title: Trận Thái Thạch (1161)

text:
Chiến tranh giữa hai nước Tống–Kim diễn ra vào cuối năm 1161, được phát động bởi Kim đế Hoàn Nhan Lượng. Cuộc chiến này thường được gọi là trận Thái Thạch (, Thái Thạch chi chiến), bởi gần như đây là trận giao tranh duy nhất đáng kể, lại có tính quyết định đến toàn cục. Trận đánh diễn ra vào các ngày 26 đến ngày 27 tháng 11 năm 1161. Đại quân nhà Kim dưới sự chỉ huy của Kim đế Hoàn Nhan Lượng cố gắng vượt Trường Giang với ý định thôn tính Nam Tống, thống nhất Trung Quốc. Trong khi đó, quân Tống lại được dẫn dắt bởi một quan văn là Ngu Doãn Văn. Các tàu guồng của quân Tống được trang bị máy phóng đối trọng bắn bom cháy được làm từ thuốc nổ và vôi không gặp phải nhiều khó khăn để đánh chìm tàu hạng nhẹ của quân Kim.

Tổng quan
Kể từ năm 1125, nhà Kim đã chinh phục các lãnh thổ cũ của nhà Tống ở phía bắc sông Hoài. Năm 1142, một hiệp ước hòa bình được ký kết để phân định biên giới giữa hai quốc gia, đưa nhà Kim kiểm soát Trung Quốc ở phần phía bắc và nhà Tống kiểm soát ở phía nam. Năm 1150, Hoàn Nhan Lượng lên ngôi hoàng đế và nuôi tham vọng thống nhất Trung Hoa. Năm 1158, ông khẳng định rằng nhà Tống đã vi phạm hiệp ước năm 1142 và vin cớ này để tuyên chiến với nhà Tống. Để chuẩn bị cho cuộc chiến vào năm sau, ông đã ra quân dịch yêu cầu tất cả thanh niên trai tráng phải nhập ngũ. Lệnh trưng binh này không được lòng dân nên nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra nhưng sau đó bị dập tắt. Quân Kim rời kinh đô Khai Phong vào ngày 15 tháng 10 năm 1161 và chọc thủng từ sông Hoài đến Trường Giang.

Quân Tống được tăng cường dọc theo chiến tuyến Trường Giang. Hoàn Nhan Lượng lên kế hoạch vượt sông ở Thái Thạch, phía nam Nam Kinh ngày nay. Ông khởi hành từ bờ sông Trường Giang vào ngày 26 tháng 11 và có một trận thủy chiến với quân Tống do Ngu Doãn Văn và Trần Khang Bá chỉ huy. Hoàn Nhan Lượng thua trận và rút về Dương Châu.

Hoàn Nhan Lượng bị chính quân lính của ông ám sát trong một trại quân sự ngay sau khi trận Thái Thạch kết thúc. Trong lúc Hoàn Nhan Lượng vắng mặt, một cuộc đảo chính quân sự xảy ra tại triều đình nhà Kim, kết quả là Kim Thế Tông lên ngôi hoàng đế. Năm 1165, một hiệp ước hòa bình được ký kết chấm dứt cuộc xung đột giữa Tống và Kim.

Tại trận Thái Thạch, nhà Tống dẫn đầu đội quân 1,8 vạn người, trong khi Hoàn Nhan Lượng được cho là dẫn đầu đội quân 60 vạn quân Kim. Trong suốt trận chiến, nhiều binh sĩ Kim đã đào ngũ làm hao tổn binh lực khi họ nhận ra kỵ binh thảo nguyên phía bắc của họ không phù hợp cho các trận thủy chiến sông hồ. Nhà Tống giành chiến thắng chủ yếu nhờ hải quân, thuốc súng và súng ống vượt trội. Chiến thắng đã làm gia tăng sĩ khí của bộ binh nhà Tống và góp phần đẩy lùi cuộc nam tiến của quân Kim.

Bối cảnh

Kim-Liêu-Tống

Nhà Tống (960–1276) là triều đại do người Hán thống lĩnh, cai trị vùng Đông Nam Trung Quốc. Ở phía bắc của họ là nhà Kim, một triều đại có sự pha trộn giữa người Nữ Chân và người Hán, cai trị vùng Đông Bắc Trung Quốc. Lãnh đạo của nhà Kim là người Nữ Chân, một liên minh các bộ lạc bán nông từ vùng Mãn Châu ở phía đông bắc Trung Quốc. Tuy nhiên, nhiều quý tộc người Hán ở phía Bắc cũng nằm trong phần lãnh thổ của nhà Kim. Nhà Liêu là triều đại do người Khiết Đan bá chủ, cai trị các vùng của Mông Cổ, Tây Trung Quốc và Trung Á.

Nhà Tống và nhà Kim từng là đồng minh quân sự. Vào năm 1114, Hoàn Nhan A Cốt Đả đã lãnh đạo người Nữ Chân nổi dậy chống lại các cựu lãnh chúa của họ là nhà Liêu do người Khiết Đan cai trị. Năm 1115, A Cốt Đả lên ngôi hoàng đế và lập ra nhà Kim. Nhà Kim đàm phán với nhà Tống về việc liên minh với nhau để chống lại nhà Liêu. Họ lên kế hoạch cho cuộc tấn công vào năm 1121 nhưng sau đó dời lại đến năm 1122.

Năm 1122, quân Kim chiếm được Thượng Kinh và Tây Kinh trong khi quân Tống cố gắng chiếm giữ Yên Kinh ở Liêu Nam (ngày nay là Bắc Kinh) nhưng cuối năm đó, Yên Kinh lại rơi vào tay nhà Kim. Nhà Kim và Nhà Tống trải qua nhiều lần đàm phán rồi ký kết hiệp ước vào năm 1123 nhưng mối quan hệ song phương của họ dần xấu đi vì những tranh chấp lãnh thổ liên quan tới Yên Vân thập lục châu. Năm 1125, nhà Kim xâm lược nhà Tống.

Chiến tranh Kim-Tống bắt đầu
Đến năm 1127, nhà Kim đã thống nhất phần lớn miền bắc Trung Quốc và bao vây kinh đô Khai Phong của nhà Tống hai lần. Trong cuộc vây hãm Khai Phong lần thứ hai, Tống Khâm Tông bị bắt. Quân Kim đã bắt ông và các thành viên của hoàng tộc nhà Tống đến Đông Bắc Trung Quốc làm con tin. Các thành viên thoát khỏi cuộc truy bắt đã tẩu thoát về phía nam, lập kinh đô tạm thời, đầu tiên ở Nam Kinh Thương Khâu sau dời đến là Hàng Châu vào năm 1129.

Việc dời đô của nhà Tống về phía nam đến Hàng Châu báo hiệu sự chuyển giao thời kỳ từ Bắc Tống sang Nam Tống. Hoàng đệ của Khâm Tông, hoàng tử Triệu Cấu xưng đế ở Nam Kinh vào năm 1127, kế thừa ngai vị bỏ trống của Khâm Tông. Ông được biết đến với miến hiệu là Tống Cao Tông. Năm 1130, danh tướng Ngột Truật của nhà Kim vượt sông Trường Giang để truy bắt Cao Tông nhưng hoàng đế đã chạy thoát. Ngột Truật rút lui về phía bắc đến Trường Giang thì chạm trán với hạm đội mạnh hơn của quân Tống do Hàn Thế Trung chỉ huy.

Nhà Kim tiếp tục tiến vào các lãnh thổ còn lại của nhà Tống ở Giang Nam. Họ phải đối mặt với nhiều vấn đề như cuộc nổi dậy của những người trung thành với nhà Tống ở phía bắc, cái chết của nhiều chỉ huy quan trọng và sự tiến công của các tướng lĩnh quân Tống như Nhạc Phi. Nhà Kim dựng nên nhà nước bù nhìn Đại Tề (大齊) để làm nước đệm giữa Tống và Kim nhưng Đại Tề đã không thể đánh bại được nhà Tống. Nhà Kim bãi bỏ Đại Tề vào năm 1137. Khi quân Kim từ bỏ việc xuôi nam, các cuộc đàm phán hòa bình được tiếp tục.

Hiệp ước Thiệu Hưng ký kết vào năm 1142 thiết lập biên giới giữa hai quốc gia dọc theo sông Hoài nằm ở phía bắc Trường Giang. Hiệp ước cấm nhà Tống mua ngựa từ nhà Kim nhưng việc buôn lậu vẫn tiếp tục ở các chợ biên giới. Quan hệ giữa hai quốc gia hầu như yên bình cho tới khi Hoàn Nhan Lượng phát động chiến tranh vào năm 1161.

Nhà Kim chuẩn bị cho trận Thái Thạch

Hoàn Nhan Lượng lên ngôi hoàng đế vào năm 1150 sau khi phát động chính biến ám sát Kim Hi Tông. Ông tự coi mình là hoàng đế chuyên quyền kiểu Hán hơn là một thủ lĩnh người Nữ Chân phải cai trị thông qua một hội đồng bộ lạc. Kim sử có ghi chép lại việc Hoàn Nhan Lượng nói với các quan lại của ông về ba ham muốn với cuộc đời: "Đời ta có ba việc lớn. Một là quốc gia đại sự, tất thảy đều do ta tự quyết. Hai là cầm quân chinh chiến nơi xa. Ba là kết thành phu thê với những mỹ nữ tuyệt sắc trong thiên hạ." Tham vọng cuối cùng của ông là thống trị toàn bộ Trung Quốc chứ không riêng gì lãnh thổ phía bắc. Trong suốt thời thơ ấu, Hoàn Nhan Lượng đã bắt chước những tập quán của nhà Tống, chẳng như uống trà mà ông học được từ các sứ giả. Sau khi lên ngôi hoàng đế, ông theo đuổi chính sách Hán hóa (汉化) nhà nước. Sự ham thích của ông với văn hóa nhà Tống đã khiến ông bị người Nữ Chân gọi là "bắt chước người Hán". Ông dời đô từ Thượng Kinh từ phủ Huệ Ninh ở phía đông bắc đến Yên Kinh (Bắc Kinh ngày nay) và đổi Khai Phong thành Nam Kinh vào năm 1157. Ông cũng di chuyển các tổ chức chính phủ về phía nam, phá bỏ các cung điện của thủ lĩnh Nữ Chân ở Mãn Châu và xây dựng thành quách, cung thất ở Yên Kinh và Khai Phong. Ông lên kế hoạch dời đô nhà Kim xa hơn về phía nam đến Hoa Trung. Các dự án xây dựng của Hoàn Nhan Lượng đã rút cạn ngân khố của nhà Kim.

Kế hoạch cho cuộc chiến chống Nam Tống bắt đầu vào năm 1158. Năm đó, Hoàn Nhan Lượng cho rằng nhà Tống đã phá vỡ Hiệp ước năm 1142. Năm 1159, ông bắt đầu xây dựng quân đội để chuẩn bị cho cuộc chiến. Ông có được vũ khí mà ông tích trữ ở Yên Kinh cũng như số lượng ngựa lên tới 56 vạn con. Hoàn Nhan Lượng hiểu rằng cuộc xâm lược nhà Tống sẽ cần rất nhiều nhân lực. Ông đảm bảo rằng những người lính Hán sẽ được đưa vào chiến tranh cùng với những người lính Nữ Chân. Đợt tuyển quân kéo dài đến năm 1161.

Những cuộc giao tranh hải quân có thể xảy ra vì nhà Kim đã lên kế hoạch di chuyển bằng đường sông. Tàu bị tịch thu để phục vụ cho chiến tranh và 3 vạn tân binh được chỉ định vào hạm đội. Hoàn Nhan Lượng cho phép đóng tàu chiến vào tháng 3 năm 1159 dưới sự bảo trợ của Binh Bộ. Việc đóng tàu bắt đầu ở Thông Châu (通) gần thành Yên Kinh. Hoàn Nhan Lượng tự bổ nhiệm mình là người đứng đầu quân đội và nắm quyền chỉ huy lực lượng Kim. Lệnh trưng binh không thuận lòng dân nên nhiều cuộc nổi dậy nổ ra ở các phủ lân cận với nhà Tống. Hoàn Nhan Lượng không chấp nhận sự bất tuân đến mức xử tử cả mẹ kế sau khi nghe tin bà phản đối kịch liệt chiến tranh.

Để loại bỏ bất cứ mối đe dọa đối với tính chính danh khi trở thành Hoàng đế toàn cõi Trung Hoa, Hoàn Nhan Lượng ra lệnh xử tử tất cả thành viên nam của hoàng tộc Tống và Liêu cư trú trên lãnh thổ nước Kim. Việc hành quyết 130 thành viên của hai hoàng tộc trong vòng vài tháng đã gây mất lòng dân khiến người Khiết Đan nổi dậy không lâu sau đó ở Đông Bắc Trung Quốc. Họ từ chối gia nhập quân đội vì tuân theo quân dịch sẽ khiến quê hương của họ không được bảo vệ khỏi các bộ tộc đối thủ trên thảo nguyên. Hoàn Nhan Lượng từ chối yêu cầu của họ. Quân khởi nghĩa Khiết Đan sau đó đã giết chết một số quan lại người Nữ Chân. Nghĩa quân Khiết Đan dù bị phân mảnh nhưng vẫn có những kế hoạch riêng biệt để mở rộng quy mô cuộc nổi dậy bằng cách tập trung lực lượng ở vùng Ba Lâm Tả, cố đô nước Liêu, hoặc đưa người Khiết Đan từ vùng Đông Bắc Trung Quốc về khu vực Trung Á, nơi nước Tây Liêu đã hình thành sau sự sụp đổ của nhà Liêu. Dù kế hoạch có thế nào đi chăng nữa thì Hoàn Nhan Lượng cũng đành tiêu tốn tài nguyên và sức người để dập tắt cuộc khởi nghĩa bất chấp nỗ lực chuẩn bị cho chiến tranh.

Nhà Tống chuẩn bị cho trận Thái Thạch
Hai nước Kim Tống vẫn không ngừng trao đổi sứ giả trong khoảng thời gian trước khi chiến tranh nổ ra. Tống sử cho rằng nhà Tống nhận ra nhà Kim đang lên kế hoạch cho cuộc xâm lược khi họ cảm thấy sứ giả nước Kim có thái độ vô lễ. Một vài quan lại nhà Tống nhìn thấu được nguy cơ chiến tranh đang đến gần nhưng Tống Cao Tông vẫn hi vọng duy trì quan hệ hòa bình với nhà Kim. Sự miễn cưỡng khi chống lại nhà Kim của Cao Tông khiến việc củng cố phòng tuyến ở biên giới nước Tống bị trì hoãn. Nhà Tống chỉ kịp xây nhanh ba đồn trú quân sự vào năm 1161. Hoàn Nhan Lượng khởi hành từ Khai Phong vào ngày 15 tháng 10 năm 1161. Cuộc tiến công được chia thành 4 đạo và Hoàn Nhan Lượng đích thân dẫn đầu đội quân tiến vào An Huy. Quân Kim vượt qua ranh giới sông Hoài vào ngày 28 tháng 10, tiến vào lãnh thổ nước Tống. Khả năng phòng thủ của quân Tống là rất yếu vì họ tập trung củng cố ở bờ nam của sông Dương Tử chứ không phải ở sông Hoài.

Trần Bá Khang là tể tướng của nhà Tống được giao nhiệm vụ chỉ huy hải quân Tống kiêm hoạch định tiến công chiến lược chống lại quân Kim. Ngu Doãn Văn là quan văn, đóng vai trò chỉ huy quân Tống phòng thủ. Những tàu chiến có guồng của hạm đội Tống được trang bị máy phóng đối trọng có thể phóng bom cháy bọc thuốc súng và vôi để đánh sập tàu hạng nhẹ của hạm đội quân Kim.

Trận thủy chiến ở Thái Thạch
Đội quân của Hoàn Nhan Lượng xây dựng đồn lũy gần Dương Châu ở phía bắc sông Dương Tử. Cuộc tiến công của quân Kim bị chậm lại do quân Tống giành thắng lợi ở phía tây và chiếm được nhiều châu của nước Kim. Hoàn Nhan Lượng sau đó chỉ huy lực lượng vượt qua Dương Tử tại Thái Thạch, phía nam của Nam Kinh ngày nay. Trận thủy chiến giữa Tống và Kim diễn ra vào ngày 26 và 27 tháng 11 năm 1161.

Tể tướng và lãnh đạo hải quân Tống, Trần Khang Bá (陈康伯) là người đề ra chiến lược cho trận chiến. Bá đích thân dẫn dầu một trung đoàn hải quân, cử tướng Ngu Doãn Văn (quan văn) cùng với các trung úy của Văn chỉ huy phần còn lại của đội quân. Doãn Văn là trung thư xá nhân (tiếng Trung: 中書舍人; bính âm: zhongshu sheren), ông có mặt tại Thái Thạch để trọng thưởng cho binh lính vì họ đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Thật tình cờ là chuyến thăm của ông lại cùng thời điểm với chiến dịch của Hoàn Nhan Lượng. Khi Doãn Văn lần đầu đến đây, lực lượng Tống còn phân tán khá nhiều nên ông nắm quyền chỉ huy và lập nên một đơn vị gắn kết.

Một ngày trước trận chiến, quân Kim giết ngựa tế cáo trời đất (hiến tế động vật). Vào ngày 26 tháng 11, quân Kim khởi hành từ bờ sông Dương Tử và giao chiến với hạm đội Tống. Một số tàu chiến của quân Kim đóng rất sơ sài. Trên đường đến Đại Vận Hà, một số thuyền của quân Kim bị sa lầy ở hồ Lương Sơn do hồ quá nông. Hoàn Nhan Lượng yêu cầu đóng thêm tàu khẩn cấp vào năm 1161 để bù đắp cho những con tàu bị mắc kẹt ở Lương Sơn. Một tài liệu về cuộc chiến cho rằng tàu Kim được đóng trong vòng một tuần bằng vật liệu tái chế từ những tòa nhà bị phá hủy. Sự thiếu hụt tàu chiến và những con tàu sẵn có lại kém chất lượng nên quân Kim không thể chở thêm binh lính cần thiết để chiến đấu trong trận thủy chiến với quân Tống.

Quân Tống phản công mạnh mẽ hơn những gì mà Hoàn Nhan Lượng dự đoán. Tàu guồng của hải quân Tống có thể di chuyển nhanh hơn và vượt trội hơn so với những tàu chiến chậm chạp của quân Kim. Quân Tống giấu hạm đội của họ sau đảo Thất Bảo Sơn. Các con tàu sẽ rời đảo sau khi trinh sát trên lưng ngựa ra hiệu bằng lá cờ trên đỉnh đảo thông báo về sự tiếp cận của quân Kim. Khi hạm đội Tống thấy cờ thì họ sẽ bắt đầu tấn công từ cả hai phía của hòn đảo. Lính Tống vận hành những chiếc máy phóng đối trọng có lực kéo để phóng bom cháy "phích lịch pháo" cùng với vật liệu nổ mềm khác chứa vôi và lưu huỳnh có thể tạo ra vụ nổ độc hại sau khi vỡ bọc. Quân Kim cố vượt sông và đến được bờ thì bị quân Tống phục kích ở phía bên kia. Quân Tống giành thắng lợi quyết định, còn Hoàn Nhan Lượng thì đại bại trong trận giao tranh thứ hai vào ngày hôm sau. Sau khi đốt cháy những con tàu còn lại, ông rút về Dương Châu và bị ám sát trước khi có thể hoàn tất việc chuẩn bị cho một cuộc vượt sông khác.

Thương vong
Một nguồn của nhà Tống báo cáo rằng có khoảng 18.000 binh sĩ Tống đóng quân ở Thái Thạch. Một tài liệu cho rằng khoảng 40 đến 60 vạn binh sĩ Kim đã có mặt trong trận chiến. Herbert Franke lý luận rằng quân Tống chỉ có 12 vạn binh sĩ chiến đấu trên toàn mặt trận và con số nửa triệu có thể đề cập đến số lượng quân Kim trước khi vượt sông Hoài tiến đến sông Trường Giang. Số lượng quân lính đào ngũ và thương vong do đàn đáp các cuộc khởi nghĩa đã làm quân Kim suy giảm quân số khi đến Trường Giang.

Tài liệu Kim sử báo cáo con số thương vong của quân Kim dao động từ một mãnh án (猛按 1000 binh sĩ theo đơn vị của người Nữ Chân) và 100 người (1100) và hai mãnh án và 200 người (2200). Tống sử lại cho rằng con số thương vong của quân Kim là 4000 binh sĩ và hai tướng quân cấp vạn hộ (万户 1 vạn quân). Theo một chiến báo khác của quân Tống thì 24.000 binh sĩ Kim tử trận cùng với 500 chiến sĩ và 5 mãnh án (5500) bị bắt làm tù binh. Một nguồn tin dè dặt hơn của nhà Tống ước tính rằng quân Kim chỉ có 500 binh sĩ và 20 tàu chiến tại Thái Thạch.

Kỹ thuật quân sự và hải quân

Có tới 340 tàu của hạm đội Tống được sử dụng trong trận Thái Thạch năm 1161. Hạm đội quân Tống đã sử dụng máy phóng đối trọng để bắn phá tàu quân Kim bằng bom cháy (phích lịch hỏa cầu 霹雳火球 hoặc phích lịch hỏa pháo 霹雳火砲) có chứa hỗn hợp thuốc súng, vôi, sắt vụn và asen. Báo cáo cho biết quả bom tạo ra âm thanh lớn chứng tỏ hàm lượng nitrat trong hỗn hợp thuốc súng đủ lớn để tạo ra vụ nổ. Bột vôi trong bom ở Thái Thạch tạo ra đám khói mù mịt tương tự như hơi cay. Hỏa cầu phát tán ra khói khi vỏ bom bị vỡ. Kíp nổ sẽ kích nổ bom sau khi phóng.

Nhà Kim đã bắt hàng nghìn thợ rèn để chế tạo áo giáp và vũ khí cho hạm đội và công nhân để đào kênh cần thiết cho việc vận chuyển các con tàu từ Thông Châu đến Đại Vận Hà qua cảng Bắc Trực Cô (直沽) (Thiên Tân ngày nay). Quân Kim bao bọc các con tàu hạng nhẹ của họ bằng những lớp da dày của tê giác. Mỗi con tàu có hai tầng với lính ở boong dưới chịu trách nhiệm cho việc chèo tàu, còn lính ở boong trên có thể sử dụng vũ khí phóng. Ba biến thể khác nhau của tàu chiến đã được chế tạo. Một số tàu đã bị sa lầy ở Lương Sơn và tàu được đóng để thay thế có chất lượng kém hơn. Hạm đội của quân Kim không thể đánh bại tàu chiến to hơn và nhanh hơn của quân Tống.

Trận chiến có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử công nghệ của hải quân Tống. Tiến bộ công nghệ của hải quân Tống chứng tỏ rằng họ có thể tiếp cận biển Hoa Đông, nơi họ có tranh chấp với lực lượng quân sự của Kim và Mông Cổ đối địch. Mặc dù hỏa pháo bắn từ máy phóng đối trọng đã được phát minh từ nhiều thập kỷ trước nhưng vẫn chưa trở nên bắt buộc trên các tàu chiến quân Tống cho đến năm 1129. Những con tàu guồng được chế tạo liên tục với nhiều kích cỡ khác nhau trong khoảng thời gian từ năm 1132 đến 1183. Một kỹ sư họ Cao đã nghĩ ra con tàu được trang bị tới 11 guồng mỗi bên và kỹ sư họ Tần đã thiết kế lớp mạ sắt để bọc tàu vào năm 1203. Tất cả những tiến bộ kỹ thuật này đã hỗ trợ sự gia tăng nhanh chóng về quy mô lực lượng. Theo Joseph Needham, hải quân Tống đã "từ 11 hải đoàn và 3000 quân tăng lên thành 20 hải đoàn và 52.000 quân trong vòng một thế kỷ".

Xem thêm
 Tống sử
 Kim sử
Lịch sử Trung Quốc
Hải chiến
Lịch sử quân sự Trung Quốc (trước-1911)
Lịch sử nhà Tống

Chú thích

Tham khảo

  (hardcover)

Đọc thêm

Chiến tranh Kim–Tống
Lịch sử An Huy
Xung đột năm 1161
Trường Giang
Chiến tranh thời nhà Tống


title: Ngu Doãn Văn

text:
Ngu Doãn Văn (chữ Hán: 虞允文; ngày 14 tháng 12, 1110 – ngày 18 tháng 7, 1174), tự Bân Phủ (彬父), người Nhân Thọ, Long Châu , nhà văn hóa, nhà chính trị, tể tướng, thành viên phái chủ chiến trong triều đình Nam Tống. Ông tuy là văn nhân, nhưng lại có công lớn bẻ gãy cuộc nam tiến của Kim đế Hoàn Nhan Lượng trong trận Thái Thạch vào năm Thiệu Hưng thứ 31 (1161).

Thiếu thời
Cha Doãn Văn là Ngu Kỳ, đỗ tiến sĩ vào niên hiệu Chính Hòa (1111 – 1118), làm quan đến Thái Thường bác sĩ, Đồng Xuyên lộ Chuyển vận phán quan. Doãn Văn lên 6 tuổi đã đọc Cửu kinh, lên 7 có thể làm văn thành thục. Trong lúc cha đang ở chức thì mẹ mất, ông đau xót mà vẫn cứng cỏi. Chốn cất xong, sớm tối khóc bên mộ, cho đến khi mộ mọc lên cây dâu cao, có đôi quạ đến làm tổ. Doãn Văn nghĩ cha đang làm việc quan lại còn có bệnh, suốt 7 năm không cười đùa, luôn ở bên cạnh cha. Cha mất, năm Thiệu Hưng thứ 23 (1153) ông mới đỗ tiến sĩ, trải qua các chức vụ Thông phán Bành Châu, quyền Tri Lê Châu, Cừ Châu.

Tham gia công cuộc kháng Kim
Tần Cối nắm quyền, kẻ sĩ đất Thục đều lánh đi. Cối chết rồi, Cao Tông muốn thu dùng họ, Trung thư xá nhân Triệu Quỳ tiến cử Doãn Văn. Đế triệu đến, sau khi hầu chuyện, cho ông chức là Bí thư thừa (tòng thất phẩm), rồi thăng quan là Lễ bộ lang. Tháng giêng ÂL năm thứ 30 (vẫn còn là năm 1159), Kim đế Hoàn Nhan Lượng lộ rõ ý đồ xâm Tống, Doãn Văn dâng sớ đề nghị chuẩn bị chống giặc. Tháng 10 (1160), triều đình cho ông mượn chức Công bộ thượng thư tham gia sứ đoàn. Ở công quán, Doãn Văn thi bắn, một phát tên làm vỡ đích, khiến mọi người kinh ngạc. Ông thấy rất nhiều thuyền vận lương đang được đóng, khi tạm biệt, Hoàn Nhan Lượng nói rằng: "Ta sắp đi ngắm hoa ở Lạc Dương." Doãn Văn trở về báo lại mọi chuyện, đề nghị phòng bị ở các sông Hoài, Hải.

Sau khi nhận chức Trung thư xá nhân (quan, chính tứ phẩm), Trực học sĩ viện (sai khiển) , ông đề nghị bãi quyền tổ chức nhân sự của Tam nha , lấy việc gian thần Tần Cối khuynh đảo triều chính 18 năm làm gương, đế nghe theo.

Kim sứ Vương Toàn, Cao Cảnh Sơn đến mừng sinh nhật đế, truyền miệng yêu cầu của Hoàn Nhan Lượng ngang nhiên đòi lấy vùng Hoài Nam của Tống. Triều đình bàn bạc, rồi triệu bọn Tam nha đại tướng Triệu Mật chuẩn bị cất quân, khẳng định sẽ đánh. Thành Mẫn được làm Kinh, Hồ chế trí sứ, nắm 5 vạn cấm vệ án ngữ thượng lưu Tương, Hán. Doãn Văn nhận định đây là kế hư trương thanh thế, phân chia binh lực nhà Tống nhằm vượt sông Hoài của nhà Kim, nhưng triều đình không theo, vẫn sai Mẫn lên đường. Tháng 7 ÂL, Hoàn Nhan Lượng dời đến Biện Kinh, ông đề nghị với tể tướng Trần Khang Bá: quân đội của Thành Mẫn ước đoán đã đến Giang Châu  hoặc Trì Châu ; nên lệnh cho họ đến đâu thì dừng lại ở đó. Nếu quân Kim ra thượng lưu, thì lấy quân Kinh, Hồ chống lại, lấy quân Giang, Trì làm hậu viện; nếu quân Kim ra Hoài Tây, thì lấy quân Trì Châu ra huyện Sào, quân Giang Châu ra Vô Vi, cứu viện Hoài Tây, như thế là một cánh quân, hai tác dụng. Khang Bá đồng ý, cho Thành Mẫn đóng đồn ở Vũ Xương.

Tháng 9 ÂL năm thứ 31 (1161), Kim đế mệnh Lý Thông làm Đại đô đốc, làm cầu nổi ở thượng du sông Hoài. Hoàn Nhan Lượng tự làm tướng, phao lên có trăm vạn binh, lều trướng trông sang bờ nam, tiếng chiêng trống không dứt. Tháng 10, Lượng từ Quan Khẩu vượt sông Hoài. Trước đó, triều đình cắt đặt Lưu Kĩ ở Hoài Đông, Vương Quyền ở Hoài Tây. Đến nay, Quyền bỏ Lư Châu, Kĩ cũng lui về Dương Châu, trong ngoài kinh sợ. Đế muốn chạy ra biển, Trần Khang Bá hết sức khuyên đế thân chinh. Ngày Mậu Ngọ tháng ấy (20 ÂL, 8/11), Xu mật viện sứ Diệp Nghĩa Vấn làm Đốc Giang, Hoài quân, lấy Doãn Văn tham mưu quân sự. Quyền từ Hòa Châu trốn về, Kĩ lui lại Trấn Giang, nhà Tống mất cả vùng Lưỡng Hoài.

Đại thắng Thái Thạch
Ngày Nhâm Thân tháng 11 ÂL (4 ÂL, 22/11), Lượng soái đại quân đến Thái Thạch, rồi chia quân đến bến đò Tranh Qua Châu (cù lao). Triều đình mệnh cho Thành Mẫn thay Kĩ, Lý Hiển Trung thay Quyền; Kĩ, Quyền đều bị triệu về. Diệp Nghĩa Vấn nhận chỉ dụ, sai Doãn Văn đi Vu Hồ khao quân của Quyền. Ngày Bính Tý (8 ÂL, 26/11), ông đến Thái Thạch, Quyền đã đi mà Hiển Trung chưa đến, kỵ binh Kim kéo đến rất nhiều. Quân Tống mất hết hàng ngũ, cởi yên lột giáp ngồi ở bên đường, rõ là đội quân thua trận. Doãn Văn cho rằng nêu ngồi đợi Hiển Trung, ắt lỡ việc nước, bèn kêu gọi chư tướng, khích lệ trung nghĩa, nói: "Vàng lụa, cáo mệnh đều ở đây, đợi các ngươi lập công!" Mọi người đáp: "Nay đã có chủ tướng, xin tử chiến." cũng có kẻ nghi hoặc rằng: "Ngài nhận lệnh khao quân, không nhận lệnh đốc chiến, kẻ khác đến phá hoại, ngài nhậm chức được bao lâu?" Ông quát rằng: "Xã tắc nguy cấp, ta há lại cầu an?"

Đến Giang Tân (bến sông, cũng là địa danh), thấy bờ bắc đắp đài cao, hai bên cắm 2 ngọn cờ đỏ, 2 ngọn cờ vẽ, ở giữa có mái vàng, Hoàn Nhan Lượng ngồi dưới chỗ ấy. Do thám nói trước đây một ngày, (Kim đế) theo phép đã mổ ngựa đen tế trời, cùng tướng sĩ hẹn rằng: ngày mai sẽ sang sông, sáng sớm nấu cơm ở Ngọc Lân Đường, ai sang đầu tiên được thưởng một lạng vàng. Khi ấy Kim có 40 vạn quân, rất nhiều ngựa, Tống chỉ có 1.8 vạn. Ông mệnh chư tướng bày trận không động, chia số qua thuyền  làm 5: 2 cánh đi theo 2 bờ đông tây, 1 cánh trú ở trung lưu, giấu tinh binh đợi đánh; 2 cánh giấu ở cảng nhỏ, phòng bị bất trắc. Sắp xếp vừa xong, quân Kim hô lớn, Hoàn Nhan Lượng cầm cờ nhỏ màu đỏ vẫy mấy trăm cỗ thuyền xông đến, trong chớp mắt đã có 70 cỗ xuống được mạn nam, áp sát quân Tống. Quân Tống hơi lùi, Doãn Văn vào trong trận, vỗ lưng Thời Tuấn: "Anh đảm lược vang khắp 4 phương, sao lại đứng sau trận như đàn bà vậy!" Tuấn vẫy song đao lao ra, tướng sĩ đều tử chiến. Quân Tống ở trung lưu lấy Hải thu thuyền  xô vào thuyền quân Kim, đôi bên cùng chìm. Quân Kim liều chết mà đánh, đến chiều chưa lui. Gặp lúc quân Tống từ Quang Châu đến, ông nhận lấy cờ trống, từ sau núi xông ra, quân Kim ngờ là viện binh Tống, bắt đầu bỏ trốn. Doãn Văn mệnh cho cung cứng đuổi theo bắn vào sau lưng địch, quân Kim đại bại, phơi thây hơn 4000, 2 Vạn hộ bị giết, 5 Thiên hộ và hơn 500 người Nữ Chân bị bắt. Quân Kim nếu không chết dưới sông, Lượng ắt đánh chết họ. Ông báo tiệp, rồi khao tướng sĩ, nói rằng: "Địch nay thua, ngày mai ắt lại đến." Nửa đêm, sắp xếp chư tướng, chia các thuyền đi biển lên thượng lưu, rồi điều quân chắn ngang Dương Lâm Khẩu. Ngày Đinh Sửu (9 ÂL, 27/11), quân Kim lại đến, quân Tống nhân đó giáp kích, đốt hơn 300 chiến thuyền Kim. Quân Kim lui chạy, ông báo tiệp lần nữa. Sau đó, quân Kim làm chiếu đến dụ Vương Quyền, nói rằng đã ước hẹn từ trước. Doãn Văn nhận định đấy là kế phản gián, bèn dùng danh nghĩa của chủ tướng Lý Thế Phụ (tên khi còn ở nước Kim của Lý Hiển Trung), thách một trận quyết chiến. Lượng cả giận, giết Lương Hán Thần (là người giúp quân Kim vượt sông) và 2 người đóng thuyền, rồi đi Qua Châu.

Lý Hiển Trung đến từ Vu Hồ, Doãn Văn cho rằng quân Kim vào Dương Châu, ắt hiệp với quân Qua Châu, trong khi Kinh Khẩu không được phòng bị, đề nghị chia binh trợ giúp. Hiển Trung chia 6000 quân của Lý Phủng đi Kinh Khẩu, Diệp Nghĩa Vấn cũng mệnh Dương Tồn Trung đưa quân bản bộ đến hội. Doãn Văn về Kiến Khang, dâng sớ nói: "Địch thua ở Thái Thạch, sắp cầu may ở Qua Châu. Nay tinh binh của ta tụ ở Kinh Khẩu, thận trọng đợi chúng, có thể một trận là thắng. Xin tạm hoãn việc xuất phát của lục phi."

Ngày Giáp Thân (16 ÂL, 4/12), Doãn Văn đến Kinh Khẩu. Quân Kim đóng quân ở Trừ Hà, làm ba con đập chứa nước, sâu mấy thước, chắn Qua Châu Khẩu. Khi ấy các cánh quân của Dương Tồn Trung, Thành Mẫn, Thiệu Hoành Uyên đều tụ ở Kinh Khẩu, không dưới 20 vạn, nhưng Hải thu thuyền chưa đầy trăm cỗ, Qua thuyền bằng nửa số ấy. Ông cho rằng có gió thì dùng chiến thuyền, không gió thì dùng chiến hạm, đếm thì thấy ít không đủ dùng. Bèn tập hợp gỗ, sắt, sửa sang Mã thuyền (còn gọi là Mã khoái thuyền, là loại thuyền vận tải) làm chiến thuyền, còn mượn của Bình Giang; mệnh Trương Thâm giữ Trừ Hà Khẩu, ngăn giữ chỗ Xung (nơi sông đổ ra biển) của Đại Giang (tên gọi Trường Giang vào đời Tống); lấy Miêu Định trú Hạ Thục làm hậu viện. Ngày Canh Dần (22 ÂL, 10/12), Hoàn Nhan Lượng đến Qua Châu, Doãn Văn cùng Tồn Trung xem xét, mệnh cho binh sĩ đạp Xa thuyền lên xuống trung lưu, đi 3 vòng Kim Sơn, qua lại như bay. Quân Kim ngây người mà trông, tỏ ra kinh hãi. Lượng cười nói: "Thuyền giấy đấy." Có tướng Kim quỳ tâu: quân nam có phòng bị, không nên xem nhẹ; xin ở lại Dương Châu, từ từ bàn tính việc tiến đánh. Lượng giận, muốn chém, người ấy van xin hồi lâu, bị đánh 50 trượng. Ngày Ất Mùi (27 ÂL, 15/12), Lượng bị bộ hạ sát hại.

Ngày Bính Thân (28 ÂL, 16/12), quân Kim lui lại 30 dặm đóng trại, sai sứ nghị hòa. Ngày Kỷ Hợi (2/12 ÂL, 19/12), Doãn Văn tâu lên. Đế triệu về, vỗ về khen ngợi, nói với Trần Tuấn Khanh rằng: "Lòng trung của Ngu Doãn Văn vốn là thiên tính, Bùi Độ của trẫm đấy!" Có chiếu cho ông được miễn theo xa giá, mà đi Lưỡng Hoài bố trí phòng ngự. Doãn Văn đến Trấn Giang, tâu lên 3 kế sách thu hồi vùng Lưỡng Hoài, triều đình không trả lời.

Tham gia quân vụ Xuyên, Thiểm
Tháng giêng ÂL năm sau, đế đến Kiến Khang. Triều đình bàn việc hồi loan, có chiếu lấy Dương Tồn Trung sung chức Giang Hoài, Kinh Tương lộ tuyên phủ sứ, Doãn Văn làm phó. Các viên Cấp sự trung, Trung thư xá nhân phản đối việc bổ nhiệm Tồn Trung, vì thế ông được sung chức Xuyên Thiểm tuyên dụ sứ (sai khiển). Khi từ biệt, Doãn Văn đề nghị nhân lúc Kim đế mới lập mà đánh, đế cho là phải. Ông đến Thục, cùng đại tướng Ngô Lân bàn việc kinh lược Trung Nguyên, Lân tiến chiếm Phượng Tường, giành lại Củng Châu. Nhà Kim sửa sang quân đội tranh mấy châu quận mà nhà Tống mới giành lại ở Thiểm Tây, quân Thục muốn bỏ những nơi ấy, Doãn Văn giữ lại không được.

Hiếu Tông lên ngôi, triều thần bàn rằng nên lo việc phía tây, vì quân Tống tiến đánh, đông không qua khỏi Bảo Kê, bắc không qua khỏi Đức Thuận; vả còn muốn dùng những người trung nghĩa giữ những châu quận mới giành lại, quân Tống lui về giữ đất Thục. Doãn Văn tranh luận không được, Ngô Lân bèn lui về Hà Trì; chiếm thế áp đảo là kiến nghị của tham tri chính sự Sử Hạo, muốn bỏ hết Thiểm Tây, được đài gián Viên Quý, Nhiệm Cổ ủng hộ. ông lại dâng sớ, cho rằng muốn khôi phục đất đai của tiền nhân, phải bắt đầu từ Thiểm Tây, vốn đã giành lại được vài châu huyện; vả lại bỏ Thiểm thì Thục sẽ nguy; trước sau 15 đạo sớ. Hiếu Tông muốn hỏi Doãn Văn việc Thiểm Tây, các đại thần sợ ông về, nên cho làm Hiển Mô các Trực học sĩ (chức, tòng tam phẩm) Tri Quỳ Châu (sai khiển), nhưng ông vẫn được gọi về triều.

Năm Long Hưng đầu tiên (1163), Doãn Văn về triều. Sử Hạo làm tể tướng, ra sức thuyết phục đế bỏ đất, ông tâu rằng: "Ngày nay có 8 lẽ có thể đánh." Đế hỏi việc bỏ đất, Doãn Văn dùng hốt vẽ trên đất, trình bày lợi hại. Đế nói: "Đây là Sử Hạo mê hoặc trẫm." ông được làm Phu Văn các Đãi chế (chức, tòng tứ phẩm) Tri Thái Bình châu, rồi được nhận chức Binh bộ thượng thư (quan, tòng nhị phẩm), Hồ Bắc Kinh Tây tuyên phủ sứ, đổi làm chế trí sứ.

Khi ấy triều đình sai Lư Trọng Hiền đi sứ nước Kim để nghị hòa, Thang Tư Thoái lại muốn bỏ các châu Đường, Đặng, Hải, Tứ, cho rằng Đường, Đặng không phải nơi hiểm yếu, có thể bỏ qua. Doãn Văn 5 lần dâng sớ tranh luận, Tư Thoái giận, tâu rằng ông chỉ muốn làm đẹp tên tuổi, gây lầm lỡ việc lớn. Đế bèn nghe theo bọn Tư Thoái. Doãn Văn dâng ấn, lấy lý do 4 châu không thể bỏ, xin trí sĩ. Có chiếu cho làm Hiển Mô các Học sĩ (chức, chính tam phẩm) Tri Bình Giang phủ. Tư Thoái càng quyết tâm nghị hòa, cắt đi Đường, Đặng.

Năm thứ 2 (1164), quân Kim lại đến, Tư Thoái bị biếm, đế hối đã không dùng Doãn Văn. Trần Tuấn Khanh cũng cho rằng ông có thể đại dụng, nên được làm Đoan Minh điện Học sĩ (chức, chính tam phẩm), Đồng thiêm thư Xu mật viện sự (quan, chính nhị phẩm).

Năm Càn Đạo đầu tiên (1165), Doãn Văn về triều làm Tham tri chính sự (quan, chính nhị phẩm) kiêm Tri Xu mật viện sự (quan, chính nhị phẩm). Mùa thu, sứ Kim là Hoàn Nhan Trọng tỏ ra bất kính, ông xin chém đi, triều đình tranh luận rồi không dám thi hành. Gặp phải Tiền Đoan Lễ nhận của đút từ Lý Hoành là một chiếc đai ngọc, Ngự sử Chương Phục hặc ông là người chuyển giao chiếc đai này. Doãn Văn bị bãi chức, cho về quê nhà ở Thục. Về sau việc được làm rõ, Chương Phục bị biếm trích, nhưng ông không được phục chức ngay.

Chủ trì quân vụ Xuyên, Thiểm
Tháng 2 ÂL năm thứ 3 (1167), Doãn Văn được triệu vào cung, làm Tri Xu mật viện sự kiêm Tham tri chính sự. Ngô Lân mất, đế truyền dụ cho ông thay thế, làm Tư Chính điện đại học sĩ (chức, chính tam phẩm), Tứ Xuyên tuyên phủ sứ (sai khiển), lại có chiếu vẫn giữ Tri xu mật viện sự như cũ. Về Thục một tháng, được triệu vào cung, vài tháng lại sai đi Thục. Thái thượng hoàng (tức Cao Tông) ban ngự thư "Thánh chủ đắc hiền thần tụng", đế làm lời bạt cho sách ấy; khi từ biệt, được ban các thứ đồ ngự khác là đôi giày và giáp trụ.

Doãn Văn qua Dĩnh, tâu xin đắp thành Hoàng Ưng Sơn. Qua Tương Dương, tâu xin sửa phủ thành. Tháng 8 ÂL đến Hán Trung, lại đi Miên Dương. Tháng 9, đến Ích Xương. Trước đó ông đã nhận chiếu giao cho 9 việc, sau khi đến Thục, phải phụng mệnh thi hành; nhưng việc quân lại cấp bách hơn. Lại tâu tra xét thực tế quân đội, chia làm 3 cấp từ khỏe đến yếu, thượng tham gia chiến đấu, trung – hạ tham gia hậu cần, người già trẻ nhỏ không liên quan. Cắt bỏ cả vạn binh, giảm được 400 vạn quan tiền. Giải ngũ những binh sĩ đã khó nhọc lâu ngày, đặt quan viên ở nhưng vị trí còn khuyết. Đầu thời Thiệu Hưng (1131 – 1162), Hưng, Dương có đến 7 vạn nghĩa sĩ, không được mặc giáp, bị xua đi trước quân Tống, tử vong gần sạch. Doãn Văn mệnh cho Lợi soái (Lợi Châu thống soái) Triều Công Vũ tra xét, xác nhận hơn 23900 người đang hoạt động. Lại xét đến phép tuyển chọn cung tiễn thủ ở Thiểm Tây, tham khảo chế độ Thiệu Hưng làm ra sách hướng dẫn, dời các viên tướng, lại đến coi việc ấy. Đem chức Mã chính giao cho Trương Tùng, tâu xin theo chế độ cũ mà chia trà, ngựa theo Xuyên (Tứ Xuyên), Tần (Thiểm Tây) tư.

2 vạn người ở các nơi Kim, Dương, Hưng Nguyên về với nhà Tống, chặn đường Doãn Văn kể khổ, ông chia cấp ruộng quan, giúp tất cả được an cư lạc nghiệp. Doãn Văn muốn liên kết với các tướng lãnh Tây Hạ, mưu tính đánh Kim, nhưng kết quả không đáng kể.

Làm Thừa tướng nhà Nam Tống
Tháng 8 năm thứ 5 (1169), được bái Hữu bộc xạ, Đồng trung thư môn hạ bình chương sự (quan, chính nhất phẩm) kiêm Xu mật sứ (quan, tòng nhất phẩm). Doãn Văn tiến cử nhiều danh sĩ, như Hồng Thích, Uông Ứng Thần. Ông ghi nhận các nhân tài làm tướng vào "Tài quán lục", chia làm 3 đẳng; những người được tiến cử, như Hồ Thuyên, Chu Tất Đại, Vương Thập Bằng, Triệu Nhữ Ngu, Triều Công Vũ, Lý Đảo, triều đình đều thu dùng, căn cứ vào tài liệu của Doãn Văn. Đế lo binh sĩ nhàn rỗi gây lãng phí, ông cùng Trần Tuấn Khanh bàn nên cách đi tạp dịch của tam nha, cắt bỏ những người nhàn rỗi, ba quân không hề oán trách.

Năm thứ 6 (1170), Tả bộc xạ Trần Tuấn Khanh tâu xin giữ lại Cung Mậu Lương nên trái ý đế, phải đi khỏi triều đình, đợi mệnh ở Chiết Giang Đình; đế giận, 2 ngày không trả lời. Doãn Văn ra sức can ngăn, đế bèn mệnh Tuấn Khanh làm Phán Phúc Châu.

Triều đình lấy Phạm Thành Đại làm sứ giả, muốn cầu cúng ở lăng tẩm. Nước Kim không đồng ý, còn đưa 30 vạn kỵ binh đến lăng tẩm ở Phụng Thiên, dò xét rồi về. Trong ngoài bối rối, tướng soái Kinh, Tương đều xin tăng thêm lính thú, Doãn Văn cho rằng đó chỉ là hư trương thanh thế, nên tâu rằng chẳng cần làm thế. Triều đình tranh luận không thôi, ông đứng một mình im lặng, kẻ địch quả nhiên không làm gì.

Từ khi Trang Văn thái tử Triệu Kỳ mất, vị trí Hoàng trữ bỏ trống. Doãn Văn dâng sớ, nhiều lần cầu xin. Tháng giêng ÂL năm thứ 7 (vẫn còn là năm 1170), sau khi dâng lên tôn hiệu của 2 cung (thượng hoàng Cao Tông và Hiếu Tông), triều đình bắt đầu bàn định, Cung vương Triệu Đôn mới được lập làm Hoàng thái tử. Đất chăn ngựa của Thị vệ Mã quân tư vốn ở Lâm An, ông cho rằng đất ấy nhỏ hẹp không phù hợp với việc chăn nuôi, xin dời đến Trấn Giang,nhưng hoãn cấp ngựa dùng làm phương tiện qua sông. Ba quân oán thán, người ta đem việc này ra đàm tiếu.

Hồ Thuyên bị ngự sử đàn hặc phải đi khỏi triều đình, Doãn Văn tâu xin giữ ông ta làm Kinh diên . Thuyên tiến cử Chu Hi, đế hỏi ông có biết Hi không? Doãn Văn cho rằng Hi không ở dưới Trình Di, đế triệu nhưng Hi không đến. Kiểm cổ viện làm 6 điều ức chế người dâng thư, ông ra sức nói việc này không thể làm được, đế nghe theo.

Vào dịp Khánh tiết (chúc thọ), sứ Kim là phò mã Ô Lâm Đáp Thiên Tích đến, kiêu ngạo vô lễ quá lắm, gắng mời đế đi thăm Kim đế, đế không nhận lời, Thiên Tích quỳ không dậy, thị thần luống cuống không biết làm sao!? Doãn Văn mời đại giá về cung, bỏ mặc sứ Kim, Thiên Tích xấu hổ đành lui ra.

Đế cho rằng bộc xạ không chính danh, đổi làm tả, hữu thừa tướng. Tháng 2 năm thứ 8 (1172), thụ Doãn Văn đặc tiến (gia quan, tòng nhất phẩm), Tả thừa tướng kiêm Xu mật sứ, Lương Khắc Gia làm Hữu thừa tướng. Ông thường đề cử Khắc Gia làm thừa tướng duy nhất, đế không cho. Đế muốn cho Tào Huân làm Xu mật, Doãn Văn chê nhân phẩm của Huân thấp kém, không thể dùng. Sau đó Doãn Văn lấy Trương Thuyết làm Thiêm thư Xu mật viện sự, Hữu chính ngôn Vương Hi Lữ cùng đài quan hặc ông. Đế giận Hi Lữ lắm, viết chiếu đày ông ta thật xa. Ông rút Hi Lữ về, đế càng giận. Lương Khắc Gia nói: "Hi Lữ bàn về Trương Thuyết, là đài cương (cương lĩnh của đài quan) vậy; tả tướng cứu giúp Hi Lữ, là quốc thể vậy." Cơn giận của đế mới tan, rốt cục bỏ qua hình phạt của Hi Lữ.

Tháng 4, ngự sử Tiêu Chi Mẫn hặc Doãn Văn, ông dâng chương đợi tội. Đế đi qua Đức Thọ cung, thượng hoàng nói không nên để Doãn Văn đi. Đế đuổi Chi Mẫn ra khỏi triều, còn đề thơ trên quạt để giữ ông lại. Doãn Văn nói Chi Mẫn đoan chính ngay thẳng, xin triệu ông ta về làm Ngôn lộ (tức Ngôn quan hay Gián quan) cho nhà vua. Đế cho rằng lời của ông khoan hậu, mệnh Tằng Hoài ghi vào "Thời chánh ký".

Đế mệnh tuyển gián quan, Doãn Văn cho rằng Lý Ngạn Dĩnh, Lâm Quang Triều, Vương Chất Đối, 3 người đều trung thực thanh cao, lại có học vấn cao, nên cố tiến cử, nhưng lâu ngày không được trả lời. Tằng Địch tiến cử 1 người, người đó được thăng ngay làm Gián nghị đại phu. Ông và Lương Khắc Gia tranh luận, nhưng đế không theo. Doãn Văn xin ra ngoài, thụ Thiếu bảo (gia quan, chính nhất phẩm), Vũ An quân tiết độ sứ (võ quan, tòng nhị phẩm), Tứ Xuyên tuyên phủ sứ, tiến phong Ung quốc công. Ông đến từ biệt, đế rót rượu làm thơ đưa tiễn, còn ban đồ cúng tế cho gia miếu.

Quay về đất Thục
Năm thứ 9 (1173), đến Thục. Binh sĩ mỗi tháng được cấp 1 thạch 5 đấu gạo, không đủ lo cho gia đình, Doãn Văn quyên 30 vạn tiền của Tuyên phủ tư đem đổi gạo, cấp thêm cho họ. Lập ra 7 điều lệ nuôi ngựa, tìm ngựa trong dân, tâu xin tuyển con nhà tử tế để dự bị chiến đấu. Từ trước, biên giới phía bắc có Khấu Lân, tập hợp mấy vạn người ở khoảng Thương, Quắc, khi còn nắm quyền đã xin hàng nhà Tống; đến nay, lại sai người gởi thư, nhưng ông không đáp lại, chỉ để ông ta làm ky mi. Về sau người Kim phát giác, ngầm bắt được Lân. Diệp Hành tâu lên, Doãn Văn dâng sớ tự biện, nhân đó xin nộp lại bổng lộc, triều đình không trả lời.

Đế thường nói với Doãn Văn: "Nỗi nhục Bính Ngọ (tức sự kiện Tĩnh Khang), phải cùng thừa tướng chung tay rửa sạch." Lại nói: "Trẫm chỉ là công nghiệp không bằng Đường Thái Tông, giàu có không bằng Hán Văn, Cảnh." Nên ông nhận lời giúp đế khôi phục Trung Nguyên. Doãn Văn ở Thục 1 năm, không nói gì đến việc tiến quân, đế làm mật chiếu thúc giục, ông nói quân - nhu chưa xong, đế không vui.

Năm Thuần Hi đầu tiên (1174), hoăng.

Đánh giá
Năm thứ 4 (1177), đế duyệt quân ở Bạch Thạch, thấy quân đội trẻ khỏe, nói với người bên cạnh rằng: "Đây là hiệu quả việc cắt giảm của Ngu Doãn Văn." Rồi làm chiếu tặng Thái phó, ban thụy Trung Túc.

Doãn Văn dáng vẻ hùng vĩ, mình dài 6 thước 4 tấc; tính khẳng khái lỗi lạc lại có chí lớn; còn hành động lời lẽ có phép tắc, khí độ, ai nhìn cũng biết ông có thể đảm đương việc lớn. Doãn Văn nhờ văn tài mà làm quan, tuy khởi đầu có chậm trễ; xuất tướng (vào triều) nhập tướng (ra địa phương) gần 20 năm, luôn trung thành cần mẫn không hai lòng.

Tống sử đánh giá: Doãn Văn trung thành với nước, rõ như đan thanh . Kim thứ nhân Lượng nam xâm, khí thế rất dữ; trong ngoài dựa vào Lưu Kĩ làm trường thành, Kĩ có bệnh không thể tiến quân. Doãn Văn là nho thần, hăng hái đốc chiến, một trận bẻ gãy kẻ địch, Lượng bèn tự ngã chết. Xưa một trận Xích Bích mà cục diện Tam Quốc nên, một trận Hoài Phì mà cục diện Nam Bắc định. Công của Doãn Văn ở Thái Thạch, tình thế nhà Tống chuyển nguy thành yên, thật cũng như vậy! Đến khi bãi tướng đi giữ đất Thục, thụ mệnh vẫn vui vẻ, đúng hẹn thì lên đường, chí tuy chưa đạt, ông có thể khẳng khái nhận nhiệm vụ, há dễ hay sao!

Trước tác

Văn chương
Tản văn của Doãn Văn chủ yếu dùng làm tấu sớ. Trong trận Thái Thạch, ông sáng tác Giang thượng quân sự đệ nhất tráp tử, Giang thượng quân sự đệ nhị tráp tử, Giang thượng quân sự đệ tam tráp tử, Tấu hoàn Uông Ứng Thần Tri Cù Châu từ đầu sớ, thể hiện đảm lược trung dũng; Trương Thì Thái (đời Minh) sánh Doãn Văn với Nhạc Phi, thật không quá lời. Lần đi Tứ Xuyên thứ nhất, ông làm các tấu sớ: Luận dụng Ngô Lân dĩ đồ khôi phục sớ, Luận Củng Châu vị hạ khả ưu sớ, Luận doanh điền chi lợi tệ,… Năm Long Hưng đầu tiên (1163), Doãn Văn làm Luận kim nhật khả chiến chi cơ hữu 9 sớ nổi tiếng, phân tích thời cục thiên hạ, khuyên hoàng đế hết sức chuẩn bị nhân – vật lực, nắm bắt thời cơ thu phục Trung Nguyên. Lần đi Tứ Xuyên thứ 2, ông làm Luận minh lương giao cảm duy tín dữ thành sớ, Tạ tứ ngự thư hán thôi thực chính luận sớ, Luận Tây Thục thảo mộc chi yêu, thố trí thủy hạn đạo tặc chi bị sớ,…

Trước tác của Doãn Văn rất phong phú, Dương Vạn Lý - Ngu công thần đạo bi kể ông trọn đời hiếu học, "ăn cũng xem sách, làm văn nhanh gọn, không mất công đẽo gọt". Doãn Văn thường chú giải Đường thư, Ngũ đại sử, giữ ở trong nhà. Lại có Thi văn tập 10 quyển, Kinh diên Xuân Thu giảng nghĩa 3 quyển, Tấu nghị 22 quyển, Nội ngoại chí 15 quyển, lưu hành ở đời. Trông coi việc sửa chữa Tục hội yếu 300 quyển. Tống thi kỷ yếu chép lại 2 bài thơ, Tống đại thục văn tập chép lại 85 thiên văn chương của ông. Trước khi thành danh, Doãn Văn làm Biện điểu phú, thuật lại tâm tình của ông trong 7 năm chăm sóc cha sau khi mẹ mất, cho thấy tấm lòng chí hiếu chí nhân; làm Tru văn phú (phú Diệt muỗi), chủ trương trừ ác tận gốc, "không cho các thứ vô dụng, cái độc vô cùng ấy tồn tại ở đời".

Thư pháp
Ngô Khoan (nhà thư pháp đời Minh) bình luận rằng: "Thiếp viết tay của Ngu Trung Túc, từ ngữ tường nhã, khí tượng ung dung." Vương Thế Trinh (nhà bình luận đời Minh) nói: "Đình vân quán thiếp, quyển 6  là thư pháp của danh thần Nam Tống, như vẻ nghiễm nhã của Ngu Ung công, đều có thể thấy rõ ràng." Bút tích của Doãn Văn lưu truyền ở đời có Thích tạo thiếp, Quân đường thiếp,…

Tham khảo
 Tống sử, Liệt truyện 142, Ngu Doãn Văn truyện

Chú thích

Nhân vật chính trị nhà Tống
Người Tứ Xuyên
Sinh năm 1110
Mất năm 1174
Tể tướng Trung Quốc
Nhà thư pháp Trung Quốc
Nhân vật quân sự nhà Tống
Tiến sĩ nhà Tống
Nhà văn Trung Quốc thời Tống


title: Afonso I của Bồ Đào Nha

text:
Afonso I (25 tháng 6, 1109, Guimarães hoặc Viseu – 6 tháng 12, 1185, Coimbra), thường được gọi là Afonso Henriques (), người Bồ Đào Nha gọi ông bằng biệt danh "Nhà Chinh phục" (), "Người Sáng lập" () hoặc "Đại đế" (), người Moor gọi ông là El-Bortukali ("Người Bồ Đào Nha") và Ibn-Arrik ("Con trai của Henry", "Henriques"), là vị vua đầu tiên của Bồ Đào Nha. Ông chính là người đã dẫn dắt Bá quốc Bồ Đào Nha giành được độc lập từ Vương quốc Galicia của vua xứ León vào năm 1139, thành lập một vương quốc mới và bành trướng lãnh địa trong công cuộc "Tái chinh phục" (Reconquista), một mục tiêu mà ông theo đuổi suốt đời cho tới khi mất vào năm 1185 sau bốn mươi sáu năm chinh chiến chống lại người Moor. Tuy giành độc lập vào năm 1139 nhưng mãi đến năm 1143, Bồ Đào Nha mới được các nước lân bang là Castile và León công nhận là một vương quốc độc lập. Bốn năm sau, quân Bồ Đào Nha đã đánh chiếm thành công Lisboa từ tay người Moor.

Tiểu sử

Afonso I là con trai của Henry, Bá tước Bồ Đào Nha và Theresa xứ León, con gái ngoài giá thú của vua Alfonso VI xứ León. Cả hai cùng nhau trị vì trên danh nghĩa là Bá tước và Nữ Bá tước của Bồ Đào Nha cho đến khi Henry qua đời, sau đó Theresa tự mình cai trị lấy. Afonso sinh vào năm 1109 lấy hiệu là Hoàng tử sau khi được mẹ trao lại ngôi vị, đa số quý tộc Bồ Đào Nha đều ủng hộ ông vì họ không thích cái liên minh giữa Galicia và Bồ Đào Nha của Theresa, do vậy bà đã tái hôn với triều đình Galicia có uy quyền lớn nhất để tìm kiếm sự hậu thuẫn.

Năm 1120, vị hoàng tử trẻ tuổi quay sang ủng hộ Paio Mendes da Maia, Tổng giám mục xứ Braga, một kẻ thù chính trị của Theresa đã khiến bà ra lệnh lưu đày cả hai. Đến năm 1122 Afonso mới tròn mười bốn tuổi được coi là độ tuổi trưởng thành vào thế kỷ 12. Ông tự phong làm hiệp sĩ nhờ số tiền riêng ở Thánh đường Zamora, gắng sức chiêu binh mãi mã và tiến hành kiểm soát các lãnh địa của mẹ mình. Trong trận São Mamede vào năm 1128 gần Guimarães ông đã đánh thắng quân đội dưới quyền người cha dượng và đồng minh của Theresa là Bá tước Fernando Peres de Trava xứ Galicia, rồi ra lệnh lưu đày bà vĩnh viễn đến một tu viện ở Galicia. Như vậy khả năng tái hợp Bồ Đào Nha (lúc này vẫn gọi là Nam Galicia) vào một Vương quốc Bồ Đào Nha và Galicia như trước đã bị loại bỏ và Afonso trở thành người cai trị duy nhất (Công tước Bồ Đào Nha) nối tiếp yêu cầu đòi độc lập từ giới chức sắc và quý tộc của Bá quốc. Ông còn đánh bại đứa cháu ngoại Alfonso VII xứ León đang trên đường đến giải cứu Theresa, từ đó giúp vương quốc thoát khỏi sự phụ thuộc chính trị từ nước láng giềng León. Ngày 6 tháng 4 năm 1129, Afonso Henriques ban chiếu lệnh trong đó ông tự xưng là Vương công Bồ Đào Nha.

Sau khi ổn định tình hình trong nước, ông chính thức kéo quân tiến về miền nam để xử lý vấn đề dai dẳng của người Moor (là tên gọi người Hồi giáo của người dân xứ Iberia). Các chiến dịch của Afonso hầu hết đều thành công và vào 25 tháng 7 năm 1139, ông giành được một chiến thắng áp đảo trong trận Ourique trước quân thù, ngay lập tức đám đông binh sĩ liền reo hò tung hô ông là Vua Bồ Đào Nha, kể từ đó ông đã thiết lập địa vị bình đẳng của mình với các vương quốc khác trên bán đảo. Có truyền thuyết kể rằng trước khi lâm trận Afonso Henriques đã nhìn thấy Chúa Cứu thế hiển linh. Vì vậy mà ông tin rằng người Bồ Đào Nha là một dân tộc được Chúa chọn. Hội đồng đầu tiên của các đẳng cấp được triệu tập tại Lamego và cũng là nơi mà theo lời mô tả trong sử sách Bồ Đào Nha thế kỷ 17, đích thân Tổng giám mục xứ Braga đã trao vương miện cho Afonso để xác nhận quyền độc lập của Bồ Đào Nha.

Việc giành độc lập từ quyền bá chủ của Alfonso VII xứ León không chỉ đạt được bằng quân sự. Bá quốc Bồ Đào Nha vẫn phải được các nước lân cận công nhận về mặt ngoại giao như một vương quốc và quan trọng nhất là Giáo hội Công giáo La Mã và Giáo hoàng. Afonso bèn cưới Maud xứ Savoy, con gái của Amadeus III, Bá tước xứ Savoy và gửi sứ giả tới Roma để đàm phán với Giáo hoàng. Ông đã thành công trong việc từ bỏ chủ quyền của người anh họ Alfonso VII xứ León thay vào đó trở thành một chư hầu của Giáo hoàng, như vua Sicilia và Aragon đã làm trước đó. Giáo hoàng đã ban sắc lệnh Manifestis Probatum vào năm 1179 chấp nhận vị vua mới như một chư hầu thuộc quyền Giáo hoàng.

Ngay ở Bồ Đào Nha Afonso đã cho xây dựng nhiều tu viện và ban đặc quyền quan trọng đối với các dòng tu. Đáng chú ý là việc xây dựng Tu viện Alcobaça, mà ông gọi là Dòng Xitô của người chú Bernard xứ Clairvaux của Bourgogne. Vào năm 1143, ông đã viết thư cho Giáo hoàng Innocent II tuyên bố mình và vương quốc đều là những tôi tớ của Giáo hội, thề sẽ đánh đuổi lũ dị giáo (người Moor) ra khỏi bán đảo Iberia. Cố tình phớt lờ các vua xứ León, Afonso tuyên bố rằng chính mình là người trung thành tuyệt đối của Giáo hoàng. Ông còn tiếp tục thể hiện mình qua các kỳ công chống lại người Moor như tiến chiếm Santarém và công hãm Lisboa vào năm 1147. Ông còn chinh phục một phần quan trọng ở vùng đất phía nam sông Tagus dù bị người Moor chiếm lại vào năm sau.

Trong khi đó, vua Alfonso VII xứ León (anh họ của Afonso) vẫn xem người cai trị độc lập của Bồ Đào Nha chẳng khác gì một kẻ nổi loạn. Xung đột giữa hai bên vẫn diễn ra liên tục và gay gắt trong những năm tiếp theo. Afonso còn tham gia vào cuộc chiến bên phe của vua Aragon và trở thành kẻ thù của Castile. Để đảm bảo liên minh bền vững, ông đã cho con mình là Sancho đính hôn với Dulce, em gái của Bá tước xứ Barcelona và Infanta xứ Aragon. Mãi đến năm 1143, Hiệp ước Zamora mới được ký kết kiến tạo nền hòa bình giữa hai bên và được Vương quốc León công nhận rằng Bồ Đào Nha thực sự là một vương quốc có chủ quyền.

Năm 1169 trong một lần giao tranh gần ở Badajoz với quân của vua xứ León thì Afonso đột nhiên bị ngã ngựa và bắt làm tù binh. Bồ Đào Nha buộc phải trao trả lại hầu hết các vùng đất ở miền bắc Minho mà Afono đã xâm chiếm ở Galicia trong các năm trước đó mới chuộc ông về được. Vào năm 1179 các đặc quyền và đặc ân dành cho Giáo hội Công giáo La Mã mới được bù đắp. Trong chiếu thư Manifestis Probatum, Giáo hoàng Alexander III đã công nhận Afonso là vua và Bồ Đào Nha là một nước độc lập có quyền chinh phục lãnh thổ của người Moor. Nhờ sự bảo trợ của Giáo hoàng, Bồ Đào Nha cuối cùng cũng được nhìn nhận như một vương quốc.

Năm 1184, bất chấp tuổi tác đã cao mà Afonso vẫn còn đủ sức giải vây cho con mình là Sancho đang bị quân Moor vây hãm ở Santarém. Ít lâu sau ông qua đời vào ngày 6 tháng 12 năm 1185. Người Bồ Đào Nha rất mực tôn kính và coi ông như một vị anh hùng dân tộc, kể cả những miêu tả về cá tính của ông và là người sáng lập đất nước của họ. Có những câu chuyện thần thoại còn kể rằng phải tới 10 người mới mang nổi thanh kiếm của ông, cũng như Afonso muốn giao đấu tay đôi với các vua khác nhưng chẳng ai dám chấp nhận lời thách đấu này.

Nghiên cứu

Vào tháng 7 năm 2006, ngôi mộ của vua nằm ở Tu viện Santa Cruz tại Coimbra đã được mở ra vì mục đích khoa học của các nhà nghiên cứu đến từ Đại học Coimbra (Bồ Đào Nha), và Đại học Granada (Tây Ban Nha). Việc mở ngôi mộ làm dấy lên mối quan tâm đáng kể trong một số lĩnh vực của xã hội Bồ Đào Nha và IPPAR - Instituto Português do Património Arquitectónico (Cơ quan Kiến trúc Di sản Nhà nước Bồ Đào Nha). Chính phủ đành tạm dừng việc mở cửa, yêu cầu nhiều nghị định thư từ nhóm nhà khoa học vì tầm quan trọng của đức vua trong việc kiến lập quốc gia.

Tổ tiên
Đây là những tổ tiên năm đời được biết đến của Afonso Henriques.

Con cháu
Afonso kết hôn vào năm 1146 với Mafalda hay Maud xứ Savoy (1125–1158), con gái của Amadeo III, Bá tước xứ Savoy và Mahaut xứ Albon.

Xem thêm

Bồ Đào Nha
Gallaecia
Galicia
Lịch sử Bồ Đào Nha
Biên niên sử Bồ Đào Nha
Estádio D. Afonso Henriques

Chú thích

Tham khảo
Diogo Freitas do Amaral, D. Afonso Henriques. Lisboa: Bertrand, 2000. ISBN 972-25-1157-2.

Liên kết ngoài
Chronica de El-Rei D. Affonso Henriques, Duarte Galvão (1446-1517), ed. Lisboa, 1906, na Biblioteca Nacional Digital (tiếng Bồ Đào Nha)
Chronica de el-rei D. Affonso Henriques, Duarte Galvão (1446-1517), no site Project Gutenberg (tiếng Bồ Đào Nha)

Sinh năm 1109
Mất năm 1185
Người Công giáo La Mã Bồ Đào Nha
Vua theo đạo Công giáo Rôma
Quốc vương Bồ Đào Nha
Nhà Bourgogne của Bồ Đào Nha
Nhân vật Reconquista
Người Công giáo La thế kỷ 12
Người Thiên Chúa trong cuộc Thập tự chinh thứ hai
Bá tước Bồ Đào Nha (Asturia-León)
Bá tước Bồ Đào Nha
Người Bồ Đào Nha thế kỷ 12
Nam giới Bồ Đào Nha


title: Sancho I của Bồ Đào Nha

text:
Sancho I (), biệt danh "Người cư trú" (), Vua Bồ Đào Nha (11 tháng 11, 1154 – 26 tháng 3, 1212) là người con trai hợp pháp thứ hai còn sống và là đưa con thứ tư của Afonso I của Bồ Đào Nha với người vợ là Maud xứ Savoy. Sancho kế vị cha mình vào năm 1185. Ông đã sử dụng danh hiệu Vua thành Silves từ năm 1189 cho đến khi ông để mất vùng này vào tay của quân Almohad vào năm 1191.

Tiểu sử

Thiếu thời

Vào năm 1170, vua Afonso I đã phong tước hiệp sĩ cho con mình là Sancho, kể từ đó ông trở thành người thứ hai đảm nhiệm trọng trách lãnh đạo cả hành chính và quân sự của vương quốc. Vào lúc này, nền độc lập của Bồ Đào Nha (tuyên bố vào năm 1139) vẫn chưa thực sự vững chắc. Các vua của León và Castile chỉ trực chờ mang quân tái sáp nhập Bồ Đào Nha và Giáo hội Công giáo La Mã còn chậm trễ trong việc ban ơn và công nhận vị thế của vương quốc. Do vậy mà Afonso I đã phải tìm kiếm các đồng minh khác trên bán đảo Iberia. Bồ Đào Nha liền tiến hành liên minh với Vương quốc Liên hiệp Aragon và họ cùng nhau chống lại Castile và León. Để củng cố mối quan hệ này, hai bên đã tổ chức hôn lễ giữa Infante Sancho của Bồ Đào Nha với Infanta Dulce xứ Aragon, em gái vua Alfonso II của Aragon vào năm 1174. Như vậy Aragon là vương quốc Iberia đầu tiên công nhận nền độc lập của Bồ Đào Nha.

Kế vị
Sau khi vua Afonso I mất vào năm 1185, Sancho I nối ngôi trở thành vị vua thứ hai của Bồ Đào Nha. Coimbra vẫn đóng vai trò là trung tâm của vương quốc và ông đã chấm dứt các cuộc chiến tranh dai dẳng và vô nghĩa đối với các nước láng giềng của mình để giành quyền kiểm soát các vùng đất biên giới Galicia. Thay vào đó, ông chuyển tất cả mọi sự quan tâm của mình về phía nam, nhắm vào các tiểu quốc của người Moor (gọi là Taifa) vẫn phát triển mạnh. Nhờ sự giúp đỡ của Thập tự quân mà Sancho đã chiếm được Silves vào năm 1191. Silves là một thành phố quan trọng ở miền Nam, đóng vai trò là trung tâm hành chính và thương mại với dân số khoảng 20.000 người. Sancho còn ra lệnh củng cố thành phố và xây dựng một lâu đài mà ngày nay một di tích quan trọng của di sản Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, sự chú ý về mặt quân sự đã sớm chuyển hướng về phía Bắc, nơi tuyến biên giới của Bồ Đào Nha vẫn còn chịu sự đe dọa từ phía León và Castile. Silves ít lâu sau bị người Hồi giáo tái chiếm.

Di sản
Sancho I đã dành nhiều thời gian dưới thời trị vì của mình cho việc tổ chức chính trị và hành chính của vương quốc mới. Ông cho tích góp tiền của vào ngân khố quốc gia, hỗ trợ các ngành công nghiệp mới và tầng lớp trung lưu gồm các thương gia. Ngoài ra, ông còn cho lập một số thị trấn và làng mạc mới (như Guarda năm 1199) và rất mực chăm lo cho các vùng sâu vùng xa thưa thớt dân cư ở các khu vực Kitô giáo tại phía bắc Bồ Đào Nha, đặc biệt là với Flemings và Burgundy do đó được mệnh danh là "Người cư trú". Nhà vua cũng được biết đến với niềm đam mê văn học và ham học hỏi. Sancho I có viết một số tập thơ riêng và dùng ngân quỹ triều đình để gửi sinh viên Bồ Đào Nha tới học tại các trường đại học ở châu Âu.

Tổ tiên

Con cháu
Sancho kết hôn với Dulce xứ Aragon, con gái của Raymond Berengar IV, Bá tước xứ Barcelona và Petronilla, Nữ hoàng Aragon.

Chú thích

Tham khảo

Quốc vương Bồ Đào Nha
Vương tử Bồ Đào Nha
Vua Công giáo La Mã
Nhà Burgundy-Bồ Đào Nha
Sinh năm 1154
Mất năm 1212
Nhân vật của Reconquista
Người từ Coimbra
Người Bồ Đào Nha thế kỷ 12
Vua theo đạo Công giáo Rôma
Nhà thơ Bồ Đào Nha
Mất năm 1211


title: Luna 24

text:
Luna 24 (Ye-8-5M series) là một con tàu vũ trụ không người lái thám hiểm Mặt Trăng của Liên Xô. Năm 1976, Luna-24 hạ cánh an toàn xuống Mặt Trăng và sau đó đã quay trở về Trái Đất, mang theo 170 gr đất Mặt Trăng.

Luna 24 là tàu thám hiểm cuối cùng của loạt tàu thám hiểm Mặt Trăng không người lái Luna. Luna là chương trình nghiên cứu Mặt Trăng tự động của Liên Xô được tiến hành từ năm 1959 đến năm 1976. Chương trình thám hiểm này gồm 24 chuyến bay, ký hiệu từ Luna-1 đến Luna-24.
Kể từ khi Luna 24 hạ cánh xuống Mặt Trăng năm 1976, không có con tàu vũ trụ nào khác đã được phóng lên từ Trái Đất hạ cánh xuống Mặt Trăng cho đến năm 2013. Tàu vũ trụ không người lái tiếp theo dự định hạ cánh xuống Mặt Trăng là Hằng Nga 3 được Trung Quốc phóng ngày 2 tháng 12 năm 2013.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Zarya - Luna 24 chronology

Khám phá Mặt Trăng
Chương trình Luna
Tàu không gian Mặt Trăng


title: Tác phẩm âm nhạc

text:
Tác phẩm âm nhạc được xem có nguồn gốc là một đoạn nhạc, cấu trúc âm nhạc của một đoạn nhạc hay quá trình sáng tạo ra một đoạn nhạc mới. Một tác phẩm âm nhạc hoàn chỉnh thường bao gồm ba yếu tố: giai điệu, hòa âm và tiết tấu. Những người tạo ra các đoạn nhạc được gọi là nhà soạn nhạc (hoặc tác giả sáng tác nhạc).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 How to Compose Music www.artofcomposing.com
 Composition Today News, competitions, interviews and other resources for composers.
 Internet Concert Project: Album for the Young Student New Music , an online performance and documentary feature from Bloomingdale School of Music (January 2010)
 A Beginner's Guide to Composing , an online feature from Bloomingdale School of Music (February 2008)
 Gems of compositional wisdom
 A Practical Guide to Musical Composition
 ComposersNewPencil - Information, articles and music composition resources.
 How to compose music
 How to compose Music (Wikihow)
 Répertoire International des Sources Musicales, online database to locations of musical manuscripts from around the world
 How to Compose for New Age Piano
 Music composer | Music Arranger | Music Idea | Minus One
 best music composing software


Vụ tàu trật đường ray Spuyten Duyvil tháng 12 năm 2013 là một vụ tàu lửa trật đường ray xảy ra lúc 7 giờ 20 phút (giờ địa phương) khi cách ga Spuyten Duyvil ở quận Bronx của Thành phố New York 100 m về phía Bắc. Đoàn tàu gặp nạn khởi hành từ Poughkeepsie, lúc 5 giờ 54 phút và dự kiến đến nhà ga Trung tâm Thành phố New York ở Manhattan lúc 7 giờ 43 phút .
8 toa tàu trật bánh khỏi đường ray và một toa tàu lao xuống mé sông Hudson.
Ít nhất bốn người thiệt mạng và 63 người bị thương sau vụ tàu trật đường ray này.

Sở cứu hỏa Thành phố New York đã điều động 125 lính cứu hỏa đến hiện trường tai nạn để hỗ trợ công tác cứu hộ.
Nguyên nhân tàu trật đường ray đang được điều tra. Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ đã cử người đến hiện trường xem xét. Hộp đen của chiếc tàu đã được tìm thấy.

Tham khảo

Hoa Kỳ năm 2013


title: Đá ngầm Gageo

text:
Đá ngầm Gageo (Hangul: 가거초, Gageocho; ) là một bãi đá ngầm do Hàn Quốc kiểm soát ở biển Hoàng Hải, nằm cách đảo Gageo của nước này 47 km về phía tây. Gageo là đối tượng, thực thể địa lý tranh chấp giữa Hàn Quốc và Trung Quốc.

Hải vực lân cận của đá ngầm Gageo sâu bình quân 75 m, nơi nông nhất sâu 7,8 m. Nếu đo ở độ sâu 40 m thì chiều rộng từ bắc xuống nam là 600 m, chiều dài từ đông sang tây là 750 m, tổng diện tích của bãi đá được ước tính đạt vào khoảng 380,000 m².

Hàn Quốc hiện là quốc gia đang duy trì sự kiểm soát trên thực tế đối với toàn bộ bãi đá ngầm Gageo, nước này tuyên bố chủ quyền không tranh cãi đồng thời đặt Gageo vào địa phận huyện Sinan, tỉnh Jeolla Nam.

Lịch sử
Ngày 29 tháng 3 năm 1927, thiết giáp hạm Hyūga (日向, Nhật Hướng) của Đế quốc Nhật Bản đâm vào đá ngầm Gageo. Sau khi tìm thấy nguyên nhân gây tai nạn, Hải quân Nhật Bản đã đặt tên cho đá ngầm này là Hyūga Shou (đá ngầm Hyūga) theo tên chiến hạm. Sau này, Hàn Quốc tiếp tục đổi tên thành "Gageo" (Hán-Việt: Khả Cư, tạm dịch: "có thể ở được").

Tranh chấp
Theo UNCLOS thì các quốc gia không thể đòi hỏi chủ quyền đối với bãi đá ngầm này. Tuy nhiên, hiện Hàn Quốc và Trung Quốc đang xảy ra tranh chấp ở Gageo do hai quốc gia đều xem đây thuộc vào vùng đặc quyền kinh tế của mình. Theo Hàn Quốc, xét theo các nguyên tắc của đường trung tuyến trên biển thì bãi đá ngầm này nằm trong lãnh thổ của họ.

Tháng 11 năm 2007, Hàn Quốc khởi công công trình trạm nghiên cứu hải dương và khí quyển hiện đại nằm gần đá ngầm này. Công trình được khánh thành vào tháng 10 năm 2009, tiêu tốn 10 tỷ won, cao 51 m (trong đó có 26 m nổi trên mặt biển), diện tích 286 m², có khả năng chịu được sóng cao 21 m và chịu sức gió đến 40 m/s. Cơ sở có phòng thí nghiệm, chỗ ở, thiết bị thông tin và quan sát, máy phát điện, đèn hiệu an toàn hàng hải, bồn chứa nước và nhiên liệu, hệ thống cảnh báo. Bốn người có thể sống 15 ngày tại đây mà không cần tiếp tế. Trước đó vào năm 2003 Hàn Quốc đã có một cơ sở nghiên cứu hải dương tương tự (nhưng gấp tới 4 lần về quy mô) ở đá ngầm Socotra - vốn cũng nằm trong vòng tranh chấp Hàn-Trung.

Xem thêm
Đá ngầm Socotra

Tham khảo

Vùng nước tranh chấp
Sinan (huyện)
Địa hình Hàn Quốc
Đá ngầm Thái Bình Dương
Lãnh thổ tranh chấp tại châu Á
Lãnh thổ tranh chấp
Địa lý Hàn Quốc


title: Francis Collins

text:
Francis Sellers Collins (sinh ngày 14 tháng 4 năm 1950) là bác sĩ y khoa và là nhà di truyền học người Mỹ. Ông trở nên nhân vật nổi tiếng sau khi tìm ra gen bệnh và được bổ nhiệm vào vị trí lãnh đạo Dự án bản đồ gene người (Human Genome Project – HGP). Ông cũng là Giám đốc Viện Y tế Quốc gia (National Institutes of Health – NIH), trụ sở tọa lạc tại Bethesda, Maryland, Hoa Kỳ.

Trước khi nhận nhiệm vụ Giám đốc Viện Y tế Quốc gia, Collins chịu trách nhiệm hướng dẫn Dự án bản đồ gene người cùng những đề án nghiên cứu di truyền học khác khi ông đang ở cương vị Giám đốc Viện Nghiên cứu Quốc gia về Gen người (NHGRI), một trong số 27 viện và trung tâm trực thuộc Viện Y tế Quốc gia. Trước đó, Collins đã tạo lập thanh danh như là một nhà khoa học săn tìm gen đầy tính sáng tạo trong khi đang giảng dạy tại Đại học Michigan. Ông được bầu vào Viện Y học và Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia. Collins cũng được trao tặng Huân chương Tự do của Tổng thống và Huân chương Khoa học Quốc gia.

Collins là một tác gia viết về khoa học, y khoa, và tâm linh, trong đó có quyển The Language of God: A Scientist Presents Evidence for Belief (Ngôn ngữ của Chúa: Một nhà khoa học trình bày chứng cứ cho đức tin), cuốn này có tên trong bảng liệt kê sách bán chạy nhất của tờ New York Times.

Sau khi rời NHGRI và được bổ nhiệm làm Giám đốc NIH, Collins thành lập và đảm nhận chức vụ Chủ tịch Tổ chức BioLogos với mục tiêu vận động cho công cuộc quảng bá mối quan hệ giữa khoa học với tôn giáo cũng như cổ xúy và phát triển quan điểm cho rằng đức tin của Cơ Đốc giáo có thể dung hòa để chấp nhận thuyết tiến hóa và khoa học. Năm 2009, ông được Giáo hoàng Benedict XVI bổ nhiệm vào Viện hàn lâm giáo hoàng về Khoa học.

Thiếu thời
Collins là con út trong gia đình có bốn người con của Fletcher Collins và Margaret James Collins. Lớn lên trong một nông trại nhỏ ở Shenandoah Valley thuộc tiểu bang Virginia, Collins được giáo dục tại gia cho đến khi vào lớp sáu, cậu vào học tại Trường Trung học Robert E. Lee. Trong những năm trung học rồi đại học, Collins thích môn hóa nhưng lại ít quan tâm đến lĩnh vực sinh học mà cậu xem là một môn học "lộn xộn". Năm 1970, Collins nhận văn bằng cử nhân hóa học tại Đại học Virginia, rồi đến Đại học Yale theo học môn hóa lý và nhận học vị Tiến sĩ (Ph.D.) trong năm 1974. Tại Yale, trong khi tham gia một khóa hóa sinh, Collins bắt đầu quan tâm đến chuyên ngành nầy. Sau khi tham khảo ý kiến của Carl Trindle, người bảo trợ của Collins ở Đại học Virginia, ông quyết định thay đổi chuyên ngành và ghi danh vào trường y thuộc Đại học North Carolina tại Chapel Hill, đến năm 1977 ông đậu bằng Tiến sĩ Y khoa (M. D.).

Từ năm 1978 đến 1981, Collins làm việc nội trú tại Bệnh viện Memorial North Carolina ở Chapel Hill, sau đó ông trở lại Yale để giảng dạy môn Di truyền học con người tại trường y từ năm 1981 đến 1984.

Nghiên cứu gen
Tại Yale, Collins nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của Sherman Weissman. Năm 1984, hai người xuất bản một luận văn quan trọng, Directional cloning of DNA fragments at a large distance from an initial probe: a circularization method. Phương pháp này được gọi là chromosome jumping nhằm làm nổi bật sự khác biệt với phương pháp cũ tốn nhiều thời gian hơn để sao chép những mảnh DNA (gọi là chromosome walking).

Năm 1984, Collins đến Đại học Michigan làm Giáo sư Nội khoa và Di truyền học Con người. Từ đây, thanh danh của ông ngày càng tăng cao như là một nhà khoa học đầy óc sáng tạo đang cố công săn tìm gen. Phương pháp săn tìm gen mà ông đặt tên là positional cloning được phát triển trở nên một thành tố quan trọng trong ngành di truyền học phân tử.

Từ những năm 1980 đã có vài nhóm khoa học gia nghiên cứu nhằm nhận dạng gen gây ra chứng xơ hóa u nang. Đến cuối thập niên, dù đã có một số tiến triển nhưng Lap-Chee Tsui, lãnh đạo nhóm nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi đồng Toronto, nhận ra rằng cần phải tìm ra một con đường tắt để đẩy nhanh tiến độ. Collins đồng ý cộng tác và chia sẻ với Tsui kỹ thuật chromosome jumping. Kết quả là đến năm 1989, loại gen này đã được tìm ra. Công trình nghiên cứu được đăng trên tạp chí Science ngày 8 tháng 9 năm 1989. Sau đó, Collins cùng những nhóm cộng tác khác nhau có thêm những khám phá mới về gen, trong đó có việc phân lập các gen gây bệnh Huntington, bệnh u sợi thần kinh (neurofibromatosis), đa u tuyến nội tiết typ 1 (multiple endorcine neoplasia type 1), và hội chứng Hutchinson-Gilford Progeria.

Tiên phong trong di truyền học

Năm 1993, Collins chấp nhận lời mời của Bernadine Healy, Giám đốc Viện Nghiên cứu Quốc gia (NIH), để kế nhiệm James D. Watson trong chức vụ Giám đốc Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu hệ gen người. Đến năm 1997, Trung tâm này đổi tên thành Viện Nghiên cứu Quốc gia về hệ gen người (NHGRI). Ở cương vị Giám đốc, ông cũng chịu trách nhiệm giám sát International Human Genome Sequencing Consortium, cơ quan chủ quản của Dự án Bản đồ Gen người đã thành công trong nỗ lực sắp xếp theo trình tự khoảng 3 tỉ mẫu tự trong sách hướng dẫn gen người.

Năm 1994, Collins thành lập Division of Intramural Research (DIR) trực thuộc NHGRI, DIR bao gồm một chuỗi những phòng thí nghiệm tiến hành các cuộc nghiên cứu gen. Sau thời gian phát triển, DIR trở thành một trong những trung tâm nghiên cứu quan trọng của quốc gia về gen người. Dấu mốc của NHGRI trong thời kỳ Collins làm giám đốc là ấn hành Bản liệt kê những sự kiện trong lịch sử NHGRI.

Tháng 6 năm 2000, Collins công bố bản thảo gen người, hiện diện trong sự kiện này có Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton và nhà sinh học Craig Venter. Như thế, Venter và Collins đồng nhận danh hiệu "Nhà sinh học trong năm" do A&E Network trao tặng. Một bản phân tích ban đầu được ấn hành vào tháng 2 năm 2001. Các nhà khoa học của HGP tiếp tục làm việc để hoàn chỉnh bản tham khảo chuỗi gen người trong năm 2003, kịp lúc với lễ kỷ niệm 50 năm công bố cấu trúc DNA của Watson và Crick. Năm 2005, tờ U.S. News & World Report cùng Trung tâm Lãnh đạo công Harvard vinh danh Collins và Venter với danh hiệu "Những nhà lãnh đạo giỏi nhất nước Mỹ". Chủ trương cung ứng nhanh và miễn phí thông tin về gen đã giúp cộng đồng khoa học trên khắp thế giới có thể tiếp cận dễ dàng tất cả cơ sở dữ liệu về gen.

Một hoạt động quan trọng khác của NHGRI trong nhiệm kỳ giám đốc của Collins là tạo lập bản đồ haplotype miêu tả những mô thức chung của sự dị biến gen người, ngày nay được ứng dụng rộng rãi nhằm tìm ra những biến dạng liên quan đến nguy cơ gây bệnh. Trong số những phòng thí nghiệm thuộc đến đề án này có phòng thí nghiệm riêng của Collins tại NHGRI, tại đây người ta tìm cách nhận dạng và tìm hiểu về sự biến dạng gen ảnh hưởng trên nguy cơ phát triển bệnh tiểu đường tuýp 2.

Ngoài biệt tài nghiên cứu gen và khả năng lãnh đạo trong lĩnh vực khoa học, Collins còn được biết đến bởi sự quan tâm mật thiết của ông dành cho khía cạnh đạo đức và pháp lý trong di truyền học. Ngoài lập trường ủng hộ việc bảo mật thông tin di truyền, Collins còn là người có ảnh hưởng tầm quốc gia trong nỗ lực vận động thông qua Đạo luật liên bang về Thông tin Gen và chống kỳ thị nhằm cấm đoán thái độ phân biệt trong nhân dụng và bảo hiểm y tế dựa trên yếu tố di truyền. Năm 2013, khi dư luận quan tâm về việc phổ biến gen của dòng tế bào HeLa lấy từ Henrietta Lacks đã quá cố, Collins và những nhà lãnh đạo NIH cùng làm việc với gia đình của Lacks để đi đến thỏa thuận bảo vệ quyền riêng tư của họ trong khi vẫn dành cho những nhà nghiên cứu quyền tiếp cận có kiểm soát đối với cơ sở dữ liệu gen.

Lập nền trên trải nghiệm cá nhân khi phục vụ tại một bệnh viện truyền giáo ở Nigeria như là một bác sĩ thiện nguyện, Collins đặc biệt quan tâm đến nỗ lực khai thông công cuộc nghiên cứu gen với mục tiêu cải thiện sức khỏe cho người dân sinh sống tại các quốc gia thuộc thế giới thứ ba, đơn cử trường hợp trong năm 2010 ông đã giúp thành lập đề án H3Africa nhằm cải thiện khả năng cũng như kiến thức chuyên môn về khoa học di truyền ở châu Phi.

Trong thời gian lãnh đạo NHGRI, Collins nhận nhiều giải thưởng và được vinh danh khi đắc cử vào Viện Y học cũng như Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia. Năm 1993, ông nhận Giải thưởng Quốc tế Kilby, đến năm 2005 ông được trao tặng Giải thưởng William Allan. Năm 2007, ông nhận Huân chương Tự do của Tổng thống. Trong năm 2008, Collins nhận Giải thưởng Đạo đức Inamori và Huân chương Quốc gia về Khoa học.

Ngày 28 tháng 5 năm 2008, Collins tuyên bố từ nhiệm khỏi NHGRI, nhưng vẫn tiếp tục làm việc tại phòng thí nghiệm của viện.

Giám đốc Viện Y tế Quốc gia (NIH)

Ngày 8 tháng 7 năm 2009, Tổng thống Barack Obama đề cử Collins vào chức vụ Giám đốc Viện Y tế Quốc gia (NIH). Sau khi được Thượng viện Hoa Kỳ đồng thuận thông qua, ngày 7 tháng 8 Bộ trưởng Y tế và Dân sinh Kathleen Sebelius công bố sự bổ nhiệm.

Theo Tạp chí Science, Collins "được biết đến như là một nhà quản trị tài năng và một nhà truyền thông xuất chúng", việc Tổng thống Obama để cử ông lãnh đạo NIH "không phải là một điều gây ngạc nhiên", mà nhận được nhiều sự khen ngợi từ giới nghiên cứu cũng như những nhóm y sinh. Dù vậy, vẫn có những lời chỉ trích, chủ yếu nhắm vào việc ông thường thể hiện đức tin Cơ Đốc của mình, mặc dù có ý kiến cho rằng đây là nhân tố tích cực giúp kết nối với những người vẫn xem công cuộc nghiên cứu gen là đối nghịch với các giá trị tôn giáo. Bernadine Healy, cựu giám đốc NIH, cùng giám đốc điều hành Hội Thăng tiến Khoa học Mỹ đều lên tiếng ủng hộ sự bổ nhiệm dành cho Collins.
Tháng 10 năm 2009, một thời gian ngắn sau khi nhận nhiệm vụ lãnh đạo NIH, Collins trả lời một cuộc phỏng vấn của tờ New York Times, "Tôi không có đề án tôn giáo nào cho NIH, tôi nghĩ rằng hầu hết các nhà khoa học đều tin tưởng điều này và đang làm việc tốt."

Tháng 11 năm 2011, tờ New Republic đưa tên Collins vào danh sách những nhân vật nhiều quyền lực nhất nhưng ít danh tiếng nhất ở Washington.

Collins đã tiến hành một số đề án ghi dấu ấn của ông ở NIH. Thất vọng vì tiến độ ứng dụng những phát minh khoa học trong việc chế tạo thuốc và thiết lập liệu pháp, Collins dẫn đầu trong nỗ lực tìm ra cách tái thiết kế phương pháp ứng dụng khoa học, nổi bật với việc thành lập Trung tâm Quốc gia Thăng tiến Khoa học Ứng dụng (NCATS) ngày 23 tháng 12 năm 2011. Còn có những đề án quan trọng khác như gia tăng hỗ trợ cho nghiên cứu bệnh Alzheimer được Bộ trưởng Sebelius và Collins công bố trong tháng 2 năm 2012; và Đề án BRAIN nhắm mục tiêu thiết lập bản đồ hoạt động của tất cả nơron não người. Ngày 2 tháng 4 năm 2013, Tổng thống Obama cùng Collins công bố đề án này tại Tòa Bạch Ốc. Trước đó trong tháng 1 năm 2013, Collins thiết lập hai chức vụ khoa học quan trọng như là một phần trong nỗ lực của NIH đáp ứng đề nghị của nhóm tư vấn về Big Data (một tập hợp khổng lồ qui tụ nhiều cơ sở dữ liệu) và sự đa dạng của lực lượng khoa học. NIH cũng thu hút sự chú ý của công luận trong tháng 6 năm 2013 khi Collins công bố kế hoạch giảm thiểu số lượng tinh tinh được sử dụng trong những nghiên cứu y sinh do NIH tài trợ.

Trong nhiệm kỳ Giám đốc NIH, Collins được trao tặng những giải thưởng khác nhau như Giải Trung tâm Y học Albany (2010), và Giải thưởng Pro Bono Humanum của Tổ chức Galian (2012).

Cũng có thể tìm thấy trong những bài viết về Collins niềm đam mê của ông dành cho đàn ghi-ta và xe mô-tô. Trong thời gian lãnh đạo NHGRI, Collins cùng những nhà khoa học trong viện thành lập ban nhạc rock The Directors. Có những lúc The Directors cùng trình diễn với nhóm nhạc rock đến từ Đại học Johns Hopkins, thủ lĩnh nhóm nhạc này là nhà nghiên cứu bệnh ung thư Bert Vogelstein. Ca từ những bài hát của The Directors phỏng theo các ca khúc nổi tiếng của nhạc rock và nhạc phúc âm nhằm miêu tả những thách thức mà giới nghiên cứu y sinh đương thời phải đối diện. Gần đây hơn, Collins sử dụng kỹ năng âm nhạc của mình để trình diễn và gởi thông điệp đến khán giả của TEDMED 2012 (Hội nghị thường niên về Sức khỏe và Y học), StandUpToCancer, và Rock Stars of Science.

Niềm tin tôn giáo
Theo miêu tả của Collins, cha mẹ ông là "tín hữu Cơ Đốc hình thức", và đến khi tốt nghiệp trung học ông trở thành người vô thần. Tuy nhiên, thời gian chăm sóc những bệnh nhân sắp lìa đời đã khiến ông tự tra vấn về niềm tin, và bắt đầu tìm hiểu nhiều tôn giáo khác nhau. Sau khi cố công tra xem những chứng cứ trong vũ trụ về sự hiện hữu của Thiên Chúa, và sử dụng tác phẩm Mere Christianity của C. S. Lewis làm nền tảng để tái xác định niềm tin của mình, cuối cùng Collins đi đến quyết định chấp nhận đức tin Cơ Đốc theo trào lưu Tin Lành, sự kiện này xảy ra trong một chuyến đi bộ trên đường vào một chiều mùa thu. Ông miêu tả mình là một "tín hữu Cơ Đốc nghiêm túc".

Trong cuốn sách xuất bản năm 2006 The Language of God: A Scientist Presents Evidence for Belief (Ngôn ngữ của Chúa), Collins xem những khám phá khoa học là "cơ hội để tôn thờ [Chúa]", ông cũng bác bỏ thuyết sáng tạo trực tiếp (Young Earth creationism) cũng như thuyết thiết kế thông minh. Ông chấp nhận thuyết tiến hóa hữu thần hoặc sự sáng tạo tiến hóa mà ông gọi là BioLogos. Xuất hiện trong chương trình truyền hình The Colbert Report vào tháng 12 năm 2006 và trong một cuộc phỏng vấn trên sóng phát thanh trong chuyên mục Fresh Air của Đài Phát thanh Quốc gia (NPR) để thảo luận về quyển The Language of God, dù không đề cập thẳng vào vấn đề, Collins tỏ ra ủng hộ quan điểm chống phá thai. Trả lời phỏng vấn Tạp chí Scientific American, Collins nói rằng ông cảm thấy "rất không thoải mái với việc xem phá thai là một giải pháp cho mọi sự", ông cũng "không chấp nhận thời điểm khởi đầu sự sống nào khác hơn là lúc đậu thai".

Trả lời John Horgan - một nhà báo theo thuyết bất khả tri - là người trong một cuộc phỏng vấn với National Geographic trong tháng 2 năm 2007 đã chỉ trích Collins về việc ông miêu tả thuyết bất khả tri như là "một cách tránh né", Collins giải thích rằng ông không có ý nói đến "những người bất khả tri chân chính, họ xem xét các chứng cứ nhưng vẫn không tìm ra câu giải đáp. Tôi chỉ phản ứng với thuyết bất khả tri tôi thấy trong cộng đồng khoa học, người ta chấp nhận nó mà không chịu tra xem cẩn thận các chứng cứ. Tôi đã trải qua giai đoạn là người theo thuyết bất khả tri, rồi mau chóng nhận ra rằng những người khác cũng chẳng sâu sắc hơn tôi."

Năm 2007, Collins thành lập Tổ chức BioLogos nhằm "đóng góp cho công luận một tiếng nói trình bày sự hòa hợp giữa khoa học với đức tin". Ông phục vụ ở cương vị chủ tịch cho đến khi được bổ nhiệm làm Giám đốc Viện Y tế Quốc gia.

Xem thêm
Ngôn ngữ của Chúa: Một nhà khoa học trình bày chứng cứ cho đức tin
Tổ chức BioLogos

Chú thích

Liên kết ngoài

The BioLogos Foundation
NIH Bio
NHRGI Bio

Sinh năm 1950
Bác sĩ Mỹ
Biện giải Kitô giáo
Nhà di truyền học
Tín hữu Tin Lành
Tiến hóa hữu thần
Tín hữu Kitô giáo Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Yale
Nhân vật còn sống
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Cựu sinh viên Đại học Virginia


title: Định vị trong khi khoan

text:
Định vị trong khi khoan (Measurement While Drilling - MWD) là một kỹ thuật của ngành công nghiệp dầu khí, sử dụng các thiết bị đo đạc gắn chung với bộ khoan cụ (bottom hole assembly - BHA) đưa vào giếng khoan trong khi khoan, để thu thập các thông tin về vị trí trong không gian của giếng khoan, bao gồm góc phương vị (so với hướng Bắc) và góc dốc (so với mặt phẳng nằm ngang). Bằng những phần mềm máy tính và các phép tính lượng giác, hình học; hình dạng hoặc quỹ đạo của giếng khoan được thể hiện lên một hệ tọa độ 3 chiều, cho phép các kỹ sư kiểm soát được vị trí, hướng đi của giếng khoan.

Thuật ngữ "Measurement While Drilling - MWD" trong công nghiệp dầu khí trước đây bao gồm luôn ý nghĩa Đo đạc trong khi khoan (Logging while drilling - LWD). Tuy nhiên với sự tiến bộ về công nghệ, LWD đã tách biệt thành một kĩ thuật độc lập với MWD.

Thiết bị định vị sẽ truyền kết quả đo được lên bề mặt, thông qua những xung trong dung dịch khoan, qua dây cáp hoặc các phương pháp khác. Việc đo đạc được thực hiện ngay khi giếng đang được khoan, khi các công cụ này vẫn còn trong giếng, vì thế thông tin thu được gọi là "dữ liệu thời gian thực". Đồng thời kết quả này cũng được ghi vào bộ nhớ của thiết bị. Chúng sẽ được lấy ra sau khi thiết bị được kéo ra khỏi giếng, và dữ liệu bộ nhớ này có thể phần nào chính xác và chất lượng hơn.

Thiết bị
Thiết bị định vị trong khi khoan thường bao gồm 3 thành phần:
Hệ thống nguồn (Power system): Sử dụng pin Lithi hoặc tuabin lấy năng lượng từ dòng chảy của dung dịch khoan.
Hệ thống truyền tín hiệu (Telemetry system): Phương pháp phổ biến nhất là gửi các xung âm thanh thông quan dung dịch khoan lên bề mặt.
Cảm biến định hướng (Directional sensor): Bao gồm một hệ thống các từ kế, gia tốc kế và con quay hồi chuyển.

Điều kiện làm việc
Nhiệt độ: Hầu hết các thiết bị có thể làm việc tốt ở nhiệt độ không quá 150 °C với một số ít cảm biến hoạt động tại 175 °C.
Áp suất: Giới hạn thông thường là 20.000 psi, với một số thiết bị đặc biệt có thể đạt đến 25.000 psi.
Độ rung giật: Các thiết bị hiện nay có thể chịu được độ giật 500 G trong 0,5 mili giây khoảng 100.000 lần.
Giao thoa từ tính: Các thiết bị này dễ bị nhiễu từ bởi ống chống bằng kim loại của các giếng khoan khác gần đó.

Ứng dụng
Định vị trong khi khoan hiện đang được sử dụng rộng rãi trong việc khoan giếng dầu. Hầu như tất cả các giếng khoan hiện nay đều ứng dụng phương pháp này để khoan định hướng. Nó có vai trò hết sức quan trọng trong công tác điều chỉnh giếng khoan đi đúng theo những vỉa sản phẩm mỏng (geosteering).

Các công ty cung cấp dịch vụ
Schlumberger
Baker Hughes
Weatherford
Halliburton

Tại Việt Nam, ngoài các công ty nước ngoài kể trên, tổng công ty cổ phần khoan và dịch vụ khoan dầu khí (PetroVietnam Drilling) có liên kết với Baker Hughes thành lập liên doanh PVD Baker Hughes có cung cấp dịch vụ này.

Liên kết ngoài
http://www.slb.com/services/drilling/mwd_lwd/mwd.aspx
http://www.bakerhughes.com/products-and-services/drilling/drilling-services/measurement-while-drilling
http://www.halliburton.com/en-US/ps/sperry/drilling/measurement-while-drilling-mwd.page
http://petrowiki.org/Measurement_while_drilling_%28MWD%29
http://www.glossary.oilfield.slb.com/en/Terms.aspx?LookIn=term%20name&filter=MWD

Tham khảo

Địa chất dầu khí
Công nghệ khoan


title: Bộ Hình tôm

text:
Bộ Hình tôm (danh pháp khoa học: Euphausiacea), hay tên Hán Việt lân ha, hay tôm he (, 蝦: là con tôm hay con he, 磷 là lân quang), là một bộ động vật giáp xác thuộc lớp Giáp mềm. sinh sống ở các đại dương trên thế giới.

Bộ Hình tôm có vai trò kết nối cấp dinh dưỡng - gần phần cuối cùng của chuỗi thức ăn – bởi vì chúng ăn thực vật phù du và một mức độ ít hơn động vật phù du, chuyển những loại này thành một dạng phù hợp cho nhiều loài động vật lớn hơn mà các loài tôm chiếm một phần lớn khẩu phần ăn của chúng. Ở đại dương phía nam, một loài, Antarctic krill, Euphausia superba, tạo thành một sinh khối lên đến 500.000.000 tấn, gần gấp đôi tổng trọng lượng của loài người. Trong số đó, hơn một nửa bị ăn bởi cá voi, hải cẩu, chim cánh cụt, mực và cá mỗi năm, và được thay thế bởi mức tăng trưởng và độ sinh sản. Phần lớn các loài tôm di cư theo chiều đứng hàng ngày, do đó cung cấp thực phẩm cho những con vật săn mồi gần mặt nước về đêm và ở vùng nước sâu hơn vào ban ngày.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Webcam of Krill Aquarium at Australian Antarctic Division

'Antarctic Energies'  animation by Lisa Roberts

Động vật giáp xác thương mại
Động vật giáp xác ăn được


title: Nebalia herbstii

text:
Nebalia herbstii là một loài động vật được tìm thấy ở Đại Tây Dương.

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1814


title: Be Our Guest

text:
"Be Our Guest" là một bài hát do nhà soạn nhạc Alan Menken và người viết lời bài hát Howard Ashman viết cho bộ phim hoạt hình chiếu rạp thứ ba mươi của Walt Disney Pictures Người đẹp và quái thú.  Ban đầu do diễn viên người Mỹ Jerry Orbach và nữ diễn viên người Anh Angela Lansbury thu âm trong vai các nhân vật Lumiere và Mrs. Potts của phim, "Be Our Guest" là một bài hát có nhịp độ nhanh theo phong cách Broadway và cabaret.  Trong phim, bài hát được thể hiện theo phong cách nhạc kịch quy mô lớn bởi các gia nhân bị phù phép của lâu đài để giúp Belle cảm thấy tự nhiên và thoải mái hơn với cuộc sống ở đây.

"Be Our Guest" nhận được hầu hết những đánh giá tích cực từ các nhà phê bình, nhiều người miêu tả bài hát là một điểm sáng của bộ phim cũng như album nhạc phim.  Bài hát được đề cử cho Giải Quả cầu vàng cho ca khúc trong phim hay nhất và Giải Oscar ở cùng hạng mục, nhưng đều để mất vào tay bài hát chủ đề của bộ phim.

Bối cảnh
Ban đầu bộ phim Người đẹp và quái thú, dưới sự tổ chức của Richard Purdum, không được dự định sẽ là một tác phẩm phim nhạc kịch.  Tuy nhiên giám đốc sau đó của hãng phim là Jeffrey Katzenberg quyết định đưa bộ phim thành một bộ phim nhạc kịch theo phong cách Broadway giống như Nàng tiên cá (1989), bộ phim hoạt hình trước đó của Disney, sau khi ông thấy không hài lòng với cốt truyện ban đầu của bộ phim và yêu cầu nhóm phát triển từ bỏ hoàn toàn kịch bản cũ và bắt đầu lại từ đầu.  Do đó, Purdum đã từ chức, và được thay thế bởi hai đạo diễn lần đầu tiên thực hiện một sản phẩm phim chiếu rạp, Kirk Wise và Gary Trousdale.

Tiếp theo thành công trên sân khấu Giải Oscar của phim Nàng tiên cá, Katzenberg mời bộ đôi nhà viết bài hát Howard Ashman và Alan Menken tham gia viết các ca khúc và nhạc nền cho Người đẹp và quái thú.  Ban đầu Ashman, vốn đang viết dở các ca khúc cùng với Menken cho một ý tưởng phim mới được phê duyệt là Aladdin, chỉ miễn cưỡng tham gia dự án đầy thử thách này, nhưng cuối cùng đã đồng ý.

Phiên bản ban đầu của "Be Our Guest" vốn được Ashman và Menken viết để các đồ vật bị phù phép hát cho Maurice chứ không phải Belle.  Tuy nhiên, họa sĩ cốt truyện Bruce Woodside cảm thấy rằng sẽ hợp lý hơn nếu để bài hát này được hát cho Belle, nhân vật chính, thay vì nhân vật phụ Maurice, và các đạo diễn Kirk Wise và Gary Trousdale đã đồng ý. Mặc dù phân cảnh đó đã gần hoàn thiện, đoàn phim vẫn thực hiện một công việc tốn kém và mất thời gian, đó là viết lại kịch bản, hoạt hình hoá lại các cảnh quay và viết lại bài hát cho phù hợp với Belle.

Bài hát
"Be Our Guest" được viết bởi nhà soạn nhạc Alan Menken và người viết lời bài hát Howard Ashman, có độ dài ba phút bốn mươi tư dây.  Theo trang web MusicNotes, "Be Our Guest" là một bài hát sinh động theo phong cách nhạc kịch Broadway, được viết theo nhịp 4/4 ở giọng B♭ trưởng.  Âm vực của Orbach nói chung trải dài qua ba quãng tám, từ F3 đến D♭6.  Chịu ảnh hưởng từ phong cách nhạc kịch và âm nhạc Pháp,   phần nhạc nền của bài hát chủ yếu dựa vào nhạc cụ có dây, các nhạc cụ thổi, nhạc cụ có phím, và nhiều loại bộ gõ giống như ở các ban nhạc.

Giai điệu của ca khúc gần như giống hoàn toàn với giai điệu của phần một Bản giao hưởng số 3 của Mahler.

Phản hồi và đánh giá
Các nhà phê bình nói chung đều ca ngợi "Be Our Guest," nhiều người gọi đó là điểm nhấn của bộ phim cũng như album nhạc phim này.  Tavia Hobart của trang Allmusic, khi nhận xét về phần nhạc phim, viết, "Mặc dù không hay bằng nhạc phim Nàng tiên cá, [nhạc phim của Người đẹp và quái thú] cũng có những khoảnh khắc riêng, chẳng hạn như bài 'Be Our Guest.'"   Drew Taylor của IndieWire miêu tả bài hát là "một ca khúc sẽ nhận được nhiều tràng pháo tay nhiệt liệt."  Khi nói về album nhạc phim của phiên bản Đặc biệt phát hành năm 2001, Brad Green của Urban Cinefile cho bài hát một phản hồi tương đối tích cực, gọi đó là "...một tia sáng trong đại nhạc hội kiểu Gallic đã thổi bùng ngọn lửa tới Maurice Chevalier và Yves Montand."  Green tiếp tục, "...nhưng nó không thể đứng trên những bài hát tuyệt vời như 'Something There,' hay 'Human Again'.

"Be Our Guest" đã được đề cử cho một số giải thưởng.  Ca khúc là một trong ba bài hát của Người đẹp và quái thú được đề cử ở hạng mục Giải Oscar cho ca khúc trong phim hay nhất tại lễ trao Giải Oscar lần thứ 64 năm 1992, cùng với "Belle" và bài hát chủ đề của phim, "Beauty and the Beast." Cuối cùng, "Be Our Guest" để mất giải thưởng này vào tay ca khúc "Beauty and the Beast."  "Be Our Guest" cũng được đề cử Giải Quả cầu vàng cho ca khúc trong phim hay nhất cùng năm đó, nhưng một lần nữa để mất vào tay bài hát chủ đề của bộ phim này.

Các bản hát lại và các ca khúc dựa theo
Mr. Burns đã dựa theo bài hát để viết một ca khúc có tên "See My Vest" cho "Two Dozen and One Greyhounds", một tập phim của series The Simpsons năm 1995.

Trong tập phim bắt chước theo bộ phim của Animaniacs có tên "Cutie and the Beast", Yakko và Wakko Warner biểu diễn một phiên bản có tên gọi "She's a Pest."

Năm 1995, Alvin and the Chipmunks và The Chipettes hát lại bài hát này trong album của họ lấy chủ đề từ Disney, When You Wish Upon a Chipmunk.

Một màn biểu diễn theo phong cách Oscar của bài hát này đã được Seth MacFarlane thể hiện ở Lễ trao giải Oscar lần thứ 85.

Một phiên bản khác của bài hát xuất hiện trong quảng cáo dịp Giáng sinh của siêu thị Morrisons trong đó một anh chàng bánh gừng dựng bằng máy tính hát cho Ant & Dec, trước khi Ant thách Dec ăn nó.

Các phiên bản trực tiếp và trên sân khấu
Nam diễn viên Jerry Orbach thể hiện "Be Our Guest" trực tiếp trong vai Lumiere ở lễ trao Giải Oscar lần thứ 64 năm 1992.  Không tới hai năm sau, "Be Our Guest" xuất hiện dưới dạng một nhạc phẩm trong vở nhạc kịch chuyển thể của Broadway (nay đã ngừng công diễn), Beauty and the Beast, ban đầu do Gary Beach thể hiện trong vai Lumiere và Beth Fowler trong vai Mrs. Potts.

Tham khảo

Bài hát năm 1991
Bài hát trong phim Người đẹp và quái thú
Sarah Brightman songs
Bài hát nhạc kịch
Bài hát với phần âm nhạc của Alan Menken
Bài hát với phần lời của Howard Ashman
Bài hát của Disney


title: Meganyctiphanes norvegica

text:
Meganyctiphanes norvegica là một loài động vật sinh sống ở Bắc Đại Tây Dương. Nó là một thành phần quan trọng của động vật phù du, cung cấp thức ăn cho cá voi, cá và các loài chim. (tại những vùng biển phía Nam, loài nhuyễn thể Nam Cực Euphausia superba đóng một vai trò tương tự).M. norvegica là loài duy nhất được công nhận trong chi Meganyctiphanes, nó có một số danh pháp đồng nghĩa sau:
Euphausia intermedia
Euphausia lanei Holt & Tattersall, 1905
Meganyctiphanes calmani
Nyctiphanes norvegicus G. O. Sars, 1883
Thysanopoda norvegica

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Động vật được mô tả năm 1856
Meganyctiphanes
Động vật giáp xác Đại Tây Dương


title: Euromaidan

text:
Euromaidan (tiếng Ukraine: Євромайда́н), hay Cuộc khởi nghĩa Maidan là một làn sóng biểu tình và bất tuân dân sự diễn ra tại Ukraine bắt đầu từ ngày 21/11/2013 tại quảng trường Quảng trường Độc Lập (Maidan Nezalezhnosti), thủ đô Kyiv. Các cuộc biểu tình nổ ra với nguyên nhân trực tiếp là quyết định bất ngờ vào phút chót của chính phủ Ukraine lúc bấy giờ - không ký kết Hiệp định liên kết Liên minh Châu Âu-Ukraire mà quay sang chọn thân với Nga và Liên minh Kinh tế Á-Âu (do Nga kiểm soát). Người biểu tình kêu gọi tổng thống đương thời Viktor Yanukovych từ chức cũng như giải tán nhà nước Azarov. Nạn tham nhũng tràn lan, lạm quyền, sự hoành hành của giới tài phiệt và các hành vi vi phạm quyền con người tại Ukraine cũng là những lí do khiến người dân Ukraine xuống đường và góp phần làm các cuộc biểu tình thêm lớn mạnh.

Đêm ngày 30/11, lực lượng Berkut được trang bị rùi cui sắt, lựu đạn gây choáng và hơi cay đã tấn công và bắt bớ những người biểu tình ôn hòa ở Quảng trường Độc lập, điều này càng làm mâu thuẫn giữa người biểu tình với chính phủ, cảnh sát trở nên gay gắt. Biểu tình Euromaidan từ đó đã nhanh chóng dẫn đến Cuộc cách mạng Maidan.

Diễn biến chính
Những người biểu tình cho rằng chính phủ Ukraina là không dân chủ, cũng như phải thả cựu Thủ tướng Ukraina Yulia Tymoshenko. Các cuộc biểu tình được tiến hành bất chấp việc cảnh sát tăng cường lực lượng trấn áp, và số lượng tham gia các cuộc biểu tình ngày càng tăng nhất là từ giới sinh viên đại học. Các cơ quan thực thi pháp luật, cụ thể là Berkut (một đơn vị thuộc Bộ nội vụ) dù không bị khiêu khích đã tấn công một cách tàn bạo đối với những người biểu tình và các phóng viên vào ngày 30 tháng 11 năm 2013. Khoảng 10.000 người biểu tình đã tập trung tại Kiev vào đêm 29 tháng 11 năm 2013. Cảnh sát đã dùng hơi cay trấn áp người biểu tình khiến nhiều người bị thương. Việc gia tăng bạo lực từ các lực lượng chính quyền đã làm cho số người tham dự biểu tình càng tăng thêm, ước lượng khoảng từ 350.000 – 700.000 người phản đối biểu tình lúc cao điểm tại Kiev vào ngày 1 tháng 12.

Ngày 8 tháng 12 năm 2013, những người biểu tình đã giật đổ tượng đài Lenin tại quảng trường trước chợ Bessarabsky ở thủ đô Kiev, dùng búa đập phá tượng đã có từ năm 1946 này và trương cờ Liên minh châu Âu trên bệ tượng. Tượng đài này được coi như biểu tượng cho quan hệ của Ukraina với nước Nga vào thời kỳ Xô Viết.

Những cuộc biểu tình và chiếm đóng Quảng trường Độc lập do những người biểu tình thuộc phe đối lập Ukraina thân EU thực hiện, xuất phát từ việc ông Yanukovych từ chối ký kết hiệp định liên kết giữa Ukraina và EU (Ukraine–European Union Association Agreement) và quay sang tìm sự trợ giúp từ phía Nga để nhận được khoản viện trợ tài chính lên tới 15 tỉ USD cũng như kết hợp quan hệ chặt chẽ hơn với Nga. Tuy nhiên đến tháng 1 năm 2014 thì các cuộc biểu tình đã trở nên căng thẳng dẫn tới xô xát giữa lực lượng biểu tình và lực lượng an ninh, dẫn tới đổ máu cho cả hai bên.

Đến giữa tháng 2 năm 2014, những cuộc đàm phán giữa tổng thống Viktor Fedorovych Yanukovych và phe đối lập đã thất bại. Ukraina đang trên bờ vực tai họa của một cuộc nội chiến, 28 người biểu tình cùng với 7 cảnh sát và một người dân thường đứng ngoài xem bị giết chết và 335 người bị thương chỉ riêng ngày 18 tháng 2. Tổng cộng có ít nhất 77 người đã phải bỏ mạng và hàng trăm người bị thương cho đến ngày 21 tháng 2 (tin của bộ Y tế) trong những cuộc đụng độ đẫm máu tại thủ đô Kiev.

Theo truyền thông Nga thì nguyên nhân đụng độ chết người thật sự thể hiện ở cuộc trò chuyện qua điện thoại bị rò rỉ giữa Cao ủy đối ngoại Liên minh châu Âu Catherine Ashton và Ngoại trưởng Estonia Urmas Paet, tiết lộ là "các tay súng bắn tỉa không phải là Yanukovich mà là ai đó thuộc liên minh mới" . Báo Sputnik của Nga tuyên bố các điều tra sau này cho thấy bắt đầu từ ngày 20 tháng 2 năm 2014 "lính bắn tỉa Gruzia" được thuê để xả súng vào tất cả các bên trên Quảng trường Maidan nhằm gây hỗn loạn để kích động bạo lực .

Ông Yanukovych đã bị Quốc hội Ukraina thông qua bỏ phiếu bãi bỏ tư cách tổng thống vào ngày 22 tháng 2 với 328 trên 340 phiếu thuận. Chủ tịch Quốc hội Oleksander Turchynov cho biết ông Yanukovych đã "từ bỏ trách nhiệm theo hiến pháp, đe dọa chức năng của nhà nước, toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của Ukraina".

Cuộc bầu cử tổng thống mới sẽ được tổ chức vào ngày 25 tháng 5 năm 2014, với tổng thống tạm quyền hiện tại là Oleksandr Turchynov. Yanukovych bỏ về Kharkov, một thành phố công nghiệp ở phía Đông Bắc của Ukraina, nơi người dân nói tiếng Nga. Nhà ông, một biệt thự ở ngoại ô Kiev bị bỏ trống, và mở cửa cho dân vào xem. Người ta tìm thấy rất nhiều văn kiện, tài liệu bị quăng xuống hồ. Nói chuyện trên đài truyền hình địa phương, ông vẫn không công nhận việc hạ bệ mình của quốc hội là hợp pháp. Theo tin tức của hãng thông tấn Interfax, Yanukovych đã bị cảnh sát biên phòng chặn lại, khi định trốn ra ngoại quốc với một máy bay tư từ thành phố Donetsk, quê của ông..Ngày 23.02.2014, Yanukovych đã bị chính đảng của mình lên án là bỏ chạy hèn nhát, phản bội cũng như là đã lừa dối Ukraina và bóc lột đất nước. Bộ trưởng bộ nội vụ tạm thời Arsen Avakov cho biết Yanukovych đang bị truy nã với tội là chịu trách nhiệm cho cái chết của những người biểu tình.

Ngay sau đó, tại Krym, các cuộc biểu tình được tổ chức bởi các nhóm dân tộc chủ yếu là người gốc Nga phản đối các sự kiện ở Kiev và muốn quan hệ gần gũi hoặc sáp nhập Krym vào nước Nga. Ngày 27/2/2014, một nhóm người có vũ trang đã chiếm các tòa nhà chính quyền và quốc hội của Krym và cắm quốc kỳ Nga trên các tòa nhà này. Một nhóm có vũ trang cũng đã chiếm hai sân bay ở Krym. Tổng thống Ukraina Oleksandr Turchynov cũng đã cáo buộc Nga triển khai quân đội tại bán đảo Krym để kích động một "cuộc xung đột vũ trang" nhưng phía Nga phủ nhận cáo buộc này. Ngày 1 tháng 3, Thượng viện Nga đã chấp thuận một kiến nghị cho phép Tổng thống Nga Putin được đưa quân vào Ukraina hỗ trợ chính quyền mới do Sergey Aksyonov đứng đầu, dẫn đến cuộc Khủng hoảng Krym.

Trên Internet

Từ Euromaidan gồm có 2 phần: Euro viết tắt từ Âu châu và maidan lấy từ chữ Majdan Nesaleschnosti (Công trường Độc lập), công trường ở trung tâm của Kiew, nơi mà hầu hết các cuộc xuống đường phản đối xảy ra.

Chữ "Euromaidan" ban đầu được dùng là một Hashtag tại Twitter. Một tài khoản ở Twitter với tên là Euromaidan đã được tạo ra ngay ngày đầu của những cuộc xuống đường. Cái tên này được phổ biến rất nhanh trong giới báo chí quốc tế.

Ghi chú

Tham khảo

Xem thêm
 Giật sập tượng Lenin ở Kiev
 Cách mạng Cam

Liên kết ngoài

Dispersion of students in Kyiv on 30 November

Live updates of the protests by Kyiv Post
Live video of EuroMaidan rallies by Radio Free Europe/Radio Liberty
Live webcam of  Kiev's Maidan Nezalezhnosti

Ukraina năm 2013
Biểu tình năm 2013

Biểu tình ở Ukraina
Quan hệ Nga-Ukraina
Ukraina năm 2014
Xung đột năm 2013
Quan hệ quốc tế năm 2013
Quan hệ quốc tế năm 2014
Biểu tình năm 2014
Lịch sử chính trị Ukraina
Lịch sử hiện đại Ukraina


title: Cóc mày Botsford

text:
Cóc mày Botsford (tên khoa học: Leptolalax botsfordi) là một loài cóc mày trong họ Megophryidae. Nó được các nhà khoa học thuộc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam và Bảo tàng Australia đã tìm thấy ở vườn quốc gia Hoàng Liên Việt Nam.
Loài này được gọi là cóc mày Botsford theo tên của nhà khoa học Christopher Botsford.

Tham khảo

]]

Leptolalax
Động vật được mô tả năm 2013
Động vật đặc hữu Việt Nam


title: China Mobile

text:
China Mobile Limited (Trung văn giản thể: 中国移动通信; Trung văn phồn thể: 中國移動通信; pinyin: Zhōngguó Yídòng Tōngxìn) là một công ty viễn thông quốc doanh Trung Quốc. Năm 2013, đây là công ty viễn thông có lợi nhuận cao nhất thế giới với lãi gộp đạt 10,12 tỷ đô la Mỹ. Đây là một trong những công ty viễn thông có giá trị vốn hóa thị trường lớn nhất thế giới. Công ty đang niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán New York và Sở giao dịch chứng khoán Hồng Kông. Tại thời điểm tháng 6/2013, đây là công ty viễn thông có số thuê bao lớn nhất thế giới với 740 triệu thuê bao.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 China Mobile

Công ty niêm yết tại Thị trường Chứng khoán New York
Công ty thành lập năm 1997
Doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc


title: OpenCourseWare

text:
OpenCourseWare (OCW) là những bài học được làm ra tại các trường đại học và phát hành cho không bằng phương tiện Internet.

Lịch sử
Phong trào OpenCourseWare bắt đầu vào năm 1999 khi đại học Tübingen ở Đức cho truyền bá trực tuyến những videos của các giảng viên trong sáng kiến timms của trường. Tuy nhiên phong trào OCW chỉ thực sự phổ biến, khi đại học Massachusetts Institute of Technology (MIT) cho ra chương trình MIT OpenCourseWare vào tháng 10 năm 2002. Phong trào này được hỗ trợ khi những chương trình tương tự được thực hiện tại đại học Yale, University of Michigan, và University of California Berkeley.
MIT nêu lý do thành lập chương trình này là để " mở rộng học vấn trên thế giới bằng những kiến thức cung cấp trên mạng". MIT cho biết, là họ muốn tạo cơ hội cho sinh viên (không chỉ riêng cho sinh viên của trường mình) chuẩn bị tốt cho lớp học, để mà có thể tham dự tích cực hơn trong lớp. Từ đó một số đại học đã lập ra những chương trình OCW theo mô hình của MIT, một số được quỹ William and Flora Hewlett Foundation hỗ trợ tài chính.

Định nghĩa
OCW có thể gọi tổng quát là những nguồn giáo dục mở. Những nguồn này có thể là bài vở, sách báo, phim ảnh giáo dục, nghiên cứu về những vấn đề cụ thể, phần mềm, chương trình học, khóa học...
Vào năm 2008 một hiệp hội độc lập, bất vụ lợi với tên là OpenCourseWare Consortium được thành lập, trong đó trên 250 đại học và tổ chức đã hợp lại với nhau, để mà nâng cao con đường học vấn miễn phí. Sứ mệnh của OpenCourseWare Consortium là, phân phối trên toàn thế giới những tài liệu học vấn có giá trị và miễn phí. Nhờ vậy mà các tài liệu của trên 13.000 khóa học bằng 20 thứ tiếng khác nhau mà đã được công bố, cũng có thể tiếp cận được từ trang mạng của hiệp hội.

Chú thích

Giáo dục Trung Quốc
Website giáo dục
Phần mềm giáo dục miễn phí
Giáo dục trực tuyến
Dự án nội dung mở


title: Lưỡng tiêm

text:
Lưỡng tiêm (Branchiostoma lanceolatum) là một loài thuộc Phân ngành Sống đầu (Cephalochordata). Nó là một loài động vật không xương sống thủy sinh được tìm thấy trong chất nền mềm ở vùng biển nông. Nó được sử dụng như một sinh vật mô hình để nghiên cứu sự phát triển của động vật có xương sống. Ty thể bộ gen đã được giải mã.

Mô tả

Branchiostoma lanceolatum có một cơ thể thon dài, dẹt hai bên và nhọn hai đầu, dây sống kéo dài toàn bộ chiều dài của cơ thể. Trên đó là một dây thần kinh với một con mắt duy nhất phía trước trán. Miệng ở mặt dưới của cơ thể và được bao quanh bởi một chùm 20 hoặc 30 lông gai hoặc phần phụ cảm giác thanh mảnh. Ruột chạy ngay dưới dây sống từ miệng đến hậu môn, ở phía trước của đuôi. Có một vạt giống như vây xung quanh đuôi nhọn. Trao đổi khí diễn ra như nước chảy qua khe mang ở khu vực giữa cơ thể và phân đoạn tuyến sinh dục nằm ngay đằng sau chúng. Động vật này có màu ngọc trai màu trắng và trong suốt cho phép cơ quan nội tạng để được nhìn thấy từ bên ngoài. Xuất hiện của nó tương tự như một "cá nguyên thủy". Nó có thể phát triển lên đến 6 cm (2,5 in).

Phân bố và môi trường sống
Branchiostoma lanceolatum được tìm thấy trong vùng biển nông ở phía đông Đại Tây Dương, từ Na Uy, Scotland cũng như tiếp tục về phía nam tới biển Địa Trung Hải và Biển Đen. Nó đã mở rộng phạm vi thông qua kênh đào Suez đến các bộ phận phía bắc của Ấn Độ Dương và bờ biển Đông Phi. Nó xuất hiện từ mực thủy triều thấp xuống khoảng 40 mét (130 ft).

Chú thích

Liên kết ngoài

Động vật được mô tả năm 1774
L
L
L


title: Tuấn Dương

text:
Tuấn Dương (16 tháng 11 năm 1952 - 2 tháng 12 năm 2013) là một diễn viên kịch nói Việt Nam, Trung tá, từng công tác tại đoàn kịch Công an Nhân dân. Ông nổi tiếng là một diễn viên hài.

Tiểu sử và Sự nghiệp
Tuấn Dương sinh tại xã Vô Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Ông học tại Khoa Văn hóa quần chúng (Trường Đại học Văn hóa Hà Nội). Trước đó ông làm việc tại Cục Quân y.

Ra trường, ông phải đi dạy nhảy ở các Nhà Văn hóa, Cung Văn hóa ở Hà Nội. Một lần, vừa dạy nhảy xong, ông tình cờ thấy đoàn kịch đang tập vở Số đỏ và chưa tìm được ai vào vai nhân vật Xuân tóc đỏ. Ông đã thử vai và không ngờ lại diễn hợp. Sau này, vở kịch đã được đưa đi lưu diễn nhiều nơi trong nước, đã nhận được sự tán dương của khán giả. Nhân vật đặt dấu ấn của ông trên con đường diễn xuất. Đây cũng là vai diễn để đời của Tuấn Dương, nổi đình đám trong những năm 1989-90.

Tuấn Dương hầu hết sự nghiệp công tác tại đoàn kịch Công an Nhân dân, sau đó về hưu. Cấp bậc cao nhất là Trung tá Công an.

Tuấn Dương tham gia hàng chục bộ phim, chuyên đóng những vai hài trong các phim, đặc biệt là các vai nông dân, trưởng thôn, hoặc gã chồng sợ vợ. Các bộ phim nổi tiếng có sự tham gia của ông gồm: "Đất và người", "Làng ven đô", "Chuyện đã qua", "Lều chõng (phim)", "Lập trình cho trái tim' (vai bố Cá sấu chúa Quỳnh Nga). Các phim khác như: "Những mảnh đời ngang trái" (vai anh Tơ), "Đường về hang ổ" (vai đại ca Hưng Đại bàng), "Tin vào điều không thể" (vai ông bán bánh mỳ), Khi đàn chim trở về (vai ông Đa)...

Tuấn Dương còn tham gia nhiều tiểu phẩm hài trong chương trình Gặp nhau cuối tuần, Gala Cười.

Ông kết hôn lần 2 vào năm 2009 và không có con (trước đó ông cũng đã kết hôn và từ đó đến nay, bà làm mẹ đơn thân do hai người đột ngột ly hôn). Vợ ông đã trải qua một lần đò và đã có con riêng. Tuấn Dương rất muốn có một đứa con, nhưng hai vợ chồng vẫn còn những khúc mắc chưa giải quyết, vì thế có sự bàn cãi.

Ông nói: "Nhìn lại, vèo một cái đã chạm đến tuổi già mà mình vẫn chưa có một gia sản gì đáng giá trong tay. Có lúc tôi cũng chạnh lòng thương cho chính mình, nhưng biết sao được, đó là số phận rồi. Cũng không vì thế mà tiếng cười của mình bớt đi sự thoải mái."

Ông sống tại khu tập thể Trường Đại học Thương mại.

Qua đời và lễ tang
Ông qua đời vào rạng sáng ngày 2 tháng 12 năm 2013 tại Hà Nội, không lâu sau sinh nhật lần thứ 62.

Thông cáo về cái chết của ông đã được đưa ra, qua đó quyết định tổ chức tang lễ dành cho ông trong 1 ngày (tức ngày 4/12/2013). Lễ viếng và lễ truy điệu được tổ chức đồng thời tại Nhà tang lễ bệnh viện 19/8 Bộ Công an (là địa điểm mà ông được đặt linh cữu). Trưa chiều cùng ngày, linh cữu của ông được đưa tới đài hóa thân hoàn vũ - nghĩa trang Văn Điển để an táng.

Link ngoài
Diễn viên Tuấn Dương trên phim
Tính cách của Tuấn Dương

Chú thích

Nghệ sĩ hài Việt Nam
Người Thái Nguyên
Nam diễn viên truyền hình Việt Nam


title: Miura Haruma

text:
là một cố nam diễn viên, ca sĩ người Nhật.

Sự nghiệp
Miura từng là thành viên của một ban nhạc nhạc Rock của J-pop nhưng anh chỉ mới thực sự nổi tiếng và thành công với lĩnh vực điện ảnh.

Miura bắt đầu đóng phim vào năm 1999 với một vai diễn trong bộ phim Nairu (Sông Nile) tuy nhiên sự nghiệp của anh mới thực sự thăng hoa với vai diễn chính cùng với nữ diễn viên Aragaki Yui trong bộ phim tình cảm nổi tiếng Koizora phiên bản điện ảnh. Ngay sau đó anh càng được biết đến với các vai diễn chính trong các bộ phim truyền hình như Gokusen, Kimi ni Todoke, Bloody Monday,... và mới đây là Last Cinderella.

Qua đời
Vào ngày 18/7/2020, anh được tìm thấy đã qua đời trong tình trạng treo cổ tại nhà riêng ở Minato, Tokyo, hưởng dương 30 tuổi. Các cảnh sát điều tra hiện trường nghi vấn đây là một trường hợp tự sát. Cái chết của anh được giới truyền thông báo chí Nhật Bản và Châu Á quan tâm vì sự ra đi bất ngờ của anh.

Phim đã đóng

Phim điện ảnh

Phim truyền hình

Video âm nhạc
 Umaku Ienai (うまく言えない?) by Yuzu
 Miura Haruma - Konjou Nashi [FV]
 (Official MV) Night Diver

Sự nghiệp ca hát

Single

 "Fight for Your Heart" (2019)
 "Night Diver" (2020)

Photobook (Sách ảnh)

 Tabun (たぶん) (2007)
 Letters (2008)
 2010 Calendar (Lịch)
 2011 Calendar (Lịch)
 2012 Calendar (Lịch)
 2013 Calendar (Lịch)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official Profile

Xem thêm

Người tự sát
Diễn viên truyền hình Nhật Bản
Người Ibaraki
Diễn viên Nhật Bản


title: Myllokunmingia

text:
Myllokunmingia là một động vật từ Hạ Cambri của Trung Quốc, được cho là một động vật có xương sống, mặc dù điều này không có kết luận được chứng minh. Nó dài 28 mm và cao 6 mm.

Nó là một trong những động vật có hộp sọ lâu đời nhất, được tìm thấy ở hạ Cambri Trừng Giang (524 triệu năm trước). Nó xuất hiện có một hộp sọ và cấu trúc xương bằng sụn. Không có dấu hiệu của sự khoáng hóa các yếu tố xương (biomineralization).

Chú thích

Tham khảo

Cá kỷ Cambri
F
Động vật có dây sống tuyệt chủng
Động vật được mô tả năm 1999