title: HMS Hurricane (H06)

text:
HMS Hurricane (H06) là một tàu khu trục lớp H, nguyên được Hải quân Brazil đặt hàng cho hãng Vickers Armstrongs dưới tên Japarua vào cuối thập niên 1930, nhưng được Hải quân Hoàng gia Anh Quốc mua lại khi Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra vào tháng 9 năm 1939. Nó được tạm thời phân về Hạm đội Nhà sau khi hoàn tất vào tháng 6 năm 1940 trước khi bắt đầu hộ tống vận tải và tuần tra chống tàu ngầm. Nó bị hư hại nặng do một cuộc không kích của Đức xuống Liverpool vào tháng 5 năm 1941, và việc sửa chữa chỉ hoàn tất vào đầu năm 1942. Hurricane sau đó trở thành soái hạm của Đội hộ tống B-1 thuộc Lực lượng Hộ tống Giữa đại dương, hộ tống các đoàn tàu vận tải tại Bắc Đại Tây Dương trong hai năm tiếp theo. Nó trúng phải ngư lôi phóng từ tàu ngầm U-boat Đức U-415 trong đêm Giáng Sinh 24 tháng 12 năm 1943, và phải bị đánh đắm vào ngày hôm sau vì không thể quay trở lại cảng.

Thiết kế và chế tạo

Hurricane có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn , và lên đến  khi đầy tải. Nó có chiều dài chung , mạn thuyền rộng  và độ sâu của mớn nước là . Nó được dẫn động bởi hai turbine hơi nước Parsons truyền động ra hai trục chân vịt, sản sinh tổng công suất , cho phép nó đạt tốc độ tối đa . Hơi nước được cung cấp bởi ba nồi hơi ống nước Admiralty. Hurricane có thể mang theo tối đa  dầu đốt, cho phép một tầm hoạt động tối đa  ở tốc độ . Thành phần thủy thủ đoàn của nó bao gồm 152 sĩ quan và thủy thủ.

Con tàu được thiết kế để trang bị bốn khẩu pháo QF  Mk. XII L/45 trên các tháp pháo nòng đơn, đặt tên theo thứ tự ‘A’, ‘B’, ‘X’ và ‘Y’ từ trước ra sau; nhưng khẩu ‘Y’ bị tháo dỡ để lấy chỗ mang thêm mìn sâu. Cho mục đích phòng không, Hurricane có hai khẩu đội súng máy  Mk.III bốn nòng. Nó còn có hai bệ ống phóng ngư lôi bốn nòng trên mặt nước dành cho ngư lôi . Một đường ray thả mìn sâu và hai máy phóng thoạt tiên được trang bị, nhưng tăng lên ba đường ray và tám máy phóng trong khi hoàn thiện. Lượng mìn sâu mang theo cũng tăng lên tương ứng từ 20 lên 110 quả. Hurricane được trang bị sonar ASDIC để phát hiện tàu ngầm dựa trên sự phản hồi sóng âm dưới nước khi hoàn tất.

Japarua được Brasil đặt hàng cho hãng Vickers-Armstrongs ở Barrow-in-Furness vào ngày 6 tháng 12 năm 1937. Con tàu được đặt lườn vào ngày 3 tháng 6 năm 1938, nhưng bị Anh Quốc mua lại vào ngày 5 tháng 9 năm 1939 sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra, và đổi tên thành HMS Hurricane. Nó được hạ thủy vào ngày 29 tháng 9 năm 1939 và được cho nhập biên chế cùng Hải quân Hoàng gia Anh vào ngày 21 tháng 6 năm 1940.

Các cải biến trong chiến tranh
Bệ ống phóng ngư lôi phía sau của Hurricane được thay bằng một khẩu QF 12 pounder  phòng không trong một đợt sửa chữa vào tháng 10 năm 1940. Dàn vũ khi phòng không tầm ngắn được tăng cường với hai khẩu pháo tự động Oerlikon 20 mm được trang bị hai bên cánh của cầu tàu, và các khẩu súng máy Vickers bốn nòng cũng được thay bằng một cặp Oerlikon 20 mm. Tháp điều khiển hỏa lực và máy đo tầm xa bố trí bên trên cầu tàu có thể đã được tháo dỡ thay bằng radar Kiểu 271 định vị mục tiêu. Một dàn radar Kiểu 286 dò tìm mặt đất tầm ngắn cũng có thể đã được bổ sung vào giữa chiến tranh. Con tàu cũng có máy định vị vô tuyến HF/DF trang bị trên cột ăn-ten trước.

Lịch sử hoạt động
Hurricane được phân về Chi hạm đội Khu trục 9 trực thuộc Hạm đội Nhà, và bắt đầu nhiệm vụ hộ tống vận tải và tuần tra chống tàu ngầm cho đến tháng 5 năm 1941. Vào ngày 17 tháng 9, nó cứu vớt những người sống sót trên chiếc , một tàu hành khách nhỏ đang đưa 90 trẻ em tị nạn từ Anh sang Canada, và chiếc tàu chở hàng . Nó cũng cứu vớt 451 người sống sót từ chiếc tàu biển chở hành khách  và đưa họ đến Greenock, Scotland vào ngày 1 tháng 5 năm 1941.

Hurricane bị hư hại rất nặng bởi một cuộc không kích của Không quân Đức xuống Liverpool trong đêm 7-8 tháng 5 năm 1941. Một quả bom đã xuyên qua lườn tàu và phát nổ bên dưới, làm thủng đáy tàu một lỗ lớn và làm ngập nước phòng động cơ và các thùng nhiên liệu. Cấu trúc con tàu bị hỏng nặng đến mức phần đuôi của nó bị gập xuống, và Hurricane được cho kéo đến bến tàu Bidston phòng ngừa nó đắm làm ngăn trở lưu thông trong cảng. Không ai thiệt mạng trong cuộc tấn công, cho dù có vài thủy thủ bị thương nhẹ.

Con tàu được sửa chữa và quay trở lại phuc vụ vào tháng 1 năm 1942 như là soái hạm của Đội hộ tống B-1 thuộc Lực lượng Hộ tống Giữa đại dương. Hurricane tiếp tục làm nhiệm vụ hộ tống trong hai năm tiếp theo. Đang khi hộ tống Đoàn tàu OS 62/KMS 36, con tàu trúng phải một quả ngư lôi dò âm T5 phóng từ tàu ngầm U-boat Đức U-415 vào chiều tối ngày 24 tháng 12 năm 1943. Quả ngư lôi được dẫn hướng bởi tiếng động của chân vịt con tàu và làm nổ tung một đoạn  đuôi tàu; làm thiệt mạng ba thành viên thủy thủ đoàn cùng chín người khác bị thương, và khiến con tàu không di chuyển được. Nó bị tàu khu trục  đánh đắm sáng hôm sau ở tọa độ .

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Lớp tàu khu trục Jurua
Lớp tàu khu trục G và H
Tàu khu trục của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu khu trục trong Thế chiến II
Tàu bị tàu ngầm đánh chìm
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Đại Tây Dương
Sự cố hàng hải năm 1943


title: Khoa và chuyên khoa (y học)

text:
Một khoa trong y học là một ngành trong khoa học y học. Một chuyên khoa trong y học là một ngành hẹp nằm trong một khoa. Tùy theo mức độ phát triển hay mức độ quan trọng mỗi quốc gia, mà một chuyên khoa (ngành hẹp) ở nước này có thể coi là một khoa (ngành) ở nước khác. Ở nước ngoài, sau khi hoàn tất chương trình đa khoa tại trường y, các bác sĩ hay bác sĩ phẫu thuật thường nâng cao trình độ học vấn y khoa trong một khoa hay chuyên khoa qua việc hoàn thành thêm chương trình bác sĩ nội trú để trở thành bác sĩ chuyên khoa. Tại Việt Nam, chương trình bác sĩ nội trú còn nhiều hạn chế, thay vào đó, sau một thời gian làm việc trong chuyên ngành nhất định, bác sĩ có thể hoàn thành chương trình chuyên khoa 1, chuyên khoa 2 để trở thành bác sĩ chuyên khoa 1 hay bác sĩ chuyên khoa 2.

Lịch sử chuyên nghiệp hóa y khoa thế giới

Phân định khoa và chuyên khoa
Các khoa và chuyên khoa có thể phân định dựa theo 4 trục:
 Ngoại khoa hay nội khoa
 Độ tuổi của bệnh nhân
 Chẩn đoán hay trị liệu
 Dựa trên cơ quan hay dựa trên kĩ thuật (Organ-based or technique-based)

Từ xưa đến nay, trục phân chia quan trọng nhất luôn là cách chia giữa nội khoa và ngoại khoa. Ở ngoại khoa, các khâu quan trọng của chẩn đoán và điều trị đạt được qua các kĩ thuật đại phẫu. Ở nội khoa, ngược lại, các chẩn đoán và điều trị chính không bao giờ là phương pháp đại phẫu. Ở một số nước, gây mê được coi là một ngành ngoại khoa vì nó rất quan trọng trong các quy trình phẫu thuật, mặc dù chuyên viên gây mê hồi sức không thực hiện bất kì thủ thuật đại phẫu nào.

Đa số khoa và chuyên khoa là dựa trên cơ quan do nhiều bệnh và triệu chứng bắt nguồn từ một cơ quan nhất định. Một số ít còn lại dựa vào một nhóm các kĩ thuật, ví dụ: dựa trên vô tuyến học (lúc đầu chỉ gồm X quang).

Các khoa và chuyên khoa thông thường trên thế giới

Tham khảo

Chuyên ngành y khoa
Y học


title: Natri phosphat

text:
Natri phosphat (viết tắt theo tiếng Anh là TSP) là một chất làm sạch, chất bôi trơn, phụ gia thực phẩm, chất tẩy vết bẩn và tẩy nhờn. Nó là chất rắn tinh thể hay có dạng hạt màu trắng, tan tốt trong nước tạo thành dung dịch kiềm.

Trong thương mại, các mặt hàng được trải đều từ dạng khan, Na3PO4, cho đến dạng hydrat hóa mức cao nhất, Na3PO4·12H2O. Phần lớn có dạng bột trắng, nó còn được gọi là trinatri orthophosphat hay chỉ đơn giản là natri phosphat. Natri phosphat có thời gian được dùng rộng rãi trong công thức của nhiều loại thưốc tẩy và xà phòng tiêu dùng, nhưng các vấn đề về sinh thái đã làm ngưng hẳn việc này, ít nhất là ở các nước phương Tây. Các chất thay thế không hiệu quả bằng, tuy nhiên hóa chất thô có thể được bán ở dạng khối lớn để thêm vào các loại thuốc tẩy khác.

Sử dụng

Làm sạch
Công dụng chính của natri phosphat là trong chất làm sạch. Độ pH của dung dịch 1% là 12, có độ kiềm đủ để xà phòng hóa các loại dầu mỡ. Khi kết hợp với chất hoạt động bề mặt, TSP là tác nhân tuyệt vời cho việc làm sạch mọi thứ từ quần áo cho đến đường bê tông. Tính linh hoạt cùng với giá thành phẩm thấp làm cho TSP trở nên được ưa chuộng hơn trong bối cảnh có rất nhiều sản phẩm tẩy rửa được bày bán trong giai đoạn giữa thế kỉ 20. TSP vẫn được bán và sử dụng như một chất làm sạch, nhưng vào cuối thập niên 1960 ở Mỹ, người điều hành chính phủ ở 17 bang khẳng định rằng việc lạm dụng sẽ dẫn đến một chuỗi các vấn đề sinh thái với việc phá hủy những con sông và hồ chủ yếu là do quá trình phú dưỡng.

Cuối thế kỉ 20, nhiều mặt hàng trước đây có chứa TSP đã được sản xuất với chất thay thế TSP, chủ yếu là chứa natri carbonat cùng với nhiều hỗn hợp các chất bề mặt không ion và một lượng giới hạn natri phosphat.

TSP thường dùng sau khi tẩy rửa với spirit trắng (chất hòa tan trong xăng) để tẩy đi phần bã hiđrocarbon còn lại. TSP có thể được dùng với chất tẩy chlor gia dụng trong cùng một dung dịch mà không có phản ứng có hại với nhau. Hỗn hợp này có tác dụng đáng kể trong việc tẩy trừ mốc sương, nhưng vô hại khi tẩy trừ nấm mốc lâu dài.

Mặc dù nó vẫn là thành phần hoạt động trong một số viên tẩy rửa bồn cầu, nói chung TSP không nên dùng để vệ sinh nhà tắm, bởi vì nó có thể làm ố màu kim loại và phá hủy vữa xi măng.

Chất gây chảy
Ở Mỹ, natri phosphat là chất gây chảy được phê chuẩn dùng trong hàn cứng khớp nối trong việc hàn đồng y khoa. Chất gây chảy được dùng như một dung dịch đậm đặc và hòa tan đồng oxit tại nhiệt độ dùng hàn đồng. Phần bã còn lại tan hoàn toàn trong nước và có thể được rửa trôi ra khỏi phần hàn.

TSP được dùng như thành phần của chất gây chảy để loại bỏ oxi trong những kim loại không chứa sắt mà được dùng để đúc.

TSP có thể dùng trong việc làm gốm để giảm nhiệt độ nóng chảy của men gốm.

Làm nổi bật nước sơn
TSP vẫn được dùng thường xuyên cho việc làm sạch, tẩy dầu mỡ và tẩy vết bóng láng trên tường trước khi sơn. TSP phá hủy các vết bóng dầu và mở ra các lỗ nhỏ latex tạo bề mặt tốt hơn cho việc kết dính của các lớp phía sau.

Phụ gia thực phẩm
Các muối phosphat của natri (natri dihydrophosphat, natri hydrophosphat, và natri phosphat) được chấp nhận là một chất phụ gia thực phẩm ở  EU, E339.

Thúc đẩy kết quả tập luyện
Natri phosphat có được một sự ủng hộ làm chất bổ sung dinh dưỡng có thể cải thiện nhũng thông số nhất định của kết quả tập luyện. Cơ sở cho niềm tin trên là phosphat cần thiết cho chu trình Krebs tạo năng lượng, trung tâm của sự trao đổi chất háo khí. Gốc phosphat sẵn có từ một số các nguồn khác nhẹ hơn nhiều so với TSP. Mặc dù TSP không độc, nó có thể gây kích ứng niêm mạc ruột nếu dùng trực tiếp, chỉ được dùng trong dung dịch đệm.

Chất thay thế TSP
Các mặt hàng bày bán thay thế TSP, chứa natri carbonat và zeolit, đang được đẩy mạnh làm chất thay thế trực tiếp. Tuy nhiên, natri carbonat không có tính base mạnh bằng natri phosphat, khiến cho nó có tác dụng kém hơn trong những việc cần đến. Zeolit được cho thêm vào thuốc tẩy quần áo làm chất độn bị phá hủy trong nước nhanh chóng và cơ bản là không gây ô nhiễm. Các sản phẩm tẩy rửa dán nhãn chứa TSP có thể chứa các thành phần khác, thực tế chỉ chứa có lẽ ít hơn 50% natri phosphat.

Chú thích

Liên kết ngoài
Safety data from IPCS INCHEM
International Chemical Safety Card 1178

Phụ gia thực phẩm
Phosphat
Hợp chất natri
Chất tẩy rửa


title: Paramecium caudatum

text:
Paramecium caudatum là một loài sinh vật đơn bào thuộc về chi Paramecium của ngành Ciliophora. Chúng có thể đạt chiều dài 0.25mm và được che phủ bằng những bào quan nhỏ giống tóc gọi là lông bơi. Các lông bơi được sử dụng trong vận động và ăn.

Tham khảo

Trùng lông


title: Lâu đài Glamis

text:
Lâu đài Glamis là một lâu đài nằm bên cạnh làng Glamis (, phát âm là "Glahmz") ở Angus, Scotland. Đây là nhà của vợ chồng Bá tước xứ Strathmore và Kinghorne, và mở cửa cho công chúng.

Lâu đài Glamis là ngôi nhà của gia đình Lyon từ thế kỷ 14, mặc dù tòa nhà hiện nay phần lớn có niên đại từ thế kỷ 17. Glamis là ngôi nhà thời thơ ấu của Elizabeth Bowes-Lyon, vợ của George VI. Con gái thứ hai của họ, Công chúa Margaret, Bá tước phu nhân xứ Snowdon, đã được sinh ra tại nơi này.

Lâu đài được đưa vào danh sách các tòa nhà được bảo vệ hạng A.

Chú thích

Liên kết ngoài
Tiếng Anh

 Website Glamis Castle
 Ghosts and Hauntings in Glamis Castle, Mysterious Britain
 The Monster of Glamis , bài của Mike Dash

Glamis


title: The International (Dota 2)

text:
The International (TI) là giải đấu thể thao điện tử Dota 2 hàng năm do công ty phát hành và phát triển Valve Corporation tổ chức. Giải đấu được lần đầu tổ chức tại Gamescom, Köln, Đức vào tháng 8 năm 2011, ngay sau khi Valve mua lại quyền sở hữu và phát triển trò chơi mod Defense of the Ancients (DotA) từ trò chơi World of Warcraft III. Kể từ đó, The International được tổ chức tại Seattle nơi đặt hội sở của Valve cho tới tận năm 2018.

Kể từ năm 2017, giải đấu quy tụ 18 đội chơi xuất sắc nhất mùa giải theo hệ thống tính điểm Dota Pro Circuit của Valve. Tiền thưởng của giải đấu chủ yếu được quyên góp theo hình thức crowdfunding trực tiếp từ người chơi thông qua sản phẩm "Compendium" phát hành thông qua trò chơi. Các nhà vô địch của giải đấu sẽ được nhận ngoài tiền thưởng là danh hiệu vô địch thế giới Aegis of Champions với tên được khắc ở mặt sau.

Cho đến năm 2021, hàng năm The International luôn tự phá kỷ lục của chính mình để trở thành giải đấu thể thao điện tử có giá trị nhất. Puppey là vận động viên tham dự nhiều kỳ The International nhất (11) từ năm 2011 đến năm 2022.

Danh sách đội vô địch

Lịch sử

2011

Ngày 1 tháng 8 năm 2011, Valve Corporation công bố tổ chức giải đấu vô địch thể thao điện tử Dota 2 thế giới The International lần thứ nhất. 16 đội chơi nhận vé mời trực tiếp tham gia gia giải đấu với hệ thống chiếu trực tuyến 4 ngôn ngữ Anh, Trung, Đức và Nga. Đây cũng là giải đấu thể thao điện tử đầu tiên công chúng có thể mua vé tới xem trực tiếp. Kinh phí và tiền thưởng 1 triệu $ cho đội vô địch hoàn toàn do Valve cung cấp, bên cạnh Nvidia tài trợ thiết bị. Giải đấu diễn ra tại khu tổ hợp Gamescom, thuộc sân vận động Koelnmesse tại thành phố Cologne, Đức từ ngày 17 tới ngày 21 tháng 8.

Giải đấu được tổ chức theo thể thức nhánh thắng - nhánh thua. Ở trận chung kết, đội Natus Vincere tới từ Ukraina đã đánh bại đội EHOME từ Trung Quốc với tỉ số 3-1. Á quân EHOME nhận phần thưởng trị giá 250.000 $.

Sự kiện này sau này được biên tập thành bộ phim tài liệu Free to Play, kể về cuộc đời ba ngôi sao của giải đấu là Benedict "hyhy" Lim, Danil "Dendi" Ishutin và Clinton "Fear" Loomis.

2012

Giải vô địch thể thao điện tử Dota 2 thế giới The International 2012 được công bố vào tháng 5 tại sự kiện PAX Prime. Giải đấu được tổ chức tại nhà thi đấu Benaroya Hall tại Seattle từ ngày 31 tháng 8 tới ngày 2 tháng 9. Tổng giá trị giải thưởng vẫn được giữ nguyên ở mức 1,6 triệu $ với 1 triệu $ cho đội vô địch.

Ở trận chung kết, đội Invictus Gaming tới từ Trung Quốc đã đánh bại nhà đương kim vô địch Natus Vincere với tỉ số 3-1. Video tài liệu về giải đấu được Valve phát hành vào tháng 11 cùng năm với đầy đủ phỏng vấn và các sự kiện bên lề.

2013
Ngày 23 tháng 4 năm 2013, Valve thông báo chính thức về việc tổ chức lần thứ 3 giải vô địch thể thao điện tử Dota 2 thế giới The International. Giải đấu tiếp tục được tổ chức tại Benaroya Hall từ ngày 7-11 tháng 8. Đương kim vô địch Invictus Gaming là đội đầu tiên được nhận vé mời chính thức, tiếp theo là 12 đội chơi xuất sắc nhất trên toàn thế giới. 3 đội chơi còn lại là 3 đội giành chiến thắng trong các vòng loại khu vực và vòng loại trực tiếp trước thềm giải đấu.

Ngày 6 tháng 5, Valve lần đầu tiên giới thiệu giao diện "Compendium" trong trò chơi Dota 2. Người chơi trực tiếp mua các vật dụng và  số tiền sẽ được đóng góp vào tiền thưởng cho giải đấu, bên cạnh 1,6 triệu $ từ Valve. Với sản phẩm mới này, The International tiếp tục trở thành giải đấu thể thao điện tử giá trị nhất thế giới với tổng giá trị lên tới 2,8 triệu $, phá kỷ lục Giải vô địch thể thao điện tử Liên Minh Huyền Thoại thế giới mùa 2 vừa diễn ra trước đó không lâu. Người dẫn chương trình của đài KCPQ Kaci Aitchison được chọn làm trưởng ban tổ chức, kiêm nhiệm phụ trách bình luận và phỏng vấn trước và sau trận đấu. Hơn 1 triệu người đã theo dõi The International 2013 trên các ứng dụng trực tuyến như Twitch.tv.

Đội Natus Vincere lần thứ ba liên tiếp lọt vào trận chung kết, tuy nhiên họ đã để thua 3-2 trước đội Alliance tới từ Thụy Điển.

2014
The International 2014 được tổ chức tại nhà thi đấu Key Arena tại Seattle từ ngày 18-21 tháng 7. Ngoài 11 đội chơi nhận vé mời trực tiếp từ Valve, 5 đội chơi còn lại là các đội giành chiến thắng ở vòng loại khu vực và vòng loại trực tiếp trước thềm giải đấu. Toàn bộ vé theo dõi giải đấu tại Seattle được bán hết chỉ trong vòng 1 giờ. Giải đấu tiếp tục nhận tiền hỗ trợ từ cộng đồng, và phá vỡ giá trị giải thưởng với 10,9 triệu $. Sau giải đấu, 6 vận động viên Dota 2 đã trở thành những vận động viên thu nhập cao nhất lịch sử thể thao điện tử. Đây cũng là lần đầu tiên The International được truyền hình trực tiếp qua hệ thống của ESPN.

Ở trận chung kết toàn Trung Quốc đầu tiên, đội Newbee đã đánh bại đội Vici Gaming với tỉ số 3-1.

2015

The International 2015 tiếp tục được tổ chức tại nhà thi đấu KeyArena, từ ngày 3-6 tháng 8. Chi tiết giải đấu được Valve thông báo vào tháng 1, vé xem giải đấu được bày bán trực tuyến vào tháng 3 và bán hết sạch chỉ sau 5 phút.

Compendium đóng góp từ cộng đồng tiếp tục được Valve giới thiệu vào tháng 5, nâng tổng giá trị giải thưởng lên tới 18.429.613 $, trở thành giải đấu thể thao điện tử giá trị nhất thế giới vào thời điểm đó. Đây cũng là giải đấu đầu tiên của Valve ghi nhận lỗi DDOS trong thời gian thi đấu, khiến giải đấu bị hoãn 3 tiếng so với lịch trình dự kiến.

Ở trận chung kết, đội Evil Geniuses từ Hoa Kỳ đã đánh bại đội CDEC Gaming với tỉ số 3-1, mang về chức vô địch cùng 6,6 triệu $ tiền thưởng.

2016

KeyArena tiếp tục là địa điểm tổ chức The International 2016 từ ngày 3-13 tháng 8. 6 đội chơi được nhận vé mời trực tiếp từ Valve, bên cạnh 8 đội chơi khác vượt qua các vòng loại khu vực. 4 đội có thành tích tốt còn lại của các khu vực được tới tham dự thi đấu nhằm lấy 2 suất vé vớt của The International.

Valve tiếp tục kêu gọi góp vốn cộng đồng thông qua "Compendium", giúp tổng giá trị giải thưởng vượt ngưỡng 20 triệu $, tiếp tục phá kỷ lục giải đấu thể thao điện tử giá trị nhất lịch sử. Hai đội chơi bị đánh giá thấp và không có nhiều cổ động viên là Wings Gaming từ Trung Quốc và Digital Chaos từ Hoa Kỳ đã lọt vào tới trận chung kết và đội chơi Trung Quốc đã giành chiến thắng với tỷ số 3-1, bỏ túi hơn 9 triệu $ tiền thưởng. Đây được coi là một trong những mùa giải The International có nhiều người xem nhất và nhiều bất ngờ nhất lịch sử giải đấu.

2017
Mùa giải thể thao điện tử Dota 2 lần thứ 7 kết thúc với giải đấu The International diễn ra từ ngày 7 tới 12 tháng 8 tại KeyArena ở Seattle. 6 đội chơi được nhận vé mời trực tiếp từ Valve, trong khi 12 đội chơi còn lại là các đội thắng cuộc các vòng loại khu vực. Hình thức quyên góp tiền từ cộng đồng giúp tổng giá trị giải thưởng đạt gần 25 triệu $, tiếp tục phá kỷ lục giải đấu thể thao điện tử giá trị nhất.

Giải đấu đánh dấu nhiều sự kiện đặc biệt, trong đó có việc vận động viên "Dendi" thất bại trong trận đấu biểu diễn với trí tuệ nhân tạo của công ty OpenAI. Ngoài ra, bộ phim  Eleague: Road To The International Dota 2 Championships đi theo hành trình của đội compLexity Gaming cũng được lên sóng truyền hình. Hai hero hoàn toàn mới cũng đã được giới thiệu. Đây cũng là lần đầu tiên Valve tổ chức cuộc thi hóa trang và phim ngắn về trò chơi và giới thiệu mod chơi bài mang tên Artifact.

Ở trận chung kết, đội chơi Team Liquid tới từ Châu Âu đã đánh bại 3-0 nhà vô địch năm 2014, đội NewBee và bỏ túi gần 11 triệu $ tiền thưởng. Toàn bộ quá trình chuẩn bị, thời gian thi đấu và hậu trường của trận chung kết này sau đó được Valve biên tập trong video tài liệu True Sight phát hành vào cuối tháng 9 năm 2017. Đây cũng là trận chung kết thu hút đông khán giả theo dõi trực tiếp nhất của The International tính tới thời điểm đó, với khoảng 400.000 người trên các nền tảng trực tuyến cùng hơn 15.000 cổ vũ tại KeyArena.

2018

Sau 2 mùa giải bị chỉ trích về việc tổ chức thiếu minh bạch và rõ ràng đối với các giải lớn (Major) và nhỏ (Minor), Valve quyết định áp dụng vào mùa giải 2017-18 hệ thống Dota Pro Circuit (DPC) nhằm tạo nên bảng xếp hạng cuối năm cho các đội tham dự The International. Hệ thống được phỏng theo mô hình thành công của nội dung Counter-Strike: Global Offensive, cho phép các đơn vị ngoài Valve tham gia tổ chức các giải đấu chính thức trong năm, theo đó mùa giải sẽ có 9 Major cùng 13 Minor. 8 đội điểm cao nhất sẽ được nhận vé mời thẳng tham dự The International 2018, 10 đội còn lại sẽ phải thi đấu qua vòng loại từng khu vực từ tháng 6.

The International 2018 lần đầu tiên được tổ chức tại thành phố Vancouver, Canada, từ ngày 20 tới 25 tháng 8. Giải đấu tiếp tục kêu gọi tiền đóng góp từ người chơi qua hệ thống Compendium, góp phần đưa tổng giá trị giải thưởng lên tới 25,5 triệu $, tiếp tục phá kỷ lục giải đấu thể thao điện tử lớn nhất lịch sử. Valve tiếp tục tổ chức nhiều cuộc thi và sự kiện đi kèm, bao gồm hoá trang và cuộc thi phim ngắn. Ngoài ra, ban tổ chức cũng cho khán giả xem trực tiếp hai trận đấu biểu diễn giữa 2 đội chuyên nghiệp (paiN Gaming và Big God) với đội 5 trí tuệ nhân tạo OpenAI Five. 2 hero hoàn toàn mới cũng đã được giới thiệu tại trận đấu biểu diễn All-Stars.

Toàn bộ các khán giả tới xem trận chung kết được nhận bản copy chính thức của trò chơi Artifact. Trận chung kết tại Rogers Arena là trận đấu đông khán giả nhất lịch sử The International với hơn 20.000 người tại sân vận động. Tổng cộng có 15 triệu người xem qua các nền tảng trực tuyến xuyên suốt giải đấu. Đội OG tới từ Châu Âu đã giành chức vô địch sau khi đánh bại đội PSG.LGD từ Trung Quốc với tỉ số 3-2. Đây là kết quả bất ngờ khi đội OG sau một mùa giải yếu kém đã suýt tan rã trước khi giải đấu diễn ra, chỉ may mắn qua được vòng loại khu vực và không được coi là ứng cử viên vô địch của mùa giải. Hành trình vô địch giải đấu của đội OG được Valve thực hiện thành bộ phim tài liệu True Sight: The International 2018 Finals, được giới thiệu vào tháng 1 năm 2019.

2019
Giải đấu The International lần thứ 9 kết thúc mùa giải 2018-2019 được tổ chức từ ngày 20-25 tháng 8 tại thành phố Thượng Hải. Đây là giải vô địch thể thao điện tử Dota 2 thế giới đầu tiên được tổ chức tại Trung Quốc. 12 đội đứng đầu bảng xếp hạng Dota Pro Circuit của năm nhận vé mời trực tiếp, cùng với 6 đội khác vượt qua vòng loại khu vực.

The International 2019 tiếp tục kêu gọi tiền thưởng thông qua hình thức kêu gọi tài trợ từ người chơi. Tổng giải thưởng giải đấu đạt 34,3 triệu $, tiếp tục phá kỷ lục giải đấu thể thao điện tử giá trị nhất thế giới, vượt qua kỷ lục 30 triệu $ mà Fortnite World Cup thiết lập trước đó vào tháng 7. Valve cũng duy trì các cuộc thi và sự kiện đi kèm, bao gồm hoá trang, cuộc thi phim ngắn, và trận đấu biểu diễn All-Stars với tiền thưởng tách biệt với hệ thống giải đấu chính thức. 2 hero hoàn toàn mới cũng đã được ra mắt trước thềm trận chung kết. Đây là giải đấu có lượng người xem nhiều nhất lịch sử Dota 2, đặc biệt trận chung kết đạt kỷ lục hơn 1,1 triệu người xem tại các ứng dụng trực tuyến.

Hai đội vô địch 2 mùa giải gần nhất là Team Liquid và OG đã vào chơi trận chung kết. OG trở thành đội đầu tiên bảo vệ thành công chức vô địch thế giới sau khi đánh bại Team Liquid với tỉ số 3-1 và bỏ túi 15 triệu $. Đặc biệt hơn, đội hình 5-người của OG mùa giải 2019 cũng chính là đội hình vô địch năm 2018.

2020
Ngay sau trận chung kết The International 2019, Valve đã cho biết địa điểm tổ chức của The International thứ 10 năm 2020 tại Stockholm, Thụy Điển. Theo kế hoạch công bố vào tháng 12 năm 2019, giải đấu sẽ diễn ra từ ngày 18 tới 23 tháng 8 trên sân vận động Avicii Arena.

Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 bùng phát và lan ra toàn thế giới khiến toàn bộ kế hoạch của Valve phải thay đổi. Cuối tháng 4 năm 2020, ban tổ chức chính thức tuyên bố kỳ The International thứ 10 sẽ bị hoãn tới năm 2021 vì những lý do an toàn sức khỏe. Hệ thống điểm Dota Pro Circuit mùa giải 2019–2020 sẽ bị hủy bỏ và 25% tiền thưởng từ mùa giải sẽ dồn sang mùa giải tiếp theo. Cuối tháng 5, Valve giới thiệu "Compendium" của mùa giải The International tương tự với các phiên bản trước. Mùa giải DPC mới dự kiến sẽ bắt đầu vào mùa thu 2020 với các giải đấu online.

2021
Tháng 10 năm 2020, Valve giới thiệu mùa giải DPC mới theo phiên bản rút gọn, nhằm đảm bảo có thể tổ chức kịp The International 10 vào tháng 8 năm 2021. Theo đó, mùa giải sẽ chia làm 2 giai đoạn, tương ứng với hai giải Major lớn của năm. Valve áp dụng hình thức vòng đấu bảng khu vực, theo đó 6 khu vực lớn trên thế giới sẽ thi đấu vòng tròn, từ đó tính điểm 12 đội đứng đầu DPC để thi đấu tại The International. Các đội còn lại sẽ phải thi đấu vòng loại khu vực để chọn 6 suất cuối cùng của The International 10.

Bất ngờ xảy ra vào giữa tháng 6 năm 2021 khi làn sóng COVID-19 thứ ba tấn công Thụy Điển. Chính phủ nước này từ chối công nhận thể thao điện tử là một môn thể thao, vậy nên các giải đấu quốc tế sẽ không được phép tổ chức do vi phạm quy định cách li và giãn cách xã hội. Đầu tháng 7 năm 2021, Valve thông báo dời giải đấu tới sân vận động Arena Națională ở Bucharest, Romania từ ngày 7 đến ngày 17 tháng 10, tuy nhiên không có khán giả theo dõi trực tiếp. Tổng giải thưởng được dồn lên 40.018.195 $, tiếp tục là giải đấu thể thao điện tử có tiền thưởng cao nhất lịch sử. Team Spirit đã đánh bại đại diện Trung Quốc PSG.LGD với tỷ số 3-2 và lên ngôi vô địch, mang về 18.208.300 $. Đây là đội đầu tiên trong lịch sử The International vô địch giải đấu mà phải thi đấu tranh vé vòng loại.

2022
Tương tự với mùa giải 2021, mùa giải DPC 2022 được khởi tranh vào cuối tháng 11 năm 2021 với 6 khu vực, nhưng mở rộng thành 3 vòng đấu khác nhau, xen kẽ là 2 giải đấu lớn Majors là ESL One Stockholm và PGL Arlington. 12 đội có điểm số cao nhất bảng xếp hạng DPC cuối năm, cùng 6 đội nhất bảng đấu từng khu vực sẽ có vé mời thẳng tới The International. Tất cả các đội nhì bảng của từng khu vực sẽ tranh tài vòng Last Chance Qualifiers để chọn ra 2 đội cuối cùng thi đấu tại The International 2022.

Ngày 1 tháng 6 năm 2022, Valve công bố Singapore là địa điểm tổ chức The International 2022. Đây là lần đầu tiên Đông Nam Á được lựa chọn để tổ chức sự kiện này. Cũng như mọi năm, Valve cũng công bố đóng góp 1.600.000 $ vào quỹ tiền thưởng, và kêu gọi người chơi toàn thế giới đóng góp qua hình thức "Compendium" truyền thống. Trái với dự đoán, "Compendium" thất bại hoàn toàn và chỉ mang về thêm chưa đến 17 triệu $, khiến Dota 2 mất vị thế là trò chơi điện tử có quỹ giải thưởng lớn nhất thế giới. Tổng giá trị giải thưởng 18,9 triệu $ cũng là con số thấp nhất của The International tính từ mùa giải 2015. Tại trận chung kết toàn châu Âu, Tundra đã đánh bại Team Secret với tỉ số 3-0 và mang về 8,4 triệu $ tiền thưởng.

Đại sảnh Danh vọng Dota 2
Dota 2 Hall of Fame do Valve chính thức ghi danh 5 thành viên của đội giành chức vô địch The International. Kể từ khi The International được bán dưới dạng "Compendium" vào năm 2013, tên của 5 thành viên được khắc tại "Tấm khiên bất tử" (Aegis of Champions) – tượng trưng cho Cúp vô địch – và vinh danh trong nội dung trò chơi.

* Chú thích:

 Thứ tự thành viên được ghi theo trò chơi trong thời gian diễn ra The International; tên trong ngoặc kép và in đậm là tên mà người chơi sử dụng; (C) là đội trưởng.
 The International 2020 không được tổ chức vì Đại dịch COVID-19.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Giải vô địch thế giới thể thao điện tử
Valve Corporation
Giải đấu thể thao điện tử
Sự kiện thể thao định kỳ thành lập năm 2011


title: Bỏng

text:
Bỏng hay phỏng là một loại chấn thương đối với da hoặc các mô khác do nhiệt, điện, hóa chất, ma sát, hay bức xạ. Hầu hết bỏng là do nhiệt nóng từ chất lỏng, chất rắn, hoặc chất cháy. Trong đó nhiều phụ nữ ở nhiều vùng trên thế giới có nguy cơ bỏng do dầu mỡ bắn vào khi nấu ăn hoặc bếp nấu ăn không an toàn. Nghiện rượu và hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ khác. Bỏng cũng có thể xảy ra như là kết quả của tự hại mình hoặc bạo lực giữa con người.

Đa phần bỏng có thể phòng tránh được. Điều trị tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của vết bỏng. Bỏng bề mặt da có thể dùng thuốc giảm đau đơn thuần, trong khi vết bỏng lớn đòi hỏi phải điều trị kéo dài trong các trung tâm chuyên về bỏng. Làm mát bằng nước máy có thể giúp giảm đau và giảm thương tổn. Tuy nhiên, làm mát kéo dài có thể dẫn đến hạ nhiệt độ cơ thể. Bỏng nông nhẹ có thể yêu cầu làm sạch bằng xà phòng và nước. Vậy nhưng các mụn nước có thể nổi lên, nếu nhỏ có thể tự lành. Bỏng sâu hơn thường cần điều trị bằng phẫu thuật, chẳng hạn như ghép da. Bỏng sâu thường đòi hỏi phải truyền một lượng lớn dịch truyền tĩnh mạch, do hiện tượng thoát dịch mao mạch và viêm sưng mô. Các biến chứng thường gặp nhất của bỏng thường liên quan đến nhiễm trùng.

Năm 2013, lửa và nhiệt là nguyên nhân làm 35 triệu người bị thương. Với khoảng 2,9 triệu ca nhập viện và 238.000 người thương vong. Hầu hết các trường hợp tử vong do bỏng xảy ra ở các nước đang phát triển, đặc biệt là ở khu vực Đông Nam Á. Tỷ lệ bỏng ở Việt Nam chưa có thống kê chính xác nhưng tỷ lệ rất cao do bỏng thường và có xu hướng ngày càng tăng cao. Thống kê cứ 100 bệnh nhân bỏng có 3 đến 5 người tử vong và có hơn 30 người bị di chứng về sau. Bỏng xảy ra nam giới và phụ nữ gần như ngang nhau. Các kết quả lâu dài có liên quan đến kích thước của bỏng và độ tuổi của người bị bỏng.

Các dấu hiệu và triệu chứng
Các đặc tính của một vết bỏng phụ thuộc vào độ sâu của nó. Bỏng bề ngoài gây đau kéo dài hai hoặc ba ngày, sau đó bong tróc của da trong vài ngày tới. Cá nhân bị bỏng nặng hơn có thể chỉ ra sự khó chịu hay phàn nàn về những áp lực cảm giác hơn là đau. Bỏng toàn phần-độ dày có thể hoàn toàn không nhạy cảm với cảm ứng ánh sáng hoặc thủng. Trong khi bỏng bề mặt thường có màu đỏ, bỏng nặng có thể có màu hồng, màu trắng hoặc đen. bỏng quanh miệng hoặc bị cháy xém tóc bên trong mũi có thể chỉ ra rằng bỏng đường thở đã xảy ra, nhưng những phát hiện này là không điển hình. Dấu hiệu khác đáng lo ngại bao gồm: khó thở, khàn tiếng, và thở rít hoặc thở khò khè. Ngứa ngáy là triệu chứng phổ biến của bệnh nhân trong quá trình điều trị bỏng, xảy ra lên đến 90% ở người lớn và gần như tất cả trẻ em. Tê hoặc ngứa ran có thể tồn tại trong một thời gian dài sau khi bị bỏng điện. Bỏng cũng có thể tạo ra cảm xúc đau buồn, lo âu và ảnh hưởng đến tâm lý của người bệnh, cũng như người thân.

Các thời kỳ của bỏng
Đã có nhiều quan niệm về các thời kỳ của bệnh bỏng, người ta chia làm hai thời kỳ, ba thời kỳ, bốn thời kỳ, năm thời kỳ. Song chia bệnh bỏng làm bốn thời kỳ, được nhiều tác giả chú ý:

1. Thời kỳ thứ nhất: 2 -3 ngày đầu tiên sau bỏng. Đặc trưng là trạng thái sốc bỏng (burn shock)

2. Thời kỳ thứ hai: là thời kỳ nhiễm độc, nhiễm khuẩn cấp (acute intoxication and infection): từ ngày thứ 4 - 45 - 60 sau bỏng. Đối với bỏng nông, đây là thời kỳ liền sẹo và khỏi bệnh. Đối với bỏng sâu đây là thời kỳ nhiễm độc, nhiễm trùng.

3. Thời kỳ thứ ba: đây là thời kỳ suy mòn bỏng (burn cachexia) (từ ngày thứ 45 - 60 trở đi), nếu không được điều trị và nuôi dưỡng tốt. Có thể chia làm  ba mức độ suy mòn bỏng: Nhẹ, vừa, nặng.
Nhẹ: tổ chức hạt phù nề, gầy sút khoảng 4–9 kg, hồng cầu 3,8 - 2.5 T/lít, huyết sắc tố tới 55 G/lít, hematocrit tới 29%, protein huyết tương 7,5 - 5,5 g%, tỉ lệ albumin huyết tương tới 38%.
Vừa: tổ chức hạt xuất huyết, gầy sút khoảng 10 – 19 kg, teo cơ, phù dưới da, có các vết loét dưới điểm tỳ, hồng cầu 3,1 - 2.7 T/lít, huyết sắc tố tới 40 G/lít, hematocrit tới 22%, protein huyết tương 6,8 - 4,0 g%, tỉ lệ albumin huyết tương tới 24%.
Nặng: vết thương bỏng không có mô hạt, có hoại tử thứ phát, gầy sút khoảng 20 – 40 kg, teo cơ,phù dưới da, các vết loét dưới điểm tỳ nhiều và tiến triển xấu, hồng cầu 3,6 - 1,0 T/lít, huyết sắc tố tới 29 G/lít, hematocrit tới 13%, protein huyết tương 5,2 g%, tỉ lệ albumin huyết tương tới 11%. Có rối loạn và suy sụp chức phận và teo các nội tạng và tuyến nội tiết, rối loạn tinh thần.
Suy mòn bỏng nhẹ có thể hồi phục nhanh nếu điều trị tốt. Suy mòn bỏng vừa có thể có tử vong do các biến chứng khác của bệnh bỏng. Suy mòn bỏng nặng có tỉ lệ tử vong khoảng 50 - 60 %.

4. Thời kỳ thứ tư: thời kỳ hồi phục của bệnh bỏng (Stage of recovery). Vết thương bỏng đã được phủ kín, liền sẹo. Các rối loạn chức phận của các nội tạng được phục hồi dần dần. Các rối loạn về chuyển hoá, dinh dưỡng cũng được trở về bình thường (thời kỳ này kéo dài từ 1 - 1,5 tháng).

Hiện nay người ta có thể chia bỏng chỉ làm ba thời kỳ, do bệnh nhân được nuôi dưỡng và điều trị tốt không còn thời kỳ suy mòn bỏng.

Nguyên nhân gây bỏng

Bỏng do nhiệt

Sơ lược
Tại Hoa Kỳ, lửa và các chất lỏng nóng là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến bỏng. Trong số vụ cháy nhà dẫn đến tử vong, hút thuốc lá gây ra 25% và các thiết bị sưởi ấm gây ra 22%. Gần một nửa số thương tích bỏng là do những nỗ lực để chống lại hỏa hoạn. Bỏng được gây ra bởi chất lỏng nóng hoặc khí và thường xảy ra khi tiếp xúc với đồ uống nóng, nhiệt độ cao vòi nước trong phòng tắm hoặc buồng tắm vòi, dầu nóng, hoặc hơi nước. Đây là loại bỏng phổ biến nhất ở trẻ em dưới năm tuổi, ở Hoa Kỳ và Úc, loại này chiếm khoảng hai phần ba trong các nguyên nhân gây bỏng. Bỏng do nóng là nguyên nhân của khoảng 20-30% số ca bỏng ở trẻ em. Nói chung, bỏng nước nóng thường gây ra bỏng độ I, độ II, nặng hơn dẫn đến bỏng độ III nếu tiếp xúc nguồn nhiệt nóng quá lâu. Pháo hoa là một nguyên nhân phổ biến của bỏng trong mùa nghỉ lễ ở nhiều nước. Đây là một nguy cơ đặc biệt đối với nam thanh niên.

Phân nhóm
Là loại bỏng hay gặp nhất (84-93%), gồm:
 Bỏng do nhiệt nóng
Nhiệt ướt: Nhiệt độ gây bỏng thường không cao nhưng tác dụng kéo dài trên da, có thể gây bỏng sâu, như nước sôi, nước nóng, thức ăn nóng sô, dầu mỡ sôi, nhựa đường, hơi nước...
Nhiệt khô: Nhiệt độ cao từ 800-1400 độ C, bỏng do tác dụng trực tiếp của vật nóng thường gây bỏng sâu, như kim loại nóng, bô xe máy, bàn là; bỏng do khí nóng...

 Bỏng do nhiệt lạnh: tổn thương do cóng lạnh như nitơ lỏng, băng đá lạnh...
 Bỏng do lửa: Đây là tác nhân hay gặp, thường gây ra tổn thương từ vừa đến rất nặng, như lửa dầu, lửa xăng, lửa cồn, lửa do cháy nhà, cháy xe, tia lửa điện..

Bỏng do hoá chất
Hóa chất gây 2-11% trong số tất cả các vết bỏng và gây ra 30% các ca tử vong do bỏng. Bỏng hóa chất có thể được gây ra bởi hơn 25.000 chất, hầu hết trong số đó là hoặc là các chất oxy hóa mạnh (55 %) hoặc axit mạnh (26%). Hầu hết các trường hợp tử vong do bỏng hóa chất đều thông qua đường tiêu hóa. Các nhóm chất thường gặp bao gồm: axit sulfuric có thể được tìm thấy trong chất tẩy rửa nhà vệ sinh, sodium hypochlorite có thể được tìm thấy trong thuốc tẩy, và hydrocarbon halogen hóa có thể được tìm thấy trong chất tẩy sơn... Axit fluoride hydrogen có thể gây bỏng đặc biệt sâu mà có thể không để lại triệu chứng cho đến khi biểu hiện rõ ràng sau một thời gian tiếp xúc. Axit formic có thể hủy hoại đáng kể các tế bào máu.
Mức độ tổn thương phụ thuộc vào các đặc tính hoá lý, nồng độ, thời gian tác dụng của hóa chất, đặc điểm của vùng cơ thể bị bỏng và cách sơ cứu ban đầu. Tỷ lệ bỏng do hoá chất chiếm khoảng 5-6% trong các loại bỏng ở thời bình. Trong chiến tranh, bỏng hóa chất thường rất đa dạng.
Phổ biến các chất gây bỏng thường là:
 Dung dịch của các axit, như H2SO4, HNO3, HCl, axit tricloroaxetic, axit flohydric, axit phenic. Một số axit gây độc cho cơ thể như axit focmic, axit cromic, axit muriatic, axit sunfuric...
 Muối một số kim loại nặng.
 Dung dịch các chất kiềm mạnh, như vôi tôi Ca(OH)2, NaOH, KOH, Amonihydroxit (NH4OH)
 Các chất oxy hóa mạnh như thuốc tím, các chất gậm mòn như phospho, phenol...

Bỏng do dòng điện
Khi luồng điện dẫn truyền vào cơ thể sẽ gây các tổn thương bệnh lý toàn thân (như choáng điện, ngừng tim, ngừng hô hấp) hoặc tại chỗ tiếp xúc (như hoại tử da, xương, gân, cơ...). Thường gây bỏng sâu, có khi tới cơ xương và mạch máu.
Bỏng điện thường chia làm hai loại:
 Do tia lửa hồ quang điện, loại bỏng này có nhiệt độ rất cao từ 3200 - 4800 độ C, thời gian tác dụng rất ngắn 0,2 - 1,5 giây; 80% nhiệt năng bức xạ ánh sáng của tia lửa điện là chùm tia hồng ngoại thường gây nên bỏng nông, bỏng các phần hở của cơ thể và bỏng phần cơ thể hướng về phía tia lửa điện. Nếu điện thế cao trên 1000 vôn có thể gây bỏng trung bì và bỏng sâu.
Sét đánh cũng là một hiện tượng bỏng điện có hiệu thế cao hàng triệu von.
Tổn thương do luồng điện dẫn truyền vào cơ thể như các dòng điện hạ thế hay luồng điện có hiệu thế cao thế từ 1000 von đến 50.000 von. Luồng điện khi dẫn truyền qua cơ thể sẽ theo con đường nào ít điện trở nhất. Luồng điện đi qua tim, não thường gây nguy hiểm đến tính mạng người bị bỏng.

Bỏng do bức xạ
Mức độ tổn thương phụ thuộc vào loại tia, mật độ của chùm tia, khoảng cách từ nguồn tia đến da, thời gian tác dụng.Như tia hồng ngoại, tia tử ngoại, tia ronghen, lade, tia phóng xạ, tia X...

Chẩn đoán bỏng

Tóm lược
Loại bỏng chỉ ảnh hưởng đến lớp da bên ngoài gọi là bỏng ngoài da hay bỏng độ 1 (bỏng nhẹ). Khi mức độ chấn thương đi sâu vào một vài lớp da ở bên trong thì nó được phân thành bỏng độ 2. Khi toàn bộ lớp da bị phá hủy, hay bỏng độ 3, mức độ chấn thương ảnh hưởng tới mọi lớp của da người. Mức độ nặng nhất đó là bỏng độ 4, khi những vùng sâu dưới da như mô hoặc cơ hay xương bị tác động đến.

Độ sâu
Có nhiều cách phân loại độ sâu nhưng ở Việt Nam, thường chia độ sâu tổn thương làm 5 độ của GS. Lê Thế Trung- Viện Bỏng Quốc gia(Học viện Quân Y):

Bỏng nông
Đây là loại bỏng nhẹ nhất, thương tổn chủ yếu trên bề mặt da, dễ khỏi và có thể không để lại seo hay vết thâm. Loại này gồm hai cấp độ:
 Bỏng độ I (viêm da cấp do bỏng: phù nề, sưng, nóng, đỏ, đau), ở lớp nông của thượng bì khô và bong. Bỏng gây sưng đỏ, phù nề, rát nhưng sau 2 – 3 ngày thì khỏi và không để lại sẹo. Thường gặp khi bị bỏng nắng, bỏng nước sôi chỗ không có quần áo.
 Bỏng độ II: thương tổn lớp biểu bì. Trên nền da đỏ, xuất hiện những nốt phỏng nước chứa dịch trong hoặc vàng nhạt, có thể xuất hiện muộn từ 12-24 giờ sau khi bị bỏng. Đáy nốt phỏng màu hồng ánh ướt có thấm dịch xuất tiết, sau 3-4 ngày hiện tượng viêm đỡ. Tại các nốt phỏng, dịch còn đọng lại. Vì chưa tới lớp tế bào đáy nên khi khỏi không để lại sẹo. Khỏi sau 10 – 14 ngày. Hay gặp: bỏng nước sôi chỗ có quần áo…
 Bỏng độ III (Bỏng trung bì). Hoại tử toàn bộ lớp thượng bì, tổn thương phần lớn các thánh phần lớp trung bì, nhưng các thành phần phụ thuộc của da (gốc lông, tuyến mồ hôi, tuyến nhờn), còn nguyên vẹn. Loại này chia thành hai loại:
- Bỏng độ III (nông): Tổn thương thượng bì nhưng ống và gốc lông các tuyến mồ hôi còn nguyên vẹn. Tổn thương đặc trưng bởi nốt phỏng: hình thành sớm hoặc muộn; vòm dày; đáy màu đỏ, hồng, còn cảm giác đau; dịch nốt phỏng có thể có màu hồng, đục. Tự khỏi bằng hiện tượng biểu mô hóa trong vòng 2 – 4 tuần hay từ khoảng 15 - 30 ngày.
- Bỏng độ IIIb (sâu): Chỉ còn lại phần sâu của các tuyến mồ hôi. Tổn thương này có thể có nốt phỏng, vòm dày (tính chất của nốt phỏng độ III), đấy nốt phỏng tím sẫm, trắng bệch, xám, giảm cảm giác đau.
Ngoài ra gây Hoại tử: Hay gặp hoại tử ướt, màu trắng, phân biệt với bỏng độ IV là: Còn cảm giác đau, da không bị nhăn rúm, không có hình mao mạch huyết tắc. Sau 12-14 ngày rụng hoại tử hình thành mô hạt xen kẽ với các vùng biểu mô - hình ảnh đảo biểu mô. Có thể tự liền bằng hiện tượng tế bào biểu mô phủ kính câc tổ chức hạt sau 30 – 45 ngày, để lại sẹo xấu. Nếu vết bỏng thiểu dưỡng, tỳ đè, nhiễm khuẩn…Chuyển hoàn toàn thành bỏng sâu.

Bỏng độ III có khi được gọi là ""bỏng trung gian""
Là loại bỏng nằm giữa giới hạn bỏng nông và bỏng sâu. Bỏng lan tới một phần của lớp tế bào đáy (lớp nông, phần uốn lượn lên xuống). Bỏng loại này tiến triển tốt, nhưng cũng có thể nặng lên và thành bỏng sâu. Thường gặp khi bị bỏng nước sôi chỗ có quần áo.

Bỏng sâu
Là mức độ bỏng nặng và rất nặng, tác nhân gây bỏng đã phá huỷ lớp tế bào đáy, để lại phần da bị dúm dó, đa số cần phải lại vá da. Hậu quả rất nặng nề từ sẹo đến phải cắt bỏ phần da, tử vong. Bỏng sâu gồm các cấp độ bỏng IV trở đi.
Bỏng độ IV (Bỏng toàn bộ lớp da): Da trắng bạch (như thịt luộc), đỏ xám hoặc đá hoa vân. Lớp tế bào đáy bị phá huỷ, bỏng ăn lan tới trung bì, gây hoại tử da diện rộng. Vì mất lớp tế bào sinh sản, da không được bảo vệ, nên bỏng loại này hầu hết bị nhiễm khuẩn. Về lâm sàng loại bỏng này thể hiện dưới 2 hình thức: Vùng da hoại tử ướt và vùng da hoại tử khô. Thường gặp bỏng do xăng, acid, bỏng điện…
Bỏng độ V: tác nhân gây bỏng phá huỷ hết da, bỏng ăn tới tận cơ, xương, cả một vùng của chi bị cháy đen. Về lâm sàng thấy da hoại tử khô nỗi rõ lưới mạch đã bị huyết tân của lớp dưới da, da hoại tử lõm sâu, mất cảm giác hoàn toàn. Thường gặp do điện cao thế, sét đánh, cháy nhà (trong các thảm hoạ cháy nhà cao tầng, cháy ô tô chở khách…).

Tính diện tích bỏng
Tính diện tích bỏng ở người lớn
Tính diện tích bỏng ở trẻ em
'''

Sơ cứu

Sơ lược
Cách chữa bỏng phụ thuộc vào cấp độ bỏng. Các vết bỏng nhẹ hay ngoài da có thể tự chữa bằng một ít thuốc giảm đau, trong khi đối với bỏng cấp độ 3 hay 4 đòi hỏi bệnh nhân phải được sơ cứu trước khi chuyển đến các trung tâm chuyên về bỏng. Bỏng độ 1 và 2 có thể sử dụng khăn làm ướt phủ lên vết thương giúp làm dịu vết thương và giảm đau; tuy nhiên không nên đắp khăn quá lâu sẽ gây ra sự giảm thân nhiệt. Vết bỏng độ 2 hay 3 cũng cần được làm sạch bằng nước và xà phòng trước khi băng bó lại. Người ta vẫn chưa rõ tại sao lại xuất hiện vết bỏng rộp, nhưng tốt nhất không nên động đến chúng (như cạy phần da bị bong ra sau khi bị bỏng). Đối với những cấp độ bỏng nặng thì bệnh nhân cần được phẫu thuật, như cấy ghép da. Người có những vết bỏng nặng trên da diện rộng cần phải được truyền nhiều nước vào tĩnh mạch (intravenous therapy) do hệ quả của sự viêm nhiễm sẽ làm bệnh nhân mất nhiều chất lỏng thông qua các mao mạch và bị phù nề (edema). Đa số các trường hợp bị bỏng nặng cũng đều bị ảnh hưởng hay liên quan đến chứng nhiễm trùng.

Bỏng nhiệt
Không nên chườm đá, điều này sẽ làm cho nạn nhân bị bỏng kép – bỏng lạnh và bỏng nóng (do nạn nhân đã mất nhiệt, nếu chườm thêm đá sẽ gây ra bỏng lạnh, mà chấn thương trực tiếp là các tinh thể đá làm đông cứng tế bào, gây hoại tử).

Sơ cứu viên phải ngừng việc cháy bằng cách cách li nạn nhân khỏi nhiệt, và phải cẩn thận không gây thương tích cho chính mình. Kiểm tra các yếu tố có thể đe dọa tính mạng bằng cách thực hiện bước ABC (Khí quản, Thở, và Tuần hoàn). Giảm nhiệt của vết bỏng bằng cách ngâm nhiều nước đến khi vết bỏng giảm (trong trường hợp bỏng hóa chất, phải đổ phần nước đã ngâm có chứa hóa chất). Sau khi nạn nhân cảm thấy đỡ hơn, băng bó lỏng lẻo phần bỏng bằng băng gạc vô trùng, khô (tốt nhất là không dính vào vết bỏng). Tuyệt đối không sử dụng các loại bơ, kem đánh răng, dầu, nước tương, mắm, muối,…; chúng có thể ủ nhiệt và gia tăng khả năng nhiễm trùng. Chúng cũng sẽ bị loại bỏ, làm sạch ở bệnh viện và điều đó chỉ làm tăng thêm sự đau đớn cho nạn nhân. Ưu tiên điều trị sốc do bỏng gây ra. Bỏng sẽ làm tê liệt khả năng điều hòa nhiệt độ của cơ thể. Hãy đảm bảo rằng nạn nhân không quá nóng hay quá lạnh.

Chiết xuất nha đam (lô hội), thuốc bôi Silvirin (bạc sulfazdiazine), thuốc giảm đau dứt điểm, NSAID, (như Alaxan, Aspirin) là một số thuốc hay được sử dụng. Thảm khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

Bỏng hóa chất
Chườm đá hoặc nước đá, ngoại trừ đối với bỏng độ I. Chạm vào vết thương mà không sử dụng băng vô trùng. Cởi bớt quần áo đang mặc. Cố vệ sinh vết bỏng nghiêm trọng. Làm bể bóng nước. Sử dụng bất kì loại thuốc mỡ trên một vết bỏng nghiêm trọng.

Nếu đó là một hóa chất khô, cách li với da bằng giấy, vải, hoặc găng tay. Cố gắng không làm rơi trên người sơ cứu viên hay làm rơi, dây thêm trên người nạn nhân. Khi phần lớn hóa chất đã được loại bỏ, xả với nước như đã nói trên. Gọi cấp cứu ngay lập tức.

Nếu vết bỏng là do hóa chất ướt, xả nhiều nước trong vòng 15 phút và trong khi xả, lập tức gọi xe cứu thương.

Bỏng điện
Bỏng điện nhìn sẽ giống như bỏng độ III, nhưng khu vực xung quanh sẽ không có bỏng độ I hay độ II. Chúng thường đi theo cặp: vết thương đầu vào (thường sẽ nhỏ), và đầu ra (lớn hơn). Gọi xe cứu thương ngay lập tức nếu nạn nhân bị sốc vì dòng điện có tác dụng sinh lý, gây nên các vấn đề tim mạch và hô hấp. Hãy sẵn sàng để thực hiện CPR (kĩ thuật hồi sức tim – phổi) và khử rung tim. Chăm sóc tương tự như bỏng nhiệt.

Bỏng phóng xạ
Bỏng phóng xạ, dù cho thông thường được gây ra bởi nguồn hạt nhân, chúng cũng có thể bao gồm phóng xạ cực tím dưới hình thức cháy nắng mà có thể xem và điều trị như bỏng nhiệt. Bỏng phóng xạ do hạt nhân, tuy hiếm gặp, nhưng cũng có thể xem như bỏng nhiệt. Sơ cứu viên không thể chữa trị bỏng phóng xạ. Một cá nhân làm việc trong môi trường có nguy cơ cao về nhiễm phóng xạ thường được giáo dục về cách điều trị bỏng phóng xạ. Sơ cứu viên không nên đặt tính mạng bản thân vào nguy cơ nhiễm phóng xạ khi cố chữa trị cho nạn nhân bị bỏng phóng xạ. Đối với tất cả loại bỏng phóng xạ, ưu tiên gọi đội ngũ y tế chuyên nghiệp, có chuyên môn về lĩnh vực này.

Bỏng phóng xạ cũng có thể ở dưới dạng mù tuyết (hoặc bỏng ánh sáng làm hỏng võng mạc). Băng mắt bằng băng gạc vô trùng, và triệu hồi xe cứu thương ngay lập tức. Làm bất cứ điều gì có thể để nạn nhân được thoải mái, kiểm tra các bước ABC, điều trị sốc, và giữ bình tĩnh cho nạn nhân.

Bỏng nặng
Các trường hợp bỏng sau đây yêu cầu sự chăm sóc y tế càng sớm càng tốt. Chúng có thể đe dọa tính mạng, vô hiệu hóa, biến dạng phần bị bỏng. Gọi cho tổ chức y tế chuyên nghiệp ngay nếu:

Trẻ em dưới năm tuổi hoặc người già bị bỏng.
Nạn nhân khó thở
Bỏng nhiều hơn một khu vực ở cơ thể
Cổ, tay, chân, đầu, bộ phận sinh dục bị bỏng
Bỏng mũi và (hoặc) bỏng miệng (đây là dấu hiệu bỏng khí quản).
Vết bỏng là hậu quả từ bỏng điện và hóa chất.

Dịch tễ
Năm 2004, có 11 triệu ca bỏng cần được chăm sóc y tế trên toàn thế giới và kết quả là 300.000 ca tử vong. Nó là 1 trong 4 nguyên nhân chấn thương hàng đầu (sau va chạm giao thông, ngã, và bạo lực). Khoảng 90% các ca bỏng xảy ra ở các nước đang phát triển, chủ yếu do mật độ dân số quá đông và người dân thường xuyên nấu ăn một cách thiếu an toàn. Gần 60% vụ bỏng gây tử vong xảy ra ở khu vực Đông Nam Á với tỷ lệ 11,6 trên 100.000. Số vụ bỏng gây chết người đã tăng từ 280.000 năm 1990 lên 338.000 vào năm 2010.

Ở các nước phát triển, nam giới có tỷ lệ tử vong do bỏng gấp đôi nữ giới. Thường, nguyên nhân chính của tỷ lệ này là vì nam giới thường đảm nhận những công việc nguy hiểm và có rủi ro lớn hơn. Ở nhiều nước đang phát triển, tuy nhiên, số phụ nữ bị bỏng lại gấp đôi nam giới. Điều này thường liên quan đến tai nạn trong nhà bếp hoặc bạo lực gia đình.
Ở trẻ em, tử vong do bỏng xảy ra
lớn hơn mười lần ở các nước đang phát triển hơn so với các nước phát triển. Bỏng là 1 trong 10 nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em. Từ năm 1980 đến năm 2004, nhiều quốc gia đã giảm được một nửa tỷ lệ bỏng gây chết và bỏng thông thường.

Các nước phát triển
Ước tính có khoảng 500.000 người bị bỏng được điều trị y tế hàng năm ở Hoa Kỳ. Bỏng khiến khoảng 3.300 người chết vào năm 2008. Hầu hết các ca bỏng (70%) và tử vong do bỏng xảy ra ở nam giới. Tỷ lệ này lớn nhất ở những người 18-35 tuổi. Bỏng do sét lấy đi sinh mạng của 60 người mỗi năm. Tại châu Âu, bỏng do cố ý xảy ra phổ biến nhất ở nam giới tuổi trung niên.

Nước đang phát triển
Tại Ấn Độ, khoảng 700.000 đến 800.000 người bị bỏng mỗi năm, rất ít người được chăm sóc tại các đơn vị chuyên khoa bỏng. Tỉ lệ cao nhất xảy ra ở phụ nữ 16-35 tuổi. Một phần là do thói quen nấu ăn không an toàn, và một nguyên nhân nữa, phụ nữ Ấn Độ thường mặc những trang phục kín. Người ta ước tính rằng một phần ba các vụ bỏng ở Ấn Độ xảy ra do quần áo bắt lửa từ ngọn lửa. Bỏng do cố ý cũng là một nguyên nhân phổ biến và xảy ra ở tỷ lệ cao ở phụ nữ trẻ, học sinh trung học, bạo lực gia đình và tự sát.

Lịch sử

Những tài liệu đầu tiên về bỏng và cách chữa trị đã được mô tả trên các bức vẽ trong các hang động từ 3.500 năm trước đây. Các hồ sơ của Ai Cập cổ đại sớm nhất vào điều trị bỏng mô tả băng chuẩn bị với sữa từ những người mẹ của hai đứa con trai, và 1500 TCN Edwin Smith Papyrus mô tả phương pháp điều trị bằng cách sử dụng mật ong và các salve nhựa. Nhiều phương pháp điều trị khác đã được sử dụng qua các thời đại, bao gồm cả việc sử dụng các lá trà của Trung Quốc ghi nhận đến 600 TCN, mỡ lợn và giấm bởi Hippocrates ghi đến 400 trước Công nguyên, và rượu vang và chất nhựa thơm của Celsus tài liệu đến 100 CE. Pháp barber-bác sĩ phẫu thuật Ambroise Paré là người đầu tiên để mô tả mức độ khác nhau của bỏng trong những năm 1500. Guillaume Dupuytren mở rộng các bằng cấp này thành sáu khắc nghiệt khác nhau trong năm 1832.

Bệnh viện đầu tiên để điều trị bỏng mở vào năm 1843 tại London, Anh Quốc và sự phát triển của dịch vụ chăm sóc bỏng hiện đại bắt đầu vào cuối năm 1800 và đầu những năm 1900. Trong Thế chiến I, Henry D. Dakin và Alexis Carrel phát triển tiêu chuẩn cho làm sạch và khử trùng các vết bỏng và vết thương bằng cách sử dụng sodium hypochlorite giải pháp, trong đó giảm đáng kể tỷ lệ tử vong. Trong những năm 1940, tầm quan trọng của đầu cắt bỏ và da ghép đã được thừa nhận, và khoảng thời gian đó, hồi sức dịch và công thức để hướng dẫn nó là phát triển. Trong những năm 1970, các nhà nghiên cứu đã chứng minh tầm quan trọng của nước hypermetabolic rằng sau bỏng lớn.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Bỏng
Chấn thương
Truyền nhiệt
Cấp cứu y khoa
Đau cấp tính


title: Hóa chất

text:
Trong chất hoá học, hóa chất hoặc chất hóa học là một dạng của vật chất mà có hợp chất và đặc tính hóa học không đổi. Không thể tách nó ra thành những thành phần nhỏ hơn bằng các phương pháp tách vật lý mà không làm bẻ gãy các liên kết hóa học. Hóa chất có các trạng thái khí, lỏng, rắn và plasma.

Các hóa chất thường được gọi là 'tinh khiết' để phân biệt với hỗn hợp chứa nhiều hóa chất khác nhau. Ví dụ hóa chất thường gặp là nước tinh khiết; nó cùng đặc tính và cùng tỉ số giữa hiđrô với oxy cho dù nó được lọc từ sông hay tạo ra trong phòng thí nghiệm. Các hóa chất quen biết khác ở dạng tinh khiết là kim cương (cacbon), vàng, muối ăn (natri chloride) và đường tinh luyện (sucroza). Tuy vậy, trong tự nhiên ít khi gặp các hóa chất tinh khiết mà chúng thường ở dạng hóa chất hỗn hợp. Ví dụ, nước từ các nhà máy lọc có chứa một lượng nhỏ natri chloride hòa tan và các hợp chất chứa sắt, calci và có thể là những hóa chất khác.

Hóa chất tồn tại dưới dạng rắn, lỏng, khí, hoặc plasma và có thể thay đổi pha trạng thái dưới tác động của nhiệt độ hay áp suất. Các phản ứng hóa học một chất hóa học thành chất hóa học khác.

Các dạng năng lượng, như ánh sáng và nhiệt không được coi là hóa chất.

Xem thêm

 Danh pháp IUPAC

Tham khảo

Liên kết ngoài

 eChemPortal substance and property search

Hóa học


title: Tenxơ

text:
Tensor hay tiếng Việt gọi là Ten-xơ là đối tượng hình học miêu tả quan hệ tuyến tính giữa các đại lượng vectơ, vô hướng, và các tenxơ với nhau. Những ví dụ cơ bản về liên hệ này bao gồm tích vô hướng, tích vectơ, và ánh xạ tuyến tính. Đại lượng vectơ và vô hướng theo định nghĩa cũng là tenxơ. Có nhiều cách biểu diễn tenxơ, như mảng giá trị số đa chiều. Bậc (hay hạng) của một tenxơ bằng số chiều của mảng cần để biểu diễn nó, hay tương đương với số chỉ số cần để đánh dấu các thành phần của mảng. Ví dụ, một ánh xạ tuyến tính biểu diễn dưới dạng ma trận 2 chiều, mảng 2 chiều, do đó nó là tenxơ bậc (hạng) 2. Vector có thể coi là mảng 1 chiều và là tenxơ hạng 1. Đại lượng vô hướng là các giá trị số và là tenxơ hạng 0.

Tenxơ thường được sử dụng để biểu diễn quan hệ tương ứng (ánh xạ) giữa các tập vectơ hình học. Ví dụ, tenxơ ứng suất Cauchy T lấy theo hướng v (khi đưa vào) và tạo ra ứng suất T(v) trên mặt vuông góc với vectơ này như là giá trị kết quả (đầu ra) do đó biểu diễn mối liên hệ giữa hai vectơ, như chỉ ra ở hình bên cạnh.

Bởi vì chúng thể hiện mối quan hệ giữa các vectơ, tenxơ phải độc lập với bất kỳ sự lựa chọn hệ tọa độ nào. Khi chọn một cơ sở tọa độ hoặc hệ quy chiếu và áp dụng tenxơ vào nó sẽ cho kết quả là một mảng đa chiều được tổ chức đại diện cho tenxơ đó trong cơ sở hay hệ quy chiếu đó. Sự độc lập của tenxơ được phát biểu thành định luật biến đổi "hiệp biến" liên hệ giữa mảng được tính toán trong một hệ tọa độ với mảng đó được tính trong hệ tọa độ khác. Định luật bién đổi này cũng được sử dụng để xây dựng khái niệm tenxơ với ý nghĩa hình học hay vật lý, và dạng chính xác của định luật biến đổi xác định lên loại (hay kiểu) của tenxơ.

Tenxơ là khái niệm quan trọng trong vật lý học bởi vì nó cung cấp một khuôn khổ toán học ngắn gọn cho việc thiết lập và giải các vấn đề vật lý trong nhiều lĩnh vực như cơ học môi trường liên tục, lý thuyết đàn hồi và đặc biệt là thuyết tương đối rộng. Tenxơ lần đầu tiên được nghiên cứu bởi các nhà toán học Tullio Levi-Civita và Gregorio Ricci-Curbastro, những người tiếp tục các công trình sơ khởi của Bernhard Riemann và Elwin Bruno Christoffel cùng một số nhà toán học khác, trong một nhánh mà họ gọi là phép tính vi phân tuyệt đối. Tenxơ cũng cho phép thiết lập lên cách phát biểu khác của hình học vi phân nội tại của một đa tạp trong dạng của tenxơ độ cong Riemann.

Lịch sử
Các khái niệm liên quan đến giải tích ten-xơ xuất phát từ các nghiên cứu của Carl Friedrich Gauss trong hình học vi phân, và hình thức luận của nó bị ảnh hưởng nhiều bởi lý thuyết các dạng đại số và bất biến được phát triển trong giữa thế kỷ 19. Thuật ngữ "tensor" do nhà toán học William Rowan Hamilton đặt ra vào năm 1846 nhưng ông lại dùng nó để miêu tả khái niệm khác hẳn so với khái niệm tenxơ ngày nay. Woldemar Voigt là người đã sử dụng thuật ngữ cho tên gọi chính thức của nó vào năm 1898.

Phép tính tenxơ đã được phát triển vào năm 1890 bởi Gregorio Ricci-Curbastro dưới tiêu đề phép tính vi phân tuyệt đối và được Ricci giới thiệu vào năm 1892. Lý thuyết này được công bố rộng rãi trong cộng toán học bằng cuốn sách do Ricci và Tullio Levi-Civita viết chung vào năm 1900 với tiêu đề Méthodes de calcul différentiel absolu et leurs applications (Phương pháp của phép tính vi phân tuyệt đối và ứng dụng).

Trong thế kỷ 20, chủ đề này trở thành giải tích tenxơ, và đạt được sự tiếp nhận rộng rãi hơn khi Albert Einstein đưa ra thuyết tương đối rộng vào năm 1915. Ông trình bày thuyết tương đối rộng hoàn toàn bằng ngôn ngữ tenxơ. Cùng với sự giúp đỡ của người bạn,nhà hình học Marcel Grossmann, Einstein đã phải rất nỗ lực để học được lý thuyết này. Sau đó, thư từ qua lại giữa Levi-Civita với Einstein đã giúp Einstein sửa các sai sót trong cách ông vận dụng giải tích tenxơ. Trong thư từ ở giai đoạn 1915–17, ông nêu ra sự khó khăn khi học lý thuyết này:

Tenxơ cũng có ứng dụng hữu ích trong những lĩnh vực khác như cơ học môi trường liên tục. Một vài ví dụ quen thuộc của tenxơ trong hình học vi phân là các dạng bậc hai như tenxơ mêtric, và tenxơ độ cong Riemann. Đại số ngoài (exterior algebra) do Hermann Grassmann phát triển từ giữa thế kỷ 19 cũng là một lý thuyết tenxơ mang nhiều đặc tính hình học trong thời gian đầu, cho đến khi nó được nhận ra cùng với các dạng vi phân, được thống nhất về bản chất với phép tính tenxơ. Các nghiên cứu của Élie Cartan làm cho các dạng vi phân trở thành một trong những ứng dụng cơ bản của tenxơ trong toán học.

Xem thêm

Cơ sở
 Tenxơ Descartes
 Không gian phân thớ (Fibre bundle)
 Thuật ngữ của lý thuyết tenxơ
 Một-dạng (one-form)
 Tích tenxơ của các môđun

Ứng dụng
 Ứng dụng tenxơ trong kỹ thuật
 Đạo hàm hiệp biến
 Độ cong
 Diffusion tensor MRI
 Phương trình trường Einstein
 Cơ học chất lưu
 Hình học Riemannian
 Tenxơ cấu trúc
 Giải tích tenxơ
 Đạo hàm tenxơ
 Phần mềm tenxơ

Ghi chú

Tham khảo
General

 Munkres, James, Analysis on Manifolds, Westview Press, 1991. Chapter six gives a "from scratch" introduction to covariant tensors.

 Schutz, Bernard, Geometrical methods of mathematical physics, Cambridge University Press, 1980.

Specific

Liên kết ngoài

 Introduction to Vectors and Tensors, Vol 1: Linear and Multilinear Algebra by Ray M. Bowen and C. C. Wang.
 Introduction to Vectors and Tensors, Vol 2: Vector and Tensor Analysis by Ray M. Bowen and C. C. Wang.
 An Introduction to Tensors for Students of Physics and Engineering  by Joseph C. Kolecki, released by NASA
 A discussion of the various approaches to teaching tensors, and recommendations of textbooks
 Introduction to tensors an original approach by S Poirier
 A Quick Introduction to Tensor Analysis by R. A. Sharipov.

Khái niệm vật lý


title: Phút (góc)

text:
Phút góc hay phút cung (còn nói tắt là phút; thuật ngữ tiếng Anh: minute of arc, arcminute, minute arc, viết tắt: MOA) là đơn vị đo góc; 1 phút góc tương đương  độ. Giây góc hay giây cung (tiếng Anh: second of arc hay arcsecond) là tiểu đơn vị của phút góc; 1 giây góc tương đương  phút góc, tức  độ. Vì 1° được định nghĩa là bằng  của vòng tròn nên 1 phút góc bằng  vòng, tức là  radian; một giây góc bằng  vòng, tức là  radian.

Đơn vị này được dùng trong các ngành cần thể hiện góc nhỏ, chẳng hạn thiên văn học, đo thị lực, nhãn khoa, quang học, hàng hải,... Nếu cần đơn vị cho các góc nhỏ hơn nữa thì dùng thêm tiền tố SI, chẳng hạn milli giây góc (milliarcsecond, viết tắt: mas).

Ký hiệu và viết tắt
Ký hiệu chuẩn cho phút góc là dấu phẩy trên đơn (′), nhưng trong các văn bản chỉ dùng ký tự ASCII thì người ta dùng dấu nháy đơn ('). Phút góc cũng thường được viết tắt là arcmin hoặc amin, đôi khi còn là  (dấu phẩy trên đi kèm dấu mũ).

Ký hiệu chuẩn cho giây góc là dấu phẩy trên kép (′′), nhưng trong các văn bản chỉ dùng ký tự ASCII thì người ta dùng dấu nháy kép, hay còn gọi là dấu ngoặc kép ("). Giây góc cũng thường được viết tắt là arcsec hoặc asec.

Lưu ý rằng còn có dạng thập phân phút góc, ví dụ 36° 27′,182.

Ứng dụng
Phút góc và các tiểu đơn vị của nó được dùng trong bản đồ học và hàng hải. Độ dài tương ứng 1 phút góc đo tại bất kỳ kinh tuyến nào cũng xấp xỉ bằng một hải lý (1,852 m). Một giây góc ứng với khoảng 30 m. Khoảng cách này thay đổi dọc theo kinh tuyến vì Trái Đất có dạng hơi dẹt. Vĩ độ và kinh độ trong tọa độ địa lý thường cũng ở dạng độ, phút, giây. Bất cứ vị trí nào trên elipxôit tham khảo của Trái Đất cũng có thể được định vị chính xác bằng phương pháp này. Tuy nhiên, vì bản chất không được gọn ghẽ của cơ số 60 trong phút góc và giây góc nên thường thì người ta chỉ thể hiện tọa độ dưới dạng phân số hoặc dưới dạng số thập phân của độ, tất nhiên là phải chấp nhận sai số nhất định.

Thiên văn học cũng dùng phút góc và giây góc khi đo xích vĩ. Giây góc cũng được dùng để thể hiện thị sai do thị sai sao có giá trị rất nhỏ và đường kính góc cũng rất nhỏ (chẳng hạn đối với sao Kim thì đường kính góc chỉ là 9.7″–66.0″). Thị sai, chuyển động riêng và đường kính góc của một ngôi sao cũng được thể hiện dưới dạng milli giây góc. Tên đầy đủ của đơn vị parsec thực ra là "parallax second", nghĩa là "giây góc thị sai".

Ngành công nghiệp sản xuất súng cầm tay cũng như các tài liệu về loại vũ khí này cũng hay dùng đơn vị giây góc, cụ thể là khi liên quan đến độ chính xác của súng trường. Giây góc đặc biệt phổ biến trong giới xạ thủ đã quen với hệ đo lường đế quốc (hệ đo lường Anh) vì 1 giây góc tương ứng xấp xỉ 1 inch ở khoảng cách 100 yard - khoảng cách mang tính truyền thống tại các trường bắn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đơn vị đo góc


title: Anne-Sophie Mutter

text:
Anne-Sophie Mutter (sinh ngày 29 tháng 6 năm 1963) là một trong những nữ nghệ sĩ vĩ cầm người Đức. Được dẫn dắt bởi nhạc trưởng nổi tiếng Herbert von Karajan vào thời gian đầu trong sự nghiệp, bà đã đạt được nhiều tiếng tăm đến nỗi những nhà soạn nhạc hiện thời như Henri Dutilleux, Krzysztof Penderecki, Witold Lutosławski, Wolfgang Rihm, và Sofia Gubaidulina đã viết những bản nhạc đặc biệt dành riêng cho bà.

Tiểu sử
Anne-Sophie Mutter lớn lên ở Wehr, bang Baden-Württemberg. Cha là chủ nhiệm tờ báo địa phương Alb Bote Karl-Wilhelm Mutter. Từ lúc 5 tuổi bà đã được học piano, và bắt đầu học violin không lâu sau đó. Chỉ nửa năm sau Mutter đã giành được giải thưởng trong một cuộc thi âm nhạc, từ đó bà đã có ý định trở thành nghệ sĩ. Bà được phép không phải đến trường, ngoài những giờ học đàn piano và violin, bà được dạy học tư. Mutter đã đoạt nhiều lần giải nhạc Jugend musiziert. Bà nổi tiếng khi mới 13 tuổi đã được trình diễn lần đầu tiên bảng die 13-Jährige aufmerksam, als sie 1977 bei den Salzburger Pfingstkonzerten mit Violinkonzert Nr. 3 G-Dur KV 216 (1775) của Wolfgang Amadeus Mozart vào năm 1977 tại một buổi chơi nhạc tại Salzburg vào lễ Phục sinh dưới sự chỉ huy của Herbert von Karajan. Sau đó với những buổi trình diễn cùng ban nhạc Berliner Philharmoniker với Karajan trong thập niên 1980 đã làm bà nổi tiếng khắp thế giới.

Anne-Sophie Mutter kết hôn với luật sư Detlef Wunderlich vào năm 1989 cho đến khi ông mất vào năm 1995. Từ năm 2002 cho tới năm 2006 bà kết hôn lần nữa với nhạc sĩ piano, nhà soạn nhạc và nhạc trưởng André Previn. bà sống ở München và có hai người con.

Anne-Sophie Mutter có 2 cây đàn Stradivarius, Emiliani và Lord Dunn-Raven. Hiện thời thì bà ưa thích cây đàn thứ hai, còn cây Emiliani thì thường được nghe qua các bản thâu với Karajan.

Bbà mua được cây đàn Emiliani là nhờ sự trung gian của cựu bộ trưởng kinh tế tiểu bang Baden-Württemberg Rudolf Eberle, qua nhà băng L-Bank vào năm 1984. Nhà băng này hiện có 22 cây đàn xưa cũ, dành cho những nhạc sĩ tài giỏi.

Đĩa thu (chọn lọc)
 Mozart: Violinkonzerte Nr. 3 & 5 (Konzert für Violine und Orchester Nr. 3 G-Dur KV 216; Konzert für Violine und Orchester Nr. 5 A-Dur KV 219), Berliner Philharmoniker / Herbert von Karajan, 1978
 Beethoven: Violinkonzert (Konzert für Violine und Orchester op. 61; Kadenzen: Fritz Kreisler), Berliner Philharmoniker / Herbert von Karajan, 1980
 Mendelssohn/Bruch: Violinkonzerte (Felix Mendelssohn Bartholdy: Konzert für Violine und Orchester e-moll op. 64; Max Bruch: Konzert für Violine und Orchester Nr. 1 g-moll op. 26), Berliner Philharmoniker / Herbert von Karajan, 1981
 Brahms: Violinkonzert / Beethoven: Tripelkonzert (Berliner Philharmoniker, Yo-Yo Ma), 2003
 Brahms: Alle drei Sonaten für Violine und Klavier (mit Lambert Orkis), 2010
 Tango Song and Dance, 2003
 Das „Mozart-Projekt" (Violinsonaten, Klaviertrios, Violinkonzerte 1-5, Sinfonia Concertante), u. a. mit dem London Philharmonic Orchestra, Lambert Orkis, Daniel Müller-Schott, André Previn, 2006
(tất cả bởi hãng Deutsche Grammophon)
 Vivaldi: Die vier Jahreszeiten (Wiener Philharmoniker / Karajan), 1984 bei EMI
 Felix Mendelssohn Bartholdy: Violinkonzert e-Moll op. 64 (Gewandhausorchester Leipzig / Kurt Masur), 15 tháng 2 năm 2009 được chiếu bởi đài arte

Liên kết ngoài

 Offizielle Homepage

Bài viết và phỏng vấn
 Interview mit Anne-Sophie Mutter auf dem Schweizer Klassikportal Classicpoint.ch
 „Karajan ist und bleibt das Nonplusultra" – Ein Gespräch mit der Violinistin Mutter über ihren Ziehvater Herbert v. Karajan, Selbstzweifel, und warum sie Roger Federer verstehen kann, Interview von Nahuel Lopez, Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung, 10. Februar 2008.
 Planet Interview: „Ein Künstlertum ist nicht planbar" – ausführliches Interview mit Anne-Sophie Mutter (11. Januar 2009)
 „…doch, ich bin ein schwieriger Mensch": Interview von Giovanni di Lorenzo im Zeit-Magazin (30. Dezember 2009)
Video trực tuyến
 Online-Videos und -Interviews mit Anne-Sophie Mutter (in Klassikakzente.de)

Chú thích

Sinh năm 1963
Nhân vật còn sống
Người đoạt giải Grammy
Nghệ sĩ vĩ cầm Đức
Iota Alpha Sigma
Nữ nhạc sĩ thế kỷ 21
Nghệ sĩ vĩ cầm cổ điển
Nghệ sĩ vĩ cầm thế kỷ 21
Nghệ sĩ vĩ cầm thế kỷ 20
Nữ nghệ sĩ vĩ cầm cổ điển
Giảng viên vĩ cầm


title: Tô Định Phương

text:
Tô Liệt (chữ Hán: 苏烈, 592 – 667), tự Định Phương (chữ Hán: 定方), bởi ông quen dùng tên tự, nên người đời cũng gọi như vậy ; nguyên quán là Vũ Ấp, Ký Châu , sinh quán là Thủy Bình , là tướng lãnh nhà Đường, có công diệt 3 nước Tây Đột Quyết, Tư Kết, Bách Tế, bắt quân chủ của họ dâng lên hoàng đế.

Trong chiến loạn cuối đời Tùy
Cha ông là Tô Ung, cuối đời Tùy tập hợp mấy ngàn người trong làng chống lại các cánh nghĩa quân xâm phạm bản quận . Định Phương kiêu dũng phi thường, can đảm tuyệt luân, theo cha chiến đấu từ năm 15 tuổi, nhiều lần xung phong phá trận. Ung mất, quận thú lệnh ông thay cha thống lãnh bộ hạ, tự tay chém chết thủ lĩnh nghĩa quân Trương Kim Xưng ở phía nam quận, đánh bại Dương Công Khanh ở phía tây, truy kích hơn 20 dặm, giết địch rất nhiều; người trong vùng cậy nhờ . Sau theo về với Đậu Kiến Đức, bộ tướng của Kiến Đức là Cao Nhã Hiền rất yêu mến, nhận làm con nuôi. Nhã Hiền đi theo Lưu Hắc Thát, Định Phương trận nào cũng lập công. Khi Hắc Thát, Nhã Hiền mất, ông về quê nhà .

Tham gia quân đội đầu đời Đường
Đầu thời Trinh Quan (627 – 649), Định Phương làm Khuông Đạo phủ Chiết xung, theo Lý Tĩnh tập kích Hiệt Lợi khả hãn của Đột Quyết ở Thích Khẩu. Tĩnh sai ông soái 200 kỵ binh làm tiền phong, nhân sương mù mà đi, được khoảng 1 dặm, bất ngờ sương tan, nhìn thấy lều trại của địch, ập vào tấn công, giết vài chục tên. Hiệt Lợi cùng công chúa nhà Tùy đưa nhau bỏ trốn, những người còn lại đều quỳ rạp xuống đất, đại quân đến nơi thì tất cả người Đột Quyết đã đầu hàng. Ban sư, được thụ Tả vũ hậu trung lang tướng.

Diệt Tây Đột Quyết
Giữa thời Vĩnh Huy (650 – 655), Định Phương chuyển làm Tả vệ huân nhất phủ trung lang tướng.

Năm Hiển Khánh đầu tiên (655), hai nước Cao Câu Ly (đời vua Cao Câu Ly Bảo Tạng vương) và Bách Tế (đời vua Bách Tế Nghĩa Từ vương) hợp quân xâm lấn Tân La (đời vua Tân La Vũ Liệt vương). Vua Tân La Vũ Liệt vương sai sứ sang nhà Đường cầu viện. Tháng 2 năm 655, vua Đường Cao Tông sai Trình Danh Chấn và Tô Định Phương dẫn quân đi cứu Tân La. Quân Đường thắng lớn, bắt được 1000 người Cao Câu Ly đưa sang nhà Đường.

Tháng 12 ÂL năm Hiển Khánh đầu tiên (655) , theo Tả vệ đại tướng quân Trình Tri Tiết chinh phạt Sa Bát La khả hãn (tự lập) A Sử Na Hạ Lỗ của hãn quốc Tây Đột Quyết, làm Tiền quân tổng quản. Đến Ưng Sa Xuyên , 2 vạn kỵ binh Đột Quyết đến cự, giao chiến với tổng quản Tô Hải Chánh, đôi bên lùi lại, rồi hơn 2 vạn kỵ binh của các bộ lạc Thử Ni Thi tiếp ứng. Ông đang dừng ngựa cách đó một ngọn núi, đi trước Tri Tiết khoảng 10 dặm, thấy bụi mù bốc cao, bèn soái 500 kỵ binh đi đánh, đập tan quân Đột Quyết, đuổi theo 20 dặm, giết hơn 1500 người, bắt 2000 thớt ngựa, xác người ngựa cùng binh khí giáp trượng phơi đầy núi non, không sao đếm xuể. Phó đại tổng quản Vương Văn Độ ghen ghét, đề nghị kết phương trận để tiến quân; lại tuyên bố có thánh chỉ cho phép mình kềm chế Tri Tiết, thu quân không cho ra đánh nữa. Quân Đường ở trong phương trận rất thiếu thốn, ngựa đói chết, người mệt mỏi, mất hết đấu chí. Định Phương cho rằng Tri Tiết làm tướng ở ngoài có thể tự quyết, đòi bắt Văn Độ, nhưng Tri Tiết không nghe. Đến thành Hằng Đốc (hay Đát Đốc)  , người Đột Quyết ra hàng. Văn Độ cho rằng người Hồ hàng rồi lại phản, đề nghị giết sạch mà chiếm lấy tài sản của họ. Ông phản đối: "Như vậy là làm giặc, nào phải dẹp loạn?" Tri Tiết nghe theo Văn Độ, khi chia tài sản, chỉ có Định Phương không lấy gì. Đường Cao Tông biết chuyện, gọi quân đội trở về, Tri Tiết bị miễn quan làm dân, Văn Độ bị kết tội chết, sau được giảm còn đặc trừ danh .

Năm sau (657), Định Phương đang là Hữu đồn vệ tướng quân , được thăng Hành quân đại tổng quản, lại chinh phạt Hạ Lỗ, lấy Yên Nhiên đô hộ Nhiệm Nhã Tướng, phó đô hộ Tiêu Tự Nghiệp, Tả kiêu vệ tướng quân, Hãn Hải đô đốc, Hồi Hột thủ lĩnh Dược La Cát Bà Nhuận làm phó. Quân Đường từ phía bắc Kim Sơn  xuất phát, trước tiên đánh bộ lạc Xử Mộc Côn, đại phá được. Sĩ cân của họ là Lãn Độc Lộc đưa hơn 1 vạn người đến xin hàng, ông phủ dụ rồi lấy 1 ngàn kỵ binh của họ đi cùng, tiến đến bộ lạc Đột Kỵ Thi (Turgesh) ở bờ tây Duệ Hý Hà . Hạ Lỗ soái binh mã của Hồ Lộc Ốc Khuyết xuyết, Nhiếp Xá Đề Thôn xuyết, Thử Ni Thi Xử Bán xuyết, Xử Mộc Côn Khuất Luật xuyết, 5 Nỗ Thất Tất  , lên đến 10 vạn người, tấn công quân Đường. Định Phương soái hơn ngàn kỵ binh, hơn bộ binh vạn người Hán, Hồi Hột chống trả, Hạ Lỗ khinh ông ít quân, 4 mặt vây đánh. Định Phương lệnh bộ binh giữ cao điểm trên đồng bằng, tất cả hướng ngọn sóc ra ngoài, tự lãnh kỵ binh Hán bày trận ở phía bắc. Quân Đột Quyết trước hết tiến đánh bộ binh Đường, 3 lần xông vào không được; Định Phương thừa thế tấn công, quân Đột Quyết tan vỡ, quân Đường đuổi theo 30 dặm, giết mấy vạn người ngựa, Hạ Lỗ cùng Xử Mộc Côn Khuyết xuyết đưa khinh kỵ chạy thoát. Hôm sau, ông chỉnh đốn quân đội, tiếp tục tiến lên. Vì thế, 5 Nỗ Thất Tất đến xin hàng, còn Hạ Lỗ chạy lên bắc. 5 Đốt Lục nghe tin, cùng nhau theo Nam đạo đầu hàng A Sử Na Bộ Chân. Định Phương lệnh phó tướng Tiêu Tự Nghiệp, Hồi Hột Bà Nhuận soái binh người Hán, Hồi Hột theo Da La Tư Xuyên  đuổi lên bắc, tự mình và Nhiệm Nhã Tướng lãnh quân mới hàng theo sau. Gặp trời đổ tuyết lớn, bộ hạ xin tạm dừng, ông nói: "Giặc cậy tuyết, đang dừng lại nghỉ ngơi; nếu ta không nhân cơ hội này tiến lên, thì chúng sẽ chạy xa, khó lòng bắt được." Bèn xua quân đến Song Hà , cùng A Sử Na Di Xạ, Bộ Chân hợp binh; cách nha trướng của Hạ Lỗ ở Kim Nha Sơn  trăm dặm, hạ lệnh bày trận tiến lên. Khi ấy Hạ Lỗ đang săn bắn, Định Phương thả quân tấn công, phá nha trướng của ông ta, bắt được mấy vạn người. Hạ Lỗ cùng con trai Hý Vận đưa hơn vạn kỵ binh trong đêm vượt sông Y Lệ  bỏ chạy. Định Phương đuổi nà, bắt kịp họ ở sông Toái Diệp , Hạ Lỗ một lần nữa đại bại, cùng Hý Vận đưa hơn 10 kỵ binh nhắm hướng thành Tô Đốt thuộc Thạch Quốc  mà chạy. Ông sai phó tướng Tiêu Tự Nghiệp và con Di Xạ là Nguyên Sảng đuổi bắt bọn họ, người thành Tô Đốt giao nộp cha con Hạ Lỗ . Sau đó Định Phương tu sửa thành quách, sắp xếp đường sá, xác định cương vực, thăm hỏi người bệnh, thu nhặt người chết, mở mang bờ cõi nhà Đường đến tận Tây Hải. Quân Đường ban sư, Cao Tông lâm hiên , ông mặc nhung phục dắt Hạ Lỗ hiến lên. Nhờ công được thăng Tả kiêu vệ đại tướng quân, phong Hình quốc công, lại phong con là Khánh Tiết làm Vũ Ấp huyện công.

Đánh Cao Câu Ly
Năm 658 Trình Danh Chấn soái quân Đường cùng Tô Định Phương, Tiết Nhân Quý phá quân Cao Câu Ly ở sông Quý Đoan , đốt thành Tân (Shin), giết quân Cao Câu Ly rất nhiều. Tô Định Phương được bái làm Hữu đồn vệ tướng quân, Lâm Thanh huyện công.

Dẹp Tư Kết bộ
Tháng 11 ÂL năm thứ 4 (659) , Tư Kết Khuyết  sĩ cân Đô Mạn thuộc Thiết Lặc tộc cùng 3 nước Sơ Lặc, Chu Câu Ba, Yết Bàn Đà  phản Đường, có chiếu lấy Định Phương làm An phủ đại sứ, soái binh đánh dẹp. Đến Diệp Diệp Thủy , phản quân giữ Mã Đầu Xuyên , vì thế tuyển 1 vạn tinh binh, 3000 thớt ngựa bất ngờ tập kích, ngày đêm đi được 300 dặm, sáng sớm cách phía tây thành 10 dặm. Đô Mạn cả sợ, soái binh giao chiến bên ngoài cửa thành, thua chạy về giữ thành Mã Bảo. Tiền quân Đường đến đóng trại trước cửa thành; trong đêm, các cánh quân đều đến, 4 mặt vây đánh, chặt cây làm công cụ, xếp bày dưới thành. Đô Mạn biết là không thoát, tự trói mình, mở cửa ra hàng.

Tháng giêng năm thứ 5 ÂL (660) , ban sư về Lạc Dương, Cao Tông ngự ở điện Càn Dương, Định Phương dắt Đô Mạn dâng lên. Pháp tư định Đô Mạn tội chết, ông xin tha, đế cho. Từ Thông Lĩnh  về phía tây được yên, nhờ công được gia thực ấp 500 hộ  của Cự Lộc thuộc Hình Châu, thăng làm Tả vũ vệ đại tướng quân.

Diệt Bách Tế
Tháng 3 , theo xa giá đến Thái Nguyên, được thụ Thần Khâu Đạo đại tổng quản, soái bọn Tả kiêu vệ tướng quân Lưu Bá Anh , đưa 10 vạn quân thủy lục thảo phạt Bách Tế. Tháng 8 , Định Phương từ Thành Sơn  vượt biển, đến Hùng Tân giang  khẩu, quân Bách Tế ngăn giữ ở đó. Ông lên bờ đông, dựa núi bày trận, cùng địch đại chiến; thủy quân Đường nối nhau kéo đến, quân Bách Tế thua chạy, chết đến vài ngàn, còn lại tan rã. Gặp lúc thủy triều lên, thủy quân Đường tiến vào cửa sông, Định Phương ở trên bờ bày trận, thủy lục cùng tiến, cờ giương trống mở, thẳng đến đô thành của Bách Tế. Cách thành 20 dặm, Bách Tế dốc quân cả nước đến cự, bị quân Đường đại phá, chết hơn vạn người. Định Phương đuổi theo vào được thành ngoài (quách), Nghĩa Từ vương của Bách Tế cùng thái tử Long chạy lên phía bắc. Ông tiến quân vây thành, vương thứ tử Thái tự lập làm vương, con của Long là Văn Tư đưa bộ hạ trèo thành ra hàng, dân chúng đi theo, Thái không ngăn được. Định Phương mệnh cho binh sĩ lên thành cắm cờ, vì thế Thái mở cửa ra hàng, Nghĩa Từ vương cùng thái tử Long và các thành chủ đều nạp khoản xin hàng. Bình xong Bách Tế, bắt cha con Nghĩa Từ vương, Long, Thái dâng ở Lạc Dương.

Những năm cuối đời
Định Phương trước sau diệt 3 nước, đều bắt sống quốc chủ, được thưởng trân bảo không đếm xuể, còn con trai Khánh Tiết được bái làm Thượng liễn phụng ngự, bản thân được thăng làm Tả vũ vệ đại tướng quân. Không lâu sau, ông làm Liêu Đông Đạo hành quân đại tổng quản, ít lâu dời sang Bình Nhưỡng Đạo. Định Phương phá quân Cao Câu Ly ở Phối Giang , đoạt Mã Ấp Sơn (phía đông Bình Nhưỡng) làm doanh, rồi vây Bình Nhưỡng năm 661. Gặp trời đổ tuyết lớn, giải vây mà về. Sau đó được bái làm Lương Châu an tập đại sứ, để trấn định Thổ Phiên, Thổ Cốc Hồn.

Năm Càn Phong thứ 2 (667) ông mất khi đang ở chức, hưởng thọ 76 tuổi. Đường Cao Tông nghe tin thì thương xót, trách thị thần rằng: "Tô Định Phương có công với nước, đáng được khen tặng, các khanh không nói gì, sao vậy?" bèn tặng Tả kiêu vệ tướng quân, U Châu đô đốc, thụy là Trang. Năm Thần Long đầu tiên (705) thời Trung Tông, ông được liệt vào 25 công thần đời trước. Thời Đại Tông, ông được xét là đệ nhị đẳng công thần.

Di chỉ liên quan
Hiện nay tầng trệt của tòa tháp đá 5 tầng ở chùa Định Lâm thuộc quận Phù Dư (Buyeo), đạo Trung Thanh Nam (Chungcheongnam-do), Hàn Quốc vẫn còn bia "Đại Đường bình Bách Tế tháp bi minh" ghi lại chiến công của Tô Định Phương.

Hình tượng trong văn hóa dân gian
Trong các tác phẩm tiểu thuyết và hí kịch dã sử thời Minh-Thanh lấy bối cảnh Tùy-Đường, Tô Định Phương gắn liền với La Thành, một nhân vật hư cấu (xuất hiện lần đầu trong tiểu thuyết đời Minh Đại Đường Tần vương từ thoại với tên chữ là Sĩ Tín) dựa trên người con trai không được ghi lại tên trong sách sử của La Nghệ. Trong Thuyết Đường và Tùy Đường diễn nghĩa, Tô Định Phương là người đã hại chết La Thành. Các tác phẩm dã sử cũng nhắc đến chi tiết này khi đề cập đến các nhân vật hư cấu khác như La Thông (羅通), La Chương (羅章), La Xán (羅燦), La Hỗn (羅焜), các hậu duệ của La Thành.

Tham khảo
  Cựu Đường thư (CĐT) quyển 83 liệt truyện 33 Tô Định Phương truyện, chép như trên. Tân Đường thư (TĐT) quyển 111 liệt truyện 36 Tô Định Phương truyện chỉ chép một cách lược giản tên của ông là Tô Định Phương.
  C/TĐT, tài liệu đã dẫn (tlđd), đều chép Định Phương là "người Vũ Ấp, Ký Châu"; TĐT q.111, tlđd chép thêm "về sau dời đến Thủy Bình". Quận Thủy Bình ở Hoa Bắc được đặt vào đời Tây Tấn, trị sở tại Hòe Lý, nay là đông nam Hưng Bình, Hàm Dương, Thiểm Tây, bị phế vào niên hiệu Thái Bình Chân Quân (440 – 451), thời Bắc Ngụy Đạo Vũ đế, đời Nam Bắc triều, như vậy họ Tô đã dời nhà đến Thiểm Tây từ nhiều thế hệ trước. C/TĐT, tlđd đều chép Tô Ung lãnh đạo người trong làng đánh dẹp các lực lượng nghĩa quân xâm phạm "bản quận", thành ra không rõ "bản quận" ở đây là nơi nào. Xét các lực lượng khởi nghĩa Trương Kim Xưng, Dương Công Khanh hoành hành chủ yếu ở Hà Bắc, nên "bản quận" có lẽ là Vũ Ấp.
  CĐT q.83, tlđd chép cụ thể rằng Định Phương "tự tay chém Trương Kim Xưng"; TĐT q.111, tlđd, không có chi tiết này.
  CĐT q.83, tlđd chép đoạn này; TĐT q.111, tlđd, không chép.
  Chi tiết về thời gian dựa theo Tư trị thông giám (TTTG) quyển 200, Đường kỷ 16.
  CĐT q.83, tlđd chép là Hằng Đốc, TĐT q.111, tlđd chép là Đát Đốc. TTTG, tlđd dựa theo CĐT.
  TĐT q.111, tlđd chép Trình Tri Tiết bị kết tội chết, giảm còn miễn quan. CĐT q.83, tlđd chép Vương Văn Độ bị kết tội chết, giảm còn trừ danh. TTTG, tlđd chép Tri Tiết bị miễn quan, Văn Độ bị kết tội chết, đặc trừ danh. Theo pháp luật nhà Đường, "trừ danh" tức là miễn quan, 6 năm sau mới được dùng lại; "đặc trừ danh" nhẹ hơn, 3 năm sau được dùng lại. Theo CĐT q.199 thượng, liệt truyện 149 thượng, Bách Tế truyện/ TĐT q.220, liệt truyện 145, Bách Tế truyện/ TTTG, tlđd, Văn Độ tham gia chinh phạt Bách Tế vào năm Long Sóc đầu tiên (661), nên ông ta chỉ bị "đặc trừ danh". Xét ra, Tri Tiết bị miễn quan vì chậm trễ không đuổi kịp giặc, Văn Độ là cấp phó nên được nhẹ tội hơn, cho dù đó là chủ ý của ông ta; nhưng Văn Độ bị kết tội chết là do làm giả chiếu thư - C/TĐT và TTTG đều chép chi tiết này – mà lại được tha bổng, thì dường như chiếu thư là có thật.
  CĐT q.194 hạ, liệt truyện 144, Đột Quyết truyện hạ chép quan chức của Định Phương lúc này là Hữu đồn vệ tướng quân - vốn là tướng hiệu trước khi ông lên đường - cho thấy Định Phương không được thăng/thưởng gì sau khi trở về, tương ứng với việc phần liệt truyện trong C/TĐT, tlđd đều không chép gì.
  TĐT q.111, tlđd chép "tiến đến sông Duệ Hý"  TTTG, tlđd chép là "tiến đến bờ tây sông Duệ Hý" dựa theo CĐT q.194 hạ, tlđd; CĐT q.83, tlđd chép "tiến đến bộ lạc Đột Kỵ Thi" (Turgesh). TĐT q.111, tlđd chép lược giản rằng Hạ Lỗ có 10 vạn quân, CĐT q.83, tlđd chép cụ thể 4/5 thành viên Đốt Lục và 5 Nỗ Thất Tất (không liệt kê), mà không nhắc đến Đột Kỵ Thi – Ha La Thi xuyết. Từ đó cho thấy, mục tiêu của Tô Định Phương là bộ lạc Đột Kỵ Thi, địa bàn của họ là ở sông Duệ Hý; còn mục tiêu của Hạ Lỗ là cứu viện bộ lạc Đột Kỵ Thi.
  Theo Tùy thư, Liệt truyện 49, Tây Đột Quyết truyện, sau khi hãn quốc Đột Quyết phân liệt ra 2 nước Đông – Tây, Đông Đột Quyết vẫn gọi là Đột Quyết; Tây Đột Quyết còn gọi là Thập Tiễn (Onoq), bởi sự tích về người có công mở mang bờ cõi Đột Quyết về phía tây - Thất Điểm Mật (chữ La Tinh: Estemi, ? - 575), khi còn là Thiền vu - đã chia 10 mũi tên cho 10 tù trưởng bộ lạc dưới quyền, tức là 10 họ Tây Đột Quyết (ngoài ra còn nhiều bộ lạc khác). Theo CĐT q.194 hạ, tlđd/TĐT q.215, liệt truyện 140, Đột Quyết truyện hạ, 10 họ Tây Đột Quyết tham gia bàn bạc quốc sự với Khả Hãn chia làm 2 sương (nhánh): tả (hay đông) là Đốt Lục (Duolu), hữu (hay tây) là Nỗ Thất Tất (Nushibi) – theo Peter B. Golden (chủ biên), Haggai Ben-Shammai, Andras Rona-Tas – The World of the Khazars – được ngăn cách bởi sông Sở (Chu), mỗi nhánh 5 bộ lạc. Tù trưởng của 5 Đốt Lục mang hiệu Xuyết (chor): Xử Mộc Côn – Luật, Hồ Lộc Cư/Ốc - Khuyết (TTTG chép là Ốc), Nhiếp Xá Đề - Thôn, Đột Kỵ Thi - Hạ La Thi, Thử Ni Thi - Xử Bán; tù trưởng của 5 Nỗ Thất Tất mang hiệu Sĩ Cân (erkin): A Tất Kết - Khuyết, Ca Thư - Khuyết, Bạt Hàn Cán - Thôn Sa, A Tất Kết - Nê Thục, Ca Thư - Xử Bán.
  CĐT q.83, tlđd không chép đoạn này, CĐT q.194, tlđd lại có chép, TĐT q.111, tlđd và TTTG, tlđd đều có chép.
  Theo Tự điển Thiều Chửu, Vua không ngự ở chính điện mà ra ngự ở nhà ngoài gọi là lâm hiên.
  CĐT q.83, tlđd chép "3 nước Sơ Lặc, Chu Câu Bàn, Thông Lĩnh". TĐT q.111, tlđd chép "3 nước Sơ Lặc, Chu Câu Ba, Hát Bàn Đà". TTTG, tlđd chép "3 nước Sơ Lặc, Chu Câu Ba, Yết Bàn Đà".
  C/TĐT, tlđd chép là "Diệp Diệp Thủy"; TTTG, tlđd chép "Nghiệp Diệp Thủy" .
  CĐT q.83, tlđd chép 500 hộ, TĐT q.111, tlđd chép 300 hộ.
  TTTG, tlđd, Hồ Tam Tỉnh chú: "Tân thư chép [Thần binh đạo]" … "khảo dị rằng: Định Phương truyện, Tân La truyện ở Cựu thư đều kể Định Phương làm Hùng Tân Đạo đại tổng quản. Định Phương truyện ở (Cao Tông) thực lục cũng kể như vậy. Nay dựa theo thực lục vào năm này, (Cao Tông) bản kỷ ở Tân Đường thư. Lại có bản kỷ ở Cựu thư, Đường Lịch đều kể [ngày Quý hợi tháng 12 năm thứ 4, lấy Định Phương làm Thần Khâu Đạo đại tổng quản, Lưu Bá Anh làm Ngu Di Đạo hành quân tổng quản]. Xét Định Phương khi ấy đánh dẹp Đô Mạn, chưa làm Thần Khâu Đạo tổng quản, Cựu thư, Đường lịch đều lầm. Nay dựa theo thực lục."

Chú thích

Võ tướng nhà Đường
Người Hà Bắc
Sinh năm 592
Mất năm 667
Người họ Tô tại Trung Quốc
Sinh năm 591


title: Tenxơ ứng suất Cauchy

text:
Trong cơ học môi trường liên tục, tenxơ ứng suất Cauchy  , tenxơ ứng suất thực, hay gọi đơn giản là tenxơ ứng suất, đặt tên theo nhà toán học Augustin-Louis Cauchy, là tenxơ hạng hai loại (1,1) (tức là ánh xạ tuyến tính), với chín thành phần  cho phép định nghĩa đầy đủ trạng thái ứng suất tại một điểm bên trong vật liệu khi bị biến dạng hay ngoại lực tác dụng. Ten xơ này liên hệ một vectơ đơn vị n với vec-tơ ứng suất T(n) đi qua một mặt tưởng tượng vuông góc với n:

ở đây,

Ten-xơ Cauchy tuân theo phép biến đổi ten-xơ dưới sự thay đổi hệ tọa độ. Một minh họa cho phép biến đổi này đó là vòng tròn Mohr cho ứng suất.

Ten-xơ ứng suất Cauchy được sử dụng để phân tích ứng suất của vật liệu khi chúng chịu biến dạng nhỏ: Nó là khái niệm trung tâm trong lý thuyết đàn hồi tuyến tính. Đối với những biến dạng lớn, còn gọi là biến dạng hữu hạng, cần phải dùng những ten xơ khác, như ten-xơ ứng suất Piola–Kirchhoff, ten-xơ ứng suất Biot, và ten-xơ ứng suất Kirchhoff.

Theo định luật bảo toàn động lượng, nếu một vật rắn trong trạng thái cân bằng tĩnh thì có thể chứng minh rằng các thành phần của ten-xo ứng suất Cauchy tại mỗi điểm trong vật liệu thỏa mãn phương trình cân bằng (phương trình chuyển động Cauchy khi không xuất hiện gia tốc). Trong cùng thời điểm, theo định luật bảo toàn mômen động lượng, điều kiện cân bằng đòi hỏi rằng tổng các mômen so với một điểm bất kỳ phải bằng không, và do vậy có thể kết luận rằng ten-xơ ứng suất là ten-xơ đối xứng, cho nên nó chỉ có sáu thành phần độc lập, thay vì cả chín thành phần.

Có những dạng bất biến đi kèm với ten-xơ ứng suất, có nghĩa là giá trị của chúng không phụ thuộc vào việc lựa chọn hệ tọa độ, hoặc vào nguyên tố diện tích mà ten-xơ tác động tại đó. Chúng là ba trị riêng của tenxơ ứng suất, hay gọi là ứng suất chính.

Tham khảo

Tenxơ
Cơ học chất rắn
Cơ học môi trường liên tục
Cơ học vật rắn


title: Phút (định hướng)

text:
Phút có thể là:
 Phút: đơn vị thời gian
 Phút (góc) hay phút cung: đơn vị góc
 Cách phát âm trong tiếng Việt của foot - đơn vị chiều dài trong hệ đo lường Anh và hệ đo lường Mỹ.


title: Schwanthalerhöhe

text:
Schwanthalerhöhe (dân địa phương thường gọi là Westend) là một khu phố ở München và lập thành quận 8. Với diện tích 209,4 mẫu tây và với dân số là 26.877 là một trong những khu vực đông dân nhất tại München (Số dân mà có cha mẹ ít nhất một người là ngoại quốc là 35,3 %).

Westend được hình thành là khu cư trú của công nhân trong khuôn khổ kỹ nghệ tập trung tại miền Tây München, cho nên số dân cư lao động cho tới bây giờ vẫn đông hơn là mức trung bình.

Vị trí

Schwanthalerhöhe, Münchner Westend, nằm ở phía tây của trung tâm thành phố có ranh giới với đường xe lửa tuyến Hauptbahnhof–Pasing và Münchner Südring. Phần gần phố và nằm về phía Đông của quận khu vực Theresienhöhe là chỗ chuyển tiếp với khu nhà ga chính, nằm về phía Nam của Theresienwiese là khu hội chợ cũ của thành phố.

Lịch sử

Khu phố này lấy tên của nhà điêu khắc Ludwig Schwanthaler, người đã tạo nên tượng Bavaria ở khu hội chợ Oktoberfest; trước đó được gọi là Sendlinger Höhe. Khu vực này được hình thành vào khoảng 1840 cùng lúc với thời đại kỹ nghệ hóa, làm chỗ cư trú cho dân lao động. Cho tới bây giờ phân nửa của số nhà cửa ở Schwanthalerhöhe từ thời trước 1919. Những khu nhà này trong thập niên 1970 đã được tu bổ tổng quát lại để có thể đạt được tiêu chuẩn cư ngụ hiện thời. Trên khu đất cũ của hãng chế tạo cao su Metzeler vào thập niên 1980 được hình thành Gewerbehof Westend và trung tâm kỹ thuật (Münchner Technologiezentrum). Hiện thời 2/3 công ăn việc làm ở khu phố này là trong lãnh vực dịch vụ, thương mãi, và hành chính công cộng.

Sách báo
 F. Meier, S. Perouansky, J. Stintzing (Hrsg.): Das Westend. Geschichte und Geschichten eines Münchner Stadtteils. StattPlan Verlag München 2005. ISBN 3-9801647-6-4

Liên kết ngoài
 Schwanthalerhöhe auf www.muenchen.de
 Bezirksausschuss 8 Schwanthalerhöhe
 Website zum 8. Stadtbezirk Schwanthalerhöhe
 Website München Westend Schwanthalerhöhe
 Deutsches Museum Verkehrszentrum

Chú thích

Quận của München


title: Lan Anh (ca sĩ)

text:
Lan Anh  là một trong những ca sĩ Opera, thính phòng, giảng viên thanh nhạc hàng đầu của Việt Nam.

Thành công ở nhiều thể loại khác nhau: thính phòng, Opera, nhạc kịch Broadway, nhạc cách mạng truyền thống, nhạc trữ tình, Dân Gian, Bolero, nhạc nhẹ.

Tiểu sử
Lan Anh, sinh năm 1976 tại thành phố Nam Định, trong một gia đình có mẹ là hạt nhân trong đội văn nghệ của nhà máy tơ Nam Định.

Từ nhỏ Lan Anh đã rất yêu thích ca hát, Năm 4 tuổi Lan Anh đã đại là giọng đơn ca chính của ở đội thiếu nhi thành phố Nam Định, Lan Anh đã giải nhất giọng hát vàng anh. Với giọng hát trong sáng thánh thót, thầy cô và các bạn yêu mến đặt cho biệt danh là "Chim sơn ca".

Sự nghiệp
Năm 1994, Lan Anh đỗ thủ khoa Thanh Nhạc tại Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của NSND Kim Phúc, NSND Diệu Thúy.

Năm 1997 cô đoạt giải Nhì cuộc thi Giọng hát hay Hà Nội.

Năm 1998, cô chuyển tiếp học hệ Đại học Thanh Nhạc và dưới sự hướng dẫn của NSND Trung Kiên.

Năm 1999 Lan Anh dành giải người thể hiên ca khúc nhạc cách mạng hay nhất- Liên hoan tiếng hát truyền hình toàn quốc. Và tới năm 2000, cô ca sĩ tài năng gốc Nam Định đã đoạt giải Nhất cuộc thi Hát thính phòng và nhạc kịch chuyên nghiệp toàn Quốc do Bộ Văn Hoá-Thông Tin tổ chức, để đạt được giải nhất trong cuộc thi này, Lan Anh đã trình diễn 6 tác phẩm: Bóng cây Kơ-nia (nhạc Phan Huỳnh Điểu, lời Ngọc Anh); Người lái đò trên sông Pô cô (Cầm Phong); aria Aleluja (Mozart); aria Ginda (Verdi), romance Vocalise (Rachmaninov) và romance Elincarnatusest (Mozart).

Năm 2002, Lan Anh tốt nghiệp hệ Đại học chính quy khoa Thanh nhạc Nhạc viện Hà Nội, được chuyển tiếp sinh cao học do thành tích học tập xuất sắc và được giữ lại trường làm giảng viên, đến nay hơn 60 năm Học Viện Âm Nhac Quốc Gia Việt Nam, Lan Anh là sinh viên duy nhất được chuyển tiếp sinh lên Cao Học.

Tháng 10 năm 2002, trong chương trình hoà nhạc nhân dịp 175 năm kỉ niệm ngày mất của Beethoven do ĐH Gacusen, Nhật Bản tổ chức, Lan Anh đã vượt qua rất nhiều vòng thi tuyển chuyên môn khắt khe để trở thành một trong 4 solist và là solist trẻ nhất thể hiện Bản giao hưởng số 9 của Beethoven. Năm 2006 cô tốt nghiệp hệ Cao học Thanh nhạc tại Nhạc viện Hà Nội với phần trình diễn 16 tác phẩm âm nhac trong nước và quốc tế.

Song song với sự nghiệp ca hát, Lan Anh còn là một trong những Giảng Viên Thanh Nhạc hàng đầu Việt Nam hiện nay, dưới sự hướng dẫn của cô có rất nhiều học trò đạt giải cao trong các cuộc thi va hát chuyên nghiệp và thành công vượt trội trên con đường ca hát, tiêu biểu như (ca sĩ Tân Nhàn giải Nhất Sao Mai, Võ Hồng Quân nhất Sao Mai, Lương Hải Yến giải Nhất Sao Mai, Huyền Trang giải đặc biệt cuộc thi opera The 25th Kyushu Music Concours  tại Nhật Bản, Thu Hà giải Nhì Sao Mai, Mai Thương giải ba Sao Mai, Hallen Thủy nhất solo cùng bolero, Khánh Linh giải nhất tuyệt đỉnh song ca, Ngọc Duyên Sara, Nguyễn Đỗ Khánh An Bolero.. và rất nhiều học trò thành danh, là giảng viên tại các trường âm nhạc trên cả nước.

Năm 2019 Lan Anh và cùng các Giảng viện tại Học Viện Âm Nhạc Quốc Gia Việt Nam đã thành lập Học Viện Nghệ Thuật Biểu Lallodola chuyên đào tạo Thanh Nhạc chuyên sâu cho các bạn đam mệ ca hát, cũng như các bạn theo ca hát chuyên ngiệp và là địa chỉ ôn thi uy tín và chuyên môn cai nhất hiện nay tại Việt Nam cho các bạn ôn thi thanh nhạc vào các trường âm nhạc trong nước và quốc tế.

Giọng hát
Cô là một trong số không nhiều những ca sĩ Việt Nam sở hữu chất giọng  coloratura soprano (nữ cao trữ tình màu sắc) rất tinh tế và sang trọng, với việc biến kĩ thuật thanh nhạc phương tây đã đạt tới đỉnh cao của mình và Việt hoá chúng một các điêu luyện khi áp dụng vào ca khúc Việt Nam , cùng với tư duy âm nhạc nhạy bén đã giúp Lan Anh trở thành ca sĩ số 1 trong trong dòng nhạc thính phòng Việt Nam. Lan Anh được NSND Trung Kiên đánh giá: Lan Anh là một trong số những sinh viên tốt nghiệp xuất sắc Nhạc viện Hà Nội, hiện đang theo lớp cao học năm thứ nhất. Theo tôi, Lan Anh là một học sinh thông minh, có nhạc cảm về thanh nhạc. Em cũng là một trong những học sinh mà tôi rất yêu mến...

Theo lời kể của quản gia nhà GS. NSND Trung Kiên trong một buổi dạy sau khi Lan Anh hát về thầy đã chạy lên trên nhà với và thốt lên rằng “Lan Anh giờ hát hay nhất Việt Nam”. Đó cũng là lần hiếm hoi ông bộc lộ cảm xúc xen lẫn niềm từ hào về người học trò mà ông đã dày công vun đắp.

Các sản phẩm âm nhạc

Các Album

1. Bài Ca Hy Vọng (2004)

2. Hãy Yêu Nhau Đi (2009)

3. Khát Vọng (2010)

3. Tình Ca Xanh (2011)

4. Quê Hương Tuổi Thơ (2013)

5. Tình Ca Cho Anh (2013)

6. Tình Ca Xanh vol2 (2017)

7. Chuyện Tình... Bolero (2018)

8. Tình Khúc Xưa (2019)

9. Con Đường Xưa Em Đi (2021)

10. Thương Hoài Ngàn Năm (2022)

Các Concert

Liveconcert Ánh Trăng Tình yêu - Lan Anh  (năm 2018) diễn ra vào ngày 03-04/11/2018 được đánh giá là đêm đẳng cấp của một nghệ sĩ Việt Nam với sự kết hợp hài hoà giữa nhiều thể loại âm nhạc của các thời kì âm nhạc Việt Nam như Tân nhạc, nhạc cách mạng tiền chiến, Bolero với các thể loại âm nhạc thế giới như những bản aria cổ điển, các trích đoạn nhạc kịch; giữa các thế hệ nghệ sĩ xuyên suốt nối tiếp. Chương trình với tựu ý chung một chữ ''Hoà'' mà Lan Anh dành cho âm nhạc, hoà hợp tất cả các dòng nhạc, hoà hợp các thế hệ nghệ sĩ, hoà hợp âm nhạc hai miền, sự hoà hợp dân tộc... cùng với Dàn nhạc gần 100 nhạc công đến từ 27 nước trên thế giới.

Ngoài ra Lan Anh còn là ca sĩ khách mời biểu diễn thường xuyên những chương trình nghệ thuật trọng đại của đất nước, nhiều show riêng của các nhạc sĩ, nghệ sĩ như NSND Quang Thọ, NSUT Tấn Minh, NSUT Đăng Dương, Trọng Tấn, Việt Hoàn, Vũ Thắng Lợi...

Những ca khúc thể hiện thành công

 Bài ca hy vọng
 Tiếng đàn Ta lư
 Rừng xanh vang tiếng Ta Lư
 Đường Trường Sơn xe anh qua
 Trăng chiều
 Tôi vẫn hát
 Mẹ yêu con
 Hướng về Hà Nội
 Người Hà Nội
 Sợi nhớ sợi thương
 Khúc giao mùa
 Chiều biên giới
 Lời ca dâng bác
 Ru con mùa đông
 Tiếng hát giữa rừng Pác Bó
 Lá thu
 Tiếng hát nơi đảo xa
 Từ một ngã tư đường phố
 Khát vọng
 Em đứng giữa giảng đường hôm nay
 Ước mơ xanh
 Biển hát chiều nay
 Người lái đò trên sông Poco
 Tình anh
 Tình em
 Tình biển
 Cô gái vót chông
 Em chọn lối này
 Ơi dòng suốt la la
 Miền xa thẳm
 Em ở đầu sông anh cuối sông
 Nơi ấy là Trường Sa
 Trăng sáng đôi miền
 Ai về sông Tương
 Dáng đứng sa mu
 Đường tôi đi dài theo đất nước
 Hãy yêu nhau đi
Trên đỉnh mùa Đông
Đôi mắt người Sơn Tây
Người về thăm quê
Hà Nội Huế Sài Gòn

Tham khảo
Lan Anh làm Liveconcert xứng tầm Nữ Hoàng Opera Việt Nam

https://www.youtube.com/watch?v=qAVPW68HVV4

https://dantri.com.vn/giai-tri/lan-anh-duong-cam-lam-xanh-nhac-do-1313034069.htm

Liên kết ngoài
Lan Anh: "Cứ hồn nhiên rồi sẽ bình yên" trên VTC
Livecocert Ánh Trăng Tình Yêu - Lan Anh: sang trọng,đẳng cấp và nhiều camr xúc
Lan anh từ Tình ca xanh đến Boelro https://www.tienphong.vn/van-nghe/lan-anh-tu-tinh-ca-xanh-den-bolero-1177587.tpo
Lan Anh — giao lưu trực tuyến trên Vietnamnet
https://laodong.vn/van-hoa/ca-si-lan-anh-bolero-khong-chi-co-uy-mi-585683.ldo
 Ca sĩ Lan Anh: 'Tự tin hát chuẩn bolero' NGUYỄN MẠNH HÀ Tiền Phong 1/10/2018
https://2sao.vn/lan-anh-bat-ngo-hat-bolero-cung-dan-nhac-giao-huong-n-168535.html
Lan Anh gửi gắm tình cảm cho các chiến sĩ  trên báo Quân đội Nhân dân

Nữ ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ nhạc đỏ Việt Nam
Ca sĩ opera Việt Nam
Người họ Bùi tại Việt Nam
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1976
Người Nam Định
Cựu sinh viên Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam
Giảng viên âm nhạc Việt Nam


title: John Lennon/Plastic Ono Band

text:
John Lennon/Plastic Ono Band là album solo đầu tay của ca sĩ - nhạc sĩ John Lennon. Album được phát hành vào cuối năm 1970 sau những album experimental mà Lennon thực hiện cùng vợ là Yoko Ono, cùng với đó là album Live Peace in Toronto 1969 thu lại buổi diễn tại Toronto của nhóm Plastic Ono Band. Đây cũng là sản phẩm đồng thời với một album solo đầu tay của Ono mang tên Yoko Ono/Plastic Ono Band, cùng được thực hiện tại Abbey Road & Ascot Sound Studios với cùng ê-kíp sản xuất và nghệ sĩ, thậm chí có phần bìa đĩa gần như tương tự. John Lennon/Plastic Ono Band được đánh giá là một trong những album mượt mà nhất của Lennon, tổng hợp lại một cách chân thực và nghệ thuật toàn bộ những cảm xúc và suy tư của anh vào thời điểm đó. Năm 1987, nhân dịp kỷ niệm 20 năm thành lập, tạp chí Rolling Stone đã xếp John Lennon/Plastic Ono Band ở vị trí số 4 trong danh sách "100 album xuất sắc nhất 20 năm gần nhất". Năm 2012, tạp chí trên đã xếp album ở vị trí số 23 trong danh sách "500 album vĩ đại nhất".

Danh sách ca khúc
Tất cả các ca khúc đều được viết và biên soạn bởi John Lennon, các sáng tác khác được ghi chú bên.

Mặt A
"Mother" – 5:34
"Hold On" – 1:52
"I Found Out" – 3:37
"Working Class Hero" – 3:48
"Isolation" – 2:51

Mặt B
"Remember" – 4:33
"Love" – 3:21
"Well Well Well" – 5:59
"Look at Me" – 2:53
"God" – 4:09
"My Mummy's Dead" – 0:49

Bonus track ấn bản 2000
"Power to the People" – 3:22
"Do the Oz" – 3:07 (Lennon/Ono)

Thành phần tham gia sản xuất
 John Lennon – hát chính, hát nền, guitar acoustic và guitar điện, piano/organ.
 Ringo Starr – trống.
 Klaus Voormann – bass.
 Phil Spector – piano trong "Love".
 Billy Preston – piano trong "God".
 Yoko Ono – "wind".
 Mal Evans – "tea and sympathy".

Xếp hạng và chứng chỉ

Xếp hạng

Bảng xếp hạng cuối năm

Chứng chỉ

Tham khảo

Liên kết ngoài
Album online  tại Radio3Net của đài Romanian Radio Broadcasting Company

Album của John Lennon
Album đầu tay năm 1970
Album của EMI Records


title: Salamanca (Chile)

text:
Salamanca là một thành phố của Chile và xã trong tỉnh Choapa, Coquimbo khu vực. Nó nằm 30 km (19 dặm) về phía đông của Illapel, trung tâm hành chính của tỉnh, và 316 km (196 dặm) về phía bắc của Santiago, Chile. Nó thường được truy cập từ Los Vilos, nằm cạnh Quốc lộ Panamerican, và kết nối thành phố với phần còn lại của đất nước.

Chú thích

Thành phố của Chile


title: Điền kinh tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2013

text:
Môn điền kinh tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2013 diễn ra trên Sân vận động Wunna Theikdi, Naypyidaw, Myanmar từ ngày 15–19 tháng Mười hai.

Kết quả
(GR = Games Record)

Nam

Nữ

Bảng huy chương

Chú thích

2013
Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2013


title: Bánh (thực phẩm)

text:
Bánh là loại món ăn làm bằng bột mì hay bột gạo có hương vị ngọt, mặn, béo...có thể hấp, nướng, chiên,... Bánh có nhiều cách chế biến khác nhau như: rán, chiên, nướng, hấp hoặc đôi khi là ăn sống. Thành phần và nguyên liệu của bánh rất đa dạng. Ngoài thành phần chính, bánh còn một số thành phần phụ như nước dùng, rau, đồ khô, kẹo, hoặc trái cây tươi, các loại hạt, kem. Một số loại bánh còn được trang trí rất công phu, tỉ mỉ.

Nguồn gốc của bánh

Nguồn gốc bánh Châu Âu
Bài chi tiết: Bánh ngọt

Bánh ở Châu Âu có một lịch sử rất dài. Theo nhiều bằng chứng khoa học chứng minh thì người Ai Cập cổ chính là Ông tổ của ngành bánh vì kỹ năng nướng bánh của họ có từ rất sớm. Bánh lúc đầu được nhào nặn nên từ bột, sau đó được làm ẩm bằng phương pháp tự nhiên, nén lại và nướng trên đá nóng - lúc này, bánh cũng có thể gọi nôm na là bánh mì chưa lên men.

Đến giữa thế kỷ XVII thì tiền thân của những chiếc bánh ngày nay mới chính thức xuất hiện ở Châu Âu. Trước đây, để làm bánh không có khuôn như bây giờ. Bột được dàn đều lên mặt phẳng và cho vào lò nướng là phương pháp thông dụng nhất. Khuôn bánh ban đầu được làm bằng giấy hoặc gỗ... Mãi sau này thì khuôn bánh kim loại  với đủ hình dạng như hiện nay mới bắt đầu xuất hiện.

Bánh thời gian đầu hao hao với bánh mì, bánh không xốp. Nhưng đến giữa thế kỷ XIX, sự phát minh của bột nổi đã làm thay đổi bánh ngọt. Bánh ngọt xốp hơn, làm cũng dễ dàng hơn. Hơn nữa, bánh còn có thêm nhiều lớp và được trang trí như ngày nay, mà đỉnh cao chính là những chiếc bánh sinh nhật mà chúng ta thường thấy.

Nguồn gốc bánh ở Châu Á
Bài chi tiết: Âm thực Châu Á

Bánh ở Châu Á cũng có từ rất lâu.

Các loại bánh

Bánh từ bột gạo
 Bánh bèo
 Bánh bò
 Bánh canh
 Bánh căn
 Bánh chuối hấp
 Bánh cuốn
 Bánh dẻo
 Bánh đúc
 Bánh gai
 Bánh giá
 Bánh giò
 Bánh hỏi
 Bánh ít
 Bánh khảo
 Bánh khọt
 Bánh kiến
 Bánh lọt
 Bánh mật
 Bánh nậm
 Bánh phở
 Bánh pía
 Quẩy
 Bánh rán
 Bánh tai
 Bánh tai heo
 Bánh tẻ
 Bánh tổ
 Bánh tráng
 Bánh xèo

Bánh từ bột gạo nếp

 Bánh bao
 Bánh cáy
 Bánh chưng
 Bánh cốm
 Bánh dẻo
 Bánh khúc
 Bánh phu thê
 Bánh tét
 Bánh ú, bánh ú tro
 Sủi dìn

Bánh từ bột mì
 Bánh bông lan
 Pa tê sô
 Bánh gối
 Bánh kếp
 Bánh may mắn ()
 Bánh mì
 Bánh mì kẹp ()
bánh mì kẹp kiểu Việt Nam
 Bánh ngọt
 Bánh nướng chảo ()
 Bánh quế ()
 Bánh quy ()
 Bánh sinh nhật
 Bánh sừng bò ()
 Bánh Thánh
 Bánh thuẫn
 Bánh tiêu
 Bánh cống, bánh tôm Hồ Tây
 Bánh trung thu
Bánh xốp

Bánh từ bột sắn
 Bánh bột lọc
 Bánh da lợn
 Bánh in
 Bánh phồng tôm
 Bánh phục linh

Các loại bánh khác
Bánh đậu xanh
 Bánh flan
 Bánh kem phô mai ()
 Bánh pudding
 Bánh rế
Bánh tằm khoai mì

Xem thêm

 Các món bánh, mứt, kẹo Việt Nam

Tham khảo

Món hấp
Món tráng miệng
Các nhóm thực phẩm chủ yếu
Món chiên ngập dầu
Bánh ngọt