title: Temnospondyli

text:
Temnospondyli (từ tiếng Hy Lạp τέμνειν (temnein, "cắt") và σπόνδυλος (spondylos, "xương sống")) là một bộ đa dạng động vật bốn chân, thường được coi là động vật lưỡng cư nguyên thủy, phát triển mạnh trên toàn thế giới vào thời gian kỷ Cacbon, kỷ Permi và kỷ Trias. Một số loài tiếp tục sinh tồn cho đến kỷ Phấn trắng. Hóa thạch đã được tìm thấy trên khắp các châu lục. Trong khoảng 210 triệu năm lịch sử tiến hóa, chúng thích nghi với một loạt các môi trường sống, bao gồm cả nước ngọt, trên mặt đất, và môi trường biển, thậm chí cả ven biển. Lịch sử cuộc sống của chùng cũng được tìm hiểu, với hóa thạch được biết đến từ giai đoạn ấu trùng, biến thái, và trưởng thành. Hầu hết temnospondyli sống bán thủy sinh, mặc dù một số đã gần như hoàn toàn sống trên mặt đất, trở về nước chỉ để sinh sản. Temnospondyli là một trong số các vật có xương sống đầu tiên hoàn toàn thích nghi với cuộc sống trên đất liền. Mặc dù Temnospondyli được coi là động vật lưỡng cư, nhiều thành viên có các đặc điểm, chẳng hạn như vảy, móng vuốt, và giáp như tấm xương, giúp tách biệt chúng với các loài lưỡng cư hiện đại.

Temnospondyli đã được biết đến từ đầu thế kỷ 19, và ban đầu được cho là bò sát. Chúng được mô tả tại các thời điểm khác nhau như Batrachia, Stegocephalia, và Labyrinthodontia, mặc dù những tên này bây giờ ít được sử dụng. Các giả thuyết khác nhau cho rằng hoặc Temnospondyli, hoặc một nhóm lưỡng cư thời kỳ đầu khác là Lepospondyli, là tổ tiên của động vật lưỡng cư hiện đại, thậm chí đôi khi xem cả hai đều là tổ tiên của lưỡng cư hiện tại (bộ Không chân xuất phát từ Lepospondyli, còn bộ Không đuôi và bộ Có đuôi xuất phát từ Temnospondyli).

Lịch sử tiến hóa

Kỷ Cacbon và đầu kỷ Permi

Temnospondyli xuất hiện vào đầu kỷ Cacbon, khoảng 330 triệu năm trước (Mya). Trong suốt kỷ Cacbon, Temnospondyli gồm các dạng cơ bản kích thước trung bình, như Dendrerpeton hoặc dạng bán thủy sinh cỡ lớn (Cochleosaurus). Số khác, phát triển hơn, ví dụ Amphibamidae, nhỏ hơn và thích nghi nhiều hơn với đời sống trên cạn. Những sinh vật này bề ngoài giống bộ Có đuôi, vài đơn vị phân loại, như chi Branchiosaurus, còn có mang ngoài giống axolotl hiện đại. Vào cuối kỷ Cacbon và đầu kỷ Permi (khoảng 300 Mya), nhiều nhóm, ví dụ Dissorophidae và Trematopidae tiến hóa mạnh, các chi và cột sống khỏe thích hợp cho đời sống cạn, số khác như Eryopidae, phát triển thành sinh vật săn mồi bán thủy sinh lớn. Dvinosauria, một nhóm temnospondylia nhỏ, tiến hóa từ các tổ tiên trên cạn vào cuối kỷ Cacbon.

Cuối kỷ Permi

Vào cuối kỷ Permi, hạn hán tăng nhanh và sự đa dạng hóa của động vật bò sát làm các Temnospondyli trên cạn suy giảm, nhưng các loài bán thủy sinh và thủy sinh tiếp tục tiến hóa, như chi Melosaurus lớn ở đông Âu. Nhóm Archegosauridae, phát triển mỏ dài và bề ngoài giống cá sấu. Prionosuchus của Archegosauridae tại Brazil là chi động vật lưỡng cư lớn nhất được biết đến, dài 9 m.

Đại Trung Sinh
Temnospondyli tiếp tục thành công và đa dạng hóa vào cuối kỷ Permi (260.4 - 251.0 Mya), một nhóm lớn tên Stereospondyli trở nên lệ thuộc hơn vào đời sống dưới nước. Cột sống yếu hơn, các chi nhỏ, hộp sọ lớn và dẹp, và mắt hướng lên trên. Trong thời kỳ kỷ Trias, những động vật này thống trị hệ sinh thái nước ngọt. Trias sớm (251.0 - 245.0 Mya) một nhóm lưỡng cư ăn cá mõm dài, Trematosauroidea, thậm chí thích nghi với đời sống biến. Một nhóm khác, Capitosauroidea, gồm những sinh vật từ vừa tới lớn , với hộp sọ dẹp và dài, có thể lơn một mét ở Mastodonsaurus. Những loài này dành gần như cả đời của chúng ở dưới nước để tìm mồi.

Phân loại
Ban đầu, Temnospondyli được phân loại theo cấu trúc của đốt sống. Các dạng đầu tiên, với đốt sống phức tạp bao gồm một số yếu tố riêng biệt, được đặt trong phân bộ Rachitomi, và các dạng thủy sinh lớn kỷ Trias với đốt sống đơn giản được đặt trong phân bộ Stereospondyli. Với sự phát triển gần đây của phát sinh chủng loài, phân loại này không còn khả thi nữa. Điều kiện kiểu rachitomi cơ bản được tìm thấy trong nhiều động vật bốn chân nguyên thủy, chứ không phải chỉ có ở một nhóm Temnospondyli. Hơn nữa, sự khác biệt giữa các kiểu cột sống Rachitomi và Stereospondyli không hoàn toàn rõ ràng. Một số loài Temnospondyli có đốt sống rachitomi, bán rhachitomi, và stereospondyli tại các vị trí khác nhau trên cùng một cột sống. Một số loài khác có hình thái trung gian không phù hợp với bất kỳ thể loại phân loại nào. Rachitomi không còn được công nhận là một nhóm, nhưng Stereospondyli vẫn được coi là hợp lệ. Dưới đây là một phân loại đơn giản của Temnospondyli cho thấy các nhóm hiện đang được công nhận:

Lớp Amphibia
Bộ Temnospondyli
Siêu họ Edopoidea
Họ Cochleosauridae (Chenoprosopidae)
Họ Edopidae
Họ Dendrerpetontidae
Phân bộ Dvinosauria
Phân bộ Euskelia
Siêu họ Dissorophoidea
Họ Amphibamidae
Họ Branchiosauridae
Họ Dissorophidae
Họ Micromelerpetontidae
Siêu họ Eryopoidea
Họ Eryopidae
Họ Parioxyidae
Họ Zatrachydidae
Nhánh Limnarchia
Nhánh Stereospondylomorpha
Siêu họ Archegosauroidea
Họ Actinodontidae
Họ Archegosauridae
Họ Intasuchidae (vị trí không chắc chắn)
Phân bộ Stereospondyli
Họ Peltobatrachidae
Họ Lapillopsidae
Họ Rhinesuchidae
Họ Lydekkerinidae
Nhánh Capitosauria
Siêu họ Mastodonsauroidea (Capitosauroidea)
Họ Heylerosauridae
Họ Mastodonsauridae
Họ Sclerothoracidae
Phân thứ bộ Trematosauria
Siêu họ Trematosauroidea
Siêu họ Metoposauroidea
Siêu họ Plagiosauroidea
Siêu họ Brachyopoidea
Siêu họ Rhytidosteoidea

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Temnospondyli Tree of Life project page on temnospondyls.
 Temnospondyli Palaeos page on temnospondyls.

Temnospondyli
Lớp Lưỡng cư tiền sử
Kỷ Than đá
Động vật lưỡng cư kỷ Than đá
Động vật lưỡng cư kỷ Permi
Động vật lưỡng cư kỷ Tam Điệp
Động vật lưỡng cư kỷ Jura
Động vật lưỡng cư kỷ Creta
Động vật lưỡng cư tiền sử


title: Sân bay Daniel Z. Romualdez

text:
Sân bay Daniel Z. Romualdez (sân bay nội địa Tacloban) là một sân bay nội địa ở thành phố Tacloban. Sân bay phục vụ thành phố Tacloban và khu vực Leyte.
Sân bay Daniel Z. Romualdez bị tàn phá trong bão Haiyan năm 2013. Năm 2012, sân bay này đã phục vụ 1,1 triệu lượt khách.
Sân bay này là cửa ngõ chính nối Manila và Cebu với vùng Đông Visayas ở trung bộ Philippines. Đây là sân bay chính hạng 1 It is a Class (sân bay nội địa chính) theo phân loại của Cục hàng không dân dụng Philippines, cơ quan quản lý vận hành tất cả các sân bay ở Philippines ngoại trừ các sân bay quốc tế lớn. Tại thời điểm năm 2013, sân bay Daniel Z. Romualdez Airport xếp thứ 8 về lưu lượng khách phục vụ trong 45 sân bay thương mại ở Philippines. Sân bay được đặt tên theo cựu chủ tịch Hạ viện Philippines Daniel Z. Romualdez.

Tham khảo

Sân bay Philippines


title: Buick

text:
Buick () là nhãn hiệu xe sang của General Motors (GM). Các dòng xe của Buick được bán tại Hoa Kỳ, Canada, México, Trung Quốc và Israel. Mô hình Buick chia sẻ một số kiến trúc với các thương hiệu khác của GM.

Những năm đầu thành lập
Buick hiện là thương hiệu ô tô lâu đời nhất của Mỹ, và một trong những thương hiệu ô tô lâu đời nhất trên thế giới. Nó có nguồn gốc từ công ty Buick Auto-Vim and Power vào năm 1899, nhà sản xuất động cơ đốt trong độc lập và động cơ xe hơi, và sau đó đã kết hợp với Công ty ô tô Buick vào ngày 19 tháng 5 năm 1903 bởi David Dunbar Buick (người Scotland) ở Detroit, Michigan.

Một năm sau đó, công ty được tiếp quản bởi James H. Whiting (1842-1919) và ông đã chuyển trụ sở công ty về Flint, Michigan. Năm 1904, ông đưa William C. Durant lên làm quản lý mới cho mình. Buick đã bán cổ phần của mình lấy một khoản tiền nhỏ, và qua đời trong hoàn cảnh khiêm tốn 25 năm sau đó.

Các giai đoạn phát triển

Năm 1940
1942 - Sản xuất các M18 Hellcat xe tăng quân đội
1948 - Dynaflow hộp số tự động đầu tiên cung cấp
1949 - Lần đầu tiên xuất hiện cửa sổ.

Năm 1950
1953 - kỷ niệm 50 năm và giới thiệu của Buick của động cơ V8 Buick và Roadmaster Skylark
1955 - Mô hình bán chạy trong năm với 738.814 Buicks
1959 - Electra, Invicta và LeSabre và 401 cu. in V-8 (trong Electras & Invicta) giới thiệu
Năm 1960
1961 - Skylark khai tên nơi như mô hình đầu mới đặc biệt xe nhỏ gọn với 215 cu mới. in nhôm V-8
1962 - Wildcat giới thiệu như là mức độ trang trí trên Invicta. đặc biệt có tên là Motor Trend Xe của năm.
1963 - Riviera giới thiệu như là mô hình riêng của mình với 425 cu.in. V-8 là một lựa chọn. Wildcat giới thiệu như là mô hình riêng của mình.

Năm 1970
1970 - GSX cao gói hiệu năng đầu tiên được cung cấp trên Gran Sport (GS) 455
1971 - Centurion và "thuyền đuôi" Riviera giới thiệu
1973 - Apollo giới thiệu. Regal giới thiệu như là mức độ trang trí trên thế kỷ.
1975 - Skyhawk giới thiệu. Park Avenue giới thiệu như cắt / tùy chọn gói trên Electra 225 Limited.
1977 - Mô hình bán chạy trong năm với 773.313 Buicks
1978 - Kỷ niệm lần thứ 75 của Buick và Turbo tăng áp V6 được giới thiệu trong Regal thể thao Coupe.
1979 - Riviera S-Type có tên Motor Trend Xe của năm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Buick Homepage

Buick
Nhãn hiệu General Motors


title: Tháng 11 năm 2013

text:
Tháng 11 năm 2013 là tháng thứ mười một trong năm, bắt đầu vào Thứ Sáu và kết thúc sau 30 ngày vào Thứ bảy.

Chủ đề:Thời sự

Tham khảo

Tháng mười một
2013-11


title: Hebe (thần thoại)

text:
Trong thần thoại Hy Lạp, Hēbē (Greek: ) là một nữ thần tuổi trẻ. Hebe là con gái của Zeus và Hera. Hebe là người giữ cốc cho các nam thần và nữ thần trên đỉnh Olympus, phục vụ thức ăn và thức uống thần thánh cho đến khi kết hôn với Heracles. Nữ thần Hebe có các anh chị em: Eileithyia, Eris, Ares, Athena, Apollo, Artemis, Aphrodite, Dionysus, Hermes, Heracles, Helen thành Troy, Hephaistos, Perseus, Minos, các nàng Muse, Graces, Moirai.

Nữ thân Hebe được xem là nữ thần thanh xuân, nhưng phần lớn nàng được miêu tả như một trợ thủ rót rượu nectar - loại rượu duy trì sự trẻ trung của thần thánh - cho các vị thần Olympus trong bữa tiệc, giúp mẹ Hera thắng cỗ xe ngựa có cánh, hầu hạ anh trai Ares tắm rửa và sửa soạn trang phục. Hebe còn là nữ thần bảo trợ cho những cô dâu trẻ. Vì vậy có tài liệu cho rằng cùng với các Charites và Harmonia, nàng là tùy tùng của nữ thần tình yêu Aphrodite và nữ thần hôn nhân Hera. Bản gốc tượng nữ thần Hebe được lưu giữ ở bảo tàng Thorvaldsen ở Copenhagen. Trong tượng, nữ thần rất bình tĩnh, tập trung vào công việc, phân phối những giọt nước quý giá.

Nữ thần thanh xuân Hebe là đứa con út trong số bốn người con của thần Zeus tối cao và Hera – nữ hoàng của các vị thần. Vào ngày thứ bảy sau khi chào đời, Hera đã tổ chức tiệc mừng cho con gái. Thời điểm ấy nàng nhận được hàng tá món đồ chơi quý giá từ Poseidon, Athena, Apollo và Hephaestus. Đến khi trưởng thành, Hebe được chính mẹ mình gả cho Heracles sau khi người anh hùng hóa thần, một động thái của nữ thần hôn nhân được cho là làm hòa với con riêng của chồng. Vì là nữ thần của thanh xuân và tuổi trẻ nên Hebe trở thành người bảo trợ cho thanh thiếu niên, đặc biệt là những cô dâu trẻ. Nàng thường được miêu tả là một thiếu nữ xinh đẹp khả ái, vận váy áo nhẹ bỗng như tơ, chân đi giày vàng còn đầu đội vương miện vàng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hebe at the Theoi Project

Thần thoại Hy Lạp
Nữ thần Hy Lạp


title: Oestocephalus

text:
Oestocephalus là một chi động vật lưỡng cư lepospondyli tuyệt chủng sống vào kỷ Cacbon. Hóa thạch của nó được tìm thấy tại Cộng hòa Séc cũng như Ohio và Illinois ở Mỹ. Đây là chi điển hình của họ Oestocephalidae, mặc dù trước đó nó đã được giao cho họ Ophiderpetontidae, mà bây giờ được xem là cận ngành. Nó lần đầu tiên được đặt tên bởi Edward Drinker Cope vào năm 1868 và có hai loài, O. amphiuminus và O. nanum.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lepospondyli
Động vật lưỡng cư tiền sử
Động vật lưỡng cư kỷ Than đá
Động vật lưỡng cư thời tiền sử Bắc Mỹ
Động vật lưỡng cư thời tiền sử châu Âu


title: Usui Yoshito

text:
là một hoa sĩ truyện tranh người Nhật, tác giả của bộ truyện tranh nổi tiếng Shin - cậu bé bút chì. Ông sinh ra ở thành phố Shizuoka, tỉnh Shizuoka, Nhật Bản.

Đời sống cá nhân
Năm 1977, ông tốt nghiệp trường trung học kĩ thuật Saitama Kasukabe. Sau khi tốt nghiệp, ông nhập học tại một trường cao đẳng bán thời gian liên quan đến ngành thiết kế nhưng sau đó thì bỏ học. Vào năm 1979, ông tham gia vào một công ty quảng cáo có tên là POP Advertising. Ông ra mắt công chúng với tư cách là một họa sĩ vẽ tranh vào năm 1987 khi tạp chí Weekly Manga Action bắt đầu đăng tải series truyện tranh Darakuya Store Monogatari của ông.

Vào tháng 8/1990, bộ truyện tranh Shin - cậu bé bút chì của ông bắt đầu được đăng tải trên tạp chí Weekly Manga Action, bộ truyện này ban đầu là một spin-off của nhân vật Shinnosuke Nikaido (二階堂信之介) từ truyện tranh Darakuya Store Monogatari. Một sê-ri phim hoạt hình dựa trên truyện tranh đã được bắt đầu thực hiện vào năm 1992. Và sau khi ra mắt vào năm 1993, bộ phim đã tạo ra một cơn sốt mang tên Shin - cậu bé bút chì. Một năm sau kể từ 1995, loạt truyện tranh Super Shufu Tsukimi-San của Usui đã được đăng tải trên tạp chí Manga Life.

Ông và vợ mình có hai người con gái; cả hai đều đã rời khỏi gia đình tại thời điểm Usui chết.

Cái chết

Tháng 9 năm 2009, gia đình Usui thông báo rằng ông đã bị mất tích sau khi Usui không trở về sau một chuyến đi bộ đường dài gần tỉnh Gunma. Vào ngày 19 tháng 9  năm 2009, một thi thể với bộ quần áo có những đặc điểm trùng khớp với mô tả trong báo cáo của gia đình Usui đã được tìm thấy bên dưới một vách đá tại ngọn núi Arafune ở tỉnh Gunma. Thi thể đã được xác nhận là của Usui thông qua hồ sơ nha khoa và gia đình nạn nhân vào ngày hôm sau. Máy ảnh của ông đã được phục hồi và bức ảnh cuối cùng được chụp từ vách đá.

Tang lễ của ông được tổ chức vào ngày 23 tháng 9 tại một dịch vụ tư nhân.

Tranh cãi nảy sinh khi giới truyền thông Trung Quốc đăng tải sai hình ảnh của Usui Yoshito khi đưa tin về cái chết của ông. Hình ảnh được đăng tải là của họa sĩ người Nhật Kuroda Seitarō (黒田征太郎) - một người còn sống. Kuroda Seitarō đã từng chụp hình chung với Usui Yoshito một lần; điều này gây ra sự nhầm lẫn vì Usui không có nhiều hình ảnh trên web.

Sự nghiệp
 1985 - Darakuya Store Monogatari (, Darakuya Sutoa Monogatari)
 1990 - Office Lady Gumi (, Ōeru Gumi)
 1990 - Shin - cậu bé bút chì (, Kureyon Shin-chan)
 1992 - Unbalance Zone (, Anbaransu Zōn)
 1992 - Super Shufu Tsukimi-san ()
 1992 - Scramble Egg (, Sukuramburu Eggu
 1992 - Kabushiki-gaisha Kurubushi Sangyō 24-ji ()
 1993 - Usui Yoshito no Motto: Hiraki Naotchau zo! ()
 1993 - Hiraki Naotchau zo! ()
 1993 - Super Mix (, Supā Mikkusu)
 1993 - Mix Connection (, Mikkusu Konekushon)
 1994 - Usui Yoshito no Buchikama Theater (, Usui Yoshito no Buchikama Shiatā)
 1998 - Atashira Haken Queen (, Atashira Haken Kuīn)
 2000 - Usui Yoshito Connection (, Usui Yoshito Konekushon)
 2002 - Shiwayose Haken Gaisha K.K. ()
 2008 - Crayon Shin-chan: Chō arashi o yobu -Kinpoko no yūsha ()

Sinh năm 1958
Mất năm 2009


title: Quần đảo Balintang

text:
Quần đảo Balintang là một nhóm đảo đá nhỏ ở giữa Balintang Channel, trong eo biển Luzon, phía bắc Philippines. Các hòn đảo gần như cách đều cho cả hai đảo Babuyan, Cagayan, nằm khoảng 29 dặm (47 km) về phía tây nam, và đảo Sabtang, Batanes, nằm 28 dặm (45 km) về phía Tây Bắc. Nhóm này bao gồm bảy đảo nhỏ, các đảo đá có thể nhìn thấy khoảng 24 dặm (39 km) trong thời tiết rõ ràng.

Đọc thêm
 Danh sách các đảo của Philippines

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết
A picture of Balintang Island
The rocky islets east of Balintang Island

Đảo Philippines


title: Ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam

text:
Ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam là tên gọi ba ngôn ngữ ký hiệu được phát triển bởi các cộng đồng khiếm thính tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, và Hải Phòng ở Việt Nam. Các ngôn ngữ này trực thuộc một khu vực cũng bao gồm các ngôn ngữ ký hiệu của Lào và Thái Lan, nhưng người ta chưa biết các ngôn ngữ này có liên quan với nhau. Các ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam đã chịu ảnh hưởng từ ngôn ngữ ký hiệu Pháp. Các ngôn ngữ ký hiệu Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội dùng chung vào khoảng 58% từ vựng cơ bản, trong khi các ngôn ngữ TPHCM và Hải Phòng dùng chung vào khoảng 54% từ vựng cơ bản.

Từ những năm 2000, Việt Nam bắt đầu triển khai những nỗ lực của mình nhằm hoàn thiện và hệ thống hóa ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam. Các câu lạc bộ, nhóm dạy, và sinh hoạt ngôn ngữ ký hiệu bắt đầu hình thành và nở rộ. Một số tài liệu khá công phu xuất hiện như: bộ 3 tập Ký hiệu cho người điếc Việt Nam, từ điển ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam, v.v.

Xem thêm
 Từ điển ngôn ngữ ký hiệu trực tuyến
 Ngôn ngữ ký hiệu Thái Lan
 Hệ thống chữ nổi tiếng Việt

Chú thích

Tham khảo
 Phần mềm Từ điển Ký hiệu cho người điếc Việt Nam (ĐHSP Thành phố Hồ Chí Minh)
 Giáo trình ký hiệu cơ bản và an toàn giao thông cho người điếc Việt Nam

  Trong

Liên kết ngoài
 Kỳ I: Lịch sử hình thành ngôn ngữ ký hiệu tại Việt Nam
 Sinh viên hoa tay múa chân với ngôn ngữ ký hiệu

Ngôn ngữ ký hiệu
Ngôn ngữ tại Việt Nam


title: Dvinosaurus

text:
Dvinosaurus là một chi động vật lưỡng cư Temnospondyli tuyệt chủng từ cuối kỷ Permi ở Nga. Ba loài đầu tiên, D. primus (loài điển hình), D. secundus, và D. tertius, được mô tả bởi nhà cổ sinh vật Nga Vladimir Prokhorovich Amalitskii năm 1921. Dvinosaurus lần đầu tiên được tìm thấy gần làng Sokolki tại Arkhangelsk và được đặt tên theo sông Bắc Dvina, gần với địa điểm nơi nó được phát hiện. Mẫu chuẩn đầu tiên được xếp vào mục lục như PIN2005/35, và chỉ bao gồm một hộp sọ. D. tertius của Amalitskii hiện được coi là đồng nghĩa với D. secundus. Hai loài bổ sung, D. egregius, và D. purlensis, được đặt tên bởi Mikhail Shishkin vào năm 1968. Chúng được đặt tên từ một hộp sọ hóa thạch và một phần hàm dưới.

Tham khảo

Động vật lưỡng cư kỷ Permi
Dvinosauridae


title: Eocyclotosaurus

text:
Eocyclotosaurus là một chi động vật lưỡng cư temnospondyli tuyệt chủng. nó dài hơn 1 mét và có một hộp sọ dài 22 cm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Heylerosauridae
Bản mẫu địa chất học


title: Eryosuchus

text:
Eryosuchus là một chi động vật lưỡng cư tuyệt chủng từ Trias giữa ở miền bắc Nga. Nó là một động vật ăn thịt rất lớn: mẫu vật lớn nhất được biết có thể lên tới chiều dài 3,5 m (11,5 ft), với một hộp sọ dài hơn 1 m.

Hình ảnh

Nguồn

 The Age of Dinosaurs in Russia and Mongolia by Michael J. Benton, Mikhail A. Shishkin, David M. Unwin, and Evgenii N. Kurochkin. p. 35-59.
 Dinosaur Encyclopedia by Jayne Parsons
 Chinese Fossil Vertebrates by Spencer G. Lucas

Liên kết ngoài

Capitosauridae
Động vật lưỡng cư kỷ Tam Điệp
Động vật lưỡng cư thời tiền sử châu Âu


title: Kamacops

text:
Kamacops là một chi động vật lưỡng cư dissorophidae tuyệt chủng.

Hình ảnh

Tham khảo

Dissorophidae


title: Breaking

text:
Breakdance, breaking, b-boying hoặc b-girling là điệu nhảy đường phố thuộc dòng nhảy hiphop của những bạn trẻ Mỹ gốc Phi và gốc Latinh khu South Bronx thuộc thành phố New York trong những năm đầu thập kỷ 70. Điệu nhảy này thường được nhảy theo nhạc funk hoặc hiphop đã được mix lại để kéo dài những đoạn break. Tuy còn nhiều tranh cãi nhưng đây được coi là dòng nhảy phổ biến nhất trong những dòng nhảy hiphop.

Tham khảo

Liên kết ngoài

History of B-boying
B-boy community and news outlet
B-boying media source

Breakdance
Nhảy Hip hop
Điệu nhảy đường phố


title: Konzhukovia

text:
Konzhukovia là một loài động vật lưỡng cư Temnospondyli tuyệt chủng trong họ Archegosauridae. Loài điển hình là Konzhukovia vetusta.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Archegosauridae


title: Đảo Batan

text:
Batan là hòn đảo chính của quần đảo Batanes, một tỉnh đảo ở Philippines. Đây là đảo lớn thứ hai thuộc quần đảo Batanes, các nhóm cực bắc của đảo trong cả nước. Bốn trong số sáu thành phố của Batanes hòn đảo dài khoảng 20 km, bao gồm cả thủ phủ tỉnh Basco. Các đô thị khác là Ivana, Mahatao và Uyugan.

Đọc thêm
Danh sách các đảo của Philippines
Tiếng Ivatan

Tham khảo

Quần đảo Batanes
Đảo Philippines


title: Tiếng Klingon

text:
Tiếng Klingon (tlhIngan Hol, phát âm: ) là một ngôn ngữ được xây dựng được nói bởi người Klingon (hư cấu) trong vũ trụ Star Trek.

Được mô tả năm 1984 trong cuốn Từ điển Klingon của Marc Okrand, Klingon được cố tình thiết kế cho giống "tiếng ngoài hành tinh". Âm thanh cơ bản cũng như một vài từ của ngôn ngữ này lần đầu được dùng bởi diễn viên James Doohan (vai "Scotty") trong Star Trek: The Motion Picture. Bộ phim ghi dấu lần đầu thứ tiếng này được phát trên màn ảnh. Trong những lần xuất hiện trước đó, người Klingon nói tiếng Anh. Sau đó Okrand đã phát triển thứ tiếng này thành một ngôn ngữ hoàn thiện.

Có rất ít người có khả năng nói chuyện bằng tiếng Klingon. Từ vựng của nó, chủ yếu xoay quanh các khái niệm của Star Trek-Klingon như tàu vũ trụ hoặc chiến tranh, đôi khi khiến ngôn ngữ này khó để sử dụng trong đời sống hằng ngày.

Tham khảo

Ngôn ngữ chắp dính
Ngôn ngữ nhân tạo
Ngôn ngữ hư cấu


title: Đảo Dequey

text:
Dequey là một trong những đảo thuộc quần đảo Batanes, thuộc tỉnh Batanes, trong eo biển Luzon, Philippines. Hòn đảo này là một đảo nhỏ và khá thấp sơ với mực nước biển, nằm gần 1/2 dặm về phía tây của điểm phía tây bắc của đảo Ivuhos. Đảo Dequey không có người ở.
Một vô danh hoạt động núi lửa ngầm dưới biển phía tây của đảo Dequey.

Tham khảo

Đọc thêm
Đảo núi lửa của Philippines
Batanes
Các đảo của Philippines
Eo biển Luzon
Đảo núil lửa

Đảo núi lửa của eo biển Luzon
Quần đảo Batanes
Đảo không có người ở của Philippines


title: Lê Thị Phi Ánh

text:
Lê Thị Phi Ánh (24 tháng 06 năm 1925 – 15 tháng 12 năm 1986) hay gọi tắt là Phi Ánh, là một người vợ không chính thức của Cựu hoàng Bảo Đại.

Thân thế
Bà Phi Ánh sinh ra trong gia đình giàu có, thuộc dòng họ danh giá. Bà là em vợ của Phan Văn Giáo sau làm Thủ hiến Trung Phần. Bà là một tuyệt sắc giai nhân nên được Bảo Đại yêu thương, tặng một biệt thự sang trọng. Bà có hai con với vua Bảo Đại, một gái Hoàng nữ Phương Minh, một trai là Hoàng tử Bảo Ân.

Sau khi vua Bảo Đại bị phế truất và sang Pháp, bà Phi Ánh bị chính quyền Ngô Đình Diệm tịch thu nhà cửa, không nơi nương tựa, bà phải lấy chồng sau, bà với ông này không có hạnh phúc, chỉ vì lo cho hai đứa con bà, sau này ông Bảo Ân cũng không ưa gì ông này và không muốn nhắc đến. Sau khi chiến tranh Việt Nam kết thúc năm 1975, bà Phi Ánh ở lại Việt Nam và phải đi kinh tế mới một vài năm ở Tây Nguyên. Năm 1978, người chồng sau của bà Phi Ánh vượt biên sang Mỹ thành công, gửi giấy bảo lãnh về, nhưng lúc ấy vì con bà là Bảo Ân đã có gia đình, không đủ điều kiện ra đi. Trong khi chờ đợi đi Mỹ, bà Phi Ánh mắc bệnh ung thư và chết trong cô đơn tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 1986 hưởng thọ 61 tuổi.

Gia đình
 Cha: Lê Quang Thừa (Ông Sáu), doanh nhân.
 Con gái là Nguyễn Phúc Phương Minh (1949 - 2012), lấy chồng người Pháp và sang lập nghiệp và mất ở Hoa Kỳ.
 Con trai là Nguyễn Phúc Bảo Ân Sinh 1951, hiện đang định cư tại đang sống tại Westminster, Hoa Kỳ.

Chú thích

Phi tần Bảo Đại


title: Monique Marie Eugene Baudot

text:
Monique Marie Eugene Baudot (30 tháng 4 năm 1946 - 27 tháng 9 năm 2021), gọi tắt Monique Baudot, là một người vợ chính thức của cựu hoàng đế Bảo Đại ở Pháp. Hai người có hôn thú nhưng không có con.

Thân thế
Monique Baudot sinh ngày 30 tháng 4 năm 1946, tại Pont-à-Mousson (thuộc quận Nancy, tỉnh Meurthe-et-Moselle, Pháp). Theo báo chí Pháp, bà từng làm tùy viên báo chí làm việc tại Phòng Báo chí của Tòa Đại sứ Cộng hòa Congo (nay là Cộng hòa Dân chủ Congo) tại Paris và gặp cựu hoàng Bảo Đại lần đầu tiên vào năm 1969. Theo lời kể của bà Baudot, thì bấy giờ: "...tôi đang làm Lãnh sự danh dự của nước Cộng hòa Zair, Trung Phi, thì tôi nghe nói cựu hoàng An Nam đang sống độc thân trong cơn túng bấn, gần như bị bỏ rơi". Tuy nhiên, theo hồi ức của các chính khách từng tiếp xúc với cựu hoàng Bảo Đại trong giai đoạn này, ví dụ như tướng Trần Văn Đôn, thì lại cho biết Monique Baudot chỉ là một cô hầu phòng ở Cao ốc 29 Fresnel (Paris) và khi cô biết được có một "ông vua lưu vong" bệnh tật không người lo, cô đến giúp đỡ và trở thành người thân cận nhất của cựu hoàng.

Mặc dù có khá nhiều mâu thuẫn trong việc nhận định, nhưng các nguồn thông tin đều thừa nhận bà Monique Baudot giữ vai trò một người bạn, thư ký riêng, quản gia hay một người phục vụ của cựu hoàng Bảo Đại trong suốt mấy thập niên cuối đời. Khoảng năm 1971, Cựu hoàng và Baudot bắt đầu sống với nhau tại Paris. Tuy nhiên, hai người chỉ chính thức kết hôn ngày 18 tháng 1 năm 1982 tại quận 16, Paris, ngay trước chuyến đi sang Hoa Kỳ của Bảo Đại. Sau khi cưới, với tư cách là vợ chính thức của cựu hoàng, bà tự nhận là Hoàng phi Vĩnh Thụy.

Bà có mâu thuẫn với những người con của Bảo Đại. Do đó, trong thời gian cuối đời, Bảo Đại bị các con của mình cô lập. Tuy bị các con của Bảo Đại ghẻ lạnh nhưng hoàng nam Bảo Ân cũng công nhận bà cũng chăm sóc cho Bảo Đại nhiều năm trời, chịu nhiều khổ cực.

Theo truyền thông Pháp, bà Monique Marie Eugene Baudot qua đời vào ngày 27/09/2021, hưởng thọ 75 tuổi. Tang lễ của bà được tổ chức vào ngày 14/10/2021 tại nhà nguyện Sainte-Bernadette d'Auteuil ở thủ đô Paris.

Danh hiệu
Năm 1997, Bảo Đại qua đời, bà tự xưng tước vị là Thái Phương hoàng hậu (泰芳皇后).

Chú thích

Tham khảo
 Emperor Bảo Đại and Princess Vĩnh Thụy visit Thiên-Lý Bửu-Tòa Cao Dai Temple Dec. 2, 1982 at San Martin, California
 Princess Vĩnh Thụy Interview English
 Emperor Bảo Đại and Princess Vĩnh Thụy meet supporters in France French

Phi tần Bảo Đại
Người Pháp


title: Lý Lệ Hà

text:
Lý Lệ Hà (李麗霞; 1920-1998) từng là người tình của Cựu hoàng Bảo Đại những năm 1940. Lý Lệ Hà cũng là người đạt danh hiệu hoa khôi đầu tiên của Việt Nam.

Giai thoại
Lý Lệ Hà sinh ra và lớn lên tại Lạch Tray, Hải Phòng,, nhưng lại có nguồn dẫn quê ở Chợ Cồn, Văn Lý thuộc Thái Bình (theo Mối tình của Cựu hoàng - Ngọc Giao). Lý Lệ Hà là vũ nữ nổi tiếng một thời ở vũ trường Liszt tại Hà Nội. Vào giai đoạn 1936 - 1938, khu phố Khâm Thiên Hà Nội có 6 vũ trường và ở đường Bà Triệu có vũ trường Liszt nổi tiếng nhất. Lý Lệ Hà trở thành một trong hai vũ nữ nổi tiếng bậc nhất đất Hà Thành khi đó.

Vào năm 1938, cuộc thi hoa hậu đầu tiên ở Việt Nam được tổ chức tại Hà Đông. Những cô gái tham dự không phân biệt tuổi tác, nhưng với điều kiện là phải mặc áo lụa Hà Đông. Lý Lệ Hà đoạt giải hoa khôi. Trong suốt thời gian làm Cố vấn Tối cao của Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bảo Đại công khai qua lại với Lý Lệ Hà, đi tiệc tùng hàng đêm bất chấp dị nghị của nhân dân kham khổ thời đó. Mối tình của Bảo Đại và Lý Lệ Hà đã khiến cho Nam Phương hoàng hậu cũng như thứ phi Mộng Điệp vô cùng phiền lòng.

Ông Phạm Khắc Hòe, từng là Đổng lý ngự tiền văn phòng của hoàng đế Bảo Đại, từng chứng kiến Nam Phương đau lòng vì thói trăng hoa của Bảo Đại. Khi đó là khoảng năm 1946, Bảo Đại đang ở Hà Nội, do quen thói ăn chơi, cựu hoàng không chịu được thiếu thốn, nên nhờ ông Hòe về Huế gửi cho vợ một bức thư xin tiền. Chiều hôm đó khi ông Phạm Khắc Hòe đến lấy thư trả lời, hoàng hậu nhỏ nhẹ nói: "Ông Hoè! Chắc ông biết tôi rất tin ông, quý trọng ông, trước cũng như nay. Cho nên tôi muốn ông cho biết tất cả sự thật về việc ông Vĩnh Thuỵ mê con Lý (Lý Lệ Hà)". Bà không muốn làm cho cựu hoàng bị gò bó, nên bà bảo ông Hòe: "Thôi! Tôi đành chịu đựng riêng một mình để cho người ta vui sướng". Rồi bà gửi cho chồng số tiền mà ông ta đòi hỏi. Ông Hòe cũng kể, không biết Nam Phương viết những gì trong thư mà khi đọc, mặt Bảo Đại cứ tái dần đi.

Ít lâu sau, vào tháng 3/1946, Bảo Đại đi Trung Quốc rồi sang Hong Kong cùng Lý Lệ Hà, từ bỏ đất nước. Hoàng hậu Nam Phương đã viết cho tình địch một bức thư mà Lý Lệ Hà vẫn giữ suốt nửa thế kỷ sau: "Em Lý Lệ Hà thân quý. Chị ở xa đức cựu hoàng hàng mấy vạn dặm trùng dương, nhưng chị biết rằng em đang hết lòng hết sức chăm sóc cựu hoàng ở Hong Kong. Chị cầu mong lịch sử mai đây không buông rơi cựu hoàng, còn gặp lại nhau. Đức Từ Cung thái hậu và chị trọn kiếp nhớ ơn em. Chị Nam Phương".

Trong thời gian này, ngoài Lý Lệ Hà, Bảo Đại còn gian díu với một cô gái Tàu lai Tây, tên Hoàng Tiểu Lan (Jenny Woong) và đã có với cô một đứa con gái.

Nghi vấn tình báo
Một báo cáo mật của Sở mật thám Pháp cho biết:
 "Năm 1932, Lý Lệ Hà quê ở Hải Phòng đường Lạch Tray được mọi người quen gọi là Thông. Thời này, ả sống bằng việc buôn hương bán phấn nổi tiếng về sắc đẹp quyến rũ. Khoảng 1934, hay 1935 ả trú tại một nhà hát cô đầu ở khu phố "Quán Bà Mau" ở Hải Phòng. Năm sau, ả lên Hà Nội và tiếp tục làm gái nhảy cho một vũ trường ở phố Khâm Thiên của một mụ chủ nổi tiếng là Đốc Sao, có nhiều người theo đuổi, nhưng cô ta cũng biết phân phát ân huệ để đổi lấy quà biếu hay tiền mặt trong khi vẫn đi tìm đối tượng ý hợp tâm đầu..."

Trong các thông báo cảnh cáo chống Cựu hoàng, có một bức của cơ quan điều tra phản gián Pháp (SDECE) gửi ngày 30 tháng 5 năm 1949, cho biết có một phụ nữ tên là Lý Lệ Hà được cơ quan an ninh Việt Minh giao nhiệm vụ bắt cóc Bảo Đại. Ngày hôm sau, cuộc điều tra kết thúc, sở Liêm phóng cho biết thêm:

 "Lý Lệ Hà nguyên là người tình của Bảo Đại đã rời Hà Nội đi Côn Minh tháng 6 năm 1946 rồi sau đó đi Thượng Hải để gặp Bảo Đại."

Một tuần sau, Sở mật thám gửi báo cáo bổ sung:
 "Lý Lệ Hà khai cô ta có quen Bảo Đại ở Sài Gòn, cô đã sống một thời gian với Bảo Đại ở Hà Nội năm 1945. Cô đi du lịch Trung Quốc qua Hồng Kông, sống với Bảo Đại được mấy tháng nhờ tiền và vàng dành dụm được trong những năm buôn phấn bán son. Cuối 1946, cô về sống ở Hà Nội. Việt Minh bắt liên lạc với cô. Năm 1949, cô bị Pháp bắt. Người ta tìm thấy trong người cô một chiếc huy hiệu mang hình Bảo Đại. Nhân chứng khẳng định cô làm việc cho Việt Minh từ 1946. Cô được Việt Minh giao nhiệm vụ quan hệ với Bảo Đại, rồi sang Hongkong tìm gặp Bảo Đại. Về Việt Nam cô mở tiệm cà phê gần Nam Định. Có nhiều cán bộ Việt Minh lui tới nhà hàng của cô. Sau đó, cô đã bị các lực lượng Pháp bắt trong một trận càn ở gần Nam Định. Lý Lệ Hà bị giữ lại mười lăm ngày tại Sở mật thám ở Hà Nội. Sau đó được Bảo Đại bảo lãnh, cho người đem xe đến đón cô ra khỏi phòng giam. Trong cuộc thẩm vấn cô luôn luôn không nhận mình là người của Việt Minh, mà trái lại, từ bốn năm nay, cô bị Việt Minh giám sát chặt chẽ. Nhưng trong vùng kháng chiến không ai không biết mối quan hệ của cô với Bảo Đại. Cô luôn luôn bị tình nghi: Pháp, Việt Minh rồi sau này là cả Ngô Đình Diệm, ai cũng nghi cô, đến mức Bảo Đại khi gặp lại đã nói giọng giễu cợt: "Liệu bây giờ em còn có ý định giết anh không?"."

Người phụ nữ này sau đó trở thành người đưa tin đều đặn cho cơ quan tình báo Pháp.

Cuối đời
Sau này Lý Lệ Hà sang Pháp, sống tại một làng ngoại thành Paris trong một khu quân nhân và ở tuổi 81 vẫn đam mê chuyện tranh cử. Chồng người Pháp làm tham gia chính trị của thành phố. Bà chưa từng gặp lại Cựu hoàng Bảo Đại từ khi đến Paris đã 30 năm. Nhưng khi nói đến ông, bà vẫn tỏ lòng tôn kính, một điều "Ngài Ngự" hai điều "Ngài Ngự".

Chú thích

Liên kết ngoài
 Ngày tháng cơ cực của Bảo Đại và “gái nhảy” Báo điện tử Kiến thức cập nhật lúc: 10:40 08/07/2014 (GMT+7) Theo Xa lộ Pháp luật
 Tình ái 'gây sốc' của vũ nữ hoa khôi Hà thành  Báo Đất Việt 14/2/2012 12:10

Hoa hậu Việt Nam
Phi tần Bảo Đại
Người Hải Phòng


title: Carlos Latuff

text:
Carlos Latuff (sinh ngày 30 tháng 11 năm 1968) là một họa sĩ tranh biếm xã luận hành nghề tự do người Brasil. Tác phẩm của ông có nội dung nói về nhiều chủ đề khác nhau, ví dụ như chống toàn cầu hóa, chống tư bản, chống lại hành động can thiệp quân sự của Hoa Kỳ. Ông được biết đến nhiều nhất bởi những tranh biếm nói về xung đột Israel-Palestin và về sự kiện Mùa xuân Ả Rập. Latuff tự nhận các tranh vẽ của mình là những họa phẩm gây nhiều tranh cãi.

Tiểu sử
Latuff sinh năm 1968 ở São Cristóvão (Rio de Janeiro), Brasil. Ông là người gốc Liban, và thường tự nhận là mình "có cội rễ Ả Rập". Ông chưa có văn bằng đại học nhưng đã nhiều năm hành nghề vẽ tranh biếm chuyên nghiệp. Ông cũng có sở thích về nhiếp ảnh và thực hiện các đoạn phim phục vụ cho mục đích tư liệu.

Tác phẩm
Trong nửa đầu thập niên 1990, Carlos Latuff hành nghề họa sĩ tranh biếm cho các báo chí cánh tả ở Brasil, nhưng sau này ông thường tự xuất bản tranh biếm của mình tại Indymedia hoặc trên các blog cá nhân. Ông cho rằng sẽ "hiệu quả hơn" nếu như đăng tranh biếm của mình lên một trang mạng. Tuy nhiên, một số bức tranh đã được đăng trên các tạp chí, ví dụ như phiên bản tiếng Brasil của tạp chí Mad,
tạp chí Le Monde Diplomatique và tạp chí The Toronto Star. Một số tranh vẽ của ông cũng được đăng trên các trang mạng và báo chí Ả Rập, tỉ như tạp chí của "Mặt trận Hồi giáo Kháng chiến Iraq (al-Jabha el-Islamiya lil=Moqawama al-Iraqiya  -  JAMI), tạp chí Ả Rập Xê Út Character, tờ báo Liban "Tin tức" (Al Akhbar), và một số báo chí khác.

Chủ đề cuộc chiến Israel-Palestin

Một số lớn tranh biếm của Latuff có đề tài là cuộc chiến Israel-Palestin. Ông tự nhận cuộc chiến này trở thành đề tài quan trọng của ông từ khi Latuff đến nơi xảy ra cuộc chiến trong khoảng cuối thập niên 1990. Các tranh biếm của Latuff có nội dung chỉ trích nặng nề các hành động của phía Israel, vì vậy có ý kiến đã chỉ trích ông là bài Do Thái và phục vụ cho phong trào chống toàn cầu hóa. Trong chuỗi tranh "Chúng tôi đều là người Palestin" (), Latuff đã miêu tả những nhóm người bị bóc lột, tỉ như người da đen ở Nam Phi trong chế độ Apácthai, người Tây Tạng ở CHND Trung Hoa, người da đỏ bản địa ở châu Mỹ, và cả người Do Thái ở khu Do Thái Warszawa phát biểu câu nói "Tôi là người Palestin."

Latuff cũng vẽ nhiều tranh về thủ tướng Israel Ariel Sharon,, tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush, tổng thống Brasil Luiz Inácio Lula da Silva, thủ tướng Anh Tony Blair cùng nhiều chính trị gia khác, mô tả họ là quái vật hoặc là những người theo chủ nghĩa phát xít Đức.

Năm 2006, Latuff tham gia cuộc thi tranh biếm của Iran có chủ đề về trại tập trung phát xít Đức và nhận giải nhì với bức vẽ mô tả bức tường Bờ Tây của Israel tương tự như các trại tập trung của phát xít. Cuộc thi này được tổ chức nhằm phản hồi lại bức tranh biếm về nhà tiên tri Muhammad đăng trên một tờ báo Đan Mạch, hàm ý muốn nói rằng những ai ủng hộ quyền "tự do" được chỉ trích đạo Hồi cũng sẽ bị "khó xử" tương tự khi người khác "tự do" động chạm đến chủ đề nhạy cảm là các trại tập trung Do Thái. Manfred Gerstenfeld cáo buộc tranh của Latuff là "nói ngược về trại tập trung Do Thái", một dạng của hành vi bài Do Thái.

Bị cáo buộc là "bài Do Thái"
Latuff thường xuyên bị cáo buộc là người theo chủ nghĩa bài Do Thái vì các bức tranh châm biếm Israel. Ví dụ Viện Các sự vụ Toàn cầu Do Thái (Institute for Global Jewish Affairs - một phần của Trung tâm Jerusalem về Các sự vụ Công cộng Jerusalem Center for Public Affairs, một tổ chức phi chính phủ của Israel) chỉ trích là có tư tưởng bài Do Thái. Năm 2002, tổ chức của những nạn nhân ở Holocaust tại Thụy Sĩ là Aktion Kinder des Holocaust đã kiện Indymedia vì đăng bức ảnh của Latuff vẽ một thiếu niên ở khu Do Thái Vácsava nói rằng "Tôi là người Palestin", bức ảnh này được AKH cho là "bài Do Thái",Junge Welt: Ärger im Internet: Wegen antisemitischer Beiträge hat Indymedia Schweiz den Betrieb gestoppt, ngày 25 tháng 2 năm 2002 tuy nhiên vụ việc này đã bị tòa án Thụy Sĩ đình chỉ. Năm 2003, Viện Stephen Roth cáo buộc các tranh vẽ về Ariel Sharon của Latuff là bài Do Thái giống như các tranh của Philipp Rupprecht đăng trên Der Stürmer." Viện này cũng phàn nàn về bức tranh vẽ Che Guevara đội khăn trùm đầu Hồi giáo của người Palestin. Giáo sư tại Đại học Tự do Brussels, Joel Kotek trong cuốn "Tranh biếm và Chủ nghĩa cực đoan" (Cartoons and Extremism) cáo buộc Latuff giống như Edouard Drumont, người sáng lập Liên đoàn Bài Do Thái Pháp.

Năm 2012, Trung tâm Simon Wiesenthal liệt Latuff vào danh sách 10 phần tử bài Do Thái nhất thế giới. Bản thân Latuff coi sự kiện này là một "trò đùa mang đẳng cấp của phim Woody Allen".

Phản ứng trước các cáo buộc "bài Do Thái"

Carlos Latuff đã vẽ các tranh biếm để trả lời về các cáo buộc "bài Do Thái", trong đó mô tả những nhân vật hiện thân của nước Palestin phát biểu "Chống chủ nghĩa phục quốc Do Thái không có nghĩa là bài Do Thái". Trong một cuộc phỏng vấn với tuần báo The Forward của người Mỹ gốc Do Thái vào tháng 12 năm 2008, Latuff đã trả lời về các cáo buộc "bài Do Thái" như sau:

{{cquote|Tranh của tôi không ám chỉ đến người Do Thái hay đạo Do Thái, mà nhằm vào Israel với tư cách là một thực thể chính trị, một chính quyền, một quân đội chư hầu của Mỹ tại Trung Đông, và đặc biệt là chính sách của Israel đối với dân Palestin. Dân Do Thái Israel là kẻ đã đàn áp người Palestin. Những kẻ xấu miệng nói rằng việc sử dụng Ngôi sao David trong các tranh biếm của tôi về Israel là bằng chứng không thể chối cãi của thái độ bài Do Thái; tuy nhiên đó không phải là lỗi của tôi khi Isarel chọn một biểu tượng tôn giáo thánh thêng làm biểu tượng quốc gia của họ, tỉ như cây đèn Knesset hay ngôi sao David vẽ trên những cỗ máy giết người như chiếc máy bay F-16.|||Carlos Latuff|}}

Trong một phát biểu, Latuff cũng nhận xét:

Latuff cũng cáo buộc những nhóm phục quốc Do Thái đã cố tình gán ghép ông với những kẻ phân biệt chủng tộc và những phần tử cực đoan nhằm "dìm hàng" các chỉ trích của Latuff về chính phủ Isarel. Latuff khẳng định, việc chỉ trích chính phủ Israel không có nghĩa là kỳ thị người dân Do Thái, tự vì bản thân chính phủ không đại diện cho tất cả người dân. Ông cũng chỉ ra rằng nhiều người khác như José Saramago, Desmond Tutu, Jimmy Carter cũng từng bị cáo buộc là "bài Do Thái", và nhận định rằng mình bị gán ghép chung với một nhóm người rất tốt.

Carlos Latuff nhận được sự ủng hộ của Silvio Tendler, một nhà điện ảnh nổi tiếng người Brasil. Tender đã công khai bảo vệ Latuff trong một bức thư như sau:

Chiến tranh của Mỹ ở Iraq và Afganistan

Latuff còn chỉ trích dữ dội cuộc chiến tranh của Hoa Kỳ ở Iraq và Afganistan, có những bức tranh mang nội dung chống lại quân đội Hoa Kỳ tại các nước này, có những bức tranh miêu tả lính Mỹ bị thương, bị chết, tàn tật, hoặc hãm hại người dân Iraq.

Trong loạt tranh biếm "Những câu chuyện về chiến tranh Iraq" (), ông vẽ hình "Juba, người lính bắn tỉa thành Baghdad", miêu tả một người lính bắn tỉa Iraq huyền thoại được cho là đã hạ gục hàng chục lính Mỹ và gọi Juba là "anh hùng". Ông cũng vẽ tranh Tổng thống Mỹ George W. Bush cười ha hả trước quan tài một người lính Mỹ chết trong chiến tranh.

Mùa xuân Ả Rập

Từ cuối năm 2010, Latuff chuyển sang vẽ về đề tài Mùa xuân Ả Rập và ông công khai ủng hộ những người khởi nghĩa. Sau chiến thắng của các cuộc cách mạng ở Tunisia, Ai Cập, Libya, những bức tranh của ông về các quốc gia này miêu tả những mối nguy cơ về phản cách mạng hay ảnh hưởng của phương Tây. Việc Latuff định cư ở Brasil được cho là có lợi thế trong việc chỉ trích các tệ đoan ở những nước Ả Rập này, vì ông không phải đối mặt với nguy cơ bị giới chức địa phương "sờ gáy".

Một số tranh ảnh của ông đã được những người biểu tình Ả Rập sử dụng trong các cuộc tuần hành, đặc biệt tranh ảnh của Latuff rất nổi tiếng trong phong trào cách mạng ở Ả Rập. Có nguồn tin cho rằng ông có hơn 16 nghìn người ủng hộ và phần lớn các ý kiến ủng hộ được viết bằng tiếng Ả Rập. Một số bài báo có tựa đề tỉ như "Cảm ơn Ngài Latuff", "Những người yêu mến Carlos Latuff", "Hãy cấp quốc tịch Ai Cập cho Carlos Latuff" được viết để tôn vinh ông. Một số người đã đề nghị trả tiền công cho Latuff vì các bức họa, nhưng ông từ chối, nói rằng sự ủng hộ của người đọc là đủ rồi.

Tuy nhiên một số nhà hoạt động thuộc phía cách mạng không đồng tình với sự tham gia tích cực của Latuff. Ví dụ Soha Bayoumi tuy ca ngợi thiện chí và đóng góp của Latuff, tuy nhiên ông không đánh giá cao chất lượng tranh vẽ của Latuff, và lo ngại rằng một số họa sĩ tranh biếm tài năng của phe cách mạng Ai Cập đang bị "bỏ quên".

Các vấn đề nội bộ của Brasil
Latuff vẽ một số tranh biếm chỉ trích tệ nạn cảnh sát lạm quyền ở Brasil. Ông từng bị bắt ba lần vì các bức họa đó.

Ủng hộ người da đỏ châu Mỹ

Latuff cũng là người ủng hộ các dân tộc bản địa và ủng hộ quân đội giải phóng dân tộc Zapata EZLN  . Phong trào do ELZN phát động là phong trào quốc tế đầu tiên mà Carlos Latuff vẽ tranh ủng hộ. Đó cũng là sự kiện mang tính bước ngoặt trong sự nghiệp của ông, vì từ thời điểm đó ông đã suy nghĩ và chuyển hẳn sang chủ động truyền bá tranh ảnh của mình trên các mạng xã hội.

Một số tác phẩm

Chú thích

Liên kết ngoài

 Blog chính thức
 Trang mạng chính thức tại  on Twitpic
 Trang mạng chính thức tại on DeviantArt

Sinh năm 1968
Nhân vật còn sống


Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (United Nations Framework Convention on Climate Change, UNFCCC hoặc FCCC) là một hiệp ước quốc tế về môi trường được đàm phán tại Hội nghị Liên Hợp Quốc về Môi trường và Phát triển (UNCED), thường được gọi là Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất diễn ra tại Rio de Janeiro từ ngày 3 đến 14 tháng 6 năm 1992. Mục tiêu của hội nghị là "ổn định các nồng độ khí nhà kính trong khí quyển ở mức có thể ngăn ngừa được sự can thiệp nguy hiểm của con người đối với hệ thống khí hậu".

Bản thân công ước này không ràng buộc giới hạn phát thải khí nhà kính cho các quốc gia đơn lẻ và không bao gồm cơ chế thực thi. Do đó công ước này là không bắt buộc về mặt pháp lý. Thay vào đó công ước cung cấp một bộ khung cho việc đàm phán các hiệp ước quốc tế cụ thể (gọi là "nghị định thư") có khả năng đặt ra những giới hạn ràng buộc về khí nhà kính.

UNFCCC được mở ra để ký kết từ 9 tháng 5 năm 1992, sau khi một Ủy ban Đàm phán Liên chính phủ xây dựng văn bản của công ước khung như một báo cáo theo sau cuộc họp tại New York từ ngày 30 tháng 4 đến 9 tháng 5 năm 1992. Nó bắt đầu có hiệu lực ngày 21 tháng 3 năm 1994. Tính đến tháng 5 năm 2011 UNFCCC đã có 195 bên tham gia.

Các bên tham gia Công ước gặp mặt hằng năm từ năm 1995 tại Hội nghị các bên (COP) để đánh giá tiến trình đối phó với biến đổi khí hậu. Năm 1997, Nghị định thư Kyoto được ký kết đã tạo ra những nghĩa vụ ràng buộc pháp lý cho các quốc gia phát triển nhằm cắt giảm khí thải nhà kính của họ. Các thỏa thuận Cancun năm 2010 tuyên bố rằng sự ấm lên toàn cầu trong tương lai cần được giới hạn dưới 2,0 °C (3,6 °F) tương đương với mức tiền công nghiệp. COP 20 sẽ diễn ra tại Peru năm 2014.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 UNFCCC Newsroom
 United Nations Framework Convention on Climate Change
 Ratifications
 Earth Negotiations Bulletin : detailed summaries of all COPs and SBs
 Road to Doha, a project following COP18 in Qatar by Carboun
 UNFCCC on India Environment Portal
 Conference of Parties (COP)
 Introductory note by Laurence Boisson de Chazournes, procedural history note and audiovisual material on the United Nations Framework Convention on Climate Change in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law
 Text of the UNFCCC

Hiệp ước về môi trường
Hiệp ước của Hoa Kỳ
Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu


title: Cochleosauridae

text:
Cochleosauridae là một họ Temnospondyli.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cochleosauridae at The Paleobiology Database.


title: Lambeosaurus

text:
Lambeosaurus ( ; nghĩa là "thằn lằn Lambe") là một chi khủng long mỏ vịt, thuộc phân họ Lambeosaurines sinh sống khoảng 75 triệu năm trước trong thời kỳ cuối kỷ Creta (Campania) ở Bắc Mỹ. Chi khủng long bốn chân ăn thực vật này được biết đến với chiếc mào trên đỉnh sọ, trông giống như một cái rìu. Tuy chỉ có hai loài được xác thực, một số loài khác đã được đặt tên, từ Canada, Hoa Kỳ và México.

Tài liệu liên quan đến chi này được Lawrence Lambe đặt tên đầu tiên vào năm 1902. Hơn hai mươi năm sau, năm 1923, cái tên như hiện tại được William Park đặt ra để vinh danh Lambe, dựa trên các mẫu vật được bảo quản tốt hơn. Chi này có một lịch sử phân loại phức tạp.

Mô tả
Lambeosaurus, được biết đến nhiều nhất qua Lambeosaurus lambei. Chúng có vẻ bề ngoài khá giống với Corythosaurus trừ cái mào trên đầu trông như một cái rìu. So với Corythosaurus, mào của Lambeosaurus hơi dịch chuyển về phía trước, các hốc mũi nằm ở phía trước của đỉnh và xếp chồng lên nhau theo chiều dọc. Nó cũng có thể được phân biệt với Corythosaurus bởi việc không tạo ra các quá trình tạo mũi nhằm tạo thành một phần hai bên đỉnh, đó là cách duy nhất để phân biệt các cá thể của 2 chi, vì chúng đều có mào.

Lambeosaurus giống như các loài khủng long mỏ vịt khác. Chúng có thể thường đi bằng bốn chân và cũng ăn trong tư thế này. Tuy nhiên, khi chạy chúng chỉ sử dụng hai chân sau. Nó có một cái đuôi dài cứng lại bởi những đường gân bị hóa đá khiến nó không thể rủ xuống. Hai bàn tay chúng có bốn ngón tay, bị thiếu ngón tay trong cùng của bàn tay Tetrapods tổng quát trong khi ngón thứ hai, thứ ba và thứ tư chụm lại với nhau và có móng guốc. Điều đó cho thấy chúng có thể dùng tay để hỗ trợ cào lấy thức ăn. Các ngón tay thứ năm là miễn phí và có thể được sử dụng để thao tác các đối tượng. Mỗi bàn chân chỉ có ba ngón chân trung tâm.

Ở L. lambei, mào có hình dạng giống cái vòi khi con khủng long đã trưởng thành hoàn toàn, con cái có mào ngắn hơn và tròn hơn. Phần "lưỡi rìu" nhô ra trước mắt và phần "tay cầm" là một thanh xương rắn nhô ra phía sau hộp sọ. ''Lưỡi rìu'' có hai phần: phần trên là một xương mỏng mọc ra khá muộn trong đời chúng – chỉ khi đến tuổi trưởng thành. Ở L. magnicristatus, "tay cầm" đã giảm đi rất nhiều, tạo thành một đỉnh cao giống như kiểu tóc Pompadour. Mào này bị hư hại trong mẫu gốc và chỉ còn lại nửa trước.

Loài Lambeosaurus của Canada có kích thước tương tự Corythosaurus, dài khoảng 9,4 m. Một số mẫu vật được biết đến là còn có vảy, một mẫu vật hiện được gán cho L. lambei có một làn da mỏng với các vảy đồng nhất, chúng phân bố không theo thứ tự cụ thể trên cổ, thân và đuôi. Tỷ lệ tương tự được biết đến từ cổ, chân trước và chân sau của một mẫu vật của Lambeosaurus magnicristatus.

Tham khảo

 Lambeosaurus (tiếng Anh)
 Lambeosaurus (tiếng Hungary)

Liên kết ngoài
 Lambeosaurus Paleobiology Database (technical)
 Lambeosaurus  Natural History Museum
 Lambeosaurinae  at Thescelosaurus!

Khủng long kỷ Phấn Trắng
Khủng long Bắc Mỹ
Họ Khủng long mỏ vịt
Dự án Khủng long/Theo dõi


title: Prionosuchus

text:
Prionosuchus là một chi động vật lưỡng cư temnospondyli tuyệt chủng kích thước rất lớn từ Trung Permi (270 triệu năm trước), hóa thạch được tìm thấy tại nơi bây giờ là Brasil.

Mô tả

Các hóa thạch rời rạc của con vật này đã được tìm thấy tại thành hệ Pedra do Fogo tại vùng Parnaíba phía Đông Bắc Brazil, và nó đã được mô tả bởi L.I. Price vào năm 1948. Chiều dài ước tính của nó khoảng 9 m (30 ft), Prionosuchus là lưỡng cư lớn nhất từng được tìm thấy.

Với một mõm dài và nhọn, nhiều hàm răng sắc nhọn, thân dài, chân ngắn, và một cái đuôi thích nghi để bơi lội, nói chung bề ngoài của nó rất giống với một con cá sấu hiện đại, đặc biệt là với Cá sấu Ấn Độ, và nó có lẽ đã có một lối sống tương tự như cá sấu với săn bắt động vật thủy sinh để ăn thịt bằng cá và động vật thủy sinh khác.

Phân loại
Nó đã được phân loại như một Archegosauria bởi Carroll. Chi đơn loài với P. plummeri là loài duy nhất được mô tả. Archegosauria là một nhóm temnospondyli chiếm lĩnh hệ sinh thái thích hợp cho cá sấu và cá sấu Mỹ vào kỷ Permi, và trong đó chi Archegosaurus châu Âu là điển hình. Nhóm này bị tuyệt chủng vào cuối kỷ Permi và sau đó đã được lấp đầy bởi các nhóm temnospondyli mới, Phytosauria là một nhóm bò sát cũng giúp lắp đầy vùng sinh thái này trong kỷ Trias.

Cox và Hutchinson tái phân loại Prionosuchus trong năm 1991 và đồng nghĩa nó với chi Platyoposaurus từ Nga. Tuy nhiên, Platyoposaurus tương đối nhỏ hơn, đạt tổng chiều dài chỉ 2,5 m (8,2 ft), hai động vật này khác biệt ít nhất là ở mức độ loài. Hầu hết các nhà khảo cổ học xem xét Prionosuchus như một chi hợp lệ.

Tham khảo

Archegosauridae
Động vật lưỡng cư kỷ Permi
Động vật lưỡng cư tiền sử Nam Mỹ


title: Hồ Abraham

text:
Hồ Abraham là một hồ nhân tạo trên sông Bắc Saskatchewan ở miền tây của tỉnh Alberta, Canada. Nó có diện tích bề mặt là 53,7 km 2 (20,7 sq mi) và dài khoảng 32 km (20 dặm).

Lịch sử
Nó được xây dựng trên khu vực thượng nguồn sông Bắc Saskatchewan, ở chân của dãy núi Rocky của Canada. Nó là khu vực giữa quốc lộ David Thompson đoạn từ Saskatchewan River Crossing và Nordegg.

Hồ Abraham đã được tạo ra vào năm 1972, với việc xây dựng Đập thủy điện Bighorn. Chính phủ của Alberta đã tổ chức một cuộc thi đặt tên cho hồ vào tháng 2 năm 1972, trong giai đoạn cuối cùng của việc xây dựng đập Bighorn. Sinh viên trong tỉnh được yêu cầu gửi tên có tính đến "ý nghĩa lịch sử, nhân vật nổi tiếng, địa lý, địa hình, và giá trị của hồ."  Nó được đặt tên theo Silas Abraham, một cư dân của thung lũng sông Saskatchewan trong thế kỷ XIX.

Mặc dù con người tạo ra hồ, nhưng nước trong hồ có màu xanh khác thường được tạo ra bởi bột băng trong dãy núi Rocky.

Xem thêm
 Danh sách các hồ tại tỉnh Alberta

Tham khảo

Hồ Alberta
Hồ chứa nước tại British Columbia


title: Dãy núi Rocky của Canada

text:
Dãy núi Rocky của Canada là phân đoạn của dãy núi Rocky tại Bắc Mỹ. Nó là một phần phía đông của Cordillera Canada, kéo dài từ Đồng bằng Trung tâm của Alberta đến rãnh núi Rocky của British Columbia. Phía nam biên giới với Idaho và Montana của Hoa Kỳ còn phía bắc là ở sông Liard ở miền bắc British Columbia.

Rocky của Canada có nhiều đỉnh núi cao như Núi Robson cao 3.954 m (12,972 ft) và núi Columbia cao 3.747 m (12.293 ft). Dãy núi này được tạo thành từ đá phiến sét và đá vôi. Nhiều phạm vi của dãy núi được bảo vệ bởi các vườn quốc gia, công viên tỉnh và là một di sản thế giới.

Địa lý

Tham khảo

Roger W. Patillo: The Canadian Rockies: Pioneers, Legends and True Tales. Trafford Publishing 2005, 9781412056274 (restricted online version (Google Books))
Brenda Koller: The Canadian Rockies Adventure Guide. Hunter Publishing Inc. 2006, ISBN 978-1-58843-573-6 (restricted online version (Google Books))
Canadian Rockies. (2009). In Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 22 tháng 8 năm 2009, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/91984/Canadian-Rockies

Rocky


title: The Big O

text:
The Big O (THE ビッグオー) là loạt gồm 2 bộ anime do Sato Keiichi thực hiện và Katayama Kazuyoshi làm đạo diễn, cốt truyên được viết bởi Chiaki J. Konaka tại hãng Sunrise. Bộ anime đã phát sóng trên các kênh tại Nhật Bản từ ngày 13 tháng 10 năm 1999 đến ngày 19 tháng 1 năm 2000, bộ anime thứ hai đã phát sóng từ ngày 02 tháng 1 đến ngày 23 tháng 3 năm 2003, mỗi bộ gồm 13 tập. Bộ phim liên tưởng đến Nhật Bản và phương Tây trong những năm 1960 - 1970 với phong cách trinh thám kết hợp mecha khá giống với thể loại phim kaiju của hãng Toho.

Lấy bối cảnh 40 năm sau một sự kiện bí ẩn khiến toàn bộ cư dân của một thành phố mất hết ký ức của mình. Cốt truyện xoay quanh Roger Smith nhà ngoại giao cao nhất của thành phố cũng như là người bảo vệ thành phố này với việc điều khiển một người máy khổng lồ có tên Big O chống lại các mối hiểm họa mà cảnh sát của thành phố không chống lại được, thường là các người máy khổng lồ khác. Roger ban đầu có một quản gia tên Norman Burg giúp đỡ sau đó có thêm một nữ người máy có tên Dorothy Wayneright cả hai giúp anh rất nhiều trong công việc.

Bộ anime đã được chuyển thể sang các loại hình truyền thông khác như manga, drama CD... Một loạt manga đã được thực hiện và phát hành ba tháng trước khi việc phát sóng bộ anime được thực hiện. Một loạt manga khác cũng được thực hiện cho bộ anime thứ hai. Cũng như dòng đồ chơi mới đã được phát triển dựa trên bộ anime.

Tổng quan

Sơ lược cốt truyện

Nhân vật

Roger Smith (ロジャー・スミス)

Griffon (グリフォン)
R. Dorothy Wayneright (R・ドロシー・ウェインライト)

Norman Burg (ノーマン・バーグ)

Dan Dastun (ダン・ダストン)

Angel (エンジェル)

Big Ears (ビッグイヤー)

Alex Rosewater (アレックス・ローズウォーター)

Gordon Rosewater (ゴードン・ローズウォーター)

Schwalzwald (シュバルツバルト) / Michael Seebach (マイクル・ゼーバッハ)

Jason Beck (ジェイソン・ベック)

Dove (ダヴ)

T-bone (T・ボーン)

Alan Gabriel (アラン・ゲイブリエル)

Vela Ronstadt (ヴェラ・ロンシュタット)

Dale (デイル)
Timothy Wayneright (ティモシー・ウェインライト)

Phát triển
Việ thực hiện bộ anime này được tiến hành từ năm 1996. Sato Keiichi đã đưa ra khái niệm của anime là: Một người máy khổng lồ trong thành phố, được điều khiển bởi một người mặc đồ đen và quan cảnh giống như giống như thành phố viễn tưởng Gotham. Sau đó ông đã gặp gỡ với Katayama Kazuyoshi, người vừa hoàn tất việc chỉ đạo thực hiện bộ anime Elves wo karu mono-tachi và bắt đầu làm việc trên bản vẽ và thiết kế nhân vật. Nhưng khi mọi việc "bắt đầu nhúc nhích" thì Katayama lại dừng công việc lại. Trong khi đó Sato thì lại đang bận với việc thực hiện City Hunter.

Sato cũng thừa nhận tất cả bắt đầu như "Một chiêu để quảng cáo cho một món đồ chơi" nhưng người đại diện Bandai Hobby Division thì không thấy thế. Mặc dù việc phân phối và kinh doanh là do Bandai Visual đảm nhiệm nhưng Sunrise lại yêu cầu hãng phải có nhiều biện pháp đề phòng hơn với việc thiết kế nhiều người máy hơn để đảm bảo doanh số bán hàng tiềm năng. Với việc thiết kế hoàn tất năm 1999, Chiaki J. Konaka đã được bổ nhiệm làm người viết kịch bản chính. Konaka đã đưa ra ý tưởng về một "Thành phố không có ký ức" và từ đó ông cùng các cộng sự của mình phát triển kịch bản cho 26 tập.

Thiết kế
Phong cách được chọn để làm phim là noir một phong cách hình thành và phổ biến từ thời kỳ Đại khủng hoảng với nhiều phim có chủ đề trinh thám và tội phạm. Ánh sáng nhợt nhạt là điểm nhấn chính của thể loại noir vì thế bộ anime sử dụng các mảng tối lớn để tương phản với vùng rất sáng. Thể loại noir còn được biết đến với những góc quay rất độc đáo nó sử dụng góc độ làm cho nhân vật trông rất cao với góc quay đưới từ mặt đất nhìn lên cũng như các hình ảnh phản chiếu từ các vật thể.

Thiết kế nhân vật thì chịu ảnh hưởng từ các minh họa nhân vật trong các tiểu thuyết khoa học viễn tưởng. Nhân vật chính Roger Smith được thiết kế theo hình ảnh của Chandler Philip Marlowe hoặc Sam Spade Hammett. Với tính cách là khôn ngoan và hoài nghi, một cảnh sát bị vỡ mộng và quay sang làm người đàm phán dù công việc của anh gần giống với một thám tử hơn là ngoại giao. Big Ear là người cung cấp thông tin cho Roger còn Dan Dastun là bạn của anh trong lực lượng cảnh sát của thành phố. Tên du côn tâm thần Beck bị ảo tưởng về sự vĩ đại của mình trong khi Angel là hình mẫu của người phụ nữ quyến rũ. Ngoài ra còn có các nhân vật phụ khác như các cảnh sát biến chất, các doanh nhân hối lộ và tham nhũng cùng các nhà khoa học loạn trí.

Các nhân vật trong thể loại noir thường nói chuyện trong nghĩa rất rộng các lời nói thường có hai ám chỉ khác nhau. Các lời thoại trong anime được thực hiện sao cho dí dỏm, có ý nghĩa châm biếm và hài hước nhưng đơn giản. Cốt truyện được thể hiện thông qua lời thuật của Roger là một trong các đặc điểm của thể loại noir để đặt người xem trong tâm trí của nhân vật chính có thể trải nghiệm cảm giác lo lắng của nhân vật và tạo ra sự đồng cảm với nhân vật.

Quang cảnh thành phố giả tưởng Paradigm rất thích hợp với thể loại noir. Những tòa nhà cao tầng và những kiến trúc vòm khổng lồ tạo ra các cảm giác không thể nào thoát ra và sợ hãi tột độ. Cảnh quan nông thôn tại trang trại Ailesberry thì tương phản với mô hình thành phố. Khi bộ anime đã được đánh giá cao bởi thiết lập của mình thì âm nhạc của phim không có chút thể loại noir nào nhưng có một số bản nhạc jazz có thể nghe ở các hộp đêm. Một bản saxophone duy nhất thì được xướng lên mỗi khi Roger bắt đầu tường thuật tổng kết diễn biến cốt truyện.

Không ký ức là chủ đề thường thấy của noir. Bởi hầu hết những câu chuyện tập trung vào việc nhân vật đang cố minh sự vô tội của mình và tác giả cho họ mất luôn trí nhớ để họ không thể tự chứng minh sự vô tội kể cả với chính mình. The Big O thì đi xa hơn với việc cho cả thành phố mất đi ký ức. Quá khứ phức tạp của thành phố dần dần được mở ra thông qua các đoạn hồi tưởng. Trong hầu hết các tác phẩm noir thì quá khứ là thứ hữu hình và đầy đe dọa. Các nhân vật thường cố gắng để thoát khỏi các ám ảnh tâm lý hay tội ác liên quan đến các sự kiện nhưng việc đối mặt với chính nó mới là chìa khóa cho sự giải thoát.

Chịu ảnh hưởng
Trước khi thực hiện The Big O thì Sunrise cũng đã tham gia cùng Warner Bros. Animation để thực hiện bộ phim hoạt hình Batman: The Animated Series vì thế nó có ảnh hưởng nhất định với bộ anime này.

Roger Smith là một mô phỏng của tính cách của Bruce Wayne và Batman. hiết kế nhân vật tương tự như Wayne với mái tóc chải chuốt và luôn mặc trang phục kinh doanh. Như Bruce, Roger tự hào mình là một tay chơi giàu có đến mức cho phép quản gia để phụ nữ vào dinh thự của mình mà không cần sự đồng ý. Cũng như Batman, Roger Smith có một ý tưởng là không mang súng nhưng linh hoạt hơn dù vậy nó không có động cơ cá nhân giống Batman mà chỉ là ý tưởng của Roger về quy tắc "Đó là một phần của quý ông lịch sự.". Các "công cụ" của Roger khá giống Batman với một chiếc xe công nghệ cao, một đồng hồ đa năng... chỉ khác cái là anh có thêm một người máy khổng lồ.

Một nguồn ảnh hưởng mạnh khác đến tác phẩm là loạt manga Giant Robo do Yokoyama Mitsuteru thực hiện. Trước khi thực hiện The Big O thì Katayama Kazuyoshi cùng những nhân viên khác đã từng làm việc với Imagawa Yasuhiro để thực hiện bộ anime Giant Robo: Chikyū ga Seishi Suru hi. Một anime cókinh phí thực hiện cao nhưng doanh thu khá ít. Rút kinh nghiệm đáng thất vọng đó, Katayama và các nhân viên của ông đặt tất cả nỗ lực của họ vào để làm "tốt hơn" với The Big O.

Giống như Giant Robo các người máy khổng lồ được thiết kế rất lạ và "Cơ bắp nhiều hơn thực dụng" với hai cánh tay lớn cùng các đinh tán lộ rõ ra ngoài. Không giống như những người máy khổng lồ trong các loạt mecha khác, các người máy không có tốc độ của một ninja hay bề ngoài đẹp mẽ. Thay vào đó người máy được trang bị các loại vũ khí "Đời cũ" như tên lửa, búa đấm, súng máy và pháo laser.

Truyền thông

Anime
Anime chia thành hai bộ đã phát sóng làm hai đợt trên các kênh tại Nhật Bản từ ngày 13 tháng 10 năm 1999 đến ngày 19 tháng 1 năm 2000, bộ anime thứ hai đã phát sóng từ ngày 02 tháng 1 đến ngày 23 tháng 3 năm 2003, mỗi bộ gồm 13 tập. WOWOW phát sóng bộ anime thứ nhất, Sun TV phát sóng bộ anime thứ hai sau đó phát lại cả hai cùng các kênh khác là Animax và Bandai Channel. Bandai Entertainment giữ bản quyền phiên bản tiếng Anh của bộ anime để tiến hành phân phối tại thị trường Bắc Mỹ sau đó chuyển cho Sentai Filmworks, Madman Entertainment đăng ký tại Úc, Beez Entertainment đăng ký tại Anh và Pháp còn Dybex đăng ký tại Hà Lan.

Manga
Để quảng bá cho bộ anime và hình thành một thương hiệu riêng Sunrise đã đề nghị chuyển thể manga và Ariga Hitoshi đã đảm nhận việc thực hiện. Các loạt manga có các điểm khác biệt và mở rộng so với các bộ anime vì chúng kết thúc chậm hơn.

Loạt manga đầu có tựa giống như bộ anime đã phát hành trên tạp chí Magazine Z của Kodansha từ tháng 7 năm 1999 tức ba tháng trước khi bộ anime phát sóng đến tháng 10 năm 2001. Các chương sau đó đã được tập hợp lại và phát hành thành 6 tankōbon.

Loạt manga thứ hai được thực hiện để quảng bá cho bộ anime thứ hai có tựa The Big O: Lost Memory đã được thực hiện và cũng đăng trên Magazine Z của Kodansha từ tháng 11 năm 2002 đến tháng 9 năm 2003. Các chương sau đó được tập hợp lại và hành thành 2 tankōbon.

Drama CD
Một drama CD có tên The Big O Original CD Drama Theater - Walking Together On The Yellow Brick Road do Victor Entertainment thực hiện và cốt truyện được viết bởi Chiaki J. Konaka và phát hành vào ngày 21 tháng 9 năm 2000. Các nhân vật tham gia trong drama này là Roger, Dorothy, Norman, Angel và Dasuton. Thời điểm trong cốt truyện là sau khi kết thúc bộ anime thứ nhất trong khoảng thời gian không được biết tới, các diễn biến chính diễn ra trong phòng khách tại biệt thự của Roger sau khi anh phát hiện Big O đã mất tích một cách bí ẩn.

Sách
Một chuyển thể tiểu thuyết có tên The Big O: Paradigm Noise (THE ビッグオー パラダイム・ノイズ) do Taniguchi Yuki thực hiện đã được Tokuma Shoten phát hành vào ngày 16 tháng 7 năm 2003.

Một sách hướng dẫn có tên The Big O: Official Guide (THE ビッグオー オフィシャルガイド) đã được  Futabasha phát hành ngày 15 tháng 7 năm 2003. Cuốn sách chứa nhiều hình ảnh màu, thông tin về nhân vật cùng các khái niệm nghệ thuật, bản phác thảo các người máy, lịch sử thực hiện The Big O với các buổi phỏng vấn nhóm làm phim cũng như so sánh sự khác nhau giữa anime và manga.

Âm nhạc
Âm nhạc của The Big O được thực hiện bởi Sahashi Toshihiko cựu sinh viên của Đại học Nghệ thuật Tokyo. Tác phẩm của ông là đa dạng về thể loại giao hưởng và cổ điển với một số phần đào sâu vào nhạc điện tử và jazz. Ông được chọn vì "Có kến thức đáng nể về âm nhạc của phim truyền hình nước ngoài". Nhạc nền của phim được thực hiện theo phong cách noir, điệp viên và khoa học viễn tưởng. Phần âm nhạc cho các trận chiến gợi nhớ đến các tác phẩm của Ifukube Akira người từng tham gia thực hiện phim Godzilla.

Bộ anime có bốn vài hát chủ đề, ba mở đầu và một kết thúc. Bài hát mở đầu thứ nhất có tựa Stoning do Sahashi Toshihiko trình bày dùng trong tập 1,2 và 14. Bài hát mở đầu thứ hai có tựa đề Big-O! do Nagai Rui trình bày dùng từ tập 3 đến 13. Bài hát mở đầu thứ ba là bài Respect do Sahashi Toshihiko trình bày dùng cho các tập của bộ anime thứ hai. Bài hát kết thúc là bài And Forever... do Robbie Danzie và Takao Naoki trình bày dùng trong tất cả các tập của cả hai bộ anime. Album chứa các bản nhạc trong bộ anime thứ nhất đã phát hành vào ngày 20 tháng 11 năm 1999, album này chứa cả các bài Stoning, Big-O! và And Forever....  Đĩa đơn chứa bài Respect phát hành vào ngày 03 tháng 1 năm 2003. Album chứa các bản nhạc trong bộ anime thứ hai phát hành vào ngày 22 tháng 1 năm 2003.

Đồ chơi
Bandai đã tung ra thị trường bộ ráp mô hình nhỏ của Big O vào năm 2000. Mặc dù dễ dàng ráp lại nhưng mô hình này đòi hỏi phải được sơn lại theo ý thích của người ráp. Ngoài ra cánh tay của mô hình có lò xo để mô tả vũ khí búa đấm của người máy. Tượng nhỏ của Roger Smith cũng đã được phát hành.

PVC đã làm các bức tượng nhỏ của Big O và Big Duo và Bandai America lo phần tiêu thụ. Mỗi bức tượng này đi kèm với tượng của Roger, Dorothy và Angel. Một bộ các bức tượng nhỏ đã được tung ra thị trường khi bộ anime thứ hai được phát sóng. Bộ này bao gồm các nhân vật Big O, Roger, Dorothy & Norman, Griffon, Dorothy-1, Schwarzwald và Big Duo.

Bandai cũng đã sản xuất một dòng mô hình nhựa của Big O vào năm 2009. Nó giống như bộ ráp mô hình trước đó nhưng thêm các chi tiết và vật dụng khác nhau. Thiết kế của nó đã được giám sát chặt chẽ sao cho giống với thiết kế ban đầu của Sato Keiichi.

Max Factory đã phát hành các mô hình động của Roger và Dorothy thông qua chi nhánh Figma. Và giống như hầu hết các mô hình động figma khác các mô hình này rất chi tiết với nhiều khớp nối cùng các linh kiện và vẻ mặt khác nhau. Thiết kế của các mô hình này cũng được giám sát chặt chẽ sao cho giống với thiết kế ban đầu của Sato Keiichi. Max Factory cũng tung ra thị trường mô hình nhựa của Big Duo và Big Fau, mặc dù cũng rất chi tiết nhưng các mô hình này không có nhiều cử động.

Đón nhận
Bộ anime này không được đón nhận nồng nhiệt lắm khi phát sóng tại Nhật Bản nhưng tại phương Tây thì bộ anime lại được đón nhận với lượng người xem thành công hơn hẳn. Sato Keiichi đã nói "Đúng như chúng tôi dự đoán", ám chỉ kế hoạch bộ anime này sẽ thành công ở nước ngoài.

Hầu hết đánh giá khen bộ anime này là từ ngoài Nhật Bản với các nhận xét như "Cú hích", "Kiểu dáng đẹp", "Phong cách", "Sang trọng" và trên hết là "Ấn tượng" để mô tả nghệ thuật của tác phẩm. Nhiều người xem đã chỉ ra những điểm giống nhau của bộ anime này với các tác phẩm như Batman, Giant Robo, các tác phẩm của Asimo Isaac, Metropolis, James Bond và Cowboy Bebop. Việc đó làm cho tác phẩm có ảm giác giống như một phiên bản phái sinh nhưng The Big O vẫn có những đặc điểm mà các anime khác không có với thiết kế độc đáo.

Bộ anime đầu được đánh giá tốt ở thị trường nước ngoài. Chris Beveridge đã đánh giá A- cho bộ băng 1 và 2, B+ cho bộ băng 3 và 4. Mike Toole tại Anime Jump đã đánh giá bộ anime này là 4.5/5 sao, trong tại Anime Academy thì đánh giá bộ anime 83 điểm và tác phẩm giành được điểm cao vì "Độc đáo", các nhân vật "Thú vị" và cử động "Tuyệt vời". Nhưng những nhà phê bình và người hâm mộ lại đồng ý là kết thúc của bộ anime này quá lưng chừng và lủng lẳng. Kết quả là tất cả đề nghị Cartoon Network đàm phán với hãng sản xuất để hoàn tất và phát nốt phần còn lại.

Khi bộ anime thứ hai phát sóng thì nó nhận được đón nhận còn lớn hơn nữa nhất là về hình ảnh. Nó được đánh giá "Chất lượng tương đương OVA" với hình ảnh "Tươi và chi tiết hơn nhiều". Dù xử lý được các vấn đề với hình ảnh trong bộ đầu tiên thì các trận chiến giữa các người máy khổng lồ vẫn gây "dị ứng" cho một số người thì những người khác lại xem nó là "tuyệt đỉnh".

Tham khảo

Liên kết ngoài

Anime năm 1999
Anime năm 2003
Manga năm 1999
Manga năm 2002
Jetix
Manga dài tập
Seinen manga
Anime và manga mecha
Mất trí nhớ trong tác phẩm hư cấu
The Big O
Anime Madman Entertainment
Sunrise Inc.
Toonami


title: Sân vận động Saoud bin Abdulrahman

text:
Sân vận động Saoud bin Abdul Rahman Al-Thani (, ), còn được gọi là sân vận động SC Al-Wakrah, là một sân vận động đa năng ở Al Wakrah, Qatar. Sân hiện đang được sử dụng chủ yếu cho các trận đấu bóng đá. Đây là địa điểm nhà của Câu lạc bộ thể thao Al-Wakrah. Sân vận động có sức chứa 12.000 chỗ ngồi.

Một sân vận động mới có đặt tên là sân vận động Al Wakrah đang được xây dựng ở khu vực lân cận cho giải vô địch bóng đá thế giới 2022 và sẽ được sử dụng làm sân nhà của Câu lạc bộ thể thao Al-Wakrah, sau cúp thế giới.

Tham khảo

Địa điểm bóng đá Qatar
Sân vận động đa năng Qatar
Câu lạc bộ thể thao Al-Wakrah
Thể thao Al Wakrah


title: Ngày Toilet Thế giới

text:
Ngày Toilet thế giới (tiếng Anh: World Toilet Day (viết tắt tiếng Anh WTD) là ngày lễ quốc tế của Liên Hợp Quốc vào ngày 19 tháng 11 hàng năm để truyền cảm hứng cho hành động giải quyết cuộc khủng hoảng vệ sinh toàn cầu. Trên toàn thế giới, 4,2 tỷ người sống mà không có "vệ sinh được quản lý an toàn" và khoảng 673 triệu người đại tiện ngoài trời. Mục tiêu phát triển bền vững 6 nhằm mục đích "Đảm bảo sự sẵn có và quản lý bền vững nước và vệ sinh cho tất cả". Đặc biệt, mục tiêu 6.2 là "Chấm dứt tình trạng đại tiện lộ liễu và tiếp cận với vệ sinh và giữ vệ sinh)". Khi Báo cáo các Mục tiêu phát triển bền vững 2020 được công bố, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cho biết, "Ngày nay, Mục tiêu phát triển bền vững 6 đang đi chệch hướng" và nó " đang cản trở tiến độ trong Chương trình nghị sự 2030, việc thực hiện nhân quyền và đạt được hòa bình và an ninh trên toàn thế giới". Liên Hợp Quốc vừa tuyên bố ngày 19-11 hằng năm là Ngày Toilet Thế giới, bắt đầu từ năm 2013. Đây là ngày giúp mọi người trên thế giới nhớ đến tầm quan trọng của một hệ thống nhà vệ sinh tốt hơn cho tất cả mọi người.

Ngày Toilet Thế giới tồn tại để thông báo, thu hút và truyền cảm hứng cho mọi người hành động để đạt được mục tiêu này. Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc tuyên bố Ngày Toilet Thế giới là ngày chính thức của LHQ vào năm 2013, sau khi Singapore đưa ra nghị quyết (nghị quyết đầu tiên trước Đại hội đồng LHQ gồm 193 quốc gia thành viên). Trước đó, Ngày Toilet Thế giới đã được Tổ chức Toilet Thế giới (một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Singapore) thành lập không chính thức vào năm 2001.

UN-Water là đơn vị tổ chức chính thức Ngày Toilet Thế giới. UN-Water duy trì trang web chính thức của Ngày Toilet Thế giới và chọn một chủ đề đặc biệt cho mỗi năm. Năm 2019, chủ đề là 'Không bỏ lại ai phía sau', là chủ đề trọng tâm của các Mục tiêu phát triển bền vững. Các chủ đề trong những năm trước bao gồm các giải pháp dựa trên tự nhiên, nước thải, nhà vệ sinh và việc làm, nhà vệ sinh và dinh dưỡng. Ngày Toilet Thế giới được đánh dấu bằng các chiến dịch truyền thông và các hoạt động khác. Các sự kiện được lên kế hoạch bởi các tổ chức Liên hợp quốc, các tổ chức quốc tế, các tổ chức xã hội dân sự địa phương và các tình nguyện viên nhằm nâng cao nhận thức và truyền cảm hứng cho hành động.

Nhà vệ sinh rất quan trọng vì việc tiếp cận một nhà vệ sinh hoạt động an toàn có tác động tích cực đến sức khỏe cộng đồng, nhân phẩm và an toàn cá nhân, đặc biệt là đối với phụ nữ. Hệ thống vệ sinh không xử lý an toàn chất thải sẽ cho phép lây lan dịch bệnh. Có thể gây ra các bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng qua đất và các bệnh lây truyền qua đường nước như dịch tả, tiêu chảy, thương hàn, kiết lỵ và bệnh sán máng.

Tham khảo

Giáo dục y tế công cộng
Hệ thống vệ sinh
Vệ sinh
Ngày nhận thức về sức khỏe
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười Một
Ngày Liên Hợp Quốc
Nước và chính trị
Nước và xã hội
Nhà vệ sinh


title: Xương tần An thị

text:
Xương tần họ An (chữ Hán: 昌嬪安氏, Hangul: 창빈안씨; 1499 - 8 tháng 10, 1549), là một hậu cung của Triều Tiên Trung Tông, và là nội tổ mẫu của Triều Tiên Tuyên Tổ.

Cuộc đời
An thị người ở An Sơn, là con gái của Thất phẩm Địch Thuận phó úy An Thản Đại (安坦大), mẹ là Hoàng thị (黃氏). Bà nhập cung năm 9 tuổi, với tư cách là cung nữ hầu hạ cho Trinh Hiển vương hậu, mẹ ruột của Trung Tông đại vương.

Trung Tông năm thứ 13 (1518), bà được Trung Tông sủng ái. Hai năm sau (1520), bà được Trung Tông chính thức phong vị Chính ngũ phẩm Thừa Ân thượng cung (承恩尙宮).

Năm 1521, bà sinh hạ đứa con đầu lòng Lý Cự (李岠), được phong làm Vĩnh Dương quân (永陽君). Năm 1526, bà sinh hạ Tĩnh Thận ông chúa (靜愼翁主). Năm 1529, bà được thăng vị Tòng tứ phẩm Thục viên (淑媛).

Năm 1530, bà hạ sinh hạ con trai thứ là Lý Thiệu, được phong làm Đức Hưng quân (德興君李岹). Năm 1540, bà được tấn phong làm Tòng tam phẩm Thục dung (淑容).

Năm 1544, Triều Tiên Trung Tông thăng hà. An Thục dung quyết định đến lăng của Trung Tông thủ lăng 3 năm. Sau khi quay về, theo lệ thì hậu cung của Tiên vương phải ra ngoài cung sống, nhưng Văn Định vương hậu đã để cho bà ở lại cung.

Năm 1547, Thục dung An thị quay trở về tư gia, đột nhiên lâm bệnh nặng. Đến năm 549, ngày 8 tháng 10, An thục dung qua đời, hưởng thọ khoảng 50 tuổi. Năm 1577, Tuyên Tổ năm thứ 10, nhà vua truy tôn tổ mẫu Thục dung An thị là Chính nhất phẩm Xương tần (昌嬪).

Hậu duệ
Xương tần An thị sinh hạ cho Triều Tiên Trung Tông 3 vương tử và 1 vương nữ:

 Thứ tứ tử Vĩnh Dương quân Lý Cự (永陽君李岠; 1521 - 1562), kết hôn với Quận phu nhân Thuận Hưng An thị, sinh ra Hưng Ninh quân Lý Tú Thuyên (興寧君 李秀筌). Thụy Thành Điệu (成悼).
 Vương tử, ấu danh Di Thọ (頤壽).
 Thứ lục nữ Tĩnh Thận ông chúa (靜愼翁主; 1526 - 1552), tên gọi Thiện Hoàn (善環), hạ giá lấy Hàn Xuyên úy Hàn Cảnh Hựu (韓景祐).
 Thứ ngũ tử Đức Hưng đại viện quân Lý Thiệu (德興大院君李岹; 1530 - 1559), tự Cảnh Nhưỡng (景仰), kết hôn với Hà Đông phủ đại phu nhân Trịnh thị, sinh ra Triều Tiên Tuyên Tổ.

Chú thích

 Triều Tiên Vương triều thực lục
 Xương tần An thị truyện

Sinh năm 1499
Mất năm 1549
Hậu cung Triều Tiên


title: Chiến tranh Mông–Kim

text:
Mông Cổ chinh phạt nhà Kim (chữ Hán: 蒙古罰金; phiên âm: Mông Cổ phạt Kim), hay Chiến tranh Mông–Kim (chữ Hán: 蒙金戰爭; phiên âm: Mông-Kim chiến tranh), là cuộc xâm lược toàn diện của người Mông Cổ vào nước Kim. Cuộc chiến kéo dài trong 23 năm với kết quả là triều Kim của người Nữ Chân bị tiêu diệt vào năm 1234, và toàn lãnh thổ bị sáp nhập vào Đế quốc Mông Cổ. Đây được xem là cuộc chiến tranh quy mô lớn nhất thế giới vào thế kỉ 13. Đế quốc Mông Cổ sau đó kiểm soát được khu vực nay là Hoa Bắc, Đông Bắc Trung Quốc và một bộ phận Viễn Đông Nga.

Bối cảnh
Khoảng thế kỷ 12, triều đại Kim của dân tộc Nữ Chân ở phía bắc Trung Quốc thường thu nhận cống phẩm từ các bộ lạc du mục sống trên thảo nguyên Mông Cổ. Nhà Kim cũng ngầm kích động các bộ lạc Mông Cổ đấu đá lẫn nhau, ngăn chặn sự thống nhất của họ. Khi người Mông Cổ thống nhất dưới quyền Cát Bất Lặc Hãn vào thế kỷ 12, người Nữ Chân đã khuyến khích người Thát Đát tấn công họ, nhưng người Mông Cổ vẫn có thể đánh đuổi lực lượng Kim ra khỏi lãnh thổ của họ. Tộc Thát Đát đã bắt được người thừa kế của Cát Bất Lặc Hãn là Yêm Ba Hải Hãn và giao nộp ông ta cho nhà Kim. Kim Thế Tông đã ra lệnh hành quyết Yêm Ba Hải Hãn bằng cách đóng đinh vào con lạc đà gỗ. Triều Kim cũng thường xuyên tiến hành các cuộc tập kích những người du mục Mông Cổ, bắt họ làm nô lệ hoặc thanh trừng họ.

Năm 1210, một phái đoàn nhà Kim đến chỗ Thành Cát Tư Hãn để tuyên bố Hoàn Nhan Doãn Tế lên ngôi vua và yêu cầu người Mông Cổ phục tùng như một nước chư hầu. Bởi vì người Nữ Chân đã đánh bại những dân tộc du mục thảo nguyên hùng mạnh và có sự ủng hộ của người Khắc Liệt và người Thát Đát, họ tuyên bố sự thống trị đối với tất cả các bộ lạc trên thảo nguyên. Một vài quan chức cấp cao của nhà Kim đã đào thoát sang Mông Cổ và thúc giục Thành Cát Tư Hãn tấn công nước này. Nhưng sợ mắc bẫy hay một âm mưu bất chính nào khác, Thành Cát Tư Hãn đã từ chối. Khi nhận được lệnh phải quỳ tiếp chỉ của sứ giả nước Kim, Thành Cát Tư Hãn được cho là đã không thèm để ý đến; rồi ông lên ngựa phóng đi. Thành Cát Tư Hãn đã gửi cho hoàng đế nhà Kim một thông điệp mang tính xúc phạm mà sứ thần không dám nhắc lại khi trở về triều Kim. Việc ông thách thức các sứ thần nhà Kim tương đương với việc tuyên chiến giữa người Mông Cổ và người Nữ Chân.
trái|nhỏ|Kỵ binh Mông Cổ giao chiến với các chiến binh Nữ Chân.
Sau khi Thành Cát Tư Hãn quay trở lại sông Kherlen, vào đầu năm 1211, ông đã triệu tập một hội nghị Khố Lý Đài. Bằng cách tổ chức một cuộc họp bàn dài, mọi người trong liên minh bộ tộc đều được tham gia vào hội nghị này. Đại Hãn đã cầu nguyện riêng trên một ngọn núi gần đó. Ông cởi mũ và thắt lưng, cúi đầu trước Thần Tengri, kể lại những nỗi uất hận của nhiều thế hệ mà thần dân của ông đã chống lại người Nữ Chân, cũng như kể chi tiết về việc tra tấn và giết hại tổ tiên của lãnh đạo Mông Cổ. Ông trình bày rằng ông không hướng đến một cuộc chiến chống lại người Nữ Chân. Vào rạng sáng ngày hôm sau, Thành Cát Tư Hãn đứng dậy với lời tuyên bố: "Thần Tengri đã hứa với chúng ta về sự chiến thắng của cuộc chiến báo thù".

Kim Vệ Thiệu Vương tức giận khi nghe cách cư xử của Thành Cát Tư Hãn, liền gửi thư cho Đại Hãn rằng: "Vương triều của ta giống như biển lớn, bộ lạc của ngươi chỉ là một nắm cát ... Việc gì chúng ta phải sợ kẻ như ngươi?"

Thất thủ Trung Đô, dời về Khai Phong
Sau khi chinh phục Tây Hạ và bắt nước này phải thần phục, quân Mông Cổ có nhiều cuộc đột kích nhỏ lẻ trong khoảng thời gian từ 1207–1209. Năm 1211, Thành Cát Tư Hãn thống lĩnh 5 vạn kỵ binh Mông Cổ chính thức xâm lược lãnh thổ nhà Kim và lôi kéo người Khiết Đan và người Đảng Hạng nổi dậy. Tháng 8 năm 1211, tướng Kim giữ Vạn Lí Trường Thành là Hoàng Sách chống không nổi quân Mông Cổ nên bỏ trốn về Lương Châu. Quân Mông Cổ liên tiếp triệt hạ các tiền đồn, pháo đài phòng thủ của quân Kim tại các phòng tuyến dọc vạn lí trường thành. Cuối năm 1211, Thành Cát Tư Hãn vượt qua được trường thành, kéo quân đến đóng ở Phủ Châu (Trương Bắc, Hà Bắc).

Tháng 12 năm 1211, quân Mông Cổ tấn công Tây Kinh Đại Đồng Phủ thuộc tỉnh Sơn Tây. Tướng nhà Kim là Hồ Sa Hổ dẫn 4 vạn quân thiết kị hạng nặng ra giao chiến, trong lúc dựng trại thì quân của Đà Lôi phục kích, quân Kim đại bại, Hồ Sa Hổ không kịp mặc giáp cùng vài trăm kị binh bỏ chạy vào thành Đại Đồng, tập hợp tàn quân được vài nghìn, nung chảy sắt bịt kín cửa thành quyết tâm cố thủ. Quân Mông Cổ bao vây 2 tháng không hạ được bèn chuyển hướng tấn công sang các huyện lân cận và tiến hành cướp phá.

Trong 2 năm 1212-1213, quân Mông Cổ san bằng hơn 90 thành trì của nhà Kim. Năm 1213, Thành Cát Tư Hãn ra lệnh tập trung binh lực giao chiến quân chủ lực của nhà Kim ở Dã Hồ Lĩnh (tây bắc Trương Gia Khẩu, Hà Bắc).

Trận Dã Hồ Lĩnh là một trận quyết chiến giữa quân Mông Cổ và quân nhà Kim. Triều đình Kim đã học được bài học thất bại trong giai đoạn đầu của cuộc chiến là "chia mỏng quân đội để đóng giữ ở các quan ải, thành lũy", bắt đầu áp dụng chiến lược "tập trung quân số" để đối phó với quân địch. Nhà Kim tập trung 45 vạn quân tinh nhuệ trên cả nước, dàn trận tại Dã Hồ Lĩnh. Quân Kim chia làm 2 cánh, cánh chính có 30 vạn quân sẽ đánh trực diện với Mông Cổ, cánh phụ gồm 15 vạn người sẽ tiếp ứng khi cần, với ý đồ dồn quân đội Mông Cổ vào con đường chết. Bên cạnh đó các lực lượng khác của nhà Kim rải rác khắp Vạn lí trường thành bao gồm 50 vạn bộ binh và khoảng từ 8-10 vạn kỵ binh. Tổng cộng, tại chiến trường Dã Hồ Lĩnh và các khu vực lân cận khác, triều đình nhà Kim có hơn 1 triệu quân (trong đó 45 vạn giao chiến với quân Mông Cổ). Đây là một trận chiến có quy mô lớn nhất từ trước đến nay đối với quân Mông cổ.

Thành Cát Tư Hãn đã tiếp nhận kiến nghị của Mộc Hoa Lê, trước tiên dùng đội quân cảm tử để thọc sâu vào trung quân của Kim, rồi sau đó các cánh quân khác mới mở đường tấn công, tức tập trung 10 vạn quân để đánh thẳng vào một mục tiêu chủ yếu.

Mở đầu trận chiến, quân Mông Cổ bắn tên như mưa về phía quân Kim, lính Kim tử thương nặng nhưng vẫn ồ ạt tấn công liên tục, Hoàn Nhan Cửu Cân sai bọn Bốt Ngối Lặc và Vĩnh Khang thống lĩnh 30.000 quân kỵ chia làm 2 cánh tả hữu đi vòng phía sau tập kích quân Mông.

Bị tấn công bất ngờ, hậu quân Mông cổ chống trả quyết liệt, ngay lúc đấy quân của Triết Biệt mai phục từ trước ở đằng sau các ngọn đồi tấn công thọc sườn vào lực lượng tập kích của quân Kim. Bốt Ngối Lặc bị chém chết tại trận, còn Vĩnh Khang dẫn tàn quân bỏ chạy vào rừng nhưng bị quân Mông bắt được và chém ngang lưng.

Thấy lực lượng tập kích bị tiêu diệt, Hoàn Nhan Cửu Cân hạ lệnh cho quân Kim lùi dần về phía trại cố thủ đợi viện binh, quân Mông cổ dần ép quân Kim co cụm lại khu vực trung tâm, bắn tên và đá lửa như mưa, lính Kim tuy đông nhưng thụ động chống đỡ nên chết vô số, kêu la thảm thiết. Đến chiều tối, các lực lượng Kim chống trả dần đuối sức, đào ngũ hàng loạt, quân Mông Cổ lúc này tung các lực lượng kỵ binh dự bị vào trận chiến.

Mãi chưa thấy các cánh quân Kim tiếp ứng xuất hiện, tình thế ngày càng nguy cấp, quân Kim quyết định liều chết phá vây, nhưng lính Kim lúc này phần lớn đã kiệt sức, trong khi đó kỵ binh Mông Cổ thay phiên nhau tấn công nên khí thế hừng hực, kết quả toàn bộ lực lượng phá vây gồm khoảng 50.000 quân bị tiêu diệt. Hoàn Nhan Cửu Cân tự sát giữa đám loạn quân. Hơn nữa, chủ soái của Mông Cổ dù đứng trước mọi tình trạng nguy hiểm vẫn không hốt hoảng, vẫn bình tĩnh chỉ huy. Các tướng sĩ của Mông Cổ dám xông lên chiến đấu không sợ hiểm nguy. Lực lượng quân Kim thì phân tán quanh thung lũng, núi non hiểm trở chia cắt các khối quân dẫn đến hệ thống liên lạc kém đã cản trở việc tác chiến và phối hợp của quân Kim, cuộc tấn công tổng lực của 100.000 quân Mông Cổ vào thẳng trại chính của cánh quân trung tâm do nguyên soái Hoàn Nhan Cửu Cân chỉ huy đã giành thắng lợi. 15 vạn quân Kim tiếp ứng thì chưa đánh đã bỏ chạy trước, bỏ mặc đồng đội phải chống đỡ. Cánh quân Kim chủ lực của nguyên soái Hoàn Nhan Cửu Cân bao gồm gần 120.000 quân bị tiêu diệt hoàn toàn tại chiến trường chính, xác lính chất cao như núi. Các lực lượng xung quanh nhanh chóng tan vỡ và tháo chạy hỗn loạn, cuộc chiến đã nhanh chóng biến thành một cuộc thảm sát quy mô lớn, bộ binh Kim không chống đỡ nổi kỵ binh Mông Cổ nên nhanh chóng thảm bại dưới mã tấu của quân Mông.

Đến đêm, quân Mông Cổ tiếp tục truy kích tàn quân Kim hiện đã tản ra nhiều hướng, cuộc thảm sát diễn ra trong 2 ngày liền. Hơn 400.000 xác chết của quân Kim đã nằm rải rác trên một diện tích rộng hằng trăm dặm. Tin tức về trận đánh đã làm chấn động cả đế quốc Kim.

Đây được xem là cuộc thảm sát binh lính lớn nhất tại Trung Hoa thời bấy giờ, nếu xét về quy mô là tương đương cuộc thảm sát 40 vạn quân Triệu tại trận Trường Bình thời Chiến Quốc. Qua trận đánh này, binh lực súc tích cả 100 năm của triều đình nhà Kim đã bị đánh bại hoàn toàn, nên thế nước của họ ngày càng suy sụp. Trận đánh tại Dã Hồ Lĩnh là một bước ngoặt đối với sự thất bại của triều đình nhà Kim và sự thắng lợi của quân Mông Cổ.

Tàn quân Kim ở Dã Hồ Lĩnh cố gắng tập trung lại tại doanh trại ở Cối Hà Bảo (phía nam Vạn Toàn, Hà Bắc). Thành Cát Tư Hãn tập trung đại quân tiếp tục tấn công và nhanh chóng đập tan 30 vạn quân Kim ở Cối Hà Bảo. Tháng 7, đại quân Mông cổ tiến thẳng tới Cư Dung Quan. Quân Kim quyết tâm cố thủ. Thành Cát Tư Hãn dùng mưu để bộ tướng của mình đánh nhau ở đó còn bản thân dẫn quân tinh nhuệ đang đêm theo đường nhỏ tập kích Tử Kinh Quan. Sáng sớm hôm sau quân thiết kỵ Mông cổ đã áp sát Tử Kinh Quan, quân Kim đại bại.

Mùa đông năm 1213, quân Mông Cổ đã áp sát Trung Đô Yên Kinh của triều đình Kim, nhưng tại thời điểm này, người Mông Cổ chưa có các khí cụ để công phá các thành trì lớn kiên cố, cộng thêm việc Trung Đô có lực lượng trọng binh rất mạnh của nhà Kim trấn giữ nên các đợt tấn công của Mông Cổ đều không thành công. Thành Trung Đô được phòng thủ vững chắc với 3 lớp hào và 900 tháp canh, hệ thống các máy bắn tên và hoả khí được bố trí dày đặc trên tường thành.

Tướng Kim Hồ Sa Hổ lúc này đang thao túng triều đình Kim, đã hạ chiếu huy động toàn bộ các cánh quân đóng tại vạn lí trường thành và toàn bộ lực lượng kỵ binh vùng đông bắc về tập trung bảo vệ Trung Đô. Kim Sử có đoạn chép: "Thành Cát Tư Hãn đứng trên đồi quan sát Trung đô Yên Kinh, cảm thán rằng: Nhìn những vách thành sừng sững như vách núi, trải dài đến tận đường chân trời, nhà cửa san sát ngút tầm nhìn, quân Kim đông như kiến cỏ, vô số loại vũ khí hạng nặng cùng gươm giáo sáng loà. Trong khi đó bên ngoài thành, bốn phương tám hướng đều có quân Kim kéo đến tiếp ứng, khí thế rất mạnh, đội quân Mông Cổ như bị lọt thỏm vào cái biển người của đế quốc Kim rộng bao la đấy...".

Người Mông Cổ ước tính rằng nhà Kim đã huy động lực lượng từ 130-170 vạn quân và dân để bảo vệ kinh đô. Sau 4 tháng bao vây, dịch bệnh bắt đầu khởi phát tại khu vực cộng với việc viện binh Kim kéo đến ngày càng đông đảo, quân Mông Cổ quyết định rút lui về phía bắc bên kia trường thành.

Năm 1214, nhà Kim chuyển kinh đô về Biện Kinh (tức Khai Phong - kinh đô cũ nhà Tống) để tránh xa sự uy hiếp của người Mông Cổ. Thành Cát Tư Hãn cho rằng người Kim dời đô về phía nam để củng cố sức mạnh quân sự nhằm phản công lại quân Mông Cổ nên đã lên kế hoạch đánh phủ đầu quân Kim.

Tháng 6 năm 1214, quân Mông Cổ mở cuộc tấn công vào nước Kim lần thứ hai. Họ bắt đầu từ Bắc Khẩu tấn công Cảnh Châu, Kế Châu, Đàn Châu, Thuận Châu, v.v... Tháng 7, thái tử nước Kim là Hoàn Nhan Thủ Trung bỏ chạy khỏi Trung Đô. Tháng 10, Mộc Hoa Lê xua quân tấn công Liêu Đông. Tháng giêng năm 1215, Thạch Mạt Minh An, anh em Gia Luật xua quân tấn công các thành trì tại Hoa Bắc của Kim. Quân Mông Cổ đánh chiếm được Thông Châu, áp sát Trung Đô.

Thành Cát Tư Hãn ra lệnh cho tướng Mộc Hoa Lê vây kín Yên Kinh, lại ra lệnh cho Triết Biệt đóng quân dọc đường từ Khai Phong tới Yên Kinh, chặn đánh tất cả các đoàn tiếp tế lương thảo. Về phía Kim, khi triều đình Kim rút lui, để Hoàn Nhan Thừa Huy ở lại cố thủ. Một bên quyết bao vây, một bên quyết thủ. Hết mùa đông, sang mùa xuân thành Yên Kinh vẫn đứng vững. Nhưng lương thực trong thành ngày một cạn. Vì trước đây lương thực do hai nguồn tiếp tế; một là do các châu, huyện Hoa Bắc giao nộp, hai là tiếp tế từ Biện Lương lên. Nay tất cả các thành trì, châu, huyện trên vùng Hoa Bắc bị quân Mông Cổ kiểm soát. Nguồn tiếp tế từ miền nam lên bị chặn đánh. Tháng 3 năm đó, Hoàn Nhan Thừa Huy gởi huyết thư đến Khai Phong để xin tăng viện. Nhà vua mới đã phái một quan văn giữ chức Ngự Sử Trung Thừa là Lý Anh tăng cường quân đội vận lương chi viện cho Trung Đô. Tháng 4, toán quân tăng viện bị quân Mông Cổ tiêu diệt tại Bá Châu.

Trung Đô bị tuyệt lương nên vô cùng nguy ngập. Quá tuyệt vọng, Hoàn Nhan Thừa huy trấn thủ quyết xua quân đánh một trận phá vòng vây. Nhưng các tướng không tuân lệnh. Ông lấy máu viết biểu tố cáo việc này lên vua Kim, phân phát tài vật cho thuộc hạ, rồi uống thuốc độc tự vẫn. Ông chết rồi, đang đêm viên tướng trấn thủ mở cửa thành, cùng người ái thiếp bỏ trốn. Quân trong thành không tướng chỉ huy. Các tướng coi binh đoàn tranh quyền, đánh lẫn nhau, không ai giữ cửa thành. Một vài toán quân bị bại, mở toang cửa thành ra hàng Mông Cổ. Mộc Hoa Lê xua một vạn rưởi kị binh, dẫn theo 30 binh đoàn thân binh tràn vào thành. Kị binh Mông Cổ xông vào tàn sát quân lính và dân chúng, đốt phá khắp nơi. Những binh sĩ Kim đầu hàng bị hành quyết tại trận, một cuộc chiến giáp lá cà đẫm máu diễn ra trên các con phố, xác người, máu thịt ruột gan nhầy nhụa, cảnh tượng vô cùng khủng khiếp. Quân Mông Cổ chém đầu thường dân và binh lính đầu hàng, các thành viên hoàng tộc đều bị xử tử. Cuộc thảm sát diễn ra trong nhiều ngày liền. Tính ra có tới 8 vạn quân Kim bị giết với khoảng 50 vạn dân chúng chết trong loạn quân. 10 vạn phụ nữ lên thành nhảy xuống tự tử vì sợ bị hãm hiếp. Trong ba tháng, thành Yên Kinh vẫn còn bốc cháy.

Tháng 3 năm Trinh Hữu thứ 2 (1214), Mông-Kim hòa nghị thành công, tháng 5 Tuyên Tông quyết định dời đô về Biện Kinh, nhưng sau đó chiến tranh Mông-Kim lại tái phát. Tháng 5 năm Trinh Hữu thứ 3 (1215), Trung Đô thất thủ. Tháng 10, Bồ Tiên Vạn Nô tại Liêu Đông tự lập làm vua.

Nước Kim từ đó liên tục thất bại, không kháng cự nổi. Các lực lượng vũ trang nông dân mặc áo đỏ nổi dậy chống lại nhà Kim, dưới tên gọi Hồng áo quân. Năm 1217, tướng Mộc Hoa Lê chỉ huy quân Mông Cổ tiếp tục xâm chiếm đất đai của Kim. Triều đình nhà Kim dưới sự lãnh đạo của tể tướng Truật Hổ Cao Kỳ tiếp tục rút về phía nam. Khi Truật Hổ Cao Kỳ nắm quyền triều chính năm 1217, ông ta đã sai lầm khi quyết định đánh Nam Tống và tiến vào vùng đất của quốc gia này, cuối cùng nhận thất bại. Năm 1218, Truật Hổ Cao Kỳ bị xử tử.

Chiến sự nổ ra cho đến năm 1224 và quân Kim chịu tổn thất nặng. Năm 1224, Hoàn Nhan Thủ Tự tuyên bố Kim sẽ không bao giờ đánh Tống nữa. Quân Kim phải dàn quân cả ở phía nam và bắc và bị cô lập vì không liên kết được với Nam Tống chống quân Mông Cổ. Nhận thấy nhà Kim đã suy yếu, Nam Tống liên kết với Mông Cổ để tấn công Kim nhằm giành lại các lãnh thổ cũ của nhà Bắc Tống.

Năm 1223, Mộc Hoa Lê đánh vào Thiểm Tây, tấn công Trường An. Tại đây lực lượng của Kim rất mạnh, đông tới 20 vạn người do tướng Hoàn Nhan Hợp Đạt chỉ huy. Mộc Hoa Lê chuyển sang bao vây Phượng Tường với lực lượng 10 vạn người. Cuộc bao vây kéo dài hơn 1 tháng và quân Mông Cổ bị quấy rối bởi các lực lượng địa phương trong khi quân tiếp viện của Tây Hạ không đến. Mộc Hoa Lê sau đó chết bệnh vì uất ức và quân Mông Cổ rút lui.

Khi hai bên giao chiến ở vùng Sơn Đông, dọc đường mười nhà thì chín nhà bỏ trống, người trên đường nhao nhao chạy nạn, quân Kim tan vỡ, quân lính thua trận chạy về cướp đoạt tiền bạc, hãm hiếp phụ nữ. Đà Lôi và Mộc Hoa Lê cầm quân đánh Kim, đại chiến mấy trận ở Sơn Đông đều đánh cho quân Kim đại bại tan rã. Quân sĩ còn lại của nước Kim tập trung ở cửa ải Đồng Quan, đóng chặt cửa ải cố thủ, không dám ra Sơn Đông nghênh chiến. Năm 1223, cả tướng Mông Cổ Mộc Hoa Lê và vua Kim Tuyên Tông đều chết. Kim Ai Tông Hoàn Nhan Thủ Tự lên kế vị và cố gắng huy động lực lượng chống lại sức mạnh của Mông Cổ.

Mông Cổ liên Tống diệt Kim
Năm 1227, trước khi chết Thành Cát Tư Hãn đưa ra ý tưởng: "Liên Tống diệt Kim". Ông nói: "Tinh binh của Kim tập trung ở Đồng Quan (Đồng Quan, tỉnh Thiểm Tây), phía nam thì chiếm Liên Sơn, phía bắc thì ngăn bởi Đại Hà (tức sông Hoàng Hà) nên rất khó tiêu diệt. Vì Tống và Kim thù địch lâu đời nên nếu mượn đường của Tống đánh Kim, thì chắc là Tống sẽ cho, sau đó cho quân vòng qua Đường Châu (Đường Hà, tỉnh Hà Nam), Đặng Châu (huyện Đặng, tỉnh Hà Nam) rồi đánh thẳng vào Khai Phong. Kim sẽ lấy quân từ Đồng Quan sang chi viện. Quân Kim dù có mấy chục vạn nhưng hành quân đường xa, người, ngựa đều mệt mỏi, không thể tác chiến ngay được, đó là lúc ta đánh thắng được họ".

Năm 1227, Mông Cổ tiêu diệt Tây Hạ, thiết lập liên minh của họ với Nam Tống đánh Kim.

Năm 1229, lần đầu tiên trong 20 năm giao chiến, 400 kị binh Trung hiệu quân của Kim bao gồm người Duy Ngô Nhĩ, Nãi Man, Khương đã đánh bại 8.000 quân Mông Cổ tại Đại Xương Nguyên (Thanh Dương, Cam Túc ngày nay).

Trận chiến núi Tam Phong
Bài chi tiết: Trận Tam Phong Sơn

Năm 1231, quân Mông Cổ quay trở lại đánh Phượng Tường và chiếm được. Lực lượng quân Kim đóng ở Trường An hoảng sợ, đem toàn bộ dân chúng rút khỏi thành chạy về Hà Nam. Một tháng sau, quân Mông Cổ đã chia quân 3 mặt tây, bắc, đông tấn công vào Khai Phong. Cánh quân phía tây do Đà Lôi chỉ huy có 4 vạn quân từ Phượng Tường tiến vào Đồng Quan, xuyên qua lãnh thổ của Nam Tống ở sông Hán gần Tương Dương áp sát Đặng Châu bất ngờ tấn công mặt nam của Khai Phong. Nhà Kim phái Bình chương chính sự Hoàn Nhan Khờ Tả, Khu mật sứ Di Sư Phủ Á cùng 17 đô úy thống lĩnh 15 vạn bộ binh và 2 vạn kỵ binh đến Thuận Dương (Triết Xuyên, Hà Nam) phía tây Đặng Châu. Hoàn Nhan Khờ Tả nắm bắt được tình hình và đưa 20 vạn quân nghênh chiến.

Tại Đặng Châu, Hoàn Nhan Khờ Tả cho người và ngựa mai phục sau núi, nhưng quân thám mã của Đà Lôi đã biết được. Đà Lôi cho một số kỵ binh chạy vòng trong thung lũng nghi binh và quân chủ lực tấn công quân Kim từ phía sau. Tại núi Yu, tây nam Đặng Châu quân hai bên giao chiến. Quân Kim chiếm ưu thế về người và chiến đấu rất hăng. Quân Mông Cổ phải lui về 30 dặm và thay đổi chiến thuật. Đà Lôi cho một số quân ở lại kìm chân quân Kim, còn đại quân chia nhỏ theo đường vòng tiến về phía bắc Khai Phong tránh không cho quân Kim biết.

Trên đường tiến quân từ Đặng Châu đến Khai Phong, quân Mông Cổ dễ dàng chiếm hết vùng này đến vùng khác, đốt cháy các thứ cướp được để ngăn Hoàn Nhan Khờ Tả cho quân đuổi theo. Hoàn Nhan Khờ Tả buộc phải rút lui và đụng độ dữ dội với quân Mông Cổ tại núi Tam Phong thuộc Điếu Châu (Vũ Châu, Hà Nam). Vào lúc đó quân Kim tại Hoàng Hà cũng rút về phía nam chặn cánh quân của Đà Lôi. Cánh quân trung lộ của Mông Cổ do hãn Oa Khoát Đài nắm lấy cơ hội vượt qua sông và hội quân với Đà Lôi cùng bao vây quân Kim, tổng hợp cả hai cánh quân cũng mới có 5 vạn quân. Cánh quân Kim của Hoàn Nhan Khờ Tả vẫn còn 10 vạn quân sau trận đánh trước và quân Mông Cổ chọn chiến thuật làm kiệt sức đối phương. Tại các vùng khác quân Kim chỉ còn lại ít và việc chuyển lương gặp nhiều khó khăn. Tinh thần quân lính suy sụp. Khi quân Kim tiến đến núi Tam Phong, bất ngờ có trận bão tuyết ập đến. Thời tiết quá lạnh nên mặt ai cũng trắng như người chết và tiến quân rất chậm. Lúc này quân Mông Cổ đã tập kích, hàng ngũ quân Kim tan rã nhanh chóng. Quân Mông Cổ tàn sát không thương tiếc quân Kim, Hoàn Nhan Khờ Tả và nhiều tướng khác bị tử thương. Gần như toàn bộ quân chủ lực của Kim ở Thiểm Tây và Hà Nam hầu như bị tiêu diệt trong trận này.

Kết quả

Tháng 4 năm 1233 thành Khai Phong thất thủ, Kim Ai Tông Hoàn Nhan Thủ Tự chạy đến Quy Đức, sau lại đến Thái Châu (Nhữ Nam, Hà Nam). Quân Mông Cổ tấn công kinh đô Biện Kinh của triều Kim và quân Mông Cổ đã bị người Kim chống trả ác liệt, khiến tướng sĩ Mông Cổ chết nhiều, tướng sĩ Mông Cổ đã đề nghị Oa Khoát Đài "làm cỏ" kinh thành Khai Phong để trả thù cho quân sĩ. Oa Khoát Đài ban đầu cũng đồng tình theo ý của viên tướng Tốc Bất Hợp nhưng Da Luật Sở Tài đã dùng lý lẽ can gián liên tiếp và Oa Khoát Đài nghe ra, cuối cùng chỉ cho giết những người là tay chân của vua Kim. Sự can gián của Da Luật Sở Tài đã cứu sống hơn 147 vạn dân vô tội trong thành Khai Phong. Nửa năm sau, tháng 1 năm 1234 liên quân Mông–Tống công hãm Thái Châu, nhà Nam Tống cho tướng Mạnh Củng dẫn 2 vạn quân và 30 vạn thạch lương đến hội quân, cùng công phá Thái Châu, quân Mông Cổ từ phía tây, quân Tống đánh vào từ phía nam, vua Kim tự tử, kết thúc vương triều Kim.

Cuộc chiến tranh Mông - Kim được xem là cuộc chiến đẫm máu nhất trên thế giới thời bấy giờ, người Kim đã huy động toàn bộ tiềm lực của vùng Hoa Bắc cho cuộc chiến.

Tổn thất nhân mạng vô cùng to lớn, với điều tra dân số đầu thời Kim ước tính đạt 56 triệu người, nhưng đầu nhà Nguyên chỉ còn khoảng 6,2 triệu người tức khoảng 13% so với trước cuộc chiến.
Sự chống trả quyết liệt của triều đình nhà Kim đã dẫn đến các cuộc đồ sát quy mô lớn do người Mông Cổ tiến hành, và thêm các đợt hạn hán, nạn đói, dịch bệnh, thiên tai... đã khiến cho phần lớn dân số Đông Á biến mất sau hơn 20 năm chiến tranh. Toàn bộ vùng Hoa Bắc biến thành bình địa điêu tàn sau cuộc chiến.

Người Nữ Chân mặc dù là dân tộc thiện chiến đã thống trị Trung Hoa gần 100 năm và với tiềm lực chiến tranh khổng lồ, dân số đông, lương thực dồi dào, quân đội mạnh. Nhưng sự hưng khởi của nhà Kim đã trùng thời điểm với giai đoạn quật khởi nhất của đế quốc Mông Cổ, thời đại Thành Cát Tư Hãn tập hợp nhiều tinh hoa nhất, là nền tảng của đế quốc sau này, nhiều danh tướng và đội kỵ binh mông cổ khát máu, uy dũng nhất của người Mông Cổ cũng sinh ra tại thời kì chiến tranh Mông - Kim. Và toàn bộ sức mạnh khủng khiếp của người Mông Cổ đều do nhà Kim hứng chịu.

Về sau người Nam Tống mới nhận ra rằng nhờ sự kháng cự kiên cường của nhà Kim đã kìm hãm sự sụp đổ của nền văn minh Trung Hoa trước vó ngựa Mông Cổ.

Hậu quả của chiến tranh Mông - Kim và các cuộc hành quân tại vùng Xuyên Thiểm- Tứ Lộ tại Nam Tống của quân Mông Cổ khoản 40 năm sau được xem là thảm hoạ lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Nam Tống theo điều ước tiến quân lấy lại 3 kinh là Lạc Dương, Khai Phong, Quy Đức. Tại Lạc Dương khi quân Tống đến trong thành chỉ còn 300 hộ dân, quân Tống chỉ mang theo 5 ngày lương thảo nên chuyển đến Khai Phong, tại đây quân Mông Cổ đã tháo nước sông Hoàng Hà ngập chìm quân Tống dìm chết hàng mấy vạn quân Tống. Diệt xong Kim, Nam Tống trở thành miếng mồi xâm lược của vua Mông Cổ. 2 bên đánh nhau suốt 45 năm. Năm 1279, Nguyên Mông tiêu diệt Nam Tống, cai trị toàn bộ đất nước Trung Quốc.

Năm 1616, người Nữ Chân ở Mãn Châu dưới sự lãnh đạo của Nỗ Nhĩ Cáp Xích thuộc dòng họ Ái Tân Giác La đã thiết lập triều đại nhà Hậu Kim, lấy tên vương triều theo tên nhà Kim cũ, hàm ý sẽ nối tiếp cơ nghiệp của tổ tiên dân tộc Nữ Chân. Nhà Hậu Kim sau đó đổi tên thành nhà Thanh năm 1636 dưới triều vua Thanh Thái Tông (Hoàng Thái Cực), sau đó xâm chiếm toàn bộ lãnh thổ Trung Quốc của nhà Minh và trở thành vương triều cuối cùng của Trung Quốc phong kiến.

Lịch sử của nhà Kim được viết dưới thời nhà Nguyên. "Kim sử" là một sách lịch sử trong 24 sách của "Nhị thập tứ sử", do Thoát Thoát biên soạn năm 1345. Tổng cộng có 135 quyển và viết từ sự ra đời cho đến khi diệt vong của nhà Kim.

Tham khảo

Nhà Kim
Đế quốc Mông Cổ
Mông-Kim
Lịch sử Mông Cổ
Trung Quốc thế kỷ 13


title: Danh sách chế độ quân chủ trên quần đảo Anh

text:
Liên kết trang nay là danh sách các vị vua đã trị vì các vương quốc khác nhau và các quốc gia khác đã tồn tại trong quần đảo Anh trong suốt lịch sử đã được ghi lại.

Nước Anh cổ đại
Người Anh cổ đại (huyền thoại)
Người Anh cổ đại (lịch sử)
Anh
Bernicia
Bretwaldas (overlords)
Deira
Đông Anglia
Essex
Hwicce
Đảo Wight
Kent
Lindsey
Magonsaete
Mercia
Northumbria
Sussex
Wessex
York
Quần đảo Eo biển
Great Britain and the United Kingdom
Ireland
High Kings (including legendary)
Ailech
Airgíalla
Breifne
Connacht
Dublin
Leinster
Mide
Moylurg
Munster
Osraige
Tara
Tir Eogain
Uisnech
Ulster
Mann
Mann & the Isles
Mann (lords)
Scotland
Dál Riata
Galloway
Orkney
Picts
Rhinns
Strathclyde
Wales
Dumnonia
Elmet
Gwynedd
Powys
Rheged

Xem thêm
List of Anglo-Saxon monarchs and kingdoms

Tham khảo

Lists of lists
Danh sách vua
Monarchs in the British Isles
British Isles-related lists


title: Scincosaurus

text:
Scincosaurus là một chi động vật lưỡng cư lepospondyli tuyệt chủng thuộc về họ Scincosauridae.

Tham khảo

Lepospondyli
Động vật lưỡng cư tiền sử


title: Sauropleura

text:
Sauropleura là một chi động vật lưỡng cư tuyệt chủng thuộc về họ Urocordylidae

Tham khảo

Lepospondyli
Động vật lưỡng cư kỷ Than đá
Động vật lưỡng cư tiền sử
Động vật lưỡng cư thời tiền sử Bắc Mỹ


title: Thành cổ Núi Thành

text:
Thành cổ Núi Thành là một tòa thành cổ tại tỉnh Hà Tĩnh

Di tích
Tòa thành cổ tọa lạc tại thôn Liên Thành, xã Cẩm Thạch, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Dấu tích còn lại của thành là ngọn núi có đá lẫn có chiều cao so với mặt ruộng xung quanh từ 2 đến 10m, được người dân địa phương gọi là "núi thành".

Về việc xây thành, có nhiều giả thiết khác nhau như thành được xây dựng vào thời nhà Hồ hay thời Trịnh-Nguyễn phân tranh.

Tham khảo

 Thành cổ núi Thành

Di tích tại Hà Tĩnh
Núi Thành


title: Benediktbeuern

text:
Benediktbeuern là một xã tại huyện Bad Tölz-Wolfratshausen ở Bayern, Đức.
Benediktbeuern có một tu viện nổi tiếng, trước đây thuộc dòng Benedictine, được gọi là chủng viện Benediktbeuern, được thành lập vào năm 739. Tên này nổi tiếng vì bản thảo bài Carmina Burana được tìm ra ở đó vào năm 1803 và sau đó được viết thành nhạc bởi Carl Orff. Từ năm 1930 dòng Salesians of Don Bosco sống ở trong tu viện này.

Johann Wolfgang von Goethe đã viếng thăm Benediktbeuern trong chuyến đi thứ ba tới Ý vào năm 1786.

Benediktbeuern là một trong những làng đã giữ được cấu trúc của một làng cổ truyền gần dãy núi Alps. Từ làng này du khách có thể viếng thăm nhiều nơi trong ngày, bởi vậy nên nó cũng là một khu du lịch. Nhiều người ở dây đi làm ở Penzberg, Wolfratshausen/Geretsried vàMunich.

Giao thông
Những tuyến đường giao thông quan trọng là đường cao tốc từ München tới Garmisch-Partenkirchen và đường quốc lộ 472 từ Đông sang Tây. Những tuyến đường giao thông công cộng bắt đầu từ trạm xe lửa Benediktbeuern, nơi xe lửa chạy từ Kochel tới Munich qua Tutzing, và xe buýt chạy tới Bad Tölz.

Liên kết ngoài
 www.benediktbeuern.de Village Website
 www.kloster-benediktbeuern.de Monastery Website

Chú thích