title: Yêu không ràng buộc

text:
Yêu không ràng buộc<ref name="vnexpress">'Yêu không ràng buộc' - món quà cho dịp Valentine. VnExpress. 10 tháng 2 năm 2011</ref> (tựa tiếng Anh: No Strings Attached) là một bộ phim hài lãng mạn năm 2011 của Mỹ với đạo diễn Ivan Reitman và các diễn viên Natalie Portman và Ashton Kutcher. Được viết bởi Elizabeth Meriwether, nội dung phim nói về hai người bạn quyết định thực hiện một hiệp ước "không ràng buộc" có quan hệ tình dục bình thường mà không phải yêu nhau. Bộ phim được phát hành tại Hoa Kỳ và Canada vào ngày 21 tháng năm 2011.

Nội dung
Sau sự gặp mặt tại một trại hè thanh niên, Emma (Natalie Portman) và Adam (Ashton Kutcher) chạm mặt nhau và họ nhận ra học chung trường khi còn bé và không liên lạc nhau cho đến giờ. Bây giờ Emma làm việc tại một bệnh viện ở Los Angeles và Adam là một trợ lý sản xuất cho một chương trình truyền hình âm nhạc. Cha của Adam (Kevin Kline), ngôi sao nổi tiếng của một chương trình hài trên truyền hình, đã bắt đầu một mối quan hệ với bạn gái cũ của Adam, Vanessa (Ophelia Lovibond). Khi Adam phát hiện ra, anh ta đã say rượu và bắt đầu gọi điện thoại những người phụ nữ có trong danh bạ điện thoại di động của mình, tìm kiếm một sự giải thoát tình cảm. Sáng hôm sau, thức dậy với một cảm giác đau đầu, anh thấy mình chẳng mặc gì trên một chiếc ghế sofa, chỉ có một chiếc khăn nhỏ che khu vực giữa cơ thể của mình. Sau đó anh được kể lại rằng mình nhắn tin cho Emma, và sau đó đã đến căn hộ của cô ấy chia sẻ với những người bạn cùng phòng của Emma (Greta Gerwig, Mindy Kaling, và Guy Branum) Một lúc khi anh cởi tất cả quần áo của mình và sau đó lăn ra ngủ. Emma dẫn Adam vào phòng ngủ để lấy quần áo của mình và họ kết thúc trong quan hệ tình dục vội vã.

Lần thứ hai họ quan hệ tình dục họ ở nhà của Adam, và trước khi cô rời khỏi, anh ta đồng ý với đề nghị của cô cho một mối quan hệ bình thường (chỉ quan hệ tình dục với nhau và không có gì khác, nói cách khác, không có ràng buộc). Anh cảnh báo Emma rằng cô sẽ có tình yêu với anh, nhưng cô bác bỏ ý tưởng đó và đặt ra một số nguyên tắc cơ bản để giữ những gì họ đang làm trở nên quá nghiêm trọng. Lúc đầu họ thực hiện rất tốt, nhưng sau đó Adam trở nên ghen tị khi một người đàn ông (Ben Lawson) cùng làm việc với Emma tại bệnh viện, tìm kiếm sự chú ý của Emma. Adam mang đến cho Emma một món quà (một đĩa CD anh đã chọn lọc nội dung cho cô) và cô cự tuyệt anh, nói rằng họ nên dừng lại một thời gian và anh nên kết thân với những cô gái khác. Nhưng sau khi xa nhau trong hai tuần, Emma lại gặp Adam và họ lại tiếp tục quan hệ tình dục "không ràng buộc".

Vài tháng sau, vào đầu tháng 2 là sinh nhật của Adam. Anh ra ngoài ăn tối với cha của mình và Vanessa - họ tuyên bố kế hoạch để có con với nhau. Adam đã đưa Emma đi cùng, nơi cô lớn tiếng chê trách cặp đôi suồng sả để bênh vực cho Adam. Sau đó anh hẹn cô đi cùng nhau đi chơi ngày Lễ tình nhân. Mọi thứ sụp đổ khi cô trở nên quá khó tính trong cuộc hẹn. Emma giận dỗi khuyên Adam rằng anh nên tìm một cô gái khác không làm tổn thương anh. Adam nói với Emma rằng anh yêu cô, điều mà cô không phải ở tiếp nhận và họ có một cuộc đấu khẩu. Mối quan hệ "không ràng buộc" của họ gắn sắp sửa kết thúc.

Sáu tuần sau, một kịch bản âm nhạc Adam viết cho chương trình truyền hình nơi anh làm việc đang được thực hiện. Adam thường trao đổi công việc với sự giúp đỡ của Lucy (Lake Bell) - cô là trợ lý giám đốc của chương trình (Jennifer Irwin) và cô đã thu hút tình cảm của Adam. Trong khi đó, Emma chán nản, cô trở nên quẫn trí vì thiếu vắng sự gần gũi của Adam. Tình hình đã tồi tệ và phức tạp hơn bởi em gái của Katie (Olivia Thirlby) đám cưới của cô vào ngày hôm sau và mẹ góa của mình (Talia Balsam) đến cho sự kiện này với một bạn trai (Brian Dierker) của mình. Emma cảm thấy mạnh mẽ cho mẹ của mình bằng cách không để cho mình nhận được sự quan tâm tình cảm quá gần với bất cứ ai. Tuy nhiên, mẹ cô trở nên đồng cảm khi nhìn thấy Emma bị tổn thương vì một mối quan hệ kết thúc khi chưa được trọn vẹn. Mẹ của Emma nói với cô để ngăn chặn việc đó.

Khi Emma thú nhận rằng cô không thể ngừng suy nghĩ về Adam, Katie khuyên cô gọi Adam va bắt đầu nói những điều tốt đẹp giữa họ. Vì vậy, Emma hồi hộp gọi điện thoại cho Adam và cho anh biết rằng cô nhớ anh. Phản ứng của Adam là họ không bao giờ thực sự trở lại với nhau. Nhận ra bây giờ cô cần phải gặp mặt để nói chuyện với anh, Emma rời Santa Barbara, nơi đang diễn ra của đám cưới ngày hôm sau và lái xe về nhà của Adam ở Los Angeles. Kế hoạch của cô đang bị hủy hoại, tuy nhiên, và cô phải trốn để tránh bị nhìn thấy, khi Adam về nhà với Lucy. Emma đoán Adam có bạn gái mới và lái xe đi trong nước mắt. Vanessa gọi điện Adam trước khi anh và Lucy có thể quan hệ tình dục, rằng cha của anh đã dùng quá liều thuốc trị ho. Adam lập tức đến bên ngoài bệnh viện, Vanessa nói rằng cô muốn ra khỏi mối quan hệ với cha của anh và sau đó đã bỏ đi. Adam vào thăm cha của anh và ngạc nhiên nhận một số lời khuyên.

Một người bạn (Mindy Kaling) người chia sẻ căn hộ của mình cho Emma biết về cha của Adam bị nhập viện, vì vậy cô đã lái xe đến đó. Như Adam rời khỏi căn nhà ông điện thoại Emma nói với cô ấy rằng cô ấy đã có mặt nếu cô ấy sẽ nói rằng cô nhớ anh. Emma được ra khỏi chiếc xe của mình như là kết thúc cuộc gọi và Adam đã choáng váng khi đột nhiên thấy mình có nói chuyện với ông cách ông muốn. Cô nói với Adam rằng cô xin lỗi đã làm tổn thương anh, thú nhận rằng cô yêu anh, và họ hòa giải với một nụ hôn say đắm. Sau khi dùng điểm tâm cùng nhau như chưa có gì xảy ra trước đây, họ đến Santa Barbara ngay trước khi đám cưới của Katie được bắt đầu. Khi họ bước vào một căn phòng và dừng lại, Emma hỏi Adam những gì sẽ xảy ra tiếp theo, trên đôi môi cùng nhau mỉm cười, anh âm thầm nắm chặt tay với nhau, lần đầu tiên họ nắm tay nhau như một cặp vợ chồng yêu thương.
Các diễn viên

 Natalie Portman vai Dr. Emma K. Kurtzman
 Ashton Kutcher vai Adam Franklin
 Kevin Kline vai Alvin Franklin, cha của Adam
 Cary Elwes vai Dr. Metzner
 Greta Gerwig vai Patrice, bạn của Emma
 Lake Bell vai Lucy
 Olivia Thirlby vai Katie Kurtzman, em gái của Emma
 Chris 'Ludacris' Bridges vai Wallace, bạn của Adam
 Jake Johnson vai Eli, bạn của Adam
 Mindy Kaling vai Shira, bạn của Emma
 Talia Balsam vai Sandra Kurtzman, mẹ của Emma và Katie
 Ophelia Lovibond vai Vanessa, bạn gái của Alvin

 Guy Branum vai Guy, bạn của Emma
 Ben Lawson vai Sam, một bác sĩ đồng nghiệp của Emma, người thích cô
 Jennifer Irwin Megan, quản lý công việc của Adam
 Adhir Kalyan vai Kevin, chồng của Katie
 Brian H. Dierker vai Bones
 Abby Elliot vai Joy
 Vedette Lim vai Lisa
 Nasim Pedrad vai Writer
 Mollee Gray vai Sari
 Matthew Moy vai Chuck
 Dylan Hayes vai Young Adam
 Stefanie Scott vai Young Emma

Sản xuấtYêu không ràng buộc được đạo diễn Ivan Reitman dựa trên kịch bản của Elizabeth Meriwether mang tên Friends With Benefits. Tiêu đề đã được thay đổi để tránh nhầm lẫn với một bộ phim khác với một đại ý tương tự ra mắt ngày 22 tháng 7 năm 2011. Hãng Paramount Pictures lần đầu tiên được công bố tháng 3 năm 2010 như một dự án chưa đặt tên chính thức. Diễn viên Ashton Kutcher và Natalie Portman đã được chọn vào vai chính, và Paramount dự đoán ngày phát hành 07 tháng 1 năm 2011. Reitman cho biết quan hệ tình dục như điều hiển nhiên: "tôi nhận thấy thế hệ ngày nay với con cháu mình, đặc biệt là những người trẻ tuổi, chúng tìm thấy mối quan hệ tình dục dễ dàng hơn để có một cảm xúc tinh thần. Đó là cách đối phó những người trẻ khác giới tính với nhau thời nay". Quay phim chính thức bắt đầu vào tháng 5 năm 2010. vào tháng 11 năm 2010, bộ phim đã có tên mới No Strings Attached'' với ngày phát hành ngày 21 tháng 1 năm 2011.

Tuy các sự kiện xảy ra hoàn toàn ngẫu nhiên trong một năm làm việc thuận lợi, Portman hoan nghênh cơ hội để diễn một vai khác biệt so với vai diễn trong Thiên nga đen (phim).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 No Strings Attached Soundtrack

California

Phim tiếng Anh
Phim hài Mỹ
Phim năm 2011
Phim Mỹ
Phim hài lãng mạn thập niên 2010
Phim lấy bối cảnh ở Los Angeles
Phim của Paramount Pictures
Phim năm 2010
Phim hài lãng mạn Mỹ
Phim quay tại Los Angeles


title: HMS Dainty (H53)

text:
HMS Dainty (H53) là một tàu khu trục lớp D được Hải quân Hoàng gia Anh Quốc chế tạo vào đầu những năm 1930. Thoạt tiên được phân về Hạm đội Địa Trung Hải, nó được điều sang Trạm Trung Quốc vào đầu năm 1935, và tạm thời được bố trí Hồng Hải vào đầu năm 1935 do cuộc Khủng hoảng Abyssinia trước khi quay trở lại nhiệm sở, nơi nó ở lại cho đến giữa năm 1939. Dainty được điều trở lại Hạm đội Địa Trung Hải ngay trước khi Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra vào tháng 9 năm 1939, rồi được chuyển đến Tây Phi một thời gian ngắn làm nhiệm vụ hộ tống các đoàn tàu vận tải trong năm 1940 trước khi quay lại Địa Trung Hải. Con tàu tham gia trận Calabria vào tháng 7 năm 1940, rồi được phân công tuần tra và hộ tống các đoàn tàu vận tải cho đến khi bị máy bay ném bom Đức đánh chìm ngoài khơi Tobruk, Libya vào ngày 24 tháng 2 năm 1941.

Thiết kế và chế tạo
Dainty có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn , và lên đến  khi đầy tải. Nó có chiều dài chung , mạn thuyền rộng  và mớn nước . Con tàu được cung cấp động lực bởi hai turbine hơi nước hộp số Parsons, dẫn động hai trục chân vịt, tạo ra công suất  cho phép đạt tốc độ tối đa . Hơi nước cho turbine được cung cấp bởi ba nồi hơi ống nước Admiralty hoạt động ở áp suất . Dainty mang theo tối đa  dầu đốt cho phép nó có tầm xa hoạt động  ở tốc độ đường trường . Thành phần thủy thủ đoàn bao gồm 145 sĩ quan và thủy thủ.

Chiếc tàu khu trục được trang bị bốn khẩu pháo QF  Mk IX trên các tháp pháo đơn, được đặt tên 'A', 'B', 'X' và 'Y' tuần tự từ trước ra sau. Cho mục đích phòng không, Dainty có một khẩu QF 12-pounder Mk V bố trí giữa hai ống khói và hai khẩu đội súng máy QF 0.5-inch Vickers Mk III bốn nòng đặt ở hai bên cánh cầu tàu. Nó còn được trang bị hai bệ ống phóng ngư lôi bốn nòng trên mặt nước dùng cho ngư lôi . Một đường ray và hai máy phóng được dùng để thả mìn sâu, thoạt tiên mang theo 20 quả mìn, nhưng được tăng lên 35 quả không lâu sau khi chiến tranh bắt đầu.

Dainty được đặt hàng vào ngày 2 tháng 2 năm 1931 tại xưởng tàu của hãng Fairfield Shipbuilding and Engineering Company ở Govan, Scotstoun trong Kế hoạch Chế tạo 1930. Nó được đặt lườn vào ngày 20 tháng 4 năm 1931, hạ thủy vào ngày 3 tháng 5 năm 1932, và hoàn tất vào ngày 22 tháng 12 năm 1932 với chi phí tổng cộng 229.378 Bảng Anh, không kể đến những thiết bị do Bộ Hải quân Anh cung cấp như vũ khí, đạn dược và thiết bị vô tuyến.

Lịch sử hoạt động
Dainty thoạt tiên được phân về Chi hạm đội Khu trục 1 tại Địa Trung Hải và từng được bố trí một thời gian ngắn đến vùng vịnh Ba Tư và Hồng Hải vào tháng 10-tháng 11 năm 1933. Nó được tái trang bị tại Portsmouth từ ngày 3 tháng 9 đến ngày 23 tháng 10 năm 1934 để phục vụ tại Trạm Trung Quốc cùng Chi hạm đội Khu trục 8 (sau đổi tên thành Chi hạm đội 21), và đến nơi vào ngày 3 tháng 1 năm 1935. Nó được phối thuộc về Hạm đội Địa Trung Hải tại Hồng Hải từ ngày 30 tháng 9 năm 1935 đến ngày tháng 6 năm 1936 trong vụ Khủng hoảng Abyssinia. Con tàu sau đó được tái trang bị tại Hồng Kông từ ngày 21 tháng 9 đến ngày 15 tháng 10, và tiến hành các cuộc tuần tra chống hải tặc sau khi hoàn tất việc tái trang bị. Vào ngày 21 tháng 1 năm 1937, chiếc tàu buôn SS Hsin Pekin bị mắc cạn tại bãi đá Nemesis ngoài khơi Ninh Ba, và Dainty đã cử một đội canh gác trên tàu cho đến khi nó nổi trở lại. Con tàu thực hiện một số chuyến viếng thăm đến các cảng Sarawak, Singapore và Philippines từ tháng 1 đến tháng 3 năm 1938. Khi nguy cơ chiến tranh trở nên rõ ràng, nó được điều trở lại Hạm đội Địa Trung Hải, đến Alexandria cùng với tàu chị em  vào ngày 30 tháng 9 năm 1939, sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai bùng nổ.

Dainty được phân công nhiệm vụ tuần tra khắp Địa Trung Hải suốt tháng 10 và tháng 11 trước khi được tái trang bị tại Malta từ ngày 8 đến ngày 30 tháng 12. Sau khi hoàn tất, nó được điều về Đội Khu trục 2 đặt căn cứ tại Freetown, Sierra Leone để truy tìm các tàu vượt phong tỏa Đức. Con tàu được điều trở lại Hạm đội Địa Trung Hải vào tháng 4 năm 1940, và trải qua một đợt tái trang bị khác tại Malta từ ngày 21 tháng 4 đến ngày 2 tháng 6. Sau khi hoàn tất, nó được điều về Chi hạm đội Khu trục 10.

Vào ngày 12 tháng 6, nó cứu vớt hơn 400 người sống sót từ chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ , vốn bị đánh chìm ngoài khơi Crete. Tám ngày sau, nó cùng ba tàu khu trục khác hỗ trợ cho thiết giáp hạm Pháp Lorraine và ba tàu tuần dương Anh khi chúng tiến hành bắn phá Bardia trong đêm 21- 21 tháng 6. Vào ngày 27 tháng 6, Dainty cùng tàu chị em  và tàu khu trục  tấn công tàu ngầm Ý Console Generale Liuzzi, gây hư hại nặng cho nó đến mức nó buộc phải tự đánh đắm. Hai ngày sau, Dainty và Ilex tấn công các tàu ngầm Ý Uebi Scebeli và Salpa, đánh chìm được Uebi Scebeli nhưng đã để cho Salpa chạy thoát. Các con tàu Anh đã thu được những tài liệu mật mã quan trọng, bao gồm bảng mã mới nhất. Chúng cũng có thể đã đánh chìm tàu ngầm Ý Argonauta vào ngày 29 tháng 6, khi nó quay trở về từ Tobruk, Libya.

Dainty tham gia trận Calabria vào ngày 9 tháng 7 trong thành phần hộ tống cho các tàu chiến lớn của Lực lượng C, và đã đối đầu không thành công với các tàu khu trục Ý, không chịu hư hại nào. Nó đã cùng với các tàu chị em Defender và , tàu khu trục Australia HMAS Stuart cùng các tàu tuần dương hạng nhẹ  và  hộ tống cho Đoàn tàu vận tải AN.2 từ Ai Cập đến nhiều cảng trong biển Aagean vào cuối tháng 7. Đến ngày 29 tháng 8, Dainty cùng với Diamond và các tàu khu trục  và  hộ tống cho tàu chở dầu Plumleaf và hai tàu buôn SS Cornwall và SS Volo đi từ Ai Cập đến Malta với hàng tiếp liệu. Dainty và Ilex đã hộ tống cho tàu tuần dương hạng nhẹ HMAS Sydney khi nó bắn phá sân bay Ý tại Scarpanto vào ngày 4 tháng 9.

Cùng với ba tàu khu trục Australia và hai tàu tuần dương phòng không Anh, nó đã hộ tống một đoàn tàu vận tải từ Ai Cập đến vịnh Suda, Crete rồi đi đến Malta vào đầu tháng 11. Đến tháng 12, nó được phân nhiệm vụ đánh chặn các đoàn tàu vận tải tiếp liệu của đối phương dọc theo bờ biển Bắc Phi, chiếm được hai tàu schooner ngoài khơi Bardia vào ngày 31 tháng 12. Vào đầu tháng 1 năm 1941, Dainty hộ tống các tàu chiến chủ lực của Lực lượng A trong Chiến dịch Excess. Chiếc tàu khu trục đã kéo Desmoulea bị bất động đến vịnh Suda sau khi chiếc tàu chở dầu này trúng ngư lôi phóng từ tàu ngầm Ý Lupo ngoài khơi Crete vào ngày 31 tháng 1.

Không lâu sau đó, Dainty quay trở lại nhiệm vụ tuần tra dọc theo bờ biển Bắc Phi. Vào cuối buổi chiều ngày 24 tháng 2, nó rời Tobruk cho một chuyến tuần tra, có tàu khu trục  tháp tùng. Các con tàu bị 13 máy bay ném bom Junkers Ju 88 thuộc Liên đội III./Không đoàn 1 tấn công, và Dainty trúng một quả bom , vốn đã xuyên qua cabin của hạm trưởng và phát nổ cạnh các thùng nhiên liệu. điều này đã gây một đám cháy lớn, hầm đạn bị nổ tung và con tàu bị chìm. Có 16 thành viên thủy thủ đoàn của Dainty thiệt mạng và 18 người khác bị thương trong cuộc tấn công.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài
HMS Dainty at Uboat.net
HMS Dainty on naval-history.net

Tàu khu trục của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu khu trục trong Thế Chiến II
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Địa Trung Hải
Sự kiện hàng hải 1941


title: HMS Daring (H16)

text:
HMS Daring (H16) là một tàu khu trục lớp D được Hải quân Hoàng gia Anh Quốc chế tạo vào đầu những năm 1930. Thoạt tiên được phân về Hạm đội Địa Trung Hải, nó được điều sang Trạm Trung Quốc vào đầu năm 1935, và dưới quyền chỉ huy của Louis Mountbatten một thời gian ngắn trước Chiến tranh Thế giới thứ hai. Daring làm nhiệm vụ hộ tống vận tải tại Hồng Hải trong tháng 10-tháng 11 năm 1939 rồi quay trở về Anh vào tháng 1 năm 1940 lần đầu tiên sau 5 năm. Đang khi hộ tống một đoàn tàu vận tải từ Na Uy, Daring bị tàu ngầm Đức U-23 phóng ngư lôi đánh chìm vào ngày 18 tháng 2 năm 1940.

Thiết kế và chế tạo
Daring có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn , và lên đến  khi đầy tải. Nó có chiều dài chung , mạn thuyền rộng  và mớn nước . Con tàu được cung cấp động lực bởi hai turbine hơi nước hộp số Parsons, dẫn động hai trục chân vịt, tạo ra công suất  cho phép đạt tốc độ tối đa . Hơi nước cho turbine được cung cấp bởi ba nồi hơi ống nước Admiralty hoạt động ở áp suất . Daring mang theo tối đa  dầu đốt cho phép nó có tầm xa hoạt động  ở tốc độ đường trường . Thành phần thủy thủ đoàn bao gồm 145 sĩ quan và thủy thủ.

Chiếc tàu khu trục được trang bị bốn khẩu pháo QF  Mk IX trên các tháp pháo đơn, được đặt tên 'A', 'B', 'X' và 'Y' tuần tự từ trước ra sau. Cho mục đích phòng không, Daring có một khẩu QF 12-pounder Mk V bố trí giữa hai ống khói và hai pháo QF 2-pounder  Mk II đặt ở hai bên cánh cầu tàu. Nó còn được trang bị hai bệ ống phóng ngư lôi bốn nòng trên mặt nước dùng cho ngư lôi . Một đường ray và hai máy phóng được dùng để thả mìn sâu, thoạt tiên mang theo 20 quả mìn, nhưng được tăng lên 35 quả không lâu sau khi chiến tranh bắt đầu.

Daring được đặt hàng vào ngày 2 tháng 2 năm 1931 tại xưởng tàu của hãng John I Thornycroft ở Woolston, Southampton trong Kế hoạch Chế tạo 1930. Nó được đặt lườn vào ngày 18 tháng 6 năm 1931, hạ thủy vào ngày 7 tháng 4 năm 1932, và hoàn tất vào ngày 25 tháng 11 năm 1932 với chi phí tổng cộng 225.536 Bảng Anh, không kể đến những thiết bị do Bộ Hải quân Anh cung cấp như vũ khí, đạn dược và thiết bị vô tuyến.

Lịch sử hoạt động
Daring thoạt tiên được phân về Chi hạm đội Khu trục 1 trực thuộc Hạm đội Địa Trung Hải, và được bố trí một thời gian ngắn đến vịnh Ba Tư và Hồng Hải vào tháng 9–tháng 10 năm 1933. Bá tước Louis Mountbatten, vị Thủy sư Đô đốc tương lai cũng sẽ là Thứ trưởng Hải quân Anh, tiếp nhận quyền chỉ huy con tàu vào ngày 29 tháng 4 năm 1934, và Daring trải qua một đợt tái trang bị tại Xưởng tàu Sheerness từ 3 tháng 9 đến 24 tháng 10 nhằm chuẩn bị cho nó đi phục vụ tại Trạm Trung Quốc.

Vào tháng 12 năm 1934, nó khởi hành để gia nhập Chi hạm đội Khu trục 8 tại Viễn Đông, và đã phục vụ tại đây cho đến khi chiến tranh nổ ra. Sau khi đi đến Singapore, Lord Mountbatten được chuyển sang chỉ huy chiếc , và Trung tá Hải quân Geoffrey Barnard tiếp nhận quyền chỉ huy con tàu.

Nó cùng các tàu chị em ,  và  được điều sang Hạm đội Địa Trung Hải không lâu trước khi Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra vào tháng 9 năm 1939. Daring được giữ lại ở khu vực Hồng Hải cho nhiệm vụ tuần tra và hộ tống cho đến tháng 11 năm 1939. Nó được đại tu tại Malta từ ngày 25 tháng 11 đến ngày 20 tháng 12, rồi hộ tống cho chiếc tàu biển chở hành khách SS Dunnottar Castle của hãng tàu Union-Castle Line đi đến Belfast vào đầu năm 1940. Daring được sửa chữa tại cho đến ngày 25 tháng 1 trước khi gia nhập Chi hạm đội Khu trục 3 tại Scapa Flow vào ngày 10 tháng 2 năm 1940 để làm nhiệm vụ hộ tống. Đang khi hộ tống Đoàn tàu vận tải HN12 từ Na Uy vào ngày 18 tháng 2, ở tọa độ , nó trúng phải ngư lôi phóng từ tàu ngầm Đức U-23 dưới quyền chỉ huy của Otto Kretschmer. Daring lật úp và chìm nhanh chóng sau khi đuôi tàu nổ tung, khiến 157 thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng. Chỉ có năm người sống sót được cứu vớt bởi tàu ngầm , vốn đã chứng kiến cuộc tấn công.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Tàu khu trục của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu khu trục trong Thế Chiến II
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Đại Tây Dương
Sự kiện hàng hải 1940


title: Henri Moissan

text:
Ferdinand Frédéric Henri Moissan (Hen-ri Moa-xăng) (1852-1907) là nhà hóa học người Pháp đầu tiên nhận Giải Nobel Hóa học. Ông nhận giải thưởng cao qúy này vào năm 1906. Công trình của ông đó là cô lập được fluor, một trong những chất nguy hiểm đối với con người, đồng thời phát minh ra các lò điện phục vụ cho khoa học mang tên mình.

Điều chế fluor
Fluor là một trong những chất nguy hiểm tới tính mạng con người, khi hình thành thì ngay lập tức hóa hợp với các thành phần còn lại của hợp chất được dùng để điều chế nguyên tố này, nên việc cô lập nó là rất khó khăn. Chính vì việc này mà không ít nhà khoa học trở thành nạn nhân của fluor. Đầu tiên là hai nhà khoa học Ireland, một người tử vong, một người thì tàn tật suốt đời vì bị bỏng fluor. Tiếp theo là những người đồng hương cũng là đồng nghiệp của Moissan (những người đi trước) cùng các nhà khoa học Bỉ cũng bị ngộ độc bởi mùi của nó. Phải đến năm 1886, Moissan mới có thể cô lập được nó sau 74 năm giới hóa học chờ đợi. Ông trộn Axit Fluorhydric (HF) với Kali fluoride (KF) thành hỗn hợp dạng lỏng rồi ông cho chúng vào trong bình điện phân có cực âm làm bằng thép, cực dương làm bằng graphit để điện phân nóng chảy hỗn hợp này ở 70 độ C. Ông thấy từ cực dương có một chất khí màu lục nhạt thoát ra. Ông thu khí màu lục nhạt này lại rồi ông mang đi kiểm định. Ông chắc chắn đó là fluor sau rất nhiều lần kiểm định kỹ lưỡng, tỉ mỉ, cẩn thận và chính xác. Ông trình diễn thí nghiệm này tại Viện Hàn lâm Khoa học Pháp. Thế nhưng, số ông hôm đó khá là đen đủi khi thí nghiệm đó không cho kết quả. Phải sang hôm sau, thí nghiệm đó mới thành công. Đó là thành quả phải trả giá bằng các vụ tai nạn của những người đàn anh nhà hóa học Pháp, tiêu biểu là các vụ tai nạn kể trên và nhiều vụ tai nạn khác. Cho đến nay, đây vẫn là phương pháp điều chế fluor phổ biến nhất trên thế giới

Phát hiện ra Moissanit
Henri Moissan phát hiện ra chất Moissanite vào năm 1893 khi kiểm tra các mẫu đá từ một thiên thạch ở Canyon Diablo, Arizona, miền nam nước Mỹ. Lúc đầu, Moissan có xác định nhầm đó là kim cương nhưng 7 năm sau, 1904 ông phát hiện ra rằng nó là một khoáng chất và đặt tên là Cacbone Silic (SiC). Để tưởng nhớ tới ông, người ta đặt tên mới cho nó là Moissanite Khoáng vật này sau này đã được đặt tên Moissanite để tưởng nhớ Moissan..

Chú thích

Nghiên cứu thêm

Liên kết ngoài

Biography Biography from Nobelprize.org website
Scientific genealogy
Biography
Books and letters by Henri Moissan in Europeana

Sinh năm 1852
Mất năm 1907
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Người Pháp đoạt giải Nobel
Nhà hóa học Pháp
Người Pháp gốc Do Thái
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Fluor
Chôn cất tại nghĩa trang Père-Lachaise
Nhà hóa học vô cơ
Nhà khoa học từ Paris


title: Wilhelm Ostwald

text:
Friedrich Wilhelm Ostwald (tiếng Latvia: Vilhelms Ostvalds) (1853-1932) là nhà hóa học người Đức gốc Baltic. Ông là viện sĩ của Viện hàn lâm Khoa học Leopoldina. Ngoài ra, ông cũng học tập và làm việc chủ yếu tại Đại học Dorpat của Đức. Ông là người nhận Giải Nobel Hóa học năm 1909 nhờ việc nghiên cứu về các chất xúc tác, về cân bằng hóa học và vận tốc phản ứng hóa học. Ông trở thành nhà hóa học có hai quốc tịch thứ hai trên thế giới sau Ernest Rutherford nhận giải Nobel Hóa học.

Chí thích

Tham khảo

 Patrick Coffey, Cathedrals of Science: The Personalities and Rivalries That Made Modern Chemistry, Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-532134-0

Liên kết ngoài

 Nobel Lecture On Catalysis from Nobelprize.org website
 Biography Biography from Nobelprize.org website
 Works at the Internet Archive
 "The Origin of the Word 'Mole'". ChemTeam.
 Landsitz Energie Grossbothen/Saxony  Ostwald and his country seat "Energie" (bằng tiếng Anh)
 History of the International Committee on Atomic Weights

Sinh năm 1853
Mất năm 1932
Nhà hóa học Đức gốc Baltic
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Nhà phát minh Đức
Người Đức đoạt giải Nobel
Người Nga đoạt giải Nobel
Nhà phát minh Latvia


title: Erik Lamela

text:
Erik Manuel Lamela (; sinh ngày 4 tháng 3 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Argentina hiện đang chơi ở vị trí tiền đạo cánh phải hoặc tiền vệ tấn công cho câu lạc bộ Sevilla ở giải vô địch quốc gia Tây Ban Nha và đội tuyển quốc gia Argentina.

Sự nghiệp câu lạc bộ

River Plate
Lamela đến với bóng đá tại câu lạc bộ River Plate vào ngày 14 tháng 6 năm 2009 ở trận đấu với Tigre,vào sân ở phút thứ 80.Anh ghi bàn thắng đầu tiên cho câu lạc bộ vào ngày 5 tháng 12 năm 2010, trong trận đấu với Colón. Lamela thường xuyên được đứng trong đội hình chính thức trong mùa giải 2010-11

Roma

Mùa giải 2011-2012
Ngày 6 tháng 8 năm 2011,Lamela gia nhập câu lạc bộ của Ý A.S. Roma với mức phí 12 triệu €, bản hợp đồng có thời hạn 5 năm.Ngoài ra, chế độ về lương bổng của anh cũng sẽ được tăng tiến dần theo thời gian. Ngày 23 tháng 10,anh ghi bàn thắng đầu tiên của mình tại Serie A vào lưới Palermo

Mùa giải 2012-2013
Anh bắt đầu mùa giải 2012-2013 một cách rất ấn tượng,bàn thắng đầu tiên của mùa giải được ghi vào lưới Bologna.Lamela có một phong độ tuyệt vời trong tháng mười và tháng mười một,ghi được bảy bàn thắng trong 6 trận đấu,trong đó có cú đúp vào lưới Udinese.
Anh kết thúc mùa giải với 15 bàn thắng trong 33 trận đấu,đứng vị trí thứ 5 trong danh sách vua phá lưới Serie A và thứ 2 trong danh sách những cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất cho Roma(Sau Osvaldo với 16 bàn).

Tottenham Hotspur
Ngày 29 tháng 8 năm 2013,anh chuyển tới câu lạc bộ Tottenham với mức phí chuyển nhượng 30 triệu €, biến anh thành cầu thủ đắt giá nhất lịch sử câu lạc bộ,vượt qua cả Roberto Soldado và Paulinho. Anh có trận đấu đầu tiên vào ngày 1 tháng 9, trong trận derby thành Luân Đôn với Arsenal tại sân Emirates, vào sân từ ghế dự bị thay cho Andros Townsend vào phút thứ 75 của trận đấu.

Sevilla F.C
Érik Lamela đã chuyển sang câu lạc bộ Sevilla F.C trong thỏa thuận với hợp đồng Bryan Gil của Tottenham Hotspur với đội bóng Tây Ban Nha.

Sự nghiệp đội tuyển quốc gia
Lamela được gọi vào đội U20 Argentina để tham dự Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới.

Anh có trận đấu đầu tiên cho Đội tuyển quốc gia Argentina vào ngày 25 tháng 5 năm 2011 trong trận đấu giao hữu với Paraguay.

Danh hiệu
Sevilla

 UEFA Europa League: 2022–23

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng quốc tế

Tham khảo

Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá Argentina
Cầu thủ bóng đá Tottenham Hotspur F.C.
Cầu thủ bóng đá A.S. Roma
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá River Plate
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Argentina
Cầu thủ bóng đá nam Argentina ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh


title: Vụ tấn công Quốc hội Ấn Độ 2001

text:
Tấn công Quốc hội Ấn Độ năm 2001 diễn ra vào ngày 13 tháng 12 năm 2001 tại New Delhi. Thủ phạm là các phần tử khủng bố thuộc tổ chức Lashkar-e-Taiba (Let) và Jaish-e-Mohammed (JeM). Cuộc tấn công khiến 5 phần tử khủng bố, sáu nhân viên cảnh sát Delhi, hai nhân viên bảo vệ Quốc hội và một người làm vườn thiệt mạng, tổng cộng là 14 và làm gia tăng căng thẳng giữa Ấn Độ và Pakistan, dẫn đến bế tắc quân sự Ấn Độ-Pakistan kéo dài đến tháng 6 năm sau.

Tấn công
Ngày 13 tháng 12 năm 2001, 5 phần tử khủng bố xâm nhập Tòa nhà Quốc hội trên một chiếc ô tô có nhãn hiệu của Bộ Nội vụ và Quốc hội. Mặc dù cả Rajya Sabha (thượng nghị viện) Lok Sabha (hạ nghị viện) đã hoãn họp 40 phút trước sự kiện, song nhiều nghị viên và quan chức chính phủ như Bộ trưởng Nội vụ LK Advani và Bộ trưởng Quốc phòng Harin Pathak được cho là vẫn ở trong tòa nhà tại thời điểm diễn ra tấn công. Có trên 100 người, bao gồm các chính trị gia chủ chốt ở bên trong tòa nhà nghị viện vào lúc đó. Các tay súng sử dụng nhãn dán nhận biết giả mạo trên ô tô mà họ lái và do đó xuyên thủng hàng rào an ninh triển khai quanh tổ hợp quốc hội. Các phần tử khủng bố mang các súng trường AK47, máy phóng lựu, súng ngắn và lựu đạn  Các sĩ quan cảnh sát Delhi tuyên bố rằng các tay súng nhận chỉ thị từ Pakistan và hoạt động được tiến hành theo hướng dẫn của Cơ quan Tình báo Liên quân (ISI) của Pakistan.

Các tay súng đâm xe của mình vào xe của Phó Tổng thống Ấn Độ Krishan Kant (khi đó ông ở trong tòa nhà), ra khỏi xe rồi bắt đầu xả súng. Các vệ sĩ của Phó Tổng thống và nhân viên an ninh bắn trả các phần tử khủng bố và sau đó bắt đầu đóng các cổng của khu nhà. Một cuộc tấn công tương tự được tiến hành tại nghị viện của Srinagar, Kashmir, vào tháng 11 năm 2001, khi có 38 người bị các phần tử khủng bố sát hại.

Các nạn nhân
Cảnh sát Kamlesh Kumari Yadav là người đầu tiên phát hiện các phần tử khủng bố và bị họ bắn chết khi bà báo động. Áo choàng tự sát của một tay súng phát nổ khi ông ta bị bắt chết; bốn tay súng khác cũng bị giết. Có 5 cảnh sát, một bảo vệ Quốc hội, và một người làm vườn bị chết, và 18 người khác bị thương. Các bộ trưởng và nghị viên thoát nạn và không bị thương. Tổng cộng có 14 người thiệt mạng và ít nhất 22 người bị thương trong cuộc tấn công.

Thủ phạm
Cảnh sát Delhi tuyên bố rằng 5 chiến binh tiến hành tấn công và tên được gán cho họ là 1.Hamza, 2. Haider alias Tufail, 3.Rana, 4. Raja và 5. Mohammed đều bị lực lượng an ninh hạ sát. Tòa án Ấn Độ nhận định rằng có thêm ba nhân vật nữa đã vượt biên (từ Pakistan), có tên là Maulana Masood Azhar, Ghazi Baba alias Abu Jehadi và Tariq Ahmed cũng tham dự chuẩn bị tấn công.

Xét xử
Kết quả điều tra sâu rộng hành động tấn công cho thấy có khả năng can dự của bốn bị cáo mang tên Afzal Guru, Shaukat Hussain và S.A.R. Gilani và Navjot Sandhu hay Afsan. Một số người khác bị tuyên bố là tội phạm là các thủ lĩnh của tổ chức chiến binh bất hợp pháp mang tên Jaish-e-Mohammed. Sau khi kết thúc điều tra, cơ quan điều tra nộp báo cáo theo Điều 173 của Luật Tố tụng hình sự Ấn Độ 1973 chống bốn cá nhân bị cáo buộc vào ngày 14 tháng 5 năm 2002. Các lời buộc tội được đặt trong khung các điều khoản khác nhau của luật hình sự Ấn Độ, đạo luật Ngăn ngừa khủng bố năm 2002, và đạo luật Chất nổ.

Tòa án Đặc biệt được chỉ định có chủ tọa là S. N. Dhingra. Bị cáo được xét xử trong một phiên tòa kéo dài trong khoảng sáu tháng. 80 nhân chứng được thẩm vấn cho bên nguyên và 10 nhân chứng được thẩm vấn nhân danh bị cáo S.A.R. Gilani. Khoảng 300 văn kiện được đệ trình. Afzal Guru, Shaukat Hussain và S.A.R. Gilani bị kết án phạm tội theo các điều trong POTA và Đạo luật Chất nổ. Bị cáo 1 và 2 cũng bị kết án theo Điều 3(4) của POTA.

Bị cáo số 4 là Navjot Sandhu hay Afsan được trắng án trước các lời buộc tội ngoại trừ một cáo buộc theo điều 123 IPC theo đó cô bị kết tội và chịu án giam cầm nghiêm ngặt trong 5 năm và trả tiền phạt. Án tử hình được tuyên cho ba bị cáo khác do phạm tội theo điều 302 read with Section 120B IPC và điều 3(2) của POTA. Họ cũng bị kết án tù chung thân do tám tội theo các điều khoản của IPC, POTA và Đạo luật Chất nổ cùng nhiều khoản tiền phạt khác. Khoản tiền một triệu rupee Ấn Độ lấy từ tài sản của hai bị cáo Afzal Guru và Shaukat Hussain bị sung công cho nhà nước theo điều 6 của POTA.

Trong phiên phúc thẩm, tòa án tối cao sau đó tha bổng S. A. R Geelani và Afsan, song giữ án tử hình của Shaukat và Afzal. Tha bổng Geelani để một lỗ hổng trong bản tố tụng của cuộc tấn công nghị viện. Ông được trình bày như kẻ chủ mưu của toàn bộ cuộc tấn công. Geelani, một giảng viên trẻ tại Đại học Delhi nhận được ủng hộ từ các đồng nghiệp và bạn bè, những người chắc chắn rằng ông bị gán tội. Họ liên lạc với luật sư nổi tiếng Nandita Haksar và yêu cầu bà nhận vụ kiện.

Shaukat Hussain được phóng thích trước thời hạn chín tháng do "cư xử tốt".

Phản ứng

Chính phủ Ấn Độ ban đầu cáo buộc Lashkar-e-Taiba và Jaish-e-Mohammed liên quan đến cuộc tấn công. Tuy nhiên, Lashkar-e-Taiba bác bỏ bất kỳ can dự trong sự kiện. Trong tháng 11 năm 2002, bốn thành viên JeM bị nhà cầm quyền Ấn Độ bắt giữ và đưa ra xét xử. Cả bốn người bị kết tội giữ các vai trò khác nhau trong sự kiện, tuy nhiên người thứ tư là Afsan /Navjot Sandhu, vợ của Shaukat Hussain (một trong số các bị cáo) bị cáo buộc phạm một tội nhỏ là giấu tin về âm mưu. Một trong các bị cáo là Afzal Guru bị kết án tử hình vì sự kiện này.

Các nhà lãnh đạo thế giới và các nhà lãnh đạo láng giềng của Ấn Độ lên án cuộc tấn công này. Ngày 14 tháng 12, Liên minh Dân chủ Quốc gia (NDA) cầm quyền tại Ấn Độ quy trách nhiệm về vụ tấn công cho các tổ chức Lashkar-e-Taiba và Jaish-e-Mohammed có căn cứ tại Pakistan. Bộ trưởng Nội vụ LK Advani tuyên bố, "chúng tôi nhận được một số manh mối về sự kiện hôm qua, nó thể hiện rằng một quốc gia láng giềng, và một số tổ chức khủng bố hoạt động tại đó phía sau họ", trong một ám chỉ gián tiếp đến Pakistan và các tổ chức khủng bố có căn cứ tại Pakistan.

Cùng ngày, Ấn Độ yêu cầu Pakistan thông qua Cao ủy nước này tại Ấn Độ rằng phải ngăn chặn các hành động của LeT và JeM, bắt thủ lĩnh của các tổ chức và hạn chế nguồn tài chính và khả năng tiếp cận của các nhóm với tài sản này. Đáp lại, quân đội Pakistan được đặt trong tình trạng báo động cao trong cùng ngày. Ngày 20 tháng 12, Ấn Độ huy động và triển khai binh sĩ đến Kashmir và Punjab, hành động huy động quân sự lớn nhất của Ấn Độ kể từ Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1971.

Sau cuộc tấn công, nhiều nghi phạm bị bắt giữ, và trong tháng 12 năm 2002 có bốn thành viên Jaish-e-Mohammed bị kết án vì vai trò trong cuộc tấn công. nĂM 2003, Ấn Độ cho biết quân đội của họ đã giết chết người chủ mưu cuộc tấn công tại Kashmir.

Afzal Guru bị tòa án Ấn Độ kết án tử hình và dự kiến bị treo cổ. Gia đình ông đến New Delhi để gặp Tổng thống A.P.J Abdul Kalam nhằm thuyết phục được ân xá. Gia đình của một nạn nhân là Kamlesh Kumari Yadav nói rằng họ sẽ trả lại huân chương Ashoka Chakra nếu tổng thống chấp thuận. Cho đến tháng 4 năm 2007, Tổng thống A.P.J. Abdul Kalam, từ chối can thiệp quá trình xét xử.

Bản án dự kiến được tiến hành vào ngày 20 tháng 10 năm 2006, song Afzal được hoãn thi hành án song vẫn giữ án tử. Ngày 3 tháng 2 năm 2013, kiến nghị ân xá của ông bị Tổng thống Pranab Mukherjee bác bỏ. Ông bị treo cổ vào ngày 9 tháng 2 năm 2013.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Parliament attack: Why didn't the bomb explode? Afzal Guru wonders
 Book review: The Strange Case of the Attack on the Indian Parliament
  Indian Parliament Attack: Crime and Punishment
  (Dead link) #AfzalGuru: The Very Strange Story of the Attack on the Indian Parliament
 Unanswered questions are the remains of the day
 Indian Parliament Attack Planner Hanged

Khủng bố Hồi giáo tại Ấn Độ
Quốc hội Ấn Độ
Giết người hàng loạt năm 2001
Vụ khủng bố ở Ấn Độ năm 2001
Chính trị năm 2001


title: Rosalind Franklin

text:
Rosalind Elsie Franklin (sinh ngày 25 tháng 7 năm 1920 - mất ngày 16 tháng 4 năm 1958) là nhà lý sinh học và tinh thể học tia X có những đóng góp quan trọng cho sự hiểu biết về cấu trúc phân tử của DNA, RNA, virus, than đá, và than chì. Nghiên cứu về DNA của bà đã đạt được những thành tựu to lớn vì trước cả Crick và Watson, bà đã thu thập được các dữ liệu cho biết rõ thành phần cấu trúc và dạng xoắn ốc của phân tử này, đặt nền móng cho chuỗi xoắn kép nổi tiếng của Crick và Watson công bố vào năm 1953.

Rosalind Franklin được biết đến nhiều nhất qua công trình Photograph 51 là dạng wet "B" form của DNA (dạng ướt) bên cạnh dạng dry "A" form (dạng khô) cũng do bà khám phá. Theo Francis Crick, các dữ liệu của bà chính là "dữ liệu mà chúng tôi thực sự sử dụng" để hệ thống nên lý thuyết về cấu trúc DNA năm 1953. Những hình ảnh nhiễu xạ tia X của bà xác nhận cấu tạo hình xoắn ốc đã bị mang cho Watson xem mà không có sự đồng ý hay báo cho bà biết. Các khám phá của bà cung cấp hiểu biết có giá trị về cấu tạo DNA, tuy nhiên những đóng góp khoa học của bà đối với việc khám phá ra cấu trúc xoắn kép không được chú ý tới đương thời. Khi Crick, Watson và Maurice Wilkins cùng được trao giải Nobel vào năm 1962, đã có nhiều ý kiến cho rằng Rosalind Franklin hoàn toàn xứng đáng cùng được nhận giải thưởng cao quý này. Tuy nhiên, lúc này bà đã mất, mà giải Nobel không trao cho những người đã qua đời.

Bà được vinh danh là người phụ nữ đã chiến thắng chủ nghĩa phân biệt giới tính trong khoa học đương thời. Tên của bà được đặt cho nhiều trường trung học và một Viện nghiên cứu, đó là Rosalind Franklin Institute trực thuộc Chính phủ Vương quốc Anh, chính thức ra mắt vào ngày 6 tháng 6 năm 2018.

Thiếu thời và nền tảng giáo dục
Franklin sinh ra ở Notting Hill, Luân Đôn trong một gia đình người Anh gốc Do Thái giàu có và có tầm ảnh hưởng. Cha bà là Ellis Arthur Franklin (1894–1964) còn mẹ bà là Muriel Frances Waley (1894–1976). Rosalind là con gái cả và là con thứ hai trong gia đình năm anh chị em.

Từ thời thơ ấu, Franklin đã thể hiện khả năng học tập đặc biệt nổi trội. Bà theo học ở Trường nữ sinh St Paul nơi bà đặc biệt xuất sắc trong các môn gồm khoa học, tiếng Latin và thể thao. Cha bà giảng dạy điện học, từ học và lịch sử Cuộc chiến tranh vĩ đại vào buổi tối tại Working Men's College, về sau trở thành phó hiệu trưởng của trường. Gia đình bà còn giúp dân tị nạn Do Thái định cư sau khi trốn thoát Đức Quốc xã ở châu Âu.

Cambridge, Kingston và Paris
Franklin đến học tại Newnham College, Cambridge vào năm 1938 và học ngành hoá. Một trong những người dạy bà là nhà quang phổ học W.C. Price, người về sau trở thành đồng nghiệp của bà ở King's College. Năm 1941, bà được trao Second Class Honours trong kì thi tốt nghiệp. Chứng chỉ này được chấp nhận như bằng tốt nghiệp đại học để tìm kiếm việc làm. Cambridge bắt đầu cấp bằng cử nhân và thạc sĩ cho phụ nữ từ năm 1947 và những người phụ nữ từng học tại đây sẽ tự động được cấp bằng tương ứng.

Franklin làm trợ lý nghiên cứu "trong phòng thí nghiệm của R.G.W. Norrish trong vòng một năm nhưng không thu được thành công lớn." Về sau, ông đạt giải Nobel nhờ các đóng góp cho động lực học hoá học.

Franklin tiếp tục làm trợ lý nghiên cứu cho British Coal Utilisation Research Association. Bà nghiên cứu độ xốp của than, so sánh nó mật độ với heli. Thông qua đó, bà phát hiện ra mối quan hệ giữa độ khít của các lỗ trong than với tính thấm của các lỗ đó. Bằng việc kết luận rằng các chất bị loại ra căn cứ vào kích cỡ phân tử khi nhiệt độ tăng, Franklin đã giúp phân loại than và dự đoán chính xác hiệu suất của than khi dùng làm nhiên liệu cũng như trong hoạt động sản xuất khí tài thời chiến (thí dụ mặt nạ phòng độc). Công trình này là nền tảng cho luận án tiến sĩ về hoá vật lý của bà tại đại học Cambridge. Bà nhận bằng tiến sĩ năm 1945.

Nhà khoa học người Pháp Adrienne Weill là một trong những người hướng dẫn của Franklin tại Newnham. Cuối Chiến tranh thế giới thứ hai, Franklin xin Weill giới thiệu về một chỗ làm việc dành cho "một nhà hoá vật lý biết rất ít về hoá vật lý nhưng biết rất nhiều về những cái lỗ trong than". Tại một hội nghị vào mùa thu năm 1946, Weill giới thiệu Franklin với Marcel Mathieu, giám đốc Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS), một mạng lưới các viện nghiên cứu được sự hỗ trợ của chính phủ Pháp. Điều này dẫn đến cuộc gặp của bà với Jacques Mering diễn ra tại Laboratoire Central des Services Chimiques de l'Etat ở Paris.

Mering là một nhà tinh thể học tia X. Ông ứng dụng tinh thể học tia X vào việc nghiên cứu tơ nhân tạo và các chất vô định hình khác. Ông dạy Franklin các khía cạnh của việc ứng dụng tinh thể học tia X lên các chất vô định hình. Franklin dùng các kiến thứ này lên các vấn đề rộng lớn hơn liên quan đến than, cụ thể là những thay đổi trong sự sắp xếp của các nguyên tử cacbon khi chúng chuyển thành than chì. Franklin xuất bản vài bài nghiên cứu về vấn đề này. Các nghiên cứu của bà trở thành một phần của hệ thống các nghiên cứu vật lý và hoá học chính thống về than. Mering cũng tiếp tục nghiên cứu về các dạng thù hình của cacbon bằng phương pháp tinh thể học tia X và các phương pháp khác.

King's College London

Tháng 1 năm 1951, Franklin bắt đầu công việc nghiên cứu tại King's College London, trực thuộc Bộ phận Lý sinh của Hội đồng Nghiên cứu Y khoa, Vương quốc Anh dưới sự chỉ đạo của John Randall. Mặc dầu nguyên thủy việc nghiên cứu của bà là tinh thể học tia X đối với protein và lipid nhưng Randall hướng bà sang nghiên cứu về sợi DNA. Ông ra quyết định này trước cả khi bà bắt đầu làm việc tại King's do những khám phá tiên phong sắp được đề cập sau đây của Maurice Wilkins và Raymond Gosling (nghiên cứu sinh được giao dưới quyền hướng dẫn của Franklin).

Ngay cả trong điều kiện trang thiết bị sơ sài, Maurice Wilkins và Raymond Gosling đã thu được tấm ảnh nhiễu xạ tia X của DNA. Hai người này đã tiến hành sử dụng tia X để nghiên cứu DNA từ tháng 5 năm 1950, tuy nhiên Randall lại không cho hai người này biết về quyết định chỉ định Franklin tiếp thu công việc nghiên cứu bằng phương pháp tinh thể học tia X và công việc hướng dẫn khoa học cho luận án của Gosling. Việc này chính là nguyên nhân đáng kể gây nên xích mích giữa Wilkins và Franklin.

Thói quen nhìn thẳng vào mắt người khác một cách dữ dội trong khi lại đối đầu một cách không kiên nhẫn và trực diện của Franklin gây khó chịu cho nhiều đồng nghiệp. Ngược lại, Wilkins lại rất nhẹ nhàng và chậm rãi trong lời nói và tránh nhìn trực tiếp vào mắt người khác. Mặc dù sống trong bầu không khí căng thẳng nhưng Franklin và nghiên cứu sinh Gosling đã khám phá ra hai kiểu hình DNA: ở độ ẩm cao thì sợi DNA trở nên dài và mảnh; khi khô đi thì sợi ngắn lại và dày ra.

Hai kiểu hình này được đặt tên là DNA "B" và DNA "A". Do mâu thuẫn cá nhân gay gắt giữa Franklin và Wilkins, Randall tiến hành phân chia công việc nghiên cứu. Franklin chọn nghiên cứu về "A" còn Wilkins chọn nghiên cứu về "B" do những bức ảnh sơ khởi của ông cho thấy DNA có thể có cấu tạo xoắn. Tấm ảnh nhiễu xạ qua tia X do bà chụp trong thời gian này (gọi là "Photo 51") từng được J. D. Bernal gọi là "một trong những tấm ảnh tia X đẹp nhất về vật chất từng được chụp".

Cuối năm 1951, các học giả ở King's chấp nhận rộng rãi rằng DNA "B" có dạng xoắn. Tuy nhiên, sau khi thu được một hình ảnh không đối xứng vào tháng 5 năm 1952, Franklin bắt đầu không tin rằng DNA "A" cũng có dạng xoắn. Tháng 7 năm 1952, để giễu cợt Wilkins (người thường xuyên bày tỏ quan điểm cho rằng DNA có dạng xoắn), Franklin và Gosling ra một giấy báo tử thể hiện sự thương tiếc đối với "cái chết" của DNA "A" dạng xoắn. Trong năm 1952, hai người Franklin và Gosling nghiên cứu về việc ứng dụng hàm Patterson lên các tấm ảnh tia X chụp DNA. Việc này ngốn nhiều công sức và thời gian nhưng sẽ mang đến những hiểu biết cực kỳ đáng kể về cấu trúc DNA.

Tháng 1 năm 1962, Franklin rút lại ý tưởng của mình và kết luận rằng cả hai kiểu hình DNA đều có dạng xoắn. Bà bắt đầu viết ba bản thảo, trong đó hai bản thảo về DNA "A" được gửi đến Acta Crystallographica ở Copenhagen vào ngày 6 tháng 3 năm 1953, một ngày trước khi Crick và Watson hoàn thành mô hình về DNA. Chắc hẳn Franklin đã gửi thư cho họ khi hai người này đang xây dựng mô hình DNA, và chắc chắn đã viết thư gửi họ trước khi Franklin biết về công việc nghiên cứu của hai người này.

Bản thảo thứ ba của bà là về DNA "B" (đề ngày 17 tháng 3 năm 1953), được Aaron Klug phát hiện nhiều năm sau trong đống giấy tờ nghiên cứu của bà. Klug viết bài báo trên tạp chí Nature vào năm 1974 để bổ khuyết cho bài báo đầu tiên mà ông viết nhằm nhấn mạnh các đóng góp đáng kể của Franklin đối với việc tìm hiểu cấu trúc DNA. Nhắc lại rằng, bài báo đầu tiên của Klug là nhằm đáp lại cuốn hồi ký xuất bản năm 1968 của Watson là The Double Helix, trong đó thể hiện một bức tranh thiếu sót về những cống hiến của Franklin.

Theo cuốn sách The Double Helix thì vào 30 tháng 1 năm 1953, Watson tới King's mang theo bản thảo chưa in của Linus Pauling, trong đó thể hiện một cách sai lầm cấu trúc của DNA. Do Franklin không có mặt trong văn phòng nên Watson đến phòng thí nghiệm của bà cùng thông điệp khẩn về việc họ nên hợp tác chung trước khi Pauling phát hiện ra sai lầm của mình. Franklin tỏ ra giận dữ khi nghe Watson nói rằng bà không biết cách diễn giải dữ liệu của chính bà. Watson nhanh chóng rời khỏi đó và tìm đến Wilkins. Wilkins tỏ ra thương hại bà đồng nghiệp và ông này đã thay đổi lịch sử DNA khi mang cho Watson xem tấm ảnh Photo 51 do Franklin chụp mà không được sự đồng ý của bà, đổi lại Watson cho Wilkins xem bản thảo của Pauling và Corey. Tấm ảnh Photo 51 của Franklin và Gosling đã cho cặp đôi Watson - Crick ở trường Cambridge những hiểu biết quan trọng về cấu tạo DNA, trong khi mô hình mà Pauling và Corey đề xuất lại giống một cách đáng chú ý với mô hình ban đầu của Watson - Crick.

Xây dựng mô hình cấu tạo DNA
Tháng 2 năm 1953, Francis Crick và James D. Watson bắt đầu xây dựng mô hình phân tử DNA (sau này xác định là DNA dạng B) dựa theo dữ liệu tương tự với những dự liệu của các nhà nghiên cứu ở King. Phần lớn dữ liệu của họ xuất phát trực tiếp từ nghiên cứu của Wilkins và Franklin. Nghiên cứu của Franklin được hoàn thành vào tháng 2 năm 1953, trước khi bà chuyển đến Birkbeck, và dữ liệu của bà mang ý nghĩa rất quan trọng. Khi thấy bức Photograph 51, Watson đã thốt lên "My jaw fell open and my pulse began to race" (Tôi há hốc và tim mạch đập thình thịch) như sau này ông thú nhận.

Franklin phản đối các mô hình lý thuyết sơ khởi về cấu trúc DNA. Quan điểm của bà là chỉ khi nào biết đủ về cấu trúc thì mới xây dựng được mô hình.

Giữa tháng 2 năm 1953, Max Perutz cho Crick xem một bản sao bài báo cáo cho Hội đồng Nghiên cứu Y khoa nhân chuyến thăm vào tháng 12 năm 1952 đến King's, trong đó có rất nhiều tính toán về tinh thể học của Franklin.

Do Franklin quyết định chuyển đến Birkbeck College trong khi Randall kiên quyết rằng mọi nghiên cứu về DNA phải bỏ lại King's nên Gosling đã chuyển cho Wilkins các bản sao những tấm ảnh nhiễu xạ qua tia X của Franklin. Cho đến ngày 28 tháng 2 năm 1953, Watson và Crick cảm thấy họ đã giải quyết được vấn đề, và Crick tuyên bố trong một quán rượu địa phương rằng họ đã "tìm thấy bí mật của sự sống". Tuy nhiên họ biết rằng họ cần phải hoàn thành mô hình trước khi có thể chắc chắn được điều gì.

Watson và Crick hoàn thành mô hình DNA vào ngày 7 tháng 3 năm 1953, một ngày trước khi bộ đôi này nhận được lá thư từ Wilkins cho biết rằng Franklin đã rời đi và rằng giờ họ có thể đặt "tất cả các bàn tay lên cái vòi bơm". Ngày mà bộ đôi hoàn thành mô hình DNA cũng chậm hơn một ngày so với ngày mà hai bản thảo của Franklin được gửi đến Acta Crystallographica. Wilkins đến xem mô hình này vào tuần sau đó, theo tác giả Maddox thì là ngày 12 tháng 3, và đã báo cho Gosling biết về việc trở về King's.

Không rõ mất bao lâu thì Gosling báo cho Franklin ở Birkbeck, tuy nhiên bản thảo (17 tháng 3) về DNA "B" của bà không phản ánh bất kỳ kiến thức nào của mô hình Watson - Crick. Franklin sửa chữa lại bản thảo này trước khi xuất bản nó vào ngày 25 tháng 4 trên tạp chí Nature. Ngày 18 tháng 3, khi nhận được một bản sao bản thảo của Franklin - Gosling, Wilkins viết vào câu sau: "Tôi nghĩ hai người các vị là một cặp lừa đảo già, những các vị cũng có một cái gì đó."

Crick và Watson xuất bản mô hình DNA trên Nature vào ngày 25 tháng 4 năm 1953, mô tả cấu trúc xoắn kép của DNA. Bài viết của cặp đôi này chỉ có một cước chú duy nhất ghi nhận về việc tham khảo "cống hiến 'chưa xuất bản' của Franklin và Wilkin". Theo một thoả thuận giữa giám đốc hai viện nghiên cứu, các bài báo của Franklin và Wilkins được sửa đổi và xuất bản trong cùng số báo Nature nhưng dường như chỉ để hỗ trợ cho lý thuyết của Crick và Watson về cấu tạo DNA dạng B. Tháng 3 năm 1953, Franklin rời King's và chuyển đến Birkbeck College thuộc Đại học Luân Đôn.

Nhiều tuần sau đó, vào ngày 10 tháng 4, Franklin viết thư cho Crick xin phép xem mô hình của họ. Tuy nhiên, bà vẫn giữ nguyên quan điểm phản đối việc xây dựng các mô hình sơ khởi và không ấn tượng với mô hình này. Có nguồn ghi rằng bà đã bình luận rằng "Nó rất đẹp nhưng làm thế nào họ chứng minh được nó đây?" Là một nhà khoa học thực nghiệm, Franklin dường như quan tâm tìm ra nhiều bằng chứng hơn trước khi xuất bản một mô hình. Do vậy, lời hồi đáp của bà đối với mô hình của Crick - Watson là hợp với phương pháp nghiên cứu thận trọng của bà.

Tuy vậy, như trên đã nói, bà không do dự xuất bản các ý tưởng sơ khởi về DNA ở Acta, ngay cả trước khi chúng có thể được chứng minh một cách chắc chắn. Đa số cộng đồng khoa học đều do dự vài năm rồi mới chấp nhận lý thuyết về chuỗi xoắn kép. Lúc đầu đa phần các nhà di truyền học thích mô hình này bởi vì những hàm ý di truyền học rõ ràng của nó.

Cho đến năm 1960 thì mô hình chuỗi xoắn kép DNA mới bắt đầu được chấp nhận rộng rãi hơn. Wilkins và các đồng sự mất khoảng 7 năm để thu thập đủ dữ liệu nhằm chứng minh và chỉnh lý cấu trúc DNA. Bằng chứng thực nghiệm và việc Wilkins là người khởi xướng dùng tinh thể học tia X để nghiên cứu DNA là những lý do khiến Crick cảm thấy rằng nên bổ sung tên Wilkins vào giải Nobel về DNA.

Bệnh tật và qua đời
Giữa năm 1956, trong một chuyến công tác đến Mĩ, Franklin bắt đầu nghi ngờ về tình trạng sức khoẻ của bản thân. Bà nhận thấy mình không có thể mặc váy ngắn do một chỗ sưng u ở quanh bụng. Một cuộc phẫu thuật diễn ra vào tháng 9 cùng năm đã cho thấy có hai khối u ở bụng bà. Thời gian sau này, Franklin dành thời gian hồi phục sức khoẻ bên gia đình và bạn bè. Bà không sống cùng cha mẹ bởi vì mẹ bà than khóc và đau buồn về bà quá nhiều. Ngay cả trong quá trình điều trị ung thư thì Franklin vẫn tiếp tục làm việc. Nhóm của bà tiếp tục cống hiến nhiều kết quả - 7 bài báo trong năm 1956 và 6 bài trong năm 1957 về virus gây bệnh khảm trên cây thuốc lá và virus gây bệnh bại liệt.

Cuối năm 1957, Franklin đổ bệnh trở lại và được chuyển đến Bệnh viện Royal Marsden. Bà quay lại làm việc vào tháng 1 năm 1958 và được phong lên chức Research Associate ngành Lý sinh. Ngày 30 tháng 3 bà lại chuyển bệnh và qua đời ngày 16 tháng 4 năm 1958 ở Chelsea, Luân Đôn do bị viêm cuống phổi, ung thư biểu bì thứ phát và ung thư buồng trứng. Việc tiếp xúc với tia X được xem là nguyên nhân gây bệnh ở bà.

Chú thích

Tham khảo

 Bryson, B. A Short History of Nearly Everything. (2004). Black Swan ISBN 0-552-99704-8.

 Crick, F. H. C. What Mad Pursuit, (1988). Basic Books. ISBN 0-465-09137-7.
 Elkin, L., O. Rosalind Franklin and the Double Helix Physics Today March 2003, pp. 42–48.

 Ferry, Georgina, 2007. Max Perutz and the Secret of Life. Published in the UK by Chatto & Windus (ISBN 0-701-17695-4), and in the USA by the Cold Spring Harbor Laboratory Press.

 Franklin, R.E. and Gosling, R.G. authors of papers received ngày 6 tháng 3 năm 1953: Acta Cryst. (1953). 6, 673 The Structure of Sodium Thymonucleate Fibres I. The Influence of Water Content II. The Cylindrically Symmetrical Patterson Function

 Holt, J. (2002) "Photo Finish: Rosalind Franklin and the great DNA race" The New Yorker October
 Judson, Horace Freeland, "The Eighth Day of Creation:Makers of the Revolution in Biology" (London: Jonathan Cape,1979),Penguin,1995;expanded edition;New York:Cold Spring Harbor Press,1996).
 Maddox, B. Rosalind Franklin: The Dark Lady of DNA (2002). Harper Collins ISBN 0-00-655211-0.
 Nobel Prize (1962). The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962, for their discoveries concerning the molecular structure of nucleic acids and its significance for information transfer in living material, Nobelprize.org
 Olby, R., "The Path to the Double Helix"(London:Macmillan,1974)
 Sayre, A. 1975. Rosalind Franklin and DNA. New York: W.W. Norton and Company. ISBN 0-393-32044-8.
 Segev, T. One Palestine, Complete, (2000) (ISBN 0-349-11286-X) Abacus History.
 Stent, Gunther, editor. "Critical Edition of The Double Helix"(1980) W.W. Norton Co, New York and London. ISBN 0-393-95075-1.
 Watson, J. Letter to Science, 164, p. 1539, 27 (1969).
 Wilkins, M., The Third Man of the Double Helix, an autobiography (2003) Oxford University Press, Oxford. ISBN 0-19-280667-X.
 Yockey, H. P. Information Theory, Evolution, and the Origin of Life (2005).

Nhà hóa học Anh
Nhà vật lý Anh
Tọa độ không có sẵn trên Wikidata
Nhà sinh học Anh
Cựu sinh viên Đại học Cambridge
Chết vì ung thư buồng trứng


title: Lưu Cứ

text:
Lưu Cứ (Phồn thể: 劉據; giản thể: 刘据, 128 TCN - 91 TCN), hay còn gọi là Lệ Thái tử (戾太子) hoặc Vệ Thái tử (衛太子), là Hoàng trưởng tử của Hán Vũ Đế Lưu Triệt và Hoàng hậu Vệ Tử Phu, cũng là Hoàng thái tử đầu tiên dưới thời Hán Vũ Đế.

Do là Đích trưởng tử nên khi mới lên 7 tuổi, Lưu Cứ đã được Hán Vũ Đế lập làm Hoàng thái tử. Năm 91 TCN, xảy ra Vụ án Vu cổ, Thái tử Lưu Cứ bị gian thần Giang Sung gièm pha và bị bức ép tạo phản, cuối cùng thất bại phải tự vẫn. Về sau cháu nội ông, Hán Tuyên Đế Lưu Tuân đăng cơ đã tôn ông là Lệ Thái tử theo đúng quy tắc.

Cuộc đời

Thuở thiếu thời
Tuy là con trai trưởng của Hán Vũ Đế nhưng Lưu Cứ chào đời tương đối muộn vào năm Nguyên Sóc nguyên niên (128 TCN) khi Vũ Đế đã 29 tuổi. Khi đó mẹ ông, Vệ Tử Phu vẫn còn là Phu nhân của Vũ Đế. Vệ phu nhân được Vũ Đế chuyên sủng, trước Lưu Cứ bà sinh hạ ba vị công chúa là Vệ Trưởng công chúa, Thạch Ấp công chúa và Chư Ấp công chúa. Đến khi sinh Hoàng trưởng tử, Vũ Đế rất đỗi vui mừng, sai Đông Phương Sóc làm "Hoàng thái tử sinh phú" (皇太子生赋) cùng "Lập Hoàng tử môi chúc" (立皇子禖祝). Vì cảm tạ trời xanh ban cho đệ nhất hoàng tử, Vũ Đế bèn xây dựng linh đường tôn thờ thần sinh nở Cú Mang (句芒) thời thượng cổ, từ đó đặt tên con là Lưu Cứ (劉據).

Năm Nguyên Thú nguyên niên (122 TCN), khi đã được 7 tuổi, Hán Vũ Đế chính thức lập ông làm Hoàng thái tử. Tư Mã Trinh trong cuốn Sử ký tắc ẩn có nói:「"Con trai của Vệ Tử Phu gọi là Vệ Thái tử, con gái là Vệ Trưởng công chúa. Là con gái cả của Hoàng hậu, nên gọi Trưởng công chúa, không phải ý chỉ chị em gái của Hoàng đế"」, vì vậy đương thời Lưu Cứ thường được gọi là [Vệ Thái tử]. Khi thành niên, Hán Vũ Đế dốc lòng muốn một Thái phó uyên thâm để giảng dạy cho Lưu Cứ. Từ khi còn là Thái tử, Vũ Đế đã được Hán Cảnh Đế tìm một gia sư cực kỳ nghiêm khắc là Thạch Phấn (石奋), một cựu thần tận thời Hán Cao Tổ Lưu Bang, năm 15 tuổi đã theo phò Cao Tổ. Vì công lao phục vụ đời đời này, nhà họ Thạch con cháu đều làm quan đến 2.000 thạch, thế xưng "Vạn Thạch Quân" (万石君). Thời Lưu Cứ trưởng thành, Thạch Phấn đã qua đời, con cả vì để tang cha mà cũng mệt rồi mất, chỉ còn con thứ là Thạch Khánh (石慶), đương khi ấy vẫn làm còn Thái thú của đất Phái. Lúc này, Hán Vũ Đế sùng bái học thuyết "Công Dương" đề cao tính Đế vương và chủ trương bình định thiên hạ, nên dặn sĩ phu giảng dạy cho Lưu Cứ chú trọng vào, đọc Công Dương truyện, học thuyết Công Dương cũng từ đây hưng thịnh. Đợi sau khi Lưu Cứ học xong Công Dương truyện, nhưng bản tính ông chuộng tri thức uyên thâm nên rất thích Cốc Lương truyện giảng giải về lý luận, do vậy ông lén lút thỉnh giáo Hà Khâu Giang Công, một học sĩ đương thời nổi tiếng và được đề cao không thua kém gì người biên tập Công Dương truyện là Đổng Trọng Thư.

Khi Lưu Cứ dần trưởng thành, Hán Vũ Đế đặc biệt cho dựng một nơi gọi là Đông Cung cho ông, nằm ở phía Nam của Trường An, đặt làm Bác Vọng uyển (博望苑), mang ý "Uyên bác quan vọng". Tuy bản thân Vũ Đế không thích thần tử kết giao khách khứa, nhưng ông đã ban cho Lưu Cứ nơi ấy, lại cho phép kết giao người khác khắp thiên hạ, tự gầy dựng mối quan hệ và thế lực, do đó ngày càng có nhiều tứ phương bác sĩ theo về Lưu Cứ. Mà xem cách Lưu Cứ kết giao, rất nhiều người không hỏi xuất thân.

Thái tử nhân đức
Với vai trò người kế vị, từ năm Nguyên Đỉnh thứ 4 (113 TCN), tức khoảng hơn 15 tuổi, Lưu Cứ thành hôn với Sử lương đệ và sinh Hoàng tôn Lưu Tiến, từ đấy Thái tử Lưu Cứ bắt đầu chính thức trưởng thành và tham gia vào các công việc triều chính. Sử sách ghi nhận Thái tử Lưu Cứ tính tình ôn hòa, thương dân và thiếu tài trị nước, trái hẳn với cha mình, nên thường sinh ra mâu thuẫn. Ông thường khuyên can cha nên bớt gây chiến tranh với các nước khác, nhưng Vũ Đế thường không hài lòng. Cùng với đó Vệ Hoàng hậu nhan sắc ngày một kém và các vị phu nhân khác như Vương phu nhân sinh Tề Hoài vương Lưu Hoành, Lý Cơ sinh Yến vương Lưu Đán và Quảng Lăng Lệ vương Lưu Tư, Lý phu nhân còn đột ngột đoạt sủng sinh Xương Ấp Ai vương Lưu Bác, nên địa vị của mẹ con Lưu Cứ bị lung lay, không còn được Hoàng đế sủng ái như trước nữa.

Do không được cha mình coi trọng nên Thái tử và Vệ Hoàng hậu phải dựa cậy rất nhiều vào thế lực của Đại tướng quân Vệ Thanh, em trai của Vệ hậu. Càng ngày, Vũ Đế càng biết hai mẹ con Lưu Cứ càng không yên lòng về địa vị của mình, nên gặp Vệ Thanh và nói: 「"Quốc triều của trẫm lấy quân công mà lập, ngoại di càng lấn lướt, nếu không suất chinh thì thiên hạ không yên. Nhưng nếu hậu nhân ai cũng như trẫm thì sẽ lại như vết xe đổ của triều Tần. Thái tử có tính ổn trọng đoan tĩnh, tương lai có thể lấy văn trị mà làm yên thiên hạ, sẽ không làm trẫm sầu lo. Về chuyện này, không ai mạnh bằng Thái tử. Khanh có thể chuyển ý của trẫm, khiến Hoàng hậu và Thái tử yên tâm phỏng?"」. Đại tướng quân Vệ Thanh dập tạ, bèn nói lại với mẹ con Thái tử, Hoàng hậu ngay sau đó bèn cởi trang sức tự trách. Từ ấy về sau, hễ khi Thái tử khuyên can Vũ Đế không nên chinh phạt tứ phương, Vũ Đế bèn cười nói: 「"Trẫm lãnh trọng trách gian khổ, không phải để con sau này an nhàn hay sao?"」.

Từ sau đó, mỗi khi Hán Vũ Đế có việc rời khỏi kinh sư, Lưu Cứ nắm quyền "Giám quốc", còn nội đình sẽ do Hoàng hậu chủ trương, nếu có việc tối quan trọng thì mới cần báo lên Vũ Đế, nhưng thông thường ông cũng không hỏi gì nhiều, có xu hướng giao hết cho hai mẹ con Thái tử. Khi giải quyết công vụ, Lưu Cứ thường không như cha trừng trị quá nghiêm khắc quan tham, thường xuyên đem một số người bị xử quá nặng mà sửa lại giảm bớt, cũng khiến nhiều quan viên chấp pháp bất mãn. Vệ Hoàng hậu thấy con trai mình như vậy thì khuyên không nên đắc tội đại thần, khuyên con trai vẫn nên làm theo ý của Hán Vũ Đế mà không nên tùy tiện chỉnh sửa. Hán Vũ Đế nghe xong, hài lòng với cách làm của Thái tử, mà không đồng ý sự nhân nhượng sợ sệt của Vệ Hoàng hậu.

Bị quần thần bức ép
Bởi vì Thái tử Lưu Cứ công khai chủ trương nhân đức, mà quần thần triều Vũ Đế rất nhiều người không cùng tư tưởng với Lưu Cứ nên đã dần có nhiều phe cánh chửi bới Thái tử. Năm Nguyên Phong thứ 5 (106 TCN), Đại tướng quân Vệ Thanh qua đời, các phe phái phản đối Thái tử nhân vì thấy một Thái tử đã mất đi ngoại thích, càng không xem Thái tử ra gì. Rất nhiều kế hoạch đã được triển khai nhằm hạ bệ Thái tử.

Hán Vũ Đế và các con trai hiếm khi ở bên nhau, Vệ Hoàng hậu cũng khó được gặp mặt. Một lần, Thái tử vào cung yết kiến Hoàng hậu, qua một thời gian rất lâu mới xuất cung. Một viên Hoàng môn tên là Tô Văn tâu với Vũ Đế rằng:「"Thái tử đùa giỡn với cung nữ"」. Vũ Đế nghe vậy, tăng thêm 200 người trong cung của Thái tử. Hồi lâu sau Thái tử mới biết chuyện này, từ đó hận Tô Văn. Từ đó, Hoàng môn Tô Văn, cùng Thường Dung và Vương Bật thường xuyên âm thầm tìm khuyết điểm của Thái tử, sau đó lại đi thêm mắm thêm muối mà đem báo cáo lên Hán Vũ Đế. Vệ Hoàng hậu hận đám người Tô Văn, muốn nói con trai tâu lên cha mình xử chết cả đi, nhưng Thái tử nói:「"Chỉ cần tâm của ta không sai, sợ gì một đám Tô Văn chứ?! Hoàng thượng thánh minh, sẽ không vì những lời này nghi kị con!"」. Một lần, Vũ Đế thấy không khỏe, sai Thường Dung truyền Thái tử đến. Sau đó, Thường Dung về báo cáo nói:「"Thái tử mặt mày vui vẻ"」, Vũ Đế im lặng không nói gì. Khi Thái tử vào, hốc mắt đã hơi ướt, nhưng lại ráng cười vui vẻ, Vũ Đế cảm thấy kì quái nên mới cử riêng người điều tra. Sau khi tra ra sự thực, đem Thường Dung giết đi. Vệ Hoàng hậu từ đó thường cẩn thận phòng bị, dù nhan sắc phai tàn và không còn được chuyên sủng, nhưng vẫn được Vũ Đế tôn trọng như trước.

Những năm Thái Thủy, người nước Triệu là Giang Sung đã tố giác Triệu Thái tử Lưu Đan, con trai của Triệu vương Lưu Bành Tổ, do vậy được Hán Vũ Đế trọng dụng. Có một lần, Lưu Cứ sai sứ giả đến Cam Tuyền cung thăm hỏi Vũ Đế, trên đường gặp Giang Sung cũng đang đi theo Vũ Đế đến Cam Tuyền cung. Sứ giả của Lưu Cứ khi ấy đang chạy xe trên Trì đạo (驰道), mà đây là đường độc nhất chỉ dành cho Thiên tử, quần thần dám đi là tội chết, do vậy Giang Sung sai người bắt giam sứ giả của Lưu Cứ. Biết chuyện, Lưu Cứ đến chỗ Giang Sung mà xin lỗi, nói: 「"Không phải ta tiếc của ngựa xe, chỉ là không nghĩ Bệ hạ biết chuyện, lại rằng ta quản giáo thủ hạ không nghiêm. Hi vọng Giang Quân lượng thứ"」. Nhưng Giang Sung vẫn tấu lên Vũ Đế, ông được Vũ Đế khen ngợi mà nói: 「"Làm thần tử, nên như thế!"」. Từ đó Giang Sung được Vũ Đế tín nhiệm rất lớn, và cũng vì vậy mà tạo nên sự hiềm khích khởi đầu giữa Lưu Cứ và Giang Sung. Về cuối đời, Hán Vũ Đế trở nên mê tín và sợ chết, nhiều lần cất công tìm thuốc trường sinh nhưng không thành, càng tín nhiệm những lời dựa vào dị tượng của Giang Sung.

Vụ án Vu cổ

Khởi động sự kiện
Thái tử Lưu Cứ có một anh họ là Công Tôn Kính Thanh, là con trai của Công Tôn Hạ với Vệ Quân Nhụ - chị cả của Vệ Hoàng hậu. Vì ỷ vào chức phận của cha, cũng như mẹ mình là chị cả của Vệ Hoàng hậu, Kính Thanh hành sự kiêu xa không tuân thủ pháp kỷ, địa vị trên Cửu khanh, lại lạm dùng quân lương của Bắc quân tới 1900 vạn tiền. Khoảng năm Chinh Hòa nguyên niên (92 TCN), sự tình của Kính Thanh bại lộ mà bị bắt vào ngục. Lúc này, Hán Vũ Đế hạ chiếu bắt giữ người Giang Lăng là Chu An Thế, Công Tôn Hạ hi vọng dùng cách này cứu con trai. Hán Vũ Đế đồng ý, Công Tôn Hạ nhanh chóng bắt được Chu An Thế quy án, nhưng đột nhiên Chu An Thế vu cáo Công Tôn Hạ tư thông cùng một con gái khác của Vũ Đế là Dương Thạch công chúa thực hiện thuật yểm bùa nguyền rủa, gọi là [Vu cổ].

Năm Chính Hòa thứ 2 (91 TCN), mùa xuân, Hán Vũ Đế lệnh bắt giữ Thừa tướng Công Tôn Hạ, lại cho bắt luôn đệ tử và môn khách, hạch rất nhiều tội không màn lê dân bá tánh mà chiếm đoạt tài sản. Cha con Hạ và Kính Thanh sau đó chết trong ngục. Từ lúc đó Vũ Đế lại trở nên đa nghi và sợ chuyện bùa yểm làm hại mình, do đó quyết định mở rộng việc điều tra này. Sau đó những thành viên trong thân tộc họ Lưu cũng bị liên lụy. Tháng 4 cùng năm, người chị khác mẹ của Thái tử Lưu Cứ là Dương Thạch công chúa và người chị cùng mẹ Chư Ấp công chúa đều bị xét tội dùng Vu cổ mà bị xử tử, con trai của Vệ Trưởng công chúa là Tào Tông cùng con trai của Vệ Thanh là Vệ Kháng vì bị hạch tội dính liếu mà cũng bị hành quyết.

Trong lúc này, Hán Vũ Đế đổ bệnh, muốn ở lại Cam Tuyền cung. Mắt thấy Hoàng đế đã già yếu, Giang Sung ngẫm lại mình hay hà khắc với Thái tử, sợ sau này Hoàng đế qua đời thì Thái tử sẽ không tha cho mình, nên nhân sự việc mà muốn lật đổ Thái tử. Nghĩ thế, Giang Sung tâu lên Vũ Đế rằng bệnh của Hoàng đế trở nặng là do trong thiên hạ có kẻ dùng bùa yểm Vu cổ. Hán Vũ Đế lập tức nghe lời Giang Sung, trao cho Giang Sung toàn quyền làm sứ giả trừng trị cái tệ nạn Vu cổ của thiên hạ. Có được Thánh chỉ toàn quyền, Giang Sung cùng các Vu sư đào tìm kiếm các loại bùa yểm, hình nhân, lại cho bắt các người sống gần khu vực bị chỉ điểm, dùng cung hình bắt ép họ nhận tội. Bá tánh sợ hãi mà cứ vu cáo người này người nọ dùng thuật Vu cổ. Cuối cùng chỉ trong vòng có 1 tháng, số người chết vì bị cáo buộc dùng thuật Vu cổ đã đến hơn 10.000 người. Qua một thời gian dài như vậy, Vũ Đế cũng không thấy khởi sắc, Giang Sung bèn tâu trong cung có kẻ dùng thuật hãm hại Hoàng đế, nên Vũ Đế mệnh Giang Sung dẫn Án Đạo hầu Hàn Thuyết, Ngự sử Chương Cống cùng Hoàng môn Tô Văn điều tra. Giang Sung bắt đầu điều tra ở tẩm viện các phu nhân không được sủng ái, đến chỗ Vệ Hoàng hậu cũng không thấy gì.

Tháng 7 năm đó, Giang Sung tìm đến cung của Thái tử, phát hiện một hình nhân gỗ. Lúc này Lưu Cứ cực kỳ kinh sợ, mà thấy Vũ Đế vẫn còn ở Cam Tuyền cung, không cho triệu thì không vào được, Lưu Cứ không cách nào đến trước mặt Hoàng đế mà chứng minh sự trong sạch của mình bèn hỏi Thiếu phó Thạch Đức, con trai của Thạch Khánh. Thạch Đức vì cảm thấy mình sẽ vì quan hệ với Thái tử mà cùng bị xử tử, bèn nói: 「"Trước đó cũng vì chuyện này, cha con Thừa tướng, hai vị Công chúa cùng nhà họ Vệ đều bị giết hại. Nay tuy lời vu cáo là giả, nhưng tìm được chứng cứ là thực, không dễ cho chúng ta phủi sạch tội. Nay chỉ có thể giả xưng Chiếu lệnh, dùng Phù tiết đem đám người Giang Sung giam vào, tấu lên nói rằng bọn họ âm mưu hãm hại mà xin điều tra rõ ràng. Hiện tại Hoàng đế nghỉ ở Cam Tuyền cung, mà ngài cùng Hoàng hậu đến xin đều không thể vào. Sinh mệnh Thiên tử ra sao nào ai biết, mà gian thần lại làm chuyện này, ngài chớ quên sự việc của Phù Tô triều Tần!"」. Lưu Cứ hết cách, bèn tiếp thu lời của Thạch Đức.

Giết Giang Sung và khởi binh
Mấy ngày sau, tức ngày Canh Ngọ của tháng 7, Thái tử Lưu Cứ sai người giả mạo Thiên tử đến chỗ của Giang Sung, ra lệnh bắt ông ta. Trợ thủ của Sung là Hàn Thuyết nghi ngờ sứ giả và không nhận chiếu, liền bị người của Lưu Cứ giết chết tại chỗ. Liền đó, Ngự sử Chương Cống lẻn được ra ngoài mà đến Cam Tuyền cung diện kiến Vũ Đế. Bởi vì Lưu Cứ không rõ Vũ Đế bệnh tình ra so, còn sống hay không, cho nên quả quyết khởi binh.

Vì quyền lực của Thái tử có hạn không thể điều động quá nhiều ngựa xe, Lưu Cứ liền sai một Xá nhân đem Phù tiết chạy đến Trường Thu môn trong Vị Ương cung, diện kiến Vệ Hoàng hậu, báo cáo hết thảy sự tình và xin trợ giúp. Vệ Hoàng hậu biết được, lập tức điều động ngựa xe của riêng Trung cung, xuất kho vũ khí, lại điều động đội Hộ vệ của Trường Lạc cung, phát cáo Giang Sung mưu phản. Thái tử Lưu Cứ tự tay mình giết Giang Sung, mắng:「"Tên nô tài nước Triệu! Nhà ngươi làm loạn cha con Triệu vương còn chưa đủ, dám đến đây làm loạn nhà của ta?!"」. Sau đó, Thái tử còn ở Thượng Lâm uyển thiếu chết một Hồ Vu sư. Hoàng môn Tôn Văn cũng tức tốc thoát khỏi Trường An, nhắm đến Cam Tuyền cung diện kiến Vũ Đế, tố Thái tử hành sử khác thường. Vũ Đế nghe ra cũng hiểu chuyện, chỉ nói:「"Thái tử hẳn là rất sợ hãi, nó đối với đám người Giang Sung sớm đã có thù oán, cho nên mới xảy ra chuyện này đây"」. Sau đó, ông lại sai sứ giả đến Trường An, triệu kiến Thái tử. Sứ giả lại khiếp đảm chưa dám vào thành, liều mạng nói dối rằng:「"Thái tử muốn phản, muốn giết thần, thần mới chạy"」. Hán Vũ Đế tin Thái tử phản, đại nộ.

Tả Thừa tướng Lưu Khuất Li vốn có thù riêng với Thái tử, thế là Lưu Cứ để môn khách làm tướng, dẫn binh vây phủ của Lưu Khuất Li, khiến Khuất Li phải bỏ lại quan ấn mà chạy. Trưởng sử trong phủ của Lưu Khuất Li vội đánh xe đến Cam Tuyền cung báo cáo Vũ Đế, Vũ Đế hỏi Khuất Li làm gì, khi biết y bỏ chạy thì tức giận, mắng Khuất Li không có phong độ như Chu Công, bèn thảo chiếu mà ban cho Khuất Li, nói:「"Bắt hết bọn nghịch tặc. Trẫm sẽ tự thưởng phạt phân minh. Dùng xe bò yểm trợ, không cần giáp đấu với bọn phản nghịch, bảo toàn Vệ quân. Lệnh tử thủ cửa thành, không cho đám nghịch tặc này lao ra Trường An!"」. Lưu Cứ cứ như Phù Tô năm xưa khi đối diện chiếu thư của Triệu Cao, cho rằng đó căn bản không phải là Vũ Đế ra chỉ mà là do bọn gian thần thay quyền, bèn hướng đến quan viên mà nói Hoàng đế vì bệnh mà luôn ở Cam Tuyền cung, hoài nghi có lẽ đã xảy ra chuyện, bọn gian thần muốn thừa cơ phản loạn nên không tin Chiếu lệnh. Thế là Hán Vũ Đế phải đích thân rời khỏi Cam Tuyền cung để đi đến Kiến Chương cung thuộc phía Tây thành Trường An, dẫn đầu khống chế binh quyền, ban bố chiếu thư điều động quân đội phụ cận từ Tam Phụ, điều động các quan viên lãnh Trung 2.000 thạch đều quy về Lưu Khuất Li. Thái tử Lưu Cứ biết mình yếu thế, lại giả Thánh chỉ đem tù nhân thả ra, mệnh Thạch Đức cầm quân chia các cánh quân, lại sai Như hầu vốn bị giam trong ngục thành Trường An cầm phù tiết điều động được Kỵ binh người Hồ, trang bị hạng nặng Thiết kỵ, chuẩn bị tập hợp ứng phó quân chính quy của Vũ Đế.

Đối phó với Thái tử, Vũ Đế lập tức chỉnh đi chỉ dụ của mình, tuyên bố Thái tử dùng lệnh đều là giả, rất nhanh khiến nhiều quân đội của Thái tử bị vô hiệu hóa. Thái tử đến doanh trại Bắc Quân, đem Phù tiết định điều động quân đội Bắc Quân, nhưng Sứ giả quản lý Bắc Quân là Nhậm An không chịu theo lời Thái tử, đóng cửa sau khi nhận Phù tiết khiến Thái tử lần nữa không điều binh được. Sau đó, Thái tử đem số người ít ỏi đến 4 chợ Trường An, khiến chừng 10.000 người ở đó được võ trang tạm thời, kéo đến bên ngoài Tây Môn của Trường Lạc cung mà giao chiến với Lưu Khuất Li. Trong vòng 5 ngày, hai bên giằng co quyết liệt, chết cả chục ngàn người, máu theo mương chảy nhuộm cả một góc thành. Khi đó dân gian nói Thái tử mưu phản, không ai chịu theo Thái tử nữa, quân của Khuất Li càng được gia tăng.

Ngày Nhâm Dần tháng 7, Lưu Cứ bại trận, đem theo người của mình chạy trốn đến phía Nam thành Trường An qua Phúc Áng môn (覆盎門). Khi đó, gác cổng thành là Tư trực Điền Nhân, cảm thấy quan hệ giữa Vũ Đế và Thái tử là cha con, không tiện gây khó dễ cho Thái tử nên để Thái tử thuận lợi ra khỏi thành.

Thảm bại mà chết
Sau khi Lưu Cứ chạy trốn, Vũ Đế chất vấn Ngự sử đại phu Bạo Thắng Chi ngăn cản Lưu Khuất Li chém Điền Nhân vì tội để Thái tử chạy thoát, Thắng Chi do vậy sợ hãi tự sát. Sau đó, Hán Vũ Đế đem Nhậm An can tội hai lòng cùng Điền Nhân phóng thả Thái tử, đều bị chém ngang eo. Các môn khách của Thái tử, cùng Thái tử mưu phản hoặc chỉ cần từng ra vào cung, đều bị tội tử hình và giết sạch cả nhà. Quan lại và binh lính ai thừa loạn lạc mà cướp bóc, đều bị đày đi Đôn Hoàng. Vì Thái tử đào vong, thành Trường An bắt đầu thiết lập doanh trại quân đội. Hồ Quan Tam lão Lệnh Cô Mậu (令孤茂) dâng biểu giải oan cho Thái tử, gọi là "Tụng Thái tử oan thư" (訟太子冤書), lời lẽ hết sức cảm động bảo vệ:

Hán Vũ Đế liên tiếp tru phạt khiến cho quần thần lo lắng sợ hãi, không biết như thế nào cho phải. Tấu thư của Lệnh Cô Mậu dâng lên, Vũ Đế đọc qua mà cảm động, song vẫn không phát lệnh dừng chính thức truy đuổi Thái tử.

Trong khi ấy, Hoàng thái tử Lưu Cứ chạy đến huyện Hồ thuộc Kinh Triệu doãn, tá túc trong một gia đình bần hàn ven suối. Cả gia đình đó khúm núm cung phụng Thái tử cùng 2 vị Hoàng tôn đi theo. Sau đó Lưu Cứ nhớ đến một người bạn khá giàu có cũng ở huyện Hồ, do vậy sai người đi tìm, nhưng chẳng may để tin tức lộ ra. Ngày Tân Hợi, tháng 8 năm đó, quan viên địa phương vây bắt Thái tử. Hoàng thái tử Lưu Cứ, tại vị Quốc trữ Phó quân đã 30 năm, ngay tại căn nhà nghèo khó này mà tự sát. Một Nam tử người Sơn Dương là Trương Phú Xương đạp cửa ra, Tân An huyện lệnh sử Lý Thọ đến kéo Thái tử xuống, người chủ nhà do đánh nhau với phe Lý Thọ mà bị giết, hai Hoàng tôn đi theo Lưu Cứ cũng bị bọn người Lý Thọ hãm hại. Di thể của Lưu Cứ và 2 người con trai được chôn vội ở huyện Hồ. Sau đó, Hoàng hậu Vệ Tử Phu bị Vũ Đế ra chỉ thu hồi Tỷ thụ Hoàng hậu, thẹn mà tự sát. Thiếp của Lưu Cứ là Sử lương đệ, con trai Sử Hoàng tôn Lưu Tiến cùng con dâu Vương Ông Tu cũng đều bị hại tại Trường An.

Được giải oan
Sang năm Chinh Hòa thứ 3 (90 TCN), Hán Vũ Đế phát hiện thêm manh mối về Vụ án Vu cổ, chứng thực Thái tử khởi binh là do cùng quẫn bí bách, không như đám người Tô Văn cùng Lý Quảng Lợi tố giác. Lúc này, người trông coi lăng miếu của Hán Cao Tổ tên là Điền Thiên Thu dâng tấu giải oan cho Thái tử:「"Làm con mà tự tiện điều động quân lính của cha, tội này ứng chịu quất roi. Con của Thiên tử bị kẻ khác ngộ sát, là tội gì! Có một ông lão đầu bạc báo mộng cho thần, khuyên thần dâng sớ"」. Vì thế Hán Vũ Đế bỗng nhiên tỉnh ngộ, triệu kiến Điền Thiên Thu, nói:「"Chuyện giữa cha con ta, người khác khó có thể nói xen vào, chỉ có ngươi biết huyền cơ. Đây là Cao Tổ Hoàng đế hiện linh phái ngài tới chỉ giáo ta, ngài hẳn nên đảm nhiệm làm Phụ tá Đại thần cho ta!"」. Điền Thiên Thu được bái làm Đại hồng lư.

Hán Vũ Đế nhâm mệnh Điền Thiên Thu làm Đại hồng lư thì liền phái Thiên Thu điều tra Vu án Vu cổ trước kia. Giang Sung đã chết, Hán Vũ Đế khôi phục lại lệnh cấm tru di toàn tộc đã bị Hán Văn Đế Lưu Hằng giải trừ, đem toàn bộ 3 nhà Giang Sung đều chém đầu. Lại phỏng Thái tử thiêu chết Hồ Vu sư, đem thiêu chết Tô Văn ở trên cầu Hoàng Kiều. Công lao bình định Thái tử là Mãng Thông, bị đem xử tử; đem những kẻ từng dùng binh khí áp chế Thái tử ở căn nhà bên suối đều bị điều đi phía Bắc, sau cũng cho chém chết toàn tộc. Những người vì vây bắt Thái tử mà được phong Hầu gồm Đỗ hầu Thương Khâu Thành, Đề hầu Trương Phú Xương cùng Hàn hầu Lý Thọ đều phân biệt bị bức tự sát, bị kẻ cướp giết và bị Hán Vũ Đế xử tử. Kẻ vu hãm Thái tử là Lý Quảng Lợi và Lưu Khuất Li bị diệt tộc.

Hán Vũ Đế tuổi già nhớ nhung Lưu Cứ, cho sửa cung điện gọi là Tư Tử cung (思子宮; có nghĩa là "Cung nhớ con"), sau lại cho xây ở huyện Hồ một Vong đài tên Quy Lai Vọng Tư đài (歸來望思台), lấy ý nghĩa gợi về thương nhớ. Người trong thiên hạ nghe nói chuyện này cũng đều bi thương cho Thái tử.

Truy tôn
Sau khi Hán Chiêu Đế băng hà, Hoắc Quang lập Xương Ấp vương Lưu Hạ kế vị. Nhưng sau 27 ngày, Lưu Hạ bị phế truất do thiếu khả năng trị vì. Thế là, Hoằng tằng tôn Lưu Bệnh Dĩ, con trai Sử hoàng tôn Lưu Tiến cùng Vương Ông Tu được Hoắc Quang chọn làm người kế vị Chiêu Đế, sử gọi Hán Tuyên Đế.

Năm Nguyên Bình nguyên niên (74 TCN), tháng 7, ngày Canh Thân, Hán Tuyên Đế tức vị. Năm Bổn Thủy nguyên niên (73 TCN), tháng 6, hạ chiếu nói:「"Cố Hoàng thái tử táng ở huyện Hồ, không có thụy hiệu, cũng không có bốn mùa hiến tế theo lễ, nay nên nghị định thụy hiệu, thiết trí viên tẩm cùng an bài dân hộ trông coi lăng viên"」. Quan viên tâu lên nên truy tôn cho Thái tử Lưu Cứ, Sử lương đệ, Sử hoàng tôn cùng Vương phu nhân. Tấu viết:

Căn cứ khảo cổ hiện tại, khu vực mộ của Lệ Thái tử Lưu Cứ được gọi là Lệ Thái tử mộ (戾太子墓), tọa lạc ở phía Nam của thôn Để Đổng thuộc trấn Dự Linh (豫灵镇底董村), cách 50 km về phía Tây so với thành phố Linh Bảo, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Thụy hiệu của Lưu Cứ là chữ [Lệ; 戾], sách cổ có niên đại xưa nhất về giải thích thụy hiệu là Dật Chu thư (逸周书), trong phần "Thụy pháp giải" (谥法解) có ghi: 「"Bất hối tiền quá viết Lệ. Bất tư thuận thụ viết Lệ. Tri quá bất cải viết Lệ"; 不悔前過曰戾；不思順受曰戾；知過不改曰戾。」. Cả 3 ý đều đại khái rằng, không ân hận việc đã làm, không nghĩ đến việc thuận theo và biết mà không đổi thì gọi là ["Lệ"]. Có thể thấy rõ, dựa theo lý giải có từ đời nhà Chu, chữ "Lệ" này mang nghĩa tiêu cực và có ý trách mắng Lưu Cứ. Đổng Trọng Thư cũng có nói qua sự tiêu cực khi dùng chữ "Lệ" này: ["Hữu kỳ công vô kỳ ý vị chi Lệ, Vô kỳ công hữu kỳ ý vị chi Tội"; 有其功无其意谓之戾，无其功有其意谓之罪].

Sử gia Thần Toản (臣瓒) chú thích ở "Tuyên Đế kỷ" trong Hán thư có nói: 「"Thái tử giết Giang Sung là trừ đi giặc loạn, mà việc không được minh xét. Sau Vũ Đế giác ngộ, đem giết cả nhà họ Sung, Tuyên Đế bất đắc dĩ thêm thụy xấu vậy"; 太子诛江充以除谗贼，而事不见明。后武帝觉寤，遂族充家，宣帝不得以加恶谥也。」.

Gia đình
 Phụ thân: Hán Vũ Đế Lưu Triệt.
 Mẫu thân: Hoàng hậu Vệ Tử Phu.
 Thê thiếp:
 Sử lương đệ (史良娣; ? - 91 TCN), sinh Lưu Tiến.
 Lý thị (李氏), xuất thân từ nhà Lý Quảng Lợi.
 Hậu duệ:
 Sử Hoàng tôn Lưu Tiến [劉進]
 Hiếu Tuyên Hoàng đế Lưu Tuân [劉詢]
 Hai người con trai, một người con gái không rõ tên.

Xem thêm
Hán Vũ Đế
Vệ Tử Phu
Giang Sung
Sử Lương đệ
Hán Tuyên Đế
Lưu Tiến

Chú thích

Tham khảo
 Sử ký, vols 12, 49, 111
 Hán thư, vol. 63, vol. 55, vol. 06, vol. 45.
 Tư trị thông giám, vols. 18, 19, 22.

Sinh năm 128 TCN
Mất năm 91 TCN
Hoàng tử nhà Hán
Chư hầu vương nhà Hán


title: Vương tôn George xứ Wales

text:
Vương tôn George xứ Wales (George Alexander Louis)  ; sinh vào ngày 22 tháng 7 năm 2013) là người con lớn nhất và cũng là con trai cả của William, Thân vương xứ Wales và Catherine, Vương phi xứ Wales. George cũng là cháu nội lớn nhất của Quốc vương Charles III. George là người xếp thứ 2 trong danh sách thừa kế ngai vàng của 16 quốc gia trong Khối Thịnh vượng chung Anh, chỉ sau cha mình.

Thông tin về sự ra đời
Ngày 3 tháng 12 năm 2012, Cung điện St. James thông báo rằng Công tước phu nhân xứ Cambridge đã mang thai đứa con đầu tiên của cô và Vương tôn William, Công tước xứ Cambridge. Thông báo đã được công bố sớm hơn 2 tuần so với thông lệ của Vương thất Anh vì cô phải nhập viện với tình trạng ốm nghén nặng.

Nữ Công tước được đưa vào Bệnh viện St. Mary, Luân Đôn vào sáng sớm ngày 22 tháng 7 năm 2013. Thông báo nói rằng Nữ Công tước đã sinh hạ một bé trai lúc 16 giờ 24 phút (15: 24 UTC) vào ngày 22 tháng 7. Em bé nặng 8 pounce 6 ounce (3,80 kg). Công tước xứ Cambridge có mặt bên cạnh vợ khi cô sinh con, và anh đã xin nghỉ phép hai tuần công việc phi công tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn của Vương thất Anh và Bộ Quốc phòng.

Khi Vương tằng tôn chào đời, 21 phát đại bác đã được bắn ở thủ đô các nước Bermuda, Anh, New Zealand, Canada, và chuông ở Tu viện Westminster cùng các nhà thờ khác đã reo vang. Một số danh lam thắng cảnh nổi tiếng đã chuyển sang màu xanh để đánh dấu sự ra đời của Vương tằng tôn. Công tước phu nhân xứ Cambridge và Công tước xứ Cambridge cùng với em bé mới sinh rời bệnh viện vào ngày 23 tháng 7. Tên của cậu bé được thông báo ngay ngày hôm sau.

Vương tôn George được rửa tội bởi Tổng giám mục Canterbury tại Nhà nguyện Vương thất thuộc Cung điện St. James ngày 23 tháng 11 năm 2013. Cha mẹ đỡ đầu của cậu bé gồm Oliver Baker, Emilia Jardine-Paterson, Bá tước Grosvenor, Jamie Lowther-Pinkerton, the Hon. Julia Samuel, William van Cutsem và Zara Phillips. Tại buổi lễ, Vương tôn mặc chiếc áo choàng truyền thống tương tự chiếc áo được may cho Victoria, Hoàng hậu Đức, đứa con đầu lòng của Nữ vương Victoria của Anh và sử dụng nước từ Sông Jordan.

Sự xuất hiện chính thức
Vương tôn George có chuyến công du đầu tiên với bố mẹ vào tháng 4 năm 2014, khi họ dành 3 tuần tại Úc và New Zealand. Mặc dù chỉ xuất hiện 2 lần, Vương tôn đã được đài BBC miêu tả là một nhân vật chính của chuyến đi. Thủ tướng Úc Tony Abbott dự đoán ở Tòa nhà Quốc hội tại Canberra rằng một ngày nào đó, George sẽ được chào đón như một vị vua của Australia. Tháng 6 cùng năm, Vương tôn xuất hiện lần đầu trước công chúng trên ban công Cung điện Buckingham tại buổi lễ Trooping the Colour, kỉ niệm sinh nhật của Nữ vương Elizabeth II.

Công tước và Bà Công tước xứ Cambridge muốn con mình có cuộc sống bình thường như mọi người khác. Cùng với 2 người em, Vương tôn nữ Charlotte và Vương tôn Louis, George hiếm khi xuất hiện trước công chúng, bao gồm cả những chuyến công du. Tháng 8 năm 2015, Điện Kensington thông báo rằng họ muốn tất cả giới truyền thông ngưng chụp những bức ảnh trái phép về Vương tôn George, vì họ cho rằng "sợi dây đã bị cắt đứt" khi nhiếp ảnh gia luôn túc trực bên cạnh.

Ngày 22 tháng 4 năm 2016, Vương tôn George gặp Barack Obama, cựu Tổng thống Hoa Kỳ. Cậu bé ngồi trên một con ngựa đồ chơi do ông Obama gửi tặng khi cậu bé mới ra đời.

Vương tôn George và Vương tôn nữ Charlotte đi cùng bố mẹ trong chuyến công du tới Canada, Đức và Ba Lan năm 2017.

Giáo dục
Tháng 1 năm 2016, George đi học tại trường mẫu giáo Westacre, tọa lạc gần nhà của gia đình tại Ammer Hall, Norfolk. Cậu đi học mẫu giáo lần đầu tiên tại trường Thomas Battersa vào ngày 7 tháng 9 năm 2017. Ở trường, cậu bé được gọi bằng cái tên George Cambridge.

Hiệu ứng Vương tôn George
Còn được gọi là "Hiệu ứng em bé vương thất", ám chỉ khi các món đồ quần áo hay sản phẩm được Vương tôn George sử dụng thì bán chạy hơn ban đầu. Hiệu ứng này được ghi nhận lần đầu khi George đến thăm New Zealand và Australia năm 2014, và các doanh nghiệp đã tận dụng lấy cơ hội này. Cậu bé xếp thứ 49 trong "Danh sách 50 người đàn ông ăn mặc đẹp nhất nước Anh" của tạp chí GQ.

Danh hiệu
22 tháng 7 năm 2013 - 8 tháng 9 năm 2022: His Royal Highness Vương tằng tôn George xứ Cambridge Điện Hạ
8 tháng 9 năm 2022 - 9 tháng 9 năm 2022: His Royal Highness Prince George of Cornwall and Cambridge (Vương tôn George xứ Cornwall và Cambridge Điện Hạ)
9 tháng 9 năm 2022 - nay: His Royal Highness Prince George of Wales (Vương tôn George xứ Wales Điện Hạ)

Tham khảo

Vương tử Anh
Hoàng gia Anh
Vương tộc Windsor
Người Luân Đôn
Thiếu nhi hoàng gia


title: Nguyễn Văn Lộc (bộ trưởng)

text:
Nguyễn Văn Lộc sinh ngày 14 tháng 3 năm 1914 tại Thôn Tảo Khê - Xã Tảo Dương Văn - Huyện Ứng Hòa - Tỉnh Hà Đông (nay là Thành phố Hà Nội), mất năm 1979 được an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch - Hà Nội. Ông là nhà cách mạng Việt Nam, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp, Bộ trưởng Chủ nhiệm Ủy ban Thanh tra của Chính phủ.

Ông có tên gọi khác là Trương Đỗ Uông, quê quán ở Thôn Tảo Khê - Xã Tảo Dương Văn - Huyện Ứng Hòa - Thành phố Hà Nội, tham gia cách mạng từ năm 18 tuổi.

Tháng 2 - 1938, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam); đồng thời, ông cũng được cử làm Bí thư Chi bộ Tảo Khê - đây là Chi bộ Đảng đầu tiên ở Huyện Ứng Hòa và ở phía Nam tỉnh.

Năm 1942 - 1944 ông là Bí thư Tỉnh ủy Sơn Tây và Hà Đông (cũ). Năm 1945 - 1946 ông là Sứ ủy viên Bắc Kỳ phụ trách các tỉnh Hà Đông, Sơn Tây. Tháng 4/1946 ông được giao phụ trách phong trào của 3 tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn và Thái Nguyên.

Giai đoạn năm 1947 - 1956, khi kháng chiến chống Pháp bùng nổ, ông được cử làm Phó Bí thư Khu ủy khu II; Phó Bí thư liên khu III (1948); Bí thư liên khu ủy III, Chủ tịch Mặt trận thống nhất Liên khu III (1954).

Chủ tịch Ủy ban Hành chính Liên khu 3 (2/1956 - 8/1957). Tháng 7/1958, ông được bổ nhiệm Thứ trưởng Bộ Thủy lợi.

Năm 1960, tại Đại hội lần thứ ba của Đảng ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam. Sau đó được bổ nhiệm làm Bí thư Đảng Đoàn, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp (30/10/1967 - 4/1971); Bộ trưởng, Phó Chủ nhiệm thường trực Ủy ban Nông nghiệp Trung ương (4/1971 - 28/3/1974) (thay cho Nghiêm Xuân Yêm); Bí thư Đảng Đoàn, Bộ trưởng Chủ nhiệm Ủy ban Thanh tra của Chính phủ (28/3/1974 - 1979)...

Dù ở đâu, giữ cương vị nào ông Nguyễn Văn Lộc cũng phát huy phẩm chất của người chiến sĩ cộng sản ưu tú và có những cống hiến xuất sắc, xứng đáng là một cán bộ cách mạng lão thành được Đảng, Nhà nước và nhân dân tôn vinh, kính trọng. Với những công lao đóng góp cho cách mạng Việt Nam, ông đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng và truy tặng các Huân trương cao quý:

- Huân chương Độc lập hạng III

- Huân chương kháng chiến chống Pháp hạng Nhất

- Huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất

- Truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh

- Năm 2008, ông được Đảng và Nhà nước truy tặng huân chương cao quý nhất - Huân chương sao vàng.

Hiện nay, tại Phường Mỗ Lao - Quận Hà Đông - Thành phố Hà nội có đường mang tên ông.

Chú thích

Sinh năm 1914
Mất năm 1979
Người Hà Tây
Bí thư Tỉnh ủy Hà Đông
Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam
Tổng Thanh tra Chính phủ Việt Nam
Huân chương Sao Vàng
Thứ trưởng Việt Nam
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Xứ ủy viên Xứ ủy Bắc Kỳ


title: Di chỉ Tam Tinh Đôi

text:
Di chỉ Tam Tinh đôi (, nghĩa đen: Gò ba sao) là một di chỉ khảo cổ học nằm trong địa phận thành phố Quảng Hán, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc. Đồng thời, Tam Tinh Đôi cũng là tên gọi của một văn hóa thời đại đồ đồng trước đây chưa biết mà nó là di chỉ điển hình. Hiện nay người ta tin rằng Tam Tinh Đôi là địa điểm của một đô thị lớn của Trung Hoa cổ đại. Văn hóa thời đại đồ đồng mà nó thuộc về đã được tái phát hiện vào năm 1987 khi các nhà khảo cổ học khai quật một lượng đáng kể các cổ vật có niên đại cacbon phóng xạ là khoảng thế kỷ 12-11 TCN. Văn hóa đã tạo ra các cổ vật này hiện nay được biết đến như là văn hóa Tam Tinh Đôi, và các nhà khảo cổ học coi nó là thuộc về thời kỳ lịch sử của vương quốc Thục cổ đại. Các cổ vật này hiện nay được trưng bày tại Bảo tàng Tam Tinh Đôi ở phía tây thành phố cấp huyện Quảng Hán.

Phát hiện tại Tam Tinh Đôi cũng như các phát hiện khác, chẳng hạn các ngôi mộ tại Tân Can ở Giang Tây, đang thách thức diễn giải truyền thống cho rằng nền văn minh Trung Hoa đã lan tỏa từ vùng đồng bằng trung tâm sông Hoàng Hà, và các nhà khảo cổ học Trung Hoa đã bắt đầu đề cập tới khái niệm "nhiều trung tâm cải tiến hợp cùng nhau đã diễn ra trước văn minh Trung Hoa".

Lịch sử phát hiện
Là di chỉ vương quốc Thục cách đây khoảng 5000 đến 3000 năm. Di chỉ Tam Tinh Đôi chỉ được phát hiện vào mùa xuân năm 1929, trong lúc một người nông dân ra làm ruộng đã phát hiện một đống đồ ngọc tinh xảo đẹp mắt. Di chỉ Tam Tinh Đôi đại diện cho di chỉ đồ đồng của nước Thục cổ, đánh thức nền văn minh Tam Tinh Đôi của nước Thục trong suốt 3000 năm lịch sử.

Năm 1986, các nhà khảo cổ khai quật ra hai hầm làm lễ tế rất quy mô, hơn 1000 văn vật quý đẹp tuyệt vời và làm rung động cả thế giới cổ vật. Cùng với việc khai quật ra hàng loaṭ văn vật quý hiếm tinh xảo và mang tính chất thần bí, những điều bí ẩn của lịch sử cũng lần lượt xuất hiện. Hiện nay, bảo tàng Tam Tinh Đôi tỉnh Tứ Xuyên là bảo tàng thu hút du khách với bộ sưu tập đồng hiếm có của nước Thục xưa, là nơi nghiên cứu của các nhà khoa học.

Mặt nạ đồng
Mặt nạ đồng là một trong những cổ vật quý hiếm và kỳ lạ nhất trong bộ sưu tập hơn 1000 cổ vật Tam Tinh Đôi. Kỳ lạ là tại khu vực Hà Nam chỉ khai quật văn minh Tam Tinh Đôi chỉ có đỉnh, chậu,...trong khi đó, tượng mặt nạ Tam Tinh Đôi lại miêu tả một khuôn mặt khác hoàn toàn với người đương đại, mắt to, mồm bẹp và rộng, lông mày rậm, không có cằm, khuôn mặt nửa cười, nửa giận.

Cho đến thời điểm hiện tại, người ta vẫn không hiểu, khuôn mặt này biểu thị cho cái gì, miêu tả ai và dùng để làm gì là một câu hỏi các nhà khoa học chưa có lời giải đáp.

Tem bưu chính Tam Tinh Đôi
Di chỉ đồ đồng Tam Tinh Đôi hiện nay được đưa lên bộ tem bưu chính do Trung Quốc phát hành năm 2012 với 1 block và 2 tem.

Tham khảo

Sử Trọng Văn, Trần Kiều Sinh (2011)-Văn hóa Trung Hoa, Nhà xuất bản truyền bá Ngũ Châu và Nhà xuất bản tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.

Xem thêm
 Danh sách các hóa thạch tiến hóa của con người
 Tiến trình tiến hóa loài người

Liên kết ngoài

Khu dân cư thành lập thiên niên kỷ 2 TCN
Cổ Thục
Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Tứ Xuyên
Địa điểm khảo cổ ở Trung Quốc


title: Đảo luyện đồ

text:
Đảo luyện đồ (chữ Hán: 搗練圖) là bức tranh lụa cuộn của họa sĩ thời Đường Trương Huyên (713-755). Bức tranh này miêu tả cảnh trong cung đình những người phụ nữ đang giã tơ tằm làm quần áo cho mùa đông.

Mô tả

Nó thường được xem như là một tài liệu quý giá về hoạt động của phụ nữ cổ đại dưới thời Tống, đặc biệt là cách trồng dâu nuôi tằm, tuy nhiên, bằng chứng văn học làm sáng tỏ rằng bức tranh của Trương Huyên đáng kể xét lại, nhìn bức tranh bên ngoài là trình bày ba công đoạn ban đầu của sản xuất quần áo tuy nhiên tác phẩm còn độc đáo ở chỗ nó còn có ý nghĩa về mặt văn học, và có hàm ý phồn thực. Tác phẩm chỉ miêu tả công việc của người phụ nữ với chồng mình là nuôi tằm, dệt vải, sự chung thủy của người vợ với chồng mình, nhưng sâu xa, tác phẩm hàm ý sự trung thành của tác giả của mình với triều đại đang sống, gửi gắm tâm tư nguyện vọng với hoàng đế đang cai trị, ẩn dụ sự tận tâm với vua, sự cúc tung tận tụy của mệnh quan triều đình với vị vua tại vị của mình.

Công việc trong bức tranh mô tả chi tiết công đoạn của người trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải, phản ánh một giai đoạn lịch sử một thời của nông nghiệp, thủ công nghiệp dưới thời Đường, sự thịnh vương sung túc thể hiện trên quần áo người phụ nữ trong tranh. Tóc búi cao, quần áo tươm tất, sạch đẹp, tuy nhiên phản ánh trang phục thời Đường trong hoàng tộc còn có phần nặng nhọc, to và thô kệch dù hoa văn, họa tiết trên chất liệu vải sắc sảo, tuyệt đẹp.

Công đoạn dệt vải là sau khi dệt thường thô cứng, vì vậy phải giã và đập, việc giã và đập làm cho chất liệu vải mềm mại hơn. Hành động thêu, nhuộm, đập giã mô tả khá chi tiết thành 3 phần(3 công đoạn) khác nhau.

Phân công nhiệm vụ trong xã hội rất rõ rệt và được thể hiện trong tranh dưới thời Đường, trẻ em thì không tham gia vào lao động mà chỉ nô đùa, người phụ nữ ở nhà cáng đáng chuyện đồng áng, trồng dâu, nuôi tằm, chăm sóc con, người đàn ông làm kinh doanh, buôn bán hay làm các công viêc quan trọng.

Bản sao
Đến thời Tống, vua Tống Huy Tông đã sao chép lại bức tranh này. Bản sao "Đảo luyện đồ" của Tống Huy Tông cũng là bản sao duy nhất của bức tranh này còn tồn tại đến nay và hiện được lưu giữ tại Viện Bảo tàng Nghệ thuật ở thành phố Boston, bang Massachusetts, Hoa Kỳ.

Tem bưu chính
Ngày 13-04-2013, Bưu chính Trung Quốc phát hành bộ tem chuyên đề gồm 3 mẫu và 1 block giới thiệu bức tranh "Đảo luyện đồ" (Giã lụa trắng) của danh họa Trương Huyên thời Đường.

Tham khảo

 Sử Trọng Văn, Trần Kiều Sinh (2011)-Văn hóa Trung Hoa, Nhà xuất bản truyền bá Ngũ Châu và Nhà xuất bản tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.

Hội họa triều Đường
Tranh vẽ nhà Tống


title: Tô giới

text:
Theo luật quốc tế, một Tô giới là một phần đất nằm trong một quốc gia có chủ quyền nhưng bị một thực thể khác quản lý. Thường thường là một cường quốc thực dân hay một thế lực nào đó được cường quốc thực dân hậu thuẫn như trong trường hợp các công ty mậu dịch thực dân.

Thường thường tô giới bị nhân nhượng hay được cho phép hay thậm chí bị chiếm giữ từ một quốc gia yếu thế sang cho một cường quốc mạnh hơn. Thí dụ, Nhà Thanh của Trung Hoa suy yếu cả về quân sự lẫn chính trị vào thế kỷ 19 bị ép buộc ký một số hiệp ước được cho là bất công, đã trao cho nhiều cường quốc thực dân châu Âu và Nhật Bản một số quyền lợi trong đó có các tô giới.

Tô giới Áo-Hung
Một trong số các tô giới tại Thiên Tân, Trung Hoa (1901–1917). Chính thức được Áo từ bỏ vào năm 1919 (Hiệp ước Saint-Germain) và Hungary năm 1920 (Hiệp ước Trianon).

Tô giới Bỉ
Nghị viện Guatemala ra quyết định ngày 4 tháng 5 năm 1843 trao khu Santo Tomas "vĩnh viễn" cho Compagnie belge de colonisation, một công ty tư nhân của Bỉ nằm dưới sự bảo hộ của Vua Leopold I. Nỗ lực thực dân hóa của Bỉ chấm dứt vài năm sau đó vì thiếu phương tiện tài chính và khí hậu khắc nghiệt.
Khu Lado nằm trong Sudan thuộc Anh-Ai Cập được Nhà nước Tự do Congo thuê mướn (không tự là một phần đất thuộc Bỉ nhưng nằm trong một liên hiệp tư nhân với Bỉ dưới thời Vua Leopold II) (1894–1910)
Các tô giới của Bỉ tại Thiên Tân, Trung Hoa (1902–1931)

Tô giới Anh

Chính phủ Anh nắm giữ
Hồng Kông bị Trung Hoa nhượng lại cho Anh năm 1841–42 theo Hiệp ước Nam Kinh. Ngày 24 tháng 10 năm 1860, Bán đảo Cửu Long và Đảo Ngang Thuyền bị Trung Hoa nhượng lại theo Hiệp ước Bắc Kinh (Anh nhận bàn giao ngày 4 tháng 2 năm 1861). Ngày 9 tháng 6 năm 1898, Tân Giới (bao gồm các khu vực nằm phía bắc bán đảo Cửu Long cùng với 230 đảo nhỏ) được Trung Hoa cho thuê mướn trong 99 năm. Ngày 19 tháng 12 năm 1984, Anh đồng ý trao trả toàn bộ Hồng Kông — bao gồm tất cả các lãnh thổ từng bị nhượng lại vĩnh viễn cho Trung Quốc vào ngày 1 tháng 7 năm 1997.
Ngày 20 tháng 11 năm 1846, một tô giới Anh tại Thượng Hải, Trung Hoa được thành lập (Anh chiếm đóng Thượng Hải từ ngày 16 tháng 6 đến ngày 29 tháng 8 năm 1842 trong Chiến tranh Nha phiến). Ngày 27 tháng 11 năm 1848, tô giới này được mở rộng, nhưng ngày 21 tháng 9 năm 1863 (sau khi Thượng Hải được đề nghị trở thành một "thành phố tự do" độc lập nhưng bị Trung Hoa bác bỏ) một khu định cư quốc tế tại Thượng Hải được thành lập bằng cách tập hợp lại các tô giới của Anh và Mỹ (hoàn thành vào tháng 12 năm 1863).
Tô giới Anh tại Thiên Tân là trung tâm mậu dịch, nằm trên hữu ngạn Hải Hà phía dưới thành phố, chiếm diện tích khoảng .
Ngày 1 tháng 7 năm 1898, đảo Lưu Công trong vịnh Uy Hải, bị Nhật Bản chiếm đóng từ ngày 30 tháng 1 năm 1895 – 1898 và Uy Hải Vệ được Trung Hoa cho Anh thuê mướng cho đến khi Uy Hải Vệ được trả lại cho Trung Hoa ngày 1 tháng 10 năm 1930; tô giới này giữ nguyên trạng chính quyền riêng biệt cho đến năm 1938.
 Tô giới Anh trên đảo Sa Diện tại Quảng Châu

Tư nhân Anh nắm giữ
Tô giới Tati 1872–1911 là một phần đất nhỏ thuộc Botswana ngày nay, bị tách rời khỏi Vương quốc Matabele.

Tô giới Canada
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, cộng hòa Pháp cấp cho Canada quyền sử dụng vĩnh viễn một phần đất nằm trên đỉnh Vimy dưới chủ đích để Canada sử dụng khu đất này thiết lập một đài tưởng niệm chiến trường và công viên. Công viên này có tên là Đài tưởng niêm Quốc gia Canada Vimy, bao gồm một tượng đài hùng vĩ để ghi công những người lính ngã xuống, một bảo tàng và nhiều công trình phục chế gồm các giao thông hào, đường hầm, nghĩa trang được bảo tồn.

Tô giới Pháp

Trạm Giang từ ngày 27 thánh 5 năm 1898, Pháp thuê lãnh thổ này (dưới quyền của một thống xứ Pháp, thuộc cấp của thống đốc Bắc Kỳ trong Đông Dương thuộc Pháp) với tên gọi là lãnh thổ Quảng Châu Loan cho đến khi bị Nhật Bản chiếm đóng vào tháng 2 năm 1943. Chính phủ Vichy Pháp trao tô giới này cho chính phủ quốc gia Trung Hoa do Nhật Bản bảo hộ (không được chính phủ Pháp Tự do hay Trung Hoa Dân Quốc công nhận). Nhật Bản chiếm đóng từ tháng 2 năm 1943 đến tháng 9 năm 1945. Pháp chính thức trao trả lại cho Trung Hoa ngày 28 tháng 2 năm 1946.
6 tháng 4 năm 1849 tô giới Pháp tại Thượng Hải được thành lập. Ngày 17 tháng 7 năm 1854, hội đồng khu tự quản được thành lập.
Tô giới Pháp tại Thiên Tân (1860-1946)
Một trong số các tô giới tại Hán Khẩu từ 1898-1946, hiện nay thuộc thành phố Vũ Hán.
Tô giới Pháp trên đảo Sa Diện tại Quảng Châu (1861-1946)

Tô giới Đức
Tất cả tại Trung Hoa:
Ngày 6 tháng 3 năm 1898, Đức thuê mướn Thanh Đảo trong thời hạn 99 năm (Vịnh Giao Châu); nó đã bị Đức chiếm đóng từ ngày 14 tháng 11 năm 1897. Ngày 23 tháng 8 năm 1914, Trung Hoa Dân Quốc hủy bỏ hợp đồng thuê mướn của Đức, nhưng được biết là tô giới này đã bị Nhật Bản chiếm đóng từ ngày 7 tháng 11 năm 1914.
Một trong số các tô giới tại Thiên Tân là của Đức
Một trong số các tô giới tại Hán Khẩu là của Đức

Tô giới Ý
 Một tô giới tại Thiên Tân được Nhà Thanh của Trung Hoa trao cho Vương quốc Ý vào ngày 7 tháng 9 năm 1901. Tô giới này do một lãnh sự Ý quản lý và có dân số khoảng 6.261 vào năm 1935, trong đó có 536 người ngoại quốc.
 Một số tàu của Hải quân Hoàng gia Ý (Regia Marina) có căn cứ tại Thiên Tân. Trong thời Chiến tranh thế giới thứ hai, các tàu chính của Ý có căn cứ tại Thiên Tân là tàu thả mìn Lepanto và tàu pháp Carlotto.
 Ngày 10 tháng 9 năm 1943, tô giới Ý tại Thiên Tân bị Nhật Bản chiếm đóng. Năm 1943, Cộng hòa Xã hội Ý của nhà độc tài phát xít Ý là Benito Mussolini trao tô giới này cho Chính phủ Quốc gia thân Nhật Bản. Sự việc này không được Vương quốc Ý hay Trung Hoa Dân Quốc hay các chính phủ trên thế giới công nhận. Ngày 10 tháng 2 năm 1947, tô giới này được Cộng hòa Ý chính thức trao trả lại cho Trung Hoa Dân Quốc.

Tô giới Nhật
Tại Trung Hoa:
Quan Đông Châu (Cảng Arthur hay Lữ Thuận Khẩu) từng là một tô giới Nga (xem bên dưới) tại Trung Hoa cho đến khi bị Nhật Bản chiếm đóng ngày 2 tháng 1 năm 1905. Từ 5 tháng 9 năm 1905 là lãnh thổ thuê mướn của Nhật Bản, cảng Arthur được đổi tên thành Lữ Thuận. Chính quyền dân sự thay thế chính quyền quân sự vào ngày 12 tháng 4 năm 1919. Bị Liên Xô chiếm đóng từ ngày 22 tháng 8 năm 1945. Từ tháng 9 năm 1945 – 11 tháng 10 năm 1955 nằm dưới quyền quản lý chung của Liên Xô và Trung Quốc (lúc đó cùng là đồng chí cộng sản) cho đến ngày 11 tháng 10 năm 1955 được tái sáp nhập vào Trung Quốc với tên gọi Đại Liên.
tô giới duy nhất không phải của các quốc gia Tây phương tại Thiên Tân.
tô giới duy nhất không phải của các quốc gia Tây phương tại Hán Khẩu (nay là một phần của Vũ Hán).

Tại Triều Tiên trước khi Nhật sáp nhập Triều Tiên năm 1910:
Busan
Incheon

Tô giới Bồ Đào Nha
Ma Cao: khoảng 1552–1553, Bồ Đào Nha được phép thiết lập một khu định cư như phần thưởng vì đã đánh bại cướp biển và làm trung gian giao thương giữa Trung Hoa và Nhật Bản cũng như giao thương giữa hai nước và châu Âu. Tô giới này được thuê từ năm 1670. Tô giới này trở thành một thuộc địa Bồ Đào Nha vào giữa thế kỷ 19. Chính phủ Trung Quốc tiếp nhận lại chủ quyền đối với Ma Cao vào ngày 20 tháng 12 năm 1999, kết thúc 329 năm làm thuộc địa Bồ Đào Nha.

Tô giới Nga
Quan Đông Châu (Cảng Arthur, Lữ Thuận Khẩu), bị đế quốc Nga chiếm đóng từ ngày 27 tháng 12 năm 1897. Ngày 27 tháng 3 năm 1898, Cảng Arthur trở thành lãnh thổ thuê mướn của Nga với tên gọi Kvantunskaya oblast. Từ ngày 12 tháng 8 năm 1903 là bản doanh của phó vương Nga đặc trách vùng Viễn Đông cho đến khi bị Nhật Bản chiến đóng ngày 2 tháng 1 năm 1905. Nhật Bản thuê mướn lãnh thổ này từ ngày 5 tháng 9 năm 1905 (gọi là Lãnh thổ Quan Đông)
một trong số các tô giới tại Thiên Tân.
một trong số các tô giới tại Hán Khẩu, nay thuộc Vũ Hán.
Hanko (Hangö theo tiếng Phần Lan), một bán đảo gần thủ đô Helsinki, được Liên Xô thuê trong một thời hạn là 30 năm làm căn cứ hải quân trong biển Baltic, gần lối vào vịnh Phần Lan theo Hiệp ước Hòa bình Moscow kết thúc Chiến tranh Liên Xô-Phần Lan vào ngày 6 tháng 3 năm 1940. Trong Mặt trận Phần Lan, quân Liên Xô bị buộc phải rút khỏi Hanko vào đầu tháng 12 năm 1941. Trong Hiệp định hòa bình Paris năm 1947, Liên Xô chính thức hủy bỏ kế ước thuê mướn sớm hơn hạn định là đến năm 1970. Vai trò của căn cứ hải quân Hanko được thay thế bởi Porkkala, cũng là một bán đảo khác của Phần Lan nhưng xa một ít về phía đông từ vịnh Phần Lan theo thỏa thuận ngưng bắn giữa Phần Lan và Liên Xô ngày 19 tháng 9 năm 1944. Nó được trả lại cho Phần Lan vào tháng 1 năm 1956. Cả hai trường hợp, Liên Xô tự giới hạn dành riêng cho một bộ tư lệnh quân sự, không có một chính quyền dân sự nào được thiết lập.

Tô giới Hoa Kỳ
Căn cứ Hải quân Vịnh Guantanamo: thuê từ Cuba (hiện nay đang có tranh chấp về thuê mướn) theo các hiệp ước năm 1903 và 1934; không có chính quyền dân sự mà chỉ có bộ tư lệnh quân sự.
Hai tô giới tại Trung Hoa thời đế chế:
Tô giới Mỹ năm 1848/54 tại Thượng Hải (từ 17 tháng 11 năm 1843) được thành lập cho đến ngày 21 tháng 9 năm 1863 khi một khu định cư quốc tế tại Thượng Hải được thành lập qua việc kết hợp tất cả các tô giới của Mỹ và Anh (hoàn thành vào tháng 12 năm 1863).
 một trong số các tô giới tại Thiên Tân, Trung Hoa.
Vô số các nghĩa trang và đài tưởng niệm do Ủy ban đặc trách đài tưởng niệm chiến tranh Mỹ quản lý. Các nghĩa trang này nằm tại Bỉ, Cuba, Pháp, Gibraltar, Ý, Luxembourg, Mexico, Morocco, Hà Lan, Quần đảo Bắc Mariana, Panama, Papua New Guinea, Philippines, Quần đảo Solomon, Tunisia, và Anh. Các nơi nổi tiếng nhất trong số là Đài tưởng niệm và Nghĩa trang Normandy tại Pháp và Đài Tưởng niệm John F. Kennedy tại Runnymede, Vương quốc Anh.

Tô giới chung
Ngày 21 tháng 9 năm 1863 (sau khi Thượng Hải được đề nghị trở thành một thành phố tự do độc lập và bị Trung Hoa bác bỏ vào năm 1862), một khu định cư ngoại quốc được thành lập qua việc kết hợp các tô giới của Anh và Mỹ (hoàn thành vào tháng 12 năm 1863); năm 1896 tô giới được mở rộng.
Ngày 7 tháng 7 năm 1927, chính quyền thành phố Đại Thượng Hải của Trung Hoa được chính thức thành lập.
Tháng 1 và 2 năm 1931, Nhật Bản chiếm đóng Hồng Khẩu và ngày 9 tháng 11 năm 1937 chiếm đóng thành phố Thượng Hải nhưng mãi đến ngày 8 tháng 12 năm 1941 Nhật Bản mới chiếm đóng khu định cư quốc tế (nhưng không chiếm tô giới của Pháp). Nhật Bản giải tán khu định cư này năm 1942.
Tháng 2 năm 1943, khu định cư chính thức được Mỹ và Anh giải tán. Tháng 9 năm 1945, lãnh thổ cuối cùng được trao trả lại cho Trung Hoa.
Khu Công xứ Bắc Kinh trên thực tế là một tô giới.

Tham khảo

WorldStatesmen—also by concession holder—or by country for non-colonial territories

Chủ nghĩa thực dân
Chủ nghĩa đế quốc
Các dạng nhà nước hợp hiến

Lãnh thổ phụ thuộc
Quan hệ ngoại giao của nhà Thanh