title: Giuse Nguyễn Phụng Hiểu

text:
Giuse Nguyễn Phụng Hiểu (1921 – 1992) là một Giám mục của Giáo hội Công giáo tại Việt Nam. Ông nguyên là Giám mục chính tòa của Giáo phận Hưng Hóa trong khoảng thời gian ngắn từ cuối năm 1990 đến khi qua đời năm 1992. Khẩu hiệu Giám mục của ông là "Các con hãy nên Chứng nhân của Thầy".

Giám mục Nguyễn Phụng Hiểu quê ở Kim Sơn, Ninh Bình. Từ thuở thiếu thời, ông đã đi theo con đường tu học và học tại các chủng viện Công giáo khác nhau tại giáo phận Hưng Hóa cũng như giáo phận Phát Diệm. Sau 17 năm tu học trong thời kỳ Pháp thuộc và chiến tranh Đông Dương, năm 1951, ông được truyền chức linh mục.

Năm 1952, linh mục Giuse Hiểu bắt đầu làm việc tại giáo phận Hưng Hóa. Trải qua nhiều chức vụ khác nhau trong thời kỳ linh mục, tháng 1 năm 1989, ông được chọn làm Giám quản Giáo phận Hưng Hóa. Tòa Thánh chọn linh mục giám quản Nguyễn Phụng Hiểu làm giám mục chính tòa Hưng Hóa tháng 12 năm 1990. Giám mục Nguyễn Phụng Hiểu chính thức quản lý giáo phận Hưng Hóa từ tháng 4 năm 1991, sau nghi thức tấn phong. Tuy nhiên, do tuổi cao nên chỉ vài tháng sau, ông lâm bệnh nặng và qua đời vì ung thư tháng 5 năm 1992.

Thân thế và những năm đầu tu nghiệp
Giám mục Nguyễn Phụng Hiểu sinh ngày 19 tháng 3 năm 1921 tại giáo họ Hàm Phu, giáo xứ Quân Triêm, nay thuộc xã Xuân Chính, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình, thuộc giáo phận Phát Diệm. Năm 13 tuổi (1934), cậu bé Hiểu bắt đầu con đường tu trì của mình bằng việc nhập học tại Tiểu chủng viện Hà Thạch, thuộc địa bàn tỉnh Phú Thọ, thuộc giáo phận Hưng Hóa. Sau 12 năm tu học tại Hà Thạch, năm 1945, chủng sinh Giuse Hiểu tiếp tục việc học tại Đại chủng viện Thượng Kiệm, giáo phận Phát Diệm, tỉnh Ninh Bình.

Thời kỳ linh mục
Sau quá trình tu học dài hạn, Phó tế Giuse Nguyễn Phụng Hiểu được thụ phong linh mục vào ngày 26 tháng 5 năm 1951. Sau khi được truyền chức, ông được bổ nhiệm giữ chức linh mục phó giáo xứ Liễu Đề, tỉnh Nam Định, thuộc giáo phận Bùi Chu. Một năm sau khi trở thành linh mục, Giuse Nguyễn Phụng Hiểu quyết định gia nhập Giáo phận Hưng Hoá. Đại diện Tông Tòa Hưng Hóa Jean Marie Mazé Kim quyết định bổ nhiệm linh mục Hiểu làm linh mục phó giáo xứ Vĩnh Lộc, hỗ trợ họ đạo Thạch Thán và các họ đạo mới thành lập.

Chỉ hai năm sau khi bắt đầu làm việc ở Giáo phận Hung Hóa, năm 1954, linh mục Giuse Nguyễn Phụng Hiểu được bổ nhiệm giữ chức Giám đốc Tiểu chủng viện Sơn Lộc. Trong giai đoạn từ năm 1960 đến năm 1967, linh mục Hiểu là Quản lý Địa phận, đồng thời kiêm nhiệm chức linh mục chánh xứ Sơn Tây. Cũng trong năm này, ông được chọn làm nhân chứng về văn thư thành lập Dòng Ba thánh Đa Minh của Giám mục Phêrô Maria Nguyễn Huy Quang. Giám mục Quang và linh mục Hiểu cùng linh mục Giuse Nguyễn Ngọc Bảo là ba thành viên tiên khởi của Dòng Ba tại xứ Sơn Tây, thuộc giáo phận Hưng Hóa.

Năm 1979, ông được bổ nhiệm đảm nhận vai trò linh mục Chánh xứ Tinh Lam, phụ trách nhiều xứ đạo, họ đạo nhánh với 42 nhà thờ, 9.200 giáo dân. Ngày 22 tháng 1 năm 1989, giám mục chính tòa Hưng Hóa Giuse Phan Thế Hinh qua đời, linh mục Giuse Nguyễn Phụng Hiểu được chọn làm Giám quản giáo phận Hưng Hóa, về cư trú ở Sơn Tây. Cũng trong thời gian này, linh mục Hiểu còn đảm trách nhiệm vụ giáo sư Thần học tín lý cho Đại chủng viện Thánh Giuse Hà Nội.

Thời kỳ giám mục

Bổ nhiệm và tấn phong
Ngày 3 tháng 12 năm 1990, Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm linh mục Giám quản Giuse Nguyễn Phụng Hiểu làm Giám mục chính tòa Giáo phận Hưng Hóa. Tuy vậy, hơn 3 tháng sau đó tin tức bổ nhiệm mới được chính thức thông báo. Đợt bổ nhiệm này ngoài tin bổ nhiệm tân giám mục Hưng Hóa còn có tin thuyên chuyển giám mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Sang làm Giám mục chính tòa Giáo phận Thái Bình.

Ban đầu lễ tấn phong cho giám mục tân cử dự định vào ngày lễ kính Giuse, một vị thánh và là Thánh bổn mạng của giám mục Nguyễn Phụng Hiểu. Tuy vậy, dự tính này phải hủy bỏ và lùi lại đến ngày 8 tháng 4 năm 1991, với mục đích để có sự tham gia của đông đảo giám mục Việt Nam, do kỳ họp thường niên được tổ chức tại Hà Nội vào khoảng thời gian này. Lễ tấn phong tân giám mục Nguyễn Phụng Hiểu là lễ tấn phong có sự tham gia của hàng giám mục đông đảo nhất cho đến thời điểm đó, với 25 vị. Chủ phong trong nghi thức truyền chức là giám mục Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng, Giám mục chính tòa Giáo phận Bắc Ninh kiêm Giám quản Tông Tòa Tổng giáo phận Hà Nội. Cùng đồng tế cũng như tham gia lễ tấn phong có hơn 40 linh mục và 20.000 giáo dân đa số là người dân tộc Mèo từ Sapa (Lào Cai).

Tòa thánh cử Tổng Giám mục Alberto Tricarico, Sứ thần Tòa Thánh tại Bangkok, đại diện Giáo hoàng sang dự lễ. Giáo hoàng Gioan Phaolô II tặng riêng cho tân giám mục một thánh giá đeo ngực bằng bạc và sẽ do Tổng giám mục Alberto trao cho vị tân chức. Vào giờ chót, tổng giám mục Alberto Tricarico không thể đến sang Việt Nam dự lễ.

Trong thời kỳ làm giám mục, ông quyết định gửi 13 chủng sinh vào học tại miền Nam và quyết định xây dựng Tòa giám mục tại Sơn Tây.

Lâm bệnh và qua đời
Giám mục Nguyễn Phụng Hiểu chính thức trở thành giám mục Hưng Hóa khi đã thất thập. Việc quản nhiệm một giáo phận nghèo khó và có địa bàn rộng lớn làm ông trở bệnh. Chỉ vài tháng sau ngày tấn phong, tháng 8 năm 1991, ông đi Roma điều trị bệnh tại bệnh viện Piô X. Ông di chuyển bằng xe lăn khi giáo hoàng đến thăm bệnh. Trở về Việt Nam tháng 12 năm 1991, ông tiếp tục điều trị tại bệnh viện Việt–Xô (Hà Nội) trong 2 tháng. Sau Tết Nguyên đán năm 1992, ngày 11 tháng 2 giám mục Nguyễn Phụng Hiểu đến Thành phố Hồ Chí Minh để theo chữa bệnh bằng phương pháp đông y. Thời gian điều trị bệnh, giáo phận Hưng Hóa có nhiều tin buồn diễn ra liên tiếp: 4 người thân với vị giám mục qua đời trong vòng 30 ngày, điều này làm sức khỏe ông suy yếu dần.

Ngày 7 tháng 5, ông dự lễ tấn phong tân giám mục phụ tá Giáo phận Xuân Lộc Tôma Nguyễn Văn Trâm và ngay ngày hôm sau đến trụ sở Giáo phận Hưng Hóa tại Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh để giã từ trở về giáo phận Hưng Hóa. Bệnh ung thư bộc phát, giám mục Hiểu được đưa đến điều trị tại Trung tâm cấp cứu bệnh viện Sài Gòn. Ông qua đời lúc 14 giờ 20 phút, ngày 9 tháng 5 năm 1992 thọ 71 tuổi.

Linh cữu cố giám mục được quàn tại nhà thờ xứ Lộc Hưng, quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh. Sau đó, chuyển linh cữu về thị xã Sơn Tây nơi tạm đặt Tòa Giám mục Hưng Hóa. Lễ an táng cố giám mục Nguyễn Phụng Hiểu chủ tế bởi giám mục Phaolô Bùi Chu Tạo, giám mục Giáo phận Phát Diệm vào ngày 14 tháng 5, nghi thức đọc điếu văn do giám mục Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng chủ sự. Giáo dân đến từ các tỉnh vùng Tây Bắc Việt Nam như: Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên, Phú Thọ, Yên Bái, Hà Tây, Hòa Bình, Hà Giang, Tuyên Quang đến dự lễ tang giám mục Nguyễn Phụng Hiểu.

Giám mục Giuse Nguyễn Phụng Hiểu chính thức lãnh đạo giáo phận Hưng Hóa trong khoảng thời gian 1 năm 29 ngày, tuy nhiên ông đã thực hiện các công tác mục vụ cho giáo phận Hưng Hóa từ nhiều năm trước, từ năm 1934 và đồng hành cùng giáo phận trong những ngày tháng chiến tranh và thời hậu chiến.

Nhận định
Linh mục Giuse Nguyễn Gia Huấn nhận định trong lễ giỗ 25 năm cố giám mục Nguyễn Phụng Hiểu:

Tông truyền
Giám mục Giuse Nguyễn Phụng Hiểu được tấn phong năm 1991, dưới thời Giáo hoàng Gioan Phaolô II, bởi:
 Chủ phong: Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng, Giám quản Tông Tòa Tổng giáo phận Hà Nội kiêm giám mục chính tòa Giáo phận Bắc Ninh.
 Hai vị phụ phong: Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật, giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc và giám mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Sang, giám mục chính tòa Giáo phận Thái Bình.

Tóm tắt chức vụ

Ghi chú

Xem thêm
 Danh sách giám mục người Việt.
 Giáo phận Hưng Hóa.

Liên kết ngoài

Giám mục Công giáo người Việt
Người Ninh Bình
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Phaolô Maria Cao Đình Thuyên

text:
Phaolô Maria Cao Đình Thuyên (7 tháng 1 năm 1927 - 29 tháng 8 năm 2022) là một giám mục người Việt Nam của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông từng đảm trách vai trò Giám mục chính tòa của Giáo phận Vinh trong suốt 10 năm từ năm 2000 đến năm 2010. Khẩu hiệu Giám mục của ông là "Cùng chịu đóng đinh vào Thập Giá Đức Kitô".

Thân thế và tu tập
Giám mục Cao Đình Thuyên sinh ngày 7 tháng 1 năm 1927. Có nguồn tin ghi nhận ngày sinh của ông là ngày 7 tháng 12 năm 1926 tại giáo họ Tràng Lưu, giáo xứ Tràng Lưu, nay thuộc xã Lộc Yên, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh, thuộc Giáo phận Vinh (nay khu vực này thuộc Giáo phận Hà Tĩnh). Thân sinh là ông Gioan Baotixita Cao Đình Tùng (qua đời năm 1967) và bà Anna Nguyễn Thị Đích (qua đời năm 1968).

Năm 11 tuổi ông được linh mục Phaolô Kim quản xứ Thượng Nậm đã nhận đỡ đầu và gửi đi Trường Tập Xuân Phong, đến ngày 13 tháng 8 năm 1938 thì nhập học tại đây. Sau đúng bốn năm tại trường tập, cậu bé Thuyên được cho học tiếp tại tiểu chủng viện Xã Đoài. Sau khi hoàn thành chương trình tiểu chủng viện, năm 1950, chủng sinh Phaolô Cao Đình Thuyên quyết định về giúp Sở Quản lý Nhà chung Xã Đoài. Đầu năm 1955, chủng sinh Thuyên được mời gọi tiếp tục con đường tu học tại Đại chủng viện Xã Đoài.

Con đường thăng tiến của chùng sinh Thuyên diễn ra khá nhanh: ngày 1 tháng 5 năm 1957, được gia nhập hàng giáo sĩ. Hai tháng sau đó, ngày 21 tháng 12, ông chịu các chức nhỏ. Hơn một năm sau, ngày 31 tháng 1 năm 1959, chủng sinh Thuyên trở thành Phụ phó tế rồi nhanh chóng trở thành Phó tế vào ngày 1 tháng 2 năm 1960.

Linh mục
Ngày 14 tháng 5 năm 1960, Phó tế Cao Đình Thuyên được cử hành nghi thức truyền chức linh mục do Giám mục Gioan Baotixita Trần Hữu Đức chủ sự. Sau khi được truyền chức, vị linh mục trẻ tuổi được bổ nhiệm làm linh mục quản xứ Quy Hậu vào ngày 12 tháng 7 cùng năm. Linh mục Thuyên đã cử hành các nghi thức mục vụ tại giáo xứ miền núi này trong suốt 11 năm.

Ngày 13 tháng 8 năm 1971, linh mục Phaolô Thuyên được chọn đảm nhiệm vai trò quản lý Tòa giám mục. Trong vai trò quản lý Tòa Giám mục, năm 1977, linh mục Cao Đình Thuyên cho khởi công tái thiết nhà thờ chính tòa Xã Đoài. Ba năm sau khi khởi công, năm 1980, linh mục đoàn bầu chọn ông làm linh mục Tổng Đại diện Giáo phận Vinh. Ngoài ra, ông còn kiêm thêm vị trí linh mục Quản hạt của 2 giáo hạt Nhân Hòa và Xã Đoài.

Giám mục
Ngày 6 tháng 7 năm 1992, Tòa Thánh công bố việc Giáo hoàng đã tuyển chọn linh mục Phaolô Cao Đình Thuyên, Tổng đại diện Giáo phận Vinh, làm Giám mục phó Giáo phận này. Mãi đến ngày 1 tháng 11 cùng năm, Tông sắc Tòa Thánh bổ nhiệm làm Giám mục phó mới về đến Giáo phận. Lễ tấn phong cho Tân giám mục được cử hành cách trọng thể sau đó vào ngày 19 tháng 11 năm 1992, với phần nghi thức được chủ sự bởi vị chủ phong là Giám mục Phêrô Gioan Trần Xuân Hạp, giám mục chính tòa giáo phận Vinh. Ngoài ra còn có hai vị phụ phong là Giám mục Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng, giám mục chính tòa Giáo phận Bắc Ninh, giám quản Tông Tòa Tổng giáo phận Hà Nội và giám mục Giuse Maria Nguyễn Tùng Cương, giám mục chính tòa Giáo phận Hải Phòng. Tân giám mục Thuyên chọn cho mình khẩu hiệu: “Cùng chịu đóng đinh vào thập giá với Đức Kitô” (Gl 2, 19).

Ngày 11 tháng 12 năm 2000, Giám mục phó Cao Đình thuyên kế vị chức vị Giám mục chính tòa, thay thế Giám mục Phêrô Gioan Trần Xuân Hạp nghỉ hưu. Tháng 7 năm 2009, ông cùng các giám mục Việt Nam thực hiện chuyến viếng thăm Tòa Thánh Ad Limina. Trong chuyến đi này, ông viếng thăm các hội đoàn và ân nhân đã giúp đỡ giáo phận Vinh. Giám mục Cao Đình Thuyên được gọi là giám mục trên từng cây số vì hành trình mục vụ của ông được thực hiện khắp ba tỉnh thành Việt Nam là Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình, thuộc giáo phận Vinh trước chia tách.  Trong thời gian đảm nhiệm vai trò giám mục giáo phận, giám mục Cao Đình Thuyên đã đến thăm tất cả các giáo xứ và gần 400 giáo họ trên địa bàn giáo phận (gần như tất cả số giáo họ) trên địa bàn giáo phận Vinh cũ, hay thuộc hai giáo phận Vinh và Hà Tĩnh. Giám mục Cao Đình Thuyên còn được [giáo dân Công giáo] đặt cho những danh hiệu khác như Ông tiên, vị Giám mục lập kỷ lục đắc nhân tâm.

Trong thời gian đảm nhận vai trò giám mục chính tòa, giám mục Cao Đình Thuyên là chủ phong cho 104 phó tế và linh mục; thiết lập 30 giáo xứ trong địa bàn giáo phận, tái thiết và thành lập các họ đạo, sáp nhập 6 giáo xứ phía Nam sông Gianh, được chuyển từ Tổng giáo phận Huế vào năm 2005. Ông cũng đã cho phép thành lập nhiều đoàn thể, ban ngành và hội đoàn Công giáo Giáo phận Vinh.

Hưu dưỡng và qua đời
Ngày 13 tháng 5 năm 2010, Giáo hoàng Biển Đức XVI chấp nhận đơn xin từ nhiệm của Giám mục chính tòa Giáo phận Vinh của Giám mục Cao Đình Thuyên và chức vụ Tổng giám mục Tổng giáo phận Hà Nội Giuse Ngô Quang Kiệt, ngoài ra, giáo hoàng đồng thời quyết định bổ nhiệm linh mục Phaolô Nguyễn Thái Hợp, hiện là Giám đốc học vụ tỉnh dòng Đa Minh, chủ nhiệm câu lạc bộ Phaolô Nguyễn Văn Bình làm tân Giám mục chính tòa kế vị giám mục Thuyên về hưu. Ngày 23 tháng 7 cùng năm, ông là Giám mục chủ phong cho Giám mục Hợp – người kế vị mình.

Ngày 7 tháng 12 năm 2015, giáo phận Vinh tổ chức lễ mừng thọ 90 tuổi cho giám mục Cao Đình Thuyên và kỉ niệm 55 năm linh mục cho ông.

Tháng 7 năm 2016, giám mục Cao Đình Thuyên bị ngã và được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện 115, sau đó được chuyển ra Bệnh viện Việt Đức, Hà Nội điều trị. Ngày 16 tháng 11 năm 2017, giáo phận Vinh đã tổ chức lễ kỉ niệm 25 năm giám mục cho ông tại nhà thờ chính tòa Xã Đoài. Đồng tế lễ có giám mục Nguyễn Thái Hợp và Giám mục phụ tá Phêrô Nguyễn Văn Viên và đông đảo linh mục và giáo dân.

Trong thời gian hưu dưỡng, Giám mục Thuyên vẫn có đủ sức khỏe để thực hiện các công việc mục vụ tại hai giáo phận Vinh và Hà Tĩnh (trong địa bàn ba tỉnh Nghệ-Tĩnh-Bình).

Giám mục Phaolô Maria Cao Đình Thuyên qua đời lúc 13 giờ ngày 29 tháng 8 năm 2022 tại bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An, thành phố Vinh. Trong hai ngày 30 và 31 tháng 8, thi hài cố giám mục được quàn tại Nhà thờ chính tòa Xã Đoài và trong mỗi ngày tổ chức 6 thánh lễ để cầu nguyện. Hơn 500 phái đoàn và hàng chục nghìn giáo dân đã đến viếng thi hài và cầu nguyện cho cố giám mục. Tổng trưởng Bộ Loan báo Tin Mừng (Bộ Truyền giáo) Tòa Thánh Luis Antonio Tagle và Đại diện Giáo hoàng không thường trú tại Việt Nam, Tổng giám mục Marek Zalewski và Hội đồng Giám mục Việt Nam đã gửi điện thư chia buồn đến hai giáo phận Vinh và Hà Tĩnh.

Thánh lễ an táng được cử hành vào lúc 8 giờ 30 phút ngày 1 tháng 9 tại Nhà thờ chính tòa Xã Đoài, Giáo phận Vinh. Chủ tế là Giám mục Anphong Nguyễn Hữu Long và cùng đồng tế có các giám mục, đức ông, các linh mục trong và ngoài giáo phận Vinh và Hà Tĩnh. Nghi thức phó dâng và từ biệt do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Viên chủ sự.

Cộng đồng giáo dân giáo phận Vinh di cư đang sinh sống ngoài lãnh thổ giáo phận Vinh tổ chức các lễ cầu nguyện cho cố giám mục. Các buổi lễ được cử hành tại London, Anh (1 tháng 9), Scotland (30 tháng 8), Bắc California, Hoa Kỳ (ba lễ; 3 và 4 tháng 9), Đài Loan (4 tháng 9), miền Nam Việt Nam (3 tháng 9), Hà Nội (1 tháng 9).

Tông truyền
Giám mục Phaolô Maria Cao Đình Thuyên được tấn phong giám mục năm 1992, thời Giáo hoàng Gioan Phaolô II, bởi:
 Giám mục Chủ phong: Phêrô Gioan Trần Xuân Hạp, giám mục chính tòa giáo phận Vinh.
 Hai giám mục Phụ phong: Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng, giám mục chính tòa Giáo phận Bắc Ninh, giám quản Tông Tòa Tổng giáo phận Hà Nội và Giuse Maria Nguyễn Tùng Cương, giám mục chính tòa Giáo phận Hải Phòng.

Giám mục Phaolô Maria Cao Đình Thuyên là Giám mục Chủ phong cho giám mục:
 Năm 2010, giám mục Phaolô Nguyễn Thái Hợp, hiện là nguyên giám mục chính tòa Giáo phận Hà Tĩnh.

Giám mục Phaolô Maria Cao Đình Thuyên là Giám mục Phụ phong cho giám mục:
 Năm 2004, giám mục Giuse Nguyễn Chí Linh, hiện đang là Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Huế.

Tóm tắt chức vụ

Ghi chú

Xem thêm
 Danh sách giám mục người Việt.
 Giáo phận Vinh.
 Danh sách giám mục Việt Nam còn sống theo tuổi

Liên kết ngoài
 Chúc Mừng đức Tân Tổng Giám mục Hà Nội Phêrô Nguyễn Văn Nhơn và Đức Tân Giám mục Vinh Phaolô Nguyễn Thái Hợp , Vietnamese Missionaries in Asia.
 Bishop Paul-Marie Cao Đình Thuyên, CATHOLIC BISHOPS' CONFERENCE OF VIETNAM.
 Hình ảnh (P1): Thánh lễ An táng Đức Cố Giám Mục Phaolô Maria Cao Đình Thuyên
 Hình ảnh (P2): Thánh lễ An táng Đức Cố Giám Mục Phaolô Maria Cao Đình Thuyên
 Hình ảnh (P3): Thánh lễ An táng Đức Cố Giám Mục Phaolô Maria Cao Đình Thuyên

Giám mục Công giáo người Việt
Người họ Cao tại Việt Nam
Người Hà Tĩnh


title: Phêrô Trần Đình Tứ

text:
Phêrô Trần Đình Tứ (sinh 1937) là một giám mục người Việt của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông nguyên là Giám mục chính tòa thứ ba của Giáo phận Phú Cường và là nguyên Chủ tịch Ủy ban Phụng Tự của Hội đồng Giám mục Việt Nam trong ba nhiệm kỳ liên tiếp, kéo dài từ năm 2007 đến năm 2016. Khẩu hiệu Giám mục của ông là "Yêu Rồi Làm".

Giám mục Trần Đình Tứ sinh tại Thái Bình, bắt đầu con đường tu trì từ năm 11 tuổi. Sau khoảng thời gian 17 năm tu học, ông được truyền chức linh mục tháng 4 năm 1965. Sau khi trở thành linh mục, ông đảm nhận chức phó xứ Lễ Trang trong thời gian ngắn và được chuyển làm phó xứ Chính Tòa Phú Cường. Linh mục Tứ sau đó được cử đi du học và nhận được hai văn bằng Tiến sĩ Giáo luật và Cử nhân Phụng vụ.

Về Việt Nam, ông đảm nhận nhiều vai trò quan trọng trong giáo phận cũng như trở thành Tổng Thư ký Ủy ban Phụng tự trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam. Tòa Thánh bổ nhiệm linh mục Trần Đình Tứ làm giám mục chính tòa Phú Cường tháng 11 năm 1998 và nghi thức tấn phong cử hành tại Rôma vào đầu tháng 1 năm 1999.

Thời làm giám mục, ông đảm nhận nhiều vai trò trong đời sống tôn giáo trong và ngoài nước. Ông cũng là giám mục khởi công và hoàn tất nhà thờ chính tòa Phú Cường.

Thân thế và tu tập
Giám mục Trần Đình Tứ sinh ngày 2 tháng 3 năm 1937 tại Thuần Túy, nay thuộc xã Đông La, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, thuộc Giáo phận Thái Bình. Năm 11 tuổi, ông bắt đầu con đường tu học của mình bằng việc nhập học tại Tiểu chủng viện Mỹ Đức, Thái Bình. Sau khi Hiệp định Genève có hiệu lực, chủng sinh Tứ di cư vào miền Nam, học tại Tiểu chủng viện Phan Rang, Tấn Tài. Sau một năm tại Tiểu chủng viện Phan Rang, Trần Đình Tứ được cử đi du học và học tại học viện Albertô, Hồng Kông phân môn Triết học năm 1955.

Trở về Việt Nam ba năm sau đó, chủng sinh Trần Đình Tứ được cử giúp xứ, dạy học tại trường Nguyễn Duy Khang, Thành phố Sài Gòn. Từ năm 1961, cậu bắt đầu học phân môn Thần học tại Đại Đại Chủng viện thánh Giuse, Sài Gòn và học tại đây đến năm 1965.

Linh mục
Ngày 29 tháng 4 năm 1965, Phó tế Phêrô Trần Đình Tứ được truyền chức linh mục do giám mục chính tòa Giáo phận Mỹ Tho Giuse Trần Văn Thiện cử hành. Sau khi trở thành linh mục, linh mục Tứ được bổ nhiệm đảm nhận vai trò linh mục phó giáo xứ Lễ Trang, hạt Phú Giáo, giáo phận Phú Cường trong thời gian ngắn trước khi được điều chuyển giữ chức linh mục phó giáo xứ chính tòa Phú Cường.

Năm 1968, linh mục Trần Đình Tứ được cử đi du học tại Rôma và đạt được hai văn bằng Tiến sĩ Giáo luật và Cử nhân Phụng vụ. Sau 5 năm du học, ông trở về Việt Nam và được bổ nhiệm giữ chức phó Giám đốc Tiểu Chủng viện Thánh Giuse Phú Cường. Đến năm 1975, ông trở thành Giám đốc Đại Chủng viện Thánh Giuse Phú Cường và giữ chức này đến năm 1988.

Từ năm 1987, linh mục Phêrô Trần Đình Tứ đảm nhận vai trò linh mục chánh xứ nhà thờ chính tòa Phú Cường kiêm Quản hạt giáo hạt Phú Cường và Chánh án Tòa án hôn phối giáo phận Phú Cường. Song song cùng chức vụ này, ông đảm nhận vai trò Giáo sư hai môn Phụng vụ và Luân lý tại Đại Chủng viện Sài Gòn từ năm 1985.

Từ năm 1985 đến năm 1991, linh mục Phêrô Trần Đình Tứ đảm nhận vai trò linh mục Tổng Thư ký Ủy ban Phụng tự trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam.

Giám mục
Ngày 5 tháng 11 năm 1998, Tòa Thánh thông báo bổ nhiệm linh mục Phêrô Trần Đình Tứ làm tân Giám mục chính tòa Giáo phận Phú Cường. Tòa Thánh gửi thư mời giám mục Tứ đến Rôma để giáo hoàng Gioan Phaolô II chủ sự nghi thức Tấn phong Giám mục, nghi thức Tấn phong được diễn ra vào ngày 6 tháng 1 cùng năm. Giáo phận Phú Cường lúc này có 63 linh mục triều và 1 linh mục dòng. Ngoài ra còn có 29 đại chủng sinh và 67 nữ tu.

Tân giám mục được tấn phong vào ngày 6 tháng 1 năm 1999 bởi Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II tại đền thờ Thánh Phêrô tại Vatican. Khẩu hiệu Giám mục của ông là: "Yêu rồi làm". Một ngày sau lễ tấn phong, giáo hoàng Gioan Phaolô II có buổi tiếp kiến các tân giám mục và gia đình của họ. Cùng tham dự buổi lễ này có Tổng giám mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình, giám mục chính tòa giáo phận Long Xuyên Gioan Baotixita Bùi Tuần, Đức ông Trần Văn Khả từ Bộ Kỷ luật Bí tích và 20 thành viên gia đình tân giám mục. Một ngày sau đó, ông cùng thân nhân đi Hoa Kỳ sau đó trở về Việt Nam vào cuối tháng. Giám mục Phêrô Trần Đình Tứ chính thức nhận giáo phận Phú Cường ngày 26 tháng 1 cùng năm.

Từ tháng 10 năm 1999, giám mục Trần Đình Tứ đặc trách Hội Thừa sai Việt Nam, sau khoảng thời gian gián đoạn vì hoàn cảnh và ông đảm nhận chức vụ này cho đến tháng 10 năm 2020. Từ năm 2001, giám mục Tứ đảm nhận vai trì chủ tịch Ủy ban Phụng tự trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam. Từ năm 2002, giám mục Phêrô Trần Đình Tứ là đại biểu Giáo hội Việt Nam tại các Đại hội Thánh Thể Quốc tế.

Trong Hội đồng Giám mục Việt Nam, ông đảm nhận công tác Chủ tịch Ủy ban Phụng tự và Nghệ thuật thánh nhiệm kỳ 2004 – 2007, sau đó trở thành chủ tịch hai ủy ban: Ủy ban Nghệ thuật thánh và Ủy ban Phụng tự nhiệm kỳ 2007 – 2010. Trong hai nhiệm kỳ kéo dài từ năm 2010 đến năm 2016, Giám mục Tứ chỉ còn đảm nhận chức chủ tịch Ủy ban Phụng tự.

Năm 2007, giám mục Phêrô Trần Đình Tứ trở thành thành viên Hội đồng Giáo hoàng đặc trách Đối thoại liên tôn.

Ngày 13 tháng 6 năm 2009, giám mục Trần Đình Tứ cho khởi công xây dựng nhà thờ chính tòa Phú Cường. Ngày 30 tháng 6 năm 2012, Giáo hoàng Biển Đức XVI chấp nhận đơn nghỉ hưu của ông theo giáo luật. Giám mục Giuse Nguyễn Tấn Tước chính thức kế vị chức giám mục chính tòa. Giám mục Tước là học trò và cũng là người được Giám mục Phêrô Trần Đình Tứ cho đi du học. Cùng vào ngày này, giáo hoàng cũng chấp thuận đơn từ nhiệm của giám mục Qui Nhơn Phêrô Nguyễn Soạn.

Tuy đã hồi hưu, giám mục Trần Đình Tứ vẫn tiếp tục công việc xây dựng nhà thờ chính tòa Phú Cường cho đến ngày hoàn tất. Sau khi từ nhiệm chức vụ giám mục chính tòa Giáo phận Phú Cường, Giám mục Phêrô Trần Đình Tứ vẫn kiêm nhiệm các chức vụ: Chủ tịch Ủy ban Phụng tự trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, Đặc trách Hội Thừa sai Việt Nam, Thành viên Hội đồng Giáo hoàng đặc trách đối thoại liên tôn, Đại biểu Giáo hội Việt Nam tại Ủy ban Giáo hoàng đặc trách các Đại hội Thánh Thể Quốc tế.

Ngày 6 tháng 1 năm 2014, tại nhà nguyện Giáo phận Phú Cường, Giám mục Phêrô Trần Đình Tứ cử hành lễ tạ ơn kỷ niệm 15 năm Giám mục. Đồng tế trong thánh lễ còn có sự hiện diện của Tổng Giám mục Leopoldo Girelli – Đại diện Tòa Thánh tại Việt Nam và 10 giám mục khác, cùng đông đảo các linh mục, tu sĩ, chủng sinh, giáo dân thuộc các giáo phận Phú Cường, Xuân Lộc, Thành phố Hồ Chí Minh,...

Tông truyền
Giám mục Phêrô Trần Đình Tứ được tấn phong giám mục năm 1999, thời Giáo hoàng Gioan Phaolô II, bởi:
 Chủ phong: Giáo hoàng Gioan Phaolô II, giáo hoàng Giáo hội Công giáo Rôma.
 Hai vị phụ phong: Tổng giám mục Giovanni Battista Re thành viên Phủ Quốc vụ khanh và tổng giám mục Francesco Monterisi, Thư ký Thánh bộ Giám mục kiêm Thư ký Hồng y đoàn.

Giám mục Phêrô Trần Đình Tứ là Giám mục Chủ phong trong nghi thức truyền chức giám mục cho:
 Năm 2011, Giuse Nguyễn Tấn Tước, hiện đang là giám mục chính tòa Giáo phận Phú Cường.

Tóm tắt chức vụ

Ghi chú

Xem thêm
 Danh sách giám mục người Việt.
 Giáo phận Phú Cường.
 Danh sách giám mục Việt Nam còn sống theo tuổi

Liên kết ngoài

Sinh năm 1937
Giám mục Công giáo người Việt
Nhân vật còn sống
Người họ Trần tại Việt Nam


title: A (bài hát của Rainbow)

text:
"A" là một bài hát của nhóm nhạc nữ Hàn Quốc Rainbow. Bài hát được phát hành vào ngày 12 tháng 8 năm 2010 và sau đó nằm trong mini-album thứ hai của nhóm, So Girls.

Phiên bản tiếng Hàn

Lịch sử
Một bức ảnh về hình tượng của nhóm trong bài hát đã được công bố vào ngày 4 tháng 8 năm 2010. Video âm nhạc của bài hát được ra mắt vào ngày 12 tháng 8 năm 2010 cùng với sự phát hành của đĩa đơn.

Sáng tác
Bài hát được sản xuất bởi Han Jae Ho và Kim Seung Soo, người đã từng sản xuất các bài hát "Rock U", "Pretty Girl", "Honey", "Wanna", "Mister" và "Lupin" cho nhóm nhạc cùng công ty của họ, KARA.

Quảng bá
Các hoạt động quảng bá cho bài hát bắt đầu vào ngày 13 tháng 8 năm 2010 trên Music Bank của KBS cũng như Music Core của MBC, Inkigayo của SBS và M! Countdown của Mnet.

Tại Nhật Bản, Rainbow biểu diễn bài hát trên các chương trình Happy Music, Hey!Hey!Hey! Music Champ và Music Japan cũng như sự kiện đầu tiên của nhóm ở quận Ikebukuro của Tokyo với sự tham dự của 2,000 người hâm mộ.

Danh sách bài hát

Doanh số
Bài hát xuất hiện lần đầu tiên ở vị trí thứ 50 và leo lên vị trí thứ 11 trong tuần tiếp theo. Thứ hạng cao nhất của bài hát là vị trí thứ 9 vào ngày 4 tháng 9 năm 2010. Bài hát lọt vào vị trí thứ 76 trên bảng xếp hạng cuối năm của Gaon với 337.665.388 điểm.

Bảng xếp hạng

Phiên bản tiếng Nhật

Bài hát được thu âm lại bằng tiếng Nhật và phát hành thành đĩa đơn tiếng Nhật đầu tay của nhóm vào ngày 7 tháng 9 năm 2011 dưới dạng nhạc số và ngày 14 tháng 9 năm 2011 dưới dạng CD với 4 phiên bản khác nhau.

Sáng tác
Lời bài hát được dịch sang tiếng Nhật bởi Yu Shimoji và nice73.

Danh sách bài hát

Doanh số
Phiên bản CD xuất hiện lần đầu tiên trên bảng xếp hạng hàng ngày của Oricon ở vị trí thứ 3 và sau đó là bảng xếp hạng hàng tuần cũng ở vị trí này với 24,082 bản.

Bảng xếp hạng

Oricon

Khác

Lịch sử phát hành

Chú thích

Bài hát của Rainbow
Bài hát năm 2010
Đĩa đơn năm 2010
Đĩa đơn năm 2011
Bài hát tiếng Nhật
Bài hát tiếng Triều Tiên


title: Hippocamp (vệ tinh)

text:
Hippocamp, tên cũ là S/2004 N 1 là một vệ tinh nhỏ của sao Hải Vương được phát hiện vào năm 2013. Vì rất nhỏ nên nó không được tàu vũ trụ Voyager 2 quan sát thấy trong năm 1989. Mark Showalter của Viện SETI phát hiện ra nó vào tháng 7 năm 2013 bằng cách phân tích hình ảnh lưu trữ của Sao Hải Vương được thực hiện bởi Kính viễn vọng không gian Hubble 2004-2009. Hippocamp quay một vòng quanh Sao Hải Vương mỗi 22 giờ và 28,1 phút.

Khám phá
Mark Showalter đã phát hiện ra Hippocamp vào ngày 1 tháng 7 năm 2013 trong khi kiểm tra các hình ảnh của Kính viễn vọng Không gian Hubble (HST). Từ năm 2009, ông đã sử dụng một kỹ thuật tương tự như xoay để bù cho chuyển động quỹ đạo và cho phép xếp chồng nhiều hình ảnh để làm nổi bật các chi tiết mờ. Sau khi quyết định mở rộng khu vực tìm kiếm ra ngoài bán kính, ông đã tìm thấy một "chấm nhỏ khá rõ ràng" đại diện cho vệ tinh mới. Sau đó, ông đã tìm thấy nó nhiều lần trong các hình ảnh khác được lưu trữ từ năm 2004. Voyager 2, đã quan sát tất cả các vệ tinh bên trong khác của sao Hải Vương, đã không phát hiện ra nó trong chuyến bay năm 1989 do độ mờ của nó. Nếu những hình ảnh liên quan đã có sẵn cho công chúng từ lâu, phát hiện này có thể được thực hiện bởi bất kỳ ai.

Hippocamp là vệ tinh đầu tiên của sao Hải Vương được phát hiện kể từ tháng 9 năm 2003, khi Psamathe được phát hiện.

Đặc điểm vật lý

Hippocamp được cho là giống với các vệ tinh bên trong khác của sao Hải Vương trong việc có bề mặt tối như "nhựa đường bẩn". Các suất phản chiếu hình học của chúng nằm trong khoảng từ 0,07 đến 0,10. Bắt nguồn từ cường độ rõ ràng 26,5 của Hippocamp, đường kính của nó ban đầu được cho là khoảng 16 đến 20 km, khiến nó trở thành vệ tinh nhỏ nhất được biết đến của sao Hải Vương. Các quan sát gần đây hơn về các vệ tinh của sao Hải Vương đã chỉ ra rằng Hippocamp lớn gần gấp đôi so với suy nghĩ trước đây, cho nó đường kính là 34,8 km. Tuy nhiên, nó vẫn còn ở một biên độ rộng nhỏ nhất trong số các vệ tinh trong vành đai của sao Hải Vương.

Đặc điểm quỹ đạo

Hippocamp hoàn thành một quỹ đạo quanh sao Hải Vương cứ sau 22 giờ và 28,1 phút (0,9362 ngày), ngụ ý một bán trục lớn, hoặc khoảng cách quỹ đạo là 105.283 km (65.420 dặm), chỉ bằng một phần tư Mặt Trăng của Trái Đất và khoảng hai lần bán kính trung bình của các vành đai của Sao Hải Vương. Cả độ nghiêng và độ lệch tâm của nó đều gần bằng không. Nó quay quanh giữa Larissa và Proteus, khiến nó trở thành vệ tinh ngoài cùng thứ hai trong số các vệ tinh thông thường của sao Hải Vương. Kích thước nhỏ của nó tại vị trí này chạy ngược lại xu hướng giữa các vệ tinh thông thường khác của sao Hải Vương có đường kính ngày càng tăng với khoảng cách ngày càng tăng so với sơ cấp.

Các giai đoạn của Larissa và Hippocamp nằm trong khoảng một phần trăm của cộng hưởng quỹ đạo 3:5, trong khi Hippocamp và Proteus nằm trong 0,1% của cộng hưởng 5:6. Larissa và Proteus được cho là đã vượt qua 1:2 cộng hưởng chuyển động trung bình vài trăm triệu năm trước. Proteus và Hippocamp đã rời khỏi Larissa kể từ đó bởi vì hai cái trước nằm ngoài quỹ đạo đồng bộ của sao Hải Vương (chu kỳ tự quay của Sao Hải Vương là 0,6713 ngày) và do đó được tăng tốc theo chiều dọc, trong khi đó, Larissa đang ở trong và đang bị giảm tốc độ.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vệ tinh của Sao Hải Vương
Thiên thể phát hiện năm 2013


title: Danh sách vườn quốc gia tại New Zealand

text:
Vườn quốc gia của New Zealand là 14 khu bảo tồn được quản lý bởi Cục Bảo tồn. "vì lợi ích, sử dụng và hưởng thụ của công chúng". Đây là những địa điểm du lịch nổi tiếng, ba phần mười khách du lịch khi tới đây ít nhất đã ghé thăm ít nhất một vườn quốc gia trong thời gian ở New Zealand. Hầu hết các vườn quốc gia đều là các cảnh quan đẹp nhất của New Zealand, các vườn quốc gia đầu tiên thành lập tất cả tập trung vào phong cảnh núi non. Từ những năm 1980, vườn quốc gia đã có sự đa dạng hơn về cảnh quan. bao gồm cả các vườn quốc gia mang tính văn hóa, lịch sử. Vườn quốc gia Tongariro là vườn quốc gia đặc biệt, và cũng là một trong 31 di sản hỗn hợp khi nơi đây mang cả giá trị ý nghĩa về văn hóa lẫn thiên nhiên, còn Te Wahipounamu cũng là một di sản thiên nhiên thế giới bao gồm 4 vườn quốc gia của New Zealand.

Đạo luật Vườn quốc gia năm 1980 được ban hành để hệ thống hóa các mục đích, quản lý và lựa chọn các vườn quốc gia. Nó bắt đầu bằng việc thiết lập các định nghĩa của một vườn quốc gia.

Đạo luật này còn nói rõ rằng, công chúng sẽ có quyền tự do truy cập vào các vườn quốc gia, mặc dù điều này phụ thuộc vào các hạn chế để đảm bảo việc bảo tồn các loài cây bản địa, động vật và các ý nghĩa phúc lợi nói chung. Truy cập vào khu vực bảo vệ đặc biệt (550 km ²) theo giấy phép. Theo Đạo luật, các vườn quốc gia sẽ được duy trì trong trạng thái tự nhiên càng nhiều càng tốt để giữ được giá trị như là khu bảo tồn đất, nước và rừng. Thực vật bản địa và động vật được bảo tồn và cho du khách chiêm ngưỡng tại các khu vực sinh thái mà chúng sinh sống mà không can thiệp vào để đảm bảo tính hoang dã tự nhiên. Việc sinh hoạt của các nhà nghiên cứu chỉ là những túp lều được giới hạn ở ngoài khu vực bảo tồn, chỉ có các công cụ được sử dụng để kiểm soát động vật hoang dã hoặc nghiên cứu khoa học mới được đem vào trong vườn quốc gia.

Dưới đây là danh sách các vườn quốc gia tại New Zealand đã được thành lập và được quản lý theo đạo luật 1980.

Danh sách

* – Một phần của Di sản thế giới.

Khu vực trung tâm rừng Waipoua, phía bắc Dargaville, đã được đề xuất với tên gọi vườn quốc gia Kauri. Khu vực có chứa hầu hết loài kauri còn lại của New Zealand, bao gồm cả cây kauri lớn nhất, Tāne Mahuta. Dưới các tán rừng kauri cũng là nơi trú ẩn cho các loài đang bị đe dọa bao gồm cả loài chim Kiwi nâu đảo Bắc. Đề xuất này hiện đang được nghiên cứu bởi Cục Bảo tồn.

Xem thêm
Khu bảo tồn tại New Zealand

Tham khảo

Liên kết ngoài

National Park information at the Department of Conservation
Kauri National Park proposal  at the Department of Conservation

New Zealand
Vườn quốc gia New Zealand
Địa lý New Zealand


title: Tiết lộ giám sát toàn cầu (2013–nay)

text:
Scandal việc do thám bí mật người dân 2013 dính líu tới những sự kiện xảy ra từ tháng 6 năm 2013, sau khi cựu nhân viên của cơ quan NSA, Edward Snowden, đã công bố những tài liệu mật của cơ quan này. Những tài liệu này cho thấy một cách chi tiết, bằng cách nào Hoa Kỳ và Anh theo dõi người dân một cách rộng lớn, đặc biệt là kiểm soát Internet. Ngoài ra các báo chí còn tường thuật là, tình báo của Hoa Kỳ nghe lén cả các tòa đại sứ Âu châu.

Những tiết lộ của Snowden

Trong những tiết lộ đầu tiên, tờ báo Anh The Guardian và tờ báo Hoa Kỳ The Washington Post công bố tài liệu và tin tức về chương trình do thám để kiểm soát thông tin từ các truyền thông qua Internet, mà ít ai biết tới, PRISM và Boundless Informant. Vào ngày 8 tháng 6 năm 2013, tờ The Guardian tường thuật về Boundless Informant. Theo như tờ báo này thì 70 ngàn báo cáo đã được soạn ra từ những tin tức lấy được trên mạng.

Sau đó một ngày, vào ngày 9 tháng 6, Edward Snowden, người mà cho tới giữa tháng 5 vẫn còn làm công cho hãng cố vấn Hoa Kỳ Booz Allen Hamilton với công việc quản lý hệ thống máy tính tại NSA, mới tiết lộ là những tin tức đó từ anh mà ra.
Theo những tài liệu mà Snowden đã đưa cho tờ Guardian và tờ Washington Post, Cơ quan mật thám Anh Government Communications Headquarters (GCHQ) đã do thám một cách hệ thống chính trị gia của các nước khác tại cuộc họp mặt thượng đỉnh G20 (Nhóm 20 nước có nền kinh tế quan trọng nhất) tại London. Chẳng hạn như thư điện tử và máy tính bị dò xét, và một số ngay cả khi cuộc họp thượng định đã kết thúc bằng cách dùng Keylogger để lấy trộm các dữ liệu. Trong các cuộc họp các chính trị gia Anh được cho biết ngay lập tức, các thành viên của các nước khác đã nói chuyện với ai.

Tường thuật của báo chí căn cứ trên những tài liệu cung cấp bởi Edward Snowden
{| class="wikitable sortable"
|-
! width="100"| Báo
! width="100"| Thể loại
! width="550"| Tóm tắt các tiết lộ
|-
| The Guardian
| nhật báo Anh
|Các tờ Người đưa tin Anh (The Guardian) và Washington Post đều tường thuật rằng NSA theo dõi các tín hiệu trên Internet theo thời gian thực qua chương trình PRISM. Thêm nữa, the Guardian cho biết:
 NSA  thu thập dữ liệu từ hơn 120 triệu người sử dụng Verizon
 NSA thu thập các tin tức điện tín qua chương trình Boundless Informant
 Trong suốt cuộc họp thượng đỉnh G20 tại London, cơ quan tình báo Anh (GCHQ)  nghe lén các trao đổi của các nhà ngoại giao nước ngoài.
 GCHQ  đã nghe lén và dự trữ dữ liệu từ tín hiệu chạy qua cáp quang bằng chương trình Tempora
 Phương pháp để nghe trộm các máy fax mật mã hóa được dùng tại các tòa đại sứ châu Âu với cái tên Dropmire
 Microsoft phát triển một khả năng để có thể nghe lén các đoạn tán gẫu mật mã hóa tại Outlook.com. NSA có quyền truy cập các thư điện tử của Outlook.com trước khi các dữ liệu được mật mã hóa."
|-
| The Washington Post
| Nhật báo Hoa Kỳ
| Tiết lộ về PRISM, cùng lúc với tờ The Guardian.
 Tiết lộ về chương trình Upstream, thu thập dữ liệu từ cáp quang.
|-
|
| Báo tiếng Anh ở Hồng Kông
| Trong khoảng 4 năm, NSA đã xâm nhập:
 Nhiều công ty điện thoại di động
 Đại học Trung Quốc của Hồng Kông và đại học Thanh Hoa tại Bắc Kinh
 Hãng điều hành cáp quang Á châu Pacnet
|-
| Der Spiegel
| Tuần báo Đức
| Tài liệu được cung cấp bởi Edward Snowden cho Der Spiegel tiết lộ là NSA  đã do thám nhiều hoạt động ngoại giao của EU, bao gồm:
 Đoàn đại biểu của EU tới Hoa Kỳ tại Washington D.C.
 Đoàn đại biểu của EU tới Hoa Kỳ tại  New York
 Hội đồng Liên hiệp Âu châu tại Brussels

Chỉ có bốn nước Australia, Canada, New Zealand và Anh là không bị xâm phạm bởi NSA, mà mục tiêu chính ở EU là nước Đức. Snowden cũng xác nhận Stuxnet được phát triển chung bởi 2 nước Hoa Kỳ và Do Thái.
|-
| O Globo
| Báo Brasil
|Hoa Kỳ kiểm soát hàng triệu thư điện tử và cú điện thoại của người dân Brasil.<ref>The NSA's mass and indiscriminate spying on Brazilians, Glenn Greenwald, The Guardian', ngày 7 tháng 7 năm 2013. Truy cập 8 Jul 2013.</ref> Australia và New Zealand đã giúp đỡ Hoa Kỳ trong chương trình do thám của họ.
|-
|Le Monde'| Báo Pháp
| Trong một tường thuật không có liên hệ tới Edward Snowden, báo này cũng tiết lộ là cơ quan tình báo của Pháp DGSE cũng do thám một cách quy mô như vậy, theo như tờ báo này, "bất hợp pháp và ra ngoài vòng kiểm soát".France 'runs vast electronic spying operation using NSA-style methods', The Guardian, ngày 4 tháng 7 năm 2013. Truy cập 5 Jul 2013.
|}

 Chương trình và hệ thống do thám
 PRISM
Trong khuôn khổ chương trình PRISM dữ liệu từ các Servers của 9 hãng lớn Internet Hoa Kỳ, trong đó có Apple, Microsoft, Facebook, Google và Skype bị thu thập. Nhờ những dữ liệu này người ta có thể kiểm soát trực tiếp những người bị theo dõi. Các hãng chối là không có tình nguyện đưa các dữ liệu. Họ nói là chỉ cung cấp các dữ liệu  căn cứ theo quyết định của quan tòa.

 Boundless Informant

Chương trình Boundless Informant của Hoa Kỳ phân tích những dữ liệu mà NSA thu thập. Với kỹ thuật khai phá dữ liệu (data mining) trong ngành cơ sở dữ liệu họ có thể lọc ra được những tin tức cần biết từ các thư điện tử hay dữ liệu điện thoại, chẳng hạn những liên lạc của một người bị nghi ngờ là kẻ khủng bố.

 Chương trình Tempora của Anh quốc

Tempora là một chương trình của cơ quan tình báo Anh GCHQ để thu thập dữ liệu từ liên lạc viễn thông và Internet từ những cáp quang chạy qua lãnh thổ Anh.

 Việc kiểm soát toàn cầu của Hoa Kỳ
 Đức

Trong một cuộc phỏng vấn với tuần báo Đức Der Spiegel Snowden cho biết, cơ quan NSA đã thiết lập với sự đồng ý của tình báo Đức  Bundesnachrichtendienstes (BND) tại Wiesbaden trung tâm củng cố tình báo, Consolidated Intelligence Center", từ đó kiểm soát hệ thống viễn thông. Ngoài ra tờ Spiegel còn tường thuật, ở Đức mỗi tháng khoảng 500 triệu liên lạc truyền thông bị NSA theo dõi. Liên lạc truyền thông ở đây có nghĩa là những cuộc nói chuyện điện thoại, thư điện tử, SMS và liên lạc qua Chat. Tại Fort George G. Meade sẽ được lưu giữ thông tin, đường giây nào đã liên lạc với nhau.
 CIA do thám ở Đức
Ngày 4 tháng 7 năm 2014 báo chí loan báo, một nhân viên của sở tình báo Đức BND bị viện kiểm sát liên bang ra lệnh bắt vào ngày 2 tháng 7 vì đã do thám cho CIA. Nhân viên BND từ 2012 tổng cộng đã lấy cắp 218 tài liệu mật của BND bán cho CIA với giá là  25.000 Euro. Có ít nhất 3 tài liệu có dính líu tới vụ điều tra về sự cố NSA của quốc hội. Tên gián điệp nhị trùng này đã khai là mỗi tuần một lần gởi tài liệu mật lấy được  cho CIA.

Vào ngày 7 tháng 7 năm 2014 theo tin tức của đài truyền hình NDR, WDR vào báo SZ có thêm một trường hợp gián điệp thứ hai. Nhân viên của công an liên bang và của viện kiểm sát liên bang đã lục soát trong khu vực Berlin  nhà cửa và phòng làm việc của một nhân viên bộ quốc phòng, bị tình nghi là cũng do thám cho một cơ quan tình báo của Hoa Kỳ.

Vì hai vụ này chính phủ Đức đã đòi hỏi (không phải trục xuất) là đại diện cho cơ quan tình báo của Hoa Kỳ tại Berlin phải rời khỏi nước Đức.Germany Demands Top U.S. Intelligence Officer Be Expelled, NYT, 10.07.2014

 Brasil

Theo như tờ báo Brasil O Globo cả người dân Brasil cũng bị nghe lén. Hàng triệu thư điện tử và các cuộc nói chuyện điện thoại bị kiểm soát theo như một bài báo, mà được viết bởi nhà báo của tờ Guardian Glenn Greenwald cùng với phóng viên tờ O Globo. Brasil là nước bị theo dõi nhiều nhất so với các nước châu Mỹ Latin khác. Brasil đã quyết định là sẽ điện thoại cho Liên Hợp Quốc để bàn về các hoạt động do thám của Hoa Kỳ. Mục đích là để bảo vệ tốt hơn đời sống riêng tư của những người sử dụng các công cụ Internet.

 Theo dõi các tòa đại sứ

Những tiết lộ cũng cho thấy, cơ quan NSA nghe lén cả các tòa đại sứ ngoại quốc, nhất là Âu châu, như xâm nhập hệ thống máy tính.
 Phản ứng và hậu quả
 Ecuador
Ecuador, nơi mà Edward Snowden cũng đã xin tỵ nạn, đã hủy bỏ một hiệp ước thương mại với Hoa Kỳ, mà trong đó Hoa Kỳ cho nước này những đặc quyền thuế má rẻ, sau khi Hoa Kỳ dọa sẽ hủy bỏ hiệp ước, nếu nước này cho phép Snowden tỵ nạn.

 Hoa Kỳ

Theo một cuộc dò hỏi qua điện thoại của tổ chức Gallup, mà kết quả được công bố vào ngày 12 tháng 65,3 % những người tuổi trưởng thành Hoa Kỳ được hỏi không chấp nhận chương trình theo dõi này, 37 % đồng ý.
Tuy nhiên, trong quốc hội thì đa số các dân biểu của cả hai đảng Dân Chủ và Cộng hòa chấp nhận chương trình do thám qua điện thoại và Internet. Tổng thống Barack Obama biện hộ cho chương trình PRISM vào ngày 7 tháng 6 năm 2013 với câu: "Người ta không thể có 100% an ninh và 100% giữ kín chuyện riêng tư và không có bất tiện gì cả."

Xem thêm
Edward Snowden
NSA
Chú thích

 Liên kết ngoài

Collections
 "Global Surveillance . An annotated and categorized "overview of the revelations following the leaks by the whistleblower Edward Snowden. There are also some links to comments and followups". By Oslo University Library.

 NSA Spying Scandal  Der Spiegel''
 Six months of revelations on NSA by the Washington Post's Kennedy Elliott and Terri Rupar on ngày 23 tháng 12 năm 2013
  A collection of documents relating to surveillance.
  Part 2 of the above.
  Part 3 of the above.
  Documents relating to the surveillance against Dilma Rousseff and Enrique Peña Nieto
 The NSA Archive by the American Civil Liberties Union (ACLU) – All documents released since ngày 5 tháng 6 năm 2013—both by the media and the U.S. government—are housed in this database established and operated by the ACLU.
 ACLU article "Introducing the ACLU's NSA Documents Database" by the ACLU's Emily Weinrebe on ngày 3 tháng 4 năm 2014 on the above NSA Archive established and operated by the American Civil Liberties Union (ACLU).
 NSA Primary Sources – A List of all leaks and links to media articles related to the disclosures based on the material of Edward Snowden sorted by Date, Document and Media outlet established and operated by the Electronic Frontier Foundation.
 Snowden disclosures at the Internet Archive.

Vụ bê bối tình báo
Vụ bê bối chính trị ở Hoa Kỳ
Bảo vệ dữ liệu cá nhân
Kiểm duyệt Internet
Thập niên 2010
Sự kiện đang diễn ra
Giám sát toàn cầu


title: Lillian May Davies

text:
Vương tức Lilian, Công tước phu nhân xứ Halland (nhũ danh Lillian May Davies, 30 tháng 8 năm 1915 – 10 tháng 3 năm 2013), là một người mẫu thời trang xứ Wales và trở thành thành viên của vương thất Thụy Điển vào năm 1976 khi bà kết hôn với Bertil của Thụy Điển, Công tước xứ Halland. Như vậy, bà cũng đồng nghĩa là thím của Vua Carl XVI Gustaf của Thụy Điển và mợ của Nữ vương Margrethe II của Đan Mạch.

Sinh thời
Bà sinh vào ngày 30 tháng 08 năm 1915, tại Swansea, Nam xứ Wales, là con gái của William John Davies và vợ Gladys Mary (nhũ danh Curran). Cô bỏ một 'l' từ tên đầu tiên của cô khi cô trở thành một người mẫu thời trang. Cô được nhìn thấy trên các tạp chí thời trang như Vogue. Cha mẹ cô ly thân vào những năm 1920, nhưng họ đã không ly dị chính thức cho đến năm 1939.

Kết hôn lần thứ nhất
Năm 1940, cô kết hôn với nam diễn viên người Scotland Ivan Craig (1912-1994) ở Horsham, Tây Sussex. Một thời gian ngắn sau khi đám cưới của họ, Craig tham gia quân đội Anh và ở tại châu Phi, nơi ông phục vụ trong Thế chiến II. Trong thời gian này Lilian làm việc tại một nhà máy làm radio cho Hải quân Hoàng gia Anh và tại một bệnh viện dành cho binh sĩ bị thương.

Kết hôn lần thứ hai
Năm 1943, cô đã gặp Vương tử Bertil của Thụy Điển, ở Luân Đôn, trong bữa tiệc cocktail sinh nhật lần thứ 28 của mình. Ngay sau cuộc gặp mặt, họ đã nảy sinh tình cảm với nhau, dù cô ấy vào thời điểm đó đã có chồng, người mà cô đã ly dị hai năm sau đó vào năm 1945. Cuộc ly hôn được truyền thông đương thời mô tả là rất thân thiện và không có sự chỉ trích nào từ hai bên. Cô về sống với Hoàng tử Bertil nhưng hai người không lấy nhau mãi đến ngày 07 tháng 12 năm 1976 họ mới chính thức kết hôn tại nhà thờ Drottningholm Palace trong sự hiện diện của nhà vua và hoàng hậu Thụy Điển.

Từ năm 1976 đến năm 2005, Vương phi Lilian tham dự giải Nobel hàng năm. Ở tuổi 91 cô ngưng công việc này, vì tuổi già

Tham khảo

Liên kết

The Royal Court of Sweden: Princess Lilian, Duchess of Halland

Vương tức Thụy Điển
Nữ công tước xứ Halland


title: Wikipedia tiếng Thụy Điển

text:
Wikipedia tiếng Thụy Điển (tiếng Thụy Điển: svenskspråkiga Wikipedia) là phiên bản tiếng Thụy Điển của Wikipedia. Nó có 1.000.000 bài vào ngày 15 tháng 6 năm 2013. Wikipedia tiếng Thụy Điển không cho phép "sử dụng hợp lý" các hình ảnh mà phải lấy từ Wikimedia Commons.

Hình ảnh

Chú thích

Xem thêm
  Wikipedia tiếng Thụy Điển
  Wikipedia tiếng Thụy Điển - Phiên bản dành cho thiết bị di động

Thụy Điển


title: Vườn quốc gia Fiordland

text:
Vườn quốc gia Fiordland chiếm góc phía tây nam của đảo Nam, New Zealand. Nó là vườn quốc gia lớn nhất trong 14 vườn quốc gia ở New Zealand, với diện tích 12.500 km ², và là một phần quan trọng của Te Wahipounamu, di sản thế giới của UNESCO. Vườn quốc gia này được quản lý bởi Bộ Bảo tồn.

Đặc điểm địa lý
Trong quá khứ, đây là khu vực lạnh với các sông băng ăn sâu vào đất liền tạo thành nhiều vịnh hẹp sâu, nổi tiếng nhất (và được biết tới nhiều nhất) trong số đó là Milford Sound. Các vịnh hẹp đáng chú ý khác bao gồm Doubtful Sound và Dusky Sound. Từ một trong những đỉnh núi trong vườn quốc gia Fiordland, một cái nhìn từ núi Aspiring/Tititea vươn về phía bắc có thể có một cái nhìn toàn cảnh vườn quốc gia này. [1]

Bờ biển Fiordland tăng lên và có những khu vực ăn sâu vào đất liền, với các vịnh hẹp chạy từ thung lũng phía Nam của dãy Alps đảo Nam, như Kepler và Murchison. Ở cuối phía bắc của vườn quốc gia, một số đỉnh núi tăng lên đến hơn 2.000 mét.

Ngoài ra, băng còn tạo ra hai hòn đảo lớn không có người ở, Đảo Secretary và Resolution. Một số hồ lớn nằm toàn bộ hoặc một phần trong ranh giới của vườn quốc gia, đặc biệt là Hồ Te Anau, Hồ Manapouri, Hồ Monowai, Hồ Hauroko, và Hồ Poteriteri. Thác nước Sutherland cao 581 mét, phía tây nam của Milford Sound trên Track Milford, là một trong những thác nước cao nhất thế giới.

Gió tây thổi không khí ẩm từ biển Tasman vào các dãy núi, làm mát không khí vì nó tăng lượng mưa của vùng, trên 700 cm ở nhiều nơi trong vườn quốc gia. Điều này hỗ trợ cho các khu rừng mưa ôn đới tươi tốt của rừng ôn đới vùng sinh thái Fiordland.

Động thực vật
Động vật hoang dã trong khu vực này bao gồm cá heo, hải cẩu, chim, chuột, thỏ và nai. Trong số các loài chim thì có loài Kakapo, là một loài vẹt lớn không bay và đặc hữu của New Zealand hay loài chim Kiwi. Vườn quốc gia là nơi sinh trưởng của nhiều rừng cây Nothofagus, một lượng lớn các cây bụi và dương xỉ. Thảm thực vật đất rừng bao gồm Blechnum discolor [2].

Xem thêm
 Danh sách các vườn quốc gia tại New Zealand

Tham khảo

 C. Michael Hogan. 2009. Crown Fern: Blechnum discolor, Globaltwitcher.com, ed. N. Stromberg
 New Zealand Department of Tourist and Publicity. 1906. New Zealand Lakes and Fiords,the Wonders of Western Otago: Descriptive of the Southern Lakes and Mountains,the West Coast Sounds and Stewart Island, published by J.Mackay

Liên kết ngoài

 Department of Conservation information on Fiordland National Park
 Fiordland Coastal Newsletter

Vườn quốc gia New Zealand
Di sản thế giới tại New Zealand
IUCN Loại II


title: Phó Tuấn

text:
Phó Tuấn (chữ Hán: 傅俊, ? – 31), tự Tử Vệ, người Tương Thành, Dĩnh Xuyên , tướng lĩnh, khai quốc công thần nhà Đông Hán, một trong Vân Đài nhị thập bát tướng.

Cuộc đời và sự nghiệp
Phó Tuấn ban đầu làm Đình trưởng. Lưu Tú đi qua Tương Thành, Tuấn hưởng ứng, giữ chức Hiệu úy. Huyện nha Tương Thành kết tội, giết chết mẹ, em trai và họ hàng của ông. Tuấn theo Lưu Tú tham gia trận Côn Dương, đại phá tướng nhà Tân là Vương Tầm, nhờ công được thăng làm Thiên tướng quân. Lưu Tú bắc tiến Lạc Dương, mệnh cho ông chỉ huy riêng một cánh quân, đánh phá hai thành Kinh, Mật ở phía đông Lạc Dương. Lưu Tú khen ngợi chiến công của Tuấn, đặc biệt cho ông quay về quê cũ Tương Thành, an táng thân thuộc đã chết.

Năm 23, Tuấn nghe tin Lưu Tú tiến đánh Hà Bắc, đem theo hơn 10 tân khách, từ Tương Thành khởi hành, ngày đêm không nghỉ, đến Hàm Đan thì bắt kịp đại quân. Lưu Tú cảm động trước lòng trung thành của ông, giao cho thống soái đội quân Dĩnh Xuyên tinh nhuệ. Mỗi khi giao chiến, Tuấn đều đưa quân bản bộ đi trước, xung phong phá trận, lập nhiều kỳ công. Năm 25, Lưu Tú xưng đế, ông được nhiệm chức Thị trung, ở bên cạnh Hoàng đế, ra vào cung đình, bàn bạc những việc cơ mật.

Năm 26, Tuấn được phong Côn Dương hầu. Năm sau (27) được bái làm Tích nỗ tướng quân. Cùng Chinh nam đại tướng quân Sầm Bành đánh phá Tần Phong ở Kinh Tương, sau đó lĩnh thủy quân đi Giang Đông, bình định Dương Châu.

Năm 31, Tuấn mất. Con là Phó Xương kế tự, dời phong Vu Hồ hầu.

Tham khảo
 Hậu Hán thư

Chú thích

Người Hà Nam (Trung Quốc)
Năm sinh thiếu
Mất năm 31
Vân Đài nhị thập bát tướng


title: Ivan Craig

text:
Ivan Craig (Walter Ivan Sackville Craig, sinh ngày 22 tháng 2 năm 1912 tại Edinburgh - mất ngày 7 tháng 3 năm 1995 tại Surrey) là diễn viên người Anh, con trai của Dr. Eric S. Craig và Dorothy Gertrude Meldrum.

Năm 1940, ông kết hôn với Lilian May Davies (một người mẫu thời trang, người sau này đã trở thành Công nương Lilian của Thụy Điển), tuy nhiên đến ngày 7 tháng 11 năm 1947 thì ly hôn.

Những phim tham gia
 The Story of Robin Hood and His Merrie Men (1952) - Merry man.

TV work
 The Gay Cavalier (1957) - Major Mould.
 Ivanhoe (1958) - Lord Blackheath.

Chú thích

Sinh năm 1912
Nam diễn viên Anh
Mất năm 1995


title: Mẫu hình Búa ngược

text:
Sự hình thành hình nến Búa ngược chủ yếu xảy ra ở đáy của các xu hướng xuống và là lời cảnh báo về một sự đảo ngược đi lên tiềm năng. Điều quan trọng cần lưu ý là mẫu hình đảo ngược chỉ là một cảnh báo thay đổi giá tiềm năng, không phải là một tín hiệu, trong và của chính nó, để mua.

Sự hình thành Búa ngược, giống như sự hình thành Sao băng, được tạo ra khi giá mở, giá thấp, và giá đóng là trong khoảng cùng một mức giá. Ngoài ra, có một bóng trên dài, trong đó phải có ít nhất hai lần chiều dài của thân nến.

Khi giá thấp và giá mở là như nhau, một hình nến Búa ngược tăng được hình thành và nó được coi là một dấu hiệu tăng mạnh hơn khi giá thấp và giá đóng giống nhau, tạo thành một Người treo giảm (Người treo giảm vẫn được coi là tăng, chỉ không tăng nhiều bởi vì phiên kết thúc bằng cách đóng cửa với giảm giá).

Sau khi một xu hướng giảm dài, sự hình thành của một Búa ngược là tăng vì giá do dự di chuyển của chúng xuống bằng cách tăng đáng kể trong phiên. Tuy nhiên, người bán trở lại vào chứng khoán, tương lai, hoặc tiền tệ và đẩy giá trở lại gần giá mở, nhưng thực tế là giá đã có thể tăng đáng kể cho thấy rằng con bò đang thử nghiệm sức mạnh của con gấu. Những gì xảy ra vào phiên sau mẫu hình Búa ngược là cái cho thương nhân một ý tưởng về việc liệu giá sẽ cao hơn hoặc thấp hơn.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phân tích kỹ thuật
Biểu đồ nến
Mẫu hình biểu đồ nến


title: Đỗ Duy Đệ

text:
Đỗ Duy Đệ (1817-?), hiệu là Phương Giang, là nhà khoa bảng. Ông là người xã Hương Cáp, tổng Cử Lâm, huyện Thư Trì, phủ Kiến Xương, tỉnh Nam Định (nay là xã Hiệp Hòa, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình). Ông đỗ Hương cống (thời Nguyễn gọi là Cử nhân) năm Mậu Thân 1848, tức niên hiệu Tự Đức thứ 2. 1 năm sau, ông đỗ Hoàng giáp. Ông từng làm quan Thị giảng Học sĩ.

Chú thích

Sinh năm 1817
Chưa rõ năm mất
Người Thái Bình
Hoàng giáp Việt Nam
Quan lại nhà Nguyễn
Thủ khoa Nho học Việt Nam


title: Lê Đình Diên

text:
Lê Đình Diên (1824-1883), hiệu là Cúc Linh và Cúc Hiên, là nhà khoa bảng sống dưới thời Nguyễn. Quê ông là thôn Hạ Đình, xã Nhân Mục Cựu, tổng Khương Đình, huyện Thanh Trì, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Nội (nay thuộc phường Khương Đình, quận Thanh Xuân, thủ đô Hà Nội). Ông đỗ Hương cống (được gọi là Cử nhân dưới thời Nguyễn) năm Mậu Thân 1848, tức niên hiệu Tự Đức thứ 2. Năm sau, ông đỗ Hoàng giáp. Ông giữ các chức như Hàn lâm viện Biên tu, Tri phủ Tân An, Nội các Tu thư, Hàn lâm viện Kiểm thảo và Tu soạn, Đốc học Nghệ An và Hà Nội, Tư nghiệp Quốc tử giám. Sau ông cáo quan nghỉ hưu về mở trường dạy học và sống tại phố Hàng Đậu, Hà Nội .

Chú thích

Sinh năm 1824
Mất năm 1883
Người Hà Nội
Hoàng giáp Việt Nam
Quan lại nhà Nguyễn


title: Điện ảnh Đông Á

text:
Điện ảnh Đông Á là nền điện ảnh được sản xuất tại khu vực Đông Á hoặc do người Đông Á sản xuất. Nó là một phần của điện ảnh châu Á, do đó cũng là một phần của điện ảnh thế giới. Điện ảnh thế giới được sử dụng trong cộng đồng các quốc gia nói tiếng Anh để nói đến tất cả các bộ phim nói tiếng nước ngoài.

Những ngành công nghiệp điện ảnh quan trọng nhất khu vực Đông Á phải kể đến Trung Quốc, Hồng Kông, Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc. Các quốc gia khác bao gồm Mông Cổ, Việt Nam, Bắc Triều Tiên và Ma Cao.

Các thuật ngữ 'Điện ảnh Viễn Đông', 'Điện ảnh châu Á', 'Điện ảnh phương Đông' đôi khi được sử dụng đồng nghĩa với điện ảnh Đông Á, đặc biệt tại Hoa Kỳ, mặc dù phạm vi lớn hơn có nghĩa là điện ảnh châu Á có thể áp dụng cho những bộ phim được sản xuất tại các khu vực khác của châu Á, đặc biệt là điện ảnh Ấn Độ với ngành công nghiệp phim Bollywood rất lớn mạnh.

Các phong cách và thể loại phim
 Phim võ thuật (tiêu biểu cho các phong cách khác nhau của phim hành động Hồng Kông)
 Jidaigeki (phim lịch sử cổ trang Nhật Bản, đặc biệt là các bộ phim samurai)
 Phim kinh dị Nhật Bản
 Phim kinh dị Hàn Quốc
 Anime (phim hoạt hình Nhật Bản)
 Phim "xã hội đen" (thể loại phim hành động của Hồng Kông, thường tập trung vào các băng đảng tội phạm xã hội đen người Hoa)
 Tokusatsu (phim khoa học viễn tưởng Nhật Bản nói về các người hùng, siêu nhân, đôi khi là cả quái thú/kaiju và người máy)

Xem thêm
 Công nghiệp âm nhạc Đông Á
 A-pop

Tham khảo

Giải trí Đông Á
Đông Á


title: Phạm Thanh

text:
Phạm Thanh (1821-?), hiệu là Đạm Trai và Nghị Trai, tự là Di Khanh, là nhà khoa bảng thời Nguyễn.

Cuộc đời và sự nghiệp
Phạm Thanh là người thôn Nội, xã Trương Xá, tổng Đăng Trường, huyện Hậu Lộc, phủ Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa (nay là xã Hòa Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa). Ông đỗ giải nguyên kì thi Hương năm Mậu Thân 1848, niên hiệu Tự Đức. Ba năm sau, ông đỗ bảng nhãn. Điều đặc biệt của khoa thi năm ấy là vua Tự Đức, sau giấc mơ kỳ lạ (trong giấc mơ này, ông được một người báo đã bỏ sót đỗ một người rồi trưng ra 2 chữ Thanh), đã mở thêm ân khoa, và Vũ Duy Thanh cũng đỗ Bảng nhãn. Việc hai ông cùng tên Thanh và cùng đỗ Bảng nhãn trong cùng 1 năm quả là hiếm thấy trong lịch sử khoa bảng nước ta.

Phạm Thanh làm quan tới chức Tham tri Bộ Hộ.

Đôi câu đối điếu Vũ Duy Thanh
Cảm kích trước tấm lòng trung quân ái quốc, yêu nước thương dân cũng như sự đa tài của Vũ Duy Thanh, Phạm Thanh đã là đôi câu đối điếu người cùng tên và cũng đỗ Bảng nhãn trong cùng năm với mình rằng:
 Nhân bảo đương vi thiên hạ tích
 Hoạn tình năng động cửu trùng thiên

Hai câu đó có nghĩa là:
 Người quý công tích còn trong thiên hạ
 Quan ân rung động tới tận cửu trùng.

Chú thích

Sinh năm 1821
Chưa rõ năm mất
Người Thanh Hóa
Bảng nhãn Việt Nam
Quan lại nhà Nguyễn
Thủ khoa Nho học Việt Nam


title: Alone (bài hát của Sistar)

text:
"Alone" là một bài hát của nhóm nhạc nữ Hàn Quốc Sistar, được phát hành vào ngày 12 tháng 4 năm 2012 bởi Starship Entertainment.

Phát hành
Thông báo chính thức về sự trở lại của Sistar được đăng tải lên fan-cafe của nhóm vào ngày 31 tháng 3 năm 2012. 3 ngày sau, hai bức ảnh chụp từ video âm nhạc của "Alone" được công bố.

Từ ngày 4 đến ngày 9 tháng 4 năm 2012, video giới thiệu của từng thành viên lần lượt ra mắt theo thứ tự từ Hyorin, Bora, Soyou đến Dasom. Những hình ảnh chính thức của album được ra mắt vào ngày 5 tháng 4.

Đĩa đơn được phát hành trên các trang web âm nhạc vào ngày 12 tháng 4 năm 2012. Video âm nhạc chính thức của bài hát cũng được ra mắt trong cùng ngày.

Vào ngày 28 tháng 6 năm 2012, một bản phối lại của bài hát do DJ Smells thực hiện được phát hành trong EP Loving U.

Quảng bá
Các hoạt động quảng bá cho "Alone" bắt đầu vào ngày 12 tháng 4 trên chương trình M! Countdown của Mnet. Sistar cũng biểu diễn bài hát trên Music Bank, Music Core và Inkigayo

Doanh số
Bài hát đứng đầu các bảng xếp hạng âm nhạc trực tuyến Hàn Quốc ngay sau khi được phát hành và xuất hiện lần đầu tiên trên bảng xếp hạng đĩa đơn của Gaon ở vị trí đầu bảng. Đến hết tháng 8 năm 2012, "Alone" đã được tải về 2,557,984 lần.

Bảng xếp hạng

Chú thích

Bài hát năm 2012
Bài hát của Sistar
Bài hát tiếng Triều Tiên


title: Hoàng Xuân Hiệp

text:
Hoàng Xuân Hiệp (hay Hợp) (chữ Hán: 黃春洽; 1825-?) là một nhà khoa bảng Việt Nam. Ông đỗ Thám hoa khoa thi năm Tân Hợi (1851).

Thân thế sự nghiệp
Hoàng Xuân Hợp sinh năm Tân Dậu 1825, người thôn Dũng Thọ, tổng Đông Thọ, huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội (nay thuộc quận Hoàn Kiếm, thủ đô Hà Nội); nguyên quán tại làng Châu Khê, huyện Đường An (nay thuộc xã Thúc Kháng, huyện Bình Giang), tỉnh Hải Dương.

Ông đỗ Cử nhân (Hương cống thời Nguyễn) năm Đinh Mùi 1847, niên hiệu Tự Đức thứ 1. Bốn năm sau, ông vào thi Hội khoa thi năm Tân Hợi (1851), được ban đỗ Đệ nhất giáp cập đệ Đệ tam danh, tức bậc Thám hoa, chỉ xếp sau Bảng nhãn Phạm Thanh. Sự nghiệp quan trường của ông làm quan đến chức Hiền viện tập Thị giảng Học sĩ.

Chú thích

Tham khảo

Người Hà Nội
Thám hoa Việt Nam
Quan nhà Ngyễn


title: Ảnh động cinemagraph

text:
Ảnh động cinemagraphs là ảnh chụp tĩnh vật có những chuyện động nhỏ lặp đi lặp lại tạo thành một video clip. Chúng được xuất ra dưới dạng ảnh động GIF hoặc một số định dạng video khác, có thể tạo cho người xem cảm giác đảng xem hoạt ảnh.Một biến thể của nó là video snapshot. một biến thể khác là audio snapshot (ảnh tĩnh được liên kết với tệp âm thanh được tạo tại thời điểm chụp ảnh bởi một số máy ảnh nhất định cung cấp chức năng độc quyền này).

Thuật ngữ "cinemagraph" được đặt ra bởi các nhiếp ảnh gia người Mỹ Kevin Burg và Jamie Beck, những người đã sử dụng kỹ thuật này để tạo hoạt ảnh cho thời trang và tin tức của họ bắt đầu từ đầu năm 2011.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Cinemagraphs.com

Kỹ thuật chụp ảnh
Kỹ thuật hoạt hình


title: Đỗ Nhượng Năng

text:
Đỗ Nhượng Năng (, 841–893), tên tự Quần Ý (群懿), là một quan lại triều Đường, từng giữ chức Đồng bình chương sự dưới triều đại của Đường Hy Tông và Đường Chiêu Tông. Đầu triều đại của Đường Chiêu Tông, do không nghe theo lời can gián của Đỗ Nhượng Năng, Đường Chiêu Tông vẫn cho lập kế hoạch tiến công quân phiệt Lý Mậu Trinh. Sau khi đánh bại quân triều đình, Lý Mậu Trinh tiến vào Trường An, theo đòi hỏi của Lý Mậu Trinh, Đường Chiêu Tông buộc phải lệnh cho Đỗ Nhượng Năng tự sát.

Thân thế
Đỗ Nhượng Năng sinh năm 841, dưới triều đại của Đường Vũ Tông, là hậu duệ của đại thần Đỗ Như Hối vào đầu thời Đường. Cha ông là Đỗ Thẩm Quyền, từng giữ đến chức Đồng bình chương sự dưới triều đại của Đường Ý Tông.

Sự nghiệp ban đầu
Đỗ Nhượng Năng thi đỗ Tiến sĩ vào năm 872, cuối triều đại của Đường Ý Tông. Sau đó ông trở thành Hàm Dương úy. Khi cựu tể tướng Vương Đạc nhậm chức Tuyên Vũ, ông ta đã mời Đỗ Nhượng Năng đến phụng sự cho mình.

Sau đó, dưới thời Đường Hy Tông, Đỗ Nhượng Năng được triệu về kinh sư giữ chức Trường An úy, Tập hiền hiệu lý. Khi mẹ qua đời, ông phải từ bỏ chức vụ để chịu tang bà một thời gian. Sau khi mãn hạn, ông phụng sự cho Hoài Nam tiết độ sứ Lưu Nghiệp (劉鄴). Sau đó, ông lại nhập triều giữ chức Giám sát ngự sử.

Khi Ngưu Uý (牛蔚) giữ chức Sơn Nam Tây đạo tiết độ sứ, Đỗ Nhượng Năng phụng sự cho Ngưu Úy.

Sau đó, Đỗ Nhượng Năng lại nhập triều, lần lượt kinh qua các chức vụ: Hữu bổ khuyết, Khởi cư lang; Lễ bộ viên ngoại lang; và Binh bộ viên ngoại lang. Trong loạn Hoàng Sào, khi Đường Hy Tông phải chạy đến Thành Đô vào cuối năm 880, Đỗ Nhượng Năng cũng chạy theo và bắt kịp Hoàng đế tại Thành Đô. Tại Thành Đô, ông được bổ nhiệm giữ chức Lễ bộ lang trung, Sử quán tu soạn. Sau đó ông được trao chức tri chế cáo, Trung thư xá nhân.

Theo ghi chép thì vào thời gian này, do Đường Hy Tông phải thường xuyên ban các chiếu chỉ để chỉ thị trong chiến dịch chống Hoàng Sào, nhiều chiếu chỉ được viết một cách nhanh chóng. Đường Hy Tông hài lòng với tài soạn thảo chiếu chỉ của Đỗ Nhượng Năng và bổ nhiệm ông giữ chức Hộ bộ thị lang. Sau khi Hoàng Sào bị đánh bại và Đường Hy Tông trở về Trường An, Đỗ Nhượng Năng được giữ chức Lễ bộ thượng thư, Ngân thanh Quang lộc đại phu, phong tước Kiến Bình huyện khai quốc tử. Sau đó, ông nhậm chức Binh bộ thượng thư, Hàn lâm học sĩ thừa chỉ.

Cuối năm 885, Hà Trung tiết độ sứ Vương Trọng Vinh và đồng minh là Hà Đông tiết độ sứ Lý Khắc Dụng tiến về Trường An. Đường Hy Tông chạy đến Hưng Nguyên, Đỗ Nhượng Năng là một trong số ít ỏi các quan lại đi theo Hoàng đế. Sau đó, Đường Hy Tông bổ nhiệm ông và Khổng Vĩ giữ chức Đồng bình chương sự'.

 Làm Đồng bình chương sự
Trong khi đó, Tĩnh Nan tiết độ sứ Chu Mai tôn một người họ hàng xa của Đường Hy Tông là Tương vương Lý Uân lên ngôi, chỉ còn vài quân là còn nghe theo lệnh của Đường Hy Tông. Khi Dương Phục Cung kế nhiệm Điền Lệnh Tư, Đỗ Nhượng Năng chỉ ra rằng Dương Phục Quang (qua đời từ trước) có mối quan hệ gần gũi với Vương Trọng Vinh và Lý Khắc Dụng khi giao chiến với Hoàng Sào, đề xuất Dương Phục Cung tận dụng mối quan hệ này để viết thư thuyết phục họ trung thành với Đường Hy Tông. Kết quả, hai quân phiệt này đã tuyên bố trung thành với Đường Hy Tông và gửi đồ tiếp tế đến Hưng Nguyên.

Sau khi thoát nạn, Đường Hi Tông bổ nhiệm Đỗ Nhượng Năng là Trung thư thị lang, Binh bộ thượng thư, Tập hiền điện đại học sĩ, tiến phong Tương Dương quận khai quốc công, thực ấp 2.000 hộ, ngoài ra còn được bái là Đặc tiến. Thoạt đầu, Đường Hy Tông hạ chỉ xử tử tất cả các quan lại nhận chức quan của Lý Uân trao cho, song Đỗ Nhượng Năng đứng ra can thiệp, và có khoảng 70-80% trong số các quan lại này được tha. Sau đó, khi Đường Hy Tông qua Phượng Tường trên đường trở lại Trường An, cấm binh và binh sĩ của Lý Xương Phù xảy ra mâu thuẫn nên giao chiến với nhau. Trong trận chiến, Đỗ Nhượng Năng đến hành cung của Đường Hy Tông, hành động này tăng sĩ khí cho các binh sĩ cấm binh và họ đã đánh bại được quân địa phương.

Sau khi Đường Chiêu Tông kế vị, Đỗ Nhượng Năng tiếp tục giữ chức Đồng bình chương sự, và được phong tước Tấn quốc công. Năm 890, khi Khổng Vĩ và Trương Tuấn ủng hộ tiến hành một chiến dịch chống Lý Khắc Dụng, Đỗ Nhượng Năng và Lưu Sùng Vọng bảy tỏ phản đối, song Đường Chiêu Tông vẫn tiến hành chiến dịch, kết quả là thất bại hoàn toàn vào năm 891.

Năm 892, Dương Phục Cung cùng các con nuôi và cháu nuôi tiến hành nổi dậy chống triều đình ở Sơn Nam Tây đạo, Lý Mậu Trinh không được triều đình cho làm chiêu thảo sứ'' đã tự ý tiến quân, gửi thư với lời lẽ ngạo mạn cho Đỗ Nhượng Năng và Tây Môn Quân Toại (西門君遂)- người chỉ huy Thần Sách quân. Cuối cùng, Đường Chiêu Tông phải cho Lý Mậu Trinh làm chiêu thảo sứ, kết quả họ Dương bị đánh bại.

Bị Lý Mậu Trinh ép chết
Tuy nhiên, sau khi giành chiến thắng trước họ Dương, Lý Mậu Trinh càng trở nên ngạo mạn khi liên lạc với triều đình. Vào mùa xuân năm 893, sau khi từ chối tuân theo sự bổ nhiệm của Đường Chiêu Tông, Lý Mậu Trinh trình biểu với lời lẽ bất kính và đe dọa cho Hoàng đế, gửi một bức thư đe dọa cho Đỗ Nhượng Năng.

Đường Chiêu Tông tức giận và tuyên bố thảo phạt Lý Mậu Trinh, bất chấp Đỗ Nhượng Năng can gián rằng quân triều đình không đủ tiềm lực. Đường Chiêu Tông còn bổ nhiệm Đỗ Nhượng Năng phụ trách chiến dịch, Đỗ Nhượng Năng miễn cưỡng chấp thuận. Tuy nhiên, Thôi Chiêu Vĩ lại thông báo trước các diễn biến và kế hoạch cho Lý Mậu Trinh và Vương Hành Du, họ tiến hành kích động người dân Trường An phản đối chiến dịch, bao gồm tiến công bạo lực khi Tây Môn Quân Toại, Đỗ Nhượng Năng và Trịnh Diên Xương xuất hiện.

Sau khi đánh bại quân triều đình, Lý Mậu Trinh và Vương Hành tiến đến gần Trường An. Thôi Chiêu Vĩ vốn bực bội với Đỗ Nhượng Năng từ lâu, ông ta thông tin với Lý Mậu Trinh rằng chủ ý tiến công là của Đỗ Nhượng Năng, Lý Mậu Trinh do đó đã trình biểu liệt kê một số tội danh của Đỗ Nhượng Năng và yêu cầu Hoàng đế phải xử tử ông. Đỗ Nhượng Năng nói với Đường Chiêu Tông: "Thần đã nói điều này từ trước, nay thỉnh dùng thần để giải nguy." Đường Chiêu Tông thoạt đầu cố gắng xoa dịu Lý Mậu Trinh bằng cách đày Đỗ Nhượng Năng đi nhậm chức Ngô châu thứ sử, hành hình Tây Môn Quân Toại cùng hai hoạn quan khác là Lý Chu Đồng (李周潼) và Đoàn Hủ (段詡) và đổ cho ba người này là chủ mưu phát động chiến dịch. Sau đó, Hoàng đế lại giáng Đỗ Nhượng Năng là Lôi châu tư hộ, song Lý Mậu Trinh vẫn không chấp thuận, tuyên bố sẽ không rút quân nếu Đỗ Nhượng Năng chưa bị giết.

Đường Chiêu Tông cuối cùng buộc phải lệnh Đỗ Nhượng Năng cùng các huynh đệ Đỗ Ngạn Lâm (杜彥林) và Đỗ Hoằng Huy (杜弘徽) tự sát. Sau đó, khi Lý Khắc Dụng đánh bại và giết chết Vương Hành Du, còn Lý Mậu Trinh tuân lệnh triều đình trong một thời gian ngắn, Đường Chiêu Tông truy phục quan tước cho Đỗ Nhượng Năng. Con của Đỗ Nhượng Năng là Đỗ Hiểu sau này phụng sự cho nhà Hậu Lương.

Chú thích

Tham khảo

Sinh năm 841
Mất năm 893
Nhân vật chính trị nhà Đường
Nhà sử học thời Đường
Tiến sĩ nhà Đường


title: Chung Truyền

text:
Chung Truyền (, ? - 906), tước hiệu Nam Bình vương (南平王), là một quân phiệt vào cuối thời nhà Đường. Ông chiếm cứ một phần rộng lớn của Trấn Nam, giữ chức tiết độ sứ của quân này trên 20 năm.

Thân thế
Chung Truyền là người Cao An. Ông là một người buôn bán nhỏ khi còn trẻ, và thích săn bắn. Trong một lần, khi đang say rượu, ông gặp phải một con hổ. Thay vì chạy trốn, ông quyết định đấu với con hổ mặc dù không có vũ khí trong tay. Con hổ cào vào vai của ông, song ông cũng giữ được nó và khiến nó không thể tiếp tục tiến công. Đúng lúc có người khác đến và giúp ông chém chết con hổ. (Chung Truyền ghi nhớ sâu đậm sự việc này và sau đó dùng nó để khuyến khích các con của mình nên dùng trí tuệ của họ thay vì sức mạnh bạo lực.)

Đoạt lấy Giang Tây
Thập niên 870, quân nổi dậy của Vương Tiên Chi qua lại lưu vực Trường Giang, bao gồm Giang Tây. Chung Truyền tập hợp một nhóm người Di-Liêu trong vùng, dùng đồi núi làm thành lũy, quân số cuối cùng lên tới 1 vạn, tự xưng Cao An trấn phủ sứ. Vương Tiên Chi khiển Liễu Ngạn Chương chiếm Phủ châu song sau lại rút đi, Chung Truyền thừa cơ chiếm Phủ châu, Đường Hy Tông sau đó hạ chiếu bổ nhiệm Chung Truyền làm Phủ châu thứ sử.

Năm 882, trong lúc quân nổi dậy của Hoàng Sào đang chiếm đóng Trường An, Chung Truyền tiến công thủ phủ Hồng châu (洪州) của Giang Tây, trục xuất quan sát sứ Cao Mậu Khanh (高茂卿) do triều đình bổ nhiệm. Triều đình Đường ở Thành Đô cũng lo ngại trước việc Mẫn Úc (閔勗) chiếm cứ Hồ Nam, quyết định thăng Giang Tây thành Trấn Nam quân, bổ nhiệm Mẫn Úc làm Trấn Nam tiết độ sứ, hy vọng rằng Mẫn Úc sẽ tiến công Chung Truyền, song Mẫn Úc từ chối. Cũng trong năm đó, theo thỉnh cầu của Hoài Nam tiết độ sứ Cao Biền, triều đình Đường đành phải bổ nhiệm Chung Truyền làm Giang Tây đoàn luyện sứ. Không lâu sau, Đường Hy Tông lại bổ nhiệm Chung Truyền làm Trấn Nam tiết độ sứ, kiểm hiệu thái bảo và Trung thư lệnh, phong tước Dĩnh Xuyên quận vương; sau cải phong Nam Bình vương.

Cai quản Trấn Nam quân
Các hành động trong vai trò tiết độ sứ của ông được ghi chép một cách rời rạc trong sách sử cổ. Do triều đình Trung ương Đường suy sụp sau loạn Hoàng Sào, các châu huyện không tiến cử nhân tài địa phương, duy có Chung Truyền thường tiến cử kẻ sĩ, tổ chức uống rượu lễ để tiễn đưa, nhiều người muốn nhận được ân huệ của Chung Truyền nên đi cả nghìn lý đến phủ của Chung Truyền.

Phàm mỗi khi xuất quân công chiến, Chung Truyền đều đến cúng bái ở Phật từ, bánh được xếp thành hình tê giác và voi, cao vài tầm. Đến cuối thời gian cai trị, Chung Truyền đánh thuế nặng, các thương nhân do vậy từ bỏ tuyến đường giao thương đi qua Trấn Nam quân.

Năm 896, Chung Truyền, cũng như Trấn Hải tiết độ sứ Tiền Lưu và Vũ Xương tiết độ sứ Đỗ Hồng đều lo sợ trước sự bành trướng của Hoài Nam tiết độ sứ Dương Hành Mật, họ cầu cứu Tuyên Vũ tiết độ sứ Chu Toàn Trung ở phía bắc. Chu Toàn Trung khiển Chu Hữu Cung (朱友恭) đem quân tiến công Hoài Nam,

Năm 897, Chung Truyền lên kế hoạch tiến công Cát châu thứ sử Chu Bội (周琲). Chu Bội quyết định bỏ Cát châu, chạy sang Hoài Nam.

Năm 898, Đường Chiêu Tông bổ nhiệm Chung Truyền làm Thị trung.

Sau khi Chung Truyền bỏ Phủ châu, Nguy Toàn Phúng thừa cơ chiếm cứ, đến năm 901, Chung Truyền đem binh vây Nguy Toàn Phúng tại Phủ châu, bỗng xuất hiện hỏa hoạn trong thành, khiến sĩ dân hoảng sợ. Chư tướng thỉnh công thành ngay, song Chung Truyền nói: "Thừa cơ khi người khác gặp nguy là phi nhân", lại nói: "Tội của Toàn Phúng, không làm hại dân". Sau khi hỏa hoạn kết thúc, Nguy Toàn Phúng biết chuyện liền cứ sứ giả đến tạ tội, đề nghị gả một con gái làm vợ của Chung Khuông Thì- con của Chung Truyền. Sau đó, ông ta trung thành ít nhất là trên danh nghĩa với Chung Truyền.

Qua đời
Trong khi đó, Chung Truyền bổ nhiệm Chu Khuông Thì và con nuôi là Chung Diên Quy (鍾延規) làm thứ sử (Trung Khuông Thì giữ chức Viên châu thứ sử còn Chung Diên Quy giữ chức Giang châu thứ sử). Khi Chung Truyền qua đời vào năm 906, các binh sĩ ủng hộ Chu Khuông Thì làm lưu hậu.

Chú thích

Tham khảo

Mất năm 906
Quân nổi dậy Trung Quốc
Nhân vật quân sự nhà Đường
Sinh thế kỷ 9
Nhân vật chính trị nhà Đường


title: Cố Ngạn Lãng

text:
Cố Ngạn Lãng (顧彥朗) (? - 891) là một quân phiệt vào cuối thời nhà Đường, ông giữ chức Đông Xuyên tiết độ sứ từ năm 887 cho đến khi qua đời.

Tân Đường thư ghi ông là người Phong châu. Cả ông và em là Cố Ngạn Huy đều từng là tiểu hiệu trong Thiên Đức quân. Quân sứ Thái Kinh (蔡京) nói rằng tướng mạo anh em họ cho thấy về sau sẽ được phong hầu phong tướng, vì thế bảo con mình tặng tiền bạc cho họ. Trong khởi nghĩa Hoàng Sào, Cố Ngạn Lãng và Cố Ngạn Huy phụng sự trong chiến dịch trấn áp quân nổi dậy và tham gia tái chiếm kinh sư Trường An từ tay Hoàng Sào. Cố Ngạn Lãng sau đó được bổ nhiệm giữ chức Hữu vệ đại tướng quân.

Chú thích

Tham khảo

Mất năm 891
Nhân vật quân sự nhà Đường
Năm sinh không rõ
Sinh thế kỷ 9


title: Đỗ Hồng

text:
Đỗ Hồng (杜洪, ? - 905) là một quân phiệt vào cuối thời nhà Đường. Ông kiểm soát Vũ Xương từ năm 886 đến năm 905. Năm 905, ông chiến bại trước Dương Hành Mật, bị bắt giữ và xử tử.

Đoạt lấy Vũ Xương
Đỗ Hồng là người Ngạc châu- thủ phủ của Vũ Xương quân, khi còn nhỏ là một diễn viên kịch. Cuối những năm Càn Phù (874-879) thời Đường Hy Tông, khi đế chế chìm đắm trong các cuộc khởi nghĩa nông dân, Ngạc châu thứ sử Thôi Thiệu (崔紹) mộ những người dân khỏe mạnh vào "thổ đoàn quân" để phòng thủ quân nổi dậy tiến công, cuối cùng phát triển thành một đội quân đông đảo, Đỗ Hồng trở thành một châu tướng.

Lộ Thẩm Trung (路審中) được triều đình bổ nhiệm cai quản Hàng châu, song không được quân phiệt Tiền Lưu cho nhậm chức; do đó Lô Thẩm Trung tạm trú tại Hoàng châu thuộc Vũ Xương. Khi hay tin Thôi Thiệu qua đời vào năm 884, Lô Thẩm Trung mộ 3.000 người tiến chiếm Ngạc châu. Sau đó, Nha tướng Đỗ Hồng trục xuất Nhạc châu thứ sử, tự tuyên bố là người kế nhiệm.

Năm 886, thủ lĩnh nổi dậy Chu Thông (周通) tiến công Ngạc châu, Lô Thẩm Trung bỏ Ngạc châu mà chạy trốn. Đỗ Hồng nhân thời cơ này, đem quân tiến vào Ngạc châu và xưng là Vũ Xương lưu hậu, sau đó được Đường Hy Tông chính thức bổ nhiệm.

Cai quản Vũ Xương quân
Mặc dù được triều đình bổ nhiệm làm lưu hậu, Đỗ Hồng lại liên kết với quân phiệt- Tuyên Vũ tiết độ sứ Chu Toàn Trung, ngăn cản các quân ở phía đông nam mà không liên kết với Chu Toàn Trung khi họ đi qua Vũ Xương để đến nộp cống phẩm cho triều đình Trường An.

Tháng 3 ÂL năm 894, Hoàng châu thứ sử Ngô Thảo (吳討) đem châu hàng Hoài Nam tiết độ sứ Dương Hành Mật- đối thủ của Chu Toàn Trung. Đáp lại, Đỗ Hồng tiến công Ngô Thảo, mặc dù Dương Hành Mật khiển Chu Diên Thọ (朱延壽) đem quân đến cứu Ngô Thảo, song Ngô Thảo vẫn lo sợ rồi quyết định đầu hàng hoàn toàn Dương Hành Mật. Dương Hành Mật khiển (瞿章) đi tiếp quản Hoàng châu và phòng thủ trước Đỗ Hồng.

Lo sợ Dương Hành Mật bành trướng, vào năm 896, Đỗ Hồng cùng Trấn Hải tiết độ sứ Tiền Lưu và Trấn Nam tiết độ sứ Chung Truyền đều cầu viện Chu Toàn Trung. Chu Toàn Trung khiển Chu Hữu Cung (朱友恭) tiến về phía nam, song có vẻ như Chu Hữu Cung không dám quá mạo hiểm.

Năm 897, theo chiếu chỉ của Đường Chiêu Tông, Dương Hành Mật tiến công Đỗ Hồng, Đỗ Hồng cầu viện Chu Toàn Trung. Chu Toàn Trung khiển Niếp Kim (聶金) tập kích Tứ châu của Hoài Nam và khiển Chu Hữu Cung tiến công Hoàng châu. Niếp Kim bỏ Hoàng châu và đem sĩ dân đi về phía nam, đến Vũ Xương trại. Sau đó, Chu Hữu Cung chiếm được Vũ Xương trại, bắt được Niếp Kim, đoạt lấy Hoàng châu.

Năm 903, Dương Hành Mật bổ nhiệm Thăng châu thứ sử Lý Thần Phúc (李神福) làm Ngạc-Nhạc hành doanh chiêu thảo sứ, Thư châu đoàn luyện sứ Lưu Tồn (劉存) làm phó, đem quân tiến công Đỗ Hồng. Đầu tiên, Lý Thần Phúc công chiếm huyện Vĩnh Hưng của Ngạc châu. Sau đó, Lý Thần Phúc bao vây thành Ngạc châu, Đỗ Hồng cầu viện Chu Toàn Trung. Chu Toàn Trung khiển Hàn Kình (韓勍) đêm 1 vạn quân đến Nhiếp Khẩu), cũng khiển sứ giả đến chỗ Kinh Nam tiết độ sứ Thành Nhuế (成汭), Vũ An tiết độ sứ Mã Ân, và Vũ Trinh tiết độ sứ Lôi Ngạn Uy (雷彥威), thuyết phục họ cứu viện Đỗ Hồng. Thành Nhuế lo sợ trước sức mạnh của Chu Toàn Trung, cũng muốn mở rộng lãnh địa, quyết định đem thủy binh từ Kinh châu đi cứu Đỗ Hồng, song Mã Ân và Lôi Ngạn Cung lại thừa cơ công chiếm Kinh châu, Thành Nhuế sau đó chiến bại trước Lý Thần Phúc. Thành Nhuế nhảy xuống sông tự sát, Hàn Kình cũng triệt thoái, Đỗ Hồng nay không còn viện binh. Tuy nhiên, do Ninh Quốc tiết độ sứ Điền Quân và Nhuận châu đoàn luyện sứ An Nhân Nghĩa (安仁義) quay sang phản lại Dương Hành Mật, Dương Hành Mật yêu cầu Lý Thần Phúc chuyển mục tiêu sang Điền Quân.

Bại trận bị giết
Năm 904, sau khi tiêu diệt Điền Quân, Dương Hành Mật lại khiển Lý Thần Phúc tiến công Vũ Xương. Chu Toàn Trung khiển sứ giả đến chỗ Dương Hành Mật, tìm cách can thiệp giúp Đỗ Hồng, Dương Hành Mật đáp rằng sẽ chỉ làm vậy nếu Đường Chiêu Tông trở về Trường An (Chu Toàn Trung đương thời kiểm soát Hoàng đế). Cũng trong năm 904, khi Lý Thần Phúc lâm bệnh, Dương Hành Mật khiển Lưu Tồn thay thế ông ta tiếp tục bao vây Ngạc châu. Đến mùa xuân năm 905, Chu Toàn Trung khiển Tào Diên Tộ (曹延祚) đem binh giúp Đỗ Hồng thủ Ngạc châu, song ngay sau đó Lưu Tồn hạ được thành và bắt giữ Đỗ Hồng cùng Tào Diên Tộ, giải họ đến Dương châu. Khi Dương Hành Mật hỏi Đỗ Hồng rằng tại sao không đầu hàng, Đỗ Hồng đáp: "Không nỡ phụ Chu công." Dương Hành Mật sau đó cho xử chém Đỗ Hồng cùng Tào Diên Tộ trên đường phố Dương châu.

Chú thích

Tham khảo

Mất năm 905
Nhân vật quân sự nhà Đường
Sinh thế kỷ 9


title: Leighton Baines

text:
Leighton John Baines (1 tháng 12 năm 1984) là một cựu cầu thủ bóng đá đã giải nghệ, anh đã có 13 năm thi đấu cho Everton và 5 năm thi đấu cho đội tuyển Anh trong vai trò Hậu vệ chạy cánh trái.

Sự nghiệp

Wigan Athletic
Baines bắt đầu sự nghiệp tại Wigan Athletic vào năm 2002,là 1 thành viên của đội hình giành xuất thăng hạng từ giải hạng nhì của bóng đá Anh lên hạng nhất của Wigan.Khi Wigan Athletic lên được chơi lên chơi ở Premier League vào mùa 2004-05 Baines đã ghi bàn thắng đầu tiên

Everton
Vào tháng 7 năm 2007, Baines đã từ chối Sunderland AFC,tuy rằng họ đã trả với giá 6 triệu£ và được sự đồng ý của đội bóng chủ quản là Wigan để đến với Everton FC.Baines chơi ko tốt ở mùa thứ nhất nhưng đến mùa thứ 2 đã chứng kiến sự tiến bộ của Baines ở Everton.Với việc Joseph Yobo gặp chấn thương Joleon Lescott đẩy vào đá trung vệ anh đã được đá chính và trong mùa giải đó anh đã 2 lần là cầu thủ của tháng.Mùa 2010/11 anh có suất đá chính từ đầu mùa đến cuối mùa ở Everton.Điều đó giúp anh dược gọi vào tuyển quốc gia,anh cũng đã ghi 7 bàn và có đến 11 đường kiến tạo thành bàn.

Mùa 2011/12 anh ghi dược 5 bàn và 4 lần trong đó là tên chấm penalty.Mùa 2012/13 Baines đã có 116 đường chuyền tão cơ hội cho các đồng đội nhiều hơn bất kì cầu thủ nào ở 5 giải vô địch hàng đầu châu Âu như Juan Mata hay Xavi.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Quốc tế

Bàn thắng quốc tế
Scores and results list England's goal tally first.

Chú thích

Liên kết ngoài
Leighton Baines profile  at the Everton website

Leighton Banes profile at Premier League

Sinh năm 1984
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Anh
Cầu thủ bóng đá Everton F.C.
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Wigan Athletic F.C.
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Anh

Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Anh


title: Vương Cáo

text:
Vương Cáo (王郜) là một quân phiệt vào cuối thời nhà Đường, kế vị cha giữ chức Nghĩa Vũ tiết độ sứ vào năm 895, và giữ chức vụ này cho đến năm 900.

Cha ông là Vương Xử Tồn, trở thành Nghĩa Vũ tiết độ sứ vào năm 879. Dưới quyền của cha, Vương Cảo giữ chức phó đại sứ. Sau khi Vương Xử Tồn qua đời vào năm 895, các binh sĩ tôn Vương Cáo làm lưu hậu. Đường Chiêu Tông do đó bổ nhiệm ông giữ chức lưu hậu, rồi tiết độ sứ. Năm 897, Đường Chiêu Tông ban cho Vương Cáo chức Đồng bình chương sự.

Đương thời, Tuyên Vũ tiết độ sứ Chu Toàn Trung và Hà Đông tiết độ sứ Lý Khắc Dụng là địch thủ của nhau. Năm 900, Chu Toàn Trung khiển bộ tướng là Trương Tồn Kính (張存敬) đem quân tiến về phía bắc để chinh phục các đồng minh của Lý Khắc Dụng ở phía đông Thái Hành Sơn, trong đó có Vương Cáo. Sau khi buộc Thành Đức tiết độ sứ Vương Dung phải quy phục, Trương Tồn Kính tiến công Nghĩa Vũ. Vương Cáo khiển thúc phụ là hậu viện đô tri binh mã sứ Vương Xử Trực đem vài vạn binh lính chống cự lại quân của Trương Tồn Kính. Vương Xử Trực đề xuất không giao chiến ngay lập tức với quân Tuyên Vũ, mà nên khiến cho quân Tuyên Vũ mệt mỏi trước rồi mới giao chiến sau, tuy nhiên Vương Cáo lại không nghe theo ý của thúc phụ. Vương Cáo theo ý của quan khổng mục Lương Vấn (梁汶) rằng quân Nghĩa Vũ có lợi thế về số lượng và nên đối đầu trực tiếp, vì thế ông lệnh cho Vương Xử Trực phải lập tức giao chiến. Tuy nhiên, Trương Tồn Kính đánh bại Vương Xử Trực, quân Nghĩa Vũ tổn thất nặng nề và một nửa bị giết chết; dư bộ hộ tống Vương Xử Trực chạy về thủ phủ Định châu.

Trước thất bại của thúc phụ, Vương Cáo lo sợ nên quyết định chạy đến Hà Đông. (Các binh sĩ Nghĩa Vũ sau đó ủng gộ Vương Xử Trực làm lưu hậu, và Vương Xử Trực đã có thể thiết lập hòa bình với Chu Toàn Trung.) Lý Khắc Dụng trao cho Vương Cáo chức vụ danh dự là kiểm hiệu thái úy. Ông qua đời vào đầu những năm Thiên Phục (901-904) ở Tấn Dương.

Chú thích

Tham khảo

Nhân vật quân sự nhà Đường
Mất thập niên 900
Sinh thế kỷ 9


title: Vương Xử Tồn

text:
Vương Xử Tồn (, 831–895) là một tướng lĩnh cuối thời nhà Đường, cai quản Nghĩa Vũ quân. Ông là một trong các tướng lĩnh có đóng góp nhiều nhất trong chiến dịch trấn áp cuộc nổi dậy của Hoàng Sào.

Thân thế
Vương Xử Tồn sinh năm 831, tức dưới triều đại của Đường Văn Tông. Ông là người lý Thắng Nghiệp, huyện Vạn Niên, Trường An, tổ tiên của ông từng làm sĩ quan trong Thần Sách quân trong nhiều thế hệ. Cha của ông là Vương Tông (王宗) không những là một tướng cao cấp trong Thần Sách quân, mà còn là một thương nhân tài giỏi. Theo ghi chép, Vương Tông trở nên giàu có đến nỗi có thể phung phí lương thực và có rất nhiều nô bộc. Vương Tông từng đảm nhiệm các chức vụ Kiểm hiệu tư không, Kim ngô đại tướng quân, Tả nhai sứ, Diêu Lĩnh và Hưng Nguyên tiết độ sứ. Bản thân Vương Xử Tồn bắt đầu sự nghiệp với chức hữu quân trấn sứ, sau từng thăng làm kiêu vệ tướng quân và tả quân tuần sứ. Sau đó, ông được bổ nhiệm giữ chức Định châu chế trí sứ, châu này khi đó là thủ phủ của Nghĩa Vũ quân. Năm 879, Vương Xử Tồn được bổ nhiệm giữ chức Nghĩa Vũ tiết độ sứ.

Chống Hoàng Sào
Khoảng tết năm 881, quân nổi dậy của Hoàng Sào công chiếm kinh sư Trường An và xưng là hoàng đế Đại Tề, Đường Hy Tông chạy hướng đến Thành Đô. Khi hay tin Trường An thất thủ, Vương Xử Tồn quyết định suất quân tiến về Trường An tiếp viện cho triều đình ngay từ trước khi Đường Hy Tông truyền lệnh, ông cũng phái 2.000 lính đến Hưng Nguyên để hộ giá Hoàng đế. Vương Xử Tồn liên kết với Hà Trung tiết độ sứ Vương Trọng Vinh; họ suất quân tiến về phía Trường An, lập trại ở bờ bắc sông Vị.

Vào mùa hè năm 881, một số tướng Đường hợp binh gần Trường An để chuẩn bị tái chiếm thành, trong đó, ngoài Vương Xử Tồn và Vương Trọng Vinh, còn có Đường Hoằng Phu (唐弘夫), Trình Tông Sở (程宗楚), Thác Bạt Tư Cung, và Trịnh Điền. Lo sợ trước liên quân Đường, Hoàng Sào từ bỏ Trường An và chạy trốn; trong khi đó cư dân Trường An cố gắng hỗ trợ quân Đường bắt cách ném gạch đá vào quân Tề. Trình Tông Sở, Vương Xử Tồn và Đường Hoằng Phu tiến vào thành để tán dương các cư dân. Tuy nhiên, thay vì úy lạo dân chúng, các binh lính lại cướp bóc kinh thành, sa lầy với số tài sản cướp được. Quân Tề biết được điều này và tiến hành phản công, và sau các trận chiến trên đường phố, quân Đường bị đè bẹp. Trình Tông Sở và Đường Hoằng Phu bị giết, còn Vương Xử Tồn chỉ có thể thoát thân. Quân Tề tái chiếm Trường An và đồ sát cư dân vì họ đã trợ giúp cho quân Đường trong lúc giao tranh. Một thời gian sau đó, quân Đường không thể tiến hành một cuộc tiến công khác nhằm tái chiếm Trường An. Trong khi đó, tù trưởng Sa Đà là Lý Khắc Dụng quyết định quy phục triều đình Đường và đem quân đến tiếp viện, song cũng tiến hành cướp bóc tại Hãn châu và Đại châu. Gia tộc của Vương Xử Tồn và Lý Khắc Dụng kết sui gia trong nhiều đời và có quan hệ hữu hảo, do vậy Đường Hy Tông bảo ông viết thư cho Lý Khắc Dụng vào mùa thu năm 882, quở trách Lý Khắc Dụng về việc cướp bóc và bảo Lý Khắc Dụng chờ nhận lệnh nếu thực lòng muốn cứu viện triều đình.

Năm 883, Lý Khắc Dụng tiến quân đến vùng phụ cận Trường An, liên quân Đường lại tiến công và chiếm được thành. Hoàng Sào chạy trốn về phía đông, và cuối cùng bị giết vào năm 884. Chư đạo hành doanh đô thống Vương Đạc sau đó vinh danh các tướng lĩnh lập công lao trong chiến dịch, Vương Xử Tồn được vinh danh đứng thứ nhất trong việc "cần vương cử nghĩa".

Sau loạn Hoàng Sào
Triều đình ban thưởng cho các tướng lĩnh, Lý Khắc Dụng được bổ nhiệm giữ chức Hà Đông tiết độ sứ, ông ta sau đó dùng Hà Đông làm căn cứ để tiếp tục khuếch trương thế lực. Vương Xử Tồn tiếp tục tuân lệnh triều đình, song cũng liên kết với Lý Khắc Dụng, cho cháu của mình kết hôn với con gái của Lý Khắc Dụng. Tuy nhiên, láng giềng của Vương Xử Tồn là Thành Đức tiết độ sứ Vương Dung và Lô Long tiết độ sứ Lý Khả Cử lại lo sợ Lý Khắc Dụng, do đó họ quyết định tiến công Vương Xử Tồn rồi chia nhau Nghĩa Vũ. Vào mùa xuân năm 885, họ phát động tiến công, và thuyết phục Đại Đồng tiết độ sứ Hách Liên Đạc tiến công Lý Khắc Dụng để ngăn không cho quân Hà Đông cứu viện Vương Xử Tồn.

Tuy nhiên, cuộc tiến công của Hách Liên Đạc không thể ngăn được Lý Khắc Dụng đến cứu viện Vương Xử Tồn, và quân Hà Đông đẩy lui quân Thành Đức. Tướng của Lý Khả Cử là Lý Toàn Trung chiếm được Dịch châu- một trong hai châu của Nghĩa Vũ. Tuy nhiên, quân Lô Long trở nên ngạo mạn sau khi chiếm được Dịch châu. Vương Xử Tồn cho 3.000 lính giả làm cừu (bằng cách mặc da cừu) tiến đến vào ban đêm. Quân Lô Long nghĩ rằng đó là cừu thật nên xông ra để bắt. Vương Xử Tồn sau đó tập kích đánh bại quân Lô Long và tái chiếm Dịch châu, buộc Lý Toàn Trung phải chạy trốn.

Trong khi đó, Vương Trọng Vinh và người kiểm soát triều đình là Tả Thần Sách quân trung úy Điền Lệnh Tư xảy ra tranh chấp. Điền Lệnh Tư thỉnh Đường Hy Tông ban một chiếu chỉ thuyên chuyển Vương Trọng Vinh đến Thái Ninh , chuyển Thái Ninh tiết độ sứ Tề Khắc Nhượng chuyển đến Nghĩa Vũ, và chuyển Vương Xử Tồn chuyển đến Hà Trung. Vương Xử Tồn phản đối, nói rằng mình vừa mới đẩy lui cuộc tiến công của quân Lô Long/Thành Đức và không thể rời khỏi Nghĩa Vũ lúc này, và để giúp đỡ cho Vương Trọng Vinh, ông nói rằng Vương Trọng Vinh từng lập được đại công trong việc trấn áp Hoàng Sào và không nên dễ dàng bị thuyên chuyển. Điền Lệnh Tư bỏ qua phản đối của Vương Xử Tồn, lệnh cho ông phải đến Hà Trung. Vương Xử Tồn đến Tấn châu, song sau đó phải đối mặt với kháng cự từ phía thuộc hạ của Vương Tọng Vinh là Tấn châu thứ sử Ký Quân Vũ (冀君武), do đó ông trở lại Nghĩa Vũ.

Năm 892, Lý Khắc Dụng và Vương Xử Tồn tiến công Vương Dung, song bị đẩy lui.

Năm 895, Vương Xử Tồn qua đời, binh lính ủng hộ con trai ông là Vương Cáo kế nhiệm. Đường Chiêu Tông truy thụy cho ông là Trung Túc.

Chú thích

Tham khảo

Sinh năm 831
Mất năm 895
Nhân vật quân sự nhà Đường


title: Lư Diên Xương

text:
Lư Diên Xương (, ? - 911) là người cai quản Kiền châu vào đầu thời Ngũ Đại Thập Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
Cha ông là Lư Quang Trù, là người Nam Khang. Năm 885, Lô Quang Trù chiếm được Kiền châu, tự xưng là thứ sử. Năm 902, sau khi Lô Quang Trù chiếm được Thiều châu, ông ta giao châu này lại cho Lô Diên Xương trấn thủ.

Năm 910, Lư Quang Trù lâm bệnh, ông ta muốn nhường chức thủ lĩnh cho Đàm Toàn Bá, song Đàm Toàn Bá từ chối. Sau đó, khi Lô Quang Trù qua đời, Lô Diên Xương từ Thiều châu đến chịu tang, Đàm Toàn Bá ủng hộ Lô Diên Xương làm người kế nhiệm. Ngô vương Dương Long Diễn sau đó khiển sứ đến phong chức Kiền châu thứ sử cho Lô Diên Xương. Tuy nhiên, thông qua Sở vương, Lô Diên Xương cũng gửi mật biểu cho triều đình Hậu Lương, nói rằng: Thần nhận chức quan của Hoài Nam là để trì hoãn âm mưu của họ, mong giúp triều đình kinh lược Giang Tây

Hậu Lương Thái Tổ sau đó bổ nhiệm Lư Diên Xương làm Trấn Nam lưu hậu, song Trấn Nam quân đương thời thuộc lãnh thổ Ngô. Lô Diên Xương cho bộ tướng Liêu Sảng (廖爽) kế nhiệm ông giữ chức Thiều châu thứ sử.

Lư Diên Xương ham du hành săn bắn quá mức, đến tháng 12 ÂL thì bị Bách Thắng quân chỉ huy sứ Lê Cầu (黎球) ám sát, Lê Cầu đoạt lấy quyền cai quản Kiền châu.

Chú thích

Tham khảo

Mất năm 911
Nhân vật quân sự nhà Đường
Quân nổi dậy Trung Quốc
Nhân vật Ngũ đại Thập quốc
Sinh thế kỷ 9


title: Chung Khuông Thì

text:
Chung Khuông Thì (鍾匡時) là một quân phiệt vào những năm cuối thời nhà Đường. Ông cai quản Trấn Nam quân sau khi cha là Chung Truyền qua đời, song sau đó chiến bại trước Hoài Nam tiết độ sứ Dương Ác.

Năm 901, Trấn Nam tiết độ sứ Chung Truyền đem binh vây Nguy Toàn Phúng tại Phủ châu, bỗng xuất hiện hỏa hoạn trong thành, sĩ dân hoảng sợ. Chư tướng thỉnh công thành ngay, song Chung Truyền nói: "Thừa cơ khi người khác gặp nguy là phi nhân", lại nói: "Tội của Toàn Phúng, không làm hại dân". Sau khi hỏa hoạn kết thúc, Nguy Toàn Phúng biết chuyện liền cứ sứ giả đến tạ tội, đề nghị gả một nữ nhi làm thê của Chung Khuông Thì.

Chung Truyền bổ nhiệm Chu Khuông Thì làm Viên châu thứ sử, bổ nhiệm con nuôi là Chung Diên Quy (鍾延規) làm Giang châu thứ sử. Khi Chung Truyền qua đời vào năm 906, các binh sĩ ủng hộ Chu Khuông Thì làm lưu hậu.

Trong khi đó, Chung Diên Quy hận rằng mình không được lập, khiển sứ giả sang hàng Hoài Nam tiết độ sứ Dương Ác. Dương Ác nhân cơ hội này cho Tăng châu thứ sử Tần Bùi (秦裴) làm Tây Nam hành doanh đô chiêu thảo sứ, đem quân tiến công Trấn Nam. Tần Bùi tiến đến Hồng châu, quân mới đến Liệu châu, chư tướng thỉnh trở thủy lập trại song Tần Bùi không nghe theo. Chung Khuông Thì khiển bộ tướng Lưu Sở (劉楚) đi chống lại quân Hoài Nam, kết quả bị Tần Bùi phá trại bắt giữ. Sau đó Tần Bùi bao vây thành Hồng châu.

Chu Khuông Thì thủ thành bất xuất, Tần Bùi nhanh chóng hạ được thành Hồng châu, bắt Chung Khuông Thì cùng tư mã Trần Tượng và 5.000 binh sĩ, giải họ đến thủ phủ Dương châu của Hoài Nam. Dương Ác tự kiêm Trấn Nam tiết độ sứ, cho Tần Bùi làm Hồng châu chế trí sứ.

Khi Chung Khuông Thì bị giải đến Dương châu, Dương Ác trách Chung Khuông Thì, Chung Khuông Thì cúi đầu sát đất xin chết. Dương Ác thương xót nên tha cho ông, song xử trảm Trần Tượng thị chúng.

Chú thích

Tham khảo

Nhân vật quân sự nhà Đường
Mất thế kỷ 10
Sinh thế kỷ 9


title: Lư Quang Trù

text:
Lư Quang Trù (, ? - 910) là một quân phiệt vào cuối thời nhà Đường, sau đó ông trên danh nghĩa quy phục cả Hậu Lương và Ngô. Ông cai quản Kiền châu từ năm 885 đến khi qua đời vào năm 910.

Lư Quang Trù là người Nam Khang. Theo ghi chép, Lô Quang Trù to cao hùng mạnh song không có tài năng, còn đồng hương Đàm Toàn Bá thì dũng cảm có chí lược. Vào cuối thời nhà Đường, phần phía nam của đế chế bị nhấn chìm trong các cuộc khởi nghĩa nông dân, Đàm Toàn Bá khuyến khích Lư Quang Trù nổi dậy, ông làm theo. Khi đội quân nổi dậy muốn suy tôn Đàm Toàn Bá làm chủ, Đàm Toàn Bá nhường lại vị trí thủ lĩnh cho Lư Quang Trù, còn đe dọa xử tử người nào bất tuân mệnh lệnh của ông, đưa đội quân vào kỷ luật.

Năm 885, Lư Quang Trù chiếm được Kiền châu, tự xưng là thứ sử, cho Đàm Toàn Bá làm mưu chủ.

Năm 902, Lư Quang Trù tiến công về phía nam để mở rộng lãnh địa, đầu tiên ông công chiếm Thiều châu, giao cho nhi tử là Lô Diên Xương (盧延昌) cai quản. Sau đó, ông bao vây Triều châu, song bị Thanh Hải lưu hậu Lưu Ẩn đẩy lui. Lưu Ẩn sau tiến công Thiều châu, song bị Đàm Toàn Bá đánh bại, Lô Quang Trù vẫn giữ được Thiều châu. Sau thắng lợi, Lư Quang Trù càng xem trọng Đàm Toàn Bá.

Sau khi Tuyên Vũ tiết độ sứ Chu Toàn Trung soán vị triều Đường, lập ra triều Hậu Lương, Lư Quang Trù nằm giữa hai thế lực lớn là Hoằng Nông (sau gọi là Ngô)- không quy phục Hậu Lương- ở phía bắc, và Lưu Ẩn- chư hầu của Hậu lương - ở phía nam. Lư Quang Trù quyết định sai sứ giả đến cống nạp cho Hoàng đế Hậu Lương. Đáp lại, Hậu Lương Thái Tổ thành lập Bách Thắng quân gồm Kiền châu và Thiều châu, bổ nhiệm Lư Quang Trù làm Bách Thắng phòng ngự sứ, kiêm Ngũ Lĩnh khai thông sứ.

Năm 909, sau khi đánh bại quân phiệt Nguy Toàn Phúng, Hoằng Nông thôn tính lãnh thổ của ông ta - gồm bốn châu tập trung quanh Phủ châu. Đáp lại, tháng 8 ÂL, Lư Quang Trù quyết định quy phục Hoằng Nông, song ông cũng khiển sứ thể hiện tiếp tục quy phục triều đình Hậu Lương. Năm 910, Hậu Lương Thái Tổ bổ nhiệm Lư Quang Trù làm Trấn Nam lưu hậu, song trên thực tế Trấn Nam quân đương thời là lãnh thổ của Hoằng Nông.

Năm 910, Lư Quang Trù lâm bệnh, ông ta muốn nhường chức thủ lĩnh cho Đàm Toàn Bá, song Đàm Toàn Bá từ chối. Sau đó, khi Lô Quang Trù qua đời, Lư Diên Xương từ Thiều châu đến chịu tang, Đàm Toàn Bá ủng hộ Lô Diên Xương làm người kế nhiệm.

Chú thích

Tham khảo

Mất năm 910
Nhân vật quân sự nhà Đường
Quân nổi dậy Trung Quốc
Nhân vật Ngũ đại Thập quốc
Sinh thế kỷ 9


title: Nguy Toàn Phúng

text:
Nguy Toàn Phúng () là một quân phiệt vào cuối thời nhà Đường. Ông cát cứ Phủ châu từ năm 882 đến năm 909, và từng có thời điểm kiểm soát cả ba châu lân cận. Sau khi triều đình Đường sụp đổ, ông vẫn tiếp tục cát cứ, song đến năm 909 thì chiến bại trước quân của nước Hoằng Nông, lãnh thổ của ông bị Hoằng Nông thôn tính.

Đoạt lấy Phủ châu
Ông là người Nam Thành và là thủ lĩnh của người dân địa phương. Năm 882, khi quân nổi dậy Chung Truyền (đã chiếm được Phủ châu từ trước) công chiếm Hồng châu rồi được Đường Hy Tông bổ nhiệm làm Giang Tây quan sát sứ, Chung Truyền bỏ Phủ châu, Nguy Toàn Phúng nhân cơ hội này chiếm cứ châu nhà. Nguy Toàn Phúng cũng cử đệ là Nguy Tử Xương (危仔倡) chiếm cứ Tín châu.

Quy phục Chung Truyền
Năm 901, Trấn Nam tiết độ sứ Chung Truyền đem binh vây Nguy Toàn Phúng tại Phủ châu, bỗng xuất hiện hỏa hoạn trong thành, sĩ dân hoảng sợ. Chư tướng thỉnh công thành ngay, song Chung Truyền nói: "Thừa cơ khi người khác gặp nguy là phi nhân", lại nói: "Tội của Toàn Phúng, không làm hại dân". Sau khi hỏa hoạn kết thúc, Nguy Toàn Phúng biết chuyện liền cứ sứ giả đến tạ tội, đề nghị gả một nữ nhi làm thê của Chung Khuông Thì- nhi tử của Chung Truyền. Sau đó, ông trung thành ít nhất là trên danh nghĩa với Chung Truyền.

Năm 906, Chung Truyền qua đời, các binh sĩ Trấn Nam thoạt đầu ủng hộ Chung Khuông Thì tập vị. Tuy nhiên, sau đó Hoài Nam tiết độ sứ Dương Ác khiển tướng Tần Bùi (秦裴) tiến công và đánh bại Chuông Khuông Thì. Dương Ác đoạt lấy lãnh thổ của họ Dương, tự kiêm chức Trấn Nam tiết độ sứ.

Sau thời Chung Khuông Thì
Năm 909, Hoài Nam nay trở thành nước Hoằng Nông (Ngô), quân chủ là Dương Long Diễn. Nguy Toàn Phúng lúc này không chỉ kiểm soát Phủ châu và Tín châu, mà còn chiếm cứ Viên châu và Cát châu , trong cùng năm ông tự xưng là Trấn Nam tiết độ sứ, huy động quân của bốn châu (tuyên bố là có đến 10 vạn quân) tiến công Hồng châu. Binh sĩ Hoằng Nông trấn thủ trong vùng chỉ có 1.000, tướng lại đều sợ, Trấn Nam tiết độ sứ Lưu Uy (劉威) của Hoằng Nông bí mật khiển sứ cáo cấp đến kinh đô Quảng Lăng, song hàng ngày vẫn triệu liêu tá đến ăn uống. Nguy Toàn Phúng nghe tin thì do dự và đóng tại Tượng Nha Đàm, không dám tiến thêm, thỉnh Sở tiếp viện. Sở vương Mã Ân khiển chỉ huy sứ Uyển Mai (苑玫) hội binh với Viên châu thứ sử Bành Ngạn Chương (彭彥章) của Nguy Toàn Phúng, cùng bao vây thành Cao An  của Hoằng Nông, nhằm trợ giúp cho Nguy Toàn Phúng.

Trước tình thế này, phụ chính Từ Ôn của Hoằng Nông bổ nhiệm tướng Chu Bản làm Tây nam diện hành doanh chiêu thảo ứng viện sứ, đem 7.000 binh cứu viện Cao An. Chu Bản cho rằng Mã Ân chỉ muốn hỗ trợ cho Nguy Toàn Phúng và không thực sự muốn chiếm Cao An, do vậy ông ta quyết định tiến thẳng đến Tượng Nha Đàm để giao chiến với Nguy Toàn Phúng. Khi ông ta đến nơi, dựng trại chỉ cách một con sông với Nguy Toàn Phúng, cho lính già yếu ra khiêu chiến. Quân của Nguy Toàn Phúng vượt sông tiến công quân của Chu Bản, song bị Chu Bản đánh bại, binh sĩ của Nguy Toàn Phúng dẫm đạp lên nhau mà chết hoặc chết đuối trong đầm. Chu Bản bắt được Nguy Toàn Phúng, rồi tiếp tục tiến công Viên châu và bắt Bành Ngạn Chương. Sau đó, Nguy Tử Xương chạy sang Ngô Việt, toàn bộ các lãnh địa của Nguy Toàn Phúng cuối cùng đều rơi vào tay Hoằng Nông.

Nguy Toàn Phúng bị giải đến Quảng Lăng. Do trước đây Nguy Toàn Phúng từng tiếp tế lượng thực cho Dương Hành Mật khi Dương Hành Mật đoạt lấy Thuyên Thiệp, Dương Long Diễn thả Nguy Toàn Phúng, ban cho nhiều của cải.

Chú thích

Tham khảo

Quân nổi dậy Trung Quốc
Nhân vật quân sự nhà Đường
Nhân vật Ngũ đại Thập quốc
Mất thế kỷ 10
Sinh thế kỷ 9
Nhân vật chính trị nhà Đường


title: Lưu Khiêm (nhà Đường)

text:
Lưu Khiêm () hay Lưu Tri Khiêm () (? - 894), được Nam Hán truy tôn là Thánh Vũ hoàng đế (聖武皇帝) và miếu hiệu Đại Tổ (代祖), là một sĩ quan tại Thanh Hải quân của triều Đường. Do lập được công, Lưu Khiêm được bổ nhiệm làm Phong châu thứ sử, xây dựng sức mạnh quân sự của ông tại châu này. Sau khi ông qua đời, con trai ông là Lưu Ẩn đã đoạt lấy toàn bộ Thanh Hải quân, một người con trai khác là Lưu Nghiễm sau đó lập ra nước Nam Hán.

Thân thế
Các thư tịch cổ mâu thuẫn về nguồn gốc gia đình của Lưu Khiêm, song tựu trung ông xuất thân từ một gia đình có địa vị khiêm tốn. Theo Tân Đường thư, ông là người Thượng Thái, song đến sống ở Phong châu do nhiễu loạn ở quê hương. Theo Cựu Ngũ Đại sử, phụ thân ông là Lưu Nhân An (劉仁安) đến sống ở Lĩnh Nam sau khi giữ chức Triều châu trưởng sử. Theo Tân Ngũ Đại sử, phụ thân ông là Lưu An Nhân (劉安仁) là người Thượng Thái và chuyển đến vùng Mân (tức Phúc Kiến), sau trở thành một thương nhân ở vùng Nam Hải. Cuối cùng, Lưu Khiêm một sĩ quan cấp thấp trong quân đội của Thanh Hải quân. Mặc dù có xuất thân khiêm tốn, cựu Tể tướng- Lĩnh Nam Đông đạo (sau đổi tên thành Thanh Hải quân) tiết độ sứ Vi Trụ (韋宙) nhận thấy tài năng của Lưu Khiêm nên quyết định gả một người cháu gái cho Lưu Khiêm. Khi vợ của Vi Trụ phản đối, Vi Trụ nói: "Đó là người phi thường. Có lẽ sẽ có ngày con cháu ta có thể dựa vào hắn." Sau đó, Lưu Khiêm lập được công trong các chiến dịch chống các đội quân khởi nghĩa nông dân.

Năm 879, quân nổi dậy của Hoàng Sào tràn vào thủ phủ Quảng châu của Lĩnh Nam Đông đạo. Sau khi Hoàng Sào từ bỏ Quảng châu vào năm 880, khu vực rơi vào cảnh hỗn loạn. Lưu Khiêm thừa cơ chiếm cứ Phong châu. Năm 883, Đường Hy Tông bổ nhiệm Lưu Khiêm làm Phong châu thứ sử. kiêm Hạ Thủy trấn sứ.

Cai quản Phong châu
Sau khi nhậm chức Phong châu thứ sử, Lưu Khiêm phủ dụ thu nạp dân lưu vong, chi tiêu tiết kiệm, nuôi sĩ tốt. Không lâu sau, ông đã có 1 vạn tinh binh, nhiều chiến hạm, tình hình Phong châu yên định. Sau đó, ông bị bệnh, triệu các con trai đến và nói với họ: Nay đạo tặc đang phát triển ở Ngũ Lĩnh. Ta có tinh giáp tế giới, các con nên cố gắng lập công, không để lỡ thời cơ

Sau khi Lưu Khiêm qua đời vào năm 894, các tướng sĩ ủng hộ Lưu Ẩn làm người lãnh đạo, Đường Chiêu Tông bổ nhiệm Lưu Ẩn làm Phong châu thứ sử thay thế Lưu Khiêm.

Gia đình
Tương truyền, người vợ Vi thị của ông đã giết chết người thiếp Đoàn thị do ghen tuông, sau khi bà phát hiện Lưu Khiêm giấu Đoàn thị trong một căn nhà cách xa phủ. Lưu Khiêm an táng Đoàn thị. Trên một phiến đá gần mộ Đoàn thị có khắc các chữ "Ẩn", "Đài", và "Nham", Lưu Khiêm thấy vậy đã dùng ba chữ này để đặt tên cho ba người con trai.

Chú thích

Tham khảo

Mất năm 894
Nhân vật quân sự nhà Đường
Nhân vật chính trị nhà Đường
Sinh thế kỷ IX


title: Chu Hữu Văn

text:
Chu Hữu Văn (, ? - 912), nguyên tên là Khang Cần (康勤), tên tự Đức Minh (德明), là một thân vương của triều Hậu Lương thời Ngũ Đại Thập Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông là nghĩa tử của hoàng đế khai quốc Hậu Lương Thái Tổ, được xem là người kế vị tiềm năng. Tuy nhiên, vào năm 912, Dĩnh vương Chu Hữu Khuê hành thích Thái Tổ và đưa Chu Hữu Văn vào chỗ chết.

Thân thế
Khi còn trẻ, Chu Hữu Văn có dung mạo tuấn tú, hiếu học, thiện đàm luận, rất có tài làm thơ. Ông trở thành con nuôi của Chu Toàn Trung và đổi tên thành Chu Hữu Văn, trước khi Chu Toàn Trung trở thành tiết độ sứ của bốn trấn vào năm 901 sau đó Chu Toàn Trung cho Chu Hữu Văn giữ chức độ chi, diêm-thiết chế trí sứ. Chu Hữu Văn là con thứ hai của Chu Toàn Trung, anh cả là Chu Hữu Dụ (朱友裕) qua đời trước khi Hậu Lương được thành lập. Trong các chiến dịch chinh phục các quân xung quanh của Chu Toàn Trung, Chu Hữu Văn chịu trách nhiệm thu thuế và quản lý tài chính để tiếp tế cho binh sĩ. Theo ghi chép thì Chu Toàn Trung quý mến ông hơn hai người con đẻ là Chu Hữu Khuê và Chu Hữu Trinh.

Phụng sự Hậu Lương Thái Tổ
Năm 907, Chu Toàn Trung buộc Đường Ai Đế phải thiện nhượng cho mình, kết thúc triều Đường và mở đầu triều Hậu Lương, Chu Toàn Trung trở thành Hậu Lương Thái Tổ. Hậu Lương Thái Tổ phong vương cho các hoàng tử, Tuyên Vũ tiết độ phó sứ Chu Hữu Văn được phong là Bác vương, được bổ nhiệm giữ chức Khai Phong doãn, phán viện sự, cai quản Kiếm Xương viện (chịu trách nhiệm về tài chính). Sau khi Hậu Lương Thái Tổ chính thức chọn Lạc Dương làm kinh đô, Khai Phong trở thành Đông đô, Chu Hữu Văn trở thành Đông đô lưu thủ. Theo ghi chép, từ sau thời điểm đó, Chu Hữu Văn thường dành thời gian vào việc uống rượu và không còn lưu tâm đến nhiệm vụ như trước kia.

Năm 911, sau khi Hậu Lương Thái Tổ triệu Thái châu thứ sử Trương Thận Tư (張慎思) đến Lạc Dương, Lưu Hành Tông (劉行琮) tiến hành binh biến và chuẩn bị dẫn loạn binh chạy sang Hoài Nam, Vương Tồn Nghiễm (王存儼) giết Hành Tông và tự quản lý châu sự. Chu Hữu Văn không hài lòng trước việc này và phát binh tiến công, song Hậu Lương Thái Tổ khi hay tin thì chỉ ra rằng nếu làm vậy thì Vương Tồn Nghiễm sẽ chạy sang Hoài Nam, vì thế phái người đến ngăn Chu Hữu Văn.

Sau khi chiến bại trong một chiến dịch chống Tấn vào mùa xuân năm 912, Hậu Lương Thái Tổ lâm bệnh và giành mùa hè năm 912 để dưỡng bệnh tại Ngụy châu. Trong lúc Hậu Lương Thái Tổ dưỡng bệnh, Chu Hữu Văn tới Ngụy châu để thăm vua cha và mời vua cha đến thăm Đại Lương (tức Khai Phong). Hậu Lương Thái Tổ chấp thuận, và sau đó qua Đại Lương trước khi trở về Lạc Dương.

Bị giết
Trong khi đó, theo ghi chép thì từ sau khi Trương thị qua đời, Hậu Lương Thái Tổ ngày càng trở nên dâm loạn, đếm nỗi khi các hoàng tử đi xa làm nhiệm vụ, ông liền triệu các con dâu vào cung để thị tẩm (hầu ngủ). Vợ của Chu Hữu Văn là Vương thị được mô tả là đặc biệt xinh đẹp, được Hậu Lương Thái Tổ sủng ái, điều này góp phần khiến cho Hậu Lương Thái Tổ ngày càng tin tưởng Chu Hữu Văn, dự định cho Chu Hữu Văn kế vị. Chu Hữu Khuê đang giữ chức Tả hữu Khống Hạc đô chỉ huy sứ đặc biệt ghen tị với sự yêu mến mà vua cha thể hiện với Chu Hữu Văn.

Vào mùa hè năm 912, sau khi trở về Lạc Dương, Hậu Lương Thái Tổ lâm bệnh nặng, Hoàng đế khiển Vương đến Đại Lương để triệu Chu Hữu Văn hồi kinh, có ý giao lại hoàng vị cho ông. Vợ của Chu Hữu Khuê là Trương thị cũng có mặt trong cung và biết được chuyện này, bà mật báo cho Chu Hữu Khuê.

Đêm 18 tháng 7, Chu Hữu Khuê đem quân tiến vào hoàng cung và hành thích Hậu Lương Thái Tổ. Chu Hữu Khuê không công bố về việc phụ hoàng qua đời, sai Cung phụng quan Đinh Chiêu Phổ (丁昭溥) đem chiếu chỉ giả đến Đông đô, lệnh cho Chu Hữu Trinh giết Chu Hữu Văn, Chu Hữu Trinh làm theo thánh chỉ. Sau đó, Chu Hữu Khuê đổ tội hành thích cho Chu Hữu Văn, rồi lên ngôi. Sau khi Chu Hữu Trinh lật đổ Chu Hữu Khuê vào năm 913 và tức vị, ông ta phục hồi thanh danh và quan tước cho Chu Hữu Văn.

Chú thích

Tham khảo

Mất năm 912
Nhân vật chính trị Ngũ đại Thập quốc
Năm sinh không rõ
Hậu Lương (Ngũ đại)
Sinh thế kỷ 9


title: Danh sách vườn quốc gia tại Philippines

text:
Vườn quốc gia tại Philippines (Philippines: Pambansang Liwasan ng Pilipinas) là các vườn quốc gia có các giá trị tự nhiên, lịch sử được bảo vệ và sử dụng bền vững do Bộ Môi trường và Tài nguyên và hệ thống pháp luật quốc gia về vườn quốc gia (năm 1992)  Tính đến hết năm 2012, có 240 khu bảo tồn ở Philippines, trong đó 34 địa điểm được phân loại là vườn quốc gia.

Dưới đây là danh sách 34 vườn quốc gia tại Philippines.

Danh sách

Xem thêm
 Danh sách các khu bảo tồn tại Philippines

Tham khảo

Philippines
Địa lý Philippines