title: Etlingera sarasinorum

text:
Etlingera sarasinorum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp Amomum sarasinorum. Năm 2012, Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi Etlingera.

Phân bố
Loài này có tại miền bắc Sulawesi.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1899
Thực vật Indonesia


title: Lanxangia scarlatina

text:
Lanxangia scarlatina là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Hse Tao Tsai (Thái Hi Đào) và Pei Shan Chen mô tả khoa học đầu tiên năm 1979 dưới danh pháp Amomum scarlatinum. Năm 2018, Mark Fleming Newman và Jana Leong-Škorničková chuyển nó sang chi mới thiết lập là Lanxangia.

Tên gọi
Tên tiếng Trung: 红花砂仁 (hồng hoa sa nhân).

Phân bố và môi trường sống
Myanmar (Kachin), Trung Quốc (Vân Nam).

Môi trường sống là những nơi ẩm ướt, vệ đường; ở cao độ 900 m.

Mô tả
Thân rễ có mùi thơm nồng. Cây cao 1,5-3 m. Lá không cuống hoặc gần như không cuống; lưỡi bẹ chẻ 2, 5-8 mm, có màng, nhẵn nhụi, các thùy tù ở đỉnh; phiến lá hình elip hẹp, 35-40 × 4-11 cm, nhẵn nhụi, đáy hình nêm, đỉnh nhọn. Cành hoa hình elipxoit, đường kính khoảng 4 cm; cuống khoảng 2,5 cm, các bẹ hình vảy dày dặc, giống da; lá bắc màu tía, hình mũi mác, chủ yếu nhọn đầu, xé rách khi khô; lá bắc con màu hồng với đỉnh màu nâu nhạt, hình ống, khoảng 4 cm × 8 mm, xẻ gần tới đáy ở 1 bên. Đài hoa màu hồng với đỉnh màu nâu nhạt, 2,7-3,2 cm × khoảng 5 mm, có lông tơ, đỉnh cụt hoặc 3 thùy không rõ nét. Ống tràng hoa màu trắng, bằng hoặc hơi dài hơn đài hoa một chút; thùy màu hồng, hình elip hẹp, khoảng 3 cm × 6-9 mm. Cánh giữa môi dưới với gân giữa màu vàng và các sọc màu tía ở mỗi bên, nhạt màu ở đỉnh, hình elip, khoảng 3,2 × 1,6 cm, đáy có lông nhung màu trắng, mép quăn, đỉnh có răng. Bao phấn 1-1,5 cm; phần phụ liên kết màu nâu nhạt, 3 thùy, các thùy bên thẳng, 5-7 mm. Bầu nhụy màu trắng có lông tơ. Tạo quả tháng 5.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1979
Thực vật Myanmar
Thực vật Trung Quốc


title: Meistera sceletescens

text:
Meistera sceletescens là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Rosemary Margaret Smith mô tả khoa học đầu tiên năm 1990 dưới danh pháp Amomum sceletescens. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi Meistera mới được phục hồi.

Phân bố
Loài này có tại đảo Borneo, trong khu vực bao gồm Malaysia (Sabah), Brunei.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1990
Thực vật Brunei
Thực vật Malaysia


title: Amomum schlechteri

text:
Amomum schlechteri là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở cao độ 700 m (2.300 ft) trên dãy núi Bismarck thuộc Kaiser-Wilhelmsland, nay là miền bắc Papua New Guinea.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1904
Thực vật Papua New Guinea


title: Amomum sericeum

text:
Amomum sericeum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. William Roxburgh (1751-1815) đặt tên khoa học cho loài này năm 1814, nhưng mô tả khoa học đầu tiên cho nó chỉ được công bố năm 1820; (in lại năm 1832).

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở Ấn Độ (Assam), Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc (Hải Nam, Vân Nam), Việt Nam. Tên gọi trong tiếng Trung là 银叶砂仁 (ngân diệp sa nhân). Môi trường sống là những nơi ẩm ướt trong rừng thường xanh vùng đất thấp đến núi cao, rừng hỗn hợp lá sớm rụng, trên đất đá ở cao độ 442–1.450 m (1.470-4.750 ft).

Nó có thể là một tổ hợp loài và mặc dù theo định nghĩa và giới hạn hiện tại thì nó có phạm vi sinh sống rất rộng và phổ biến, nhưng trong tương lai có thể được phân chia thành một số loài có phạm vi phân bố hạn chế hơn.

Mô tả
Cây thân thảo mọc thành cụm, cao đến 1,5–2 m, 5–8 thân giả mỗi cụm; thân rễ đường kính ~2,5 cm, màu trắng sau nâu ánh đỏ, có mùi thơm; không rễ cọc; khoảng giữa các thân giả ~5 cm, vảy hình trứng đến hình thuyền, 1–2 × 1–1,5 cm, màu nâu sẫm rồi đen, dạng giấy, có sọc, nhẵn nhụi, mặt ngoài thô ráp, đỉnh nhọn. Thân giả với ~5–10 lá mỗi thân giả, nhỏ dần về phía đỉnh, hơi phình ra ở gốc, đường kính 0,5–2 cm, màu lục ánh đỏ rồi xanh lục, mặt ngoài có lông khi còn non, sau nhẵn nhụi, có sọc, thô ráp; lưỡi bẹ hình trứng đến hình mũi mác, hai thùy, dài 0,5–1 cm, màu ánh đỏ rồi xanh lục, như da, nhẵn nhụi, đỉnh nhọn; cuống lá có rãnh ở gốc và hình trụ ở đỉnh, 5–14 × 0,3–0,5 cm, có sọc, nhẵn nhụi; phiến lá thay đổi, các lá ở dưới hình trứng đến hình mũi mác, 15–60 × 6–9 cm, các lá phía trên thuôn dài đến hình elip-thuôn dài, 50–80 × 9–15 cm, mặt trên nhẵn nhụi, thô ráp, màu lục sẫm, bóng, mặt dưới có lông măng, màu trắng mượt như lụa với các lông mềm màu trắng, gốc thon nhỏ dần, đỉnh hình đuôi dài, gân chính nổi rõ ở dưới, gân phụ lõm xuống. Cụm hoa sinh ra gần gốc hoặc từ gốc, 1–2(–5) cụm hoa mỗi chồi; phần mang hoa hình elipxoit, nhọn ở đỉnh, 5–10 × 4 cm, ~2 hoa nở cùng lúc; cuống 4 × 0,5–0,7 cm, màu ánh đỏ rồi nâu nhạt, có sọc, nhẵn nhụi; vảy từ hình trứng đến hình trứng rộng, 3–3,5 × 1–3 cm, màu nâu ánh đỏ rồi nâu, xếp 2 dãy, như da, có sọc, thô ráp, đỉnh nhọn đến có nắp với cựa ngắn, mép có lông rung đến nhẵn nhụi; lá bắc hình thuyền đến hình mũi mác, 5,5–6 × 1–3 cm, màu ánh đỏ rồi nâu nhạt, như da, nhẵn nhụi, bóng, có sọc, mục nát thành sợi vào thời gian hình thành quả, đối diện một hoa, đỉnh nhọn rồi hình chỉ, mép có lông rung đến nhẵn nhụi; lá bắc con hình ống, 1 răng, 2–2,2 × 0,5 cm, màu nâu nhạt, như da, nhẵn nhụi, ống lá bắc con dài 1,5–1,6 cm, răng dài 0,5 cm, đỉnh nhọn và có lông rung. Đài hoa hình ống, 3 răng, 3–3,3 × 0,4–0,5 cm, màu nâu nhạt, như da, có màng, nhẵn nhụi; ống đài hoa dài 1,5–2,2 cm; răng dài 0,5 và 1 cm, đỉnh có nắp đến nhọn với cựa nhỏ, có lông, mép có lông rung. Tràng hoa màu hồng ánh trắng, dài 5,5–6 cm, như da, nhẵn nhụi trừ mặt trong  từ có lông đến có lông cứng và lông măng phía trên, ống tràng hoa dài 2,8–3 cm; các thùy tràng bên 2,8–3 × 0,6–0,7 cm, có màng, nhẵn nhụi, đỉnh có nắp với cựa ngắn; thùy tràng trung tâm 2,8–3 × 0,8–1 cm, có màng, nhẵn nhụi, đỉnh có nắp với cựa như da dày, dài, dài ~0,5 cm; cánh môi có vuốt, 3–3,2 × 2 cm, hợp sinh với chỉ nhị tạo thành ống dài ~0,2–0,3 cm phía trên điểm chèn của các thùy tràng hoa, màu trắng với sọc đỏ ở gốc, sọc trung tâm màu vàng ở đầu và các gân trong suốt tỏa ra tới rìa, có màng, có lông măng ở gốc và trung tâm của mặt gần trục, những chỗ khác nhẵn nhụi; nhị lép bên hình tam giác đến hình mũi mác, dài 0,2–0,6 cm, màu trắng, nhẵn nhụi, đỉnh nhọn. Chỉ nhị dẹt, dài 0,5–1 cm, màu trắng, nhẵn nhụi; bao phấn thuôn dài, 1–1,5 × 0,5 cm, mặt xa trục có lông với các lông ngắn, mặt gần trục màu trắng, nhẵn nhụi; mào bao phấn thuôn tròn, ba thùy khó thấy, rộng 0,3–0,4 cm, màu trắng, có màng, nhẵn nhụi. Đầu nhụy thuôn tròn, nhẵn nhụi, đỉnh có lông rung; vòi nhụy nhẵn nhụi; các tuyến trên bầu thuôn dài, dài 0,5–0,8 cm, nhẵn nhụi; bầu nhụy đường kính 0,4 cm; cuống dài ~0,5–1 cm, nhẵn, nhẵn nhụi; noãn hình cầu, ~20 mỗi ngăn. Cuống cụm quả 3–5 × 0,5 cm, màu nâu, nhẵn nhụi; phần mang quả hình cầu, đường kính 4 cm, đối diện ~15 quả mỗi chùm; quả hình cầu đến hình trứng ngược, thuỳ ở đỉnh, 1–1,5 × 0,6–1,5 cm, màu lục nhạt, nhẵn, nhẵn nhụi, cuống dài ~0,5 cm, nhẵn nhụi. Hạt hình cầu, đường kính 0,3 cm, nhẵn nhụi, ~15–20 hạt mỗi ngăn. Hạt không thơm. Ra hoa tháng 5-6, tạo quả tháng 7-9. 2n = 48.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1820
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Campuchia
Thực vật Lào
Thực vật Myanmar
Thực vật Thái Lan
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam


title: Amomum siamense

text:
Amomum siamense là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Grant Craib mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở Doi Sootep, Chiang Mai, miền bắc Thái Lan. Môi trường sống là rừng rậm thường xanh, ở cao độ 1.200-1.650 m (3.940-5.410 ft).

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1912
Thực vật Thái Lan


title: Sundamomum somniculosum

text:
Sundamomum somniculosum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shoko Sakai và Hidetoshi Nagamasu mô tả khoa học đầu tiên năm 1998 dưới danh pháp Amomum somniculosum. Năm 2018, Axel Dalberg Poulsen và Mark Fleming Newman chuyển nó sang chi mới được mô tả là Sundamomum.

Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có ở Borneo (Sabah, Sarawak).

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1998
Thực vật Malaysia


title: Conamomum spiceum

text:
Conamomum spiceum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1922 dưới danh pháp Amomum spiceum. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi mới phục hồi là Conamomum.

Phân bố
Loài này có trong khu vực Malaysia bán đảo.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1922
Thực vật Malaysia


title: Conamomum squarrosum

text:
Conamomum squarrosum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1911 dưới danh pháp Amomum squarrosum.. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi mới phục hồi là Conamomum.

Phân bố
Loài này có trong khu vực Malaysia bán đảo.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1911
Thực vật Malaysia


title: Wurfbainia staminidiva

text:
Wurfbainia staminidiva là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được J. Gobilik, Anthony L. Lamb và Axel Dalberg Poulsen mô tả khoa học đầu tiên năm 2004 dưới danh pháp Amomum staminidivum. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková & Axel Dalberg Poulsen phục hồi chi Wurfbainia và xếp nó trong chi này.

Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có tại đảo Borneo.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 2004
Thực vật Indonesia
Thực vật Malaysia


title: Amomum stenocarpum

text:
Amomum stenocarpum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton mô tả khoa học đầu tiên năm 1920.

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở Simeulue, miền tây đảo Sumatra, Indonesia. Tên gọi địa phương là "koal-koal".

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1920
Thực vật Indonesia


title: Etlingera stenophylla

text:
Etlingera stenophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp Amomum stenophyllum. Năm 2012, Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi Etlingera.

Phân bố
Loài này có tại miền bắc đảo Sulawesi.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1899
Thực vật Indonesia


title: Amomum subcapitatum

text:
Amomum subcapitatum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Yong Mei Xia mô tả khoa học đầu tiên năm 1997.

Phân bố
Loài này có ở Trung Quốc, Myanmar. Plants of the World Online hay Lamxay và Newman (2012) cho rằng loài này cũng có ở Lào, Thái Lan, Việt Nam, nhưng có thể đây chỉ là sự nhầm lẫn với Amomum velutinum.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1997
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Myanmar


title: Đậu khấu thơm

text:
Amomum subulatum, là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. William Roxburgh (1751-1815) đặt tên khoa học cho loài này năm 1814, nhưng mô tả khoa học đầu tiên cho nó chỉ được công bố năm 1820; (in lại năm 1832). Tên khoa học kèm hình minh họa cho loài được in tại trang 277 phần 3 Quyển III Sách Plants of the Coast of Coromandel của William Roxburgh năm 1819.

Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ (Arunachal Pradesh, Assam, Bihar, Meghalaya, Mizoram, Nagaland, Sikkim, Tây Bengal), Bangladesh, Bhutan, Myanmar, Nepal, Trung Quốc (Quảng Tây, Tây Tạng, Vân Nam). Môi trường sống là rừng rậm, ở cao độ 300-1.300 m.

Mô tả
Cây cao 1–2 m. Lưỡi bẹ 3–4 mm, dạng màng, đỉnh thuôn tròn, có khía; cuống lá không có hoặc gần như vậy trên các lá gần, 1–3 cm trên các lá xa; phiến lá thuôn dài-hình mũi mác, 25-60 × 3,5–11 cm, nhẵn nhụi, đáy tròn hoặc hình nêm, đỉnh có chóp nhọn dài. Cụm hoa dạng bông gần giống hình con quay, đường kính khoảng 5 cm; cuống 0,5-4,5 cm, bẹ giống vảy màu nâu; lá bắc màu đỏ nhạt, hình trứng, khoảng 3 cm, đỉnh tù với mũi nhọn dạng sừng; lá bắc con hình ống, khoảng 3 cm, đỉnh nhọn, có khía. Đài hoa nhẵn nhụi, 3 khe đến giữa; các thùy hình giùi. Ống tràng hoa dài bằng đài hoa; các thùy màu vàng, thùy trung tâm hình giùi ở đỉnh. Các nhị lép ở bên màu đỏ, hình giùi, khoảng 2 mm. Cánh giữa môi dưới có gân giữa màu vàng, thuôn dài, khoảng 3 cm, có lông tơ màu trắng, các gân nổi rõ, đỉnh cuốn trong. Chỉ nhị khoảng 5 mm; bao phấn khoảng 1 cm; phần phụ liên kết hình elip, nguyên, khoảng 4 mm. Quả nang màu tía hoặc nâu đỏ, hình cầu, đường kính 2-2,5 cm, với 10 cánh lượn sóng, đỉnh với đài hoa bền. Ra hoa tháng 5-6, tạo quả tháng 6-9. 2n = 48.

Tên gọi
Tại Trung Quốc nó được gọi là 香豆蔻  (hương đậu khấu), nghĩa đen là đậu khấu thơm.

Hình ảnh

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1820
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Bangladesh
Thực vật Bhutan
Thực vật Myanmar
Thực vật Nepal
Thực vật Trung Quốc
Gia vị
Thực vật được sử dụng trong Đông y


title: Amomum tephrodelphys

text:
Amomum tephrodelphys là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở miền bắc đảo Sumatra, Indonesia.

Chú thích

T
Thực vật được mô tả năm 1904
Thực vật Indonesia


title: Amomum terminale

text:
Amomum terminale là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy trên quần đảo Bismarck, Papua New Guinea.

Chú thích

T
Thực vật được mô tả năm 1900
Thực vật Papua New Guinea


title: Wurfbainia testacea

text:
Wurfbainia testacea là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp Amomum testaceum. Năm 2018 Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi Wurfbainia.

Phân bố
Loài này có tại Borneo, Malaysia bán đảo, Thái Lan, Trung Quốc (trung nam, đông nam), Việt Nam.

Tên gọi
Tại Việt Nam nó được gọi là bạch đậu khấu.

Mô tả
Thân cao khoảng 3,66 m (12 ft), hình dùi cui ở gốc, mập. Lá hình mũi mác nhọn đầu thu hẹp dần về phía đáy, dài hơn 61 cm (2 ft) và rộng 10 cm (4 inch), nhẵn nhụi; lưỡi bẹ rất ngắn. Cụm hoa hình bông, một vài bông, hình trụ hoặc hình thoi dài 7,6-10 cm (3-4 inch) trên các cuống dài 15 cm (6 inch) được bao phủ trong các bẹ màu xanh lục. Lá bắc có sọc, dạng giấy, màu nâu nhạt, thuôn dài, gần nhọn, dài 4 cm (1,5 inch), rộng 1,3 cm (0,5 inch) có lông tơ mịn như luạ. Lá bắc con hình ống màu nâu vàng, 2 thùy, dài 1,3 cm (0,5 inch). Đài hoa màu nâu vàng, 3 thùy, các thùy thuôn tròn, mịn như luạ. Ống tràng hoa dài hơn một chút, các thùy thuôn dài thẳng, màu trắng, tù, dài 1,3 cm (0,5 inch). Môi hình thìa, nguyên, dài hơn cánh hoa một chút, màu trắng, đỉnh màu vàng, có một vạch carm ngắn ở đáy ở mỗi bên, thanh trung tâm dày lên. Nhị lép thuôn dài, cắt cụt, màu vàng da bò. Chỉ nhị rộng, rộng hơn bao phấn, bao phấn ngắn, dày và các góc trên vuông tạo hình tù thuôn dài, mào nguyên, thuôn dài, tù, uốn ngược. Vòi nhụy dày lên phía trên bao phấn. Đầu nhụy rất lớn, thuôn dài, to hơn nhiều so với mào, bầu nhụy mịn như lụa. Selangor, hang động Kwala Lumpur (8173) Pulau Tioman. Một loại cây xỉn màu với các lá bắc màu nâu vàng nhạt và hoa màu trắng không rõ nét. Ra hoa tháng 12.

Chú thích

T
Thực vật được mô tả năm 1899
Thực vật Malaysia
Thực vật Thái Lan
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam


title: Lanxangia thysanochilila

text:
Lanxangia thysanochilila là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong và Yong Mei Xia mô tả khoa học đầu tiên năm 1988 dưới danh pháp Amomum thysanochililum. Năm 2018, Mark Fleming Newman và Jana Leong-Škorničková chuyển nó sang chi mới thiết lập là Lanxangia.

Tên gọi
Tên gọi tiếng Trung là 梳唇砂仁 (shu chun sha ren, sơ thần sa nhân, nghĩa đen là sa nhân môi lược).

Phân bố và môi trường sống
Loài này được tìm thấy tại miền nam tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

Môi trường sống là rừng, ở cao độ đến 800 m.

Mô tả
Cây cao 1,5-3 m. Lá không cuống; bẹ lá có sọc rõ nét, màu đỏ ở lá sát gốc; lưỡi bẹ màu ánh nâu, nguyên, 1-1,5 cm, màng, nhẵn nhụi; phiến lá thuôn dài-hình mác, 50-60 × 7-10 cm, nhẵn nhụi, đáy hình nêm, đỉnh hình đuôi dài. Cành hoa gần giống hình đầu, 4,5-5 × 5-6 cm; cuống 2-7 cm, các bẹ giống như vảy màu đỏ nhạt; lá bắc hình trứng-hình tròn hoặc hình trứng, 4,5-5 × 3,5-4 cm; lá bắc con màu đỏ ánh tía với đỉnh màu ánh nâu, hình ống, khoảng 3 cm. Đài hoa màu đỏ ánh tía nhạt, khoảng 3,2 cm, hơi có lông, đỉnh 3 răng. Ống tràng hoa màu hơi vàng, khoảng 2,5 cm, nhẵn nhụi; các thùy màu đỏ ánh tía nhạt, thẳng, dài 2,5-3 cm. Không có nhị lép ở bên. Cánh giữa môi dưới màu vàng với 2 sọc đỏ từ tâm đến gốc, hình trứng ngược, 3,8-4,2 × 2-2,1 cm, đáy thon nhỏ dần, rìa phía xa có lông. Chỉ nhị khoảng 8 mm; bao phấn màu trắng, thẳng, khoảng 1,4 cm; phần phụ liên kết màu trắng, nguyên. Bầu nhụy hơi có lông. Ra hoa tháng 4.

Chú thích

T
Thực vật được mô tả năm 1988
Thực vật Trung Quốc


title: Meistera tomrey

text:
Sa nhân tomre (danh pháp khoa học: Meistera tomrey) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1906 dưới danh pháp Amomum tomrey. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi Meistera mới được phục hồi.

Phân bố
Loài này có trong khu vực bao gồm Campuchia, Lào, Thái Lan, Việt Nam.

Các thứ
 Meistera tomrey var. tomrey: Nguyên chủng. Phân bố rộng khắp tại Đông Dương.
 Meistera tomrey var. stenophylla (Gagnep.) Škorničk. & M.F.Newman, 2018 (đồng nghĩa: Amomum tomrey var. stenophyllum Gagnep., 1906): Có tại Campuchia và Việt Nam.

Chú thích

T
Thực vật được mô tả năm 1906
Thực vật Campuchia
Thực vật Lào
Thực vật Thái Lan
Thực vật Việt Nam


title: Amomum trianthemum

text:
Amomum trianthemum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann công bố danh pháp hai phần (nhưng không kèm mô tả khoa học) lần đầu tiên năm 1899.

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở miền bắc đảo Sulawesi, Indonesia.

Chú thích

T
Thực vật được mô tả năm 1899
Thực vật Indonesia


title: Amomum trichanthera

text:
Amomum trichanthera là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Otto Warburg mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.

Phân bố
Loài này có ở Papua New Guinea.

Chú thích

T
Thực vật được mô tả năm 1891
Thực vật Papua New Guinea


title: Meistera trichostachya

text:
Meistera trichostachya là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được George Henry Kendrick Thwaites đề cập năm 1861 như là var. β (C. P. 3704) của Amomum fulviceps. Năm 1892, Arthur Hugh Garfit Alston nâng cấp nó thành loài khác biệt và đưa ra mô tả khoa học đầu tiên dưới danh pháp Amomum ciliatum. Tuy nhiên, danh pháp này là không hợp lệ (nomen ilegitimum), do nó đã được Carl Ludwig Blume sử dụng từ năm 1827 để chỉ một loài khác trên thực tế không có ở Sri Lanka (danh pháp chính thức hiện tại là Meistera aculeata).

Năm 1931, Arthur Hugh Garfit Alston đặt tên và hợp lệ hóa cho loài ở Sri Lanka này là Amomum trichostachyum. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi Meistera mới được phục hồi.

Phân bố
Loài này có tại Sri Lanka.

Chú thích

T
Thực vật được mô tả năm 1892
Thực vật Sri Lanka


title: Lanxangia tuberculata

text:
Lanxangia tuberculata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Ding Fang mô tả khoa học đầu tiên năm 1978 dưới danh pháp Amomum tuberculatum. Năm 2018, Mark Fleming Newman và Jana Leong-Škorničková chuyển nó sang chi mới thiết lập là Lanxangia.

Tên gọi
Tên gọi tiếng Trung là 德保豆蔻  (Đức Bảo đậu khấu), lấy theo tên huyện Đức Bảo, địa cấp thị Bách Sắc, khu tự trị Quảng Tây.

Phân bố và môi trường sống
Loài này được tìm thấy tại khu tự trị Quảng Tây, Trung Quốc.

Môi trường sống là rừng, ở cao độ đến 1.500-1.600 m.

Mô tả
Cây cao 70–80 cm. Lưỡi bẹ nguyên, 2–5 mm; cuống lá đến 3 cm; phiến lá hình trứng hoặc hình mũi mác, 5-45 × 2,5–8 cm, nhẵn nhụi, đáy thuôn tròn hoặc hình nêm, đỉnh hình đuôi. Cành hoa hình trứng ngược, khoảng 30 hoa; cuống ôm sát mặt đất, 1,5-7,5 cm; lá bắc màu đỏ, hình mũi mác, 3,3-3,9 × 0,8-1,2 cm; lá bắc con màu đỏ với đỉnh ánh vàng, hình ống, khoảng 2 cm. Đài hoa màu đỏ, đỉnh hơi vàng, dài 2,7–3 cm, xẻ 1 bên, đỉnh 2-3 răng. Ống tràng hoa 2,3-2,5 cm; các thùy thuôn dài, khoảng 3 cm × 6–7 mm, thùy trung tâm màu vàng với các đốm màu tía, rộng 1-1,2 cm. Không có nhị lép ở bên. Cánh giữa môi dưới có gân màu đỏ ở mỗi bên của gân giữa, hình trứng ngược, 2,8-3,2 × 1,5-1,7 cm, rậm mấu về phía họng, phần gốc hợp sinh với chỉ nhị tạo thành ống khoảng 3 mm, mép phía xa quăn, đỉnh nguyên. Chỉ nhị khoảng 1,1 cm; phần phụ liên kết màu hơi vàng, 3 thùy, thùy trung tâm 6-7 × 5–7 mm. Quả nang gần hình cầu, đường kính 1,2-1,7 cm, 3 góc không rõ nét. Ra hoa tháng 5, tạo quả tháng 9.

Chú thích

T
Thực vật được mô tả năm 1978
Thực vật Trung Quốc


title: Sa nhân trứng

text:
Sa nhân trứng hay sa nhân dương xuân (danh pháp khoa học: Wurfbainia uliginosa) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Johann Gerhard Koenig mô tả khoa học đầu tiên năm 1783 dưới danh pháp Amomum uliginosum. Năm 1792, Paul Dietrich Giseke thiết lập chi Wurfbainia và chuyển Amomum uliginosum sang chi này. Tuy nhiên, cho tới năm 2018 thì Wurfbainia chỉ được coi là một phần của Amomum. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková & Axel Dalberg Poulsen lại xếp nó vào trong chi Wurfbainia mới phục hồi này.

Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có tại Campuchia, Indonesia (Sumatra), Lào, Malaysia bán đảo, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam. Cao độ sinh sống 30-1.550 m (100-5.085 ft).

Mô tả
Địa thực vật cao 2–3 m, có chồi đài. Lá có phiến xoan thon, dài 30–35 cm; mép nguyên, cao 3–4 mm; bẹ có sọc. Phát hoa ở đất 2, có lông, cao 6–15 cm; lá hoa cao 18 mm; đài có 3 răng; vành có ống cao hơn đài, tai trắng hẹp; môi 11 x 9 mm; noãn sào đầy lông. Nang hình cầu, to 1,5 cm, có vảy cao, đơn và chẻ hai. Định Quán, Phú Quốc; III, 8.

Chú thích

U
Thực vật được mô tả năm 1783
Thực vật Campuchia
Thực vật Indonesia
Thực vật Lào
Thực vật Malaysia
Thực vật Myanmar
Thực vật Thái Lan
Thực vật Việt Nam


title: Conamomum utriculosum

text:
Conamomum utriculosum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng.  Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Năm 1950, Richard Eric Holttum chuyển nó sang chi Amomum. Năm 2018, de Boer et al. phục hồi chi Conamomum và chuyển nó về lại chi này.

Phân bố
Loài này có trong khu vực từ Malaysia bán đảo đến Sumatra (quần đảo Riau).

Chú thích

U
Thực vật được mô tả năm 1899
Thực vật Indonesia
Thực vật Malaysia


title: Meistera vermana

text:
Meistera vermana là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Sunil Tripathi và Ved Prakash mô tả khoa học đầu tiên năm 2000 dưới danh pháp Amomum vermanum. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi Meistera mới được phục hồi.

Phân bố
Loài này có trong khu vực Meghalaya, bang Assan, đông bắc Ấn Độ.

Chú thích

Liên kết ngoài

V
Thực vật được mô tả năm 2000
Thực vật Ấn Độ


title: Meistera verrucosa

text:
Meistera verrucosa là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong mô tả khoa học đầu tiên năm 1989 dưới danh pháp Amomum verrucosum. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi Meistera mới được phục hồi.

Phân bố
Loài này có trong khu vực miền nam tỉnh Vân Nam, Trung Quốc và Việt Nam. Môi trường sống là rừng; ở cao độ khoảng 800 m.

Mô tả
Cây cao 3-3,5 m. Bẹ lá có sọc; lưỡi bẹ 1-1,5 cm, rậm lông nhung màu nâu, đỉnh xén cụt; cuống lá 1-1,5 cm; phiến lá hình elip hẹp hoặc hình mũi mác hẹp, 40-50 × 9–12 cm, mặt xa trục có lông thưa, trừ lông màu trắng dày đặc dọc theo gân giữa, đáy hình nêm, mép dày lông rung, đỉnh nhọn hoặc hình đuôi-nhọn. Cụm hoa dạng bông hình đầu hoặc hình trứng, khoảng 9,5 x 8,5 cm; cuống có nhiều lông nhung màu nâu, thuôn dài ra sau khi nở hoa; lá bắc hình gần elip, 3,5-4 × 2,3-2,5 cm; lá bắc con hình ống, 1,7-2,5 cm, có lông tơ. Đài hoa màu ánh trắng, 2,5–3 cm, có lông tơ, đỉnh 3 răng. Ống tràng hoa 2-2,2 cm, đỉnh màu da cam với các gân màu đỏ; các thùy màu ánh vàng, thùy trung tâm có gân màu đỏ, gần tròn, 2,5-2,8 × 2,2-2,5 cm, các thùy bên không có gân màu đỏ, hẹp hơn thùy trung tâm. Nhị lép ở bên màu ánh vàng, hình giùi, khoảng 6 mm. Cánh giữa môi dưới màu vàng với các đốm và gân màu đỏ, hình bán nguyệt, 3-3,5 × 3,5–4 cm. Nhị khoảng 2,5 cm; bao phấn thẳng, khoảng 1,5 cm; phần phụ liên kết màu vàng, hơi xẻ 3 thùy. Quả nang màu tía đen, hình cầu, đường kính khoảng 3,5 cm, có nhánh, gai mềm 3–5 mm. Hạt màu nâu đen, hình elipxoit rộng, khoảng 4 x 3 mm; áo hạt màu trắng. Ra hoa tháng 6.

Tên gọi
Tại Trung Quốc, người ta gọi nó là 疣子砂仁  (vưu tử sa nhân, nghĩa đen là sa nhân có bướu).

Chú thích

V
Thực vật được mô tả năm 1989
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam


title: Meistera vespertilio

text:
Meistera vespertilio là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1902 dưới danh pháp Amomum vespertilio. Mẫu định danh loài số 4209 do B. Balansa thu thập tại núi Ba Vì tháng 8 năm 1887.

Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi Meistera mới được phục hồi.

Phân bố
Loài này có trong khu vực miền bắc Việt Nam.

Mô tả
Bụi to, cao cả mét. Lá có phiến tròn dài bầu dục, to 60 x 14–16 cm, không lông, cưng cứng, bìa dày, có lông; cuống dài 2 cm; be đo đỏ; mép dài, cao 12 mm. Phát hoa ở đất, trên cọng 10 cm; lá hoa thon, cao 25–30 mm; ống đài 3 mm, có lông; ống vành 1 cm, trên là một phiến 3 thùy; bao phấn có sống tam giác; môi lõm, dài 2 cm, đáy có 2 răng (tiểu nhụy lép); noãn sào có lông.

Tên gọi
Các tên gọi trong tiếng Việt bao gồm: Sa nhân thầu dầu, sẹ đất, thiều đất, riềng dơi, sa nhân lớn, nghiêu đin (tiếng Tày).

Xem thêm
 Lectotype. Số 4209
 Isolectotype. Số 4209
 Isolectotype. Số 4209

Chú thích

V
Thực vật được mô tả năm 1902
Thực vật Việt Nam


title: Amomum vestitum

text:
Amomum vestitum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1899. Tuy nhiên, Droop và Newman (2014) cho rằng loài này chưa được đặt đúng chỗ.

Phân bố
Loài này có ở đảo Sumatra, Indonesia.

Chú thích

V
Thực vật được mô tả năm 1899
Thực vật Indonesia


title: Amomum warburgianum

text:
Amomum warburgianum là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann và Carl Adolf Georg Lauterbach mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở Kaiser-Wilhelmsland, nay là miền bắc Papua New Guinea.

Chú thích

W
Thực vật được mô tả năm 1900
Thực vật Papua New Guinea


title: Amomum warburgii

text:
Amomum warburgii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1904. Năm 1899, tác giả này đề cập tới nó như là Costus warburgii nhưng không có mô tả kèm theo.

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở miền nam đảo Mindanao, Philippines.

Chú thích

W
Thực vật được mô tả năm 1904
Thực vật Philippines


title: Conamomum xanthophlebium

text:
Conamomum xanthophlebium là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Gilbert Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1892 dưới danh pháp Amomum xanthophlebium. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi mới phục hồi là Conamomum.

Phân bố
Loài này có trong khu vực Malaysia bán đảo, đông bắc và tây miền trung Sumatra, Borneo (Sarawak).

Chú thích

X
Thực vật được mô tả năm 1892
Thực vật Indonesia
Thực vật Malaysia


title: Amomum yingjiangense

text:
Amomum yingjiangense là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong và Yong Mei Xia mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.

Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở miền tây tỉnh Vân Nam, Trung Quốc và tại bang Kachin, Myanmar.

Tên gọi trong tiếng Trung là 盈江砂仁 (Doanh Giang sa nhân), nghĩa đen là sa nhân Doanh Giang, theo địa danh nơi nó được tìm thấy đầu tiên.

Mô tả
Cây thân thảo mọc thành cụm, cao 1–1,5 m, 3–7 thân giả mỗi cụm. Thân giả 2-7 lá trên mỗi thân giả, phình to và có màu vàng ánh nâu ở gốc, màu vàng ánh lục về phía đỉnh; lưỡi bẹ hình trứng, nguyên, đỉnh thuôn tròn, đôi khi cắt cụt hoặc có đầu cụt do dễ gãy, dài 5-13 mm, rậm lông tơ màu ánh nâu; cuống lá từ không có đến dài tới 4 cm, rậm lông tơ màu ánh nâu; phiến lá mặt gần trục màu lục sẫm, mặt gần trục màu lục, hình elip đến hình elip hẹp, 35-65 × 5-11 cm, mặt gần trục có lông tơ, mặt xa trục rậm lông tơ màu ánh nâu, đáy hình nêm hoặc thu nhỏ dần, đỉnh hình đuôi. Cụm hoa ở gốc, dài 10-17 cm, sinh ra từ thân rễ, 1 cụm hoa trên mỗi thân giả, cuống ngắn, 2-4 cm, màu nâu ánh đỏ, phần mang hoa hình trứng ngược, ~11 × 10 cm, lá bắc vô sinh hình trứng, 2,5-5,5 × 2,0 - 4,5, màu nâu ánh đỏ, dày thịt, dễ vỡ; lá bắc con, không hình ống, hình mũi mác, 3,0-3,5 × 0,5-0,8 cm, màu nâu ánh đỏ, dày thịt, dễ vỡ, đối diện 1–2 hoa. Hoa 5–6 cm, màu trắng hoặc cam ánh hồng. Đài hoa hình ống, 2,3-3,0 × 0,5-0,9 cm, đỉnh 3 răng, dạng màng, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có lông tơ. Ống hoa dài 2,3–2,7 cm, rộng khoảng 0,5 cm tại miệng, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có lông tơ; thùy tràng hoa ở lưng thuôn dài, 2,2–2,5 × 0,8–1,0 cm, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có nắp ở đỉnh, tù, có lông rung; các thùy tràng bên thuôn dài, 2,0–2,5 × 0,5–0,8 cm, màu trắng hoặc cam ánh hồng, đỉnh thuôn tròn, có lông rung. Cánh môi tỏa rộng, hình trứng ngược, màu trắng hoặc cam ánh hồng với sọc ánh đỏ (bởi các chấm màu ánh đỏ) tỏa tia về phía đỉnh, 2,5–3,0 × 1,5–2,0 cm, đỉnh ba thùy hoặc ba thùy khó thấy, mép quăn hoặc có khía, gân nổi rõ, mặt gần trục nhiều lông ở đáy. Nhị lép bên hình trứng, đôi khi có khía, mặt gần trục màu ánh đỏ, mặt xa trục màu trắng hoặc cam ánh hồng, 5–7 mm. Nhị dài 2,0–2,3 cm, chỉ nhị ~8 × 3 mm, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có lông tơ, phần phụ liên kết có lông tơ, màu trắng hoặc cam ánh hồng, mô vỏ bao phấn thuôn dài, dài ~1,0 cm, màu vàng ánh nâu, nứt dọc theo toàn bộ chiều dài của nó, mào bao phấn hình thận hoặc ba thùy khó thấy, ~7 × 3 mm, đỉnh có khía tai bèo hoặc nguyên, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có màng. Tuyến trên bầu 2, hình trụ, ~4 x 1 mm, màu kem, nhẵn nhụi. Bầu nhụy hình elipxoit, ~5 x 3 mm, màu nâu ánh đỏ, nhẵn nhụi; vòi nhụy dài ~5,0 cm, màu trắng, nhẵn nhụi; đầu nhụy hình chén, màu nâu ánh đỏ, miệng có lông rung. Không thấy quả nang.

Chú thích

Y
Thực vật được mô tả năm 1988
Thực vật Myanmar
Thực vật Trung Quốc


title: Meistera yunannensis

text:
Meistera yunannensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong mô tả khoa học đầu tiên năm 1990 dưới danh pháp Amomum yunnanense. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi Meistera mới được phục hồi.

Phân bố
Loài này có trong khu vực từ Myanmar (Sangaing) tới Đức Hoành, Vân Nam, Trung Quốc. Môi trường sống là rừng; ở cao độ đến 1.200 m.

Mô tả
Cây cao 1-1,5 m, gốc có bẹ màu đỏ nhạt. Bẹ lá màu xanh lục, có sọc dọc, nhẵn nhụi; lưỡi bẹ màu xanh lục, nguyên, khoảng 4 mm, giống như da, mép có lông rung; cuống lá khoảng 4 mm; phiến lá hình trứng ngược-hình mác ngược hoặc hình elip-hình mũi mác, 18-30 × 6–9 cm, nhẵn nhụi, đáy thuôn tròn, đỉnh nhọn hoặc hình đuôi. Cụm hoa dạng bông gần thuôn dài, khoảng 8 × 3,5 cm; cuống dài 13–15 cm, bẹ giống vảy màu đỏ nhạt, trắng; lá bắc ngoài phân hủy khi nở hoa, lá bắc trong hình mác ngược hẹp, 3,5-4,5 cm × 7–8 mm; lá bắc con màu đỏ nhạt, hình ống, khoảng 1 cm, nhẵn nhụi, đỉnh có khía. Hoa màu trắng. Đài hoa 1,5–2 cm, đỉnh 3 răng tù; răng màu đỏ, có lông rung. Ống tràng hoa dài bằng đài hoa, nhẵn nhụi; thùy trung tâm hình elip, các thùy bên thuôn dài, 1,4-1,6 cm × 6–9 mm. Không có nhị lép ở bên. Cánh giữa môi dưới hình tròn rộng, 1,4-1,6 cm, đáy co lại thành vuốt, đỉnh có khía. Chỉ nhị khoảng 5 mm; bao phấn khoảng 8 mm; phần phụ liên kết nguyên. Bầu nhụy rậm lông tơ màu trắng. Quả nang (chưa trưởng thành) màu đỏ, hình cầu, đường kính khoảng 1,2 cm, có gai mềm 1–2 mm. Tạo quả tháng 7.

Tên gọi
Tại Trung Quốc người ta gọi nó là 云南砂仁 (yun nan sha ren, Vân Nam sa nhân).

Chú thích

Y
Thực vật được mô tả năm 1990
Thực vật Myanmar
Thực vật Trung Quốc


title: Aulotandra angustifolia

text:
Aulotandra angustifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được H.Perrier mô tả khoa học đầu tiên năm 1939.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aulotandra
Thực vật được mô tả năm 1939


title: Aulotandra humbertii

text:
Aulotandra humbertii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được H.Perrier mô tả khoa học đầu tiên năm 1939.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aulotandra
Thực vật được mô tả năm 1939


title: Aulotandra kamerunensis

text:
Aulotandra kamerunensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Loes. mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aulotandra
Thực vật được mô tả năm 1909


title: Aulotandra madagascariensis

text:
Aulotandra madagascariensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Gagnep. mô tả khoa học đầu tiên năm 1902.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aulotandra
Thực vật được mô tả năm 1902


title: Aulotandra trialata

text:
Aulotandra trialata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được H.Perrier mô tả khoa học đầu tiên năm 1939.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aulotandra
Thực vật được mô tả năm 1939


title: Aulotandra trigonocarpa

text:
Aulotandra trigonocarpa là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được H.Perrier mô tả khoa học đầu tiên năm 1939.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aulotandra
Thực vật được mô tả năm 1939


title: Boesenbergia acuminata

text:
Boesenbergia acuminata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Sirirugsa mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

A
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Boesenbergia albolutea

text:
Boesenbergia albolutea là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Gilbert Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1894 dưới danh pháp Gastrochilus albo-luteus (in là Gastrochilus albo-lutens, nhưng điều này có thể chỉ là lỗi chính tả do alboluteus / albo-luteus trong tiếng Latinh nghĩa là màu vàng nghệ ánh trắng, trong khi albolutens / albo-lutens là vô nghĩa). Năm 1913, Friedrich Richard Rudolf Schlechter chuyển nó sang chi Boesenbergia với danh pháp tổ hợp là Boesenbergia albo-lutea (= Boesenbergia albolutea). Tuy nhiên, hiện tại cả IPNI và ZRC đều sử dụng danh pháp Boesenbergia albolutens.

Mẫu định danh
Mẫu định danh: Man E.H. s. n.; là cây trồng tại Kew thu thập ngày 26 tháng 6 năm 1894, barcode: K000640518; nguyên là cây thu thập năm 1889 từ quần đảo Andaman và gửi về Vườn Thực vật Hoàng gia tại Kew.

Phân bố
Loài bản địa quần đảo Andaman, Ấn Độ. Môi trường sống không rõ (khoảng 6-7 lần cố gắng kiếm lại loài này trong giai đoạn 1998-2018 đều không thành công), nhưng cao độ không quá 730 m. Schlechter cho rằng loài này có ở Selangor, nhưng điều này có lẽ là không chính xác.

Mô tả
Năm 1890 Baker ghi nhận Gastrochilus là danh từ giống cái, giống như Wallich (1829) và Kuntze (1891); nhưng trong bài viết năm 1894 thì ông cho rằng nó là danh từ giống đực, khi viết G. pulcherrimus và G. longiflorus.

Tương tự về kiểu phát triển như G. pulcherrimus và G. longiflorus, nhưng hoa nhỏ hơn, với cánh môi phẳng màu trắng, gờ màu vàng tươi. Lá 2 tới thành chùm, cuống lá thẳng đứng, xẻ rãnh sâu, dài 7,5–10 cm; phiến lá tỏa ngang, thuôn dài, nhẵn nhụi, dài 10–13 cm, mặt màu xanh lục sẫm, gờ màu ánh trắng, lưng màu xanh lục nhạt. Hoa 2 tới 3 tới thành chùm, mọc từ thân rễ, giữa các cuống lá. Ống tràng màu trắng, hình trụ, dài 3,8 cm; 3 thùy, đứng ở phía trước, hình mác, màu trắng. Các nhị lép phía trên ngắn hơn thùy tràng hoa;  cánh môi phía dưới phẳng, rộng, thuôn dài, dài 1,9 cm, rộng 1,3 cm, màu trắng, với gờ trung tâm màu vàng tươi và các gân màu tía mờ nhạt. Nhị và vòi nhụy ngắn hơn thùy tràng hoa.

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1894
Thực vật Ấn Độ


title: Boesenbergia albomaculata

text:
Boesenbergia albomaculata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Tong Shao Quan (童绍全, Đồng Thiệu Toàn) mô tả khoa học đầu tiên năm 1986. Tên gọi thông thường trong tiếng Trung là 白斑凹唇姜 (bạch ban ao thần khương), nghĩa là gừng cánh môi lõm đốm trắng.

Mẫu định danh
Mẫu định danh: S.Q.Tong & W.D.Liao 24852; thu thập ngày 4 tháng 8 năm 1983 ở cao độ 800 m, trong rừng ẩm ướt, hương Đồng Bích Quan (铜壁关), huyện Doanh Giang, châu tự trị Đức Hoành, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Mẫu holotype lưu giữ Vườn Thực vật Nhiệt đới Tây Song Bản Nạp, Vân Nam (YNTBI / HITBC).

Từ nguyên
Tính từ định danh albomaculata là tiếng La tinh, bao gồm albo (bắt nguồn từ albus) nghĩa là màu trắng và maculatus (giống cái: maculata, giống trung: maculatum) nghĩa là lốm đốm, đốm, vết; ở đây để nói tới các đốm màu trắng của cánh môi màu đỏ của loài này.

Phân bố
Loài này có tại miền bắc Myanmar (bang Kachin) và tây nam Trung Quốc (miền tây tỉnh Vân Nam). Môi trường sống là rừng ẩm ướt, đặc biệt gần các con suối, ở cao độ khoảng 800 m.

Mô tả
Cây thảo mọc thẳng đứng. Thân rễ màu trắng, hầu như không thơm. Lá 1-3, thường 1; cuống lá màu ánh xanh lục hoặc đỏ ánh tía nhạt, dài 24-30 cm; bẹ lá nhẵn nhụi, có sọc dọc; phiến lá hình trứng, 23-40 × 12-16 cm, đáy hình nêm, đỉnh nhọn thon, mặt gần trục màu xanh lục sẫm, mặt xa trục màu đỏ ánh tía. Cụm hoa đầu cành trên thân giả, xuất hiện từ giữa các bẹ lá ở đỉnh, 6-8 hoa, dài 7-8 cm, rộng 1,2-1,4 cm; cuống cụm hoa màu đỏ nhạt, với các bẹ không phiến lá bao quanh; lá bắc màu đỏ, hình trứng, 2-2,5 × 1,2-1,4 cm, thưa lông tơ, đỉnh nhọn thon, đỡ 1 hoa; lá bắc con màu đỏ, hình ống, dài 1,2-1,5 cm, đường kính ~0,5 cm, chẻ một bên tới đáy. Hoa màu trắng, nhẵn nhụi. Đài hoa màu đỏ nhạt, dài 6-7 mm, đường kính ~2 mm, đỉnh 2 răng. Ống tràng màu trắng, dài 2,8-3 cm, họng màu đỏ rậm lông tơ trắng; 3 thùy dài bằng nhau; thùy tràng giữa hình elip, rộng 0,8-0,85 cm; các thùy tràng bên rộng 0,7-0,75 cm. Các nhị lép bên gần thuôn tròn, dài ~1 cm, rộng ~1,05 cm. Cánh môi với đáy màu trắng và các sọc màu ánh trắng từ giữa tới đỉnh màu đỏ, hình túi, ~2,5 × 1,6-1,7 cm, mép khía tai bèo không đều. Nhị nhẵn nhụi, dài ~1 cm; chỉ nhị màu trắng, dài ~5 mm; mô vỏ bao phấn ~5 mm, các ngăn nứt theo chiều dọc; mô liên kết ở mào hầu như không thuôn dài. Bầu nhụy hình elip, 3 ngăn, ít noãn; vòi nhụy màu trắng, thẳng; đầu nhụy nhẵn nhụi; các tuyến thẳng, dài ~4 mm. Quả non màu xanh lục.

Tương tự như B. flavorubra, nhưng khác ở chỗ lá hình trứng, cánh môi nguyên, mô liên kết ở mào hầu như không thuôn dài.

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1986
Thực vật Myanmar
Thực vật Trung Quốc


title: Boesenbergia angustifolia

text:
Boesenbergia angustifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Hallier f.) Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1898


title: Boesenbergia anomala

text:
Boesenbergia anomala là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Hallier f.) Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

A
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Boesenbergia apiculata

text:
Boesenbergia apiculata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Valeton) Loes. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.

Chú thích

Liên kết ngoài

A
Thực vật được mô tả năm 1930


title: Boesenbergia armeniaca

text:
Boesenbergia armeniaca là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Cowley mô tả khoa học đầu tiên năm 2000.

Chú thích

Liên kết ngoài

A
Thực vật được mô tả năm 2000


title: Boesenbergia aurantiaca

text:
Boesenbergia aurantiaca là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

A
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Boesenbergia baimaii

text:
Boesenbergia baimaii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Saensouk & K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.

Chú thích

Liên kết ngoài

B
Thực vật được mô tả năm 2001


title: Boesenbergia basispicata

text:
Boesenbergia basispicata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen ex Sirirugsa mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

B
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Boesenbergia belalongensis

text:
Boesenbergia belalongensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được A.D.Poulsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.

Chú thích

Liên kết ngoài

B
Thực vật được mô tả năm 1993


title: Boesenbergia bruneiana

text:
Boesenbergia bruneiana là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Cowley mô tả khoa học đầu tiên năm 1998.

Chú thích

Liên kết ngoài

B
Thực vật được mô tả năm 1998


title: Boesenbergia burttiana

text:
Boesenbergia burttiana là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.

Chú thích

Liên kết ngoài

B
Thực vật được mô tả năm 1982


title: Boesenbergia clivalis

text:
Boesenbergia clivalis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp Gastrochilus clivalis. Năm 1913, Rudolf Schlechter chuyển nó sang chi Boesenbergia.

Chú thích

C
Thực vật được mô tả năm 1899
Thực vật Malaysia


title: Boesenbergia cordata

text:
Boesenbergia cordata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.

Chú thích

Liên kết ngoài

C
Thực vật được mô tả năm 1982


title: Boesenbergia curtisii

text:
Boesenbergia curtisii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Baker) Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

C
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Boesenbergia flabellata

text:
Boesenbergia flabellata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được S.Sakai & Nagam. mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.

Chú thích

Liên kết ngoài

F
Thực vật được mô tả năm 2006


title: Boesenbergia flava

text:
Boesenbergia flava là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1950.

Chú thích

Liên kết ngoài

F
Thực vật được mô tả năm 1950


title: Boesenbergia flavoalba

text:
Boesenbergia flavoalba là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

F
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Boesenbergia flavorubra

text:
Boesenbergia flavorubra là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.

Chú thích

Liên kết ngoài

F
Thực vật được mô tả năm 1982


title: Boesenbergia gelatinosa

text:
Boesenbergia gelatinosa là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1997.

Chú thích

Liên kết ngoài

G
Thực vật được mô tả năm 1997


title: Boesenbergia grandifolia

text:
Boesenbergia grandifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Valeton) Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1921.

Chú thích

Liên kết ngoài

G
Thực vật được mô tả năm 1921


title: Boesenbergia grandis

text:
Boesenbergia grandis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.

Chú thích

Liên kết ngoài

G
Thực vật được mô tả năm 1982


title: Boesenbergia hirta

text:
Boesenbergia hirta là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Ridl.) Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1921.

Chú thích

Liên kết ngoài

H
Thực vật được mô tả năm 1921


title: Boesenbergia hosensis

text:
Boesenbergia hosensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Cowley mô tả khoa học đầu tiên năm 2000.

Chú thích

Liên kết ngoài

H
Thực vật được mô tả năm 2000


title: Boesenbergia hutchinsonii

text:
Boesenbergia hutchinsonii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được B.L.Burtt & R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.

Chú thích

Liên kết ngoài

H
Thực vật được mô tả năm 1964


title: Boesenbergia imbakensis

text:
Boesenbergia imbakensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được S.Sakai & Nagam. mô tả khoa học đầu tiên năm 2009.

Chú thích

Liên kết ngoài

I
Thực vật được mô tả năm 2009


title: Boesenbergia ischnosiphon

text:
Boesenbergia ischnosiphon là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được S.Sakai & Nagam. mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.

Chú thích

Liên kết ngoài

I
Thực vật được mô tả năm 2006


title: Boesenbergia islamii

text:
Boesenbergia islamii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Yusof & M.A.Rahman mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

I
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Boesenbergia jangarunii

text:
Boesenbergia jangarunii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Cowley mô tả khoa học đầu tiên năm 1998.

Chú thích

Liên kết ngoài

J
Thực vật được mô tả năm 1998


title: Boesenbergia kenali

text:
Boesenbergia kenali là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được C.K.Lim mô tả khoa học đầu tiên năm 2008.

Chú thích

Liên kết ngoài

K
Thực vật được mô tả năm 2008


title: Boesenbergia kerbyi

text:
Boesenbergia kerbyi là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.

Chú thích

Liên kết ngoài

K
Thực vật được mô tả năm 1982


title: Boesenbergia laevivaginata

text:
Boesenbergia laevivaginata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được S.Sakai & Nagam. mô tả khoa học đầu tiên năm 2009.

Chú thích

Liên kết ngoài

L
Thực vật được mô tả năm 2009


title: Boesenbergia lambirensis

text:
Boesenbergia lambirensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được S.Sakai & Nagam. mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.

Chú thích

Liên kết ngoài

L
Thực vật được mô tả năm 2006


title: Boesenbergia loerzingii

text:
Boesenbergia loerzingii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Valeton) K.Larsen ex M.F.Newman, Lhuillier & A.D.Poulsen mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.

Chú thích

Liên kết ngoài

L
Thực vật được mô tả năm 2004


title: Boesenbergia longiflora

text:
Boesenbergia longiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nathaniel Wallich mô tả khoa học đầu tiên năm 1829 dưới danh pháp Gastrochilus longiflora (danh pháp chính xác là Gastrochilus longiflorus do Gastrochilus là danh từ giống đực). Năm 1891, Carl Ernst Otto Kuntze thiết lập chi Boesenbergia và chuyển nó sang chi này.

Phân bố
Loài này có tại nam và tây nam Myanmar cũng như du nhập vào Bangladesh.

Lưu ý
Mô tả loài tại Flora of China không giống với mô tả của Nathaniel Wallich cho Gastrochilus longiflora, mà giống với mô tả của Alexander von Lingelsheim và Alexandru Borza cho Kaempferia fallax.

Chú thích

L
Thực vật được mô tả năm 1829
Thực vật Myanmar
Thực vật Bangladesh


title: Boesenbergia longipes

text:
Boesenbergia longipes là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (King & Prain ex Ridl.) Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

L
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Boesenbergia longipetiolata

text:
Boesenbergia longipetiolata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Ridl.) Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1924.

Chú thích

Liên kết ngoài

L
Thực vật được mô tả năm 1924


title: Boesenbergia lysichitoides

text:
Boesenbergia lysichitoides là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được S.Sakai & Nagam. mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.

Chú thích

Liên kết ngoài

L
Thực vật được mô tả năm 2006


title: Boesenbergia macropoda

text:
Boesenbergia macropoda là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1926.

Chú thích

Liên kết ngoài

M
Thực vật được mô tả năm 1926


title: Boesenbergia minor

text:
Boesenbergia minor là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Baker) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.

Chú thích

Liên kết ngoài

M
Thực vật được mô tả năm 1891


title: Boesenbergia ochroleuca

text:
Boesenbergia ochroleuca là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Ridl.) Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

O
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Boesenbergia oligosperma

text:
Boesenbergia oligosperma là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (K.Schum.) R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.

Chú thích

Liên kết ngoài

O
Thực vật được mô tả năm 1980


title: Boesenbergia orbiculata

text:
Boesenbergia orbiculata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.

Chú thích

Liên kết ngoài

O
Thực vật được mô tả năm 1982


title: Boesenbergia ornata

text:
Boesenbergia ornata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (N.E.Br.) R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.

Chú thích

Liên kết ngoài

O
Thực vật được mô tả năm 1980


title: Boesenbergia parva

text:
Boesenbergia parva là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Ridl.) Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1921.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1921


title: Boesenbergia parvula

text:
Boesenbergia parvula là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Wall. ex Baker) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1891


title: Boesenbergia petiolata

text:
Boesenbergia petiolata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Sirirugsa mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Boesenbergia plicata

text:
Boesenbergia plicata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Ridl.) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1950.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1950


title: Boesenbergia prainiana

text:
Boesenbergia prainiana là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (King ex Baker) Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Boesenbergia pulchella

text:
Boesenbergia pulchella là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Ridl.) Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1921.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1921


title: Boesenbergia pulcherrima

text:
Boesenbergia pulcherrima là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Wall.) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1891


title: Boesenbergia regalis

text:
Boesenbergia regalis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Kharuk. & Tohdam mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

R
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Boesenbergia roseopunctata

text:
Boesenbergia roseopunctata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Ridl.) I.M.Turner mô tả khoa học đầu tiên năm 2000.

Chú thích

Liên kết ngoài

R
Thực vật được mô tả năm 2000


title: Bồng nga truật

text:
Bồng nga truật, cam địa la, lưỡi cọp, ngải bún hay củ ngải (danh pháp khoa học: Boesenbergia rotunda) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Carl Linnaeus mô tả khoa học đầu tiên năm 1753 dưới danh pháp Curcuma rotunda. Năm 1958, Rudolf Mansfeld chuyển nó sang chi Boesenbergia.

Phân bố
Loài này phân bố rộng trong khu vực như miền nam tỉnh Vân Nam (Tây Song Bản Nạp), Đông Dương, Java, Malaysia, Sumatra, quần đảo Andaman; du nhập vào Ấn Độ lục địa và Sri Lanka. Môi trường sống là rừng rậm, ở cao độ 300-1.000 m. Được gieo trồng rộng khắp trong khu vực Đông Dương.

Mô tả
Địa thực vật cao tới 50 cm. Thân rễ màu vàng tươi, hình trứng-hình cầu, mùi thơm nồng; rễ mập. Lá 3 hoặc 4; bẹ lá màu đỏ; lưỡi bẹ 2 khe, khoảng 5 mm; cuống lá 7–16 cm, có rãnh; phiến lá màu xanh lục ở cả hai mặt, hình trứng-thuôn dài hoặc hình elip-hình mác, 25-50 × 7–12 cm, nhẵn nhụi ngoại trừ phần gân giữa có ít lông ở mặt xa trục, gốc lá thuôn tròn đến hình nêm, đỉnh nhọn đột ngột. Cụm hoa tận cùng trên các thân giả, xuất hiện từ trong các bẹ lá ở đỉnh, gần như không cuống, 3–7 cm; lá bắc hình mác, 4–5 cm. Hoa thơm. Đài hoa 1,5–2 cm, đỉnh có 2 khe. Tràng hoa màu hồng; ống tràng 4,5-5,5 cm; các thùy thuôn dài, 1,5–2 cm. Các nhị lép ở bên màu hồng nhạt, hình trứng ngược, khoảng 1,5 cm. Môi dưới màu trắng hoặc hồng với sọc tía, dài 2,5-3,5 cm, lõm, mép hơi nhăn, đỉnh nguyên. Chỉ nhị ngắn; phần phụ liên kết đảo ngược, 2 khe, 1–3 mm. Ra hoa tháng 7-8. Nhiễm sắc thể 2n = 36.

Sử dụng
Loài này được sử dụng phổ biến ở Đông Nam Á như một nguyên liệu thực phẩm, một vị thuốc dân gian để điều trị một số bệnh như loét áp-tơ, khô miệng, đau bụng, khí hư và bệnh lỵ.

Theo Phạm Hoàng Hộ, tại Việt Nam nó được sử dụng làm thuốc chữa đau bụng, đau mắt và mắt cườm.

Lưu ý
Trong tiếng Trung thì Boesenbergia rotunda được gọi là "ao thần khương" (凹唇姜). Tên gọi "nga truật" (莪朮) hay "bồng nga truật" (蓬莪朮) là để chỉ Curcuma phaeocaulis, loài mà trước đây (và ngay cả cho tới gần đây) trong các tài liệu Trung văn thường bị định danh nhầm thành Curcuma zedoaria, nhưng C. zedoaria dường như không có ở Trung Quốc.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

R
Thực vật được mô tả năm 1753
Gia vị


title: Boesenbergia rubrolutea

text:
Boesenbergia rubrolutea là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Baker) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.

Chú thích

Liên kết ngoài

R
Thực vật được mô tả năm 1891


title: Boesenbergia siamensis

text:
Boesenbergia siamensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Gagnep.) Sirirugsa mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

S
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Boesenbergia siphonantha

text:
Boesenbergia siphonantha là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (King ex Baker) M.Sabu mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.

Chú thích

Liên kết ngoài

S
Thực vật được mô tả năm 2004
Thực vật Đông Dương
Zingiberoideae


title: Boesenbergia stenophylla

text:
Boesenbergia stenophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

S
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Boesenbergia striata

text:
Boesenbergia striata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Valeton) Loes. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.

Chú thích

Liên kết ngoài

S
Thực vật được mô tả năm 1930


title: Boesenbergia subulata

text:
Boesenbergia subulata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được S.Sakai & Nagam. mô tả khoa học đầu tiên năm 2009.

Chú thích

Liên kết ngoài

S
Thực vật được mô tả năm 2009


title: Boesenbergia tenuispicata

text:
Boesenbergia tenuispicata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.

Chú thích

Liên kết ngoài

T
Thực vật được mô tả năm 1993


title: Boesenbergia thorelii

text:
Boesenbergia thorelii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Gagnep.) Loes. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.

Chú thích

Liên kết ngoài

T
Thực vật được mô tả năm 1930


title: Boesenbergia tiliifolia

text:
Boesenbergia tiliifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Baker) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

T
Thực vật được mô tả năm 1891


title: Boesenbergia tillandsiodes

text:
Boesenbergia tillandsiodes là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Baker) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.

Chú thích

Liên kết ngoài

T
Thực vật được mô tả năm 1891


title: Boesenbergia trangensis

text:
Boesenbergia trangensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1997.

Chú thích

Liên kết ngoài

T
Thực vật được mô tả năm 1997


title: Boesenbergia urceoligena

text:
Boesenbergia urceoligena là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được A.D.Poulsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.

Chú thích

Liên kết ngoài

U
Thực vật được mô tả năm 1993


title: Boesenbergia variegata

text:
Boesenbergia variegata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được R.M.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.

Chú thích

Liên kết ngoài

V
Thực vật được mô tả năm 1982


title: Boesenbergia vittata

text:
Boesenbergia vittata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (N.E.Br.) Loes. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.

Chú thích

Liên kết ngoài

V
Thực vật được mô tả năm 1930


title: Boesenbergia xiphostachya

text:
Boesenbergia xiphostachya là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1906 dưới danh pháp Gastrochilus xiphostachyum. Năm 1930, Ludwig Eduard Theodor Loesener chuyển nó sang chi Boesenbergia.

Chú thích

Liên kết ngoài

X
Thực vật được mô tả năm 1906


title: Burbidgea longiflora

text:
Burbidgea longiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1913 dưới danh pháp Alpinia longilora. Năm 1972, Rosemary Margaret Smith chuyển nó sang chi Burbidgea.

Phân bố
Loài này có ở Sarawak, Malaysia, trên đảo Borneo.

Chú thích

L
Thực vật được mô tả năm 1913
Thực vật Malaysia


title: Burbidgea nitida

text:
Burbidgea nitida là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Joseph Dalton Hooker mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.

Phân bố
Loài này có ở Sarawak, Malaysia, trên đảo Borneo. Loài điển hình của chi. Mẫu vật do Frederick William Burbidge (1847-1905) thu thập năm 1879. Môi trường sống là rừng nhiều bóng râm trong huyện Murut, giữa các sông Lawas và Trusan, ở cao độ 300–450 m, trên các loại đất đá ẩm ướt (theo Burbidge).

Hình ảnh

Chú thích

N
Thực vật được mô tả năm 1879
Thực vật Malaysia


title: Burbidgea pauciflora

text:
Burbidgea pauciflora là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.

Phân bố
Loài này có ở đảo Borneo, do giáo sư người Hà Lan là Anton Willem Nieuwenhuis (1864-1953) thu thập trong chuyến đi tới đó, nhưng không có chỉ dẫn chính xác về vị trí thu thập. Tuy nhiên, do Nieuwenhuis đã tham gia vào 3 chuyến thám hiểm lớn từ 1893 đến 1900 ở miền trung đảo Borneo và là người châu Âu đầu tiên vượt qua Borneo dưới sự bảo hộ của người Hà Lan (từ 1891) theo chiều từ tây sang đông (hoặc ngược lại), từ Pontianak (nay là thủ phủ tỉnh Tây Kalimantan, Indonesia) đến Samarinda (nay là thủ phủ tỉnh Đông Kalimantan, Indonesia) trong giai đoạn 1896–1897, nên rất có thể loài này phân bố tại Indonesia.

Chú thích

P
Thực vật được mô tả năm 1906
Thực vật Indonesia


title: Burbidgea schizocheila

text:
Burbidgea schizocheila là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Walter Hackett mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

Phân bố
Loài này có ở Sabah (núi Kinabalu) và Sarawak trên đảo Borneo thuộc Malaysia.

Tác giả
Phần Kew Notes tại trang 301 trong số 931, series 3, volume 36 ra ngày 29 tháng 10 năm 1904 của Gardeners' Chronicle có mô tả của loài này, nhưng không đề tên tác giả. Tuy nhiên, vào thời điểm năm 1903-1905 thì Walter Hackett (~1874 - 21/5/1957) là người phụ trách Phòng Nhiệt đới tại Vườn Thực vật Hoàng gia tại Kew, nên ông được cho là tác giả của phần Kew Notes này.

Hình ảnh

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1904
Thực vật Malaysia


title: Burbidgea stenantha

text:
Burbidgea stenantha là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1937.

Phân bố
Loài này có ở Kuching, Sarawak, Malaysia, trên đảo Borneo. Tìm thấy ở cao độ 910-1.220 m (3.000-4.000 ft).

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1937
Thực vật Malaysia


title: Camptandra gracillima

text:
Camptandra gracillima là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1904 dưới danh pháp Kaempferia gracillima. Năm 1918, Theodoric Valeton chuyển nó sang chi Camptandra. Trong Checklist of the Zingiberaceae of Malesia 2004, Newman et al. coi nó là đồng nghĩa của Camptandra parvula var. angustifolia Ridl., 1899.<ref name=Ridl99>Ridley H. N., 1899. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/32226252#page/116/mode/1up The Scitamineae of the Malay peninsula: Camptandra parvula var. angustifolia]. Journal of the Straits Branch of the Royal Asiatic Society 32: 105</ref>

Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 100 m trên đá gần Selebut, Sarawak, Malaysia. Mẫu vật điển hình: G.D. Haviland 448'' do George Darby Haviland (1857-1901) thu thập năm 1892.

Chú thích

G
Thực vật được mô tả năm 1904
Thực vật Malaysia


title: Camptandra latifolia

text:
Camptandra latifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 910-1.200 m (3.000-4.000 ft) trên đất hay đá ở núi (Gunung) Bujong Malacca / Bujung Melaka (núi Bujang Melaka) , bang Perak, Malaysia. Tuy nhiên, Ruth Kiew (2013) dẫn theo danh sách không hoàn chỉnh của Narayanaswami cho rằng Hermann H. Kunstler đã thu thập mẫu này ở đồi Mesah (Gunung Mesah) gần Gopeng, trên đường từ thành phố Perak tới núi Bujong Malacca ở phía đông nam và Ridley đã diễn giải sai ký hiệu "G.M." mà Kunstler ghi lại trên các mẫu vật được ông thu thập thành Gunung Malacca (một địa danh không tồn tại) để suy ra rằng nó là Gunung Bujong Malacca.

Mẫu vật điển hình: Dr. King 7219 = H.H. Kunstler 7219, do Hermann H. Kunstler (1837-1887) thu thập tháng 1 năm 1885.

Chú thích

L
Thực vật được mô tả năm 1899
Thực vật Malaysia


title: Camptandra ovata

text:
Camptandra ovata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1907.

Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 1.200 m (4.000 ft) ở Hulu Semangkok, Selangor, Malaysia.

Mẫu vật điển hình: A.M. Burn-Murdoch s.n. do Alfred M. Burn-Murdoch (1868-1914) thu thập tháng 2 năm 1904.

Chú thích

O
Thực vật được mô tả năm 1907
Thực vật Malaysia


title: Camptandra parvula

text:
Camptandra parvula là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Gilbert Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1890 dưới danh pháp Kaempferia parvula theo mô tả trước đó của George King. 1899, Henry Nicholas Ridley chuyển nó sang chi Camptandra.

Trong Checklist of the Zingiberaceae of Malesia 2004, Newman et al. coi Camptandra gracillima như là một thứ của C. parvula, với danh pháp Camptandra parvula var. angustifolia Ridl., 1899.<ref name=Ridl99b>Ridley H. N., 1899. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/32226252#page/116/mode/1up The Scitamineae of the Malay peninsula: Camptandra parvula var. angustifolia]. Journal of the Straits Branch of the Royal Asiatic Society 32: 105</ref>

Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 600-1.200 m (2.000-4.000 ft) trên đất đá hay bờ sông ở các bang Selangor (Bukit Kutu), Pahang (sông Tahan), Penang (Government Hill), Perak (Thaiping Hills, Bujong Malacca, Goping = Gopeng), Malaysia.Camptandra parvula trong Plants of the World Online. Tra cứu ngày ngày 3 tháng 2 năm 2021.

Mẫu vật điển hình: Dr. King s.n. = H.H. Kunstler s.n.'', do Hermann H. Kunstler (1837-1887) thu thập.

Chú thích

P
Thực vật được mô tả năm 1890
Thực vật Malaysia


title: Boesenbergia alba

text:
Boesenbergia alba là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Kai Larsen và Rosemary Margaret Smith mô tả khoa học đầu tiên năm 1972 dưới danh pháp Caulokaempferia alba. Năm 2014, John Donald Mood và Linda M. Prince chuyển nó sang chi Boesenbergia.

Mẫu định danh
Mẫu định danh: Larsen K., Smitinand T. & Warncke E. 949; thu thập tại tọa độ , núi Phu Miang, tỉnh Phitsanulok, Thái Lan. Mẫu holotype lưu giữ tại Đại học Aarhus, Đan Mạch (AAU), mẫu isotype lưu giữ tại Cục Vường quốc gia, Bảo tồn Động vật hoang dã và Thực vật ở Chatuchak, Băng Cốc (BKF).

Quan hệ
B. alba có quan hệ họ hàng gần nhất với B. thailandica và B. violacea. Hiện nay Zingiberaceae Resource Centre vẫn coi B. thailandica và B. violacea là đồng nghĩa của B. alba.

Từ nguyên
Tính từ định danh alba (giống đực: albus, giống trung: album) là tiếng Latinh nghĩa là trắng; ở đây là để nói tới đặc điểm hoa màu trắng của loài này.

Phân bố
Loài này là bản địa Thái Lan (tỉnh Phitsanulok) và Lào (tỉnh Bolikhamsai.

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1972
Thực vật Lào
Thực vật Thái Lan


title: Caulokaempferia amplexicaulis

text:
Caulokaempferia amplexicaulis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Suksathan mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2005


title: Caulokaempferia appendiculata

text:
Caulokaempferia appendiculata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen & Triboun mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2002


title: Caulokaempferia bracteata

text:
Caulokaempferia bracteata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen & S.S.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2002


title: Boesenbergia burttii

text:
Boesenbergia burttii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen & Jenjitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 2003 dưới danh pháp Caulokaempferia burttii. Năm 2014, Mood & L.M.Prince chuyển nó sang chi Boesenbergia.

Chú thích

Liên kết ngoài

B
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Caulokaempferia coenobialis

text:
Caulokaempferia coenobialis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Hance) K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 1964


title: Caulokaempferia jirawongsei

text:
Caulokaempferia jirawongsei là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Picheans. & Mokkamul mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2004


title: Caulokaempferia khaomaenensis

text:
Caulokaempferia khaomaenensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Picheans. & Mokkamul mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2004


title: Caulokaempferia kuapii

text:
Caulokaempferia kuapii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 1964


title: Boesenbergia laotica

text:
Boesenbergia laotica là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Chayan Picheansoonthon & Piya Mokkamul mô tả khoa học đầu tiên năm 2006 dưới danh pháp Caulokaempferia laotica. Năm 2014, Mood & L.M.Prince chuyển nó sang chi Boesenbergia.

Chú thích

Liên kết ngoài

L
Thực vật được mô tả năm 2006


title: Caulokaempferia larsenii

text:
Caulokaempferia larsenii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Suksathan & Triboun mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Caulokaempferia limiana

text:
Caulokaempferia limiana là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Mokkamul & Picheans. mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2004


title: Caulokaempferia linearis

text:
Caulokaempferia linearis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Wall.) K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 1964


title: Caulokaempferia pedemontana

text:
Caulokaempferia pedemontana là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Triboun & K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2005


title: Monolophus petelotii

text:
Monolophus petelotii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1964 dưới danh pháp Caulokaempferia petelotii. Tên gọi trong tiếng Việt của nó là trục thiền liền hay đại bao khương.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1964
Thực vật Việt Nam


title: Caulokaempferia phulangkaensis

text:
Caulokaempferia phulangkaensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Picheans. mô tả khoa học đầu tiên năm 2008.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2008


title: Caulokaempferia phuluangensis

text:
Caulokaempferia phuluangensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Picheans. & Mokkamul mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2004


title: Caulokaempferia phutokensis

text:
Caulokaempferia phutokensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Picheans. mô tả khoa học đầu tiên năm 2008.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2008


title: Caulokaempferia phuwoaensis

text:
Caulokaempferia phuwoaensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Picheans. & Koonterm mô tả khoa học đầu tiên năm 2008.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2008


title: Caulokaempferia saksuwaniae

text:
Caulokaempferia saksuwaniae là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1973.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 1973


title: Caulokaempferia satunensis

text:
Caulokaempferia satunensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Picheans. mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2007


title: Caulokaempferia saxicola

text:
Caulokaempferia saxicola là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 1964


title: Caulokaempferia secunda

text:
Caulokaempferia secunda là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Wall.) K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 1964


title: Caulokaempferia sikkimensis

text:
Caulokaempferia sikkimensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (King ex Baker) K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 1964


title: Caulokaempferia sirirugsae

text:
Caulokaempferia sirirugsae là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Ngamr. mô tả khoa học đầu tiên năm 2009.

Chú thích

Liên kết ngoài

Caulokaempferia
Thực vật được mô tả năm 2009


title: Boesenbergia thailandica

text:
Boesenbergia thailandica là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Kai Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1973 dưới danh pháp Caulokaempferia thailandica. Năm 2014, Mood & L.M.Prince chuyển nó sang chi Boesenbergia.

Chú thích

Liên kết ngoài

T
Thực vật được mô tả năm 1973


title: Boesenbergia violacea

text:
Boesenbergia violacea là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen & Triboun mô tả khoa học đầu tiên năm 2002 dưới danh pháp Caulokaempferia violacea. Năm 2014, Mood & L.M.Prince chuyển nó sang chi Boesenbergia.

Chú thích

Liên kết ngoài

V
Thực vật được mô tả năm 2002


title: Pyrgophyllum yunnanense

text:
Pyrgophyllum yunnanense là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1902 dưới danh pháp Kaempferia yunnanensis và coi nó thuộc về phân chi Pyrgophyllum. Năm 1972, Rosemary Margaret Smith chuyển nó sang tổ Pyrgophyllum của chi Caulokaempferia. Năm 1989, Te Ling Wu và Zhong Yi Chen tách tổ Pyrgophyllum ra khỏi chi Caulokaempferia để lập chi riêng Pyrgophyllum và chuyển loài duy nhất của tổ này sang chi mới thiết lập.

Tuy nhiên, phần lớn các tài liệu vẫn duy trì nó trong chi Caulokaempferia. Năm 2014, Mood et al. cho rằng tốt nhất nên duy trì loài này trong chi riêng của chính nó là  Pyrgophyllum.

Mẫu định danh
Mẫu định danh: Delavay, J.M. 2721; (xem các tiêu bản lưu giữ tại MNHN) do nhà truyền giáo người Pháp Père Jean Marie Delavay (1834-1895) thu thập ngày 23 tháng 8 năm 1887 tại hẽm núi Tsong So (Ten Tchouan), khoảng 50 km về phía bắc Đại Lý, tây bắc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

Từ nguyên
Pyrgophyllum bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ πύργος (pyrgos, kèn cornet/coocnê) và φύλλον (phyllon, lá, lá bắc).

Phân bố
Loài này có trong rừng rậm ở cao độ 1.500-2.800 m tại Tứ Xuyên, Vân Nam. Tên gọi trong tiếng Trung của nó là 苞叶姜 (bao ye jiang, bao diệp khương).

Mô tả
Cây thảo lâu năm, cao ~55 cm. Thân rễ hình cầu; rễ mập, hình chỉ. Lưỡi bẹ chẻ 2, có màng; cuống lá có rãnh, dài 2-5 cm; phiến lá hình trứng hoặc thuôn dài-hình mác, 20 × 5 cm. Cụm hoa tận cùng trên các thân giả; lá bắc 1-3, lớn, 10 × 3 cm, lõm, mép hợp sinh tại gốc vào trục chính của cụm hoa, đỉnh có phần mở rộng giống như lá, chứa 1-2 hoa. Hoa không cuống, màu vàng, sớm héo, trải phẳng cao 5 cm. Đài hoa hình ống, xẻ sâu một bên, đỉnh 2 răng. Ống tràng hoa dài hơn đài hoa; thùy trung tâm rộng hơn các thùy bên. Các nhị lép bên gần thẳng, các thùy tràng hoa bằng nhau. Môi dưới 2 thùy ở đỉnh; thùy hình trứng. Chỉ nhị ngắn; bao phấn đính đáy; phần phụ liên kết dễ thấy, hình tam giác, nguyên. Bầu nhụy hình trứng ngược, 3 ngăn. Đầu nhụy 3 thùy, có lông rung khó thấy. Nhụy lép 2, thẳng. Quả nang gần hình cầu. Hạt hình trứng, có áo hạt ngắn. Đĩa mật 2, nhọn ngắn.

Thân giả 25-55 cm, mọc thẳng, gốc hình cầu, với 1 hoặc 2 lá không phiến lá. Lá 4 hoặc 5; cuống lá 0,5-7 cm; phiến lá 8-20 × 4-5 cm, mặt gần trục nhẵn nhụi, mặt xa trục có lông tơ, gốc lá gần thuôn tròn, nhọn hoặc thon dần, đỉnh nhọn. Lá bắc 7-13 cm, có 1 hoặc 2 hoa. Ống tràng hoa dài khoảng gấp đôi đài hoa; thùy trung tâm rộng gần gấp đôi thùy bên hình mác hẹp. Quả nang đường kính khoảng 1 cm. Ra hoa tháng 9-11. Nhiễm sắc thể 2n = 42.

Chú thích

Y
Thực vật được mô tả năm 1902
Thực vật Trung Quốc


title: Cautleya cathcartii

text:
Cautleya cathcartii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1890.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cautleya
Thực vật được mô tả năm 1890


title: Cầu ly

text:
Cầu ly (danh pháp khoa học: Cautleya gracilis) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng.

Phân loại
C. gracilis được James Edward Smith mô tả lần đầu tiên năm 1822 dưới danh pháp Roscoea gracilis. Năm 1932, James Edgar Dandy chuyển nó sang chi Cautleya. Tính từ định danh gracilis nghĩa là "mỏng, thanh mảnh, thanh nhã".

Roscoea elatior cũng được James Edward Smith mô tả lần đầu tiên năm 1822, hiện nay được coi là danh pháp đồng nghĩa của C. gracilis var. gracilis.

C. lutea được John Forbes Royle mô tả lần đầu năm 1839 dưới danh pháp Roscoea lutea,</small> cũng như C. cathcartii được John Gilbert Baker mô tả lần đầu tiên năm 1890 hiện nay đều được coi là danh pháp đồng nghĩa của C. gracilis,, tương ứng với 2 thứ là C. gracilis var. gracilis và C. gracilis var. robusta.

Các thứ
Hiện nay, người ta công nhận 2 thứ của loài này:
 C. gracilis var. gracilis (đồng nghĩa: C. lutea (Royle) Hook.f., 1888) – Nguyên chủng, thường ít hơn 10 hoa trong một cành hoa lỏng lẻo, lá bắc che phủ dưới 2/3 đài hoa.
 C. gracilis var. robusta (K.Schum.) Sanjappa, 1989 (đồng nghĩa: C. lutea var. robusta K.Schum., 1904, C. cathcartii Baker, 1890) – thường nhiều hơn 10 hoa trong một cành hoa dày dặc, lá bắc che phủ 2/3 đài hoa.

C. gracilis var. gracilis

Tên gọi thông thường
Tên gọi trong tiếng Việt: cầu ly, được tìm thấy ở Sa Pa. Tên gọi trong tiếng Trung: 距药姜 (cự dược khương).

Phân bố
Thung lũng ẩm ướt hoặc biểu sinh trên cây; ở cao độ 900 - 3.100 m tại miền bắc Ấn Độ (Kashmir, Sikkim, vùng đồi Khasi), Bhutan, Myanmar, Nepal, miền bắc Thái Lan, miền nam Trung Quốc (Tứ Xuyên, Tây Tạng, Vân Nam), miền bắc Việt Nam.

Mô tả
Thân giả 25–80 cm, thanh mảnh, gốc với các lá không phiến lá. Lá 4-6, không cuống ít hay nhiều; bẹ lá màu trắng ánh lục hoặc có đốm đỏ tía; lưỡi bẹ ~2 mm, dạng màng, đỉnh thuôn tròn; phiến lá mặt gần trục màu xanh lục, mặt xa trục lá thường màu tía hoặc xanh lục, hình mũi mác hoặc hình mũi mác thuôn dài, 6-18 × 1,5–6 cm, nhẵn nhụi, gốc thuôn tròn hoặc thon nhỏ dần, đỉnh hình đuôi-nhọn. Cành hoa 2-10 hoa lỏng lẻo; cán hoa màu đỏ, hơi ngoằn ngoèo; lá bắc màu xanh lục, hình mũi mác, ngắn hơn đài hoa. Đài hoa màu tía đỏ, 1,5–2 cm, xẻ sâu ở 1 bên, đỉnh có răng cưa nhỏ. Ống tràng hơi thò ra từ đài hoa; các thùy màu vàng tươi, hình mũi mác, 1,5–2 cm. Các nhị lép bên mọc thẳng, hình cánh hoa. Cánh môi hình trứng ngược, dài bằng các thùy tràng hoa, đỉnh có 2 khe đến dưới đoạn giữa. Chỉ nhị cong, ~2 cm. Bầu nhụy nhẵn nhụi. Quả nang màu đỏ, hình cầu, đường kính ~8 mm; mảnh vỏ uốn ngược, bên trong màu đỏ. Hạt màu đen, có góc cạnh; không áo hạt. Ra hoa tháng 8-9, tạo quả tháng 9-11.

C. gracilis var. robusta

Tên gọi thông thường
Tên gọi trong tiếng Trung: 多花距药姜 (đa hoa cự dược khương).

Phân bố
Nền rừng; ở cao độ 1.700 - 2.500 m tại miền bắc Ấn Độ (Sikkim), Nepal và miền nam Trung Quốc (nam Tây Tạng, huyện Nyalam).

Mô tả
Thân giả màu ánh tía, 45–55 cm. Lá không cuống ít hay nhiều; lưỡi bẹ 5–6 mm, dạng màng, đỉnh thuôn tròn hoặc cắt cụt; phiến lá hình mũi mác hoặc hình mũi mác thuôn dài, 10-20 × 1,5–4 cm, nhẵn nhụi, gốc gần thuôn tròn hoặc thon nhỏ dần, đỉnh hình đuôi. Cành hoa 15-20 hoa hoặc nhiều hơn; lá bắc màu xanh lục, thuôn dài, ngắn hơn đài hoa. Hoa màu da cam. Đài hoa hình chùy, tới 2 cm, đỉnh 2 răng, nhẵn nhụi. Ống tràng ~2,5 cm; các thùy ~1,2 cm. Nhị lép bên hình cánh hoa. Cánh môi ~2,5 cm, mép quăn, đỉnh 2 khe. Quả nang màu đỏ, đường kính ~6 mm. Hạt có góc cạnh; áo hạt màu trắng, nhỏ. Ra hoa tháng 6.

Gieo trồng
Cautleya gracilis được trồng làm cây cảnh trong vườn. Ở vùng trung du nước Anh, nó là loài cây chịu lạnh ngoài trời, và người ta khuyến cáo nên có lớp bổi che phủ vào mùa đông. Nó cần loại đất giữ ẩm, giàu mùn, tránh nhiều ánh nắng mặt trời.

Một số bộ sưu tập của nguyên chủng C. gracilis var. gracilis được gieo trồng. Dạng được trồng dưới số sưu tập CCW 106 cao khoảng  với lá hẹp có màu đỏ ở mặt dưới và thường có 7 hoa màu vàng. Dạng BWJ 7843 có lá rộng hơn (đến ) và hoa màu vàng anh thảo.

C. gracilis var. robusta cũng được gieo trồng. Nó thường có 15-20 hoa, màu da cam hoặc vàng tươi. Một giống cây trồng là 'Tenzing's Gold' cao khoảng , với cành hoa dài .

Chú thích

G
Thực vật được mô tả năm 1822
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Bhutan
Thực vật Myanmar
Thực vật Nepal
Thực vật Thái Lan
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam


title: Cautleya petiolata

text:
Cautleya petiolata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1890.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cautleya
Thực vật được mô tả năm 1890


title: Cautleya spicata

text:
Cautleya spicata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng.

Phân loại
C. gracilis được James Edward Smith mô tả lần đầu tiên năm 1822 dưới danh pháp Roscoea spicata. Năm 1890, John Gilbert Baker chuyển nó sang chi Cautleya. Trong cùng tác phẩm này, Baker cũng mô tả hai loài khác là C. robusta và C. petiolata. Hiện nay cả 2 danh pháp này đều được coi là đồng nghĩa của C. spicata.

Tên gọi thông thường
Tên gọi trong tiếng Trung: 红苞距药姜 (hồng bao cự dược khương, nghĩa là cự dược khương lá bắc đỏ).

Phân bố
Nền rừng hoặc biểu sinh trên cây; ở cao độ 1.100-3.600 m tại miền bắc Ấn Độ (Assam, Sikkim, Uttarakhand), Bhutan, Myanmar, Nepal, Trung Quốc (Quý Châu, Tứ Xuyên, Tây Tạng, Vân Nam). Theo Phạm Hoàng Hộ (1999) thì loài này cũng có ở Việt Nam, nhưng không chỉ ra địa điểm phát hiện.

Mô tả
Thân giả 30–60 cm. Lá 4-7, có cuống lá; lưỡi bẹ 5–10 mm, dạng màng, đỉnh tù hoặc nhọn; cuống lá 1,5–2 cm; phiến lá hình mũi mác-thuôn dài đến thẳng, 12-30 × 1,6–4 cm, gốc thuôn tròn hoặc tù, đỉnh hình đuôi-nhọn. Cành hoa 7–12 cm, nhiều hoa dày dặc; lá bắc màu đỏ (từ đây mà có tên gọi hồng bao cự dược khương), thuôn dài 2,5–3 cm, dài hơn đài hoa. Hoa màu vàng. Đài hoa 1,5-2,5 cm, chẻ 1 bên, đỉnh 2 răng. Tràng hoa 2-2,5 cm; thùy hình mũi mác, 2-2,5 cm. Các nhị lép bên hình trứng ngược-thuôn dài, dài gần bằng thuỳ trung tâm của tràng hoa. Cánh môi ~2,5 cm, đỉnh 2 khe. Bao phấn thẳng, ~1,5 cm. Quả nang màu đỏ, hình cầu, đường kính ~1 cm. Hạt màu đen, hình trứng, được bao bọc trong áo hạt màu trắng, khô xác. Ra hoa tháng 7, tạo quả tháng 9-10. 2n = 34.

Gieo trồng
Cautleya spicata được trồng làm cây cảnh sân vườn. Nó là loài cây chịu lạnh ngoài trời trong điều kiện khí hậu vùng trung du nước Anh, nhưng người ta khuyến cáo nen có lớp bổi che phủ trong mùa đông. Nó cũng có thể được trồng trong chậu, khi cần thiết phải bảo vệ nó khỏi sương giá. Nó cần loại đất giữ ẩm, giàu mùn, tránh nhiều ánh nắng mặt trời.

Một số giống cây trồng được biết đến. 'Crug Canary' cho cây cao tới 1 m (3 ft), với thân màu đỏ, lá bắc màu đỏ sẫm và hoa màu vàng cam. 'Arun Flame' cho cây có chiều cao tương tự, với các cành hoa nhiều hoa dày dặc hơn; mặt dưới của lá có ánh màu đỏ tía. Một dạng được biết đến với tên gọi "lutea" không có màu đỏ. Các cây trồng thuộc bộ sưu tập số CC 3676 có thân ngắn hơn và hoa màu da cam sẫm.

Chú thích

S
Thực vật được mô tả năm 1822
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Bhutan
Thực vật Myanmar
Thực vật Nepal
Thực vật Trung Quốc


title: Cornukaempferia aurantiflora

text:
Cornukaempferia aurantiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Donald Mood và Kai Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1997.

Phân bố
Quần thể hoang dã của loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 765 m trong rừng thứ sinh nhiều bóng râm ở tỉnh Phetchabun, đông bắc Thái Lan. Được trồng tại Thái Lan, Hoa Kỳ và Australia. Mẫu mô tả loài: Mood 96P24, thu thập tại chợ ở Băng Cốc.

Mô tả
Cây thảo thân rễ thấp. Thân rễ đường kính ~15–20 mm, màu trắng với lõi màu vàng; củ ~1 × 8 cm, màu vàng với lõi màu nâu nhạt, mùi thơm nhẹ và vị đắng. Lá 2-3, ban đầu mọc thẳng đứng, sau mọc ngang so với đất nhưng cao dần lên. Bẹ lá ~3–10 cm; lưỡi bẹ ngắn, 2–4 mm, có khía răng cưa; cuống lá 5–11 cm, màu xanh lục với một dải màu tím vừa; phiến lá hình trứng rộng tới hình gần tròn, 20-25 × 14–15 cm; mặt trên màu xanh lục với các vệt màu trắng bạc giữa các gân, nhẵn nhụi với các gân nổi lên, mặt dưới màu tía sẫm với lông dài màu trắng; mép gợn sóng. Cụm hoa ít hoa (10-15 hoa); lá bắc hình mác, đầu nhọn, màu ánh lục với đỉnh màu hồng, lá phía dưới ~5 cm nhỏ dần lên phía trên; ống đài hoa ~13 mm, răng 7–9 mm; ống tràng hoa 25–30 mm; các thùy màu da cam ánh đỏ sẫm; các thùy bên 40 × 7 mm, thùy lưng dài ~50 mm, tại gốc 10 mm thon dần về đỉnh có nắp, mép cuốn trong; nhị lép bên màu da cam, hình mác ngược với mép gợn sóng, 30 × 13 mm; cánh môi màu da cam với các vạch đỏ ở gốc, hình tam giác rộng, hình túi, vớp mép gợn sóng; nhị với chỉ nhị rất ngắn, bao phấn dài ~15 mm, mở theo chiều dọc, phần phụ liên kết tạo thành một mào dài, hẹp, cong về phía trước, dài 10–13 mm tương tự như mào ở Zingiber. Bầu nhụy hình elipxoit, với lông ngắn, dài ~10 mm. Không thấy quả chín.

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1997
Thực vật Thái Lan


title: Cornukaempferia longipetiolata

text:
Cornukaempferia longipetiolata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Donald Mood và Kai Larsen  mô tả khoa học đầu tiên năm 1999.

Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ 765 m trong Vườn quốc gia Nam Nao, tỉnh Phetchabun, đông bắc Thái Lan. Mẫu định danh: Mood 97P139, thu thập ở tọa độ .

Chú thích

L
Thực vật được mô tả năm 1999
Thực vật Thái Lan


title: Curcuma aeruginosa

text:
Nghệ xanh, nghệ đen, ngải tím, nghệ ten đồng (danh pháp khoa học: Curcuma aeruginosa) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810 theo giống cây do Carey đưa về từ Pegu (nay là Bago, Myanmar).

Từ nguyên
Tính từ định danh aeruginosa là tính từ tiếng Latinh (giống đực: aeruginosus, giống trung: aeruginosum), bắt nguồn từ aerūgō nghĩa là gỉ đồng, ten đồng. Trong tiếng Việt thì chữ ten (Hán-Nôm: 銑) nghĩa là màu xanh đồng, do đồng bị oxi hóa. Ở đây là nói tới màu xanh đồng của ruột thân rễ.

Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ, Bangladesh, Campuchia, Indonesia (Java, Sumatra), Malaysia bán đảo, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam. Môi trường sống là rừng, ở cao độ 100–259 m.

Mô tả
Thân hành (tác giả muốn nói tới phần thân rễ của loài này) hình trứng, và với nhiều củ chân vịt ruột màu xanh đồng. Lá có cuống, hình mũi mác rộng, phía trên điểm giữa thoảng màu tía nhạt mờ ở mặt trên; mọi phần khác đều màu xanh lục. Hoa nở trong tháng 5, ngay sau khi lá xuất hiện. Nó khác với tất cả các loài Curcuma khác ở chỗ màu sắc bên trong của thân hành màu xanh đồng; trong khi củ nhiều, hình bầu dục, rủ xuống, bên trong có màu ngọc trai nhạt. Cành hoa bên có mào ở loài này cũng giống như ở các loài Curcuma khác. Viền bên ngoài của tràng hoa màu hồng; bên trong màu vàng sẫm. Các lá nhẵn dài 2–3 ft (60–90 cm), các cuống và bẹ lá cũng dài khoảng chừng đó, làm cho chiều cao tổng thể khoảng 4–6 ft (1,2-1,8 m).

Hình ảnh

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1810
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Bangladesh
Thực vật Campuchia
Thực vật Indonesia
Thực vật Malaysia
Thực vật Myanmar
Thực vật Thái Lan
Thực vật Việt Nam


title: Curcuma albiflora

text:
Curcuma albiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được George Henry Kendrick Thwaites mô tả khoa học đầu tiên năm 1861. Được tìm thấy tại Maskellia, huyện Ambagamowa, Sri Lanka.

Từ nguyên
Tính từ định danh albiflora là tiếng Latinh, có nghĩa là hoa trắng.

Phân bố
Loài này là đặc hữu Sri Lanka.

Mô tả
Thân rễ nhỏ, củ không cuống. Lá nhỏ, 6-8 inch × 2,5-3,5 inch (15–20 cm × 6–9 cm), nhẵn, màu xanh lục tươi, thuôn dài hoặc hình elip, đỉnh nhọn hoặc thuôn tròn, đáy thuôn tròn hoặc hình tim, có cuống dài xấp xỉ hoặc dài hơn, cùng màu, có rãnh sâu; Cuống cụm hoa ngắn; cụm hoa là cành hoa dạng bông thóc, dài 3-4 inch (8–10 cm). Lá bắc màu xanh lục nhạt hình trứng-hình mũi mác, hơi uốn ngược, nhỏ dần về phía trên, tất cả dều mang hoa; các lá bắc dưới dài ~ 2 inch (5 cm), thuôn dài-hình mũi mác, nhọn đầu; các lá bắc trên ngắn hơn, hình trứng; nắp bao hoa tù; cánh môi tròn, rộng đầu. Hoa dài 1 inch (2,5 cm), màu trắng, thùy tràng hoa thuôn dài. Nhị lép rộng. Cánh môi 0,75 inch (2 cm), rộng, nông, mép có khía răng cưa, màu trắn với đốm vàng trên họng môi. Bao phấn có cựa cong vào trong.

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1861
Thực vật Sri Lanka


title: Curcuma amada

text:
Curcuma amada là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Roxb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.

Từ nguyên
Tính từ định danh amada lấy theo tên gọi trong tiếng Bengal của loài này, có nghĩa là gừng xoài.

Phân bố
Loài này có tại đông và nam Ấn Độ, Bangladesh, Myanmar, Thái Lan.

Mô tả
Thân hành (thân rễ) hình nón, với các củ chân vịt ruột màu vàng nhạt. Cụm hoa dạng bông thóc ít hoa, ở giữa. Lá có cuống dài, hình mũi mác rộng. Toàn thân cây có màu xanh lục. Rễ tươi có mùi giống như mùi xoài tươi, vì thế mà tại khu vực Bengal người ta gọi nó là amada (nghĩa đen là gừng xoài). Nó cũng được gọi là kajula-gauree. Ra hoa vào mùa mưa.

Sử dụng
Được người dân bản địa sử dụng để kích thích thèm ăn sau khi khỏi ốm, tạo màu cho cà ri cũng như sử dụng trong y học dân gian.

Lưu ý
Không nhầm loài này với Curcuma mangga có ở đảo Java, Indonesia cũng có mùi xoài, với tên gọi tại đó là “temu mangga” hay “temu poh” - cũng có nghĩa là gừng xoài. Khác biệt giữa hai loài này ở chỗ C. amada có cụm hoa mọc chính giữa, trong khi C. mangga có cụm hoa mọc ở bên.

Hình ảnh

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1810
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Bangladesh
Thực vật Myanmar
Thực vật Thái Lan
Thực vật ăn được


title: Curcuma amarissima

text:
Curcuma amarissima là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roscoe mô tả khoa học đầu tiên năm 1826. Tên tiếng Trung: 极苦姜黄 (cực khổ khương hoàng), nghĩa đen là giềng cực đắng.

Phân bố
Loài này có tại đông bắc Ấn Độ, Bangladesh, Trung Quốc (huyện Mãnh Lạp, tây nam tỉnh Vân Nam). Môi trường sống là nền rừng, ở cao độ khoảng 800 m.

Mô tả
Thân rễ bao gồm một loạt các củ lớn nối với nhau, với các rễ bên, củ chân vịt dài, thẳng, dày bằng ngón tay cái của người, ruột màu  vàng với phần rìa màu xanh gỉ đồng, vỏ màu xanh lục ánh lam, vị rất đắng; củ treo lủng lẳng ít và nhỏ, ruột màu ngọc trai hay trắng; thân màu ánh đỏ; lá hình trứng rộng, màu xanh lục và nhẵn cả hai mặt, ~ 45 × 14 cm, với cuống lá có bẹ màu nâu ánh đỏ, dài; cụm hoa bông thóc mọc ở bên, trên các chồi tách biệt mọc ra từ thân rễ, hình trụ, cao từ 4-6 inch × 3,5 inch (10-15 cm × 9 cm), với các bẹ màu nâu ánh tía; lá bắc hữu sinh lớn ~5 cm, hình trứng, xếp lợp, màu xanh lục sẫm; mào nhỏ, màu trắng, chóp ở đỉnh các lá bắc có màu từ hồng nhạt đến đỏ; lá bắc bên trong hình trứng, màu trắng; đài hoa ~1cm, 3 thùy, chóp đỉnh màu hồng; phiến ngoài của tràng hoa 3 thùy, màu đỏ thắm, ống tràng ~2cm, các thùy ~1cm, thuôn dài, phần trên có mấu nhọn, có nắp; chỉ nhị, hay môi trên của phiến trong chia 3 phần, màu vàng rơm nhạt, các phần bên mọc thẳng, tụ lại, phần giữa mang bao phấn có rãnh, 2 cựa; môi dưới 3 thùy tù, màu vàng, thùy giữa (cánh môi) lớn nhất, 3 thùy, thùy trung tâm với dải màu vàng sẫm ở giữa, có khía tai bèo hoặc gợn sóng ở mép; hình chỉ đến bán bầu dục, với hai nhú hình dùi ở gốc; đầu nhụy hình chén có lông rung; nguyên bào mầm có lông nhung; quả nang ba ngăn, hạt nhiều. Ra hoa tháng 4-5.

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1826
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Bangladesh
Thực vật Trung Quốc


title: Nghệ lá hẹp

text:
Nghệ lá hẹp (danh pháp khoa học: Curcuma angustifolia) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810. Tên gọi tại Ấn Độ là tikhur.

Phân bố
Loài này có ở Ấn Độ (từ Uttarakhand, Maharashtra tới Assam), Bangladesh, Bhutan, Myanmar, Nepal, Thái Lan, Việt Nam. Du nhập vào đông nam Trung Quốc.

Mô tả
Địa thực vật; thân rễ thuôn dài, củ hình bông vụ to 1 cm, nạc trắng, bìa vàng, mùi nghệ; rễ to, rộng 1,5 mm, mang nhiều củ thuôn dài ở chót, nhạt màu. Lá có phiến hẹp hình mũi mác, to 15 × 5–7 cm, cuống dài đến 15 cm. Phát hoa xuất hiện trước lá, cao 15 cm, trên cọng 5–15 mm; lá hoa tròn dài, đến 2,5 cm; lá hoa dưới màu xanh lục, chóp đỏ hay tim tím; đài hoa 1 cm, có lông, vành có ống có lông, cánh hoa 1,5 cm; bao phấn có 2 móng nhỏ; nhị lép dài 2 mm; cánh môi bầu dục, dài 11 mm, chẻ 1/4. Hoa dài hơn lá bắc. Ra hoa tháng 5-7.

Sử dụng
Củ trị lạnh, gãy xương, ỉa, vàng da, sưng thận, sạn. Tại Ấn Độ, người ta nghiền củ của loài này để làm bột, tương tự như bột thu được từ Maranta arundinacea hay Tacca pinnatifida, gọi là Tikhur hay Ticor. Một số loại bánh ngọt được làm từ bột tikhur.

Lưu ý
C. angustifolia Dalzell & A.Gibson, 1861 là đồng nghĩa của C. neilgherrensis Wight, 1853.

Hình ảnh

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1810
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Bangladesh
Thực vật Bhutan
Thực vật Lào
Thực vật Myanmar
Thực vật Nepal
Thực vật Thái Lan
Thực vật Việt Nam


title: Curcuma antinaia

text:
Curcuma antinaia là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Chaveer. & Tanee mô tả khoa học đầu tiên năm 2007. Mẫu định danh loài A. Chaveerach 509 thu thập ở cao độ 300 m tại huyện Sangkhom, tỉnh Nong Khai.

Từ nguyên
Thân rễ của C. antinaia được sử dụng trong y học cổ truyền Thái Lan làm chất chống nọc do rắn độc cắn. Tên thông thường bản ngữ "waan nak kharat". “Nak kharat” trong tiếng Thái kết hợp hai từ tiếng Bali “naka” + “raja” có nghĩa là “vua Naka”. Các Phật tử tin rằng Naka là vị thần của các loài rắn. Tính từ định danh loài dựa trên tính chất chống nọc rắn độc.

Phân bố, môi trường sống
C. antinaia được trồng trong vườn nhà ở một số bản làng tại huyện Sangkhom, tỉnh Nong Khai ở đông bắc Thái Lan. Nó phát triển tốt tại các khu vực lộ thiên trong vườn nhà với đất sét ẩm; ở cao độ 300-400 m.

Mô tả
Cây thân thảo trên mặt đất, sống lâu năm. Rễ chùm, một số mập. Thân giả mọc thẳng đứng, cao tới 1 m. Thân rễ phân nhánh, 5-10 × 1,5-2 cm, hình trụ, phía ngoài có màu trắng ánh xanh lục đến nâu ánh vàng, bên trong màu vàng nhạt hoặc màu da cam (phần trung tâm đường kính ~5 mmm), chứa chất giải độc rắn cắn. Lá hàng năm 6-8; bẹ lá xanh lục, nhẵn nhụi, dài 30-50 cm; phiến lá hình elip-thuôn dài, 40-70 × 12-16 cm, cả hai mặt đều nhẵn nhụi, gốc hình nêm, đỉnh nhọn đến nhọn hoắt, mép nguyên hoặc hơi gợn sóng. Cụm hoa phát triển trên thân giả, 12-15 × 6-8 cm; cuống nhẵn nhụi, được bao trong các bẹ của hai lá thấp nhất, dài 20-30 cm; lá bắc xếp lợp; lá bắc sinh sản hình trứng rộng đến hình elip rộng, 5-5,3 × 3-3,2 cm, màu lục sáng, nhẵn nhụi, hình túi, mép rời, đỉnh tù; mào lá bắc dẹt, gốc hình túi, hình elip-thuôn dài, dài 6-7 × 2,5-2,7 cm, màu trắng với đỉnh màu tím, nhẵn nhụi; lá bắc con hình trứng ngược-thuôn dài, 2,7-3 × 1,3-1,5 cm, dạng màng, nhẵn nhụi, đỉnh xẻ 2 thùy nông, đỉnh các thùy thuôn tròn. Đài hoa hình ống, dạng màng, 1,6-1,8 × 0,2-0,3 cm, đỉnh 3 thùy, nhẵn nhụi, xẻ một bên, dài ~0,5 cm. Ống tràng hoa dài 2,3-2,5 cm, nhẵn nhụi, màu trắng, thuỳ 3; thùy lưng hình trứng rộng, 1,5-1,7 × 1,8-2cm, hình túi, đỉnh có nắp, với các mũi nhọn giống như gai dài 2-3 mm, nhẵn nhụi; thùy bên hình trứng, 1,5-1,7 × 1-1,2 cm, đỉnh thuôn tròn; cánh môi hình trứng ngược, màu vàng hoặc màu da cam nhạt với một dải màu da cam dọc theo giữa cánh môi từ đáy đến đỉnh, 3-3,2 × 1,5-1,7 cm, đỉnh xẻ 2 thùy nông hoặc hình có khía răng cưa; nhị lép bên thuôn dài, 1,3-1,5 × 0,7-0,8cm, màu vàng, đỉnh thuôn tròn; nhị 1, chỉ nhị dài ~0,7 cm, hợp sinh với nhị, mào bao phấn lắc lư, ~5 × 2mm, có lông ở mặt lưng, gốc với 2 cựa dài; bầu nhụy hạ, nhẵn nhụi, 3 ngăn, kiểu đính noãn là đính trụ; vòi nhụy 1, hình chỉ, dài ~1 cm; đầu nhụy hình chén, đường kính ~1 mm.

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 2007
Thực vật Thái Lan


title: Curcuma attenuata

text:
Curcuma attenuata là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nathaniel Wallich đưa vào danh sách của ông năm 1832 nhưng không có mô tả khoa học kèm theo. Năm 1890, John Gilbert Baker cung cấp mô tả khoa học đầu tiên cho nó. Mẫu vật do Wallich thu thập tại bờ sông Irrawaddy.

Phân bố
Loài này có tại Myanmar và Thái Lan.

Mô tả
Thân rễ nhỏ, hình cầu; củ không cuống thuôn dài. Búi lá dài 2,5–3 ft (76–90 cm), cuống lá dài, thanh mảnh, dài bằng phiến lá; phiến lá có kết cấu rắn chắc hơn so với thường thấy trong chi này, rất nhẵn nhụi, dài 1-1, 5 ft (30–46 cm), lá hình mũi mác, thu nhỏ dần về phía đáy và đỉnh nhọn. Lá bắc hoa nhỏ, dài dưới 1 inch (2,5 cm), dạng màng, rất tù; lá bắc mào ít, thuôn dài, sáng màu với ánh đỏ. Cuống cụm hoa dài 1 ft (30 cm), thanh mảnh, mọc thẳng. Cụm hoa bông thóc rậm, 3-4 × 1 inch (7,5-10 × 2,5 cm). Hoa? (do tác giả chỉ thấy mẫu hoa héo).

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1890
Thực vật Myanmar
Thực vật Thái Lan


title: Curcuma aurantiaca

text:
Curcuma aurantiaca là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Coenraad van Zijp mô tả khoa học đầu tiên năm 1915. Tên gọi địa phương tại khu vực Malang (tỉnh Đông Java) là kuntji kerbo hay temu blobo.

Từ nguyên
Tính từ định danh aurantiaca là từ tiếng Latinh (giống đực: aurantiacus, giống trung: aurantiacum), có nghĩa là màu da cam. Ở đây là nói tới màu của hoa loài này.

Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ, Indonesia (đảo Java, Maluku, Sulawesi), Malaysia bán đảo, Myanmar?, Sri Lanka?, Thái Lan. Tại Java, nó mọc trong các rừng tếch (Tectona grandis), đây là một hệ sinh thái rất khô trong mùa khô, giống với môi trường sống của nó ở Ấn Độ và Thái Lan.

Mô tả
Cây thân thảo lâu năm cao 20–70 cm. Thân rễ nhỏ, đơn, hiếm khi chia nhánh, rễ màu vàng nhạt, có mùi long não, củ không cuống. Lá 4-5, với cuống dài 3,5–28 cm; phiến lá 28-51 × 14–21 cm, mép trên và gân lá nhiều lông nhỏ, mặt dưới nhẵn nhụi hơi gợn sóng, đỉnh nhọn, đáy thuôn tròn hoặc hình nêm-hình trứng hoặc đôi khi thuôn dài; cuống lá có rãnh; mặt ngoài bẹ lá nhiều lông nhỏ, mép có lông rung; lưỡi bẹ nhỏ 2 răng, dài 5 mm, mặt ngoài nhiều lông nhỏ. Cụm hoa bông thóc ở đầu cành, 9-23 × 5–9 cm, hình trụ; cán hoa bị che lấp sâu trong bẹ, nhiều lông nhỏ; các lá bắc dưới dài 3.5 cm, gần hình trứng, đỉnh hơi uốn cong, lá bắc giữa hợp sinh bên màu vàng ánh lục, đỉnh đôi khi màu lục sẫm hay tím, lá bắc trên dài 5 cm, thuôn dài-hình mũi mác, nhọn, hơi uốn cong, màu tím, đáy nhạt dần trở thành ánh xanh; hoa dài 4,8 cm; đài hoa dài 11 mm, nhiều lông trắng dài, chẻ một bên, 3 răng phình lên bất thường, đỉnh thuôn tròn; ống tràng 3 lần dài hơn, nhẵn nhụi; các thùy màu da cam nhạt, mặt trong nhẵn nhụi; thùy saunhiều long cực nhỏ, đỉnh thuôn tròn; các thùy bên nhẵn nhụi, đỉnh thuôn tròn; môi lõm, 1,6 cm × 2 cm, có vết rạch, màu da cam tới đỉnh, đoạn giữa sẫm màu; nhị lép màu da cam; mô vỏ bao phấn dài 6 mm, màu da cam nhạt, đỉnh sẫm màu, đáy xiên-cắt cụt; mô liên kết không có phần phụ; bầu nhụy dài 3 mm, hình cầu, màu nâu nhạt.

Sử dụng
Cụm hoa của C. aurantiaca từng được dùng làm rau ăn tại Sulawesi, nhưng việc sử dụng như vậy hiện nay không còn phổ biến.

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1915
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Indonesia
Thực vật Malaysia
Thực vật Myanmar
Thực vật Sri Lanka
Thực vật Thái Lan


title: Curcuma australasica

text:
Curcuma australasica là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Joseph Dalton Hooker mô tả khoa học đầu tiên năm 1867. Tên gọi tiếng Anh của nó là Australian wild turmeric, nghĩa là nghệ hoang Australia. Tên gọi khác là Cape York lily, nghĩa là loa kèn Cape York. Tên gọi trong ngôn ngữ Gugu Yimithirr ở viễn bắc Queensland, Australia là kumbigi.

Từ nguyên
Tính từ định danh australasica là để chỉ Australia.

Phân bố
Loài này có tại Australia (Lãnh thổ Bắc Úc, Queensland), Indonesia (từ Maluku tới phần lãnh thổ trên đảo New Guinea), Papua New Guinea (đảo chính, quần đảo Bismarck, Bắc Solomons), cũng như một vài đảo khác trên Thái Bình Dương như Polynesia thuộc Pháp (quần đảo Society, Tubuai), Guam, Micronesia, quần đảo Bắc Mariana, Palau, Quần đảo Solomon (Nam Solomons). Cao độ sinh sống: 0 - 2.000 m. Môi trường sinh sống là những vùng đất ẩm ướt, rừng, bìa rừng nhiều bóng râm, trảng cỏ, chịu được sương giá nhẹ. Loài này ngủ trong mùa khô, và khi trồng trọt cần nhiều nước trong mùa sinh trưởng.

Mô tả
Cây cao 30–80 cm. Thân rễ màu vàng. Rễ gồm các chùm củ hình trụ với các chỗ thắt đây đó, màu trắng. Lá dài 1-1,5 ft (30–46 cm), rộng 6–19 cm, hình mũi mác hẹp hay hình mũi mác, với đáy thuôn tròn, đỉnh nhọn. Cán hoa đầu cành, ban đầu ngắn, sau kéo dài ra đáng kể. Cụm hoa bông thóc, dài 5-7 inch (13–18 cm), hình trụ, nhiều hoa. Lá bắc dưới dạng nắp, mọc sát nhau, hợp sinh tại gốc, tù, uốn cong, màu xanh lục; lá bắc trên tỏa rộng, thuôn dài, nhọn, màu hồng, dài 1 inch (2,5 cm). Hoa màu vàng nhạt (đôi khi màu trắng). Bầu nhụy hình cầu. Ống đài dài bằng 0,5 lần ống tràng; 3 thùy, tù. Các thùy tràng thuôn dài, tù, 1,5–2 cm. Môi hình tròn. Bao phấn thuôn dài, với các cựa chụm lại. Nhị lép thon nhỏ dần. Ra hoa từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Giống cây trồng "Aussie Plume" được trồng tại Hoa Kỳ có thể cao đến 2 m.

Sử dụng
Người dân địa phương ở Micronesia sử dụng nghệ hoang Ausstralia; như thân rễ và lá được sử dụng làm thuốc trong y học dân gian trên các đảo san hô vòng Woleai và Namoluk, còn lá được sử dụng để gói thực phẩm ở Chuuk, nhưng không rõ là lá và thân rễ được thu hái từ cây mọc hoang dã hay từ cây trồng. Trên đảo Poluwat, loài cây này được trồng rộng rãi và những cây trồng này được sử dụng để làm vòng hoa, còn thân rễ được sử dụng làm thuốc nhuộm màu vàng để tô vẽ lên cơ thể. Thổ dân trên bán đảo Cape York nướng thân rễ loài này để ăn.

Quan hệ họ hàng
C. australascia được cho là có quan hệ họ hàng gần với loài cây trồng phổ biến là nghệ (C. longa). Tuy nhiên, nghiên cứu phát sinh chủng loài gần đây của chi Curcuma lại không bao gồm C. australasica, nên không rõ hai loài có quan hệ họ hàng gần như thế nào. Tuy nhiên, cả hai loài đều nằm trong phân chi Curcuma của chi Curcuma, vì thế cho đến khi nghiên cứu sâu hơn được thực hiện về mối quan hệ di truyền giữa các loài, theo phương pháp của Maxted et al. (2006), thì C. australasica có thể được phân loại là họ hàng hoang dã bậc ba (trong nhóm Đơn vị phân loại 3) của nghệ. Ở dạng hoang dã, C. australasica là họ hàng hoang dã chính của dạng trồng trọt của loài này, được sử dụng làm cây cảnh.

Hình ảnh

Chú thích

A
Thực vật được mô tả năm 1867
Thực vật Úc
Thực vật Indonesia
Thực vật Papua New Guinea
Hoa