title: KV15

text:
Ngôi mộ KV15 nằm trong Thung lũng của các vị Vua ở Ai Cập, được sử dụng cho việc chôn cất của Pharaon Seti II của Vương triều 19. Ngôi mộ đã được đào sâu vào một vách đá thẳng đứng đối mặt với một khu vực wadi chạy về phía tây nam từ phần trung tâm của Thung lũng của các vị Vua. Nó chạy dọc theo hướng tây bắc, có đường trục hướng đông nam, bao gồm một hành lang ngắn tiếp theo hành lang có ba đoạn đó chấm dứt ở một phòng, nơi đó chưa bao giờ được đào lên để khai quật. Sau đó kết nối với một bốn sảnh và một căn phòng của hành lang đó đã được chuyển thành một phòng chôn cất.

Tường và trần nhà của các căn phòng đã được trang trí với thạch cao và sơn bằng hình chó rừng Anubis và hai hàng tranh của các vị thần, đại diện cho những người theo thần Ra và Osiris, được đặt trên một hàng thấp của xác ướp giống như con số. Những bức tranh thường miêu tả được rút ra từ cuốn sách Cầu nguyện của Re Ai Cập, Amduat và Cuốn sách của Những cái cổng. Bức tranh tường ở phòng chôn có nhiều bất thường, ví dụ về sự trở lại của một họa tiết con báo hoặc hình một thuyền cói nhỏ. Các vật trong các bức tranh được ở đây khá giống trong ngôi mộ của Tutankhamun.

Tương tương đối ít, được biết về lịch sử của các ngôi mộ. Seti II đã bị chôn vùi ở đó, nhưng ông ta có thể ban đầu được chôn cùng với vợ mình là Twosret trong ngôi mộ của ông trong KV14 và sau đó chuyển vội vã đến mộ KV15, có lẽ sau này Pharaon Setnakhte, người đã được chôn trong KV14 đã lấy nó lại cho riêng mình. Xác ướp sau đó được chuyển đến ngôi mộ KV35, chỉ có nắp quan tài của ông vẫn còn trong KV15.

KV15 được biết đã từng được khám phá và mở ra trong thời cổ đại. Richard Pococke đã điều tra, và có thể nó đã được biết đến từ trước năm 1738, nhưng nó đã không được khai quật và cho đến Howard Carter khai quật trong năm 1903-04, ông đã cho rằng ngôi mộ đã được dọn dẹp từ trước. Ngôi mộ đã được mở cửa cho khách du lịch với một cái sàn được cải thiện, tay vịn và ánh sáng được bổ sung..

Xem thêm
 Danh sách lăng mộ ở Thung lũng các vị Vua
 KV60
 KV62
 WV23
 WV25
 KV53

Bản đồ vị trí các ngôi mộ

Tham khảo

 Reeves, N & Wilkinson, R.H. , 1996, Thames and Hudson, London.
 Siliotti, A. , 1996, A.A. Gaddis, Cairo.

Ngôi mộ ở Thung lũng các vị Vua
Ai Cập cổ đại
Lăng mộ
Thung lũng các vị Vua
Địa điểm khảo cổ ở Ai Cập
Xác ướp


title: Eupithecia marasa

text:
Eupithecia marasa là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

M


title: Dasyfidonia avuncularia

text:
Dasyfidonia avuncularia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Dasyfidonia


title: Ấn Độ giáo ở Ba Lan

text:
Ấn Độ giáo (Đạo Hinđu) là một tôn giáo chiếm số lượng nhỏ ở Ba Lan. Ấn Độ giáo được truyền bá sang Ba Lan lần đầu tiên vào năm 1976 thông qua các nhà truyền giáo ISKCON. Các nhóm tín đồ theo đạo Hinđu đầu tiên của Ba Lan được thành lập tại Warszawa và Wrocław. Ngôi đền Hindu đầu tiên của Ba Lan được thành lập vào năm 1980 tại Czarnów, Dolnośląskie (Đền Chaiipur mới ở Czarnów). Đền ISKCON chính là Đền Ramana Reti mới ở Mysiadło (Năm 1989).

Chế độ Cộng sản ở Ba Lan đã thúc đẩy một chiến dịch chống lại sự truyền bá tôn giáo. Sau sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản này vào năm 1989, các nhà truyền giáo từ các giáo phái tôn giáo khác của Ấn Độ đã đến và gặt được rất ít thành công trong quá trình truyền bá.

Xem thêm

 Danh sách các ngôi đền Hindu ở Ba Lan
 Ấn Độ giáo ở Bỉ

Tham khảo

Liên kết ngoài

 ISKCON Ba Lan (Hare Kryszna), trang web tiếng Ba Lan
 Sahaja Yoga ở Ba Lan
 Brahmakumaris Ba Lan, trang web tiếng Ba Lan

Tôn giáo Ba Lan
Văn hóa Ba Lan
Ấn Độ giáo theo quốc gia


title: Epizeuxis quadra

text:
Epizeuxis quadra là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Epizeuxis


title: Crypto.com Arena

text:
Crypto.com Arena là một nhà thi đấu đa năng ở Trung tâm thành phố Los Angeles. Nhà thi đấu nằm gần với khu phức hợp giải trí L.A. Live và nằm cạnh Trung tâm Hội nghị Los Angeles dọc theo Đường Figueroa. Nhà thi đấu được khánh thành vào ngày 17 tháng 10 năm 1999. Nhà thi đấu này được gọi là Trung tâm Staples cho đến tháng 12 năm 2021, khi công ty Crypto.com có trụ sở tại Singapore mua lại quyền đặt tên.

Crypto.com Arena thuộc sở hữu của Arturo L.A. Arena Company và Anschutz Entertainment Group và được điều hành bởi hai công ty này. Đây là sân nhà của Los Angeles Kings thuộc National Hockey League (NHL), Los Angeles Lakers và Los Angeles Clippers thuộc Giải bóng rổ Nhà nghề Mỹ (NBA), và Los Angeles Sparks thuộc Giải bóng rổ nữ Nhà nghề Mỹ (WNBA). Đây cũng từng là sân nhà của Los Angeles Avengers thuộc Arena Football League (AFL) và South Bay Lakers thuộc NBA G League; Avengers bị giải thể vào năm 2009, và D-Fenders chuyển đến cơ sở tập luyện của Lakers tại Trung tâm Thể thao Toyota ở El Segundo, California từ mùa giải 2011–12. Mỗi năm, Crypto.com Arena tổ chức hơn 250 sự kiện và thu hút gần 4 triệu khán giả. Đây là nhà thi đấu duy nhất tại NBA là sân nhà của hai đội, cũng như là một trong ba địa điểm thể thao chuyên nghiệp ở Bắc Mỹ là sân nhà của hai đội từ cùng một giải đấu. Các địa điểm khác là Sân vận động MetLife (sân nhà của New York Giants và New York Jets thuộc National Football League) và Sân vận động SoFi (sân nhà của Los Angeles Rams và Los Angeles Chargers thuộc National Football League). Crypto.com Arena cũng là nơi tổ chức lễ trao giải Grammy. Nhà thi đấu sẽ tổ chức các nội dung thi đấu môn bóng rổ tại Thế vận hội Mùa hè 2028. Vào năm 2024, Clippers dự kiến sẽ rời Crypto.com Arena để chuyển đến sân nhà mới của đội, Intuit Dome.

Vào ngày 24 tháng 8 năm 2020, ngày mà được thành phố Los Angeles chỉ định là Ngày Kobe Bryant để vinh danh cố hậu vệ Kobe Bryant của Lakers, người đã qua đời trong một vụ rơi máy bay trực thăng vào tháng 1 năm đó, thành phố Los Angeles thông báo rằng Đường Figueroa nằm giữa Đại lộ Olympic và Đại lộ Martin Luther King Jr., bao gồm cả Crypto.com Arena, sẽ được đổi tên thành Đại lộ Kobe Bryant.

Tham khảo

Liên kết ngoài

AEG Worldwide
Time lapse video switching between sports

Địa điểm thể thao Los Angeles
Địa điểm âm nhạc Los Angeles
Công trình xây dựng Trung tâm thành phố Los Angeles
South Park (Trung tâm thành phố Los Angeles)
Địa điểm bóng bầu dục Mỹ trong nhà
Địa điểm bóng rổ Los Angeles
Địa điểm quyền Anh ở Los Angeles
Địa điểm bóng rổ đại học Hoa Kỳ
Địa điểm thể dục dụng cụ Los Angeles
Nhà thi đấu Los Angeles
Địa điểm khúc côn cầu trên băng trong nhà Los Angeles
Địa điểm võ thuật tổng hợp California
Địa điểm đấu vật Los Angeles
Danh lam thắng cảnh ở Los Angeles
Anschutz Corporation
Los Angeles Avengers
Địa điểm của Los Angeles Clippers
Los Angeles D-Fenders
Nhà thi đấu của Los Angeles Kings
Địa điểm của Los Angeles Lakers
Địa điểm của Los Angeles Sparks
Địa điểm Giải bóng rổ Nhà nghề Mỹ
Địa điểm National Hockey League
Địa điểm NBA G League không còn tồn tại
Địa điểm thể thao hoàn thành năm 1999
Khởi đầu năm 1999 ở California
Kiến trúc thập niên 1990 ở Hoa Kỳ
Công trình NBBJ
Địa điểm thi đấu Thế vận hội Mùa hè 2028
Địa điểm bóng rổ Olympic
Địa điểm Giải Grammy
Địa điểm thể thao điện tử California


title: Thu Cúc đi kiện

text:
Thu Cúc đi kiện (giản thể: 秋菊打官司; pinyin: Qiū Jú dǎ guān sī; Hán-Việt: Thu Cúc đả quan ty) là một bộ phim của Trung Quốc phát hành năm 1992. Phim được đạo diễn bởi Trương Nghệ Mưu và diễn viên chính là Củng Lợi. Nội dung phim dựa trên tiểu thuyết ngắn Vạn gia tố tụng (萬家訴訟) của Trần Nguyên Bân.

Bộ phim kể về Thu Cúc (do Củng Lợi thủ vai), một người phụ nữ tá điền sinh sống tại vùng nông thôn Trung Quốc. Khi chồng bị đá ở hạ bộ, Thu Cúc bèn đi khắp nơi để tìm kiếm sự công bằng cho chồng mình. Bộ phim được giới phê bình đánh giá cao và đã dành nhiều giải thưởng tại các liên hoan phim khác nhau, bao gồm Giải Sư tử vàng tại Liên hoan phim Venezia của Ý.

Nội dung
Thu Cúc là một phụ nữ tá điền sống tại vùng nông thôn Trung Quốc cùng chồng là Khánh Lai. Cô đang ở giai đoạn cuối của thai kỳ. Một ngày nọ, chồng cô cùng trưởng thôn Vương Thiện Đường xảy ra mâu thuẫn do hiểu lầm, khiến cho trưởng thôn đá mạnh vào hạ bộ của chồng cô. Cú đá mạnh tới nỗi Khánh Lai phải nghỉ việc vài ngày để gặp bác sĩ.

Thu Cúc tới sở cảnh sát địa phương để tố tụng, và sau đó trưởng thôn bị phạt phải trả 200 tệ cho Thu Cúc. Trưởng thôn ném tờ 200 tệ xuống đất và không chịu xin lỗi. Sau đó Thu Cúc cùng với em gái của chồng lên thành phố và gặp công an huyện, người hứa rằng vụ án sẽ sớm được xem xét. Tiền phạt của trưởng thôn tăng lên 250 tệ, nhưng trưởng thôn vẫn nhất quyết không nhận lỗi. Thu Cúc bèn quay lại thành phố và tìm luật sư.

Vụ án được xem xét lại, nhưng mức phạt vẫn là 250 tệ. Thu Cúc bất mãn với kết quả vụ kiện và quyết định lại gặp những người có chức quyền cao hơn để kiện tụng. Sau đó, một số viên chức cấp cao tới làng của Thu Cúc và đưa chồng của cô lên bệnh viện địa phương để chụp phim.

Thời gian thấm thoát trôi qua và mùa đông tới. Nhờ sự giúp đỡ của trưởng thôn, Thu Cúc hạ sinh một bé trai khỏe mạnh và sau một tháng, cô tổ chức tiệc mừng đầy tháng cho con trai. Thu Cúc mời cả trưởng thôn tới, nhưng ông không đến và cảnh sát địa phương thông báo rằng trưởng thôn đã bị bắt sau khi họ xem xét phim chụp của chồng cô có một chiếc xương sườn bị gãy. Đến cuối phim, Thu Cúc cố đuổi theo xe cảnh sát để ngăn chặn, nhưng đã quá muộn.

Sản xuất
Bộ phim được quay tại tỉnh Thiểm Tây, lấy bối cảnh là một Trung Quốc hiện đại (năm 1992) và nhiều cảnh quay khá giống với một bộ phim tài liệu về một Trung Quốc dưới thời Đặng Tiểu Bình. Nhà phê bình phim Roger Ebert từ tạp chí Chicago Sun-Times khen ngợi những cảnh quay cho thấy cuộc sống giản dị thường ngày của người dân Trung Quốc hơn bất cứ phim nào khác.

Các giải thưởng

Chú thích

Liên kết ngoài

Phim Trung Quốc
Phim dựa trên tiểu thuyết
Phim do Trương Nghệ Mưu đạo diễn


title: Lissonota sahlbergi

text:
Lissonota sahlbergi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

S


title: Fernando Filoni

text:
Fernando Filoni (sinh năm 1946) là một hồng y của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông hiện giữ chức Đại Thống lĩnh Dòng Hiệp sĩ Mộ Thánh Gierusalem . Ông từng giữ chức Tổng trưởng Bộ Loan Báo tin Mừng Cho Các Dân tộc (Bộ Truyền giáo) của Tòa Thánh từ năm 2011 đến năm 2019.

Tiểu sử

Thân thế và thời kì linh mục
Hồng y Filoni sinh ngày 15 tháng 4 năm 1946 tại Manduria, tỉnh Taranto thuộc miền Lecce, phía Nam nước Ý. Từ nhỏ, cậu bé người Ý Filoni đã có chí hướng tu tập. Sau một khoảng thời gian dài tu học, Phó tế Filoni đã đủ điều kiện được phong chức linh mục. Ngày 3 tháng 7 năm 1970, tại Galatone (Lecce), Giám mục Rosario Mennonna, Giám mục chính tòa Giáo phận Nardó phong chức. Tân linh mục trẻ tuổi cũng đậu tiến sĩ Triết học và tiến sĩ Giáo luật tại Đại học Giáo hoàng Laterano, với luận án do giáo sư Tarcisio Bertone dòng Don Bosco (S.D.B.) đỡ đầu.

Ngày 3 tháng 7 năm 1981, linh mục Filoni quyết định gia nhập ngành ngoại giao Tòa Thánh. Ông được lần lượt được gửi đi các nước như Sri Lanka, Iran, Brazil để thực hiện các việc mục vụ. Ngoài tiếng Ý, ông còn thông thạo các thứ tiếng khác như Pháp, Tây Ban Nha, Anh và Bồ Đào Nha.

Từ năm 1992 đến 2001, linh mục Filoni giữ nhiệm vụ Tham tán văn hóa Tòa Sứ Thần Tòa Thánh tại Philippines, tuy nhiên, thực tế ông có nhiệm vụ theo dõi từ Hong Kong các sinh hoạt và tình hình khó khăn của Giáo hội Công giáo tại Trung Quốc.

Tổng giám mục, thăng Hồng y
Ngày 19 tháng 3 năm 2001, Giáo hoàng Gioan Phaolô II tấn phong giám mục cho vụ tân chức Filoni tại Đền thờ Thánh Phêrô và cử đi làm Tổng giám mục Sứ thần Tòa Thánh tại Iraq và Giordani. Năm năm sau đó, ngày 25 tháng 2 năm 2006, Giám mục Filoni được bổ làm Sứ Thần Tòa Thánh tại Philippines. Chưa hết nhiệm kì năm năm, ngày 9 tháng 6 năm 2007, Giáo hoàng Biển Đức XVI quyết định kêu gọi ông về Vatican, bổ nhiệm làm Phụ tá Quốc vụ khanh Tòa Thánh, nhiệm vụ tương đương với Bộ trưởng nội vụ của Tòa Thánh.

Ngày 10 tháng 5 năm 2011, Giáo hoàng bổ nhiệm Tổng giám mục Filoni làm Tổng trưởng Bộ Loan Báo Tin Mừng Cho các Dân tộc kế nhiệm Hồng y Ivan Dias về hưu. Ngoài ra, ông còn là Đại chưởng ấn Đại học Giáo hoàng Urbaniana, Chủ tịch Ủy ban liên bộ về các tu sĩ thánh hiến. Ngày 18 tháng 2 năm 2012, Giáo hoàng Biển Đức XVI vinh thăng tước Hồng y cho ông.

Tổng giám mục Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh Phaolô Bùi Văn Đọc, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam đã mời Hồng y Filoni viếng thăm Giáo hội Việt Nam từ ngày 21 đến 25 tháng 1 năm 2015.

Ngày 28 tháng 6 năm 2018, Giáo hoàng Phanxicô bất ngờ loan báo sẽ cơ cấu lại Hồng y Đoàn, nâng số lượng Hồng y Đẳng Giám mục lên 10 vị, trong đó bổ nhiệm ông là 1 trong 4 thành viên mới của Đẳng Hồng y Giám mục và giữ nguyên Nhà thờ Hiệu tòa.

Ngày 8 tháng 12 năm 2019, Tòa Thánh thuyên chuyển Hồng y Filoni làm Đại Thống lĩnh Dòng Hiệp sĩ Mộ Thánh Gierusalem.

Tác phẩm khảo luận
 Thiên Chúa và tha tính trong tư tưởng của Emmanuel Levinas (Dio e l'alterità nel pensiero di Emmanuel Levinas (1979).
 Luân lý như triết học về đời sống trong Socrate (La morale come filosofia della vita in Socrate (1981).
 Từ giáo phận Babilonia của các tín hữu Công giáo la tinh và tòa khâm sứ Tòa Thánh ở Mesopotamia, Kurdistan và Tiểu Armenia tới tòa Sứ thần Tòa Thánh tại Iraq (2006).

Tham khảo

Sinh năm 1946
Nhà ngoại giao Tòa Thánh
Nhân vật còn sống


title: Euceratherium collinum

text:
Euceratherium collinum là một loài Bovidae có nguồn gốc tại Bắc Mỹ.

Euceratherium là một trong những loài Bovidae đầu tiên xuất hiện tại Bắc Mỹ. Nó xuất hiện trên lục địa này trong khoảng thời gian đầu Pleistocene, rất lâu trước khi Bò rừng bizon đến đây từ lục địa Á-Âu. Nó bị tuyệt chủng khoảng 11.500 năm trước.

Euceratherium có cơ thể đồ sộ và kích thước vào khoảng giữa kích thước của Bò rừng bizon và Bò xạ hương. Loài này có khối lượng được ước tính khoảng . Trên cơ sở của chất thải hóa thạch của loài này, nó được cho là có chế độ thức ăn gồm cây gỗ và cây bụi. Chúng dường như thích đồi núi.

Tham khảo

Đọc thêm
 P. S. Martin: Quaternary Extinctions. The University of Arizona Press, 1984 ISBN 0-8165-1100-4
 Grundzüge der Faunen- und Verbreitungsgeschichte der Säugetiere, E. Thenius, 2.Auflage, Gustav Fischer Verlag, Stuttgart, 1980 ISBN 3-437-30312-0

Liên kết ngoài
 Dung, diet, and the paleoenvironment of the extinct shrub-ox (Euceratherium collinum) on the Colorado Plateau, USA Elsevier Volume 67, Issue 1, January 2007, Pages 143–151  Pdf
 Image of Euceratherium

Euceratherium
Động vật được mô tả năm 1838


title: Neda Bahi

text:
Neda Bahi () (sinh ngày 1 tháng 1 năm 1992) là một vận động viên Paralympic từ Tunisia thi đấu chủ yếu trong các sự kiện chạy nước rút T37.

Thành tích
Cô dự thi Paralympic mùa hè 2012 tại London, Vương quốc Anh. Ở đó, cô đã giành được huy chương vàng trong sự kiện 400 mét nữ - T37.

Năm 2013 Giải vô địch thế giới điền kinh IPC tại Lyon, Neda Bahi đã giành huy chương bạc trong sự kiện 400 mét - T37 nữ.

Tham khảo

Sinh năm 1992
Nhân vật còn sống


title: Ichneumon maceratorius

text:
Ichneumon maceratorius là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ichneumon


title: Heterotardigrada

text:
Heterotardigrada bao gồm các loài gấu nước có phần phụ và 4 đôi chân hình tròn với móng vuốt riêng biệt nhưng giống nhau trên mỗi con. 444 loài đã được mô tả.

Giải phẫu học
Giải phẫu học của hệ sinh sản là một đặc điểm xác định quan trọng để phân biệt các nhóm khác nhau của gấu nước. Heterotardigrada có các ống dẫn mở ra bên ngoài thông qua một gonopore trước hậu môn, thay vì mở vào trực tràng như trong ngành Tardigrada duy nhất đã được xác nhận, Eutardigrada. Lớp thứ ba, Mesotardigrada, được đại diện bởi một loài duy nhất được biết đến từ một mẫu vật duy nhất hiện đã bị mất và vị trí mà mẫu vật đó được thu thập kể từ đó đã bị phá hủy bởi một trận động đất, vì vậy giải phẫu sinh sản của nó đã không còn được nghiên cứu gần đây.

Sinh thái học
Một số bộ của Heterotardigrada sống ở biển, số khác sống trên cạn, nhưng đối với tất cả các loài gấu nước đều là động vật thủy sinh, nghĩa là chúng phải được bao quanh bởi ít nhất một lớp màng ẩm để có thể hoạt động - mặc dù chúng có thể tồn tại ở trạng thái không hoạt động nếu môi trường sống khô héo.

Tham khảo

Chú thích

Heterotardigrada


title: Nara Shintaro

text:
Shintaro Nara (sinh ngày 13 tháng 11 năm 1982) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Shintaro Nara đã từng chơi cho Yokohama FC.

Tham khảo

Sinh năm 1982
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản


title: Scoparia clavata

text:
Scoparia clavata là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

C


title: Heterusia ceresia

text:
Heterusia ceresia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Heterusia


title: Promionides obliqua

text:
Promionides obliqua là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Promionides


title: Athetis obscura

text:
Athetis obscura là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Athetis


title: Thống nhất Ả Rập Xê Út

text:
Thống nhất Ả Rập Xê Út là một chiến dịch quân sự và chính trị, trong quá trình này Nhà Saud chinh phục nhiều bộ lạc, tù bang, vương quốc trên hầu hết bán đảo Ả Rập từ năm 1902 đến năm 1932 và tuyên bố thành lập Vương quốc Ả Rập Xê Út dưới quyền lãnh đạo của Ibn Saud. Nhà nước này còn được gọi là "Nhà nước Saud thứ Ba" nhằm phân biệt với Tiểu vương quốc Diriyah và Tiểu vương quốc Nejd cũng do Nhà Saud lập nên trước đó.

Nhà Saud sống lưu vong tại lãnh thổ Kuwait do Anh bảo hộ kể từ năm 1893 sau khi họ bị hất khỏi quyền lực và chính thể của họ bị tan rã dưới tay Nhà Rashid tại Ha'il. Đến năm 1902, Ibn Saud tái chiếm cố đô của Nhà Saud là Riyadh. Ông chinh phục phần còn lại của Nejd, Al-Hasa, Jebel Shammar, Asir, và Hejaz (là nơi có các thành phố linh thiêng của Hồi giáo là Mecca và Medina) từ năm 1913 đến năm 1926. Chính thể hợp thành được đặt tên là Vương quốc Nejd và Hejaz từ năm 1927 đến khi nó được thống nhất hơn nữa cùng với Al-Hasa và Qatif thành Vương quốc Ả Rập Xê Út vào năm 1932.

Bối cảnh

Sau Thoả thuận Diriyah giữa Muhammad ibn Abdul Wahhab và Muhammad ibn Saud, thị tộc Saud lập nên Nhà nước Saud thứ nhất vào năm 1744. Nhà nước này có nền tảng là bảo vệ nghiêm ngặt Hồi giáo. Tư tưởng sản sinh trong giai đoạn này về sau được đặt tên là giáo phái Wahhabi. Nhà nước này khởi nguồn từ khu vực Nejd tại miền trung bán đảo Ả Rập, sau đó chinh phục hầu hết bán đảo, đỉnh điểm là chiếm giữ thành phố linh thiêng Mecca của Hồi giáo vào năm 1802.

Việc để mất Mecca là một tổn thất đáng kể đến thanh thế của Đế quốc Ottoman, vì họ đã thi hành chủ quyền đối với thành phố này từ năm 1517. Triều đình Ottoman cuối cùng có động thái chống lại Nhà Saud, nhiệm vụ này được trao cho vị phó vương Ai Cập nhiều quyền lực là Muhammad Ali Pasha, người này đưa quân đến khu vực Hejaz và tái chiếm Mecca. Trong khi đó, con trai của ông ta là Ibrahim Pasha dẫn quân Ottoman đến vùng trung tâm của Nejd, lần lượt chiếm lĩnh các thị trấn tại đó. Ibrahim bao vây thủ đô Diriyah của Nhà Saud trong vài tháng, Nhà Saud phải đầu hàng vào mùa đông năm 1818. Nhiều thành viên của gia tộc Saud và Abdul Wahhab bị giải sang Ai Cập và thủ đô Constantinople của Ottoman, còn thủ đô Diriyah bị phá huỷ một cách có hệ thống. Vị imam (thủ lĩnh) cuối cùng của Nhà Saud là Abdullah bin Saud sau đó bị hành hình tại Istanbul.

Những thành viên Nhà Saud sống lưu vong đã trở về thành lập Nhà nước Saud thứ hai, thường được cho là bắt đầu từ khi Turki ibn Abdallah chiếm lĩnh Riyadh (và lập nơi đây làm tân đô) vào năm 1824 và kết thúc trong trận Mulayda vào năm 1891. So với Nhà nước Saud thì Nhà nước Saud thứ hai có dấu ấn là ít bành trướng lãnh thổ hơn và ít nhiệt tình tôn giáo hơn. Nhà nước này còn có đặc điểm là bất ổn, tình trạng này bị gia tộc Rashid tại Jebel Shammar lợi dụng. Thủ lĩnh Nhà Saud là Abdul Rahman ibn Faisal tìm cách tị nạn vào năm 1893.

Lịch sử

Nhà Saud tiếp quản Riyadh
Năm 1901, con trai của Abdul Rahman bin Faisal, tức Ibn Saud sau này, yêu cầu Tiểu vương Kuwait giúp đỡ về nhân lực và tiếp tế để tấn công Riyadh. Tiểu vương Kuwait từng nhiều lần giao tranh với Nhà Rashid, ông ta đồng ý với đề nghị này và cấp cho Ibn Saud ngựa và vũ khí. Mặc dù số lượng người chính xác có tăng giảm trong hành trình sau đó, song ông được cho là rời đi với khoảng 40 người.

Đến tháng 1 năm 1902, Ibn Saud cùng quân của mình đến Riyadh. Do quân số ít, ông nhận thấy cách duy nhất để đoạt được thành phố là chiếm thành Masmak và giết chết thành chủ Riyadh là Ibn Ajlan, và thành công trong mục tiêu này. Sau khi tái chiếm được quê hương, Ibn Saud chứng minh được rằng mình sở hữu các phẩm chất cần thiết để trở thành một sheikh hoặc emir: khả năng lãnh đạo, lòng dũng cảm và vận may, và sự kiện này đánh dấu khởi đầu Tiểu vương quốc Nejd và Hasa, which lasted until 1921.

Chiến tranh Saud–Rashid

Chiến tranh lần thứ nhất giữa Nhà Saud và Nhà Rashid cai trị Tiểu vương quốc Jabal Shammar mới thành lập bao gồm nhiều trận đánh rời rạc từ năm 1903 đến năm 1907. Chiến tranh kết thúc khi Nhà Saud chiếm được vùng Al-Qassim sau chiến thắng quyết định tại Qasim vào ngày 13 tháng 4 năm 1906, song các cuộc giao chiến khác vẫn tiếp tục sang năm 1907.

Trong cuộc chiến thứ nhì giữa hai gia tộc này, lực lượng của Nhà Saud có đồng minh là lực lượng Ikhwan. Vào ngày 2 tháng 11 năm 1921, Jebel Shammar hoàn toàn bị quân Saud chinh phục và sau đó bị sáp nhập vào Vương quốc Nejd.

Al-Hasa và Qatif
Năm 1913, Ibn Saud với hỗ trợ của Ikhwan, đã tiến hành chinh phục al-Hasa từ tay một đội quân đồn trú của Ottoman vốn kiểm soát khu vực này từ năm 1871. Sau đó, ông hợp nhất al-Hasa và Qatif vào quốc gia của mình. Nhân dân tại các khu vực này là các tín đồ Hồi giáo Shia và Thanh giáo Wahhabi, kết quả là những hình phạt khắc nghiệt cho Hồi giáo Shia tại Ả Rập Xê Út, tương phản với chính sách khoan dung của triều đình Ottoman theo Hồi giáo Sunni trước đó.

Chiến tranh Kuwait–Najd
Chiến tranh Kuwait-Najd diễn ra vì Ibn Saud muốn thôn tính Kuwait. Ibn Saud khẳng định rằng lãnh thổ của Kuwait thuộc về mình. Xung đột nghiêm trọng giữa Kuwait và Najd khiến hàng trăm người Kuwait thiệt mạng. Chiến tranh dẫn đến các cuộc đụng độ biên giới rải rác trong suốt thời kỳ 1919–1920.

Sau Chiến tranh Kuwait–Najd, Ibn Saud áp đặt phong toả mậu dịch chặt chẽ chống lại Kuwait trong 14 năm từ năm 1923 đến năm 1937. Mục tiêu của các cuộc tấn công về kinh tế và quân sự từ phía Nhà Saud nhằm vào Kuwait là để thôn tính hết mức có thể lãnh thổ của Kuwait. Trong Hội nghị Uqair vào năm 1922, biên giới giữa Kuwait và Najd được xác định. Kuwait không có đại biểu trong hội nghị Uqair. Ibn Saud thuyết phục Cao uỷ Anh tại Iraq Percy Cox trao cho ông hai phần ba lãnh thổ của Kuwait. Hơn một mửa lãnh thổ Kuwait bị mất do hội nghị Uqair. Sau hội nghị này, Kuwait vẫn phải chịu phong toả kinh tế của Nhà Saud và thỉnh thoảng lại bị quân Saud tấn công.

Thế chiến I
Đến tháng 12 năm 1915, chính phủ Anh nỗ lực vun đắp ủng hộ lẫn nhau với Ibn Saud thông qua một điệp viên mật là Thuyền trưởng William Shakespear, kết quả đạt được là Hiệp định Darin. Sau khi Shakespear mất trong trận Jarrab giữa Nhà Saud và Nhà Rashid, người Anh bắt đầu hỗ trợ kình địch của Ibn Saud là thủ lĩnh Hejaz Sharif Hussein bin Ali. Huân tước Herbert Kitchener cũng kêu gọi Hussein bin Ali, Sharif của Mecca trợ giúp trong thế chiến và Hussein muốn đổi lấy công nhận chính trị. Các thư trao đổi với Henry McMahon đảm bảo với Hussein rằng sự giúp đỡ của ông sẽ được đền đáp bằng vùng đất giữa Ai Cập và Ba Tư, ngoại trừ các thuộc địa và lợi ích của Anh tại Kuwait, Aden, và bờ biển Syria. Trái với các đàm phán cùng Hussein bin Ali, người Anh lại tham gia Hiệp định Darin, theo đó vùng đất của Nhà Saud là một lãnh thổ bảo hộ của Anh. Ibn Saud cam kết sẽ lại tiến hành chiến tranh chống lại Ibn Rashid, vốn là một đồng minh của Ottoman. Ibn Saud cũng được trao cho một khoản thù lao hàng tháng để đổi lấy việc tiến hành chiến tranh chống lại Ibn Rashid.

Chiến tranh Nejd–Hejaz

Cuộc chiến đầu tiên giữa Nhà Saud và Nhà Hashem cai trị Vương quốc Hejaz, còn gọi là tranh chấp Al-Khurma diễn ra vào năm 1918–1919. Chiến tranh nằm trong phạm vi của xung đột lịch sử giữa hai gia tộc nhằm giành quyền bá chủ trên bán đảo Ả Rập. Kết quả là quân Hashem chiến bại, và al-Khurma bị rơi vào tay Nhà Saud cùng lực lượng Ikhwan đồng minh, song người Anh can thiệp để ngăn vương quốc của Nhà Hashem sụp đổ nhanh chóng, và lập ra thoả thuận ngừng bắn kéo dài cho đến năm 1924.

Nhà Saud chinh phục Hejaz trong một chiến dịch vào năm 1924–1925. Chiến dịch kết thúc thành công vào tháng 12 năm 1925, khi Jeddah thất thủ. Sau đó, đến năm 1926, Ibn Saud xưng là quốc vương của Hejaz, và thăng Nejd làm một vương quốc vào năm 1927. Trong hơn 5 năm sau đó, các lãnh địa của Nhà Saud được gọi là Vương quốc Nejd và Hejaz, song chúng được cai quản với tư cách là thực thể riêng biệt.

Các vụ tấn công của Ikhwan
Lực lượng Ikhwan đồng minh của Nhà Saud tiến hành một loạt vụ cướp bóc tại Ngoại Jordan từ năm 1922 đến năm 1924. Mặc dù các vụ tấn công này không phải do Ibn Saud tổ chức, song ông không làm gì để ngăn chặn đồng minh của mình. Tuy nhiên, điều này thay đổi sau khi ông chinh phục Hejaz, khi đó lập trường chỉ trích và phản đối ngày càng tăng của Ibn Saud đối với các cuộc tấn công của Ikhwan trở thành mối thù công khai và diễn tiến thành một cuộc xung đột đổ máu từ năm 1927.

Vào đầu thập niên 1920, các cuộc tấn công của Ikhwan từ Najd vào các phần phía nam của lãnh thổ Ngoại Jordan là mối đe doạ nghiêm trọng nhất đối với vị thế của emir Abdullah tại đó. Emir bất lực trong việc đẩy lui các cuộc tấn công này, do đó người Anh duy trì một căn cứ quân sự tại Marka, gần Amman.

Năm 1921, một toán quân Ikhwan tấn công miền nam Iraq, cướp phá các làng của người Shia, khiến 700 người Shia Iraq thiệt mạng.

Ikhwan nổi loạn

Đến khi quá trình bành trướng của Nhà Saud chậm lại trong thập niên 1920, một số người trong hàng ngũ Ikhwan thúc đẩy việc tiếp tục bành trướng, đặc biệt là đến các lãnh thổ do Anh kiểm soát như Ngoại Jordan ở phía bắc - là nơi Ikhwan từng tấn công từ năm 1922 đến năm 1924. Một vài khu vực tại miền trung bán đảo Ả Rập chưa bị quân Saud-Ikhwan tràn qua do họ có các hiệp ước với Anh, và Ibn Saud nhận thức được nguy cơ nếu như có xung đột với Anh. Tuy nhiên, Ikhwan được giảng rằng toàn bộ những người không theo giáo phái Wahhabi là kẻ ngoại đạo. Faisal al-Dawish từ bộ lạc Mutair và Sultan bin Bajad từ bộ lạc Otaiba là các thủ lĩnh của Ikhwan, họ nằm trong số những người cáo buộc Ibn Saud "nhân nhượng".

Cuộc nổi loạn bùng phát, đỉnh điểm là trận chiến tại Sabillah, một số người đánh giá đó là một vụ thảm sát song các nguồn thân Nhà Saud thì xem đó là một cuộc chiến công bằng. Các trận đánh khác nổ ra trong suốt năm 1929 tại Jabal Shammar và tại vùng lân cận của bộ lạc Awazim. Cuộc nổi loạn bị dập tắt vào năm 1930, khi các phần tử chống đối cuối cùng đã phải đầu hàng. Những người còn sống bị tống giám, song hậu duệ của họ vẫn phản đối quyền cai trị của Nhà Saud, như Juhayman al-Otaibi đã lãnh đạo cuộc chiếm đóng Đại Thánh đường vào năm 1979.

Thành lập Ả Rập Xê Út
Vương quốc Ả Rập Xê Út được công bố vào ngày 23 tháng 9 năm 1932. Con trai cả của Ibn Saud là Saud trở thành thái tử vào năm 1933. Tuy nhiên, trước khi phát hiện được dầu mỏ vào năm 1938, Ả Rập Xê Út mới thành lập vẫn chỉ là một trong các quốc gia nghèo nhất trên thế giới.

Hậu quả

Sáp nhập Asir

Khu vực Asir nay là miền nam Ả Rập Xê Út nằm dưới quyền cai trị của Ottoman từ năm 1871 cho đến khi bùng phát Chiến tranh thế giới thứ nhất. Emir Hasan ibn Ali Al Aid tại một thời điểm đã "trở nên gần như độc lập" và nỗ lực cai trị từ Abha. Tuy nhiên, một cuộc đấu tranh xảy ra giữa quân của ông và quân của Muhammad ibn Ali al-Idrisi, và người sau đã lập ra Tiểu vương quốc Idrisi đoản mệnh dưới quyền giám hộ của Nhà Saud. Tiểu vương quốc này bị Nhà Saud sáp nhập sau một hiệp định vào năm 1930, theo đó lãnh thổ nằm dưới quyền kiểm soát trực tiếp của Ibn Saud khi emir qua đời. Tiểu vương quốc này cuối cùng hợp nhất vào Vương quốc Ả Rập Xê Út vào năm 1934.

Chiến tranh Saud–Yemen
Do Ottoman tan rã, một nhà nước của giáo phái Zaidiyyah được hình thành tại Yemen dưới quyền Imam Muhammad bin Yahya Hamid ad-Din và các hậu duệ của người này. Người Yemen yêu sách một phần của Asir và bắt đầu giao chiến với Nhà Saud vào năm 1933. Tạp chí Foreign Affairs của Hoa Kỳ vào năm 1934 có đăng lời của sử gia Hans Kohn, "Một số nhà quan sát châu Âu muốn giải thích cuộc xung đột vũ trang này là cuộc xung đột giữa chính sách của Anh và Ý trên bán đảo Ả Rập." Bất chấp quan hệ của Anh với Ả Rập Xê Út và quan hệ của Ý với Yemen, ông kết luận rằng "kình địch giữa hai nhà lãnh đạo không hề có nguyên nhân hoặc được khuyến khích từ kình địch giữa hai nhà nước châu Âu." Tuy nhiên, vào năm 1998, Alexei Vassiliev viết rằng, "imam được cả người Ý xúi giục vì họ đề xuất hỗ trợ nhằm tăng ảnh hưởng của mình tại Yemen, và cũng từ người Anh vì họ muốn làm giảm chú ý của Imam Yahya khỏi lãnh thổ bảo hộ của họ tại Aden." Quân Saud phản công, tiến đến thành phố cảng Al Hudaydah của Yemen trước khi ký kết một "hiệp định về tình hữu nghị Hồi giáo và tình huynh đệ Ả Rập" tại Ta'if, được công bố đồng thời tại Mecca, Sanaa, Damascus, và Cairo để nêu bật tính liên Ả Rập của nó.

Hiệp định có ghi rằng "các quốc gia này là một và đồng ý cân nhắc đến lợi ích của nhau", Kohn viết rằng, "chính sách ngoại giao của cả hai vương quốc sẽ được đưa ra phù hợp và hài hoà với nhau do đó hai quốc gia sẽ hành động như một trong chính sách đối ngoại. Trong thực tế, nó có nghĩa là Ibn Saud bảo hộ đối với Yemen do là đối tác mạnh hơn và có uy thế hơn nhiều." Quan hệ giữa hai bên duy trì mật thiết cho đến khi nội chiến bùng phát tại Yemen trong thập niên 1960, khi đó quốc gia này là chiến trường giữa các giá trị bảo thủ và các giá trị của nhà cách mạng Ai Cập Gamal Abdel Nasser.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hous of Saud, a 2005 documentary by PBS' Frontline. Website includes interviews and an excerpt containing the chapter on the Ikhwan.

Xung đột thế kỷ 20
Lịch sử Ả Rập Xê Út
Chiến tranh liên quan tới Ả Rập Xê Út
Ả Rập Xê Út
Ả Rập Xê Út


title: Chính phủ ngầm Ba Lan

text:
Chính phủ ngầm Ba Lan (tiếng Ba Lan: ), cũng gọi bằng Chính phủ bí mật Ba Lan, là tổ chức quân sự chính trị do các nhóm kháng chiến ở Ba Lan thành lập trong Thế chiến lần thứ hai, trung thành với Chính phủ Ba Lan lưu vong ở Luân Đôn. Hạt giống của tổ chức được gieo vào cuối tháng 9 năm 1939 lúc Ba Lan gần bị xâm lược xong; nhiều người ủng hộ xem Chính phủ ngầm là Nước Cộng Hòa Thứ Hai tiếp tục đánh quân chiếm đóng Đức và Liên Xô. Chính phủ ngầm là một trong những phong trào kháng chiến lớn nhất trên thế giới. Ngoài ra còn các cơ quan dân sự như giáo dục, văn hóa và dịch vụ xã hội.

Tuy Chính Phủ Ngầm được quần chúng ủng hộ trong suốt chiến tranh, nhưng phe cực tả (cộng sản) thì chẳng tán trợ mà cũng không công nhận. Giới cực hữu từ Phái Kích Tiến Toàn Quốc Falanga cùng Phái Kích Tiến Toàn Quốc ABC phản đối Đức chiếm đóng Ba Lan, sau nhanh chóng hợp thành Liên Minh Toàn Quốc là một phần Chính phủ Ngầm, bao gồm hầu hết các thành viên của phái cực hữu tiền chiến. Sau cùng ảnh hưởng cộng sản suy giảm do các sai lầm quân sự (tiêu biểu là Khởi Nghĩa Warsaw thất bại) cùng địch ý gia tăng của Liên Xô. Trước đấy năm 1944 Nga thành lập chính quyền bù nhìn thay thế là Ủy Ban Giải Phóng Dân Tộc Ba Lan và bảo đảm sẽ là cơ sở cho chính phủ Ba Lan hậu chiến; khi cộng sản có Liên Xô hậu thuẫn đoạt quyền thì nhiều thành viên Chính Phủ Ngầm bị đàn áp vì bị nghi phản quốc và chết trong tù. Chính Phủ Ngầm buộc phải tự giải tán nửa đầu năm 1945 để tránh nội chiến bùng nổ vì không thể thương thảo với Liên Xô sau khi bị Khối Đồng Minh ruồng bỏ.

Sau cùng hàng trăm ngàn người đã có chân trong các cơ quan của Chính Phủ Ngầm (số lính Quân Đội Bản Quốc ước tính gần nửa triệu người) và hàng triệu công dân Ba Lan thầm lặng ủng hộ. Gốc việc thành lập dân chính bí mật nằm ở tính phi pháp của chiếm đóng Đức và Liên Xô làm mọi cơ quan chiếm đóng đều trái luật, còn các cơ quan địa hạ thì tổ chức theo luật Ba Lan nên được chính đáng. Quân chiếm đóng lại vô tình mở rộng quy mô Chính Phủ Ngầm khi cố tiêu diệt quốc gia, dân tộc, văn hóa Ba Lan, quan trọng nhất là bằng các chính sách diệt chủng nhắm vào dân, nhưng chỉ tăng ủng hộ đại chúng cho phong trào.

Trong Chiến Tranh Lạnh chính quyền cộng sản hạn chế nghiên cứu Chính Phủ Ngầm, nhấn mạnh vai trò của Nhân Dân Quân trong kháng chiến chống Đức nên cho đến gần đây, hầu hết đều do học giả Ba Lan lưu vong tiến hành.

Lịch sử

Năm 1939-1940: Hình thành
Về nhiều mặt thì lịch sử Chính Phủ Ngầm đại khái phản ánh lịch sử kháng chiến phi cộng sản của Ba Lan. Tổ chức bắt nguồn từ Thắng Lợi Quân Ba Lan (, SZP) thành lập vào ngày 27 tháng 9 năm 1939 là một ngày trước cuộc Vây Đánh Warsaw, khi việc Ba Lan đại bại trước Đức (có Liên Xô tham gia) có vẻ đã an bài. Vâng lệnh tổ chức tiến hành kháng chiến trong nước từ Tổng Tư Lệnh Ba Lan Thống Chế Edward Rydz-Śmigły, Tướng quân Michał Karaszewicz-Tokarzewski là người sáng lập SZP nhận thức được tổ chức phải thành lập không thể chỉ có tính quân sự mà còn phải gồm nhiều yếu tố của đời sống bình dân, theo đúng tiền lệ của Chính Phủ Quốc Dân Ba Lan thế kỷ 19 và Tổ Chức Quân Sự Ba Lan trong Thế Chiến đầu tiên; do vậy nên Thắng Lợi Quân Ba Lan, phục tòng Chính Phủ Lưu Vong, tự coi bản thân không chỉ là tổ chức kháng chiến quân sự mà còn là phương tiện hành chính của đất nước.

Theo hiến pháp Ba Lan Tổng Thống Ignacy Mościcki, giam giữ ở Romania sau khi chính phủ tản cư khỏi nước ngày 17 tháng 9, từ chức và bổ dụng Tướng Quân Bolesław Wieniawa-Długoszowski làm hậu nhiệm; vì không được chính phủ Pháp ủng hộ nên Władysław Raczkiewicz lên thay ngày 29 tháng 9. Tướng Quân Władysław Sikorski, sống ở Pháp, ủng hộ luôn chính phủ Pháp và là đối thủ chế độ Sanacja, trở thành Tổng Tư Lệnh ngày 28 tháng 9 và Thủ Tướng ngày 30 tháng 9, Pháp và Anh nhanh chóng công nhận. So với Sikorski lôi cuốn thì Raczkiewicz, mô tả là "yếu kém và thiếu quyết đoán", có tương đối ít ảnh hưởng.

Do bất đồng chính trị giữa các đảng phái trong chính phủ lưu vong và đặc biệt sự dính líu của Thắng Lợi Quân với chế độ Sanacja cầm quyền từ giữa thập niên 20 nên ngày 13 tháng 11 năm 1939 SZP được cải tổ thành Liên Minh Đấu Tranh Vũ Trang (, ZWZ), có Karaszewicz-Tokarzewski tán thành nhằm bao hàm các chính đảng bị chính phủ Sanacja loại trừ, cũng tán thành luôn việc thành lập Hội Đồng Chính Trị Chủ Yếu (, GRP). Sikorski chỉ định Tướng Quân Kazimierz Sosnkowski làm tổng tư lệnh ZWZ và bổ nhiệm Đại Tá Stefan Rowecki làm tư lệnh ZWZ khu chiếm đóng Đức. Karaszewicz-Tokarzewski trở thành tư lệnh khu chiếm đóng Liên Xô, tháng 3 năm 1940 bị Nga bắt khi cố vượt biên giới Liên-Đức. Tháng 6 Rowecki bổ nhiệm làm tư lệnh cả hai khu.

Vì ZWZ tập trung vào mặt quân sự của kháng chiến, khía cạnh dân sự không được định rõ và phát triển chậm hơn, bị đàm phán chính trị giữa chính khách trong nước với Chính Phủ Lưu Vong (đầu tiên ở Paris, sau khi Paris thất thủ, ở Luân Đôn) làm thêm nghiêm trọng. Chính phủ Sikorski theo hướng dân chủ hơn so với chế độ Sanacja tiền chiến: ngoài nước thì có Hội Đồng Quốc Gia () do chính phủ lưu vong thành lập tháng 12 năm 1939, bao gồm đại diện của các chính phái khác nhau, trong nước thì thực hiện bước đầu tiên trong việc phát triển cấu trúc dân sự của ZWZ khi Ủy Ban Hiệp Thương Chính Trị (, PKP) là phiên bản địa phương của Hội Đồng Quốc Gia được thành lập. Chính quyền trong nước giữ mối liên lạc chặt chẽ với chính phủ lưu vong bằng thông tin vô tuyến cùng "hàng trăm, thậm chí hàng ngàn" tùy phái như Jan Karski. Một sự kiện quan trọng năm 1940 là việc thiết lập Đoàn Đại Biểu Chính Phủ Ba Lan () có Cyryl Ratajski bổ nhiệm ngày 3 tháng 12 làm Đại Biểu đầu tiên, (Stefan Korboński, Jan Stanisław Jankowski, Jan Piekałkiewicz và Jan Piekałkiewicz theo sau), đánh dấu chính thức thành lập Chính Phủ Ngầm. Chức vụ Đại Biểu tương đương với Phó Thủ Tướng (đặc biệt sau khi luật năm 1944 ban hành), khác với GRP và PKP hoạt động cùng cấu trúc quân sự nhưng không có ảnh hưởng là Đoàn Đại Biểu có quyền kiểm soát ngân sách quân đội và phụ trách giám sát quân đội, khôi phục dân chính.

Ngay từ năm 1940 ngành dân sự của Chính Phủ Ngầm tích cực ủng hộ giáo dục ngầm và tiến hành lập an sinh xã hội với mạng lưới thông tin, sĩ khí.

Năm 1941-1943: Phát triển
Năm 1942 hầu hết khác biệt giữa chính khách trong nước với lưu vong đã giải quyết chắc chắn, đến năm 1943 thì PKP biến thành Ủy Ban Đại Biểu Chính Trị (, KRP) là cơ sở cho Hội đồng đoàn kết dân tộc (, RJN) thành lập ngày 9 tháng 1 năm 1944, do Kazimierz Pużak lãnh đạo, coi như là Nghị Hội của Chính Phủ Ngầm. Trong khi đó nhánh quân sự mở rộng đáng kể và ZWZ trở thành Quân Đội Bản Quốc (AK) năm 1942. Tư lệnh ZWZ-AK bao gồm Stefan Rowecki, Tadeusz Komorowski và Leopold Okulicki.

Tháng 8 năm 1943 với tháng 3 năm 1944 Chính Phủ Ngầm công bố kế hoạch dài hạn, có mục đích tước nhược tính hấp dẫn của bên cộng sản; trong các tuyên ngôn Mục Tiêu Chúng Tôi (từ tháng 3 và tháng 11 năm 1943) phe cực tả đề nghị thành lập nước xã hội chủ nghĩa hay thậm chí cộng sản, tố cáo chủ nghĩa tư bản theo họ như chế độ nô lệ, đòi quốc hữu hóa hấu hết hoặc toàn bộ nền kinh tế và ấn định quy hoạch trung ương. Tuyên ngôn Mục Đích Dân Tộc Ba Lan của Chính Phủ Ngầm thì tuyên bố tái thiết quốc gia thành nước dân chủ đại nghị, bảo đảm bình đẳng hoàn toàn cho các dân tộc thiểu số và tự do ngôn luận, tín ngưỡng, hoạt động chính trị đầy đủ, đề xướng thành lập liên bang Trung Âu không cho nước nào được bá quyền, đối với kinh tế thì tán thành chế độ quy hoạch theo nguyên tắc xã hội chủ nghĩa cùng dân chủ Cơ Đốc Giáo bao gồm phân phối lại của cải để giảm bất bình đẳng kinh tế, hứa hẹn cải cách đất đai, quốc hữu hóa công nghiệp, bồi thường lãnh thổ từ Đức và khôi phục biên giới phía đông trước 1939, tức là biên giới phía đông theo Hòa ước Riga thì giữ nguyên trong khi đòi Đức bồi thường lãnh thổ ở khu vực phía bắc, tây. Hai kế hoạch đều tương đồng về việc chủ trương các cải cách kinh tế xã hội cấp tiến, chỉ khác nhau ở vấn đề chủ quyền quốc gia, biên giới và quan hệ Ba Lan-Liên Xô. Kế hoạch chính phủ bị phe cực hữu chỉ trích là quá xã hội chủ nghĩa và không đủ "Cơ Đốc".

Đầu năm 1944 Chính Phủ Ngầm đạt được mức ảnh hưởng lớn nhất. Tháng tư Chính Phủ Lưu Vong công nhận cơ cấu hành chính của Văn Phòng Đại Biểu làm Ngành Hành Chính Chính Phủ Lâm Thời, là khi Đại Biểu công nhận làm Phó Thủ Tướng và Hội Đồng Bộ Trưởng Bản Quốc (, KRM) được thành lập. Tuy nhiên  sau cuộc khởi nghĩa toàn quốc Chiến Dịch Tempest tiến hành mùa xuân năm 1944 thì Mật Chính suy giảm mạnh, ngoài Khởi Nghĩa Warsaw thất bại tốn kém với địch ý của Liên Xô cùng chính phủ Ba Lan bù nhìn là Ủy Ban Giải phóng Dân Tộc Ba Lan (, PKWN) cho phe kháng chiến phi cộng sản, trung thành với chính phủ lưu vong, lại càng tai hại. Chính Phủ Ngầm cho rằng các tư lệnh AK cùng đại diện chính quyền sẽ đảm nhận vai trò chủ nước chính đáng nếu phong trào kháng chiến trợ giúp quân Liên Xô, nhưng quân Nga lại thường xuyên bao vây, giải giáp, bắt giam thành viên quân sự, đại biểu dân chính và thành lập cơ cấu hành chính riêng; đầu tháng 7 năm 1944, ngay cả khi AK tiếp tục kháng chiến chống Đức, Chính Phủ Ngầm buộc phải lệnh AK và cơ quan hành chính trốn quân Liên Xô do việc bắt giam và trả thù những người xuất hiện vẫn tiếp tục.

Năm 1944-1945: Suy sụp và giải tán
Các sự kiện năm 1943 tước nhược nghiêm trọng Chính Phủ Lưu Vong Ba Lan. Xung đột giữa Ba Lan với Liên Xô là bạn đồng minh ngày càng quan trọng của phương Tây bắt đầu bén lửa, đặc biệt sau Thảm sát Katyn ngày 13 tháng 4 năm 1943 và Nga cắt đứt quan hệ bang giao ngày 21 tháng 4. Sikorski mất; Stanisław Mikołajczyk có ít ảnh hưởng hơn lên thay làm Thủ tướng, Sosnkowski làm Tổng Tư Lệnh chỉ giúp gia tăng việc suy sụp. Đại diện chính phủ Ba Lan không được mời tham dự Hội Nghị Tehran (ngày 28 tháng 11 - ngày 1 tháng 12 năm 1943) hay Yalta (ngày 4-11 tháng 2 năm 1945), hai sự kiện quan trọng khi Đồng minh phương Tây cùng Liên Xô thảo luận về thế giới sau chiến và quyết định số phận của Ba Lan: giao cho Liên Xô. Ở Tehran Churchill và Roosevelt đều không phản đối ý kiến Stalin rằng chính phủ lưu vong không đại diện quyền lợi Ba Lan; theo sử gia Anita Prażmowska là "đánh dấu cái chết của ảnh hưởng và lý do tồn tại mong manh của chính phủ." Sau Tehran, Stalin quyết định thành lập chính phủ bù nhìn riêng cho Ba Lan là PKWN năm 1944 có Liên Xô công nhận làm chính quyền chính đáng duy nhất ở Ba Lan, trong khi chính phủ Mikolajczyk ở Luân Đôn thì gọi là "phi pháp và tự phong". Mikolajczyk giữ chức vụ Thủ Tướng đến ngày 24 tháng 11 năm 1944 thì từ chức sau khi nhận thấy sự bất lực của chính phủ lưu vong và sự không quan trọng của Tomasz Arciszewski hậu nhiệm; sử gia Mieczysław B. Biskupski gọi là "dấu hiệu cho việc chính phủ lưu vong đạt được sự vô ý nghĩa hoàn toàn."

Cộng sản từ chối làm việc với Chính Phủ Ngầm cũng như Chính phủ lưu vong và nhiều lãnh đạo, quân lính ở lãnh thổ "giải phóng" bị đàn áp. Một số người nổi bật như Đại Biểu Chính Phủ Jan Stanisław Jankowski và Tổng Tư Lệnh AK cuối cùng Tướng quân Leopold Okulicki bị Nga bắt giam tháng 3 năm 1945 và kết án trong Phiên Tòa Mười Sáu tai tiếng tháng 6 sau khi xuất hiện và bắt đầu đàm phán với chính quyền cộng sản theo lời mời Liên Xô. Ngày 27 tháng 6 năm 1945 Hội Đồng Đoàn Kết Dân Tộc họp lần cuối cùng và ban hành tuyên ngôn 12 điều yêu cầu quân Liên Xô rời Ba Lan và ngưng đàn áp các chính đảng phi cộng sản. Ngày 1 tháng 7 Văn Phòng Đại Biểu Chính Phủ Bản Quốc đã cải tổ sau khi lãnh đạo bị bắt, do Đại Biểu cuối cùng Stefan Korboński chỉ đạo giải tán sau khi Chính Phủ Đoàn Kết Dân Tộc Lâm Thời (, TRJN) thành lập ở Moscow ngày 28 tháng 6 năm 1945; Chính Phủ Ngầm đã chết.

TRJN chủ yếu bao gồm đại diện cộng sản của PKWN với một chút đối lập tượng trung làm cử chỉ thiện ý cho Đồng minh phương tây. Chính phủ lưu vong không còn được công nhận (Pháp ngưng ngày 29 tháng 6, Anh cùng Mỹ ngày 5 tháng 7), phương Tây quyết định ủng hộ TRJN ngày càng cộng sản, có Liên Xô hậu thuẫn. Chính phủ lưu vong, xét rằng "bị phương Tây phản bội", phản đối quyết định và tiếp tục hoạt động đến khi chế độ công sản sụp đổ năm 1989 thì công nhận chính phủ Ba Lan mới. Cuộc bầu cử gian lận năm 1947 đánh dấu thời kỳ cộng sản trần truồng ở Ba Lan bắt đầu; vài chính khách độc lập như Mikolajczyk cố thành lập phe đối lập thì hoặc bị dọa bắt giam, hoặc nghỉ hưu hoặc di cư.

Ngày 19 tháng 1 năm 1945 AK chính thức giải tán để tránh nội chiến và xung đột với Liên Xô bùng nổ. Trong những năm tiếp theo cộng sản củng cố quyền lực, ngụy tạo bầu cử và đàn áp phe đối lập cùng quyền lực chính trị của họ, tàn dư của phong trào kháng chiến (NIE, Đoàn Đại Biểu Bộ Đội Ba Lan, Tự Do Độc Lập) thì từ chối giải giáp đầu hàng và tiếp tục chiến đấu như quân lính nguyền rủa đến khi bị tiêu diệt.

Đại diện chính trị
Chính Phủ Ngầm bao gồm hầu hết nhưng không phải mọi chính phái của Nước Cộng Hòa Thứ Hai. Ủy Ban Hiệp Thương Chính Trị (PKP) có bốn đảng quan trọng: Đảng Xã Hội Chủ Nghĩa (PPS-WRN), Nhân Dân (SL), Quốc Dân (SN) và Lao Động (SP). SP gia nhập PKP tháng 6 năm 1940 bốn tháng sau khi PKP thành lập, còn PPS-WRN thì rời bỏ giữa tháng 10 năm 1941 và tháng 3 năm 1943; bốn chính đảng gọi là Tứ đại cũng có chân trong Ủy Ban Đại Diện Chính Trị Bản Quốc (KRP). So với PKP và KRP thì Hội Đồng Đoàn Kết Dân Tộc được tính đại diện hơn nhiều, vài nhóm chính trị nhỏ được tham dự. Vài nhóm khác tuy không có nhiều đại biểu nhưng cũng ủng hộ Chính Phủ Ngầm. Các dân tộc thiểu số như người Ukraine và Belarus không được chính phủ đại diện, ngoại trừ người Do Thái.

Hai nhóm không có đại diện quan trọng nhất đó là cộng sản (Đảng Công Nhân Ba Lan PPR và nhánh quân sự Nhân Dân Quân) và phái cực hữu (Nhóm Tường Thành và Liên Minh Thằn Lằn Tổ Chức Quân Sự), đều đối lập với Chính Phủ Ngầm cả, nhưng chỉ PPR mới nằm ngoài cấu trúc quốc gia vì phản đối Ba Lan độc lập và ủng hộ theo Liên Xô, còn cực hữu được xem là đối lập chính đáng. Năm 1944 PPR trở thành một phần của chính phủ bù nhìn Liên Xô PKWN.

Cấu trúc

Dân sự

Đầu tiên Pháp, sau ở Anh chính phủ lưu vong gồm Tổng Thống, Thủ Tướng và Tổng Tư Lệnh Lục Quân Ba Lan là cơ quan quân sự dân sự tối cao, được Chính Phủ Ngầm công nhận làm chỉ huy và có Đoàn Đại Biểu Chính Phủ Ba Lan làm đại diện trong nước, do Đại Biểu Chính Phủ Ba Lan lãnh đạo.

Nhánh dân sự của Chính Phủ Ngầm có vai trò chính là duy trì tính liên tục của nước nhà kể cả các định chế như cảnh sát, tòa án và trường học, để chuẩn bị công chức và cơ quan khôi phục quyền hành sau khi Đức đại bại. Trong những năm cuối cùng của chiến tranh thì bao gồm nghị hội bí mật, hành chính, tư pháp (tòa án cùng cảnh sát), giáo dục trung học cao đẳng và tài trợ các hoạt động văn hóa như xuất bản báo chí sách vở, tổ chức kịch, diễn thuyết, triển lãm, hòa nhạc và bảo tàng nhiều tác phẩm nghệ thuật, cũng cung cấp luôn dịch vụ xã hội kể cả cho dân số Do Thái nghèo khổ (bằng Hội đồng trợ giúp người Do Thái, Zegota). Nhờ Cục Kháng Tranh Dân Sự (1941-1943) mà dân giới tham gia được kháng chiến bằng các hành vi phá hoại nhỏ, dù năm 1943 sát nhập với Cục Đối Kháng Bí Mật thành Cục Kháng Chiến Ngầm phục tòng AK.

Các cục tương đương xấp xỉ với Bộ, có ba phụ trách việc chiến tranh, là Cục Loại Trừ Hậu Quả Chiến Tranh, Cục Công Trình Công Cộng, Tái Thiết và Cục Thông Tin, Báo chí, còn lại theo sát các Bộ của Ba Lan tiền chiến (như Cục Bưu Điện và Cục Tài Chính). Văn Phòng Đại Biểu phân thành các cục, 14 tồn tại khi chiến tranh kết thúc, là Cục Tổng Thống, Nội Vụ, Tư Pháp, Tựu Nghiệp và Phúc Lợi Xã Hội, Nông Nghiệp, Tài Chính, Thương Mại và Công Nghiệp, Bưu Điện, Loại Trừ Hậu Quả Chiến Tranh, Vận Tải, Cục Thông tin Báo Chí, Công Trình Công Cộng và Tái Thiết, Giáo Dục Văn Hóa và Quốc Phòng.

Về phương diện phân chia địa lý, Đoàn Đại Biểu có các nhánh địa phương, chia nước thành 16 tỉnh có thống đốc ngầm, tỉnh chia thành huyện do Huyện trưởng lãnh đạo, có các cơ quan địa phương riêng biệt. Đầu năm 1944 Đoàn Đại Biểu có tầm 15,000 người làm việc trong chính quyền, chủ yếu người già vì trai tráng đều nhập ngũ cả.

Quân sự

Ngành quân sự của Chính Phủ Ngầm bao gồm nhiều nhánh của AK và Liên Minh Đấu Tranh Vũ Trang cho đến năm 1942, phụ trách chuẩn bị Ba Lan chiến đấu giải phóng, ngoài kháng chiến vũ trang, phá hoại, tình báo, rèn luyện và tuyên truyền thì còn có việc giữ liên lạc với hính phủ lưu vong ở Luân Đôn và bảo vệ nhánh dân sự của chính phủ.

Các nhiệm vụ kháng chiến chủ yếu là phá hoại hoạt động Đức, gồm việc vận tải đến Mặt trận phía Đông ở Liên Xô. Việc phá hoại vận tải đường ray, đường xá sâu rộng đến nỗi ước chừng một phần tám vận tải Đức đã bị phá hủy hoặc đình trệ nghiêm trọng do hoạt động kháng chiến.

AK cũng tiến hành nhiều trận đánh toàn diện với quân Đức đặc biệt năm 1943 và 1944 trong Chiến Dịch Tempest, giảm hoãn lực lượng đáng kể, tương đương ít nhất một vài sư đoàn (ước tính cao chừng 930,000 quân lính) và chuyển hướng nguồn cung cấp cần thiết trong khi cố giúp đỡ quân đội Liên Xô. Ngành tình báo Ba Lan cung cấp tình báo quý giá cho Khối Đồng Minh: 43% báo cáo mà nhánh tình báo Anh nhận được đều từ nguồn Ba Lan. Khi mạnh nhất AK có hơn 400,000 lính và được công nhận làm một trong ba phong trào kháng chiến lớn nhất chiến tranh, thậm chí lớn nhất. Số tử vong phe Trục từ phong trào kháng chiến có AK là phần chủ chốt, ước tính lên đến 150,000 người.

Định nghĩa, biên soạn lịch sử và kỷ niệm

Trong nhiều thập niên việc nghiên cứu Chính Phủ Ngầm bị hạn chế, chủ yếu vì chính phủ cộng sản không muốn thừa nhận vai trò của phái kháng chiến phi cộng sản. Trong những năm Stalin sau chiến đầu tiên việc tìm hiểu xem là nguy hiểm gần như phi pháp và nghiên cứu về các sự kiện xảy ở lãnh thổ bị Liên Xô sát nhập năm 1939-1941 đặc biệt khó khăn, đa phần do các sử gia di cư Ba Lan ở phương Tây tiến hành chút ít. Chính quyền cộng sản giảm thiểu mức quan trọng của phi cộng sản trong khi nhấn mạnh sự quan trọng then chốt của Nhân Dân Quân, nhưng điều trái ngược mới đúng. Sự thiếu nghiên cứu của học giả Ba Lan cộng với trở ngại của học giả nước ngoài muốn truy cập tài liệu nguồn ở Ba Lan dẫn đến tình trạng học giả phương Tây không bàn luận về một trong những phong trào kháng chiến lớn nhất châu Âu là phái phi cộng sản, mà lại đa phần tập trung nghiên cứu phong trào kháng chiến Pháp nhỏ hơn.

Khi chế độ cộng sản sụp đổ Ba Lan giành lại độc lập hoàn toàn và học giả Ba Lan có thể bắt đầu nghiên cứu vô hạn mọi khía cạnh lịch sử Ba Lan. Những người điều tra Chính phủ Ngầm phải đối mặt với tính độc đáo của chủ đề (không có nước nào thành lập cơ quan tương tự) cùng vấn đề miêu tả. Bàn về cách soạn lịch sử Chính Phủ Ngầm, sử gia Ba Lan Stanisław Salmonowicz miêu tả là "tập hợp các cấu trúc quốc tịch, tổ chức và chính phủ-pháp lý đảm nhiệm duy trì tính liên tục của nước nhà Ba Lan trên lãnh thổ mình" và kết luận rằng "tính liên tục hiến pháp, việc thi hành nhiệm vụ chính phủ một cách thật tế trong nước cùng lòng yêu nước của đại đa số xã hội là những yếu tố quan trọng nhất trong sự tồn tại của chính phủ."

Chính Phủ Ngầm đã được chính phủ Ba Lan, chính quyền địa phương và xã hội chính thức công nhận. Nhiều thành phố lớn xây đài tưởng niệm kháng chiến quan hệ với Chính Phủ Ngầm, ở Poznań có tượng đài Chính Phủ Ngầm Ba Lan riêng, xây năm 2007. Ngày 11 tháng 9 năm 1998 Hạ Viện Ba Lan định ngày 27 tháng 9 (ngày kỷ niệm thành lập Thắng Lợi Quân Ba Lan) làm Ngày Chính Phủ Ngầm Ba Lan.

Xem thêm

 Quân Đội Bản Quốc
 Phá hoại nhỏ
 Phong trào kháng chiến Ba Lan trong Thế Chiến Thứ Hai

Chú thích
a  Thuật ngữ dùng rộng rãi hơn Chính Phủ Ngầm Ba Lan do cơ quan xuất bản ngầm, Biuletyn Informacyjny, dùng lần đầu tiên ngày 13 tháng 1 năm 1944. Mật Chính Ba Lan (tiếng Ba Lan: Tajne państwo) Jan Karski dùng trong cuốn Story of a Secret State, viết và xuất bản lần đầu tiên trong nửa sau năm 1944 ở Mỹ.

b  Vài nguồn ghi rằng Quân Đội Bản Quốc là phong trào kháng chiến lớn nhất ở châu Âu bị Phát Xít chiếm đóng; ví dụ, Norman Davies viết "Quân Đội Bản Quốc (Bản Quân) AK có thể hợp lý tự nhận là phong trào kháng chiến lớn nhất của các phong trào châu Âu", Gregor Dallas viết "Quân Đội Bản Quốc (Armia Krajowa hay AK) cuối năm 1943 có khoảng 400,000 lính, là tổ chức kháng chiến lớn nhất ở châu Âu", Mark Wyman viết "Armia Krajowa xem là tổ chức kháng chiến địa hạ lớn nhất ở châu Âu thời chiến". Chắc chắn phong trào Ba Lan là lớn nhất đến khi Đức xâm lược Nam Tư và Liên Xô năm 1941, trong những năm cuối cùng chiến tranh hai phong trào kháng chiến ấy có thể bì lại AK về quân lực (xem Kháng chiến trong Thế Chiến Thứ Hai có phân tích chi tiết hơn). So sánh thì lực lượng của phong trào Pháp nhỏ hơn, tầm 10,000 người năm 1942 và lên đến 200,000 năm 1944.

Tham khảo

Đọc thêm

Đường dẫn ngoài

 Warsaw Uprising and The Polish Underground State


title: Thủy điện Don Sahong

text:
Thủy điện Don Sahong là công trình thủy điện xây dựng trên một chi lưu của sông Mekong ở khu vực Siphandon tỉnh Champasak, miền nam Lào.

Tại khu vực Siphandon và thác Khone thì sông Mekong chia thành mạng lưới rất nhiều nhánh và tạo ra bốn ngàn đảo ("si phan don" trong tiếng Lào), trong đó được coi là có 18 dòng thuộc loại đủ lớn. Đập Don Sahong nằm trên một dòng không lớn trong số các dòng chảy trên, ở phía đông "đảo Sahong" (don Sahong), và ở vị trí cách biên giới Lào - Campuchia chưa đầy 2 km phía thượng lưu.

Thủy điện Don Sahong có công suất lắp máy 260 MW, khởi công 1/2016, chưa rõ ngày hoàn thành.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Don Sahong Hydropower Project website
 Drone flight over Don Sahong dam project Channel NewsAsia, 15/11/2016.

Champasack
Don Sahong
Đập thủy điện trong lưu vực Mê Kông
Đập tại Lào


title: Nadia Boubeghla

text:
Nadia Boubeghla (sinh ra ở Algiers, Algérie là một nữ chính trị gia đến từ Algeria. Cô là thành viên của Đảng Công nhân.

Tham khảo

Nữ chính khách Algérie
Nhân vật còn sống


title: Semiothisa praelongata

text:
Semiothisa praelongata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

P


title: Mónica Jaramillo

text:
Mónica Patricia Jaramillo Giraldo (sinh ngày 30 tháng 9 năm 1984 tại Marinilla, Antioquia) thường gọi với cái tên đơn giản là Mónica Jaramillo là một nhà báo, người dẫn chương trình tin tức, người mẫu và cựu thí sinh sắc đẹp người Colombia.

Tiểu sử
Cha mẹ cô là Hernando Jaramillo và Nora Giraldo, ngoài cô họ còn có hai con trai Juan Fernando và Adriana.  Mónica học tại Đại học Pontifical Bolivarian, và học chuyên về truyền thông xã hội và báo chí. Sau đó, cô hoàn thành bằng thạc sĩ về Khoa học Chính trị tại Đại học Los Andes vào năm 2013.

Cuộc sống cá nhân
Mónica kết hôn với Luis Eduardo Valencia, con trai của Fabio Valencia Cossio. Họ có một đứa con trai tên là Joaquín sinh ngày 4 tháng 5 năm 2016. Mónica bị ảnh hưởng bởi người bạn cùng lớp, Jorge Alfredo Vargas và cựu giám đốc CNN en Español Claudia Palacios, cũng như nhà hoạt động Pakistan Malala Yousafzai. Cô được tôn vinh bởi chính phủ Brazil, trao huy chương Xuất chúng Rio Branco, với việc tham gia trong buổi lễ postume cho nhóm Chapecoense ở Medellin.

Nghề nghiệp
Jaramillo tham gia cuộc thi Hoa hậu Colombia 2003 trong tư cách là thí sinh của bang Antioquia. Trong đêm chung kết, cô đạt danh hiệu Primera (Á hậu), xếp sau Jeymmy Vargas và Catherine Daza (Á hậu 1). Sau đó vào năm 2004, cô thi đấu trong cuộc thi sắc đẹp quốc tế Reina Sudamericana, ở Bolivia, cuộc thi mà cô được trao danh hiệu Virreina và cũng giành chiến thắng trong cuộc thi Reina Bolivariana, ở Guayaquil, Ecuador.

Tham khảo

Sinh năm 1984
Nhà báo Colombia
Nhân vật còn sống
Hoa hậu Colombia


title: HMS Croome

text:
Hai tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên HMS Croome, được đặt theo tên Croome, một rừng săn cáo tại East Riding, Yorkshire:

 là một tàu quét mìn lớp Hunt hạ thủy năm 1917 và bị bán năm 1922
 là một tàu khu trục lớp Hunt hạ thủy năm 1941 và bị tháo dỡ năm 1957

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: Giải vô địch bóng đá thế giới 1990 (Bảng A)

text:
Bảng A Giải vô địch bóng đá thế giới 1990 kết thúc vào ngày 19 tháng 6 năm 1990. Ý đứng đầu bảng và giành quyền đi tiếp, cùng với Tiệp Khắc. Còn Áo và Hoa Kỳ đều bị loại.

Bảng xếp hạng

All times local (CEST/UTC+2)

Ý vs Áo

Hoa Kỳ vs Tiệp Khắc

Ý vs Hoa Kỳ

Áo vs Tiệp Khắc

Ý vs Tiệp Khắc

Áo vs Hoa Kỳ

Tham khảo

Giải vô địch bóng đá thế giới 1990


title: Martha Roldós

text:
Martha Rina Victoria Roldós Bucaram (Guayaquil, Ecuador, 1963) là một nhà kinh tế và chính trị gia người Ecuador. Cha mẹ cô là cựu tổng thống của Cộng hòa Jaime Roldós Aguilera và Martha Bucaram, cả hai đều chết trong một vụ tai nạn máy bay ở tỉnh Loja năm 1981.

Bà đã từng là một đại biểu của Quốc hội và Quốc hội lập hiến ở Ecuador, đại diện cho đảng Mạng dân chủ và đạo đức, được lãnh đạo bởi người chú León Roldós Aguilera. Cô là một ứng cử viên cho Tổng thống Cộng hòa trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2009, điều hành cùng với ông Eduardo Thin.

Xem thêm

 Cuộc bầu cử tổng thống ở Ecuador năm 2009

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức của Quốc hội Ecuador - Hồ sơ của Martha Roldós

Nữ chính khách Ecuador
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1963


title: Allochrostes impunctata

text:
Allochrostes impunctata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Allochrostes


title: Trichoridia endroma

text:
Trichoridia endroma là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Trichoridia


title: Xystrota volucrata

text:
Xystrota volucrata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Leptostales


title: FA Women's Community Shield

text:
FA Women's Community Shield là một trận đấu tranh siêu cúp bóng đá tại Anh. Trận đấu này tương đương với FA Community Shield của bóng đá nam. Trận đấu diễn ra trước khi mùa giải mới bắt đầu giữa đội vô địch của FA Women's Premier League và FA Women's Cup. Khi đội vô địch Premier League cũng vô địch Cúp FA, đội á quân Cúp FA sẽ tham gia trận đấu này.

Hiệp hội bóng đá Anh (FA) tổ chức trận đấu đầu tiên vào năm 2000 khi đội đoạt cú đúp Charlton Athletic Women's có trận hòa với Arsenal Ladies tại sân Craven Cottage (Fulham). Tiền thu về từ trận đấu được quyên góp cho quỹ từ thiện Breakthrough Breast Cancer.

Các trận chung kết
Trận đấu không được tổ chức vào năm 2007 do trùng với World Cup.

2000 — Charlton Athletic 1–1 Arsenal
2001 — Arsenal 5–2 Doncaster Rovers
2002 — Fulham thắng Arsenal 5–3 trong loạt luân lưu.
2003 — Fulham 1–0 Doncaster Rovers
2004 — Charlton Athletic 1–0 Arsenal
2005 — Arsenal 4–0 Charlton Athletic
2006 — Arsenal 3–0 Everton
2008 — Arsenal 1–0 Everton

Thành tích theo câu lạc bộ

Xem thêm
 FA Women's Premier League
 FA Women's Cup

Tham khảo

Liên kết ngoài

Anh
Women's Community Shield


title: C2H6ClO2PS

text:
Công thức phân tử C 2 H 6 ClO 2 PS có thể dùng để chỉ:

 Dimethyl chlorothiophosphate
 Dimethyl phosphorochloridothioate


title: Syria thuộc Ottoman

text:
Syria thuộc Ottoman đề cập đến các bộ phận của Đế quốc Ottoman trong khu vực Syria, thường được xác định là ở phía đông của Biển Địa Trung Hải, phía tây của sông Euphrates, phía bắc hoang mạc Ả Rập và phía nam dãy núi Taurus.

Syria thuộc Ottoman đã trở thành thành lập bởi người Ottoman khi xâm lược từ Vương quốc Hồi giáo Mamluk trong những năm đầu thế kỷ 16 như một lãnh thổ đơn độc eyalet (tỉnh) của Damascus Eyalet. Năm 1534, Aleppo Eyalet được tách thành một chính quyền riêng biệt. Tripoli Eyalet được thành lập ngoài tỉnh Damascus trong năm 1579 và sau đó là Adana Eyalet được chia từ Aleppo. Năm 1660, Eyalet Safed được thành lập và ngay sau đó được đổi tên thành Sidon Eyalet; năm 1667, Tiểu vương quốc Mount Liban được trao quy chế tự trị đặc biệt trong tỉnh Sidon, nhưng bị bãi bỏ vào năm 1841 và được cấu hình lại vào năm 1861 với tên gọi Mount Lebanon Mutasarrifate. Các thị trấn Syria sau đó được chuyển đổi thành Syria Vilayet, Aleppo Vilayet và Beirut Vilayet, sau cuộc cải cách Tanzimat năm 1864. Cuối cùng, vào năm 1872, Mutasarrifate Jerusalem được tách khỏi Vilayet Syria thành một chính quyền tự trị với địa vị đặc biệt.

Lịch sử

Trước năm 1516, Syria là một phần của Đế quốc Mamluk trung tâm là Hạ Ai Cập. Sultan Selim I của Ottoman đã xâm lược Syria vào năm 1516 sau khi đánh bại người Mamluk trong trận Marj Dabiq gần Aleppo ở phía bắc Syria. Selim tiếp tục chiến dịch chiến thắng khi chống lại người Mamluk và xâm lược Ai Cập vào năm 1517 sau trận Ridanieh, khiến Vương quốc Hồi giáo Mamluk bị bãi bỏ.

Xem thêm
 Vương quốc Ả Rập Syria
 Bilad al-Sham
 Lãnh thổ Ủy trị Syria và Liban
 Lịch sử Syria
 Cơ quan quản lý lãnh thổ bị kẻ thù chiếm đóng
 Nam Syria
 Hiệp ước Sykes – Picot
 Syria (tỉnh La Mã)

Tham khảo

Syria thuộc Ottoman
Đế quốc Ottoman


title: Phân họ Chồn

text:
Phân họ Chồn (danh pháp khoa học: Mustelinae) là một phân họ của họ Chồn, bao gồm chồn, chồn sương và chồn nâu. Trước đây phân họ này được định nghĩa theo cách cận ngành để bao gồm cả chồn sói, chồn mactet và nhiều loài dạng chồn khác, ngoại trừ rái cá (Lutrinae).

Các loài
Phân họ Mustelinae
Chi Mustela
 Triết núi, Mustela altaica
 Chồn ecmin, Mustela erminea
 Chồn hôi thảo nguyên, Mustela eversmannii
 Chồn sương, Mustela furo
 Chồn ecmin Haida, Mustela haidarum
 Triết Nhật Bản, Mustela itatsi
 Triết bụng vàng, Mustela kathiah
 Chồn nâu châu Âu, Mustela lutreola
 Chồn núi Indonesia, Mustela lutreolina
 Chồn sương chân đen, Mustela nigripes
 Triết bụng trắng, Mustela nivalis
 Triết Mã Lai, Mustela nudipes
 Chồn hôi châu Âu, Mustela putorius
 Chồn ecmin Mỹ, Mustela richardsonii
 Triết Siberia, Mustela sibirica
 Triết chỉ lưng, Mustela strigidorsa
Chi Neovison
 Triết rừng mưa Amazon, Neogale africana
 Triết Colombia, Neogale felipei
 Triết đuôi dài, Neogale frenata
 Chồn nâu châu Mỹ, Neovison vison
 † Neovison macrodon

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Mustelinae


title: Anacamptodes cypressaria

text:
Anacamptodes cypressaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Anacamptodes


title: Malika Mokeddem

text:
Malika Mokingdem (Kenadsa, Algérie; ngày 5 tháng 10 năm 1949) là một nhà văn người Algérie.

Tiểu sử
Malika Mokingdem sinh ngày 5 tháng 10 năm 1949 tại Kenadsa, một thị trấn khai thác nhỏ nằm trên giới hạn của sa mạc phía tây Algérie. Bà là con gái của một gia đình du mục mù chữ trở nên ít vận động. Bà lớn lên nghe những câu chuyện được kể bởi người bà của bà, Zohra, và là cô gái duy nhất trong gia đình và thị trấn của bà hoàn thành nghiên cứu thứ cấp. Bà đăng ký học ngành y ở Oran và học xong ở Paris. Bà chuyên về thận và sau đó được thành lập tại Montpellier vào năm 1979. Bà tập luyện đến năm 1985 khi quyết định dành thời gian cho văn học.

Công trình

 La Desirante (2011)
 The Men Who Walk (Les hommes qui marchent, 1990), Giải thưởng Littré và Fondation Nourredine Aba Prix.
 Thế kỷ của châu chấu (Le siècle des sauterelles, 1992), Prix France-Maghreb Afrique-Méditerranée.
 Người phụ nữ bị cấm (L'interdite, 1994), Méditerranée Prix.
 Of Dreams and Assassins (Des rêves et des assassins, 1995)
 Đêm của thằn lằn (La nuit de la lézarde, 1998)
 N'zid (2001)
 Trance of the Rebellious (La transe des insoumis, 2003)
 Đàn ông của tôi (Mes hommes, 2005)

Tham khảo

 Tiểu sử Malika Mokkeddem  trên Châu Phiansuccess.org
 L'interdite de Malika Mokingdem Association médicale mosellane de perfectionnement post

 Ghi chú

Người Tuareg
Sinh năm 1949
Nhân vật còn sống


title: Beth Lygoe

text:
Beth Lygoe (sinh ngày 17 tháng 9 năm 1981) là một thủy thủ người Saint Lucia sinh ra ở Anh. Cô đã tham gia cuộc thi Radial Laser của phụ nữ tại Giải vô địch thế giới thuyền buồm ISAF 2011. Cô đã tham gia cuộc thi Laser Radial của Phụ nữ tại Thế vận hội Mùa hè 2012 kết thúc với thứ hạng 37.

Tham khảo

Vận động viên Luân Đôn
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1981


title: John Brown (cầu thủ bóng đá, sinh năm 1921)

text:
John Lewis Brown (23 tháng 3 năm 1921 – 10 tháng 1 năm 1989) là một cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở vị trí hậu vệ ở Football League cho York City, và ở bóng đá non-league cho Stanley United và York Civil Service.

Tham khảo

Sinh năm 1921
Người Crook, Hạt Durham
Vận động viên hạt Durham
Mất năm 1989
Cầu thủ bóng đá Anh
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Stanley United F.C.
Cầu thủ bóng đá York City F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League


title: Poecilasthena sthenommata

text:
Poecilasthena sthenommata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Poecilasthena


title: Xylotype capax

text:
Xylotype capax là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Xylotype


title: Đèn đường

text:
Đèn đường là một nguồn ánh sáng được dựng lên trên các cạnh của một con đường hoặc lối đi. Khi phân phối điện đô thị trở nên phổ biến ở các nước phát triển trong thế kỷ 20, đèn cho đường phố đô thị theo sau, hoặc đôi khi đi trước việc phân phối. Nhiều loại đèn có các tế bào quang nhạy sáng sẽ tự động kích hoạt khi cần hoặc không có ánh sáng: hoàng hôn, bình minh hoặc khi thời tiết bắt đầu chuyển sang tối. Chức năng này trong các hệ thống chiếu sáng cũ hơn có thể đã được thực hiện với sự trợ giúp của mặt số mặt trời. Nhiều hệ thống đèn đường đang được kết nối dưới lòng đất thay vì nối dây từ cột này sang cột khác.

Lịch sử

Thời kỳ tiền công nghiệp
Những chiếc đèn đường ban đầu được sử dụng trong các nền văn minh Hy Lạp và La Mã, nơi ánh sáng chủ yếu phục vụ mục đích an ninh, vừa để bảo vệ kẻ lang thang khỏi vấp ngã trên con đường, vừa để chống lại những tên cướp tiềm năng. Vào thời điểm đó, đèn dầu được sử dụng chủ yếu vì chúng cung cấp ngọn lửa lâu dài và vừa phải. Người La Mã có một từ 'laternarius', đó là một thuật ngữ cho một nô lệ chịu trách nhiệm thắp đèn dầu trước biệt thự của họ.

Việc sử dụng đèn trên đường phố được ghi nhận tại thành phố Antioch từ thế kỷ thứ 4. Sau đó, nó được ghi nhận ở Caliphate of Córdoba từ thế kỷ thứ 9-10, đặc biệt là ở Cordova. Vào thời trung cổ, những người gọi là "những cậu bé liên kết" đã hộ tống mọi người từ nơi này đến nơi khác qua những con đường quanh co âm u của các thị trấn thời trung cổ.

Trước khi có đèn sợi đốt, đèn nến được sử dụng trong các thành phố. Những chiếc đèn sớm nhất yêu cầu một người đi một vòng thị trấn vào lúc hoàng hôn, thắp sáng từng chiếc đèn. Theo một số nguồn tin, đèn chiếu sáng đã được Sir Henry Barton, Thị trưởng London đặt hàng tại London vào năm 1417 mặc dù không có bằng chứng chắc chắn về điều này.

Năm 1524, các chủ sở hữu ngôi nhà ở Paris được yêu cầu phải có đèn lồng với nến được thắp trước nhà vào ban đêm, nhưng luật này thường bị bỏ qua. Sau khi phát minh ra những chiếc đèn lồng với cửa sổ bằng kính, giúp cải thiện đáng kể lượng ánh sáng, năm 1594, cảnh sát Paris đã chịu trách nhiệm lắp đặt đèn lồng ở mỗi khu phố. Tuy nhiên, vào năm 1662, việc du khách thuê một người mang đèn lồng là một thói quen phổ biến nếu họ phải di chuyển vào ban đêm qua những con đường tối tăm, quanh co. Những người mang đèn lồng vẫn còn phổ biến ở Paris cho đến năm 1789. Năm 1667, dưới thời vua Louis XIV, chính phủ hoàng gia bắt đầu lắp đặt đèn lồng trên tất cả các đường phố. Có ba ngàn vị trí đèn vào năm 1669 và gấp đôi so với năm 1729. Đèn lồng với cửa sổ bằng kính được treo từ một sợi dây ở giữa đường ở độ cao hai mươi feet và được đặt cách nhau hai mươi mét. Một chiếc đèn lồng dầu được cải tiến nhiều, được gọi là réverbère, được giới thiệu từ năm 1745 đến 1749. Những chiếc đèn này được gắn vào đỉnh cột đèn; đến năm 1817, có 4694 đèn trên đường phố Paris. Trong cuộc Cách mạng Pháp (1789-1799), các nhà cách mạng thấy rằng các cột đèn là nơi thuận tiện để treo cổ các nhà quý tộc và các đối thủ chính trị khác.

Đèn khí đốt
Hệ thống chiếu sáng đường phố rộng rãi đầu tiên sử dụng khí đốt than làm nhiên liệu. Stephen Hales là người đầu tiên mua chất lỏng dễ cháy từ quá trình chưng cất than thực sự vào năm 1726 và John Clayton, vào năm 1735, gọi khí là "tinh thần" của than và phát hiện ra tính dễ cháy của nó một cách tình cờ.

William Murdoch (đôi khi đánh vần là "Murdock") là người đầu tiên sử dụng loại khí này cho ứng dụng thực tế chiếu sáng. Đầu những năm 1790, trong khi giám sát việc sử dụng động cơ hơi nước của công ty mình trong khai thác thiếc ở Cornwall, Murdoch đã bắt đầu thử nghiệm nhiều loại khí khác nhau, cuối cùng giải quyết khí than là hiệu quả nhất. Lần đầu tiên ông thắp sáng ngôi nhà của mình ở Redruth, Cornwall vào năm 1792. Năm 1798, ông đã sử dụng khí đốt để thắp sáng tòa nhà chính của xưởng đúc Soho và năm 1802 ông thắp sáng một màn hình công cộng chiếu sáng bằng khí, ánh sáng của nó đã làm kinh ngạc người dân địa phương.

Ở Paris, ánh sáng khí được thể hiện lần đầu tiên vào tháng 11 năm 1800 tại một khu nhà tư nhân trên đường Saint Saint Dominique và được lắp đặt trên một con phố mua sắm có mái che, Passage des Panoramas, vào năm 1817. Đèn khí đầu tiên trên đường phố Paris xuất hiện vào năm 1817. Tháng 1 năm 1829 trên địa điểm du Carrousel và đường de de deolioli, sau đó vào đường de de Paix, đặt Vendôme, và đường de de Castiglione; đến năm 1857, Đại lộ Grands được thắp sáng bằng khí gas. Một nhà văn người Paris đã lên ngôi vào tháng 8 năm 1857: "Điều mà hầu hết người dân Paris mê mẩn là ánh sáng mới bằng khí của đại lộ... Từ nhà thờ Madeleine đến đường Mont Montre, hai hàng đèn này, tỏa sáng màu trắng trong và tinh khiết, có hiệu ứng rất hoành tráng." Các đèn khí được lắp đặt trên đại lộ và di tích thành phố vào thế kỷ 19 đã đặt cho thành phố này biệt danh "Thành phố ánh sáng".

Ánh sáng đường phố công cộng đầu tiên với khí đốt đã được trình diễn tại Pall Mall, London vào ngày 28 tháng 1 năm 1807 bởi Frederick Albert Winsor.  Năm 1812, Quốc hội Anh lập ra điều lệ cho London và Westminster Gas Light và Công ty Coke, và công ty gas đầu tiên trên thế giới ra đời. Chưa đầy hai năm sau, vào ngày 31 tháng 12 năm 1813, cầu Westminster được thắp sáng bằng khí gas.  Sau thành công này, đèn bằng khí đốt lan sang các nước khác. Việc sử dụng đèn khí đốt trong Bảo tàng Rembrandt Peale ở Baltimore vào năm 1816 là một thành công lớn. Baltimore là thành phố đầu tiên của Mỹ có đèn đường gas, được cung cấp bởi Công ty Gas Light của Baltimore của Peale.

Nơi đầu tiên bên ngoài Luân Đôn ở Anh có đèn khí đốt, là Preston, Lancashire vào năm 1816, điều này là do Công ty Gas Gas Preston do nhà cách mạng Joseph Dunn điều hành, người đã tìm ra cách cải tiến tốt nhất về chiếu sáng dùng khí đốt.

Dầu khí xuất hiện trong lĩnh vực này như một đối thủ của khí than. Năm 1815, John Taylor đã cấp bằng sáng chế cho một thiết bị phân hủy "dầu" và các chất động vật khác. Sự chú ý của công chúng đã bị thu hút bởi "dầu-khí" bởi màn hình của bộ máy bằng sáng chế tại Hội trường Apothecary, bởi Taylor & Martineau.

Những chiếc đèn đường hiện đại đầu tiên sử dụng dầu hỏa đã được giới thiệu ở Lviv, nơi sau đó là Đế quốc Áo năm 1853. Ở Brest, ánh sáng đường phố với đèn dầu hỏa xuất hiện trở lại vào năm 2009 tại phố mua sắm như một điểm thu hút khách du lịch.

Farola fernandina
Farola fernandina là một thiết kế truyền thống của đèn đường gas vẫn còn phổ biến ở Tây Ban Nha. Thực chất nó là một kiểu đèn khí đốt tân cổ điển của Pháp có từ cuối thế kỷ 18. Nó có thể là một giá treo tường hoặc đèn tiêu chuẩn. Cơ sở tiêu chuẩn được đúc bằng kim loại với một chiếc huy chương có hai chữ cái 'F', nhà ảo thuật Hoàng gia của vua Ferdinand VII của Tây Ban Nha  và kỷ niệm ngày sinh của con gái ông, María Luisa Fernanda de Borbón.

Đèn hồ quang

Đèn đường điện đầu tiên sử dụng đèn hồ quang, ban đầu là 'Nến điện', 'Nến Jablotchkoff' hoặc ' Nến Yablochkov ' được phát triển bởi một người Nga, Pavel Yablochkov, vào năm 1875. Đây là một đèn hồ quang carbon sử dụng dòng điện xoay chiều, đảm bảo rằng cả hai điện cực được tiêu thụ ở mức bằng nhau. Năm 1876, hội đồng chung của Thành phố Los Angeles đã đặt hàng bốn đèn hồ quang được lắp đặt ở nhiều nơi trong thị trấn non trẻ này để chiếu sáng đường phố.

Vào ngày 30 tháng 5 năm 1878, đèn đường điện đầu tiên ở Paris đã được lắp đặt trên đại lộ deOperper và Place d'Etoile, xung quanh Khải Hoàn Môn, để chào mừng lễ khai mạc Triển lãm toàn cầu Paris. Năm 1881, trùng với Triển lãm Điện quốc tế Paris, đèn đường được lắp đặt trên các đại lộ lớn.

Những con đường đầu tiên ở London được thắp sáng bằng đèn hồ quang điện là cạnh Cầu cạn Holborn và Kè sông Thames vào năm 1878. Hơn 4.000 đèn đã được sử dụng vào năm 1881, mặc dù sau đó, một đèn hồ quang vi sai cải tiến đã được phát triển bởi Friedrich von Hefner-Alteneck của công ty Siemens & Halske. Hoa Kỳ đã nhanh chóng áp dụng ánh sáng hồ quang và đến năm 1890, hơn 130.000 hoạt động ở Mỹ, thường được lắp đặt trong các tòa tháp ánh trăng đặc biệt cao.

Đèn hồ quang có hai nhược điểm lớn. Đầu tiên, chúng phát ra ánh sáng cực mạnh và khắc nghiệt, mặc dù hữu ích tại các khu công nghiệp như bến tàu, nhưng gây khó chịu ở các đường phố bình thường. Thứ hai, chúng rất cần bảo trì, vì các điện cực carbon bị đốt cháy nhanh chóng. Với sự phát triển của bóng đèn sợi đốt rẻ tiền, đáng tin cậy và sáng vào cuối thế kỷ 19, đèn hồ quang không còn được sử dụng cho chiếu sáng đường phố, nhưng vẫn được sử dụng trong công nghiệp lâu hơn.

Đèn sợi đốt

Con đường đầu tiên được thắp sáng nhờ một bóng đèn sợi đốt là Phố Mosley, ở Newcastle trên sông Tyne. Con đường được thắp sáng trong một đêm bởi đèn sợi đốt của Joseph Swan vào ngày 3 tháng 2 năm 1879. Do đó, Newcastle có đường phố thành phố đầu tiên trên thế giới được thắp sáng bằng đèn điện. Thành phố đầu tiên ở Hoa Kỳ trình diễn thành công ánh sáng điện là Cleveland, Ohio với 12 đèn điện xung quanh hệ thống đường công cộng vào ngày 29 tháng 4 năm 1879. Wabash, Indiana thắp 4 ngọn đèn hình cung tròn với 3.000 ngọn nến, treo trên tòa án vào ngày 2 tháng 2 năm 1880.

Kimberley, Nam Phi, là thành phố đầu tiên ở Nam bán cầu và ở châu Phi có đèn đường điện - với 16 đèn chiếu sáng đầu tiên vào ngày 2 tháng 9 năm 1882. Ở Trung Mỹ, San Jose, Costa Rica đã thắp sáng 25 ngọn đèn được cung cấp bởi một nhà máy thủy điện vào ngày 9 tháng 8 năm 1884.

Nürnberg là thành phố đầu tiên ở Đức có đèn điện công cộng vào ngày 7 tháng 6 năm 1882, tiếp theo là Berlin vào ngày 20 tháng 9 năm 1882 (chỉ có Potsdamer Platz).

Timișoara, ở Romania ngày nay, là thành phố đầu tiên trong chế độ quân chủ Áo-Hung có đèn điện công cộng vào ngày 12 tháng 11 năm 1884. 731 đèn đã được sử dụng.

Năm 1886, thị trấn khai thác Waratah nhỏ bé, biệt lập ở Tây Bắc Tasmania là nơi đầu tiên có đèn đường chạy bằng điện ở Úc. Vào ngày 9 tháng 12 năm 1882, thành phố Brisbane, Queensland, Úc được giới thiệu về điện bằng cách trình diễn 8 đèn hồ quang, được dựng dọc theo Queen Street Mall. Năng lượng để cung cấp các đèn hồ quang này được lấy từ máy phát điện Crompton DC 10 mã lực được điều khiển bởi động cơ hơi nước Robey trong một xưởng đúc nhỏ ở phố Adelaide và được JW Sutton và Co. chiếm giữ. Đèn được dựng trên các cột tiêu chuẩn bằng gang, cao 20 ft.

Năm 1888 Tamworth, New South Wales, Úc trở thành thành phố đầu tiên ở Nam bán cầu có đèn đường điện vĩnh viễn chiếu sáng một phần đáng kể của một thành phố, với hơn 13 km đường được thắp sáng  bởi 52 đèn sợi đốt và 3 đèn hồ quang , mà thành phố đó duy trì danh hiệu "Thành phố ánh sáng đầu tiên".

Phát triển về sau này
Đèn sợi đốt chủ yếu được sử dụng để chiếu sáng đường phố cho đến khi đèn phóng khí cường độ cao ra đời. Chúng thường được vận hành ở các mạch điện áp cao. Mạch nối tiếp là phổ biến vì điện áp cao hơn của chúng tạo ra nhiều ánh sáng trên mỗi watt tiêu thụ. Hơn nữa, trước khi phát minh ra các điều khiển quang điện, một công tắc hoặc đồng hồ có thể điều khiển tất cả các đèn trong toàn bộ khu vực.

Để tránh làm cho toàn bộ hệ thống bị tối nếu một ngọn đèn bị cháy, mỗi đèn đường được trang bị một thiết bị đảm bảo rằng mạch sẽ vẫn còn nguyên. Đèn đường loạt đầu được trang bị máy biến áp cách ly. điều đó sẽ cho phép dòng điện đi qua máy biến áp cho dù bóng đèn có hoạt động hay không.

Sau đó, film cutout đã được phát minh. Đây là một đĩa nhỏ của màng cách điện ngăn cách hai tiếp điểm được nối với hai dây dẫn đến đèn. Nếu đèn bị hỏng (mạch hở), dòng điện qua dây trở thành 0, khiến điện áp của mạch (hàng nghìn volt) được đặt trên màng cách điện, xuyên qua nó (xem định luật Ohm). Bằng cách này, đèn bị hỏng sẽ được bỏ qua và điện được phục hồi cho phần mạch đèn còn lại của huyện. Mạch đèn đường có bộ điều chỉnh dòng điện tự động, ngăn dòng điện tăng khi đèn bị cháy, bảo toàn tuổi thọ của các đèn còn lại. Khi đèn không thành công được thay thế, một đoạn phim mới đã được cài đặt, một lần nữa tách các tiếp điểm trong phần bị cắt. Hệ thống này có thể được nhận ra bởi bộ cách điện bằng sứ lớn ngăn cách đèn và gương phản xạ khỏi giá đỡ. Điều này là cần thiết bởi vì hai tiếp điểm trong đế của đèn có thể hoạt động ở mức vài nghìn volt.

Đèn đường hiện đại

Ngày nay, chiếu sáng đường phố thường sử dụng đèn phóng điện cường độ cao. Đèn natri áp suất thấp trở nên phổ biến sau Thế chiến II vì mức tiêu thụ điện năng thấp và tuổi thọ cao. Cuối thế kỷ 20, đèn natri cao áp HPS được ưa thích, tiếp tục có những ưu điểm tương tự. Đèn như cung cấp số lượng lớn nhất của photopic chiếu sáng cho tiêu thụ điện ít nhất. Tuy nhiên, các nguồn ánh sáng trắng đã được chứng minh là tăng gấp đôi tầm nhìn ngoại vi của lái xe và cải thiện thời gian phản ứng phanh của lái xe ít nhất 25%; để cho phép người đi bộ phát hiện tốt hơn các mối nguy hiểm trên mặt đường  và để tạo điều kiện cho việc đánh giá trực quan của người khác liên quan đến các đánh giá giữa các cá nhân. Các nghiên cứu so sánh đèn halogen kim loại và đèn natri cao áp đã chỉ ra rằng ở mức ánh sáng quang bằng nhau, cảnh đường phố được chiếu sáng vào ban đêm bằng hệ thống chiếu sáng halogen kim loại được xem là sáng hơn và an toàn hơn so với cảnh tương tự được chiếu sáng bởi hệ thống natri áp suất cao.

Hai tiêu chuẩn quốc gia hiện nay cho phép thay đổi độ chiếu sáng khi sử dụng các loại đèn có quang phổ khác nhau. Ở Úc, hiệu suất đèn HPS cần giảm xuống tối thiểu 75%. Ở Anh, độ chiếu sáng bị giảm với tỷ lệ S/P có giá trị cao hơn

Công nghệ chiếu sáng đường phố mới, chẳng hạn như đèn LED hoặc đèn cảm ứng, phát ra một ánh sáng trắng cung cấp ở mức độ cao lumen scotopic cho phép đèn đường với wattages thấp hơn và lumen photopic thấp hơn để thay thế đèn đường hiện có. Tuy nhiên, không có thông số kỹ thuật chính thức nào được viết xung quanh các điều chỉnh Photopic / Scotopic cho các loại nguồn sáng khác nhau, khiến nhiều thành phố và các bộ phận đường phố không thể thực hiện các công nghệ mới này cho đến khi các tiêu chuẩn được cập nhật. Eastbourne ở East Sussex UK hiện đang thực hiện dự án để xem 6000 đèn đường được chuyển đổi thành đèn LED và sẽ được theo dõi sát sao bởi Hastings vào đầu năm 2014.

Milan, Ý, là thành phố lớn đầu tiên hoàn toàn chuyển sang sử dụng đèn LED.

Tại Bắc Mỹ, thành phố Canterauga (Canada) là một trong những dự án chuyển đổi LED đầu tiên và lớn nhất với hơn 46.000 đèn được chuyển đổi sang công nghệ LED từ năm 2012 đến 2014. Đây cũng là một trong những thành phố đầu tiên ở Bắc Mỹ sử dụng công nghệ Thành phố thông minh để điều khiển đèn. DimOnPack, một công ty có trụ sở tại Thành phố Quebec, đã được chọn làm đối tác của Thành phố thông minh cho dự án này.

Đèn LED chiếu sáng được cung cấp năng lượng quang điện đang được chấp nhận rộng rãi hơn. Các thử nghiệm hiện trường sơ bộ cho thấy một số đèn LED có hiệu suất năng lượng cao và hoạt động tốt trong môi trường thử nghiệm.

Vào năm 2007, Civil Twilight Collective đã tạo ra một biến thể của đèn đường LED thông thường, cụ thể là đèn đường cộng hưởng Mặt Trăng. Những đèn này tăng hoặc giảm cường độ của đèn đường theo ánh sáng Mặt Trăng. Thiết kế đèn đường này do đó làm giảm tiêu thụ năng lượng cũng như ô nhiễm ánh sáng.

Đo lường

Hai hệ thống đo lường rất giống nhau đã được tạo ra để kết nối các chức năng hiệu quả phát quang và quang, tạo ra một Hệ thống quang học thống nhất. Phép đo mới này đã được đón nhận vì chỉ dựa vào V () để mô tả ánh sáng ban đêm cần nhiều năng lượng điện hơn. Tiềm năng tiết kiệm chi phí của việc sử dụng một cách mới để đo lường các kịch bản chiếu sáng mesopic là rất lớn.

Hiệu suất chiếu sáng ngoài trời (OSP) là một phương pháp để dự đoán và đo lường ba khía cạnh khác nhau của ô nhiễm ánh sáng: phát sáng, xâm lấn và độ chói. Sử dụng phương pháp này, các nhà đầu cơ chiếu sáng có thể định lượng hiệu suất của các ứng dụng và thiết kế chiếu sáng hiện có và theo kế hoạch để giảm thiểu ánh sáng quá mức hoặc gây khó chịu rời khỏi ranh giới của một tài sản.

Ưu điểm
Ưu điểm chính của chiếu sáng đường phố bao gồm phòng ngừa tai nạn và tăng tính an toàn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng bóng tối dẫn đến một số lượng lớn các vụ tai nạn và tử vong, đặc biệt là những vụ liên quan đến người đi bộ; tỷ lệ tử vong của người đi bộ có khả năng trong bóng tối cao gấp 3 đến 6,75 lần so với ánh sáng ban ngày. Vài thập kỷ trước khi tai nạn ô tô phổ biến hơn nhiều , chiếu sáng đường phố đã được tìm thấy để giảm khoảng 50% tai nạn cho người đi bộ.

Hơn nữa, trong những năm 1970, các nút giao thông và nút giao đường cao tốc có xu hướng có ít sự cố hơn so với các nút giao và nút giao không được chiếu sáng.

Các thị trấn, thành phố và làng mạc sử dụng các vị trí độc đáo được cung cấp bởi các cột đèn để treo các biểu ngữ trang trí hoặc kỷ niệm.

Nhiều cộng đồng ở Mỹ sử dụng các cột đèn làm công cụ gây quỹ thông qua các chương trình tài trợ biểu ngữ treo trên cột đèn được thiết kế đầu tiên bởi một nhà sản xuất biểu ngữ cột đèn có trụ sở tại Hoa Kỳ.

Nhược điểm
Những lời chỉ trích chính của đèn đường phố là nó thực sự có thể gây ra tai nạn nếu sử dụng sai, và gây ra ô nhiễm ánh sáng.

Sưc khỏe và sự an toàn
Có hai hiện tượng quang học cần được nhận ra khi lắp đặt đèn đường.

 Mất thị lực ban đêm vì phản xạ điều tiết của mắt tài xế là mối nguy hiểm lớn nhất. Khi tài xế chạy từ một khu vực không được chiếu sáng vào một khu được chiếu sáng, đồng tử của họ thu nhỏ một cách nhanh chóng co để điều chỉnh với ánh sáng sáng hơn, nhưng khi họ rời khỏi khu vực được chiếu sáng sự giãn nở của đồng tử để thích nghi với ánh sáng ít đi là chậm hơn nhiều, Vì vậy, họ đang lái xe với tầm nhìn bị suy giảm. Khi một người già đi, tốc độ phục hồi của mắt sẽ chậm hơn, do đó thời gian lái xe và khoảng cách dưới tầm nhìn bị suy giảm sẽ tăng lên.
 Đèn pha sắp tới có thể nhìn thấy rõ hơn trên nền đen hơn là màu xám. Sự tương phản tạo ra nhận thức lớn hơn về chiếc xe sắp tới.
 Điện áp đi lạc cũng là một mối quan tâm ở nhiều thành phố. Điện áp đi lạc có thể vô tình điện hóa các cột đèn và có khả năng gây thương tích hoặc giết chết bất cứ ai tiếp xúc với cột đèn.

Ngoài ra còn có những nguy hiểm về thể chất đối với các cột đèn đường ngoài việc trẻ em trèo lên chúng cho mục đích giải trí. Các cột đèn đường (cột đèn) có nguy cơ va chạm với người lái xe và người đi bộ, đặc biệt là những người bị ảnh hưởng bởi thị lực kém hoặc dưới ảnh hưởng của rượu. Điều này có thể được giảm bằng cách thiết kế chúng để chúng sẽ bị vỡ khi đâm phải, bảo vệ chúng bằng cách đặt các lan can, hoặc đánh dấu các phần thấp hơn để tăng tầm nhìn của họ. Gió lớn hoặc độ mỏi kim loại tích lũy cũng thỉnh thoảng lật đổ đèn đường.

Ô nhiễm ánh sáng

Ở khu vực thành thị, ô nhiễm ánh sáng có thể che giấu các ngôi sao và cản trở thiên văn học và sự di cư của nhiều loài chim.   Trong các thiết lập gần kính viễn vọng và đài thiên văn, có thể sử dụng đèn natri áp suất thấp. Những loại đèn này có lợi thế hơn các loại đèn khác như đèn thủy ngân và đèn halogen kim loại vì đèn natri áp suất thấp phát ra cường độ thấp hơn, ánh sáng đơn sắc. Các đài quan sát có thể lọc bước sóng natri ra khỏi các quan sát của họ và hầu như loại bỏ nhiễu từ ánh sáng đô thị gần đó. Đèn đường cắt hoàn toàn cũng làm giảm ô nhiễm ánh sáng bằng cách giảm lượng ánh sáng chiếu vào bầu trời, điều này cũng giúp cải thiện hiệu quả phát sáng của ánh sáng.

Tiêu thụ năng lượng
Tính đến năm 2017, toàn cầu 70% điện năng được tạo ra bằng cách đốt nhiên liệu hóa thạch , một nguồn gây ô nhiễm không khí và khí nhà kính, và trên toàn cầu có khoảng 300 triệu đèn đường sử dụng điện đó. Các thành phố đang khám phá việc sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, giảm mức tiêu thụ năng lượng ánh sáng đường phố bằng cách làm mờ ánh sáng trong giờ thấp điểm và chuyển sang đèn LED hiệu suất cao. Một hội đồng quận của Anh đã tắt 5% đèn đường trên cơ sở thử nghiệm. Chiếu sáng đường thu gom điển hình ở bang New York có giá 6400 USD/dặm / năm đối với natri áp suất cao ở mức 8,5   kW/dặm hoặc $ 4000 cho đèn led phát sáng ở mức 5,4   kW/dặm.

Hệ thống kiểm soát ánh sáng đường phố
Một số hệ thống kiểm soát ánh sáng đường phố đã được phát triển để kiểm soát và giảm mức tiêu thụ năng lượng của hệ thống chiếu sáng công cộng của thị trấn. Những phạm vi này từ việc điều khiển một mạch đèn đường và/hoặc đèn riêng với chấn lưu cụ thể và giao thức vận hành mạng. Chúng có thể bao gồm gửi và nhận hướng dẫn qua các mạng dữ liệu riêng biệt, với tần suất cao trên đỉnh của nguồn cung cấp điện áp thấp hoặc không dây.

Bộ điều khiển đèn đường là phiên bản thông minh hơn của bộ hẹn giờ cơ hoặc điện tử trước đây được sử dụng cho hoạt động BẬT đèn đường. Chúng đi kèm với các tùy chọn bảo tồn năng lượng như tiết kiệm hoàng hôn, đáng kinh ngạc hoặc mờ. Ngoài ra, nhiều bộ điều khiển đèn đường đi kèm với đồng hồ thiên văn cho một vị trí cụ thể hoặc kết nối Hệ thống Định vị Toàn cầu (GPS) để mang lại thời gian bật/tắt và tiết kiệm năng lượng tốt nhất.

Phụ kiện
Một số bộ điều khiển đèn đường thông minh cũng đi kèm với Hệ thống thông tin di động toàn cầu (GSM), tần số vô tuyến (RF) hoặc dịch vụ vô tuyến gói chung (GPRS), người dùng điều chỉnh theo vĩ độ và kinh độ (loại chi phí thấp), để quản lý ánh sáng đường phố tốt hơn và bảo trì. Nhiều bộ điều khiển đèn đường cũng đi kèm với cảm biến giao thông để quản lý mức độ lux của đèn theo giao thông và để tiết kiệm năng lượng bằng cách giảm lux khi không có lưu lượng. Mỹ, Canada, Ấn Độ và nhiều quốc gia khác đã bắt đầu giới thiệu bộ điều khiển ánh sáng đường phố để chiếu sáng đường để bảo tồn năng lượng, quản lý và bảo trì đèn đường.

Kinh tế học
Bộ điều khiển ánh sáng đường phố có thể đắt tiền so với bộ hẹn giờ thông thường và có thể có giá từ 100 đến 2500 đô la, nhưng hầu hết chúng đều hồi vốn trong thời gian từ 6 tháng đến 2 năm. Vì tuổi thọ của thiết bị là 7 đến 10 năm, nó tiết kiệm năng lượng và chi phí trong một số năm.

Kiểm soát ánh sáng đường phố dựa trên hình ảnh
Một số công ty hiện đang sản xuất đèn đường thông minh điều chỉnh đầu ra ánh sáng dựa trên mức độ sử dụng và chiếm dụng, tức là tự động phân loại người đi bộ so với người đi xe đạp, so với ô tô, cảm nhận tốc độ di chuyển và chiếu sáng một số đèn đường nhất định phía trước và ít phía sau vận tốc chuyển động. Ngoài ra, đèn điều chỉnh tùy thuộc vào điều kiện đường sá, ví dụ, tuyết tạo ra độ phản xạ nhiều hơn do đó cần giảm ánh sáng.

Mục đích
Có ba cách sử dụng chính khác nhau của đèn đường, mỗi loại đòi hỏi các loại đèn và vị trí khác nhau. Việc lạm dụng các loại đèn khác nhau có thể làm cho tình hình tồi tệ hơn bằng cách ảnh hưởng đến khả năng hiển thị hoặc an toàn.

Đèn hiệu

Một ánh sáng ổn định khiêm tốn ở giao lộ của hai con đường là một sự trợ giúp cho việc điều hướng bởi vì nó giúp người lái xe nhìn thấy vị trí của một con đường bên cạnh khi họ đến gần nó hơn và họ có thể điều chỉnh phanh và biết chính xác nơi cần rẽ nếu họ định rời đi đường chính hoặc xem xe hoặc người đi bộ. Chức năng của đèn hiệu là nói "tôi đây" và ngay cả một ánh sáng mờ cũng cung cấp đủ độ tương phản với đêm tối để phục vụ mục đích này. Để ngăn chặn những nguy hiểm gây ra bởi một chiếc xe lái qua một vũng ánh sáng, đèn báo hiệu không bao giờ được chiếu vào đường chính và không được chiếu sáng sang đường phụ. Trong các khu dân cư, đây thường là ánh sáng thích hợp duy nhất và nó có tác dụng phụ là cung cấp ánh sáng tràn vào bất kỳ vỉa hè nào vì lợi ích của người đi bộ. Trên đường cao tốc liên bang, mục đích này thường được thực hiện bằng cách đặt đèn phản quang ở hai bên đường.

Đèn đường bộ

Do những nguy hiểm được thảo luận ở trên, đèn đường được sử dụng một cách tiết kiệm và chỉ khi một tình huống cụ thể biện minh cho việc tăng rủi ro. Điều này thường liên quan đến một giao lộ với một số chuyển động rẽ và nhiều biển báo, các tình huống mà người lái xe phải nhanh chóng lấy được nhiều thông tin không có trong chùm đèn pha. Trong những tình huống này (Ngã ba đường cao tốc hoặc lối ra), giao lộ có thể được thắp sáng để người lái xe có thể nhanh chóng nhìn thấy tất cả các mối nguy hiểm và kế hoạch được thiết kế tốt sẽ tăng dần ánh sáng trong khoảng một phần tư phút trước giao lộ và giảm dần ánh sáng sau nó Các đoạn đường cao tốc chính vẫn không được chiếu sáng để bảo vệ tầm nhìn ban đêm của người lái và tăng khả năng hiển thị của đèn pha đang tới. Nếu có một đường cong sắc nét nơi đèn pha sẽ không chiếu sáng đường, ánh sáng ở bên ngoài đường cong thường được biện minh.

Nếu đó là mong muốn thắp một đường (có lẽ do giao thông đa làn nặng và nhanh chóng), để tránh sự nguy hiểm của vị trí bình thường của đèn đường nó không nên được thắp sáng liên tục, vì điều này đòi hỏi lặp đi lặp lại điều chỉnh mắt mà ngụ ý mỏi mắt và tạm thời bị mù khi vào và rời bể ánh sáng. Trong trường hợp này, hệ thống được thiết kế để loại bỏ sự cần thiết của đèn pha. Điều này thường đạt được với các đèn sáng được đặt trên các cột cao trong khoảng thời gian gần đều đặn để có ánh sáng nhất quán dọc theo tuyến đường. Ánh sáng đi từ lề đường đến lề đường.

Đèn đường cho người đi xe đạp

Các chính sách khuyến khích đi xe đạp tiện ích đã được đề xuất và thực hiện, bao gồm chiếu sáng đường đi xe đạp để tăng tính an toàn vào ban đêm.

Đèn chiếu sáng cho người đi bộ

Bảo trì

Hệ thống chiếu sáng đường phố yêu cầu bảo trì liên tục, có thể được phân loại là phản ứng hoặc phòng ngừa. Bảo dưỡng phản ứng là một phản ứng trực tiếp đối với lỗi chiếu sáng, chẳng hạn như thay thế đèn phóng điện sau khi nó bị hỏng hoặc thay thế toàn bộ bộ phận chiếu sáng sau khi nó bị xe đâm. Bảo trì phòng ngừa được lên kế hoạch thay thế các bộ phận chiếu sáng, ví dụ thay thế tất cả các đèn phóng điện trong một khu vực của thành phố khi chúng đã đạt 85% tuổi thọ dự kiến. Tại Vương quốc Anh, Nhóm Liên lạc Đường bộ đã ban hành Quy tắc thực hành khuyến nghị các quy trình bảo trì phòng ngừa và phản ứng cụ thể.

Một số đèn đường ở Thành phố New York có đèn màu cam hoặc đỏ trên đỉnh đèn (đèn chiếu sáng) hoặc đèn đỏ gắn vào cột đèn. Điều này chỉ ra rằng gần cột đèn này hoặc trong cùng ngã tư, có hộp kéo báo cháy. Các đèn đường khác có đèn đỏ nhỏ bên cạnh bóng đèn đường, khi đèn nhỏ nhấp nháy, nó báo hiệu có sự cố dòng điện.

Tham khảo

Quy hoạch đô thị
Thiết bị đường phố


title: Xhuliano Skuka

text:
Xhuliano Skuka (sinh ngày 2 tháng 8 năm 1998) là cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp Albania chơi ở vị trí tiền đạo cho câu lạc bộ Maribor, cho mượn từ Metz.

Sự nghiệp thi đấu

Metz
Vào tháng 1 năm 2023, Skuka gia nhập Metz từ câu lạc bộ Partizani, bằng bản hợp đồng có thời hạn đến mùa hè năm 2026.

Bàn thắng quốc tế

Tham khảo

Sinh năm 1998
Nhân vật còn sống
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá Albania
Cầu thủ bóng đá Albania ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá KF Korabi Peshkopi
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Slovenia
Cầu thủ bóng đá FK Dinamo Tirana
Cầu thủ bóng đá FK Partizani Tirana
Cầu thủ bóng đá FC Metz
Cầu thủ bóng đá NK Maribor
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Albania
Cầu thủ bóng đá Ligue 2
Cầu thủ bóng đá Championnat National 2
Cầu thủ bóng đá Kategoria Superiore
Cầu thủ bóng đá Slovenian PrvaLiga


title: Số nguyên tố Wolstenholme

text:
Trong lý thuyết số, số nguyên tố Wolstenholme là loại số nguyên tố đặc biệt thỏa mãn dạng mạnh hơn của định lý Wolstenholme. Định lý Wolstenholme là quan hệ đồng dư được thỏa mãn bởi mọi số nguyên tố lớn hơn ba. Các số nguyên tố Wolstenholme được đặt tên theo nhà toán học Joseph Wolstenholme, người lần đầu phát biểu định lý trên trong thế kỷ 19.

Các số nguyên tố này được chú ý tới bởi quan hệ của chúng với định lý lớn Fermat. Ngoài ra các số nguyên tố Wolstenholme cũng có quan hệ với một số lớp nguyên tố khác.

Chỉ có hai số nguyên tố Wolstenholme được biết là 16843 và 2124679 . Không có số nguyên tố Wolstenholme nào khác nằm dưới 109.

Định nghĩa

Số nguyên tố Wolstenholme có thể định nghĩa dưới các cách sau.

Định nghĩa qua hệ số nhị thức
Số nguyên tố Wolstenholme là số nguyên tố p > 7 thỏa mãn biểu thức đồng dư sau:

Trong đó dấu ngoặc ở vế trái kí hiệu hệ số nhị thức.
Định lý Wolstenholme phát biểu rằng với mọi số nguyên tố p > 3 quan hệ đồng dư sau được thỏa mãn:

Định nghĩa qua các số Bernoulli
Số nguyên tố Wolstenholme là số nguyên tố p là ước của tử số của số Bernoulli Bp−3. Do đó các số nguyên tố Wolstenholme tạo thành tập con của các số nguyên tố phi chính quy.

Định nghĩa qua các cặp số phi chính quy

Số nguyên tố Wolstenholme là số nguyên tố p sao cho (p, p–3) là cặp số phi chính quy.

Định nghĩa qua các số điều hòa
Số nguyên tố Wolstenholme là số nguyên tố  p sao cho

Tìm kiếm số nguyên tố Wolstenholme
Công cuộc tìm kiếm các số nguyên tố Wolstenholme bắt đầu từ những năm 1960 cho tới ngày nay, với kết quả mới nhất vào năm 2007. Số nguyên tố Wolstenholme đầu tiên 16843 được tìm thấy vào năm 1964, mặc dù nó không được báo cáo vào thời gian đó. Phát hiện năm 1964 sau đó được công nhận vào những năm 1970. Đây là số nguyên tố Wolstenholme duy nhất được biết trong suốt 20 năm, cho đến khi thông báo tìm được thêm số nguyên tố Wolstenholme thứ hai 2124679 trong 1993. Cho tới 1,2, không có số nguyên tố Wolstenholme nào khác được tìm thấy. Sau này được cải tiến lên tới 2 bởi McIntosh vào 1995. Trevisan & Weber cải tiến thêm lên tới 2,5. Kết quả mới nhất trong 2007 báo cáo rằng không có số nguyên tố Wolstenholme nào khác nằm dưới .

Phỏng đoán số số nguyên tố Wolstenholme
Hiện các nhà toán học đang giả thuyết rằng có vô số số nguyên tố Wolstenholme. Hơn nữa còn có giả thuyết số các số nguyên tố Wolstenholme nhỏ hơn hoặc bằng x nằm vào khoảng ln ln x, trong đó ln ký hiệu lôgarit tự nhiên. Với mỗi số nguyên tố p ≥ 5, thương Wolstenholme được định nghĩa như sau

p là số nguyên tố Wolstenholme khi và chỉ khi Wp ≡ 0 (mod p).

Xem thêm
 Số nguyên tố Wieferich
 Số nguyên tố Wall–Sun–Sun
 Số nguyên tố Wilson

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 Caldwell, Chris K. Wolstenholme prime from The Prime Glossary
 McIntosh, R. J. Wolstenholme Search Status as of March 2004 e-mail to Paul Zimmermann
 Bruck, R. Wolstenholme's Theorem, Stirling Numbers, and Binomial Coefficients
 Conrad, K. The p-adic Growth of Harmonic Sums interesting observation involving the two Wolstenholme primes

Số nguyên tố
Vấn đề mở trong lý thuyết số


title: Perizoma flexuosaria

text:
Perizoma flexuosaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Perizoma


title: Ardices fulvohirta

text:
Ardices fulvohirta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ardices


title: Cerocala albimaculata

text:
Cerocala albimaculata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cerocala


title: UEFA Europa Conference League 2023–24

text:
UEFA Europa Conference League 2023-24 sẽ là mùa giải thứ ba của UEFA Europa Conference League, giải đấu bóng đá cấp câu lạc bộ hạng ba của châu Âu do UEFA tổ chức.

Trận chung kết sẽ được diễn ra tại Sân vận động Agia Sophia ở Athens, Hy Lạp. Đội vô địch giải đấu sẽ tự động đủ điều kiện tham dự vòng bảng UEFA Europa League 2024–25 trừ khi họ đủ điều kiện tham dự UEFA Champions League 2024–25 thông qua thành tích trong giải vô địch quốc gia của họ.

Mùa giải UEFA Europa Conference League này sẽ là mùa giải cuối cùng với thể thức hiện tại gồm 32 đội tham dự vòng bảng sau khi UEFA thông báo rằng một thể thức hoàn toàn mới sẽ được giới thiệu cho phiên bản mùa sau. Do thay đổi thể thức, không câu lạc bộ nào có thể được chuyển sang UEFA Europa Conference League theo thể thức Thụy Sĩ và đội vô địch giải đấu này sẽ không thể bảo vệ danh hiệu.

Đây là mùa giải cuối cùng mà thể thức 32 đội được sử dụng. UEFA thông báo giải sẽ có thể thức thi đấu mới vào mùa giải 2024-25.

Phân bố đội của hiệp hội
Tổng cộng có 177 đội từ 54 trong số 55 hiệp hội thành viên của UEFA (không bao gồm Nga) sẽ tham gia UEFA Europa Conference League 2023–24. Xếp hạng hiệp hội dựa trên hệ số UEFA được sử dụng để xác định số đội tham gia cho mỗi hiệp hội:

 Các hiệp hội 1–5 mỗi hiệp hội có một đội đủ điều kiện.
 Các hiệp hội 6–16 (ngoại trừ Nga) và 51–55 mỗi hiệp hội có hai đội vượt qua vòng loại.
 Các hiệp hội 17–50 (ngoại trừ Liechtenstein) mỗi hiệp hội có ba đội vượt qua vòng loại.
 Liechtenstein chỉ có một đội vượt qua vòng loại do Liechtenstein chỉ tổ chức cúp quốc nội và không có giải quốc nội.
 Hơn nữa, 18 đội bị loại khỏi UEFA Champions League 2023–24 và 25 đội bị loại khỏi UEFA Europa League 2023–24 được chuyển sang Europa Conference League. xếp hạng hiệp hội.

Vòng loại

Vòng play-off

Vòng bảng

Xem thêm
UEFA Champions League 2023–24
UEFA Europa League 2023–24
Siêu cúp châu Âu 2024

Tham khảo

Liên kết ngoài

2023–24 UEFA Europa Conference League
Mùa giải UEFA Europa Conference League
1


title: Mycobacterium avium paratuberculosis

text:
Mycobacterium avium subspecies paratuberculosis (MAP) là một loại vi khuẩn gây bệnh bắt buộc trong chi Mycobacterium. Nó thường được viết tắt là M. paratuberculosis hoặc M. avium ssp. paratuberculosis. Nó là tác nhân gây bệnh của Johne, ảnh hưởng đến động vật nhai lại như gia súc, và nghi ngờ tác nhân gây bệnh trong bệnh Crohn của con người và viêm khớp dạng thấp.

Sinh lý bệnh
MAP gây bệnh Johne (Paratuberculosis) ở gia súc và các động vật nhai lại khác. Nó từ lâu đã bị nghi ngờ là một tác nhân gây bệnh trong bệnh Crohn ở người, nhưng các nghiên cứu đã không thể hiển thị mối tương quan rõ ràng.

Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng MAP có trong sữa có thể tồn tại trong quá trình thanh trùng, đã làm tăng mối quan tâm về sức khỏe con người do tính chất phổ biến của MAP trong đàn bò sữa hiện đại. Sự tồn tại của MAP trong quá trình thanh trùng phụ thuộc vào giá trị D 72C của các chủng hiện tại và nồng độ của chúng trong sữa.  Nó có khả năng chịu nhiệt và có khả năng tự cô lập bên trong các tế bào bạch cầu, điều này có thể góp phần vào sự tồn tại lâu trong sữa. Nó cũng đã được báo cáo có thể tồn tại sau quá trình clo hóa trong nguồn cung cấp nước đô thị.

MAP là một sinh vật phát triển chậm và khó nuôi cấy. Nuôi cây định danh vi khuẩn được coi là tiêu chuẩn vàng để phát hiện MAP. Phát hiện rất hạn chế trong các mô tươi, thực phẩm và nước. Gần đây, John Aitken và Otakaro Pathways đã phát hiện ra một phương pháp để cấy MAP từ máu người. Thử nghiệm đang diễn ra. Giáo sư John Hermon-Taylor của Kings College London đang phát triển một loại vắc-xin chống COP loại vectơ mới mà ông tuyên bố là cả thuốc chữa bệnh và phòng ngừa. Giai đoạn 1 thử nghiệm trên người bắt đầu vào tháng 1 năm 2017. Ông cũng đang phát triển một xét nghiệm máu MAP đồng hành.

Nó không dễ bị các loại thuốc chống lao (thường có thể giết chết Mycobacterium tuberculosis). MAP dễ bị kháng sinh được sử dụng để điều trị bệnh Mycobacterium avium, chẳng hạn như rifabutin và clarithromycin, tuy nhiên khả năng của các kháng sinh này để diệt trừ nhiễm MAP trong cơ thể chưa được thiết lập.

Bệnh Crohn
MAP được công nhận là một tác nhân gây bệnh đa vi khuẩn có khả năng khởi đầu và duy trì nhiễm trùng toàn thân và viêm mãn tính trong ruột của nhiều loại mô bệnh học ở nhiều loài động vật, bao gồm cả động vật linh trưởng.
MAP đã được tìm thấy với số lượng lớn hơn trong ruột của bệnh nhân bệnh Crohn   và số lượng đáng kể bệnh nhân bị hội chứng ruột kích thích  so với những người bị viêm loét đại tràng hoặc kiểm soát sức khỏe khác. Một nghiên cứu kết luận rằng MAP "có thể hoạt động như một tác nhân gây bệnh, có vai trò trong bối cảnh nhiễm trùng thứ phát, có thể làm trầm trọng thêm bệnh, hoặc đại diện cho sự xâm nhập không gây bệnh."

Genome
Bộ gen của biến dạng MAP K-10 được giải trình tự vào năm 2005 và tìm thấy bao gồm một nhiễm sắc thể hoàn toàn của 4.829.781 cặp base, và ORF dự đoán 4.350 mã, 45 tRNA, và một operon rRNA.

Tài liệu tham khảo

Liên kết ngoài
Type strain of Mycobacterium avium subspecies paratuberculosis at BacDive -  the Bacterial Diversity Metadatabase

Mycobacterium