title: GunZ: The Duel

text:
GunZ: The Duel (), hay còn được gọi đơn giản là GunZ, là một trò chơi trực tuyến bắn súng góc nhìn người thứ ba, được phát triển bởi công ty Hàn Quốc MAIET Entertainment, trò chơi được phát hành chính thức ở Hàn Quốc vào năm 2004 và dần được biết tới như trò chơi bắn súng trực tuyến có nhịp độ trận đấu nhanh nhất.

Chú thích

2007 Official Gazette of the United States Patent and Trademark Office page 982
Dec 11, 2008 Prevention of cheating in on-line interaction page 11 Operational Example 0195: "The example is described with reference to an on-line game known as GunZ - The Duel" (MAIET Entertainment, Korea), but the characteristics of the examlpe are equally applicable to many other games."

Liên kết ngoài
 GunZFactor Fansite với sự tham gia của các nhà phát triển chính thức.

Trò chơi điện tử năm 2003
Ijji
MAIET
Trò chơi trên Windows
Trò chơi trực tuyến
Trò chơi điện tử bắn súng góc nhìn người thứ ba


title: Maleae

text:
Maleae là một tông thực vật trong họ Rosaceae. Chi này có khoảng 28 chi với hơn 1.100 loài phân bổ trên khắp thế giới.

Phân loại chính
Amelanchier
Aria (xem Sorbus)
Aronia
Chaenomeles
Chamaemeles
Chamaemespilus (xem Sorbus chamaemespilus)
Cormus (xem Sorbus)
Cydonia
Dichotomanthes
Docynia
Docyniopsis
Eriobotrya
Eriolobus
Hesperomeles
Heteromeles
Malacomeles
Malus
Osteomeles
Peraphyllum
Photinia
Pseudocydonia
Pyrus
Rhaphiolepis
Sorbus
Stranvaesia
Torminalis (xem Sorbus torminalis)

Lai ghép liên chi:
×Amelasorbus
×Malosorbus
×Sorbaronia
×Sorbopyrus

và lai ghép cành:
 +Pyrocydonia (Pirocydonia)

Tông Crataegeae
Xử lý phân loại gần đây gộp các chi (hoặc lai ghép liên chi) mà trước đây tách ra thành tông Crataegeae vào tông Maleae:

Cotoneaster
Crataegus
Mespilus
Pyracantha

lai ghép liên chi (gồm cả liên tông):
×Crataemespilus
×Crataegosorbus
×Sorbocotoneaster

và lai ghép cành:
+Crataegomespilus

Họ cũ Quillajaceae
Các chi sau đây từng được đặt riêng trong tông Quillajaceae trong họ Rosaceae hoặc trong họ Quillajaceae. Quả của chúng là dạng quả nang khô, không phải dạng quả táo.
 Kageneckia
 Vauquelinia
 Lindleya

Nhóm Cydonia
Nhóm Cydonia trong phạm vi dạng Maloid của họ Rosaceae là một nhóm không chắc chắn của các chi với quả dạng quả táo nhiều noãn (chứ không phải chỉ có 2 noãn) mỗi lá noãn. Chúng bao gồm:
 Cydonia
 Chaenomeles
 Docynia
 Pseudocydonia

Chú thích


title: Bạc má mày đen

text:
Bạc má mày đen là tên thông dụng ở Việt Nam dùng để chỉ:

 Loài chim Parus xanthogenys thuộc họ Bạc má (Paridae).
 Loài chim Aegithalos bonvaloti thuộc họ Bạc má đuôi dài (Aegithalidae).


title: Bạc má đuôi dài

text:
Bạc má đuôi dài là tên thông dụng ở Việt Nam dùng để chỉ:

 Họ chim Aegithalidae thuộc bộ Sẻ (Passeriformes).
 Loài chim Aegithalos caudatus thuộc họ Aegithalidae.
 Loài chim Aegithalos concinnus, cũng thuộc họ Aegithalidae.


title: Gabe Newell

text:
Gabe Logan Newell (sinh ngày 3 tháng 11 năm 1962) là nhà đồng sáng lập và là tổng giám đốc điều hành của công ty phát triển trò chơi điện tử và phân phối trực tuyến Valve Corporation.

Sự nghiệp
Sau khi bỏ học đại học Harvard, Newell dành 13 năm làm việc cho Microsoft Corporation, cuối cùng trở thành một "Triệu phú Microsoft". Newell đã tự mô tả bản thân là "nhà sản xuất của 3 phiên bản Windows đầu tiên".
Nhận cảm hứng từ Michael Abrash, người rời bỏ Microsoft để làm nên tựa trò chơi máy tính Quake ở nhà, Newell và một nhân viên khác từ Microsoft, Mike Harrington, rời khỏi Microsoft để sáng lập nên Valve vào năm 1996. Ông cùng Harrington đã dùng tiền cá nhân để cấp vốn cho Valve suốt thời gian phát triển tựa trò chơi Half-Life.

Trong khoảng thời phát triển trò chơi Half-Life 2, ông đã dành vài tháng tập trung vào dự án Steam.

Vào tháng 12 năm 2010, tạp chí Forbes gọi Newell là "Một cái tên bạn nên biết" chủ yếu do công trình trên Steam của ông có mối quan hệ đối tác với nhiều nhà phát triển lớn. Vào tháng 3 năm 2012, tạp chí Forbes ước tính tổng tài sản của Newell là 1,5 tỷ đôla, xếp hạng 854 trên tổng số 1226 tỷ phú trên thế giới.

Vào tháng 3 năm 2013, Newell nhận Giải thưởng Nghệ thuật Hàn lâm bởi những cống hiến sáng tạo xuất chúng cho nền công nghiệp trò chơi điện tử.

Năm 2014, trò chơi Paranautical Activity xuất hiện trên cửa hàng Steam với thông tin là một tựa game chưa hoàn thành, nên lập trình viên chính đã dọa giết Newell trên Twitter. Steam đã phản ứng bằng việc gỡ trò chơi khỏi cửa hàng. Nhà lập trình viên đó sau đã xin lỗi và từ chức khỏi công ty.

Đời tư
Newell kết hôn với Lisa Mennet và có hai con trai. Ông bị mắc chứng loạn dưỡng Fuchs, một căn bệnh bẩm sinh ảnh hưởng lên giác mạc, nhưng được chữa khỏi sau hai cuộc phẫu thuật cấy giác mạc năm 2006 và 2007. Ông ủng hộ tài chính cho Đảng Dân chủ Mỹ.

Những trò chơi yêu thích của ông là Super Mario 64, Doom và Star Trek. Doom là trò chơi thuyết phục ông rằng ngành công nghiệp trò chơi điện tử sẽ là tương lai của giải trí, trong khi Super Mario 64 giúp ông hiểu trò chơi điện tử cũng là một ngành nghệ thuật. Ông cũng là khán giả hâm mộ chương trình hoạt hình My Little Pony: Friendship is Magic.

Newell từng nói mình luôn cố gắng để xây dựng nên một hình ảnh công chúng: "Họ ôm tôi mỗi khi họ tới gặp tôi. Tôi không ôm ai cả, nhưng đó là điều họ muốn. Có một lần tôi đi cùng những đứa trẻ của mình trước công chúng, và chúng tỏ vẻ rất thích thú. Nhưng tôi thì không. "Cha, hãy cố xem" Tới bây giờ, tôi vẫn luôn học điều đó từ khách hàng của mình." Trong cộng đồng game, ông có biệt danh Gaben, lấy theo địa chỉ mail mà ông dùng.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Gabe Newell tại wiki Cộng đồng nhà phát triển Valve
Các phỏng vấn:
 Discussing Valve tại Rock, Paper, Shotgun
 Interview from August 2007  trên Eurogamer
 The story of the development of Half-Life 2 trên Gamespot
 Gabe Newell on Half-Life 2 tại HL2 Central
 Gabe Newell on what makes Valve tick from January 2014 trên Washingtonpost

Sinh năm 1962
Người đoạt giải BAFTA
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Nhân vật còn sống
Nhân viên Microsoft
Người California
Tỷ phú Hoa Kỳ
Lập trình viên Mỹ
Nhà thiết kế trò chơi điện tử
Hiện tượng Internet
Nhà sản xuất video game


Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc bao gồm 32 địa điểm thuộc 5 khu di tích trên địa bàn 3 tỉnh Bắc Giang, Hải Dương và Quảng Ninh ở Đông Bắc Việt Nam.

Phần lớn hệ thống các di tích lịch sử văn hóa gắn liền với sự ra đời, hình thành và phát triển thiền phái Trúc Lâm ở Việt Nam tại khu vực dãy núi Yên Tử và vùng lân cận nằm trên địa phận 03 tỉnh Bắc Giang, Hải Dương và Quảng Ninh.

Quần thể di tích và danh thắng này bao gồm 4 khu vực: Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử (TP Uông Bí, Quảng Ninh), Khu di tích lịch sử nhà Trần (Đông Triều, Quảng Ninh), Khu di tích và danh thắng Tây Yên Tử (nằm trên các huyện Yên Dũng, Lục Nam, Lục Ngạn, Sơn Động tỉnh Bắc Giang), Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc (Chí Linh, tỉnh Hải Dương).

Tổng quan

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc gồm 5 khu di tích: danh thắng Yên Tử; nhà Trần Đông Triều; Côn Sơn Kiếp Bạc; chiến thắng Bạch Đằng; Quần thể di tích An Phụ - Kính Chủ - Nhẫm Dương; 3 di tích khác cũng nằm trong danh sách đề cử: chùa Bồ Đà, chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Thanh Mai.

Nhìn tổng thể, khu di sản đề cử nằm trong vùng cánh cung Đông Triều với độ cao trung bình trên 600m, đỉnh cao nhất là ngọn núi Yên Tử có độ cao 1.068m so với mực nước biển. Cánh cung Đông Triều được xem là "phên dậu" phía Đông Bắc của Việt Nam. Vùng núi này không chỉ là một thắng cảnh thiên nhiên mà còn là quê hương của Vương triều nhà Trần trong lịch sử, là "Đất tổ Phật giáo Trúc Lâm Việt Nam".

Năm 1299, Trần Nhân Tông đã chính thức thành lập nên Thiền phái Trúc Lâm bằng cả một hệ thống lý thuyết và hành động gắn đạo với đời. Ông được coi là vị Sư Tổ thứ nhất của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử mang Phật danh Điều Ngự Giác Hoàng. Kế tục sự nghiệp của ông là Sư Tổ Pháp Loa và Huyền Quang Tôn Giả. Cả ba vị được gọi là Trúc Lâm Tam Tổ. Từ đó, Yên Tử trở thành kinh đô tư tưởng của Phật phái Trúc Lâm, đánh dấu sự phát triển triết học và tư tưởng của dân tộc Việt Nam trong các thế kỷ 13 và 14. Gắn liền với lịch sử phát triển dòng thiền Trúc Lâm tại Yên Tử là việc xây dựng và hình thành một quần thể các công trình kiến trúc gồm nhiều chùa và hàng trăm am, tháp, mộ, bia, tượng. Quần thể kiến trúc này được đặt trong một tổng thể cảnh quan hùng vĩ, trải dài hàng chục km tạo thành Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử.

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là nơi hình thành, ra đời và phát triển của Trung tâm Phật giáo Thiền Tông thuần Việt, do người Việt trực tiếp sáng lập ra. Là nơi hội tụ của các công trình kiến trúc cổ kính do các Tăng, Ni, Phật tử và triều đình phong kiến của các thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn kế tiếp nhau xây dựng, tu bổ và tôn tạo. Những công trình này đã phản ánh khá rõ nét sự phát triển của kiến trúc, mỹ thuật, điêu khắc, tiêu biểu cho tài năng sáng tạo nghệ thuật của dân tộc Việt Nam. Đây là một quần thể di tích rất lớn và ra đời sớm ở Việt Nam.

Các khu di tích

Khu di tích lịch sử nhà Trần

Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều là một quần thể di tích của nhà Trần trên mảnh đất An Sinh cổ (nay là Đông Triều) với diện tích khoảng 22.063ha, gồm nhiều di tích như: lăng mộ của vua, đền, miếu, chùa, tháp… Phần lớn các di tích này nằm trên địa bàn các xã, phường An Sinh, Bình Khê, Tràng An, Thủy An của thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.

Đông Triều được chính sử ghi là quê gốc nhà Trần, sau họ Trần chuyển về Nam Định - Thái Bình rồi phát tích đế vương ở đó. Sách Đại Nam nhất thống chí (tập III, trang 399, phần Lăng mộ) viết: "Bia thần đạo ở Yên Sinh nói rằng tổ tiên nhà Trần vốn là người Yên Sinh, huyện Đông Triều, sau dời đến hương Tức Mặc, phủ Thiên Trường, cho nên các vua Trần đều táng ở Yên Sinh, mà khi nhường ngôi xuất gia cũng lấy Yên Sinh làm nơi tu ẩn". Theo gia phả họ Trần thì tổ tiên nhà Trần nhiều đời cư trú ở An Sinh, đàn ông làm nghề chài lưới, có sức vóc khỏe mạnh, lại biết thêm võ nghệ để chống chọi với cướp biển, đàn bà canh tác ruộng vườn và dệt cửi. Về sau có Trần Kinh, nhân đi xa đánh bắt cá và bán hải sản, thấy vùng ven biển lộ Thiên Trường có nhiều đất bồi có thể khai thác thành ruộng vườn để canh tác. Sẵn có những người làm thuyền trong nhà, mộ thêm lưu dân, ông đã về vùng đất này đắp đê lập ấp đặt tên là Tức Mặc (nay là xã Tức Mặc, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định) rồi phát tích đế vương từ đây. Sách Đông Triều huyện phong thổ ký ghi: "Tổ tiên nhà Trần cư ngụ ở xã An Sinh, nhiều người làm nghề chài lưới, sau này mới chuyển xuống ở xã Tức Mặc, huyện Mỹ Lộc, cho nên các vị đế vương của triều Trần đều đưa về an táng ở xã An Sinh. Nay ngôi miếu cổ ở xã An Sinh tổng Mễ Sơn thờ 8 vị hoàng đế của triều Trần, lăng tẩm trong núi đều nằm ở xã này". (Trước năm 1947, thuộc xã Yên Sinh, huyện Đông Triều, Hải Dương)

Năm 1381, để tránh nạn người Chiêm vào cướp phá, nhà Trần đã cho chuyển các lăng ở Thái Bình, Nam Định... về An Sinh. Sách Đại Việt sử ký toàn thư (Nhà xuất bản. Khoa học xã hội, 1998, tập II, tr.168) ghi "Tháng 6, rước thần tượng các lăng ở Quắc Hương (Nam Định), Thái Đường (Hưng Hà, Thái Bình), Long Hưng, Kiến Xương đưa về lăng lớn ở Yên Sinh để tránh nạn người Chiêm Thành vào cướp". Sau khi chuyển về Yên Sinh triều đình đã cho xây dựng khu lăng lớn là Lăng Tư Phúc, Ngải Sơn lăng và xây dựng một điện thờ lớn gọi là Điện An Sinh (nay thường gọi là Đền Sinh) để thờ cúng.

Đông Triều là vùng đất có nhiều Di tích lịch sử, văn hóa của các thời kỳ lịch sử. Nổi bật nhất là hệ thống các Di tích như: Khu lăng mộ, đền, miếu, chùa, tháp thời Trần với kiến trúc độc đáo, bên trong ẩn chứa một kho tàng tư liệu Hán Nôm quý báu gồm hoành phi, văn bia, câu đối, đại tự, sắc phong…

Khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều gồm những di tích gốc có giá trị lịch sử văn hoá. Kết quả khai quật thăm dò khảo cổ học tại những di tích này đã cung cấp thông tin về nghệ thuật kiến trúc, nghệ thuật trang trí, kỹ thuật làm vật liệu xây dựng, đồ trang trí… Dựa vào các tư liệu lịch sử và các cuộc khai quật khảo cổ học, các cuộc hội thảo về khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều cho đến nay đều khẳng định: Nói đến Đông Triều là nói tới khu lăng mộ các vua Trần, và hệ thống đền, miếu, chùa, am, tháp… Nơi đây là một trung tâm văn hóa tiêu biểu và đặc sắc, duy nhất, lớn nhất của triều đại nhà Trần. Hầu hết các chùa, tháp ở Đông Triều đều thuộc hệ thống quần thể chùa tháp của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Nói một cách tổng quát Quảng Ninh (Đông Triều - Uông Bí) là kinh đô Phật giáo, là trung tâm văn hóa rất tiêu biểu của nước Đại Việt thời Trần (Thăng Long; Thiên Trường, Nam Định; Long Hưng, Thái Bình là trung tâm chính trị).

Một số di tích tiêu biểu trong khu vực này phải kể đến các ngôi chùa có liên quan trực tiếp tới Trần Nhân Tông và thiền phái Trúc lâm Yên Tử, đó là:

1. Am - chùa Ngọa Vân (thuộc thôn Tây Sơn, xã Bình Khê, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh).

Thời Trần, khi thượng hoàng Trần Nhân Tông đến với núi rừng Yên Tử để tu hành, Ngài đã tạo dựng ở đây một am nhỏ để tu thiền, sau khi Ngài tịch các thế hệ nối tiếp đã xây dựng thêm ở đây nhiều công trình phật giáo phục vụ cho việc hành đạo nên mới gọi là chùa Ngọa Vân.

"Ngọa Vân" nghĩa là mây nằm, di tích nằm gần đỉnh của ngọn núi cùng tên, ở độ cao hơn 600m so với mặt nước biển, xung quanh là thảm thực vật rừng vô cùng phong phú, quanh năm mây bao phủ nên nhân dân ta đặt tên là am - chùa Ngọa Vân.

2. Chùa Quỳnh Lâm (thuộc phường Tràng An, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Được xây dựng trên quả đồi thấp, thuộc triền núi vòng cung Đông Triều kéo từ Yên Tử xuống, xung quanh quả đồi là núi non bao bọc trông giống như hình viên ngọc quý giữa rừng nên đặt tên là Quỳnh Lâm. Theo nghĩa Hán Việt thì "Quỳnh" là ngọc màu đỏ, "Lâm" là rừng (xưa kia chùa thuộc xã Hà Lôi, huyện Đông Triều, phủ Kinh Môn, tỉnh Hải Dương), nay thuộc trung tâm phường Tràng An, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.

Thời Trần, chùa Quỳnh Lâm được xây dựng khang trang trở thành một trung tâm Phật giáo lớn của đất nước. Đặc biệt thời kỳ Pháp Loa (tổ thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm) làm chủ giáo hội Phật giáo, năm 1317, ông cho mở mang và xây dựng chùa thành một trong những trung tâm đào tạo lớn của Thiền phái Trúc Lâm.

Trong Khu Di tích tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều tồn tại hàng loạt các di tích liên quan tới triều Trần - Triều đại gắn liền tới sự hình thành và phát triển rực rỡ nhất của thiền phái Trúc lâm Yên Tử, đó là:

3. Lăng Tư Phúc (thuộc địa bàn thôn Trại Lốc, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Lăng Tư Phúc là nơi thờ thần vị của hai vua đầu triều Trần là Trần Thái Tông (1226 - 1258) và Trần Thánh Tông (1258 - 1278) được chuyển từ Nam Định và Thái Bình về đây năm 1381. Theo nghĩa Hán Việt thì tư là nương nhờ, phúc là những sự tốt lành, vì vậy tên lăng còn hàm nghĩa là nơi lưu giữ, hoặc là nơi mang đến mọi sự tốt lành.

4. Thái lăng (lăng Đồng Thái) (thuộc thôn Trại Lốc, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Là lăng vua Trần Anh Tông (1293 - 1314), vị vua thứ tư của nhà Trần và phụ táng Thuận Thánh Bảo Từ hoàng hậu (vợ ông). Lăng được xây dựng tại xứ đồng Thái nên lấy tên địa danh đặt tên lăng.

5. Mục lăng (lăng Đồng Mục), (thuộc thôn Trại Lốc, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Là lăng vua Trần Minh Tông (1314 - 1329), vị vua thứ năm của nhà Trần. Lăng được xây dựng tại xứ đồng Mục nên lấy tên địa danh đặt tên lăng.

6. Ngải Sơn lăng (Ngải lăng hay An lăng), (thuộc thôn Trại Lốc 2, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Là lăng mộ vua Trần Hiến Tông (1329 - 1341), vị vua thứ sáu của nhà Trần. Lăng xây dựng tại xứ Ngải sơn ở An Sinh nên lấy tên địa danh đặt tên lăng. An lăng là tên cũ của lăng ở Thái Bình, an là bình yên, cầu mong sự yên bình.

7. Phụ Sơn lăng (Phụ lăng hay Phụ Xứ lăng), (thuộc xóm Mới, thôn Bãi Dài, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Là lăng mộ vua Trần Dụ Tông (1341-1369), vị vua đời thứ 7 nhà Trần. Lăng được xây dựng tại gò Phụ xứ nên lấy tên địa danh đặt tên lăng.

8. Nguyên lăng (Đồng Hỷ lăng hay Chiêu lăng), (thuộc xã Đốc Trại, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Là lăng vua Trần Nghệ Tông (1370 - 1372), vị vua thứ 8 đời nhà Trần. Nguyên nghĩa là gốc tích, tên lăng được đặt để ghi nhớ sự nghiệp khôi phục lại gốc tích nhà Trần của vua Trần Nghệ Tông. Đồng Hỷ là tên xứ đồng đặt lăng nên lấy tên địa danh đặt tên lăng. Còn Chiêu là tự rước họa vào thân, tên Chiêu lăng cũng có ý chỉ về sự sai lầm của vua Trần Nghệ tông khi quá tin tưởng Hồ Quý Ly dẫn đến sự suy vong của nhà Trần.

9. Hy lăng (Đồng Hy lăng), (thuộc núi Ngọc Thanh, thôn Đạm Thủy, xã Thủy An, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Là lăng mộ giả của vua Trần Duệ Tông (1373 - 1377), sau này xây dựng thêm lăng mộ vua Trần Thuận Tông (1388 - 1398). Lăng táng tại xứ Đồng Hy nên lấy tên địa danh đặt tên lăng.

10. Đền An Sinh (vốn là điện An Sinh), (thuộc xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Được xây dựng vào thời Trần, thế kỷ XIV, là nơi thờ Ngũ vị Hoàng đế nhà Trần: Anh Tông hoàng đế, Minh Tông hoàng đế, Dụ Tông hoàng đế, Nghệ Tông hoàng đế và Khâm minh Thánh vũ hiển đạo An Sinh hoàng đế (có thể là An Sinh vương Trần Liễu). Đền được xây dựng tại làng An Sinh nên được đặt tên theo tên làng.

11. Đền Thái (Thái tổ miếu, Thái miếu), (thuộc thôn Trại Lốc, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Được xây dựng từ đầu thời Trần và là nơi thờ các vị vua đầu triều của nhà Trần, nhân dân trong vùng thường gọi tắt là đền Thái. Sang thời Nguyễn đền bị hư hỏng, nhân dân xây dựng lại thành đình thờ các vua Trần nên còn gọi là đình Đốc Trại.

12. Am Mộc Cảo (nghĩa là am cỏ), (nằm bên tả ngạn suối Phủ Am Trà, thôn Trại lốc, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Là nơi ở trong 10 năm cuối đời của Thuận Thánh Bảo Từ Hoàng thái hậu, vợ của vua Trần Anh Tông (mẹ của vua Trần Minh Tông). Khi rước linh cữu vua Trần Anh Tông về táng ở Thái lăng, bà đã rời bỏ Kinh thành về đây dựng am cỏ để sinh sống và phụng thờ, chăm sóc lăng mộ của chồng, bà mất vào mùa Thu, tháng 7 năm 1330. Hiện nay ở đây chỉ còn lại dấu tích nền móng.

13. Chùa Trung Tiết (thuộc thôn Nghĩa Hưng, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Theo nghĩa Hán Việt thì "trung" là trung hiếu và "tiết" là tiết nghĩa, tên gọi của chùa hàm ý ca ngợi tấm lòng trung thành của Đặng Tảo và Lê Chung, hai vị bề tôi trung thành của thượng hoàng Trần Anh Tông.

Lúc Thượng hoàng Trần Anh Tông lâm chung, Thái học sinh Đặng Tảo ngồi hầu bên giường ngự để viết di chiếu. Sau khi Thượng Hoàng mất, ông và Gia nhi chủ đô là Lê Chung đã tự nguyện về An Sinh dựng lều để trông coi lăng mộ thượng hoàng là Thái lăng, sau đó dời cả gia đình, mồ mả tổ tiên về An Sinh để tiện việc chăm sóc. Sau khi Lê Chung và Đặng Tảo chết, cảm động trước lòng trung nghĩa của hai vị, vua Trần Nghệ Tông đã sai Trần An xây dựng chùa trên khu đất vốn là lều của hai ông và đặt tên là chùa Trung Tiết nhằm ghi nhận tấm lòng của các ông, đồng thời cấp cho ruộng để thờ cúng.

14. Chùa Hồ Thiên (tên chữ là Trù Phong tự), (thuộc địa bàn xã Bình Khê, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Tương truyền, dưới thời Trần, Hồ Thiên là chốn tu hành của các vị cao tăng. Sau khi kết thúc khóa học ở Quỳnh Lâm Viện, các cao tăng được chuyển về Hồ Thiên để tiếp tục tu hành.

Chùa nằm ở phía nam núi Phật Sơn, được xây dựng trên núi Trù Phong ở độ cao 580m so với mặt nước biển. Theo nghĩa Hán Việt thì Hồ thiên nghĩa là Hồ nước của trời. Sách Đại Nam Nhất Thống Chí viết: "Chùa Hồ Thiên ở xã Phú Ninh, huyện Đông Triều, dựng từ triều Trần lâu ngày đổ nát, nay vẫn còn dấu vết cũ. Trước chùa có hồ sen, lại có đôi chim hạc thường bay đi bay về". Vì nằm trên núi cao, lại có hồ sen nên chùa được đặt tên là: chùa Hồ Thiên.

15. Chùa - quán ngọc Thanh, (thuộc địa bàn núi Ngọc Thanh, thôn Đạm Thủy, xã Thủy An, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh)

Ở đây có cả đạo quán và chùa nên gọi chung là chùa - quán Ngọc Thanh. Theo sách Đại Nam nhất thống chí thì cả chùa và quán Ngọc Thanh đều được xây dựng vào đời Xương Phù (đời vua Trần Giản Hoàng (1377 - 1388), Miếu hiệu Phế đế). Sau này đạo lão không còn phát triển nên nhân dân thường gọi chung là chùa Ngọc Thanh.

Khu di tích Tây Yên Tử

Núi Yên Tử nằm trên cánh cung Đông Triều ôm gọn vùng Đông Bắc Việt Nam, sườn Đông chủ yếu thuộc tỉnh Quảng Ninh, sườn Tây thuộc tỉnh Bắc Giang. Có thể nói Tây Yên Tử là nơi được thiên nhiên ban tặng những cảnh sắc tuyệt đẹp kỳ thú, là nơi hội tụ nhiều nét văn hóa vật thể, phi vật thể đặc sắc.

Khu Di tích - Danh thắng Tây Yên Tử bao gồm Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử và hệ thống các điểm di tích, hầu hết được xây dựng dưới thời Lý - Trần gắn liền với thiền phái Trúc Lâm do vua Trần Nhân Tông sáng lập, thuộc địa phận các huyện Yên Dũng, Lục Nam, Lục Ngạn và Sơn Động, tỉnh Bắc Giang.

Hiện nay dọc sườn Tây Yên Tử còn lưu lại nhiều di tích, công trình lịch sử văn hóa liên quan đến thời Lý - Trần. Tây Yên Tử gồm hệ thống các di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh trải dài từ Sơn Động dọc theo sông Lục Nam xuống đến Yên Dũng, với hệ thống các chùa tháp, di tích lịch sử, cùng sự kỳ vĩ của rừng, núi trùng điệp, thảm thực vật và nhiều loài động vật phong phú.

Theo thống kê hiện nay, hệ thống Tây Yên Tử có hàng chục di tích, danh thắng có giá trị nổi bật. Đặc biệt phía sườn Tây Yên Tử còn có hàng loạt các công trình di tích liên quan chặt chẽ đến quá trình hình thành và hưng thịnh của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử như: chùa Vĩnh Nghiêm, Am Vãi, Hồ Bấc, Bình Long, Suối Mỡ, khu sinh thái Đồng Thông... Mỗi ngôi chùa có những nét kiến trúc riêng và được xây dựng theo luật phong thủy, địa lý đẹp… ghi đậm dấu ấn Phật giáo thời Lý - Trần. Nổi bật là chùa Vĩnh Nghiêm, trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, chùa là một trung tâm, là chốn tổ, có hệ thống tượng phật phong phú, linh thiêng, đặc biệt là kho mộc bản kinh Phật giá trị nổi bật.

Một số di tích, danh lam thắng cảnh tiêu biểu trong khu vực này là:

1. Chùa Vĩnh Nghiêm (thuộc địa phận thôn Quốc Khánh, xã Trí Yên, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang)

Căn cứ vào thư tịch cổ, nguồn di sản Hán Nôm hiện lưu giữ tại chùa cho biết chùa Vĩnh Nghiêm được xây dựng thời Lý (thế kỷ XI), có tên gọi là chùa Chúc Thánh. Đến thời Trần (thế kỷ XIII - XIV), chùa được mở mang, tôn tạo và đổi tên là chùa Vĩnh Nghiêm.

Chùa Vĩnh Nghiêm tọa lạc nơi có vị trí cảnh quan đẹp, đúng thế đất phong thủy của người xưa "đầu gối sơn, chân đạp thủy". Phía trước chùa là ngã ba Phượng Nhỡn, nơi hợp long của sông Thương và sông Lục Nam, phía sau là dãy núi Cô Tiên, con Voi, con Lân huyền thoại, hai bên tả hữu là cánh đồng xanh tốt và khu dân cư trù mật. Trong nội dung văn bia đặt trước tòa tiền đường của chùa, soạn khắc năm Hoằng Định thứ 7 (1606) có miêu tả cảnh đẹp của địa thế chùa Vĩnh Nghiêm như sau: "Nay ở huyện Phượng Nhãn, phủ Lạng Nguyên, đạo Kinh Bắc, nước Đại Việt có một khu sùng phúc rõ là đất Tam Bảo. Nơi đây trang nghiêm rực rỡ, non cao nghìn nhận, điệp điệp trùng trùng, bao bọc như hình long ổ. Ở chỗ hai ba con sông hợp lại, nước đầy ăm ắp, dào dạt, mênh mang, quanh co uốn lượn chầu về như dải lụa bạc. Khoảng giữa đất trời thiêng liêng đó, có một ngôi chùa cổ, tên gọi Vĩnh Nghiêm là ngôi chùa cổ có một bầu trời riêng, truyền rằng đó là chùa Vĩnh Nghiêm, thật là một danh lam đứng đầu thiên hạ..." (Bia "Vĩnh Nghiêm công đức tự bi", dựng năm Hoằng Định thứ 7 (1606)).

Nơi đây là vùng đất tụ thủy, tụ nhân, địa linh nhân kiệt, được vua Trần Nhân Tông chọn làm nơi khai tràng thuyết pháp, đồng thời làm trụ sở Trung ương Giáo hội Phật giáo của nước Đại Việt. Như vậy, chùa Vĩnh Nghiêm không chỉ là ngôi chùa lớn, một đại danh lam được lưu truyền trong sử sách mà còn là chốn tổ của một dòng thiền lớn Việt Nam - Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.

Chùa Vĩnh Nghiêm được nhìn nhận và tôn vinh là một trong những Trung tâm truyền bá Phật giáo của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử thời Trần mang đậm bản sắc dân tộc, là nơi tổ chức và thành lập mô hình Phật giáo Nhất tông trên cơ sở hợp nhất các thiền phái đã có trước đó và cũng là mô hình Giáo hội Phật giáo cho các tổ chức Giáo hội sau này: "…Ông đã biến ngôi chùa Vĩnh Nghiêm (còn gọi là chùa Đức La, hiện nay ở xã Trí Yên, huyện Yên Dũng, tỉnh Hà Bắc) thành trụ sở Trung ương của Giáo hội Trúc Lâm, chứa đủ hồ sơ của tăng, ni cả nước. Ông đã tổ chức nhiều lần độ tăng ni, mỗi lần không dưới một nghìn người. Cho đến năm Khai Hựu thứ 01 (1329)  Pháp Loa đã độ được một vạn năm nghìn tăng ni. Nhiều người trở thành tăng ni thì hiển nhiên là phải xây dựng nhiều chùa" (Hà Văn Tấn,Chùa Việt Nam. HN 1992, tr. 12); "Kể từ triều Lý cách nay 883 năm mà rừng thiền rậm rạp, chùa chiền ngời ngời, vang vang tiếng ngọc, đông đúc môn đồ. Có được cái đó há chẳng phải do công đức to lớn như núi, mênh mông như sông nước các bậc tu hành hun đúc lên hay sao?" (Bia "Đức La xã, Vĩnh Nghiêm tự, sáng tạo lịch đại tu tác công đức bi", dựng năm Bảo Đại thứ 7 (1932)). Những chứng cứ lịch sử nói trên đã phần nào giúp chúng ta thấy được sự hưng thịnh của chùa Vĩnh Nghiêm thời đó.

Điều đáng nói là cả ba vị Tổ của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử (Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang) đều lấy chùa Vĩnh Nghiêm làm Trung tâm truyền bá Phật pháp của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử, là đại diện tiêu biểu, minh chứng cho sự khởi phát của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử - quốc đạo, triết lý sống của dân tộc Việt thời Trần, còn tiếp tục được duy trì cho đến ngày nay và lan tỏa ra một số nước trên thế giới. Phật giáo Trúc Lâm là yếu tố quan trọng cố kết nhân tâm, tạo nên sức mạnh đoàn kết dân tộc, giúp các nhà chính trị thời Trần lãnh đạo toàn dân đánh thắng quân xâm lược Nguyên - Mông, thi hành chính sách thân dân, hoà hiếu với lân bang, xây dựng đất nước thịnh vượng.

Hơn 700 năm qua, Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử đã trải qua nhiều biến cố, gắn liền với sự diễn tiến thăng trầm của lịch sử Việt Nam nhưng vẫn được duy trì và phát triển. Ngày nay, tinh thần, tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử thời Trần vẫn được tăng, ni, phật tử ở Việt Nam tu học. Từ Trung tâm Phật giáo Vĩnh Nghiêm, tư tưởng của dòng thiền này lan rộng khắp các miền trong cả nước và lan tỏa ra khu vực và thế giới, riêng hệ phái Thiền Tông chủ trương khôi phục Phật giáo thời Trần đã có tới hàng chục vạn người đang tu học tại hơn 60 Thiền viện, Thiền tự trong và ngoài nước.

Có thể nói, chùa Vĩnh Nghiêm là Thánh tích quan trọng bậc nhất của Phật giáo Việt Nam nói chung, Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử nói riêng. Việc nghiên cứu về chùa Vĩnh Nghiêm có ý nghĩa lớn lao trong quá trình khôi phục diện mạo Phật giáo nhất Tông đời Trần. Với vai trò thiết yếu đó, Vĩnh Nghiêm xứng đáng được tôn vinh là chốn tổ cho muôn đời kế thừa, phát huy bằng tất cả đạo tâm, đạo hạnh và đạo lực của người con Phật.

Chùa Vĩnh Nghiêm còn lưu giữ được nhiều di vật, cổ vật quý như: hệ thống tượng thờ, đồ thờ, các bức phù điêu, chạm khắc, hệ thống văn bia, hoa văn trên kiến trúc... Đặc biệt kho Mộc bản với hơn 3 nghìn bản đã được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương vào ngày 15 tháng 5 năm 2012.

2. Chùa Am Vãi (thuộc địa phận xã Nam Dương, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang)

Di tích chùa Am Vãi tọa lạc ở trên một địa thế đẹp gắn liền với phong cảnh núi rừng tự nhiên, tạo nên một thắng cảnh tuyệt vời. Tương truyền chùa Am Vãi được xây dựng từ thời Lý và nằm trong hệ thống các chùa tháp được phát triển ở thời Trần dọc theo sườn Tây dãy Yên Tử khi đạo Phật ở vào giai đoạn cực thịnh.

3. Khu di tích - danh thắng Suối Mỡ (thuộc địa phận xã Nghĩa Phương, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang)

Suối Mỡ là tên một con suối bắt nguồn từ khu vực Đá Vách và Hồ Chuối chảy xuôi dòng theo núi Huyền Đinh - Yên Tử, tạo ra nhiều thác và những bồn tắm thiên nhiên kỳ thú. Dọc theo ven suối có đền Thượng, đền Trung, đền Hạ phụng thờ công chúa Quế Mỵ Nương con gái vua Hùng Định Vương, được phong là Thượng Ngàn Thánh Mẫu. Khu vực rừng suối nước Vàng nằm trên dãy Phật Sơn - Yên Tử, có thắng cảnh thiên nhiên đẹp, dòng suối độc đáo với 24 ngọn thác là một điểm tham quan kỳ thú. Quanh khu vực này có nhiều di tích lịch sử như: chùa Đồng Vành, đền Bản Phủ thờ vua Trần và các hoàng hậu, công chúa thời Trần…

Một số di tích trong khu vực này gắn với thiền phái Trúc Lâm Yên Tử còn phải kể đến như: đền Trần, chùa Hồ Bấc.

4. Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử (thuộc địa phận của huyện Lục Nam và Sơn Động, tỉnh Bắc Giang)

Khu Bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử được thành lập tại Quyết định số 117/2002/QĐ-UBND ngày 22/7/2002 của UBND tỉnh Bắc Giang, có diện tích 13.022,7 ha rừng và đất rừng đặc dụng và vùng đệm 11.765,4 ha.

Khu Bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử nằm ở vị trí sườn Tây núi Yên Tử, chiếm phần lớn diện tích rừng tự nhiên trong quần thể các dãy núi thuộc cánh cung Đông Triều. Đây là khu rừng tự nhiên tập trung lớn nhất của tỉnh Bắc Giang, nối liền với diện tích rừng thường xanh của tỉnh Quảng Ninh.

Theo đánh giá của các nhà khoa học trong và ngoài nước, rừng tự nhiên ở khu vực núi Yên Tử không chỉ chứa đựng giá trị đa dạng sinh học cao, mà còn có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, cung cấp nước cho vùng hạ lưu thuộc Đông Bắc Việt Nam. Theo kết quả nghiên cứu sơ bộ, có tới 728 loài thực vật và 285 loài động vật rừng đã được ghi nhận tại đây.

Bên cạnh những giá trị đa dạng sinh học, Khu Bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử còn có nhiều cảnh quan thiên nhiên đẹp, như: Thác Giót, thác Ba Tia, bãi Đá Rạn, Ao Vua, Hồ Tiên, suối Nước Vàng, suối Nước Trong.

5. Các di tích, danh lam thắng cảnh khác thuộc Khu Di tích - Danh thắng Tây Yên Tử

Khu Di tích - Danh thắng Tây Yên Tử còn nhiều địa điểm danh lam thắng cảnh và hàng loạt các di tích liên quan tới triều Trần và thiền phái Trúc lâm Yên Tử, như: chùa Cao, chùa Hòn Tháp, chùa Non, chùa Bình Long (huyện Lục Nam); Vũng Tròn, Khe Rỗ (xã An Lạc, huyện Sơn Động), khu Đồng Thông, thác Ba Tia (xã Tuấn Mậu và thị trấn Thanh Sơn, huyện Sơn Động) nằm ngay dưới chân chùa Đồng thuộc Khu Di tích và danh thắng Yên Tử (tỉnh Quảng Ninh).

Khu di tích Đông Yên Tử
Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử có diện tích khoảng 9.295 ha, gồm các công trình kiến trúc tôn giáo: chùa, am, tháp được xây dựng từ thời Lý, theo tuyến đường trải dài từ Bí thượng (chân Dốc Đỏ) đến đỉnh núi Yên Tử thuộc phường Phương Đông, xã Thượng Yên Công (thành phố Uông Bí) và xã Hồng Thái Đông (thị xã Đông Triều), tỉnh Quảng Ninh.

Một số di tích tiêu biểu trong khu vực này là:

1. Chùa Bí thượng (làng Bí thượng, phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh) được khởi dựng vào cuối thời Hậu Lê, trên sườn phía Nam của một quả đồi dốc. Chùa đóng vai trò chùa Trình trước khi hành hương lên Khu Di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử.

2. Chùa Suối Tắm (phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh), là ngôi chùa gắn liền với truyền thuyết về việc Thượng hoàng Trần Nhân Tông lên Yên Tử tu hành đã nghỉ lại tắm ở dòng suối này nên  gọi là Suối Vua tắm hay Suối tắm.

3. Chùa Cầm Thực (thuộc địa bàn xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí và xã Hồng Thái Đông, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh) được xây vào thời Trần, trên một quả đồi tròn có dáng hình mâm xôi, kiến trúc hình chữ "nhất", gồm 6 gian. Trải qua thời gian, chùa xưa bị phá và được trùng tu lại nhiều lần. Vào giữa thế kỷ XX, chùa bị san bằng vì địch hoạ, chỉ còn lại nền móng, vài cây tháp đổ và một lăng xây vào thời Nguyễn. Tuy chỉ là những dấu vết ít ỏi nhưng nó cũng đủ để cho ta biết về sự hiện diện của ngôi chùa trong quá khứ. Dựa trên những dấu tích đó, vào năm 1993 chùa đã được dựng lại trên nền cũ.

 4. Chùa Lân (thôn Nam Mẫu, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh) được xây dựng từ thời Trần, là ngôi chùa thứ tư trên đường từ Dốc Đỏ vào Yên Tử. Tên chùa Lân còn được nhân dân địa phương hiểu theo tích: Ngày xưa, vào mùa mưa, vùng Nam Mẫu ngập trắng nước, suối chảy mạnh, muốn vào chùa phải dùng bè mảng, nhà chùa phải căng dây cho khách bám, lân dây đi vào. Do việc lân dây lên chùa lâu dần trở thành quen mỗi khi mùa nước ngập, nên chùa có tên chùa Lân.

5. Chùa Giải Oan (xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh) được xây dựng vào thời Trần, chùa nằm ẩn mình bên chân núi, phía trước là suối Giải Oan. Truyền thuyết kể lại: Khi Thượng hoàng Trần Nhân Tông xuất gia đến núi Yên Tử tu hành, không muốn vua cha đi tu, vua Trần Anh Tông ngầm sai các cung tần mỹ nữ tìm đến đây can ngăn, xin vua trở lại triều đình, nhưng Trần Nhân Tông vẫn quyết định ở lại Yên Tử và khuyên họ trở về làm lại cuộc đời. Để tỏ lòng trung với vua, họ đã trẫm mình dưới suối. Một số trong các cung phi đó bị chết đuối nên Trần Nhân Tông đã cho lập đàn để cúng giải oan cho linh hồn các cung phi ấy. Nơi dựng đàn tràng sau được dựng chùa gọi là chùa Giải Oan. Chùa Giải Oan vốn linh thiêng có tiếng. Chùa tựa lưng vào vách núi, phía trước chùa là dòng suối tuôn róc rách suốt đêm ngày, rì rào như hát khúc Thiền ca bất tận. Phía bên chùa là con dốc mang tên Hạ Kiệu nơi mỗi lần về thăm vua cha tu hành ở Yên Sơn, hoàng đế Trần Anh Tông lúc tới đây xuống kiệu đi bộ vào. Từ đây có thể thấy ngọn núi Yên Tử cao vời vợi, mây trắng phủ đầy, núi lẫn với trời mây. Một khắc mây tan, núi trông như một chiếc đầu rồng. Có hai dãy núi bên tả và bên hữu nối tiếp với đầu rồng khá cân xứng, tạo thành tay ngai bao quanh chùa. Có thể nói chùa ở địa thế rất đẹp với thế đất phong thủy càng khiến cho chùa linh thiêng hơn.

6. Chùa Hoa Yên (xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh), được xây dựng từ thời Lý. Ban đầu là một am nhỏ, sau dựng thành chùa mái lợp bằng lá cây rừng gọi là chùa Vân Yên. Vân nghĩa là mây, Yên nghĩa là khói, chùa ở độ cao 600m nên những làn mây trắng mỏng bay qua trông như những làn khói nên gọi là Vân Yên. Chùa tọa lạc trên lưng chừng núi, trong một địa thế hùng vĩ, là một ngôi chùa còn giữ lại ít nhiều dấu tích xưa, chùa được xây dựng trên một triền núi rộng thoai thoải, những người xây dựng đã dựa vào thế núi mà bạt thành hai cấp nền lớn có bó đá chắc chắn.Thời Lê khi vua Thánh Tông lên vãn cảnh chùa, thấy cảnh trí nơi đây tuyệt đẹp, trăm hoa đua nở, mây kết thành hoa, giăng trước cửa nên đổi tên thành chùa Hoa Yên.

  Xưa chùa Hoa Yên là ngôi chùa chính của cả hệ thống chùa Yên Tử và được nhắc nhiều trong sử sách. Ngoài tiền đường, thượng điện để thờ phật, chùa còn có rất nhiều công trình phụ trợ khác. Theo sử cũ thì sau khi lên Yên Tử tu hành và đắc đạo, Thượng hoàng Trần Nhân Tông đã thường xuyên mở các lớp truyền yếu kỷ Thiền tông cho các đệ tử, Pháp Loa, Huyền Quang, Bảo Sái, Pháp Không và các đệ tử khác ở đây.

  Khi Pháp Loa được truyền y bát và trở thành đệ nhị Tam Tổ, chùa Hoa Yên được Pháp Loa cho xây dựng lại to lớn và nguy nga hơn. Chùa có tiền đường, thượng điện để thờ Phật, chùa còn có lầu trống, lầu chuông, nhà nghỉ khách, nhà dưỡng tăng, nhà in kinh, nhà giảng đạo... tạo thành một quần thể kiến trúc to lớn.

Từ chùa Giải Oan đi tới chùa Hoa Yên trên con đường có hai hàng tùng cổ thụ được trồng từ thời Trần vẫn đứng uy nghiêm với tuổi thọ hơn 700 năm, thân rắn chắc, rễ bám vào vách núi bò lan trên mặt đường như những con rắn khổng lồ tạo bậc vững chắc đỡ chân phật tử về nơi cõi phật, tán lá mềm mại, xanh thẫm toả rộng như những chiếc lọng khổng lồ che rợp con đường hành hương của Phật tử.

Cách đường Tùng không xa là những bạt Trúc với vẻ đẹp thanh bạch, tao nhã và sức sống dẻo dai, tương truyền những rặng trúc này cũng được trồng khi Trần Nhân Tông lên Yên Tử tu hành.

  Qua đường tùng và đường trúc tiếp tục hành hương qua khu tháp Hòn Ngọc, khu tháp Tổ rồi đến chùa Hoa Yên, qua đây chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng hệ thống tháp đa dạng và phong phú của các thế hệ thiền sư phái Trúc Lâm đã đến đây tu thiền và đi vào cõi vĩnh hằng.

6.1. Cụm Tháp Hòn Ngọc (xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh)

Hòn Ngọc xưa kia tương truyền là nơi hàng năm khi Hoàng Đế Trần Anh Tông lên vấn an vua cha Trần Nhân Tông ngài thường cho dừng lại ở đây và tiếp tục đi bộ lên chùa nên gọi là dốc Voi Quỳ.  Cạnh dốc voi quỳ là khu tháp Hòn Ngọc, đây là một gò đất khá rộng, bằng phẳng, ở độ cao 400m so với mặt nước biển, ở độ cao này gió đông nam thổi lồng lộng, phong cảnh tuyệt đẹp. Trên Hòn Ngọc là cụm tháp của những nhà sư tu hành ở đây từ cuối Lê cho đến đầu thời Nguyễn, gồm: 4 ngọn tháp đá và gạch, ba ngọn tháp đá còn tương đối nguyên vẹn và một ngọn tháp gạch, ngoài ra còn có năm ngôi mộ của các nhà sư tu hành tại Yên Tử không rõ tên.

6.2. Khu Tháp tổ (xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh)

Qua vườn tháp Hòn Ngọc, đi tiếp khoảng 300m, đường dốc đứng được xếp đá chắc chắn là lên sân của vườn tháp Tổ. Đây là vườn tháp trung tâm của toàn bộ khu di tích Yên Tử, giữa vườn là tháp Huệ Quang, nơi đặt xá lỵ của Đức Điều Ngự Giác Hoàng Trúc Lâm đệ nhất tổ, quanh tháp Huệ Quang có tường xây bằng gạch, lợp bằng ngói mũi hài thời Trần. Hiện nay, vườn tháp còn lại 64 ngọn tháp và mộ.

7. Chùa Một Mái (thuộc địa bàn xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh)

Nằm nép mình bên sườn núi ở vị trí cao giữa lưng trời, một nửa chùa ẩn sâu trong hang núi, nửa còn lại phô ra bên ngoài chỉ có một phần mái đúng như tên gọi của chùa, tên dân gian gọi là chùa Bán Mái. Thời Trần, đây chỉ có một am nhỏ gọi là Am ly trần. Cảnh am tĩnh lặng, thanh thoát, cách xa nơi trần tục (ly trần). Thượng hoàng Trần Nhân Tông thường sang đây đọc sách, soạn kinh. Các văn từ, thư tịch được lưu trữ ở đây, sau khi ngài hiển Phật, người sau mới lập chùa ở Am này.

8. Am Ngự Dược, am Thung (thuộc địa bàn xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh)

Am Ngự Dược chính là nơi nghiên cứu bào chế thuốc, còn am Thung là nơi sản xuất thuốc. Các loại thảo dược ở núi Yên Tử được thu hái mang về, bào chế thành những viên thuốc Hồng Ngọc Sương. Những viên thuốc quý này không chỉ chữa bệnh cho các nhà Thiền sư tu hành tại Yên Tử, mà còn cung cấp cho triều đình, ban phát cứu dân những phen tràn dịch bệnh, đồng thời cũng là nơi đức vua Trần Nhân Tông thực hiện ước mơ từ thời còn tấm bé. Thuở nhỏ, Hoàng tử Trần Khâm đã thể hiện là người thông minh, hiếu học, học một biết mười. Một bộ sách chép tay mấy trăm bài thuốc dân gian chữa bệnh bằng cỏ cây thảo dược của nước Nam mang tên Nam dược thần hiệu trong kệ sách nhà vua được Hoàng tử say mê đọc suốt mấy hôm liền. Nhiều câu trong đó Hoàng tử đã thuộc lòng, ví như: "da lông thuộc phế, cơ nhục thuộc tỳ, những loại bệnh có triệu chứng đau hoặc lở ngứa tất thảy thuộc về tâm". Bộ sách mô tả kĩ lưỡng rất nhiều loại cây thuốc, dược liệu có sẵn nơi núi rừng, thôn dã chuyên trị các bệnh của nhân gian. Bộ sách điểm tên nơi có nhiều thảo dược quý giá như núi rừng Yên Tử. Hoàng tử ước ao mai sau lớn lên có một ngày nào đó sẽ cùng các  ngự y của triều đình đi khắp chốn rừng sâu núi thẳm, bờ sông bãi sú nước Đại Việt tìm kiếm cây cỏ, dược liệu bào chế thuốc, cấp phát cho dân, cứu bách gia trăm họ thoát khỏi bệnh tật tang thương khi dịch bệnh hoành hành. Và khi lên Yên Tử tu hành, ngài đã thực hiện việc xây dựng nơi nghiên cứu và bào chế thuốc bằng nguồn dược liệu từ núi rừng Yên Tử.

9. Chùa Bảo Sái (thuộc địa bàn xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh)

Khi vua Trần Nhân Tông tu hành ở Yên Tử mới chỉ có am trong động (gọi là ghườm đá ở phía sau bên phải chùa  hiện nay). Am được gọi là Ngô Ngữ Viện, đây là nơi tu hành của Bảo Sái, đệ tử thân tín với Thượng hoàng Trần Nhân Tông. Ông được vua Trần giao cho công việc biên tập và ấn tống tất cả các kinh văn của Thiền Phái Trúc Lâm để truyền giảng phật tông cho các phật tử trong cả nước Đại Việt.

2.1.10. Chùa Vân Tiêu (thuộc địa bàn xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh)

Ban đầu có tên là am Tử Tiêu, thời Trần, khi Trần Nhân Tông lên tu hành đã dựng am tại đây để ở, về sau mới xây dựng chùa. Từ chùa chúng ta có thể nhìn thấy toàn bộ quang cảnh của bến xe Giải Oan và thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, thậm chí xa hơn nữa ta còn nhìn thấy cả thành phố Hải Phòng, dòng sông Bạch Đằng đang chảy nhìn như một dải lụa mềm mại, chính vị trí đắc địa này nên khi lên Yên Tử tu hành, Trần Nhân Tông đã chọn nơi đây để lập am thất.

11. Chùa Đồng xưa thuộc xã Nam Mẫu tổng Bí Giang huyện Đông Triều, Hải Dương(nay thuộc địa bàn thôn Nam Mẫu, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh) chùa nằm trên đỉnh Tử Tiêu. Vào thời Thượng hoàng Trần Nhân Tông lên Yên Tử tu hành chưa có chùa, ở đó chỉ có một hòn đá vuông phẳng thật lớn, ở độ cao 1.068m so với mực nước biển, là đỉnh cao nhất của dãy núi Yên Tử, phía sau là vách núi dựng đứng thuộc địa phận tỉnh Bắc Giang, Ngài đã chọn nơi đây làm nơi tĩnh thiền. Vào thời Lê (1428 - 1527) chùa được bà vợ chúa Trịnh công đức xây dựng, toàn bộ kết cấu kiến trúc cũng như đồ thờ tự trong chùa đều được tạo tác bằng đồng, để phù hợp với không khí ẩm ướt quanh năm ở nơi đây. Song do sự khắc nghiệt của thiên nhiên nên chùa bị hư hỏng và đã trải qua nhiều lần trùng tu, năm 2007 chùa được xây dựng lại như ngày nay.

12. Rừng quốc gia Yên Tử (thuộc địa bàn 02 xã Thượng Yên Công và phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh)

Rừng Quốc gia Yên Tử với tổng diện tích 2.783 ha bao trọn các điểm di tích của Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử kể trên (có ranh giới phía Bắc giáp Khu Bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử  của tỉnh Bắc Giang), tỷ lệ che phủ của rừng chiếm 80% diện tích, đặc biệt là diện tích rừng tự nhiên chiếm 64,6%. Trong đó có 321ha rừng hầu như chưa bị tác động bao gồm các ưu hợp, loài cây ưu thế sinh thái đặc trưng cho vùng Đông Bắc như: táu mặt quỷ, táu muối, sến mật, chẹo, giẻ, trâm... trữ lượng bình quân 218m³/ha.

Rừng Yên Tử phân làm 2 vùng khí hậu:

- Từ độ cao 700m trở xuống khu vực Vân Tiêu, Bảo Sái là rừng Nhiệt đới, rừng nhiều tầng đa dạng sinh học.

- Từ độ cao 700m trở lên là rừng Á nhiệt đới, quanh năm mây phủ, ẩm ướt.

Theo thống kê, rừng quốc gia Yên Tử có 830 loài thực vật, trong đó có 38 loài đã được ghi vào sách đỏ Việt Nam là Ngành dương sỉ, Ngành hạt trần và Ngành hạt kín. Các loại cây như: Gụ, Lau, Vàng Kiêng, Thông Tra, Thông Tra lá ngắn, Tùng La Hán, Giổi Xanh, Giổi Đỏ, Sến Mật, Đinh Thối, Vù Hương... Những loài cây gắn bó với Phật Hoàng Trần Nhân Tông và Thiền Phái Trúc Lâm, gồm:

- Cây Tùng cổ có tuổi 700 năm, hiện còn 242 cây tập trung ở khu vực Đường Tùng,  Am Dược, Chùa Hoa Yên lên Thác Vàng, Thác Bạc; khu vực Chùa Vân Tiêu, Bảo Sái, Hòn Ngọc, Tháp Tổ...

- Cây Đại cổ hiện còn 13 cây, còn in dấu phong sương, trường tồn cùng Thiền Phái Trúc Lâm đến ngày nay tại khu vực Chùa Hoa Yên, Tháp Tổ...

- Những rừng Trúc bạt ngàn (Thiền Phái Trúc Lâm) và những cây Mai vàng Yên Tử nở rực rỡ vào mùa xuân.

Rừng quốc gia Yên Tử có hệ động vật phong phú và đa dạng: với 35 loài thú, 77 loài chim, 34 loài bò sát, 15 loài lưỡng cư. Có một số loài động vật quý hiếm còn được bảo vệ ở Yên Tử như: Cu ly lớn, Khỉ mặt đỏ, Vọoc mũi huyếch, Khỉ nước rái cá, Sơn dương, Sóc bay lớn, Rồng đất, Trăn, các loài Rắn, Rùa vàng....

Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc - Thanh Mai

Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc - Thanh Mai gồm 03 khu di tích nằm tách biệt nhau, gồm: Khu di tích Côn Sơn, Khu di tích Kiếp Bạc và Chùa Thanh Mai, có tổng diện tích khoảng 18ha.

Một số di tích tiêu biểu trong khu vực này là:

1. Chùa Côn Sơn (thuộc địa bàn Khu dân cư Tiên Sơn, phường Công Hòa, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Cuối thế kỷ XIII, Đệ nhất thánh tổ Phật hoàng Trần Nhân Tông đã dựng chùa Côn Sơn để đào tạo tăng ni, phát triển đạo pháp. Năm 1329, Đệ nhị thánh tổ Pháp Loa xây dựng và mở rộng phong cảnh Côn Sơn. Năm 1330 - 1334, Đệ tam thánh tổ Huyền Quang về chùa Côn Sơn trụ trì và thuyết pháp.

Hiện nay, chùa Côn Sơn còn dấu ấn kiến trúc thế kỷ XIV, XVII, XVIII gồm các công trình: Hồ Bán Nguyệt, Tam quan, Lầu chuông, gác trống, Phật điện, Tổ đường, tả hữu hành lang, vườn tháp, giếng ngọc, Am Bạch Vân và 5 miếu thờ "Tứ Độc Sơn Xuyên" (trời đất sông núi) trên núi Ngũ Nhạc.

2. Đền thờ Nguyễn Trãi (thuộc địa bàn Khu dân cư Tiên Sơn, phường Cộng Hòa, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Ngôi đền hiện nay được tu bổ, tôn tạo lại trên diện tích 10.000m² với 15 hạng mục công trình. Đền chính rộng 200m², kiến trúc theo kiểu chữ Công. Các bức cốn, đầu dư đều chạm lộng, chạm bong, theo phong cách cổ truyền thời hậu Lê.

3. Đền thờ Trần Nguyên Đán (thuộc địa bàn Khu dân cư Tiên Sơn, phường Cộng Hòa, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Đền được tu bổ, tôn tạo lại theo kiến trúc thời Trần, hình chữ Đinh, gồm bái đường và hậu cung. Kiến trúc bái đường theo hai tầng tám mái, lợp ngói mũi. Trong hậu cung, tượng thờ Trần Nguyên Đán được đúc bằng đồng. Cạnh đền thờ là dấu tích nền nhà cũ của quan Đại Tư đồ Trần Nguyên Đán, đã khai quật  khảo cổ năm 2000,  được bảo tồn nguyên trạng.

4. Ngũ nhạc linh từ (thuộc địa bàn thôn An Mô, xã Lê Lợi, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Ngũ Nhạc linh từ là năm ngôi miếu thờ thần Ngũ phương nằm trên đỉnh núi Ngũ Nhạc. Núi Ngũ Nhạc là dãy núi xoải dài từ Bắc xuống Nam với chiều dài hơn 4 km, có năm đỉnh, đỉnh cao nhất 238m, nằm về phía Đông Bắc của Côn Sơn. Các ngôi miếu đều được xây dựng bằng các khối đá xanh, kiến trúc lộ thiên.

5. Am Bạch Vân (Bàn cờ tiên), (thuộc địa bàn Khu dân cư Tiên Sơn, phường Cộng Hòa, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Đỉnh Côn Sơn là một khu đất bằng phẳng, thời Trần Đệ nhị tổ của Thiền phái Trúc Lâm Pháp Loa Tôn Giả xây dựng Am Bạch Vân làm nơi thuyết pháp. Ở đây xuất lộ nền móng một công trình kiến trúc cổ, hình chữ Công, qua khảo cứu, đó là dấu tích của Am Bạch Vân để tế trời đất, sông núi, sau dân gian gọi là Bàn Cờ Tiên. Hiện nay, tại Bàn Cờ Tiên có dựng một nhà bia theo kiến trúc vọng lâu đình, hai tầng tám mái cổ kính. Từ chùa Côn Sơn lên Bàn Cờ Tiên có hàng trăm bậc đá từ nhiều thế kỷ trước, nay đã được khôi phục gồm trên 600 bậc.

6. Đăng Minh bảo tháp (thuộc địa bàn Khu dân cư Tiên Sơn, phường Cộng Hòa, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương).

Phía sau chùa Côn Sơn là Đăng Minh bảo tháp.  Sau khi Tổ Huyền Quang viên tịch tại chùa Côn Sơn (1334), vua Trần Minh Tông cúng dường 10 lạng vàng xây tháp cho thiền sư, lấy tên là Đăng Minh bảo tháp, trải qua thời gian, tháp bị hủy hoại. Năm 1719, nhà sư Hải Ấn xây dựng lại Đăng Minh bảo tháp. Đăng Minh bảo tháp hình chữ nhật, 3 tầng cao khoảng 5m được ghép bởi những phiến đá xanh, lên cao tháp thu nhỏ dần. Tầng giữa khắc nổi 4 chữ Hán Đăng Minh Bảo Tháp, mặt sau khắc bài minh ca ngợi Huyền Quang.

7. Hồ Côn Sơn (thuộc địa bàn Khu dân cư Tiên Sơn, phường Cộng Hòa, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Hồ Côn Sơn có diện tích 43 ha, với sức chứa hàng trăm ngàn mét khối nước. Bao quanh hồ là hệ thống đường dạo, cây cảnh. Hồ Côn Sơn là minh đường của khu di tích Côn Sơn. Vào những ngày lễ hội, tại đây diễn ra nhiều hoạt động văn hóa như: rước nước, đua thuyền, câu cá… thu hút khách thập phương.

8. Suối Côn Sơn (thuộc địa bàn Khu dân cư Tiên Sơn, phường Cộng Hòa, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Bắt nguồn bởi hai dãy núi Côn Sơn và Ngũ Nhạc, dài khoảng 3 km uốn lượn tạo nhiều ghềnh thác kế tiếp nhau rồi đổ ra hồ Côn Sơn. Dòng suối hẹp, cây cối um tùm mang dáng vẻ hoang sơ, thơ mộng.

9. Đền Kiếp Bạc (thuộc địa bàn thôn Vạn Yên xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Đền Kiếp Bạc thờ anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Trần Quốc Tuấn là con An Sinh Vương Trần Liễu, cháu vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh). Trần Quốc Tuấn có công lao to lớn trong 3 cuộc kháng chiến chống đế quốc Nguyên Mông ở thế kỷ 13 của vương triều nhà Trần.

Đền Kiếp Bạc được xây dựng nằm ở trung tâm thung lũng Kiếp Bạc trên một khu đất có diện tích khoảng 13.500m². Đền quay về hướng tây nam, nhìn ra sông Lục Đầu.

10. Sinh từ (thuộc địa bàn thôn Vạn Yên, xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

  Sinh Từ cách đền Kiếp Bạc 800m về phía Đông Bắc. Sau khi cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông kết thúc thắng lợi, để ghi nhớ công lao to lớn của Hưng Đạo Vương, vua Trần Nhân Tông đã cho xây dựng đền thờ ngay khi Người còn sống gọi là Sinh Từ, Thượng hoàng Trần Thánh Tông đích thân viết bi minh ca ngợi công lao của Đại Vương. Sinh Từ hiện chỉ còn là phế tích.

11. Đền Nam Tào (thuộc địa bàn thôn Dược Sơn, xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

  Đền Nam Tào thờ quan Nam Tào trên đỉnh núi Nam Tào còn gọi là Dược Sơn ở độ cao 42m, cách đền Kiếp Bạc 500m về phía Tây nam. Qua tư liệu khảo cổ học, văn bia, truyền thuyết dân gian thì di tích được xây dựng vào thời Trần.. Đền Nam Tào hiện nay được xây dựng trên một không gian thoáng với diện tích trên 2.000m².

12. Đền Bắc Đẩu (thuộc địa bàn thôn Bắc Đẩu, xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Đền Bắc Đẩu quay hướng Tây bắc, lấy núi Dinh (núi Đáp Cầu - Bắc Ninh) làm tiền án, hậu chẩm là núi Mâm Xôi thuộc dãy núi Trán Rồng. Tả có núi Dược Sơn, hữu là núi Thuộc (núi con Quy). Nội minh đường là sông Lục Đầu.

Đền Bắc Đẩu thờ quan Bắc Đẩu, hiện nay được xây dựng trên đỉnh núi Bắc Đẩu trong một không gian thoáng rộng gồm 11 hạng mục chính: Nghi môn, gác chuông, gác trống, tả hữu hành lang, đền chính và nhà hậu đường, công trình phụ cận… Bố cục kiến trúc và họa tiết trang trí hài hoà uyển chuyển cùng phong cách của đền Nam Tào.

13. Vườn thuốc Dược Sơn (thuộc địa bàn thôn Dược Sơn, xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Dược Lĩnh Cổ Viên là vườn thuốc nam do Trần Hưng Đạo trồng trên núi Dược Sơn. Núi Dược Sơn nằm ở phía nam đền Kiếp Bạc. Thời Trần, Hưng Đạo Vương với tư tưởng "Người Nam dùng thuốc nam" đã cho trồng những vườn thuốc nam, với những vị thuốc quý để chữa bệnh, trị thương cho quân sĩ. Vườn thuốc quý của Trần Hưng Đạo đến thời Lê được xếp vào "Chí Linh bát cổ" (8 di tích cổ của huyện Chí Linh) với tên gọi Dược Lĩnh cổ viên.

14. Ao Cháo (thuộc địa bàn thôn Bắc Đẩu, xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

  Ao Cháo nằm phía dưới chân núi Trán Rồng, Tương truyền, Trần Hưng Đạo đã tập trung quân sĩ đào ao, đón nước từ Hố máng nước để nấu cháo dưỡng thương cho binh lính. Hiện nay di tích đã bị hư hại chỉ là phế tích.

2.5.15. Sông Vang - Xưởng thuyền (thuộc địa bàn thôn Vạn Yên, xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Sông Vang, Xưởng Thuyền là di tích  nằm trên cánh đồng Vạn Yên cách đền Kiếp Bạc 1000m về phía Bắc. Trần Hưng Đạo đã cho quân sĩ đào sông Vang ở trung tâm Đại bản doanh làm đường thủy trong khu vực nội địa của thái ấp Vạn Kiếp. Tại sông Vang, Hưng Đạo Vương cho xây dựng Xưởng Thuyền để đóng, sửa chữa và cất giấu thuyền chiến. Hai di tích này hiện nay chỉ còn  dấu vết mờ nhạt.

16. Hố Thóc (thuộc địa bàn thuộc thôn Cung Bẩy, xã Lê Lợi, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Di tích Hố Thóc cách đền Kiếp Bạc 2 km về phía Đông Nam. Nằm trong thung lũng lòng chảo rộng 1ha, xung quanh có núi bao bọc, đây là địa hình thuận lợi được Hưng Đạo Vương chọn là nơi cất giữ lương thảo. Lương thực từ các vùng lân cận do Thiên Thành công chúa phu nhân Trần Hưng Đạo phụ trách được vận chuyển theo ngòi Mo về Hố Thóc dự giữ và cất giấu.

17. Viên Lăng (thuộc địa bàn thôn Vạn Yên, xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Viên Lăng là gò đất hình tròn, cao 5m, diện tích khoảng trên 200m², nằm ở khu vực trung tâm của thung lũng Vạn Kiếp, cách đền Kiếp Bạc khoảng 300m về phía Đông nam. Vị trí của Viên Lăng, phía Tây bắc (qua hồ Lăn) là đền Kiếp Bạc, phía Nam là núi Nam Tào, phía Đông là núi Trán Rồng, phía Tây là sông Lục Đầu. Xung quanh Viên Lăng là ruộng trũng, phía trước nhìn ra hồ đền Kiếp Bạc và sông Thương, phía sau là dãy núi Rồng bao bọc. Viên Lăng được ví như một viên ngọc càm trước miệng rồng (núi rồng). Viên Lăng, tương truyền là nơi đặt lăng mộ Đức Thánh Trần. Năm 2000, Bảo tàng Lịch sử quốc gia phối hợp với Ban quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đã đào thám sát khảo cổ học tại Viên Lăng. Kết quả đã phát hiện nhiều dấu tích kiến trúc nhà ở và một số hiện vật thời Trần.

18. Núi trán rồng (thuộc địa bàn thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Núi Trán Rồng là hậu chẩm của đền Kiếp Bạc. Núi Trán Rồng cùng với Lục Đầu giang tạo nên phong cảnh hữu tình, đối đãi âm dương hoà hợp, làm cho vùng Vạn Kiếp vừa linh thiêng vừa hùng vĩ. Núi Trán Rồng, là điểm dừng long mạch, khởi nguồn từ Tổ sơn Yên Tử phát về.  Trên sườn núi có hàng loạt các di tích, di chỉ khảo cổ thời Trần như: Mộ cổ, Ao cháo, Hố chân bia, Đường gánh gạch...

19. Sông Lục Đầu (thuộc địa bàn thuộc xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Là nơi đã diễn ra trận Vạn Kiếp lịch sử, năm 1285, chấm dứt cuộc chiến tranh xâm lược Đại Việt lần thứ hai. Sông Lục Đầu là cửa ngõ đi - về giữa kinh đô Thăng Long và biển Đông; là cầu nối giao thoa văn hoá của xứ Bắc, xứ Đông và kinh đô Thăng Long... Vì thế dọc tuyến sông Lục Đầu đã hình thành hệ thống di tích lịch sử văn hoá của các thời kỳ như: Chùa Vĩnh Nghiêm (Đức La), Đền Nhạn thờ Trương Hống, Trương Hát; đình Làng Vạn, chùa Tạng, đền Cổ Phao thờ Yết Kiêu, đền Kiếp Bạc, đền Khánh Vân, chùa Phả Lại thờ Khổng Minh Không; Đình Chí Linh thờ Cao Sơn, Quý Minh Đại Vương; đền chùa Cao Đức thờ Cao Lỗ…

20. Chùa Thanh Mai (thuộc địa bàn thôn Thanh Mai, xã Hoàng Hoa Thám, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương)

Chùa Thanh Mai được xây dựng trên núi Phật Tích Sơn thuộc cánh cung Đông Triều. Chùa Thanh Mai được xây dựng từ thời Trần (thế kỷ XIV), gắn với thân thế của Đệ nhị tổ dòng thiền Trúc Lâm là Pháp Loa Tôn giả. Theo văn bia "Thanh Mai Viên Thông tháp bi" niên hiệu Đại Trị thứ 5 (1362) thì Pháp Loa sinh năm 1284 tại thôn Đồng Hòa, xã Ái Quốc, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Năm Hưng Long thứ 12 (1304), Pháp Loa 21 tuổi, được Đệ nhất tổ Trần Nhân Tông cho theo làm đệ tử, xuất gia tu hành tại chùa Côn Sơn. Năm 1305, được ban hiệu là Pháp Loa. Năm 1307, tại am Ngọa Vân trên núi Yên Tử, Pháp Loa được Điều Ngự Trần Nhân Tông đặc phong kế thế trụ trì làm tổ thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm. Ngày 3 tháng 3 âm lịch năm 1330, thiền sư Pháp Loa viên tịch, vua Trần ban pháp hiệu: Phật Tích Sơn, Thanh Mai Thiền Viện, Viên Thông Bảo Tháp, Đệ Nhị Thánh Tổ Trúc Lâm Đầu Đà Pháp Loa Tôn Giả, Quốc Tứ Đặc Phong Tịnh Trí Giác Phổ Tuệ Thiền Tọa Hạ. Triều đình xuất ngân khố 10 lạng vàng để xây Viên Thông Bảo Tháp tại chùa Thanh Mai.

Theo văn bia "Trùng tu Phật Tích Sơn Thanh Mai tự bi ký", chùa Thanh Mai được xây dựng, mở rộng quy mô lớn ở thế kỷ XVII, XVIII.

Ứng cử di sản thế giới
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Văn bản số 555/BVHTTDL-DSVH báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc đề cử việc lập hồ sơ đệ trình UNESCO công nhận Quần thể di sản văn hóa và danh thắng Yên Tử là Di sản Thế giới.
Công văn số 10766/VPCP-KGVX của Văn phòng Chính phủ đã thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam "Giao cho Bộ VHTTDL chủ trì, hướng dẫn, phối hợp với Ủy ban nhân dân các tỉnh: Quảng Ninh, Bắc Giang lập hồ sơ Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử, trình Thủ tướng Chính phủ cho phép đệ trình Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa của Liên hiệp quốc UNESCO xem xét, công nhận là Di sản thế giới".
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Việt Nam) đã có Văn bản số 491/BVHTTDL-DSVH ngày 27/2 cho ý kiến về việc trình UNESCO đưa Quần thể Di tích và Danh thắng Yên tử vào Danh mục Dự kiến xây dựng hồ sơ Di sản thế giới.
Tháng 3/2015, Ủy ban Nhân dân tỉnh Hải Dương mới nhất trí chủ trương phối hợp cùng Quảng Ninh và Bắc Giang lập hồ sơ xét công nhận quần thể di tích danh thắng Yên Tử là di sản thế giới. Có nhiều khả năng Quần thể di tích danh thắng Yên Tử sẽ gồm cả khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc-Thanh Mai.
Tháng 1/2021, Văn phòng Chính phủ có công văn thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ “Giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam gửi báo cáo tóm tắt đề cử “Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, thuộc địa bàn các tỉnh: Quảng Ninh, Bắc Giang và Hải Dương” tới Trung tâm Di sản thế giới UNESCO để đề nghị xem xét, đưa vào danh sách dự kiến lập hồ sơ di sản thế giới. Qua rất nhiều lần đổi tên, hiện nay hồ sơ mang tên chính thức là hồ sơ "Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc".

Tiêu chí nổi bật
Hồ sơ Yên Tử sau nhiều lần lựa chọn được chốt lập theo hướng di sản văn hóa (tiêu chí 2, 3, 5, 6).

 Tiêu chí (ii): Thể hiện sự giao thoa quan trọng của các giá trị nhân văn, qua một thời kỳ hay bên trong một khu vực văn hoá của thế giới, về những phát triển trong kiến trúc, hoặc công nghệ, nghệ thuật xây dựng đền tháp, quy hoạch thành phố hay thiết kế cảnh quan.

Những di tích trên mặt đất và khai quật được trong lòng đất tại Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử là minh chứng đặc sắc về quá trình giao lưu văn hóa lâu dài, là nơi tiếp nhận nhiều ảnh hưởng văn hóa từ bên ngoài, nhiều học thuyết, tư tưởng có giá trị toàn cầu của văn minh nhân loại, đặc biệt Phật giáo, thuyết phong thủy. Kết quả giao thoa, tiếp biến văn hóa đó được biểu đạt trong tạo dựng cảnh quan, quy hoạch, trong nghệ thuật kiến trúc và nghệ thuật trang trí với diễn biến văn hóa đa dạng qua các thời kỳ lịch sử.

Tiêu chí (iii): Chứa đựng một minh chứng duy nhất hoặc ít nhất cũng hết sức khác biệt về một truyền thống văn hoá hay một nền văn minh hiện vẫn đang tồn tại hoặc đã diệt vong.

Hệ thống di tích trong khu Di sản dày đặc, bao gồm hàng chục ngôi chùa, hàng trăm am tháp, hàng ngàn di vật cổ quý hiếm, đặc biệt là những bản kinh văn và các bản sách quý hiếm, chứa đựng những giá trị tinh thần, tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm và nền văn hóa huy hoàng, rực rỡ thời Đại Việt giữa một vùng đồi núi chập trùng. Những giá trị tinh thần, tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm và nền văn hóa rực rỡ đó luôn đồng hành cùng sự phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam, được các thế hệ nối tiếp kế thừa ngày một phát triển và đang được các thế hệ thiền sư sau này truyền bá đến nhiều quốc gia trên thế giới. Đặc biệt cuốn mộc bản "Thiền tông bản hạnh" hiện còn được lưu giữ tại chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang) được Hội thảo bảo tồn di sản chữ Nôm (theo Vietnamese Nôm Preservation Foundation, USA) lấy làm mẫu cho font chữ Nôm trên mã Unicode (ký hiệu NomNaTongLight.ttf) và được cài đặt vào máy tính trên toàn thế giới. Điểm khác biệt nữa của mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là dùng cả chữ Hán và chữ Nôm, trong khi mộc bản của Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc chỉ dùng chữ Hán…

Tiêu chí (v): Là một ví dụ nổi bật về một hình thức cư trú truyền thống của con người, việc sử dụng đất đai, hay khai thác biển cả, đại diện cho một (hay nhiều) nền văn hoá, hoặc sự tương tác giữa con người và môi trường đặc biệt là khi nó đã trở nên dễ tổn thương do ảnh hưởng của những đổi thay không thể đảo ngược.

Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử là minh chứng đặc sắc về  sự tương tác giữa con người và môi trường cảnh quan thiên nhiên, truyền thống cư trú liên tục của con người, thể hiện qua việc những tín đồ đạo Phật từ hàng nghìn năm trước tới ngày nay, đã sử dụng vùng cảnh quan thiên nhiên Danh sơn Yên Tử linh thiêng, huyền bí để xây dựng và hình thành nên một "Trung tâm phật giáo" với sự hiện diện của một quần thể các công trình kiến trúc đồ sộ được đặt trong một tổng thể cảnh quan hùng vĩ, thơ mộng.

Tiêu chí (vi): Có liên hệ trực tiếp hoặc có thể nhận thấy được với những sự kiện hay các truyền thống sinh hoạt, với các ý tưởng, hay các tín ngưỡng, với các công trình nghệ thuật hay văn học có ý nghĩa nổi bật toàn cầu.

Với sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm, một thiền phái thuần Việt. Thiền phái Trúc Lâm là Phật giáo hướng nội, Phật giáo nhập thế, khai phóng, vị tha. Thiền phái Trúc Lâm chủ trương gắn đạo với đời, gắn xu thế nhập thế của Thiền với việc giữ gìn làng nước của cả dân tộc, nó mang đậm bản sắc dân tộc, tinh thần yêu nước chân chính, tinh thần nhập thể tích cực, kết hợp chặt chẽ Đạo với Đời, Đời với Đạo. Giáo lý của Thiền phái Trúc Lâm được kết tinh bởi nhiều yếu tố và kế thừa, phát huy. Trên cơ sở kế thừa, Trần Nhân Tông đã tập hợp lại thành các kinh văn, các bản sách rất quí giá như: Thiền tâm thiết chủy ngữ lục, Đại Hương Hải ấn thi tập, Tăng già toái sự, Thạch thất mỹ Ngữ, Truyền Đăng Lục, Thượng sĩ hành trạng... Đây là những cuốn sách dạy cho các tăng môn và dân chúng của Thiền phái Trúc Lâm tu tập, sám hối và tu hành thập thiện. Bên cạnh đó còn có các tác phẩm trong mộc bản của Thiền phái Trúc Lâm - sách Thiền tông bản hạnh như: Cư trần lạc đạo phú (ở trần thế vui với đạo) viết theo thể phú, Đắc thú lâm tuyền thành đạo ca (bài ca về được thú vui rừng suối mà thành đạo của Trần Nhân Tông), Vịnh Hoa Yên tự phú (vịnh cảnh chùa Hoa Yên) của Thiền sư Huyền Quang…Đây là những tác phẩm văn học thiền tông có giá trị và có ảnh hưởng tích cực đến đời sống xã hội và được nhiều nhà nghiên cứu văn học trong và ngoài nước quan tâm tìm hiểu. Mộc bản của Thiền phái Trúc Lâm được khắc bằng chữ Hán và chữ Nôm với nhiều kiểu chữ khác nhau như: chân thư, thảo thư, lệ thư, hành thư…chữ khắc công phu, đẹp là những tác phẩm thư pháp nghệ thuật tuyệt mỹ. Nhiều trang mộc bản được khắc đan xen thêm những bức họa đồ minh họa, đường nét tài hoa tinh tế, bố cục chặt chẽ hài hòa xứng đáng là tác phẩm đồ họa thẩm mỹ cao.

Quá trình trùng tu, tôn tạo các di tích nằm trong hồ sơ đề cử [cập nhật mới nhất]

Tham khảo

Du lịch Bắc Giang
Du lịch Hải Dương
Di tích tại Bắc Giang
Du lịch Quảng Ninh
Di tích tại Quảng Ninh
K
Văn hóa xứ Đông


title: Bruno Fernandes de Souza

text:
Bruno Fernandes das Dores de Souza (sinh ngày 23 tháng 12 năm 1984 tại Ribeirão das Neves của Brazil), còn biết đến với tên gọi Bruno là một thủ môn người Brazil đang thi đấu theo hợp đồng cho câu lạc bộ Montes Claros thuộc giải vô địch quốc gia Brazil. Đây là thủ môn được biết đến nhiều nhất qua vụ việc chặt bạn gái của mình thành nhiều mảnh rồi đem cho chó ăn.

Sự nghiệp
Bruno từng là cựu thủ môn đầy tài năng của câu lạc bộ Flamengo, đã từng là đội trưởng Flamengo vô địch Brazil năm 2009 và được liên hệ để chuyển đến câu lạc bộ AC Milan. Thủ môn này có tương lai khi có thể cùng đội tuyển Brazil tại World Cup 2014. Sau đó Montes Claros đang chơi ở giải Mineiro ký hợp đồng 5 năm.

Thành tích
(Tính đến )

Theo website chính thức của Flamengo và Flaestatística.

Vụ việc
Năm 2010, anh đã gây ra chấn động cho thế giới nói chung và tại Brazil nói riêng khi gây tội ác giết chết cô bạn gái Eliza Samudio và sau đó băm xác cô người mẫu từng tuyên bố có quan hệ với Cristiano Ronaldo rồi đem cho chó ăn và một phần xác thì trộn vào bê tông để phi tang.

Bối cảnh
Bruno đã lần đầu gặp mặt Samudio tại một bữa tiệc năm 2009, và sau đó hai người dần nảy sinh tình cảm. Chuyện gì đến rồi cũng sẽ đến, Samudio tuyên bố có thai với Bruno và yêu cầu anh phải có trách nhiệm, rằng anh không thể dửng dưng sau tất cả những gì đã xảy ra. Rạn nứt bắt đầu xuất hiện khi Bruno bắt cô và yêu cầu hủy cái thai đi nhưng cô không đồng ý.

Hành vi
Samudio sinh hạ một bé trai khỏe mạnh và đặt tên là Bruninho. Nhằm tránh phải chu cấp tiền nuôi Bruninho, được sinh vào tháng 2 năm 2010, Bruno cùng 8 nghi can khác đã lên kế hoạch bắt cóc và giết hại Samudio. Anh yêu cầu cô gái đến khách sạn để lấy mẫu xét nghiệm ADN rằng mình là cha đứa trẻ, đồng thời hứa rằng sẽ nhận là cha đứa bé và cho cô một căn hộ. Sau khi Samudio đến khách sạn, Bruno cùng những kẻ đồng lõa đã bắt cóc, tra tấn, sát hại và chặt xác, phi tang cô.

Kết án
Với tội danh bắt cóc và giết người, Bruno đã bị tòa án tuyên phạt mức án 22 năm 3 tháng tù vì hành vi giết người man rợ, vô nhân tính và khiến dư luận Brazil cảm thấy rùng mình mỗi khi nhắc lại bởi tội ác man rợ của Bruno. Ban đầu thì anh chỉ bị buộc tội bắt cóc con tin với án tù 4 năm, 6 tháng, nhưng trước những bằng chứng bổ sung thì anh phải chịu án cao hơn nhiều.

Theo luật pháp Brazil, bất cứ phạm nhân nào cải tạo tốt trong khoảng thời gian 3 đến 4 năm đều được xem xét tại ngoại. Tuy nhiên, bản án của Bruno được giảm nhẹ so với mức án lên đến 41 năm tù như dự kiến là do sự hối lỗi và hợp tác điều tra của thủ môn này để nhận được lượng khoan hồng. Luật pháp sở tại quy định, những người nhận hình phạt như Bruno có thể sẽ được trả tự do trong khoảng 3-4 năm phụ thuộc hành vi trong quá trình cải tạo.

Chú thích

Thủ môn bóng đá
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Sinh năm 1984
Nhân vật còn sống
Người Minas Gerais


title: Gypsophila (chi chim)

text:
Gypsophila là một chi chim trong họ Pellorneidae. Các loài của chi này hiện đã được sáp nhật vào chi Napothera.

Chú thích

Tham khảo

Danh sách các chi chim
Họ Chuối tiêu


title: Elliott Smith

text:
Steven Paul "Elliott" Smith (sinh ngày 6
tháng 8 năm 1969 – mất ngày 21 tháng 10 năm 2003) là một ca sĩ kiêm nhà sáng tác ca khúc người Mỹ. Smith sinh ra ở Omaha, Nebraska, lớn lên tại Texas và sống ở Portland, Oregon khi bắt đầu có những thành công trong sự nghiệp nghệ thuật. Nhạc cụ chính mà Smith hay sử sụng là đàn guitar, ngoài ra ông còn có thể chơi piano, clarinet, bass guitar, drums và harmonica. Smith có một chất giọng rất đặc biệt, nghe rất nhẹ nhàng và lan tỏa. Năm 1994, vài năm sau khi bắt đầu chơi trong ban nhạc rock Heatmiser, Smith bắt đầu sự nghiệp solo và phát hành album với 2 hãng thu âm Cavity Search và Kill Rock Stars. Năm 1997, Smith bắt đầu thành công khi ca khúc "Miss Misery" của anh giành được giải Oscar cho hạng mục ca khúc hay nhất trong phim Good Will Hunting. Trong những sáng tác của ông, có thể hay bắt gặp rượu, ma túy, sự mất niềm tin. Smith qua đời ở tuổi 34 tại Los Angeles, California với 2 nhát dao trên ngực. Kết quả khám nghiệm tử thi cho thấy đây không phải là một vụ tự sát. Cùng trong thời gian ấy, Smith đang chuẩn bị phát hành album phòng thu thứ 6 From a Basement on the Hill.

Phong cách âm nhạc
Smith chịu ảnh hưởng bởi các nghệ sĩ/ban nhạc như Big Star, The Clash, The
Who, Led Zeppelin, The Kinks, Pink Floyd, Rush, Elvis Costello, Television,
Motown, AC/DC, Hank Williams và Scorpions. Smith thường dành thời gian để
nghe đi nghe lại các album nhạc trong nhiều tháng. Sean Croghan – một người bạn
đại học cùng phòng với Smith kể lại rằng trong suốt năm cuối đại học Smith hầu
như chỉ nghe thể loại slow jams. Smith cũng thường lấy cảm hứng từ
tiểu thuyết, tôn giáo và tâm lý học. Ông thích những tác phẩm cổ điển như
Samuel Beckett, T. S. Eliot and Fyodor Dostoyevsky.

Trong vài lần phỏng vấn, Smith có nhắc đến Bob Dylan với sự ngưỡng mộ và tiết lộ rằng
Bob Dylan là những nghệ sĩ đầu tiên ảnh hưởng đến phong cách của Smith. Ông kể
rằng: "Cha tôi chỉ tôi cách chơi bài ‘Don’t Think Twice, It’s All Right’. Tôi
thích những lời ca mà Dylan sáng tác và tôi thích cách mà ông ấy thích những
lời ca". Smith đã cover lại ca khúc "When I paint my masterpiece" một vài lần.
Smith còn được so sánh với Nick Drake – một huyền thoại nhạc folk được biết đến bởi giọng
ca và kĩ thuật chơi đàn guitar của ông. Smith là một fan cuồng nhiệt của The Beatles, ông đã nghe The
Beatles rất thường xuyên khi chỉ mới 4 tuổi và ông cũng tiết lộ rằng album The White
Album là cội nguồn cảm hứng để ông trở thành một người nghệ sĩ. Năm 1998, Smith
đã cover lại bài "Because" của The Beatles và bài hát là soundtrack trong bộ
phim American Beauty. Dù đây là ca khúc duy nhất của The Bealtes mà Smith cover
và chính thức phát hành cho công chúng, người ta còn cho rằng Smith còn có ít
nhất hai bản cover nữa là Revolution và I’ll be back.

Các nhạc phẩm đã phát hành

 Các album phòng thu

 Roman Candle (1994)
 Elliott Smith (1995)
 Either/Or (1997)
 XO (1998)
 Figure 8 (2000)

Tham khảo

Elliott Smith
Âm nhạc
Nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Ca sĩ Los Angeles
Sinh năm 1969


title: Nguyễn Thị Năm

text:
Nguyễn Thị Năm (1906 – 9 tháng 7 năm 1953, quê ở Làng Bưởi, ngoại thành Hà Nội), là một địa chủ có công đóng góp tài sản cho Việt Minh trong kháng chiến chống Pháp. Bà nguyên là Hội trưởng Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam tỉnh Thái Nguyên. Trong cuộc Cải cách ruộng đất, bà bị nông dân địa phương đấu tố là địa chủ gian ác và bị xử bắn

Bà còn được gọi là Cát Hanh Long vì đây là tên một hiệu buôn do bà làm chủ ở Hải Phòng.

Sự nghiệp
Bà giỏi làm ăn trên đất cảng Hải Phòng, và đã làm nhiều nghề khác nhau trong đó có buôn bán sắt vụn, và đã sớm thành đạt trên thương trường. Sau đó bà xây nhà mua ruộng như thói thường của người xưa: vừa kinh doanh nơi thành thị, vừa mua ruộng đất bám sát với thôn quê.

Ủng hộ Việt Minh
Trong kháng chiến chống Pháp, được nhà văn Nguyễn Đình Thi thuyết phục, bà Nguyễn Thị Năm đã đóng góp nhiều tiền bạc, vải vóc, nhà cửa cho Việt Minh.

Sau năm 1945, bà Năm tản cư theo cách mạng lên chiến khu, và mua lại hai đồn điền lớn của "một ông Tây què" tại Thái Nguyên. Hai con trai bà đều đi theo kháng chiến. Trước Cách mạng tháng Tám, gia đình bà từng ủng hộ Việt Minh 20.000 đồng bạc Đông Dương (tương đương bảy trăm lạng vàng lúc bấy giờ) và sau đó giúp đỡ nhiều vật dụng, thóc gạo, y tế và nhà cửa. Khi chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổ chức "Tuần lễ vàng", bà đóng góp hơn 100 lạng vàng. Trong suốt thời gian kháng chiến chống Pháp, bà Nguyễn Thị Năm tham gia các cấp lãnh đạo của Hội Phụ nữ của tỉnh Thái Nguyên và Liên khu Việt Bắc, trong đó có 3 năm làm Chủ tịch hội Phụ nữ tỉnh Thái Nguyên. Khi thực hiện lệnh "tiêu thổ kháng chiến", bà đã cho san bằng khu biệt thự Đồng Bẩm tại Thái Nguyên..

Nhiều cán bộ cách mạng, nhiều đơn vị bộ đội thường tá túc trong đồn điền của bà. Bà Nguyễn Thị Năm cũng từng nuôi ăn, giúp đỡ nhiều cán bộ Việt Minh sau này giữ những cương vị quan trọng như Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt , Lê Đức Thọ, Phạm Văn Đồng, Hoàng Hữu Nhân, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Chí Thanh, Hoàng Tùng, Vũ Quốc Uy, Hoàng Thế Thiện, Lê Thanh Nghị...

Bà còn "đã phóng xe nhà treo cờ đỏ sao vàng từ Hải Phòng lên thẳng chiến khu qua thành phố Thái Nguyên, nơi quân Nhật còn chiếm đóng đến Đồng Bẩm, Đình Cả, Võ Nhai để báo cho con trai và các đồng chí của mình tin Hà Nội đã giành được chính quyền".

Trong Cải cách ruộng đất

Án trạng và xét xử
Khi Cuộc cải cách ruộng đất triển khai vào năm 1953, những hành động yêu nước của Nguyễn Thị Năm bị cố vấn Trung Quốc cho là "giả dối nhằm chui sâu, leo cao vào hàng ngũ cách mạng để phá hoại." và bà trở thành địa chủ đầu tiên bị đem ra "xử lý". Bà bị lên án với tội danh "tư sản địa chủ cường hào gian ác".

Theo hồi ký Trần Huy Liệu, lúc đó là uỷ viên Thường trực Quốc hội, thanh tra Cải cách Ruộng đất tại Thái Nguyên, thì cuộc đấu tố bà Năm được tổ chức ngày 22 tháng 5 năm 1953, với sự tham dự của gần 1 vạn người dân địa phương. Cũng theo ông Liệu, hai con trai của bà Năm lúc đó cũng bị đấu tố.

Theo Website báo Nhân Dân lưu trữ số 125, từ ngày 21 đến ngày 25 tháng 7 năm 1953, theo tờ báo thì Hồ Chí Minh với bút danh C.B đã đăng bài "Địa chủ ác ghê", kể tội Nguyễn Thị Năm là "Làm chết 32 gia đình gồm có 200 người... Giết chết 14 nông dân, Tra tấn đánh đập hằng chục nông dân...". Cũng theo đó, Nguyễn Thị Năm đã "thông đồng với Pháp và Nhật để bắt bớ cán bộ. Sau Cách mạng tháng Tám, chúng đã thông đồng với giặc Pháp và Việt gian bù nhìn để phá hoại kháng chiến" và cũng theo đó thì Nguyễn Thị Năm "không thể chối cãi, đã thú nhận thật cả những tội ác". Tuy nhiên, theo “Biên niên tiểu sử” của Hồ Chủ tịch trên trang web của Bảo tàng Hồ Chí Minh có ghi nhận chi tiết về hoạt động từng ngày của Hồ Chí Minh thì ông chỉ có bài “Địa chủ phản động ác ghê” đăng trên báo Cứu Quốc số 2459, ngày 2/11/1953, ký bút danh Đ.X, nhưng nội dung bài báo này khác hẳn so với nội dung của bài báo “Địa chủ ác ghê” nói trên. Bên cạnh đó trong biên niên hoạt động của Hồ Chí Minh và tư liệu báo chí thuộc thư viện Quốc gia Việt Nam vào tháng 7/1953 cũng không tìm thấy bài báo "địa chủ ác ghê" mà chỉ ghi nhận 5 bài báo trên báo Nhân dân với bút danh C.B đăng trên các số 121, 123, 124 và 126 trong tháng 7/1953, không có nội dung nào liên quan đến vấn đề cải cách ruộng đất.

Theo hồi kí của các cựu lãnh đạo thời kì đó, cũng như của các nhân vật bất đồng chính kiến chống Nhà nước Việt Nam thời kì đó như Nguyễn Minh Cần, Bùi Tín, Vũ Thư Hiên... đều ghi nhận sự phản ứng quyết liệt của Hồ Chí Minh khi nghe báo cáo về vụ việc bà Năm. Kể cả trong quá trình ghi nhận sai lầm về Cải cách ruộng đất, Hồ Chí Minh và nhiều lãnh đạo Đảng khi đó đều hối hận đã không kịp ngăn chặn hành động tấn công bà Năm của người dân địa phương.

Vụ án
Sau những cuộc đấu tố, với đủ các thứ tội ác bị người dân địa phương gán ghép, bà đã bị đem ra xử bắn ở Đồng Bẩm, tỉnh Thái Nguyên vào 29 tháng 5 âm lịch (tức 9 tháng 7) năm 1953 và được báo chí đương thời coi là phát súng hiệu cho một cuộc vận động "long trời lở đất". Bà Năm bị đem ra trước công chúng đấu tố ba lần trước khi đem xử bắn.

Trong hồi ký Giọt nước trong biển cả, Hoàng Văn Hoan cho rằng Ủy ban Cải cách ruộng đất tại địa phương tự cho phép các đội Cải cách ruộng đất được bắn vào địa chủ gian ác để nâng cao khí thế nông dân. Việc bắn địa chủ mở đầu từ Thái Nguyên (Nguyễn Thị Năm) sau lan tràn đi nhiều nơi, được dân chúng các địa phương coi là một phương pháp tốt, để nâng cao uy thế của nông dân.

Theo Hoàng Tùng viết trong hồi ký Những kỷ niệm về Bác Hồ thì: khi thấy cố vấn Trung Quốc bảo phải xử tử Nguyễn Thị Năm, Hoàng Quốc Việt (ủy viên Trung ương Đảng, ủy viên ban lãnh đạo Cải cách Ruộng đất trung ương, phụ trách Cải cách ở Thái Nguyên) đến báo cáo với Hồ Chí Minh ý kiến của cố vấn. Hồ Chí Minh hứa với Hoàng Quốc Việt sẽ nói với Trường Chinh, Trưởng ban chỉ đạo trong cải cách ruộng đất, nhưng ông không làm. Hơn nữa, Hồ Chí Minh đã giữ im lặng vì sợ gây mâu thuẫn với cố vấn Trung Quốc. Hồ Chí Minh nói: "Không ổn! Không thể mở đầu chiến dịch bằng cách nổ súng vào một phụ nữ, mà người phụ nữ ấy lại là người từng nuôi cán bộ cộng sản, là mẹ một trung đoàn trưởng Quân đội Nhân dân Việt Nam đang tại chức!". Cũng theo hồi ký của Hoàng Tùng thì: "Chọn địa chủ Nguyễn Thị Năm để làm trước là do có người mách cho cố vấn Trung Quốc". Họp Bộ Chính trị, Hồ Chí Minh nói: "Tôi đồng ý người có tội thì phải xử thôi, nhưng tôi cho là không phải đạo nếu phát súng đầu tiên lại nổ vào người đàn bà, mà người ấy lại giúp đỡ cho cách mạng.", "Người Pháp nói không nên đánh vào đàn bà, dù chỉ đánh bằng một cành hoa". Sau cố vấn Trung Quốc là La Quý Ba đề nghị mãi, Hồ Chí Minh nói: "Thôi, tôi theo đa số chứ tôi vẫn cứ cho là không phải", và họ cứ thế làm.

Trong hồi ký Làm người là khó, Đoàn Duy Thành, phó thủ tướng giai đoạn 1982-1990 viết: "Khi chuẩn bị bắn Nguyễn Thị Năm, Bác Hồ đã can thiệp, Bác nói đại ý "Chẳng lẽ Cải cách Ruộng đất không tìm được một tên địa chủ cường hào gian ác là nam giới mà mở đầu đã phải bắn một phụ nữ địa chủ hay sao?" Nhưng cán bộ thừa hành báo cáo là đã hỏi cố vấn Trung Quốc và được trả lời "Hổ đực hay hổ cái đều ăn thịt người cả!" Thế là đem hành hình Nguyễn Thị Năm".

Đánh giá
Theo cuốn Làm người là khó Đoàn Duy Thành cho rằng vụ xử bắn Nguyễn Thị Năm có 3 điều sai chính sách (bà Năm thuộc vào cả ba diện đáng ra phải được chiếu cố theo Luật Cải cách ruộng đất Quốc hội Khóa I thông qua: Địa chủ kháng chiến, địa chủ kiêm công thương, địa chủ hiến ruộng cho cách mạng), đồng thời không hợp đạo lý của người Việt Nam khi bắn một địa chủ là nữ, không phải cường hào gian ác. Nhưng nông dân địa phương thì không quan tâm những điều đó, họ chỉ quan tâm đến việc trừng trị bất kỳ ai là địa chủ. Khi Đoàn Duy Thành trao đổi với Trần Phương về việc này thì được trả lời: "Cậu tập trung vào học tập chỉnh huấn, kiểm điểm cho tốt để báo cáo được thông qua. Còn việc đó nói gì cũng không được đâu, có khi còn nguy hiểm nữa… chúng ta sẽ bàn sau…"

Năm 1955-1956, khi Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức sửa sai cuộc cải cách ruộng đất, trường hợp mang tính điển hình của vụ Nguyễn Thị Năm vẫn không được giải tỏa.

Ngày 10 tháng 11 năm 2001, trong một văn bản chứng nhận, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết: "Bà Nguyễn Thị Năm tức Cát Hanh Long là một địa chủ có tinh thần yêu nước, trong kháng chiến đã từng giúp đỡ bộ đội. Bản thân tôi và Đại tướng Nguyễn Chí Thanh có lúc đã ở lại nhà bà. Trong những buổi họp sửa sai, chính Bác Hồ, đồng chí Trường Chinh và đồng chí Lê Văn Lương đều cho rằng xử trí bà Nguyễn Thị Năm là một sai lầm".

Ngày 6 tháng 12 năm 2001, Hoàng Tùng, (khi xảy ra vụ việc là Chánh Văn phòng Trung ương Đảng) cũng xác nhận: "Tôi biết gia đình bà Nguyễn Thị Năm và hoạt động của bà và các con bà từ năm 1948 đến 1953... Việc xảy ra lâu rồi, không tài nào thay đổi được. Song có thể sửa bằng cách minh oan cho bà Năm và ghi nhận sự cống hiến của bà và gia đình đối với công việc giải phóng dân tộc..."

Gia đình
Nguyễn Thị Năm có hai người con trai Nguyễn Hanh và Nguyễn Cát (lúc hoạt động bí mật có tên là Hoàng Công). Thương hiệu Cát Hanh Long là ghép tên của hai người con.

Hai con trai của bà đều theo Việt Minh đi bộ đội. Ông Nguyễn Hanh từng hộ tống đoàn đại biểu chính phủ do các ông Nguyễn Lương Bằng, Trần Huy Liệu... vào Huế nhận ấn kiếm khi vua Bảo Đại thoái vị năm 1945. Ông Nguyễn Cát thì sau trở thành một Trung đoàn trưởng của Sư đoàn 308.

Khi bà Nguyễn Thị Năm bị xử bắn, hai người con đang đi công tác tại Trung Quốc nên không biết (Theo ông Trần Huy Liệu thì hai con trai của bà cũng bị dân địa phương đấu tố vào lần 2, xem ở trên). Mặc dù đi bộ đội và có công với lực lượng Việt Minh, năm 1953 Nguyễn Hanh và Nguyễn Cát bị địa phương triệu về và phải đi cải tạo đến cuối năm 1956 mới được thả về.

Những năm cuối thập niên 1950, ông Hanh vào làm trong Văn phòng Ty Kiến trúc Thái Nguyên, rồi về Hà Nội làm ở một xí nghiệp dược phẩm. Vợ ông Hanh thì dạy ở một trường tiểu học. Các cháu của bà Nguyễn Thị Năm vì lý lịch gia đình thuộc thành phần địa chủ nên từng bị trả hồ sơ khi xin việc và cũng không được gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam. Người con thứ là ông Nguyễn Cát thì chuyển ngành sang Ty Thương nghiệp rồi sau đó gia đình ông cũng về Hà Nội. Năm 1998 ông Nguyễn Hanh và ông Nguyễn Cát được công nhận là cán bộ hoạt động lâu năm, cán bộ tiền khởi nghĩa.

Sau nhiều năm cố gắng, đến năm 1990, gia đình mới tìm được hài cốt của bà Năm tại Đồng Bẩm.

Yêu cầu phục hồi danh dự
Trong nhiều năm, ông Nguyễn Hanh cùng bà Diệp vẫn đứng đơn đề nghị các cá nhân và cơ quan có trách nhiệm thực hiện Nghị định số 28/CP của Chính phủ ban hành ngày 29 tháng 04 năm 1995, theo đó đề nghị của gia đình ông Hanh nhiều năm nay là nên xét thưởng Huân chương Kháng chiến chống Pháp và truy tặng danh hiệu Liệt sĩ cho bà Nguyễn Thị Năm. Dù đã nhiều lần lên tiếng yêu cầu từ năm 1995 đến năm 2014 qua những lá thư gửi lên địa phương và trung ương đòi phục hồi danh dự cho mẹ nhưng gia đình không nhận được hồi âm.

Tham khảo
 Bùi Tín, Following Ho Chi Minh: The Memoirs of a North Vietnamese Colonel. Nhà xuất bản C. Hurst & Co. Publishers, 1995, ISBN 1850652317.
 Đoàn Duy Thành, Làm người là khó, hồi ký
 Hội liên hiệp phụ nữ tỉnh Thái Nguyên. Lịch sử phong trào phụ nữ tỉnh Thái Nguyên, 1930-2000, 2002.

Chú thích

Đọc thêm
Hồi ký "Những kỉ niệm về Bác Hồ" của Hoàng Tùng
Hồi ký Mặt thật của Bùi Tín
.

Liên kết ngoài
 Hồi ký Đoàn Duy Thành "Làm người là khó", 25/8/2004
Cuộc cải cách ruộng đất 50 năm trước đây tại miền Bắc VN (bài 4)

Địa chủ
Thương nhân Việt Nam
Nữ doanh nhân Việt Nam
Người bị hành quyết
Nạn nhân chủ nghĩa cộng sản
Cải cách ruộng đất ở Việt Nam
Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Samsung Galaxy Win

text:
Samsung Galaxy Win hoặc được biết đến như Galaxy Grand Quattro ở một số thị trường là điện thoại thông minh phát triển bởi Samsung Electronics. Nó được công bố bởi Samsung vào 20 tháng 5 năm 2013. Samsung Galaxy Win có vi xử lý lõi-tứ Cortex-A5 1.2  GHz và RAM 1 GB, với bộ nhớ trong 8 GB có thể mở rộng lên đến 64 GB bằng cách sử dụng thẻ nhớ microSD. Thiết bị còn hỗ trợ kết nối mạng thông qua 2G và 3G, Wi-Fi. Hệ thống định vị bao gồm A-GPS với Google Maps. Galaxy Grand chạy Android 4.1.2. Jellybean OS.

Samsung Galaxy Win là điện thoại thông minh có máy ảnh chính 5 MP hỗ trợ chụp ảnh và quay video chất lượng cao. Máy ảnh trước 0.3 MP. Máy ảnh chính có thể quay video 720*480 với 30 khung trên giây. Máy ảnh có hỗ trợ LED flash có thể nhìn thấy đối tượng trong điều kiện thiếu sáng.

Tự động lấy nét, thẻ địa lý, chạm lấy nét và nhận diện khuôn mặt là một số tính năng được hỗ trợ trên Samsung Galaxy Win I8552. Thậm chí còn có  tính năng ổn định hình ảnh và nhận diện nụ cười, trình sửa ảnh cơ bản trên Galaxy Win mà bạn có thể sử dụng trên hình ảnh của bạn với mỗi lần chạm.

Samsung Galaxy Win có pin là 2000 mAh Li-ion có thể giúp Galaxy Win sử dụng trên 10 giờ. 4.7 inches TFT WVGA, màn hình đa chạm 16 M màu.

Biến thể

SHV-E500S/L

Galaxy Win Pro(SM-G3812)

Galaxy Win Pro(SM-G3818)

Galaxy Win Pro(SM-G3819)

Galaxy Win Pro(SM-G3819)

GT-I8558

SCH-I869

Tham khảo

Liên kết
 Trang chủ chính thức Hàn Quốc
 Trang chủ chính thức Trung Quốc (CMCC)
 Trang chủ chính thức Trung Quốc (China Telecom)

Samsung Electronics
Công ty sản xuất điện thoại di động
Công ty điện thoại di động
Điện thoại di động Samsung
Điện thoại thông minh
Thiết bị Android
Điện thoại di động được giới thiệu năm 2013


title: Danh sách nhà sản xuất điện thoại di động theo quốc gia

text:
Đây là Danh sách nhà sản xuất điện thoại lọc theo quốc gia.

Anh
Binatone
INQ
Vertu
nothing

Ấn Độ
iball
Karbonn Mobiles
Celkon Mobiles
Onida Electronics
Videocon
Reliance Communications
Micromax Mobile
XOLO
Simmtronics
Spice Digital

Bangladesh
Walton
Symphony Mobile

Brazil
Gradiente

Canada
BlackBerry

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Thuraya

Colombia
Avvio

Cộng hòa Séc
Jablotron
Verzo

Đài Loan
Acer
Asus
BenQ
DBTel
Dopod
Gigabyte Technology
E-TEN
HTC

Đan Mạch
Lumigon

Đức
AEG
Grundig Mobile
Telefunken
Siemens

Hà Lan
Fairphone
John's Phone
Philips

Hàn Quốc
Samsung
LG
Pantech Inc.
KT Tech

Indonesia
Nexian

Latvia
Just5

Malaysia
M Dot

Mexico
Kyoto Electronics
Lanix
Zonda

Mỹ
Microsoft
Apple
BLU
Firefly
Garmin
InfoSonics
Palm
Sonim

Nhật Bản

Fujitsu
Kyocera Communications
NEC
NEC Casio Mobile Communications
Panasonic
Sanyo
Chetan
Sony Mobile Communications
Toshiba

Nga
Gresso
Sitronics
Yota

Pakistan
QMobile

Pháp
Alcatel
Archos
Bull
MobiWire
Thomson
Wiko

Phần Lan
Jolla
Twig Com
Nokia

Philippines
Cherry Mobile

Tây Ban Nha
GeeksPhone
Vitelcom
BQ

Thụy Điển
Doro
Handheld Group

Thái Lan
DTAC Phone
True Phone
Wellcom

Tunisia
Evertek

Trung Quốc

BBK
CECT
Haier
Huawei
K-Touch
Lenovo
Meizu
Oppo
Sagetel
Symphony
Tecno
TCL Corporation
Xiaomi
Zoom
ZTE
Gionee

Việt Nam
Asanzo
 Bphone
Bavapen
Masscom
Mobiistar
Viettel
VNPT
VinSmart
Connspeed

Ý
Brondi
Olivetti
Onda Mobile Communication
Telit

Tham khảo

Điện thoại di động


title: Danh sách nhân vật trong Transformers: Prime

text:
Transformers: Prime là bộ phim truyền hình dành cho trẻ em được sản xuất bởi Hasbro Studios và được Polygon Picture chuyển thành hoạt hình, dựa trên các mẫu robot đồ chơi những năm 1980 của Hasbro. Giống như hầu hết các phiên bản phim của Transformers, "Transformers: Prime" tập trung vào cuộc xung đột giữa hai phe robot: Autobots chính diện của thủ lĩnh Optimus Prime và Decepticons xấu xa của thủ lĩnh Megatron.

Phe Autobot (Bots)

Optimus Prime
Lồng tiếng: Peter Cullen
Thủ lĩnh tối cao của phe Autobot. Khi biến hình, Optimus trở thành chiếc xe tải màu đỏ xen kẽ xanh dương, mũi xe có gắn huy hiệu Autobot. Sang season 3, sau khi Optimus tự dùng búa rèn của Solus Prime để nâng cấp bản thân trở nên mạnh hơn, ông đã có thể bay được nhưng chưa biến hình hoàn toàn sang máy bay. Sang tập 5 "Project Predacon" (Dự án Predacon) của season 3, Optimus đổi hình dạng thành chiếc xe EFV màu đỏ (loại xe chiến đấu mọi địa hình của quân viễn chinh Mỹ).
Tên thời trẻ của Optimus Prime là Orion Pax, ông từng là một thủ thư bình thường ở Tàng kinh viện Iacon, hành tinh Cybertron. Khi nghiên cứu dữ liệu trong thư viện, Orion nhận ra sự suy đồi của tầng lớp thượng lưu Cybertron và sự bất công trong xã hội lúc đó. Vì thế, anh dễ dàng bị thu hút vào lý tưởng và tuyên ngôn của đấu sĩ lừng danh Megatronus, kẻ lấy tên một trong 13 vị Prime đầu tiên của Cybertron. Megatronus luôn thách thức giới cầm quyền bấy giờ, lên tiếng đòi quyền bình đẳng cho nhân dân, hắn nhanh chóng trở thành nhà cách mạng được muôn người ủng hộ. Trong những người dưới trướng Megatronus, Soundwave là kẻ xuất chúng nhất. Orion học hỏi ở Megatronus rất nhiều, xem hắn như người thầy và anh trai của mình. Sau khi rời bỏ đấu trường và tham gia vào chính trị, hắn đổi tên thành Megatron. Ít lâu sau, hắn trình diện hội đồng tối cao Cybertron, bày tỏ quan điểm cũng như hứa hẹn về một tương lai bình đẳng tự do, được xây dựng bằng bạo lực chiến tranh. Megatron còn trắng trợn đòi được phong làm Prime kế nhiệm. Orion Pax thì cho rằng bạo lực không thể đem đến hòa bình. Những lời chân thành và tư tưởng cao thượng của anh được hội đồng khâm phục, họ liền phong cho anh làm Prime thay vì Megatron.
Tức giận vì tham vọng bất thành, Megatron thành lập đội mãnh binh trung thành Decepticon, hạ gục bất kì ai cản đường và dìm cả Cybertron vào khói lửa chiến tranh. Orion Pax muốn cữu vãn tình hình, đã vào tận trung tâm hành tinh Cybertron, khẩn cầu sự giúp đỡ từ Primus - Thần sáng tạo, tổ thần của nhân dân Cybertron. Bấy giờ Primus đang suy kiệt do chiến tranh, song Ngài vẫn nhận ra phẩm chất cao thượng của Orion nên ban cho anh Ma trận chỉ huy. Nhờ sở hữu Ma trận chỉ huy, Orion trở thành Optimus Prime, truyền nhân cuối cùng của Primus.
Optimus là một thủ lĩnh khôn ngoan, dũng cảm, ông rất được các Autobot kính trọng và tín nhiệm. Từ khi trở thành Prime, ông đã kìm chế cảm xúc bản thân, mọi người chưa bao giờ thấy ông khóc, tức giận hoặc cười to, ông lúc nào cũng tỏ ra điềm tĩnh và nói năng nhẹ nhàng, lịch sự. Optimus rất nhân hậu và yêu hòa bình, tin vào sự hướng thiện. Ông nghiêm cấm đồng đội của mình hãm hại hoặc làm liên lụy tới con người, cũng không bao giờ đánh lén hoặc lợi dụng thời cơ tiêu diệt kẻ địch lúc hắn yếu nhất. Tuy nhiên, khi mọi biện pháp hòa giải đều vô ích, ông sẵn sàng dùng tới vũ lực.

BumbleBee
Trinh sát giỏi của nhóm Autobot. Khi biến hình, cậu trở thành chiếc xe hơi thể thao Urbana 500 màu vàng điểm những đường kẻ đen bên thân. Mẫu xe này dựa trên mẫu Chevrolet Camaro của nhân vật cùng tên trong phim "Transformers" của Michael Bay.
Là Autobot bảo vệ Rafael Esquivel.
BumbleBee là Autobot trẻ tuổi nhất trong nhóm Prime. Sau một lần đi trinh sát bất thành, cậu bị Decepticon tra tấn dã man và bị Megatron bóp nát bộ phận phát âm. Từ đó, cậu chỉ có thể phát ra những âm thanh kì lạ nhưng đồng đội và Rafael vẫn hiểu cậu muốn nói gì. BumbleBee thích trò chơi điện tử đua xe, là một robot rất dễ thương, tốt bụng, dũng cảm, có năng lực. Cậu luôn luôn cố gắng bảo vệ Rafael và mọi người.

Arcee
Lồng tiếng: Sumalee Montano
Là Autobot bảo vệ Jack Darby. Khi biến hình, cô trở thành một chiếc mô tô Kawasaki Ninja 250R màu xanh và đen.
Một nữ Autobot dũng cảm, nghiêm khắc, mạnh mẽ và đầy nghị lực. Cô là người nhỏ con nhất nhóm Autobot nhưng rất nhanh nhẹn và dẻo dai. Trong quá khứ, Arcee từng mất hai đồng đội thân thiết là Tailgate (từ hồi chiến tranh Cybertron) và Cliffjumper. Vì vậy, cô rất sợ phải mất đi Jack cũng như những đồng đội còn lại của mình. Sau một lần cô và Jack bị Airachnid - kẻ thù của cô tấn công suýt chết, Arcee ngộ ra rằng cô không thể cứ mãi đau buồn với quá khứ mà quên đi hiện tại, nơi vẫn có nhiều thứ cô cần phải bảo vệ.

Bulkhead
Lồng tiếng: Kevin Michael Richardson
Là Autobot bảo vệ Nakadai Miko. Khi biến hình, anh trở thành một chiếc xe SUV màu xanh lá cây.
Bulkhead từng làm công nhân xây dựng ở Cybertron, khi chiến tranh xảy ra, anh đi theo Optimus Prime làm biệt kích. Anh khá cục mịch và vụng về nhưng rất kiên cường. Từ khi nhận làm người bảo vệ cho Miko, Bulkhead nhiều phen đau đầu vì cô bé quá hiếu động này, nhưng sau mọi chuyện, họ đã trở thành bạn rất thân. Chính Miko đã truyền cho Bulkhead niềm đam mê nhạc rock. Ngoài Miko, anh còn có một người bạn khác là Wheeljack - một Autobot thích lang bạt ngoài vũ trụ.

Ratchet
Lồng tiếng: Jeffrey Combs
Là bác sĩ tài giỏi của nhóm Autobot. Khi biến hình, Ratchet trở thành một xe cứu thương màu đỏ và trắng.
Ratchet và Optimus hay gọi nhau là "bạn cũ" (old friend), ông là người hiểu rõ thời trai trẻ cũng như tính tình của Optimus nhất. Ratchet rất nghiêm nghị, lạnh lùng, ít nói, hay la lên "I needed that!" (Tôi cần nó mà!) mỗi khi bị ai đó phá hỏng đồ dùng của mình. Tuy nhiên, có lần Ratchet đã tỏ ra khá lập dị và hiếu thắng khi làm bài nghiên cứu khoa học giúp Jack, Miko và Rafael. Ông tự cho mình là dân chuyên nên tự làm hết mọi việc, không cho ai động vào. Tiếc thay, kết quả của ông trở nên thất bại thảm hại với cả ba đứa trẻ loài người. Ratchet khá tức tối sau vụ này, ông nhận xét là người Trái Đất chẳng biết tí gì về điện, nếu ở Cybertron thì những đồ do ông tạo ra đã đạt giải đặc biệt rồi.

Wheeljack
Lồng tiếng: James Horan
Là bạn chiến đấu thân thiết của Bulkhead, lính biệt kích Autobot thời chiến tranh Cybertron. Khi biến hình, Wheeljack trở thành một chiếc xe hơi thể thao màu trắng, điểm những đường kẻ màu đỏ và xanh lá.
Wheeljack thường được bạn thân Bulkhead gọi thân mật bằng cái tên "Jackie", là một Autobot nóng tính, thẳng thắn, thích hoạt động độc lập nên từ chối tham gia nhóm của Optimus Prime. Anh thường lang bạt ngoài vũ trụ, tìm kiếm những Autobot còn sống, thỉnh thoảng vẫn ghé lại Trái Đất giúp đỡ bạn bè. Cuối phần 2, Wheeljack đã lái phi thuyền trở về cứu trợ cho nhóm Autobot khi căn cứ bí mật bị Decepticon tấn công nhưng không quân Decepticon đã bắn hạ được phi thuyền của Wheeljack và bắt sống anh. Sau này, anh trốn thoát và hợp tác với nhóm Prime tấn công pháo đài Darkmount, lật đổ âm mưu bá quyền của Decepticon.
Cá tính thoải mái, liều lĩnh của Wheeljack luôn xung khắc rất mạnh với sự nghiêm túc của Ultra Magnus. Tuy nhiên, sau vài lần chiến đấu cùng nhau, họ cũng trở nên hoà thuận hơn.

Smokescreen
Lồng tiếng: Nolan North
Khi biến hình, Smokescreen trở thành một chiếc xe hơi thể thao khá nổi bật với màu bạc, xanh dương và đỏ. Nhưng đến tập 5 của season 3, cậu đã sơn lại mình thành màu xanh dương và vàng. Thiết kế của Smokescreen dựa trên nguyên mẫu của nhân vật cùng tên trong series hoạt hình Transformer: Generation 1 (1984 - 1991) của Hasbro.
Là một chiến binh Autobot trẻ tuổi, được sư phụ của Optimus là Alpha Trion trao gửi một trong 4 chìa khóa Omega (nhưng bản thân Smokescreen lại không hề biết điều này). Sau chiến tranh Cybertron, phe Autobot thua trận, Smokescreen bị bắt làm tù binh. Cậu xuất hiện ở phần 2 "Transformers: Prime", trong một phi thuyền thoát hiểm của Decepticon, do cậu cướp được khi trốn khỏi nhà tù của chúng. Phi thuyền khiến cậu rơi vào trạng thái ngủ đông và đưa cậu tới Trái Đất. Khi đến nơi, cậu gia nhập ngay vào nhóm của Optimus Prime và là một tân binh rất năng nổ, nhiệt huyết, mặc dù tính tình trẻ con và bồng bột, đôi khi làm các Autobot khác bực mình. Smokescreen vô cùng ngưỡng mộ Optimus Prime, lúc nào cũng muốn mình được giống như ông.

Ultra Magnus
Lồng tiếng: Michael Ironside
Xuất hiện trong phần 3 "Transformers: Prime". Ở tập 5 của "Transformers Prime: Beast Hunter", hình dạng khi biến hình của Ultra Magnus đã xuất hiện: Một chiếc xe tải khá giống với Optimus, chỉ khác là nó sơn màu xanh dương nhạt và sử dụng sức mạnh của búa rèn Solus Prime như một vũ khí.
Trong thời chiến tranh Cybertron, Ultra Magnus là phó chỉ huy Autobot, phụ tá thân cận của Optimus. Sau một thời gian dài phiêu bạt ngoài vũ trụ, ông tìm đến Trái Đất nhờ nguồn năng lượng phát ra từ ổ khóa Omega mà Decepticon dùng để tạo nên pháo đài Darkmount. Sau khi đến Trái Đất, ông gặp Arcee và Jack đầu tiên, từ đó dần tìm ra những thành viên còn lại của nhóm. Khác với Optimus ôn hòa, Ultra Magnus là một vị tướng nghiêm khắc, đầy lý trí, rất coi trọng nghi thức trong quân đội. Ông sẽ bực mình nếu người khác không tuân theo nguyên tắc và mệnh lệnh của ông.

Phe Decepticon (Cons)

Megatron
Lồng tiếng: Frank Welker
Thủ lĩnh tối cao của Decepticon và là kỳ phùng địch thủ của Optimus Prime, khi biến hình sẽ trở thành một phi cơ chiến đấu kiểu Cybertron.
Tên thời trẻ của Megatron là Megatronus - đấu sĩ lừng danh Cybertron và nhà cách mạng đấu tranh vì tự do - trước khi hắn bị tham vọng bá quyền làm tha hóa. Hắn và Optimus Prime từng là đồng đội tốt trước khi chiến tranh Autobot - Decepticon nổ ra. Megatron rất mạnh mẽ, tham vọng, tàn bạo và đầy mưu mô tính toán. Ở cuối phần một, hắn đồng ý liên minh với Autobot để tiêu diệt Unicron, thực chất là hắn muốn cứu Trái Đất để rồi thống trị nó. Mặc dù suốt phần 1 series, Optimus luôn hi vọng sẽ thay đổi được tư tưởng của Megatron, giúp hắn trở về con người khi xưa nhưng cuối cùng, ông biết rằng giữa hai thủ lĩnh Autobot và Decepticon, chỉ một người được sống và một kẻ phải ngã xuống (One shall stand, one shall fall). Ở tập cuối phần 3, Megatron đã bị BumbleBee kết liễu và xác của hắn rơi xuống đáy đại dương của địa cầu. Sau đó Unicron đã sử dụng thể xác hắn để quay về Cybertron, với ý định huỷ diệt Primus - kẻ thù truyền kiếp của Unicron.

Starscream
Lồng tiếng: Steven Blum
Phó tướng Decepticon. Mặc dù sau đó đã bị đuổi cổ vì cố ám sát Megatron nhưng nhờ lấy cắp được 4 chìa khóa Omega, hắn được thu nhận lại. Khi biến hình, Starscream trở thành một máy bay phản lực có gắn đầu tên lửa.
Starcream trong "Transformers: Prime" được khắc họa là một tên hèn nhát, gian xảo, hai mặt, sẵn sàng bán đứng người khác vì mục đích bản thân. Y luôn ôm mộng hất cẳng Megatron để làm thủ lĩnh Decepticon, tuy nhiên khi bị Megatron phát giác, y lại quỳ lạy xin tha mạng và thề không tái phạm nữa. Mặc dù biết rõ bản chất phản bội của y, Megatron vẫn không giết y mà để y sống. Bởi Megatron cho rằng Starscream vẫn còn hữu dụng cho mình. Starscream chính là kẻ đã giết Cliffjumper một cách hèn hạ sau khi quân Decepticon bắt sống anh.

Soundwave
Cấp dưới trung thành và xuất chúng nhất của Megatron, theo chân hắn từ trước chiến tranh Cybertron. Khi biến hình sẽ trở thành máy bay trinh sát không người lái màu đen ánh tím. Soundwave có một con chim máy tên "Laserbeak" ở trước ngực, vừa là áo giáp của hắn, vừa có vai trò do thám và đánh lạc hướng kẻ địch. Mặc dù Soundwave có thể nói nhưng hắn thường không thích nói, chỉ ghi âm và phát lại những lời của Megatron và những Decepticon khác. Soundwave còn là một mật thám tài ba của Megatron, chuyên nghe ngóng tình hình nội bộ Decepticon. Khi Megatron liên minh với Autobot để chống lại Unicron, Airachnid muốn chiếm quyền chỉ huy Decepticon nhưng Soundwave đã đánh ả một trận tơi bời, khiến ả phải tạm thời từ bỏ ý định đó.

Knock Out
Lồng tiếng: Daran Norris
Là bác sĩ của Decepticon, một kẻ vô cùng đỏm dáng, tự mãn. Khi biến hình, Knock Out sẽ trở thành chiếc xe đua Aston Martin DBS màu đỏ tươi. Knock Out luôn tức giận mỗi khi bị trầy sơn hoặc hỏng hóc những bộ phận trên người.
Sau này, Knock Out đã bỏ Decepticon và theo phe thắng trận Autobot.

Breakdown
Lồng tiếng: Adam Baldwin
Phụ tá của Knock Out và là kẻ thù của Bulkhead phe Autobot. Khi biến hình, hắn trở thành chiếc xe hơi màu xanh lá cây. Breakdown bị mất một mắt trái, sau một lần bị tổ chức M.E.C.H bắt được. Suýt nữa hắn đã bị M.E.C.H phanh thây để nghiên cứu nếu không có Bulkhead và nhóm Autobot giải cứu kịp thời. Sau này, Breakdown đã bị Airachnid giết một cách man rợ.

Airachnid
Lồng tiếng: Gina Torres
Là kẻ thù của Arcee phe Autobot, rất tàn bạo, gian ác, khó lường và tham vọng. Ả đã giết Tailgate, bạn chiến đấu cũ của Arcee và giết bạn chiến đấu của Knock Out bên phe Decepticon là Breakdown, vì vậy ả có thù với cả hai phe Auboto & Decepticon. Ở phần hai series, ả từng câu kết với Starcream để ám sát Megatron nhưng bất thành, từ đó Airachnid rời bỏ Decepticon và hoạt động độc lập. Cuối phần hai, ả đã bị nhóm Autobot phong ấn trong một chiếc lồng kín bằng kim loại và nhốt vào nhà kho căn cứ. Kết cuộc cuối cùng của Airachnid là bị biến thành zombie và bị đưa đến một hành tinh hoang vu. Tên của ả trong tiếng Hy Lạp nghĩa là "nhện".

Dreadwing
Lồng tiếng: Tony Todd
Là một Decepticon trung thành với lý tưởng của mình, rất trọng nghĩa và can đảm, ngay cả Optimus Prime cũng nể phục. Hắn là trung úy của Megatron, gia nhập Decepticon để trả thù cho em trai song sinh là Skyquake, bị nhóm Autobot của Optimus giết chết. Tuy nhiên, sau khi Dreadwing biết được chính Starcream đã dùng Dark Energon (mà y cướp được từ Megatron) để hồi sinh Skyquake thành zombie, Dreadwing hết sức tức giận, cho rằng hành động này còn đê tiện hơn những gì Autobot đã làm. Vì cứ khăng khăng đòi trả thù Starcream, Dreadwing bị Megatron giết. Trước khi bị thủ tiêu, hắn đã trộm một cổ vật do Decepticon lấy được là búa rèn của Solus Prime - một trong những Prime tiền nhiệm của Cybertron. Dreadwing trao búa rèn cho Optimus nhưng từ chối về phe Autobot.

Con người

Jack Darby
Lồng tiếng: Josh Keaton
Một thiếu niên 16 tuổi sống cùng mẹ là June Darby ở Jasper, Nevada, một vùng hẻo lánh của nước Mỹ. Trong suốt nội dung phim không hề nhắc đến cha của Jack, có thể cha cậu đã qua đời hoặc li dị. Jack trầm tính, chín chắn, ít nổi bật nên hay bị bạn bè trêu chọc là kẻ quê mùa. Ở phần 1 series, Ratchet từng nhận xét cậu có phần giống Optimus Prime khi ông còn trẻ. Jack là người có trách nhiệm và tỏ ra khôn ngoan nhất trong 3 đứa trẻ được Autobot chăm nom, cậu luôn bảo vệ Rafael và Miko bằng mọi cách có thể. Ấn tượng với sự trưởng thành của cậu ngay từ lần gặp đầu tiên, thủ lĩnh Optimus đã giao cho cậu chìa khóa mở kho lưu trữ ký ức các Prime trên Cybertron, với niềm tin rằng cậu sẽ hồi phục lại ký ức cho ông sau khi ông giải phóng Ma Trận, tiêu diệt Unicron (tập cuối của phần một).

Nakadai Miko
Lồng tiếng: Tania Gunad
Một cô bé 15 tuổi, con gái một gia đình Nhật Bản giàu có, rời Tokyo đến Nevada sống cùng cha mẹ nuôi. Miko tới nước Mỹ vì muốn sống đúng với đam mê của mình, không phụ thuộc vào cha mẹ. Cô rất nổi loạn, mê nhạc rock, biết chơi guitar bass và piano. Miko cũng rất thích robot khổng lồ và những cuộc chiến gay cấn giữa Autobot và Decepticon. Cô bé gan lì, táo bạo, nhanh nhẹn này không ít lần giúp đỡ các Autobot, đặc biệt là Bulkhead, qua khỏi cơn nguy khốn. Ngay cả Wheeljack, bạn thân của Bulkhead, cũng công nhận Miko rất "pro". Tuy nhiên, không ít lần cô bé khiến Jack và Rafael bị vạ lây do tính tò mò, nông nổi thiếu suy nghĩ của mình. Sở thích của cô là dùng điện thoại di động chụp lại những cảnh thú vị của các Autobot.

Rafael Esquivel
Lồng tiếng: Andy Pessoa
Thường được gọi thân mật là "Raf", một cậu bé 12 tuổi thông minh, giỏi công nghệ thông tin, cậu luôn giúp Autobot rất nhiều trong việc đối phó với Decepticon. Trong một tập phim của phần hai, Rafael tiết lộ với Ratchet rằng gia đình cậu có rất đông con, cậu lại là con út. Vì thế, Rafael từng la hét khản cổ nhưng chẳng được ai lắng nghe, dần dần Rafael trở nên nhút nhát, không dám phát biểu ý kiến riêng. Cho đến khi gặp BumbleBee, cậu rất vui bởi BumbleBee luôn luôn lắng nghe, thấu hiểu cậu. Cậu cũng là con người duy nhất hiểu BumbleBee muốn nói gì.

William Fowler
Lồng tiếng: Ernie Hudson
Mật vụ của chính phủ Hoa Kỳ, phụ trách đường dây liên lạc giữa nhóm Autobot và chính phủ. Tuy Fowler khá hách dịch và luôn phàn nàn về Autobot nhưng càng về sau, ông càng thấy được tinh thần quả cảm của họ trong việc bảo vệ Trái Đất. Vì vậy Fowler luôn sẵn lòng ủng hộ, giúp đỡ Autobot mỗi khi họ cần. Ông đã có lần lên tiếng bảo vệ Autobot trước những lời buộc tội của chính phủ. Ông cũng là người lo cho Jack một bộ đồ phi hành gia để cậu có thể đến Cybertron và lấy lại ký ức cho Optimus. Optimus thường nhờ Fowler gọi điện thông báo giải tán dân thường và binh sĩ ở những nơi sắp xảy ra vụ đụng độ với Decepticon.

Tham khảo