title: Elaphoglossum pilosum

text:
Elaphoglossum pilosum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Humb. & Bonpl. ex Willd.) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum plicatum

text:
Elaphoglossum plicatum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Cav.) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum plumosum

text:
Elaphoglossum plumosum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1862


title: Elaphoglossum poeppigianum

text:
Elaphoglossum poeppigianum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum polyblepharum

text:
Elaphoglossum polyblepharum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1991.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1991


title: Elaphoglossum polypodium

text:
Elaphoglossum polypodium là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được A. Rojas mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Elaphoglossum polytrichum

text:
Elaphoglossum polytrichum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum porteri

text:
Elaphoglossum porteri là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Hicken mô tả khoa học đầu tiên.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum


title: Elaphoglossum potosianum

text:
Elaphoglossum potosianum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum praetermissum

text:
Elaphoglossum praetermissum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum prestonii

text:
Elaphoglossum prestonii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Baker) J. Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1877


title: Elaphoglossum pringlei

text:
Elaphoglossum pringlei là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Davenp.) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum procurrens

text:
Elaphoglossum procurrens là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Mett. ex D.C. Eaton) Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1862


title: Elaphoglossum productum

text:
Elaphoglossum productum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Rosenst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1909


title: Elaphoglossum proliferans

text:
Elaphoglossum proliferans là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Maxon & C.V. Morton mô tả khoa học đầu tiên năm 1939.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1939


title: Elaphoglossum propinquum

text:
Elaphoglossum propinquum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Mett. ex Kuhn) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum proximum

text:
Elaphoglossum proximum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (J. Bommer) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum pruinosum

text:
Elaphoglossum pruinosum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Elaphoglossum pseudoboryanum

text:
Elaphoglossum pseudoboryanum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1985


title: Elaphoglossum pseudoherminieri

text:
Elaphoglossum pseudoherminieri là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được A. Rojas mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2002


title: Elaphoglossum pteropodum

text:
Elaphoglossum pteropodum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum pteropus

text:
Elaphoglossum pteropus là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum pusillum

text:
Elaphoglossum pusillum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Mett. ex Kuhn) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum pygmaeum

text:
Elaphoglossum pygmaeum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Mett. ex Kuhn) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum quitense

text:
Elaphoglossum quitense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Baker) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum ramosissimum

text:
Elaphoglossum ramosissimum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum raywaense

text:
Elaphoglossum raywaense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Jenman) Alston mô tả khoa học đầu tiên năm 1958.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1958


title: Elaphoglossum reptans

text:
Elaphoglossum reptans là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được A. Rojas mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Elaphoglossum revolutum

text:
Elaphoglossum revolutum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Liebm.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1862


title: Elaphoglossum rimbachii

text:
Elaphoglossum rimbachii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum rosenstockii

text:
Elaphoglossum rosenstockii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được H. Christ ex Rosenst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1907.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1907


title: Elaphoglossum rubescens

text:
Elaphoglossum rubescens là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum rufescens

text:
Elaphoglossum rufescens là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Liebm.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1862


title: Elaphoglossum rupestre

text:
Elaphoglossum rupestre là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (H. Karst.) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum rupicolum

text:
Elaphoglossum rupicolum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Elaphoglossum russelliae

text:
Elaphoglossum russelliae là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1991.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1991


title: Elaphoglossum rzedowskii

text:
Elaphoglossum rzedowskii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1980


title: Elaphoglossum salicifolium

text:
Elaphoglossum salicifolium là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Willd. ex Kaulf.) Alston mô tả khoa học đầu tiên năm 1944.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1944


title: Elaphoglossum sartorii

text:
Elaphoglossum sartorii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Liebm.) Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1988


title: Elaphoglossum schizolepis

text:
Elaphoglossum schizolepis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Baker) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1903.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1903


title: Elaphoglossum schlimense

text:
Elaphoglossum schlimense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1862


title: Elaphoglossum scolopendrifolium

text:
Elaphoglossum scolopendrifolium là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Raddi) J. Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1846.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1846


title: Elaphoglossum sellowianum

text:
Elaphoglossum sellowianum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Klotzsch ex Kuhn) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1862


title: Elaphoglossum seminudum

text:
Elaphoglossum seminudum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1980


title: Elaphoglossum setigerum

text:
Elaphoglossum setigerum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) Diels mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum setosum

text:
Elaphoglossum setosum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Liebm.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum sieberi

text:
Elaphoglossum sieberi là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Hook. & Grev.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum silencioanum

text:
Elaphoglossum silencioanum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được A. Rojas mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Elaphoglossum siliquoides

text:
Elaphoglossum siliquoides là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Jenman) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum simplex

text:
Elaphoglossum simplex là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sw.) Schott ex J. Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1841.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1841


title: Elaphoglossum sinii

text:
Elaphoglossum sinii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được C. Chr. ex Wu mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Elaphoglossum skottsbergii

text:
Elaphoglossum skottsbergii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Krajina mô tả khoa học đầu tiên.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum


title: Elaphoglossum smithii

text:
Elaphoglossum smithii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Baker) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum sodiroi

text:
Elaphoglossum sodiroi là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Baker) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum spatulatum

text:
Elaphoglossum spatulatum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Bory) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum spectabile

text:
Elaphoglossum spectabile là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Elaphoglossum splendens

text:
Elaphoglossum splendens là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Bory) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum sporadolepis

text:
Elaphoglossum sporadolepis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Kunze ex Kuhn) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1862


title: Elaphoglossum sprucei

text:
Elaphoglossum sprucei là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Baker) Diels mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum squamipes

text:
Elaphoglossum squamipes là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Hook.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum squarrosum

text:
Elaphoglossum squarrosum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Klotzsch) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum standleyi

text:
Elaphoglossum standleyi là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1992.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1992


title: Elaphoglossum stelligerum

text:
Elaphoglossum stelligerum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Wall. ex Baker in Hook. & Baker) T. Moore ex Alston & Bonner mô tả khoa học đầu tiên năm 1956.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1956


title: Elaphoglossum stenoglossum

text:
Elaphoglossum stenoglossum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum stenophyllum

text:
Elaphoglossum stenophyllum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) Diels mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum stergiosii

text:
Elaphoglossum stergiosii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum steyermarkii

text:
Elaphoglossum steyermarkii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum stigmatolepis

text:
Elaphoglossum stigmatolepis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum strictum

text:
Elaphoglossum strictum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Raddi) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum styriacum

text:
Elaphoglossum styriacum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum subandinum

text:
Elaphoglossum subandinum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Elaphoglossum subciliatum

text:
Elaphoglossum subciliatum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Rosenst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1925


title: Elaphoglossum subcinnamomeum

text:
Elaphoglossum subcinnamomeum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (H. Christ) Hieron. mô tả khoa học đầu tiên năm 1911.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1911


title: Elaphoglossum subcochleare

text:
Elaphoglossum subcochleare là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum


title: Elaphoglossum subellipticum

text:
Elaphoglossum subellipticum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Rosenst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1915.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1915


title: Elaphoglossum subnudum

text:
Elaphoglossum subnudum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum subsessile

text:
Elaphoglossum subsessile là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Baker) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum succubus

text:
Elaphoglossum succubus là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum tachirense

text:
Elaphoglossum tachirense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum tambillense

text:
Elaphoglossum tambillense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Hook.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum tantalinum

text:
Elaphoglossum tantalinum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum tectum

text:
Elaphoglossum tectum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Humb. & Bonpl. ex Willd.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum tejeroanum

text:
Elaphoglossum tejeroanum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được A. Rojas mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Elaphoglossum teleglottis

text:
Elaphoglossum teleglottis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1992.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1992


title: Elaphoglossum tenax

text:
Elaphoglossum tenax là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Rosenst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1910.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1910


title: Elaphoglossum tenuiculum

text:
Elaphoglossum tenuiculum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) T. Moore ex Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum tenuifolium

text:
Elaphoglossum tenuifolium là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Liebm.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1862


title: Elaphoglossum terrestre

text:
Elaphoglossum terrestre là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được A. Rojas mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Elaphoglossum tonduzii

text:
Elaphoglossum tonduzii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1901.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1901


title: Elaphoglossum tosaense

text:
Elaphoglossum tosaense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Yatabe) Makino mô tả khoa học đầu tiên năm 1901.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1901


title: Elaphoglossum tovarense

text:
Elaphoglossum tovarense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Mett. ex Kuhn) T. Moore ex C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum trianae

text:
Elaphoglossum trianae là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum trichomallum

text:
Elaphoglossum trichomallum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Rovirosa) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Elaphoglossum trichophorum

text:
Elaphoglossum trichophorum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum trivittatum

text:
Elaphoglossum trivittatum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum truncicola

text:
Elaphoglossum truncicola là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (H. Karst.) Hieron. mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1904


title: Elaphoglossum ulei

text:
Elaphoglossum ulei là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum unduaviense

text:
Elaphoglossum unduaviense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Rosenst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1912


title: Elaphoglossum urbanii

text:
Elaphoglossum urbanii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Elaphoglossum urophyllum

text:
Elaphoglossum urophyllum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum vagans

text:
Elaphoglossum vagans là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Mett.) Hieron. mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1904


title: Elaphoglossum valdespinoi

text:
Elaphoglossum valdespinoi là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1992.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1992


title: Elaphoglossum vanderwerffii

text:
Elaphoglossum vanderwerffii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum vareschianum

text:
Elaphoglossum vareschianum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum variabile

text:
Elaphoglossum variabile là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được A. Rojas mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Elaphoglossum variolatum

text:
Elaphoglossum variolatum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1987


title: Elaphoglossum vestitum

text:
Elaphoglossum vestitum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Schltdl. & Cham.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Elaphoglossum vieillardii

text:
Elaphoglossum vieillardii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Mett.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1862


title: Elaphoglossum viride

text:
Elaphoglossum viride là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (E. Fourn.) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum viridifolium

text:
Elaphoglossum viridifolium là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Jenman) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum viscidulum

text:
Elaphoglossum viscidulum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Elaphoglossum viscidum

text:
Elaphoglossum viscidum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1900


title: Elaphoglossum volkensii

text:
Elaphoglossum volkensii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Hieron.) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum vulcanicum

text:
Elaphoglossum vulcanicum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum welwitschii

text:
Elaphoglossum welwitschii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Baker) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1905


title: Elaphoglossum wettsteinii

text:
Elaphoglossum wettsteinii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được H. Christ mô tả khoa học đầu tiên.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum


title: Elaphoglossum wurdackii

text:
Elaphoglossum wurdackii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Vareschi mô tả khoa học đầu tiên năm 1966.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1966


title: Elaphoglossum xanthopodum

text:
Elaphoglossum xanthopodum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2004


title: Elaphoglossum yarumalense

text:
Elaphoglossum yarumalense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Hieron. mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1904


title: Elaphoglossum yatesii

text:
Elaphoglossum yatesii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1899


title: Elaphoglossum yoshinagae

text:
Elaphoglossum yoshinagae là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Yatabe) Makino mô tả khoa học đầu tiên năm 1901.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1901


title: Elaphoglossum yourkeorum

text:
Elaphoglossum yourkeorum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2004


title: Elaphoglossum yungense

text:
Elaphoglossum yungense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được de la Sota mô tả khoa học đầu tiên năm 1973.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1973


title: Elaphoglossum zavalae

text:
Elaphoglossum zavalae là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được A. Rojas mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 2003


title: Elaphoglossum zosteriformis

text:
Elaphoglossum zosteriformis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1991.

Chú thích

Liên kết ngoài

Elaphoglossum
Thực vật được mô tả năm 1991


title: Heteroneurum argutum

text:
Heteroneurum argutum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) C. Presl mô tả khoa học đầu tiên năm 1851.

Chú thích

Liên kết ngoài

Heteroneurum
Thực vật được mô tả năm 1851


title: Lepidoneuron sesquipedale

text:
Lepidoneuron sesquipedale là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Willd.) Fée mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lepidoneuron
Thực vật được mô tả năm 1869


title: Lepidoneuron trichomanoides

text:
Lepidoneuron trichomanoides là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (J. Sm.) Fée mô tả khoa học đầu tiên năm 1852.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lepidoneuron
Thực vật được mô tả năm 1852


title: Lomagramma articulata

text:
Lomagramma articulata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) Copel. mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomagramma
Thực vật được mô tả năm 1908


title: Lomagramma grosseserrata

text:
Lomagramma grosseserrata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1937.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomagramma
Thực vật được mô tả năm 1937


title: Lomagramma guianensis

text:
Lomagramma guianensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Aubl.) Ching mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomagramma
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Lomagramma lomarioides

text:
Lomagramma lomarioides là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Blume) J. Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1875.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomagramma
Thực vật được mô tả năm 1875


title: Lomagramma matthewii

text:
Lomagramma matthewii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Ching) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1937.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomagramma
Thực vật được mô tả năm 1937


title: Lomagramma medogensis

text:
Lomagramma medogensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Ching & Y.X. Ling mô tả khoa học đầu tiên năm 1984.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomagramma
Thực vật được mô tả năm 1984


title: Lomagramma novoguineensis

text:
Lomagramma novoguineensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Brause) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomagramma
Thực vật được mô tả năm 1934


title: Lomagramma sorbifolia

text:
Lomagramma sorbifolia là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Willd.) Ching mô tả khoa học đầu tiên năm 1933.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomagramma
Thực vật được mô tả năm 1933


title: Tiền tệ Đại Việt thời Lê sơ

text:
Tiền tệ Đại Việt thời Lê sơ phản ánh những vấn đề liên quan tới tiền tệ lưu thông vào thời nhà Lê sơ (1428-1527) trong lịch sử Việt Nam.

Tiền trong đời sống kinh tế - xã hội
Tiền thời Trần đang có mức quan hệ giữa các đơn vị là 69-70 đồng = 1 mạch, đến thời Lê Thái Tổ chỉ còn 50 đồng = 1 mạch (tiền), tức 1 quan = 500 đồng.

Tiền đồng của các đời trước, vốn đã bị mất nhiều sau đợt Trần Nghệ Tông chôn giấu trong núi rồi núi bị sập, sau đó lại bị người Chiêm Thành, người Minh thiêu hủy nên lúc đó rất khan hiếm. Quân Minh còn gom tiền đồng của Đại Việt đúc các đời trước mang về Kim Lăng nhằm tiêu hủy hết tiền chính thống của nước Việt. Năm 1429 đã có người kiến nghị in tiền giấy để dùng nhưng không được chấp nhận. Lê Thái Tổ đã triệu tập bách quan để bàn cách đối phó với tình hình này.

Sang thời Lê Thái Tông, năm 1439 vua ra quy định 1 quan = 10 tiền (mạch) = 600 đồng. Hệ thống đơn vị này từ đó được dùng ổn định trong các đời vua sau, qua nhà Mạc, thời Lê trung hưng tới khi nhà Nguyễn chấm dứt, nghĩa là trong hơn 500 năm, đến lúc chế độ phong kiến Việt Nam kết thúc. Đơn vị tiền cổ này còn được lưu truyền trong những câu ca dao như:
Một quan là sáu trăm đồng
Chắt chiu tháng tháng cho chồng đi thi

Các đồng tiền thời Lê sơ
Từ Lê Thái Tổ đến Lê Cung Hoàng, các đời vua đều đặn đúc tiền, chỉ ngoại trừ vua Lê Túc Tông chỉ ở ngôi quá ngắn trong 6 tháng, niên hiệu Thái Trinh không có tiền đúc.

Các đồng tiền nhà Lê sơ qua các đời vua gồm có:

Thuận Thiên thông bảo, Thuận Thiên nguyên bảo
Sau khi đánh bại hoàn toàn quân Minh xâm lược, chẳng cần đợi nhà Minh công nhận, ngày 15 tháng 4 năm 1428, Lê Lợi xưng vua và lấy niên hiệu là Thuận Thiên; một tháng sau thì cho đúc tiền kim loại Thuận Thiên thông bảo bằng đồng mà không tiếp tục chính sách sử dụng tiền giấy của nhà Hồ. Đó là theo Đại Việt sử ký toàn thư. Còn theo phát hiện của khảo cổ học, thì tên tiền kim loại đó có lẽ là Thuận Thiên nguyên bảo. Hiện các nhà nghiên cứu còn chưa có kết luận được là sử chép sai "nguyên" thành "thông" hay Lê Lợi cho đúc hai loại nhưng hiện mới chỉ phát hiện di chỉ loại Thuận Thiên nguyên bảo.

Thuận Thiên nguyên bảo có kích thước to hơn, dày hơn và được đánh giá là đẹp hơn các đồng tiền kim loại của các thời trước ở Việt Nam. Đường kính tiền là 25 mm, dày dặn. Mặt trước đúc nổi bốn chữ Hán là Thuận Thiên nguyên bảo với nét viết chân phương. Mặt sau không có chữ hay hình gì, viền mép và gờ viền lỗ rõ ràng và đều đặn.

Thuận Thiên thông bảo có ba đơn vị đếm là đồng, tiền và quan. Đại Việt sử ký toàn thư cho biết 1 tiền bằng 50 đồng. Đồng tiền này nặng 2,67 gram.

Thiệu Bình thông bảo
Đây là tiền kim loại do Lê Thái Tông cho đúc khi lên ngôi năm 1434 và đặt niên hiệu là Thiệu Bình (1434-1439). Về kiểu dáng, Thiệu Bình thông bảo căn bản giống Thuận Thiên nguyên bảo. Ban đầu, 1 tiền bằng 50 đồng như theo quy định của đời vua trước, nhưng từ năm 1439 thì định lại 1 tiền bằng 60 đồng. Đồng tiền này nặng 2,86 gram.

Đại Bảo thông bảo
Sử không nhắc đến tiền này, nhưng Lacroix công bố mẫu của nó và do vua Việt Nam và vua Trung Quốc không còn ai đặt niên hiệu là Đại Bình nữa, nên Đỗ Văn Ninh cho rằng đó là tiền do Lê Thái Tông cho đúc và đặt tên theo niên hiệu thứ hai của ông, Đại Bình (1440-1442). Như vậy, dưới triều vua Lê Thái Tông của Việt Nam đã lần lượt có hai tiền kim loại là Thiệu Bình thông bảo và Đại Bảo thông bảo. Đồng tiền này nặng 3,77 gram.

Thái Hòa thông bảo
Đây là tiền kim loại do Lê Nhân Tông cho đúc và đặt tên theo niên hiệu Thái Hòa (1443-1453) của mình. Kiểu dáng và kích thước tiền này giống tiền của các vua Lê đời trước. Tuy nhiên, Lacroix đã công bố một mẫu tiền Thái Hòa thông bảo có kích thước nhỏ và lưng tiền không có gờ viền. Ngoài ra, ông này còn công bố một mẫu tiền ghi là Đại Hòa thông bảo. Đỗ Văn Ninh cho rằng có thể viết là Đại song vẫn đọc là Thái. Đồng tiền này nặng 3,18 gram.

Diên Ninh thông bảo
Tiền kim loại bằng đồng do Lê Nhân Tông cho đúc khi đổi niên hiệu thành Diên Ninh. Tiền này được khảo cổ học phát hiện nhiều. Kiểu dáng và kích thước to đẹp giống như tiền của các đời vua Lê trước. Đồng tiền này nặng trung bình 2,96 gram.

Thiên Hưng thông bảo
Tiền kim loại do Lê Nghi Dân cho đúc và đặt tên theo niên hiệu Thiên Hưng của mình. Đồng tiền này nặng 2,53 gram.

Quang Thuận thông bảo
Là tiền do Lê Thánh Tông cho đúc. Di chỉ tiền này được phát hiện khá nhiều. Quang Thuận thông bảo được khen là đẹp vào loại nhất trong các tiền kim loại Việt Nam. Không rõ tiền được bắt đầu phát hành từ năm nào, song niên hiệu Quang Thuận của Lê Thánh Tông bắt đầu từ năm 1460, kết thúc vào năm 1469. Đồng tiền này nặng 3,57-3,84 gram.

Hồng Đức thông bảo
Cũng là tiền do Lê Thánh Tông phát hành từ năm 1470 đến năm 1497 theo niên hiệu thứ hai của mình. Đồng tiền này nặng 3,57-4,25 gram.

Cảnh Thống thông bảo
Cảnh Thống là niên hiệu duy nhất của Lê Hiến Tông kéo dài khoảng 6 năm. Sử không ghi về việc ông vua này cho đúc tiền, song khảo cổ học tìm ra nhiều di chỉ tiền Cảnh Thống thông bảo. Về kiểu dáng thì giống tiền của các vua Lê đời trước, song trọng lượng thì lớn hơn. Đồng tiền này nặng 3,28-5,53 gram.

Đoan Khánh thông bảo
Đoan Khánh thông bảo là tiền kim loại do Lê Uy Mục cho đúc. Niên hiệu Đoan Khánh của ông vua này kéo dài từ năm 1505 đến năm 1509. Đồng tiền này nặng 6,2 gram.

Hồng Thuận thông bảo
Đây là tiền kim loại do Lê Tương Dực (ở ngôi từ năm 1509 đến năm 1516 có một niên hiệu duy nhất là Hồng Thuận). Kích thước và kiểu dáng như các tiền trước đây của nhà Lê.

Quang Thiệu thông bảo
Đây là tiền do Lê Chiêu Tông cho đúc. Ông vua này chỉ có một niên hiệu là Quang Thiệu từ năm 1516 đến năm 1522. Hình thức cơ bản giống các tiền nhà Lê trước đó nhưng xấu hơn, kích thước bé hơn, nhẹ hơn.

Thống Nguyên thông bảo
Thống Nguyên thông bảo do Lê Cung Hoàng (lấy niên hiệu Thống Nguyên) phát hành. Tiền này đẹp hơn Quang Thiệu thông bảo nhưng vẫn chưa bằng được các tiền nhà Lê trước đó.

Trần Tuân công bảo
Tiền được khảo cổ học phát hiện ra, song hiện giờ các nhà nghiên cứu chưa khẳng định được là do ai phát hành. Lacroix cho là do Trần Tuân, người đã nổi loạn ở Sơn Tây thời Lê Tương Dực phát hành.

Thiên Ứng thông bảo
Được cho là tiền do Trần Cảo phát hành khi nổi dậy chống nhà Lê và tự xưng vương đặt niên hiệu là Thiên Ứng. Tiền này đã được khảo cổ học phát hiện và ngoài Trần Cảo không còn ai ở Việt Nam hay Trung Quốc đặt niên hiệu là Thiên Ứng.

 Phật Pháp tăng bảo
Đây cũng là sự kiện hy hữu trong lịch sử tiền tệ mà việc phát hành tiền lại được làm dưới danh nghĩa nhà Phật. Đồng tiền này được cho là tiền do Trần Cảo phát hành và được dùng thông thường.

Theo Lê Quý Đôn, đồng tiền "Thuận Thiên nguyên bảo" của vua Lê Thái Tổ và đồng tiền "Hồng Đức thông bảo" thời vua Lê Thánh Tông được xem là đồng tiền đẹp nhất Việt Nam lúc bấy giờ. Hình đồng tiền xinh xắn, tròn trịa, lỗ vuông sắc cạnh, chữ nét, rõ. Chất lượng đúc loại đồng tiền này khá tốt, nét chữ thể hiện rất đẹp không thua kém tiền đồng Trung Quốc.

Một đồng tiền Hồng Đức hay Quang Thuận nặng trung bình 3,8 gram (dao động từ 3,57 gram đến 4,25 gram). Cá biệt có những đồng tiền Cảnh Thống (đời Lê Hiến Tông) và Đoan Khánh (Lê Uy Mục) rất dày, nặng tới 10 gram, là những đồng tiền nặng nhất thời Lê sơ.

Xem thêm
 Tiền tệ Đại Việt thời Trần
 Thương mại Đại Việt thời Lê sơ
 Tiền tệ Việt Nam thời Hồ

Tham khảo
 Lục Đức Thuận, Võ Quốc Ky (2009), Tiền cổ Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Đại Việt sử ký toàn thư

Chú thích

Lịch sử Việt Nam thời Lê sơ
Lịch sử kinh tế Việt Nam


title: Lomagramma yunnanensis

text:
Lomagramma yunnanensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Ching mô tả khoa học đầu tiên năm 1983.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomagramma
Thực vật được mô tả năm 1983


title: Lomariopsis amydrophlebia

text:
Lomariopsis amydrophlebia là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sloss. ex Maxon) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1940


title: Lomariopsis chinensis

text:
Lomariopsis chinensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Ching mô tả khoa học đầu tiên năm 1983.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1983


title: Lomariopsis cochinchinensis

text:
Lomariopsis cochinchinensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Fée mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1845


title: Lomariopsis cordata

text:
Lomariopsis cordata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Bonap.) Alston mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1934


title: Lomariopsis fendleri

text:
Lomariopsis fendleri là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được D.C. Eaton mô tả khoa học đầu tiên năm 1860.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1860


title: Lomariopsis guineensis

text:
Lomariopsis guineensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Underw.) Alston mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1934


title: Lomariopsis heteromorpha

text:
Lomariopsis heteromorpha là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sm.) T. Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Lomariopsis horsfieldii

text:
Lomariopsis horsfieldii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (J. Sm.) Mett. mô tả khoa học đầu tiên năm 1856.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1856


title: Lomariopsis intermedia

text:
Lomariopsis intermedia là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Copel.) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Lomariopsis jamaicensis

text:
Lomariopsis jamaicensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Underw Holttum trình bày nghiên cứu của mình lần đầu tiên vào năm 1940.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1940


title: Lomariopsis japurensis

text:
Lomariopsis japurensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Mart.) J. Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1875.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1875


title: Lomariopsis kingii

text:
Lomariopsis kingii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Copel.) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Lomariopsis kunzeana

text:
Lomariopsis kunzeana là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Underw.) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1940


title: Lomariopsis latipinna

text:
Lomariopsis latipinna là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Stolze mô tả khoa học đầu tiên năm 1992.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1992


title: Lomariopsis leptocarpa

text:
Lomariopsis leptocarpa là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Underw.) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Lomariopsis lineata

text:
Lomariopsis lineata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (C. Presl) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1969.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1969


title: Lomariopsis longicaudata

text:
Lomariopsis longicaudata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Bonap.) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1939.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1939


title: Lomariopsis madagascarica

text:
Lomariopsis madagascarica là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Bonap.) Alston mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1934


title: Lomariopsis marginata

text:
Lomariopsis marginata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Schrad.) Kuhn mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1879


title: Lomariopsis maxonii

text:
Lomariopsis maxonii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Underw.) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1940


title: Lomariopsis nigropaleata

text:
Lomariopsis nigropaleata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1940


title: Lomariopsis palustris

text:
Lomariopsis palustris là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Mett. mô tả khoa học đầu tiên.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis


title: Lomariopsis pollicina

text:
Lomariopsis pollicina là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Willemet) Mett. ex Kuhn mô tả khoa học đầu tiên năm 1868.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1868


title: Lomariopsis prieuriana

text:
Lomariopsis prieuriana là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Fée mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1845


title: Lomariopsis raciborskii

text:
Lomariopsis raciborskii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (C. Chr.) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Lomariopsis recurvata

text:
Lomariopsis recurvata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Fée mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1845


title: Lomariopsis spectabilis

text:
Lomariopsis spectabilis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Kunze) Mett. mô tả khoa học đầu tiên năm 1856.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1856


title: Lomariopsis subtrifoliata

text:
Lomariopsis subtrifoliata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Copel.) Holttum mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Lomariopsis variabilis

text:
Lomariopsis variabilis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Willd.) Fée mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1845


title: Lomariopsis vestita

text:
Lomariopsis vestita là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được E. Fourn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1872.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1872


title: Lomariopsis warneckei

text:
Lomariopsis warneckei là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Hieron.) Alston mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lomariopsis
Thực vật được mô tả năm 1934


title: Microstaphyla bifurcata

text:
Microstaphyla bifurcata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Jacq.) C. Presl mô tả khoa học đầu tiên năm 1849.

Chú thích

Liên kết ngoài

Microstaphyla
Thực vật được mô tả năm 1849


title: Peltapteris tripartita

text:
Peltapteris tripartita là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Hook. & Grev.) C.V. Morton mô tả khoa học đầu tiên năm 1955.

Chú thích

Liên kết ngoài

Peltapteris
Thực vật được mô tả năm 1955


title: Bolbitis virens

text:
Bolbitis virens là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Wall. ex Hook. & Grev.) Schott miêu tả khoa học đầu tiên năm 1834.

Chú thích

Liên kết ngoài

Bolbitis
Thực vật được mô tả năm 1857


title: Teratophyllum aculeatum

text:
Teratophyllum aculeatum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Blume) Mett. ex Kuhn miêu tả khoa học đầu tiên năm 1869.

Chú thích

Liên kết ngoài

Teratophyllum
Thực vật được mô tả năm 1869


title: Teratophyllum arthropteroides

text:
Teratophyllum arthropteroides là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (H. Christ) Holttum miêu tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Teratophyllum
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Teratophyllum articulatum

text:
Teratophyllum articulatum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) Kuhn miêu tả khoa học đầu tiên năm 1869.

Chú thích

Liên kết ngoài

Teratophyllum
Thực vật được mô tả năm 1869


title: Teratophyllum gracile

text:
Teratophyllum gracile là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Blume) Holttum miêu tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Teratophyllum
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Teratophyllum hainanense

text:
Teratophyllum hainanense là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được S.Y. Dong & X.C. Zhang mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.

Chú thích

Liên kết ngoài

Teratophyllum
Thực vật được mô tả năm 2005


title: Teratophyllum leptocarpum

text:
Teratophyllum leptocarpum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) Holttum miêu tả khoa học đầu tiên năm 1937.

Chú thích

Liên kết ngoài

Teratophyllum
Thực vật được mô tả năm 1937


title: Teratophyllum ludens

text:
Teratophyllum ludens là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Fée) Holttum miêu tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Teratophyllum
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Teratophyllum rotundifoliatum

text:
Teratophyllum rotundifoliatum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Bonap.) Holttum miêu tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Teratophyllum
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Teratophyllum williamsii

text:
Teratophyllum williamsii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Underw.) Holttum miêu tả khoa học đầu tiên năm 1932.

Chú thích

Liên kết ngoài

Teratophyllum
Thực vật được mô tả năm 1932


title: Thysanosoria pteridiformis

text:
Thysanosoria pteridiformis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Ces.) C. Chr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1934.

Chú thích

Liên kết ngoài

Thysanosoria
Thực vật được mô tả năm 1934


title: Vườn di sản ASEAN

text:
Vườn di sản thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đại diện của những nỗ lực để bảo tồn các khu vực đa dạng sinh học có tầm quan trọng hoặc mang tính độc đáo đặc biệt tại các quốc gia thành viên ASEAN. Các Bộ trưởng về Môi trường của ASEAN đã hợp tác và cùng ký kết Tuyên bố ASEAN về việc thành lập các Vườn di sản vào ngày 18 tháng 12 năm 2003. Các nước thành viên ASEAN đã nhất trí rằng
"Hợp tác chung là cần thiết để bảo tồn và quản lý các Vườn di sản ASEAN nhằm đảm bảo cho sự phát triển và thực hiện bảo tồn khu vực và kế hoạch hành động quản lý cũng như các cơ chế bổ sung cho nỗ lực của các quốc gia nhằm thực hiện các biện pháp bảo tồn".

Trung tâm ASEAN về Đa dạng sinh học (ACB) có nhiệm vụ như là thư ký của Chương trình Vườn Di sản ASEAN và có trách nhiệm xem xét các nguyên tắc sau:

 Duy trì các quá trình sinh thái quan trọng và các hệ thống hỗ trợ tự nhiên;
 Bảo tồn đa dạng di truyền;
 Duy trì đa dạng các loài động thực vật trong môi trường tự nhiên;
 Đảm bảo sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên; và
 Cung cấp cơ hội cho giải trí ngoài trời, du lịch, giáo dục và nghiên cứu để làm cho mọi người nhận ra tầm quan trọng của tài nguyên thiên nhiên.

Danh sách
Cho đến hết năm 2023, đã có tổng cộng 53 địa danh được công nhận là vườn di sản ASEAN. Trong đó, 11 địa danh được công nhận đầu tiên là vào năm 1984, còn khu vực gần đây nhất mới được công nhận vào năm 2023 là Vườn quốc gia Côn Đảo của Việt Nam và Công viên tự nhiên Dãy núi Inayawan của Philippines. Trong số tất cả các địa danh được công nhận là Vườn di sản ASEAN, 8 địa danh đồng thời cũng là các Di sản thế giới được UNESCO công nhận. Đó là các Vườn quốc gia Gunung Leuser, Kerinci Seblat, Lorentz ở Indonesia; Vườn quốc gia Gunung Mulu, Kinabalu ở Malaysia; Vườn quốc gia Khao Yai ở Thái Lan; và Rạn san hô Tubbataha, Khu bảo tồn động vật hoang dã Núi Hamiguitan ở Philippines.

Brunei
 Vườn di sản Tasek Merimbun (1984)

Campuchia
 Vườn quốc gia Preah Monivong (Bokor) (2003)
 Vườn quốc gia Virachey (2003)

Indonesia
 Vườn quốc gia Gunung Leuser (1984)
 Vườn quốc gia Kerinci Seblat (1984)
 Vườn quốc gia Lorentz (1984)
 Vườn quốc gia Way Kambas (2016)
 Vườn quốc gia Kepulauan Seribu (2019)
 Vườn quốc gia Wakatobi (2019)
 Vườn quốc gia Bantimurung – Bulusaraung (2019)

Lào
 Khu bảo tồn quốc gia Nam Ha (2003)

Malaysia
 Vườn quốc gia Gunung Mulu (1984)
 Vườn quốc gia Kinabalu (1984)
 Vườn quốc gia Taman Negara (1984)
 Vườn quốc gia Endau-Rompin Johor (2022)

Myanmar
 Vườn quốc gia Alaungdaw Kathapa (2003)
 Vườn quốc gia Khakaborazi (2003)
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Hồ Indawgyi (2003)
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Hồ Inlé (2003)
 Vườn quốc gia biển Đảo Lampi (2003)
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Meinmhala Kyun (2003)
 Vườn quốc gia Nat Ma Taung (2012)
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Htamanthi (2019)

Philippines
 Vườn quốc gia Apo (1984)
 Vườn quốc gia Núi Iglit–Baco (1984)
 Núi Kitanglad (2009)
 Núi Malindang (2011)
 Núi Makiling  (2013)
 Rạn san hô Tubbataha (2014)
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Núi Hamiguitan (2014)
 Tượng đài tự nhiên Timpoong và Hibok-Hibok (2015)
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Đầm lầy Agusan (2019)
 Công viên tự nhiên Dãy núi Inayawan (2022)
 Công viên tự nhiên Pasonanca (2022)

Singapore
 Khu bảo tồn ngập nước Sungei Buloh (2003)
 Khu bảo tồn thiên nhiên Bukit Timah (2011)

Thái Lan
 Vườn quốc gia Khao Yai (1984)
 Vườn quốc gia Biển Tarutao (1984)
 Vườn quốc gia Ao Phang-Nga - Mu Ko Surin - Mu Ko Similan (2003)
 Vườn quốc gia Kaeng Krachan (2003)
 Vườn quốc gia Mu Ko Ang Thong (2019)
 Vườn quốc gia Hat Chao Mai và khu vực cấm săn bắn Quần đảo Libong (2019)
 Vườn quốc gia Khao Sok (2021)

Việt Nam
 Vườn quốc gia Ba Bể (2003)
 Vườn quốc gia Chư Mom Ray (2003)
 Vườn quốc gia Hoàng Liên (2003)
 Vườn quốc gia Kon Ka Kinh (2003)
 Vườn quốc gia U Minh Thượng (2012)
 Vườn quốc gia Bái Tử Long (2017)
 Vườn quốc gia Vũ Quang (2019)
 Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà (2019)
 Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát (2019)
 Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh (2019)
 Vườn quốc gia Côn Đảo (2022)
 Vườn quốc gia Bạch Mã (2022)

Xem thêm

 Trung tâm ASEAN về Đa dạng sinh học
 Hiệp hội các nước Đông Nam Á
 Đa dạng sinh học
 Khu bảo tồn
 Di sản thế giới

Liên kết ngoài
 Vườn di sản ASEAN

Tham khảo

Khu bảo tồn thiên nhiên
Đa dạng sinh học
A


title: Thuần Tông

text:
Thuần Tông (chữ Hán: 純宗) là miếu hiệu của một số vị quân chủ.

Danh sách
 Cao Ly Thuần Tông (do Cao Ly Thần Tông truy tôn)
 Lê Thuần Tông Lê Duy Tường
 Minh Thuần Tông Chu Trụ Vành (do Minh Thiệu Tông truy tôn)
 Triều Tiên Thuần Tông (sau cải miếu hiệu là Thuần Tổ)
 Đại Hàn Đế quốc Thuần Tông

Xem thêm

 Thái Tông
 Thần Tông
 Thánh Tông
 Nhân Tông
 Anh Tông
 Liệt Tổ
 Nghị Tổ
 Mục Tông
 Trang Tông
 Liệt Tông
 Thái Tổ
 Huệ Tông
 Ninh Tông
 Triết Tông
 Minh Tông
 Đức Tông
 Cao Tổ
 Thủy Tổ
 Độ Tổ
 Chiêu Tông
 Thuận Tông
 Cao Tông
 Duệ Tông
 Dụ Tông
 Chính Tông
 Huyền Tông
 Thế Tông
 Thế Tổ

Miếu hiệu


title: Triết Tông

text:
Triết Tông (chữ Hán: 哲宗) là miếu hiệu của một số vị quân chủ ở Trung Quốc và Triều Tiên.

Danh sách
 Bột Hải Triết Tông
 Tống Triết Tông
 Minh Triết Tông (truy tôn)
 Triều Tiên Triết Tông

Xem thêm
Thuận Tông
Chiêu Tông
Huệ Tông
Ninh Tông
Thuần Tông

Miếu hiệu


title: Tiên Chủ

text:
Tiên Chủ (chữ Hán: 先主) hoặc Tiên Chúa có thể là một trong những nhân vật lịch sử sau:

Danh sách
Thục Hán Tiên Chủ
Nam Đường Tiên Chủ
Khúc Tiên Chúa
Ngô Tiên Chúa
Nguyễn Tiên Chúa (dân gian thường gọi ngược lại là Chúa Tiên)

Xem thêm
Trung Chủ
Hậu Chủ
Mạt Chủ
Ấu Chủ
Động chủ
Quốc mẫu
Mạt Đế
Phu Tử

Tôn hiệu


title: Great Northern Railway (Hoa Kỳ)

text:
Great Northern Railway (Hoa Kỳ), hay Tuyến đường sắt lớn phía Bắc (viết tắt tuyến đường sắt GN) là tuyến đường sắt chạy từ Saint Paul, Minnesota tới thành phố Seattle, Washington với chiều dài hơn 1.700 dặm (2.736 km). Đây được coi là sự sáng tạo của ông trùm đường sắt James J. Hill vào thế kỷ 19 và tạo ra sự phát triển khắp các khu vực từ Saint Paul tới bờ biển Thái Bình Dương. Các tuyến đường GN là tuyến đường sắt xuyên lục địa cực Bắc tại Hoa Kỳ. Nó được hoàn thành vào ngày 06 tháng 1 năm 1893, tại Suối nước nóng, Washington.

GN là tuyến đường sắt được tài trợ bởi tư nhân và xây dựng thành công tuyến đường sắt xuyên lục địa chỉ trong khoảng thời gian ngắn. Đất của liên bang không được tài trợ và sử dụng trong quá trình xây dựng nó, không giống như tất cả các tuyến đường sắt xuyên lục địa khác; theo Hill, đường sắt của ông được xây dựng "mà không có bất kỳ viện trợ nào của chính phủ, thậm chí là việc bảo vệ công trình, thông qua hàng trăm dặm đất công, được trả bằng tiền mặt". Do đó, nó là một trong số ít các tuyến đường sắt xuyên lục địa không bị tiếp quản sau cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1983.

Tuyến đường sắt GN đã từng là nạn nhân của các trận tuyết lở nguy hiểm nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, tại địa điểm mà ngày nay là thành phố bây giờ không tồn tại của Wellington, Washington (tên trước kia là Tye, Washington đã được đổi do thiên tai).

Tính tới cuối năm 1967, hoạt động của GN đạt 8282 dặm đường, không tính hai công ty con là PT & CR (3 dặm) và PC (32 dặm)

Tham khảo

Tham khảo thư loại
Malone, Michael P. James J. Hill: Empire Builder of the Northwest. Norman, Okla.: University of Oklahoma Press, 1996.
Yenne, Bill. Great Northern Empire Builder. St. Paul, Minn.: MBI Publishing, 2005.

Đọc thêm

 Sherman, T. Gary, CONQUEST AND CATASTROPHE (The Triumph and Tragedy of the Great Northern Railway Through Stevens Pass), AuthorHouse, Bloomington, Indiana, 2004.  ISBN 1-4184-9575-1

Liên kết ngoài

 Hồ sơ công ty đường sắt GN, Lịch sử xã hội bang Minnesota.
 Lịch sử GN
 Đế chế GN— Xưa và nay
 Tuyến đường sắt xe lửa lớn phía Bắc
 Trang chính của GN
 Great Northern Railway Post Office Car No. 42  — photographs and short history of one of six streamlined baggage-mail cars built for the Great Northern by the American Car and Foundry Company in 1950.
 Burlington Northern Adventures: Railroading in the Days of the Caboose, written by former brakeman, conductor and trainmaster William J. Brotherton
 Great Northern History, photos and O gage model railroad.
 Great Northern Railway route map (1920)
 University of Washington Libraries: Digital Collections:
 Lee Pickett Photographs Over 900 photographs documenting scenes from Snohomish, King and Chelan Counties in Washington state from the early 1900s to the 1940s. Includes images of the Great Northern Railway.
 Transportation Photographs An ongoing digital collection of photographs depicting various modes of transportation in the Pacific Northwest region and Western United States during the first half of the 20th century. Includes images of the Great Northern Railway.
The Truth About the "Robber Barons" A discussion of Hill's building of the transcontinental railroad by Thomas DiLorenzo
 Dutiful Son: Louis W. Hill Sr. Book , Book about Louis W. Hill Sr., son and successor of empire builder James J. Hill at Ramsey County Historical Society.
"The Egotistigraphy", by John Sanford Barnes. An autobiography, including his role in the early financing of the Great Northern Railway and the career of James J. Hill, privately printed 1910. Internet edition edited by Susan Bainbridge Hay 2012

Tuyến đường sắt không còn hoạt động
Great Northern Railway (Hoa Kỳ)


title: Ánh (khoáng vật học)

text:
Ánh, một khái niệm trong khoáng vật học, là cách ánh sáng tương tác và phản xạ với bề mặt của một tinh thể, đá, hoặc khoáng vật. Trong tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha, từ này là "lustre", nó bắt nguồn từ từ Latin là "lux", có nghĩa là "ánh sáng" nói chung.

Ánh có thể dao động trong một khoảng rộng và liên tục, do đó không có ranh giới rõ ràng cố định giữa các loại ánh khác nhau. Vì vậy, cùng một khoáng vật có thể có ánh được mô tả khác nhau. Các thuật ngữ phân loại ánh thường được kết hợp để mô tả những tính chất trung gian của nó (ví dụ, "ánh thủy tinh lụa").

Một số khoáng vật có những ánh khá đặc biệt, như ánh "ánh sao" (hình ngôi sao nhiều cánh) hay ánh "mắt mèo" (chứa những dải sáng di chuyển khi xoay mẫu vật).

Phân loại
Ánh bán kim loại

Giống như ánh kim nhưng mờ và ít phản xạ ánh sáng hơn, ví dụ như khoáng Sphalerit hay Chu sa

Ánh kim cương,

Thường thấy ở kim cương hay các kim loại trong suốt, bán trong suốt có chỉ số phản xạ lớn hơn 1,9. Kim loại có ánh kim cương hoàn toàn thường khá hiếm, ví dụ như Cerussite hay Zircon.

Ánh kim loại

Những khoáng vật ánh kim trông giống như một miếng kim loại đánh bóng. Chúng có những bề mặt phản xạ ánh sáng rất tốt, ví dụ như Galena, Pyrit, Magnetit.

Ánh lụa

Khoáng vật ánh lụa cấu thành bởi những sợi siêu nhỏ xếp song song, ví dụ như Amiăng hay một số loại thạch cao

Ánh nhựa

Những khoáng vật này trông giống như nhựa cây với bề mặt trơn láng. Một ví dụ tiêu biểu của nhóm này là hổ phách, một dạng nhựa cây hóa thạch.

Ánh mờ

Ánh mờ (hay ánh đất) là ánh rất yếu cho đến hoàn toàn không có ánh. Những khoáng vật này, ví dụ như Cao lanh, thường có cỡ hạt thô nên ánh sáng bị tán xạ đi nhiều hướng.

Ánh mỡ

Những khoáng vật ánh mỡ thường trông giống như một miếng mỡ, Opan là một ví dụ.

Ánh sáp

Trông giống như sáp, ví dụ như ngọc thạch hay Canxedon.

Ánh trân châu

Các khoáng vật có ánh trân châu thường bao gồm nhiều mặt phân lớp mỏng trong suốt. Ánh sáng phản xạ từ đây sẽ cho cảm giác giống như những hạt ngọc trai. Những khoáng vật này thường có cát khai hoàn toàn, ví dụ như Muscovit hay các khoáng trong nhóm Zeolit.

Ánh thủy tinh

Là một trong những ánh phổ biến nhất, thường thấy ở các khoáng trong suốt, nửa trong suốt và có hệ số khúc xạ tương đối thấp. Những ví dụ điển hình là Thạch anh, Canxit, Topa, Tourmalin, Fluorit...

Các hiện tượng quang học

Ánh sao

Hiện tượng hình ngôi sao (thường là 6 cánh) xuất hiện trên bề mặt tinh thể, rất phổ biến ở Xa-phia, Hồng ngọc, Granat, Spinen, Diopxit...

Mắt mèo

Xuất hiện những dải sáng dường như di chuyển khi ta xoay mẫu khoáng vật. Các khoáng này cấu thành bởi các sợi song song và phản xạ ánh sáng vuông góc với hướng chính của chúng. Một số khoáng vật làm ví dụ là Tourmalin, Aquamarin...

Sile

Bắt nguồn từ chữ "schiller" trong tiếng Đức, có nghĩa là "lấp lánh", trông giống như váng dầu, gây ra khi ánh sáng phản xạ qua những mặt lớp của khoáng vật.

Tham khảo

Khoáng vật học


title: Binh pháp tam đại nguyên lưu

text:
Khái yếu

Binh pháp tam đại nguyên lưu (兵法三大源流 - Hyōhō sandai genryū, Heihō sandai genryū) là danh từ chỉ chung 3 lưu phái kiếm thuật Nhật Bản, bao gồm Nen-ryū (Niệm lưu), Shintō-ryū (Thần Đạo lưu) và Kage-ryū (Âm lưu). Tên gọi này bắt nguồn từ tên 3 môn phái gồm Nen-ryū (Niệm lưu), Shintō-ryū (Tân Đương lưu) và Kage-ryū (Âm lưu) thời trung cổ trong lịch sử binh pháp từ cuốn "Kage mokuroku" (Ảnh mục lục) mà kiếm sư Kami-izumi Nobutsuna trao lại cho Yagyū Muneyoshi vào niên hiệu Eiroku thứ 9 (1566).
Người ta cho rằng khi lần theo nguồn gốc kiếm thuật Nhật Bản thì sẽ đến được 3 lưu phái này. Cũng có trường hợp bao gồm luôn cả phải Chūjō-ryū và gọi là binh pháp tứ đại nguyên lưu.
Từ "binh pháp" (heihō, hyōhō) không chỉ có nghĩa là thuật bày binh bố trận, điều binh khiển tướng mà còn mang nghĩa võ nghệ, kiếm pháp.

Nen-ryū (Niệm lưu)

Là lưu phái do Nen-ami Jion sáng lập.
Các lưu phái khởi nguồn từ Nen-ryū
Maniwa Nen-ryū (Mã Đình Niệm lưu) do Higuchi Sadatsugu sáng lập.
Chūjō-ryū (Trung Điều lưu) do Chūjō Nagahide sáng lập.
Toda-ryū (Phú Điền lưu) do Toda Nagaie sáng lập.
Tōda-ryū (Đương Điền lưu) do Tōda Yoshimasa sáng lập.
Kanemaki-ryū (Chung Quyển lưu) do Kanemaki Jisai sáng lập.
Ittō-ryū (Nhất Đao lưu) do Itō Ittōsai sáng lập.
Ono-ha Ittō-ryū (phái Ittō-ryū nhánh Ono) do Ono Tada-aki sáng lập.
Nakanishi-ha Ittō-ryū (phái Ittō-ryū nhánh Nakanishi) do Nakanishi Chūta sáng lập.
Hokushin Ittō-ryū (Bắc Thần Nhất Đao lưu) do Chiba Shūsaku sáng lập.
Ittō Shōden Mutō-ryū (Nhất Đao Chánh Truyền Vô Đao lưu) do Yamaoka Tesshū sáng lập.
Tadanari-ha Ittō-ryū (phái Ittō-ryū nhánh Tadanari) do Itō Tadanari sáng lập.
Mizoguchi-ha Ittō-ryū (phái Ittō-ryū nhánh Mizoguchi)
Kōgen Ittō-ryū
Gan-ryū do Sasaki Kojirō sáng lập.

Shintō-ryū(Thần Đạo lưu)

Là kiếm pháp truyền thừa ở địa phương Katori, Kashima. Shintō-ryū trong tam đại nguyên lưu không phải danh từ chỉ bất cứ môn phái cụ thể nào, chẳng hạn như Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū.
Dưới đây là các lưu phái kiếm thuật bắt nguồn từ Shintō-ryū

Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū (Thiên Chân Chánh Truyền Hương Thủ Thần Đạo lưu) do Iizasa Chō-isai Inenao sáng lập.
Ippa-ryū (Nhất Vũ lưu) do Moro-oka Ippa sáng lập.
Mijin- ryū (Vi Trần lưu) do Negishi Tokaku sáng lập.
Kasumi-ryū (Hà lưu) do Makabe Ujimoto sáng lập.
Anazawa-ryū (Huyệt Trạch lưu)
Tenshin Shōjigen-ryū do Soseyo Nagamune sáng lập.
Jigen-ryū (Thị Hiện lưu) do Tōgō Shigekata sáng lập.
Kashima-ryū (Lộc Đảo lưu)
Shintō-ryū (Tân Đương lưu) do Tsukahara Bokuden sáng lập.
Shin-musō Hayashizaki-ryū (Thần Mộng Tưởng Lâm Khi lưu) do Hayashizaki Jinsuke sáng lập.
Bokuden-ryū (Bốc Truyền lưu) do Tsukahara Bokuden sáng lập.
Ten-ryū (Thiên lưu) do Saitō Denkibō sáng lập.
Tennen Rishin-ryū (Thiên Nhiên Lý Tâm lưu) do Kondō Kura-no-suke sáng lập.
Kashima Shin-ryū (Lộc Đảo Thần lưu) do Kunii Zen-ya sáng lập.

Kage-ryū (Âm lưu)

Môn phái do Aisu Hisatada gây dựng nên còn gọi là Aisu Kage-ryū.
Dưới đây là các lưu phái khởi nguồn từ Kage-ryū.

Shinkage-ryū (Tân Âm lưu) do Kami-izumi Nobutsuna sáng lập.
Yagyū Shinkage-ryū (Liễu Sinh Tân Âm lưu) do Yagyū Muneyoshi sáng lập.
Hikita Kage-ryū (Sơ Điền Âm lưu) do Hikita Kagetomo sáng lập.
Shinkage Hikita-ryū (Tân Âm Sơ Điền lưu)
Sei-a-ryū (Tuy Tỉnh Oa lưu)
Kurama Yōshin-ryū (Yên Mã Dương Tâm lưu)
Taisha-ryū do Marume Nagayoshi sáng lập.
Jigen-ryū (Thị Hiện lưu)
Shin-nuki-ryū (Chân Quán lưu)
Okuyama Shin-ei-ryū (Áo Sơn Thần Ảnh lưu) do Okuyama Kimishige sáng lập.
Jikishin Kage-ryū (Trực Tâm Ảnh lưu) do Yamada Mitsunori sáng lập.
Mujushin-ryū (Vô Trụ Tâm lưu) do Harigaya Sekiun sáng lập.
Unkō-ryū (Vân Hoằng lưu)
Shin Shinkage Ichien-ryū (Tân Thần Âm Nhất Viên lưu)
Shintō Munen-ryū (Thần Đạo Vô Niệm lưu)
Komagawa Kaishin-ryū (Câu Xuyên Cải Tâm lưu)
Shinkage Makuya-ryū (Tân Ảnh Mạc Ốc lưu)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thần thoại học về các lưu tổ kiếm thuật

Võ thuật Nhật Bản


title: Giáo hoàng Urban

text:
Giáo hoàng Urbanô có thể là:

Giáo hoàng Urbanô I, khoảng 222–230, thánh.
Giáo hoàng Urbanô II, 1088–1099.
Giáo hoàng Urbanô III, 1185–1187
Giáo hoàng Urbanô IV, 1261–1264
Giáo hoàng Urbanô V,1362–1370.
Giáo hoàng Urbanô VI, 1378–1389
Giáo hoàng Urbanô VII, 1590, là triều Giáo hoàng ngắn nhất trong lịch sử.
Giáo hoàng Urbanô VIII, 1623–1644


title: Giáo hoàng Pascalê

text:
Giáo hoàng Pascalê có thể là:

Giáo hoàng Pascalê I
Giáo hoàng Pascalê II

hay:
Giáo hoàng đối lập Pascalê
Giáo hoàng đối lập Pascalê III


title: Vườn quốc gia Các hồ Waterton

text:
Vườn quốc gia Các hồ Waterton là một vườn quốc gia nằm ở góc tây nam của tỉnh Alberta, Canada, và giáp Vườn quốc gia Glacier ở Montana, Hoa Kỳ. Waterton là vườn quốc gia thứ tư của Canada, được thành lập vào năm 1895 và được đặt tên sau theo Hồ Waterton, lần lượt sau khi nhà tự nhiên học Victoria và nhà bảo tồn học Charles Waterton tới đây. Vườn quốc gia này có diện tích 505 km 2 (195 sq mi) là khu vực tự nhiên và núi đá gồ ghề.

Điều hành bởi cơ quan Công viên Quốc gia Canada trực thuộc Chính phủ Canada, Waterton mở vào tất cả các khoảng thời gian trong năm, nhưng mùa du lịch chính là trong tháng 7 và tháng 8. Chỉ cơ sở thương mại có sẵn trong công viên được đặt tại khu du lịch Waterton. Phạm vi vườn quốc gia này thay đổi từ 1.290 mét (4.232 ft) tới 2,910 m (9,547 ft) tại Núi Blakiston. Nó tạo ra nhiều con đường mòn danh lam thắng cảnh, trong đó có Đường mòn Hồ Crypt. Trong giai đoạn 2011/2012, Vườn quốc gia Các hồ Waterton đã có 400.520 khách tham quan.

Địa danh này cũng là chủ đề của một bộ phim ngắn được sản xuất vào năm 2011 của Dự án công viên quốc gia (National Parks Project), của đạo diễn Peter Lynch và ghi bàn của Cadence Weapon, Laura Barrett và Mark Hamilton.

Người dẫn chương trình truyền hình người Mỹ David Letterman trong chương trình phỏng vấn với Melissa McCarthy vào thứ 2 ngày 24 tháng 6 năm 2013 tập phim Late Night with David Letterman đã nhắc tới vườn quốc gia này. Trong một cuộc phỏng vấn với Melissa McCarthy, ông đã nói với cô ấy ", khi bạn đi đến Montana, bạn phải đi qua phía Bắc Glacier... và sau đó sẽ tới được Vườn quốc gia Waterton, một phần của Công viên hòa bình quốc tế Waterton-Glacier. Đó là cảnh quan tuyệt đẹp" Các báo giá được bao phủ bởi nhiều hãng tin Canada.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Parks Canada website
 Travel Guide for Waterton Lakes Park in Alberta, Canada
 Waterton Activities & Accommodation Guide in Alberta, Canada
 Waterton Lakes National Park Accommodation Alberta, Canada
 Waterton Lakes National Park from Canadianrockies.net
 Prince of Wales Hotel website
 A brief history of the Park
 Hiking Trails in Waterton National Park

Vườn quốc gia Canada
Di sản thế giới tại Canada
IUCN Loại II
Khu dự trữ sinh quyển Canada


title: The Quarrymen

text:
The Quarrymen (hay còn được viết thành The Quarry Men) là nhóm nhạc skiffle và rock and roll của Anh, được thành lập bởi John Lennon vào năm 1956 tại Liverpool và sau này trở thành The Beatles vào năm 1960. Vốn được cấu trúc từ Lennon và một vài người bạn thân, tên ban nhạc được lấy theo tên của trường trung học Quarry Bank, nơi mà họ theo học. Mẹ của Lennon, bà Julia, là người dạy cậu chơi banjo và chỉ cho cậu và Eric Griffiths cách lên dây đàn guitar theo kiểu banjo và một số hợp âm cùng ca khúc đơn giản đầu tiên.

Ban nhạc skiffle của Lennon có một thời gian ngắn mang tên The Blackjacks song lúc đó chưa có được bất kể buổi trình diễn nào. Có vài tài liệu cho rằng chính Lennon là người đổi tên nhóm, song có tài liệu khác lại cho rằng Pete Shotton mới là người gợi ý ra tên này. The Quarrymen thường chơi tại các buổi tiệc, các buổi dạ hội hay chiếu phim của trường, và trở thành nhóm skiffle nghiệp dư có tiếng trước khi Paul McCartney gia nhập nhóm vào tháng 10 năm 1957. George Harrison vào nhóm sau đó vào khoảng đầu năm 1958 theo lời giới thiệu từ McCartney cho dù Lennon ban đầu đã kịch liệt phản đối do e ngại rằng Harrison (lúc đó mới 14 tuổi) còn quá nhỏ. Cả Paul lẫn George đều là học sinh từ trường nam sinh danh giá của thành phố Liverpool.

Ban nhạc tiến hành thu những bản thu thử đầu tiên vào năm 1958 với việc hát lại ca khúc của Buddy Holly là "That'll Be the Day", cùng với đó là bài "In Spite of All the Danger" sáng tác bởi McCartney và Harrison. Tới năm 1960, ban nhạc trải qua nhiều lần đổi tên. Sau khi Lennon tuyển người bạn học cùng trường nghệ thuật là Stuart Sutcliffe vào nhóm, họ quyết định lấy tên là Silver Beetles và vài tên liên quan khác, trước khi cuối cùng chọn The Beatles là tên gọi chính thức vào tháng 8 cùng năm khi họ lần đầu được mời tới diễn ở Hamburg, Đức.

Vào năm 1997, 5 thành viên đầu tiên của nhóm (trừ Lennon đã qua đời) đã tái hợp để trình diễn kỷ niệm nhân dịp 40 năm cuộc gặp lịch sử giữa McCartney và Lennon. Ban nhạc quyết định tiếp tục chơi nhạc, và kể từ năm 1998, họ vẫn đi trình diễn trên khắp thế giới. Griffiths qua đời vào năm 2005, còn Shotton hiện nay không còn theo diễn nữa vì lý do sức khỏe. Tới năm 2011, 3 thành viên còn lại vẫn tiếp tục các tour diễn của mình dưới tên The Quarrymen.

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài
 The Quarrymen official website
List of concerts
Catherine E. Doyle: "From Blackjacks to Beatles: How the Fab Four Evolved"
The Quarrymen's First Recordings

The Beatles
Ban nhạc Vương quốc Liên hiệp Anh
Ban nhạc rock Anh
Nghệ sĩ của Apple Records
Ban nhạc thập niên 1950
Ban nhạc thập niên 1990
Ban nhạc thập niên 2000
Ban nhạc thập niên 2010
Khởi đầu năm 1956 ở Anh
Lịch sử The Beatles


title: Lãnh địa Giáo hoàng

text:
Lãnh địa Giáo hoàng hay Nhà nước Giáo hoàng (tiếng Ý: Stato Pontificio; tiếng Anh: Papal States), tên gọi chính thức là Nhà nước Giáo hội hay Quốc gia Giáo hội (tiếng Ý: Stato della Chiesa, phát âm tiếng Ý: ; tiếng Latinh: Status Ecclesiasticus; cũng là Dicio Pontificia; tiếng Anh: State of the Church), là một lãnh thổ ở Bán đảo Ý nằm dưới quyền cai trị trực tiếp của Giáo hoàng từ năm 756 đến năm 1870. Đây là một trong những quốc gia lớn nhất từng tồn tại trên Bán đảo Ý từ thế kỷ VIII cho đến khi Vương quốc Sardegna thống nhất bán đảo này bằng cách chinh phục và kết thúc vào năm 1861 và dứt điểm vào năm 1870 để lập ra Vương quốc Ý.

Trong thời kỳ Phục hưng, lãnh thổ của giáo hội đã mở rộng rất nhiều và Giáo hoàng trở thành một trong những nhà cai trị thế tục quan trọng nhất của Ý cũng như người đứng đầu Giáo hội. Ở thời kỳ đỉnh cao của mình, Lãnh địa Giáo hoàng đã bao phủ hầu hết các vùng Lazio (bao gồm cả Rome), Marche, Umbria và Romagna và một phần của Emilia thuộc nước Ý hiện nay. Những tài sản này được coi là biểu hiện của quyền lực nhất thời của Giáo hoàng, trái ngược với quyền lực tối cao trong giáo hội của ngài.

Tuy nhiên, đến năm 1861, phần lớn lãnh thổ của Lãnh địa Giáo hoàng đã bị Vương quốc Ý của Victor Emmanuel II chinh phục. Chỉ có Lazio, bao gồm Rome, vẫn nằm dưới sự kiểm soát tạm thời của Giáo hoàng. Năm 1870, Giáo hoàng mất Lazio cũng như Rome, và không còn kiểm soát bất kỳ lãnh thổ thực tế nào. Ngoại trừ Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, nơi ở của Giáo hoàng và các toà nhà liên quan xung quanh Đồi Vatican thuộc thành phố Rome, mà nhà nước Ý mới không chiếm đóng về mặt quân sự, mặc dù đã sáp nhập. Năm 1929, lãnh tụ Phát xít Ý Benito Mussolini, người đứng đầu Chính phủ Ý, đã chấm dứt vấn đề "Tù nhân ở Vatican" bằng cách đàm phán và ký kết Hiệp ước Lateran. Hiệp ước này đã công nhận quyền của Toà thánh đối với một lãnh thổ với diện tích tương đương với 0,44 km2 mà ngày nay được biết đến là Thành Vatican, một quốc gia có chủ quyền với diện tích nhỏ nhất thế giới nằm bên trong thủ đô Rome của nước Ý.

Tên gọi
Các lãnh địa Giáo hoàng còn được gọi chung là Nhà nước Giáo hoàng, mặc dù số nhiều thường được sử dụng phổ biến, nhưng số ít thì đúng hơn, vì nó được dùng cho một chính thể thống nhất hơn là một liên minh cá nhân đơn thuần. Ngoài ra nó còn được gọi với nhiều tên gọi khác nhau như: các lãnh địa Giáo hội, các lãnh địa La Mã... ở một mức độ nào đó, tên dùng được thay đổi theo sở thích và thói quen của các ngôn ngữ châu Âu mà nó được thể hiện.

Lịch sử

Nguồn gốc

Trong 300 năm đầu tiên, Giáo hội bị Đế chế La Mã đàn áp và không được công nhận, không thể giữ hoặc chuyển nhượng tài sản. Các hội chúng ban đầu nhóm họp trong những căn phòng của những gia đình khá giả, và một số nhà thờ ban đầu, nằm ở ngoại ô của Rome cổ đại, được giữ như tài sản của các cá nhân, thay vì bởi chính Giáo hội. Tuy nhiên, tài sản do các thành viên riêng lẻ của Giáo hội nắm giữ trên danh nghĩa hoặc thực tế thường được coi là tài sản thừa kế chung được chuyển tiếp cho người thừa kế hợp pháp của tài sản đó, thường là các phó tế cao cấp, những người phụ tá cho Giám mục địa phương. Nói chung khối tài sản này gọp chung lại thì khá lớn, vì nó không chỉ có những ngôi nhà ở Rome, hoặc lân cận mà còn bao gồm các điền trang trên khắp nước Ý...

Hệ thống này bắt đầu thay đổi dưới thời trị vì của Constantinus Đại đế, người đã công nhận sự hợp pháp của Cơ đốc giáo trong Đế chế La Mã, và trao trả lại bất kỳ tài sản nào đã bị tịch thu trước đó. Cung điện Lateran là khoản quyên góp mới quan trọng đầu tiên cho Nhà thờ, đây có lẽ là một món quà từ chính Constantinus Đại đế.

Các khoản quyên góp sau đó chủ yếu nằm trên Bán đảo Italia, nhưng một số khác cũng có ở các tỉnh của Đế chế La Mã. Tuy nhiên, Giáo hội nắm giữ tất cả những vùng đất này như một chủ đất tư nhân, chứ không phải là một thực thể có chủ quyền. Sau sự sụp đổ của Đế chế Tây La Mã, vị trí Giáo hoàng ngày càng bị đe doạ và dễ bị tổn thương. Khi quyền lực trung ương của La Mã tan rã trong suốt cuối thế kỷ V, quyền kiểm soát trên Bán đảo Ý liên tục bị đổi chủ, rơi vào tay người Arian dưới thời trị vì của Odoacer và sau đó là người Ostrogoth. Tổ chức Giáo hội ở Ý do Giáo hoàng đứng đầu đã đệ trình lên chính quyền đương thời khẳng định quyền tối cao của mình trong toàn thể Giáo hội.

Nền móng của Nhà nước Giáo hoàng với tư cách là một thực thể chính trị có chủ quyền đã được bắt đầu từ thế kỷ VI. Năm 535, Đế chế Đông La Mã - được hầu hết các nhà sử học gọi là Đế chế Byzantine để phân biệt chính thể Chính thống nói tiếng Hy Lạp và có thủ phủ tại Constantinople với Đế chế Tây La Mã của Công giáo nói tiếng Latinh cai trị từ Rome - dưới thời Hoàng đế Justinianus I, đã tái chiếm Ý kéo dài vài thập kỷ và tàn phá các cấu trúc chính trị, kinh tế của Ý. Sau đó vào năm 568, người Lombard tiến vào Bán đảo Ý từ phía Bắc, thành lập một vương quốc Ý, và trong 2 thập kỷ tiếp theo, họ đã chinh phục phần lớn lãnh thổ Ý do Byzantine cai trị trước đó. Đến thế kỷ VII, quyền lực của Byzantine chủ yếu giới hạn trong một dãi chéo chạy từ Ravenna, nơi đặt đại diện của hoàng đế, đến Rome và về phía Nam tới Naples, cộng với các vùng ven biển. Phía Bắc Naples, dãi kiểm soát của Byzantine đã bị thu hẹp và biên giới của "hành lang Rome-Ravenna" đã cực kỳ hẹp.

Với quyền lực cai trị của Byzantine ở phần lãnh thổ còn lại thuộc Đông Bắc bán đảo, Giáo hoàng với tư cách là chủ đất lớn nhất và là nhân vật có uy tín nhất ở Ý, mặc nhiên bắt đầu đảm nhận phần lớn quyền cai trị mà Byzantine không thể thực hiện ở các khu vực xung quanh thành phố Rome. Trong khi các Giáo hoàng vẫn là "thần dân La Mã" về mặt pháp lý, dưới quyền của Byzantine, tuy nhiên trên thực tế thì Công quốc Roma, một khu vực gần tương đương với Latium ngày nay, đã trở thành một quốc gia độc lập do Giáo hoàng cai trị.

Sự độc lập của Giáo hội phần lớn đến từ việc người dân ủng hộ đối với vị trí của Giáo hoàng ở Ý, đã cho phép nhiều Giáo hoàng khác nhau chống lại ý muốn của hoàng đế Byzantine: Thậm chí Giáo hoàng Grêgôriô II đã ra Vạ tuyệt thông cho Hoàng đế Leon III trong Cuộc tranh cãi Iconoclastic. Tuy nhiên, Giáo hoàng và các đại diện của Hoàng đế Byzantine ở Ý vẫn làm việc cùng nhau để kiểm soát sức mạnh đang lên của người Lombard ở bán đảo. Tuy nhiên, khi quyền lực của Byzantine suy yếu, Giáo hoàng đảm nhận một vai trò ngày càng lớn trong việc bảo vệ Rome khỏi người Lombard, vì không sở hữu quyền lực quân sự, nên Giáo hoàng chủ yếu đạt được mọi thứ thông qua ngoại giao. Dấu mốc quan trọng nhất trong việc thành lập Nhà nước Giáo hoàng là thoả thuận về ranh giới được thể hiện trong Lễ hiến tặng Sutri của Vua Lombard Liuprand (728) cho Giáo hoàng Grêgôriô II.

Hiến tặng của Pepin

Khi Lãnh địa của Đế quốc Đông La Mã ở Bán đảo Ý (Exarchate of Ravenna) rơi vào tay của người Lombard vào năm 751, Công quốc Roma hoàn toàn bị chia cắt khỏi Đế chế Byzantine, nhưng về mặt lý thuyết thì nó vẫn là một phần của đế chế. Các Giáo hoàng đã nỗ lực trong ngoại giao để đảm bảo sự ủng hộ của người Frank. Năm 751, Giáo hoàng Dacaria đã phong cho Pépin Lùn làm vua thay cho vị vua bù nhìn của Vương triều Merovee Childeric III. Người kế vị Giáo hoàng Dacaria là Giáo hoàng Stêphanô II, đã phong cho Pepin danh hiệu "Patrician of the Romans". Pepin đã dẫn đầu một đội quân Frank vào Ý vào năm 754 và 756. Pepin đã đánh bại người Lombard - nắm quyền kiểm soát miền bắc nước Ý - và dâng tặng cho Giáo hoàng những tài sản trước đây thuộc về Exarchate của Ravenna (lãnh thổ mà Đế quốc Đông La Mã kiểm soát ở Ý).

Năm 781, Charlemagne đã hệ thống hoá các khu vực mà Giáo hoàng sẽ được trao chủ quyền: Công quốc Roma là trung tâm và là thủ phủ của các Giáo hoàng, nhưng lãnh thổ sau đó được mở rộng ra bao gồm Ravenna, Công quốc Pentapolis, Công quốc Benevento, Toscana, Corse, Lombardy, và một số thành phố của Ý. Sự hợp tác đôi bên cùng có lợi giữa Giáo hoàng và triều đại Carolingian lên đến đỉnh điểm vào năm 800, khi Giáo hoàng Lêô II phong cho Charlemagne làm Hoàng đế của người La Mã.

Mối quan hệ với Đế chế La Mã Thần thánh

Bản chất chính xác của mối quan hệ giữa các Giáo hoàng và hoàng đế - và giữa Nhà nước Giáo hội và Đế chế là không rõ ràng. Người ta không biết liệu các Lãnh địa Giáo hoàng có phải là một vương quốc riêng biệt, mà Giáo hoàng là người cai trị hay không, hay chỉ đơn thuần là một phần của Đế chế Frankish, trong đó vai trò của Giáo hoàng là kiểm soát hành chính như được đề xuất trong chuyên luận cuối thế kỷ IX "Libellus de imperatoria potestate in urbe Roma", hoặc liệu các Hoàng đế La Mã Thần thánh có phải là đại diện của Giáo hoàng (như một loại Lãnh chúa) cai trị Các quốc gia Cơ đốc giáo (Christendom), trong đó Giáo hoàng chỉ chịu trách nhiệm trực tiếp về các khu vực Rome và các nhiệm vụ tinh thần.

Các sự kiện vào thế kỷ IX đã làm trì hoãn cuộc xung đột quyền lời. Đế chế La Mã Thần thánh của người Frank đã sụp đổ khi lãnh thổ của nó đã bị chia nhỏ cho các cháu của Charlemagne. Quyền lực của hoàng gia ở Bán đảo Ý suy yếu và uy tín của Giáo hoàng giảm sút. Điều này dẫn đến sự gia tăng quyền lực của giới quý tộc La Mã địa phương, và quyền kiểm soát các Lãnh địa Giáo hoàng trong đầu thế kỷ X đã rơi vào tay của một gia đình quý tộc quyền lực và thối nát, Theophylacti. Thời kỳ này sau đó được gọi là Saeculum obscurum ("thời đại đen tối"), và đôi khi được coi là "rule by harlots".

Trên thực tế thì các Giáo hoàng không thể thực hiện chủ quyền hiệu quả đối với toàn bộ lãnh thổ rộng lớn và nhiều đồi núi của Nhà nước Giáo hội, và các khu vực này vẫn duy trì hệ thống chính quyền cũ của mình, với nhiều lãnh địa và hầu quốc nhỏ, mỗi lãnh thổ đều đóng kiên cố vào một rocca - thành trì hoặc pháo đài kiên cố, thường nằm trên đỉnh đồi, trên thực tế một rocca có thể không lớn hơn một trang trại, những rocca lớn hơn sẽ được gọi là castello.

Qua một số chiến dịch vào giữa thế kỷ X, nhà cai trị người Đức Otto I đã chinh phục miền Bắc nước Ý; Giáo hoàng Gioan XII đã phong cho ông làm Hoàng đế (người đầu tiên đăng quang sau hơn 40 năm) và hai người đã phê chuẩn Văn bằng Ottonianum, theo đó hoàng đế trở thành người bảo đảm cho nền độc lập của Lãnh địa Giáo hoàng. Tuy nhiên, trong hai thế kỷ tiếp theo, các Giáo hoàng và hoàng đế đã tranh cãi về nhiều vấn đề, và các nhà cai trị Đức thường coi Lãnh địa Giáo hoàng như một phần lãnh thổ của Đế quốc La Mã Thần thánh. Sau cuộc Cái cách Gregorian đã giúp giải phóng việc quản lý Giáo hội khỏi sự can thiệp của Đế chế La Mã Thần thánh, từ đó tính độc lập của Lãnh địa Giáo hoàng càng ngày càng tăng lên. Sau khi Triều đại Hohenstufen bị diệt vong, các hoàng đế Đức hiếm khi can thiệp vào công việc của Ý. Để đối phó với cuộc đấu tranh gữa Guelphs và Ghibellines, Hiệp ước Venice chính thức công nhận sự độc lập của Lãnh địa Giáo hoàng khỏi Đế quốc La Mã Thần thánh vào năm 1177. Đến năm 1300, Lãnh địa Giáo hoàng, cùng các công quốc và thân vương quốc trên Bán đảo Ý đã kiểm soát quyền cai trị độc lập của mình một cách hiệu quả.

Giáo hoàng ở Avignon

Từ năm 1305 đến năm 1378, các Giáo hoàng đều cư trú tại lãnh địa Avignon, được bao quanh bởi Provence và chịu ảnh hưởng bởi các vị vua Pháp. Thời kỳ này được gọi là "Avignonese" hay "Babylonian Captivity". Thành phố Avignon đã được thêm vào Lãnh địa Giáo hoàng; nó vẫn thuộc sở hữu của các Giáo hoàng trong khoảng 400 năm nữa, ngay cả sau khi các Giáo hoàng quay trở lại Rome. Avignon bị chiếm giữ và sáp nhập vào nhà nước Pháp trong cuộc Cách mạng Pháp.

Phục hưng

Trong thời Phục hưng, lãnh thổ của Nhà nước Giáo hoàng mở rộng rất nhiều, đặc biệt là dưới thời các Giáo hoàng Alexanđê VI và Giáo hoàng Giuliô II. Giáo hoàng trở thành một trong những nhà cai trị thế tục quan trọng nhất của Ý cũng như người đứng đầu Giáo hội, ký kết các hiệp ước với các vị vua khác và chống lại các cuộc chiến tranh. Tuy nhiên, trên thực tế, hầu hết các Lãnh địa Giáo hoàng vẫn chỉ do Giáo hoàng kiểm soát trên danh nghĩa, và phần lớn lãnh thổ được cai trị bởi các thân vương nhỏ. Quyền kiểm soát luôn luôn bị tranh cãi; thực sự thì phải đến thế kỷ XVI, Giáo hoàng mới có quyền kiểm soát thực tế đối với tất cả các lãnh thổ của mình.

Các trách nhiệm của Giáo hoàng thường bị xung đột. Nhà nước Giáo hoàng đã tham gia vào ít nhất 3 cuộc chiến trong hai thập kỷ đầu của thế kỷ XVI. Giáo hoàng Giuliô II, "Giáo hoàng chiến binh", đã chiến đấu thay mặt họ.

Cải cách Kháng nghị
Cuộc Cải cách Kháng nghị bắt đầu vào năm 1517. Năm 1527, trước khi Đế quốc La Mã Thần thánh chiến đấu với những người theo đạo Tin lành, quân đội trung thành với Hoàng đế Charles V đã cướp phá tàn bạo thành Rome và bỏ tù Giáo hoàng Clêmentê VII, như một kết quả phụ của các cuộc chiến tranh giành Lãnh địa Giáo hoàng. Vì vậy, mà Clêmentê VII buộc phải từ bỏ Parma, Modena, và một số lãnh thổ nhỏ hơn. Một thế hệ sau, quân đội của Vua Felipe II của Tây Ban Nha đã đánh bại quân đội của Giáo hoàng Phaolô IV vì cùng một vấn đề.

Thời kỳ này chứng kiến sự hồi sinh dần dần quyền lực tạm thời của Giáo hoàng tại các Lãnh địa Giáo hoàng. Trong suốt thế kỷ XVI, các thái ấp hầu như độc lập như Rimini (thuộc sở hữu của gia đình Malatesta) đã được đưa trở lại dưới sự kiểm soát của Giáo hoàng. Năm 1512, Giáo hội sáp nhập Parma và Piacenza, năm 1545 trở thành một giáo quyền độc lập dưới quyền một người con trai ngoài giá thú của Giáo hoàng Phaolô III. Quá trình này lên đến đỉnh điểm trong việc giành lại Công quốc Ferrara vào năm 1598,  và Công quốc Urbino vào năm 1631.

Vào thế kỷ XVIII, Lãnh địa Giáo hoàng phát triển đến mức cực đại, bao gồm phần lớn miền Trung nước Ý ngày nay - Latium, Umbria, Marche và các Legation của Ravenna, Ferrara và Bologna kéo dài về phía Bắc đến Romagna. Nó cũng bao gồm các vùng đất nhỏ Benevento và Pontecorvo ở miền Nam nước Ý, cũng như Comtat Venaissin lớn hơn xung quanh Avignon ở miền Nam nước Pháp.

Thời đại Napoleon

Cách mạng Pháp đã ảnh hưởng đến các lãnh thổ của Giáo hoàng cũng như Giáo hội La Mã nói chung. Năm 1791, sau một cuộc bầu cử ở Comtat Venaissin và Avignon, lực lượng của Cách mạng Pháp đã chiếm đóng lãnh thổ này.  Sau đó, với cuộc xâm lược của Đệ Nhất Cộng hòa Pháp vào Bán đảo Ý năm 1796, Legation (lãnh thổ phía Bắc của Lãnh địa Giáo hoàng ) đã bị chiếm giữ và trở thành một phần của Cộng hòa Cisalpine.

Hai năm sau, quân Pháp xâm chiếm khu vực còn lại của Lãnh địa Giáo hoàng và tướng Louis Alexandre Berthier đã tuyên bố thành lập Cộng hòa La Mã trên lãnh thổ này vào tháng 2/1798.  Giáo hoàng Piô VI đã trốn đến Siena, và chết trong quá trình lưu vong ở Valence (Pháp) năm 1799.  Chế độ Tổng tài Pháp đã cho khôi phục lại Lãnh địa Giáo hoàng vào tháng 6/1800 và Giáo hoàng Piô VII mới được bầu lên cư trú tại Roma, nhưng Đệ Nhất Đế chế Pháp dưới thời Napoleon Bonaparte đã tái xâm lược vào năm 1808, và vào ngày 17/05/1809, phần còn lại của Lãnh địa Giáo hoàng đã bị sáp nhập vào Pháp , để lập ra các tỉnh Tibre và Trasimène.

Sau sự sụp đổ của hệ thống Napoleon vào năm 1814, Đại hội Viên chính thức cho khôi phục lại Lãnh địa Giáo hoàng (nhưng không bao gồm Contat Venaissin hay Avignon).

Từ năm 1814 cho đến khi Giáo hoàng Grêgôriô XVI qua đời vào năm 1846, các Giáo hoàng đã tuân theo chính sách phản động tại Lãnh địa Giáo hoàng. Ví dụ, thành phố Roma duy trì khu Do Thái cuối cùng ở Tây Âu. Người ta hy vọng rằng điều này sẽ thay đổi khi Giáo hoàng Piô IX (tại vị 1846 - 1878) kế vị Giáo hoàng Grêgôriô XVI và bắt đầu đưa ra các cải cách tự do.

Thống nhất Ý

Chủ nghĩa dân tộc của Ý đã được khơi dậy trong thời kỳ Napoléon nhưng mọi thứ đã tiêu tan bởi Đại hội Viên (1814–15), họ muốn khôi phục lại hiện trạng Bán đảo Ý trước thời Napoléon: phần lớn miền Bắc nước Ý nằm dưới sự cai trị của các nhánh nhỏ của Nhà Habsburg và Nhà Bourbon. Lãnh địa Giáo hoàng ở miền Trung nước Ý và Vương quốc Hai Sicilia của Nhà Bourbon ở miền Nam đều được khôi phục. Sự phản đối phổ biến đối với giới cầm quyền tu sĩ tham nhũng đã dẫn đến nhiều cuộc nổi dậy, nhưng sau đó bị dập tắt bởi sự can thiệp của Đế quốc Áo.

Cuộc Cách mạng dân tộc chủ nghĩa và tự do năm 1848 đã ảnh hưởng phần lớn lên châu Âu. Vào tháng 2/1849, một nước Cộng hoà La Mã đã được tuyên bố thành lập tại Roma  và Giáo hoàng Piô IX phải rời khỏi thành phố. Cuộc cách mạng bị dập tắt với sự giúp đỡ của Pháp vào năm 1849 và Giáo hoàng Piô IX chuyển từ khuyên hướng tự do sang đường lối bảo thủ. Cho đến khi ông trở lại Roma vào năm 1850, Lãnh địa Giáo hoàng được cai quản bởi một nhóm Hồng y được gọi là Tam đầu chế Đỏ (Red Triumvirate).

Chiến tranh Áo-Sardinia năm 1859 kết thúc, Vương quốc Sardegna-Piedmont của Nhà Savoy đã sáp nhập Lombardy vào lãnh thổ của mình, trong khi Giuseppe Garibaldi lật đổ chế độ quân chủ của Nhà Bourbon cai trị Vương quốc Hai Sicilia ở phía Nam. Sợ rằng Garibaldi sẽ lập chính phủ cộng hòa, Chính phủ Sardegna-Piedmont đã thỉnh cầu Hoàng đế Pháp Napoleon III cho phép gửi quân qua Lãnh địa Giáo hoàng để giành quyền kiểm soát miền Nam Bán đảo Ý. Pháp đồng ý với điều kiện thành Roma không bị quấy phá.

Vào năm 1860, phần lớn khu vực đã nổi dậy chống lại sự cai trị của Giáo hoàng, Vương quốc Sardegna-Piedmont dã chinh phục 2/3 phía Đông của Lãnh địa Giáo hoàng và củng cố quyền lực của mình ở phía Nam. Bologna, Ferrara, Umbria, Marche, Benevento và Pontecorvo đều bị sáp nhập vào tháng 11 cùng năm. Mặc dù đã mất nhiều lãnh thổ, nhưng Giáo hoàng vẫn kiểm soát Latium và các khu vực rộng lớn phía Tây Bắc của Roma.

Một Vương quốc Ý thống nhất được tuyên bố thành lập vào tháng 3/1861, Quốc hội Ý đầu tiên đã nhóm họp tại Turin, cố đô của Vương quốc Sardegna-Piedmont, tuyên bố Roma là thủ đô của Vương quốc. Tuy nhiên, chính phủ mới của Ý không thể chiếm giữ thành phố vì một đơn vị đồn trú của Đệ Nhị Đế chế Pháp đang hiện diện ở Roma để bảo vệ Giáo hoàng Piô IX.

Năm 1870, cơ hội để Vương quốc Ý sáp nhập toàn bộ Lãnh địa Giáo hoàng đã đến. Sự bùng nổ của Chiến tranh Pháp-Phổ vào tháng 7 đã khiến Napoleon III phải cho rút toàn bộ quân Pháp đồn trú ở Roma về, và sự sụp đổ của Đệ Nhị Đế chế Pháp sau Trận Sedan đã tước bỏ quyền bảo hộ của Pháp ở Lãnh địa Giáo hoàng.

Vua Victor Emmanuel II ban đầu nhắm đến một cuộc chinh phục thành phố trong hòa bình và đề xuất gửi quân vào Roma, dưới chiêu bài đề nghị bảo vệ Giáo hoàng. Khi bị Giáo hoàng từ chối, Vương quốc Ý đưa ra lời tuyên chiến vào ngày 10/09/1870, và Quân đội Ý, do Tướng Raffaele Cadorna chỉ huy, đã vượt qua biên giới vào lãnh thổ của Giáo hoàng vào ngày 11/09 và tiến chậm về phía Roma.

Quân đội Ý đã đến được Bức tường Aurelian vào ngày 19/09 và đặt thành Roma trong tình trạng bị bao vây. Mặc dù đội quân nhỏ bé của Giáo hoàng không có khả năng bảo vệ thành phố, nhưng Giáo hoàng Piô IX đã ra lệnh cho họ tiến hành nhiều động thái hơn để nhấn mạnh rằng Vương quốc Ý đang tiến vào Roma bằng vũ lực chứ không phải được Giáo hoàng đồng ý. Điều này tình cờ phục vụ các mục đích của Nhà nước Ý và làm nảy sinh huyền thoại về Vụ đột nhập Porta Pia, sự kiện này đã phá hủy bức tường 1600 năm tuổi.

Giáo hoàng Piô IX đã ra lệnh cho chỉ huy lực lượng của Giáo hoàng hạn chế việc phòng thủ thành phố để tránh đổ máu. Thành phố bị chiếm vào ngày 20/09/1870. Roma và những gì còn lại của Lãnh địa Giáo hoàng đã bị sát nhập vào Vương quốc Ý sau một cuộc Trưng cầu dân ý vào tháng 10 năm sau. Điều này đánh dấu sự cáo chung của Lãnh địa Giáo hoàng.

Mặc dù trên thực tế Giáo hoàng đã mất hết các quyền hành trên lãnh thổ của mình, nhưng Giáo hoàng không công nhận quyền lực của Vương quốc Ý, bác bỏ "Luật Bảo đảm" năm 1871, đặc biệt là bất kỳ đề xuất nào yêu cầu Giáo hoàng trở thành một chủ thể thuộc Vương quốc Ý. Thay vào đó, Giáo hoàng tự giam mình (xem Người tù ở Vatican) trong Điện Tông tòa và các công trình cổ xưa xung quanh được gọi là Thành phố Leonine, trên Đồi Vatican (Vatican Hill).

Vào những năm 1920, Giáo hoàng khi đó là Piô XI đã tuyên bố từ bỏ Lãnh địa Giáo hoàng. Ngày 11/02/1929, Hiệp ước Latêranô được ký kết với Vương quốc Ý (khi đó do Đảng Phát xít Quốc gia dưới quyền của Benito Mussolini ) đã tạo ra một nhà nước mới nằm trong lòng của thủ đô Roma chỉ với diện tích 0,44 km2, được cai trị thế tục bởi các Giáo hoàng cho đến ngày nay, với tên gọi chính thức là Toà Thánh Thiên Chúa giáo Vatican.

Thống đốc khu vực

Như tên gọi số nhiều của Papal States (Các Nhà nước Giáo hoàng), lãnh thổ này quy tụ nhiều thực thể khác nhau và họ vẫn giữ nguyên bản sắc vốn có trước đó của mình. Ở mỗi tỉnh, Giáo hoàng cử đến một đại diện, gọi lại Thống đốc (Gevernor), những đại diện này mang một số tước vị, bao gồm: "Đại sứ của Giáo hoàng" hay "Tông truyền" (Papal legate/Apostolic legate) như ở Công quốc cũ của Benevento, hoặc ở Bologna, Romagna, và Ancona. Ngoài ra còn có "Đại biểu của Giáo hoàng" (Papal delegate), như ở Công quốc Pontecorvo và Tỉnh Campagna và Maritime. Các tước hiệu khác như "Đại diện của Giáo hoàng" (Papal Vicar), "Tổng đại diện" (Vicar Genegal) và một số danh hiệu quý tộc khác, chẳng hạn như "Bá tước" hoặc thậm chí là "Thân vương" đã được sử dụng. Tuy nhiên, trong suốt lịch sử của Lãnh địa Giáo hoàng, nhiều lãnh chúa và thậm chí cả những thủ lĩnh băng cướp đã kiểm soát các thành phố và công quốc nhỏ mà không nhận được bất kỳ danh hiệu nào từ Giáo hoàng.

Quân đội Giáo hoàng

Trong suốt lịch sử của mình, Lãnh địa Giáo hoàng đã duy trì các lực lượng quân sự bao gồm những người tình nguyện và lính đánh thuê, bao gồm cả các đơn vị quân đội Công giáo. Từ năm 1860 đến năm 1870, Quân đội Giáo hoàng (tiếng Ý là Esercito Pontificio) bao gồm hai trung đoàn bộ binh Ý được tuyển chọn tại địa phương, hai trung đoàn Thụy Sĩ và một tiểu đoàn quân tình nguyện Ireland, cộng với pháo binh và lính kéo. Năm 1861, một quân đoàn tình nguyện Công giáo quốc tế, được gọi là Papal Zouaves theo tên một loại bộ binh gốc Algeria thuộc địa của Pháp, và bắt chước kiểu đồng phục của họ, được thành lập. Chủ yếu bao gồm các tình nguyện viên đến từ Hà Lan, Pháp và Bỉ, quân đoàn này đã phục vụ chống lại quân Áo đỏ của Giuseppe Garibaldi, những người yêu nước Ý, và cuối cùng là với lực lượng của Vương quốc Ý mới thống nhất.

Quân đội Giáo hoàng bị giải tán vào năm 1870, chỉ còn lại Đội Vệ binh Palatine, đội này cũng bị giải tán vào ngày 14/09/1970 bởi Giáo hoàng Piô VI; Đội Vệ binh Quý tộc, cũng giải tán vào năm 1970; và Lực lượng Vệ binh Thụy Sĩ vẫn tiếp tục đóng vai trò như một đơn vị nghi lễ tại Vatican và là lực lượng bảo vệ của Giáo hoàng.

Một lực lượng Hải quân nhỏ của Giáo hoàng cũng được duy trì, đóng tại Civitavecchia trên bờ biển phía Tây và Ancona ở phía Đông. Với sự sụp đổ của các Lãnh địa Giáo hoàng vào năm 1870, những con tàu cuối cùng của đội tàu đã được lên đường đến Pháp, nơi chúng được bán lại sau cái chết của Giáo hoàng Piô IX.

Đọc thêm
 Người tù ở Vatican
 Thành Vatican
 Vittorio Emanuele II của Ý
 Giuseppe Garibaldi

Tham khảo

Chấm dứt năm 1870
Cựu quốc gia trên bán đảo Ý
Giáo phận vương quyền
Giáo phận Công giáo Rôma
Cựu quốc gia châu Âu


title: Cessna C-106 Loadmaster

text:
Cessna C-106 Loadmaster (hay Cessna P260) là một loại máy bay vận tải quân sự hai động cơ của Hoa Kỳ trong thập niên 1940.

Biến thể
C-106
C-106A

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Chú thích

Tài liệu

C-106
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Máy bay vận tải
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ


title: Boeing C-108 Flying Fortress

text:
C-108 Flying Fortress là định danh của 4 chiếc máy bay ném bom hạng nặng B-17 Flying Fortress của Hoa Kỳ được hoán cải thành máy bay vận tải trong Chiến tranh thế giới II.

Biến thể
XC-108
YC-108
XC-108A
XC-108B
CB-17G
VB-17G

Quốc gia sử dụng

Không quân Lục quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (XC-108)

Xem thêm

Tham khảo

 Jablonski, Edward. Flying Fortress. Doubleday, 1965. (ISBN 0-385-03855-0)
 Wagner, Ray. American Combat Planes. Doubleday, 1982. (ISBN 0-930083-17-2)
 Encyclopedia of American Aircraft
 USAF Museum

Liên kết ngoài
 Encyclopedia of American Aircraft
 USAF Museum
 B-17E Desert Rat Restoration Project

C-0108 Flying Fortress
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Máy bay vận tải
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ