title: Jidaigeki

text:
Jidai-geki (thời đại kịch) là một thể loại phim điện ảnh, phim truyền hình hay kịch nói với bối cảnh là các thời kỳ trước cuộc Duy Tân Meiji (Minh Trị), trước thời Edo hoặc các thời kỳ trước đó trong lịch sử Nhật Bản. Từ "kịch" (geki) trong "thời đại kịch" không chỉ mang nghĩa là diễn kịch trên sâu khấu mà còn bao gồm cả phim điện ảnh và phim truyền hình. Thời đại kịch là một thể loại lớn trong phim điện ảnh, phim truyền hình hay kịch nói tại Nhật, đối lập với "hiện đại kịch" (Gendai-geki) với bối cảnh là xã hội đương đại.

Thể loại này cùng với tiểu thuyết thời đại (Jidai-shōsetsu) còn được gọi chung là "Mage-mono" hay "Chonmage-mono", trong đó Mage hay Chonmage là kiểu tóc đặc trưng của tầng lớp Samurai trong thời đại cũ và cũng là hình ảnh tượng trưng cho tầng lớp này.

Trong Jidai-geki, có loại kịch nói, phim ảnh với những cảnh đấu kiếm cao trào còn được gọi là Chambara (Chanbara). Danh xưng này bắt nguồn từ từ tượng thanh "chanchan barabara" mô tả tiếng đao kiếm va chạm nhau trong phim. Như vậy, Chambara là một phân nhánh nhỏ của Jidai-geki, trong đó Jidai-geki có thể hiểu nôm na là phim, kịch "cổ trang" đặc thù của nước Nhật, còn Chambara là phim, kịch với những màn đấu kiếm là cao trào của bộ phim, vở kịch, hay có thể hiểu nôm na là phim, kịch "kiếm hiệp".

Jidai-geki, Chambara thường được dịch sang Anh ngữ là "Samurai drama".
Nói theo nghĩa rộng thì các bộ phim Ninja cũng được xếp vào thể loại Jidai-geki, nhưng thường là được phân chia rạch ròi. Chỉ những bộ phim với đề tài là các Ninja nổi tiếng (không phân biệt hư cấu hay nhân vật lịch sử) trong thời Chiến quốc (Sengoku) và Edo mới được xếp vào hàng Jidai-geki.

Khái yếu

Jidai-geki là một thể loại lớn trong ngành công nghiệp giải trí Nhật Bản, hằng năm có rất nhiều bộ phim điện ảnh, truyền hình thuộc thể loại này được chế tác. Trong số đó, phổ biến là các tác phẩm với bối cảnh từ thời Heian cho đến thời Duy Tân Meiji, và đặc biệt là tập trung vào thời Edo.

Thời kỳ Edo là một dấu son trong lịch sử Nhật Bản với rất nhiều thành tựu về văn hóa, nghệ thuật, mỹ thuật cũng như võ nghệ, kiếm pháp với vô số kiếm sĩ lừng danh. Vì vậy nên thời kỳ Edo trở thành một đề tài khai thác lớn của Jidai-geki và có rất nhiều phim trường được dựng lên với để phục vụ mục đích quay những bộ phim với bối cảnh thuộc thời kỳ lịch sử này.

Tuy phim ảnh với bối cảnh lịch sử trước cuộc Duy Tân Meiji, các thời kỳ lịch sử trước đó đều được xếp vào thể loại Jidai-geki nhưng các bộ phim với bối cảnh thời cổ đại, thời Yayoi thì có y phục, đạo cụ và nội dung khác nhiều với các bộ phim Jidai-geki phổ biến (thời Edo). Ngoài ra còn có thể loại phim lịch sử (Rekishi-geki), nhưng phim lịch sử nước Nhật cũng được gọi chung là Jidai-geki còn phim lịch sử của các nước khác thì vẫn gọi là phim lịch sử. Trong cộng đồng các nước nói tiếng Anh, người ta dùng từ "period piece" hay "period drama" để chỉ về thể loại phim lịch sử tương đương với Jidai-geki của Nhật. Còn phim Jidai-geki Nhật Bản với những màn đấu kiếm là trung tâm thì gọi là Jidaigeki.

Trong Jidai-geki thường xuất hiện nhiều nhân vật lịch sử, các sự kiện từng xảy ra trong lịch sử nhưng tất cả đều được tiểu thuyết hóa, được gia công để đại chúng đương đại dễ dàng đón nhận. Các phim Jidai-geki thời kỳ đầu thường mô tả, phản ánh trung thực về sự phân biệt giai cấp, thân phận cũng như phân biệt nam nữ trong xã hội. Tuy nhiên, trong các phim Jidai-geki thời kỳ, người ta nghĩ đến việc làm khác đi để không gây cảm giác xa lạ trong xã hội hiện đại, do đó mới có việc các nhân vật nữ có nhiều chỗ đứng trong câu chuyện và góc nhìn của nhân vật chính cũng được thay đổi để phù hợp với giá trị quan hiện đại.

Nguồn gốc

Trong số các hình thức diễn kịch sân khấu tại Nhật thì Kabuki là một trong các loại hình có lịch sử phát triển sớm nhất, và các vở kịch Kabuki với nội dung là các sự kiện xảy ra từ thời Edo trở về trước được gọi là Jidai-mono (thời đại vật).　 Ngày nay, từ Jidai-mono được dùng để chỉ các loại tiểu thuyết, phim ảnh, diễn kịch nói chung với đề tài, bối cảnh từ thời Edo trở về trước.

Như đã nói trên, Jidai-geki (thời đại kịch) là một thể loại đặc chủng riêng của Nhật Bản, bao trùm ở các mặt kịch sân khấu, phim điện ảnh và phim truyền hình. Kịch sân khấu bắt đầu từ sau thời Duy Tân Meiji, còn lịch sử của Jidai-geki trong điện ảnh bắt đầu từ sau khi Makino Shōzō, người được mệnh danh là cha đẻ của điện ảnh Nhật Bản, dựng bộ phim Jidai-geki đầu tiên là "trận hợp chiến ở chùa Honnō" (Honnō-ji no kassen) vào năm 1908 (năm Meiji thứ 41), và lịch sử của phim truyền hình bắt đầu từ sau đệ nhị Thế chiến (sau 1945).

Vào thời Meiji, từ "tráng sĩ" (sōshi) còn được dùng để chỉ các nhà hoạt động tự do dân quyền. Năm 1888 (Meiji thứ 21) có "tráng sĩ" Sudō Sadanori thuộc đảng tự do khai sinh ra thể loại "kịch tráng sĩ" (Sōshi shibai) ở Ōsaka, sau thể loại này được Kawakami Otojirō phát triển thêm. Từ những năm Meiji 30 (1890) trở về sau, để phân biệt với kịch Kabuki truyền thống, báo giới Nhật Bản gọi Kabuki là "cựu phái kịch" (phái kịch cũ) còn "kịch tráng sĩ" là "tân phái kịch" (phái kịch mới). Đến năm 1906 lại có Hiệp hội văn hóa của Tsubouchi Shōyō và Shimamura Hōgetsu, năm 1909 có nhóm Osanai Kaoru, Ichikawa Danza đới thứ hai gọi hình thức diễn kịch chịu ảnh hưởng của kịch cận đại Âu châu của họ là "tân kịch"  nhằm phân biệt với cựu phái (Kabuki) và tân phái (kịch tráng sĩ).

Và như vậy, có thể thấy hình thức phân biệt Jidai-geki (thời đại kịch) và Gendai-geki (hiện đại kịch) khởi nguồn từ cách phân biệt từ kịch sân khấu thời Edo.

Về mảng điện ảnh, có thể nói trong thời kỳ đầu nó chịu khá nhiều ảnh hưởng từ cựu phái kịch (Kabuki). Thời Makino Shōzō còn làm việc cho hãng phim Yokota Shōkai ở Kyōto thì các vai nữ trong phim của ông đều do các diễn viên nam gọi là "onna-gata" đảm nhiệm. Mãi cho đến năm 1919 (Taishō thứ 8) thì đạo diễn Kaeriyama Norimasa mới áp dụng nhiều yếu tố của tân kịch vào điện ảnh với bộ phim "cô gái miền sơn cước" (miyama no otome) và khi Osanai Kaori được hãng Shōchiku Cinema mời về làm đạo diễn thì điện ảnh mới thoát khỏi tầm ảnh hững của cựu phái kịch. Miyama no otome là bộ phim Nhật đầu tiên có sự xuất hiện của diễn viên nữ đóng vai nữ.

Năm 1912 (Taishō thứ 11), hãng phim Yokota Shōkai hợp nhất với ba hãng khác, thành lập nên hãng Nikkatsu. Sau khi thành lập, hãng này vẫn tiếp tục sử dụng các diễn viên nam (onna-gata) cho các vai diễn nữ trong các bộ phim đề tài hiện đại (Gendai-geki) và mãi đến năm 1923, thời kỳ xảy ra vụ đại chấn Kantō thì Nikkatsu mới bắt đầu sản xuất Gendai-geki với các yếu tố tân kịch. Lúc đó, tên của hãng cũng phân làm hai, là "Nikkatsu kyū gekibu" (bộ phận cựu kịch Nikkatsu) chuyên làm phim Jidai-geki và "Nikkatsu shin gekibu" (bộ phận tân kịch Nikkatsu) chuyên sản xuất Gendai-geki.

Tại Tōkyō thì có hãng phim Kokusai Katsuei (gọi tắt là Kokkatsu) ở Sugamo cũng từng có thời kỳ chuyên sản xuất Jidai-geki, nhưng sau phá sản vì trào lưu tân kịch trong điện ảnh ngày càng được ưa chuộng nên nhân sự của họ bỏ về Kyōto. Đó là lý do vì sao các diễn viên, đạo diễn Jidai-geki phần lớn ở Kyōto còn những người làm Gendai-geki lại sống ở Tōkyō.
Cũng cần nói thêm rằng ngôi sao Jidai-geki đầu tiên là Onoe Matsu-no-suke. Ông từng đóng vai chính qua hơn 1000 bộ phim như Mito Kōmon, Araki Mata-uemon, Chūshingura,...

Từ năm 1920

Năm 1917, Sawada Shōjirō, vốn xuất thân từ tân kịch, đứng lên thành lập "Tân quốc kịch" (Shinkoku-geki) vốn là trung gian giữa cựu phái kịch, tân phái kịch và tân kịch, lại áp dụng những màn đấu kiếm trong Kabuki và hướng tới đại chúng. Tân quốc kịch được đại chúng đón nhận nồng nhiệt, và hai tựa kịch ăn khách của họ thời đó là "Tsukigata Hampeita" và "Kunisada Chūji" rất được yêu thích và sau được dựng thành phim.

Khoảng thời gian này, đạo diễn Makino Shōzō tách rời khỏi hãng phim Nikkatsu để hoạt động độc lập, lập hãng riêng là "sở đào tạo chế tác phim ảnh Makino", sau đổi tên thành Makino Production và đào tạo ra các ngôi sao như Bantō Tsuma-saburō, Arashi Kanjūrō, Tsukigata Ryū-no-suke và Kataoka Chiezō. Những người này sau lại đứng ra thành lập Bantō Tsuma-saburō Production và đào tạo ra hàng loạt những ngôi sao Jidai-geki khác. Bantō Tsuma-saburō cũng là người đầu tiên lập khu quay phim ở Uzumasa-mura, khu ngoại ô ở Kyōto và ngày nay là khu quay phim của hãng Tōei.

Từ giữa thập niên 1930 trở đi, nhờ kỹ thuật Talkie (đồng bộ hình ảnh và âm thanh) mà các rạp chiếu Jidai-geki cũng không còn sử dụng người đứng lồng tiếng sống cho phim nữa mà bộ phim đã có được tích hợp sẵn tiếng nói của diễn viên cũng như âm nhạc. Thời kỳ này còn thấy có phim Jidai-geki âm nhạc của đạo diễn Makino Masahiro là "trận ca chiến giữa uyên và ương" (Oshidora uta kassen).

Tuy nhiên vẫn còn tồn tại một lượng đạo diễn, diễn viên và khách xem tâm huyết với Jidai-geki câm, năm 1935 (Shōwa thứ 10) hãng phim Gokutō-eiga được thành lập ở thành phố Nishi-miya tỉnh Hyōgo và hãng Ichikawa Uta-emon Production ra đời ở tỉnh Nara. Hai hãng phim này đã sản xuất ra rất nhiều phim Jidai-geki câm cho đến khi giải tán.

Từ năm 1945 trở về sau

Kể từ sau chiến tranh Thái Bình Dương, Nhật Bản đầu hàng và đất nước được đặt dưới sự kiểm soát của tổng bộ tư lệnh tối cao Liên hợp quốc (GHQ). Dưới chính sách của phe chiếm đóng, những bộ phim vung đao múa kiếm (Jidai-geki, Chambara) bị xem là mang nặng tinh thần chủ nghĩa quân phiệt, những bộ phim tán thán chuyện báo thù của các Samurai bị cho là yếu tố gây nên lòng căm hận với Hoa Kỳ nên thể loại này bị cấm sản xuất trong một thời gian. Vào thời kỳ, chỉ những loại tiểu thuyết và phim ảnh được gọi là "Torimono-chō" với đề tài là điều tra, bắt bớ tội phạm của các vị quan giữ trật tự trị an thời Edo là được phép chấp bút và công chiếu.

Năm 1953, truyền hình Nhật Bản bắt đầu phát sóng và cũng cùng lúc đó, Jidai-geki chiếu trên truyền hình cũng bắt đầu được sản xuất. Năm 1963, đài truyền hình lớn nhất Nhật Bản là NHK bắt đầu phát sóng loạt phim Jidai-geki dài kỳ kéo dài cho đến hiện giờ là Taiga Drama. Kể từ đó, rất nhiều Jidai-geki được sản xuất cho đến ngày nay.

Trong bối cảnh các chương trình TV khác chuyển đổi sang dạng quay video thì Jidai-geki chiếu trên truyền hình vẫn chủ đạo với lối quay phim nhựa mãi cho đến nửa sau của thập niên 1990, và nó chiếm được một vị trí nhất định với nội dung mang hơi hướng của phim chiếu rạp nhiều hơn là phim truyền hình. Đây là một đặc điểm của Jidai-geki truyền hình và các loại phim thám tử, điều tra tội phạm và loạt phim Tokusatsu với các siêu nhân, người hùng.

Từ năm 1990 trở về sau

Đến những năm 1990 (thời Heisei) cùng với sự xuất hiện của thể loại phim truyền hình Trendy drama với đề tài chủ đạo là tình yêu nam nữ và những vấn đề trong xã hội đương đại thì Jidai-geki trở nên khó tiếp nhận hơn đối với tầng lớp xem đài trẻ tuổi. So với Gendai-geki thì việc dàn dựng Jidai-geki tốn kém hơn rất nhiều (khảo chứng lịch sử, kinh phí dẫn dụng tư liệu, tiền chế tác đạo cụ, phục trang, hóa trang...) và cảnh quan bị hủy hoại cùng với sự phát triển của xã hội nên rất khó bảo tồn các địa điểm quay phim cho đúng với bối cảnh các thời đại cũ. Ngoài ra việc thiếu vắng tầng lớp kế thừa trong đội ngũ sản xuất, đào tạo người không đủ và các tác phẩm đi vào lối mòn sáo rỗng nên Jidai-geki trên TV không còn được ưa chuộng, việc sản xuất và phát sóng thường bị lãng tránh. Tuy nhiên, nhu cầu về Jidai-geki chiếu rạp trong thời kỳ này lại khá cao nên các tác phẩm này cho đến giờ vẫn được các chương trình phát sóng lại có thu phí và mảng phân phối DVD, Video ưa chuộng.

Từ năm 2010 trở lại đây

Khuynh hướng chế tác Jidai-geki dành cho TV vẫn ngày càng giảm. Ngày 19 tháng 12 năm 2011, loạt Jidai-geki chiếu vào 8h tối thứ hai hàng tuần trên đài TBS là Mito Kōmon đã công chiếu tập cuối, kết thúc một chặng đường dài 42 năm lịch sử.
Đến năm 2010, Jidai-geki chiếu trên truyền hình đứt mạch hẳn với sự kết thúc của phim "Orin, kẻ đào tẩu 2" (Nogare-mono Orin 2) và phim "Ō-oku tanjō. Arikoto, Iemitsu hen".
Trong bối cảnh Jidai-geki lâm nguy như vậy, đài phát sóng qua vệ tinh có thu phí là Sky Premium Service phối hợp với sở phát sóng phim ảnh Nhật Bản qua vệ tinh (Nihon Eiga Eisei Hōsō) bắt đầu phát sóng bộ Jidai-geki mới sản xuất là Onihei Gaiden Yōsagi no Kakuemon vào Tết năm 2011 và bộ phim đã được đón nhận nồng nhiệt, đến tháng 2 năm 2012 thì dự án này lại bắt đầu với bộ phim Onihei Gaiden Kumagorō no kao. Những người sản xuất cũng nói lên quan điểm của mình từ góc nhìn kỹ thuật chế tác, nguy cơ "tuyệt chủng" của văn hóa, kỹ thuật điện ảnh độc đáo của Nhật Bản nên liên đoàn nhân viên làm việc ở điểm quay phim hãng Tōei tại Kyōto đã đứng lên thành lập "hội ủy viên phục hưng Jidai-geki", các diễn viên Jidai-geki không mấy tiếng tăm cũng biểu diễn những pha đấu kiếm, hành động ở làng điện ảnh Uzumasa (Kyōto) nhằm thu hút công chúng cũng như tìm đường sống cho Jidai-geki.

Về phần Jidai-geki chiếu rạp thì từ khoảng giữa thập niên 2000 trở về sau tuy số lượng sản xuất có ít hơn trước đó nhưng có khuynh hướng tăng dần dù không đáng kể. Các tác phẩm Jidai-geki mới cũng chuyển dần địa bàn từ truyền hình sang chiếu rạp. Năm 2010, 5 hãng phim Nhật hợp tác với nhau để tiến hành "chiến dịch phim Samurai" (Samurai Cinema Campaign), đồng thời điểm đó cũng có 5 phim chiếu rạp được công chiếu để quảng bá cho Jidai-geki là "13 thích khách" (Jūsan-nin no shikaku), "biến cố ngoài cổng thành Sakurada" (Sakurada mongai no hen), Raiō, "sổ chi tiêu của Võ sĩ" (Bushi no kakei-bo) và "47 Samurai cuối cùng" (Saigo no Chūshingura).

Như vậy, các nhà làm phim cũng đang tỏ ra rất cố gắng để khơi dậy lòng ham thích của thế hệ trung niên vốn là những khán giả trung tâm của Jidai-geki và họ cũng đang ra sức bảo vệ Jidai-geki, một phần của văn hóa Nhật Bản ở mọi phương diện.

Khảo chứng thời đại

Về mặt khảo chứng thời đại thì thông thường, hầu hết các tác phẩm Jidai-geki đều có những nhà chuyên môn, cố vấn về mặt lịch sử nhưng càng về sau này, do nhiều lý do nên mảng khảo chứng ngày càng bị lược bỏ, số chi tiết sai biệt với thời đại ngày càng tăng và điều này cũng không phải ngoại lệ đối với các tác phẩm mang đậm tính văn học.

Từ trước năm 1960, các diễn viên Jidai-geki phần nhiều đều nhuộm răng đen và cạo lông mày theo đúng thẩm mỹ thời cổ, nhưng hai tục này đều đã bị cấm chỉ sau thời Meiji và cũng có nhiều ý kiến cho rằng gu thẩm mỹ này nhìn ghê rợn, không hợp với người hiện đại nên việc nhuộm răng đen và cạo lông mày chỉ thấy có ở một số vai diễn đặc thù trong Jidai-geki ngày nay mà thôi. Đồ lót của nam giới Nhật Bản thời cổ vốn là quấn khố nhưng nó đã trở thành một kiểu quần lửng gọi là Sarumata trong các bộ phim Jidai-geki sau này, và còn nhiều yếu tố tạp nhạp khác chẳng hạn như đầu tóc và trang phục của diễn viên là thời Bakumatsu trong khi bối cảnh của câu chuyện lại là thời Genroku. Ngoài ra, y phục của các nhân vật quan lại, người hầu cũng như nhà ở, kiến trúc cũng đang bị lược bỏ nhiều yếu tố khảo chứng thời đại.

Về phần đánh kiếm, kỹ thuật rút kiếm nhanh đặc thù của Nhật Bản (Battō) từ lúc rút ra khỏi vỏ, chém và thu kiếm đều không gây ra tiếng động nào, và lúc đầu người ta cũng không làm tiếng cho những cảnh này, nhưng từ năm 1960 trở đi, nhà sản xuất dần dần đưa thêm hiệu ứng âm thanh vào những cảnh rút kiếm cùng với sự xuất hiện của hai bộ phim Yōjimbō (vệ sĩ) và Sambiki no Samurai (3 tên Samurai).

Cảnh sai biệt nhất về mặt khảo chứng lịch sử thường thấy trong Jidai-geki là cảnh cưỡi ngựa. Thực tế, từ thời Edo trở về trước, Nhật Bản hầu như không có những giống ngựa lai tạo ở Tây Âu như Thoroughbred hay Quarter horse với chiều cao trên 160 cm, vốn là những dòng ngựa chủ đạo để cưỡi ngày nay. Nói một cách nghiêm ngặt về mặt khảo chứng thời đại thì ngựa thuần chủng Nhật Bản vốn chỉ cao chừng 130~135 cm, nhưng thể cách của người Nhật ngày càng to lớn nên diễn viên trông sẽ không hợp với con ngựa, và số lượng ngựa thuần chủng Nhật Bản cũng ít hơn ngựa để cưỡi thông thường. Chính vì lẽ đó mà ngay cả Kurosawa Akira, đạo diễn nổi tiếng nghiêm ngặt về mặt khảo chứng lịch sử vẫn phải sử dụng ngựa Tây Âu cho các cảnh quay của mình.

Các vật dụng hàng ngày như đồ gốm sứ, đồ sơn mài trong Jidai-geki là các đồ vật đương thời hoặc được các nghệ nhân hiện đại sản xuất bằng thủ pháp đương thời, nhưng để phục vụ mục đích quay phim mà phải sản xuất ra những đồ vật với thủ pháp đúng thời đại và với một số lượng hạn chế như vậy cũng gây khó khăn nhiều cho ngân sách. Vì vậy nên người ta vẫn tái hiện đạo cụ với thủ pháp thời Edo hoặc gần với thời đại này để phục vụ mục đích quay phim, điều này dẫn đến nhiều sai lệch so với bối cảnh thời đại của bộ phim với tính nghệ thuật, tinh xảo, biểu hiện của những đồ vật đó.

Phân loại

Phân loại theo hình thái biểu diễn

 Kịch nói, kịch sân khấu, Kabuki, Kiếm kịch (Kengeki)
 Jidai-geki chiếu rạp
 Jidai-geki truyền hình

Phân loại theo nội dung, định hình

+ Kiếm kịch (Kengeki), tức phim đấu kiếm, Chambara Jidai-geki: chủ yếu xoay quanh các màn đấu kiếm (Nhật) và thể loại này chiếm đa số trong Jidai-geki, nặng về tính giải trí hơn là yếu tố văn học. Gendai-geki chiếu trên truyền hình có những cảnh dùng đao kiếm sát thương con người thì bị phê phán là bạo lực, làm gia tăng tính tội phạm trong người xem, nhưng những màn đấu kiếm trong Jidai-geki được thể hiện như những động tác mang tính hình thức, một kiểu hiểu ngầm giữa nhà sản xuất với người xem nên dù có những cảnh chém giết số đông trong một khoảng thời gian rất ngắn vẫn không bị liệt vào đối tượng chỉ trích. Trong thể loại này lại chia thành các mảng nhỏ sau

 Mảng với đề tài kiếm thuật, Võ sĩ đạo, trung nghĩa
 Mảng với đề tài hành hiệp giang hồ (Matatabi, Ninkyō)
 Mảng với đề tài khuyến thiện trừng ác, điều tra bắt giữ tội phạm (Torimono-chō). Đây là mảng chủ lưu trong thể loại Jidai-geki chiếu trên truyền hình. Đối với trường hợp phe ác là chúa phiên hay các trọng thần của chúa thì thường là những nhân vật hư cấu, địa danh hư cấu, riêng trường hợp series Mito Kōmon thì sử dụng địa danh thực và không tránh né những trường hợp vai ác là người của chính quyền. Trong mảng này lại chia thành các đề tài nhỏ về các vị Tướng quân (Shōgun), các vị quan Bugyō, lực lượng giữ trật tự trị an thì Edo và đề tài về các nghĩa tặc. Một series nổi tiếng trong mảng này là Onihei Hankachō (sổ điều tra tội phạm của quỷ Bình), ngoài yếu tố khuyến thiện trừng ác đặc trưng, nó còn mang đậm tính văn nghệ, đặt nặng miêu tả tính con người cũng như phong cảnh, phong tục tập quán thời Edo.
 Mảng với đề tài hợp chiến: bối cảnh là thời Chiến quốc (Sengoku), miêu tả sự hưng vong, phồn vinh, suy thoái của các lãnh chúa địa phương (Daimyō). Điển hình có thể kể đến phim Kagemusha của đạo diễn Kurosawa Akira, loạt Taiga Drama của đài NHK, Seki-ga-hara của đài TBS.

+ Loại văn nghệ: dựng từ tiểu thuyết, các tác phẩm văn học (trừ Kiếm kịch). Có thể kể ra các mảng chính trong thể loại Jidai-geki này gồm

 Văn học thời Edo được dựng thành phim: Saikaku Ichidai onna (một đời nữ nhân Saikaku), Chikamatsu monogatari (chuyện kể Chikamatsu), Saikaku ichidai otoko (một đời nam nhi Saikaku). Đa số là phim của hãng Daiei.
 Mảng về sinh hoạt thành thị thời Edo, tiêu biểu là Hiemeshi to osan to chan của hãng Tōei.
 Mảng với bối cảnh thời đại khác với thời Edo: gồm có Genji-monogatari, Ugetsu-monogatari, Sanshō Dayū, Koi ya Koi nasuna Koi (bối cảnh thời Heian)
 Mảng với đề tài đánh giá, phê phán giá trị quan của Võ sĩ đạo, xã hội Võ gia: đa phần những tác phẩm này đều nhìn nhận dựa trên nền tảng giá trị quan hiện đại, thường có những cảnh đấu kiếm làm cao trào và cũng có những phim mô tả cảnh sát thương tàn khốc như "Seppuku" (mổ bụng), "Samurai Nippon".
 Mảng với đề tài là 47 Võ sĩ thành Akō báo thù cho chủ (gọi chung là Chūshingura)
 Mảng với nữ nhân là nhân vật chính, gồm các loại liên quan đến hậu cung của các Tướng quân (Ō-oku), Sexy Jidai-geki, Prono Jidai-geki
 Mảng hoạt kịch (Katsu-geki): loại phim hành động chủ yếu dành cho trẻ con với các người hùng khuyến thiện trừng ác và là mạo đầu cho thể loại Tokusatsu sau này. Những phim đơn cử có thể kể ra là Kurama Tengu (quỷ Thiên cẩu Kurama), Hakuba Dōji (đồng tử bạch mã), Kamen no Ninja Akakage, Henshin Ninja (Ninja biến thân)...
 Mảng Jidai-geki hài như Tenamon ya Sando-gasa, Tonma Tengu...
 Mảng Jidai-geki sử dụng nhiều yếu tố Tokusatsu, SF, Kaidan (quái đàm) như Shibukawa Hangorō, Daimajin (Đại ma thần)...
 Hyper Jidai-geki: thể loại này không coi trọng mặt khảo chứng lịch sử mà bối cảnh, trang phục, kiến trúc, phong tục tập quán có sự pha trộn với các thể loại khác như SF, phim Cao bồi và nội dung mang tính nghệ thuật tiền vệ (Avant grade).
 Mảng Jidai-geki âm nhạc: như Oshidori uta kassen, Operetta Tanuki goten.

Phân loại theo người sản xuất và phong trào

+ Makino Jidaigeki: các phim của đạo diễn Makino Shōzō, hay có những cảnh đấu kiếm đẹp mắt, những cảnh diễn tuồng Kabuki và là những phim Jidai-geki đầu tiên của Nhật Bản.

+ Nonsense Jidaigeki: những phim Jidai-geki trước đệ nhị Thế chiến và đa phần mang tính ba dớ, rẻ tiền, vô căn cứ, không logic.

+ Tōei Jidai-geki: phim của hãng Tōei (Đông Ánh), từng làm mưa làm gió trong thể loại Jidai-geki sau đệ nhị Thế chiến, đa phần là phim với bối cảnh thời Edo.

+ Dai-ei Jidai-geki: phim của hãng Dai-ei (Đại Ánh): hãng này không chỉ sản xuất các phim đấu kiếm mà còn có nhiều phim văn nghệ cũng như phim với bối cảnh thời đại ngoài thời Edo. Đặc trưng của hãng này là nặng về tính khảo chứng lịch sử, diễn viên thường nhuộm răng đen và cạo lông mày cho phù hợp với bối cảnh thời đại.

+ Kurosawa Jidai-geki: các tác phẩm của đạo diễn Kurosawa Akira. Đặc trưng với những cảnh chiến đấu thực tế, câu chuyện giàu tính nhân văn.

+ Nikkatsu Jidai-geki: các phim của hãng Nikkatsu có đặc trưng là nhiều cảnh hành động, đâm chém máu me cũng như không ít cảnh miêu tả sắc tình trần trụi.

+ Tōhō Jidai-geki: phim của hãng Tōhō (Đông Bảo)

+ Shōchiku Jidai-geki: phim của hãng Shōchiku (Tùng Trúc) ít nhiều đều mang đậm tính nhân văn, ấm áp tình người.

Các tác phẩm Jidai-geki chủ yếu

Tác phẩm điện ảnh

 Aragami
 Ichimei
 Isshin Tasuke
 Kaidan mono (những phim đề tài ma quỷ)
 Kakushiken Oninotsume
 Các phim loại Matatabi (đề tài hiệp khách giang hồ)
 Series Kurama Tengu
 Sōretsu Shinsengumi! Bakumatsu no dōran
 Satomi Hakken-den
 Series Kozure Ōkami (Sói mang con)
 Goyōkin
 Sambiki no Samurai
 Tenchi Meisatsu
 Iga Nimpō-chō
 Ran
 Shichinin no Samurai
 Kagemusha
 Series Zatō-ichi
 Series Shinobi no mono
 Jūsan-nin no shikaku
 Shōgun Iemitsu no ranshin Gekitotsu
 Shiranui Kengyō
 Samurai Fiction
 Series Shingo Jūban shōbu
 Các tác phẩm liên quan đến Shinsen-gumi
 Series Zenigata Heiji
 Series Daibosatsu tōge
 Tasogare Seibei
 Series Tange Sazen
 Các tác phẩm Chūshingura
 Series Tōyama no Kin-san
 Series Nemuri Kyōshirō
 Series Hatamoto Taikutsu otoko
 Series Hissatsu
 Hitokiri
 Bushidō Blade
 Bushi no kakei-bo
 Bushi no Ichibun
 Makai Tenshō
 Series Mito Kōmon
 Các phim điện ảnh về Miyamoto Musashi
 Yagyū Ichizoko no Inbō
 Yōjimbō
 Ryōma wo kitta otoko
 Rōnin-gai

Tác phẩm truyền hình

 Akazukin Kaitō rambu (NHK)
 Aketsuki ni kiru! (Kansai Terebi)
 Akō Rōshi (NHK, 1964): bộ Taiga Drama có tỷ lệ xem cao nhất trong lịch sử, với 53%
 Akutō-gari (Tōkyō 12 channel)
 Ōgata Jidai-geki series (Nihon Terebi, 1967-1968)
 Appare Yajūrō (NHK, 1966-1967)
 Abare Isha Ranzan (Terebi Tōkyō)
 Abare Kyūan (Kansai Terebi)
 Abare Hasshū Goyō-tabi (Terebi Tōkyō)
 Series Abarenbō Shōgun (Terebi Asah, 1978-2003)
 Amigasa Jūbei (Fuji Terebi, Terebi Tōkyō)
 Ikeda Daisuke torimono nikki (Fuji Terebi)
 Izumo no Okuni (NET, 1973; NHK, 2006)
 Ukiyo-e Onna nezumi kōzō (Fuji Terebi)
 Ude ni oboe ari (NHK)
 Umon torimono-chō (NET, Nihon Terebi)
 Ejima Ikushima (Tōkyō 12 Channel)
 Edo Tokusō shirei (Mainichi hōsō)
 Edo Nakamachi Bugyō-sho (Terebi Tōkyō)
 Edo no uzu (Fuji Terebi)
 Edo no kaze (Fuji Terebi)
 Edo no kiba (Terebi Asahi)
 Edo no gekitō (Fuji Terebi)
 Edo no taka Goyō-beya hankachō (Terebi Asahi)
 Edo no Yōjimbō (Fuji Terebi, Nihon Terebi)
 Edo wo kiru (TBS, 1973-1994)
 Enoken no Mito Kōmon Manyū-ki (Nihon Terebi, 1954)
 Ō-edo sōsa-mō (Terebi Tōkyō, 1970)
 Ō-edo bengo-nin hashiru! (Terebi Asahi)
 Ō-edo wo kakeru! (TBS)
 Ō-oka Echizen (TBS, 1970-2006)
 Ōoku (1968, Kansai Terebi)
 Ōoku (1983, Kansai Terebi)
 Ōoku (2003, 2004, 2005, 2006, 2016 - Fuji Terebi)
 Ōkami Burai hikae (Mainichi Hōsō)
 Ōsaka-jō no onna (Kansai Terebi)
 Okappiki Dobu (Fuji Terebi)
 Oshi-zamurai Kiichi Hōgan (Nihon Terebi)
 Oshidori Ukyō torimono-guruma (Mainichi Hōsō)
 Otasuke Dōshin ga iku! (Terebi Tōkyō)
 Onihei Hanka-chō (NET, 1969-1972)
 Onihei Hanka-chō (NET, 1975)
 Onihei Hanka-chō (Terebi Asahi, 1980-1982)
 Onihei Hanka-chō (Fuji Terebi, 1989)
 Onihei Hanka-chō (Fuji Terebi, 1986)
 Onyanko torimono-chō nazo no Murasame-jō (Fuji Terebi, 1986)
 Omimi-yaku Hichō (Kansai Terebi, 1976)
 Omatsuri Ginjirō torimono-chō (Fuji Terebi, 1972)
 Oyako daka (Fuju Terebi, TBS, Nihon Terebi)
 Oranda Sakon jiken-chō (Fuji Terebi)
 Oranda Sakon Hiken-chō (Terebi Tōkyō)
 Onna ukiyo-e Beni-no-suke mairu! (Nihon Terebi)
 Onna mushuku-nin hanmi no Okon (Terebi Tōkyō)
 Onmitsu Bugyō Asahina (Fuji Terebi)
 On-yado Kawasemi (NHK, Terebi Asahi)
 Kaiketsu Raion-maru (Fuji Terebi)
 Fū-ūn Raion-maru (Fuji Terebi)
 Kaitō! Yume ichiza shichi henge (Terebi Asahi)
 Kakushi Metsuke sanjō (Mainichi Hōsō)
 Kage Dōshin (Mainichi Hōsō)
 Hattori Hanzō Kage no gundan (Kansai Terebi)
 Kagemusha Tokugawa Ieyasu (Terebi Asahi)
 Kamiya Genjirō torimono-hikae (Fuji Terebi)
 Kami-yui Isaji (Fuji Terebi)
 Kawai Tsugi-no-suke kakenuketa Sōryū (Nihon Terebi)
 Kawaite sōrō (Fuji Terebi)
 Kiso kaidō isogi-tabi (Fuji Terebi)
 Kiba Bugyō (Kansai Terebi)
 Kiri-sute gomen! (Tōkyō 12 Channel)
 Kiri nukeru (Asahi Hōsō)
 Kumokiri Nizaemon (Fuji Terebi)
 Gumbei meyasu-bako (NET)
 Kenka-ya Ukon (Terebi Tōkyō)
 Kenkaku shōbai (Fuji Terebi)
 Genkurō tabi-nikki Aoi no abaren-bō (Terebi Asahi)
 Genji-monogatari (Terebi Asahi, Mainichi Hōsō, 1965)
 Ken to kaze to komori-uta (Nihon Terebi)
 Kōya no Surōnin (NET)
 Kōya no Yōjimbō (NET)
 Kogarashi Monjirō (Fuji Terebi, 1972)
 Gokenin Zankurō (Fuji Terebi)
 Kozure Ōkami (Nihon Terebi, Terebi Asahi)
 Series Zatōichi (Fuji Terebi)
 Series Sambiki ga kiru! (Terebi Asahi)
 Sambiki no Samurai (Fuji Terebi, 1963)
 Sanjō! Tenkū kenshi (Terebi Tōkyō)
 Shikake-nin Fujieda Baian (Fuji Terebi)
 Jigoku no Tatsu torimono-hikae (NET)
 Shippō Dōshin (Tōkyō 12 Channel)
 Jitte-nin (Terebi Asahi)
 Jitte Muyō Kyūchō-bori Jiken-chō (Nihon Terebi)
 Shōkin kasegi (NET)
 Shōgun Iemitsu shinobi-tabi (Terebi Asahi)
 Shōgun no Onmitsu! Kage jūhachi (Terebi Asahi)
 Shiro Jishi-kamen (Nihon Terebi)
 JIN (TBS, 2009-2011)
 Shingorō torimono-chō (Nihon Terebi)
 Series Shinshun Waido Jidai-geki (Terebi Tōkyō, 1981)
 Shinsho Taikō-ki (NET)
 Shinsen-gumi! (NHK, 2004)
 Shinsen-gumi keppū-roku (NET, 1965)
 Shin Momo-tarō Zamurai (Terebi Asahi)
 Surōnin Tsukikage Hyōgo (NET, Terebi Asahi)
 Senigata Heiji (Fuji Terebi, 1966; Nihon Terebi, Terebi Asahi)
 Soba-ya Umekichi torimono-chō (Tōkyō 12 Channel)
 Sabu to Ichi torimono-chō (Tōkyō 12 Channel)
 Series Taiga Drama của đài truyền hình NHK (sẽ đề cập ở phần sau)
 Daruma Taisuke jiken-chō (Terebi Asahi)
 Tabi garasu jiken-chō (Kansai Terebi)
 Tabi garasu Kurenai Osen (NET)
 Tabi-bito Isaburō (Tōkyō 12 Channel)
 Chōshichirō Edo nikki (Nihon Terebi)
 Tsuki uma-ya Oen jiken-chō (Terebi Tōkyō)
 Tsukikage Hyōgo abare-tabi (Terebi Tōkyō)
 TBS ōgata Jidai-geki Special (TBS 1987-1995, 1997)
 Tenamon-ya Sando-gasa (Mainichi Hōsō 1962-1968)
 Teru-hime shichi henge (Fuji Terebi)
 Tenka Gomen (NHK, 1971)
 Tenka dōdō (NHK, 1973)
 Tenbatsu-ya Kurenai yami no shimatsu-chō (Terebi Asahi)
 Tōyama no Kin-san torimono-chō (Terebi Asahi 1971)
 Dokyō jidai (Chūbu Nihon Hōsō)
 Tokugawa onna emaki (Kansai Terebi)
 Tokugawa Sangokushi (NET)
 Tokugawa Burai-chō (Terebi Tōkyō)
 Denshichi torimono-chō (NET, Nihon Terebi, Terebi Asahi)
 Dōshin Akatsuki Ran-no-suke (Fuji Terebi, 1981-1982)
 Tonosama Fūrai-bō kakure tabi (Terebi Asahi)
 Tonderu! Hiraga Gennai (TBS)
 Nagasaki hanka-chō (Nihon Terebi)
 Nagare-boshi Sakichi (Kansai Terebi)
 Ningyō Sashichi torimono-chō (NHK, NET, Terebi Asahi)
 Ninjō todokemasu~ Edo musume Hikyaku~ (NHK)
 Nimpō Kagerō-giri (Kansai Terebi)
 Nemuri Kyōshirō (Kansai Terebi)
 Nemuri Kyōshirō Engetsu Sappō (Terebi Tōkyō)
 Nemuri Kyōshirō burai-hikae (Terebi Tōkyō)
 Nenmatsu Jidai-geki Special (Jidai-geki đặc biệt dịp cuối năm, Nihon Terebi, 1985-1993)
 Bakufu omimi-yaki Hijūsaburō (Terebi Tōkyō)
 Hagure Isha o-inochi azukarimasu! (Terebi Asahi)
 Hagure-gumo (Terebi Asahi, TBS)
 Hatamoto taikutsu otoko (Fuji Terebi)
 Hasshū hanka-chō (Fuji Terebi)
 Hacchō-bori no shichinin (Terebi Asahi)
 Hacchō-bori abare gundan (Tōkyō 12 Channel)
 Hacchō-bori torimono-banashi (Fuji Terebi)
 Happyakuya chō yume nikki (Nihon Terebi)
 Hana no shōgai (NHK, 1963)
 Hayato ga kuru (Fuji Terebi)
 Bangaku no isshō (Fuji Terebi)
 Hanshichi torimono-chō (NHK, 1953)
 Banzui-in Chōbei (Mainichi Hōsō)
 Hiken nagare-boshi Oran (NET)
 Series Hissatsu (Mainichi Hōsō, 1972-1991, 2007, 2009, 2010, 2012)
 Hime Shōgun ō-bare (Terebi Tōkyō, 1995)
 Fū-un! Sanada Yukimura (Terebi Tōkyō)
 Fūfu nezumi kon-ya ga shōbu (Terebi Tōkyō)
 Burari Shinbei dōjō-yaburi (Fuji Terebi)
 Furimuku na Tsurukichi (NHK)
 Beni tsubame Oyuki (Mainichi Hōsō)
 Henshin Ninja Arashi (Mainichi Hōsō)
 Hokutō no hito (Fuji Terebi)
 Matamo yameta ka teishu dono~ Bakumatsu no mei Bugyō Oguri Kōzu-no-suke~ (NHK)
 Matsudaira Ukon jiken-chō (Nihon Terebi)
 Shin Matsudaira Ukon (Nihon Terebi)
 Mito Kōmon (TBS, 1969-2011)
 Mito Kōmon Gaiden Kagerō Nimpō-chō (TBS, 1995)
 Minami Bugyō torimono-chō Ikare! Kyūma (TBS)
 Mushuku Samurai (Fuji Terebi)
 Muyō-no-suke (Nihon Terebi)
 Mei-bugyō! Ō-oka Ichizen (Terebi Asahi)
 Me-oto tabi-nikki saraba Rōnin (Fuji Terebi)
 Mekura no Oichi (Nihon Terebi)
 Moeyo ken (NET)
 Momo-tarō Zamurai (Nihon Terebi)
 Yagyū Ichizoku no inbō (Kansai Terebi)
 Yagyū Jūbei (NHK, Nihon Terebi, NET, Tōkyō 12 Channel)
 Yagyū Jūbei abare-tabi (Terebi Asahi)
 Yagyū Jūbei nanaban shōbu
 Yagyū Jūbei nanaban shōbu. Shimabara no ran
 Yagyū Jūbei nanaban shōbu. Saigo no tatakai
 Yagyū sandai no ken
 Yagyū Shinkage-ryū (Terebi Tōkyō)
 Yagyū bugei-chō (Nihon Terebi)
 Yabure-gasa Tōshū akunin-gari (NET)
 Yabure Shinkurō (Terebi Asahi)
 Yabure Bugyō (Terebi Asahi)
 Yami wo kiru! Ō-edo hanka-chō (Nihon Terebi)
 Yami wo kire (Kansai Terebi)
 Yuki-hime Onmitsu dōchū nikki (Mainichi Hōsō)
 Yōjutsu bugei-chō (TBS)
 Yozakura Osome (Fuji Terebi)
 Yo-naoshi Jun-an! Ninjō ken (Terebi Asahi)
 Yo-naoshi Bugyō (NET)
 Ryōma ni omakase! (Nihon Terebi)
 Waka-sama Zamurai torimono-chō (Terebi Asahi)
 Waka Taishō Tenka gomen! (Terebi Asahi)

Trên đây chỉ giới thiệu một số bộ Jidai-geki nổi tiếng, ngoài số này Nhật Bản còn sản xuất rất nhiều Jidai-geki khác nữa, nhiều không sao kể xiết...

NHK Taiga Drama

Là loạt phim chiếu suốt một năm trên đài truyền hình NHK, mỗi năm là một tựa đề. Loạt phim này thường dựa trên kịch bản là các tác phẩm văn học dài kỳ với bối cảnh lịch sử, nhân vật là các nhân vật lịch sử Nhật Bản. Tùy vào tác phẩm mà cũng có khi nhân vật là hư cấu. Trái với thể loại Jidai-geki thông thường vốn nặng về tính sáng tác, NHK Taiga Drama nghiêng về tính sử thực và là một mảng không thể không nhắc tới khi đề cập đến Jidai-geki, phim cổ trang Nhật Bản.

NHK Taiga Drama bắt đầu từ năm 1963 và kéo dài đến tận ngày nay. Ban đầu, Taiga Drama chỉ được biết đến trong phạm vi nước Nhật, nhưng trong vài năm gần đây, bắt đầu thấy những bước chân đầu tiên của nó tiến ra hải ngoại, một phần lớn là do sự hâm mộ của giới trẻ trên Thế giới đối với các diễn viên trẻ mới nổi xuất hiện trong Taiga Drama.
Dưới đây là danh sách những bộ Taiga Drama từng phát sóng.

 Hana no shōgai: 1963
 Akō Rōshi: 1964
 Taikō-ki: 1965
 Minamoto no Yoshitsune: 1966
 Samshimai: 1967
 Ryōma ga yuku: 1968
 Ten to Chi to: 1969
 Momi no ki wa nokotta: 1970
 Haru no sakamichi: 1971
 Shin Heike-monogatari: 1972
 Kuni-tori monogatari: 1973
 Katsu Kaishū: 1974
 Genroku Taihei-ki: 1975
 Kaze to kumo to niji: 1976
 Kashin: 1977
 Ōgon no hibi: 1978
 Kusa moeru: 1979
 Shishi no jidai: 1980
 Onna Taikō-ki: 1981
 Tōge no gunzō: 1982
 Tokugawa Ieyasu: 1983
 Sanga moyu: 1984
 Haru no hatō: 1985
 Inochi: 1986
 Dokugan-ryū Masamune: 1987
 Takeda Shingen: 1988
 Kasuga no Tsubone: 1989
 Tobu ga gotoku: 1990
 Taihei-ki: 1991
 Nobunaga King of Zipangu: 1992
 Ryūkyū no kaze: 1993
 Homura tatsu: 1993-1994
 Hana no ran: 1994
 Hachidai Shōgun Yoshimune: 1995
 Hideyoshi: 1996
 Mōri Motonari: 1997
 Tokugawa Yoshinobu: 1998
 Genroku ryōran: 1999
 Aoi Tokugawa sandai: 2000
 Hōjō Tokimune: 2001
 Toshi-ie to Matsu ~Kaga hyaku-man goku monogatari~: 2002
 MUSASHI: 2003
 Shinsen-gumi!: 2004
 Yoshitsune: 2005
 Kōmyō ga tsuji: 2006
 Fūrin Kazan: 2007
 Atsu-hime: 2008
 Tenchijin: 2009
 Ryōma-den: 2010
 Gō ~Hime-tachi no Sengoku~: 2011
 Taira Kiyomori: 2012
 Yae no sakura: 2013
 Gunshi Kambei: 2014 (dự định)

Tác phẩm Manga, Anime

Trong số các tác phẩm Manga (truyện tranh) và Anime (phim hoạt hình) với bối cảnh, đề tài lịch sử thì có nhiều tác phẩm trở thành nguyên tác cho Jidai-geki chiếu rạp và chiếu truyền như kể trên và nếu xét theo nghĩa rộng thì chúng được xếp vào thể loại Jidai-geki Manga, Jidai-geki Anime.

 Akadō Suzu-no-suke
 Afro Samurai
 Anmitsu Hime
 Ikkyū-san
 Iga no Kagemaru
 O~i! Ryōma
 Kamui den
 Kamui no ken
 Karasu Tengu Kabuto
 Sasuke
 Sabu to Ichi torimono-chō
 Sasurai-ya Goyō
 Samurai Champloo
 Jūbei Nimpō-chō
 Shura Yuki-hime
 Shigurui
 Shōnen Tokugawa Ieyasu
 Shōnen Ninja Kaze no Fuji-maru
 Stranger Mukō hadan
 Chidaruma kempō/Onore ni tsugu
 Niji-iro Tōgarashi
 Hagure-gumo
 Hana no Keiji
 Basilisk~Kōga Nimpō-chō~
 Vagabond
 Manga Mito Kōmon
 Mutsu Emmei-ryū Shura no toki
 Rurōni Kenshin - Meiji kenkyaku rōman-tan
 Watari

Các đạo diễn Jidai-geki nổi tiếng

 Ikehiro Kazuo
 Ichikawa Kon
 Itō Daisuke
 Inagaki Hiroshi
 Uchida Tomu
 Okamoto Kihachi
 Katō Tai
 Kudō Ei-ichi
 Kurosawa Akira
 Kōno Toshikazu
 Gosha Hideo
 Sasaki Yasushi
 Tanaka Tokuzō
 Fukasaku Kinji
 Makino Masahiro
 Matsuda Sadatsugu
 Misumi Kenji
 Mizoguchi Kenji
 Mori Kazuo
 Yasuda Kimiyoshi
 Yama-no-uchi Tetsuya

Các diễn viên Jidai-geki tiêu biểu

Trước đệ nhị Thế chiến

 Onoe Matsu-no-suke: diễn viên vô tiền khoáng hậu, từng diễn trên 1000 phim Jidai-geki.
 Ōkōchi Denjirō
 Kataoka Chiezō
 Arashi Kanjūrō
 Bandō Tsuma Saburō
 Hasegawa Kazuo
 Ichikawa Uta-emon
 Tsukigata Ryū-no-suke
 Takada Kōkichi
 Ōtomo Ryū Tarō
 Konoe Jūshirō

Sau đệ nhị Thế chiến

 Mifune Toshirō
 Tamba Tetsurō
 Tsuruta Kōji
 Azuma Chiyo-no-suke
 Ōkawa Hashizō
 Misora Hibari
 Ichikawa Raizō
 Nakamura Kin-no-suke (Yorozu-ya Kin-no-suke)
 Katsu Shin Tarō
 Fujita Makoto
 Mikuni Ren Tarō
 Nakamura Ume-no-suke
 Nakadai Tatsuya
 Hiramiki Jirō
 Satomi Kōtarō
 Sanada Hiroyuki
 Kurizuka Asahi
 Katō Gō
 Nakamura Katsuo
 Chiba Shin-ichi (SONNY CHIBA)
 Nakamura Atsuo
 Tsugawa Masahiko
 Matsukata Hiroki
 Matsumoto Kōshirō
 Kita Ōji Kin-ya
 Fukumoto Seizō
 Sugi Ryōtarō
 Nakamura Kichi-emon
 Takahashi Hideki
 Kusanagi Ryōichi
 Matsudaira Ken
 Mitamura Kunihiko
 Murakami Hiroaki
 Yakusho Kōji
 Watanabe Ken
 Kyōmoto Masaki
 Higashiyama Noriyuki
 Yamaguchi Makiya
 Wakayama Tomi Saburō

Các Studio Jidai-geki

Dưới đây là danh sách các Studio Nhật Bản có thể đảm nhận quay Jidai-geki hiện nay.

 Tōei Kyōto Satsuei-jo, làng điện ảnh Uzumasa thuộc hãng Tōei
 Shōchiku Kyōto Satsuei-jo
 Làng Di Lặc (Miroku no sato)
 Làng Nikkō Edo
 Warp Station Edo
 Làng điện ảnh Shōnai

Ngoài những Studio trên, trước đây còn tồn tại rất nhiều Studio khác nhưng theo thời gian, số lượng studio giảm dần vì sự đi xuống của Jidai-geki.

Cước chú

Liên kết ngoài
 Giới thiệu Jidaigeki Việt ngữ
 bản tiếng Nhật
 Jidaigeki phụ đề Việt ngữ

Phim Nhật Bản
Jidaigeki
Phim cổ trang Nhật Bản
Thể loại phim
Nhật Bản trong các tác phẩm giả tưởng


title: Hipparchus (nhà thiên văn học)

text:
Hipparchus xứ Nicaea (;  , Hipparkhos;  TCN) là một nhà thiên văn học, nhà địa lý và nhà toán học người Hy Lạp. Ông được coi là người sáng lập ra lượng giác học, nhưng nổi tiếng nhất với khám phá tình cờ về hiện tượng tiến động của các điểm phân. Hipparchus sinh ra ở Nicaea, Bithynia, và có lẽ mất trên đảo Rhodes, Hy Lạp. Theo ghi nhận, sự nghiệp thiên văn học của ông diễn ra trong khoảng từ năm 162 đến 127 TCN.

Hipparchus được coi là nhà quan sát thiên văn vĩ đại nhất thời cổ đại và theo một số người nhận định, ông nhìn chung nhà thiên văn vĩ đại nhất thời cổ đại. Ông là người đầu tiên phát triển các mô hình chuyển động mang tính định lượng có độ chính xác cao về Mặt Trăng và Mặt Trời mà vẫn còn tồn tại tới ngày nay. Để làm được điều đó, chắc hẳn ông đã tận dụng các quan sát và có lẽ cả các kỹ thuật toán học được tích lũy qua nhiều thế kỷ bởi người Babylon và Meton của Athens (thế kỷ thứ năm trước Công nguyên), Timocharis, Aristyllus, Aristarchus của Samos, và Eratosthenes, và nhiều người khác nữa.

Ông đã phát triển lượng giác và xây dựng các bảng lượng giác, cũng như giải quyết được một số vấn đề về lượng giác cầu. Với lý thuyết về mặt trời, mặt trăng và lượng thuyết giác của mình, ông có lẽ là người đầu tiên phát triển một phương pháp đáng tin cậy để dự đoán nhật thực.

Những thành tựu nổi tiếng khác của ông bao gồm việc khám phá và đo đạc hiện tượng tiến động của Trái đất, biên soạn danh mục sao toàn đầu tiên của thế giới phương Tây. Có thể ông chính là người phát minh ra thước trắc tinh, cũng như hỗn thiên nghi mà ông đã sử dụng trong quá trình biên soạn danh mục sao. Đôi khi Hipparchus được nhắc tới như là "cha đẻ của thiên văn học", danh hiệu mà Jean Baptiste Joseph Delambre là người đầu tiên phong cho ông.

Cuộc đời và sự nghiệp
Hipparchus sinh ra ở Nicaea (tiếng Hy Lạp là Νίκαια), ở Bithynia. Ngày tháng chính xác về cuộc đời của ông không được ghi lại, nhưng theo Ptolemy thì các quan sát thiên văn của ông diễn ra trong giai đoạn 147–127 TCN, một số được thực hiện tại Rhodes. Năm sinh của Hipparchus (khoảng năm 190 TCN) được Delambra tính toán dựa trên những manh mối trong công trình nghiên cứu của ông. Hipparchus chắc chắc vẫn còn sống một khoảng thời gian nào đó sau năm 127 TCN, bởi vì đó là năm ông phân tích và xuất bản những khám phá của mình. Hipparchus thu thập kiến thức từ Alexandria cũng như Babylon, nhưng không rõ ông đã đến những nơi này hay chưa, và nếu có thì khi nào. Người ta tin rằng ông qua đời trên đảo Rhodes, đó là nơi ông sống phần lớn thời kỳ sau của cuộc đời.

Vào thế kỷ hai và ba, xứ Bithynia đúc đồng xu để tượng niệm Hipparchus, trên đó ghi tên ông và khắc hình ảnh ông cùng một khối cầu.

Tương đối ít tác phẩm của Hipparchus còn tồn tại đến thời hiện đại. Mặc dù ông biên soạn ít nhất mười bốn tựa sách, hiện chỉ còn các bình luận của ông về bài thơ thiên văn phổ biến của Aratus là còn tồn tại, nhờ công của những người sao lục sau thời ông. Hầu hết những điều người ta biết về Hipparchus đến từ tác phẩm Geography (Địa lý) của Strabo và Natural History (Lịch sử tự nhiên) của Pliny, ra đời vào thế kỷ thứ nhất; tác phẩm Almagest của Ptolemy vào thế kỷ thứ hai; và những nhận xét về tác phẩm Almagest của Pappus và Theo xứ Alexandria vào thế kỷ thứ tư, trong đó có nhắc tới Hipparchus.

Hipparchus đứng trong số những người đầu tiên tính toán hệ nhật tâm, nhưng ông đã từ bỏ công trình này bởi các tính toán cho thấy quỹ đạo không phải là đường tròn hoàn hảo như niềm tin của giới khoa học lúc bấy giờ. Mặc dầu Seleucus xứ Seleucia, một người sống cùng thời Hipparchus, vẫn ủng hộ mô hình nhật tâm, nhưng sự phủ nhận mô hình nhật tâm của Hipparchus, được khuyến khích bởi quan điểm của Aristotle, vẫn duy trì thắng thế trong suốt gần 2000 năm, mãi cho tới khi thuyết nhật tâm của Copericus đảo ngược tình thế.

Tác phẩm duy nhất của Hipparchus còn được bảo tồn là Τῶν Ἀράτου καὶ Εὐδόξου φαινομένων ἐξήγησις ("Bình luận về Phaenomena của Eudoxus và Aratus"). Đây là bộ tác phẩm hai quyển chỉ trích mạnh mẽ bài thơ phổ biến của Aratus, viết dựa theo tác phẩm của Eudoxus. Hipparchus cũng soạn một danh sách ghi các tác phẩm lớn của ông, trong đó dường như đề cập khoảng mười bốn cuốn sách, tuy nhiên danh sách này chỉ được các tác giả sau này đề cập tới. Danh mục sao nổi tiếng của Hipparchus được Ptolemy sử dụng. Có thể tái tạo gần như đúng hoàn toàn số liệu trong danh mục sao Hipparchus bằng cách lấy kinh độ sao trong danh mục của Ptolemy trừ đi tám phần ba độ. Hipparchus có lẽ là người soạn ra bảng lượng giác đầu tiên, chính vì thế hiện nay ông được tôn làm "cha đẻ của lượng giác học".

Nghiên cứu khoa học

Thuyết về Mặt Trăng và Mặt Trời

Thiết bị thiên văn và tinh trắc học

Danh mục sao

Tiến động của các điểm phân

Địa lý học

Di sản

Tham khảo

Nhà toán học Hy Lạp cổ đại
Nhà thiên văn học Hy Lạp cổ đại
Mất năm 120 TCN


title: Lydnevi

text:
Lydnevi là một ngôn ngữ nhân tạo, được Libor Sztemon.

Kinh Lạy Cha
Otec navo,
Jaš jési na nebesai,
Da jest posvetyn tavo nam.
Da jest prihedyn tavo kralestvo.
Da jest stanyn tavo vilja, jako na nébe, tako y na zéma.
As navo bréd e keždanyn davat i nave danas.
Ø adpoštat i nave as navo dluhem
jako y me adpoštalesom i navo dluhare.
Ø nevøvedat as nave vø pokušenje,
ale nesvabodat as nave é zølyn.
Navad tavo jest kralestvo y moc y slava navéke.
Amén.

Tham khảo

Ngôn ngữ nhân tạo
Lydnevi


title: Đồi pháo đài Rajasthan

text:
Đồi pháo đài Rajasthan là một loạt các địa điểm nằm trên mỏm đá của dãy núi Aravallis ở Rajasthan. Các công trình này đại diện cho một loại hình học của đồi kiến trúc quân sự Rajput, một phong cách đặc trưng thiết lập trên đỉnh núi, sử dụng các thuộc tính phòng thủ nhờ vào địa hình. Muốn đi vào được bên trong thì chỉ có cách thông qua các bức tường lớn và cao của pháo đài. Các khu vực trung tâm bao gồm cung điện, đền, đài tưởng niệm và các hồ chứa nước đều ở bên trong phạm vi của các bức tường. Đồi pháo đài ở Rajasthan đại diện cho thành lũy quân sự Rajput trên một phạm vi rộng lớn và đại diện văn hóa Ấn Độ, thể hiện sự phát triển của kiến trúc phòng thủ Rajput như là một ví dụ điển hình về kiến trúc quân sự Rajput.

Kiến trúc này được biết đến với việc tập trung phòng thủ. Cả vùng lãnh thổ rộng lớn đều được các bức tường bao quanh. Các pháo đài có kiến trúc khác nhau, được xây dựng từ thế kỷ 7 đến thế kỷ 20 và mỗi pháo đài đều có đặc trưng riêng về các tòa nhà và công trình, minh họa sự phát triển kế tiếp của nó và lịch sử quân sự giữa thế kỷ 13 và 19. Khu vực được công nhận là di sản thế giới bao gồm Pháo đài Chittorgarh, Pháo đài Kumbhalgarh, Pháo đài Ranthambore, Pháo đài Gagron, Pháo đài Amber và Pháo đài Jaisalmer. Do sự đa dạng của cấu trúc xây dựng trong mỗi đồi pháo đài, nên chỉ có các yếu tố quan trọng nhất của mỗi pháo đài được mô tả. Năm 2013, Đồi pháo đài Rajasthan đã trở thành một di sản thế giới của UNESCO tại kỳ họp thường niên lần thứ 36.

Tham khảo

http://www.jaisalmer.org.uk/tourist-attractions/jaisalmer-fort.html

Hình ảnh

Di sản thế giới tại Ấn Độ
Pháo đài tại Rajasthan
Pháo đài tại Ấn Độ


title: Bãi biển Thừa Đức

text:
Bãi biển xã Thừa Đức là một bãi biển tự nhiên thuộc huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre có chiều dài 8 km, môi trường trong lành, là nơi thuận lợi cho nghêu, sò sinh sôi phát triển.

Địa lý
Bãi biển Thừa Đức nằm dọc theo cửa biển Cửa Đại thuộc địa phận ấp Thừa Trung, xã Thừa Đức, nước biển phù sa vào mùa mưa thì nước lợ, mùa khô nước mặn.

Kinh tế
Trung bình mỗi năm, bãi biển Thừa Đức thu hút trên 12.000 lượt du khách từ nhiều nơi, tổng doanh thu hơn 500 triệu đồng. Hiện xã Thừa Đức đang phấn đấu mỗi năm đón và phục vụ từ 50.000 – 70.000 lượt khách du lịch đến tham quan, tắm biển.

Ẩm thực
Những năm gần đây, bánh xèo tại bãi biển Thừa Đức gần như đã trở thành "thương hiệu" và hầu như ai đến nơi đây cũng muốn thưởng thức.

Khu du lịch biển Thừa Đức
Dự án Khu Du lịch biển Thừa Đức tọa lạc tại bãi biển xã Thừa Đức, với quy mô 6,7ha được xây dựng các hạng mục gồm: khu trung tâm, khu nhà hàng, khu vui chơi thiếu nhi, khu quà lưu niệm, nhà nghỉ đơn lập, khách sạn, hồ bơi, nhà hàng thủy tạ, đài quan sát, khu tắm biển... với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 485 tỷ đồng, do Công ty TNHH Du lịch Sinh thái biển Phù Sa hợp tác với Công ty ACE Weath Limited Taiwan thực hiện. Dự kiến khu du lịch sẽ hoàn thành đưa vào sử dụng vào cuối năm 2014.

Môi trường

Ô nhiễm
Do một bộ phận người dân còn thờ ơ trong việc sử dụng rác thải, nước thải, công tác kiểm soát, quản lý quy hoạch khu vực biển còn lỏng lẻo, xu hướng nhựa hóa các tuyến đường dẫn đến bãi biển chưa đồng bộ nên bãi biển hiện nay đang chịu sự ô nhiễm. Hàng ngày, vài chục tấn nước thải, rác thải đổ trực tiếp xuống biển.

Chú thích

Tham khảo

Bãi biển Việt Nam


title: Dương Dung

text:
Dương Dung (tiếng Trung: 杨蓉, sinh ngày 3 tháng 6 năm 1981) là nữ diễn viên Trung Quốc. Cô được biết đến với vai Nữ chính trong Tuyệt Tác Mỹ Nhân và Truy Tìm Ký Ức.

Tiểu sử
Năm 1992, khi 11 tuổi, Dương Dung tới trường nghệ thuật tỉnh Vân Nam để học vũ đạo. Năm 1994, một mình đến Thượng Hải học trường nghệ thuật. Năm 1996, 15 tuổi, đóng phim điện ảnh đầu tiên "Nha Phiến Chiến tranh", diễn vai một tiểu a hoàn. Năm 1997, 16 tuổi, trúng tuyển vào Học viện sân khấu Thượng Hải khoa diễn xuất.

Sự nghiệp
Từ năm 1998 đến năm 2006, cô đã xuất hiện trong nhiều bộ phim truyền hình như Tây Nhai Nữ, Thế kỉ nhân sinh, Thiếu niên bao thanh thiên. Năm 2007, cô được chọn tham gia các phim Tối thân đích địch nhân và Bảo vệ diên an 2008. Năm 2012, cô trở thành người hỗ trợ trong việc sản xuất ở ETV Truyền thông Văn hóa của Palace 2 và tiếp tục tham gia đóng trong nhiều bộ phim khác như Võ lâm truyền kỳ, Tong Hua, Anh hùng xạ điêu,...

Năm 2016, cô đóng vai nữ chính phim Truy tìm ký ức, bộ phim làm tăng độ nổi tiếng của cô và đã giúp cô cùng bạn diễn Bạch Vũ giành giải thưởng "Cặp đôi đẹp nhất".

Danh sách phim

Phim điện ảnh

Phim truyền hình

|2023
| "Hộ Tâm "
| Tố Ảnh
|Vai phụ

Kịch nói
2007: Hồng Lâu Mộng vai Tình Văn

2020: Tôi yêu hoa đào

Show
 2014: Show "Chúng ta đều thích cười" cùng Kim Thế Giai, Trương Triết Hạn (Chế Tạo Mĩ Nhân)
2015: Show "Sạc diện du lịch" cùng Trần Hiểu
2015: Show "Con đường hoàng kim" cùng Mã Khả, Lưu Khải Uy
2017: Show "Minh tinh đại trinh thám" - Mùa 2 (Các tập: 1, 7, 8, 9, 10)
2018: Show "Tôi là diễn viên" cùng Vương Viện Khả và Lan Hi
2018: Show "Minh tinh đại trinh thám" - Mùa 3 (Các tập: 6, 10, 11)
2018: Show "Khoái lạc đại bản doanh" Số ngày 24/11
2019: Show "Hoàng tử son môi" (Tập 1)
2020: Show "Minh tinh đại trinh thám" - Mùa 5 (Các tập 3, 4, 6, 7)
2020: Show "Khoái lạc đại bản doanh" Số ngày 13/6
2021: Show "Minh tinh đại trinh thám" - Mùa 6
2022: Show "Minh tinh đại trinh thám" - Mùa 7
2022: Show "Nhiệm vụ ngọt ngào" (Tập 8)
2023: Show "Minh tinh đại trinh thám" - Mùa 8

Giải thưởng
 03/12/2016: "Cặp đôi được yêu thích nhất" - Đêm Hội IQIYI cùng Bạch Vũ với vai diễn Tô Miên (Truy Tìm Ký Ức)
 11/07/2017: "Nữ diễn viên webdrama được yêu thích nhất" - Tân Truyền thông Điện ảnh Á Châu 2017 với vai diễn Tô Miên (Truy Tìm Ký Ức)
 16/01/2018: "Nữ diễn viên quyến rũ của năm" - CHIC STYLE AWARDS 2018
 19/01/2018: "Nữ diễn viên nổi tiếng nhất trào lưu thường niên 2017" - FEIA 2018

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1981
Nhân vật còn sống
Họ Dương
Người Hán
Người Vân Nam
Người Trung Quốc
Người họ Dương tại Trung Quốc
Cựu sinh viên Học viện Hý kịch Thượng Hải


title: Khu bảo tồn thiên nhiên núi Nimba

text:
Khu bảo tồn thiên nhiên nghiêm ngặt Núi Nimba là một khu vực được bảo vệ và là di sản thế giới của UNESCO thuộc hai quốc gia Guinea và Bờ Biển Ngà. Nó có diện tích 17.540 hecta, trong đó có 12.540 hecta tại Guinea và 5.000 hecta tại Bờ Biển Ngà. Khu bảo tồn này bao gồm những khu vực quan trọng nhất của Dãy núi Nimba, một khu vực địa lý độc đáo và giàu có bất thường hệ động thực vật, gồm rất nhiều các loài đặc hữu như Dơi lá mũi, Cóc. Đỉnh cao nhất của dãy núi này là Núi Richard-Molard cao 1.752 mét (5.750 ft) cũng là đỉnh cao nhất của cả hai quốc gia Guinea và Bờ Biển Ngà.

Lịch sử
Khu bảo tồn được thành lập vào năm 1943 theo Sắc lệnh số 4190 SE/F tại Bờ Biển Ngà và vào năm 1944 tại Guinea. Khu vực thuộc Guinea được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển từ năm 1980. Khu bảo tồn ở Guinea được công nhận Di sản thế giới vào năm 1981 và sau đó được mở rộng thêm phần diện tích ở Bờ Biển Ngà vào năm 1982. Việc khai thác quặng sắt trong khu vực khiến hệ sinh thái bị đe dọa từ năm 1992 và khu bảo tồn bị liệt vào danh sách di sản thế giới bị đe dọa kể từ đó. Với mục đích nhằm cải thiện công tác bảo vệ, một trung tâm bảo tồn được xây dựng bởi Cơ quan vườn quốc gia Guinea.

Địa lý và khí hậu
Nimba là một sườn núi hẹp mở rộng dài 40 km chạy theo hướng tây bắc-đông nam. Nó tạo thành một phần phía nam của Cao nguyên Guinea. Đỉnh cao nhất của dãy núi là Richard-Molard cao 1.752 mét (5.750 ft). Một số đỉnh núi khác là Grand Rochers cao 1694 m (5558 ft), Sempéré cao 1682 m (5518 ft), Piérré Richaud cao 1670 m (5479 ft), Tô cao 1675 m (5495 ft), và LeClerc cao 1577 m (5174 ft). Tất cả đều nằm bên phía khu bảo tồn thuộc Guinea. Khu bảo tồn là nơi có khoảng 50 con sông suối nhỏ bắt nguồn từ Sông Cavalla, Cestos và Sassandra. Khai thác quặng sắt có chất lượng hàng đầu đặt ra mối đe dọa lớn đối với địa mạo và các loài động vật hoang dã độc đáo tại đây.

Dãy núi Nimba có khí hậu cận xích đạo. Nhiệt độ bị chi phối mạnh mẽ bởi độ cao với nhiệt độ dao động ban ngày từ 24 °C tới 33 °C và ban đêm có thể giảm xuống dưới 10 °C. Một số phần của khu bảo tồn có lượng mưa thấp hơn đáng kể do những sườn núi cao. Sườn núi phía nam nhìn chung âm u hơn phía bắc do ảnh hưởng bởi gió Harmattan khô từ Sahara.

Sinh thái học
Khu bảo tồn này nằm trong rừng Guinea Tây Phi, một điểm nóng về đa dạng sinh học. Nó chứa hệ động thực vật đặc biệt phong phú, là nhà của hơn 2.000 loài thực vật có mạch, 317 loài động vật có xương sống, trong đó có 107 loài động vật có vú và hơn 2.500 loài động vật không xương sống. Khu bảo tồn là chủ đề của nhiều cuộc điều tra sinh học bởi nơi đây có chứa một lượng lớn các loài chưa được biết đến. Một số loài động vật có xương sống đặc hữu đáng chú ý gồm Cóc Nimba (loài cóc duy nhất không đẻ trứng), Dơi nếp mũi Nimba và Rái cá Nimba. Một số loài động vật quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng khác có thể kể đến Sư tử Tây Phi, Hà mã lùn, Linh dương lưng vằn và Tinh tinh Tây Phi.

Các vùng sinh thái cạn trong khu bảo tồn gồm rừng thấp Tây Guinea, rừng núi cao Guinea, rừng savan Guinea và savan Sudan. Ngoài ra, dãy núi Nimba cũng là một vùng sinh thái nước ngọt đặc biệt với nhiều loài thủy sản đặc hữu.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 APES MAPPER
 UNESCO Mount Nimba Strict Nature Reserve Site
 WCMC Natural Site Data Sheet
Act Establishing East Nimba Nature Reserve - Republic of Liberia

Vườn quốc gia Bờ Biển Ngà
Vườn quốc gia Guinea
Vườn quốc gia Liberia
Di sản thế giới tại Bờ Biển Ngà
Di sản thế giới tại Guinea


title: Trại tập trung Ohrdruf

text:
Trại tập trung Ohrdruf  là một trại tập trung và trại lao động cưỡng bách của Đức Quốc xã ở gần Weimar, Đức. Đây là một trong số các phân trại của Trại tập trung Buchenwald, và là trại tập trung của Đức Quốc xã được Quân đội Hoa Kỳ giải phóng đầu tiên.

Lịch sử
Được dựng lên trong tháng 11 năm 1944 ở gần thành phố Gotha (Đức), trại Ohrdruf sử dụng các tù nhân trong trại làm lao động cưỡng bách trong việc xây dựng tuyến đường sắt dẫn tới một trung tâm giao thông dự định xây dựng, nhưng chưa kịp hoàn tất vì quân đội Hoa Kỳ tiến tới quá nhanh.

Vào cuối tháng 3 năm 1945, trại này chứa khoảng 11.700 tù nhân, nhưng tới đầu tháng 4 thì lực lượng SS di tản hầu hết các tù nhân bằng cuộc đi bộ chết chóc tới Trại tập trung Buchenwald. Các lính gác SS đã giết nhiều tù nhân còn lại do quá ốm yếu không thể đi bộ tới các ô tô ray (railcar).

Giải phóng
Trại Ohrdruf được "Sư đoàn 4 Thiết giáp Hoa Kỳ" và "Sư đoàn 89 Bộ binh Hoa Kỳ" giải phóng ngày 4.4.1945. Đây là trại tập trung đầu tiên của Đức Quốc xã được Quân đội Hoa Kỳ giải phóng.

Khi các binh sĩ của Sư đoàn 4 Thiết giáp Hoa Kỳ tiến vào trại, họ phát hiện hàng đống tử thi, một số được phủ bằng vôi, và những xác khác đã bị thiêu từng phần trên những giàn thiêu. Cảnh khủng khiếp mà họ phát hiện đã khiến tướng Dwight D. Eisenhower, chỉ huy trưởng tối cao Lực lượng Đồng minh tới thăm trại ngày 12.4.1945, cùng với các tướng George S. Patton và Omar Bradley. Sau chuyến tham quan, tướng Eisenhower đã đánh điện tín xuyên đại dương bằng dây cáp cho tướng George C. Marshall, chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ ở Washington, mô tả chuyến đi tới trại Ohrdruf của mình:

... Cảnh đáng chú ý nhất - mặc dù khủng khiếp – là cảnh mà tôi gặp phải trong chuyến đi. Đó là cuộc viếng thăm một trại giam của Đức ở gần Gotha. Những điều tôi thấy thật không thể mô tả nổi. Trong khi tôi đi xem xét quanh trại, tôi đã gặp 3 người đàn ông đã từng là tù nhân và do một mưu mẹo hay bằng cách nào đó, họ đã vượt thoát ngục. Tôi đã phỏng vấn họ qua một thông dịch viên. Chứng cớ nhãn tiền và chứng cớ bằng lời nói về nạn đói, sự độc ác và thú tính quá dã man đã khiến tôi hơi bị bệnh. Trong một căn phòng, nơi chất đống 20 hoặc 30 người đàn ông trần truồng, bị chết do bị bỏ đói, đến nỗi tướng George Patton không muốn vào. Ông ta nói rằng nếu vào xem chắc ông cũng sẽ bị bệnh. Tôi đã cố ý tới thăm, là để có thể đưa ra các bằng chứng mắt thấy tai nghe về sự việc này, để nếu có khi nào – trong tương lai - xảy ra khuynh hướng qui những chứng cớ viện dẫn này chỉ đơn thuần là để 'tuyên truyền'.

Tác động tới Đồng Minh
Việc nhìn thấy những tội ác của Đức Quốc xã ở trại tập trung Ohrdruf đã tác động mạnh tới tướng Eisenhower, ông muốn thế giới biết những gì đã xảy ra trong các trại tập trung. Ngày 19.4.1945, ông lại đánh điện tín xuyên đại dương cho tướng Marshall yêu cầu đưa các dân biểu Quốc hội và các nhà báo tới các trại tập trung mới được giải phóng để họ có thể đưa sự thật khủng khiếp về những việc tàn bạo của Đức Quốc xã cho nhân dân Hoa Kỳ biết. Cùng ngày, tướng Marshall nhận được phép của Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Henry Lewis Stimson, và tổng thống Harry S. Truman cho các phái đoàn nói trên tới thăm các trại tập trung được giải phóng.

Trại Ohrdruf cũng để lạị ấn tượng sâu sắc cho tướng George S. Patton. Ông đã mô tả trại này là "một trong các cảnh khinh khủng nhất mà tôi từng nhìn thấy". Ông đã thuật lại trong nhật ký của mình là:
Trong một lán trại... có một đống khoảng 40 thi thể gầy trơ xương hoàn toàn trần truồng chồng lên nhau. Những thi thể này được rắc ít vôi lên, không nhằm hủy hoại chúng, mà nhằm làm cho bớt mùi hôi thối.

Khi lán trại này chứa đầy xác –tôi ước tính nó có thể chứa được khoảng 200 xác, thì các xác chết này được đưa tới một cái hố cách trại khoảng 1 dặm đường để chôn. Các tù nhân cho rằng có 3.000 người, hoặc bị bắn vào đầu, hoặc bị chết đói, đã được chôn như vậy từ ngày 1 tháng Giêng.

Khi đội quân của chúng tôi bắt đầu áp sát trại, các người Đức nghĩ cách xóa bỏ bằng chứng tội phạm của họ. Vì thế, họ dùng một số nô lệ đào các xác chết lên và đặt chúng trên một vỉ nướng khổng lồ gồm các thanh đường ray xe lửa 60 cm đặt trên nền gạch. Họ tưới hắc ín lên các xác chết rồi chất than và củi gỗ thông bên dưới để đốt. Nhưng họ không thành công bao nhiêu, vì còn lại cả đống xương, sọ người, các thân người cháy đen ở bên trên hay ở dưới tấm vỉ, có thể tính tới hàng trăm xác..

Hình ảnh trại Ohrdruf sau giải phóng

Tham khảo

Liên kết ngoài

History of the 602nd Tank Destroyer Battalion - Description of the liberation by Raymond J. Young
United States Holocaust Memorial Museum - Ohrdruf
United States Holocaust Memorial Museum - The 89th Infantry Division - Liberation of Ohrdruf - Video (April 1945 silent)
United States Holocaust Memorial Museum - The 89th Infantry Division
Georgia Tech Library and Information Center - Witness to the Holocaust - Ohrdruf Camp Description
Simmins, Chuck - The Ohrdruf Photos

Ohr
Thế chiến thứ hai


title: Chỉ số dòng tiền

text:
Chỉ số dòng tiền (thuật ngữ tiếng Anh: Money flow index, viết tắt MFI) là một bộ dao động trong khoảng từ 0 đến 100. Nó được sử dụng để hiển thị dòng tiền (một xấp xỉ của giá trị tiền mặt trao đổi của một thời kỷ) trong vài thời kỳ.

Cách tính

Bước 1: Tính toán giá điển hình

Giá điển hình cho từng thời kỳ là trung bình cộng của giá cao, giá thấp và giá đóng.

Bước 2: Tính toán Dòng tiền dương và Dòng tiền âm

Dòng tiền cho một thời kỳ nhất định là giá điển hình nhân với khối lượng trong thời kỳ đó.

Dòng tiền được chia thành dòng tiền dương và dòng tiền âm.

 Dòng tiền dương được tính bằng cách cộng giá điển hình của tất cả những thời kỳ mà giá điển hình là cao hơn so với giá điển hình của thời kỳ trước đó.
 Dòng tiền âm được tính bằng cách cộng giá điển hình của tất cả những thời kỳ mà giá điển hình là thấp hơn so với giá điển hình của thời kỳ trước đó.
 Nếu giá điển hình là không thay đổi thì thời kỳ đó được bỏ đi.

Bước 3: Tính toán tỷ lệ tiền

Tỷ lệ tiền là tỷ lệ của dòng tiền dương đối với dòng tiền âm.

Bước 4: Tính toán chỉ số dòng tiền

Chỉ số dòng tiền có thể được thể hiện tương đương như sau.

Hình thức này cho thấy rõ ràng hơn MFI là một tỷ lệ phần trăm như thế nào.

Cách sử dụng
MFI được sử dụng để đo "nhiệt tình" của thị trường. Nói cách khác, chỉ số dòng tiền cho thấy một cổ phiếu được trao đổi bao nhiêu. Một giá trị của 80 hoặc nhiều hơn thường được coi là mua quá nhiều, một giá trị của 20 hoặc ít hơn là bán quá nhiều. Phân kỳ giữa MFI và hành động giá cũng được coi là quan trọng, ví dụ nếu giá đi lên nhưng chỉ số MFI đi xuống điều này có thể chỉ ra một điểm yếu báo trước, đó là khả năng đảo chiều.

Cần lưu ý rằng MFI được xây dựng trong một kiểu cách tương tự như chỉ số sức mạnh tương đối (RSI). Cả hai xem những thời kỳ lên so với tổng số các thời kỳ lên và xuống, nhưng thang đo, tức là những gì được tích lũy trong những thời kỳ này, là khối lượng (hoặc khối lượng xấp xỉ bằng tiền) đối với MFI, như trái ngược với các số lượng thay đổi giá đối với RSI.

Các chỉ báo tương tự
Các chỉ báo giá × khối lượng khác:
 Khối lượng cân bằng
 Xu hướng giá và khối lượng
 Chỉ số tích lũy/phân phối

Tham khảo

Thị trường chứng khoán
Phân tích kỹ thuật
Chỉ báo kỹ thuật


title: Chỉ số tích lũy/phân phối

text:
Chỉ số tích lũy/phân phối là một chỉ báo phân tích kỹ thuật nhằm mục đích liên quan giá cả và khối lượng trong thị trường chứng khoán.

Công thức

Hệ số này trong khoảng từ -1 khi giá đóng cửa là giá thấp trong thời kỳ, tới +1 khi giá đóng cửa là giá cao. Ví dụ: nếu giá đóng cửa là 3/4 các con đường lên phạm vi thì CLV là 0,5. Chỉ số tích lũy/phân phối bổ sung thêm khối lượng nhân với hệ số CLV, tức là

Điểm khởi đầu cho tổng tích lũy/phân phối, tức là điểm số không, là tùy ý, chỉ có hình dạng của chỉ báo kết quả được sử dụng, không phải là mức thực tế của tổng số.

Tên tích lũy/phân phối xuất phát từ ý tưởng rằng trong quá trình tích lũy những người mua giữ kiểm soát và giá sẽ được đẩy lên thông qua thời kỳ, hoặc sẽ làm một sự phục hồi nếu bán xuống, trong cả hai trường hợp kết thúc của thời kỳ gần với giá cao hơn là giá thấp là thường xuyên hơn. Điều ngược lại áp dụng trong quá trình phân phối.

Chỉ số tích lũy/phân phối tương tự như khối lượng cân bằng, nhưng chỉ số tích lũy/phân phối dựa trên giá đóng cửa trong phạm vi của thời kỳ, thay vì close-to-close lên hoặc xuống mà khối lượng cân bằng sử dụng.

Dao động Chaikin
Một dao động Chaikin được hình thành bằng cách trừ trung bình động hàm mũ 10 thời kỳ khỏi một trung bình động hàm mũ 3 thời kỳ của Chỉ số tích lũy/phân phối. Là một chỉ báo của chỉ báo, nó có thể cung cấp các tín hiệu bán hoặc mua khác nhau, tùy thuộc vào bối cảnh và các chỉ báo khác.

Các chỉ báo tương tự
Các chỉ báo Giá × Lượng khác:
 Chỉ số dòng tiền
 Khối lượng cân bằng
 Xu hướng giá và lượng

Xem thêm
 Dimensional analysis - explains why volume and price are multiplied (not divided) in such indicators

Tham khảo

Chỉ báo kỹ thuật


title: Toán tài chính

text:
Toán tài chính (tiếng Anh: mathematical finance) là một ngành toán học ứng dụng nghiên cứu thị trường tài chính. Nói chung, tài chính toán học sẽ thừa kế và mở rộng các mô hình toán học hay con số mà không cần phải thiết lập một liên kết đến lý thuyết tài chính, bằng cách lấy giá cả thị trường quan sát như đầu vào. Tính thống nhất toán học là cần thiết, chứ không phải là tính phù hợp với lý thuyết kinh tế.

Môn học này có nhiều liên hệ đến tài chính kinh tế, nhưng nó hẹp hơn và trừu tượng hơn. Ví dụ, một nhà kinh tế học tài chính có thể nghiên cứu lý do tại sao một công ty có giá cổ phiếu như thế, còn một nhà toán học tài chính thì sử dụng giá cổ phiếu cho sẵn, rồi dùng giải tích thống kê để tìm giá trị cho chứng khoán phái sinh của cổ phiếu.

Vì vậy, ví dụ, trong khi một nhà kinh tế học tài chính có thể nghiên cứu các lý do cấu trúc tại sao một công ty có thể có một số giá cổ phần nhất định, một nhà toán học tài chính có thể lấy giá cổ phần như một yếu tố đã cho, và cố gắng để sử dụng tính toán ngẫu nhiên để có được giá trị tương ứng của các phái sinh của cổ phiếu (xem: Định giá quyền chọn, Mô hình hóa tài chính). Định lý cơ bản của định giá không hưởng chênh lệch là một trong những định lý quan trọng trong tài chính toán học, trong khi phương trình và công thức Black-Scholes nằm trong số những kết quả quan trọng.

Tài chính toán học cũng trùng với rất nhiều lĩnh vực như tài chính điện toán (cũng như kỹ nghệ tài chính). Môn học sau tập trung vào ứng dụng, trong khi môn học trước tập trung vào lập mô hình và phái sinh (xem: phân tích định lượng), thường bởi sự giúp đỡ của các mô hình tài sản ngẫu nhiên. Nói chung, có tồn tại hai nhánh riêng biệt của tài chính đòi hỏi các kỹ thuật định lượng tiên tiến: định giá các phái sinh trên một mặt, và quản lý rủi ro -danh mục đầu tư trên mặt khác.

Nhiều viện đại học cung cấp các chương trình cấp độ và nghiên cứu trong tài chính toán học, xem Thạc sĩ Tài chính toán học.

Lịch sử: Q so với P
Có tồn tại hai nhánh riêng biệt của tài chính đòi hỏi kỹ thuật định lượng tiên tiến: định giá các phái sinh và quản lý rủi ro và danh mục đầu tư. Một trong những khác biệt chính là họ sử dụng các xác suất khác nhau, cụ thể là xác suất rủi ro trung tính (hay xác suất định giá hưởng chênh lệch), ký hiệu là "Q", và xác suất thực tế (hoặc actuarial), ký hiệu "P".

Định giá phái sinh: thế giới Q

Mục tiêu của định giá phái sinh là để xác định mức giá hợp lý của chứng khoán được đưa ra trong các điều kiện của các chứng khoán thanh khoản hơn mà giá của chúng được xác định bởi quy luật của cung và cầu. Ý nghĩa của "hợp lý" phụ thuộc, tất nhiên, vào việc liệu người đó là mua hoặc bán chứng khoán. Ví dụ về các chứng khoán được định giá là quyền chọn bình thường và quyền chọn đặc biệt, trái phiếu chuyển đổi, vv

Một khi một giá hợp lý đã được xác định, các thương nhân bên bán có thể làm ra một thị trường trên chứng khoán này. Do đó, định giá phái sinh là một bài tập "ngoại suy" phức tạp để xác định giá trị thị trường hiện tại của một chứng khoán, sau đó được sử dụng bởi các cộng đồng bên bán.
Định giá phái sinh định lượng được khởi xướng bởi Louis Bachelier trong Lý thuyết đầu cơ (xuất bản năm 1900), với việc giới thiệu các quá trình cơ bản nhất và có ảnh hưởng nhất, chuyển động Bờ-rao, và các ứng dụng của nó đối với việc định giá quyền chọn. Bachelier đã mô hình hóa chuỗi thời gian của các thay đổi trong lô-ga-rít của giá cổ phiếu như một bước đi ngẫu nhiên trong đó những thay đổi ngắn hạn đã có một variance hữu hạn. Điều này gây ra những thay đổi dài hạn để theo một phân phối Gau-xơ. Công trình của Bachelier, tuy nhiên, phần lớn là không được biết bên ngoài học viện.

Lý thuyết vẫn không hoạt động cho đến khi Fischer Black và Myron Scholes, cùng với các đóng góp cơ bản của Robert C. Merton, được áp dụng quy trình có ảnh hưởng thứ hai, chuyển động Bờ-rao hình học, đối với định giá quyền chọn. Cho điều này M. Scholes và R. Merton đã được trao năm 1997 giải Nô-ben tưởng niệm trong khoa học kinh tế. Black là không đủ điều kiện cho giải thưởng vì cái chết của ông vào năm 1995.

Bước quan trọng tiếp theo là định lý cơ bản của định giá tài sản bởi Harrison và Pliska (1981), theo đó mức giá hiện tại bình thường phù hợp P0 của một chứng khoán là không hưởng chênh lệch, và do đó thực sự hợp lý, chỉ khi tồn tại một quá trình ngẫu nhiên Pt với giá trị kỳ vọng không đổi trong đó mô tả sự phát triển tương lai của nó:

Một quá trình đáp ứng () được gọi là một "martingale". Một martingale không thưởng rủi ro. Do đó xác suất của quá trình định giá chứng khoán thường hóa được gọi là "rủi ro trung tính" và thường được ký hiệu bởi chữ cái blackboard font " ".

Mối quan hệ () phải nắm giữ cho tất cả các thời gian t: do đó quá trình này được sử dụng để định giá phái sinh được thiết lập tự nhiên trong thời gian liên tục.

Các nhà phân tích định lượng người hoạt động trong thế giới Q của định giá phái sinh là những chuyên gia có kiến thức sâu sắc về các sản phẩm đặc thù mà họ mô hình.

Các chứng khoán có giá cụ thể, và do đó những vấn đề trong thế giới Q là thấp chiều trong tự nhiên.
Hiệu chuẩn là một trong những thách thức chính của thế giới Q: một khi một quá trình tham số thời gian liên tục đã được hiệu chỉnh thành một tập hợp các chứng khoán được giao dịch thông qua một mối quan hệ như (1), một mối quan hệ tương tự được sử dụng để xác định giá của các phái sinh mới.

Các công cụ định lượng chính cần thiết để xử lý quá trình Q thời gian liên tục là tính toán ngẫu nhiên Ito và các phương trình vi phân (PDE).

Xem thêm

Tài chính điện toán
Tài chính hành vi định lượng
Phái sinh tài chính
list of derivatives topics
Modeling and analysis of financial markets
Phân tích kỹ thuật
International Swaps and Derivatives Association
Fundamental financial concepts - topics
Mô hình kinh tế
List of finance topics
List of economics topics, List of economists
List of accounting topics
Tài chính thống kê
Brownian model of financial markets
Master of Mathematical Finance

Chú thích

Tham khảo
 Harold Markowitz, Portfolio Selection, Journal of Finance, 7, 1952, pp. 77–91
 William Sharpe, Investments, Prentice-Hall, 1985
 Attilio Meucci, P versus Q: Differences and Commonalities between the Two Areas of Quantitative Finance, GARP Risk Professional, February 2011, pp. 41–44


title: Kinh tế Đại Việt thời Lý

text:
Kinh tế Việt Nam thời Lý phản ánh những vấn đề liên quan tới hoạt động kinh tế vào thời nhà Lý (1009-1225) trong lịch sử Việt Nam.

Nông nghiệp

Chế độ ruộng đất
Ruộng công, gồm các loại:
 Quốc khố điền là ruộng công của triều đình mà hoa lợi thu được dự trữ vào kho của vua để chi dùng cho hoàng cung. Người cày cấy trên ruộng của vua là người bị tù tội, có thân phận như nô tỳ.
 Đồn điền là việc tổ chức khai hoang ven sông, ven biển thuộc đồng bằng sông Hồng, sông Mã, sông Lam. Lực lượng lao động chủ yếu ở đây là tù binh chiến tranh.
 Ruộng tịch điền là loại ruộng do triều đình trực tiếp quản lý, hoa lợi dùng cho triều đình. Hằng năm, nhà Lý vẫn duy trì cày ruộng tịch điền. Nhà Lý đặt ruộng tịch điền ở Bố Hải Khẩu, Ứng Phong và Lý Nhân.
 Ruộng sơn lăng là loại ruộng dùng vào việc thờ phụng tổ tiên dòng họ nhà vua
 Ruộng công làng xã là ruộng giao cho các làng xã quản lý, do những người lính nhàn thời bình về cày cấy (theo chính sách "ngụ binh ư nông"). Hoa lợi thu được từ ruộng này để nuôi quân.
 Ruộng thác đao và ấp thang mộc là ruộng ban thưởng cho quan lại, công thần. Hai hình thức này chỉ dành cho 1 đời công thần, không truyền được cho con cháu và công thần cũng chỉ được hưởng phần thuế thu từ ruộng đó.
Ruộng đất nhà chùa: Là đất đai do các nhà chùa quản lý,số ruộng đất đó chiếm số lượng khá lớn. Năm 1086 triều đình chia các chùa ra ba loại: đại danh lam, trung danh lam và tiểu danh lam.
Ruộng tư: Chế độ sở hữu ruộng tư thời Lý khá phổ biến cũng như rất phát triển. Pháp luật cho phép các tầng lớp trong xã hội mua bán ruộng đất. Để ngăn chặn sự lấn chiếm của các nhà giàu có quyền thế, năm 1143 và 1015, Lý Anh Tông ra quy định cấm các nhà quyền thế được ngăn cấm xằng bậy người nghèo ngoài phạm vi ruộng ao của mình, làm trái thì có tội.

Việc đo đạc ruộng đất thời Lý đã xuất hiện, nhưng đơn vị đo lường tính chưa thống nhất; nơi tính theo mẫu, nơi tính bằng thước.

Sản xuất nông nghiệp và làm thủy lợi
Nhà Lý áp dụng chính sách ngụ binh ư nông, cho binh lính thay nhau về làm ruộng, có tác dụng phát triển sản xuất nông nghiệp, sức lao động không bị thiếu. Binh sĩ thay nhau nghỉ 1 tháng 1 lần về cày ruộng tự cấp.

Ngoài ra, nhà Lý còn chú trọng việc trị thủy, đắp đê, nhất là vùng châu thổ sông Hồng. Năm 1077 và 1103, Lý Nhân Tông ra lệnh đắp đê sông Như Nguyệt dài 67.380 bộ. Năm 1108, triều đình tổ chức đắp đê Cư Xá (sông Hồng) từ Yên Phụ đến Lương Yên. Ngoài Thăng Long, đê điều cũng được tu tạo. Các công trình thủy lợi tiêu biểu thời Lý là việc đào sông Đản Nãi (Thanh Hóa) năm 1029, đào kênh Lãm (Ninh Bình) năm 1051, khơi sâu sông Lãnh Kinh năm 1089 và sông Tô Lịch năm 1192.

Nhờ sự quan tâm phát triển nông nghiệp và làm thủy lợi của nhà Lý, nước Đại Việt có thế đứng và phát triển khá vững chắc, đời sống nhân dân tương đối ổn định. Sử sách ghi nhận những năm được mùa lớn như: 1016, 1030, 1044, 1079, 1092, 1111, 1120, 1123, 1131, 1139, 1140.

Thủ công nghiệp

Thủ công nghiệp nhà nước
Những người thợ thủ công lao động cho triều đình gọi là thợ bách tác. Sản phẩm họ làm ra để phục vụ hoàng cung. Họ thực hiện việc đúc tiền, chế tạo binh khí, chiến thuyền và các đồ tơ lụa, quần áo cho vua quan.

Nguồn gốc thợ bách tác chủ yếu từ các tù binh, nhiều nhất là người Chiêm Thành, các tội nhân và các thợ thủ công được trưng tập về làm cho các quan xưởng.

Thủ công nghiệp nhân dân
Người dân làm đồ thủ công nhằm phục vụ đời sống thường nhật hoặc để bán ở chợ theo nhu cầu thị trường. Thời Lý đã xuất hiện việc thuê mướn nhân công.

Nhìn chung, thủ công nghiệp thời Lý là bộ phận kết hợp với nông nghiệp, được làm trong các hộ gia đình, chủ yếu đáp ứng nhu cầu của sản xuất tiểu nông.

Các ngành nghề
 Dệt: Nghề dệt tơ lụa khá phổ biến trong nhân dân, có nguồn thu khá lớn. Nghi Tàm là một trong những làng cổ có nghề dệt lụa tơ tằm phát đạt với bà tổ nghề là công chúa Quỳnh Hoa, con vua Lý Thái Tông.
Đất nung và gốm sứ: Gạch, ngói được sản xuất với số lượng lớn để phục vụ cho việc xây thành quách và chùa chiền, bảo tháp. Gạch thời Lý có kích thước lớn, nhiều hình dạng phong phú. Hoa văn chủ yếu lá rồng, tượng Phật, hoa sen, hoa cúc. Gốm đàn gồm các sản phẩm thạp, thố, chậu, bát, đĩa,… có xương rắn chắc, lớp men màu xanh mát, trong bóng như thủy tinh, gọi là gốm men ngọc.
Khai thác vàng: Hình thức khai thác chủ yếu là đãi vàng lộ thiên, nhất là ở vùng biên giới với Trung Quốc. Tại đây có nhiều người Tống sang làm thuê việc đãi vàng
 Đúc đồng: Đồng được sử dụng khá rộng rãi: đúc tượng, chuông, tiền, vũ khí và làm đồ dùng sinh hoạt. Theo ghi chép của Việt sử lược, triều đình đã tổ chức việc khai thác mỏ đồng ở Lạng châu năm 1198.
 Ngành nghề khác: Bao gồm in khắc gỗ, xây dựng, làm bia đá, nghề mộc, làm đồ mỹ nghệ, điêu khắc.

Thương mại
Các đối tác chủ yếu của Đại Việt là Trung Quốc, Chiêm Thành, Trảo Oa tức đảo Java, Lộ Lạc tức vương quốc Lavo, Xiêm La - quốc gia vùng Mê Nam và Tam Phật Tề tức Srivijaya ở đảo Sumatra. Tại vùng biên giới, những người dân tộc thiểu số cũng qua lại buôn bán với nhau.

Thương cảng Vân Đồn có vị trí rất quan trọng cho hoạt động ngoại thương, nằm trên trục hàng hải từ Trung Quốc xuống các nước Đông Nam Á. Ngoài ra, nơi này còn thuận lợi cho việc đỗ tàu thuyền. Ngoài Vân Đồn, vùng biển Diễn châu cũng là nơi có hoạt động ngoại thương phát triển.

Hàng hóa xuất khẩu của Đại Việt chủ yếu là thổ sản; hàng nhập khẩu bao gồm giấy, bút, tơ, vải, gấm. Các thương nhân Đại Việt thường mua trầm hương của Chiêm Thành để bán lại cho thương nhân người Tống.

Hoạt động buôn bán trong nước được tạo điều kiện khá thuận lợi. Tuy nhiên, đối với ngoại thương, để bảo vệ an ninh quốc gia, nhà Lý chỉ cho phép thương nhân nước ngoài buôn bán ở một số điểm nhất định, chịu sự kiểm soát của triều đình – chính sách này tương tự như chính sách của nhà Tống.

Tiền tệ

Đại Việt sử ký toàn thư cho thấy tiền đã được sử dụng và phát hành nhiều trong thời Lý Thái Tổ. Cả lương bổng lẫn tô thuế đều có thể trả bằng tiền.

Tiền do triều đình nhà Lý đúc ra không đáp ứng đủ nhu cầu lưu thông hàng hóa. Nhiều đồng tiền nhà Tống và thậm chí thời Đường vẫn được lưu hành trong nước. Sách sử Việt Nam không nói rõ quan hệ giữa các đơn vị tiền vào thời kỳ này và không phản ánh quan hệ giá trị giữa tiền Việt và tiền Tống lưu hành khi đó.

Xem thêm
 Thủ công nghiệp Việt Nam thời Lý
 Thương mại Việt Nam thời Lý
 Nông nghiệp Việt Nam thời Lý
 Tiền tệ Đại Việt thời Lý

Tham khảo
 Lục Đức Thuận, Võ Quốc Ky (2009), Tiền cổ Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
Đỗ Văn Ninh (1992), Tiền cổ Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Đại Việt sử ký toàn thư

Chú thích

Lịch sử Việt Nam thời Lý
K7


title: Kinh tế Việt Nam thời Tiền Lê

text:
Kinh tế Việt Nam thời Tiền Lê phản ánh tình hình kinh tế nước Đại Cồ Việt từ năm 980 đến năm 1009 dưới thời Tiền Lê trong lịch sử Việt Nam.

Nông nghiệp
Nông nghiệp vẫn là nền tảng cơ bản của nền kinh tế đương thời. Phần lớn ruộng đất ở làng xã phụ thuộc vào triều đình, do triều đình sở hữu.

Các loại ruộng đất thời Tiền Lê gồm có:
 Ruộng tịch (ruộng vua): như Bố Hải Khẩu (Thái Bình), Đỗ Động (Bắc Giang), Đọi Sơn (Hà Nam). Vào đầu xuân vua thực hiện lễ cấy tịch điền để động viên, khuyến khích nhân dân sản xuất nông nghiệp, gọi là lễ tịch điền; lần đầu tiên vào năm 987, Lê Đại Hành đã thực hiện việc này. Sử sách ghi nhận đó là lễ tịch điền đầu tiên mà một vị vua Việt Nam thân hành đi cày. Triều đình sử dụng người tù tội hoặc nông dân làm nghĩa vụ lao dịch cày cấy, toàn bộ sản lượng thu hoạch về kho của triều đình.
 Ruộng phân phong: Về chính sách phân phong ruộng đất, nhà Tiền Lê cơ bản kế thừa nhà Đinh. Chế độ phân phong cho các công thần, quan lại chỉ là tạm thời, để hưởng thuế, không trở thành ruộng đất tư hữu và phải trả lại triều đình sau khi được người phong qua đời. Ngoài một số công thần, vua Lê Đại Hành còn ban đất cho các hoàng tử làm thực ấp (tất cả 11 người).
 Ruộng chùa: Nhà chùa cũng sở hữu một số đất đai.
 Ruộng tư: Ruộng đất tư nhân do một số trang trại hình thành từ thời Bắc thuộc được triều đình trung ương cho phép tồn tại, thuộc quyền sở hữu tư nhân và được phép mua bán.

Ngoài ra, nhà Tiền Lê còn khuyến khích dân các nơi khai khẩn đất hoang để lập làng, mở rộng diện tích đất công. Những ruộng đất ở làng xã và ruộng mới hình thành do khai hoang, nhân dân theo tập tục chia ruộng đều cho nhau cày cấy và nộp thuế cho triều đình.

Sử sách ghi nhận những thành quả phát triển nông nghiệp thời Tiền Lê, mùa mang tốt vào các năm 987, 989.

Thủ công nghiệp
Trên cơ sở sự phát triển của các nghề thủ công truyền thống, thủ công nghiệp tiếp tục phát triển. Một số quan xưởng thuộc sở hữu của triều đình được hình thành để sản xuất các vật dụng cho vua quan và đúc tiền, đúc vũ khí.

Đương thời ghi nhận một số công trình dung điện xây dựng như điện Bách Bảo Thiên Tuế ở núi Đại Vân, cổ giác vàng bạc, làm nơi coi chầu; điện Phong Lưu, điện Tử Hoa, điện Bồng Lai, điện Cực Lạc, lầu Đại Vân, điện Trường Xuân, điện Long Bộc, mái lợp ngói bạc.

Những nghề sản xuất thủ công nghiệp trong dân gian gồm có kéo tơ, dệt lụa, rèn sắt, làm giấy, đúc đồng, làm vàng bạc, đóng thuyền,… với trình độ ngày càng nâng cao.

Thương mại
Hệ thống đường sá giao thông đường bộ và đường thủy trong nước được các vua Lê quan tâm khai thông xây dựng. Sử ghi lại những sự kiện khai thông đường sá vào các năm 983, 1003, 1009.

Sử sách không chép rõ về hoạt động thương mại trong nước. Đối tác quan hệ buôn bán ngoại thương chủ yếu của Đại Cồ Việt là Trung Quốc. Hai bên lập ra những nơi giao dịch song phương gọi là Bạc dịch trường đặt trên đường thông lộ biên giới.

Những Bạc dịch trường quan trọng trong thời kỳ này là trại Vĩnh Bình (được Lê Văn Siêu phỏng đoán là chợ Kỳ Lâm hiện nay), tại Sách Nam Giang thuộc trại Cổ Vạn và châu Tô Hậu (Lê Văn Siêu phỏng đoán là châu Thất Khê), trại Hoành Sơn (Na Chàm ở ải Nam Quan). Trại Hoành Sơn tụ tập nhiều nhà buôn từ châu Quảng Nguyên của Đại Cồ Việt và châu Đặc Ma của nước Đại Lý (Vân Nam) và các lái buôn từ Quảng Châu của Tống.

Bạc dịch trường lớn nhất gần biên giới là điểm giao dịch hai nước nằm ở trại Như Hồng, Khâm châu.

Các quan chức địa phương biên giới cũng hỗ trợ cho quan hệ buôn bán của các thương gia hai bên. Nếu xảy ra việc kêu ca vì người bán cân thiếu thì phía Đại Cồ Việt lại cử sứ sang Khâm châu để thử lại cân để kiểm tra. Không những thế, chính triều đình nhà Tiền Lê cũng sai người sang giao dịch thẳng với khách buôn người Tống. Hàng bán của Đại Cồ Việt gồm có vàng, bạc, tiền đồng.

Tiền tệ
Khi cai trị, Lê Hoàn đã dùng ba niên hiệu, song chỉ đúc duy nhất tiền Thiên Phúc trấn bảo, lấy tên theo niên hiệu đầu tiên. Các vua Tiền Lê sau không đúc tiền.

Sử liệu cũ của Việt Nam là Đại Việt sử ký toàn thư và Việt sử thông giám cương mục đều có nhắc đến việc tiền Thiên Phúc được đúc từ mùa xuân năm 984. Do tiền trong nước không đủ nhu cầu sử dụng, một số đồng tiền nhà Đường cũ như Khai Nguyên và nhà Tống đương thời như Thuần Hóa, Tường Phù được lưu hành trong nước Đại Cồ Việt.

Sử sách không nêu rõ tỷ lệ giá trị giữa những đồng tiền trong nước phát hành và tiền Trung Quốc ra sao. Tiền Thiên Phúc nhà Tiền Lê nặng 2,3-3,2 gram, còn các đồng tiền nhà Tống nặng khoảng 3,5 gram. Tại Khâm châu, việc mua bán của người Việt và người Tống bao gồm cả tiền đồng. Lê Văn Siêu cho rằng đây không chỉ là thị trường hàng hóa mà còn là thị trường tiền tệ mà hai bên trao đổi ngoại hối.

Các loại thuế
Nhà Tiền Lê đặt ra lệ đánh thuế căn cứ vào số lượng tài sản về ruộng đất. Thuế thân chia ra hai loại:
Tiền công dung là tiền công dịch (như lao động công ích) mà người dân phải chịu mỗi năm 10 ngày và có thể nộp tiền thay vào việc tạp dịch
Tiền thuế hộ: là tiền mỗi gia đình phải nộp hàng năm
Tiền thuế điệu: Tiền mỗi hộ phải nộp để đóng vào việc quân

Nhà Tiền Lê đặt ra thuế thổ sản theo phép thời Tam Đại (Hạ, Thương, Chu) của Trung Quốc, chỉ lấy cống phẩm mà không thu bằng tiền. Đồng thời, triều đình có chính sách khuyến khích thương mại. Những người buôn bán không phải nộp thuế, coi như họ chỉ bán những nông phẩm sản xuất ra mà đã chịu thuế ruộng đất rồi.

Xem thêm
 Kinh tế Việt Nam thời Lý
 Kinh tế Việt Nam thời Đinh

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục
 Ngô Thì Sĩ (2011), Đại Việt sử ký tiền biên, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Lục Đức Thuận, Võ Quốc Ky (2009), Tiền cổ Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Đào Tố Uyên chủ biên (2008), Giáo trình lịch sử Việt Nam, tập 2, Nhà xuất bản Đại học sư phạm
 Nhiều tác giả (1984), Thế kỷ X - Những vấn đề lịch sử, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Nguyễn Khắc Thuần (2003), Đại cương lịch sử cổ trung đại Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Đào Duy Anh (2005), Đất nước Việt Nam qua các đời, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Lê Văn Siêu (2006), Việt Nam văn minh sử, Nhà xuất bản Văn học
 Viện Sử học (1987), Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Chú thích

K6
Lịch sử Việt Nam thời Tiền Lê


title: Bộ Cá láng

text:
Bộ Cá láng (danh pháp khoa học: Lepisosteiformes) là một bộ cá gồm 1 họ duy nhất còn sinh tồn là Lepisosteidae với 7 loài trong 2 chi, sống trong môi trường nước ngọt, đôi khi nước lợ, và hiếm khi là nước mặn phía đông Bắc Mỹ, Trung Mỹ và quần đảo Caribe. Tại Việt Nam, chúng thường được gọi chung là "Cá sấu hỏa tiễn" trong thương mại cá cảnh.

Phân bố
Các thành viên của bộ Lepisosteiformes là một những loài cá nguyên thủy của lớp cá vây tia. Hóa thạch của bộ này được tìm thấy từ đầu kỷ Trias trở đi.
Hóa thạch của chúng khai quật tại Trung Quốc, châu Âu, Ấn Độ, Nam Mỹ và Bắc Mỹ, cho thấy trước kia chúng đã từng phân bố rộng hơn ngày nay. Loài cá láng A. spatula có thể vượt qua chiều dài 10 feet (3 mét).

Lịch sử tiến hóa
Cá láng được coi là những thành viên còn sót lại duy nhất của nhóm Ginglymodi, một nhóm cá xương phát triển trong thời kỳ Mesozoic. Các loài cá láng cổ nhất được biết đến xuất hiện vào thời kỳ Trung Trias, hơn 240 triệu năm trước. Các người họ hàng gần nhất của cá láng là cá rô phi, cùng tạo thành nhánh Holostei; cả hai nhánh này đã phân nhánh trong thời kỳ Permi muộn.

Cá láng hiện đại có giải phẫu cổ nhất là Nhanulepisosteus, sống trong thời kỳ Jura trên cao (Kimmeridgian) của Mexico, khoảng 157 triệu năm tuổi. Nhanulepisosteus sống trong môi trường biển, khác với cá láng hiện đại, cho thấy có khả năng rằng cá láng có thể từng là cá biển trước khi chuyển sang sống trong môi trường nước ngọt vào đầu kỷ Phấn Trắng. Các người họ hàng tuyệt chủng gần nhất của cá láng là Obaichthyidae, một nhóm cá giống cá láng tuyệt chủng từ thời kỳ Creta sớm ở châu Phi và Nam Mỹ.

Phân loại
Phân loại dưới đây lấy theo Adriana López-Arbarello (2012)
 † Lepidotes Agassiz, 1832
 † Isanichthys Cavin & Suteethorn, 2006
 † Scheenstia López-Arbarello & Sferco, 2011
 Phân bộ Lepisoteoidei
 † Araripelepidotes Santos, 1990
 † Pliodetes Wenz, 1999
 Siêu họ Lepisoteoidea
 † Obaichthyidae Grande, 2010
 † Dentilepisosteus' Grande, 2010
 † Obaichthys Wenz & Brito, 1992
 Họ Lepisoteidae
 Atractosteus Rafinesque, 1820
 Lepisosteus Lacépède, 1803
 † Masillosteus Micklich & Klappert, 2001

Các loài còn sinh tồn
 Atractosteus Rafinesque, 1820
 Atractosteus spatula (Lacépède, 1803)
 Atractosteus tristoechus (Bloch & JG Schneider, 1801)
 Atractosteus tropicus Gill, 1863
 Lepisosteus Lacépède, 1803
 Lepisosteus oculatus Winchell, 1864
 Lepisosteus osseus (Linnaeus, 1758)
 Lepisosteus platostomus Rafinesque, 1820
 Lepisosteus platyrhincus DeKay, 1842

Sinh thái học
Cá láng có xu hướng di chuyển chậm, trừ khi tấn công con mồi. Chúng thích khu vực nước nông có cỏ của sông, hồ và thường tụ tập thành các nhóm nhỏ. Chúng là những kẻ săn mồi phàm ăn, bắt con mồi bằng hàm răng giống như kim của chúng. Chúng ăn nhiều loài cá nhỏ và động vật không xương sống như cua. Cá láng được tìm thấy tại tất cả các khu vược của Bắc Mỹ (ví dụ Lepisosteus osseus). Mặc dù cá láng được tìm thấy chủ yếu ở vùng nước ngọt, nhưng đôi khi cũng được tìm thấy tại nước lợ và biển, đáng chú ý nhất là Atractosteus tristoechus, đôi khi dược tìm thấy trên biển. Một số cá láng đi từ hồ và sông qua hệ thống cống rãnh để có được vào aoMonks N. (chủ biên): Brackish Water Fishes, tr. 322–324. TFH 2006, ISBN 0-7938-0564-3.

Roe
Thịt của cá láng có thể ăn được, nhưng trứng của nó chứa một loại độc tố gọi là ichthyotoxin, một loại protein độc hại với con người. Protein này có thể bị khử như hóa khi nhiệt độ đạt đến 120 độ Celsius, nhưng vì nhiệt độ trứng thường không đạt đến mức đó khi nấu chín, ngay cả trứng đã nấu chín cũng gây ra các triệu chứng nghiêm trọng. Trước đây, có nghĩ rằng việc sản sinh độc tố trong trứng của cá láng là một quá trình tiến hóa để bảo vệ trứng, nhưng trong các thí nghiệm, những con cá xanh và cá da trơn được cho ăn trứng cá láng vẫn khỏe mạnh, mặc dù chúng là những kẻ săn mồi tự nhiên của trứng cá láng. Tôm sông được cho ăn trứng cũng không miễn dịch với độc tố và hầu hết chúng chết. Tuy nhiên, khả năng gây độc đối với con người và tôm sông có thể chỉ là trùng hợp và không phải là kết quả của quá trình lựa chọn tự nhiên rõ ràng.

 Ý nghĩa đối với con người
Một số loài cá láng được buôn bán như cá cảnh. Vảy sừng ganoid của cá láng đôi khi được sử dụng để làm trang sức, trong khi da cứng của chúng được dùng để chế tạo các sản phẩm như đèn bàn. Lịch sử cho thấy, người dân bản địa Mỹ đã sử dụng vảy cá láng làm mũi tên, người bản địa Caribbeans đã sử dụng da cá để làm áo giáp ngực, và những người đổ bộ đầu tiên của Mỹ đã bọc da cá láng vào lưỡi cày của họ. Hiện chưa có nhiều thông tin về chức năng chính xác của cá láng trong tôn giáo và văn hóa của người bản địa Mỹ, ngoại trừ các màn múa "garfish dances"'' đã được thực hiện bởi các bộ tộc Creek và Chickasaw.

Liên kết ngoài

Hóa thạch sống
Cá Bắc Mỹ
Cá Trung Mỹ


title: Jean Baptiste Joseph Delambre

text:
Jean Baptiste Joseph Delambre (1749-1822) là nhà thiên văn học người Pháp. Ông là giám đốc của Đài quan sát Paris, một trong những đài quan sát thiên văn nổi tiếng nhất thế giới. Ông còn là tác giả của một trong những cuốn sách lịch sử thiên văn học nổi tiếng. Trong cuốn sách đó, ông đã nêu bật những thành tựu mà khoa học thiên văn đã đạt được từ thời cổ đại đến thời đại của mình, thế kỷ XVIII. Ông là một trong hai nhà khoa học (người còn lại là Pierre Méchain) được giao việc đo đạc để tìm ra 1 mét mẫu ngay sau khi Cách mạng Pháp 1789 bùng nổ. Đây là công việc cực kỳ khó khăn bởi vì thời đó chưa có các thiết bị hiện đại như bây giờ. Nhưng bằng sự kiên trì đáng kinh ngạc, Delambre và Méchain đã làm tốt nhiệm vụ của mình. Nhờ có họ, hội đồng khoa học của Pháp gồm nhiều nhà khoa học uy tín như Laplace, Legendre, Lagrange,... đã xác định được mẫu một 1 mét được đặt tại Viện đo lường Paris. Người Pháp rất tự hào vì họ đã tìm ra mẫu một mét đầu tiên trên thế giới và nhiều nhà lịch sử khoa học đã gọi nó là mẫu một mét "cho mọi thời đại", "cho mọi dân tộc". Đây là cuộc cách mạng về các đơn vị đo lường không chỉ cho nước Pháp của Cách mạng 1789 mà còn cho cả thế giới sau này, giúp các nhà khoa học ở khắp nơi trên thế giới có thể thuận tiện nghiên cứu hơn.

Tham khảo

Sinh năm 1749
Mất năm 1822
Nhà thiên văn học Pháp
Giám đốc Đài quan sát Paris
Người viết sách lịch sử thiên văn học
Nhà sử học Pháp
Hội viên Hội Hoàng gia
Chôn cất tại nghĩa trang Père-Lachaise
Nhà sử học khoa học


title: Mauro Icardi

text:
Mauro Emanuel Icardi Rivero (sinh ngày 19 tháng 2 năm 1993) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Argentina chơi ở vị trí tiền đạo cắm câu lạc bộ Süper Lig Galatasaray.

Icardi bắt đầu sự nghiệp bóng đá của mình tại các đội trẻ của Vecindario và chuyển qua La Masia, hệ thống trẻ của La Liga câu lạc bộ Barcelona, trước khi chuyển đi đến Serie A câu lạc bộ Sampdoria bắt đầu sự nghiệp chuyên nghiệp của mình vào năm 2012. Sau một mùa giải ấn tượng, anh gia nhập Inter Milan vào tháng 7 năm 2013, nơi anh phát triển thành một trong những tiền đạo ghi bàn nhiều nhất ở châu Âu. Icardi đã giành được Capocannoniere trong cả hai mùa giải 2014–15 và 2017–18, và được bầu làm đội trưởng của Inter năm 2015, ở tuổi 22. Ba năm sau, Icardi là nhân tố không thể thiếu giúp Inter giành được một suất tham dự UEFA Champions League, lần đầu tiên sau sáu năm, khi anh ấy trở thành cầu thủ ghi bàn nhiều thứ tám mọi thời đại của câu lạc bộ. Năm 2019, Icardi ký hợp đồng với Paris Saint-Germain theo hợp đồng cho mượn một năm ban đầu, nơi anh đã giành được cú ăn ba quốc nội. Sau đó, anh gia nhập câu lạc bộ vĩnh viễn trong một hợp đồng trị giá 50 triệu euro.

Icardi ra mắt đội một cho Argentina vào tháng 10 năm 2013 nhưng kể từ đó anh thi đấu ít hơn, có 8 lần khoác áo và ghi một bàn.

Vào ngày 24 tháng 7 năm 2023, Icardi gia nhập Galatasaray vĩnh viễn sau thời gian xuất sắc được cho mượn ở mùa giải 2022–23.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Đội trẻ
Icardi sinh ra tại Rosario, và gia đình anh chuyển sang Tây Ban Nha khi anh 6 tuổi. Anh bắt đầu sự nghiệp bóng đá tại CLB Vecindario. Tại Vecindario, anh ghi hơn 500 bàn trong các đội trẻ. Năm 2009, FC Barcelona chiến thắng trong cuộc đua dành chữ ký của Icardi và ký hợp đồng với anh đến năm 2013.

Barcelona
Icardi gia nhập đội bóng xứ Catalan đầu mùa giải 2008-09 và góp mặt trong đội U-17. Anh được đôn lên đội U-19 trong mùa giải tiếp theo trước khi gia nhập Sampdoria dưới dạng cho mượn vào tháng 1 năm 2011.

Sampdoria
Ngày 11 tháng 1 năm 2011, Sampdoria xác nhận Icardi đã ký hợp đồng với đội bóng dưới dạng cho mượn đến cuối mùa giải. Sau 6 tháng thi đấu thành công tại Samp, ghi 13 bàn trong 19 trận với đội trẻ Primavera, đội bóng Ý sử dụng điều khoản mua Icardi với giá 400.000 € tháng 7 năm 2011, ký vào bản hợp đồng 3 năm.

Ngày 12 tháng 5 năm 2012, anh ra mắt đội Một trong trận đấu với Juve Stabia, vào thay Bruno Fornaroli ở phút thứ 75 của trận đấu. 10 phút sau, Icardi ghi bàn thắng chuyên nghiệp đầu tiên và Sampdoria giành chiến thắng 2-1 nhờ bàn thắng của anh.

Ngày 6 tháng 1 năm 2013, anh ghi 2 bàn trong chiến thắng bất ngờ 2-1 của Sampdoria trước Juventus trên chính sân Juventus Stadium. Ngày 27 tháng 1 năm 2013, anh ghi 4 bàn trong số 6 bàn trong trận Sampdoria đè bẹp đội bóng cạnh tranh suất trụ hạng Pescara, đưa đội bóng ra khỏi khu vực phải xuống hạng.

Inter Milan
Vào cuối tháng Tư, Icardi được thông báo sẽ trở thành cầu thủ của Inter Milan. Thương vụ sau đó được xác nhận bởi Ban lãnh đạo Sampdoria.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Quốc tế

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu
Paris Saint-Germain
Ligue 1: 2019–20, 2021–22
Coupe de France: 2019–20, 2020–21
Coupe de la Ligue: 2019–20
Trophée des Champions: 2020, 2022
UEFA Champions League á quân: 2019–20

Galatasaray
 Süper Lig: 2022–23

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hồ sơ trên Topforward
Hồ sơ Mauro Icardi  trên ZeroZero
Hồ sơ trên TransferMarkt
Website của cầu thủ

Sinh năm 1993
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Argentina
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá U.C. Sampdoria
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Argentina
Cầu thủ bóng đá nam Argentina ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá Galatasaray S.K.
Cầu thủ bóng đá Ligue 1
Cầu thủ bóng đá Paris Saint-Germain F.C.
Cầu thủ bóng đá Serie B
Cầu thủ bóng đá Süper Lig


title: Mũi đất Arabat

text:
Mũi đất Arabat (tiếng Ukraina: Арабатська стрілка, Arabatska strilka; tiếng Nga: Арабатская стрелка, Arabatskaya Strelka; tiếng Tatar Krym: Arabat beli), còn gọi là "doi đất Arabat", là một mũi đất (dải đất hẹp) chia tách hệ thống vùng đầm phá cạn ngập mặn Sivash với biển Azov. Mũi đất này nằm giữa thị trấn Henichesk, Ukraina ở phía bắc và bờ biển phía đông bắc của bán đảo Krym ở phía nam. Nó bị chia tách với Henichesk bởi eo biển Henichesk (tiếng Nga: Генический пролив). Tên gọi khác của eo biển này là "eo biển mỏng" (tiếng Nga: Тонкий Пролив), phản ánh tính hẹp của eo biển - eo biển này dài khoảng 4 km nhưng rộng chỉ từ 80–150 m và sâu 4,6 m .

Mũi đất Arabat là mũi đất dài nhất thế giới. Nó có chiều dài 112 km, và rộng từ 270 m đến 8 km; diện tích bề mặt của nó là 395 km² và do đó chiều rộng trung bình là 3,5 km. Trong khi dải đất phía biển Azov nhỏ và thẳng thì bên Sivash lại bị cong. Mũi đất bao gồm hai khu vực rộng 7–8 km và có những ngọn đồi đất sét nâu; cách eo biển Henichesk 7,5 km và 32 km. Các lớp trên cùng của mũi đất được hình thành bởi cát và dòng chảy của biển Azov. Thảm thực vật tại đây chủ yếu là các loại cỏ bao gồm cỏ đuôi trâu, mận gai, vũ mâu, crambe, salsola, salicornia, Carex colchica, Tamarix, cam thảo, vv  Ngày nay, vùng đất này là một khu nghỉ mát còn phía bên bờ biển Azov được dùng làm bãi tắm. Nước ở đây nông, chỉ đạt độ sâu khoảng 2 mét khi ra xa bờ tới 100-200 mét., nhiệt độ tại đây là khoảng 0 °C vào mùa đông (gần đóng băng), 10-15 °C vào mùa xuân và mùa thu, và 25-30 °C vào mùa hè. Khoảng một nửa diện tích của dải đất thuộc về tỉnh Kherson, Ukraina và một nửa thuộc Cộng hòa Krym .

Lịch sử
Đây là vùng đất còn rất trẻ và được hình thành bởi quá trình lắng đọng trầm tích trong khoảng năm 1100-1200. Nơi đây vẫn còn là khu vực hoang dã cho đến năm 1835, khi một con đường và năm trạm dừng chân cách nhau từ 25–30 km được xây dựng dọc theo mũi đất được dùng cho việc chuyển phát bưu chính. Sau đó trong thế kỷ 19, 25 khu định cư nông thôn, 3 khu quân sự, và một ngôi làng có tên là Arabat xuất hiện trên dải đất hẹp này. Dân số nông thôn tăng lên 235 người với công việc chủ yếu là đánh bắt thủy sản, nông nghiệp và sản xuất muối. Trong đó, nghề làm muối là nghề truyền thống của khu vực do tại đây có các khu vực rộng lớn nước nông và mặn trong vùng đầm phá Sivash. Sản xuất muối trong thế kỷ 19 ở Arabat khoảng 24.000 tấn mỗi năm.

Pháo đài Arabat

Phần cực nam của Arabat là một pháo đài lịch sử tên Arabat. Tên của nó bắt nguồn hoặc là từ tiếng Ả Rập "Rabat" có nghĩa là "bốt quân sự" hoặc là từ tiếng Turk "Arabat" có nghĩa là "vùng ngoại ô", và nó là nguồn gốc của tên Spit Arabat. Mục đích của nó là để bảo vệ mũi đất và Krym trước các cuộc xâm lược. Pháo đài được xây dựng khoảng thế kỷ 17 bởi quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và lần đầu tiên được đề cập tới bởi kỹ sư và vẽ bản đồ người Pháp là Guillaume Le Vasseur de Beauplan vào năm 1660 trong cuốn sách "Description d'Ukranie".

Pháo đài là một thiết kế quân sự tiên tiến với cấu trúc hình bát giác và những bức tường đá dày tới 3 mét bao quanh bởi một bức tường bằng đất và một con hào. Pháo đài bao gồm năm tháp và hai cửa. Một vài hàng lỗ bắn tên quay về hướng đông, bắc, tây; và được thiết kế với nhiều loại pháo khác nhau. Arabat là pháo đài rất khó bị chinh phục khi được bảo vệ đúng cách, nhưng do vị trí cách xa Thổ Nhĩ Kỳ, đơn vị đồn trú tại đây thường thiếu nhân lực và pháo đài từng bị rơi vào tay quân đội Nga vào năm 1737 và 1771. Sau khi Krym đã trở thành một phần của Nga thì pháo đài bị bỏ hoang, nhưng sau đó được tân trang lại và được sử dụng bởi người Nga trong cuộc chiến tranh Krym giai đoạn 1853-1856 để bảo vệ bờ biển Krym. Sau chiến tranh, pháo đài đã bị bỏ hoang một lần nữa và bức tường của nó được sử dụng bởi người dân địa phương như là một nguồn để lấy đá. Pháo đài là một khu vực giao tranh lớn giữa Hồng quân Liên Xô và Bạch vệ vào năm 1920 và với quân đội Đức trong Thế chiến II trong 1941-1944. Năm 1968, một số cảnh quay của một bộ phim nổi tiếng của Liên Xô có tên Служили два товарища (Hai đồng chí đã phục vụ) đã được quay tại đây.

Tham khảo

Thư viện

Shutov, Yu. "Арабатская стрелка" (tiếng Nga) Tavria, 1983

Liên kết ngoài
Bản đồ chi tiết mũi đất Arabat

Địa lý Ukraina
Biển Azov
Vùng phân chia
Biên giới Nga-Ukraina


title: Pierre Méchain

text:
Pierre François André Méchain (sinh 16 tháng 8 năm 1744-mất 22 tháng 9 năm 1804) là nhà thiên văn học người Pháp. Ông là giám đốc Đài thiên văn Paris từ năm 1800 cho đến cuối đời. Ông là người cùng với Jean Delambre xác định một mét mẫu sau khi Cách mạng Pháp 1789 bùng nổ. Đồng thời Méchain còn là người phát hiện ra thiên hà Chong Chóng, thiên hà Hoa Hướng Dương, thiên hà Xoáy Nước, Tinh vân Quả tạ nhỏ, các cụm sao Messier 75, Messier 78, Messier 79, Messier 100, Messier 107, Messier 95, Messier 103, Messier 77, Messier 99, những thiên thể được định vị bởi Charles Messier, một nhà thiên văn học người Pháp khác.

Xác định một mét mẫu
Pierre Méchain và Jean Delambre được giao nhiệm vụ xác định một mét mẫu. Cụ thể hơn, nhiệm vụ của họ là đo độ dài cung kinh tuyến nối hai thành phố Dunkerque của Pháp và Barcelona của Tây Ban Nha. Theo các phương pháp đo đạc thời đó, hai thành phố có cùng kinh độ và có vĩ độ khác nhau 10,8 độ. Trên mặt đất, việc xác định số đo góc của góc dễ dàng hơn nhiều đo độ dài nên Méchain và Delambre có thể xét các dãy tam giác dọc theo kinh tuyến đi qua hai thành phố (đỉnh của các tam giác này là các điểm dễ xác định như đỉnh lâu đài, nóc nhà thờ,...). Thực sự đây là công việc rất vất vả vì để hoàn thành công việc, hai nhà thiên văn học Pháp phải mất tới 7 năm và phải thực hiện tới 500000 phép đo để giải hàng trăm tam giác nói trên. Cuối cùng, thành quả đã tới. Một hội đồng các nhà khoa học tên tuổi của Pháp lúc bấy giờ đã kiểm nghiệm và công nhận mẫu một mét mà Méchain và Delambre đã xác định được. Khi đó năm 1799 và đó là mẫu một mét sứm nhất thế giới.

Việc phát hiện các thiên thể

Thiên hà Chong Chóng
Pierre Méchain đã phát hiện ra thiên hà Chong Chóng vào ngày 27/3/1781. Sau đó, ông có liên lạc với Charles Messier về sự có mặt của thiên thể này và nó trở thành một trong những thành viên cuối cùng của danh mục Thiên thể Messier.

Thiên hà Hoa Hướng Dương
Pierre Méchian phát hiện ra thiên hà Hoa Hướng Dương vào ngày 14/6/1799, sau Messier đưa nó vào danh lục của mình.

Thiên hà Xoáy Nước
Được phát hiện vào năm 1781 bởi Méchain, thiên hà Xoáy Nước là một trong những sợi dây liên kết như thể định mệnh giữa Pierre Méchain và Charles Messier.

Tinh vân Quả tạ nhỏ
Lại thêm một thiên thể nữa được Méchain phát hiên ra. Nó là thiên thể được phát hiện vào năm 1780 và một lần nữa Messier làm công việc của mình: liệt kê nó vào danh mục của mình.

Messier 75
Rất thú vị là bởi Messier 75 ngoài được phát hiện bởi Méchain và vào danh mục của Messier còn giống tinh vân Quả tạ nhỏ ổ chỗ được phát hiện vào năm 1780.

Messier 78
Lại một thiên thể nữa được phát hiện vào năm 1780, bởi Méchain và vào danh mục của Messier!

Messier 79
Có lẽ năm 1780 mang đến cho cả Méchain và Messier bất ngờ bởi Messier 79 cũng được phát hiện vào năm ấy.

Messier 72
Messier 72 được phát hiện vào ngày 29/8/1780. Không cần nói chắc chúng ta cũng biết chuyện gì đã xảy ra.

Messier 100
Messier 100 cũng là một trong nhỡng thiên thể được Méchain phát hiện Messier đưa vào danh mục của mình. Nó được tìm thấy vào năm 1781, ngày 15 tháng 3.

Messier 107
Tháng 4 năm 1782, Méchain và Messier lần lượt là thời điểm được tìm thấy, người phát hiện và người đưa vào danh mục thiên thể nổi tiếng của mình của thiên thể này.

Messier 95
Vẫn là Méchain phát hiện và Messier làm công việc xếp các thiên thể vào danh mục của mình. Thời điểm được tìm thấy: 1781.

Messier 103
Lại có một năm nữa khiến Méchian và Messier có thể thốt lên rằng "quá bất ngờ". Đó là năm 1781, thời điểm mà Messier 103 cùng các thiên thể khác được phát hiện..

Messier 77
Năm 1780, Méchain tìm ra nó và Messier đưa nó vào danh mục của mình.

Messier 99
Vâng, lại là Méchain và Messier với công việc quen thuộc của mình và năm 1780 đầy thú vị đối với hai nhà khoa học người Pháp.

Chú thích

Sinh năm 1744
Mất năm 1804
Nhà thiên văn học Pháp
Giám đốc Đài Thiên văn Paris
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Hội viên Hội Hoàng gia