title: Đường Going-to-the-Sun

text:
Going-to-the-Sun là con đường duy nhất mà đi qua vườn quốc gia Glacier ở Montana, Hoa Kỳ, đi qua Continental Divide tại đèo Logan. Nó được hoàn thành vào năm 1932. Năm 1930, một đội xe buýt du lịch đỏ với tên gọi là các " thiết bị làm nhiễu ", xây dựng lại vào năm 2001 để chạy bằng nguyên liệu prôpan, cung cấp tour du lịch trên đường. Tuyến đường này là một Địa điểm lịch sử về Kỹ thuật Xây dựng Quốc gia, kéo dài 53 dặm (85 km) theo chiều rộng của vườn quốc gia Glacier.

Đường là một trong những con đường khó qua lại nhất ở Bắc Mỹ trong mùa đông tới mùa xuân. Tại độ cao 80 feet (24 m) tuyết có thể phủ chắn ngang đèo Logan, và chỉ xa hơn về phía đông đèo nơi tuyết phủ sâu nhất từ lâu đã được gọi là Big Drift. Con đường mất khoảng mười tuần để gạt bỏ tuyết, ngay cả với các thiết bị có thể di chuyển 4000 tấn tuyết trong một giờ. Ở phía Đông của lục địa phân chia, có rất ít trạm kiểm tra do tuyết rơi và kết quả là vào cuối mùa đông tuyết lở đã nhiều lần bị phá hủy tất cả các hàng rào bảo vệ từng được xây dựng. Tuyến đường thường cho phép lưu thông từ đầu tháng sáu đến giữa tháng mười, muộn nhất là vào ngày 13 tháng 7 (năm 2011).

Hai làn đường Going-to-the-Sun khá hẹp và quanh co, đặc biệt là phía tây của đèo Logan. Do đó, chiều dài xe hbị giới hạn không vượt quá 21 feet (6,4 m) và có nghĩa là không có phương tiện du lịch vượt quá giới hạn chiều dài này được phép đi qua đoạn đường này.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
Going-to-the-Sun-Road from Glacier National Park
Going-to-the-Sun Road: A Model of Landscape Engineering, a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan
Going-to-the-Sun Road, West Glacier, Flathead, MT at the Historic American Engineering Record

Địa điểm lịch sử về Kỹ thuật Xây dựng Quốc gia
Vườn quốc gia Glacier (Hoa Kỳ)


title: Schmidtea mediterranea

text:
Schmidtea mediterranea là một loài giun dẹp nước ngọt sống ở miền nam châu Âu và Tunisia. Đây là một sinh vật mô hình cho sự tái sinh và phát triển của các mô như não.

Phân bố
Schmidtea mediterranea được tìm thấy ở một số vùng ven biển và hải đảo ở Tây Địa Trung Hải: Catalonia, Menorca, Mallorca, Corsica, Sardinia, Sicily và Tunisia.

Sinh thái
Nhiệt độ nước cao (25-27 °C) có tác dụng tiêu diệt S. mediterranea, trong khi sự khác biệt về độ pH của nước (6,9-8,9) dường như không có ảnh hưởng quan trọng tới sự tồn tại của loài này.

S. mediterranea có thể có liên hệ với các động vật như các loài chân bụng, hai mảnh vỏ, côn trùng, đỉa, và tuyến trùng.

Sinh sản
Mẫu vật sinh sản của Schmidtea mediterranea đón kén giữa tháng 11 và tháng tư. Trong tháng Năm, khi nhiệt độ nước tăng lên trên 20 °C, chúng sẽ mất bộ máy sinh sản của chúng. Mặc dù vậy, chúng không sinh sản vô tính (bằng cách phân đôi) trong những tháng mùa hè.

Chú thích

Liên kết ngoài

M
Sinh vật mô hình
Động vật được mô tả năm 1975


title: Chiến dịch Nam Kỳ

text:
Chiến dịch Nam Kỳ là chiến dịch Pháp giành quyền bảo hộ toàn bộ miền Nam Kỳ, nhà Nguyễn bắt đầu từ năm 1858. Pháp phát động cuộc chiến tranh đầu tiên tại bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng đến ngày 5 tháng 6 năm 1862, nhà Nguyễn cắt đất cầu hòa ký hiệp ước với Pháp về việc công nhận nền bảo hộ của Pháp tại Nam Kỳ và không tiếp tục xâm phạm lãnh thổ nhà Nguyễn tại Trung Kỳ và Bắc Kỳ tại Hòa ước Nhâm Tuất (1862). Nhưng không lâu sau đó, Pháp trở mặt, lịch sử chuyển sang giai đoạn mới không còn trong Nam Kỳ.

Bối cảnh

Trong cuộc chiến chống lại triều đình Tây Sơn, Nguyễn Ánh giành được nhiều sự giúp đỡ của người Pháp, đặc biệt là Giám mục Pigneau de Béhaine để củng cố quân đội và tạo cho mình một thế đứng vững vàng. Cũng đồng thời lúc đó vua Quang Trung của Tây Sơn đột ngột qua đời, nhà Tây Sơn rơi vào cảnh "cốt nhục tương tàn", triều đình nhanh chóng suy yếu và mất lòng dân. Nguyễn Ánh ra sức tấn công và đến năm 1802 đánh bại hoàn toàn Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế, lập ra triều đại nhà Nguyễn. Sau khi diệt xong nhà Tây Sơn, nhà Nguyễn vẫn có quan hệ tốt với Pháp, đặc biệt, những người Pháp như Chaigneau, Vannier và Despiau làm quan tại triều. Gia Long (Nguyễn Ánh) cho mỗi người 50 lính hầu và khi chầu thì không cần lạy Hoàng đế.

Năm 1817, chính phủ Pháp phái tới Việt Nam chiếc Cybèle để thăm dò bang giao. Thuyền trưởng là Achille De Kergariou nói rằng vua Louis XVIII sai sang xin thi hành những điều ước do Bá Đa Lộc ký năm 1787 về việc nhường cửa Đà Nẵng và đảo Côn Lôn. Vua Gia Long sai quan ra trả lời rằng những điều ước ấy nước Pháp trước đã không thi hành thì nay bỏ, không nói đến nữa. Tuy nhiên, sự bành trướng của châu Âu ở Đông Nam Á khiến Gia Long e ngại, nhất là sau khi người Anh đánh chiếm được Singapore. Nhà vua thấy rằng cần phải giao hảo với người Tây phương nhưng không thể biệt đãi một quốc gia đặc biệt nào. Năm 1819, John White, một thương gia Hoa Kỳ tới Gia Định và được hứa hẹn sẽ dành cho mọi sự dễ dàng khi buôn bán ở Việt Nam.

Vị vua kế tục Gia Long là Minh Mạng không có cảm tình với người Pháp như thái độ chung của người Á Đông lúc đó, coi người châu Âu là bọn man di, là quân xâm lược. Ngoài ra ông cũng không thích cả Công giáo của châu Âu. Trong thời kỳ Minh Mạng nắm quyền, tín đồ Công giáo bị đàn áp quyết liệt. Với những người Pháp đã từng giúp vua Gia Long, Minh Mạng tỏ thái độ lạnh nhạt nên khi Chaigneau trở lại Việt Nam không được trọng dụng nữa. Minh Mạng cho Chaigneau hay rằng không cần phải ký thương ước giữa hai chính phủ, người Việt Nam vẫn đối xử tốt đẹp với người Pháp là đủ, ông chỉ thỏa thuận mua bán với người Pháp nhưng không chấp nhận xây dựng đặt quan hệ ngoại giao chính thức với nước Pháp, quốc thư của Pháp xin cho ông Chaigneau làm Lãnh sự Pháp ở Việt Nam không được nhà vua đếm xỉa đến.

Vào giữa thế kỷ 19, ở Việt Nam đã có khoảng 300.000 người theo đạo Công giáo. Hầu hết các Giám mục và linh mục đều nói tiếng Pháp hoặc tiếng Tây Ban Nha. Hầu hết người Việt Nam thời bấy giờ không thích và nghi ngờ này cộng đồng Kitô giáo. Người Pháp lại bắt đầu cảm thấy có trách nhiệm đảm bảo tính mạng cho họ. Sách nhiễu các Kitô hữu cuối cùng giúp Pháp có một lý do để tấn công Việt Nam. Sự căng thẳng càng ngày càng gia tăng. Do những việc cấm đạo và tàn sát giáo dân của vua Minh Mạng mà ngay trong năm 1838 đã có sĩ quan Hải quân Fourichon đề nghị nước Pháp gửi Hải quân tới can thiệp nhưng bị Ngoại trưởng Pháp là Guizot bác bỏ. Dư luận Pháp thì sôi động vì sự ngược đãi giáo dân của Minh Mạng nên ủng hộ đề nghị dùng vũ lực. Khi Thiệu Trị nối ngôi có thái độ mềm mỏng hơn, cho thả một số linh mục bị bắt và tỏ ý sẽ cho tàu sang Châu Âu mua bán nhưng sự kiện đụng độ tại Đà Nẵng năm 1847 giữa tàu Pháp và Việt khiến nhà vua tức giận và ông ra lệnh xử tử ngay tại chỗ tất cả người Âu bắt được tại Việt Nam.

Khi Tự Đức lên cầm quyền, triều đình vẫn cai trị tuân theo phong cách Nho giáo. Triều đình không có một biện pháp nào đối phó với phương Tây, ngược lại chỉ cấm đạo và cấm mua bán quyết liệt hơn trước. Nhân vụ An Phong Công Hồng Bảo mưu phản, tìm cách liên hệ với các giáo sĩ để soán ngôi mà nhà vua cho công bố 2 đạo dụ cấm đoán Công giáo các năm 1848 và 1851, từ 1848-1860, đã có hàng vạn giáo dân bị tàn sát hay lưu đày.

Ngày 16 tháng 9 năm 1856, tàu chiến Catinat đưa phái viên Pháp cầm quốc thư đến Đà Nẵng, và cũng nhằm mục đích dò xét tình hình, nhưng triều đình Huế lo ngại không chịu tiếp. Thất bại trong âm mưu điều tra tình hình Việt Nam nhằm phục vụ âm mưu xâm lược, ngày 26 tháng 9 năm 1856, hải quân Pháp trắng trợn khai hỏa bắn phá các đồn lũy rồi kéo lên khóa tất cả các đại bác bố trí ở trên bờ, sau đó tàu nhổ neo bỏ đi. Một tháng sau, ngày 24 tháng 10, chiến hạm Capricieuse lại cập bến cảng Đà Nẵng xin được gặp các quan lại trong triều để thương lượng, nhưng cũng bị cự tuyệt. Cuối cùng, ngày 23 tháng 1 năm 1857, một phái viên tên là Montigny của Napoléon III cập bến Đà Nẵng yêu cầu được tự do truyền đạo và buôn bán. Thực ra đây chỉ là một chuyến đi dọn đường sẵn cho cuộc can thiệp vũ trang khi đánh xong Trung Quốc. Cho nên, ngay trước khi Montigny đến Đà Nẵng một tháng, Bộ trưởng Hải quân Pháp là Hamelin đã tiếp viện thêm cho hạm đội Pháp ở Thái Bình Dương, và Bộ trưởng Ngoại giao nước Pháp là Walewski cũng đã ra lệnh cho Phó Đô đốc Rigault de Genouilly, lúc đó đang chỉ huy hạm đội Pháp tham gia cuộc tấn công Trung Quốc, sau khi bắn phá và chiếm cứ xong Quảng Châu phải kéo ngay quân xuống đánh Việt Nam. Rõ ràng việc cử Montigny sang triều đình Huế chỉ có giá trị ngoại giao hình thức, còn mọi mưu mô kế hoạch đều đã được sắp đặt từ trước, chỉ đợi thời cơ và kiếm cớ để nổ súng. Vì thế, bản thân Montigny đã có những hành động vô cùng trắng trợn. Vấp phải thái độ của triều đình Huế cương quyết cự tuyệt không tiếp, trước khi rút lui về nước, y đã đe dọa sẽ dùng vũ lực để trừng phạt nếu không đình chỉ việc cấm đạo, đồng thời y cũng cấp báo về nước yêu cầu cử binh chiếm gấp Nam Kỳ. Trước khi xuống tàu về nước, y còn lén lút đưa tên gián điệp đội lốt giáo sĩ Pellerin về Pháp yêu cầu Napoleon III cử binh sang Việt Nam để bênh vực những người theo đạo.

Ngày 22 tháng 4 năm 1857, Napoleon III quyết định lập ra Hội đồng Nam Kì để xét lại Hiệp ước Versailles đã được ký kết năm 1787 giữa Pigneau de Behaine, đại diện cho Nguyễn Ánh và Montmorin, đại diện cho Louis XVI. Âm mưu của Pháp lúc đó là muốn dựa vào Hiệp ước Versailles để "hợp pháp hóa" việc mang quân sang đánh chiếm Việt Nam. Nhưng trong thực tế thì hiệp ước đó đã bị thủ tiêu ngay sau khi ký kết, Chính phủ Pháp lúc đó không có điều kiện thi hành vì còn lo đối phó với ngọn sóng cách mạng đang dâng cao trong nước. Họ không thể dựa vào cớ thi hành hiệp ước để đưa quân chiếm đóng Đà Nẵng, Côn Đảo, đòi độc quyền thương mại và tự do truyền đạo ở Việt Nam như các điều khoản của hiệp ước đã ghi. Mặc dù vậy, người Pháp vẫn quyết định cử quân sang đánh chiếm Việt Nam, lập luận một cách trắng trợn rằng việc đem quân đánh chiếm Nam Kỳ đã từ lâu nằm trong dự kiến của nước Pháp, đến nay thi hành chẳng qua chỉ là tiếp tục truyền thống cũ, trung thành với một "quốc sách" đã được các chính phủ tiếp tục theo đuổi qua các thời kì mà thôi. Tháng 7 năm 1857, Napoleon III quyết định can thiệp vào Việt Nam bằng vũ lực. Pháp đã lấy cớ trả thù việc triều đình Huế không tiếp nhận quốc thư của Pháp do tàu chiến Catina đem đến tháng 9 năm 1856, vì cho là "làm nhục quốc kì" Pháp. Mặt khác, họ còn lấy cớ "bênh vực đạo", "truyền bá văn minh công giáo" để tranh thủ sự đồng tình ủng hộ của dư luận công giáo ở Pháp và Việt Nam. Nhưng tất cả những lý do đó đều không che đậy nổi nguyên nhân sâu xa bên trong của âm mưu xâm lược. Đó là yêu cầu tìm kiếm thị trường và căn cứ ở Viễn Đông, nhất là ở miền Nam Trung Quốc, của chủ nghĩa tư bản Pháp đang chuyển mạnh lên con đường đế quốc thực dân, đó là cuộc chạy đua giành giật thị trường giữa Pháp với các nước tư bản khác ở khu vực Viễn Đông, đặc biệt với Anh.

Năm 1857, Tự Đức lại cho xử tử hai nhà truyền giáo Tây Ban Nha. Đây không phải là đầu tiên nhưng cũng không phải là sự cố mới nhất, và lần trước chính phủ Pháp đã bỏ qua các hành động khiêu khích kiểu này. Nhưng lần này, Tự Đức hành xử không đúng thời gian, vì hiện đang diễn ra cuộc Chiến tranh Nha phiến lần thứ 2. Quân đoàn viễn chinh của Anh và Pháp được gửi đến vùng Viễn Đông để trừng phạt Trung Quốc, và kết quả là người Pháp có thừa quân trong tay để can thiệp vào tình hình Đại Nam. Tháng 11 năm 1857, hoàng đế Napoleon III của Pháp ra lệnh Đô đốc Charles Rigault de Genouilly đem một đoàn viễn chinh sang trừng phạt Việt Nam. Tháng 9 năm 1858, liên quân Pháp và Tây Ban Nha đã cập bến tại Tourane (Đà Nẵng) và chiếm được đánh được thành phố.

Trận Đà Nẵng

Gia Định thất thủ

Đại Đồn Chí Hòa thất thủ

Mỹ Tho, Biên Hòa, Vĩnh Long thất thủ

Nam Kỳ thất thủ, hòa ước Nhâm Tuất được ký kết

Chú thích

Liên kết ngoài

Lịch sử Việt Nam thời Nguyễn
Chiến tranh liên quan tới Việt Nam
Chiến tranh liên quan tới Pháp
Xung đột thế kỷ 19
Chiến tranh Pháp–Đại Nam
Quan hệ Pháp – Việt Nam
Chiến dịch Nam Kỳ


title: Danh sách Cột mốc Xây dựng dân dụng Lịch sử

text:
Sau đây là Danh sách các cột mốc về Kỹ thuật Xây dựng Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ theo chỉ định của Hiệp hội các kỹ sư xây dựng kể từ khi chương trình bắt đầu vào năm 1964. Việc chỉ định được cấp cho các dự án, công trình, và các địa điểm trong nước Mỹ (Cột mốc về Kỹ thuật Xây dựng Lịch sử Quốc gia) và phần còn lại của thế giới (Cột mốc về Kỹ thuật Xây dựng Lịch sử Quốc tế). Tính đến năm 2012, có 256 điểm mốc nằm trong danh sách. Mục hoặc chương của Hiệp hội Kỹ sư dân dụng cũng có thể chỉ định cột mốc tiểu bang hay địa phương trong khu vực của họ, nhưng những điểm mốc này không được liệt kê ở đây.

Danh sách

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tiếng Anh

 American Society of Civil Engineers - National Civil Engineering Landmarks Program
 American Society of Civil Engineers - Search by landmark name, project type, city, year of designation

Cột mốc


title: Amdo, Nagqu

text:
Amdo (, ) là một huyện thuộc địa khu Nagqu (Na Khúc), Khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc. Huyện Amdo nằm ở thượng du của sông Salween (Nộ Giang). "Amdo" trong tiếng Tạng nghĩa là "phần cuối cùng". Năm 1960, huyện Amdo được thành lập trên cơ sở lãnh thổ của 8 bộ lạc Amdo. Chính quyền huyện đặt tại trấn Phách Na.

Năm 2012, sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, tổng diện tích của huyện Amdo là 43.410,85 km², chưa kể 47.502,45 km² ở phía bắc dãy núi Tanggula thuộc tỉnh Thanh Hải song do khu tự trị Tây Tạng quản lý trên thực tế. Huyện Amdo có khí hậu cao nguyên á hàn đới bán ẩm gió mùa, mỗi năm có trung bình 2.847 giờ nắng, lượng mưa hàng năm là 411 mm. Amdo là huyện thuần mục nghiệp, là một trong những nơi sản xuất gia súc tại Tây Tạng.

Năm 2011, huyện Amdo được chia thành 4 trấn và 9 hương:
 trấn Trát Nhân (扎仁镇)
 trấn Nhạn Thạch Bình (雁石坪镇)
 trấn Cường Mã (强玛镇)
 trấn Phách Na (帕那镇)
 hương Thố Mã (措玛乡)
 hương Than Đôi (滩堆乡)
 hương Trát Khúc (扎曲乡)
 hương Cương Ni (岗尼乡)
 hương Mã Khúc (玛曲乡)
 hương Sắc Vụ (色务乡)
 hương Mã Vinh (玛荣乡)
 hương Đa Mã (多玛乡)
 hương Bang Mạch (帮麦乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đơn vị cấp huyện Tây Tạng
Nagqu
Amdo


title: Lâm Tây, Xích Phong

text:
Lâm Tây () là một huyện thuộc thành phố Xích Phong, khu tự trị Nội Mông, Trung Quốc. Lâm Tây cách đô thị trung tâm của Xích Phong 165 km về phía nam-đông nam.

Huyện Lâm Tây ở phía bắc tựa vào dãy Đại Hưng An Lĩnh, giáp với minh Xilin Gol, ở phía nam tách biệt với kỳ Ongniud qua sông Xar Moron, tây giáp kỳ Hexigten, đông giáp với kỳ Baarin Hữu.

Huyện Lâm Tây có địa hình thấp dần từ tây bắc về đông nam, cao độ tối đa là 1.879,2 mét, cao độ tối thiểu là 670 m. Huyện có khí hậu ôn đới lục địa gió mùa, nhiệt độ trung bình hàng năm 2,1 °C, số giờ nắng một năm là 2.900, lượng mưa 360–380 mm, thời gian sương giá 120 ngày. Có các tài nguyên khoáng sản như đồng, bạc, sắt, wolfram.

Quốc lộ 205 và quốc lộ 303 giao nhau trên địa bàn huyện.

Trấn
 trấn Lâm Tây (林西镇)
trấn Quan Địa (官地镇)
trấn Tân Thành Tử (新城子镇)
trấn Tân Lâm (新林镇)
trấn Ngũ Thập Gia Tử (五十家子镇)
trấn Đại Tỉnh (大井镇)
Hương

Tham khảo

 林西县概况地图

Xích Phong
Đơn vị cấp huyện Nội Mông


title: Lâm Tây

text:
Lâm Tây có thể là:
 Huyện Lâm Tây (林西县), Xích Phong, Nội Mông, Trung Quốc
 Huyện Lâm Tây (临西县), Hình Đài, Hà Bắc, Trung Quốc.


title: Jalainur

text:
Jalainur () là một khu thuộc Hulunbuir (Hô Luân Bối Nhĩ), Nội Mông, Trung Quốc, nằm ở phía đông thành phố Mãn Châu Lý và là khu công nghiệp nặng của thành phố này. Jalainur nằm ở sườn tây của dãy Đại Hưng An Lĩnh, nằm ở tây bộ thảo nguyên Hulunbuir, giới hạn tọa độ từ 49°19′ đến 49°31′ vĩ Bắc, 117°30′ đến 117°44′ kinh Đông. Jalainur thuộc đới khí hậu ôn đới bán khô hạn lục địa với bốn mùa rõ rệt, thời kỳ không có sương giá ngắn, ánh nắng mặt trời đầy đủ, chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm, nhiệt độ trung bình năm là -1,3 °C. Jalainur nguyên là một khoáng khu thuộc Mãn Châu Lý, ngày 8 tháng 3 năm 2013, Quốc vụ viện phê chuẩn việc nâng Jalainur thành một khu thuộc Hulunbuir, ngang cấp huyện, do Mãn Châu Lý đại diện quản lý, chính quyền đặt tại số 1 đường Tân Chính thuộc nhai đạo số 3. Khu có 6 nhai đạo: 1, 2, 3, 4, 5, Linh Tuyền.

Tham khảo

Hulunbuir
Đơn vị cấp huyện Nội Mông
Thành phố Nội Mông


title: Hồng Tự Bảo

text:
Khu Hồng Tự Bảo () thuộc Ngô Trung, nằm ở trung bộ khu tự trị Ninh Hạ, Trung Quốc. Hồng Tự Bảo nguyên là khu vực chủ yếu của một dự án thủy lợi mang tầm quốc gia, là một khu phát triển sinh thái thu hút di dân nghèo, dùng làm nơi an trí những ngươi nghèo từ các huyện có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt ở nam bộ Ninh Hạ: Đồng Tâm, Hải Nguyên, Nguyên Châu, Bành Dương, Tây Cát, Long Đức, Kính Nguyên và Trung Ninh. Tháng 9 năm 2009, Quốc vụ viện phê chuẩn việc thành lập khu Hồng Tự Bảo thuộc thành phố Ngô Trung, có diện tích 2767 km², quản lý 2 trấn và 3 hương, 1 nhai đạo biện sự xử, 61 thôn hành chính, 2 khu thành trấn xã. Sau hơn 10 năm cải tạo thủy lợi, có 200 nghìn người di cư đến Hồng Tự Bảo, trong đó 61% là người Hồi. Hồng Tự Bảo có độ cao trung bình 1240-1450 mét, có khí hậu ổn đới lục địa điển hình, thường khô hạn thiếu mưa, chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Ninh Hạ
Ngô Trung


title: Kỳ, Hạc Bích

text:
Kỳ (chữ Hán: 淇) là một huyện thuộc thành phố Hạc Bích, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Kỳ nằm ở phía bắc của tỉnh, nằm ở bờ bắc Hoàng Hà. Tổng diện tích của huyện là 567,43348175 km², độ che phủ rừng đạt 21%. Tổng nhân khẩu năm 2002 là 260 nghìn người. Kinh đô Triều Ca của nhà Thương nằm trên địa bàn của huyện Kỳ, hiện vẫn còn lại "trích tinh đài", tương truyền là nơi Trụ Vương tự thiêu. Tên gọi của huyện có nguồn gốc từ sông Kỳ. Thời Xuân Thu-Chiến Quốc, huyện Kỳ thuộc nước Vệ, từng là đô thành của nước Vệ, thường xuất hiện trong Thi Kinh. Hiện nay là huyện nông nghiệp-công nghiệp nhẹ. Vào hạ chí, ánh nắng mặt trời kéo dài trong 14 giờ 35 phút; còn vào Đông chí, ánh nắng mặt trời chỉ kéo dài trong 9 giờ 44 phút. Nhiệt độ trung bình năm của huyện là 13,9 °C, lượng giáng thủy trung bình năm là 605,2 mm.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)
Hạc Bích


title: Vũ Thành (thành phố cấp huyện)

text:
Vũ Thành () là một huyện cấp thị thuộc địa cấp thị Đức Châu, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Trong thời gian gần đây, với sự phát triển của ngành sản xuất đường tại địa phương, Vũ Thành còn được gọi là "Trung Quốc công năng đường thành".

Năm thứ 26 (221 TCN) thời Tần Thủy Hoàng, huyện Chúc Kha được thiết lập, sang năm thứ 5 (202 TCN) thời Hán Cao Tổ thì đổi thành huyện Chúc A. Năm Thiên Bảo thứ 1 (742) thời Đường Huyền Tông, Hoàng đế thủ thành Nam Vũ, do vậy đổi Chúc A thành Vũ Thành, kỉ niệm Đại Vũ từng suất chúng trị thủy tại đây. Năm Kim Hội thứ 8 (1130) thời Kim Thái Tông, phân trị huyện Tề Hà. Năm 1958, huyện Vũ Thành nhập vào huyện Cao Tân, lệ thuộc chuyên thự Liêu Thành. Năm 1961, huyện Vũ Thành được khôi phục, phụ thuộc chuyên thự Đức Châu. Ngày 9 tháng 9 năm 1993, Vũ Thành trở thành một thành phố cấp huyện.

Trên địa bàn Vũ Thành có đường sắt Bắc Kinh-Thượng Hải, đường sắt Tế Nam-Hàm Đan, đường sắt Bắc Kinh-Phúc Kiến, quốc lộ 309, tỉnh lộ 1001 và 1009 chạy qua.

Tham khảo

Đơn vị Hành chính cấp huyện Sơn Đông
Đức Châu


title: Tư Dương, Ích Dương

text:
Tư Dương () là một khu thuộc thành phố Ích Dương, tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc. Khu được thành lập vào tháng 4 năm 1994, thuộc phía nam của đồng bằng hồ Động Đình. Khu Tử Dương có tổng diện tích 571,8 km², dân số 423.000 người. Tử Dương có khí hậu á nhiệt đới lục địa gió mùa, bốn mùa rõ rệt, lượng mưa dồi dào, nhiệt độ trung bình hàng năm là 17,8 °C, mỗi năm có 236-276 ngày có sương giá, lượng mưa trung bình hàng năm là 1.288 mm, số giờ nắng là 1414 giờ. Tư Dương có quốc lộ 319, tỉnh lộ 204 và 308, đường cao tốc Trường Sa-Trương Gia Giới chạy qua; là nơi giao nhau giữa đường sắt Thạch Môn-Trường Sa và đường sắt Lạc Dương-Trạm Giang.

Tham khảo

Đơn vị hành chính cấp huyện Hồ Nam
Ích Dương
Đơn vị cấp huyện Hồ Nam


title: Vườn quốc gia Yugyd Va

text:
Vườn quốc gia Yugyd Va (Komi, Nga: Югыд ва) là một vườn quốc gia ở Cộng hòa Komi, một nước cộng hòa thành viên của Liên bang Nga, nằm ở phía đông bắc châu Âu. Nó là của vườn quốc gia lớn nhất tại Nga cho đến năm 2013, khi vườn quốc gia Beringia được thành lập để bảo vệ khu vực tự nhiên của cầu đất Beringia. Nhưnng do Yugyd Va vẫn nằm bên phần lãnh thổ châu Âu nên nó vẫn là vườn quốc gia lớn nhất châu Âu ngoài Greenland.

Vị trí
Vườn quốc gia Yugyd Va bao gồm diện tích 18.917 km vuông (7.304 mẫu Anh) nằm ở phía bắc dãy núi Ural, gần với chân đồi và vùng đồng bằng. Toàn bộ vườn quốc gia nằm trong lưu vực sông Pechora, tức là nằm ở khu vực phía tây của ranh giới phân chia lục địa Á-Âu, điều này có nghĩa là về địa lý thì nó nằm hoàn toàn tại châu Âu.

Vườn quốc gia nằm ở phần phía đông nam của Cộng hòa Komi, trên lãnh thổ các huyện thị Vuktylsky, Intinsky và Pechorsky của nước cộng hòa. Trụ sở của vườn quốc gia là ở thị trấn Vuktyl, văn phòng chi nhánh hoạt động tại Pechora và Inta.
Ở phía Nam, nó tiếp giáp với Khu bảo tồn thiên nhiên Pechora-Ilych, một khu vực có tuổi đời lâu hơn vườn quốc gia.

Lịch sử
Vườn quốc gia được thành lập bởi chính phủ Nga vào ngày 23 tháng 4 năm 1994, với mục tiêu bảo vệ và sử dụng hiệu quả khu vực rừng taiga nguyên sinh phía Bắc Urals.

Năm 1995, khu vực diện tích rừng bao gồm Vườn quốc gia Yugud Va và Khu bảo tồn thiên nhiên Pechora-Ilych đã được công nhận bởi UNESCO như một di sản thế giới vào năm 1995, với tên gọi Rừng nguyên sinh Komi.

Động thực vật
Hơn một nửa diện tích của vườn quốc gia bao phủ bởi rừng taiga, phần còn lại chủ yếu là lãnh nguyên ở độ cao cao hơn. Ngoài ra còn có khoảng 20 km ² là đồng cỏ, núi cao và các thung lũng sông.

Khoảng 180 loài chim sống tại đây, một số trong số đó là những loài quý hiếm. Hai mươi loài cá được biết là sống ở các con sông và hồ nước của vườn quốc gia. Năm loài lưỡng cư và một số loài bò sát cũng là những loài có mặt tại vườn quốc gia.

Trong số các động vật có vú phổ biến tại vườn quốc gia bao gồm có thỏ tuyết, sóc bay, tuần lộc, rái cá, nai sừng tấm, chó sói, cáo, chồn sói, chồn ermine, chồn thông châu Âu, gấu, cáo Bắc cực.

Du lịch
Hoạt động giải trí trong vườn quốc gia bao gồm có đi bè, chèo thuyền trên sông, đi bộ đường dài trong mùa hè, trượt tuyết vào mùa đông. Việc săn bắn bị hạn chế và phải có giấy phép trước đó vài tháng.

Do vị trí khá xa các thành phố lớn, nên số lượng khách du lịch tới đây vẫn còn khá ít. Theo cơ quan quản lý, vườn quốc gia hiện đang đón khoảng 4.000 khách du lịch mỗi năm, ít hơn nhiều so với tiềm năng của nó. Việc quản lý đã quan tâm đến chi phí sử dụng các hoạt động (khoảng 2,4 triệu rúp, tương đương 100.000 USD/ năm) không bao gồm vé tham quan (khoảng 5 triệu rúp, tương đương 200.000 USD/ năm).

Chú thích

Liên kết ngoài
Vườn quốc gia Yugyd Va (Trang web chính thức)
Bản đồ
Vườn quốc gia Yugyd Va  (Trang web của Bộ Tài nguyên Nga)

Vườn quốc gia Nga
Di sản thế giới tại Nga


title: Liêm Khê

text:
Liêm Khê () là một khu thuộc thành phố Cửu Giang, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc. Liêm Khê gần với Trường Giang ở phía bắc, đông kề hồ Bà Dương, ở phía nam tựa vào Lư Sơn- một thắng cảnh nổi tiếng. Liêm Khê được mệnh danh là "Kinh-Cửu trọng trấn, Bà Hồ minh châu". Khu Liêm Khê dài 34 km theo chiều bắc-nam và dài 29 km theo chiều đông-tây. Khu Liêm Khê được thành lập từ năm 2016.

Hành chính
Liêm Khê được chia ra làm 10 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 3 nhai đạo, 5 trấn và 2 hương. Ngoài ra quận này còn quản lí 2 đơn vị tương đương cấp hương khác
Nhai đạo: Thập Lý (十里街道), Ngũ Lý (五里街道), Thất Lý Hồ (七里湖街道)
Trấn: Cô Đường (姑塘镇), Uy Gia (威家镇), Tân Cảng (新港镇), Liên Hoa (莲花镇), Trại Dương (赛阳镇)
Hương: Ngu Gia Hà (虞家河乡), Cao Lũng (高垅乡)
Đơn vị ngang cấp hương khác
Sở nghiên cứu rừng Lư Sơn (庐山林科所)
Tân thành văn hoá sinh thái Lư Sơn (庐山生态文化新城)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tây
Cửu Giang


title: Cộng Thanh Thành

text:
Cộng Thanh Thành () là một thành phố cấp phó địa khu thuộc địa cấp thị Cửu Giang, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc. Cộng Thanh Thành nguyên nằm ở nơi giao giới giữa ba huyện Đức An, Vĩnh Tu và Tinh Tử; dưới chân Lư Sơn, sát hồ Bà Dương. Cộng Thanh Thành có diện tích 193 km², nhân khẩu khoảng 120.000 người, trong đó nhân khẩu thường trú là 68.000 người. Cộng Thanh Thành là thành thị duy nhất tại Trung Quốc được đặt tên theo Cộng Thanh Đoàn.

Lịch sử
Ngày 16 tháng 10 năm 1955, những người tình nguyện thuộc Cộng Thanh Đoàn Thượng Hải đến khu vực này khai hoang, lập ra Cộng Thanh Xã. 40 ngày sau đó, Thư ký Trung ương Đoàn Hồ Diệu Bang đến đây thị sát. Tháng 12 năm 1984, Tổng thư ký Trung ương Đảng Hồ Diệu Bang lần thứ hai đến nơi này, phỏng theo Komsomolsk-na-Amure của Liên Xô mà đặt tên nơi này là "Cộng Thanh Thành".

Năm 1992, chính quyền Giang Tây phê chuẩn việc thành lập khu phát triển mở cửa Cộng Thanh Thành. Năm 1994, thành lập Khu đầu tư thương gia Đài Loan Cộng Thanh. Năm 2002, Cộng Thanh Thành được cho phép thành lập chính quyền, cấp phó sảnh. Tháng 10 năm 2002, Cộng Thanh Thành được xác định là một cơ cấu thuộc chính quyền Cửu Giang- Quản ủy hội khu phát triển mở cửa Cộng Thanh Thành.

Năm 2010, Quốc vụ viện phê chuẩn thăng Cộng Thanh Thành là một thành phố cấp phó địa.

Cộng Thanh Thành đông giáp hồ Bà Dương, tây nằm sát đường sắt Bắc Kinh-Hồng Kông, đường sắt liên thành Nam Xương-Cửu Giang, quốc lộ 105 và đường cao tốc Nam Xương-Cửu Giang; bắc nhìn lên Lư Sơn, cách sân bay quốc tế Xương Bắc Nam Xương 30 km.

Hành chính
Cộng Thanh Thành được chia ra làm 6 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 1 nhai đạo, 2 trấn và 3 hương.
Nhai đạo: Trà Sơn (茶山街道)
Trấn: Cam Lộ (甘露镇), Giang Ích (江益镇)
Hương: Kim Hồ (金湖乡), Tô Gia Dàng (苏家垱乡), Trạch Tuyền (泽泉乡)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tây
Cửu Giang
Thành phố tỉnh Giang Tây


title: Quan Sơn Hồ

text:
Quan Sơn Hồ (), trước là tân khu Kim Dương, là một khu thuộc thành phố Quý Dương, tỉnh Quý Châu, Trung Quốc. Quan Sơn Hồ đông tựa vào dãy núi Kiềm Linh, tây liền với dãy núi Bách Hoa. Quan Sơn Hồ nằm ở tây bắc khu vực đô thị của Quý Dương, trên vùng cao nguyên với các ngọn đồi cao 1.400 mét. Do là khu vực đô thị mới của thành phố, kinh tế Quan Sơn Hồ tập trung vào các ngành dịch vụ công, tài chính, bất động sản, công nghệ cao, giao thông vận tải, hàng không và dịch vụ thương mại. Từ năm 2006, Quan Sơn Hồ là nơi đặt trụ sở của chính quyền và Thị ủy Quý Dương. Từ năm 2004 đến 2008, dân số Quan Sơn Hồ tăng từ 70.000 đến 180.000 người, đến cuối năm 2012 đạt khoảng 220.000 cư dân, và dự kiến sẽ tiếp tục tăng lên trong những năm sau đó.

Tham khảo

Đơn vị hành chính cấp huyện Quý Châu
Quý Dương


title: Ý Tông

text:
Ý Tông (chữ Hán: 懿宗) là miếu hiệu của một số vị quân chủ.

Danh sách
 Đường Ý Tông
 Minh Ý Tông (truy tôn)
 Lê Ý Tông

Xem thêm
 Ý Tổ
 Dụ Tông

Miếu hiệu


title: Túc Tổ

text:
Túc Tổ (chữ Hán: 肅祖) là miếu hiệu do những vị quân chủ đời sau truy tôn cho tổ tiên của mình.

Danh sách
 Đông Tấn Túc Tổ Tư Mã Thiệu (có sách chép là Túc Tông)
 Bắc Ngụy Túc Tổ Nguyên Hiệp (do Bắc Ngụy Hiếu Trang Đế truy tôn)
  Võ Chu Túc Tổ Võ Cư Thường (do Võ Tắc Thiên truy tôn)
 Hậu Lương Túc Tổ Chu Ảm
 Hậu Tấn Túc Tổ Thạch Bân
 Liêu Túc Tổ Gia Luật Nậu Lý Tư

Xem thêm
Cao Tổ
Thái Tổ
Hiến Tổ
Thánh Tổ
Liệt Tổ
Túc Tông
Tấn Túc Tổ

Miếu hiệu


title: Phúc tấn

text:
Phúc tấn (chữ Hán: 福晉; ), khi trước từng được phiên thành Phúc kim (福金), là danh hiệu dành cho các thê thiếp của những Hoàng tử, Tông thất thời nhà Thanh, theo chữ Hán dùng là Vương phi. Đồng thời từng là một danh hiệu cho Phi tần trong Hậu cung nhà Thanh thời kỳ Thuận Trị đến hết thời kỳ Khang Hi.

Trước và sau khi nhập quan, ngôn ngữ Mãn của triều đình nhà Thanh vẫn còn khá nặng nề, "Phúc tấn" đến thời gian đầu của triều Khang Hi vẫn là một danh hiệu phổ biến dùng cho các Phi tần, dẫu vậy "Phúc tấn" thường chỉ biểu hiện ở đãi ngộ mà không phải tước danh chính thức cần xác phong. Đến khi Khang Hi Đế chính thức định ra "Bát đẳng Hậu phi", và từ triều Ung Chính đều gia phong tước hiệu chính thức cho Hậu phi, thì danh xưng "Phúc tấn" chỉ còn dùng riêng cho các bà vợ Chính thất và Trắc thất của Hoàng tử, Thân vương và Quận vương.

Khái quát

Quốc chủ Hậu phi
Nguyên từ "Phúc tấn" có hai thuyết về xuất xứ. Một thuyết là từ tiếng Mông Cổ của "Fujin", có nghĩa là Phu nhân trong Hán ngữ, lại có thuyết nói từ này xuất phát từ nguyên danh Khả đôn - tước hiệu dùng để gọi vợ các Khả hãn tại các sắc dân Đột Quyết.

Thời kỳ khai quốc Hậu Kim của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, trong hậu cung của Hãn vương, Chính thê của Hãn vương được gọi Đại Phúc tấn (大福晉; Amba fujin) hay còn gọi đơn giản hơn là "Đại phi" (大妃). Ở dưới còn có những cấp thấp hơn nữa dành cho thiếp thị, các trắc thất có địa vị đặc thù nên được xưng gọi Trắc Phúc tấn (侧福晉; Ashani fujin), còn các thiếp hầu khác đều là phận nhỏ nên được chia làm hai dạng là Thứ Phúc tấn (庶福晉; Buya fujin) hay Tiểu Phúc tấn (小福晉; Ajige fujin).

Trong hậu cung từ thời Nỗ Nhĩ Cáp Xích đến Hoàng Thái Cực, các Chính phi và Thứ phi trong hậu cung của Đại hãn đều gọi chung là Phúc tấn, chỉ phân chia Chính thất Phúc tấn đặc biệt triệt để. Năm Hoàng Thái Cực thành lập nhà Thanh (1636), ngoài Triết Triết được phong danh hiệu Quốc quân Phúc tấn (國君福晉; Ejen fujin) cực kỳ khác biệt, thì còn có Hải Lan Châu cùng Na Mộc Chung là Đại Phúc tấn, cùng Ba Đặc Mã Tảo và Bố Mộc Bố Thái đều là Trắc Phúc tấn. Sang thời Thuận Trị, trong hậu cung vẫn hay giữ kiểu gọi tương ứng Hoàng hậu ("Đích Phúc tấn"), Phi ("Trắc Phúc tấn") và Cách cách ("Thứ thiếp") mà xưng hô cùng thiết đặt đãi ngộ, không khác thời Hậu Kim. Tóm gọn lại, hậu cung triều Thuận Trị có 7 định mức, được gọi là Cấp (級), ngoài Hoàng hậu, Hoàng quý phi, Phi và Tần rất đặc thù, thì có 3 cấp phổ biến nhất:
 Phúc tấn (福晉), địa vị đặc thù, đa phần là Hậu phi xuất thân từ Mông Cổ Minh kỳ, tức là con gái Vương công Mông Cổ.
 Tiểu Phúc tấn (小福晉), bên trong lại có thêm 2 cấp, dành cho Hậu phi từng sinh con.
 Cách cách (格格), dành cho các Hậu phi thân phận thấp và chưa có con.

Thời kỳ Khang Hi ban đầu vẫn giữ đãi ngộ làm tiêu chuẩn, đa phần dựa vào số lượng lụa, gấm được cấp hàng tháng mà được xem ai trên ai dưới. Tuy nhiều hậu cung phi tần thời Khang Hi không có danh vị, nhưng đã có chế độ thiện đãi nhất định tương ứng với các danh vị chính thức. Như Tuệ phi do là Mông Cổ Minh kỳ mà nhập cung đãi ngộ Phúc tấn, sau khi chết truy tặng làm Phi, hoặc như 4 vị Phúc tấn xuất thân long trọng thời Thuận Trị là Cung Tĩnh phi, Thục Huệ phi, Đoan Thuận phi và Ninh Khác phi đều chỉ được tôn làm "Phi" dưới thời Khang Hi. Sau thời Khang Hi, Hậu cung chủ vị không còn được gọi là "Phúc tấn" nữa.

Tông thất thê thiếp
Từ thời Hậu Kim, ngoài Chính phi và Thứ phi của Đại hãn, thì Chính thất và Thứ thất của các thành viên Hoàng thất có tước Bối tử trở lên đều gọi chung là Phúc tấn. Tuy nhiên, thời Thanh đầu trước khi nhập quan, nam giới Mãn Châu thịnh hành kiểu "Một chồng, nhiều vợ, nhiều thiếp", đàn ông có thể dùng lễ cưới nhiều hơn 1 người vợ, song vẫn có thể nạp thật nhiều thiếp. Các vợ được cưới cùng với vợ cả thường được ghi theo chữ Hán là Kế thê (繼妻) hoặc Kế thất (繼室), tiếng Việt nôm na là "Vợ kế" hoặc "Vợ thứ". Văn bản Hán dịch về thời Thanh trước khi nhập quan tuy gọi các bà vợ này thành "Kế Phúc tấn" hoặc "Trắc Phúc tấn", song có phần không chính xác với tình hình lúc đó.

Với chế độ này, vợ cả và vợ thứ trên thực tế là bình quyền (Hán ngữ gọi là Bình thê), con cái do họ sinh ra có quyền thừa kế ngang bằng. Với lý do này, rất nhiều gia phả Vương phủ thời kỳ này ghi việc cưới các Chính thât Phúc tấn này theo kiểu số lần cưới, như Phúc tấn được cưới đầu tiên sẽ gọi là "Nhất thú Phúc tấn" (一娶福晉), rồi vị Phúc tấn được cưới lần sau sẽ được gọi là "Nhị thú Phúc tấn" (二娶福晉), ví dụ cho việc này có gia phả Trịnh Hiến Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng. Bên cạnh đó, cũng nhiều văn bản chia các Trắc thất danh hiệu "Trắc Phúc tấn" khác với các "Chính thất Phúc tấn" khác, song trong nhiều trường hợp thì Trắc Phúc tấn ấy lại có thân phận không kém gì các Chính thất Phúc tấn, đây là một biểu hiện rõ chế độ "Nhiều vợ và nhiều Thiếp" rất mạnh trong xã hội Mãn Châu khi ấy.

Căn cứ Mãn văn lão đương (满文老档) ghi nhận, thời Sùng Đức nguyên niên ra chỉ dụ:

Thời Thuận Trị, như đã đề cập, khi danh phận hậu cung vừa mới nhập quan cũng chưa thực sự rõ, các Hậu cung Phi tần cũng được dùng danh hiệu "Phúc tấn" để xưng hô. Chỉ cho đến hết Khang Hi, chế độ Hậu cung cũng được được kiện toàn, các danh xưng như "Phúc tấn" mới được chuyển xuống chuyên dùng cho vợ của các Hoàng tử. Theo chế độ hoàn bị từ đời Ung Chính và Càn Long trở đi, tước danh "Phúc tấn" cho Chính thất và "Trắc Phúc tấn" cho Trắc thất chỉ dùng cho những Hoàng tử chưa thụ phong hoặc Tông thất được thụ phong tước Vương, tức là Thân vương (親王), Quận vương (郡王) cùng Thế tử (世子). Còn như Chính thất và Trắc thất của những Tông thất từ Bối lặc trở xuống đến Trấn quốc Tướng quân, chỉ có thể dùng Phu nhân.

Hoàng thất nhà Thanh quan niệm Tông thất được thụ phong tước ("tức là Vương công Bối lặc") và Hoàng tử chưa được thụ phong đều không giống nhau, do đó cũng phân ra hai cách gọi của Phúc tấn thuộc hoàng thất, đó là "Hoàng tử Phúc tấn" (皇子福晉) và "Mỗ vương Phúc tấn" (某王福晉) - trong đó "Mỗ" là tước hiệu của bản thân Thân vương hay Quận vương ấy. Theo quy định triều Thanh, các Hoàng tử dù chưa phong tước hoặc đã phong tước, đều có thân phận cao hơn những người Tông thất là anh em chú bác của Hoàng đế, mặc cho người Tông thất ấy đã có tước và Hoàng tử vẫn chưa được phong tước, đây là bởi vì các Hoàng tử có quan hệ thân phận với Hoàng đế nhất. Do đó các Phúc tấn của các Hoàng tử vẫn là đứng cao hơn Phúc tấn của Thân vương khi quy định thứ tự.

Trong văn bản
Do chỉ có tước Vương sử dụng, nên trong Hán văn thì "Phúc tấn" cũng đồng nghĩa "Vương phi", các văn bản thời Thanh khi tuyên phong cũng không ít lần sử dụng "Phi" để thay cụm danh xưng Phúc tấn, ví dụ:
 Sách văn của Hiếu Kính Hiến Hoàng hậu Na Lạp thị và Hiếu Hiền Thuần Hoàng hậu Phú Sát thị, các bà đều được gọi là Đích phi (嫡妃) do các bà là chính thất, lại còn là Nguyên phối - tức người được cưới hỏi chính thức đầu tiên. Nội dung sách văn của Phú Sát thị như sau:"Tư nhĩ Đích phi Phú Sát thị, chung tường huân tộc".
 Đồng thời, Nguyên phối Phúc tấn - tức Phúc tấn có cưới hỏi chính thức đầu tiên cũng hay được gọi là Nguyên phi (元妃), nhưng lại hay dùng biểu thị rằng người ấy đã qua đời. Ví dụ điển hình có Hiếu Mục Thành Hoàng hậu Nữu Hỗ Lộc thị trước khi có thụy hiệu, được dụ chỉ truy phong làm Hoàng hậu, trong dụ chỉ có đoạn nói rõ:"Dụ Nội các, Trẫm Nguyên phi Nữu Hỗ Lộc thị, ứng truy phong vi Hoàng hậu".
 Kế Phúc tấn, tức Phúc tấn có cưới hỏi chính thức sau khi Nguyên phối Phúc tấn qua đời, thường được gọi là Kế phi (繼妃) để phân biệt với Nguyên phi. Trường hợp này có Hiếu Thận Thành Hoàng hậu Đông Giai thị, trong chỉ dụ lập làm Hoàng hậu như sau:"Hoàng đế Kế phi Đông Giai thị, nhu gia duy tắc, hiếu kính vô vi. Cửu phu hoán trạc chi phong, giáo tuyên cung kiệm. Khắc tương túc ung chi hóa, hiền trứ tự huy. Ứng chính Trung cung".

Chế độ

Phẩm cấp và giai vế

Trong hậu viện của các Hoàng tử và các Vương, có tổng cộng ba loại phân cấp bậc thê thiếp:
 Đích Phúc tấn (嫡福晉) hay Đích phi (嫡妃): dành cho các Chính thất của Hoàng tử, Thân vương và Quận vương. Nếu là Kế thất Phúc tấn, thì để phân biệt với Nguyên phối mà hay được gọi thành Kế Phúc tấn (继福晉); có 1 người tại vị;
 Trắc Phúc tấn (侧福晉), Trắc thất Phúc tấn (側室福晉), Trắc phi (侧妃) hay Thứ phi (庶妃): dành cho các Trắc thất của Hoàng tử, Thân vương và Quận vương. Chế định có 2 người, sau thời Càn Long thì Thân vương được phép có 4 người;
 Thứ Phúc tấn (庶福晉), nhưng thường gọi là Cách cách (格格): tiểu cơ thiếp của Hoàng tử, Thân vương và Quận vương. Ban đầu chưa có chế định nhân số, từ đời Càn Long bắt đầu có. Hạng này có rất nhiều xuất thân và cách gọi, có thể gọi là Thị tỳ (侍婢), Thị nữ (侍女), Sử nữ (使女), Quan nữ tử (官女子), Dắng thiếp (媵妾) hoặc Thiếp (妾), thông thường đều do Hoàng đế ban cho.

Theo quy định của nhà Thanh, các Đích Phúc tấn và Trắc Phúc tấn được tuyển cho Hoàng tử Vương công thường đều thông qua Bát Kỳ tuyển tú, được Hoàng đế chỉ định Tú nữ từ trong đợt tuyển này mà trở thành hôn phối cho các Hoàng tử Vương công. Do đó, các Đích Phúc tấn và Trắc Phúc tấn được chỉ định từ Bát Kỳ tuyển tú đều xuất thân Kỳ phân Tá lĩnh. Dựa theo việc này, họ có địa vị rất cao trong phủ và phả hệ một chi của vị Hoàng tử Vương công ấy, bởi vì cả hai vị Đích Phúc tấn cùng Trắc Phúc tấn khi nhập phủ, đều dùng lễ đại hôn (Trắc Phúc tấn có thể kém hơn một chút), và đều do bộ Lễ tiến hành tuyên sách phong tước hiệu bằng lễ Sách phong chính thức. Cũng theo phân lệ ấy, các Đích Phúc tấn và Trắc Phúc tấn được chỉ định trực tiếp trong Bát Kỳ tuyển tú có thể mang theo "Bồi giá Nha hoàn" (陪嫁丫鬟) - tức những Nữ tỳ theo từ nhà mẹ đẻ của các Phúc tấn nhập phủ. Dù không phổ biến, song các Bao y nhân, tức Nội Bát kỳ, cũng có thể được chỉ định trực tiếp làm Trắc Phúc tấn trong Nội vụ phủ tuyển tú, tuy nhiên việc này xảy ra không nhiều lắm và cũng chưa xác định rõ họ có thể hưởng lễ cưới nhập phủ hay không. Những Bao y nhân được chỉ định trực tiếp này phần nhiều đều xuất thân thế gia trong hàng quan lại Nội vụ phủ.

Các Thứ Phúc tấn, cũng gọi "Cách cách", là những vị trí không được tham dự Bát Kỳ tuyển tú, mà chỉ được chọn nạp vào phủ, do đó các Cách cách thông thường xuất thân là Bao y thuộc Hạ ngũ kỳ, một số lại thuộc Bao y Thượng tam kỳ vì họ là Cung nữ tử hầu hạ Hoàng tử từ trong cung, sau đó theo Hoàng tử khi phân phủ. Những nữ tử xuất thân Bao y Hạ ngũ kỳ, thông thường là được phái đến hầu trong Vương phủ theo nghĩa vụ bắt buộc, sau đó tùy theo hoàn cảnh mà được ["Thu phòng"; 收房], tức nạp làm thiếp. Trong phủ, Cách cách hoàn toàn chỉ bị xem là tiểu thiếp, địa vị rất thấp nên thông thường chỉ dùng hình thức ["Nạp"; 納] để vào phủ hầu hạ, không khác gì nữ tỳ bình thường, do vậy họ không có lễ cưới và không được mang theo người hầu riêng. Mức hạn về số lượng Cách cách ban đầu không quy định, thường tùy vào việc Hoàng đế ban cho bao nhiêu hoặc là có thể thu nạp bao nhiêu. Tuy nhiên theo quy định chính thức vào năm Càn Long thứ 7 (1742) bởi Càn Long Đế, một Thân vương chỉ có 10 vị Dắng thiếp chính thức, còn Quận vương là 6 người. Điều này có nghĩa số "Thứ Phúc tấn" của Thân vương và Quận vương được chính thức công nhận chỉ trong phạm vi "10 người" và "6 người" này, ngoài ra đều không được công nhận.

Ngoài thân phận Bao y, các Cách cách cũng có thể xuất thân từ Thuộc nhân hoặc Gia nô, cụ thể:
 Gia nô (家奴): những nô lệ nữ được mua về hầu trong phủ. Tuy triều Thanh cấm mua bán gia nô làm thiếp, nhưng chung quy vẫn thịnh hành chế độ "quan liêu" ngầm, hơn nữa việc mua nô lệ nạp thiếp không phải vấn đề có thể tiện tra rõ, thành ra tình trạng này kéo dài đến tận khi Thanh vong. Các nữ tử nhà dân nghèo, không có tiền mà phải bán mình, vào các Vương phủ làm đầy tớ, hầu ngủ và được nạp làm thiếp; đấy là quy trình diễn ra tương đối phổ biến. Tuy nhiên, loại Gia nô này khi trình báo hộ khẩu, đều ghi thành: "Bao y nữ tử nhập phủ làm việc", thành ra trên giấy tờ che đậy họ được biết với thân phận Bao y.
 Thuộc nhân (属人): chỉ đến con gái của các quan viên thuộc lại, bọn họ đều là Kỳ phân Tá lĩnh mà không phải Bao y. Chế độ thuộc lại thời Thanh phổ biến vào thời kỳ đầu trước và sau khi nhập quan, song sang thời Ung Chính về sau lại trở thành danh nghĩa, từ từ cũng mất. Khi một Hoàng tử phân ra Hạ ngũ kỳ, ngoài Bao y thì cũng có những Kỳ phân Tá lĩnh gia tộc thuộc kỳ này thành thuộc quan của Hoàng tử ấy, dẫn đến tình trạng con gái của họ được đưa vào phủ làm thiếp hầu. Do Trung và Hậu kỳ về sau tiêu biến chế độ thuộc lại, nên hồ sơ vào thời kỳ này cũng không còn thấy những thân phận như vậy nữa.

Vấn đề Thỉnh phong
Các vị Cách cách trong Vương phủ cũng có thể được ban Sách phong trở thành Trắc Phúc tấn vì nhiều lý do. Có hai cách khiến Cách cách trở thành Trắc Phúc tấn vào đời Thanh:
 Do Hoàng đế trực tiếp chỉ định;
 Do Hoàng tử hoặc Vương công xin Chỉ sách phong, gọi là Thỉnh phong (請封);

Thông thường các Cách cách được Hoàng đế ân chuẩn trở thành Trắc Phúc tấn đa số là vì sinh ra con trai, trường hợp này có Tề phi Lý thị của Ung Chính Đế và Hòa phi Na Lạp thị của Đạo Quang Đế. Còn ngoài ra, chỉ khi Hoàng đế đặc biệt cho phép thì bọn họ mới có thể trở thành Trắc Phúc tấn, loại này có Đôn Túc Hoàng quý phi Niên thị, vốn là "Thuộc nhân" của Ung Chính Đế khi còn là Hoàng tử, và Tuệ Hiền Hoàng quý phi Cao thị, vốn là "Bao y nhân" hầu Càn Long Đế với tư cách Cung nữ tử, cả hai đều do Khang Hi Đế và Ung Chính Đế chính thức ban cho vị trí Trắc Phúc tấn. Từ đời Càn Long, để có thể thỉnh lên Trắc Phúc tấn, thì "Bắt buộc phải từng sinh dục", nếu không cho dù chỗ cho Trắc Phúc tấn vẫn còn, thì cũng không thể xin thỉnh phong. Điều này có nghĩa, giả dụ Vương phủ A đã có 2 Trắc Phúc tấn, còn 2 vị trí nữa, Vương gia A cũng không thể thỉnh phong cho Cách cách B nếu B không sinh con. Và dù các Cách cách trong nhiều trường hợp có thể được nâng làm Trắc Phúc tấn, nhưng hiện tượng "Phù chính" (扶正), tức là từ Trắc Phúc tấn đi lên Đích Phúc tấn rất khó xảy ra do vấn đề thân phận cách biệt. Thời kỳ nhà Thanh trọng thân phận, các chính thất của Hoàng tử Vương công đều phải thuộc thân phận chính danh của người Bát Kỳ, tức Kỳ phân Tá lĩnh, do đó rất ít khi Trắc Phúc tấn có thể đi lên vị trí Chính đích, bởi vì đại đa số Trắc Phúc tấn đều xuất thân Bao y hoặc Gia nô - một loại thân phận không bao giờ được xem là phù hợp để làm vợ chính trong gia đình Bát Kỳ. Trong trường hợp Đích Phúc tấn qua đời, triều đình đều sẽ chọn người Bát kỳ khác hợp tuổi nhập phủ làm Kế thất Phúc tấn, đó gọi là "Tục huyền" hoặc "Điền phòng" theo cách nói dân gian (xem bài Vợ). Thời gian cưới kế thất đối với Hoàng tử Vương công không có quy định gắt gao như Hoàng đế, không có quy định vị Vương công ấy phải để tang bao lâu mới cưới vợ kế, ví dụ cho chuyện này chính là trường hợp Hiếu Mục Thành Hoàng hậu Nữu Hỗ Lộc thị của Đạo Quang Đế, bà vừa qua đời đầu năm ấy thì cuối năm ấy triều đình đã cưới Hiếu Thận Thành Hoàng hậu làm Kế thất Phúc tấn.

Bên cạnh đó, việc sách phong Trắc Phúc tấn triều Thanh cũng có nhiều vấn đề, khiến việc Thỉnh phong chậm trễ hoặc trù trì mãi không được, nên thời kỳ cuối cũng có một tình trạng "phong khống" Trắc Phúc tấn diễn ra trong các Vương phủ. Ấy là như một Vương phủ nói có 5 vị "Trắc Phúc tấn", trong phủ cũng xưng hô như vậy, song thực tế chỉ có 3 người được sách phong chính thức bởi triều đình.

Quyền lợi của con cái
Do vai vế chênh lệch, con cái được sinh ra bởi các vị giai cũng không hề giống nhau. Trước khi nhập quan, con cái do Đích Phúc tấn và Trắc Phúc tấn sinh ra gần như là như nhau, vì Trắc Phúc tấn chung quy cũng được không chính thức xem là Bình thê. Tuy nhiên, khi Thanh triều đã thiết lập quy tắc chính quy từ khi nhập quan, Trắc Phúc tấn địa vị đã khác, con cái của Trắc Phúc tấn cũng từ đó kém hơn con cái do Đích Phúc tấn hạ sinh. Còn con cái của các Cách cách, hoàn toàn không thể so sánh.

Từ quy định của nhà Thanh buổi đầu nhập quan, con cái của Thân vương, Thế tử và Quận vương đều có tương lai khác nhau tùy vào thân phận của mẹ đẻ. Từ giữa Trung kỳ niên hiệu Khang Hi, và nhất là Càn Long về sau, vì để giảm đi số Tông thất tử đệ được phong tước mà triều đình áp dụng chế độ Khảo phong. Luận theo thân phận ban đầu:
 Đích Phúc tấn hạ sinh: các con trai của Thân vương được xét làm Bất nhập Bát phân Phụ quốc công (不入八分輔國公), con của Thế tử cùng Quận vương được xét làm Nhất đẳng Trấn quốc Tướng quân (一等鎮國將軍). Các con gái đều phong tước hiệu Quận chúa.
 Trắc Phúc tấn hạ sinh: các con trai của Thân vương được xét làm Nhị đẳng Trấn quốc Tướng quân (二等鎮國將軍), con của Thế tử cùng Quận vương được xét làm Tam đẳng Trấn quốc Tướng quân (三等鎮國將軍). Các con gái đều là Quận quân.
 Cách cách hạ sinh: các con trai của Thân vương được xét làm Tam đẳng Phụ quốc Tướng quân (三等輔國將軍), con của Thế tử cùng Quận vương được xét làm Tam đẳng Phụng quốc Tướng quân (三等奉國將軍). Các con gái có thể phong là Huyện quân. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp con gái của Cách cách không được phong tước gì.

Về phương diện khác, căn cứ khảo sát của Quất Huyền Nhã, con cái do Trắc Phúc tấn thời Càn Long về sau một khi được sinh ra thì sẽ không có khái niệm "Mẫu gia" (母家) đối với dòng họ của mẹ ruột, khái niệm ấy đều chỉ đến nhà mẹ của Đích Phúc tấn. Điều này được tra ra trong các hồ sơ Vương phủ từ Càn Long trở đi đều nhất quán, không có ngoại lệ. Kể từ thời Càn Long thì triều Thanh đã theo mô thức Nho Khổng hóa rất mạnh, nhiều dấu hiệu "Nhiều vợ nhiều thiếp" của người Mãn Thanh trước khi nhập quan cũng đều không còn, phận vợ cả và thứ thiếp ngày càng nghiêm ngặt, nên tư duy theo kiểu Nho Khổng như "Mẫu gia" cũng càng hoàn thiện.

Phẩm phục và Nghi vệ

Căn cứ ghi nhận của Thanh sử cảo trong Chí thất thập bát (志七十八), trang phục của các Phúc tấn cùng Tông thất Thê tử về cơ bản có hai loại gọi là Triều phục (朝服) và Cát phục (吉服), thành phần chủ yếu của hai trang phục này là mũ và áo. Trong đó mũ chia làm Triều quan (朝冠) và Cát phục quan (吉服冠), mà áo lại chia làm hai thành phần là Quái (褂) khoác bên ngoài và Bào (袍) là áo mặc bên trong. Áo "Quái" chia làm Triều quái (朝褂) và Cát phục quái (吉服褂), còn "Bào" là Triều bào (朝袍) và Mãng bào (蟒袍), hình thức đều là áo cổ tròn, khai vạt, 2 bên hông xẻ tà, cổ tay áo bình phẳng, sắc thường dùng xanh đá, tức Thạch thanh (石青) theo chữ Hán.

 Hoàng tử Phúc tấn: Triều quan 3 tầng, 10 viên Đông Châu, đỉnh mũ khảm Hồng bảo thạch (紅寶石), xung quanh viền mũ có mũ dùng hình trang sức Kim khổng tước (金孔雀), trước 5 con sau 1 con, đều có khảm 7 viên Đông Châu. Cát phục quan cũng dùng đỉnh mũ bằng Hồng bảo thạch tương tự. Triều quái trước dùng 4 hình hoa văn Hành long (行龍), phía sau 3 hình. Cát phục quái thêu hoa văn Ngũ trảo Chính long tứ đoàn (五爪正龍四團), trước sau-hai vai từng chỗ một hình. Triều bào và Mãng bào đều màu Hương sắc (香色).
 Thân vương Phúc tấn: Triều quan 3 tầng, quy chế như Hoàng tử Phúc tấn. Cát phục quái thêu Ngũ trảo Kim long tứ đoàn (五爪金龍四團), trước sau hình Chính long, hai vai Hành long, còn lại đa số như Hoàng tử Phúc tấn. Thân vương Trắc Phúc tấn có Triều quan dùng 9 viên Đông Châu, còn lại như Phúc tấn.
 Thế tử Phúc tấn: Triều quan 2 tầng, dùng 9 viên Đông Châu, còn lại án theo Thân vương Phúc tấn. Thời Thuận Trị, từng quy định mũ mão Thế tử Phúc tấn đều như Thân vương Phúc tấn.
 Quận vương Phúc tấn: Triều quan 2 tầng, dùng 8 viên Đông Châu, còn lại án theo Thế tử Phúc tấn. Cát phục quái, thêu Ngũ trảo Hành long tứ đoàn (五爪行龍四團), trước sau-hai vai từng chỗ một hình. Còn lại đại để như Thế tử Phúc tấn.
 Bối lặc Phu nhân: Triều quan 2 tầng, dùng 7 viên Đông Châu, còn lại như Quận vương Phúc tấn. Triều quái dùng Tứ trảo Mãng (四爪蟒), Cát phục quái trước sau thêu Tứ trảo Chính mãng (四爪正蟒). Triều bào và Mão bào đều dùng màu Lam hoặc Thạch thanh tùy ý, còn lại tương tự Quận vương Phúc tấn.
 Bối tử Phu nhân: Triều quan 2 tầng, dùng 6 viên Đông Châu, Cát phục quái thêu Tứ trảo Hành mãng (四爪行蟒), còn lại tương tự Bối lặc Phu nhân.
 Trấn quốc công Phu nhân: Triều quan 2 tầng, dùng 5 viên Đông Châu, Cát phục quái thêu Hoa bát đoàn (花八團), còn lại tương tự Bối tử Phu nhân.
 Phụ quốc công Phu nhân: Triều quan 2 tầng và dùng 4 viên Đông Châu, còn lại tương tự Trấn quốc công Phu nhân.
 Trấn quốc Tướng quân Phu nhân: quan phục đều như Nhất phẩm mệnh phụ.
 Phụ quốc Tướng quân Phu nhân: quan phục đều như Nhị phẩm mệnh phụ.
 Phụng quốc Tướng quân Thê tử: phong Thục nhân (淑人), quan, phục đều Tam phẩm mệnh phụ.
 Phụng ân Tướng quân Thê tử: phong Cung nhân (恭人), quan, phục đều theo Tứ phẩm mệnh phụ.

Cái gọi là Nghi vệ (儀衛), cũng kêu Nghi trượng (儀仗), là một chuỗi đồ dùng gồm kiệu, xe, cờ hiệu và kèn trống để hộ tống một nhân vật cố định khi xuất hiện bên ngoài trong một dịp lễ nào đó. Nghi vệ của những Mệnh phụ thuộc Hoàng thất, ngoại trừ Hậu phi có quy định riêng, thì đều lấy Cố Luân Công chúa làm tiêu chuẩn. Theo Thanh sử cảo, Chí bát thập (志八十), Nghi vệ của Cố Luân Công chúa được quy định:
 固倫公主儀衛，吾仗二，立瓜二，臥瓜二，骨朵二。金黃羅曲柄繡寶相花傘一，紅羅繡寶相花傘二，青羅繡寶相花扇二，紅羅繡孔雀扇二。黑纛二。前引十人，朝賀日隨侍女五人。原定曲柄傘用紅羅，茲改金黃羅。餘同。崇德初年，定固倫公主清道旗二。紅仗、吾仗各二。銷金紅傘一，青扇一。拂子二，金吐盂、金水盆各一。
 Cố Luân Công chúa Nghi vệ: Ngô trượng nhị, Lập qua nhị, Ngọa qua nhị, Cốt đóa nhị. Kim Hoàng la Khúc bính tú Bảo tương hoa tán nhất, Hồng la tú Bảo tương hoa tán nhị, Thanh la tú Bảo tương hoa phiến nhị, Hồng la tú Khổng tước phiến nhị. Hắc đạo nhị. Tiền dẫn thập nhân, triều hạ nhật tùy Thị nữ ngũ nhân. Nguyên định Khúc bính tán dụng Hồng la, tư cải Kim Hoàng la. Dư đồng. Sùng Đức sơ niên, định Cố Luân Công chúa Thanh đạo kỳ nhị. Hồng trượng, Ngô trượng các nhị. Tiêu kim hồng tán nhất, Thanh phiến nhất. Phất tử nhị, Kim thổ vu, Kim thủy bồn các nhất.

Hoàng tử Phúc tấn và Thân vương Phúc tấn như nhau, đều án theo Cố Luân Công chúa, chỉ có "Khúc bính tán" màu đỏ, và Thị nữ tùy hầu là 4 người. Thế tử Phúc tấn như Hòa Thạc Công chúa, Quận vương Phúc tấn án theo Quận chúa, Phúc tấn của Quận vương Trưởng tử cùng Bối lặc phu nhân đều án Huyện chúa, còn Bối tử Phu nhân trở xuống thì không có Nghi vệ, Thị nữ tùy hầu 1 người, riêng từ Trấn quốc Tướng quân Phu nhân trở xuống không có Thị nữ tùy hầu. Theo quy chế thời Sơ kỳ, đại đa số được quy định như nhau, chỉ thêm bớt vài chỗ.

Xem thêm
 Quý tộc nhà Thanh
 Thứ bậc hậu phi nhà Thanh
 Cách cách
 Quan nữ tử

Chú thích

Tham khảo

Nguồn tham khảo
 Đại Thanh hội điển
 Thanh sử cảo
 Thanh thực lục

Văn hóa triều Thanh
Tước hiệu quý tộc
Danh hiệu


title: Triều Dương, Sán Đầu

text:
Triều Dương () là một khu thuộc thành phố Sán Đầu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Tên gọi "Triều Dương" là do khu vực nằm ở phía bắc của vùng biển lớn. Ngay từ thời nhà Thanh, huyện Triều Dương đã là một trong những khu vực có mật độ dân số cao nhất tại Triều Châu. Triều Dương là quê hương của khoảng 1,2 triệu người Hoa hải ngoại và người dân Hồng Kông-Ma Cao-Đài Loan. Cư dân Triều Dương chủ yếu nói phương ngữ Triều Dương của tiếng Triều Châu.

Nhai đạo
 Văn Quang (文光街道)
 Thành Nam (城南街道)
 Miên Bắc (棉北街道)
 Kim Phổ (金浦街道)
Trấn
 Hải Môn (海门镇)
 Hà Khê (河溪镇)
 Hòa Bình (和平镇)
 Tây Lô (西胪镇)
 Quan Phụ (关埠镇)
 Kim Táo (金灶镇)
 Cốc Nhiêu (谷饶镇)
 Quý Tự (贵屿镇)
 Đồng Vu (铜盂镇)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Đông
Sán Đầu


title: Danh sách quốc gia châu Âu theo GDP danh nghĩa 2009

text:
Danh sách các quốc gia châu Âu theo GDP danh nghĩa năm 2009 được thống kê theo giá trị dollar Mỹ, bảng thống kê được cập nhật từ Quỹ tiền tệ Quốc tế IMF năm 2009, các quốc gia và vùng lãnh thổ không có số liệu từ IMF được bổ sung từ số liệu của Ngân hàng Thế giới WB, CIA Facbook và một số nguồn khác. Bảng thống kê ngoài 47 quốc gia độc lập, còn có mặt của các vùng lãnh thổ Guernsey, Jersey, Đảo Man, Gibraltar thuộc Anh. Các lãnh thổ Quần đảo Faroe thuộc Đan Mạch, Svalbard và Jan Mayen thuộc Na Uy cùng Kosovo và Transnistria.

Tham khảo

Danh sách quốc gia tại châu Âu
Danh sách quốc gia theo GDP


title: Hải tượng

text:
Hải tượng trong tiếng Việt có thể là:
 Tên gọi của các loài trong chi Mirounga. Còn gọi là voi biển.
 Tên gọi phiên dịch từ tiếng Trung để chỉ moóc (hay hải mã).


title: Hồ Ngọc Nhuận

text:
Hồ Ngọc Nhuận (1935 – 19 tháng 5 năm 2022) sinh tại tỉnh Mỹ Tho là nhà báo, nhà hoạt động xã hội, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh . Ông Nhuận từng là Giám đốc chính trị chủ bút nhựt báo Tin Sáng của ông Ngô Công Đức (Dưới chế độ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, Tin Sáng là tờ báo đối lập có uy tín, với những cây bút nổi tiếng Nguyễn Ngọc Lan, Lý Chánh Trung, Hồ Ngọc Nhuận, Lý Quí Chung...).

Tiểu sử
Ông Hồ Ngọc Nhuận từng là dân biểu đối lập thời Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam, Giám đốc chính trị chủ bút nhật báo Tin Sáng. Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông được cho tiếp tục điều khiển tờ Tin Sáng thêm một thời gian rồi bị bắt đóng cửa. Là một nhân sĩ có tiếng, ông làm Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam của thành phố Hồ Chí Minh, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho đến nay.

Hoạt động nổi bật
Hồi ký ĐỜI-Chuyện về những người tù của tôi được ông Nhuận viết năm xong vào năm 2003, bổ sung hai lần (2006 và 2010), nhưng vẫn chưa tìm được nhà xuất bản.

Ngày 08/12/2012, ông Hồ Ngọc Nhuận kêu gọi lãnh đạo Đảng CSVN và chính quyền thành phố, cùng với các đại biểu của nhân dân tham gia mít tinh trước Nhà hát lớn thành phố để phản đối những hành động gây hấn của Trung Quốc trên Biển Đông. Đây là lần đầu tiên một quan chức đương nhiệm trong chính quyền Việt Nam công khai kêu gọi tập hợp phản đối Trung Quốc..

Ông Hồ Ngọc Nhuận, ủng hộ ông Lê Hiếu Đằng kêu gọi thành lập chính đảng mới tại Việt Nam, rằng "chính đảng mới sẽ không nhằm chống đối Đảng CSVN, mà cùng hợp tác để thúc đẩy "xây dựng dân chủ cho nước Việt Nam"". Trong một bài viết có cái tựa "Phá Xiềng", ông kêu gọi các đảng viên ĐCSVN bỏ đảng, gia nhập đảng mới Dân Chủ Xã hội .

Phát biểu
Nói về Quốc hội Việt Nam trong cuộc phỏng vấn với Mặc Lâm, biên tập viên RFA, đăng ngày 30.09.2013:

Chính kiến
Ngày 9.12.2015 ông cùng với 126 người khác, trong đó có các nhân vật tên tuổi như nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh, GS Hoàng Tụy, TS Nguyễn Quang A, GS Nguyễn Huệ Chi, GS Nguyễn Đình Cống, GS Chu Hảo, GS Nguyễn Đăng Hưng, GS Tương Lai, Huỳnh Tấn Mẫm, GS Trần Văn Thọ, Đại sứ Nguyễn Trung, GS Phạm Xuân Yêm..., đã gửi một bức thư ngỏ đến Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, các đại biểu dự Đại hội lần thứ XII và toàn thể đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Bức thư đề nghị "đổi tên đảng (không gọi là Đảng Cộng sản); đổi tên nước (không gọi là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa); trả lại tự do cho những người khác chính kiến đang bị giam giữ; chấm dứt sự trấn áp và ngăn chặn nhân dân thực hiện quyền tự do dân chủ theo Hiến pháp" đồng thời nêu ý kiến "Thực tiễn của nước ta cũng như trải nghiệm của nhiều nước trên thế giới đã cho thấy rõ sai lầm và thất bại của đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội theo chủ nghĩa Mác - Lênin".

Tham khảo

Liên kết ngoài
Phá xiềng, Boxitvn, 16/08/2013

Người Mỹ Tho
Nhà báo Việt Nam
Chính khách Việt Nam
Dân biểu Việt Nam Cộng hòa
Chính khách Việt Nam Cộng hòa
Hội Nhà báo độc lập Việt Nam
Nhà hoạt động xã hội Việt Nam
Nhà báo Việt Nam thời kỳ 1945-1975
Nhân vật bất đồng chính kiến Việt Nam
Thành phần thứ ba trong chiến tranh Việt Nam
Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam


title: Anaspidacea

text:
Anaspidacea là một bộ động vật giáp xác, bao gồm mười một chi trong bốn gia họ. Koonungidae được tìm thấy ở Tasmania và phần phía đông nam của Úc. Các họ Psammaspididae và Stygocarididae đều hạn chế đến hang động, nhưng Stygocarididae có phân bố rộng hơn nhiều so với các họ khác, với Parastygocaris có loài ở New Zealand và Nam Mỹ cũng như Úc, hai chi khác trong họ là loài đặc hữu ở Nam Mỹ, và một, Stygocarella, là loài đặc hữu của New Zealand.

Chi
Anaspididae Thomson, 1893
Allanaspides Swain, Wilson, Hickman & Ong, 1970 – Tasmania
Anaspides Thomson, 1894 – Tasmania
Paranaspides Smith, 1908 – Tasmania
Koonungidae Sayce, 1908
Koonunga Sayce, 1907 – south-eastern Australia and Tasmania
Micraspides Nicholls, 1931 – south-eastern Australia and Tasmania
Psammaspididae Schminke, 1974
Eucrenonaspides Knott & Lake, 1980 – Tasmania
Psammaspides Schminke, 1974 – south-eastern Australia
Stygocarididae Noodt, 1963
Oncostygocaris Schminke, 1980 – southern South America
Parastygocaris Noodt, 1963 – southern South America
Stygocarella Schminke, 1980 – New Zealand
Stygocaris Noodt, 1963 – southern South America, south-eastern Australia and New Zealand

Tham khảo

Anaspidacea
Syncarida


title: Lê Hiếu Đằng

text:
Lê Hiếu Đằng (6 tháng 1 năm 1944 – 22 tháng 1 năm 2014) là luật gia, nhà hoạt động xã hội, Phó chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Dân chủ và Pháp luật thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nguyên là phó Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Liên Minh các lực lượng Dân tộc, dân chủ và Hòa bình Việt Nam, nguyên Tổng thư ký Ủy ban nhân dân Cách mạng khu Sài Gòn Gia Định, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở Thành phố Hồ Chí Minh. Tính tới 2013, ông đã có 45 năm là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông cũng là một trong các "lãnh tụ" sinh viên trước đây đã trong phong trào đấu tranh tại Sài Gòn và các đô thị Miền Nam trước 1975, thành viên Ban chấp hành Tổng hội Sinh viên Sài Gòn và Trường Đại học Luật khoa Sài Gòn.

Tiểu sử
Ông Lê Hiếu Đằng quê ở Quảng Nam, từng học Trường Trung học Phan Châu Trinh, Đà Nẵng, học Đại học Luật Khoa, Sài Gòn, cũng có một năm học Trường Đại học Văn khoa Sài Gòn (1964). Ông nguyên là phó Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Liên Minh các lực lượng Dân tộc, dân chủ và Hòa bình Việt Nam (1968 – 1977), Nguyên Tổng thư ký Ủy ban nhân dân Cách mạng khu Sài Gòn – Gia Định (1969 – 1975), Nguyên phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh (1989 – 2009), là Đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố khóa 4, khóa 5. Từ năm 1975 đến 1983, ông là giảng viên Triết học và Chủ nghĩa xã hội khoa học ở Trường Đảng Nguyễn Văn Cừ thuộc Khu ủy Sài Gòn – Gia Định.Ông từ trần vào ngày 22 tháng 1 năm 2014 tại Bệnh viện Nhân dân 115, Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 70 tuổi.

Hoạt động nổi bật
Ông Đằng là một trong 72 người đầu tiên ký vào Kiến nghị 72 kiến nghị trong đợt sửa đổi Hiến pháp 2013.

Ông Lê Hiếu Đằng là một trong những người đi đầu trong phong trào biểu tình tại Việt Nam chống Trung Quốc xâm lược Biển Đông. Ông nói "Việt Nam vi phạm nhân quyền khi trấn dẹp biểu tình chống Trung Quốc".

Ông phát biểu: "mọi người phải xác định rằng đất nước là của chung, nước Việt Nam là một, đã là người Việt Nam thì phải làm sao để Việt Nam lớn mạnh hơn, từ đó chung tay, góp sức làm cho đất nước phát triển". Ông nói "sự tồn vong của đất nước là quan trọng".

Về vụ Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng không từ chức, ông Đằng nói: "Việt Nam chưa có «văn hóa từ chức» thể hiện lòng tự trọng của một vị lãnh đạo. Vấn đề ở chỗ «lỗi hệ thống». Nếu muốn không có một vị Nguyễn Tấn Dũng nữa thì phải thay đổi thể chế. Trong thế chế đó phải thực hiện được những quyền dân chủ của người dân, và xây dựng Nhà nước pháp quyền, xã hội dân sự, và nền kinh tế nhiều thành phần".

Về phiên tòa xét xử hai nhạc sĩ Việt Khang và Trần Vũ Anh Bình ngày 30/10/2012, ông nói: "Trấn áp không dập tắt được những tiếng nói yêu nước phản kháng".

Ông khẳng định: "Việc đổi tên nước là thời cơ rất lớn để thay đổi một số điều trong hiến pháp, làm đòn bẩy cho sự phát triển của đất nước. Nếu vẫn như cũ thì rất tiếc, thời cơ qua đi."

Vào tháng 8/2013, trong bài viết "Suy nghĩ trong những ngày nằm bịnh", ông Lê Hiếu Đằng đã công khai nói lên những suy nghĩ của mình. Về việc Đảng Cộng sản đã phản bội lý tưởng cách mạng, phản bội nhân dân, phản bội những người góp phần xây dựng nên chế độ, trong đó có ông, cũng như việc cần thiết phải dân chủ hóa, xây dựng thể chế đa đảng để cứu đất nước thoát khỏi tình thế nguy cấp hiện tại, kêu gọi thành lập chính đảng mang tên Đảng Dân chủ Xã hội tại Việt Nam. Có những ý kiến cho rằng bài viết này của ông là "thiếu khách quan và thiếu tính xây dựng", "nhận định phiến diện".

Vào ngày 4 tháng 12 năm 2013, ông viết tuyên bố từ bỏ Đảng Cộng sản Việt Nam vì theo ông, "Đảng Cộng sản Việt Nam bây giờ không còn như trước (đấu tranh giải phóng dân tộc) mà đang suy thoái biến chất, thực chất chỉ là đảng của những tập đoàn lợi ích, trở thành lực cản cho sự phát triển đất nước, dân tộc, đi ngược lại lợi ích dân tộc, nhân dân."

Qua đời
Theo như tin mà BBC Việt ngữ đưa vào ngày 14 tháng 12 năm 2013 thì ông Lê Hiếu Đằng đang trong tình trạng "trong cơn nguy kịch" và được "cấp cứu tích cực" tại một bệnh viện ở Thành phố Hồ Chí Minh. Ông qua đời vào ngày 22 tháng 1 năm 2014 tại Bệnh viện Nhân dân 115, hưởng thọ 70 tuổi.Trong mấy ngày tang lễ ông Đằng, mặc dù đã có sự hiện diện của một số quan chức cao cấp của chính quyền, vẫn xảy ra các hiện tượng 'chọc phá', 'cản trở' và 'xâm phạm' đồ phúng viếng cố luật gia.

Phát biểu
Lê Hiếu Đằng đã từng nêu ý tưởng thành lập một chính đảng mới và cho là:

Nhận xét
 Ông Lê Công Giàu, nguyên Phó bí thư Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh một người bạn từ lúc còn là thanh niên với ông:

 Nhà báo Huy Đức, tác giả cuốn Bên Thắng cuộc:

 Ông Huỳnh Kim Báu, Tổng thư ký Hội Trí thức thành Phố cũng là một người đồng hành với ông từ thời trai trẻ:

Chú thích

Liên kết ngoài
 Câu đối vĩnh biệt nhà yêu nước Lê Hiếu Đằng
 Suy nghĩ trong những ngày nằm bịnh, Boxitvn
 Kiến nghị 72

Người Quảng Nam
Luật sư Việt Nam
Nhà hoạt động xã hội
Cựu đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Nhân vật bất đồng chính kiến Việt Nam
Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam


title: Danh sách quốc gia châu Á theo GDP danh nghĩa 2009

text:
Danh sách các quốc gia châu Á theo GDP danh nghĩa năm 2009 được thống kê theo giá trị dollar Mỹ, bảng thống kê được cập nhật từ Quỹ tiền tệ Quốc tế - IMF năm 2009, các quốc gia và vùng lãnh thổ không có số liệu từ IMF được bổ sung từ số liệu của Ngân hàng Thế giới - WB, CIA Facbook và một số nguồn khác. Bảng thống kê ngoài 48 quốc gia độc lập, còn có mặt của các vùng lãnh thổ: Đài Loan, Ma Cao, Hồng Kông, Palestine, Abkhazia, Nam Ossetia, Nagorno-Karabakh.

Đọc thêm
 Danh sách các quốc gia châu Á theo GDP danh nghĩa 2010
 Danh sách các quốc gia châu Á theo GDP danh nghĩa 2011
 Danh sách các quốc gia châu Á theo GDP danh nghĩa 2012

Tham khảo

Danh sách quốc gia tại châu Á
Danh sách quốc gia theo GDP


title: Rita Hayworth and Shawshank Redemption

text:
Rita Hayworth and Shawshank Redemption là một tiểu thuyết ngắn của Stephen King, được in trong tập truyện Different Seasons (1982) với nhan đề phụ là Hope Springs Eternal. Truyện được chuyển thể thành phim điện ảnh The Shawshank Redemption (1994). Phim được đề cử bảy Giải Oscar (lần thứ 67), bao gồm cả giải dành cho phim xuất sắc nhất. Năm 2009, truyện được chuyển thể cho sân khấu kịch vẫn với tên gọi The Shawshank Redemption.

Cốt truyện
Andy Dufresne là một chủ ngân hàng đến từ tiểu bang Maine, Hoa Kỳ. Anh bị bắt với cáo buộc giết chết hai người gồm vợ anh và tình nhân của cô ta. Với án phạt tù chung thân, anh bị chuyển đến Nhà tù Shawshank. Tại đây anh gặp bạn tù là Red - người chuyên chuyển lậu hàng hóa từ bên ngoài vào cho các tù nhân có nhu cầu.

Vốn là một người yêu thích đá, Andy nhờ Red mang vào tù cho anh một cái búa đẽo đá và dùng công cụ này để chế tác những hòn đá nhặt được ở sân thể thao của nhà tù thành các món đồ nhỏ. Một trong những mặt hàng mà anh đặt mua từ Red nữa là tấm ảnh treo tường khổ lớn chụp Rita Hayworth. Khi nhận lời, Red chỉ nghĩ rằng Andy thích thú với tấm hình và không nghĩ thêm gì vào thời điểm đó.

Vào một ngày mùa xuân, Andy và Red cùng một số tù nhân khác đang rải nhựa trên nóc một tòa nhà trong trại tù. Vô tình Andy nghe thấy viên gác ngục tàn nhẫn ở gần đó đang phàn nàn về khoản thuế mà anh ta sẽ phải trả khi nhận được số tiền thừa kế từ ông anh trai đã từ lâu không có liên lạc. Andy tiến đến gần người gác ngục và suýt bị anh ta ném xuống đất. Tuy nhiên, anh được tha nhờ gợi ý rằng viên gác ngụ có thể tránh thuế một cách hợp pháp bằng cách chuyển khoản tiền đó cho vợ anh ta.

Trong nhà tù Shawshank có một nhóm tù nhân hung hãn với biệt danh "The Sisters" do Bogs Diamond cầm đầu. Nhóm này sẽ cưỡng dâm bất kỳ người tù nào mà chúng cảm thấy có thể "xử" được, và Andy không phải là ngoại lệ. Tuy nhiên, nhờ Andy tỏ ra có ích cho các viên gác ngục nên họ bảo vệ anh khỏi nhóm "The Sisters". Một đêm nọ người ta tìm thấy Bogs bị đánh trọng thương và bất tỉnh trong phòng giam. Andy cũng được phép ở một mình một phòng thay vì bị giam chung với tù nhân khác. Có một thời gian ngắn Andy chung phòng với một tù nhân tên là Normaden nhưng anh này sớm chuyển đi.

Andy được chuyển từ phòng giặt ủi sang thư viện nhỏ của nhà tù - trước đây nằm dưới sự cai quản của Brooks Hatlen, một trong số ít tù nhân có bằng đại học. Red cộc lốc cho hay thực tế bằng cấp của Brooks chỉ là bằng chăn nuôi, tuy nhiên "ăn mày thì không thể đòi xôi gấc". Công việc mới cho phép Andy dành nhiều thời gian hơn để làm các công việc bàn giấy liên quan đến tài chính cho các nhân viên nhà tù. Anh còn gửi thư mời Thượng viện Tiểu bang Maine tài trợ cho việc mở rộng thư viện. Qua nhiều năm, dù không nhận được thư hồi đáp nhưng anh vẫn kiên trì gửi thư hàng tuần. Cho đến một ngày nọ, cuối cùng Thượng viên tiểu bang cũng gửi 200 USD; họ nghĩ rằng anh sẽ ngừng yêu cầu tiền. Tuy nhiên, thay vì ngừng viết thư thì Andy còn tăng gấp đôi lượng thư gửi đi. Sự cần mẫn của anh giúp thư viện có cơ hội mở rộng lớn kho sách. Thời kỳ này Andy cũng giúp nhiều tù nhân lấy chứng chỉ tương đương, giúp chuẩn bị cho họ trở về xã hội sau khi được tạm tha.

Giám đốc nhà tù Shawshank là Norton cũng nhận thấy những kỹ năng của Andy có ích với ông ta. Ông khởi động một chương trình có tên gọi "Inside-Out", theo đó các tù nhân được phép ra ngoài làm việc với tiền công cực rẻ mạt. Các doanh nghiệp bên ngoài không thể cạnh tranh nổi với mức giá cực thấp của chương trình này, do vậy họ chọn cách hối lộ Norton để ông ta không tham gia đấu thầu. Số tiền bẩn này cần phải được chuyển giấu bằng cách nào đó. Vậy là Andy trở thành người giúp ông ta đạt được mục đích.

Một ngày kia, Andy nghe Tommy Williams - một tù nhân khác - kể về việc bạn tù chung phòng cũ của anh ta đã khoe khoang rằng hắn đã giết một tay golf giàu có và vợ của một "luật sư" (Andy hiểu rằng người kể có thể đã dễ dàng nhầm lẫn từ "lawyer" với "banker" do đây là một nghề được giới bình dân thất học xem như là tương tự), khiến luật sư đó bị buộc tội. Sau nghe được chuyện này, Andy nhận ra rằng nếu mang được bằng chứng này ra tòa thì anh có thể được xử lại và có cơ hội được phóng thích. Tuy vậy, Norton nhạo báng câu chuyện và chuyển Tommy đến một nhà tù mức độ an ninh thấp hơn càng sớm càng tốt, có lẽ là sự đền bù cho việc anh ta hứa sẽ không nói gì thêm về chuyện này. Norton biết Andy quá sức hữu ích nên không thể để anh này được thả ra; hơn nữa, anh lại biết chi tiết về những vụ nhận hối lộ của Norton. Vì sự vụ này, Andy bị biệt giam vài tháng. Anh từ bỏ suy nghĩ về triển vọng một phiên tòa xác minh sự thật.

Trước khi vào tù thì Andy - với sự giúp đỡ của bạn thân - đã tìm cách bán hết mọi tài sản của mình và gửi tiền dưới một cái tên giả là "Peter Stevens". Con người không có thật này có bằng lái xe, số an sinh xã hội và các giấy tờ khác. Những tài liệu cần cho việc rút tài sản và chứng minh nhân thân của Stevens được ký thác an toàn trong một cái hộp tại một nhà băng ở Portland. Chìa khóa mở hộp được giấu dưới một viên đá núi lửa màu đen nằm trong bức tường bằng đá dạy dọc cánh đồng cỏ khô ở thị trấn nhỏ Buxton, không xa nhà tù Shawshank.

Sau 18 năm trong tù, Andy chia sẻ bí mật với Red và mô tả chính xác cách tìm nơi này và một ngày nào đó "Peter Stevens" sẽ sở hữu một khách sạn nghỉ dưỡng nhỏ ven bờ biển Zihuatanejo, México. Andy cũng nói cho Red biết rằng Andy có thể cần một người "biết lấy đồ đạc" giúp mình kinh doanh ở đó. Red bối rối, không hiểu tại sao Andy lại cho kể cho ông biết điều này.

Andy biến mất khỏi phòng giam bị khóa vào một buổi sáng sau gần 27 năm trong tù. Sau khi truy tìm khắp các sân tù và khu vực lân cận nhưng không tìm thấy Andy, Norton nhìn vào phòng giam của anh và phát hiện ra tấm ảnh khổ lớn chụp Linda Ronstadt (trong phim thì là Raquel Welch) dán trên tường thực chất là để che giấu một cái lỗ đục vừa đủ cho người chui vào. Nhiều năm trong tù, Andy chỉ dùng cái búa mà ngày đó Red mua cho, vừa để làm ra các vật tạo tác nhỏ, vừa để đục ra cái lỗ trên tường này. Khi chui qua lỗ, Andy đập vỡ ống nước thải và bò khoảng 500 thước Anh (trên 450 mét) trong ống thải này để tẩu thoát ra cánh đồng bên ngoài phạm vi của nhà tù. Người ta tìm thấy bộ đồng phục tù cách cửa cống thải hai dặm (trên ba kilômét). Không ai xác định được bằng cách nào mà Andy đã trốn thoát được mà không có dụng cụ, không quần áo hay tòng phạm.

Một vài tuần sau đó, Red nhận được tấm bưu thiếp không có nội dung được gửi từ một thị trấn nhỏ ở tiểu bang Texas - gần biên giới giữa Hoa Kỳ và México - và ngạc nhiên vì Andy đã vượt biên tại đó. Không lâu sau, Red được tạm tha. Sau gần 40 năm trong tù, ông nhận ra việc chuyển tiếp ra cuộc sống "bên ngoài" rất khó khăn. Vào cuối tuần, Red đi nhờ xe đến Buxton để tìm cánh đồng cỏ khô mà trước đây Andy từng kể. Sau vài tháng lang thang ở các ngả đường thị trấn vùng quê, ông tìm thấy cánh đồng với bức tường đá và hòn đá đen nằm phía dưới. Tại đây Red tìm thấy lá thư gửi cho ông từ "Peter Stevens", nội dung là mời ông đến México hội ngộ với Peter. Kèm theo lá thư là 20 tờ bạc mệnh giá 50 USD. Truyện kết thúc khi Red vi phạm lệnh tạm tha để đến México.

Xem thêm
 Danh sách truyện ngắn của Stephen Kings

Chú thích

Tiểu thuyết ngắn của Stephen King
Tiểu thuyết ngắn Mỹ
Tiểu thuyết năm 1982
Tiểu thuyết tiếng Anh


title: Danh sách các quốc gia Châu Á theo diện tích

text:
Dưới đây là danh sách các quốc gia châu Á theo diện tích.

Một số quốc gia có diện tích trải dài trên nhiều đại lục hoặc có lãnh thổ nằm bên ngoài châu Á. Các nước này được đánh dấu bằng dấu hoa thị. (*)

Trong các dạng thống kê thì thống kê diện tích là ít biến chuyển nhất, có một số ngoại lệ như: mở rộng bằng cách lấn biển (Singapore, Ma Cao, Hàn Quốc), thay đổi vì tranh chấp, chiến tranh...

Các quốc gia có chủ quyền

Những quốc gia được công nhận hạn chế

Các thuộc địa còn sót lại của chế độ thực dân Châu Âu

Tham khảo

 List of countries by area (UN - 2007)

Danh sách quốc gia tại châu Á


title: Đậu triều

text:
Đậu triều (danh pháp khoa học: Cajanus cajan, tên tiếng Anh: pigeon pea, tên khác: đậu săng, đậu cọc rào) là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu (Fabaceae), dạng bán thân gỗ, thuộc nhóm cây lâu năm (lưu niên) nhưng hầu hết được trồng hàng năm để thu quả; thân khoẻ, hoá gỗ cao tới 4m, nhánh đâm tự do, hệ rễ ăn sâu và rộng, rễ cái ăn sâu tới khoảng 2m. Lá mọc xen, lá kép có 3 lá chét nhỏ. Hoa có nhiều màu sắc khác nhau. Quả có từ 2 - 9 hạt nhỏ hình trứng với đường kính hạt khoảng 8mm.

Đậu triều là cây trồng dễ tính, có thể sống được ở mọi loại đất có pH dao động từ 4,5-8,4. Ở những vùng khô hạn với lượng mưa hàng năm thấp hơn 650mm, đậu triều vẫn cho năng suất hạt rất cao vì cây chín sớm và tỉ lệ nhiễm sâu bệnh hại thấp. Đậu triều có thể mẫn cảm với quang chu kỳ, không chịu được úng và sương giá. Cây sinh trưởng ở nhiệt độ 10oC- 35oC nhưng thích hợp nhất là 18 - 29oC.

Loài này được (L.) Millsp. miêu tả khoa học đầu tiên.

Nguồn gốc và phân bố
Đậu triều có nguồn gốc từ Ấn Độ nhưng xuất hiện ở hầu khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới trong khoảng từ 30o Bắc tới 30o Nam. Giống có quan hệ gần gũi nhất với loài hoang dại là Haines (Atylosias cajanifolia) đã được tìm thấy ở một số vùng thuộc Đông Ấn. Hầu hết những giống khác thuộc chi Atylosias được tìm thấy rải rác trên toàn lãnh thổ Ấn Độ. Ở châu Phi, Hindustani được xem là trung tâm đa dạng nguồn gen đậu triều và là nơi đậu triều được chọn lọc theo các hướng khác nhau như chống chịu bệnh, điều kiện bất thuận…(Duke, 1981a).

Ngân hàng gen cây trồng Quốc gia thuộc Trung tâm Tài nguyên thực vật hiện đang lưu giữ và tư liệu hóa 14 nguồn gen đậu triều được thu thập và nhập nội năm 1996.

Các giống đậu triều mới chịu hạn của Viên nghiên cứu cây trồng nhiệt đới bán khô hạn (ICRISAT) được trồng thử nghiệm tại Trảng Bàng (Đồng Nai) từ năm 2009 và bước đầu cho kết quả tương đối khả quan (Theo TS. Hoàng Kim).

Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng
Đậu triều là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng khá nổi tiếng ở các nước đang phát triển khu vực nhiệt đới vì có hàm lượng protein cao (có thể tới 22% tùy thuộc vào kỹ thuật canh tác và vùng địa lý). Đậu triều được sử dụng trong gia đình và thương mại hoá (sản xuất đồ hộp).

Quả và hạt xanh được sử dụng làm rau xanh. Hạt già dùng nấu súp, cơm nếp hoặc ủ nảy mầm làm giá. Cây đậu triều có sinh khối nhanh nên có thể sử dụng làm cây thức ăn gia súc lưu niên hoặc làm phân xanh. Tại Việt Nam, đậu triều thường được trồng làm cây che bóng, cây che phủ hoặc làm hàng rào chắn gió. Ở Thái Lan và Bắc Bengal, đậu triều được dùng làm cây ký chủ sản xuất cánh kiến, nhựa cánh kiến. Ở Malagasy, lá đậu triều được dùng làm thức ăn cho tằm, thân cây phơi khô dùng làm nhiên liệu đốt và đan lát thủ công mỹ nghệ.

Morton (1976) đã liệt kê khá nhiều bài thuốc truyền thống sử dụng đậu triều. Ở Ấn Độ và Java, lá non được sử dụng chữa trị các vết đau, lở loét. Cư dân khu vực Đông Nam á dùng bột lá để tống sỏi bàng quang ra ngoài. Lá đậu triều cũng được dùng để chữa trị đau răng, thuốc sát trùng miệng, dán vết thương, chữa bệnh lị và trong sinh nở. Nước lá ướp muối được dùng để chữa bệnh vàng da. Ở Argentina, nước sắc lá đậu triều được sử dụng để kích thích cơ quan sinh dục.

Người Trung Quốc cho rằng đậu triều có tác dụng tiêu ẩm, giảm sưng tấy, tiêu huyết ứ và cầm máu. Chủ yếu được sử dụng để điều trị chứng đau khớp thấp khớp, vết bầm tím, chảy máu cam, phân có máu, vết loét, mụn nhọt và chảy máu sau sinh, phù nề và viêm gan loại vàng da. Hạt rang cháy thêm một ít cà phê giúp giảm hoa mắt, chóng mặt. Hạt tươi được sử dụng chữa bệnh đái són ở đàn ông. Quả xanh được sử dụng chữa trị các bệnh về gan và thận. Ở Việt Nam, người dân dùng nước sắc lá đậu triều làm thuốc giảm đau nhức cho người bị zona thần kinh.

Ở Việt Nam, cây đậu triều đã được nghiên cứu đánh giá tiềm năng sản xuất nhiên liệu sinh học thân thiện với môi trường (sản xuất dầu diesel sinh học, thay thế cho dầu diesel truyền thống) tại tỉnh Lâm Đồng.

Năng suất
Năng suất quả xanh dao động từ 1.000 – 9.000 kg/ha. Năng suất hạt khô có thể đạt tới 2.500 kg/ha. Ấn Độ là nước đứng đầu về sản xuất đậu triều với năng suất hạt khô trung bình đạt 716 kg/ha.

Đa dạng nguồn gen đậu triều
Hiện nay trên thế giới có rất nhiều giống đậu triều khác nhau về đặc điểm sinh học như chiều cao, tập tính sinh trưởng, màu hoa.... Ở Ấn Độ và Ceylon thì giống Tur 5 và Tenkasi được trồng phổ biến. Những giống có nguồn gốc từ Ấn Độ có năng suất cao, thời gian sinh trưởng ngắn gồm: Co-1, Kanke 3, Kanke 9, Makta, Pusa ageta, Sharda, T-21 và UPAS 120. Ở Mỹ (bang Florida), có giống phản ứng trung tính như Amarillo. Một số giống tốt khác có thể kể đến là Morgan Congo, Cuban Congo và No-eye Pea. Những giống có năng suất tốt với nhiều cành cấp 2, ít cành cấp 3 cũng đã được thử nghiệm ở Uganda như CIVE1, UC948, UC2288, UC3035, UC16 hoặc những giống thuộc nhóm cây bụi như UC1377, UC959.

Cùng với sự phát triển của Công nghệ sinh học, ngày 06 tháng 11 năm 2011, nhóm nghiên cứu dẫn đầu là Trung tâm nghiên cứu cây trồng nhiệt đới bán khô hạn (ICRISAT) đã lần đầu tiên công bố kết quả phân tích bộ gen đậu triều với 46.860 gen trong đó phát hiện tới 200 gen chịu hạn duy nhất chỉ có ở đậu triều. Kết quả này đem đến tiềm năng rất lớn trong việc chuyển gen chịu hạn tới những cây họ đậu khác như đậu tương, đậu đen và đậu đũa (Rajeev K Varshney et al., 2011).

Xem thêm
Các loại đậu

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Duke, J.A. (1981a). Handbook of legumes of world economic importance. Plenum Press. New York.
Duke, J.A. (1981b). The gene revolution. Paper 1. p. 89 – 150. In: Office of Technology Assessment, Background papers for innovative biological technologies for lesser developed countries. USGPO. Washington.
http://www.tropicalforages.info/key/Forages/Media/Html/Cajanus_cajan.htm
http://www.icrisat.cgiar.org/text/research/grep/homepage/pigeonpea/pigeonpea.htm
Morton, J.F. (1976). The pigeon pea (Cajanus cajan Millsp.), a high protein tropical bush legume. HortScience 11 (1): 11 – 19.
N.A.S. (1980a). Firewood crops. Shrub and tree species for energy production. National Academy of Sciences, Washington, DC.
Rajeev, K. V., Wenbin, C., Yupeng, L., Arvind, K. B., Rachit, K. S., Jessica, A. S., Mark. T. A. D., Sarwar, A., Guangyi, F., Adam, M. W., Andrew, D. F., Jaime, S., Aiko, I., Reetu. T., R Varma, P., Wei, W., Hari, D. U., Shiaw-Pyng, Y., Trushar, S., Saxena1, K. B., Todd, M., W Richard, M., Bicheng, Y., Gengyun, Z., Huanming, Y., Jun, W., Charles, S., Douglas, R. C., Gregory, D. M., Xun, X., and Scott, A. J. (2011). Draft genome sequence of pigeonpea (Cajanus cajan), an orphan legume crop of resource-poor farmers. Nature Biotechnology. http://www.icrisat.org/gt-bt/iipg/Genome_Manuscript.pdf

Liên kết ngoài
http://www.pgrvietnam.org.vn/?lang=vi&tab=news&pid=37&cid=22&id=418

C
Nông nghiệp nhiệt đới
Thực vật Jamaica
Đậu ăn được


title: Tháp nước

text:
Một tháp nước là một cấu trúc trên cao chứa một bồn nước lớn, được xây dựng ở độ cao đủ lớn để tạo áp lực cho các hệ thống cấp nước phân phối nước uống, cũng như cung cấp lượng nước dự trữ khẩn cấp cho việc phòng cháy chữa cháy. Ở một số nơi, từ "ống nước dạng đứng (standpipe)" được sử dụng để thay thế cho từ "tháp nước". Tháp nước thường hoạt động kết hợp với dịch vụ hồ chứa dưới lòng đất hoặc trên mặt đất, nơi dự trữ nước đã xử lý gần nơi mà nước sẽ được sử dụng. Các loại tháp nước chỉ có thể lưu trữ nước thô (không uống được) sử dụng trong phòng cháy chữa cháy hoặc trong các mục đích công nghiệp, và có thể không nhất thiết phải được kết nối với một nguồn cung cấp nước công cộng.

Tháp nước có thể cung cấp nước ngay cả khi mất điện, vì chúng dựa vào áp suất thủy tĩnh do do trọng lực tạo ra để đẩy nước vào hệ thống phân phối nước sinh hoạt và công nghiệp, tuy nhiên, chúng không thể hoạt động được lâu vì phụ thuộc vào các máy bơm để bơm nước vào bồn chứa. Một tháp nước cũng phục vụ như một hồ chứa để giúp đỡ với nhu cầu sử dụng nước trong thời gian sử dụng cao điểm. Mực nước trong tháp thường xuống thấp vào các giờ cao điểm trong ngày, và sau đó các máy bơm sẽ bơm đầy nó lại lên trong đêm. Quá trình này cũng giữ cho nước không bị đóng băng trong điều kiện thời tiết lạnh.

Lịch sử
Mặc dù việc sử dụng các bể chứa nước trên cao đã tồn tại từ thời cổ đại trong nhiều hình thức khác nhau, việc sử dụng hiện đại của tháp nước cho các hệ thống nước công cộng được bắt đầu phát triển vào thế kỷ 19, vì việc bơm hơi trở nên phổ biến hơn, và người ta cũng đã phát triển được ống dẫn có thể xử lý áp suất cao hơn. Tại Anh, standpipes là một ống cao dạng chữ n, được sử dụng để giảm áp lực và để cung cấp một độ cao cố định cho hơi nước theo hướng động cơ bơm để tạo ra dòng chảy mạnh, trong khi hệ thống phân phối yêu cầu một mức áp suất cố định. Các Standpipes cũng được thiết kế một thành phần cố định thuận tiện cho việc đo lưu lượng dòng chảy. Vào cuối thế kỷ 19, các standpipe được thiết kế lớn hơn để tích hợp các thùng chứa để đáp ứng nhu cầu nước ngày càng tăng của những thành phố phát triển.

Hiện tại, nhiều tháp nước có ý nghĩa lịch sử, và đã được đưa vào danh sách di sản khác nhau trên thế giới. Một số được chuyển đổi thành căn hộ hoặc căn hộ penthouse độc quyền. Trong một số lĩnh vực, chẳng hạn như thành phố New York ở Hoa Kỳ, các tháp nước nhỏ được xây dựng cho các tòa nhà riêng lẻ. Ở California và một số bang khác, các tháp nước địa phương được thi công kèm với những tankhouses đã từng được xây dựng (năm 1850-năm 1930) để cung cấp cho nhà riêng. Người ta dùng cối xay gió để bơm nước từ giếng lên vào bể.

Thiết kế và xây dựng

Một loạt các vật liệu có thể được sử dụng để xây dựng một tháp nước điển hình, thép và bê tông cốt thép | gia cố hay bê tông dự ứng lực thường được dùng bằng gỗ, sợi thủy tinh, hoặc gạch cũng được sử dụng, kết hợp một lớp phủ bên trong để bảo vệ nước từ hiệu ứng phụ (nếu có) của các vật liệu lót. Hồ chứa trong tháp có thể có dạng hình cầu, hình xi lanh, hình trụ, hoặc ellipsoid, với chiều cao tối thiểu là khoảng 6 m (20 ft) và đường kính tối thiểu 4 m (13 ft). Một tháp nước chuẩn thường có chiều cao khoảng 40 m (130 ft). Và chứa trung bình 1,2 triệu lít nước.

Việc điều áp được thực hiện thông qua các áp lực thủy tĩnh của độ cao nước, vì mỗi độ cao của tháp nước sẽ tạo áp suất khác nhau. Cứ mỗi một mét chiều cao thì tháp nước tạo được áp suất khoảng 1.4 PSI (1 PSI = 0.07 kg/cm2).Thông thường áp suất của mạng lưới thủy cục là khoảng 20-50 PSI, đủ áp lực để hoạt động và cung cấp cho hầu hết các nước áp lực nước và yêu cầu hệ thống phân phối.

Chiều cao của tháp tạo áp lực cho hệ thống cấp nước, và áp lực này có thể được tăng lên bằng bơm. Khối lượng hồ chứa và đường kính của đường ống cung cấp và duy trì tốc độ dòng chảy. Tuy nhiên, chỉ sử dụng một máy bơm để tăng áp lực nước là rất tốn kém; để theo kịp với nhu cầu khác nhau, máy bơm sẽ phải có kích thước phù hợp để đáp ứng nhu cầu trong những giờ cao điểm. Trong những khoảng thời gian có nhu cầu thấp, các máy bơm jockey được sử dụng để đáp ứng các yêu cầu về dòng nước thấp này.

Khi xảy ra hỏa hoạn, cần có khối lượng và lưu lượng rất cao để dập lửa. Với một tháp nước hiện nay, máy bơm chỉ được thiết kế cho nhu cầu trung bình, không thể sử dụng vào giờ cao điểm. Tháp nước cung cấp áp suất nước trong ngày và máy bơm sẽ bơm lại tháp nước khi nhu cầu thấp hơn.

Hoạt động
Chiều cao của tháp cung cấp áp lực cho hệ thống cấp nước, và nó có thể được bổ sung với một bơm. Khối lượng của hồ chứa (nước) | hồ và đường kính của hệ thống đường ống cung cấp và duy trì tốc độ dòng chảy. Tuy nhiên, dựa vào một máy bơm để cung cấp áp lực là đắt tiền, để theo kịp với nhu cầu khác nhau, các máy bơm sẽ phải được kích thước để đáp ứng nhu cầu cao điểm. Trong thời kỳ nhu cầu thấp, DJ bơm s được sử dụng để đáp ứng các yêu cầu lưu lượng nước thấp hơn. Tháp nước làm giảm nhu cầu tiêu thụ điện của máy bơm xe đạp và vì vậy cần có một hệ thống điều khiển bơm đắt tiền, như hệ thống này sẽ phải được kích thước đầy đủ để cung cấp cho cùng một áp lực ở lưu lượng cao.

Khối lượng rất cao và lưu lượng là cần thiết khi chữa cháy. Với một hiện tại tháp nước, máy bơm có thể được kích thước cho nhu cầu trung bình, không nhu cầu cao điểm; tháp nước có thể cung cấp áp lực nước vào ban ngày và máy bơm sẽ nạp tháp nước khi nhu cầu thấp hơn.

Sử dụng không dây cảm biến mạng để theo dõi mức nước trong tháp cho phép thành phố để tự động theo dõi và kiểm soát máy bơm mà không cần cài đặt và duy trì cáp dữ liệu đắt tiền.

Trang trí

Tháp nước có thể được bao quanh bởi các tấm phủ trang trí công phu bao gồm ưa thích gạch, một lớn ivy bao phủ Trellis | lưới mắt cáo hoặc có thể chỉ đơn giản là vẽ. Một số tháp nước của thành phố có tên của thành phố sơn chữ lớn trên mái nhà, như một chuyển hướng quan sát cho phi công và lái xe. Đôi khi trang trí có thể là hài hước. Một ví dụ này là tháp nước được xây dựng cạnh nhau, dán nhãn NÓNG và LẠNH. Các thành phố ở Mỹ sở hữu nước side-by-side tháp dán nhãn nóng và lạnh bao gồm Granger, Iowa, Canton, Kansas và Thánh James, Missouri Eveleth, Minnesota cùng một lúc có hai tháp như vậy, nhưng không còn hoạt động.Khi một tháp nước thứ ba được xây dựng bên cạnh bộ tháp Hot and Cold Okemah, Oklahoma, thị trấn một thời gian ngắn xem xét đặt tên nó là "Running", nhưng cuối cùng quyết định sử dụng tên "Ngôi nhà của Woody Guthrie". Tháp nước có tên Nhà trên mây The House in the Clouds in Thorpeness, nằm ở hạt Suffolk nước Anh, được xây dựng để trông giống như một ngôi nhà, trong khi các tầng thấp hơn là sử dụng cho chỗ ở. Khi thị trấn được kết nối với nguồn cung cấp nước đường ống, tháp nước đã bị tháo dỡ và chuyển đổi thành không gian sống thêm.)
Tháp nước dạng cây "nấm"  Svampen trong tiếng Thụy Điển - được xây dựng trong Örebro tại Thụy Điển vào đầu những năm 1950 và sau đó là các bản sao được xây dựng trên toàn thế giới bao gồm Ả-rập Xê-út và Kuwait, New Scientist ngày 20 tháng 7 năm 1961].

Nhiều thị trấn nhỏ ở Hoa Kỳ sử dụng nước của tháp để quảng bá du lịch địa phương, các đội thể thao trường trung học địa phương của họ, hoặc những sự kiện đáng chú ý khác tại địa phương.Kể từ khi tháp nước là đôi khi điểm cao nhất trong thị trấn, ăng ten, hệ thống địa chỉ công cộng, máy ảnh và còi báo động cảnh báo lốc xoáy đôi khi được đặt trên họ là tốt.
Nhiều tháp nước phục vụ sản xuất và cơ sở thương mại khác. Các tháp nước này thường được trang trí với tên của công ty đó tháp nước phục vụ.

Tháp nước trên toàn thế giới

Tháp nước ở Việt Nam

Tháp nước tại Việt Nam xuất hiện vào khoảng cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 tại các đô thị do người Pháp quy hoạch và xây dựng như Thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Huế, thành phố Hải Dương, thành phố Nam Định, thành phố Thái Bình, thành phố Phan Thiết, thành phố Biên Hòa...
 Tháp nước Hàng Đậu, Hà Nội
Tháp nước Hàng Đậu, công trình xây dựng năm 1894 (xây trước cả cầu Long Biên), nằm tại ngã sáu của các phố cổ Hàng Than, Hàng Lược, Hàng Giấy, Hàng Đậu, Quán Thánh và đường Phan Đình Phùng. Tháp có đài nước(bồn chứa nước) khổng lồ bằng thép dung tích 1.250 m3, xây trên đỉnh 8 bức tường đá có khoảng cách đều đặn như nan quạt. Hệ thống đường ống dẫn lên, xuống với những chiếc van bằng sắt vẫn nguyên vẹn, phủ đầy bụi.Tường của công trình này xây bằng đá hộc, những chấn song sắt và những vòm cửa sổ, cùng cái mái tôn của một toà tháp cao tới 25 mét tính đến chóp.
Cuối thế kỷ XIX, dân số Hà Nội trong đó có một cộng đồng người Âu khá đông đảo đang đòi hỏi được cung cấp nước sạch, lại gặp mấy trận dịch nặng nề đến nỗi người đại diện cho nước Pháp đứng đầu ở xứ sở này là ông Thống sứ Paul Bert cũng mắc bệnh lỵ mà chết, khiến người Pháp phải hoàn thiện hệ thống cấp nước sạch theo lối châu Âu, thay vì nguồn nước giếng, nước mưa hay nước ao, hồ đánh phèn theo kiểu dân gian.

Vào năm 1894, hai nhà máy nước đã được xây dựng: Một ở phía Yên Phụ chuyên cũng cấp cho khu Thành cổ - lúc này là nơi tập trung quan chức và binh lính người Âu cùng với khu dân cư "36 phố phường"; một nhà máy nữa ở Đồn Thủy - lúc này đã được chuyển thành bệnh viện và một vài công sở của người Âu từ vùng đất nhượng địa lan dần ra phía Tràng Tiền và quanh Hồ Gươm.
Vì thế, ngoài Tháp nước Hàng Đậu còn có tháp Đồn Thủy, nhưng hiện tại nằm sâu ở cuối phố Đinh Công Tráng, ít người biết đến.

Vì phải chịu tải trọng của một khối nước có dung tích tới 1.250 m3 nước (tương đương 1.250 tấn) chứa trong một bể bằng thép đặt ở trên cao (mép sát nóc 21m) nên toà nhà phải rất kiến cố với những bức tường đá xây theo vòng tròn, bức ngoài cùng có đường kính dài tới 19m và hệ thống tường chịu lực hỗ trợ, thông nhau bởi những vòm cửa. Đá tảng dùng để xây được lấy từ đá hộc dỡ của thành cổ do cô Tư Hồng thầu phá.

Chính nhờ những tháp nước này mà mộ bộ phận cư dân lớp trên được hưởng thụ "nước máy". Nước từ độ cao của Tháp có áp lực chảy vào hệ thống đường ống dẫn, ban đầu chủ yếu tới những vòi nước máy công cộng đúc bằng gang đặt rải rác trên các đường phố, rồi dần dần vươn tới các công thự và nhà riêng.

Một thời gian dài, 2 tháp nước này đã đáp ứng về căn bản nhu cầu nước cho cư dân nội thành Hà Nội cho đến khi Hà Nội phát triển áp dụng những công nghệ mới, khiến 2 khối kiến trúc này không còn đảm nhiệm công năng ban đầu là tháp nước nữa. Riêng Tháp Hàng Đậu, do vị trí đắc địa của nó nên đến nay vẫn sừng sững như một nhân chứng già nua nhưng vẫn tạo nên ấn tượng về sự cổ xưa của Hà Nội.

 Tháp nước Phan Thiết, thành phố Phan Thiết
Tháp nước là biểu tượng của thành phố Phan Thiết. Tháp nước được khởi công xây dựng vào cuối năm 1928 và hoàn thành vào đầu năm 1934, do kiến trúc sư Hoàng thân Xuphanuvông (Lào) thiết kế, do nhà thầu Ưng Du đảm trách. Có những chữ "U.E.PT" (viết tắt của "Usine Des Eaux de Phan Thiet") được kiến trúc bằng các mảnh sứ chén kiểu ngày xưa ghép lại theo lối viết chữ hình tròn chạy quanh tháp nước.

 Tháp nước Biên Hòa, thành phố Biên Hòa
Tháp nước Biên Hòa được xây dựng vào năm 1960, nằm trên quảng trường thành phố Biên Hòa.(cần bổ sung thông tin)
 Tháp nước Sài Gòn
1- Tháp nước cổ ở Sài Gòn vị trí chưa xác định (cần bổ sung thông tin)

2- Tháp nước nằm trong khuôn viên Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO), địa chỉ: Số 1 Công trường Quốc tế, quận 3. Đây là tháp nước thứ hai ở Đông Dương được xây dựng năm 1886, sau tháp nước đầu tiên được xây dựng năm 1879 tại vị trí Hồ Con Rùa hiện nay và bị phá bỏ năm 1921. (cần bổ sung thông tin)

3- Tháp nước Thủ Đức xây dựng năm 1969
 Tháp nước Hải Dương, thành phố Hải Dương
Tháp nước trong hệ thống cấp nước cho thành phố Hải Dương được người Pháp xây dựng vào đầu thế kỷ 20 tại khuôn viên Nhà thiếu nhi Hải Dương.
 Tháp nước Dã Viên, TP Huế
Tháp nước được xây trên đảo Cồn Dã Viên, TP Huế với thân tháp đồ sộ, soi bóng xuống dòng sông Hương tạo thành một cảnh quan tuyệt đẹp.
 Tháp nước Nhà Tròn, thành phố Bà Rịa
Nhà Tròn là cái tên được người dân địa phương dùng để gọi kiến trúc hình trụ tròn cao 20m ngay trung tâm thành phố Bà Rịa, vốn là tháp nước hay lầu nước (Chatoau deau) được chính quyền Pháp xây dựng từ đầu thế kỷ 20. Hiện nay Nhà Tròn được chính quyền và nhân dân địa phương tôn tạo tu bổ, gìn giữ và bảo vệ. Nhà Tròn giờ là tụ điểm văn hoá, đọc sách báo.
Di tích Nhà Tròn nằm ở giao điểm giữa đường 27 tháng 4 và Cách mạng Tháng Tám, P. Phước Hiệp, ngay trung tâm Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.

Nhà tròn được người Pháp xây dựng từ những ngày đầu xâm lược Việt Nam với hình dáng khá đặc biệt. Kiến trúc chính của nhà tròn là một tháp chứa nước hình tròn, chiều cao từ chân lên đỉnh là khoảng 20m, có mái che bằng tôn, đường kính 7,2m. Tháp được đỡ bằng 8 trụ xi măng cốt sắt, liên kết với nhau bởi các xà ngang, 2 ống dẫn nước lên và 1 ống dẫn nước từ bồn xuống. Thanh sắt cũng được gắn vào dùng cho việc di chuyển lên xuống tháp nước. Dưới chân Nhà Tròn là một nhà bát giác, cạnh dài 6m, cao 4m, dùng làm nhà làm việc cho nhân viên.

Nhà tròn là điểm giao lưu chính của các con đường. Phía Tây là lộ 15 nối liền thành phố Hồ Chí Minh, Biên Hòa qua Bà Rịa đến Vũng Tàu, phía Bắc là lộ 2 nối với Xuân Lộc, phía Đông là tỉnh lộ 23 ra Đất Đỏ, phía Nam từ Long Hải theo đường 44 ra tỉnh lộ 23 xuống. Chính vì thế, Nhà Tròn vốn là một đài quan sát từ xa rất tốt.

Năm 1945 sau khi đảo chính Pháp, phát xít Nhật cho đặt một bộ hệ thống loa báo động gồm sáu cái bên dưới bồn nước, hiện những loa báo động này vẫn được giữ nguyên, có thêm các loa truyền thanh của đài truyền hình huyện Châu Thành. Dưới mái Nhà Tròn, chim én về làm tổ với đủ hình dáng. Mỗi sáng sớm hay chiều về, hàng ngàn chim én bay lượn quanh di tích tạo nên không khí đầy sinh động.

Chung quanh Nhà Tròn là một loạt các công sở, biệt thự do Pháp xây dựng với đường nét kiến trúc cổ như Hội đồng xã Phước Lễ nay là UBND thành phố Bà Rịa, nhà dành riêng cho sĩ quan. Năm 1954, nơi đây là trụ sở của Thanh niên tiền phong Bà Rịa nay là Hội Liên hiệp phụ nữ huyện Châu Thành. Bungalow, nơi ăn uống vui chơi dành riêng cho sĩ quan gần giống như khách sạn nay là Công đoàn huyện Châu Thành, trụ sở sĩ quan gần giống như khách sạn hiện được chuyển thành Ủy ban mặt trận tổ quốc huyện Châu Thành.

Xem thêm

American Water Landmark
Caldwell Tanks
Gas holder, a similar utility storage structure
Hyperboloid structure
Pittsburgh-Des Moines Steel Company

Tham khảo

Liên kết bên ngoài

Tổng hội xây dựng Việt Nam
 World's Largest Catsup Bottle Website
 International Watertower Archive
Water Storage Considerations Specifically CFR Title 21 Part 129. US Government document

Tháp


title: Caridina dennerli

text:
Caridina dennerli là một là một loài tôm nhỏ từ Indonesia mà phát triển lên đến 2,5 cm (1,0 in). Nó lấy tên từ các công ty của Đức Dennerle tài trợ cho cuộc thám hiểm đã dẫn đến việc phát hiện ra loài này. Nó được gọi phổ biến là "tôm Đức Hồng Y" trong thị trường cá cảnh.

Phân bố và sinh thái
C. dennerli là loài đặc hữu của hồ Matano và được tìm thấy trên đá và vách đá, từ nước cạn xuống đến 10 mét (33 ft). Hồ Matano là cực kỳ nghèo dinh dưỡng, có nghĩa là nó là vô cùng nghèo dinh dưỡng và chứa rất ít chất hữu cơ. Nhiệt độ trong hồ Matano thay đổi trong khoảng 27-31 °C (81-88 °F). Một pH là 7,4 và độ dẫn của 224 μS /cm). C. dennerli được cho là ăn mảnh vụn trong tự nhiên.

Mô tả
Con cái thì lớn hơn con đực, và màu sắc mai đậm hơn. Những quả trứng của C. dennerli là tương đối lớn cho kích thước của chúng và được ấm dưới bụng của con cái.

Tham khảo

 RedBee (Swedish)

Caridina


title: Caridina nilotica

text:
Caridina nilotica là một loài tôm nước ngọt trong họ Atyidae. Nó có nguồn gốc châu Phi từ sông Nile ở Ai Cập đến Hồ Sibaya, Nam Phi, và là loài tôm duy nhất trong hồ Victoria.

Chú thích

Tham khảo

Caridina
Động vật được mô tả năm 1833


title: Caridina serratirostris

text:
Caridina serratirostris là một loài tôm nước ngọt sống ở Ấn Độ-Tây Thái Bình Dương, từ Madagascar đến Fiji, bao gồm bắc Queensland. Tên phổ biến của nó trong thị trường cá cảnh, "tôm ninja", xuất phát từ khả năng nhanh chóng thay đổi màu sắc và biến mất vào môi trường xung quanh như một ninja. Con trưởng thành phát triển đến chiều dài 25–35 mm (1,0-1,4 in).

Chú thích

Tham khảo

Caridina
Động vật được mô tả năm 1892


title: USS Chew (DD-106)

text:
USS Chew (DD-106) là một tàu khu trục thuộc lớp Wickes của Hải quân Hoa Kỳ trong cả hai cuộc Chiến tranh Thế giới thứ nhất và thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Hoa Kỳ được đặt tên USS Chew nhằm vinh danh Samuel Chew (1750–1778), một sĩ quan Hải quân Lục địa hy sinh trong cuộc Chiến tranh Cách mạng Hoa Kỳ.

Từ năm 1918 đến năm 1922, Chew hoạt động tuần tra và huấn luyện dọc theo bờ Đông Hoa Kỳ, bao gồm một nhiệm vụ hộ tống cho chuyến bay vượt Đại Tây Dương của các thủy phi cơ Curtiss NC. Đến năm 1940, nó nhập biên chế trở lại và hoạt động ngoài khơi Trân Châu Cảng. Trong cuộc tấn công Trân Châu Cảng ngày 7 tháng 12 năm 1941, các khẩu pháo của nó đã nhắm vào máy bay của Đế quốc Nhật Bản, và hai người trong số thủy thủ của nó thiệt mạng khi sang trợ giúp vận hành thiết giáp hạm . Trong thời gian còn lại của chiến tranh, Chew làm nhiệm vụ tuần tra và hộ tống cho đến khi ngừng hoạt động vào năm 1945.

Thiết kế và chế tạo

Chew nằm trong số bảy chiếc tàu khu trục lớp Wickes được chế tạo tại xưởng tàu của hãng Union Iron Works tại San Fransisco, California, sử dụng các tính năng kỹ thuật và bản vẽ chi tiết do Bethlehem Steel thiết kế.

Nó có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn , chiều dài chung , mạn thuyền rộng và độ sâu của mớn nước là . Khi chạy thử máy, chiếc cùng lớp  đạt được tốc độ tối đa . Nó được trang bị bốn khẩu pháo /50 caliber và mười hai ống phóng ngư lôi ; và có một thành phần thủy thủ đoàn gồm 113 sĩ quan và thủy thủ. Nó được dẫn động bởi hai turbine hơi nước Curtiss và được cung cấp hơi nước bởi bốn nồi hơi Yarrow.

Các tính năng thể hiện của Chew không được biết rõ, nhưng nó nằm trong số những chiếc lớp Wickes được đóng bởi Bethlehem Steel, chế tạo theo một thiết kế khác biệt so với "kiểu Liberty", do Bath Iron Works thiết kế sử dụng turbine Parsons hay Westinghouse. Những chiếc tàu khu trục không thuộc "kiểu Liberty" bị xuống cấp đáng kể trong chiến tranh, và cho đến năm 1929, tất cả 60 chiếc trong nhóm này đều bị Hải quân cho nghỉ hưu. Tính năng thể hiện trong thực tế kém xa so với tính năng thiết kế, đặc biệt là hiệu suất nhiên liệu; đa số chỉ có thể đạt  ở tốc độ  thay vì  ở  như thiết kế. Chúng cũng gặp vấn đề khi bẻ lái và trọng lượng.

Chew được đặt lườn vào ngày 2 tháng 1 năm 1918, được hạ thủy vào ngày 4 tháng 7 cùng năm, được đỡ đầu bởi F. X. Gygax, và được đưa ra hoạt động vào ngày 12 tháng 12 năm 1918 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Trung tá Hải quân J. H. Klein Jr.

Lịch sử hoạt động
Chew lên đường đi sang vùng bờ Đông Hoa Kỳ vào ngày 21 tháng 12 năm 1918, và đến cảng Newport, Rhode Island vào ngày 10 tháng 1 năm 1919. Sau một đợt sửa chữa ngắn tại New York, New York cùng một đợt huấn luyện ôn tập tại vịnh Guatanamo, nó rời New York ngày 28 tháng 4, làm nhiệm vụ hỗ trợ dẫn đường cho chuyến bay vượt Đại Tây Dương đầu tiên của các thủy phi cơ Curtiss NC-1, NC-3 và NC-4 của hải quân. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, nó viếng thăm Azores, Gibraltar, Malta và Constantinople trước khi quay trở về New York vào ngày 5 tháng 6. Sau khi được sửa chữa, nó rời New York để chuyển sang San Diego, California vào ngày 17 tháng 9 và đi đến San Diego vào ngày 12 tháng 10. Bắt đầu từ ngày 19 tháng 11 năm 1919, nó được đặt trong tình trạng biên chế giảm thiểu, chỉ thỉnh thoảng hoạt động cùng nhân sự Hải quân Dự bị thuộc Đội dự bị 10 cho đến khi được cho xuất biên chế vào ngày 1 tháng 6 năm 1922.

Như một phần của việc động viên trước khi Hoa Kỳ tham gia Chiến tranh Thế giới thứ hai, Chew được cho nhập biên chế trở lại vào ngày 14 tháng 10 năm 1940, được phân về Lực lượng Phòng thủ trực thuộc Quân khu Hải quân 14. Nó đi đến Trân Châu Cảng vào ngày 17 tháng 12 năm 1940, nơi nó được đặt làm cảng nhà mới, và trải qua một năm tiếp theo tiến hành tuần tra và huấn luyện từ Trân Châu Cảng. Nó được phân về Đội khu trục 80 cùng các tàu chị em ,  và .

Vào ngày 7 tháng 12 năm 1941, Chew neo đậu tại Neo X-5, cạnh Allen và chiếc  vốn đã ngừng hoạt động và sử dụng như kho chứa. Khi Đế quốc Nhật Bản mở màn cuộc tấn công sáng hôm đó, Chew đưa được một khẩu pháo 3 inch/23 caliber của nó vào hoạt động, bắt đầu khai hỏa lúc 08 giờ 03 phút, dưới sự chỉ huy của vị hạm phó. Đến 08 giờ 11 phút, hai trong số các khẩu súng máy.50 caliber cũng được hoạt động và bắt đầu nổ súng. Khẩu pháo  của nó bắn rơi được một máy bay đối phương và làm hư hại hai máy bay khác, trong khi các khẩu súng máy không bắn trúng phát nào. Chew duy trì hỏa lực cho đến 09 giờ 34 phút, khi chiếc máy bay Nhật cuối cùng rời khỏi chiến trường. Sau đó nó nhổ neo và bắt đầu tuần tra canh phòng hoạt động của tàu ngầm đối phương ở phía Tây Nam phao tiêu lối ra vào cảng. Nó phát hiện tám mục tiêu nghi ngờ và đã thả tổng cộng 28 quả mìn sâu; vị chỉ huy của nó lúc đó, H. R. Hummer, Jr., báo cáo đã tiêu diệt được hai tàu ngầm Nhật. Các dữ kiện sau này cho thấy Chew không đánh trúng bất kỳ tàu đối phương nào. Trong cơn hoảng loạn của cuộc tấn công, một số thành viên thủy thủ đoàn của Chew trên bờ đã lên chiếc thiết giáp hạm  gần đó vốn đang trong ụ tàu, và đã giúp vận hành vũ khí, lập băng chuyền đạn dược và cứu hỏa. Bên trên chiếc Pennsylvania, hai thành viên Chew đã tử trận trong khi bảo vệ con tàu: Matthew J. Agola và Clarence A. Wise.

Từ năm 1941 cho đến hết Thế Chiến II, Chew hoạt động tuần tra tại khu vực ngoài khơi Trân Châu Cảng, thỉnh thoảng làm nhiệm vụ hộ tống dọc theo quần đảo Hawaii và huấn luyện tàu ngầm. Nó từng thực hiện hai chuyến đi đến San Francisco và Seattle hộ tống các đoàn tàu vận tải và bảo vệ các tàu chiến lớn, hộ tống đi lại giữa các đảo, và huấn luyện tàu ngầm. Sau khi chiến tranh kết thúc, nó rời Trân Châu Cảng vào ngày 21 tháng 8 năm 1945 và đi đến Philadelphia vào ngày 13 tháng 9. Nó ngừnghoạt động tại đây vào ngày 10 tháng 10 năm 1945, và bị bán để tháo dỡ vào ngày 4 tháng 10 năm 1946.

Phần thưởng
Chew được tặng thưởng một Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Tham khảo
Chú thích

Nguồn
 Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng:http://www.history.navy.mil/danfs/c7/chew.htm

Liên kết ngoài
 NavSource Photos
 USS Chew Pearl Harbor AAR

Lớp tàu khu trục Wickes
Tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu khu trục trong Thế Chiến I
Tàu khu trục trong Thế Chiến II