title: Lò đốt rác thải sinh hoạt

text:
Lò đốt rác thải sinh hoạt (tiếng Anh: Incinerator) là một thiết bị hữu hiệu trong công tác xử lý rác thải giữ gìn môi trường xanh, phát triển bền vững.

Đốt rác (tiếng Anh: Incineration) là quá trình phản ứng hóa học do nhiệt tạo thành trong đó Carbon, Hydrogen và các nguyên tố khác có trong rác kết hợp với Oxy không khí để tạo ra sản phẩm Oxy hóa hoàn toàn và tạo ra nhiệt.Quá trình  xử lý chất thải nhiệt độ cao còn được gọi là "xử lý nhiệt". Việc đốt các vật liệu thải sẽ biến đổi chất thải thành tro, khí lò và nhiệt. Tro phần lớn được hình thành bởi các thành phần vô cơ của chất thải, và có thể dưới dạng khối rắn hoặc hạt mang theo khí lò. Khí thải phải được làm sạch các chất ô nhiễm và các tạp chất trước khi chúng được phân tán vào khí quyển. Trong một số trường hợp, nhiệt phát sinh từ quá trình đốt có thể được sử dụng để tạo ra điện năng.

Đốt rác để tái tạo lại năng lượng cũng là một trong những công nghệ tiết kiệm năng lượng như khí hoá, nhiệt phân và phân hủy kị khí. Mặc dù công nghệ đốt rác và khí hoá tương tự về nguyên tắc, quá trình đốt rác tạo ra nguồn nhiệt năng lớn trong khi đó quá trình khí hóa thường tạo ra sản phẩm chính là khí dễ cháy. Việc đốt và khí hoá cũng có thể được thực hiện mà không cần tiếp thêm năng lượng và vật liệu.

Ở một số nước, vẫn có những mối quan ngại từ các chuyên gia và cộng đồng địa phương về tác động môi trường của lò đốt.

Nhiều nước vài thập niên trước, lò đốt thường không bao gồm việc phân loại để loại bỏ vật liệu nguy hiểm, cồng kềnh hoặc có thể tái chế trước khi đốt. Các cơ sở này có xu hướng gây nguy hiểm cho sức khoẻ của nhân viên nhà máy và môi trường địa phương do mức độ kiểm soát và kiểm soát quá trình đốt không đủ. Hầu hết các cơ sở này không phát điện.

Lò đốt rác thải đã làm giảm khối lượng rắn của chất thải ban đầu 80-85% và thể tích khoảng 95-96%, tùy thuộc vào thành phần và mức độ thu hồi các vật liệu như kim loại từ tro để tái chế. Điều này có nghĩa là mặc dù đốt rác không thay thế hoàn toàn bãi chôn lấp nhưng nó làm giảm đáng kể khối lượng phải thải bỏ. Xe chở rác thường làm giảm thể tích chất thải trong máy nén lắp sẵn trước khi đưa vào lò đốt. Ngoài ra, ở bãi chôn lấp, lượng rác thải không nén có thể giảm khoảng 70% bằng cách sử dụng máy nén thép cố định, mặc dù chi phí năng lượng là khá cao. Ở nhiều quốc gia, việc nén chặt chất thải đơn giản là một cách xử lý phổ biến để đầm chặt tại bãi chôn lấp.

Đốt có những lợi ích đặc biệt mạnh mẽ đối với việc xử lý các loại rác nhất định trong các khu vực thích hợp như chất thải lâm sàng và các chất thải nguy hại nhất định nơi mà các mầm bệnh và chất độc có thể bị phá hủy bởi nhiệt độ cao. Ví dụ như các nhà máy sản xuất hóa chất đa dạng với các dòng thải độc hại hoặc độc hại đa dạng, không thể chuyển tới một nhà máy xử lý nước thải thông thường.

Xử lý chất thải đặc biệt phổ biến ở các nước như Nhật Bản, nơi đất đai là một nguồn tài nguyên khan hiếm. Đan Mạch và Thu Sweden Điển đã và đang là những nhà lãnh đạo trong việc sử dụng năng lượng được tạo ra từ quá trình đốt trong hơn một thế kỷ trong các cơ sở nhiệt điện và nhiệt kết hợp địa phương hỗ trợ các chương trình sưởi ấm khu vực. Năm 2005, việc đốt rác thải chiếm 4,8% lượng tiêu thụ điện và 13,7% tổng tiêu thụ nhiệt nội địa ở Đan Mạch.  Một số nước châu Âu khác phụ thuộc rất nhiều vào việc đốt các chất thải đô thị, đặc biệt là Luxembourg, Hà Lan, Đức và Pháp.

Lịch sử
Các lò đốt rác thải đầu tiên của Vương quốc Anh đã được xây dựng tại Nottingham bởi Manlove, Alliott & Co. Ltd. năm 1874 do Albert Fryer thiết kế. Ban đầu chúng được gọi là lò hủy rác.

Lò đốt của Mỹ đầu tiên được xây dựng vào năm 1885 trên đảo Governors ở New York, NY. Cơ sở đầu tiên ở Cộng hòa Séc được xây dựng vào năm 1905 tại Brno.

Phân loại
Trên thế giới đã có rất nhiều nhà nghiên cứu và sản xuất loại thiết bị này với nhiều chủng loại khác nhau. Tuy nhiên lò đốt có thể được phân chia theo các cách sau:

Chia theo nguyên liệu đốt

Lò đốt sử dụng nguyên liệu đốt là dầu DO

Lò đốt sử dụng nguyên liệu đốt là Gas

Lò đốt sử dụng nguyên liệu đốt là Điện

Lò đốt sử dụng nguyên liệu đốt là Than

Lò đốt không sử dụng nguyên liệu phụ trợ (Tự rác đốt rác - Đốt rác bằng không khí tự nhiên): Lò đốt này có công nghệ dựa hoàn toàn trên cơ sở đối lưu tự nhiên của dòng vật chất do sự chênh lệch nhiệt độ tạo ra. Việc kiểm soát và cung cấp oxy trong quá trình cháy được điều khiển bằng việc đóng mở các cửa cấp gió chuyên dụng. Công nghệ khí hóa của rác thải được tận dụng triệt để, tạo ra lượng khí cháy, cháy ngay các lớp trên của vật liệu. Lượng nhiệt duy trì quá trình cháy trong lò do bản thân rác thải tạo ra trên cơ sở tận dụng tối đa lượng nhiệt bức xạ, lượng nhiệt trong quá trình phản ứng hóa học phân hủy rác mà không cần dùng đến bất kỳ nguồn năng lượng nào từ bên ngoài.

Chia theo cấu trúc lò
 Lò quay (Chuyển động quay): có cấu tạo hình trụ, nằm ngang, chuyển đông quay quanh trục của lò làm chất thải được đảo trộn đều, nâng cao hiệu quả cháy. Lò được chế tạo với công suất lớn, chi phí đầu tư và vận hành rất cao.
 Lò tĩnh (không chuyển động): có cấu tạo đơn giản, hiệu quả. Công suất thiết kế của lò tĩnh thường là nhỏ và trung bình. Cấu trúc của lò đốt thường là 2 khoang

Chia theo công nghệ đốt
 Đốt bằng phương pháp tự nhiên
 Đốt bằng công nghệ áp suất dương (tạo gió cưỡng bức dạng thổi)
 Đốt bằng công nghệ áp suất âm (tạo gió cường bức dạng hút)

Công nghệ
Lò đốt là lò nung để đốt chất thải. Lò đốt hiện đại bao gồm thiết bị giảm thiểu ô nhiễm như làm sạch khí lò. Có nhiều loại thiết kế nhà máy đốt lò: rào di chuyển, lò cố định, lò nung quay, và lò nung tầng sôi.

Đốt đống
Đốt đống là một trong những hình thức xử lý rác thải đơn giản và sớm nhất, bao gồm một đống vật liệu dễ cháy được xếp chồng lên nhau trên mặt đất và đốt cháy.

Các đống bị đốt cháy có thể và lan truyền lửa không kiểm soát được, ví dụ như gió cuốn thổi vật liệu ra khỏi đống vào các bụi cháy xung quanh hoặc lên các tòa nhà. Khi chất thải cháy chúng làm thay đổi dần cấu trúc của đống dẫn đến sụp đổ, lan rộng diện tích cháy. Ngay cả trong trường hợp không có gió, các loại than có trọng lượng nhẹ nhỏ có thể nâng đống bằng cách đối lưu, và luồn không khí vào trong cỏ hoặc lên các tòa nhà và gây cháy. Đốt đống thường không phân hủy hoàn toàn chất thải và gây ô nhiễm môi trường.

Đốt thùng
Thùng đốt  là một dạng đốt rác tư nhân được kiểm soát nhiều hơn, chứa vật liệu cháy bên trong một thùng kim loại, với một vỉ kim loại trên ống xả. Thùng ngăn ngừa sự lan truyền của vật liệu cháy trong điều kiện gió, và như là các chất dễ cháy được giảm chúng chỉ có thể lắng xuống thùng. Hệ thống xả thải giúp ngăn ngừa sự cháy lan ra của than. Thông thường, thùng 55-US-gallon (210 L) được sử dụng làm thùng đốt, có lỗ khoan lỗ khoan hoặc khoan quanh chân đế để hút không khí. Theo thời gian, nhiệt đốt nóng cao làm cho kim loại bị oxy hóa và rỉ sét, và cuối cùng bản thân thùng bị tiêu hao bởi nhiệt và phải được thay thế.

Việc đốt riêng các sản phẩm xen lu lô khô / giấy nói chung là sạch sẽ, không gây ra khói, nhưng nhựa thải trong rác gia đình có thể gây cháy và tạo ra mùi hôi thối và khói gây cay mắt. Hầu hết các cộng đồng đô thị đều cấm đốt thùng,  một số cộng đồng nông thôn cũng có thể bị cấm, đặc biệt là nơi cư dân không quen thuộc với thực tế nông thôn.

Lò đốt có rào di chuyển
Nhà máy đốt rác tiêu biểu cho chất thải rắn đô thị là lò đốt rào di chuyển. Các rào di chuyển cho phép chuyển động của chất thải thông qua buồng đốt để được tối ưu hóa để cho phép đốt cháy hiệu quả hơn và hoàn thành. Một nồi hơi rãnh di chuyển duy nhất có thể xử lý đến 35 tấn (39 tấn ngắn) chất thải mỗi giờ, và có thể hoạt động 8,000 giờ mỗi năm chỉ với một thời gian dừng để kiểm tra và duy trì khoảng một tháng thời gian. Lò đốt có rào di chuyển thường được gọi là lò đốt chất thải rắn đô thị.

Chất thải được đưa vào bởi một máy xúc qua "họng" của rào, từ nơi này chất thải tiếp tục di chuyển xuống qua rãnh tới hố lò ở đầu kia. Ở đây, tro được loại bỏ thông qua một khóa nước.

Một phần của không khí đốt (khí đốt sơ cấp) được cung cấp qua rãnh từ phía dưới. Luồng không khí này cũng có mục đích tự làm mát rãnh. Làm mát là quan trọng đối với sức mạnh cơ học của rào, và nhiều rãnh di chuyển cũng được làm mát bằng nước.

Không khí đốt thứ cấp được cung cấp vào nồi hơi ở tốc độ cao thông qua các vòi phun trên rây. Nó tạo điều kiện đốt cháy hoàn toàn các khí lò bằng cách tạo ra sự hỗn loạn để trộn tốt hơn và bằng cách đảm bảo một lượng dư oxy. Trong lò đốt lò đốt nhiều tầng, lò không khí thứ cấp được đưa vào buồng riêng ở cuối buồng đốt nguyên sơ.

Theo chỉ thị về lò đốt rác thải ở Châu Âu, các lò đốt phải được thiết kế để đảm bảo rằng khí lò đạt được nhiệt độ ít nhất là 850 °C (1.560 °F) trong 2 giây để đảm bảo sự phân hủy các chất hữu cơ độc hại. Để luôn luôn tuân thủ điều này, cần phải lắp đặt các vòi phụ trợ dự phòng (thường được bơm bằng dầu) được nung vào nồi hơi trong trường hợp giá trị gia nhiệt của chất thải trở nên quá thấp để tự đạt được nhiệt độ này.

Các khí lò sau đó được làm lạnh trong các thiết bị gia nhiệt, trong đó nhiệt được chuyển sang hơi nước, sưởi ấm hơi đến 400 °C (752 °F) với áp suất 40 bar (580 psi) để tạo ra điện trong tuabin. Tại thời điểm này, khí lò có nhiệt độ khoảng 200 °C (392 °F), và được đưa vào hệ thống làm sạch khí thải.

Tại Scandinavia, bảo trì định kỳ luôn được thực hiện trong mùa hè, nơi mà nhu cầu về sưởi ấm khu vực thấp. Thông thường, các lò đốt bao gồm một số "đường ống hơi" (nồi hõi và các thiết bị xử lý khí thải) riêng biệt, để chất thải tiếp tục được tiếp nhận tại một nồi hơi, trong khi các thiết bị khác đang được bảo dưỡng, sửa chữa hoặc nâng cấp.

Lò đốt có rào cố định
Lò đốt cũ hơn và đơn giản hơn là một lò gạch lát bằng mái kim loại cố định trên hố lò thấp hơn, với một lỗ ở phía trên hoặc bên để nạp và một lỗ khác ở bên để loại bỏ chất rắn không cháy (clinkers). Nhiều lò đốt trước đây được tìm thấy trong nhà chung cư đã được thay thế bằng máy nén thải.

Lò nung quay
Lò đốt lò quay được sử dụng bởi các đô thị và các nhà máy công nghiệp lớn. Thiết kế lò đốt có 2 buồng: buồng chính và buồng thứ cấp. Buồng chính trong lò đốt lò quay bao gồm một ống hình trụ lót bằng vật liệu chịu lửa. Lớp lót chịu lửa bên trong đóng vai trò như lớp hy sinh để bảo vệ cấu trúc lò. Lớp phủ chịu lửa này cần được thay thế theo thời gian. Sự dịch chuyển xi lanh trên trục của nó tạo điều kiện cho sự di chuyển của chất thải. Trong buồng sơ cấp, có sự chuyển đổi các phần rắn thành khí, thông qua sự bay hơi, chưng cất khô và các phản ứng đốt cháy một phần. Buồng thứ cấp là cần thiết để hoàn thành các phản ứng đốt cháy giai đoạn.

Các clinker tràn ra ở cuối xi lanh. Một ống khói, ga, quạt, vòi phun hơi nước cao cung cấp sự chênh áp cần thiết. Tro đi qua rào, nhưng nhiều hạt lại được mang cùng với các khí nóng. Các hạt và bất kỳ khí dễ cháy có thể được đốt cháy trong "bộ đốt sau".

Lò đốt tầng sôi
Một luồng không khí mạnh bị ép qua cát. Không khí qua cát cho đến khi đạt đến mức các hạt cát tách ra để cho không khí thông qua và trộn và sự tách giãn xảy ra, từ đó một tầng lỏng  được tạo ra và nhiên liệu và chất thải bây giờ có thể được đưa vào. Cát với chất thải hoặc nhiên liệu được xử lý trước được giữ lại trên dòng không khí bơm và có tính chất giống chất lỏng. Tầng sau đó pha trộn mạnh và tác động giữ các hạt nhỏ trơ và không khí ở trạng thái giống như chất lỏng. Điều này cho phép tất cả các khối lượng của chất thải, nhiên liệu và cát được lưu thông đầy đủ qua lò.

Đốt đặc biệt
Nhà máy xưởng mùn cưa của nhà máy sản xuất đồ nội thất cần nhiều sự chú ý vì chúng phải xử lý bột nhựa và nhiều chất dễ bắt lửa. Việc đốt cháy có kiểm soát, các hệ thống chống cháy trở nên thiết yếu vì bụi khi bị cháy giống với hiện tượng cháy của bất kỳ loại dầu khí lỏng nào.

Lò đốt chyển rác thành năng lượng
Nhiệt được sản xuất bởi lò đốt có thể được sử dụng để tạo ra hơi nước mà sau đó có thể được sử dụng để điều khiển một tuabin để sản xuất điện. Lượng năng lượng thực tế với rác thải đô thị ở VN có thể được sản xuất trên một tấn phế thải đô thị khoảng 0.4 MWh điện và 2 MWh của hệ thống sưởi ấm khu vực.  Như vậy, đốt khoảng 600 tấn/ngày) sẽ sản xuất khoảng 240 MWh điện / ngày (10 MW điện liên tục trong 24 giờ) và 1200 MWh năng lượng sưởi ấm mỗi ngày.

Ô nhiễm
Đốt tạo ra tro và khí thải vào khí quyển. Trước khi hệ thống làm sạch khí thải được lắp đặt, các khí lò có thể chứa các hạt, kim loại nặng, dioxin, furan, sulfur dioxide và axit clohiđric. Nếu các nhà máy không làm sạch không khí, Khí lò có thể thêm một lượng ô nhiễm đáng kể vào lượng khí phát thải.

Trong một nghiên cứu từ năm 1997, Cơ quan Quản lý Rác thải ở Delaware đã phát hiện ra rằng với cùng một lượng sản xuất, các lò đốt thải ra hydrocarbon và SO2, HCl, CO và NOx ít hơn các nhà máy điện đốt than, nhưng nhiều hơn các nhà máy điện khí tự nhiên.  Theo Bộ Môi trường Đức, lò đốt rác thải giảm một lượng lớn chất ô nhiễm trong không khí bằng cách thay thế năng lượng từ các nhà máy đốt than bằng năng lượng từ các nhà máy đốt rác thải.

Phát thải khí nhà kính

Dioxin và furan
Sự quan ngại nhất của các nhà môi trường về việc đốt các chất thải rắn đô thị  là sự tạo ra một lượng đáng kể lượng dioxin và phát thải furan. Dioxin và furan được coi là các mối nguy hiểm nghiêm trọng đối với sức khoẻ. EPA đã công bố vào năm 2012 rằng giới hạn an toàn cho tiêu thụ của con người là 0,7 picograms tương đương về độc tính (TEQ) trên một kilogam trọng lượng mỗi ngày, nó hoạt động ở mức 17 tỷ phần trên gram cho mỗi người cân nặng 150 lb mỗi năm.

Năm 2005, Bộ môi trường Đức, nơi có 66 lò đốt vào thời điểm đó, ước tính rằng "... mặc dù năm 1990 một phần ba lượng dioxin phát thải ở Đức là từ các lò thiêu, năm 2000 con số này ít hơn 1% Các ống khói và bếp lò tản nhiệt trong các hộ gia đình tư nhân thải ra khoảng 20 lần dioxin vào môi trường hơn là các lò đốt. "

Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ, tỷ lệ đốt cháy tổng lượng chất dioxin và furan từ tất cả các nguồn được biết và ước lượng ở Mỹ (không chỉ đổ rác) cho mỗi loại lò đốt là như sau: 35,1% thùng sau vườn; 26,6% chất thải y tế; 6,3% bùn xử lý nước thải đô thị; 5.9% đốt chất thải đô thị; 2,9% đốt gỗ công nghiệp. Như vậy, việc kiểm soát đốt cháy chất thải chiếm 41,7% tổng lượng tồn lưu dioxin.

Năm 1987, trước khi các quy định của chính phủ yêu cầu sử dụng các biện pháp kiểm soát khí thải, đã có tổng lượng 8.905.1 grams (TEQ) lượng khí thải dioxin từ các bộ phận xử lý chất thải đô thị của Hoa Kỳ. Ngày nay, tổng lượng phát thải từ các nhà máy là 83,8 grams TEU / năm, giảm 99%.

Việc đốt nhà vườn và rác thải ở sân sau, vẫn được cho phép ở một số khu vực nông thôn, tạo ra 580 gram dioxin mỗi năm. Các nghiên cứu được thực hiện bởi US-EPA đã chứng minh rằng phát thải từ một gia đình chỉ sử dụng thùng đốt tạo ra nhiều lượng khí thải hơn là một lò đốt thải ra 200 tấn / ngày vào năm 1997 và gấp năm lần 2007 do hóa chất gia tăng trong thùng rác của hộ gia đình và giảm phát thải bởi lò đốt đô thị sử dụng công nghệ tốt hơn.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy rằng ước tính ban đầu của họ đối với thùng đốt là quá cao và lò đốt được sử dụng để so sánh đại diện cho một nhà máy "sạch" chỉ mang tính lý thuyết. Các nghiên cứu sau này của họ phát hiện ra rằng các thùng đốt đốt sản xuất trung bình 24,95 nanograms TEQ mỗi lb cháy rác, để một gia đình đốt 5 lbs thùng rác mỗi ngày, hoặc 1825 lbs mỗi năm, sản xuất tổng cộng 0,0455 mg TEQ mỗi năm, Và số lượng thùng đốt tương đương cho 83,8 gram (2,96 oz) của 251 lò đốt đô thị do EPA kiểm kê tại Hoa Kỳ vào năm 2000, là 1.841.700, hoặc bình quân 7337 thùng đốt gia đình cho một lò đốt rác thải đô thị.

Hầu hết các cải tiến trong lượng khí thải dioxin ở Mỹ đều là đối với lò đốt rác thải đô thị lớn. Vào năm 2000, mặc dù các lò đốt quy mô nhỏ (những người có công suất dưới 250 tấn / ngày) chỉ xử lý được 9% tổng lượng chất thải đốt, 83% dioxin và furan thải ra từ quá trình đốt chất thải đô thị.

Sự phân hủy và hạn chế dioxin
Sự phân hủy dioxin đòi hỏi phải tiếp xúc với vòng phân tử với nhiệt độ cao đủ để gây ra sự phân hủy nhiệt của các liên kết phân tử mạnh gắn chặt với nhau. Những mảnh tro bay nhỏ có thể hơi dày và quá ngắn khi tiếp xúc với nhiệt độ cao chỉ có thể làm suy giảm dioxin trên bề mặt tro. Đối với khoang chứa khí dung tích lớn, việc tiếp xúc quá ngắn cũng có thể dẫn đến chỉ một số khí thải đạt được nhiệt độ phân hủy hoàn toàn. Vì lý do này, cũng có một yếu tố thời gian để tiếp xúc với nhiệt độ để đảm bảo sưởi ấm hoàn toàn thông qua độ dày của tro bay và khối lượng của khí thải.

Có sự cân bằng giữa gia tăng nhiệt độ hoặc thời gian phơi nhiễm. Thông thường, khi nhiệt độ phân hủy cao hơn, thời gian tiếp xúc để sưởi ấm có thể ngắn hơn, nhưng nhiệt độ cao quá mức cũng có thể gây hao mòn và làm hỏng các bộ phận khác của thiết bị đốt. Tương tự như vậy, nhiệt độ phân hủy có thể giảm xuống một mức độ nào đó nhưng sau đó khí thải sẽ đòi hỏi thời gian kéo dài nhiều hơn có thể là vài phút, đòi hỏi phải có khoang xử lý lớn/dài và chiếm rất nhiều không gian nhà máy xử lý.

Một tác dụng phụ của việc phá vỡ các liên kết phân tử mạnh của dioxin là khả năng phá vỡ liên kết khí nitơ (N2) và khí oxy (O2) trong không khí cung cấp. Khi dòng khí thải làm mát, các nguyên tử tách rời hoạt tính cao này tự đổi liên kết thành các oxit phản ứng như NOx trong khí lò, có thể dẫn đến sự hình thành sương mù và mưa acid nếu chúng được giải phóng trực tiếp vào môi trường địa phương. Các oxit phản ứng này phải được trung hòa thêm với việc giảm xúc tác chọn lọc (SCR) hoặc lọc không xúc tác chọn lọc.

Phân hủy Dioxin trong thực tế
Nhiệt độ cần thiết để phá vỡ dioxin thường không đạt được khi đốt nhựa ở ngoài trời trong một cái hố đốt hoặc hố rác sẽ gây ra lượng dioxin cao như đã đề cập ở trên. Mặc dù chất dẻo thường cháy trong lửa ngoài trời, dioxin vẫn còn lưu lại sau khi bị đốt cháy hoặc trôi nổi vào trong khí quyển, hoặc có thể ở trong tro, nơi có thể dẫn xuống nước ngầm khi mưa rơi xuống. May mắn thay, các hợp chất của dioxin và furan liên kết rất mạnh với các bề mặt rắn và không bị hòa tan bởi nước, do đó các quá trình rửa được giới hạn ở vài milimet đầu tiên dưới đống tro. Các dioxin pha khí có thể bị phá huỷ đáng kể bằng cách sử dụng các chất xúc tác, một số trong đó có thể có mặt như là một phần của cấu trúc túi vải lọc.

Thiết kế lò đốt đô thị hiện đại bao gồm một khu vực có nhiệt độ cao, nơi khí lò được giữ ở nhiệt độ trên 850 °C (1.560 °F) trong ít nhất 2 giây trước khi nó được làm mát. Chúng được trang bị máy sưởi bổ trợ để đảm bảo điều này ở tất cả thời điểm. Máy sưởi thường sử dụng bằng dầu hoặc khí tự nhiên và thường chỉ hoạt động trong một khoảng thời gian rất nhỏ. Hơn nữa, lò đốt hiện đại nhất sử dụng các bộ lọc vải (thường là với các màng Teflon để tăng cường thu thập các phân tử nhỏ hơn micron) có thể thu được dioxin có trong hoặc trên các hạt rắn.

Đối với lò đốt đô thị rất nhỏ, nhiệt độ yêu cầu cho sự phân hủy nhiệt của dioxin có thể đạt được bằng cách sử dụng một bộ phận sưởi ấm nhiệt độ cao, cộng với một giai đoạn giảm xúc tác có chọn lọc.

Mặc dù dioxin và furan có thể bị phá hủy bởi quá trình đốt cháy, sự cải tạo của chúng bằng một quá trình được gọi là 'tổng hợp de novo' như khí thải phát ra có nguy cơ tạo ra dioxin sẽ được kiểm tra bằng các nhà máy có nhiệt độ đốt cao hơn trong thời gian dài.

CO2
Đối với các quá trình đốt khác, gần như toàn bộ hàm lượng cacbon trong chất thải được phát ra dưới dạng CO2 vào khí quyển. Rác thải đô thị có chứa khoảng một phần carbon dạng CO2 (27%), do đó việc đốt 1 tấn rác thải đô thị tạo ra khoảng 0.27 tấn CO2.

Nếu chất thải đã được chôn lấp, 1 tấn rác thải đô thị sẽ sản sinh khoảng 62 mét khối methanol thông qua quá trình phân hủy kị khí của phần phân huỷ sinh học. Vì tiềm năng ấm lên toàn cầu của khí metan là 34 và trọng lượng 62 mét khối metan ở 25 độ Celsius là 40,7 kg, tương đương với 1,38 tấn CO2, nhiều hơn 1 tấn CO2 mà sẽ được sản xuất bởi thiêu đốt. Tại một số quốc gia, lượng khí bãi rác được thu gom rất nhiều. Tiềm năng nóng lên toàn cầu của khí bãi rác thải ra khí quyển là đáng kể. Ở Mỹ, người ta ước tính rằng tiềm năng ấm lên toàn cầu của khí bãi rác thải ra vào năm 1999 đã cao hơn khoảng 32% so với lượng CO2 thải ra từ quá trình đốt. Kể từ nghiên cứu này, ước tính về sự ấm lên toàn cầu của khí metan đã được tăng lên từ 21 xuống 35, chôn lấp sẽ làm tăng nguy cơ ấm lên toàn cầu lên gấp 3 lần so với việc đốt chất thải.

Ngoài ra, gần như tất cả các chất thải phân hủy sinh học đều có nguồn gốc sinh học. Vật liệu này đã được hình thành bởi các nhà máy sử dụng CO2 trong khí quyển điển hình là trong mùa vụ cuối. Nếu những cây này được tái sinh thì lượng CO2 phát ra từ quá trình cháy sẽ được lấy ra khỏi bầu khí quyển một lần nữa.

Những cân nhắc như vậy là lý do chính tại sao nhiều quốc gia coi việc đốt các chất thải dễ phân huỷ sinh học như là năng lượng có thể tái tạo. Phần còn lại - chủ yếu là chất dẻo và các sản phẩm có nguồn gốc dầu mỏ - thường được coi là các chất không thể tái tạo.

Các kết quả khác nhau cho dấu vết CO2 của việc đốt có thể đạt được với các giả định khác nhau. Các điều kiện địa phương (như yêu cầu sưởi ấm cục bộ của địa phương hạn chế, không có nhiên liệu hóa thạch tạo ra điện để thay thế hoặc mức nhôm cao trong dòng thải) có thể làm giảm lợi ích CO2 từ việc đốt. Phương pháp luận và các giả định khác cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả đáng kể.

Các phát thải khác
Các phát thải khí khác trong khí lò từ lò đốt lò gồm có nitơ oxit, sulfur dioxide, axit clohiđric, kim loại nặng và các hạt mịn. Trong số các kim loại nặng, thủy ngân là mối quan tâm lớn do tính độc hại và độ bay hơi cao của nó, vì tất cả thủy ngân trong dòng thải đô thị đều có thể thoát ra nếu không được loại bỏ bằng các biện pháp kiểm soát khí thải.

Hàm lượng hơi trong khói lò có thể tạo ra khói cản trở tầm nhìn, có thể được coi là ô nhiễm thị giác. Có thể tránh được bằng cách ngưng tụ khí lò và hâm nóng lại, hoặc bằng cách tăng nhiệt độ thoát khí lò cao hơn điểm ngưng sương. Sự ngưng đọng bằng khí thải từ ống khói cho phép làm nóng hơi nước trong quá trình bốc hơi nước, sau đó tăng hiệu suất nhiệt của nhà máy.

Tham khảo

Quản lý chất thải
Công nghệ xử lý chất thải
Phát minh Anh


title: Say độ cao

text:
Say độ cao hay còn gọi là say núi cấp tính () là ảnh hưởng bệnh lý của độ cao đối với con người, do tiếp xúc đột ngột với môi trường có áp suất riêng phần của khí oxy thấp ở độ cao lớn; thường là trên 2.400 mét (8.000 feet). Biểu hiện của say độ cao bao gồm những triệu chứng không đặc hiệu xuất hiện khi lên đến độ cao lớn hoặc khi áp suất không khí thấp, giống như triệu chứng của "cúm, ngộ độc khí cacbon mônôxít, hoặc như các triệu chứng sau khi say rượu (đau đầu, chóng mặt, buồn nôn)". Khó xác định được cá nhân nào có thể bị say độ cao, vì không có các yếu tố đặc trưng thể hiện mối tương quan với một sự nhạy cảm đối với chứng say độ cao. Tuy nhiên, hầu hết đều có thể lên đến độ cao 2.400m mà không gặp trở ngại gì.

Say độ cao có thể biến chứng thành phù phổi hoặc phù não do độ cao, có thể dẫn đến tử vong.

Say núi mạn tính, còn gọi là bệnh Monge, là một tình trạng khác, chỉ xảy ra khi ở độ cao một thời gian dài.

Nguyên nhân
Lượng oxy trong khí quyển cần thiết để duy trì hoạt động của thể chất và tinh thần giảm dần theo độ cao. Oxy giảm khi tỷ trọng riêng của nó trong không khí giảm, số lượng phân tử (của cả oxy và nitơ) trong mỗi đơn vị thể tích giảm khi lên cao.

Tuy nhiên, tỷ lệ oxy trong không khí luôn ở mức 21% và gần như không thay đổi khi lên đến độ cao . Vận tốc trung bình của các khí lưỡng nguyên tử nitơ và oxy rất giống nhau và do đó tỷ lệ oxy so với nitơ không thay đổi.

Do càng lên cao thì lượng hơi nước thoát ra từ phổi càng lớn, làm cơ thể bị mất nước và góp phần tạo nên các triệu chứng của say độ cao.

Độ dốc, độ cao đạt tới, và lượng hoạt động thể chất khi ở trên cao, cũng như tính nhạy cảm của từng cá nhân là những yếu tố ảnh hướng đến sự bộc phát và mức độ nghiêm trọng của say độ cao.

Say độ cao thường xảy ra sau quá trình leo lên quá nhanh và thường có thể ngăn ngừa bằng cách đi lên từ từ. Trong hầu hết các trường hợp, các triệu chứng chỉ xảy ra tạm thời và thường giảm đi khi thích nghi dần với môi trường ở trên cao. Tuy nhiên, trong những trường hợp nặng, say độ cao có thể gây tử vong.

Chú thích

Ảnh hưởng của tác nhân bên ngoài
Leo núi và sức khỏe
Trượt tuyết


title: Torpedinidae

text:
Torpedinidae là một họ cá sụn đuối điện gồm khoảng 22 loài trong 2 chi Tetronarce - Torpedo. Cũng giống như các họ cá đuối điện khác, chúng có khả năng sản xuất ra dòng điện như một cơ chế tự bảo vệ.

Loài có kích thước lớn nhất trong họ là cá đuối Đại Tây Dương tối màu với những cá thể cân nặng lên đến , sản sinh ra dòng điện 220 vôn nhờ các cơ quan phát điện ở cá.

Phân loại
Torpedinidae gốm 22 loài trong 2 chi tính đến đầu năm 2019.

 Genus Tetronarce T. N. Gill, 1862
Tetronarce californica Ayres, 1855 (Pacific electric ray)
Tetronarce cowleyi Ebert, D. L. Haas & M. R. de Carvalho, 2015 (Cowley’s torpedo ray)
Tetronarce fairchildi F. W. Hutton, 1872 (New Zealand torpedo)
Tetronarce formosa D. L. Haas & Ebert, 2006 (Taiwan torpedo)
Tetronarce macneilli Whitley, 1932 (Shorttail torpedo)
Tetronarce nobiliana Bonaparte, 1835 (Atlantic torpedo)
Tetronarce puelcha Lahille, 1926 (Argentine torpedo)
Tetronarce tokionis S. Tanaka (I), 1908 (Trapezoid torpedo)
Tetronarce tremens F. de Buen, 1959 (Chilean torpedo)
 Genus Torpedo Houttuyn, 1764
Torpedo adenensis M. R. de Carvalho, Stehmann & Manilo, 2002 (Aden Gulf torpedo)
Torpedo alexandrinsis Mazhar, 1987 (Alexandrine torpedo)
Torpedo andersoni Bullis, 1962 (Florida torpedo)
Torpedo bauchotae Cadenat, Capapé & Desoutter, 1978 (Rosette torpedo)
Torpedo fuscomaculata W. K. H. Peters, 1855 (Black-spotted torpedo)
Torpedo mackayana Metzelaar, 1919 (Ringed torpedo)
Torpedo marmorata A. Risso, 1810 (Marbled electric ray)
Torpedo microdiscus Parin & Kotlyar, 1985 (Smalldisk torpedo)
Torpedo panthera Olfers, 1831 (Leopard torpedo)
Torpedo semipelagica Parin & Kotlyar, 1985 (Semipelagic torpedo)
Torpedo sinuspersici Olfers, 1831 (Variable torpedo or Gulf torpedo)
Torpedo suessii Steindachner, 1898
Torpedo torpedo (Linnaeus, 1758) (Common torpedo)

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Cá điện

text:
Cá điện là những loài cá có khả năng phát ra điện. Một con cá có thể tạo ra điện được gọi là cá phát điện trong khi một con cá có khả năng phát hiện điện trường được cho là cá có thể cảm nhận điện. Cá phát điện cũng có khả năng cảm nhận điện. Loài cá điện có thể được tìm thấy cả trong đại dương và trong các con sông nước ngọt của Nam Mỹ (Gymnotiformes) và châu Phi (Mormyridae). Nhiều loài cá như cá mập, cá đuối và cá da trơn có thể phát hiện ra điện trường nhưng không phải là cá điện vì chúng không thể tạo ra điện trường.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Electric Fish, Mark E. Nelson, Beckman Institute Neuroscience Program, University of Illinois at Urbana-Champaign, Accessed 11/2006,
 Article at CWRU
 Electric Fish Advertise Their Bodies - Male fish can amp up their electric fields to woo females and intimidate rivals, LiveScience.com, ngày 29 tháng 2 năm 2008

Cá điện


title: USS Brooks (DD-232)

text:
USS Brooks (DD-232/APD-10) là một tàu khu trục lớp Clemson được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo vào cuối Chiến tranh Thế giới thứ nhất, đã tiếp tục phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, được cải biến thành một tàu vận chuyển cao tốc với ký hiệu lườn APD-10, và hoạt động cho đến khi xung đột kết thúc. Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Hoa Kỳ được đặt tên theo Trung úy Hải quân John Brooks, Jr. (1783-1813), người tử trận trong cuộc Chiến tranh 1812.

Thiết kế và chế tạo
Brooks được đặt lườn vào ngày 11 tháng 6 năm 1918 tại xưởng tàu của hãng New York Shipbuilding Company. Nó được hạ thủy vào ngày 24 tháng 4 năm 1919, được đỡ đầu bởi bà George S. Keyes, cháu Trung úy Brooks; và được đưa ra hoạt động vào ngày 18 tháng 6 năm 1920 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Đại úy Hải quân D. M. Dalton.

Lịch sử hoạt động

Giữa hai cuộc thế chiến
Brooks rời Philadelphia, Pennsylvania vào ngày 26 tháng 8 năm 1920 để đi sang vùng biển Châu Âu. Nó thoạt tiên được phân công nhiệm vụ tuần tra tại biển Baltic trong một thời gian ngắn, và sau đó tham gia Lực lượng Hải quân Hoa Kỳ tại vùng biển Adriatic trước khi được điều sang lực lượng tại vùng biển Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 6 năm 1921. Nó lên đường quay trở về Hoa Kỳ vào ngày 26 tháng 9 năm 1921 và về đến thành phố New York vào ngày 19 tháng 10. Sau đó nó được phân về Hạm đội Tuần tiễu, và đã tham gia các cuộc cơ động tại vùng biển Caribe, Đại Tây Dương và Thái Bình Dương cho đến khi được cho xuất biên chế và đưa về lực lượng dự bị tại Xưởng hải quân Philadelphia vào ngày 20 tháng 1 năm 1931.

Brooks được cho nhập biên chế trở lại tại Xưởng hải quân Philadelphia vào ngày 18 tháng 6 năm 1932 và gia nhập Lực lượng Tuần tiễu. Nó tham gia các hoạt động hạm đội tại cả hai phía bờ biển cho đến khi được đưa về lực lượng dự bị tại Philadelphia vào ngày 2 tháng 9 năm 1938. Nó nhập biên chế trở lại vào ngày 25 tháng 4 năm 1939 và được phân vai trò Tuần tra Trung lập tại khu vực bờ biển Đại Tây Dương, cho đến khi được điều sang lực lượng phòng vệ trực thuộc Quân khu Hải quân 13 vào tháng 11 năm 1940. Nó hoạt động cùng lực lượng này cho đến khi Hoa Kỳ tham gia Chiến tranh Thế giới thứ Hai.

Thế Chiến II
Trong vai trò một tàu tuần tra và hộ tống, phạm vi hoạt động của Brooks trải rộng từ California đến Washington và Alaska trong năm đầu tiên của Thế Chiến II. Nó đi đến Seattle, Washington vào ngày 20 tháng 9 năm 1942 để được cải biến thành một tàu vận chuyển cao tốc, và đến ngày 1 tháng 12 năm 1942 được xếp lại lớp với ký hiệu lườn mới APD-10, rồi được điều về khu vực Nam Thái Bình Dương.

Nó phục vụ như một tàu vận chuyển và quét mìn trong các cuộc đổ bộ tại: Lae, New Guinea từ ngày 4 đến ngày 14 tháng 9 năm 1943; Finschhafen, New Guinea từ ngày 22 đến ngày 30 tháng 9; mũi Gloucester, New Britain từ ngày 26 đến ngày 29 tháng 12; Saidor, New Guinea từ ngày 2 tháng 1 đến ngày 17 tháng 2 năm 1944; quần đảo Admiralty từ ngày 29 tháng 2 đến ngày 19 tháng 3; Hollandia, New Guinea từ ngày 22 đến ngày 28 tháng 4; chiếm đóng Saipan từ ngày 14 đến ngày 22 tháng 6; chiếm đóng Leyte từ ngày 18 tháng 11 đến ngày 4 tháng 12; chiếm đóng Mindoro từ ngày 12 đến ngày 18 tháng 12; và đổ bộ lên vịnh Lingayen, Luzon từ ngày 3 đến ngày 6 tháng 1 năm 1945.

Tại Luzon vào ngày 6 tháng 1 năm 1945, một máy bay tấn công cảm tử kamikaze Nhật Bản đã đâm vào mạn trái của Brooks, gây một đám cháy lớn giữa tàu. Ống dẫn hơi nước chính và phụ đều bị hư hỏng; vỡ van dẫn nước đến buồng ngưng tụ khiến phòng động cơ phía trước bị ngập nước. Ba thành viên thủy thủ đoàn của Brooks thiệt mạng cùng 11 người khác bị thương. Nó được chiếc  kéo quay trở về San Pedro, California, và được cho ngừng hoạt động tại đây vào ngày 2 tháng 8 năm 1945. Lườn tàu của Brooks bị bán để tháo dỡ vào ngày 30 tháng 1 năm 1946.

Phần thưởng
Brooks được tặng thưởng danh hiệu Đơn vị Tưởng thưởng Hải quân cùng sáu Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Tham khảo

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng: http://www.history.navy.mil/danfs/b9/brooks-i.htm

Liên kết ngoài
 http://www.navsource.org/archives/05/232.htm

Lớp tàu khu trục Clemson
Tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu phụ trợ của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu khu trục trong Thế Chiến II


title: Tbong Khmum

text:
Tỉnh Tbong Khmum (tiếng Khmer: ខេត្ត ត្បូងឃ្មុំ, IPA: [tɓouŋ k ʰ mum]) là một tỉnh (khaet) của Campuchia nằm trên vùng đồng bằng trung bộ của sông Mekong. Tỉnh lỵ và thành phố lớn nhất của nó là Suong. Tên của tỉnh bao gồm hai từ tiếng Khmer, tboung (đá quý) và khmum (con ong), cùng nhau có nghĩa là hổ phách, vùng đất này còn được gọi là Bình Xiêm trong lịch sử Việt Nam thời kỳ nhà Nguyễn.

Tỉnh Tbong Khmum được lập khi tỉnh Kampong Cham được chia tách thành hai tỉnh theo một sắc lệnh hoàng gia ban hành vào ngày 31 tháng 12 năm 2013 của Quốc vương Norodom Sihamoni theo đề nghị của Thủ tướng Hun Sen.

Địa lý
Tỉnh Tbong Khmum nằm ở phía đông tỉnh Kampong Chàm (mới). Tỉnh này giáp các tỉnh Kampong Cham về phía tây, tỉnh Kratié về phía bắc, tỉnh Prey Veng về phía nam, và có chung đường biên giới quốc tế với Việt Nam về phía đông (giáp hai tỉnh Bình Phước (đông) và Tây Ninh (đông nam)).

Hành chính
Tỉnh có sáu huyện và một thành phố:
 Dambae (ដំបែ)
 Krouch Chhma (ក្រូចឆ្មារ)
 Memot (មេមត់)
 Ou Reang Ov (អូរាំងឪ)
 Ponhea Kraek (ពញ្ញាក្រែក)
 Tbuong Khmum (ត្បូងឃ្មុំ)
 Thành phố Suong (ក្រុងសួង)

Tham khảo

Tỉnh của Campuchia


title: Aoki Mikio

text:
là một chính trị gia người Nhật Bản. Ông đã từng là Tổng thư ký nội các chính phủ trong nội các của Mori Yoshirō và cũng từng là Tổng thư ký của LDP tại Thượng viện (Nhật Bản) in the House of Councillors. Ông học tại Đại học Waseda nhưng không tốt nghiệp. Ông từng làm quyền Thủ tướng của Nhật Bản khi Obuchi Keizo bị hôn mê năm 2000.

Ông qua đời ngày 11 tháng 6 năm 2023, thọ 89 tuổi.

Tham khảo

|-

|-

Sinh năm 1934
Mất năm 2023
Bộ trưởng Nhật Bản
Thủ tướng Nhật Bản


title: USS Gilmer (DD-233)

text:
USS Gilmer (DD-233/APD-11) là một tàu khu trục lớp Clemson được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo vào cuối Chiến tranh Thế giới thứ nhất, đã tiếp tục phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, được cải biến thành một tàu vận chuyển cao tốc với ký hiệu lườn APD-11, và hoạt động cho đến khi xung đột kết thúc. Nó là chiếc tàu chiến thứ nhất của Hải quân Hoa Kỳ được đặt tên theo Bộ trưởng Hải quân Thomas Walker Gilmer (1802-1844).

Thiết kế và chế tạo
Gilmer được đặt lườn vào ngày 25 tháng 6 năm 1918 tại xưởng tàu của hãng New York Shipbuilding Corporation. Nó được hạ thủy vào ngày 24 tháng 5 năm 1919, được đỡ đầu bởi bà Elizabeth Gilmer Miles, cháu nội Bộ trưởng Gilmer; và được đưa ra hoạt động vào ngày 30 tháng 4 năm 1920 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Trung úy Hải quân Harold J. Wright.

Lịch sử hoạt động

Giữa hai cuộc thế chiến
Từ ngày 27 tháng 8 năm 1920 đến ngày 11 tháng 8 năm 1923, Gilmer thực hiện hai chuyến đi khứ hồi vượt Đại Tây Dương từ New York đến các cảng Châu Âu và Địa Trung Hải. Sau đó nó tham gia các cuộc thực tập huấn luyện dọc theo vùng bờ Đông, khu vực biển Caribe và dọc theo vùng bờ Tây cho đến năm 1938. Các hoạt động đáng kể khác bao gồm một chuyến đi đến Nicaragua vào năm 1926 để bảo vệ tính mạng và tài sản của công dân Hoa Kỳ trong cuộc chiến tranh du kích do Augusto César Sandino khởi xướng, hộ tống cho chuyến đi đến Havana, Cuba của Tổng thống Calvin Coolidge trên chiếc thiết giáp hạm  vào năm 1928, cùng hoạt động cứu trợ thiên tai tại vùng biển Caribe trong cùng năm đó.

Được cho xuất biên chế tại Philadelphia, Pennsylvania vào ngày 31 tháng 8 năm 1938, Gilmer nhập biên chế trở lại vào ngày 25 tháng 9 năm 1939 sau khi Chiến tranh Thế giới thứ Hai nổ ra tại châu Âu, và được phân về Đội khu trục Hạm đội Đại Tây Dương trong vai trò soái hạm hải đội. Nó tiến hành tuần tra và tập trận tại Đại Tây Dương và biển Caribe cho đến khi được điều sang San Diego, California vào ngày 4 tháng 11 năm 1940, tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến khi Hoa Kỳ tham gia chiến tranh.

Thế Chiến II
Gilmer đang ở ngoài khơi Puget Sound, Washington khi Hải quân Đế quốc Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng vào ngày 7 tháng 12 năm 1941. Nó lập tức làm nhiệm vụ hộ tống và tuần tra chống tàu ngầm, và tiếp tục vai trò này cho đến khi đi vào ụ tàu vào ngày 13 tháng 11 năm 1942. Nó được cải biến thành một tàu vận chuyển cao tốc, và được xếp lại lớp với ký hiệu lườn mới APD-11 vào ngày 22 tháng 1 năm 1943. Nó khởi hành từ Seattle, Washington vào ngày 29 tháng 1, đi ngang qua San Diego để đi Trân Châu Cảng, đến nơi vào ngày 13 tháng 2. Nó lại tiếp tục đi đến Espiritu Santo, nơi nó thả neo vào ngày 9 tháng 3, và tiến hành các cuộc thực tập huấn luyện đổ bộ cùng với Tiểu đoàn 4 Biệt kích Thủy quân Lục chiến.

Vào ngày 5 tháng 4, Gilmer khởi hành từ Tulagi trong vai trò soái hạm của Đội vận chuyển 16, làm nhiệm vụ tuần tra chống tàu ngầm tại vùng biển này. Nó ghé qua Noumea vào ngày 22 tháng 4 và Townsville, Australia vào ngày 8 tháng 5, thực hiện hai chuyến đi hộ tống khứ hồi từ đây đến Brisbane từ ngày 13 tháng 5 đến ngày 22 tháng 6 năm 1943. Nhiệm vụ tuần tra và hộ tống từ Australia đến New Guinea được tiếp nối cho đến ngày 4 tháng 9 năm 1943, khi nó tham gia cuộc đổ bộ của Đồng Minh lên bán đảo Huon gần Lae, New Guinea, rồi tuần tra ngoài khơi Buna, New Guinea. Nó hỗ trợ cho lực lượng Hoa Kỳ và Australia trong chiến dịch New Guinea, thường xuyên thực hiện các chuyến đi hộ tống từ đây đến Australia và quay trở lại. Vào ngày 26 tháng 12 năm 1943, nó cho đổ bộ lực lượng của Sư đoàn 1 Thủy quân Lục chiến lên mũi Gloucester, New Britain, và trực chiến để hỗ trợ cho cuộc đổ bộ lên Finschhafen ba ngày sau đó. Vào ngày 2 tháng 1 năm 1944, các đơn vị thuộc Trung đoàn Bộ binh 126 được cho đổ bộ lên Saidon. Gilmer tham gia tuần tra ngoài khơi Buna, mũi Sudest cũng như bắn phá vịnh Humboldt, New Guinea vào ngày 22 tháng 4 năm 1944 khi lực lượng Đồng Minh bắt đầu tấn công.

Vào ngày 12 tháng 5, Gilmer khởi hành từ Hollandia, New Guinea để nhận lên tàu một Đội phá hoại dưới nước (UDT) tại Trân Châu Cảng, và đã gửi đội lên bờ vào ngày 14 tháng 6 năm 1944, trong khuôn khổ hoạt động chuẩn bị cho việc đổ bộ chính lên Saipan thuộc quần đảo Marianna. Hai ngày sau, nó phát hiện và đánh chìm bốn tàu hàng Nhật Bản, bắt giữ 24 tù binh. Thị trấn Tinian bị bắn phá vào ngày 23 tháng 6, và các hoạt động của đội UDT ngoài khơi đảo này tiếp nối cho đến ngày 14 tháng 7, khi Gilmer cùng với tàu khu trục hộ tống , vốn hình thành nên lực lượng tuần tra chống tàu ngầm, đã đánh chìm tàu ngầm Nhật Bản I-6 ở tọa độ .

Gilmer khởi hành từ Tinian vào ngày 12 tháng 8 để đi Trân Châu Cảng, và cho đến tháng 1 năm 1945 đã tiến hành các cuộc huấn luyện phá hoại và trinh sát cùng các đội UDT tại vùng biển Hawaii. Nó lên đường vào ngày 10 tháng 1 trong vai trò soái hạm cho cuộc thực tập tổng dượt tại Ulithi, vào ngày 16 tháng 2 đã tiếp cận Iwo Jima cho các hoạt động đổ bộ ban đầu. Các đội UDT được cho đổ bộ lên các bãi biển phía Đông và phía Tây, và Gilmer đã hộ tống cho thiết giáp hạm  khi chiếc này bắn phá hệ thống phòng thủ của quân Nhật tại Iwo Jima. Các hoạt động tuần tra và bảo vệ được tiếp nối cho đến ngày 24 tháng 2, khi nó lên đường đi sang Leyte, đến nơi bốn ngày sau đó. Sau khi ghé qua Ulithi, nó tham gia trận Okinawa, tiến đến nơi đây vào ngày 25 tháng 3 trong vai trò soái hạm của đội UDT. Ngày hôm sau, một chiếc máy bay tấn công cảm tử kamikaze đã đâm trúng sàn tàu của nó, làm thiệt mạng một thành viên thủy thủ đoàn và làm bị thương ba người khác. Dù vậy, chiếc tàu khu trục vẫn tiếp tục hỗ trợ cuộc đổ bộ chiếm đóng cho đến ngày 9 tháng 4, khi nó lên đường quay trở về Trân Châu Cảng để sửa chữa, rồi quay lại Okinawa vào ngày 4 tháng 7 để tiếp tục làm nhiệm vụ tuần tra.

Sau các hoạt động hộ tống chống tàu ngầm bảo vệ các đoàn tàu vận tải đi lại giữa Philippines và Okinawa, Gilmer neo đậu tại Nagasaki vào ngày 13 tháng 9 sau khi Nhật Bản đầu hàng để vận chuyển các cựu tù binh Đồng Minh từ đây đến Okinawa. Nó khởi hành từ đảo này vào ngày 15 tháng 10 để hộ tống một đoàn tàu đi Hong Kong, đến nơi vào ngày 22 tháng 10, và lại lên đường hai ngày sau đó hộ tống đoàn tàu vận chuyển Tập đoàn quân 13 Trung Quốc đi đến Tần Hoàng Đảo. Sau các hoạt động tuần tra và hộ tống khác dọc bờ biển Trung Quốc, nó khởi hành từ Thanh Đảo vào ngày 26 tháng 11 để quay trở về Hoa Kỳ, về đến Philadelphia vào ngày 11 tháng 1 năm 1946.

Được cho ngừng hoạt động vào ngày 5 tháng 2 năm 1946, tên của Gilmer được cho rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 25 tháng 2 năm 1946, và lườn tàu bị bạn để tháo dỡ vào ngày 3 tháng 12 năm 1946.

Phần thưởng
Gilmer được tặng thưởng bảy Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Tham khảo

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng: http://www.history.navy.mil/danfs/g5/gilmer-i.htm

Liên kết ngoài
 http://www.navsource.org/archives/05/233.htm

Lớp tàu khu trục Clemson
Tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu đổ bộ của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu khu trục trong Thế Chiến II


title: USS Gilmer

text:
Hai tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt cái tên USS Gilmer, được đặt theo tên vị Bộ trưởng Hải quân Thomas Walker Gilmer (1802-1844):

 USS Gilmer (DD-233/APD-11) là một tàu khu trục lớp Clemson nhập biên chế năm 1920 và xuất biên chế năm 1946
  là một tàu tuần tra nhập biên chế năm 1942 và xuất biên chế năm 1946

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: I.N.SKY

text:
I.N.SKY là loại máy bay trực thăng không người lái tầm trung do phòng thiết kế KB INDELA  tại Belarus phát triển. Đây là loại máy bay không người lái đa chức năng dùng cả hai mục đích dân sự và quân sự. Có thể dùng cho việc giám sát các cơ sở công nghiệp, các vùng lãnh thổ tách biệt, hệ thống giao thông, tội phạm cũng như có thể được dùng để kiểm tra đường dây điện, tiến hành hoạt động tìm kiếm cứu nạn, nắm tình hình để chi viện hỏa lực, chụp ảnh địa hình... Loại máy bay này hiện đã được bán và đặt hàng trên thị trường.

Thiết kế
I.N.SKY sử dụng rotor một cánh quạt truyền thống với cánh đuôi với trọng lượng của hệ thống là 86 kg và tải trọng có thể cất cánh là 120 kg. Khi hoạt động máy bay sẽ truyền tín hiệu truyền hình trực tiếp cho trạm điều khiển được ghi lại bởi hệ thống quang điện tử được giữ ổn định bằng con quay hồi chuyển. Hệ thống này có thể khóa mục tiêu cần theo dõi và tự động nhìn theo mục tiêu. Với thiết kế theo dạng khối máy bay cho phép gắn các hệ thống khác nhau tùy theo yêu cầu.

Hệ thống kiểm soát mặt đất có thể thiết lập chế độ tự động bay nếu để ở chế độ này thì người sử dụng sẽ truyền vào vị trí cần bay đến trong không gian như độ cao và vị trí, máy bay sẽ tự động bay đến đó. Người sử dụng cũng có thể tải bản đồ từ internet và phần mềm sẽ tự phân tích xác định các điểm để đường bay đạt hiệu quả. Máy bay sử dụng hệ thống định vị dẫn đường với thuật toán mạng nơ-ron nhân tạo.

Trạm kiểm soát mặt đất gồm có hai phần, khoang điều khiển và khoang kín chứa các ăng ten phát sóng và máy bay. Việc vận hành hệ thống gồm 4 người: chỉ huy, điều khiểu, phân tích dữ liệu và bảo trì.

Liên kết ngoài
http://www.indelauav.com/eng_lang/product_INSKY.html
http://topwar.ru/32647-belorusskoe-kb-predstavilo-bespilotnik-vertoletnogo-tipa.html

Máy bay không người lái Belarus


title: Lê Thị Hồng Gấm

text:
Lê Thị Hồng Gấm (1951 -1970) là một nhà cách mạng của Việt Nam, người đã tham gia vào công cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước.Cô sinh ra trong một gia đình nông dân lao động ở xã Long Hưng, thuộc địa phận huyện Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay là tỉnh Tiền Giang).

Hoạt động cách mạng
Tháng 12 năm 1967, Lê Thị Hồng Gấm đã tham gia cách mạng, và được phân công làm công tác giao liên xã. Cuối năm 1968 tổ còn lại duy nhất một mình cô. Đến tháng 12 năm 1968, cô trở thành xã đội phó, cùng lãnh đạo xã thuyết phục nhân dân bám đất, bám ruộng vườn sản xuất, ủng hộ cách mạng.

Tháng 8 năm 1969, Lê Thị Hồng Gấm được cử làm trung đội phó du kích vành đai liên xã. Ngày 18 tháng 4 năm 1970, để chuẩn bị cho trận đánh đêm, cô cùng hai nữ du kích khác đi mua lương thực cho đồng đội. Khi ra giữa cánh đồng, các cô bị hai chiếc máy bay trực thăng của quân địch phát hiện. Trước tình hình đó, Lê Thị Hồng Gấm đã chỉ đường trốn thoát cho đồng đội, còn bản thân thì lợi dụng địa hình chiến đấu, đồng thời thu hút sự chú ý của quân địch về phía mình. Lúc này, 2 chiếc trực thăng lượn vòng uy hiếp, cô bắn trả, một chiếc bị rơi tại chỗ, chiếc thứ hai đổ quân bao vây, cô nổ súng diệt tiếp ba tên địch. Tuy nhiên, do số lượng quân địch quá đông, mà hỏa lực lại tập trung bắn về phía cô, khiến cô bị thương quá nặng, đạn đã hết nên dùng chút sức lực đập gãy khẩu súng để vũ khí không rơi vào tay địch và dũng cảm hy sinh.

Vinh danh
Ngày 20 tháng 9 năm 1971, Lê Thị Hồng Gấm được Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam truy tặng Huân chương Quân công giải phóng hạng ba, cùng với danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.

Năm 1980, bộ phim "Lê Thị Hồng Gấm" được làm để nói về bà; quay phim Lê Đình Ân, đạo diễn Huy Thành.

Từ đó đến nay, cô được đặt cho rất nhiều tên đường phố tại Thành phố Hồ Chí Minh, Quy Nhơn, Pleiku, Đà Lạt, Mỹ Tho, Buôn Ma Thuột, Đà Nẵng, An Khê, Gia Nghĩa và tên rất nhiều trường học ở nhiều tỉnh, thành phố của Việt Nam.

Chú thích

Liên kết ngoài
Đường Lê Thị Hồng Gấm tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Sinh năm 1951
Mất năm 1970
Người Mỹ Tho
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân


title: USS Fox

text:
Sáu tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng mang cái tên USS Fox, trong đó hai chiếc sau cùng được đặt theo Trợ lý Bộ trưởng Hải quân Gustavus Vasa Fox (1821-1883):

 USS Fox có thể là một tàu buồm trong giai đoạn 1817-1921
  là một tàu buồm đưa ra hoạt động vào đầu năm 1823
  là một tàu buồm của phe Liên Minh chế tạo năm 1859, bị phe Liên Bang chiếm năm 1863 và bị bán vào năm 1865
  là một tàu phóng lôi nhập biên chế năm 1899 và xuất biên chế năm 1913
  là một tàu khu trục lớp Clemson nhập biên chế năm 1920 và xuất biên chế năm 1945
  là một tàu tuần dương tên lửa điều khiển lớp Belknap nhập biên chế năm 1966 và xuất biên chế năm 1992

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: USS Fox (DD-234)

text:
USS Fox (DD-234/AG-85) là một tàu khu trục lớp Clemson được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo vào cuối Chiến tranh Thế giới thứ nhất, đã tiếp tục phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai và được cải biến thành một tàu phụ trợ khi cuộc xung đột kết thúc. Nó là chiếc tàu chiến thứ năm của Hải quân Hoa Kỳ mang tên  và là chiếc đầu tiên được đặt theo tên Trợ lý Bộ trưởng Hải quân Gustavus Vasa Fox (1821-1883) trong giai đoạn cuộc Nội chiến Hoa Kỳ.

Thiết kế và chế tạo
Fox được đặt lườn vào ngày 25 tháng 6 năm 1918 tại xưởng tàu của hãng New York Shipbuilding Company. Nó được hạ thủy vào ngày 12 tháng 6 năm 1919, được đỡ đầu bởi cô Virginia Blair, cháu họ Gustavus V. Fox; và được đưa ra hoạt động vào ngày 17 tháng 5 năm 1920 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Trung tá Hải quân A. D. Turnbull.

Lịch sử hoạt động

Giữa hai cuộc thế chiến
Fox khởi hành từ Philadelphia, Pennsylvania vào ngày 20 tháng 8 năm 1920 để đi Newport, Rhode Island, nơi nó được chất đầy đạn dược và nhiên liệu, và đến ngày 28 tháng 8 đã lên đường đi sang vùng biển Địa Trung Hải. Nó đi đến Constantinople, Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 21 tháng 9 để trình diện phục vụ cùng Lực lượng Hải quân Hoa Kỳ hoạt động tại vùng biển Thổ Nhĩ Kỳ. Nó tuần tra tại khu vực Đông Địa Trung Hải và Hắc Hải cho đến tháng 7 năm 1922, viếng thăm nhiều cảng tại Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp, Palestine, Syria, Tiểu Á, Romania, Nga và Ai Cập. Trong một giai đoạn đầy biến động suốt vùng Cận Đông và miền Nam nước Nga, nó đã hỗ trợ các hoạt động cứu trợ, vận chuyển thư tín, hàng hóa và nhân sự của hội Chữ thập đỏ và Ủy ban Thực phẩm; phục vụ như là tàu trạm tại nhiều cảng, trợ giúp vào việc di tản người tị nạn khỏi Crimea.

Rời Constantinople vào ngày 8 tháng 7 năm 1922 để quay trở về Hoa Kỳ, Fox về đến Philadelphia vào ngày 27 tháng 7. Sau khi được đại tu và tham gia thực tập, nó đi đến Norfolk, Virginia vào ngày 28 tháng 9, để trang bị nhằm để được tiếp tục bố trí sang vùng Cận Đông. Nó rời Norfolk vào ngày 2 tháng 10 năm 1922 và đi đến Constantinople vào ngày 22 tháng 10, tham gia nhiệm vụ liên lạc và tình báo cùng Lực lượng Hải quân Hoa Kỳ tại vùng biển Thổ Nhĩ Kỳ cho đến ngày 18 tháng 7 năm 1923, khi nó lên đường quay trở về Hoa Kỳ ngang qua Naples và Gibraltar, về đến New York vào ngày 11 tháng 8.

Trong tháng 9 và tháng 10 năm 1923, Fox được phân về Hạm đội Tuần tiễu, tham gia các cuộc cơ động hạm đội tại khu vực Newport. Đến tháng 11, nó được điều động về Quân khu Hải quân 3, và trong suốt bảy năm tiếp theo đã tham gia vào việc huấn luyện quân nhân dự bị. Nó đi đến Philadelphia vào ngày 24 tháng 10 năm 1930, và được cho xuất biên chế tại Xưởng hải quân Philadelphia vào ngày 2 tháng 2 năm 1931.

Fox được đưa vào biên chế dự bị luân phiên tại Philadelphia vào ngày 1 tháng 4 năm 1932. Đến ngày 18 tháng 6, nó được nhập biên chế đầy đủ trở lại và được phân về Đội khu trục 1 thuộc Hải đội 1, Lực lượng Tuần tiễu. Khởi hành từ Philadelphia vào ngày 29 tháng 6, Fox đi đến Hampton Roads và vào ngày 2 tháng 7 đã lên đường cùng Đội khu trục 1 để đi sang vùng bờ Tây Hoa Kỳ, ngang qua kênh đào Panama, đi đến San Diego, California vào ngày 22 tháng 7. Từ năm 1932 đến năm 1938, nó hoạt động chủ yếu tại khu vực Thái Bình Dương cùng với các hải đội khu trục của Lực lượng Tuần tiễu và Lực lượng Chiến trận, tham gia các cuộc thực tập chiến thuật và chiến lược hạm đội dọc theo bờ biển, cũng như các chuyến đi đến vùng kênh đào hay vùng biển Hawaii để tham gia các cuộc tập trận Vấn đề Hạm đội. Trong giai đoạn này nó từng thực hiện hai chuyến đi đến Đại Tây Dương và vùng biển Caribe từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1934 và từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1936. Vào ngày 14 tháng 5 năm 1938, nó rời San Diego đi sang vùng bờ Đông, đi đến Xưởng hải quân Philadelphia vào ngày 2 tháng 6, và được cho xuất biên chế tại đây vào ngày 16 tháng 9 năm 1938.

Thế chiến II
Fox được cho nhập biên chế trở lại một lần nữa vào ngày 25 tháng 9 năm 1939, được phân về Hải đội Đại Tây Dương, và từ ngày 25 tháng 10 đã tham gia hộ tống và tuần tra dọc theo bờ biển Đại Tây Dương và vùng biển Caribe cho đến tháng 8 năm 1940. Đi đến Balboa, Panama vào ngày 25 tháng 8, nó tiến hành tuần tra gần bờ từ cảng này cho đến khi lên đường đi sang San Francisco, California vào ngày 25 tháng 10. Nó tuần tra cùng Lực lượng Phòng thủ tại chỗ thuộc Quân khu Hải quân 12 cho đến khi lên đường vào ngày 2 tháng 1 năm 1941 để đi Seattle, Washington. Nó tuần tra dọc bờ biển ngoài khơi Washington và Oregon cùng Lực lượng Phòng thủ tại chỗ thuộc Quân khu Hải quân 13 cho đến tháng 12 năm 1941, ngoại trừ một đợt đại tu từ tháng 3 đến tháng 6, cũng như một lượt bố trí tạm thời đến Quân khu Hải quân 12 từ ngày 20 tháng 8 đến ngày 9 tháng 10.

Vào ngày 12 tháng 12 năm 1941, Fox khởi hành từ Bremerton, Washington để đi Alaska hộ tống cho chiếc . Nó đi đến Dutch Harbor vào ngày 18 tháng 12, và tiếp tục phục vụ trong vai trò hộ tống các tàu buôn đi đến Sitka và Kodiak, cho đến khi quay trở về Seattle vào ngày 12 tháng 2 năm 1942. Sau khi được sửa chữa tại Xưởng hải quân Puget Sound, nó làm nhiệm vụ tuần tra ngoài khơi Seattle, canh phòng tại Port Angeles từ ngày 14 đến ngày 18 tháng 3, và thực hiện ba chuyến đi hộ tống đến San Pedro, California cho đến ngày 10 tháng 5 năm 1942. Từ ngày 21 tháng 5 năm 1942 đến ngày 20 tháng 6 năm 1942, nó lên đường hộ tống cho một đoàn 12 tàu buôn đi đến nhiều cảng Alaska khác nhau; rồi sau khi được hiện đại hóa tại Seattle từ ngày 3 tháng 7 đến ngày 8 tháng 9, nó rời Seattle vào ngày 22 tháng 9 năm 1942 để đi Dutch Harbor. Sau khi hộ tống một tàu vận chuyển đi đến vịnh Chernofski, nó rời Dutch Harbor vào ngày 28 tháng 10 hộ tống một đoàn gồm bốn tàu ngầm Liên Xô đi San Francisco.

Vào ngày 25 tháng 5 năm 1943, Fox khởi hành từ Seattle thực hiện nhiệm vụ lâu dài như tàu tuần tra và hộ tống dọc theo nhiều cảng khác nhau ở Alaska, hoạt động dưới quyền chỉ huy của Tư lệnh Tiền phương Biển Tây Bắc, cho đến ngày 25 tháng 3 năm 1944. Ngoài các hoạt động thực tập và tuần tra ven biển thường lệ, nó thực hiện nhiều chuyến đi đến vùng biển Alsaka, vận chuyển nhân sự Hải quân, Thủy quân Lục chiến và Tuần duyên giữa Seattle và các căn cứ tại Kodiak và Adak. Vào ngày 15 tháng 4, con tàu rời Seattle để đi San Diego, nơi nó gia nhập lực lượng Tiền phương Biển phía Tây tại vùng Nam California. Nó hoạt động tại khu vực San Diego cho đến tháng 9, tiến hành các cuộc thực tập chống tàu ngầm, huấn luyện học viên của trường thủy âm, vận chuyển hành khách, làm nhiệm vụ hộ tống và các chuyến đi quay phim.

Fox khởi hành từ San Diego vào ngày 22 tháng 9 năm 1944 và đi đến Xưởng hải quân Puget Sound vào ngày 26 tháng 9 để được cải biến thành một tàu phụ trợ. Được xếp lại lớp với ký hiệu lườn mới AG-85 vào ngày 1 tháng 10, nó lên đường đi Seattle vào ngày 4 tháng 11, và sau một đợt thực hành lại lên đường vào ngày 8 tháng 11 để đi San Francisco. Đi đến Căn cứ Không lực Hải quân Alameda vào ngày 11 tháng 11, nó trình diện để phục vụ cùng Tư lệnh Không lực Hạm đội. Từ tháng 11 năm 1944 đến tháng 9 năm 1945, nó đặt căn cứ tại Alameda, tham gia các cuộc thực tập huấn luyện máy bay, và phục vụ như tàu mục tiêu để huấn luyện thả ngư lôi từ máy bay tại khu vực Monterey. Nó rời khu vực vịnh San Francisco vào ngày 18 tháng 10 năm 1945 để đi sang vùng bờ Đông, đi đến Norfolk, Virginia vào ngày 7 tháng 11. Fox được cho ngừng hoạt động tại Xưởng hải quân Norfolk, Portsmouth, Virginia vào ngày 29 tháng 11 năm 1945. Tên nó được cho rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 19 tháng 12 năm 1945, và lườn tàu bị bán để tháo dỡ vào ngày 12 tháng 11 năm 1946.

Tham khảo

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng:
http://www.history.navy.mil/danfs/f4/fox-iv.htm

Liên kết ngoài
http://www.navsource.org/archives/05/234.htm

Lớp tàu khu trục Clemson
Tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu phụ trợ của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu khu trục trong Thế Chiến II


title: Chauliognathus lugubris

text:
Chauliognathus lugubris, thường được biết đến như Bọ chiến binh xanh lá, là một loài bọ chiến binh (Cantharidae) nguồn gốc Australia. Nó có cơ thể dẹp dài tới 15 mm với một sọc màu vàng-cam nổi bật sau đốt ngực trước màu đen. Bụng có màu vàng cam nhưng hầu hết bị che khuất bởi cánh cứng màu oliu xanh kim loại. Chúng thường tạo thành bầy giao phối lớn.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1801
Chauliognathus
Động vật đặc hữu Úc


title: Apteronotidae

text:
Apteronotidae là một họ cá vây tia trong bộ Gymnotiformes. Những con cá này sinh sống ở các vùng nước ngọt của Panama và Nam Mỹ.
Chúng được phân biệt với các loài cá khác trong gymnotiformes bởi sự hiện diện của một vây đuôi (tất cả các họ khác thiếu vây đuôi) cũng như một bộ phận lưng thịt đại diện bởi một dải dọc theo tuyến giữa lưng.
Loài cá dài nhất trong họ là Apteronotus magdalenensis, đạt 1,3 mét. Những con cá hoạt động ban đêm có đôi mắt nhỏ. Ngoài ra, tính dị hình lưỡng tính tồn tại trong một số chi ơt hình dạng mũi và hàm.

Chú thích

Tham khảo

Cá Nam Mỹ


title: Bào tử

text:
Trong sinh học, bào tử hay nha bào là những đơn vị của sinh sản vô tính mà có thể được thay đổi cho sự phân tán hoặc tồn tại, thường là trong những khoảng thời gian kéo dài, trong những điều kiện không thuận lợi. Ngược lại, giao tử là những đơn vị của sinh sản hữu tính. Những bào tử tạo nên một phần chu kỳ sống của các loài thực vật, tảo, nấm, và động vật nguyên sinh. Ở các loài vi khuẩn, bào tử không phải là một phần của chu kỳ hữu tính nhưng là những cấu trúc có khả năng chống chịu, được sử dụng để tồn tại trong những điều kiện không thuận lợi.

Bào tử thường là đơn bội, đơn bào và được tạo ra bởi quá trình giảm phân trong một bọc bào tử của thể bào tử lưỡng bội. Trong những điều kiện thuận lợi, bào tử có thể phát triển thành một cơ thể mới bằng sự phân chia nguyên phân, tạo ra thể giao tử đa bào và cuối cùng là tạo ra các giao tử. Hai giao tử kết hợp với nhau tạo thành một hợp tử và phát triển thành một thể bào tử mới. Chu kỳ này được biết đến là sự luân phiên giữa các thế hệ.

Tuy nhiên, bào tử của các loại thực vật có hạt giống thì được tạo ra ở bên trong. Các đại bào tử được hình thành ở trong các noãn. Còn tiểu bào tử có liên quan đến sự hình thành những cấu trúc phức tạp hơn mà từ đó tạo thành các đơn vị phân tán là hạt và phấn hoa.

Định nghĩa

Thuật ngữ "bào tử" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ đại σπορά spora có nghĩa là "hạt giống, sự gieo hạt", có liên quan với σπόρος sporos "sự gieo hạt" và σπείρειν speirein "gieo hạt".

Theo cách nói thông thường, sự khác nhau giữa một "bào tử" và một "giao tử" đó là: bào tử sẽ nảy mầm và phát triển thành bào tử con. Trong khi một giao tử cần phải kết hợp với một giao tử khác để tạo thành một hợp tử trước khi phát triển thêm.

Sự khác biệt chính giữa bào tử và hạt giống về phương diện phân tán là: bào tử có tính chất đơn bào còn hạt giống có chứa một thể giao tử đa bào bên trong chúng và từ đó tạo nên một phôi phát triển, là thể bào tử đa bào ở thế hệ kế tiếp. Những bào tử nảy mầm và tạo ra các thể giao tử đơn bội, còn những hạt giống nảy mầm và tạo ra các thể bào tử lưỡng bội, là những cấu trúc phức tạp mà từ đó tạo thành các đơn vị phân tán là hạt và phấn hoa.

Sự phân loại các sinh vật tạo ra bào tử

Những bào tử của thực vật có mạch luôn là đơn bội. Những thực vật có mạch có thể là cùng dạng (homosporous) hoặc khác dạng bào tử (heterosporous). Những thực vật có cùng dạng bào tử sẽ tạo ra các bào tử có cùng kích cỡ và thể loại. Còn những thực vật khác dạng bào tử, chẳng hạn như thực vật có hạt giống, spikemoss, cây thủy phỉ (quillwort), và một vài loài dương xỉ thủy sinh tạo ra những bào tử với hai kích cỡ khác nhau: những bào tử lớn hơn (đại bào tử) có chức năng là bào tử giống cái và những bào tử nhỏ hơn (tiểu bào tử) với chức năng là bào tử giống đực.

Sự phân loại bào tử

Những bào từ có thể được phân loại theo vài cách.

Theo cấu trúc tạo bào tử

Ở nấm và những sinh vật giống như nấm, những bào tử thường được phân loại bởi cấu trúc mà ở đó sự giảm phâm và tạo bào tử xảy ra. Vì nấm thường được phân loại theo cấu trúc tạo bào tử của chúng, nên những bào tử này cũng thường mang đặc điểm của sự phân loại nấm đặc trưng.

 Sporangiospore: những bào tử được tạo ra bởi bọc bào tử (sporangium) ở nhiều loại nấm, chẳng hạn như nấm zygomycete.
 Zygospore (bào tử tiếp hợp): những bào tử được tạo ra bởi bọc bào tử tiếp hợp (zygosporangium), mang đặc điểm của nấm zygomycete.
 Ascospore (bào tử nang): những bào tử được tạo ra bởi nang (ascus), mang đặc điểm của nấm ascomycete (lớp nấm nang).
 Basidiospore (bào tử đảm): những bào tử được tạo ra bởi đảm của nấm (basidium), mang đặc điểm của nấm đảm.
 Aeciospore (bào tử gỉ): những bào từ được tạo ra bởi túi bào tử gỉ (aecium) chẳng hạn như nấm gỉ và nấm than.
 Teliospore: những bào từ được tạo ra bởi Telium của nấm chẳng hạn như nấm gỉ và nấm than.
 Oospore (noãn bào tử): những bào từ được tạo ra bởi túi noãn (oogonium), mang đặc điểm của nấm oomycete.
 Carpospore (bào tử quả): những bào từ được tạo ra bởi thể bào tử quả (carposporophyte), mang đặc điểm của tảo đỏ.
 Tetraspore: những bào từ được tạo ra bởi tetrasporophyte, mang đặc điểm của tảo đỏ.

Theo chức năng

 Chlamydospore: bào tử ngủ yên có lớp vỏ dày của các loại nấm, được tạo ra để tồn tại trong những điều kiện không thuận lợi.
 Các loại bào tử nấm ký sinh có thể được phân loại vào dạng bào tử sống bên trong cây, mà chúng sẽ nảy mầm trong thân cây chủ, hoặc là bào tử sống bên ngoài, cũng được gọi là bào tử theo môi trường, được phát tán bởi cây chủ để lây nhiễm các cây chủ khác.

Theo nguồn gốc trong suốt vòng đời

 Bào tử giảm phân (meispore): là những bào tử được tạo ra bởi quá trình giảm phân, do đó chúng là đơn bội và sẽ phát triển thành các tế bào con đơn bội hoặc cá thể đơn bội. Ví dụ như tiền tế bào thể giao tử của những thực vật có hạt được tìm thấy ở hoa (thực vật có hoa) và quả hình nón (thực vật hạt trần), và những bào tử động (zoospore) được tạo ra từ quá trình giảm phân ở các thể bào tử của tảo chẳng hạn như cây diếp dại.
 Tiểu bào tử (microspore): những bào tử mà phát triển thành thể giao tử đực. (hạt phấn ở thực vật có hạt)
 Đại bào tử (megaspore hay macrospore): những bào tử  mà phát triển thành thể giao tử cái. (ở thực vật có hạt thể giao tử được hình thành trong noãn)
 Bào tử nguyên phân (mitospore, hay là conidia hoặc conidiospore): những bào tử được tạo ra bởi quá trình nguyên phân, chúng mang đặc điểm của nấm ascomycetes. Những loại nấm mà ở đó chỉ tìm thấy được bào tử nguyên phân thì được gọi là "mitosporic fungi" hay "anamorphic fungi", trước đó đã được phân loại vào nhóm Deuteromycota (xem thêm Teleomorph, anamorph and holomorph)

Theo tính chuyển động

Những bào tử có thể được phân biệt bởi tính chuyển động
 Bào tử động (zoospore): những bào tử di chuyển bằng một hoặc nhiều roi, có thể được tìm thấy ở vài loại tảo và nấm.
 Ballistospore: những bào tử chủ động phóng ra từ thân của quả thể nấm, hầu hết các bào tử đảm đều là ballistospore, và một ví dụ đáng chú ý khác là bào tử của nấm Pilobolus.

Giải phẫu nấm

Dưới độ phóng đại cao, các bào tử có thể được phân loại theo dạng đơn trục (monolete) hoặc ba trục (triplete). Ở những bào tử đơn trục, có một đường thẳng trên bào tử cho thấy một trục mà bào tử mẹ tách thành bốn dọc theo trục. Ở những bào tử ba trục, cả bốn bào tử đều có cùng một nguồn gốc và chúng nối tiếp với nhau. Vì thế khi tách ra, mỗi bào tử cho thấy ba đường thẳng tỏa ra từ tâm.

Nhóm bốn bào tử và bào tử ba trục

Các nhóm bốn bào tử được bao trong màng kín là những bằng chứng sớm nhất về đời sống thực vật trên mặt đất, có niên đại từ giữa kỷ Ordovic (đầu thời kỳ Llanvirn, khoảng 470 triệu năm trước), là khoảng thời gian mà không có hóa thạch nào được tìm thấy. Những bào tử ba trục đơn lẻ giống như những bào tử của những thực vật không có hoa thời hiện đại, đã xuất hiện lần đầu tiên trong những mẫu hóa thạch vào thời kỳ cuối kỷ Ordivic.

Sự phân tán

Ở các loài nấm, các bào tử hay bọc bào tử vô tính lẫn hữu tính ở các chủng loài nấm được phân tán một cách chủ động bằng sự đẩy mạnh từ các cấu trúc sinh sản của chúng. Lực đẩy này đảm bảo các bào tử thoát ra khỏi cấu trúc sinh sản cũng như có thể di chuyển một đoạn đường dài trong không khí. Do đó nhiều loại nấm có các cơ chế cơ học và sinh lý cũng như cấu trúc bề mặt bào tử, chẳng hạn như các chất kỵ nước, để đẩy bào tử đi. Những cơ chế này bao gồm lực đẩy của nang bào tử được kích hoạt bởi cấu trúc của nang và sự tích lũy các hợp chất osmolyte trong chất lỏng của nang, dẫn đến sự nổ bung và đẩy các nang bào tử vào trong không khí. Sự đẩy mạnh của những bào tử đơn lẻ được gọi là ballistospore có liên quan đến sự hình thành một giọt nước nhỏ (Buller’s drop), mà khi tiếp xúc với các bào tử sẽ gây ra một lực phóng với gia tốc ban đầu là hơn 10000 g. Những loại nấm khác phụ thuộc vào sự thay đổi cơ chế phân tán bào tử, chẳng hạn như lực cơ học bên ngoài, được minh họa bởi nấm puffball. Thu hút các loài côn trùng chẳng hạn như ruồi, đến các cấu trúc quả thể, với ưu điểm là có nhiều màu sắc rực rỡ với mùi thối rữa, để giúp phân tán các bào tử nấm là một chiến thuật khác, được sử dụng một cách nổi bật bởi nấm lõ chó (stink-horn).

Ở trường hợp các loài thực vật có mạch phát tán bào tử chẳng hạn như cây dương xỉ, sự phát tán bởi gió của các bào tử rất nhẹ giúp bào tử được phát tán đi rất xa. Và các bào tử cũng ít bị các loài đông vật ăn phải hơn là các loại hạt bởi vì chúng gần như không có nguồn dưỡng chất dự trữ; tuy nhiên chúng vẫn bị các loài nấm và vi khuẩn tấn công. Thuận lợi chính của bào tử là với mọi hình thức của thế hệ sau, bào tử đòi hỏi rất ít năng lượng và vật chất để sinh sản.

Ở loài rêu spikemoss có tên là Selaginella lepidophylla, sự phân tán được thực hiện bởi một đơn vị phân tán bất thường (diaspore) là loài cỏ lăn.

Các tập ảnh

Tham khảo

Hình thái học nấm
Sinh sản thực vật
Sinh sản


title: Chi Báo sư tử

text:
Chi Báo sư tử (tên khoa học: Puma) là một chi trong họ Mèo bao gồm loài báo sư tử và mèo cây châu Mỹ, và có thể cũng bao gồm nhiều loài hóa thạch cựu thế giới chưa được biết đến nhiều (ví dụ như Puma pardoides, hay "Owen's panther" một loài mèo lớn như báo sư tử trong Pleistocene của lục địa Á-Âu).

Tên khoa học "puma" bắt nguồn từ tên gọi bản địa của loài báo sư tử trong tiếng Quechua.

Loài
Puma concolor (Linnaeus, 1771) – Báo sư tử
Puma pardoides (Owen, 1846) – Owen's Panther
Puma yagouaroundi (Geoffroy, 1803) – Mèo cây châu Mỹ

Tham khảo

Liên kết ngoài

P
Chi động vật có vú


title: Phân họ Mèo

text:
Phân họ Mèo (Felinae) là một phân họ của Họ Mèo bao gồm những loài mèo có thể làm tiếng rừ rừ nhưng không thể gầm. Hầu hết các loài trong phân bộ này có kích thước nhỏ đến trung bình, mặc dù có một vài loài lớn hơn như báo sư tử và báo săn. Loài tồn tại sớm nhất trong phân họ này được ghi nhận là Felis attica từ thời kỳ cuối của thời Miocene, cách nay 9 triệu năm, ở phía tây Á-Âu.

Chi

Tham khảo

Liên kết ngoài

F


title: Blackberry Z10

text:
Blackberry Z10 là một điện thoại thông minh với màn hình cảm ứng 4G được phát triển bởi hãng điện thoại nổi tiếng Blackberry (RIM trước đây).

Đánh giá

Thiết kế
Blackberry Z10 đã thực sự thay đổi so với những phiên bản điện thoại trước đây của Blackberry. Ngay cả khi so sánh với những dòng máy cảm ứng đã ra mắt trước đây như Storm hay Torch thì cũng không còn nhiều điểm chung. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng Blackberry Z10 có hơi hướng của máy tính bảng BlackBerry Playbook.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia cũng như cảm nhận của người sử dụng thì Z10 sở hữu một màn hình khá tuyệt vời. Cũng không ngạc nhiên khi CEO của hãng BlackBerry rất tự tin khi giới thiệu model cảm ứng của mình là sản phẩm có màn hình rất đẹp với công nghệ hiển thị mới nhất.

BlackBerry
Điện thoại thông minh


title: Chiến dịch chống Đổng Trác

text:
Chiến dịch chống Đổng Trác (chữ Hán: 董卓討伐戰 Đổng Trác thảo phạt chiến) là chiến dịch quân sự của các lực lượng quân phiệt do Viên Thiệu đứng đầu chống lại quyền thần Đổng Trác cuối thời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Hoàn cảnh và nguyên nhân
Mâu thuẫn giữa ngoại thích và hoạn quan trong triều đình Đông Hán đã tồn tại từ lâu. Đến thời Hán Linh Đế, tập đoàn ngoại thích do đại tướng quân Hà Tiến đứng đầu với tập đoàn hoạn quan do Trương Nhượng đứng đầu càng gay gắt. Tháng 4 năm 189, Hán Linh Đế mất, con nhỏ là Hán Thiếu Đế lên nối ngôi. Hà thái hậu chấp chính, anh thái hậu là đại tướng quân Hà Tiến làm phụ chính.

Hà Tiến muốn nhân danh Hà thái hậu bãi chức tất cả các hoạn quan, nhưng trước đây Hà thái hậu từng mang ơn các hoạn quan (nhờ thập thường thị can Hán Linh Đế nên không bị truất ngôi hoàng hậu) nên không đồng tình. Hà Tiến bèn nghĩ ra một biện pháp khác, sai người ra nói với tướng Đổng Trác đang đóng quân ở quận Hà Đông và thứ sử Tinh châu là Đinh Nguyên hãy mang quân vào Lạc Dương "giả làm phản đòi dẹp hoạn quan", với mục đích là dọa Hà thái hậu phải bằng lòng bãi chức các hoạn quan.

Đổng Trác nhận lệnh, khởi binh chưa kịp tới vào Lạc Dương thì Hà Tiến đã bị các hoạn quan giết trong cung. Thủ hạ của Hà Tiến là Viên Thiệu mang quân vào cung đánh giết hoạn quan. Kinh thành náo loạn, Hán Thiếu Đế và em là Lưu Hiệp chạy ra ngoài, ẩn trong nhà dân ở Bắc Mang. Đổng Trác trên đường đến Lạc Dương, nghe tin anh em vua Thiếu Đế ở Bắc Mang bèn đích thân đi đón, hộ tống về kinh.

Đồng Trác nắm lấy thuộc hạ của Hà Tiến, dùng vũ lực thao túng triều đình. Tháng 9 năm 189, Đổng Trác tỏ ý định phế bỏ Hán Thiếu Đế, lập em là Trần Lưu vương Lưu Hiệp lên làm vua. Ông mang việc phế lập ra bàn với Viên Thiệu tại nhà. Viên Thiệu là người cùng phe Hà Tiến – anh Hà thái hậu, mẹ của Thiếu Đế, vì vậy không đồng ý phế lập. Đổng Trác tỏ ý giận dữ vì sự chống đối của Viên Thiệu. Hai bên chưa ra mặt đánh nhau. Đổng Trác ngại vì mình mới vào kinh và nhà họ Viên có gia thế mạnh nhiều đời nên chưa hành động; còn Viên Thiệu cũng lo lắng vội đi khỏi phủ Đổng Trác rồi bỏ kinh thành trốn lên Ký châu thuộc Hà Bắc.

Việc lộng hành của Đổng Trác còn gặp phải sự chống đối của Thứ sử Tinh châu là Đinh Nguyên - viên tướng cũng vào Lạc Dương trước đó theo lệnh của Hà Tiến. Đổng Trác mang quân giao tranh và giết chết Đinh Nguyên.

Đổng Trác nhân danh vua Hán bổ nhiệm Viên Thiệu làm Thái thú Bột Hải, tước Khang hương hầu để lung lạc họ Viên. Đồng thời, Đổng Trác vẫn phế Hán Thiếu Đế làm Hoằng Nông vương, lập Lưu Hiệp lên ngôi, tức là Hán Hiến Đế. Ít lâu sau, Đổng Trác giết vua Thiếu Đế bị phế và Hà thái hậu, ép Hán Hiến Đế phong mình làm tướng quốc, ngôi vị trên cả Tam công, lại ra tay cướp bóc, sát hại nhiều dân thường.

Những việc làm của Đổng Trác khiến nhiều người bất bình. Nhân danh cứu nhà Hán, các trấn chư hầu họp nhau nổi dậy chống lại Đổng Trác.

Diễn biến

Hội minh ở Toan Cức
Tuy đã nhận được chức Thái thú Bột Hải nhưng Viên Thiệu vẫn không bằng lòng, muốn khởi binh chống Đổng Trác. Châu mục Ký châu là Hàn Phức vừa được Đổng Trác bổ nhiệm, thấy kẻ sĩ nhiều người hướng về họ Viên, sợ sẽ bất lợi cho địa vị của mình, bèn sai người ngăn chặn ngoài cửa nhà Viên Thiệu không cho phát binh.

Nhưng không chỉ có Viên Thiệu muốn chống Đổng Trác. Thái thú Đông quận (thuộc Duyện châu) là Kiều Mạo đã chủ mưu khởi xướng việc này. Để có lý do hiệu triệu các trấn chư hầu, Kiều Mạo giả nhân danh Tam công trong triều là Tư đồ Dương Bưu, Tư không Tuân Sảng và Thái úy Hoàng Uyển, phát hịch kể tội Đổng Trác, kêu gọi mọi người hãy cứu thiên tử Hán Hiến Đế. Lập tức có nhiều trấn chư hầu hưởng ứng. Trước khí thế chống Đổng Trác mạnh mẽ ở Ký châu, Hàn Phức buộc phải để Viên Thiệu xuất binh và mang quân cùng hưởng ứng.

Hàn Phức vì sợ Viên Thiệu mạnh hơn mình, thường cắt xén lương thảo cung cấp cho Viên Thiệu, muốn cho quân đội của Viên Thiệu ly tán. Nhưng các chư hầu vẫn tập hợp quanh ông để chống Đổng Trác.

Các lực lượng tham gia hội minh gồm có:
 Viên Thiệu - Thái thú Bột Hải
 Viên Thuật - Hậu tướng quân
 Hàn Phức - Châu mục Ký châu
 Khổng Độ - Thứ sử Dự châu
 Lưu Đại - thứ sử Duyện châu
 Vương Khuông - Thái thú Hà Nội
 Trương Mạo - Thái thú Trần Lưu
 Trương Siêu - Thái thú Quảng Lăng (em Trương Mạo)
 Kiều Mạo - Thái thú Đông quận
 Viên Di - Thái thú Sơn Dương (người cùng họ với Viên Thiệu)
 Bào Tín - Tướng quốc Tế Bắc

Trong số này, Viên Thiệu, Hàn Phức, Viên Thuật, Lưu Đại và Khổng Độ là những người được chính Đổng Trác vừa nhân danh Hán Hiến Đế bổ nhiệm. Tào Tháo cũng tham gia hội minh, tập hợp được 5000 người ở dưới quyền Trương Mạo, được Viên Thiệu cử làm Phấn Vũ tướng quân.
Tam Quốc diễn nghĩa kể rằng có tới 17 trấn chư hầu tham gia hội minh, ngoài 11 người kể trên còn có Thái thú Tây Lương là Mã Đằng, Thái thú Bắc Bình là Công Tôn Toản (đi cùng là 3 anh em Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi), Thứ sử Từ châu là Đào Khiêm, Thái thú Bắc Hải là Khổng Dung, Thái thú Thượng Đảng là Trương Dương, Thái thú Trường Sa là Tôn Kiên. Đó hoàn toàn là hư cấu, vì ngoài Tôn Kiên và Đào Khiêm không đến hội thì 4 người Mã Đằng, Công Tôn Toản, Trương Dương và Khổng Dung không tham gia vào liên minh.

Các chư hầu tập kết tại huyện Hoài, quận Hà Nội, huyện Dương Trạc quận Dĩnh Xuyên, huyện Toan Cức và phía bắc huyện Nghiệp. Họ nhất trí tôn Viên Thiệu làm minh chủ. Khi làm lễ ăn thề, viên công tào quận Quảng Lăng (dưới quyền Trương Siêu) là Tang Hồng được các chư hầu nhất trí cử ra bưng mâm sáp huyết và đọc lời minh thệ.

Đổng Trác căm thù Viên Thiệu, bèn bắt chú Viên Thiệu là Viên Ngỗi cùng toàn gia tộc họ Viên ở Lạc Dương mang giết hết.

Chiến tích của Tôn Kiên

Giết Vương Duệ và Trương Tú
Một chư hầu hưởng ứng đánh Đổng Trác nhưng không đến hội minh với Viên Thiệu ở Toan Cức là Tôn Kiên. Tôn Kiên là thái thú Trường Sa thuộc Kinh châu, dưới quyền thứ sử Vương Duệ. Vương Duệ có thù với thái thú Vũ Lăng (cũng thuộc Kinh châu) là Tào Dần. Khi nghe tin các chư hầu hiệu triệu đánh Đổng Trác, Vương Duệ nhân loạn lạc tuyên bố đánh Tào Dần trước rồi mới đánh Đổng Trác.

Tào Dần sợ hãi, bèn giả mạo làm hịch của Quang lộc đại phu Ôn Nghi gửi cho Tôn Kiên, kể tội Vương Duệ, sai Tôn Kiên giết Vương Duệ. Tôn Kiên nhận lệnh, sẵn có thù ghét Vương Duệ bèn mang quân đi đánh.

Vương Duệ biết Tôn Kiên dũng mãnh, bèn sai quân đi dò la hỏi xem vì sao lại mang quân đến. Tôn Kiên sắp mưu từ trước, sai quân sĩ trá xưng là đói rét nên đến xin quần áo. Vương Duệ tưởng thật, truyền quân mở kho và cho quân Tôn Kiên tiến vào.

Tôn Kiên bất thần tiến xộc tới lầu lăm lăm vũ khí. Vương Duệ giật mình hỏi lý do, Tôn Kiên tuyên bố theo lệnh của triều đình giết Vương Duệ. Quân của Duệ không kịp kháng cự, ông bắt giữ luôn Vương Duệ. Duệ vẫn không biết mình bị triều đình kết tội gì, vì Tôn Kiên tuyên bố chỉ làm theo lệnh, rồi bắt Vương Duệ nuốt vàng sống tự sát.

Tôn Kiên mang quân lên đường đánh Đổng Trác, tập hợp được vài vạn quân. Em Viên Thiệu là Hậu tướng quân Viên Thuật dâng biểu lên triều đình cử Tôn Kiên làm giả Trung lang tướng. Thời loạn lạc khi đó, việc dâng biểu của Viên Thuật lên triều đình Hán Hiến Đế chỉ là danh nghĩa, vì Hiến Đế đang ở trong tay Đổng Trác; dù Đổng Trác thừa nhận hay không thì mọi người mặc nhiên thừa nhận Tôn Kiên là giả Trung lang tướng. Ông gửi thư cho thái thú Nam Dương (cũng thuộc Kinh châu) là Trương Tú đề nghị cung ứng lương thảo. Trương Tú theo lời thủ hạ, coi thường Tôn Kiên chỉ là viên quận thú ngang với mình nên không đáp ứng.

Tôn Kiên sắp mưu đặt tiệc rượu mời Trương Tú đến dự. Trương Tú muốn giữ hòa khí bèn nhận lời. Uống rượu giữa chừng, Tôn Kiên sai thủ hạ kể tội Trương Tú không cấp lương làm chậm việc tiến quân, rồi hô quân bắt luôn Trương Tú ra chém.

Các quan lại ở Nam Dương thấy Trương Tú bị giết vô cùng sợ hãi, vì vậy Tôn Kiên đòi gì cũng phải cung ứng đủ.

Đẩy lui Hồ Chẩn
Tôn Kiên đến Lỗ Dương thì gặp Viên Thuật. Viên Thuật được Tôn Kiên bàn giao lại quận Nam Dương để tiếp tục tiến quân. Đổng Trác nghe tin Vương Duệ chết, bèn sai Lưu Biểu ra làm Thứ sử Kinh châu thay Vương Duệ. Lưu Biểu lên đường tới Kinh châu, nhưng vì trị sở Nam Dương đã bị Viên Thuật chiếm giữ, thế lực không đủ chống nên phải đến Tương Dương thuộc Nam quận đóng trị sở, lại phải ổn định tình hình nội chính trong châu nên chưa thể ra mặt chống lại Viên Thuật mà tự mình dâng biểu tiến cử Viên Thuật làm Thái thú Nam Dương thay Trương Tú.

Viên Thuật lại dâng biểu xin phong cho Tôn Kiên làm Phá lỗ tướng quân kiêm thứ sử Dự châu. Được khích lệ, ông chỉnh đốn binh mã chuẩn bị tiến đánh Lạc Dương.

Sau một thời gian củng cố lực lượng, cuối năm 190, Tôn Kiên xuất phát đánh Đổng Trác. Ông sai Trưởng sử Công Cừu Xứng đi đốc lương thảo. Trong lúc Tôn Kiên tập hợp chư tướng uống rượu tiễn Công Cừu Xứng thì Đổng Trác biết tin Tôn Kiên sắp ra quân bèn sai thái thú Đông quận là Hồ Chẩn mang quân đánh trước. Quân Hồ Chẩn đông đảo kéo đến trong lúc Tôn Kiên chưa kịp bày trận ứng phó.

Ông hạ lệnh cho thủ hạ đi thu thập quân sĩ trở về hàng ngũ, còn mình vẫn ngồi uống rượu như thường, khiến quân sĩ không hoảng hốt rối loạn. Khi quân sĩ trở về thành gần đông đủ, ông mới đứng dậy chỉ huy rút lui vào trong. Hồ Chẩn thấy quân sĩ Tôn Kiên nghiêm chỉnh nên không dám tấn công thành Lỗ Dương mà hạ lệnh rút lui.

Chiến sự giằng co

Chiến thắng của Từ Vinh
Tháng 1 năm 191, Tôn Kiên với danh nghĩa là Thứ sử Dự châu, tập hợp binh mã các quận được 10 vạn quân kéo đến Lương Đông và tiến đánh Lạc Dương. Đổng Trác sai bộ tướng Từ Vinh ra chống cự.

Thái thú Dĩnh Xuyên dưới quyền Tôn Kiên là Lý Mân được lệnh ra đánh Từ Vinh. Từ Vinh đánh bại Lý Mân, bắt sống Lý Mân cùng nhiều quân lính. Ông sai quân nướng sống Lý Mân và dùng dầu sôi giết chết các tù binh dưới quyền Dĩnh Xuyên.

Từ Vinh thừa thắng, truy kích Tôn Kiên. Trên đường chạy bị quân Từ Vinh truy đuổi, Tôn Kiên cởi chiếc mũ đỏ trên đầu đưa cho bộ tướng Tổ Mậu đội để đánh lạc hướng địch. Quân Từ Vinh cứ theo mũ đỏ mà đuổi, trong lúc Tôn Kiên theo đường nhỏ khác chạy thoát thì Tổ Mậu cũng nghĩ ra kế tháo chiếc mũ đội lên cái cột cháy dở trước ngôi mộ, còn mình nhảy vào bụi rậm nấp. Quân Từ Vinh đuổi đến nơi chỉ thấy cái cột cháy bèn lui về.
Tam Quốc diễn nghĩa kể rằng người đánh bại Tôn Kiên trận này là Hoa Hùng, còn Tổ Mậu đội mũ đỏ dụ địch cứu Tôn Kiên cũng nấp trong bụi, thấy Hoa Hùng đi tới định nhảy ra đâm nhưng không được, bị Hoa Hùng giết chết.

Ý định lập triều đình mới của Viên Thiệu
Trong lúc chiến sự đang giằng co, Viên Thiệu định tìm lập một người tông thất khác làm hoàng đế để tổ chức triều đình riêng chống Đổng Trác, và muốn lập U châu mục là Lưu Ngu (người mới được Đổng Trác bổ nhiệm kiêm chức Đại tư mã) làm vua. Để tỏ ra tôn trọng Viên Thuật, Viên Thiệu sai người đến Nam Dương hỏi ý kiến Viên Thuật về việc đó, nhưng Thuật nhất định không tán thành.

Viên Thiệu kiên trì ý định lập vua mới. Tháng giêng năm 191, ông sai sứ đến U châu gặp Lưu Ngu đề nghị tôn làm vua. Lưu Ngu cho rằng điều đó là loạn nghịch nên từ chối đề nghị của Viên Thiệu, mắng sứ giả của họ Viên.

Ít lâu sau Viên Thiệu sai sứ đến U châu lần thứ 2 để thuyết phục Lưu Ngu, nhưng Lưu Ngu nhất quyết cự tuyệt rằng:
Nếu các ngươi còn bức bách ta nữa, ta sẽ trốn sang đất Hung Nô!

Sứ giả đành trở về nói với Viên Thiệu. Việc từ chối làm vua trong bối cảnh loạn lạc và quyền thần Đổng Trác nắm triều chính của Lưu Ngu bị các sử gia xem là sai lầm, không hiểu đại nghĩa. Sau khi ý định lập vua mới không thành, Viên Thiệu bế tắc trong việc ra quân chống Đổng Trác.

Đổng Trác thắng trận Hà Dương
Tháng 2 năm 191, Đổng Trác sai Chấp kim ngô Hồ Mẫu Ban, Tương tác đại tượng Ngô Tu và Việt kỵ hiệu úy Vương Hoàn đến huyện Hoài xin giảng hòa với Viên Thiệu. Ngoài ra ông còn sai Thiếu phủ Dương Tu và Đại hồng lô Hàn Dung tới điều đình với Viên Thuật. Viên Thiệu không nghe, sai Vương Khuông bắt cả ba người mang chém. Còn trong 2 người đến chỗ Viên Thuật, Dương Tu bị giết, chỉ có Hàn Dung nhờ đức độ và uy tín cao nên được thả.

Vương Khuông theo lệnh Viên Thiệu mang sai quân quận Thái Sơn đóng quân ở bến Hà Dương để mưu đánh Đổng Trác. Đổng Trác sai nghi binh như muốn vượt bến Bình Âm, lại ngầm sai quân tinh nhuệ từ bến Tiểu Bình vượt sang bờ bắc, vây đánh phía sau, đại phá quân của Vương Khuông ở phía bắc bến, giết chết gần hết.

Dù thắng trận đó nhưng Đổng Trác vẫn lo ngại về thế lớn của quân chư hầu. Ông định hạ lệnh tổng động viên toàn quốc để đánh dẹp chư hầu, nhưng Thượng thư Trịnh Thái khuyên rằng quân Tây Lương dũng mãnh, đủ mạnh để chống Viên Thiệu; nếu tổng động viên sợ thiên hạ oán thán sẽ bỏ trốn hoặc nổi lên chống lại. Đổng Trác nghe theo.

Tôn Kiên đánh bại Hồ Chẩn lần thứ hai
Tôn Kiên bại trận dưới tay Từ Vinh nhưng không nản chí. Ông thu nhặt tàn quân, đánh chiếm thành Thái Cốc và Dương Nhân ở phía nam Lạc Dương.

Thấy Tôn Kiên chiếm Dương Nhân, Đổng Trác lại sai Hồ Chẩn và con nuôi là Lã Bố mang 5000 quân đi đánh. Hồ Chẩn và Lã Bố bất hòa, Hồ Chẩn nóng tính và muốn nhanh chóng lập công, tuyên bố với quân sĩ phải lập tức quét sạch Tôn Kiên, khiến các tướng dưới quyền không đồng tình.

Khi quân Hồ Chẩn còn cách vài chục dặm, quân sĩ đi xa mệt mỏi chuẩn bị nghỉ ngơi thì Lã Bố muốn phá Hồ Chẩn không cho lập công, bèn bàn rằng quân Tôn Kiên lơi lỏng nên đánh ngay. Hồ Chẩn nghe theo, bèn dẫn quân đi trong đêm, nhưng đến nơi thì Tôn Kiên đang phòng thủ rất nghiêm ngặt, không thể đánh úp. Lúc đó quân Hồ Chẩn đói khát, trong đêm không kịp đào hào phòng ngự, đang định cởi giáp ngủ thì Lã Bố lại phao tin nhảm rằng Tôn Kiên sắp kéo ra đánh úp. Quân Hồ Chẩn không phân biệt được thật giả, chạy nháo nhác, bỏ cả mũ và giáp, người ngựa rất hỗn loạn.

Tôn Kiên được tin báo quân địch hỗn loạn bèn mang quân ra đuổi đánh khiến Hồ Chẩn đại bại, bộ tướng của Chẩn là Hoa Hùng bị chém chết.
Tam Quốc diễn nghĩa kể rằng Hoa Hùng đánh bại Tôn Kiên và giết nhiều tướng của các trấn chư hầu, mãi sau Quan Vũ ra trận mới giết được ở cửa Hổ Lao phía đông Lạc Dương. Trên thực tế anh em Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi không đến hội minh với Viên Thiệu đánh Đổng Trác.

Liên quân bắt đầu rạn nứt
Sau trận thắng ở Dương Nhân, khí thế Tôn Kiên rất cao. Ông chuẩn bị mang quân đánh Lạc Dương. Nhưng giữa lúc đó lại có người gièm pha với Viên Thuật rằng nếu để ông lập công lớn thì khó kiềm chế, vì vậy Viên Thuật ngừng cấp lương thảo cho ông.

Tôn Kiên bị thiếu lương rất lo lắng. Ông từ Dương Nhân phóng ngựa mấy trăm dặm đến Lỗ Dương gặp Viên Thuật trách móc Thuật không làm hết trách nhiệm. Viên Thuật xấu hổ phải phát lương cho ông.

Đổng Trác thấy thanh thế Tôn Kiên lớn mạnh rất lo lắng, lại sai tướng là Lý Thôi đến xin kết thân, sắp đặt con em của Tôn Kiên giữ chức Thứ sử, Quận thú, hứa sẽ dâng biểu xin dùng họ. Tôn Kiên thẳng thừng từ chối, rồi đem quân iến đến Đại Cốc cách Lạc Dương 90 dặm

Đổng Trác rút về phía tây

Chu Tuấn ngả theo chư hầu
Đổng Trác thấy Tôn Kiên áp sát kinh thành, bèn đích thân ra trận, giao chiến với Tôn Kiên một trận nhưng bị đánh bại.

Đổng Trác sợ hãi, tính đường mang vua Hán bỏ kinh thành Lạc Dương chạy sang Trường An nên đặt ra những lời sấm truyền để triệu tập trăm quan bàn nên thiên đô. Tư đồ Dương Bưu trong số ít người phản đối mạnh mẽ ý định của Đổng Trác. Đổng Trác tức giận bèn mượn cớ có thiên tai xuất hiện làm điềm xấu, định cách chức Dương Bưu, nhưng chưa thực hiện thì vội vã mang vua Hiến Đế chạy.

Tháng 3 năm 191, Đổng Trác cưỡng bức hàng trăm vạn dân Lạc Dương bỏ kinh thành về Trường An. Trước khi đi, Đông Trác hạ lệnh đốt cháy cung thất ở Lạc Dương, đào bới hết lăng mộ, lấy vật báu. Ông chỉ để lại tướng Chu Tuấn ở lại trấn thủ chặn hậu. Nhưng khi ông vừa đi khỏi, Chu Tuấn bèn tuyên bố chống lại ông. Sợ bị Đổng Trác tập kích, Chu Tuấn mang quân về Kinh châu. Đổng Trác bèn bổ nhiệm Dương Ý người Hoằng Nông làm Hà Nam doãn trấn thủ Lạc Dương. Chu Tuấn bèn mang quân về tấn công Lạc Dương, Dương Ý bỏ chạy. Chu Tuấn thấy Lạc Dương bị tàn phá, bèn mang quân sang đóng ở huyện Trung Mâu, đồng thời truyền tin đến các châu quận phát động đánh Đổng Trác.

Thứ sử Từ châu là Đào Khiêm phái 3000 quân, các châu quận khác cũng phái vài trăm quân tới giúp Chu Tuấn. Đào Khiêm dâng biểu lên Hán Hiến Đế đề nghị phong Chu Tuấn làm Xa kỵ tướng quân. Đổng Trác được tin bèn sai bộ tướng là Lý Thôi, Quách Dĩ mang vài vạn quân ra đóng ở Hà Nội đánh Chu Tuấn. Chu Tuấn ra quân nhưng bị Lý Thôi đánh bại. Tuy nhiên Lý Thôi biết quân Chu Tuấn đông và mạnh hơn nên dừng lại không truy kích.

Nỗ lực truy kích của Tào Tháo
Trong lúc Tôn Kiên nỗ lực tác chiến ngoài mặt trận thì Viên Thiệu và các chư hầu khác án binh bất động, say sưa tiệc rượu không bàn việc quân.

Thấy Đổng Trác đốt kinh thành bỏ chạy, Tào Tháo kiến nghị Viên Thiệu ra quân truy kích nhưng Thiệu không dám ra quân. Tào Tháo làm ầm lên trong hội nghị chư hầu đòi đi đánh. Trương Mạo cũng đồng tình, trách cứ Viên Thiệu trước chư hầu. Viên Thiệu bất đắc dĩ cho Tào Tháo vài ngàn quân đi. Khi chưa tiến đến Thành Quần, vì ít quân nên ông bị Từ Vinh đánh bại, quân chết quá nửa.

Tào Tháo chạy về Toan Cức tìm các chư hầu. Ông kiến nghị chư hầu chia quân: Viên Thiệu thống suất đại quân đánh Thành Cao, bao vây Lạc Dương; còn Viên Thuật thì ngầm đánh từ Nam Dương đánh úp vào cửa Vũ Quan, chiếm lấy Trường An, cắt đứt đường tiến lui của Đổng Trác. Nhưng Viên Thiệu và các chư hầu bỏ ngoài tai lời kiến nghị của ông.

Tào Tháo tức giận bỏ đi, chiêu mộ được thêm 4000 quân mã đi đánh Lạc Dương. Tuy nhiên giữa đường quân mới mộ làm phản. Dù Tào Tháo ra sức trấn áp, tuốt gươm giết chết vài chục người nhưng số đông vẫn tản đi, chỉ còn lại 500 quân theo ông.

Tôn Kiên tiến vào Lạc Dương

Kinh thành Lạc Dương bỏ trống. Tôn Kiên tiến vào cửa Nghi Dương, Lã Bố không chống nổi cũng bỏ chạy nốt.

Tôn Kiên tiếp quản Lạc Dương, nhưng trước khi đi Đổng Trác đã đốt phá kinh thành, vì vậy Lạc Dương chỉ còn là đống hoang tàn. Ông ra lệnh cho quân sĩ quét dọn tông miếu nhà Hán và cúng tế. Khi đóng quân ở Lạc Dương, Tôn Kiên tìm được ngọc tỷ truyền quốc của nhà Hán vốn thất lạc từ loạn hoạn quan năm 189.

Tôn Kiên chỉnh đốn binh mã tiếp tục tiến quân đánh Đổng Trác, sai một cánh quân vòng tới giữa Tân An và Thằng Trì để cắt đứt đường đi của Đổng Trác. Do Đổng Trác mang theo cả triều đình, nhiều người dân nên đi chậm. Thấy cánh quân Tôn Kiên chặn trước, Đổng Trác bèn sai tướng cùng họ là Đổng Việt giữ Thằng Trì, cử Đoàn Ổi giữ Hoa Âm để sẵn sàng cứu Đồng Quan; lại sai con rể là Ngưu Phụ giữ An Ấp làm thế ỷ dốc cho Đoàn Ổi. Sau khi phát binh xong, Đổng Trác tiếp tục lên đường về Trường An. Vì thế phòng ngự của Đổng Trác, Tôn Kiên không tiến lên được.

Liên minh tan rã
Tào Tháo đành bỏ việc đánh Đổng Trác, trở về quê xây dựng lại lực lượng. Các chư hầu do Viên Thiệu đứng đầu cũng chia rẽ và tan rã; ai nấy trở về căn cứ hoặc mang quân chiếm đoạt đất đai của nhau. Đầu tiên là Lưu Đại mang quân tập kích giết chết Kiều Mạo, đoạt lấy quân đội.

Anh em Viên Thiệu và Viên Thuật mâu thuẫn từ khi trái ý nhau trong việc tôn lập Lưu Ngu làm vua. Khi Viên Thuật tiến cử Tôn Kiên làm thứ sử Dự châu đi đánh Đổng Trác thì Viên Thiệu lại cho người phe mình là Chu Ngang làm thứ sử Dự châu (chiếm chức vị của Tôn Kiên) và đánh vào căn cứ của họ Tôn ở Dương Thành. Ít lâu sau Viên Thiệu đoạt Ký châu của Hàn Phức.

Tôn Kiên đang muốn đánh Trường An, nghe tin chư hầu tan rã, rất thất vọng. Ông đành bỏ việc đánh Trường An, mang quân trở về đánh Chu Ngang. Ngang thua trận bỏ chạy.

Hậu quả và ý nghĩa
Đổng Trác tuy không bị tiêu diệt, nhưng thế lực suy yếu, phải co về phía tây, tận dụng sự rối loạn ở phía đông để một mình tiếp tục thao túng triều đình Trường An, ép Hán Hiến Đế phong mình từ Tướng quốc lên làm Thái sư. Bản thân Đổng Trác tự liệu không thể ngay lập tức thay đổi thời cuộc, nên thực hiện kế hoạch phòng thủ lâu dài. Tại huyện My ở phía tây Trường An, ông cho xây một bảo đá rất lớn, chu vi 200 trượng, tường cao 7 trượng, dày 7 thước, chứa thóc đủ dùng trong 30 năm, cất giấu 2-3 vạn cân vàng, 8-9 vạn cân bạc, lụa là gấm vóc chất như núi.

Ban đầu, khẩu hiệu của Viên Thiệu và các đồng minh là đánh Đổng Trác giúp nhà Hán, nhưng khi Đổng Trác đã thua trận bỏ chạy thì chiến dịch chống Đổng Trác bị bỏ dở. Phần lớn chư hầu bắt đầu lộ dã tâm tranh hùng thiên hạ, mà việc "cứu nhà Hán" chỉ là cớ khởi binh. Từ đó chiến tranh giữa các chư hầu Sơn Đông diễn ra ác liệt kéo dài nhiều năm trên diện rộng với sự tham gia thêm của các chư hầu khác không tham gia cuộc chiến này. Bản thân Đổng Trác 1 năm sau cũng bị tiêu diệt, nhưng không bởi lực lượng chư hầu nào mà do những người chống đối ngay tại Trường An. Không lâu sau, triều đình Trường An và phần phía tây Tư Lệ Bộ trở lại dưới quyền kiểm soát của các bộ tướng của Đổng Trác là Lý Thôi, Quách Dĩ.

Cuộc chiến chống Đổng Trác không trừ được Đổng Trác mà chỉ làm yếu thế lực của ông, đồng thời lại mở ra một cuộc chiến mới với quy mô lớn hơn.

Trong Tam Quốc diễn nghĩa
Trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, chiến dịch chống Đổng Trác bắt đầu từ hồi 5 đến hồi 6. Nội dung có khá nhiều hư cấu:

Nguyên nhân khởi phát
Tương tự như sử sách, nguyên nhân là sự lộng hành của Đổng Trác. Tuy nhiên, người phát động chiến dịch không phải là Kiều Mạo mà là Tào Tháo. Chủ mưu chống Đổng Trác ban đầu là tư đồ Vương Doãn. Vương Doãn bất bình với Đổng Trác, bí mật họp các quan trong triều bàn kế. Không ai nghĩ ra kế gì, chỉ có Tào Tháo khẳng khái xin làm thích khách. Vương Doãn trao cho đao quý cho Tào Tháo.

Nhưng Tào Tháo làm không khéo nên bị Đổng Trác nghi ngờ, phải giả dâng đao quý rồi bỏ chạy. Tào Tháo bị truy nã rồi bị Trần Cung ở Đông quận bắt được. Cảm kích nghĩa khí của Tào Tháo, Trần Cung bỏ cả chức vụ đi theo. Nhưng khi thấy Tào Tháo giết oan cả nhà Lã Bá Sa trên đường chạy trốn, Trần Cung bỏ đi. Tuy vậy, Tào Tháo vẫn tập hợp được lực lượng đáng kể ở quê nhà, phát hịch kêu gọi chư hầu đánh Đổng Trác.

Lực lượng tham gia
La Quán Trung mô tả có tới 17 chư hầu tham gia hội minh. Ngoài 11 người trong sử sách nêu còn có Thái thú Tây Lương là Mã Đằng, Thái thú Bắc Bình là Công Tôn Toản (đi cùng là 3 anh em Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi), Thứ sử Từ châu là Đào Khiêm, Thái thú Bắc Hải là Khổng Dung, Thái thú Thượng Đảng là Trương Dương.

Diễn biến

La Quán Trung có rất nhiều hư cấu đối với diễn biến chiến dịch. Ngoài trận thua của Tôn Kiên trước bộ tướng của Đổng Trác (Từ Vinh, nhưng được La Quán Trung miêu tả là Hoa Hùng) và trận thua của Tào Tháo (cũng dưới tay Từ Vinh), những diễn biến khác phần nhiều là hư cấu.

Hoa Hùng, bộ tướng của Hồ Chẩn, được La Quán Trung đôn lên trở thành tướng cấp trên của Hồ Chẩn. Còn Hồ Chẩn thì bị mô tả chết ngay trong trận đầu ra quân. Hoa Hùng trở thành viên mãnh tướng chém được nhiều viên tướng của chư hầu khiến Viên Thiệu lo lắng. Đến lúc đó Quan Vũ sau lưng Công Tôn Toản xuất hiện và trổ tài giết Hoa Hùng trong nháy mắt khiến chư hầu kinh ngạc. Việc giết Hoa Hùng được La Quán Trung chuyển từ công của Tôn Kiên sang công của Quan Vũ.

Sau đó, vai trò của ba anh em Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi còn được nhấn mạnh trong trận Hổ Lao. Ba người vây đánh viên tướng thiện chiến nhất của Đổng Trác là Lã Bố khiến Bố thua trận bỏ chạy.

Tôn Kiên dưới ngòi bút của La Quán Trung không phải là người nhiệt huyết tận tâm đánh Đổng Trác mà lại là người đầu tiên làm trái lời giao ước với chư hầu. Sau khi bắt được ngọc tỷ truyền quốc ở Lạc Dương, Tôn Kiên nghe theo lời thủ hạ, mưu trở về Giang Đông lập nghiệp lớn, bèn cáo bệnh rút quân. Viên Thiệu được ngầm báo, hậm hực ngăn trở nhưng không được. Đây là nguyên nhân gây xung đột giữa Tôn Kiên với Lưu Biểu – người nghe theo lời Viên Thiệu - đã chặn đường Tôn Kiên khi Kiên đi qua Kinh châu. Xung đột đó là nguyên nhân của trận Tương Dương không lâu sau đó.

Xem thêm
Lã Bố
 Viên Thiệu
 Hán Thiếu Đế
 Hán Hiến Đế
 Lưu Ngu

Chú thích

Tham khảo
 Chu Thiệu Hầu (2003), Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Lê Đông Phương (2007), Kể chuyện Tam Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2006), Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Thanh niên.

Đọc thêm
 Trần Thọ. Records of the Three Kingdoms (Sanguozhi).
 de Crespigny, Rafe (1990). "Generals of the South" Faculty of Asian Studies, Đại học Quốc gia Úc, Canberra. Internet edition 2004.
 de Crespigny, Rafe (1996). "To Establish Peace: being the Chronicle of the Later Han dynasty for the years 189 to 220 AD as recorded in Chapters 59 to 69 of the Zizhi tongjian of Sima Guang". Volume 1. Faculty of Asian Studies, Đại học Quốc gia Úc, Canberra. .

 Phạm Diệp. Hậu Hán thư (Houhanshu).
 La Quán Trung. Tam quốc diễn nghĩa (Sanguo Yanyi).
 Pei, Songzhi. Annotations to Records of the Three Kingdoms (Sanguozhi zhu).
 Tư Mã Quang. Tư trị thông giám.

Liên kết ngoài

Trận chiến thời Tam Quốc


title: Qualcomm Snapdragon

text:
Snapdragon là họ chip hệ thống trên một vi mạch (SoC) cho điện thoại của Qualcomm. Qualcomm cân nhắc Snapdragon là "nền tảng" cho thiết bị điện thoại thông minh, máy tính bảng, và smartbook.

Snapdragon CPU ban đầu có tên là Scorpion, là thiết kế của riêng Qualcomm. Nó có nhiều tính năng tương tự như ARM Cortex-A8 và dựa trên kiến trúc ARMv7, nhưng về mặt lý thuyết nhanh hơn nhiều so với SIMD. Kế thừa thành công của Scorpion, được tìm thấy trên S4 Snapdragon SoCs có tên là Krait và có nhiều điểm tương đồng với ARM Cortex-A15 CPU và dựa trên kiến trúc ARMv7.

Phần lớn các bộ xử lý Snapdragon có chứa mạch giải mã video chất lượng cao (HD) độ phân giải 720p hoặc 1080p tùy thuộc vào chip Snapdragon. Adreno, công nghệ GPU độc quyền của công ty, tích hợp vào chip Snapdragon (và một số chip Qualcomm khác) là thiết kế riêng của Qualcomm, sử dụng tư liệu mua lại từ công ty AMD. Adreno 225 GPU trên Snapdragon S4 SoCs có thêm hỗ trợ cho DirectX 9/Shader phiên bản 3.0 mà nó tương thích với Windows 8 của Microsoft.

So với hệ thống chip từ các đối thủ cạnh tranh, Snapdragon SoCs độc đáo ở chỗ có modem cho truyền thông di động. Có nghĩa là, họ không yêu cầu một modem riêng biệt bên ngoài trên PCB. Từ Snapdragon S4, phần lớn các tính năng S4 SoCs chết như Wi-Fi, GPS/GLONASS và Bluetooth. Tích hợp này làm giảm sự phức tạp và chi phí cho các thiết kế cuối cùng của OEM. Nó cũng có lợi thế là được hưởng lợi từ những tiến bộ trong quá trình sản xuất, ví dụ như 28 nm trên hầu hết S4 SoCs.

Lịch sử
Vào quý 4 năm 2008, chip đầu tiên của gia đình Snapdragon, là QSD8650 và QSD8250, được ra mắt.
 Vào 1 tháng 6 năm 2010, Qualcomm công bố mẫu dòng MSM8x60 của Snapdragon SoCs.
 Vào 17 tháng 11 năm 2010, Qualcomm công bố lộ trình phát triển thế hệ kế tiếp của Snapdragon SoC, bao gồm MSM8960, với lý do cải tiến trình diễn CPU và GPU trong tương lai và giảm năng lượng tiêu thụ.
 Vào 5 tháng 1 năm 2011, phiên bản Microsoft Windows 7 được biên dịch cho ARM được trình diễn chạy trên Snapdragon SoC tại 2011 Consumer Electronics Show.
 Vào 3 tháng 8 năm 2011, Qualcomm công bố kế hoạch sử dụng tên đơn giản (S1, S2, S3 và S4) cho vi xử lý Snapdragon đó là cách tốt nhất để người dùng có thể hiểu về sản phẩm. Con số càng cao, thì SoC thế hệ càng mới.
 Vào 7 tháng 2013, Qualcomm công bố tên mới và cấp cho dòng Snapdragon SoC năm 2013, Snapdragon 200, 400, 600 và 800. Các sản phẩm mới được cấp dễ dàng nhất được mô tả như Play (200), Plus (400), Pro (600) và Prime (800) thay cho thế hệ S4 của SoCs.

Snapdragon S1

Snapdragon S2

Snapdragon S3

Snapdragon S4

Snapdragon 200

Snapdragon 400

Snapdragon 410
Snapdragon 410 được công bố vào ngày 9 tháng 12 năm 2013, nó là chip 64-bit đầu tiên của Qualcomm chạy trên thiết bị di động. Nó cũng có đa chế độ 4G LTE, Bluetooth, Wi-Fi, NFC, GPS, GLONASS và BeiDou, và chứa Adreno 306 GPU. Nó có thể hỗ trợ màn hình 1080p và máy ảnh 13 Megapixel.

Snapdragon 600
 Màn hình điều khiển: MDP 4. 2 RGB planes, 2 VIG planes, 1080p
 Kiến trúc CPU: ARMv7

Snapdragon 602A
Vi xử lý Snapdragon 602A được công bố vào 6 tháng 1 năm 2014, nó là giải pháp Qualcomm đối với ngành công nghiệp xe hơi.

Snapdragon 610

Snapdragon 610 được công bố vào 24 tháng 2 năm 2014

Tăng tốc giải mã phần cứng HEVC/H.265

Snapdragon 615
Snapdragon 615 được công bố vào 24 tháng 2 năm 2014, nó là SoC tám lõi đầu tiên của Qualcomm.

Tăng tốc giải mã phần cứng HEVC/H.265

Snapdragon 800
 Lên đến 2.36 GHz
 ARMv7
 Bộ nhớ LPDDR3
 4 KiB + 4 KiB L0 cache
 16 KiB + 16 KiB L1 cache
 2 MiB L2 cache
 Quay và phát video 4K × 2K UHD
 Lên đến 21 Megapixel, xử lý hình ảnh 3D kép
 USB 2.0 and 3.0
 28 nm HPm công nghệ bán dẫn
 Màn hình điều khiển: MDP 5, 2 RGB, 2 VIG, 2 DMA, 4k

Chip Snapdragon 802, 8092, trước đây công bố bởi Qualcomm trở thành một phần của dòng sản phẩm, nhưng sau đó Qualcomm tuyên bố không phát hành ra thị trường.

Snapdragon 801
Snapdragon 801 được công bố vào 24 tháng 2 năm 2014. Nó được thiết kế tốc độ xoay vòng cao hơn biến thể Snapdragon 800, nó cũng thêm hỗ trợ eMMC 5.0 cho phép chuyển lên đến 400MB/s.

Snapdragon 805
Tính năng đáng chú ý
 Lõi tứ Krait 450 CPU lên đến 2.7 GHz mỗi nhân
 ARMv7
 16 KiB / 16 KiB L1 cache mỗi nhân
 2 MiB L2 cache
 4K UHD video và phát
 Xử lý tín hiệu hình ảnh kép hỗ trợ lên đến 55 Megapixel, 3D nổi
 Adreno 420 GPU
 LPDDR3 25.6 GB/s bộ nhớ băng thông
 IZat Gen8B GNSS công nghệ định vị
 USB 2.0 và 3.0
 Hexagon, QDSP6V5A, 600 MHz
 BT4.0, 802.11ac Wi-Fi
 28 nm HPm (hiệu suất di động cao)

Snapdragon 808
Snapdragon 808 là SoC 6-lõi đầu tiên của Qualcomm, tính năng đáng chú ý bao gồm:
ARMv8-A
H265/HEVC encoding
Hỗ trợ eMMC 5.0
12-bit dual-ISP

Snapdragon 810
Snapdragon 810 là SoC 8-lõi đầu tiên của Qualcomm, tuy nhiên vướng phải lỗi quá nhiệt.  Các tính năng đáng chú ý bao gồm :

ARMv8-A
H265/HEVC encoding/decoding
Hỗ trợ eMMC 5.0
14-bit dual-ISP

Snapdragon 820 & 821

Snapdragon 835

Snapdragon 845

Snapdragon 855/855+ & 860

Snapdragon 865/865+ & 870

Snapdragon 888
Snapdragon 888 là bộ xử lý của hãng công nghệ Qualcomm được sản xuất bằng quy trình 5nm, cung cấp những cải tiến hàng đầu trong ngành về 5G (7,5 GB/s), trí tuệ nhân tạo, chơi trò chơi và nhiếp ảnh. Điều đáng chú ý:

Tích hợp CPU Kryo 680 giúp tăng hiệu suất lên 25%
Tốc độ xử lý đến 2,84GHz
GPU Adreno 660 cho khả năng hiển thị đồ họa nhanh hơn tới 35% so với thế hệ trước đây.
Có thể duy trì hiệu suất trong thời gian dài.

Snapdragon 888+
Snapdragon 888+ là bản nâng cấp của Snapdragon 888.

Snapdragon 895
Snapdragon 895 là vi xử lí đầu tiên của Qualcomm được sản xuất trên tiến trình 4 nanomet của Samsung

Xem thêm
 Exynos của Samsung

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Snapdragon Chipset Product Page
 Features of Snapdragon S4 Processors

Vi xử lý


title: Ramersdorf-Perlach

text:
Ramersdorf-Perlach lập thành quận 16, nằm ở vùng Đông Nam thủ phủ München của bang Bayern.

Nó gồm 2 xã cũ Ramersdorf (nhập vào München ngày 1 tháng 1 năm 1864) và Perlach (nhập vào München ngày 1 tháng 1 năm 1930) cũng như hai vùng thuộc Perlach Waldperlach và Neuperlach. Những làng mà trước kia thuộc Perlach như Michaeliburg và Fasangarten bây giờ thuộc quận 15 Trudering-Riem cũng như 17 Obergiesing.

Quận này có 105.900 dân với diện tích là 1.988,07 mẫu tây. Số người ngoại quốc là 28,8%.

Ostpark

Ostpark là một công viên ở phía tây bắc của khu vực Neuperlach. Năm 1969, Phần đầu tiên, 15,75 ha, được bắt đầu xây dưng và hoàn thành vào năm 1975. Năm 1979, phần thứ hai được bàn giao cho công chúng, vào năm 1982, Ostpark chính thức được mở rộng toàn bộ khu vực 56 ha. Ostpark giáp với hồ tắm ngoài trời Michaelibad ở phía bắc.

Neuperlach

Năm 1960, Hội đồng thành phố München đã quyết định xây những khu phố mới đông dân cư ở địa bàn Perlach để giảm bớt tình trạng thiếu nhà ở, do München đang đang phát triển nhanh chóng vào những năm 1950. Với (ngày nay) khoảng 55.000 cư dân, Neuperlach là thành phố vệ tinh lớn nhất Tây Đức. Ba giai đoạn xây dựng đầu tiên của nó (Bắc, Đông Bắc, Đông) đã được thực hiện trong một cách nhanh chóng sau khi viên đá nền được đặt vào tháng 5 năm 1967; Trung tâm phần lớn được xây dựng từ năm 1974 đến 1978. Phần phía nam theo sau từ 1980 đến 1991.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài
 Ramersdorf auf www.muenchen.de
 Perlach auf www.muenchen.de
 Bezirksausschuss 16 Ramersdorf-Perlach:  Seite mit weiteren Links zu Vereinen, Organisationen, Kirchen und Parteien in Ramersdorf-Perlach
 Ein Herz für Ramersdorf Informationen zur Aufwertung des Ortskerns Ramersdorf
 Gesundheitswegweiser-RaBaL  Gesundheitseinrichtungen in Ramersdorf
 Ramersdorf-Perlach im München-Wiki  mit weiterführenden Links und Trivia
 Kunst in Perlach, Neuperlach und Ramersdorf: umfangreiche Übersicht von Arbeiten im öffentlichen Raum
 Kulturgeschichtspfad Ramersdorf-Perlach: Informationen zu Geschichte, Kultur und Kunst in Ramersdorf-Perlach
 KulturGeschichtsPfad Ramersdorf-Perlach: Rundgänge entlang historisch bedeutsamer Orte.
 Geschichtliches über Waldperlach:  Die Geschichte Waldperlachs

München


title: Cá heo sông Araguaia

text:
Cá heo sông Araguaia hay Araguaian boto (Inia araguaiaensis) là một loài cá heo sông được nhận dạng như một loài riêng biệt từ cá heo sông Amazon (Inia geoffrensis) được công bố vào năm 2014. Nó có nguồn gốc ở lưu vực Araguaia - Tocantins của Brazil.

Phát hiện

Công nhận I. araguaiaensis như một loài riêng biệt đã được công bố vào ngày 22 tháng 1 năm 2014. Nó được phân biệt với các thành viên khác của chi Inia trên cơ sở hạt nhân microsatellite và DNA ti thể cũng như sự khác biệt về hình thái hộp sọ (nó thường có một hộp sọ rộng hơn). Đây là loài cá heo sông mới đầu tiên được mô tả từ năm 1918.

Phân loại
Loài này liên quan chặt chẽ nhất với cá heo sông Amazon (Inia geoffrensis), mà từ đó nó được cho là đã tách ra cách đây 2,08 triệu năm (Ma) trước đây, trên cơ sở so sánh trình tự DNA ti thể. Thác ghềnh lớn ở hạ lưu sông Tocantins (vào dòng chảy sông Araguaia) được cho là đã góp phần cô lập hai loài, vì sông Pará (vào dòng chảy sông Tocantins) kết nối với sông Amazon.

Thời gian dự kiến của sự phân chia với I. boliviensis, P. blainvillei và L. vexillifer là 2,9; 12,0 và 16,2 triệu năm trước, tương ứng theo thứ tự.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Araguaian river dolphin  at WDC

Cá heo sông
Động vật được mô tả năm 2014
A
Động vật có vú Brasil


title: Neuhausen-Nymphenburg

text:
[[Hình:München - Stadtbezirk 09 (Karte) - Neuhausen - Nymphenburg.png|nhỏ|Quận 9 Neuhausen - Nymphenburg, vị trí tại München]]Neuhausen và Nymphenburg là những khu vực thuộc thành phố München. Vào 1992 cả hai được nhập lại thành quận 9 Neuhausen-Nymphenburg'.

 Vị trí

Nymphenburg về phía Tây Bắc có ranh giới với Obermenzing, ở Tây Nam với Pasing, về phía Bắc Moosach và Đông Nam với Neuhausen.
Quận 9 với Neuhausen'' bắt đầu từ Marsfeld ranh giới trung tâm thành phố cho tới công viên lâu đài Nymphenburg về phía Tây. Về hướng Nam Bắc nó bắt đầu từ đường rày xe lửa Hauptbahnhof-Pasing chạy qua khu biệt thự Gern cho tới công viên thế vận hội München.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
 Neuhausen auf muenchen.de
 Nymphenburg auf muenchen.de
 Bezirksausschuss 9 Neuhausen-Nymphenburg
 Geschichte des Stadtteils
 KulturGeschichtsPfad Neuhausen-Nymphenburg
 Literatur zu Neuhausen-Nymphenburg

Chú thích

München