title: Alfred Marshall

text:
Alfred Marshall (26 tháng 7 năm 1842 - 13 tháng 7 năm 1924) là một nhà kinh tế học người Anh. Cuốn sách của ông có tựa đề Principles of Economics (Các quy luật của kinh tế học) xuất bản năm 1890, là một trong những cuốn sách giáo khoa kinh tế có tầm ảnh hưởng nhất ở Anh trong nhiều năm. Cuốn sách đã đưa các ý tưởng về cung và cầu, độ thỏa dụng biên và chi phí sản xuất thành một khối tổng thể. Ông được coi là một trong những nhà sáng lập kinh tế học.

Tham khảo

Sinh năm 1842
Mất năm 1924
Nhà kinh tế học Anh


title: Đại bàng ẩn sĩ núi

text:
Đại bàng ẩn sĩ núi (danh pháp khoa học: Buteogallus solitarius) là một loài chim trong họ Accipitridae.

Miêu tả
Đại bàng ẩn sĩ núi trưởng thành có màu xám đen, hoặc màu đen, với những mảng trắng trên đuôi. Chúng có chiều dài 63–76 cm, nặng 2,75 kg, với sải cánh 152–188 cm. Chúng giống với diều hâu đen, nhưng lớn hơn nhiều và có đôi cánh rộng hơn đáng kể. Đôi cánh đặc biệt rộng là một trong những đặc điểm phân biệt chính của loài này. Cơ thể của chúng cũng khá chắc mập. Khác với con trưởng thành, con non có màu nâu và đốm nâu, với những mảng màu quanh mắt.

Phân bố và lối sống
Đại bàng ẩn sĩ núi có nguồn gốc ở Mexico, Trung và Nam Mỹ. Nó được tìm thấy trong vùng rừng núi hoặc rừng đồi, ở độ cao từ 600 m đến 2.200 m. Có rất ít thông tin về lối sống cũng như đặc tính sinh thái của chúng. Chúng được cho là săn các loài động vật có xương sống trung bình như rắn lớn, gà Mỹ hay hươu nhỏ.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1844
S


title: Danh sách tòa nhà cao nhất Quảng Châu

text:
Danh sách các tòa nhà cao nhất Quảng Châu bao gồm các tòa nhà chọc trời tại Quảng Châu, Trung Quốc theo chiều cao. Hiện tại tòa nhà cao nhất Quảng Châu là Trung tâm Tài chính Quốc tế Quảng Châu với chiều cao 440m (1,440 ft). Đây cũng là tòa nhà cao thứ tư Trung Quốc. Mặc dù không được coi là một tòa nhà, ở độ cao 600m (1,969 ft), Tháp Quảng Châu là công trình cao nhất ở cả Quảng Châu lẫn Trung Quốc, đồng thời là công trình độc lập cao thứ hai thế giới, chỉ sau Tokyo Skytree.

Các tòa nhà cao nhất

Danh sách sau bao gồm các tòa nhà chọc trời tại Quảng Châu với chiều cao ít nhất 150 m (492 ft).

Đang thi công, đã phê duyệt và được đề xuất

Đang thi công
Danh sách sau bao gồm các tòa nhà đang được thicoong và theo kế hoạch sẽ cao ít nhất 150 m (492 ft).

Đã phê duyệt
Danh sách sau bao gồm các tòa nhà đã được phê duyệt hoặc đang trong quá trình chuẩn bị thi công mà theo kế hoạch sẽ cao ít nhất 150 m (492 ft).

Được đề xuất
Danh sách sau bao gồm các tòa nhà đã được đề xuất xây dựng ở Quảng Châu và sẽ cao ít nhất 150 m (492 ft) theo kế hoạch.

Chú thích

Chung
Emporis.com - Guangzhou

Cụ thể

Nhà chọc trời
Nhà
Nhà chọc trời Quảng Châu


title: Trương Văn Hổ (nhà Nguyên)

text:
Trương Văn Hổ (; ?-?) là một tướng người Hán của nhà Nguyên. Ông từng cầm đầu nhóm cướp biển hoạt động tại vùng Phúc Kiến và Quảng Đông. Sau đó, ông đầu hàng nhà Nguyên, được phong tước Vạn hộ, trở thành tướng thủy binh.

Trong kế hoạch tấn công Đại Việt lần thứ 3, vua Nguyên Hốt Tất Liệt trù tính dùng đoàn thuyền tải lương nhằm giải quyết nhược điểm chí mạng về lương ăn của lực lượng viễn chinh. Đầu năm 1288, Trương Văn Hổ, bấy giờ đang giữ tước Vạn hộ, được Hốt Tất Liệt phong làm Hải đạo vận lương, sai chỉ huy đạo thuyền lương theo Ô Mã Nhi đánh Đại Việt. Bên cạnh đó, còn có thêm 2 đoàn thuyền lương của Phí Củng Thìn và Từ Khánh tiếp vận theo sau.

Theo kế hoạch, lực lượng thủy quân chủ lực của Ô Mã Nhi có trách nhiệm bảo vệ đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ đi sau tiến vào Đại Việt. Tuy nhiên, sau trận Lãng Sơn, Ô Mã Nhi thừa thắng kéo quân đi trước, không nghĩ gì đến thuyền lương ở sau. Khi vào đến cửa Lục Vân Đồn, đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ bị quân của Trần Khánh Dư mai phục bị đánh tan. Trương Văn Hổ cùng tàn quân rút chạy về Quỳnh Châu.

Nguyên sử chép:
Thuyền lương Trương Văn Hổ từ tháng 12 [âm lịch] năm ngoái đến Đồn Sơn, gặp thuyền Giao Chỉ 30 chiếc, Văn Hổ đánh chúng, hai bên giết được tương đương. Đến Lục Thủy Dương, thuyền giặc thêm nhiều, nhắm không thể chống lại, thuyền lại nặng không thể đi, nên gạo đều chìm xuống biển, đến Quỳnh Châu.

An Nam chí lược chép:
Trương Văn Hổ trước gặp địch ở cửa An Bang, lương bị hãm, đi một chiếc thuyền to chạy về Khâm Châu.

Đại Việt sử ký toàn thư chép về trận này như sau:
Khánh Dư liệu biết quân giặc đã qua, thuyền vận tải tất theo sau, nên thu thập tàn binh đợi chúng. Chẳng bao lâu thuyền vận tải quả nhiên đến, [Khánh Dư] đánh bại chúng, bắt được quân lương khí giới của giặc nhiều không kể xiết, tù binh cũng rất nhiều.

Số phận các đoàn thuyền lương khác cũng chẳng khá hơn. Theo Nguyên sử, đoàn thuyền lương của Phí Củng Thìn đến Huệ Châu thì gặp gió ngược, trôi dạt đến Quỳnh Châu. Đoàn thuyền lương của Từ Khánh thì trôi dạt đến Chiêm Thành, sau cũng đến Quỳnh Châu.

Thất bại của các đoàn thuyền lương góp phần lớn dẫn đến thất bại nhanh chóng của kế hoạch viễn chinh lần thứ ba của quân Nguyên Mông. Sách Đại Việt toàn thư chép: Cho nên, năm này, vết thương không thảm như năm trước, Khánh Dư có phần công lao trong đó.

Số phận Trương Văn Hổ sau này không rõ.

Xem thêm
 Trần Khánh Dư
 Ngột Lương Hợp Thai
 Trần Cảnh
 Bình Than

Chú thích

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Nguyên sử
 An Nam chí lược

Võ tướng nhà Nguyên


title: Lý Thành (nhà Kim)

text:
Lý Thành (chữ Hán: 李成, ? - ?), tự Bá Hữu, người Quy Tín, Hùng Châu , vốn là tướng lãnh cấp thấp nhà Bắc Tống, trở thành trùm giặc cướp ở khoảng Giang - Hoài; sau đó đi theo nhà Lưu Tề; nhà Lưu Tề bị phế, tiếp tục phục vụ nhà Kim, tham gia đánh Nam Tống. Ông và "Từ đại đao" Từ Văn là nguyên mẫu của các nhân vật Đô giám "Lý thiên vương" Lý Thành và "Văn đại đao" Văn Đạt, dưới quyền Đại Danh lưu thủ Lương Trung Thư trong Thủy Hử truyện .

Cuộc đời và sự nghiệp
Ông có sức mạnh hơn người, có thể kéo cung nặng 300 cân. Đầu thời Tuyên Hòa (1119 – 1125) nhà Bắc Tống, thi cung thủ, được xếp loại có sức kéo dị thường. Từng nhận chức Hoài Nam chiêu tróc sứ. Quân Kim chiếm Hà Bắc, Lý Thành nhân đó tụ tập ở Truy Xuyên làm cướp, dần dần lui xuống phía nam, hoạt động ở khoảng Giang - Hoài. Triều đình từng hai lần chiêu an , nhưng Thành vẫn quen thói cũ, nên phái binh dẹp tan.

Thành về với Lưu Tề, được làm Tri Khai Đức phủ, theo quân Kim đánh Tống. Năm Thiên Hội thứ 11 (1133), Lý Thành chiếm cứ 6 quận Tương Dương (Tương Dương phủ, Đặng Châu, Tùy Châu, Dĩnh Châu, Đường Châu, Tín Dương quân), bị Nhạc Phi đánh bại. Khi Ngụy Tề bị phế năm 1137, Lý Thành được tái bổ nhiệm An Vũ quân Tiết độ sứ.

Hoàn Nhan Tông Bật lại đánh Hà Nam, Lý Hưng nhà Tống giữ phủ Hà Nam. Lý Thành đưa quân vào Mạnh Tân. Hưng soái quân áp sát, nổi trống thách đánh, ông không ra. Trời về chiều, quân Tống mệt và đói, Thành mở cửa đánh gấp, đại phá bọn họ. Hưng chạy đi Hán Nam, ông chiếm được các nơi Lạc Dương, Tung, Nhữ. Bình xong Hà Nam, Tông Bật tâu cho Thành làm Hà Nam doãn, Đô Quản áp Bản lộ binh mã. Vì đem chỗ thóc thừa gộp vào số đã dùng, nên bị kết tội, mất cả hai chức quan. Thời Chánh Long (1149 - 1161), được khởi dụng làm Chân Định doãn, phong Quận vương, theo Hán chế giáng phong Tể quốc công. Hưởng thọ 69 tuổi.

Tính cách
Thành là kẻ mạnh tợn nhất trong nhóm hàng tướng, hiệu lệnh rất nghiêm, bộ hạ không dám phạm. Khi lâm trận đi trước mọi người; sĩ tốt chưa ăn thì không ăn trước; đích thân thăm nom người có bệnh. Không chịu che mưa, cho dù ướt át như thế nào!

Có người tố cáo Thành làm phản, Hoàn Nhan Tông Bật xét ra là vu khống, giao cho ông xử trí, Thành đánh đòn rồi tha cho, không bắt bớ thêm nữa. Đem việc này làm trò vui, nhờ thế mà được lòng người.

Tham khảo
 Kim sử quyển 79, Lý Thành truyện
 Từ Mộng Sân (biên soạn) – Tam triều bắc minh hội biên

Chú thích

Tướng nhà Kim
Người Hà Bắc
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nhân vật quân sự nhà Tống
Nhân vật Đãng khấu chí


title: Marco Andreolli

text:
Marco Andreolli (sinh ngày 10 tháng 6 năm 1986 tại Ponte dell'Olio, Piacenza) là cầu thủ bóng đá người Ý, hiện đang chơi cho câu lạc bộ Sevilla F.C. mượn từ Inter Milan, anh chơi ở vị trí trung vệ.

Thống kê sự nghiệp
Tính đến ngày 23 tháng 1 năm 2015

Chú thích

Liên kết ngoài
Marco Andreolli  at www.inter.it
UEFA Champions League: Players: Marco Andreolli

Cầu thủ bóng đá Ý
Sinh năm 1986
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá A.S. Roma
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Ý

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha

Cầu thủ bóng đá Sevilla FC


title: Ishak Belfodil

text:
Ishak Belfodil (sinh ngày 12 tháng 1 năm 1992 tại Mostaganem) là cầu thủ bóng đá người Algérie, hiện đang thi đấu cho câu lạc bộ TSG 1899 Hoffenheim tại Bundesliga và đội tuyển bóng đá quốc gia Algérie. Ngoài quốc tịch Algérie, anh còn có thêm quốc tịch Pháp và đã thi đấu ở các cấp độ trẻ của Pháp.

Bàn thắng quốc tế

Chú thích

Liên kết ngoài
 Profile trên Parma FC

Sinh năm 1992
Cầu thủ bóng đá Algérie
Cầu thủ bóng đá nam Pháp
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
Cầu thủ bóng đá Olympique Lyonnais
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Bologna F.C. 1909
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bỉ
Cầu thủ bóng đá nam Pháp ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá Bundesliga


title: Hugo Campagnaro

text:
Hugo Campagnaro (27 tháng 6 năm 1980) là cầu thủ bóng đá người Argentina chơi ở vị trí hậu vệ.

Mùa hè năm 2007, anh đã ký hợp đồng với Sampdoria để chuẩn bị cho cúp Intertoto năm 2007. Tại thời điểm đó Campagnaro trị giá 1.550.000 Euro. Ngày 9 tháng 7 năm 2009, Anh ký hợp đồng 4 năm với Napoli có giá trị 7 triệu Euro.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ
Tính đến ngày 1 tháng 3 năm 2015

Quốc tế

Danh hiệu

Sampdoria
Coppa Italia Á quân 2009

Napoli
Coppa Italia Á quân 2012
Đội tuyển Argentina
World Cup Á quân World Cup 2014

Chú thích

Liên kết ngoài

 Soccerbase

Sinh năm 1980
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Argentina
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá U.C. Sampdoria
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Argentina
Cầu thủ bóng đá nam Argentina ở nước ngoài
Nhân vật thể thao từ Córdoba, Argentina
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý


title: Alfred Duncan

text:
Alfred Duncan (10 tháng 3 năm 1993) là cầu thủ bóng đá chơi ở vị trí tiền vệ người Ghana, thi đấu cho Sassuolo.

Thống kê

Câu lạc bộ

1Bao gồm Coppa Italia.
2Bao gồm UEFA Cup và UEFA Champions League.
3Bao gồm Siêu cúp bóng đá Ý và play-off Serie B.

Đội tuyển quốc gia

Danh hiệu
 Inter Primavera
 NextGen series (1): 2011–12
 League Champion (1): 2011–12

Chú thích

Cầu thủ bóng đá Ghana
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá U.C. Sampdoria
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý


title: Rubén Botta

text:
Rubén Alejandro Botta Montero (31 tháng 1 năm 1990) là cầu thủ bóng đá người Argentina, hiện đang thi đấu cho câu lạc bộ C.F. Pachuca ở vị trí tiền vệ tấn công. Ruben Botta có các biệt danh như Demon, Jewel, Zurda Mágica, Monster hay Gambetita.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Profile at Transfermarkt
BDFA profile
Argentine Primera statistics at Futbol XXI

Sinh năm 1990
Cầu thủ bóng đá Argentina
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
Tiền vệ bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá nam Argentina ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Mexico


title: Kuno Thassilo von Auer

text:
Kuno Thassilo von Auer (28 tháng 7 năm 1818 tại Königsberg, Đông Phổ – 24 tháng 12 năm 1895 cũng tại nơi mà ông sinh ra) là một sĩ quan quân đội Phổ, đã được phong đến quân hàm danh dự (Charakter) Thiếu tướng.

Ông là con trai của Thiếu tướng Kasimir von Auer (1788 – 1837) và người vợ của ông này là Friederike Leopoldine Ferdinande von Kleist.

Vào năm 1835, trên tư cách là lính pháo thủ, Auer gia nhập Trung đoàn Phóng lựu "Vua Friedrich Wilhelm I" (số 2 Đông Phổ) số 3. Sau đó, ông được đổi sang Tiểu đoàn Lehrinfantriebataillon vào năm 1843. Vào năm 1855, ông được thăng cấp Đại úy, đến năm 1856 ông được bổ nhiệm làm sĩ quan phụ tá (Adjutant) của Tổng tham mưu trưởng. Vào năm 1865, ông được lãnh một chức Tiểu đoàn trưởng (Bataillonskommandeur) trong Trung đoàn Bộ binh số 18. Năm 1866, ông được lên chức Đại tá và Trung đoàn trưởng (Regimentskommandeur) của Trung đoàn Phóng lựu số 2 "Thái tử". Trên cương vị này, ông đã tham chiến trong cuộc chiến tranh với Áo vào năm 1866. Đến năm 1868, ông được cử vào một chức Trưởng phòng trong Bộ Chiến tranh Phổ, nhưng không lâu sau ông cáo lui về điều hành lãnh địa Goldschmiede, mà ông được hưởng theo chế độ con trưởng thừa kế, ở hạt Samland. Sau khi tham chiến trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871), ông được nhận quân hàm danh dự (Charakter) Thiếu tướng.

Ông cũng tham gia chính trị với vai trò là thành viên Đảng Bảo thủ. Ngoài ra, ông cũng tham gia Hiệp hội Altertumsgesellschaft Prussia ở Đông Phổ, và là "Chủ tịch" (Obervorsteher) của Lâu đài Königshalle (Königsberg).

Gia đình
Vào ngày 7 tháng 11 năm 1849, ông thành hôn với Charlotte von Plocki (24 tháng 1 năm 1831 – 22 tháng 4 năm 1907). Trong số những người con của họ có:
 Friedrich Wilhelm von Auer (18 tháng 10 năm 1864 – 3 tháng 1 năm 1918), một tướng lĩnh, tử trận ở Vrigny tại Pháp trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Chú thích

Tướng Phổ
Tướng Đức
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Người Königsberg
Sinh năm 1818
Mất năm 1895


title: Han Ji-min

text:
Han Ji-min (sinh ngày 5 tháng 11 năm 1982) là nữ diễn viên nổi tiếng người Hàn Quốc. Sau hai vai nhỏ trong phim All In và Dae Jang Geum, Ji-min có vai diễn đột phá trong phim dài tập thể loại báo thù Resurrection năm 2005. Sau đó, cô tiếp tục đảm nhận vai chính trong hai bộ phim truyền hình lịch sử Capital Scandal và Yi San, phim truyền hình hiện đại Cain and Abel và Padam Padam; phim truyền hình lãng mạn Hoàng tử gác mái, Familiar wife và Dazzling.

Nhờ phim điện ảnh Miss Baek năm 2018, cô đoạt được giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất của Giải thưởng Điện ảnh Rồng Xanh và Giải thưởng Nghệ thuật Baeksang - hai trong ba giải thưởng danh giá nhất của điện ảnh Hàn Quốc (thường được gọi là "Grand Slam").

Cuộc sống
Han Ji-min sinh ngày 5 tháng 11 năm 1982, tại Heishokdong, quận Dongjak, thành phố Seoul, Hàn Quốc. Cô tốt nghiệp ngành phúc lợi xã hội trường Đại học Nữ sinh Seoul.

Hoạt động xã hội & quyên góp
Vốn tốt nghiệp ngành phúc lợi xã hội, Han Ji-min nổi tiếng vì tích cực tham gia hoạt động thiện nguyện và gây quỹ, thường là thông qua tổ chức cứu trợ Join Together Society. Năm 2009, cô viết và xuất bản cuốn sách We’re Already Friends: Han Ji-min's Philippines Donation Book (Chúng ta là bạn: Sách về đóng góp của Han Ji-min ở Phillipines), chứa những câu chuyện và tranh vẽ về thời gian cô đến giúp một trường làng ở vùng núi xa xôi tại Philippines. Sau đó cô quyên góp toàn bộ tiền kiếm được từ cuốn sách cho quỹ giáo dục trẻ em tại Triều Tiên và các quốc gia đang phát triển ở châu Á.

Năm 2012, cô được bổ nhiệm làm sứ giả thiện chí của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc.

Cô được gọi là "biểu tượng nhân ái của đất nước", và đã được trao nhiều giải thưởng nhằm ghi nhận đóng góp của cô cho xã hội.

Sự nghiệp

2003–2010: Khởi đầu & Đột phá
Han Ji-min bắt đầu sự nghiệp diễn xuất khi vẫn còn đang là học sinh trung học. Cô tham gia nhiều phim thương mại (CF) và video âm nhạc trước khi nhận được sự chú ý rộng rãi vào năm 2003 nhờ xuất hiện trong hai bộ phim truyền hình đình đám All In và Dae Jang Geum. Han Ji-min cho biết cô chưa từng mơ ước trở thành diễn viên chuyên nghiệp, nhưng đã thay đổi suy nghĩ này sau khi tham gia phim All In. Trong phim, cô đóng vai thuở nhỏ của diễn viên chính, do nữ diễn viên nổi tiếng Song Hye-kyo thủ vai.

Han Ji-min có vai diễn đột phá trong bộ phim dài tập được giới phê bình khen ngợi Resurrection năm 2005. Sau đó, cô tiếp tục thử thách bản thân bằng vai một tomboy đáng yêu nhưng đầy hoài bão, luôn mơ ước trở thành phi công, trong bộ phim điện ảnh đầu tay Blue Swallow.

Tai nạn xe hơi tại phim trường phim Wolf đã khiến Han Ji-min cùng bạn diễn Eric Mun bị thương nặng, khiến cho tiến trình làm phim liên tiếp bị dừng lại, và rồi ngừng hẳn dù chỉ mới phát sóng được ba tập. Sau khi Eric Mun hồi phục, hai diễn viên tái ngộ trong bộ phim Super Rookie Ranger (còn có tên là Invincible Parachute Agent hoặc Korea Secret Agency).

Han Ji-min tiếp tục đóng nhiều phim truyền hình, đặc biệt cô hóa thân thành một chiến sĩ kháng chiến gian khổ trong phim Capital Scandal và vai cung tần trong bộ phim truyền hình lịch sử Yi San. Vốn được khán giả yêu mến với hình ảnh ngọt ngào, thánh thiện,mỏng manh cùng những vai nhân vật lương thiện, Han Ji-min khiến khán giả kinh ngạc với màn lột xác thành người phụ nữ có sức quyến rũ chết người trong phim Detective K: Secret of the Virtuous Widow.

2011–2017: Đa dạng thể loại
Han Ji-min đóng vai một bác sĩ thú y theo lối sống yếm thế trong bộ phim Padam Padam, do biên kịch phim nổi tiếng Noh Hee-kyung viết kịch bản, phát sóng trên kênh truyền hình cáp mới ra mắt jTBC. Sau đó, cô đóng vai nữ chính trong phim Hoàng tử gác mái, kể về một vị vương tử thời Triều Tiên xuyên không tới thế kỷ 21 và gặp được một người phụ nữ giống hệt người vợ quá cố của mình. Độ nổi tiếng của phim giúp Han Ji-min đoạt được một số giải thưởng và nâng tầm tên tuổi quốc tế của cô lên, đặc biệt là tại Nhật Bản.

Tháng Mười năm 2013, Han Ji-min rời công ty quản lý S.M. Entertainment's SM C&C và gia nhập BH Entertainment của Lee Byung-hun.

Năm 2014, cô tham gia phim hài lãng mạn The Plan Man, kể về một anh chàng thủ thư sống ngăn nắp và mắc chứng sợ bẩn đem lòng yêu một cô nhạc sĩ phóng túng thích phiêu lưu. Tiếp đó, trong phim lịch sử The Fatal Encounter, cô vào vai Trinh Thuần Vương hậu, người đang tổ chức một cuộc chiến tranh quyền đoạt vị với cháu nội (trên danh nghĩa) - vua Chính Tổ. Han Ji-min tái ngộ với bạn diễn Hyun Bin (phim The Fatal Encounter) trong bộ phim Hyde, Jekyll, Me năm 2015, cô vào vai một nghệ sĩ xiếc đem lòng yêu ông chủ một công viên chủ đề mắc chứng đa nhân cách.

Năm 2016, Han Ji-min nhận vai trong phim hành động kịch tính The Age of Shadows, kể về những âm mưu và phản trắc trong một nhóm người đấu tranh kháng Nhật đòi độc lập trong thập niên 1920. Năm 2017, Han Ji-min tham gia bộ phim lãng mạn ngắn có tựa đề Two Rays of Light, cùng với bạn diễn là Park Hyung-sik.

2018–nay: Gặt hái thành công
Năm 2018, Han Ji-min tham gia đóng vai chính trong bộ phim Miss Baek, trong phim cô thủ vai nhân vật Baek, một người phụ nữ có tiền án, sống khép kín vì sự kỳ thị xã hội. Màn nhập vai của Han Ji-min đã giúp cô giành được giải Diễn viên chính xuất sắc nhất của Giải thưởng Điện ảnh Rồng Xanh danh giá và Giải thưởng Nghệ thuật Baeksang, cùng với nhiều giải thưởng tại các liên hoan phim lớn khác. Cũng trong năm này, cô quay trở lại màn ảnh nhỏ với bộ phim truyền hình kỳ ảo lãng mạn Người vợ thân quen (Familiar Wife) hóa thân vào vai một người vợ bình thường, tính hay cáu gắt.

Năm 2019, Han Ji-min đóng vai chính trong hai phim truyền hình: phim tâm lý tình cảm kỳ ảo Đôi mắt rực rỡ (Dazzling) và phim lãng mạn Một đêm xuân (One Spring Night).

Năm 2020, Han Ji-min xác nhận tham gia đóng bộ phim truyền hình Here, do Noh Hee-kyung viết kịch bản, phim xoay quanh các tình nguyện viên của tổ chức phi chính phủ. Do tác động của dịch Covid-19 nên công việc làm phim đã bị hoãn vô thời hạn.

Năm 2021, Han Ji-min xác nhận vào vai nữ giám đốc khách sạn trong phim Happy New Year. Phim khởi quay từ ngày 19 tháng 4, quy tụ dàn diễn viên đình đám của điện ảnh Hàn Quốc như Lee Dong Wook, Kang Ha Neul, YoonA, Lee Kwang Soo...

Cũng trong năm 2021, Han Ji-min xác nhận tham gia phim truyền hình Our Blues, do Noh Hee-Kyung viết kịch bản, phim dự kiến sẽ phát sóng vào năm 2022.  Phim lấy đề tài về cuộc sống, chia sẻ các câu chuyện của mọi người tại các giai đoạn trong cuộc đời.

Danh sách phim & chương trình

Phim truyền hình

Phim điện ảnh

Chương trình truyền hình

Dẫn chương trình

Sách

Giải thưởng và đề cử

Danh sách ảnh hưởng

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinh năm 1982
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên truyền hình Hàn Quốc
Nữ diễn viên điện ảnh Hàn Quốc
Người Seoul
Tín đồ Phật giáo Hàn Quốc
Cựu sinh viên Đại học nữ sinh Seoul


title: Circaetinae

text:
Circaetinae là một phân họ chim săn mồi từ trung bình đến lớn. Đây chủ yếu là các loài chim chuyên ăn rắn và các loài bò sát khác, vì vậy hầu hết được đặt tên là "đại bàng ăn rắn". Ngoại lệ duy nhất là Đại bàng Bateleur, một loài đi săn đa dạng hơn. Tất cả các loài trong phân họ đều phân bố ở phần ấm hơn của cựu thế giới.

Các loài này dùng mỏ để xé thịt từ con mồi, và cũng có đôi chân và móng vuốt mạnh mẽ. Chúng cũng có thị lực rất tốt để có thể phát hiện con mồi từ xa.

Phân loại
 Circaetus
 Dryotriorchis (đôi khi gộp trong Circaetus).
 Spilornis
 Terathopius - Đại bàng Bateleur
 Pithecophaga - Đại bàng Philippin

Chuyển đi
 Eutriorchis: Xếp trong Perninae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 J. Ferguson-Lees & D. A. Christie: Raptors of the World. Christopher Helm, London 2001, ISBN 0-7136-8026-1
 H. R. L. Lerner & D. P. Mindell: Phylogeny of eagles, Old World vultures and other Accipitridae based on nuclear and mitochondrial DNA. Molecular Phylogenetics and Evolution 37; 2005: S. 327–346 PDF


title: Costel Pantilimon

text:
Costel Fane Pantilimon (sinh ngày 1 tháng 2 năm 1987), là một cầu thủ bóng đá România. Hiện anh đang thi đấu tại Ngoại Hạng Anh trong màu áo của Nottingham Forest ở vị trí thủ môn.

Thống kê sự nghiệp câu lạc bộ

Chú thích

Liên kết ngoài
Costel Pantilimon club profile  at the Official Manchester City website
 Costel Pantilimon's career at RomanianSoccer.ro
 Profile UEFA.com

Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Manchester City F.C.
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Sunderland A.F.C.
Cầu thủ bóng đá România
Cầu thủ bóng đá Watford F.C.
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Síp


title: Oskar von Lindequist

text:
Oskar Fromhold Friedrich Olof von Lindequist (10 tháng 12 năm 1838 tại Jülich, hạt Düren, vùng Rhein thuộc Phổ – 16 tháng 4 năm 1915 tại Potsdam, Brandenburg) là một Thống chế của Vương quốc Phổ. Trong sự nghiệp quân sự năng động của mình, Lindequist đã tham gia ba cuộc chiến tranh thống nhất nước Đức.

Gia đình
Ông sinh ngày 10 tháng 12 năm 1835, trong một gia đình quý tộc cổ vùng Pommern (được phong hàm quý tộc của Đế chế tại Viên vào năm 1792), và là con trai của Thượng tá quân đội Phổ Karl von Lindequist (1795 – 1874) với người vợ thứ nhất của ông này là bà Lony von Mayer (1808 – 1846). Friedrich von Lindequist (1862 – 1945), Thống đốc Tây Nam Phi thuộc Đức là cháu trai của ông.

Thân mẫu của ông mất khi ông chỉ mới 8 tuổi. Vào ngày 20 tháng 9 năm 1867, tại điền trang Woitzel (ở Labes), Lindequist thành hôn với bà Anna von Podewils (Haus Woitzel) (21 tháng 2 năm 1847 tại Magdeburg – sau năm 1928).

Tiểu sử
Lindequist là một Đại tướng quyền lãnh Thống chế của Vương quốc Phổ đồng thời là Tướng phụ tá của Đức hoàng, à la suite của Trung đoàn Bộ binh Cận vệ số 1 và Trung đoàn Phóng lựu "Vương hậu Olga" (số 1 Württemberg") số 119. Ông giữ chức Trưởng Đại tá (Chef) của Trung đoàn Bộ binh số 87 (số 1 Nassau). Lindequist còn là linh mục quản hạt của Nhà thờ chính tòa Merseburg và từ năm 1911 cho đến khi từ trần vào ngày 16 tháng 4 năm 1915, ông là một thành viên Viện Quý tộc Phổ.

Vào ngày 2 tháng 5 năm 1857, khi ông 19 tuổi, Lindequist khởi đầu sự nghiệp quân sự của mình với quân hàm thiếu úy. Đến ngày 2 tháng 5 năm 1857, ông gia nhập Trung đoàn Phóng lựu Cận vệ số 1 "Hoàng đế Alexander" ở kinh thành Berlin. Ông đã tham chiến trong chiến dịch chống Đan Mạch vào năm 1864 và vào ngày 14 tháng 7 năm đó, ông được bổ nhiệm làm sĩ quan phụ tá của Trung đoàn Phóng lựu Cận vệ số 1 đồng thời lên quân hàm Trung úy. Sau đó, vào năm 1866 ông lại tham chiến trong cuộc chiến tranh với Áo. Vào ngày 1 tháng 5 năm 1867, ông gia nhập Quân đoàn Vệ binh (Gardekorps) ở Berlin, hoạt động trong bộ tham mưu của Vương công August của Württemberg, người Tổng chỉ huy Quân đoàn. Ngày 22 tháng 3 năm 1868, ông được thăng cấp Đại úy trong Bộ Tổng tham mưu. Tiếp theo đó, ông tham gia cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871), trong đó có trận đánh quyết định ở Sedan vào ngày 2 tháng 9 năm 1870 và cuộc vây hãm Paris. Vào ngày 18 tháng 4 năm 1872, ông là sĩ quan hầu cận (Flügeladjutant) trong cung đình của Hoàng đế Wilhelm I. Ngày 18 tháng 8 năm đó, ông được lên chức Thiếu tá. Sau đó, vào ngày 22 tháng 3 năm 1877, ông được phong quân hàm Thượng tá. Đến ngày 24 tháng 12 năm 1879, ông được ủy nhiệm làm Đại đội trưởng của Đại đội Túc vệ Hoàng cung (Schlossgarde) tại Berlin và Potsdam, rồi được lên quân hàm Đại tá vào ngày 16 tháng 9 năm 1881.

Vào ngày 23 tháng 1 năm 1882, ông được lãnh chức Trung đoàn trưởng của Trung đoàn Bộ binh Cận vệ số 1 ở Potsdam, và giữ chức vụ này cho đến năm 1883. Về sau, vào ngày 1 tháng 9 năm 1887, ông được phong chức Thiếu tướng và Lữ trưởng của Lữ đoàn Bộ binh Cận vệ số 1 ở Potsdam, và vào ngày 17 tháng 1 năm 1890, ông được nhậm chức Sư trưởng của Sư đoàn số 22 tại Frankfurt am Main. Ngày 24 tháng 3 năm đó, ông lên quân hàm Trung tướng. Cũng trong năm đó, ông được cử làm Tướng phụ tá của tân Hoàng đế Wilhelm II, đồng thời là Sư trưởng của Sư đoàn số 26 tại Stuttgart, Württemberg, vào ngày 27 tháng 10. Ông giữ chức vụ này cho đến ngày 22 tháng 3 năm 1895, khi ông được phong cấp Thượng tướng Bộ binh đồng thời là Tư lệnh của Quân đoàn XIII tại Stuttgart. Sau đó, vào ngày 21 tháng 3 năm 1899, ông được bổ nhiệm chức Tư lệnh của Quân đoàn XVIII ở Frankfurt am Main. Từ ngày 1 tháng 5 năm 1904 cho đến năm 1907, ông là Cục trưởng Cục thanh tra quân đội III ở Hannover, và trong thời gian này ông được phong quân hàm Thượng tướng vào ngày 13 tháng 9 năm 1906.

Sau khi xuất ngũ vào năm 1907, ông được phong cấp bậc Thống chế vào ngày 1 tháng 1 năm 1911. Cùng năm đó, ông trở thành thành viên của Viện Quý tộc Phổ. Ngoài ra, từ năm 1910 cho đến năm 1914, ông còn là Chủ tịch "Hiệp hội Chiến binh Đức" (Deutschen Kriegerbunds, hay còn gọi là Hiệp hội Kyffhäuser). Ông từ trần vào ngày 16 tháng 4 năm 1915 ở Potsdam.

Phong tặng
 1897: Đại Thập tự của Huân chương Vương miện Württemberg
 Huân chương Đại bàng Đen

Chú thích

Tham khảo
Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Adeligen Häuser, Alter Adel und Briefadel 1928, Seite 361, Verlag Justus Perthes, Gotha 1928
Acta Borussica Band 9 (1900-1909)  (PDF-Datei; 2,74 MB)
Acta Borussica Band 10 (1909-1918)  (PDF-Datei; 2,74 MB)
 Horst Gründer: Lindequist, Oskar von. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 14, Duncker & Humblot, Berlin 1985, ISBN 3-428-00195-8, S. 601 (Digitalisat). (Nebeneintrag)

Thống chế Phổ
Thống chế Đế quốc Đức
Chính khách Đức
Nhân vật trong Chiến tranh Schleswig lần thứ hai
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Người nhận Huân chương Đại bàng Đen
Người nhận Đại Thập tự của Huân chương Đại bàng Đỏ
Người nhận Huân chương Zähringer
Người nhận Huân chương Vương miện Wendischen
Người nhận Huân chương Vương miện Württemberg (Đại Thập tự)
Người nhận Huân chương Dannebrog
Người nhận Huân chương Leopold của Áo-Hung (Đại Thập tự)
Người nhận Huân chương Franz Joseph
Người Jülich
Sinh năm 1838
Mất năm 1915


title: Văn hóa Thạch Gia Hà

text:
Văn hóa Thạch Gia Hà () (2500-2000 TCN) là một nền văn hóa vào cuối thời đại đồ đá mới, tập trung quanh lưu vực trung du Trường Giang thuộc tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Đây là nền văn hóa kế thừa của văn hóa Khuất Gia Lĩnh, nằm tại cùng một khu vực và thừa hưởng các đồ tạo tác độc đáo là những dọi se chỉ được tô vẽ. Các bức tượng nhỏ bằng gốm và ngọc thạch khác biệt được làm bằng các kỹ thuật tiên tiến và khá phổ biến. Các dấu tích quặng và các hiện vật đồng đỏ được phát hiện tại một di chỉ thuộc văn hóa Thạch Gia Hà.

Di chỉ đặc trưng Thạch Gia Hà nằm tại Thiên Môn, Hồ Bắc. Địa tầng dưới của di chỉ thuộc về văn hóa Khuất Gia Lĩnh. Di chỉ Thạch Gia Hà có diện tích khoảng 1.200.000 m². Khu định cư có một hào và tường đất bao quanh, nó có thể là một trung tâm khu vực. Thạch Gia Hà là một trong các khu định cư lớn nhất được khai quật cho đến gần đây, nó có hình dạng gần như hình vuông và mỗi phía rộng 1 km. Đây là một giai đoạn mà các làng mạc hay đô thị được mở rộng đối xứng theo hình bầu dục, vuông, chữ nhật hoặc hình thang.

Chú thích

Tham khảo
 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Hồ Bắc


title: Văn hóa Bảo Đôn

text:
Văn hóa Bảo Đôn () (2500 TCN-1750 TCN) là một nền văn hóa thời tiền sử tập trung tại đồng bằng Thành Đô thuộc Tứ Xuyên ngày nay. Các cuộc khai quật gần đây đã phát hiện được 6 khu định cư của nền văn hóa này: di chỉ đặc trưng Bảo Đôn nằm tại huyện Tân Tân, di chỉ Mang Thành ở Đô Giang Yển, di chỉ Ngư Phù ở Ôn Giang, di chỉ Tử Trúc ở Sùng Châu, di chỉ Song Hà ở Sùng Châu, di chỉ Cổ Thành ở Bì huyện. Di chỉ đặc trưng Bảo Đôn là lớn nhất, có diện tích khoảng 600.000 m². Toàn bộ các khu định cư nằm bên sông Dân. Tường bao của các khu định cư được bao bọc bằng đá cuội, một đặc điểm đơn nhất của văn hóa Bảo Đôn. Các đồ gốm thuộc văn hóa Bảo Đôn có một số điểm tương đồng với các đồ gốm tại di chỉ Tam Tinh Đôi.

Chú thích

Thư mục
 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Tứ Xuyên


title: Di chỉ Bán Pha

text:
Di chỉ Bán Pha (半坡遗址) là một di chỉ khảo cổ được phát hiện vào năm 1953, nằm ở lưu vực Hoàng Hà, Trung Quốc, ngay phía đông của thành phố Tây An hiện nay. Di chỉ có tàn tích của khu định cư được tổ chức tốt thuộc thời đại đồ đá mới, có niên đại từ 5600-6700 năm trước theo phương pháp định tuổi bằng cacbon C14.

Khu vực có diện tích 5-6 ha, có một con mương bao quanh, có thể là một hào phòng thủ, rộng năm hoặc sáu mét. Các ngôi nhà có hình tròn, được xây bằng bùn và gỗ cùng mái nhà nhô ra. Chúng nằm trên một nền thấp, có vẻ là một khu vực mộ táng cộng đồng.

Bản Pha là một di chỉ đặc trưng có liên hệ với văn hóa Ngưỡng Thiều. Các di chỉ khảo cổ có đặc điểm tương đồng với Bản Pha được xem là một bộ phận của "giai đoạn Bản Pha" (thiên niên kỷ 7 TCN) của văn hóa Ngưỡng Thiều. Bản Pha được khai quật từ năm 1954 đến năm 1957 trên một diện tích khoảng 50.000 m².

Khu định cư có mương bao quanh, với những ngôi mộ và lò gốm được đặt bên ngoài vòng mương. Nhiều ngôi nhà bán ngầm với sàn thường sâu 1 mét dưới mặt đất. Các ngôi nhà được chống đỡ bằng các cọc gỗ và mái dốc.

Theo mô hình khảo cổ học Marxist phổ biến tại Trung Quốc trong thời gian khai quật di chỉ, Bản Pha được xem là một xã hội mẫu hệ; tuy nhiên các nghiên cứu mới mâu thuẫn với tuyên bố này, và mô hình Marxist dần dần được loại bỏ khỏi hoạt động nghiên cứu khảo cổ Trung Quốc hiện nay. Hiện nay, không thể nói nhiều về cấu trúc tôn giáo hoặc chính trị từ các tàn tích khảo cổ của di chỉ.

Bảo tàng Bản Pha Tây An được xây dựng vào năm 1957 để bảo tồn bộ sưu tập khảo cổ học từ di chỉ.

Tham khảo

Thư mục
 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Chang, Kwang-chih. The Archaeology of Ancient China, ISBN 0-300-03784-8
 Liu, Li. The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States, ISBN 0-521-81184-8

Xem thêm
 Danh sách các hóa thạch tiến hóa của con người
 Tiến trình tiến hóa loài người

Địa điểm khảo cổ
Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Thiểm Tây
Tây An
Địa điểm khảo cổ ở Trung Quốc


title: Văn hóa Long Sơn

text:
Văn hóa Long Sơn () là một nền văn hóa vào cuối thời đại đồ đá mới tại Trung Quốc, tập trung tại trung du và hạ du Hoàng Hà, có niên đại từ khoảng 3000 TCN đến 2000 TCN. Văn hóa Long Sơn được đặt theo tên của trấn Long Sơn thuộc Tế Nam, Sơn Đông, là nơi di chỉ đầu tiên được phát hiện (1928) và khai quật (1930 và 1931) của nền văn hóa này, di chỉ Thành Tử Nhai.

Giai đoạn đầu của văn hóa Long Sơn là từ 3.000-2.600 TCN, trong khi giai đoạn sau là từ 2.600-2.000 TCN.

Văn hóa Long Sơn đánh dấu một quá trình chuyển đổi sang việc thành lập đô thị, với việc xuất hiện các bức tường đất và hào; di chỉ Đào Tự là điểm định cư lớn nhất có tường bao thuộc văn hóa Long Sơn, có diện tích 2,8 km2. Tại Đào Tự, các nhà khảo cổ học đã khai quật được một cung điện, một đài quan sát thiên văn, chỗ ở của giới thượng lưu và thường dân, cùng một nghĩa trang quý tộc có niên đại từ 4.300 đến 3.900 năm trước. Những hiện vật tuyệt vời đã được tìm thấy, trong đó có một đĩa gốm trang trí một con rồng xanh, trống gốm, trống da cá sấu, rìu ngọc bích và đá, đồ nghi lễ bằng gỗ và khánh đá. Một số nhà khảo cổ cho rằng di tích này có liên quan đến giai đoạn Ngũ Đế trong truyền thuyết Trung Hoa. Ông Hà Nô, một học giả thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc cho biết: "Theo một số tư liệu lịch sử Đào Tự chính là Bình Dương, kinh đô của triều vua Nghiêu… Thời đại vua Nghiêu và hậu duệ là vua Thuấn và vua Vũ không phải huyền thoại. Họ thật sự tồn tại trong lịch sử".

Ngày 1/11/2005, các nhà khảo cổ Trung Quốc ở tại Đào Tự đã thông báo về việc tìm thấy di tích đài thiên văn cổ nhất thế giới, có niên đại cách đây gần 4.100 năm. Những dấu vết còn lại bao gồm một vòng hình bán nguyệt có đường kính 40 m trong khuôn viên chính và 60 m ở vòng ngoài, cho thấy đài có 3 vòng tròn và được đắp bằng đất. Căn cứ vào vết tích có thể suy ra rằng có 13 cột đá, mỗi cột cao ít nhất 4 mét đứng trong vòng tròn thứ nhất, tạo thành 12 khoảng hở. Người xưa đã quan sát hướng mặt trời mọc thông qua những khoảng hở này để tính toán lịch, phân chia các mùa trong năm. Mô phỏng cho thấy chỉ đài thiên văn này chỉ sai lệch 1 - 2 ngày so với lịch âm ngày nay của Trung Quốc. Nhà nghiên cứu Hà Nô thuộc Viện Khảo cổ Trung Quốc cho biết đài thiên văn này được xây "không chỉ dùng để quan sát các hiện tượng thiên văn mà còn để phục vụ cho các lễ tế".

Một di chỉ khác là Di chỉ ở Thạch Mão (石 峁, thuộc Thần Mộc, tỉnh Thiểm Tây). Nó có niên đại khoảng 2.000 TCN, gần cuối thời kỳ Long Sơn và là địa điểm có tường thành bao quanh lớn nhất được biết đến vào thời kỳ đó ở Trung Quốc, với diện tích 400 ha. Thành phố được bao quanh bởi những bức tường đá bên trong và bên ngoài, trái ngược với những bức tường đất nện đặc trưng của các đô thị khác cùng thời ở Đồng bằng Trung tâm và Sơn Đông. Các bức tường dày trung bình 2,5 mét, với chu vi tương ứng là 4.200 m và 5.700 m, có cổng và tháp canh. Địa điểm đầu tiên, "cung điện trung tâm", là một kim tự tháp bậc thang lớn dựa trên một ngọn đồi hoàng thổ đã được làm lại để tạo thành 11 bệ, với chiều cao 70 mét. Mỗi bệ trong số này được gia cố bằng các bốt đá. Trên đỉnh của kim tự tháp đã xây dựng các cung điện bằng đất nện. Nội thành có một khu nền bằng đá, được hiểu là một khu phức hợp cung điện và các khu dân cư, nghĩa trang và xưởng thủ công đông đúc. Đặc điểm khác thường bao gồm ngọc bích được gắn trên các bức tường thành phố, có thể mang ý nghĩa tâm linh, các tác phẩm điêu khắc phù điêu rắn và quái vật, và các bức tranh vẽ hoa văn hình học trên các bức tường bên trong. Khoảng 80 chiếc sọ người được tìm thấy dưới cổng thành phố, chủ yếu của các cô gái trẻ, gợi ý rằng đây là kết quả của nghi lễ hiến tế.

Việc canh tác lúa gạo lúc này rõ ràng đã được tiến hành. Các cư dân sản xuất tơ lụa quy mô nhỏ bằng cách nuôi và thuần hóa tằm tơ, xuất hiện hoạt động trồng dâu nuôi tằm sơ khởi. Các ngành nghề thủ công phát triển như chế tác đồ đồng, lúa mì, lúa mạch, cừu, dê và gia súc dường như đã xuất hiện ở đây sớm hơn những nơi khác ở Trung Quốc, cho thấy rằng cư dân của nó đã giao tiếp với các dân tộc ở Thảo nguyên Á-Âu qua mạng lưới thương mại rộng lớn. Ngoài ra, các vật liệu có thể từ miền Nam Trung Quốc, chẳng hạn như trống da cá sấu, đã được tìm thấy, cho thấy sự giao thương với miền nam Trung Quốc.

Điểm đặc biệt của văn hóa Long Sơn là kỹ thuật làm gốm ở trình độ cao, bao gồm việc sử dụng các bàn xoay gốm, phát hiện ra chữ viết vào thời kỳ này được gọi là Cốt khắc văn (骨刻文). Văn hóa Long Sơn được biết đến với các đồ gốm đen được đánh bóng ở mức độ cao. Loại đồ gốm này có thành mỏng và màu đen được đánh bóng cũng được phát hiện tại lưu vực Trường Giang thuộc vùng ven biển đông nam Trung Quốc hiện nay. Đó là một dấu hiện rõ ràng rằng các phân nhóm nông nghiệp thời đại đồ đá mới của văn hóa Long Sơn đã vượt ra ngoài ranh giới của Trung Hoa cổ đại.

Các hóa thạch được phát hiện ở các di chỉ khảo cổ học cho thấy các cư dân đã sử dụng một phương thức bói toán dựa trên phân tích các vết rạn được tạo ra khi xương gia súc được đốt nóng.

Một loạt các khu vực địa lý tại Trung Quốc có liên hệ đến các tiểu giai đoạn của nền văn minh Long Sơn, đặc biệt là giai đoạn cuối. Giả dụ khu vực trung du Kính Hà và Vị Hà có các di chỉ khu định cư được gọi là văn hóa Long Sơn Thiểm Tây.

Cư dân thời đại đồ đá mới tại Trung Quốc đạt tới đỉnh cao trong văn hóa Long Sơn. Đến giai đoạn kết thúc văn hóa Long Sơn, nhân khẩu giảm mạnh, điều này ứng với sự biến mất của các đồ gốm đen chất lượng cao được phát hiện trong các mộ táng. Giả thuyết phổ biến liên quan đến việc nền văn hóa này tàn lụi là do khí hậu khô và lạnh hơn trên Cao nguyên Hoàng Thổ từ năm 2000 đến năm 1700 trước Công nguyên. Sự thay đổi môi trường này có khả năng khiến phần lớn dân số phải rời bỏ các đô thị, di cư đến vùng Đồng bằng Trung tâm Trung Quốc.

Chú thích

Thư mục
Fairbank, John King and Merle Goldman (1992). China: A New History; Second Enlarged Edition (2006). Cambridge: MA; London: The Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 0-674-01828-1
 Liu, Li. The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States, ISBN 0-521-81184-8

Khảo cổ Trung Quốc


title: Văn hóa Khuất Gia Lĩnh

text:
Văn hóa Khuất Gia Lĩnh (屈家嶺文化) là một nền văn hóa thuộc thời đại đồ đá mới có niên đại 3000-2600 TCN, phân bố tại bình nguyên Giang Hán ở trung du Trường Giang, được đặt tên theo di chỉ Khuất Gia Lĩnh tại huyện Kinh Sơn của tỉnh Hồ Bắc. Nền văn hóa này có phạm vi ảnh hưởng rộng, đông đến Hoàng Cương và Ngạc Thành thuộc đông bộ Hồ Bắc, tây đến khu vực Tam Hiệp, bắc đến Nam Dương thuộc Hà Nam, nam đến bờ hồ Động Đình, tây bắc kéo dài đến lưu vực Đan Giang ở nam bộ Thiểm Tây.

Di chỉ Khuất Gia Lĩnh được khai quật từ năm 1955 đến 1957, sau đó các học giả lại khai quật được thêm nhiều di chỉ thuộc văn hóa Khuất Gia Lĩnh tại các nơi thuộc Hồ Bắc, trong đó có nhiều di chỉ như di chỉ Quan Miếu Sơn ở Chi Giang phát hiện thấy mối quan hệ với các nền văn hóa tiền kỳ và hậu kỳ, nhận định rằng văn hóa Khuất Gia Lĩnh kế thừa văn hóa Đại Khê ban đầu ở trung du Trường Giang, còn kế thừa nó là văn hóa Thanh Long Tuyền (hay văn hóa Long Sơn Hồ Bắc).

Trong các di chỉ thuộc văn hóa Khuất Gia Lĩnh đã phát hiện thấy dấu tích của lúa gạo, các động vật như gà, dê, chó, lợn, khai quật được một lượng lớn đồ gốm dùng trong xe sợi, chứng minh việc sản xuất tơ lụa rất phát triển. Trên phương diện kiến trúc, việc nung khối đất để tạo thành vật liệu xây dựng đã rất thành thục. Ngoài ra, còn phát hiện một lượng lớn kiến trúc mộ táng với nhiều đồ gốm tùy táng. Đồ gốm thuộc văn hóa Khuất Gia Lĩnh kế thừa đồ chân vòng của văn hóa Đại Khê song cũng có đồ ba chân nhiều cải biến.

Nhiều hiện vật của nền văn hóa Khuất Gia Lĩnh nay được đặt trong Bảo tàng tỉnh Hồ Bắc.

Tham khảo

 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Hồ Bắc


title: Công viên lịch sử Phra Nakhon Khiri

text:
Phra Nakhon Khiri (tiếng Thái Lan: อุทยานประวัติศาสตร์พระนครคีรี) là một công viên lịch sử thuộc tỉnh Phetchaburi, Thái Lan, nằm trên một ngọn đồi nhìn ra thành phố. Tên Phra Nakhon Khiri có nghĩa là thành phố thánh thần, nhưng người dân địa phương quen gọi nó là Khao Wang, có nghĩa là ngọn đồi cung điện.

Miêu tả
Công viên bao gồm ba nhóm xây dựng, nằm trên ba đỉnh của ngọn đồi cao 92m. Trên đỉnh phía tây là cung điện thực tế với cấu trúc liền kề. Đỉnh cao trung bình hoặc trung tâm là một Bảo tháp lớn có tên là Phra That Chom Phet. Đỉnh Đông là Wat Phra Kaeo, ngôi đền hoàng gia, được xây dựng trong thời gian tương tự như Chùa Phật Ngọc tại Bangkok. Toàn bộ phức hợp này được xây dựng như một cung điện mùa hè của vua Mongkut, với xây dựng hoàn thành vào năm 1860.
Điều thú vị ở chỗ nó công viên lịch sử này pha trộn nhiều phong cách kiến trúc nước ngoài như châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc, thêm vào đó là phong cách Thái truyền thống.

Rama IV từng lưu tại đây và lập đài quan sát thiên văn bên cạnh Cung điện Hoàng gia. Đài quan sát này giúp du khách có một cái nhìn tốt bảo tháp trắng Chomphet gần đó và thị trấn Phetchaburi, và toàn bộ khu vực xung quanh. Có nhiều căn lều bán ăn nhẹ nhỏ ở gần Cung điện Hoàng gia nhằm cung cấp thực phẩm thực và đồ uống cho du khách, và một số cửa hàng quà tặng tại chân đồi ở phía trước của khu vực cáp treo và khu vực dừng xe của du khách trước khi lên đồi.

Công viên lịch sử này được đăng ký như một công viên lịch sử vào ngày 27 tháng 8 năm 1979, với hai trong số những tòa nhà cung điện ở đây hiện nay là chi nhánh của Bảo tàng Quốc gia Thái Lan.

Xung quanh công viên phong cảnh rất đẹp, với những ngọn núi đá và hàng cây gỗ tếch lá lớn dọc theo đường lên công viên mà nhà vua cho trồng. Gần đó là Tham Khao Luang - nơi mà du khách có thể tham quan về động vật hoang dã, với rất nhiều khỉ hoang dã.

Địa điểm tham quan này đã được in trên bộ tem công viên Phra Nakhon Khiri do bưu chính Thái Lan phát hành năm 1989.

Các công trình chính tại công viên
Sala Thasana Nakhathareuk
Fortification
 Coach-house
 Stables
 Ratcha Wallaphakan
 Sala Luk Khun
Public resting place
Sala Dan Na
 Sala Yen Chai
Phiman-Phetmahet Halls
Phra Thinang Santhakarn Sathan Theatre
Sala Dan Klang
Wachara Phiban Fortress
Tim Dap Ongkarak
Rong Sukathan
Phra Thinang Pramot Mahaisawan
Royal kitchen
Storeroom
Phra Thinang Ratchathamma Sapha
Sala Dan Lang
Phra That Chom Phet
Chatuwet Paritaphat Pavilion
Chedi Phra Sutthasela
Belfry
Phra Prang Daeng
Pavilions

Chú ý
Do khỉ được thả hoang dã nên dễ dẫn đến tình trạng khỉ cướp giật ví, bóp và máy chụp hình của du khách. Hãy cẩn thận khi tiếp cận bầy khỉ ở đây và khuyến cáo không đưa thức ăn cho khỉ cũng như sử dụng máy chụp hình gần bầy khỉ của công viên.

Chú thích

Tham khảo
Phra Nakhon Khiri - DK Eyewitness Travel Guide. Thailand.
 Vị trí công viên trên bản đồ
Tổng cục du lịch Thái Lan

Liên kết ngoài
Công viên trên trang Bảo tàng quốc gia Thái Lan

Thái Lan


title: Văn hóa Mã Gia Diêu

text:
Văn hóa Mã Gia Diêu () là một nền văn hóa thời đại đồ đá mới, ước tính tồn tại từ 3300-2100 TCN tại khu vực Cam Túc và đông bộ Thanh Hải. Đây là nền văn hóa thải đào (gốm màu) sáng tạo huy hoàng, đạt tới đỉnh cao của việc làm gốm màu ở thế giới viễn cổ, đồng thời người ta cũng khai quật được các vật phẩm đồng thanh cổ xưa nhất của Trung Quốc. Văn hóa Mã Gia Banh là một loại hình văn hóa Ngưỡng Thiều phát triển về phía tây.

Nhà khảo cổ học người Thụy Điển Johan Gunnar Andersson từ năm 1921 đến 1923 đã tiến hành khai quật tại Mã Gia Diêu thuộc huyện Lâm Thao, Cam Túc. Năm 1975, tại di chỉ Đông Hương Lâm thuộc văn hóa Mã Gia Diêu, người ta đã khai quật được một con dao bằng đồng thanh (niên đại khoảng 2.900 - 2.740 TCN). Đây là dụng cụ bằng đồng thanh cổ xưa nhất được phát hiện tại Trung Quốc, chứng minh cho việc Trung Quốc khi đó đã tiến vào thời đại đồ đồng. Xỉ đồng cũng đã được khai quật thấy tại địa điểm này, chứng tỏ khả năng tạo ra đồ đồng.

Đánh giá từ những phát hiện khảo cổ học hiện nay, cư dân lúc bấy giờ đã trồng kê, chủ yếu là canh tác khô thô sơ và sử dụng một số lượng lớn nông cụ bằng đá, xương, gốm và gỗ. Họ cũng nuôi lợn, chó, cừu và các vật nuôi khác trong cuộc sống hàng ngày. Ở một số nghĩa trang gia tộc, cả lợn, chó hoặc cừu được chôn trong các ngôi mộ. Hiện tượng này là bằng chứng cho thấy ngành chăn nuôi tương đối phát triển, trình độ phát triển kinh tế và phong tục tang lễ có phần giống với Văn hóa Đại Vấn Khẩu ở hạ lưu sông Hoàng Hà. Thời điểm đó chỉ có một số loại gia cầm được nuôi, số lượng còn ít.

Đồ gốm Mã Gia Diêu chủ yếu là gốm vẽ, có thể gọi là đỉnh cao của nền văn hóa thời kỳ đồ đá mới về số lượng và độ tinh xảo. Gốm Mã Gia Diêu cổ điển bao gồm các loại bình và bát làm bằng đất sét mịn, nền màu vàng hoặc đỏ. Nó được trang trí bằng màu đen sáng. Đồ họa trang trí của nó được đặc trưng bởi các đường xoáy cong với các chấm chấm ở trung tâm, ngoài ra còn có các đường lượn sóng hoặc các đường chéo phẳng, đặc biệt phổ biến trên bình hoặc lọ. Các đồ trang trí khác cũng bao gồm các thiết kế như đường kẻ dày "ngoằn ngoèo", ếch, chim và các hình nhân đang nhảy múa.

Mặc dù nền kinh tế nông nghiệp phát triển hơn nhưng hoạt động hái lượm và săn bắn vẫn là những khía cạnh quan trọng của đời sống kinh tế. Đầu đá, đầu xương, quả cầu đá... hầu hết được tìm thấy trong các di chỉ. Nai, lợn rừng... được tìm thấy với nhiều bộ xương của động vật hoang dã.

Trong sản xuất xã hội đã có sự phân công nghề nghiệp khá rõ ràng, nghề thủ công sơ khai chủ yếu là làm đồ gốm, đồ đá, đồ gỗ, dệt may.

Hơn 2.000 ngôi mộ của nền văn hóa này đã được khai quật. Nghĩa trang thường nằm liền kề với nơi ở. Các nghĩa trang công cộng là phổ biến. Việc bố trí các ngôi mộ không đều đặn, và hầu hết chúng nằm ở phía đông hoặc đông nam. Mẫu mộ hầm đất được nhiều người ưa chuộng, ngoài ra có các loại mộ hình chữ nhật, vuông, tròn. Phong cách mai táng thay đổi tùy theo thời kỳ và vùng miền, nói chung là táng thẳng đứng. Trong các lăng mộ thường có đồ tùy táng, chủ yếu là công cụ sản xuất, đồ dùng sinh hoạt và đồ trang trí, một ít ngũ cốc và lợn, chó, cừu và các vật nuôi khác. Ở một số nghĩa trang, đồ tùy táng thể hiện công cụ của nam giới như rìu đá, chõng đá, đục đá, hoặc guồng quay sợi và đồ gốm với nữ giới, phản ánh sự phân công lao động giữa nam và nữ. Số lượng và chất lượng đồ tùy táng có sự khác biệt, càng về sau sự chênh lệch càng lớn, một số mộ có đồ tùy táng lên tới hơn 90 chiếc, còn một số thì không có gì. Sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo này đánh dấu sự tan rã dần dần của xã hội nguyên thủy và buổi bình minh của nền Văn minh Trung Quốc.

Tham khảo

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Cam Túc


title: Văn hóa Lương Chử

text:
Văn hóa Lương Chử () (3300 — 2300 TCN) là nền văn hóa ngọc thạch cuối cùng của thời đại đồ đá mới tại châu thổ Trường Giang. Phạm vi của nền văn hóa này trải rộng từ khu vực Thái Hồ đến Nam Kinh và Trường Giang ở phía bắc, Thượng Hải và biển ở phía đông, và Hàng Châu ở phía nam. Nền văn hóa này có sự phân tầng ở mức độ cao, các đồ tạo tác từ ngọc thạch, tơ lụa, ngà voi, đồ gỗ sơn chỉ phát hiện được trong các ngôi mộ của tầng lớp trên, còn những cá nhân nghèo khó hơn thường được chôn cất cùng với đồ gốm. Di chỉ đặc trưng Lương Chử được phát hiện tại khu Dư Hàng của Chiết Giang, và ban đầu được Thi Hân Canh khai quật vào năm 1936.

Di tích khảo cổ Lương Chử minh họa sự chuyển đổi từ các xã hội thời kỳ đồ đá mới quy mô sang một đơn vị chính trị tích hợp lớn với hệ thống phân chia giai cấp, nghi lễ và nghề thủ công. Nó bao gồm các ví dụ nổi bật về đô thị hóa sớm được thể hiện trong các di tích bằng đất, quy hoạch thành phố và cảnh quan, hệ thống phân cấp xã hội thể hiện ở sự khác biệt về chôn cất trong các nghĩa trang, trong tài sản, các chiến lược văn hóa xã hội để tổ chức không gian và thực hiện quyền lực. Nó đại diện cho thành tựu to lớn của nền văn minh trồng lúa thời tiền sử của Bách Việt hơn 5.000 năm trước và là một ví dụ nổi bật của nền văn minh đô thị sớm.

Nền văn hóa này sở hữu hoạt động nông nghiệp tiên tiến, bao gồm thủy lợi, ruộng lúa và nuôi thủy sản. Nhà của cư dân thường được xây dựng với các cột sàn trên sông hoặc tại bờ biển. Hệ thống trữ nước ngoại vi với các chức năng phức tạp và nghĩa trang được phân cấp xã hội (bao gồm cả bàn thờ) và các vật thể được khai quật đại diện bởi một loạt các đồ tạo tác bằng ngọc tượng trưng cho tín ngưỡng, đại diện cho những đóng góp đáng chú ý của lưu vực sông Dương Tử cho nguồn gốc của nền văn minh Bách Việt.

Ngày 29 Tháng 11 năm 2007 tại Hàng Châu, các nhà khảo cổ thông báo rằng di chỉ thành phố cổ diện tích hơn 2,9 km2, niên đại hơn 5.000 năm đã được tìm thấy trong vùng lõi của di tích Lương Chử. Giáo sư Đại học Bắc Kinh Nghiêm Văn Minh và các nhà khảo cổ khác chỉ ra rằng đây là các di chỉ thành phố giai đoạn văn hóa Lương Chử, lần đầu tiên được phát hiện ở khu vực sông Dương Tử, có thể được gọi là "thành phố phương Đông đầu tiên". Thành phố cổ có bức thành theo hướng đông tây dài 1.500-1.700 m, chiều Bắc-Nam khoảng 1.800 - 1.900 mét, hình chữ nhật hơi tròn. Một số phần của bức thành còn lại cao 4 mét, dày 40 mét bề mặt, đáy 60 mét, làm bằng đất hoàng thổ nguyên chất đưa từ nơi khác tới, được đầm nén kỹ. Dấu vết kho lương thực chứa được khoảng 15 tấn gạo. Từ vị trí, sự bố trí và đặc điểm cấu trúc của thành cổ được phát hiện, các chuyên gia tin rằng có những cung điện dành cho giới quý tộc.

Năm 2017, các nhà khảo cổ học lại phát hiện một hệ thống thủy lợi có niên đại tới 5.100 năm, quy mô khổng lồ và cổ xưa nhất trên thế giới tính đến thời điểm hiện nay. Công trình dẫn nước quy mô 5.100 tuổi thậm chí còn lâu đời hơn cả phát hiện hệ thống thủy lợi 4.900 năm trước đây của Văn minh Lưỡng Hà. Đây là công trình thủy lợi khổng lồ, có diện tích hơn 300.000 m2, được xây đắp nhân tạo của hoàng thổ dày tới 10,2 mét. Những cư dân cổ đại được cho là đã di dời khoảng 3,3 triệu mét khối đất để xây nên công trình này. Đây là một hệ thống thủy lợi rất phức tạp, gồm nhiều đập nước cao, đập nước thấp, mương, rạch, hào lớn và đê điều để ngăn ngừa lũ lụt, dự trữ nước để tưới tiêu mùa màng trong những đợt hạn hán. Kỹ thuật và quy mô rộng lớn của nó vào loại hiếm trên thế giới.

Công cụ bằng đá khai quật ở Lương Chử có đá hình lưỡi liềm, đầu mũi tên, dáo, rìu đục lỗ, dao đục lỗ, đặc biệt là cày đá và dụng cụ nhổ cỏ được sử dụng, cho thấy nông nghiệp bước vào giai đoạn dùng cày. Đồ gốm đánh bóng màu đen là đặc điểm của gốm Lương Chử. Trên gốm và ngọc bích xuất hiện một số lượng lớn các ký tự đơn hoặc nhóm mang chức năng văn bản, cho thấy giai đoạn bắt đầu hình thành của chữ tượng hình.

Ngọc thạch của văn hóa Lương Chử tiêu biểu là những vật mang tính lễ nghi có kích thước lớn và được làm một cách tinh xảo, thường được chạm khắc theo mô dạng thao thiết. Các đồ tạo tác đặc trưng nhất của văn hóa Lương Chử là tông, tông lớn nhất được khai quật nặng 3,5 kg. Bích và việt cũng được phát hiện. Người ta cũng phát hiện thấy đồ trang sức làm bằng ngọc thạch dùng để đeo, được trang trí bằng cách chạm khắc các biểu tượng chim, rùa và cá nhỏ. Nhiều đồ tạo tác làm từ ngọc thạch thuộc văn hóa Lương Chử có bề ngoài trắng sữa giống như màu xương do có nguồn gốc đá tremolite và ảnh hưởng từ chất lỏng từ tại điểm mai táng, song cũng thường phát hiện thấy đồ ngọc thạch làm từ actinolit và serpentin.

Người ta khai quật được một bệ thờ thời đại đồ đá mới thuộc văn hóa Lương Chử khi khai quật tại Dao Sơn ở Chiết Giang, chứng minh rằng công trình tôn giáo được xây dựng công phu và các cột đá và tường đá được đặt cẩn thận: điều này cho thấy tôn giáo đã có tầm quan trọng đáng kể. Bệ thờ có ba mức, cao nhất là một bục kháng thổ, có thêm ba bục nữa được lát bằng đá cuội. Vẫn còn lại một bức tường bằng đá. Ở sát bệ thờ có 12 ngôi mộ xếp thành 2 hàng.

Chính quyền tỉnh Chiết Giang đã công bố phát hiện mới về một di chỉ tường thành cổ vào ngày 29 tháng 11 năm 2007. Toàn bộ các di vật trước đó được xác định là một bộ phận của quá trình xây dựng thành. Người ta kết luận rằng thành là thủ đô cổ xưa của vương quốc Lương Chử, có ảnh hưởng xa đến khu vực các tỉnh Giang Tô, Thượng Hải và Sơn Đông ngày nay. Một bảo tàng Văn hóa Lương Chử mới đã được hoàn tất vào năm 2008 và mở cửa vào cuối năm đó, nằm tại Hàng Châu.

Sụp đổ

Đáng chú ý là tại Lương Chử chưa có dấu hiệu sử dụng đồ đồng trong khi đó các di chỉ cùng tuổi phía bắc thuộc văn minh Hoàng Hà như Ngưỡng Thiều, Hồng Sơn… đã phát lộ dày đặc xỉ đồng. Do không có vũ khí bằng đồng, có giả thuyết là nền văn hóa này đã bị một nền văn hóa khác ở lưu vực Hoàng Hà tiêu diệt hoặc thôn tính vào khoảng năm 2.250 TCN.

Tuy vậy, sau nhiều năm khai quật, các nhà khảo cổ vẫn chưa tìm thấy bằng chứng cho nguyên nhân chiến tranh. Thay vào đó, một giả thuyết khác có căn cứ hơn là nền văn hóa này sụp đổ do biến đổi khí hậu. Theo đó, mưa lớn gây lũ lụt suốt một thời kỳ dài, khiến người dân phải rời bỏ nơi này, di cư tới nơi khác

Chú thích

Nguồn
 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Zhou Ying, "The Dawn of the Oriental Civilization: Liangzhu site and Liangzhu culture", ISBN 978-7-5085-1058-3, China Intercontinental Press, Beijing, 2007 (in both Chinese & English).

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Chiết Giang
Lịch sử Giang Tô
Lịch sử Thượng Hải
Di sản thế giới tại Trung Quốc


title: Văn hóa Đại Vấn Khẩu

text:
Văn hóa Đại Vấn Khẩu () là tên gọi mà các nhà khảo cổ học đặt cho một nhóm các cộng đồng thời đại đồ đá mới sinh sống chủ yếu ở khu vực nay thuộc tỉnh Sơn Đông, song cũng xuất hiện tại An Huy, Hà Nam và Giang Tô. Nền văn hóa này tồn tại từ năm 4100 TCN đến năm 2600 TCN, tồn tại song song với văn hóa Ngưỡng Thiều. Các đồ tạo tác làm từ ngọc lam, ngọc thạch, ngà voi thường được phát hiện trong các di chỉ thuộc văn hóa Đại Vấn Khẩu. Mẫu trống cá sấu sớm nhất xuất hiện tại các di chỉ thuộc văn hóa Đại Vấn Khẩu.

Các nhà khảo cổ học thường phân văn hóa Đại Vấn Khẩu thành ba giai đoạn: giai đoạn đầu (4100-3500 TCN), giai đoạn giữa (3500-3000 TCN) và giai đoạn cuối (3000-2600 TCN). Dựa trên bằng chứng là các đồ tùy táng, giai đoạn đầu mang tính quân bình chủ nghĩa ở mức cao. Giai đoạn này có điểm đặc trưng là sự xuất hiện của các chiếc cốc được trang trí riêng, có chân cao. Trong giai đoạn giữa, đồ tùy táng bắt đầu nhấn mạnh đến yếu tố số lượng thay vì tính đa dạng. Trong giai đoạn cuối, các áo quan bằng gỗ bắt đầu xuất hiện trong việc an táng của văn hóa Đại Vấn Khẩu. Nền văn hóa này ngày càng trở nên phân tầng, một số mộ táng không có đồ tùy táng trong khi những mộ khác thì lại có một lượng lớn đồ tùy táng.

Di chỉ đặc trưng Đại Vấn Khẩu nằm tại Thái An, Sơn Đông, được khai quật vào các năm 1959, 1974 và 1978. Chỉ có địa tầng giữa tại Đại Vấn Khẩu là có liên hệ với văn hóa Đại Vấn Khẩu, địa tầng đầu tiên ứng với văn hóa Bắc Tân còn địa tầng cuối cùng ứng với biến thể Sơn Đông sơ khởi của văn hóa Long Sơn.

Tham khảo

 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Liu, Li. The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States, ISBN 0-521-81184-8
 Underhill, Anne P.  Craft Production and Social Change in Northern China, ISBN 0-306-46771-2

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Sơn Đông


title: Văn hóa Hồng Sơn

text:
Văn hóa Hồng Sơn () là một nền văn hóa thời đại đồ đá mới ở tại đông bắc Trung Quốc. Các di chỉ thuộc văn hóa Hồng Sơn được phát hiện tại một khu vực trải rộng từ khu Nội Mông đến Liêu Ninh (Hoa Bắc) của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, có niên đại có từ khoảng tầm 4.700 TCN đến 2.900 TCN. Đây là một trong những nền văn minh cổ xuất hiện sớm nhất tại Trung Quốc

Đồ đất nung có hoa văn hình chiếc lược, Jeokseong-gun và ngọc tương tự như hoa tai bằng ngọc bích (7.000 năm trước) được khai quật từ các gò vỏ ở Goseong-gun, Gangwon-do trên Bán đảo Triều Tiên, và đồ trang sức và hoa tai bằng ngọc tìm thấy ở Ando-ri, Yeosu , Jeollanam-do (6.000 năm trước), đang thu hút sự chú ý vì có liên quan đến lịch sử sơ khai của Bán đảo Triều Tiên, chẳng hạn như Gojoseon.

Văn hóa Hồng Sơn được đặt theo tên của Hồng Sơn Hậu (), một di chỉ thuộc khu Hồng Sơn của Xích Phong. Di chỉ Hồng Sơn Hậu được nhà khảo cổ học người Nhật Torii Ryūzō phát hiện vào năm 1908 và được khai quật quy mô vào năm 1935 bởi Kōsaku Hamada và Mizuno Seiichi.

Các đồ tùy táng của nền văn hóa Hồng Sơn bao gồm một vài trong số những mẫu chế tác ngọc thạch sớm nhất được biết đến. Văn hóa Hồng Sơn được biết đến với tượng rồng hình C, tượng các loài động vật, tượng người (đàn ông và phụ nữ). Chất liệu làm tượng rất phong phú nhưng chủ yếu làm từ các loại ngọc, đá.... Đặc biệt, đồ đồng và hợp kim đồng đã xuất hiện. Công cụ, kỹ thuật để tạo tác những đồ vật này vẫn còn là một bí ẩn cho đến ngày nay.

Cũng như văn hóa Ngưỡng Thiều, các di chỉ thuộc văn hóa Hồng Sơn đã cung cấp các bằng chứng cổ xưa nhất về thuật phong thủy của người Trung Hoa. Sự hiện diện của cả hình tròn và vuông tại các trung tâm nghi lễ của văn hóa Hồng Sơn cho thấy sự hiện diện ban đầu của thuyết vũ trụ "trời tròn đất vuông". Phong thủy ban đầu dựa trên thiên văn học để tìm ra mối quan hệ giữa con người và vũ trụ.

Tham khảo

 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Chang, Kwang-chih. The Archaeology of Ancient China, ISBN 0-300-03784-8
 Nelson, Sarah Milledge (ed), The Archaeology of Northeast China: Beyond the Great Wall, ISBN 0-415-11755-0

Liên kết ngoài

One study of Hongshan culture
Discussion of Hongshan culture

Lịch sử Nội Mông
Lịch sử Liêu Ninh
Khảo cổ Trung Quốc


title: Nắm cơm

text:
Nắm cơm có thể là:
 Cơm nắm, như cơm nắm Nhật Bản Onigiri.

Thực vật
 Cây nắm cơm, tên khoa học Kadsura coccinea, còn gọi là na rừng, na dây, dây xưn xe, re pa, po po, đôi khi cũng được gọi là ngũ vị tử nam.
 Dây nắm cơm, tên khoa học Kadsura longipedunculata, còn gọi là ngũ vị tử nam, đôi khi cũng gọi là na leo.
 Nắm cơm, tên khoa học Kadsura heteroclita, hay xưn xe tạp, na leo, hải phong đằng.


title: Văn hóa Mã Gia Banh

text:
Văn hóa Mã Gia Banh () là một nền văn hóa thuộc thời đại đồ đá mới tồn tại ở vùng cửa sông của Trường Giang, chủ yếu tập trung quanh khu vực Thái Hồ và phía bắc vịnh Hàng Châu. Nền văn hóa này trải rộng khắp nam bộ Giang Tô và bắc bộ Chiết Giang từ khoảng 5000 TCN đến 3000 TCN. Thoạt đầu, các nhà khảo cổ học nhận định các di chỉ thuộc văn hóa Mã Gia Banh thuộc cùng một nền văn hóa với các di chỉ ở bắc bộ Giang Tô và đặt tên là văn hóa Thanh Liên Cương. Sau đó, các nhà khảo cổ học nhận ra rằng các di chỉ ở bắc bộ Giang Tô thuộc văn hóa Đại Vấn Khẩu và xếp các di chỉ ở nam bộ Giang Tô quy thuộc văn hóa Mã Gia Banh. Văn hóa Mã Gia Banh cùng tồn tại với văn hóa Hà Mỗ Độ trong hơn 1000 năm như hai nền văn hóa riêng biệt và khác biệt, song có sự truyền bá văn hóa giữa hai bên.

Người dân thuộc nền văn hóa Mã Gia Banh canh tác lúa. Ở di chỉ Thảo Hài Sơn và di chỉ Xước Đôn thuộc văn hóa Mã Gia Banh, các nhà khảo cổ học đã khai quật được ruộng lúa, cho thấy vai trò trung tâm của lúa trong kinh tế. Ngoài ra, các hóa thạch động vật khai quật được từ những di chỉ thuộc văn hóa Mã Gia Banh thể hiện rằng người dân đã thuần hóa lợn. Tuy nhiên, người ta cũng tìm thấy hóa thạch của hươu sao và hoẵng, cho thấy họ không hoàn toàn phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Các di chỉ khảo cổ cũng có các dấu tích cho thấy người dân thuộc văn hóa Mã Gia Banh sản xuất đồ trang trí làm từ ngọc thạch.

Chú thích

Thư mục
 Chang, Kwang-chih. The Archaeology of Ancient China, ISBN 0-300-03784-8

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Giang Tô
Lịch sử Chiết Giang
Lịch sử Thượng Hải


title: Văn hóa Đại Khê

text:
Văn hóa Đại Khê (大溪文化) (4500 TCN- 3000 TCN) là một nền văn hóa thuộc thời đại đồ đá mới tại khu vực Tam Hiệp, trung du Trường Giang. Nền văn hóa này trải dài từ khu vực nay là tây bộ Hồ Bắc đến đông bộ Tứ Xuyên và đồng bằng Châu Giang. Di chỉ đặc trưng Đại Khê nằm ở Cù Đường Hiệp thuộc Vu Sơn, Trùng Khánh, nó được Nels C. Nelson phát hiện vào thập niên 1920. Nhiều di chỉ khảo cổ quan trọng thuộc văn hóa Đại Khê, bao gồm cả di chỉ ở Đại Khê, bị ngập nước hoặc bị phá hủy sau khi hoàn thành đập Tam Hiệp.

Các di chỉ thuộc văn hóa Đại Khê có điểm đặc trưng là sự xuất hiện của đậu (một loại bát), bàn (một loại mâm) trắng, và đồ gốm đỏ. Người dân thuộc văn hóa Đại Khê canh tác lúa trên quy mô rộng. Các di chỉ thuộc văn hóa Đại Khê nằm trong số các di chỉ có niên đại sớm nhất Trung Quốc có dấu tích về việc có hào và tường thành quanh khu định cư.

Văn hóa Đại Khê có các dấu tích thể hiện việc tương tác với khu vực châu thổ Trường Giang. Hiện vật Bàn trắng cũng được phát hiện ở một vài di chỉ tại châu thổ Trường Giang, bao gồm di chỉ đặc trưng Mã Gia Banh. Ngược lại, các hiện vật bằng ngọc thuộc văn hóa Đại Khê lại cho thấy khả năng chịu ảnh hưởng từ khu vực châu thổ Trường Giang. Nối tiếp văn hóa Đại Khê là văn hóa Khuất Gia Lĩnh.

Tham khảo

 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Chang, Kwang-chih. The Archaeology of Ancient China, ISBN 0-300-03784-8

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Hồ Bắc
Lịch sử Trùng Khánh
Lịch sử Tứ Xuyên


title: Văn hóa Hà Mỗ Độ

text:
Văn hóa Hà Mỗ Độ (河姆渡文化) (5000 TCN - 4500 TCN) là một nền văn hóa thuộc thời đại đồ đá mới, phát triển rực rỡ ở ngay phía nam vịnh Hàng Châu thuộc vùng Giang Nam, nay thuộc địa phận của Dư Diêu, Chiết Giang. Di chỉ Hà Mỗ Độ nằm cách 22 km về phía tây bắc của Ninh Ba, được khai quật vào năm 1973. Các di chỉ thuộc văn minh Hà Mỗ Độ cũng được phát hiện trên các hòn đảo thuộc Chu Sơn.

Văn hóa Hà Mỗ Độ cùng tồn tại với văn hóa Mã Gia Banh song là hai nền văn hóa riêng biệt và khác biệt, có sự chuyển giao văn hóa giữa hai phía. Hai cơn lụt lớn đã khiến Diêu Giang gần đó đổi dòng và đất đai nhiễm mặn, khiến người dân Hà Mỗ Độ phải từ bỏ các khu định cư của họ. Người Hà Mỗ Độ sống trong các ngôi nhà sàn dài.

Văn hóa Hà Mỗ Độ là một trong những nền văn hóa đầu tiên có hoạt động canh tác lúa. Những cuộc khai quật gần đây tại di chỉ Điền Loa Sơn thuộc văn hóa Hà Mỗ Độ đã chứng minh rằng lúa đã trải qua các thay đổi tiến hóa mà được công nhận là thuần hóa. Hầu hết các hiện vật được phát hiện tại Hà Mỗ Độ có xương động vật, ví dụ như cuốc được làm từ xương vai dùng trong canh tác lúa.

Cư dân thuộc nền văn hóa Hà Mỗ Độ cũng sản xuất đồ gỗ sơn. Tàn tích của nhiều loài cây khác nhau, bao gồm củ ấu, sen hồng, quả đầu, dưa, dương đào dại, mâm xôi, đào, khiếm thực và bầu, được tìm thấy tại Hà Mỗ Độ và Điền Loa Sơn. Người dân Hà Mỗ Độ có khả năng thuần hóa lợn, chó song vẫn tiến hành săn bắn với số lượng lớn hươu nai và một số trâu hoang dã. Hoạt động đánh cá cũng được tiến hành trên quy mô lớn, đặc biệt tập trung vào cá giếc. Các hoạt động đánh cá và săn bắn có bằng chứng là dấu tích của lao, cung và mũi tên bằng xương. Các dụng cụ âm nhạc, như còi bằng xương và trống bằng gỗ, được phát hiện tại di chỉ Hà Mỗ Độ.

Cư dân nền văn hóa Hà Mộ Độ làm ra một loại đồ gốm dày và xốp. Đồ gốm có đặc điểm riêng là màu đen đặc trưng và được làm với bột than gỗ. Các trang trí thực vật và hình học thường được vẽ lên đồ gốm, đồ gốm đôi khi cũng có văn thừng. Họ cũng sản xuất ra đồ trang trí ngọc bích chạm trắc, các đồ tạo tắc chạm trắc từ ngà voi, và các bức tượng nhỏ làm bằng đất sét.

Các amip và phấn hoa hóa thạch cho thấy văn hóa Hà Mỗ Độ xuất hiện và phát triển vào giữa khí hậu tối thích nghi Holocene. Một nghiên cứu về mực nước biển tại một đường bờ dâng cao ở đồng bằng Ninh Thiệu từ 7000 – 5000 năm trước cho thấy rằng mực nước biển ổn định, và trong giai đoạn từ 5000 đến 3900 năm trước thì thường xuyên bị ngập nước.

Chú thích

Tham khảo
 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Chang, Kwang-chih. The Archaeology of Ancient China, ISBN 0-300-03784-8
 Fuller,D.Q & Harvey,E., Qin,L. (2007). Presumed domestication? Evidence for wild rice cultivation and domestication in the fifth millennium BC of the Lower Yangzte region.Antiquity 81(312), 316-331
 Fuller, D. Q. and Ling Qin (2010) Declining oaks, increasing artistry, and cultivating rice: the environmental and social context of the emergence of farming in the Lower Yangtze Region. Environmental Archaeology 15 (2): 139-159
 Zhu C, Zheng CG, Ma CM, Yang XX, Gao XZ, Wang HM, Shao JH. On the Holocene sea-level highstand along the Yangtze Delta and Ningshao Plain, east China. CHINESE SCIENCE BULLETIN 48 (24): 2672-2683 DEC 2003

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Chiết Giang


title: Na leo

text:
Na leo có thể là:

Thực vật
 Na leo, tên khoa học Kadsura longipedunculata, còn gọi là ngũ vị tử nam, đôi khi cũng gọi là dây nắm cơm.
 Na leo, tên khoa học Kadsura heteroclita, hay xưn xe tạp, nắm cơm, hải phong đằng.


title: Văn hóa Bắc Tân

text:
Văn hóa Bắc Tân (, 5300-4100 TCN) là một nền văn hóa thời đại đồ đá mới tại tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. 50 di chỉ thuộc nền văn hóa này đã được khai quật. Nền văn hóa này có các dấu tích của hoạt động canh tác kê và thuần hóa trâu.

Di chỉ đặc trưng Bắc Tân nằm tại Đằng Châu, Sơn Đông, được khai quật từ năm 1978 đến năm 1979. Văn hóa Bắc Tân phân bố rộng rãi, lấy Thái An làm trung tâm, tại Thanh Đảo, Lai Vu cũng như đại bộ phận Sơn Đông đều phát hiện di chỉ.

Chú thích

Tham khảo
 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Liu, Li. The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States, ISBN 0-521-81184-8

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Sơn Đông


title: Văn hóa Triệu Bảo Câu

text:
Văn hóa Triệu Bảo Câu (趙宝溝文化) (5400–4500 TCN) là một nền văn hóa thời đại đồ đá mới ở đông bắc Trung Quốc, được phát hiện chủ yếu tại thung lũng Loan Hà thuộc Nội Mông và bắc bộ Hà Bắc. Nền văn hóa này sản xuất ra các bình gốm mài giũa bằng cát, chạm khắc với các trang trí hình học và thú hình. Nền văn hóa này cũng sản xuất ra những bức tượng người nhỏ làm bằng đá và đất sét.

Di chỉ đặc trưng Triệu Bảo Câu được khai quật vào năm 1986, nằm tại kỳ Ngao Hán, Xích Phong, Nội Mông; di chỉ có diện tích khoảng 90.000 m².

Chú thích

Tham khảo
 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Nelson, Sarah Milledge (ed), The Archaeology of Northeast China: Beyond the Great Wall, ISBN 0-415-11755-0
 Stark, Miriam T. (ed), Archaeology of Asia, ISBN 1-4051-0213-6

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Nội Mông
Lịch sử Hà Bắc


title: Văn hóa Tân Lạc

text:
Văn hóa Tân Lạc (新樂文化) (5500-4800 TCN) là một nền văn hóa thời đại đồ đá mới ở đông bắc Trung Quốc, chủ yếu được phát hiện ở hạ du Liêu Hà thuộc tỉnh Liêu Ninh. Nền văn hóa này cho thấy các bằng chứng về việc canh tác kê và thuần hóa lợn. Di chỉ đặc trưng Tân Lạc thuộc khu Hoàng Cô của Thẩm Dương.

Di chỉ khu định cư cổ đại được phát hiện bên dưới một khối nhà ở cũ của một nhà máy điện, gọi là Tân Lạc túc xá. Khi người ta phát hiện ra đây là khu định cư của một nền văn minh chưa được biết đến, toàn bộ nền văn minh được đặt theo tên của di chỉ, tức văn minh Tân Lạc, Mặc dù các phát hiện gần đây ở các khu vực lân cận có tầm quan trọng rất lớn, đặc biệt là tại di chỉ ở Tân Dân, song tên gọi gốc vẫn phổ biến.

Năm 1973, cuộc khai quật tại di chỉ Tân Lạc đã phát hiện ra dấu tích của khoảng 40 ngôi nhà thời đại đồ đá mới. Các đồ tạo tác được phát hiện trong quá trình khai quật bao gồm các công cụ bằng đá, đồ gốm, ngọc, các công cụ bằng xương, mộc điêu và than tinh chế.

Năm 1978, một cuộc khai quật khác lại phát hiện được nhiều hiện vật hơn bao gồm một mộc điêu có niên đại khoảng 7.200 năm, có lẽ là một vật tổ được thị tộc thờ phụng. Không có phát hiện nào khác ở Thẩm Dương có niên đại lâu hơn, đây cũng là mộc điêu niên đại cổ nhất được phát hiện trên thế giới.

Khi khai quật, người ta cũng tìm thấy hai ngôi mộ Khiết Đan cách nay 1.000 năm.

Năm, 1984, Bảo tàng di chỉ Tân Lạc (新樂遺址博物館) được thành lập. Bảo thành được chia thành hai phần là bắc và nam. Phần phía nam trưng bày các hiện vật được khai quật từ các cuộc khai quật khác nhau và có diện tích . Phần phía bắc bao gồm một ngôi làng Tân Lạc 7.000 năm trước được tái hiện, một số ngôi nhà có thể hiện cuộc sống từ 7.000 năm trước.

Chú thích

Tham khảo
 Stark, Miriam T. (ed), Archaeology of Asia, ISBN 1-4051-0213-6

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Liêu Ninh
Cựu quốc gia châu Á


title: Văn hóa Từ Sơn

text:
Văn hóa Từ Sơn (磁山文化) (8000-5500 TCN) là một nền văn hóa Hoàng Hà thời đại đồ đá mới, chủ yếu nằm ở khu vực nam bộ tỉnh Hà Bắc. Văn hóa Từ Sơn dựa vào hoạt động canh tác kê, việc trồng kê tại một di chỉ có niên đại từ 10.000 năm trước. Các đồ tạo tác thông thường của nền văn hóa này bao gồm cối nghiền bằng đá, liềm bằng đá và đồ gốm ba chân.

Do văn hóa Từ Sơn chia sẻ nhiều điểm tương đồng với văn hóa Bùi Lý Cương láng giềng ở phía nam, cả hai nền văn hóa thường được gọi chung là "văn hóa Từ Sơn-Bùi Lý Cương" hay "văn hóa Bùi Lý Cương-Từ Sơn". Văn hóa Từ Sơn cũng chia sẻ một số điểm tương đồng với văn hóa Bắc Tân láng giềng ở phía đông.

Di chỉ đặc trưng Từ Sơn nằm ở Vũ An, Hà Bắc; có diện tích khoảng 80.000 m². Các ngôi nhà thuộc di chỉ Từ Sơn theo kiểu bán ngầm và tròn. Di chỉ cũng có các dấu tích của lợn, chó và gà đã thuần hóa, lợn là nguồn cung cấp thịt chính. Cá cũng là một thành phần quan trọng trong khẩu phần ăn của cư dân thuộc văn hóa Từ Sơn.

Có trên 500 hố ngầm tích trữ được phát hiện tại di chỉ Từ Sơn, chúng được dùng làm kho kê. Các hố lớn nhất sâu 5 mét và có thể trữ đến 1.000 kg kê.

Tham khảo

 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Higham, Charles, The Bronze Age of Southeast Asia, ISBN 0-521-56505-7

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Hà Bắc


title: Nam Trang Đầu

text:
Nam Trang Đầu (南莊頭遺址;  10.500— 9700 TCN) là một di chỉ thuộc thời đại đồ đá mới nằm gần hồ Bạch Dương Điến thuộc huyện Từ Thủy, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Di chỉ được phát hiện dưới một bãi than bùn. Người ta phát hiện được 47 mảnh gốm tại di chỉ này. Nam Trang Đầu cũng là di chỉ thời đại đồ đá mới có niên đại sớm nhất được phát hiện tại phương bắc Trung Quốc. Có bằng chứng cho thấy các cư dân Nam Trang Đầu đã thuần hóa chó. Người ta cũng phát hiện thấy phiến mài và con lăn bằng đá, đồ tạo tác bằng xương tại di chỉ này.

Chú thích

Thư mục
 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Liu, Li. The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States, ISBN 0-521-81184-8
 Sagart, Laurent, Roger Blench and Alicia Sanchez-Mazas (eds), The Peopling of East Asia ISBN 0-415-32242-1
 Stark, Miriam T. (ed), Archaeology of Asia, ISBN 1-4051-0213-6

Xem thêm
 Danh sách các hóa thạch tiến hóa của con người
 Tiến trình tiến hóa loài người

Liên kết ngoài

Địa điểm khảo cổ
Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Hà Bắc
Địa điểm khảo cổ ở Trung Quốc


title: Văn hóa Hưng Long Oa

text:
Văn hóa Hưng Long Oa () (8000-7500 TCN) là một nền văn hóa thuộc Thời đại đồ đá mới ở phía đông bắc Trung Quốc, được phát hiện chủ yếu tại vùng ranh giới giữa Nội Mông và Liêu Ninh. Đồ gốm Hưng Long Oa chủ yếu có hình trụ, và được nung ở nhiệt độ thấp.

Văn hóa Hưng Long Ca thể hiện một số dấu hiệu của việc lập kế hoạch chung. Trong ba di chỉ thuộc văn hóa Hưng Long Hoa, nhà cửa được xây theo hàng. Một số di chỉ Hưng Long Hoa mang đặc điểm là có một ngôi nhà lớn ở trung tâm. Thêm vào đó, một số di chỉ Hưng Long Oa có hào bao quanh.

Di chỉ đặc trưng Hưng Long Oa nằm ở sườn tây nam của một ngọn đồi thuộc kỳ Ngao Hán, Xích Phong, Nội Mông; di chỉ được đặt theo tên của một thôn nằm cách nó 1,3 km về phía đông nam. 120 ngôi nhà âm lòng đất được phát hiện tại di chỉ Hưng Long Oa, mỗi ngôi nhà có một nền lò sưởi ở trung tâm. Di chỉ Hưng Long Hoa cũng mang điểm đặc trưng là có một ngôi nhà lớn ở trung tâm khu định cư. Di chỉ Hưng Long Oa là di chỉ có niên đại sớm nhất được phát hiện tại Trung Quốc có một con hào bao quanh. Di chỉ Hưng Long Oa cũng có điểm đặc trưng với một phong tục mai táng bất thường, do một số thi thể được táng ngay bên dưới ngôi nhà. Giống như các di chỉ khác thuộc văn hóa Hưng Long Oa, các lễ vật bằng ngọc cũng được phát hiện. Tại ngôi mộ xa hoa nhất, một nam giới được táng cùng một cặp lợn, cũng như các lễ vật bằng ngọc.

Các phát hiện gần đây tại Hưng Long Câu cho thấy đây là di chỉ duy nhất thuộc văn hóa Hưng Long Oa có các dấu vết về nông nghiệp, bằng chứng là các hạt kê.

Tham khảo

 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Nelson, Sarah Milledge (ed), The Archaeology of Northeast China: Beyond the Great Wall, ISBN 0-415-11755-0
 Stark, Miriam T. (ed), Archaeology of Asia, ISBN 1-4051-0213-6

Nội Mông
Liêu Ninh
Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Nội Mông
Lịch sử Liêu Ninh


title: Văn hóa Hậu Lý

text:
Văn hóa Hậu Lý (,  8500— 7500 TCN) là một nền văn hóa thuộc thời đại đồ đá mới tại tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Người dân thuộc nền văn hóa này sống trong những căn nhà vuông, nửa ngầm. Bằng chứng khảo cổ cho thấy trong các di chỉ có chó và lợn được thuần hóa. Di chỉ Hậu Lý nằm ở huyện Lâm Truy thuộc Sơn Đông và được khai quật từ năm 1989 đến năm 1990. Nền văn hóa kế tiếp là văn hóa Bắc Tân.

Bằng chứng về việc canh tác lúa sớm nhất tại lưu vực Hoàng Hà đến từ hạt thóc bị cacbon hóa đến từ di chỉ Nguyệt Trang tại Tế Nam, Sơn Đông. Hạt thóc cacbon hóa được xác định niên đại theo phương pháp phóng xạ cacbon AMS có kết quả là 7050±80. Các nhà khảo cổ học cũng khai quật được kê từ di chỉ Nguyệt Trang.

Tham khảo

Thư mục
 Allan, Sarah (ed), The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective, ISBN 0-300-09382-9
 Liu, Li. The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States, ISBN 0-521-81184-8

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Sơn Đông


title: Giả Hồ

text:
Giả Hồ (賈湖, bính âm: Jiǎhú) là di chỉ của một điểm định cư thời đại đồ đá mới ở lưu vực Hoàng Hà, nay thuộc huyện Vũ Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Các nhà khảo cổ học nhận định di chỉ này là một trong các thí dụ sớm nhất của văn hóa Bùi Lý Cương. Di chỉ này có người định cư từ năm 7000 TCN đến năm 5800 TCN, song sau đó nó bị ngập nước và bị bỏ rơi. Khu định cư được bao quanh bởi một con hào và bao trùm một diện tích 55.000 m². Quán trưởng Bảo tàng huyện nhà đã phát hiện ra di chỉ vào năm 1962, song việc mở rộng khai quật chỉ được tiến hành một thời gian khá dài sau đó, hầu hết di chỉ đến nay vẫn chưa được khai quật.

Các nhà khảo cổ học phân niên đại của di chỉ Giả Hồ thành ba giai đoạn, giai đoạn đầu là từ 7000 đến 6600 TCN, giai đoạn giữa là từ 6600 đến 6200 TCN, giai đoạn cuối là từ 6200 đến 5800 TCN. Hai giai đoạn cuối thuộc về văn hóa Bùi Lý Cương, trong khi giai đoạn đầu chỉ mang đặc điểm Giả Hồ độc nhất.

Các cư dân Giả Hồ trồng tiểu mễ và lúa. Trong khi việc trồng kê phổ biến trong các cộng đồng thuộc văn hóa Bùi Lý Cơng, chỉ có Giả Hồ là trồng lúa. Hoạt động canh tác lúa ở Giả Hồ là một trong các phát hiện sớm nhất, và xa về phía bắc nhất trong cùng giai đoạn lịch sử.

Có trên 300 ngôi mộ đã được khai quật tại Giả Hồ, kèm theo đó là các lễ vật mai táng, từ đồ gốm cho đến mai rùa. Một trong các lễ vật quan trọng nhất được khai quật là cốt địch (sáo) âm có thể chơi được, được làm từ xương cánh của hạc. Giai đoạn đầu tiên của Giả Hồ chỉ có hai loại sáo, là tứ cung và ngũ cung. Giai đoạn giữa của Giả Hồ xuất hiện một vài loại sáo, đáng chú ý là một cặp sáo lục cung. Một chiếc sáo trong cặp đã bị vỡ, và chiếc còn lại dường như là bản sao của chiếc đầu tiên, vì có những bằng chứng cho thấy nó được điều chỉnh để ứng với âm của các đầu tiên. Giai đoạn cuối có điểm cách tân là việc sử dụng sáo thất cung.

Tại Giả Hồ, người ta tìm thấy một vài trong số các đồ gốm Trung Hoa cổ nhất vào thời đại đồ đá mới tại Trung Quốc. Các nhà khoa học đến từ Đại học Pennsylvania đã tiến hành phân tích hóa học các bình gốm từ Giả Hồ và phát hiện thấy dấu tích của đồ uống có cồn được lên men từ gạo, mật ong và táo gai. Các nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng rượu được lên men theo quá trình lên men đường.

Tại Giả Hồ, các nhà khảo cổ học đã xác định được 11 ký hiệu của phù hiệu khế khắc Giả Hồ, chín ký hiệu trên mai rùa và hai ký hiệu trên xương, bằng chứng của chữ viết nguyên thủy. Các ký hiệu này thuộc về giai đoạn giữa, một số khá tương đồng với các chữ Hán sau này; hai trong số đó là mục (目) và nhật (日).

Tham khảo

 Lee Yuan-Yuan and Shen, Sinyan. Chinese Musical Instruments (Chinese Music Monograph Series). 1999. Chinese Music Society of North America Press. ISBN 1-880464-03-9
 Liu, Li. The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States, ISBN 0-521-81184-8
 Zhang, J., Xinghua Xiao, and Yun Kuen Lee, 2004, The early development of music. Analysis of the Jiahu bone flutes. Antiquity 78(302): 769-779.
 Xueqin, L., Harbottle, G., Zhang, J. and Wang, C., 2003, The earliest writing? Sign use in the seventh millennium BC at Jiahu, Henan Province, China. Antiquity 77(295): 31-45.

Liên kết ngoài
 Introduction to Jiahu site at The Metropolitan Museum of Art
 9,000 Year Old Chinese Flutes
 Bone flute found in China at 9,000-year-old Neolithic site
 Ancient brew discovered in China
 BBC on tortoise shells discovered in China
 UPenn Analysis of Alcohol Fermentation
 Neolithic rice cultivation
 New Archaeological Discoveries and Researches in 2004 - New achievements in botanic archaeology in China

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)
Âm nhạc Trung Quốc


title: Văn hóa Bùi Lý Cương

text:
Văn hóa Bùi Lý Cương () là tên được các nhà khảo cổ học đặt cho một nhóm các cộng đồng thời đại đồ đá mới tại lưu vực sông Y-Lạc thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Nền văn hóa này tồn tại từ năm 5500 TCN đến 4900 TCN. Có trên 100 di chỉ đã được xác định thuộc về văn hóa Bùi Lý Cương, gần như toàn bộ trong số đó đều nằm trong một khu vực nhỏ có diện tích khoảng 100 km² ở ngay phía nam sông và dọc theo đôi bờ sông. Nền văn hóa này được đặt tên theo di chỉ Bùi Lý Cương được khai quật năm 1977 thuộc thành phố Tân Trịnh. Các nhà khảo cổ học cho rằng văn hóa Bùi Lý Cương theo chủ nghĩa quân bình, có ít cấu trúc mang tính chính trị.

Cư dân thuộc nền văn hóa Bùi Lý Cương trồng kê và chăn nuôi lợn, gia súc và gia cầm. Họ săn bắn hươu nai và lợn rừng, đánh cá tại dòng sông gần đó, dùng lưới làm từ sợi cây gai dầu. Văn hóa Bùi Lý Cương cũng là một trong những nền văn hóa Trung Quốc cổ nhất có hoạt động sản xuất đồ gốm. Nền văn hóa này mang điểm đặc trưng là có khu vực dân cư và khu vực mai táng riêng biệt, giống như hầu hết các nền văn hóa thời đại đồ đá mới. Các hiện vật thường thấy bao gồm mũi tên, mũi giáo, đầu rìu bằng đá; các công cụ bằng đá như đục, dùi, và liềm dùng để thu hoạch ngũ cốc, các đồ gốm dùng để nấu nướng và lưu trữ ngũ cốc.

Di chỉ Giả Hồ là một trong các di chỉ sớm nhất được xác định thuộc nền văn hóa Bùi Lý Cương.

Tham khảo

 Liu, Li. The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States, ISBN 0-521-81184-8

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)


title: Văn hóa Đại Mạch Địa

text:
Đại Mạch Địa (), là di chỉ có 3.172 nham họa, với 8.453 hình khắc riêng lẻ trên vách đá. Các học giả cho rằng nó có thể là đại diện cho hệ thống chữ viết sớm nhất được biết đến tại Trung Quốc. Đại Mạch Địa là một thôn nhỏ nằm ở Trung Vệ, Ninh Hạ; nằm trên Vệ Ninh Bắc Sơn gần Hoàng Hà.

Các hình khắc tại Đại Mạch Địa có niên đại cách nay 7.000-8.000 năm, miêu tả về các chủ đề môi trường cũng như xã hội. Có các hình khắc về Mặt Trời và Mặt Trăng cùng với các thiên thể khác, cũng như cảnh săn bắn, chăn nuôi và chiến đấu. Các nhà khảo cổ học cho rằng một số biểu tượng (trên 1.500) mang một số điểm tương đồng với các ký tự tượng hình cổ của chữ Hán. Nếu như ước tính về niên đại của các hình khắc là chính xác, điều này sẽ đẩy lui mốc thời gian nguồn gốc của chữ Hán (trước đó được xem là Giáp cốt văn tìm thấy tại An Dương) từ 1200 TCN thành 6600 TCN-6200 TCN.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cliff Carvings May Rewrite History of Chinese Characters – another copy of the Xinhua article, with images.

Khảo cổ Trung Quốc
Lịch sử Ninh Hạ


title: Vương Triều

text:
Vương Triều (, Bình thoại tự Mân Đông: Uòng Dièu, 10 tháng 4 năm 846- 2 tháng 1 năm 898), tên tự Tín Thần (信臣), gọi theo thụy hiệu là Tần Quảng Vũ công (秦廣武公), là một quân phiệt vào thời nhà Đường. Ông cai quản Phúc Kiến- tiền thân của nước Mân thời Ngũ Đại Thập Quốc.

Thân thế
Vương Triều sinh năm 846, dưới triều đại của Đường Vũ Tông. Tổ tiên năm đời của ông là Vương Diệp (王曄) giữ chức Cố Thủy  [huyện] lệnh, được dân chúng yêu mến, và ông ta cùng gia đình định cư tại Cố Thủy. Gia đình này sau đó trở nên vẻ vang với nghiệp kinh doanh. Bản thân Vương Triều phục vụ trong chính quyền địa phương Cố Thủy. Cha ông tên là Vương Nhẫm (王恁), mẹ ông là Đổng thị. Ông có hai em là Vương Thẩm Khuê (王審邽) và Vương Thẩm Tri.

Phụng sự Vương Tự
Năm 881, Đại Đường chìm đắm trong các cuộc khởi nghĩa nông dân, Vương Tự và em rể Lưu Hành Toàn (劉行全) tiến hành nổi dậy và chiếm Thọ châu , sau đó là Quang châu- bao gồm huyện Cố Thủy. Vương Tự được Phụng Quốc tiết độ sứ Tần Tông Quyền bổ nhiệm làm Quang châu thứ sử. Vương Tự buộc các đàn ông địa phương phải nhập ngũ, ba anh em là Cố Thủy huyện tá Vương Triều, Vương Thẩm Khuê và Vương Thẩm Tri trở thành binh lính dưới quyền Vương Tự. Vương Tự bổ nhiệm Vương Triều làm quân chính, sai quản lý việc cướp lương, duyệt sĩ tốt, tin dùng Vương Triều.

Sau đó, Tần Tông Quyền quay sang phản lại triều đình Đường, xưng làm hoàng đế, đem quân tiến công Vương Tự. Vương Tự lo sợ nên tập hợp 5.000 binh sĩ Quang châu và Thọ châu và buộc người dân phải vượt sang bờ nam Trường Giang. Vào mùa xuân năm 885, Vương Tự tiếp tục tiến về phía nam và chiếm Đinh châu và Chương châu, song không thể giữ được lâu.

Đoạt lấy Tuyền châu
Khi Vương Tự tiến đến Chương châu, đội quân của ông ta cạn kiệt lương thực. Do địa hình Phúc Kiến gồ ghề, Vương Tự ra lệnh bỏ lại những người già yếu. Tuy nhiên, anh em Vương Triều vẫn đưa Đổng thị đi cùng. Vương Tự trách mắng họ và đe dọa giết Đổng thị. Ba anh em cầu xin tha mạng cho Đổng thị, đề nghị được chết thay bà, các thuộc hạ khác cũng nói giúp cho họ, khiến Vương Tự mủi lòng.

Trong khi đó, Vương Tự trở nên hoang tưởng, giết chết bất cứ ai có tài năng vượt trội so với ông ta, thậm chí giết cả Lưu Hành Toàn. Khi đội quân tiến đến Nam An, Vương Triều thuyết phục tướng tiền phong quay sang chống lại Vương Tự, họ tiến hành phục kích và bắt được Vương Tự. Vương Triều thoạt đầu muốn ủng hộ tướng tiền phong làm chủ, song tướng tiền phong nói rằng đó là ý của Vương Triều đã giúp họ sống sót trước sự tàn ác của Vương Tự, do vậy tướng sĩ đồng ý để Vương Triều trở thành thủ lĩnh của họ.

Vương Triều thoạt đầu muốn đưa đội quân trở về Quang châu, song khi họ tiến đến Sa huyện, người dân địa phương do phải chịu cảnh sưu thuế nặng nề của Tuyền châu thứ sử Liệu Ngạn nhược (廖彥若), suất kì lão, dâng trâu và rượu chắn đường thỉnh Vương Triều lưu lại châu. Vương Triều sau đó bao vây châu thành của Tuyên châu, chiếm thành vào mùa thu năm 886. Vương Triều giết chết Liêu Ngạn Nhược và quản thúc Vương Tự (Vương Tự sau đó tự sát). Phúc Kiến quan sát sứ Trần Nham (陳巖) là người có uy danh, Vương Triều do đó quyết định không chống lại Trần Nham, thay vào đó ông sai sứ đến Phúc châu xin hàng Trần Nham. Trần Nham bổ nhiệm Vương Triều làm Tuyền châu thứ sử. Vương Triều dũng mãnh lại có trí lược, sau khi đoạt được Tuyền châu thì chiêu hoài dân ly tán, giảm gánh nặng thuế, tái thiết quân đội, quân lại dân đều ủng hộ.

Đoạt lấy toàn bộ Phúc Kiến
Năm 891, Trần Nham lâm bệnh nặng, ông ta phái người triệu Vương Triều đến Phúc châu, có ý giao lại quyền cai quản Phúc Kiến cho Vương Triều. Tuy nhiên, Trần Nham qua đời trước khi Vương Triều có thể đến được Phúc châu. Em vợ của Trần Nham là Đô tướng Phạm Huy (范暉) thuyết phục tướng sĩ ủng hộ ông ta làm lưu hậu, phát binh cự Vương Triều.

Tuy nhiên, Phạm Huy trở nên cao ngạo và phóng túng, mất đi sự ủng hộ của binh sĩ. Năm 892, Vương Triều bổ nhiệm em họ là Vương Ngạn Phục (王彥復) làm Đô thống, Vương Thẩm Tri làm Đô giám, đem binh công Phúc châu. Theo ghi chép thì người Hán tự quyên lương thực, còn các dân tộc khác đem binh thuyền trợ giúp ông.

Tuy nhiên, việc bao vây Phúc châu bị sa lầy do thành phòng thủ vững chắc, Phạm Huy cầu cứu Uy Thắng tiết độ sứ Đổng Xương- có quan hệ thông qua hôn nhân với Trần Nham. Đổng Xương phái 5.000 quân đến cứu Phúc châu, Vương Ngạn Phục và Vương Thẩm Tri hay tin thì báo lại cho Vương Triều và thỉnh cầu bãi binh, song Vương Triều từ chối. Khi họ thỉnh Vương Triều tự đến hành doanh, Vương Triều trả lời: "Binh hết thì thêm binh, tướng hết thì thêm tướng. Binh tướng đều hết, ta sẽ tự đến"

Vương Ngạn Phục và Vương Thẩm Tri lo sợ bị trách mắng nên tăng cường tiến công. Đến mùa hè năm 893, Phúc châu cạn nguồn lương thực, Phạm Huy bỏ thành chạy trốn rồi bị binh sĩ giết chết, quân Uy Thắng vẫn đang trên đường đến song khi hay tin thì trở về Uy Thắng. Vương Triều tiến vào Phúc châu, xưng là lưu hậu, phục táng Trần Nham, gả một con gái do vợ cả sinh cho Trần Diên Hối (陳延晦)- kỳ tử của Trần Nham. Sau đó, Đinh châu và Kiến châu cũng hàng Vương Triều, Khoảng 20 nhóm quân cướp trên núi dưới biển cũng hàng phục hoặc bị ông tiêu diệt.

Tháng 10 ÂL năm 893, Đường Chiêu Tông bổ nhiệm Vương Triều làm Phúc Kiến quan sát sứ. Tháng 12 ÂL năm sau, hai vạn người Man bao vây Đinh châu, Vương Triều khiển bộ tướng Lý Thừa Huân đem một vạn lính tiến đánh, quân Man tan vỡ chạy trốn, Thừa Huân truy kích và đánh bại họ ở cửa Tương Thủy. Vương Triều khiển liêu tả đi tuần các châu huyện, khuyến khích cày cấy, trồng dầu nuôi tằm, ổn định mức tô thuế, giao hảo với các đạo lân cận, bảo vệ cương giới, dân Mân được nghỉ ngơi yên ổn. Năm 896, Đường Chiêu Tông thăng Phúc Kiến thành Uy Vũ quân (威武), bổ nhiệm Vương Triều làm tiết độ sứ.

Qua đời
Trong khi Vương Triều giữ chức tiết độ sứ, Vương Thẩm Tri giữ chức quan sát phó sứ. Theo ghi chép, khi Vương Thẩm Tri phạm lỗi, sẽ bị Vương Triều đánh, song Vương Thẩm Tri không oán giận. Khi Vương Triều nằm trên giường bệnh vào năm 897, thay vì giao lại quyền lực cho một trong bốn con (Vương Diên Hưng (王延興), Vương Diên Hồng (王延虹), Vương Diên Phong (王延豐), Vương Diên Hưu (王延休)), ông lại giao phó quân phủ sự cho Vương Thẩm Tri. Ngáy Đinh mùi tháng 12 ÂL, Vương Triều qua đời.

Sau khi Vương Triều qua đời, Vương Thẩm Tri đề nghị giao lại quyền hành cho Tuyền châu thứ sử Vương Thẩm Khuê do Vương Thẩm Khuê lớn tuổi hơn, song Vương Thẩm Khuê từ chối vì cho rằng Vương Thẩm Tri có công lao lớn hơn. Sau đó, Vương Thẩm Tri xưng là lưu hậu, rồi được Đường Chiêu Tông bổ nhiệm làm tiết độ sứ. Vương Thẩm Tri sau đó được Hậu Lương Thái Tổ phong tước Mân vương, Vương Diên Quân sau lại xưng đế, nước Mân tồn tại đến năm 946.

Sau khi Vương Triều qua đời, được táng tại Phượng Kỳ Sơn thuộc thôn Bàn Long, trấn Loa Dương, huyện Huệ An của Tuyền Châu. Mộ của Vương Triều có quy mô to lớn thuộc kiến trúc mộ cổ thời Đường mạt và Ngũ Đại Thập Quốc, là một mộ có cấu trúc bằng đá cổ đại được bảo tồn tương đồi hoàn chỉnh. Năm 1996, tỉnh Phúc Kiến đã liệt mộ Vương Triều vào danh mục đơn vị văn vật được bảo hộ cấp tỉnh.

Sau khi qua đời, Vương Triều được người dân tôn làm "Uy Vũ Tôn vương" hoặc "Quảng Vũ Tôn vương". Tại Phúc Châu và những nơi khác có miếu thờ ông, được gọi là "Thủy Tây Đại vương" miếu, hoặc phối tự trong "Khai Mân Thánh vương" miếu (cùng với Thẩm Tri và Thẩm Khuê). Nhiều dòng họ Vương ở Phúc Kiến và Đài Loan cũng tế anh em Vương Triều như thủy tổ của mình.

Chú thích

Tham khảo

Sinh năm 846
Mất năm 898
Nhân vật quân sự nhà Đường