appelleras Tanga, Stock, 1988, 978-2-234-02142-6
 Seul le Diable le savait, Pré aux Clercs, 1990, 978-2-7144-2476-1
 La négresse rousse (1991); Éd. J'ai lu, 1997, 978-2-290-04601-2
 Le petit prince de Belleville, A. Michel, 1992, 978-2-226-05934-5
 Maman a un amant, Editions J'ai lu, 1993, 9782290313770—Grand Prize of Literature of Black Africa
 Asséze l'Africaine, A. Michel, 1994, 9782226069986 -- François Mauriac Prize of the Académie française
 Lettre d'une africaine à ses sœurs occidentales, Spengler, 1995
 Les Honneurs perdus, A. Michel, 1996, 978-2-226-08693-8 -- Grand Prix du roman de l'Académie française
 La petite fille du réverbère, Albin Michel, 1998, 9782226095916—Grand Prize of Unicef
 Amours sauvages Albin Michel, 1999, 978-2-226-10818-0; J'ai lu, 2000, 978-2-290-30902-5
 Lettre d'une Afro-française à ses compatriotes, Mango, 2000, 978-2-84270-232-8
 Comment cuisiner son mari à l'africaine, Albin Michel, 2000, 978-2-226-11676-5
 Les arbres en parlent encore…, Librairie générale française, 2004, 978-2-253-06776-4
 Femme nue, femme noire, Albin Michel, 2003, 978-2-226-13790-6
 La plantation, Albin Michel, 2005, 978-2-226-15835-2
 L'homme qui m'offrait le ciel: roman, Albin Michel, 2007, 978-2-226-17715-5
 Le Roman de Pauline:roman, Paris, Albin Michel, 2009
 Les Lions indomptables, Paris, Albin Michel, 2010
 Le Christ selon l'Afrique,roman, Paris, Albin Michel, 2014

Bản dịch tiếng Anh

 Loukoum: the 'little prince' of Belleville, Translator Marjolijn De Jager, Heinemann, 1995, 978-0-435-90968-0
 The sun hath looked upon me, Translator Marjolijn De Jager, Heinemann, 1996, 978-0-435-90951-2
 Your name shall be Tanga, Translator Marjolijn De Jager, Heinemann, 1996, 978-0-435-90950-5
 How to Cook Your Husband the African Way, Translator David Cohen, Psychology News Press, 2016, 978-0-907-63336-5

Tham khảo

Liên kết ngoài

 "Calixthe Beyala", The Literary Encyclopedia
 Article, "Neither Here nor There: Calixthe Beyala's Collapsing Homes" by Ayo Abiétou Coly, from Research in African Literatures (33: 2)
 "Calixthe Beyala: writing in the margins", Africultures, Boniface Mongo-Mboussa
 "Calixthe Beyala, or the Literary Success of a Cameroonian Woman Living in Paris", Jean-Marie Volet, World Literature Today, Vol. 67, No. 2 (Spring, 1993), pp. 309–314
 Charles Salé, Calixthe Beyala: analyse sémiotique de Tu t'appelleras Tanga, Harmattan, 2005, 978-2-7475-9716-6

Sách đọc thêm

 Hitchcott, Nicki, Calixthe Beyala: Performances of Migration , Liverpool University Press, December 2006, 978-1-84631-028-7

Sinh năm 1961
Nữ giới Cameroon
Nhân vật còn sống


title: Marco Mangold

text:
Marco Mangold (sinh ngày 7 tháng 4 năm 1987) là một tiền vệ bóng đá Thụy Sĩ hiện tại thi đấu cho SC Kriens.

Sự nghiệp
Vào tháng 7 năm 2014, anh gia nhập FC Thun từ FC Schaffhausen.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Thụy Sĩ
Cầu thủ bóng đá FC Schaffhausen
Cầu thủ bóng đá SC Kriens
Cầu thủ bóng đá FC Thun
Cầu thủ bóng đá FC Winterthur
Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Thụy Sĩ
Cầu thủ Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Thụy Sĩ


title: Exorista japonica

text:
Exorista japonica là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Exorista


title: Tây Ấn thuộc Anh

text:
Tây Ấn thuộc Anh (, đôi khi viết tắt là BWI) là một thuật ngữ chung cho các vùng lãnh thổ của Anh được thành lập tại Anglo-Caribe; Anguilla, Bermuda, quần đảo Cayman, quần đảo Turks và Caicos, Montserrat, quần đảo Virgin thuộc Anh, The Bahamas, Barbados, Belize (trước đây là Honduras thuộc Anh), Antigua và Barbuda, Dominica, Saint Kitts và Nevis, Grenada, Saint Lucia, Saint Vincent và Grenadines, Guyana (trước đây là Guiana thuộc Anh), Jamaica (trước đây là thuộc địa), và Trinidad và Tobago . Trước thời kỳ phi tập trung hóa vào cuối những năm 1950 và 1960, nó bao gồm tất cả các thuộc địa của Anh trong khu vực, cùng với hai thuộc địa đại lục, là một phần của Đế quốc Anh.

Năm 1912, chính phủ Anh chia lãnh thổ của họ thành các thuộc địa khác nhau: Bahamas, Barbados, Guiana, Honduras thuộc Anh, Jamaica (với sự phụ thuộc của quần đảo Turks và Caicos và quần đảo Cayman), Trinidad và Tobago, quần đảo Windward và quần đảo Leeward.

Từ năm 1958 đến 1962, tất cả các lãnh thổ đảo trừ quần đảo Virgin thuộc Anh và Bahamas được tổ chức thành Liên bang Tây Ấn. Người ta hy vọng rằng Liên bang sẽ trở nên độc lập như một quốc gia duy nhất, nhưng nó có quyền hạn hạn chế, nhiều vấn đề thực tế. Do đó, Liên bang Tây Ấn đã bị giải thể vào năm 1962.

Các lãnh thổ, hiện độc lập ngoại trừ bốn quốc gia còn là lãnh thổ của Anh, còn lại trở thành các quốc gia riêng biệt và tất cả đều tách ra khỏi Cộng đồng các quốc gia và cũng thành lập Cộng đồng Caribe, nhiều quốc gia đã gia nhập nhiều thành viên của các tổ chức quốc tế, chẳng hạn như Tổ chức các quốc gia châu Mỹ, Hiệp hội các quốc gia Caribe, Tổ chức Thương mại Thế giới, Liên Hợp quốc và Ngân hàng phát triển Caribe trong số những quốc gia khác.

Các lãnh thổ
 The Bahamas (1973)
 Barbados (1966)
 Belize (trước đây là Honduras thuộc Anh) (1981)
 Bermuda (Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh)
Quần đảo Leeward thuộc Anh
Anguilla (Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh)
Antigua and Barbuda (1981)
British Virgin Islands (Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh)
Dominica (1978)
Montserrat (Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh)
Saint Kitts và Nevis (1983)
Quần đảo Windward thuộc Anh
Grenada (1974)
 Saint Lucia (1979)
 Saint Vincent và Grenadines (1979)
 Cayman Islands (Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh)
 Guyana (trước đây là Guyana thuộc Anh) (1966)
 Jamaica (trước đây là Thuộc địa Jameica) (1962)
 Trinidad và Tobago (1962)
 Turks and Caicos Islands (Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh)

Xem thêm
 Tân Anh
 Tây Ấn thuộc Pháp
 Tây Ấn Hà Lan

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tây Ấn thuộc Anh
Châu Mỹ


title: HMS Wager (R98)

text:
HMS Wager (R98/D298) là một tàu khu trục lớp W được Hải quân Hoàng gia Anh Quốc chế tạo trong Chương trình Khẩn cấp Chiến tranh của Chiến tranh Thế giới thứ hai. Sống sót qua cuộc xung đột, nó được đưa về dự bị năm 1946 trước khi được bán cho Hải quân Nam Tư năm 1956 để phục vụ như là chiếc Pula (R22), được cho ngừng hoạt động và bị tháo dỡ năm 1971.

Thiết kế và chế tạo

Wager được đặt hàng vào ngày 3 tháng 12 năm 1941 như một phần của Chi hạm đội Khẩn cấp 9, và được chế tạo tại xưởng tàu của hãng John Brown and Company ở Clydebank. Nó được hạ thủy vào ngày 1 tháng 11 năm 1943 và nhập biên chế cùng Hải quân Hoàng gia Anh vào ngày 14 tháng 4 năm 1944.

Lịch sử hoạt động

Chiến tranh Thế giới thứ hai
Sau khi được đưa vào hoạt động và hoàn tất huấn luyện, Wager được phân về Chi hạm đội Khu trục 27, và thoạt tiên được bố trí hộ tống các tàu chiến của Hạm đội Nhà. Nó trải qua tháng 7 năm 1944 được tái trang bị, trước khi lên đường vào tháng 8 để gia nhập Hạm đội Đông tại Ceylon. Nó tiếp tục đảm nhận vai trò hộ tống cho các đơn vị chủ lực của hạm đội, bao gồm tàu sân bay .

Wager sau đó tham gia các hoạt động hộ tống khác trong tháng 1 năm 1945, bảo vệ các đơn vị hạm đội trong Chiến dịch Meridian, trước khi lên đường đi Fremantle, Australia vào cuối tháng đó cùng các con tàu thuộc Lực lượng Đặc nhiệm 63. Họ đến nơi vào ngày 4 tháng 2, trước khi khởi hành đi Sydney, nơi họ tham gia các cuộc thực tập cùng các đơn vị Hải quân Hoa Kỳ. Họ lên đường vào ngày 28 tháng 2 để gia nhập Hạm đội Thái Bình Dương tại căn cứ tiền phương của đơn vị ở Manus thuộc quần đảo Admiralty. Được đổi tên thành Lực lượng Đặc nhiệm 113, đơn vị này làm nhiệm vụ bảo vệ suốt tháng 3 trước khi được phối thuộc cùng Đệ Ngũ hạm đội Hoa Kỳ vào ngày 22 tháng 3. Chiếc tàu khu trục tiếp tục trực chiến trong suốt tháng 4 trước khi lên đường quay về căn cứ tiền phương của Hoa Kỳ tại Leyte, đến nơi vào ngày 20 tháng 4.

Vào ngày 4 tháng 5, Wager lên đường đi Sydney, Australia, nơi nó được tái trang bị trong tháng 6. Con tàu sau đó được chuyển sang phối thuộc cùng Đệ Tam hạm đội Hoa Kỳ, và đã có mặt trong vịnh Tokyo vào lúc lễ ký kết văn kiện Nhật Bản đầu hàng diễn ra bên trên thiết giáp hạm  vào ngày 2 tháng 9 năm 1945.

Sau chiến tranh
Wager tiếp tục hoạt động cùng Hạm đội Thái Bình Dương, đặt căn cứ tại Hong Kong cho đến tháng 12. Nó quay trở về Portsmouth vào tháng 1 năm 1946 và được đưa về hạm đội dự bị trong hai năm trước khi được chuyển đến Simonstown, Nam Phi. Con tàu quay trở về Anh vào năm 1955 trước khi được đưa vào danh sách loại bỏ.

Chuyển cho Hải quân Nam Tư
Wager và tàu chị em  được bán cho Hải quân Nam Tư vào năm 1956, và được kéo đến Nam Tư để tái trang bị vào tháng 10. Con tàu được đổi tên thành R-22 Pula và tái biên chế vào cuối năm 1959. Nó phục vụ cho đến khi xuất biên chế và bị tháo dỡ vào năm 1971.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài
 HMS Wager's career

Lớp tàu khu trục W và Z
Tàu khu trục của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu khu trục trong Thế Chiến II
Tàu khu trục của Hải quân Nam Tư
Tàu khu trục trong Chiến tranh Lạnh


title: Głębokie, Hạt Drawsko

text:
Głębokie  là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Kalisz Pomorski, thuộc quận Drawsko, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng    phía tây Kalisz Pomorski,  về phía tây nam của Drawsko Pomorskie và  về phía đông của thủ đô khu vực Szczecin.

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.

Làng có dân số 40 người.

Tham khảo


title: Nunoidium argentinum

text:
Nunoidium argentinum là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Nunoidium


title: Husam Azzam

text:
Husam Azzam là một vận động viên điền kinh người Palestine. Theo thông tin từ Ủy ban Paralympic Quốc tế, ông là "vận động viên Palestine đầu tiên tham gia Thế vận hội Paralympic" khi ông đại diện cho Palestine tại Thế vận hội Paralympic Mùa hè 2000 tại Sydney. Azzam đã giành được huy chương đồng ở bộ môn ném lao ở Sydney, với cú ném có khoảng cách 6,94 mét. Điều này là huy chương Paralympic đầu tiên cho Palestine.

Ông đã đại diện cho Palestine một lần nữa tại Thế vận hội Paralympic Mùa hè 2004 tại Athens và giành được huy chương bạc ở bộ môn ném lao.

Tham gia lần thứ ba tại Thế vận hội Paralympic Mùa hè 2008 tại Beijing, ông đã là người đại diện cờ của Palestine trong Lễ khai mạc của Thế vận hội.

Tham khảo

Sinh năm 1975


title: Acanthodelta ministra

text:
Acanthodelta ministra là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acanthodelta


title: Lò gốm cổ Hưng Lợi

text:
Lò gốm cổ Hưng Lợi là một di tích khảo cổ quốc gia thuộc Phường 16, Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Địa điểm này là một khu gò lớn nằm ven kênh Ruột Ngựa, có nhiều mảnh gốm của các loại lu, khạp, siêu, chậu... được tìm thấy.

Đây là di tích khảo cổ học duy nhất tại khu vực nội thành Thành phố Hồ Chí Minh được khai quật.

Lịch sử
Theo một số tài liệu của người Pháp, tại Chợ Lớn vào cuối thế kỷ XIX có khoảng 30 lò gốm tập trung ở Hòa Lục, Phú Định, Cây Mai... Tuy nhiên đến khoảng giữa thế kỷ 20, do quá trình đô thị hóa nên các lò gốm đã không còn sản xuất. Trong hai năm 1997–1998, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh tiến hành khai quật khu lò gốm Hưng Lợi, trước kia thuộc làng Hòa Lục, vốn là một trong những khu vực của xóm Lò Gốm xưa. Quá trình khai quật cho thấy khu vực này có 3 lò gốm kiểu lò ống (lò Tàu) nối tiếp và chồng lên nhau, niên đại từ giữa thế kỷ 18 đến khoảng năm 1940 với 3 giai đoạn sản xuất, các sản phẩm gốm gồm có: lu gốm, siêu, ơ (nồi có tay cầm), hũ men nâu, men vàng, hộp, chậu bông, chén, đĩa men xanh trắng... Trong đó lu gốm là sản phẩm chủ yếu của khu lò Hưng Lợi, phế phẩm lu nằm dày đặc trong nền lò và hai bên thành, cùng phế phẩm các loại sản phẩm khác tạo thành gò cao đến 5–6 m; trong các hố thám sát ở phạm vi 1000 m² quanh gò cũng phát hiện nhiều mảnh lu ở độ sâu 0,5–0,6 m.

Ngày 25 tháng 4 năm 1998, Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận Lò gốm cổ Hưng Lợi là di tích khảo cổ học cấp quốc gia.

Di tích bị lấn chiếm, xâm hại
Sau cuộc khai quật năm 1998, khu vực này đã được khoanh vùng bảo vệ, xây cổng cũng như dựng cột, làm mái che nhằm bảo tồn khu di tích. Tuy nhiên thời gian sau đó, do không được chính quyền quan tâm nên khu di tích dần bị bỏ hoang, bị nhà dân lấn chiếm và làm biến dạng. Trong hai năm 2017 và 2019, khu di tích còn bị một người dân tranh chấp đất đai cho xe vào san lấp.

Chú thích

Di tích quốc gia Việt Nam
Di tích khảo cổ Việt Nam
Di tích tại Thành phố Hồ Chí Minh


title: An ninh mạng chuỗi cung ứng

text:
An ninh mạng chuỗi cung ứng đề cập đến những nỗ lực tăng cường an ninh mạng trong chuỗi cung ứng. Đây là một tập hợp con của bảo mật chuỗi cung ứng và tập trung vào việc quản lý các yêu cầu an ninh mạng cho các hệ thống công nghệ thông tin, phần mềm và mạng lưới, được điều khiển bởi các mối đe dọa như khủng bố mạng, phần mềm độc hại, đánh cắp dữ liệu và mối đe dọa dai dẳng (APT). Các hoạt động an ninh mạng chuỗi cung ứng điển hình để giảm thiểu rủi ro bao gồm chỉ mua từ các nhà cung cấp đáng tin cậy, ngắt kết nối các máy quan trọng khỏi mạng bên ngoài và giáo dục người dùng về các mối đe dọa và biện pháp bảo vệ mà họ có thể thực hiện.

Phó giám đốc phụ trách về Cơ quan Bảo vệ Quốc gia và Chương trình của Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ, Greg Schaffer, nói tại một phiên điều trần rằng ông biết rằng có những trường hợp đã tìm thấy phần mềm độc hại trên các thiết bị điện tử và máy tính nhập khẩu được bán ở Hoa Kỳ Hoa.

Ví dụ về các mối đe dọa an ninh mạng chuỗi cung ứng

 Phần cứng mạng hoặc máy tính được phân phối với phần mềm độc hại đã được cài đặt trên đó.
 Phần mềm độc hại được chèn vào phần mềm hoặc phần cứng (bằng nhiều cách khác nhau)
 Các lỗ hổng trong các ứng dụng và mạng phần mềm trong chuỗi cung ứng được phát hiện bởi các tin tặc độc hại
 Phần cứng máy tính giả

Những nỗ lực của chính phủ Hoa Kỳ

 Sáng kiến mạng toàn quốc
 Quy định mua sắm quốc phòng: Ghi trong mục 806 của Đạo luật ủy quyền quốc phòng
 Chiến lược quốc tế về không gian mạng : Nhà Trắng lần đầu tiên đưa ra tầm nhìn của Hoa Kỳ về một Internet an toàn và cởi mở. Chiến lược nêu ra ba chủ đề chính: ngoại giao, phát triển và quốc phòng.

 Ngoại giao: Chiến lược đặt ra để thúc đẩy một cơ sở hạ tầng thông tin và truyền thông mở, có thể tương tác, an toàn và đáng tin cậy, bằng cách thiết lập các chuẩn mực về hành vi nhà nước chấp nhận được xây dựng thông qua sự đồng thuận giữa các quốc gia.
 Phát triển: Thông qua chiến lược này, chính phủ tìm cách tạo điều kiện cho việc xây dựng năng lực an ninh mạng ở nước ngoài, song phương và thông qua các tổ chức đa phương. Mục tiêu là bảo vệ cơ sở hạ tầng CNTT toàn cầu và xây dựng quan hệ đối tác quốc tế chặt chẽ hơn để duy trì các mạng mở và an toàn.
 Quốc phòng: Chiến lược kêu gọi rằng chính phủ sẽ đảm bảo rằng các rủi ro liên quan đến tấn công hoặc khai thác mạng lưới của chúng tôi vượt xa lợi ích tiềm năng và kêu gọi tất cả các quốc gia điều tra, bắt giữ và truy tố tội phạm và các chủ thể phi quốc gia xâm phạm và phá vỡ mạng hệ thống.

Những nỗ lực liên quan của chính phủ trên khắp thế giới

 Nga: Nga đã có các yêu cầu chứng nhận chức năng không được tiết lộ trong vài năm và gần đây đã khởi xướng nỗ lực Nền tảng phần mềm quốc gia dựa trên phần mềm nguồn mở. Điều này phản ánh mong muốn rõ ràng về tự chủ quốc gia, giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài.
 Ấn Độ: Công nhận rủi ro chuỗi cung ứng trong dự thảo Chiến lược an ninh mạng quốc gia. Thay vì nhắm mục tiêu loại trừ các sản phẩm cụ thể, họ đang xem xét các chính sách Đổi mới bản địa, ưu tiên cho các nhà cung cấp ITC trong nước để tạo ra sự hiện diện quốc gia mạnh mẽ, cạnh tranh toàn cầu trong lĩnh vực này.
 Trung Quốc: Xuất phát từ các mục tiêu trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 11 (2006, năm 2010), Trung Quốc đã giới thiệu và theo đuổi hỗn hợp các chính sách Đổi mới bản địa tập trung vào an ninh và tích cực. Trung Quốc đang yêu cầu một danh mục sản phẩm đổi mới bản địa được sử dụng để mua sắm chính phủ và thực hiện Kế hoạch bảo vệ đa cấp (MLPS) yêu cầu (trong số những thứ khác) các nhà phát triển và sản xuất sản phẩm phải là công dân hoặc pháp nhân Trung Quốc, và công nghệ cốt lõi của sản phẩm các thành phần phải có quyền sở hữu trí tuệ độc lập của Trung Quốc hoặc bản địa.

Tài liệu tham khảo khác

 Trung tâm phân tích và chia sẻ thông tin ngành tài chính
 Chiến lược quốc tế về không gian mạng  (từ Nhà Trắng)
 NSTIC
 Bảng trắng SafeCode
 Diễn đàn công nghệ đáng tin cậy và Tiêu chuẩn nhà cung cấp công nghệ tin cậy mở (O-TTPS)
 Giải pháp bảo mật chuỗi cung ứng điện tử
 Cấy phần mềm độc hại trong phần sụn

Xem thêm

 Chuỗi cung ứng
 Quản lý rủi ro chuỗi cung ứng
 Bảo mật chuỗi cung ứng
 ISO / PAS 28000
 NIST
 Điện toán đáng tin cậy

Tham khảo

Bảo mật máy tính
Quản lý chuỗi cung ứng