title: Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Cách mạng Lào

text:
Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, hay thường được gọi tắt Tổng Bí thư, là chức danh thành viên cao nhất trong Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và là lãnh đạo trên thực tế của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Từ năm 1991 đến năm 2006, chức danh này được đổi thành Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào.

Tổng Bí thư đứng đầu Ban Chấp hành Trung ương, chủ trì công việc của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các quyền hạn khác theo quy định của Đảng. Theo thủ tục chính thức thì Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng bầu ra Ban Chấp hành Trung ương, Ban Chấp hành Trung ương bầu ra Bộ Chính trị, bầu Tổng Bí thư trong số Ủy viên Bộ Chính trị. Hiện nay tại Lào, Tổng Bí thư còn kiêm nhiệm luôn chức danh Chủ tịch nước.

Tổng Bí thư qua các thời kỳ

Chú thích

Liên kết ngoài

Đảng Nhân dân Cách mạng Lào


title: Biobío (sông)

text:
Sông Biobío (tiếng Tây Ban Nha: Río Biobío) hay sông Bío Bío là dòng sông lớn thứ hai Chile xét về lưu lượng. Sông bắt nguồn từ hồ Icalma và hồ Galletué trên dãy Andes, băng qua 380 km đất liền trước khi đổ vào vịnh Arauco thuộc Thái Bình Dương.

Các phụ lưu lớn của sông Biobío là sông Malleco và sông Laja. Sông dài thứ hai Chile, chỉ sau sông Loa và có lưu vực rộng thứ ba nước này, xếp sau lưu vực sông Loa và sông Baker. Biobío cũng là sống rộng nhất Chile với chiều rộng bình quân là 1 km. Có bốn cây cầu bắc qua sông này tại vùng đô thị Concepción: cầu đường sắt Biobío (1889), cầu Biobío (1942), cầu Juan Pablo II (1973) và cầu Llacolén (2000).

Dòng chảy
Sông Biobío khởi nguồn từ bờ đông hồ Galletué. Sau khi chảy về hướng đông vài kilômét, sông gặp nguồn nước của hồ Icalma do một con suối ngắn dẫn đến. Tiếp theo Biobío đảo dòng chảy về hướng tây bắc, uốn khúc quanh co qua thung lũng dãy Andes rộng lớn và nhận thêm nước từ một số phụ lưu nhỏ (sông Lonquimay và Rahue, trong đó Longquimay nhận nước từ một số sông băng trên núi Sierra Nevada). Từ chỗ hợp lưu với dòng Rahue, khúc phía trên của sông Biobío (gọi là Alto Bio Bío) bắt đầu chảy nhanh qua một thung lũng hẹp được bao bọc bởi núi non ngày một dốc đứng khi sông chảy xuống nơi thấp hơn. Sau khi bị ngăn bởi đập Ralco, chảy men theo đoạn tây nam của núi lửa Callaqui rồi đổ xuống hồ chứa nước Pangue.

Sau khi đến được thung lũng Longitudinal, sông chảy qua một vùng đất khá bằng phẳng và hợp cùng các sông Duqueco và Bureo thành một sông rộng hơn và chảy chậm hơn. Đến gần Nacimiento thì khúc giữa của sống Biobío hợp với sông Vergara, tiêu nước cho cả một vùng rộng lớn của bồn địa sông phía nam sau khi nhận nước từ sông Malleco, sông Renaico và sông Rahue.

Về sau Biobío tiếp tục hợp với sông Tavolevo chảy từ dãy Nahuelbuta về phía đông, sông Guaqui chảy từ vùng đối thấp dưới chân dãy Andes từ phía đông chảy tới và sông Rele chảy từ vùng sườn dốc phía đông dãy Nahuelbuta ở phía tây tới.

Về phía đông của dãy núi duyên hải Chile, gần các thành phố San Rosendo và La Laja, sông Biobío lại nhập cùng sông Laja. Từ đây chiều rộng của sông tăng lên đáng kể và đạt tới 2 km tại cửa sông đổ vào Thái Bình Dương (gần San Pedro de la Paz, Đại Concepción). Dọc đường đi còn có sông Quilacoya đổ vào bờ bắc sông Biobío tại một vị trí cách thị trấn Hualqui 9 km.

Lịch sử
Tên gọi "Biobío" bắt nguồn từ tiếng Mapudungun - một ngôn ngữ Mapuche. Trong giai đoạn sau của cuộc chiến tranh Arauco, dòng sông từng là biên giới giữa vùng La Araucanía do người Mapuche tự trị ở phía nam và vùng do Vương quốc Chile dưới quyền Tây Ban Nha quản lý. Đến thập niên 1880, lãnh thổ phía nam con sông này mới sáp nhập vào Chile thông qua các chiến dịch "Thái Bình Dương hóa Araucanía".

Trước đây tàu thuyền có thể đi trên sống đến tận thành phố Nacimiento. Tuy nhiên, nạn chặt gỗ quá mức trong thế kỷ 20 đã gây xói mòn đất nghiêm trọng, khiến dòng sông bị bồi tụ phù sa nên giao thông của tàu thuyền cũng chấm dứt.

Xem thêm
Kênh đào Bíobío

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bản đồ sông Biobío, MSN Encarta

Sông Chile
Sông vùng Bío Bío
Sông vùng Araucanía


title: Afonso, Công tước xứ Porto

text:
Infante Dom Afonso, Công tước xứ Oporto (phát âm tiếng Bồ Đào Nha: [ɐfõsu ẽʁikɨʃ], ngày 31 tháng 07 năm 1865, tại Cung điện Ajuda, Lisboa - ngày 21 tháng 02 năm 1920, tại Napoli, Ý) là một Infante Bồ Đào Nha thuộc nhà Bragança, con trai của vua Dom Luis I của Bồ Đào Nha và vợ ông, Maria Pia của Ý.

Tham khảo

Vương tử Bồ Đào Nha
Công tước xứ Porto


title: Biobío

text:
Biobío có thể chỉ:

 Vùng Biobío (Región del Bío-Bío): một trong 15 đơn vị hành chính bậc một của Chile
 Sông Biobío: một con sông ở Chile


title: Maria Pia của Ý

text:
Maria Pia của Ý, hay Maria Pia của Savoia (14 tháng 02 năm 1847 - 05 tháng 07 năm 1911) là một Vương hậu Bồ Đào Nha với tư cách là vợ Luís I của Bồ Đào Nha. Vào ngày lễ rửa tội của mình, Đức Giáo hoàng Piô IX, cha đỡ đầu của bà, đã cho bà một hoa hồng vàng. Maria Pia đã kết hôn với vua Luís vào ngày 06 Tháng 10 năm 1862 tại Lisboa. Bà là nữ chủ nhân lớn của Dòng Thánh Isabel.

Tham khảo

Vương nữ Ý
Vương tộc Savoia
Vương nữ
Vương hậu Bồ Đào Nha
Sinh năm 1847
Mất năm 1911
Người Ý thế kỷ 19
Người Torino


title: Adelheid Franziska của Áo

text:
Adelheid Franziska của Áo (tên đầy đủ: Adelheid Franziska Marie Rainera Elisabeth Clotilde: 3 tháng 6 năm 1822 - 20 tháng 5 năm 1855) là Vương hậu của Sardinia từ năm 1849 cho đến năm 1855, vợ đầu tiên của quốc vương Victor Emmanuel II của Sardinia, vị vua tương lai của Ý. Bà đã sinh hạ 8 người con, trong đó có 2 vị vua tương lai Umberto I của Ý và Amadeo I của Tây Ban Nha. Bà qua đời năm 1855 do biến chứng trong khi sinh nở khi mới 33 tuổi.

Tham khảo

Liên kết

Hoàng nữ Áo
Vương tộc Habsburg-Lothringen
Hoàng gia Áo


title: Thị trấn tình yêu

text:
Thị trấn tình yêu (tựa gốc: Elizabethtown) là bộ phim tình cảm hài lãng mạn năm 2005 được đạo diễn và kịch bản bởi Cameron Crowe với 2 diễn viên chính là Orlando Bloom và Kirsten Dunst. Alec Baldwin tham gia vai nhỏ tổng giám đốc hãng giày, còn Susan Sarandon được nhận vai người vợ góa.

Tên của bộ phim được đặt theo thị trấn Elizabethtown, Kentucky.

Nội dung
Drew Baylor (Bloom) là một chàng trai thành đạt với việc thiết kế giày. Trong thiết kế cuối cùng của mình, vì quá tự tin vào những thành tựu mình từng có, anh đã làm công ty thua lỗ tới 972 triệu $. Drew bị giám đốc (Baldwin) cũng như đồng nghiệp tẩy chay. Quá thất vọng về tai họa do mình gây ra, cùng với việc chia tay bạn gái Ellen (Biel), anh lên kế hoạch tự sát song phải dừng lại đúng những khoảnh khắc cuối cùng khi nhận được cuộc gọi từ em gái Heather (Greer) báo tin cha qua đời vì bị đau tim khi ở nhà cùng gia đình ở thị trấn Elizabethtown, Kentucky. Drew tình nguyện tới nhận di hài cha vì mẹ anh Hollie (Sarandon) từ chối, dẫn tới tranh cãi về nơi an nghỉ của đại gia đình Baylor ở Kentucky – những người vốn coi họ là những người California, cho dù họ mới chỉ chuyển tới California được 27 năm.

Trên chuyến bay về Kentucky, Drew gặp gỡ nữ tiếp viên Claire (Dunst) – một cô gái lạc quan và tốt bụng đã mời anh ngồi ghế trong khoang hạng nhất do máy bay khi đó trống rỗng vì vắng khách. Cô thấy mình có ích và hạnh phúc khi giúp đỡ được Drew, chỉ cho anh đường đi, những hướng dẫn và cả mẹo vặt khi tới nơi. Khi tới Elizabethtown, Drew cảm nhận được tình yêu của đại gia đình, khiến anh cảm thấy dằn vặt vì là "một chàng trai California" và anh đồng ý thu xếp tổ chức lễ hỏa táng cho cha theo đề nghị của mẹ, cho dù nó trái với truyền thống của gia đình. Tới khách sạn nơi có một đám cưới tổ chức kéo dài qua cuối tuần, Drew gọi điện cho mẹ và em gái, rồi bạn gái cũ để giải tỏa những vấn đề trước khi quay lại với ý muốn tự sát. Rồi anh gọi cho Claire, người cũng đang khá mệt mỏi, và cả hai cùng nhau trò chuyện hàng giờ. Cô gợi ý cả hai nên gặp gỡ trước khi cô phải đi dài ngày trong chuyến bay tới Hawaii ngay sáng hôm sau, và họ cùng lái xe trong màn đêm để gặp nhau.

Drew quan tâm nhiều hơn tới cái chết của cha, và khi gặp cô Dora và chú Bill, anh đã biết cha mình trước đây trông như thế nào khi mặc quân phục. Anh nhận ra rằng mình không gửi bộ quân phục cho dịch vụ hỏa táng, và liền nghĩ tới chuyện gửi nó trong quá trình hỏa thiêu. Drew cố gắng dừng việc hỏa táng, song quá muộn. Claire kết thúc chuyến bay và tình cờ gặp Drew ở khách sạn, trở thành bạn với Chuck và Cindy – những người tổ chức đám cưới ở đây. 2 người qua đêm với nhau, cô thổ lộ tình yêu, song anh từ chối vì mình đã làm công ty phá sản và chỉ có một cuộc đời bỏ đi, thậm chí đã nghĩ tới tự sát. Claire cảm thấy thất vọng, nói rằng đó chỉ đơn giản là tiền và tức giận bỏ đi.

Hollie và Heather cùng nhau tới buổi lễ tưởng niệm. Hollie kể những câu chuyện vui và những kỷ niệm với chồng, liên tưởng tới sự nghiệp diễn xuất của mình trước khi nhảy theo điệu nhạc. Claire cũng tới buổi lễ, và trong khi ban nhạc chơi ca khúc "Freebird" khiến khán phòng bốc cháy, chính cô là người bật hệ thống dập lửa. Claire khuyên Drew nên làm một chuyến đi cuối cùng cùng cha, tặng anh tấm bản đồ với những chỉ dẫn cụ thể về những địa điểm quan trọng trên đường đi. Drew đi theo tấm bản đồ, rải tro theo con đường và tại những địa điểm quan trọng cho tới khi anh tới lựa chọn cho chính mình: hoặc là theo tấm bản đồ, hoặc là về nhà. Drew chọn cách thứ nhất, và nó dẫn anh tới một hội chợ nhỏ, nơi Claire đang chờ anh ở đó. Cả hai hôn nhau và Drew nhận ra điều mà Claire cố gắng nói với anh: cuộc đời là chuỗi những cuộc chiến kéo dài, nhưng qua những cuộc chiến đó, ta sẽ có được những phần thưởng xứng đáng và kết quả cuối cùng là một cuộc đời hạnh phúc, vinh quang.

Phân vai
 Orlando Bloom trong vai Drew Baylor
 Kirsten Dunst trong vai Claire Coleman
 Susan Sarandon trong vai Hollie Baylor
 Alec Baldwin trong vai Phil DeVoss
 Bruce McGill trong vai Bill Banyon
 Judy Greer trong vai Heather Baylor
 Jessica Biel trong vai Ellen Kishmore
 Paul Schneider trong vai Jessie Baylor
 Loudon Wainwright III trong vai cậu Dale
 Gailard Sartain trong vai Charles Dean
 Jed Rees trong vai Chuck Hasboro
 Jim Fitzpatrick trong vai Rusty
 Paula Deen trong vai dì Dora
 Dan Biggers trong vai Uncle Roy
 Alice Marie Crowe trong vai dì Lena
 Tim Devitt trong vai Mitch Baylor
 Ted Manson trong vai Sad Joe
 Shane Lyons trong vai Charlie Bill
 Emily Rutherfurd trong vai Cindy Hasboro

Sản xuất
Jane Fonda từ đầu đã được chọn cho vai bà mẹ Hollie, song cuối cùng rút lui. Ashton Kutcher, Seann William Scott, Colin Hanks, Chris Evans và James Franco đều được đề nghị thử vai nhân vật Drew. Kutcher đã được lựa chọn, nhưng đạo diễn Cameron Crowe cho rằng khả năng tương tác giữa Kutcher và Dunst là quá thấp và anh đã rời dự án. Jessica Biel vốn được nhắm tới vai nữ chính Claire, và cuối cùng chỉ được giao vai rất nhỏ là bạn gái cũ của Drew.

Ben là nhân vật được nhắc tới trong phim như bạn trai cũ của Claire. Trong những cảnh quay gốc, Ben chỉ là anh trai của Claire.

Một số cảnh quay trong phim được thực hiện tại Louisville, Kentucky, trong đó có khách sạn Brown và nghĩa trang đồi Cave. Cho dù sảnh lớn, hành lang cũng như lối đi của khách sạn Brown là cảnh quay thật thì phòng hội nghị lớn của khách sạn được sao chép tại trường quay của đoàn làm phim. Khi Drew phải đi tới thị trấn Elizabethtown, thực tế anh đã đi nhầm hướng: người ta phát hiện ra anh đi qua con hầm trong công viên Cherokee, ở xa lộ I-64. Thị trấn Elizabethtown nằm trên xa lộ I-65, cách đó hơn 60 dặm.

Cho dù tên phim là Elizabethtown, hầu hết những cảnh quay thị trấn lại được thực hiện ở Versailles, Kentucky. Chỉ có 2 cảnh thực sự được quay tại Elizabethtown do những di tích thương hiệu và lịch sử của thị trấn đã bị thay thế bởi các cửa hàng và nhiều công trình đang xây dựng. Một số cảnh được quay tại LaGrange, Kentucky. Các cảnh còn lại được thực hiện tại công viên Otter Creek ở Meade County, gần Brandenburg. Bộ phim thậm chí còn được quay rải rác tại Scottsbluff, Nebraska; Eureka Springs, Arkansas; Memphis, Tennessee; và Oklahoma City.

Trong ấn bản gốc được trình chiếu tại Liên hoan phim Toronto, đoạn kết nói rằng chiếc giày mà Drew thiết kế cuối cùng trở thành sản phẩm bán chạy khi nó có thể tạo tiếng kêu theo mỗi bước đi. Bản chỉnh sửa rút gọn cuối cùng để phát hành của bộ phim quyết định tạo nên một cái kết mang tính mở hơn.

Bức tranh vẽ Hyde Park của Joni Mitchell cũng được xuất hiện trong phim. Trước đó, một tác phẩm khác của bà cũng được thấy trong bộ phim khác của Crowe, Vanilla Sky.

Phát hành

Đánh giá chuyên môn

Bộ phim nhận được chủ yếu những đánh giá khá tiêu cực, đặc biệt ở diễn xuất của Kirsten Dunst cũng như tính thiếu cơ sở của nội dung. Rotten Tomatoes chỉ dành cho bộ phim điểm số 28% sau 166 lượt đánh giá. Kết luận chung của trang web là "Câu chuyện về một tay thiết kế giày túng quẫn buộc phải quay trở về nhà vì câu chuyện buồn của gia đình bỗng chốc trở nên khó hiểu vì những nội dung chưa được phát triển hết cũng như khả năng diễn xuất nghèo nàn." Điểm số của bộ phim trên Metacritic cũng chỉ đạt 45 trên 100 tối đa.

Tuy nhiên, cây viết danh tiếng Roger Ebert dành cho bộ phim cái nhìn tích cực với 3/4 sao tối đa. Ông miêu tả câu chuyện là cuộc "gặp gỡ dễ thương" giàu cảm xúc nhất trong lịch sử điện ảnh. Ông cho rằng cho dù bộ phim không thể so sánh với một trong những sản phẩm nổi tiếng của Crowe là Almost Famous, nó vẫn xuất sắc, làm hài lòng và đôi lúc tạo nên những tràng cười thực thụ. Ebert sau đó viết ra trên trang web của mình một bài phân tích chi tiết chỉ ra rất nhiều yếu tố cho bộ phim rằng Claire thực chất là một thiên thần.

Nhà báo Nathan Rabin của tờ The A.V. Club đã tạo nên khái niệm "Manic Pixie Dream Girl" để miêu tả kiểu nhân vật "sôi nổi và nông cạn" mà Dunst đảm nhiệm trong phim.

Doanh thu
Elizabethtown được chính thức phát hành ngày 14 tháng 10 năm 2005 ở Mỹ. Bộ phim được trình chiếu tại 2517 rạp với 4.050.915 $ ngay ngày chiếu đầu tiên. Sau khi kết thúc tuần chiếu đầu tiên, bộ phim thu về 10.618.711 $, trở thành bộ phim có doanh thu đứng thứ 3 trong tuần. Tổng cộng, bộ phim kiếm về được 52.034.889 $ trên toàn thế giới sau 68 ngày công chiếu.

Soundtrack

Bản soundtrack của bộ phim được phát hành vào ngày 13 tháng 9 năm 2005 bởi RCA Records. Vol. 2 sau đó được phát hành vào ngày 7 tháng 2 năm 2006. Phần nhạc nền hòa tấu được Nancy Wilson phát hành vào ngày 14 tháng 10 năm 2005.

Danh sách ca khúc
 Vol. 1

 "60B (Etown Theme)" – Nancy Wilson
 "It'll All Work Out" – Tom Petty and the Heartbreakers
 "My Father's Gun" – Elton John
 "10 (This Time Around)" – Helen Stellar
 "Come Pick Me Up" – Ryan Adams
 "Where to Begin" – My Morning Jacket
 "Long Ride Home" – Patty Griffin
 "Sugar Blue" – Jeff Finlin
 "Don't I Hold You" – Wheat
 "Shut Us Down" – Lindsey Buckingham
 "Let It Out (Let It All Hang Out)" – The Hombres
 "Hard Times (Come Again No More)" – Eastmountainsouth
 "Jesus Was a Cross Maker" – The Hollies
 "Square One" – Tom Petty
 "Same in Any Language" – I Nine

 Vol. 2

 "Learning to Fly" – Tom Petty and the Heartbreakers
 "English Girls Approximately" – Ryan Adams
 "Jesus Was A Crossmaker" – Rachael Yamagata
 "Funky Nassau Pt. 1" – Beginning of the End
 "Loro" – Pinback
 "Moon River" – Patty Griffin
 "Summerlong" – Kathleen Edwards
 "...Passing By" – Ulrich Schnauss
 "You Can't Hurry Love" – The Concretes
 "River Road" – Nancy Wilson
 "Same in Any Language" – Ruckus
 "What Are They Doing in Heaven Today" – Washington Phillips
 "Words" – Ryan Adams
 "Big Love" (Live) – Lindsey Buckingham
 "I Can't Get Next To You" – The Temptations

Nhạc nền hòa tấu

 "60B (Etown Theme)"
 "Same in Any Lingo"
 "Scruffy Busque"
 "River Kiss"
 "River Drive"
 "Headstone"
 "Grey Sky's Blue"
 "Flame to Ashes"
 "Zapata"
 "Dirty Shirt"
 "C Roll"
 "Family Table"
 "Drew's Theme"
 "Telephone Waltz"
 "California Baylor"
 "River Road"
 "Fiasco"
 "Containing Magic"
 "Bicycle Kid"
 "Every Snowflake"
 "Sun on a Rug"

Ghi chú: 2 ca khúc "Pride (In the Name of Love)" (của U2) và "Free Bird" (của Lynyrd Skynyrd) được chơi trong phim song không được đưa vào bất kỳ ấn bản soundtrack nào.

Xem thêm
 Manic Pixie Dream Girl

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức

 Cinetext Elizabethtown Essay

Phim năm 2005
Phim do Cameron Crowe đạo diễn
Phim lãng mạn Mỹ
Phim hài Mỹ
Phim Mỹ
Phim hài lãng mạn Mỹ
Phim hài lãng mạn thập niên 2000
Phim tiếng Anh
Phim quay tại California
Phim của Paramount Pictures


title: On Top of the World (bài hát của Imagine Dragons)

text:
"On Top of the World" là một bài hát được viết và thu âm bởi ban nhạc alternative rock Mỹ Imagine Dragons cho đĩa mở rộng Continued Silence, nơi mà nó xuất hiện như ca khúc thứ ba. Bài hát cũng xuất hiện trên album phòng thu của họ, Night Visions như ca khúc thứ năm. "On Top of the World" đã được phát hành kỹ thuật số như một đĩa đơn vào ngày 18 tháng ba 2013. Nó lọt vào top ten tại Úc (# 10), Áo (# 6), New Zealand (# 10), và Bồ Đào Nha (# 1).

Music video
Như một phần của tài liệu Palladia Imagine Dragons: The Making of Night Visions, mà ban đầu được phát sóng vào ngày 07 Tháng Mười Một năm 2012, ban nhạc quay một đoạn video của mình thực hiện "On Top of the World" và sau đó tải lên nó lên YouTube.

Vào này 13 tháng 11 năm 2013 ban nhạc phát hành một video âm nhạc chính thức liên quan đến hạ cánh lên mặt trăng. Video được quay ở Utah và bao gồm các khách mời Jon Heder, Whit Hertford, dàn diễn viên của Studio C, ca sĩ Aja Volkman, tay guitar Robbie Connolly, và các thành viên của The New Electric Sound, cũng như nhiều ám chỉ bất ngờ và chơi chữ.

Danh sách bài hát
 Tải nhạc số (Bồ Đào Nha)
 "On Top of the World" – 3:12

 Đĩa đơn quảng bá (Tây Ban Nha)
 "On Top of the World" (radio edit) – 2:58

Bảng xếp hạng và chứng nhận

Bảng xếp hạng hàng tuần

Chứng nhận

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2013
Bài hát của Imagine Dragons
Bài hát năm 2012


title: Gonystylus borneensis

text:
Gonystylus borneensis là loại cây có thể phát triển với chiều cao lên đến , đường kính thân đạt . Vỏ cây có màu xám nâu. Quả tròn, màu nâu, đường kính lên đến . Môi trường sống của chúng là rừng có độ cao từ mực nước biển đến độ cao  so với mực nước biển. G. borneensis là loài đặc hữu của Borneo.

Tham khảo

borneensis
Thực vật được mô tả năm 1897


title: Vương quốc Patani

text:
Vương quốc Patani (chữ Jawi : كراجأن ڤتتاني Kerajaan Patani), hoặc gọi Sultan quốc Patani, là một cổ quốc ở bán đảo Mã Lai từ thế kỉ XV đến thế kỉ XVIII. Tạ Chí Đại Trường gọi nó là Tà-nê trong quyển "Lịch sử nội chiến ở Việt Nam" (từ năm 1771 đến năm 1802). Đây là vương quốc có lịch sử lâu đời nhất và được Hồi giáo hoá sớm nhất trong số các triều đại Mã Lai ở Malaya. Lãnh thổ của nó lấy tỉnh Pattani của Thái Lan ngày nay làm trung tâm. Cư dân chủ yếu là người Mã Lai nói tiếng Jawi, tôn sùng tín ngưỡng Hồi giáo Sunni. Patani kiến quốc vào khoảng năm 1474, bị Xiêm La diệt vong vào năm 1786.

Lịch sử
Ở phía bắc bán đảo Mã Lai và miền nam Thái Lan tồn tại vương quốc Langkasuka từ thế kỉ II đến thế kỉ XIV, bao gồm ba bang Kedah, Kelantan và Terengganu thuộc Malaya, cùng với bốn tỉnh Pattani, Yala, Songkhla và Satun thuộc Thái Lan ngày nay. Vương quốc này lấy Ấn Độ giáo làm quốc giáo trong những năm đầu dựng nước, đạt đến đỉnh cao thịnh vượng kinh tế vào thế kỉ VI và VII, nhưng sau đó suy giảm vai trò là một trung tâm thương mại chủ yếu. Tình hình chính trị cho thấy, với cuộc xâm lược của vương triều Chola vào thế kỉ XI, vương quốc Langkasuka không còn là thương cảng quan trọng của các thương nhân. Tuy nhiên, phù sa ven biển là nguyên nhân chủ yếu khiến nó suy bại, bằng chứng là phần lớn các di chỉ quan trọng của vương quốc Langkasuka đều ở trong khu vực đất liền nằm cách biển khoảng 15 km.

Vào thế kỉ XIII, vương quốc Langkasuka trở thành chư hầu của vương quốc Srivijaya - đế quốc Ấn Độ giáo và Phật giáo, và lại dời đô đến Palembang, rồi thành lập Vương quốc Patani. Vương quốc Srivijaya kiểm soát hoạt động thương mại ở biển Đông và thu phí thông hành đối với mọi hoạt động thương mại đi qua eo biển Malacca. Văn hoá Malaya có ảnh hưởng rất lớn đến đế quốc Khmer và thành cổ Nakhon Pathom.

Đế quốc của Hồi giáo đã đặt nền móng vào giữa thế kỉ XIII, lúc đó Patani do Raja Sri Wangsa (Ismail Shah - tên lúc cải sang Hồi giáo) đặt tên, truyền thuyết địa phương kể rằng mọi chuyện bắt đầu khi anh ta chỉ vào một địa điểm trên bờ biển phía đông của bán đảo Mã Lai, nơi anh ấy sẽ dời đô và hét lên "Pantai Ini (Hãy cho chúng con lập quốc ở bãi biển này)". Theo một truyền thuyết khác, nó được gọi là như vậy bởi vì trước khi dời đô, một nhà hiền triết tên là Pak Tani (nghĩa là chú Tani) đã từng sống ở đó. Một truyền thuyết khác cho rằng Patani cùng thuộc về vương quốc Pan Pan. Trong mọi trường hợp, thủ đô tại thời điểm chuyển giao không phải là huyện Mueang Pattani, tỉnh Pattani ngày nay, mà là khu vực xung quanh nhà thờ Hồi giáo Krue Se. Vương quốc Patani được coi là vương quốc Hồi giáo lâu đời nhất trong số các triều đại Mã Lai.

Vào thế kỉ XIII, vương quốc Patani bắt đầu thần phục vương triều Sukhothai, kế tiếp là thần phục vương triều Ayutthaya. Tuy nhiên, ngoài việc triều cống ra, nội chính vẫn độc lập, hễ gặp tình hình người Thái suy yếu, lập tức làm phản.

Patani nằm ở đồng bằng gần biển, nắm giữ vị trí xung yếu của hải trình đông tây, có thông thương qua lại với Trung Quốc và Ấn Độ vào thời cổ đại, người Hoa lưu trú tại đây rất nhiều. Trước thế kỉ XVI, những chiếc thuyền buồm từ Trung Quốc vận chuyển đường dài các mặt hàng như gốm sứ và tơ lụa, đồ dệt may đến từ Ấn Độ, cùng với các thổ sản khác như hồ tiêu, đồ quý ở các nước sát gần Patani đều tập hợp ở đây, trao đổi lẫn nhau. Các thương nhân địa phương đem hàng hoá vận chuyển đến các nơi như Java, Sumatra và Makassar ở Sulawesi.

Người Bồ Đào Nha là người đầu tiên đặt quan hệ thương mại với Patani, thương nhân người Hà Lan và người Anh nối gót theo sau. Năm 1511, vương quốc Malacca rơi vào tay người Bồ Đào Nha, từ lúc các trung tâm thương mại của thương nhân người Hồi giáo chuyển đến Pattani, những thương nhân người Ấn Độ theo đạo Hồi đến thăm vương quốc Patani thường xuyên hơn trước. Năm 1516, nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha Manuel Godinho de Erédia đặt chân lên Pattani, từ đó vương quốc Patani được phương Tây biết đến. Năm 1535, quan chỉ huy người Bồ Đào Nha Henrique Mendes dẫn đạo hai chiếc thuyền buồm trong hành trình từ Patani trở về Malacca, đã đánh bại cuộc bao vây của cướp biển Java do thủ lĩnh cướp biển Arya Kadih (Ericatim) cầm đầu trong hải chiến Patani, đã mở rộng sức ảnh hưởng của người Bồ Đào Nha tại Đông Nam Á. Năm 1601, công ti Đông Ấn Hà Lan thiết lập thương quán đầu tiên tại chỗ này, năm 1612, các tàu buôn của công ti Đông Ấn Anh cũng đến đây thông thương, và lập ra thương quán.

Thế kỉ XVI chứng kiến sự trỗi dậy của Miến Điện, quốc gia này đã gây chiến với vương quốc Ayutthaya dưới sự thống trị của vương triều Taungoo - một triều đại hiếu chiến. Cuộc bao vây lần thứ hai (1563 - 1564) do vua Bayinnaung chỉ huy đã buộc quốc vương Thái Lan Maha Chakkraphat phải đầu hàng vào năm 1564. Quốc vương Patani Mudhaffar Shah đã giúp đỡ người Miến Điện tấn công Ayutthaya vào năm 1563, nhưng ông chết đột ngột trên đường trở về Patani vào năm 1564.

Patani vào khoảng thời gian này do nữ hoàng lãnh đạo, đạt đến thời kì hoàng kim dưới triều đại của bốn nữ hoàng sau: Raja Hijau (1584-1616), Raja Biru (1616-1624), Raja Ungu (1624-1635) và Raja Kuning (1635-1649). Bốn nữ hoàng đều mâu thuẫn với vương triều Ayutthaya, và lại tìm kiếm quân cứu viện từ vương quốc Pahang và vương quốc Johor. Đặc biệt là Yamada Nagamasa, một thương nhân người Nhật Bản được chính phủ Thai Lan cử đến để chiến đấu chống lại quân đội của Patani trong mối thù với Raja Ungu.

Có tài liệu chép rằng, số lượng người nhập cư từ khu vực Hoa Nam (được gọi là Hoa kiều) đã gia tăng, bị Hồi giáo hoá và phục vụ như một quan chức chính phủ. Hầu hết các văn bản chính thức gửi đến Nhật Bản đều do người Trung Quốc kí tên. Trong hoàn cảnh này, nó trở thành đối thủ thương mại của vương quốc Aceh ở phía bắc Sumatra.

Sau khi vương quốc Ayutthaya bị vương triều Konbaung của Miến Điện diệt vong, mặc dù vương quốc Patani hoàn toàn độc lập, nhưng vương triều Chakri, một triều đại của người Thái, được thành lập ở Băng Cốc, quốc vương Thái Lan Rama I đã tái chiếm Patani vào năm 1795 - 1796, và chia nó thành các tỉnh nhỏ. Năm 1902, trong Cải cách Chakri của vua Rama V, các tỉnh của Patani được đặt dưới sự thống trị trực tiếp của chính quyền trung ương Băng Cốc.

Năm 1909, Anh Quốc và Thái Lan kí kết hiệp ước Anh－Xiêm đem vương quốc Patani nguyên lúc đầu chia cắt, 60% thuộc về Thái Lan, 40% sáp nhập vào Malaya thuộc Anh.

Trong khoảng thời gian dài tới nay, kiểu chia cắt này tạo nên sự bất mãn cho các dân tộc Mã Lai địa phương, đồng thời đã chôn vùi gốc rễ của vấn đề dân tộc mà hậu thế sửa sai không hết được. Sự nhận thức về Hồi giáo của cư dân là một thảm hoạ, các cuộc bạo loạn và gây rối sau này liên tục không ngừng. Trong mấy năm qua, phong trào chủ nghĩa li khai mưu toan thành lập một nhà nước Hồi giáo Patani Darussalam, bao gồm ba tỉnh ở miền nam Thái Lan. Phong trào này đã phát sinh chuyển biến mãnh liệt kể từ sau năm 2001, dẫn đến cục thế căng thẳng vũ trang và thực thi lệnh giới nghiêm trên cả nước Thái Lan.

Tham khảo

Đọc thêm

 Ibrahim Syukri. History of the Malay Kingdom of Patani. .
 Thailand: Country Studies by the Library of Congress, Federal Research Division http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/thtoc.html
 Maryam Salim. (2005). The Kedah Laws. Dewan Bahasa and Pustaka.
 "พงศาวดารเมืองปัตตานี" ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 3 , พระนคร : หอพระสมุดวชิรญาณ, 2471 (พิมพ์ในงานศพ หลวงชินาธิกรณ์อนุมัติ 31 มีนาคม 2470) – Historical account of Patani made by a Thai official.

Liên kết ngoài

 From Bunga Mas to Minarets

Lịch sử Thái Lan
Cựu quốc gia châu Á
Chấm dứt năm 1771
Lịch sử Hồi giáo
Triều đại Hồi giáo


title: Trung tâm Nghệ thuật Biểu diễn Sejong

text:
Trung tâm Nghệ thuật Biểu diễn Sejong là khu phức hợp văn hoá và nghệ thuật lớn nhất ở Seoul, Hàn Quốc, có diện tích trong nhà là 53.202 m². Trung tâm này tọa lạc tại trung tâm thành phố, trên đường Sejongno, con đường cắt qua cố đô nhà Triều Tiên. Trung tâm này mất 4 năm để hoàn thiện, mở cửa năm 1978. Ngày nay nơi đây sở hữu một trong những cây đại phong cầm lớn nhất châu Á.

Tham khảo

Văn hóa Seoul
Quận Jongno
Công trình xây dựng Seoul


title: Georg von der Gröben

text:
Georg Graf von der Gröben(-Neudörfchen) (16 tháng 6 năm 1817 tại Schrengen – 25 tháng 1 năm 1894 tại điền trang Neudörfchen, quận Marienwerder) là một sĩ quan quân đội Phổ, đã được thăng đến cấp Thượng tướng Kỵ binh. Ông đã tham gia các cuộc chiến tranh thống nhất nước Đức kể từ năm 1864 cho đến năm 1871.

Tiểu sử
Gröben sinh vào tháng 6 năm 1817, trong gia tộc von der Groeben, một gia đình quý lớn và lâu đời đã sản sinh ra nhiều nhân vật quân sự. Ông là con trai trưởng của Thượng tướng Kỵ binh và chủ thái ấp Neudörfchen Karl von der Gröben với bà Selma von Dörnberg.

Gröben đã thành hôn với Elisabeth Gräfin von Münster-Ledeburg. Cặp đôi có hai người con gái

Tểu sử
Gröben nhập ngũ quân đội Phổ vào năm 1836, được phong quân hàm Thiếu úy vào năm 1837 rồi được bổ nhiệm làm sĩ quan phụ tá của Vương tử Phổ, tức Vua Wilhelm I của Phổ về sau này. 7 năm sau (1849), ông tham gia chiến dịch ở Pfalz và Baden, nhằm trấn áp cuộc Cách mạng Baden. Đến năm 1853, ông trở thành sĩ quan hầu cận của vua Friedrich Wilhelm IV. Vào năm 1858, với cấp hàm Đại tá, ông được nhận chức vụ chỉ huy đầu tiên của mình là Tư lệnh lực lượng Hiến binh Hộ vệ (Leibgendarmerie), rồi được giao quyền chỉ huy Trung đoàn Khinh kỵ binh số 3 ở Rathenow. Vào năm 1864, ông tham gia cuộc Chiến tranh Đức-Đan Mạch. Sau khi được lên cấp bậc Thiếu tướng vào năm 1865, ông đã lãnh chức Chỉ huy trưởng Lữ đoàn Kỵ binh nhẹ số 3, gồm thâu các trung đoàn Long kỵ binh số 3 và Khinh kỵ binh số 12, tại Erfurt vào năm 1866. Trong cuộc Chiến tranh Bảy tuần với Áo, ông chỉ huy đơn vị của mình tham gia cuộc giao chiến kỵ binh ở Stresetitza trong trận Königgrätz vào ngày 3 tháng 7 năm 1866, tại đây ông trúng đạn ở hông và được tặng thưởng Huân chương Thập tự Xanh. Sau khi hòa bình được lập lại, ông lãnh quyền chỉ huy Lữ đoàn Kỵ binh số 14 tại Düsseldorf. Khi cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871) bùng nổ, ông tham gia cuộc chiến trên cương vị là chỉ huy trưởng Sư đoàn Kỵ binh III, một phần thuộc Tập đoàn quân số 1 của Phổ-Đức dưới quyền tướng Karl Friedrich von Steinmetz. Sau trận đánh chiếm Amiens vào ngày 27 tháng 11 năm 1870, ông được giao chỉ huy một phân bộ quân mới được thành lập yểm trợ Amiens và theo dõi các hoạt động của quân Pháp bại trận. Phân bộ quân này, bao gồm 6 tiểu đoàn, 8 đội kỵ binh, 3 khẩu đội pháo, và đại đội công binh dã chiến số 3 của Quân đoàn I, đã nhận trọng trách trấn thủ Amiens và chiến tuyến sông Somme, đồng thời phòng vệ tuyến đường sắt đến La Fère. Vào ngày 16 tháng 12 năm 1870, trước bước tiến của Tập đoàn quân phía Bắc của Pháp do tướng Louis Faidherbe chỉ huy trên sông Somme, Gröben nhận thấy việc phòng ngự Amiens là bất khả thi và rút quân khỏi đây. Cuộc triệt binh làm dấy lên những mâu thuẫn và bất đồng lớn giữa ông với vị Tổng tư lệnh mới của Tập đoàn quân số 1, Edwin von Manteuffel, và điều này về sau đã dẫn đến việc ông rời ngũ.

Vào ngày 18 tháng 1 năm 1871, ông thúc quân tấn công ác liệt vào các đội hình của Pháp ở Tertry-Pouilly, rồi sang ngày hôm sau, ông đã đóng góp đến thắng lợi quyết định của Đức trong trận St. Quentin. Sau khi cuộc chiến tranh chấm dứt, ông được điều làm Sư đoàn trưởng Sư đoàn số 4 ở Bromberg, rồi sau đó là Sư đoàn số 5 ở Frankfurt từ ngày 13 tháng 1 năm 1872. Vào năm 1875, con đường binh nghiệp của ông chấm dứt với quân hàm Danh dự (Charakter) Thượng tướng Kỵ binh (phong từ ngày 18 tháng 4 năm 1875), trước khi ông được kế thừa quyền quản lý điền trang khi cha mình qua đời vào năm 1876. Vào năm 1877, ông trở thành thành viên Viện Quý tộc Phổ, và giữ vai trò này cho đến khi từ trần vào tháng 1 năm 1894 tại điền trang Neudörfchen.

Chú thích

Tham khảo
 Bernhard von Poten: Groeben, Georg Graf von der. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 49, Duncker & Humblot, Leipzig 1904, S. 555 f.

Liên kết ngoài
 Kurzbiographie auf den Seiten der Staatsbibliothek
 Gut Neudörfchen in der Sammlung Duncker  (PDF; 230 kB)

Tướng Phổ
Nhân vật trong Chiến tranh Schleswig lần thứ hai
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Thành viên Viện Quý tộc Phổ
Georg
Tướng Đức
Sinh năm 1817
Mất năm 1894


title: Lý quý nhân (Bắc Ngụy Văn Thành Đế)

text:
Lý quý nhân (chữ Hán: 李贵人; ? - 456), là phi tần của Bắc Ngụy Văn Thành Đế, hoàng đế Bắc Ngụy trong lịch sử Trung Quốc. Bà là sinh mẫu của Bắc Ngụy Hiến Văn Đế, vì đạo luật của hậu cung Bắc Ngụy bà bị xử tử khi Hiến Văn Đế được chọn làm người kế vị.

Tiểu sử
Lý thị là con gái của gia đình họ Vương ở vùng Đốn Khâu, huyện Mông, Lương quốc. Ngụy thư không cho biết rõ về thời trẻ của bà. Lúc trưởng thành, Lý thị có dung mạo xinh đẹp nên được gả làm vợ của Vĩnh Xương vương Thác Bạt Nhân. Không lâu sau, Thác Bạt Nhân phạm tội mưu phản nên bị giết, người trong nhà đều bị đưa vào Bành Thành làm phục dịch, trong đó có Lý thị. Lý thị bị đưa vào cung khi Bắc Ngụy Văn Thành Đế đang ở trên lầu, nhìn thấy vẻ đẹp của bà, Văn Thành Đế rất say mê. Không bao lâu sau, bà được triệu kiến và lâm hạnh ở Trai Khố.

Năm 453, Lý thị hạ sinh cho Văn Thành Đế hoàng tử trưởng Thác Bạt Hoằng, do đó được phong làm Quý nhân. Đến năm 456, khi Thác Bạt Hoằng trở thành Thái tử, Lý quý nhân bị ép tự vẫn theo quy định tử quý mẫu tử trong hậu cung Bắc Ngụy.

Về sau, Thác Bạt Hoằng đăng cơ, tức Hiến Văn Đế. Bà được truy tôn thụy hiệu là Văn Thành Nguyên hoàng hậu (文成元皇后) và thờ phụng ở Thái miếu.

Xem thêm
Bắc Ngụy Văn Thành Đế
Bắc Ngụy Hiến Văn Đế

Tham khảo

 《Ngụy thư》- Quyển 13, Liệt truyện 1, "Hoàng hậu truyện"
 《Bắc sử》- Quyển 13, Liệt truyện 1, "Hậu phi truyện thượng"

Mất năm 456
Phi tần Bắc Ngụy


title: ...For the Kids

text:
...For the Kids là album đầu tay của ban nhạc Gym Class Heroes, phát hành độc lập trong tháng 12 năm 2001. Nó được phát hành dưới dạng tải về miễn phí của ban nhạc ở đây: http://www.sharebeast.com/5lp723qecya0

Danh sách theo dõi

"Noah" là một bài hát để tưởng nhớ một người bạn cùng lớp và là bạn của Travis đã chết trong một tai nạn xe hơi trong mùa thu năm 1996 trong năm thứ nhất ở trường trung học. Nó cũng chứa các yếu tố của "A Song for Noah", track 5 trong EP tự phát hành thứ hai của họ, "Greasy Kid Stuff."

"Happy Little Trees" là phiên bản đầu tiên của "To Bob Ross with Love" trong album The Chronicles Papercut.

Tham khảo

Album của Gym Class Heroes
Album tự phát hành
Album đầu tay năm 2001


title: The Papercut Chronicles II

text:
The Papercut Chronicles II là album phòng thu thứ năm của Gym Class Heroes. Nó đã được phát hành thông qua Decaydance Records, Warner Bros. Records và Fueled by Ramen vào ngày 15 Tháng 11 năm 2011. Nó được dùng như một phần tiếp theo của album thứ hai The Chronicles Papercut (2005). Album này đã bán được 88.000 bản tại Hoa Kỳ.

Single
Đĩa đơn đầu tiên của album " Stereo Hearts " với Adam Levine từ Maroon 5 đã được phát hành để tải về thông qua iTunes vào ngày 14, 2011. Nó đạt vị trí số 4 trên bảng xếp hạng US Billboard Hot 100.
Đĩa đơn thứ hai, " Ass Back Home " với Hitch Neon được phát hành để tải về thông qua iTunes vào ngày 01 Tháng mười một 2011.
Đĩa đơn thứ ba, " The Fighter "với Ryan Tedder của OneRepublic đã được phát hành vào ngày 31, 2012.

Single quảng cáo
Đĩa đơn quảng cáo đầu tiên của album, " Life Goes On "với Oh Land đã được phát hành để tải về thông qua iTunes vào ngày 18 tháng 10 năm 2011.

Bảng xếp hạng

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Album của Gym Class Heroes
Album năm 2011
Album sản xuất bởi Benny Blanco
Album sản xuất bởi Ryan Tedder


title: Maria Clotilde của Ý

text:
Maria Clotilde của Ý, hay Maria Clotide của Savoia (Ludovica Teresa Maria Clotilde, 02 tháng 3 năm 1843 - 25 tháng 06 năm 1911) sinh ra tại Torino con của Vittorio Emanuele II, sau đó là Vua nước Ý và người vợ đầu tiên là Adelheid Franziska của Áo. Bà là vợ của Napoléon Bonaparte Paul Joseph Charles.

Gia đình
Maria Clotilde là con cả trong 8 người con của Victor Emmanuel, vua của Savoy cùng người vợ đầu tiên của ông Adelheid Franziska của Áo. Cha của bà sau này sẽ trở thành vua của một nước Ý được biết đến là Victor Emmanuel II của Ý.

Ông bà nội của Maria Clotilde là Charles Albert của Sardinia và Maria Theresa của Tuscany.

Ông bà ngoại của cô là hoàng tử nước Áo Rainer của Áo và Elisabeth của Savoy. Rainer là một người con trai của Leopold II của Thánh chế La Mã.

Hôn nhân
Ngày 30 tháng 01 năm 1859 cô đã kết hôn tại Turin với Napoléon Bonaparte Paul Joseph Charles (1822-1891). Họ có ba người con:

Tham khảo

Nguồn

Vương nữ Ý
Vương tộc Savoia
Vương nữ
Sinh năm 1843
Mất năm 1911
Người Ý gốc Ba Lan
Công chúa Napoléon
Vương tộc Bonaparte
Công chúa Savoy
Chôn cất tại Vương cung thánh đường Superga
Người Torino


title: Napoléon-Jérôme Bonaparte

text:
Thân vương Napoléon Joseph Charles Paul Bonaparte (9 tháng 9 năm 1822 – 17 tháng 3 năm 1891), thường được gọi là Napoléon-Jérôme Bonaparte hoặc Jérôme Bonaparte, là con trai thứ hai của Jérôme, Vua của Westphalia, và gọi Hoàng đế Napoléon I là bác, vì vị hoàng đế này là anh trai ruột của cha ông. Mẹ của ông là Vương nữ Catharina của Württemberg. Sau cái chết của người anh họ Louis-Napoléon, Hoàng tử Hoàng gia vào năm 1879, ông tuyên bố nắm quyền đứng đầu Vương tộc Bonaparte cho đến khi qua đời vào năm 1891. Tuy nhiên, là một người theo chủ nghĩa tự do thẳng thắn, ông được chuyển giao làm người thừa kế theo di chúc cuối cùng của người anh họ, thay vào đó chọn con trai lớn Victor Bonaparte, người được hầu hết những người theo chủ nghĩa Bonaparte ưa chuộng. Từ những năm 1880, ông là một trong những người ủng hộ mạnh mẽ Tướng Georges Boulanger, cùng với các lực lượng quân chủ khác.

Ngoài tước hiệu Thân vương Napoléon, do người anh họ Hoàng đế Napoléon III phong cho ông vào năm 1852, ông còn là Thân vương thứ 2 xứ Montfort, Bá tước thứ nhất xứ Meudon và Bá tước xứ Moncalieri, sau cuộc hôn nhân với Maria Clotilde xứ Savoy, con gái của Vittorio Emanuele II của Ý vào năm 1859. Biệt danh phổ biến của ông, Plon-Plon, xuất phát từ việc ông gặp khó khăn trong việc phát âm tên của chính mình khi còn là một đứa trẻ, mặc dù các nhà sử học nổi tiếng khác và các bức thư đương thời của cháu trai ông, Đại tá Jérôme Bonaparte, cho rằng đó là vì ông đã chạy trốn một cách hèn nhát trong trận chiến khi bom rơi. Một biệt danh khác, "Craint-Plomb" ("Sợ chì") được quân đội đặt cho ông do ông vắng mặt trong Trận Solferino.

Tiểu sử
Sinh ra tại Trieste thuộc Đế quốc Áo (ngày nay là Ý), và được gọi là "Thân vương Napoléon", "Thân vương Napoléon-Jérôme, hay theo biệt danh "Plon-Plon", ông là cố vấn thân cận cho người anh họ đầu tiên của mình, Hoàng đế Napoléon III của Pháp, và đặc biệt được coi là người ủng hộ hàng đầu cho sự can thiệp của Pháp vào Ý thay mặt cho Bá tước Camillo di Cavour và những người theo chủ nghĩa dân tộc Ý. Cho đến khi Napoléon III sinh ra người thừa kế rõ ràng, gia đình Bonaparte vẫn tranh chấp xem ai sẽ là người thừa kế, một vấn đề phức tạp do cuộc hôn nhân đầu tiên của Jérôme Bonaparte với Elizabeth Patterson Bonaparte người Mỹ, người mà ông có một con trai, Jérôme Napoléon Bonaparte. Một cuộc họp của gia đình Bonaparte, do Napoléon III chủ trì, đã xác định rằng mặc dù Jérôme Napoléon Bonaparte không bị coi là con hoang hoàng gia nhưng ông sẽ bị loại khỏi hàng kế vị, khiến Thân vương Napoléon trở thành người thừa kế.

Là một người theo chủ nghĩa tự do chống giáo sĩ, ông đã lãnh đạo phe phái đó tại triều đình và cố gắng gây ảnh hưởng lên Hoàng đế để thực hiện các chính sách chống giáo sĩ, chống lại ảnh hưởng trái ngược của vợ Hoàng đế là Hoàng hậu Eugénie, một người Công giáo sùng đạo và là một người bảo thủ, cũng như sự bảo trợ của những người theo chủ nghĩa tự do muốn quân đội Pháp bảo vệ chủ quyền của Giáo hoàng ở Rome. Hoàng đế phải điều hướng giữa hai ảnh hưởng trong suốt triều đại của mình.

Khi anh họ của ông trở thành tổng thống vào năm 1848, Napoléon-Jérôme được bổ nhiệm làm Đặc mệnh toàn quyền ở Tây Ban Nha. Sau đó, ông phục vụ trong quân đội với tư cách là tướng của một sư đoàn trong Chiến tranh Crimea, với tư cách là Thống đốc Algeria, và là tư lệnh quân đoàn trong Quân đội Ý của Pháp vào năm 1859.

Là một phần trong chính sách liên minh với Piedmont-Sardinia của anh họ mình, năm 1859 Napoléon-Jérôme kết hôn với Công chúa Maria Clotilde xứ Savoy, con gái của Vua Victor Emmanuel II của Ý. Tuy nhiên, điều này không ngăn cản được mối quan hệ kéo dài 9 năm với cô gái bán hoa Cora Pearl.

Khi Louis-Napoléon, Hoàng tử hoàng gia qua đời vào năm 1879, Thân vương Napoléon-Jérôme trở thành thành viên cao cấp nhất của Hoàng tộc Bonaparte, nhưng ý muốn của Hoàng tử hoàng gia đã loại ông khỏi quyền kế vị, đề cử con trai của Thân vương Napoléon-Jérôme là Victor Bonaparte làm người kế vị của ông. Kết quả là Thân vương Napoléon-Jérôme và con trai đã cãi nhau trong suốt quãng đời còn lại của ông. Trong di chúc cuối cùng của mình, Napoléon-Jérôme loại trừ Victor là người thừa kế, tuyên bố ông là "kẻ phản bội và nổi loạn", thay vào đó đề cử con trai út Louis Bonaparte làm người kế vị.

Thân vương Napoléon-Jérôme, sau khi bị trục xuất khỏi Pháp theo luật năm 1886 trục xuất những người đứng đầu các triều đại cầm quyền trước đây của quốc gia, ông và gia đình đã định cư tại Prangins trên bờ hồ Geneva, ở Vaud, Thụy Sĩ, nơi mà trong thời Đế chế thứ hai, ông đã có được một bất động sản. Tài sản mà ông để lại cho người thừa kế vô cùng khiêm tốn: Ngoài Villa Prangins và khu đất liền kề rộng 75 ha, ước tính trị giá 800.000 franc vào thời điểm đó, xấp xỉ 130 triệu franc cũ của Pháp, chúng chỉ được giới hạn trong một danh mục đầu tư trị giá 1.000.000 (1891) franc, khoảng 160 triệu franc cũ.

Thân vương Napoléon-Jérôme qua đời ở Rome năm 1891, thọ 68 tuổi.

Hậu duệ
Ông và Vương nữ Maria Clotilde có ba người con.:

Vinh danh
  Đế quốc Pháp: Thập tự lớn của Bắc Đẩu Bộ tinh, ngày 3 tháng 1 năm 1853
 : Ruy băng lớn của Huân chương Leopold, ngày 1 tháng 1 năm 1854
 : Ruy băng lớn danh dự của Bath (quân sự), 5 tháng 9 năm 1855
   Thụy Điển-Na Uy:
 Thập tự lớn của Thánh Olav, 3 tháng 9 năm 1856
 Hiệp sĩ Seraphim, 12 tháng 9 năm 1856
 : Huân chương Voi, 24 tháng 9 năm 1856

Tài liệu tham khảo trong tiểu thuyết phổ biến
 Thân vương Napoléon-Jérôme đóng vai chính trong tiểu thuyết "Painting the Darkness" của Robert Goddard. Các tài liệu tham khảo được đưa ra về vai trò của ông trong Chiến tranh Krym và việc con trai ông kế vị chủ nghĩa Bonaparte đối đầu với ông.
 Thân vương Napoléon-Jérôme là một nhân vật phụ trong tiểu thuyết Sherlock Holmes Death on a Pale Horse (2013) của Donald Serrell Thomas; Holmes và Bác sĩ Watson được giao nhiệm vụ hộ tống ông trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Anh với tư cách là người có khả năng tranh giành ngai vàng nước Pháp sau cái chết của người họ hàng của ông là Napoléon, Hoàng tử hoàng gia vào năm 1879.

Tổ tiên

Tham khảo

In the Courts of Memory, by Lillie de Hegermann-Lindencrone, relates the story of the origin of his nickname, with the warning; Se non è vero è ben trovato.

Xem thêm
 Battesti, Michèle (2010) Plon-Plon: le Bonaparte Rouge.
Berthet-Leleux, François (1932) Le vrai prince Napoléon--Jérôme
Flammarion, Gaston (1939) Un neveu de Napoléon Ier, le prince Napoléon (Jérôme) 1822-1891
Edgar Holt, Plon-Plon: The Life of Prince Napoleon (London: Michael Joseph, 1973).

Liên kết ngoài

Sinh năm 1822
Mất năm 1891
Thân vương Napoléon
Hoàng tử Pháp (Bonaparte)
Vương tử


title: Yahya Jammeh

text:
Yahya Jammeh (sinh ngày 25/5/1965) từng là Tổng thống Gambia. Ông nắm quyền kiểm soát đất nước này trong một cuộc đảo chính quân sự không đổ máu năm 1994, và 2 năm sau đó được bầu làm tổng thống. Ông đã tái trúng cử năm 2001, 2006, 2011.

Ông bị đánh bại bởi Adama Barrow trong cuộc bầu cử tổng thống Gambia năm 2016. Mặc dù ban đầu ông thừa nhận thất bại, vào ngày 09 tháng 12 năm 2016, sau đó ông từ chối công nhận kết quả.

Adama Barrow vì vậy phải tuyên thệ tại tòa đại sứ Gambia tại Senegal. Lễ tuyên thệ được chiếu trên truyền hình, tuy nhiên hiện thời Barrow không thể về nước.

Ngày 21 tháng 1 năm 2017, Jammeh tuyên bố sẽ từ chức sau nhiều tiếng đàm phán với các nhà trung gian Tây Phi.

Tiểu sử
Jammeh tốt nghiệp trung học ở Gambia, gia nhập Quân đội Gambia năm 1984, được phong hàm trung úy năm 1989, và năm 1992 trở thành một chỉ huy quân cảnh Gambia. Ông tham gia nhiều khóa huấn luyện quân sự ở Senegal và tại United States Army School of the Americas.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Jammeh to Hizbullah TV: We Support Iran's Nuclear Program; All Countries Are Entitled to Obtain Nuclear Weapons Until These Are Abolished
 Official website

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1965
Tổng thống Gambia
Tín hữu Hồi giáo Gambia
Quân nhân Gambia


title: Victor Bonaparte

text:
Victor Bonaparte (18 tháng 07 năm 1862 - 03 tháng 05 năm 1926), tên đầy đủ là Napoléon Victor Jérôme Frédéric Bonaparte, là một hậu duệ của hoàng tộc Bonaparte. Ông còn được gọi là Victor Napoléon, hay Napoléon V với danh nghĩa là người kế thừa hoàng vị Pháp trên danh nghĩa từ năm 1879 đến khi qua đời vào năm 1926.

Thời trẻ
Ông sinh ra tại Palais Royal ở Paris thuộc Đế chế thứ hai của Pháp là một trong hai con trai của Napoléon-Jérôme Bonaparte và vợ ông, Vương nữ Maria Clotilde của Ý, con gái của Victor Emmanuel II của Ý. Hai em của ông là: Vương tử Louis (1864-1932) và Công nương Maria Letizia Bonaparte (1866-1926), sau đó nữ công tước xứ Aosta. Tại thời điểm ra đời của mình, ông xếp thứ ba trong dòng kế vị ngai vàng sau Hoàng tử Hoàng gia và cha của mình. Đế quốc đã kết thúc vào năm 1870 với sự thoái vị của Hoàng đế Napoléon III.

Hậu duệ
Ngày 10 tháng 11/14 tháng 11 năm 1910, tại Moncalieri, Vương tử Victor đã kết hôn với công chúa Clementine của Bỉ (1872-1955), con gái của Leopold II của Bỉ và Marie Henriette của Áo. Họ có hai con:

 Công nương Marie Clotilde Eugénie Alberte Laetitia Genevieve Bonaparte (1912-1996).
 Vương tử Louis Napoléon (1914-1997).

Tham khảo

Liên kết

 Prince Victor Napoleon

Vương tử Napoleon
Hoàng tử Pháp (Bonaparte)
Hoàng tử Pháp


title: Betta persephone

text:
{{Bảng phân loại
| name = Betta persephone
| image = Betta persephone 1.jpg
| image_caption = Betta persephone đực
| status = CR
| status_system = iucn2.3
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Actinopterygii
| ordo = Perciformes
| familia = Osphronemidae
| genus = Betta
| species = B. persephone| binomial = Betta persephone| binomial_authority = (Schaller, 1986)
}}Betta persephone' là một loài cá nước ngọt trong họ Osphronemidae của bộ Perciformes. Đầu tiên được mô tả vào năm 1986 từ một quần thể gần Ayer Hitam trong Johor Country, Malaysia, B. Persephone là một loài quý hiếm và khó nắm bắt.

Loài Betta sinh sống trong nước mềm, có tính axit có nhiệt độ 23-28 °C (73-82 °F). Nó đạt tổng chiều dài 3,2 cm (1 ¼ inch). Con đực chủ yếu là màu xanh-đen, với những con cái trương bày một màu nâu hơn.B. persephone'' đã được liệt kê như là Cực kỳ nguy cấp trên Sách đỏ IUCN từ năm 1996, khi nó được giới hạn trong một khu vực rất nhỏ và đang giảm bớt.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 International Betta Congress Species Maintenance Program photos

Betta
Cá Đông Nam Á
Động vật được mô tả năm 1986


title: Hình tượng con cò trong văn hóa

text:
Hình tượng con cò trong văn hóa Việt Nam có ảnh hưởng sâu đậm trong tâm trí của người dân Việt Nam nhất là ở nông thôn. Cò là một trong những động vật gắn bó với đồng ruộng làng quê, cùng với trâu, gà, lợn tạo nên một bức tranh tổng thể về đồng quê Việt Nam. Trong các loài chim, cò là một trong những loài chim đi vào đời sống của người Việt Nam sâu đậm nhất.

Người Việt hay ví von, ca hát là nhắc đến cò. Sâu đậm đến độ trong ca dao Việt Nam có rất nhiều bài nói về cò, trong dân ca có riêng một điệu hát mang tên là điệu hát Cò lả. Hình tượng con cò được phản ánh rất nhiều qua ca dao và dân ca và là hình ảnh về thân phận của người phụ nữ nông thôn Việt Nam với tấm thân gầy guộc, khẳng khiu, da bọc xương, lặn lội bì bõm, tần tảo, lom khom hay còn gọi là tấm thân cò.

Trong ca dao
Cò được nêu lên trong bài ca dao và đôi khi được ví von với người phụ nữ hay thân phận vất vả, tần tảo của người phụ nữ, ca dao Việt Nam đã dùng hình ảnh con cò là biểu tượng để lại dấu ấn sâu đậm nhất trong tâm thức mỗi con người Việt vì cánh cò mỏng manh, nhỏ bé, cần cù mà trắng trong như người phụ nữ suốt một đời bình lặng. Ca dao xưa khi ca ngợi về vẻ đẹp, phẩm chất của người phụ nữ Việt Nam cũng thường ví với hình ảnh con cò.

Bài ca dao Con cò mà đi ăn đêm kể về chuyện một con cò sa xuống nước, người ta bắt được sắp đem làm thịt, mà nó vẫn xin nấu bằng nước trong, để cho chết cũng được trong sạch. Bài "Con cò mà đi ăn đêm" đến với người nghe, người đọc qua nhiều thế hệ với cách nói ẩn dụ như là một phương thức biểu hiện độc đáo của ca dao Việt Nam và ẩn chứa một triết lý sống cao đẹp của con người Việt Nam.
 Con cò mà đi ăn đêm,
 Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.
 Ông ơi ông vớt tôi nao!
 Tôi có lòng nào, ông hãy xáo măng.
 Có xáo thì xáo nước trong,
 Đừng xáo nước đục đau lòng cò con.
Một bài ca dao nói về thân phận con cò, trong đó đã vẽ lên hình tượng một người vợ, người mẹ giàu đức hy sinh cho chồng, cho con. Người vợ, người mẹ ấy vẫn cặm cụi như thân cò lặn lội sớm hôm, vẫn chịu muôn ngàn đắng cay để cho chồng có thể bằng bạn, bằng người.
 Cái cò lặn lội bờ sông,
 Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non
 Nàng về nuôi cái cùng con
 Cho anh đi trẩy nước non Cao Bằng

Một số bài ca dao khác như:
Cái cò là cái cò con
Mẹ đi xúc tép để con ở nhà
Mẹ đến chỗ cánh đồng xa
Mẹ sà chân xuống phải mà con lươn
Hay một bài khác về số phận vất vả của con cò
 Con cò lặn lội bờ sông
 Cổ dài, mỏ cứng, cánh cong, lưng gù
 Bãi xa, sông rộng, sóng to
 Vì lo cái bụng đi mò cái ăn.
Hay:
 Con cò lặn lội bờ ao
 Ăn sung thì chát, ăn đào thì chua.
Hình tượng người phụ nữ Việt gánh trên vai nhọc nhằn sớm hôm, biết bao tủi cực mà không biết giãi bày:
 Con cò bay lả bay la
 Bay từ cửa phủ bay ra cánh đồng

Ngoài ra, ở biểu tượng con cò, khởi thủy các cung bậc tình yêu bắt đầu bằng nỗi nhớ. Nhìn đàn cò trắng bay lượn trên không, xúm xít bầy đàn gợi trong lòng đôi lứa xa nhau tình cảm nhớ thương da diết. Trong xã hội Việt Nam thời phong kiến quyền tự do yêu đương bị hạn chế, đặc biệt là tầng lớp lao động nghèo khổ, tuy nhiên tâm hồn của họ vượt khỏi sự phong tỏa của chế độ phong kiến, họ cất tiếng hát ca ngợi cuộc sống, ca ngợi tình yêu và trao gửi vào ca dao, biểu tượng con cò, đem lại cho ca dao sức sống mãnh liệt.
 Một đàn cò trắng bay quanh,
 Cho loan nhớ phượng cho mình nhớ ta.

Hay:
 Con cò lặn lội bờ ao
 Phất phơ hai dải yếm đào gió bay
Hoặc bài
Con cò lặn lội bờ ao
Hỡi cô yếm đào lấy chú tôi chăng?
...

Con cò là hình ảnh, là biểu tượng của ao đầm, đồng ruộng. Một trong những hình ảnh đẹp nhất là hình ảnh con cò trắng như bông bay liệng la đà trên ruộng lúa mêng mông, bát ngát, trải rộng ra mãi tận chân trời, mà ta gọi là "thẳng cánh cò bay" hay Cò bay thẳng cánh hay nhiều bài ca dao. Nói tới đồng ruộng nước, nói tới lũy tre xanh,  con trâu trên luống cầy, và hình bóng quen thuộc, một hình bóng thân thương, một hình bóng của con cò.

 Một đàn cò trắng phau phau
 Ăn no tắm mát rủ nhau đi nằm
Bài ca dao con cò bay lả bay la:
Con cò, là cò bay lả, lả bay la
Bay từ là từ cửa phủ
Bay qua là qua cánh đồng
Bài:
Cái cò, cái vạc, cái nông
Ba con cùng béo vặt lông con nào

Nhiều bài ca dao, đồng dao mở đầu bằng hình ảnh con cò, nhiều khi dùng cò như chỉ là một cách để dẫn nhập, vào đề như:
Cái cò là cái cò Kỳ
Anh cơm nhà dì, uống nước nhà cô

Trong văn chương
Trong văn chương Việt Nam, cò có thể được xem là biểu tượng của người phụ nữ như trong bài Thương vợ của Trần Tế Xương, con cò được ví như là một người vợ và trở thành hình ảnh của một người phụ nữ đảm đang, cực nhọc làm việc nuôi chồng con
Quanh năm buôn bán ở mom sông,
Nuôi đủ năm con với một chồng.
Lặn lội thân cò khi quãng vắng,
Eo sèo mặt nước buổi đò đông.

Sau này, nhà thơ Chế Lan Viên có sáng tác bài thơ "Con cò" vào năm 1962, in trong tập thơ "Hoa ngày thường - Chim báo bão"(1967) Viết "Con cò" nhà thơ thông qua một cánh cò tượng trưng dập dìu trong lời ru, câu hát thể hiện được tấm lòng yêu thương và những mong ước của người mẹ với đứa con còn bé thơ.

Văn hóa đại chúng
Cò vì thế cũng dùng chỉ các cơ phận có hình nọc nhọn ví dụ như cò súng, người cảnh sát đôi khi còn được gọi là cò ví dụ như: cò Lộc (Nguyễn Văn Lộc) thường chỉ về viên chức Pháp đứng đầu lực lượng cảnh sát trong một thành phố do chữ "commissaire" đọc chệch ra. Cò hay cò mồi còn dùng để chỉ về những người làm nghề môi giới, trung gian, để môi giới, chèo kéo thường là không chính thức như cò nhà đất, cò dịch vụ, cò giấy tờ hay là nạn cò mồi, chèo kéo du khách nước ngoài.... còn còn được ví von về sự mặc cả như: Cò cưa, cò kè bớt một thêm hai, hay cướp công: cốc mò, cò xơi, hoặc chỉ về động tác (nhảy lò cò)

Chú thích

Ẩn dụ loài vật
Văn hóa Việt Nam


title: Caffè Americano

text:
Caffè Americano, hay Americano ( – Cà phê Mỹ) là một phong cách cà phê chuẩn bị bằng cách thêm nước nóng vào espresso, điều này làm cà phê có độ đậm tương tự, nhưng hương vị lại khác, giống cà phê phin. Độ đạm của một tách Americano thay đổi theo số lượng tách espresso và lượng nước bổ sung. Tên gọi này cũng đánh vần với nhiều cách và sử dụng dấu: ví dụ như Café Américano – nó sử dụng từ tiếng Pháp cho từ cà phê và từ tiếng Ý cho Americano, nhưng với nhấn mạnh từ Pháp đúng - café Americano, cafe americano, vv

Tại Hoa Kỳ, "Americano" được sử dụng rộng rãi và có nghĩa là kết hợp nước nóng và espresso khi gọi đồ trong cửa hàng, nhưng trong một nghĩa hẹp có chỉ việc cho thêm nước vào espresso (espresso ở phía dưới), trong khi việc thêm espresso vào nước (espresso ở trên) được gọi là một long black.

Nguồn gốc
Tên gọi có nguồn gốc từ Thế chiến II khi lính Mỹ ở châu Âu đổ nước nóng vào cà phê đậm để có được cà phê hợp khẩu vị của họ.

Cách pha
Đồ uống này gồm một hoặc 2 tách espresso kết hợp với 1 đến 16 ounce (30 - 470ml) nước nóng.

Một loại đồ uống khác thay thế nhưng có cùng các thành phần tương tự là Long Black. Long Black cũng giống như Americano nhưng cách pha lại gần như trái ngược. Một tách Long Black được pha đặc biệt bằng cách thêm espresso đúp vào tách với phần nước nóng bằng nhau để crema còn nguyên vẹn, điều này cho phép các tannin trong espresso được giữ nguyên, cho đồ uống một hương vị trọn vẹn hơn. Thêm nước vào một tách espresso sẽ làm mất đi crema, và được gọi là Americano.

Lungo và Ristretto định rõ thời gian pha chế và do đó thể tích chính xác của tách.

Biến tấu
Iced americano là cách kết hợp espresso với nước lạnh.
lungo
caffè crema
red eye

Xem thêm

Tham khảo

Đồ uống cà phê
Ẩm thực Nhật Bản
Ẩm thực Hoa Kỳ
Từ ngữ tiếng Ý


title: Sa giông đốm Kurdistan

text:
Sa giông đốm Kurdistan (Neurergus microspilotus) là một loài kỳ giông trong họ Salamandridae tìm thấy trong các khu vực của Iran, có thể là Iraq, và có thể là Thổ Nhĩ Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của nó là vùng cây bụi và sông khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Papenfuss, T., Anderson, S., Kuzmin, S. & Rastegar-Pouyani, N. 2006. Neurergus microspilotus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on ngày 9 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài
Neurergus microspilotus , amphibiainfo.com

M
D
Động vật được mô tả năm 1916


title: Cá mập bảy mang mũi sắc

text:
Cá mập bảy mang mũi sắc (tên khoa học Heptranchias perlo) là một loài cá mập trong họ Hexanchidae, và là loài duy nhất trong chi Heptranchias. Tìm thấy gần như trong vùng nước sâu toàn cầu, nó là một trong số ít loài cá mập với bảy cặp khe mang trái với bảy khe mang thông thường. Loài cá mập khác có bảy khe mang là cá mập bảy mang mũi lớn. Mặc dù có kích thước nhỏ, loài cá mập này là một động vật ăn thịt phàm ăn loài không xương sống và cá. Khi bị bắt, loài này là đáng chú ý là sẽ cố gắng để cắn. Nó có tầm quan trọng thương mại nhỏ.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1788


title: Hình tượng con bò trong văn hóa

text:
Trong văn hóa đại chúng, hình tượng con bò được khắc họa trong nhiều nền văn minh lớn và gắn liền với tín ngưỡng thờ phượng xuất phát từ sự gần gũi và vai trò to lớn của bò trong đời sống của loài người. Nhiều dân tộc sùng kính và tôn thờ con bò, nâng hình ảnh con bò lên vị trí Thần Bò và thờ phụng nó là điển hình là ở Ấn Độ người ta thờ con Bò trắng Nandi là vật cưỡi của thần Siva, người Ai Cập thờ thần bò...

Trong văn hóa phương Tây, bò được đề cập qua nhiều câu chuyện thần thoại của Hy Lạp và bò là một con vật trong 12 cung Hoàng Đạo, ứng với cung Kim Ngưu và cũng là một trong những con vật được nhắc đến trong Kinh Thánh. Trong văn hóa Á Đông, bò cũng là động vật nằm trong lục súc, tuy vậy nó bị lép vế nhiều hơn so với hình ảnh con trâu và nhiều khi là hình ảnh ví von cho sự ngờ nghệch, ngu đần.

Tổng quan
Trong tiếng Việt và danh pháp khoa học thì bò là tên gọi chung để chỉ các loài động vật trong chi động vật có vú với danh pháp khoa học Bos, bao gồm các dạng bò hoang dã và bò thuần hóa, có khoảng 1,3 tỷ bò nhà được nuôi dưỡng, làm cho chúng trở thành một trong những loài động vật có vú được thuần hóa đông đảo nhất về số lượng trên thế giới. Bò nhà được chăn nuôi như gia súc để lấy thịt (thịt bò và thịt bê), như bò sữa để lấy Sữa và các sản phẩm hàng ngày khác, và như động vật cày kéo, kéo xe... Một số sản phẩm có nguồn gốc từ bò bao gồm da thuộc và phân dùng làm phân hữu cơ hay nhiên liệu. Bò có vai trò rất quan trọng trong đời sống loài người. Ở một số quốc gia, như Ấn Độ, bò nắm giữ vai trò quan trọng trong tôn giáo.

Phương Tây

Hy Lạp
Có nhiều hình ảnh của con bò trên các đồ trang sức, chạm khắc của văn hóa Hy Lạp, Ai Cập. Con bò là biểu tượng của sức mạnh, sự sung mãn ở người đàn ông và sức khỏe tốt. Người Hy Lạp xem con bò là linh vật trong tình yêu và khả năng sinh sản. Họ cho bò đeo dây chuyền hay vòng hoa và tin rằng điều đó sẽ tăng khả năng sinh dục của loài bò cũng như đem lại may mắn về sức khỏe và năng suất nông nghiệp của gia đình. Biểu tượng của Legio X Fretensis là con bò, con vật linh thiêng của nữ thần Venus(tổ tiên thần thoại của gia tộc Julia), đồng thời biểu tượng của Legio V Macedonica cũng là một con bò đực. Trò chơi đấu bò, người ta không rõ nguồn gốc của trò này dù một mối liên hệ với nền văn hóa cổ Crete được cho là nguồn gốc sinh ra môn này.

Trong 12 cung Hoàng Đạo thì Kim Ngưu () là cung thứ hai, Cung Kim Ngưu được Sao Kim chiếu mệnh cung này liên quan đến câu chuyện thần thoại về cô gái trẻ và thần Dớt. Một buổi chiều tuyệt đẹp, Europa, con gái một vị vua của Phoenicia đang chơi cùng các bạn (có thể là các chị) cạnh bờ sông thì một con bò trắng to lớn không biết từ đâu xuất hiện và tiến lại gần nàng. Kinh ngạc trước vẻ đẹp của chú bò, Europa quên hết cả cẩn trọng, liền ngồi lên lưng. Bất thình lình, chú bò đực nhảy ngang qua đất bằng và biển rộng với một sức mạnh khủng khiếp, bước đi trên sóng chẳng khác nào trên đất liền. Chú bò ấy, kì thực chính là Zeus, chúa tể của các vị thần biến thành. Zeus mang Europa ngang qua biển Địa Trung Hải đến vùng đảo Crete của Hy Lạp, và cưới nàng ở đó. Kể từ đấy, miền đất mà Zeus mang Europa đến được biết đến dưới cái tên Europe, chính là châu Âu ngày nay.

Trong thần thoại Hy Lạp cũng có nhiều câu chuyện liên quan đến bò như nhiều vị thần trong hình dáng bò, Zeus và Europa, Pasiphaë ăn nằm với bò và sinh ra Minotaur,... câu chuyện về Thần Zeus đem lòng yêu nữ thần sông Nin Ios, khi bị Hera phát hiện, Zeus đã biến Ios thành 1 con bò trắng. Biết con bò đó là Ios nên Hera xin con bò về và sai người khổng lồ Argos với các con mắt dày đặc trên người canh giữ Ios ngày đêm. Sau này để giải cứu Ios, Zeus đã sai Hermes giết Argos. Bò xuất hiện trong Mười hai kỳ công của Heracles, đó là nhiệm vụ chinh phục con bò mộng ở Crete. Nữ hoàng Pasiphae của đảo Crete, do sự trả thù của thần linh, đã bị cám dỗ và yêu một con bò. Con bò này do thần Poseidon sai đến. Được sự đồng ý của vua Minos, Heracles được công việc khuất phục con bò và đưa nó về Athens. Nhưng nó rất dữ, Heracles phải dùng cây giáo của con ác điểu Stymphalus để dọa con bò, vì quá sợ hãi nên con bò ngoan ngoãn đi theo Heracles.

Thần thoại Hy Lạp còn kể về Nhân Ngưu Minotaur là một quái vật nửa người nửa bò trong thần thoại Hy Lạp. Nó là con quái vật đáng sợ, gieo rắc nỗi kinh hoàng cho toàn đảo Crete nên vua Minos ra lệnh cho Daedalus làm một mê cung để nhốt nó lại. Mỗi năm, ông đem 7 người con trai và 7 người con gái từ Athena vào cho Minotaur ăn thịt. Mọi chuyện bắt đầu khi Minos muốn làm vua xứ Crete nên ông cầu xin thần biển Poseidon. Poseidon đã cho ông một con bò trắng đẹp tuyệt trần để ông chứng tỏ lòng thành của mình. Nhưng mê mẩn trước vẻ đẹp của con bò, Minos đã đem một con bò giả để thế. Tức giận, thần Poseidon đã trừng phạt Minos bằng cách hóa phép cho hoàng hậu của Minos, Pasiphaë, yêu con bò đó.

Hoàng hậu đã ra lệnh kiến trúc sư Daedalus làm một con bò cái bằng gỗ cho bà chui vào để giao phối với con bò đó và kết quả là sự ra đời của Minotaur. Minotaur đã gieo rắc kinh hoàng cho toàn đảo Crete nên vua Minos ra lệnh cho Daedalus làm một mê cung để nhốt nó lại. Mỗi năm, ông đem 7 người con trai và 7 người con gái từ Athena vào cho Minotaur ăn thịt. Minotaur đã bị tiêu diệt bởi anh hùng Theseus sau khi chàng nghe việc làm tàn ác của vua Minos. Anh đã giết được Minotaur nhờ sự giúp đỡ của Ariadne, con gái vua Minos. Nhờ cuộn chỉ của cô đưa mà anh đã tìm đường thoát được khỏi mê cung.

Về sau này, ở Hy Lạp có hình tượng con bò bằng đồng hay con bò đồng là một phương pháp và công cụ tra tấn và hành hình ở thời Hy Lạp cổ đại, Perillos ở Athens (Perillos of Athens) là người phát minh và đề xuất nó lên Phalaris. Con bò được làm hoàn toàn bằng đồng, rỗng và có một cánh cửa ở một bên. Con bò có hình dạng và kích thước như của một con bò thật, và đã có một bộ máy âm thanh để chuyển đổi tiếng la hét thành âm thanh của một con bò. Bị án được nhốt trong con bò, và đốt lửa bên dưới, làm nóng kim loại cho đến khi người bên trong bị rang đến chết. con bò phải được thiết kế theo cách mà khói bốc ra thành đám mây, phần đầu con bò phải có một hệ thống ống phức tạp để tiếng la hét của tù nhân được hoán cải thành âm thanh giống như tiếng rống của một con bò tức điên lên.

Cũng theo truyền thuyết, khi mở cửa con bò thì xương cháy sém của nạn nhân "tỏa sáng như ngọc và được làm thành vòng đeo tay". Các học giả Kinh Thánh liên kết các thiết kế "con bò đồng" cho bức tượng của vị thần Carthage Baal Hammon (thường được xác định với vị thần trong Kinh Thánh có tên là thần Moloch) trong đó có lễ hiến tế trẻ con sống. Trẻ con sống được đặt trên bàn tay của tượng đầu bê bằng đồng của vị thần, và trượt xuống vào lò thiêu bằng đồng. Tiếng la hét của trẻ thường bị át đi bởi tiếng trống và nhảy múa, vì bàn thờ hiến tế không có hệ thống ống như "con bò đồng" đã có. Bộ phim Immortals (Chiến binh bất tử) năm 2011 có cảnh ba trinh nữ theo một lời sấm truyền bị tra tấn trong "con bò đồng".

Kinh Thánh
Trong Kinh Thánh có nhắc đến Bò đây là con vật rất gần gũi với người công giáo, cụ thể là trong hang đá ngày lễ giáng sinh hình tượng các con thú vật đứng nằm chung quang đứa bé Giêsu được dựng bày chung quanh luôn có một hai con Bò. Vì Giêsu giáng sinh làm người trong chuồng súc vật giữa cánh đồng Bethlehem, Trâu Bò cũng như con Cừu, con Lừa là nhân chứng cho việc sinh đẻ này. Sau này đi rao giảng Giêsu cũng nói đến hình ảnh con Bò: Thế ngày Sabát, ai trong các ngươi lại không cởi dây dắt Bò lừa rời máng cỏ đi uống nước. Trong sách Khải Huyền của Thánh Gioan nói đến hình con vật thứ hai giống như con Bò có cánh dương rộng ra đang đứng bên ngai Thiên Chúa ngày đêm hát ca tụng Người.

Trong Kinh Cựu ước cũng kể về câu chuyện một vi Vua Ai Cập, một giấc mơ, Vua thấy mình đang đứng trên bờ sông Nin và từ sông Nin có bảy con bò cái đi lên, hình dáng đẹp đẽ và da thịt béo tốt chúng gặm cỏ trong đám sậy. Rồi sau những con ấy, có bảy con bò cái khác từ sông Nin đi lên, hình dáng xấu xí và da thịt gầy còm, chúng đứng bên cạnh những con bò kia, trên bờ sông Nin. Bảy con bò cái hình dáng xấu xí và da thịt gầy còm ăn thịt bảy con bò cái hình dáng đẹp đẽ và béo tốt. Vua ra lệnh mọi người phải giải thích về giấc mơ này. Giuse giải thích rằng: Bảy con bò cái tốt là bảy năm, bảy bông lúa tốt là bảy năm, Bảy con bò cái ốm nhom và xấu xí đi lên sau chúng là bảy năm, và bảy bông lúa còi và nám cháy vì gió đông là bảy năm đói kém.

Xuất Hành chương 32, kể khi dân Do thái mới được Thiên Chúa cứu thoát khỏi kiếp sống nô lệ bên Ai Cập chưa được bao lâu, họ đã đúc con bò vàng và coi đó là Thiên Chúa của mình, tổ chức cúng bái thờ lạy nó, rồi mở hội vui chơi nhảy múa. Chính dân Israel không tuân giữ giới răn của Chúa. Họ đã gây áp lực với tư tế Aharon để làm con bò vàng thay thế Giavê Thiên Chúa, là Đấng đã giải thoát Israel ra khỏi Ai Cập. (lưu ý đây chỉ là tội của dân, tội thờ ngẫu tượng chứ không phải văn hóa thờ bò vàng của dân Do thái. tội này đã bị mô sê khiến trách và sau đó họ đã bỏ nó)

Trong kinh Cựu Ước bò được nhắc đến trong kinh Cựu ước thông qua câu chuyện về Chúa gọi và chọn ông Áp-ra-ham để khởi đầu cho một dân riêng của Chúa. Để chứng minh lời hứa của mình về quyền sở hữu đất đại của ông Áp-ra-ham, Chúa đã truyền cho ông Ap-ra-ham tìm vật đính ước gồm một con bò cái ba tuổi, một con dê cái ba tuổi, một con cừu đực ba tuổi, một chim gáy, và một bồ câu non làm vật tế lễ để thiết lập giao ước, các con vật phải ở hạn ba tuổi là vì chúng đang trong thời kỳ tinh tuyền, không vết nhơ, và không bị uế tạp. Ông Áp-ra-ham đã làm theo lời chỉ dạy. Ông đặt tất cả lễ vật lên trên bàn thờ.

Trong Cựu ước cho rằng, Chúa đồng ý tha thứ lỗi lầm cho người có tội nếu họ mang tế vật, đặc biệt là con dê, đến trước bàn thờ Chúa để các vị tư tế sát tế nó. Máu chiên, bò, và dê đã trở thành biểu tượng và dấu ấn giữa Chúa và con người. Kinh Thánh cũng nói đến chuyện Chúa đã chê bài lễ vật: Ngần ấy lễ lược của các ngươi, đối với ta, nào có nghĩa lý gì? Lễ toàn thiêu chiên cừu, mỡ bê mập, Ta đã thấy ngấy. Máu bò, máu chiên dê ư, Ta đây chẳng có thèm đâu! (Is 1:11).
 Bò của ngươi, ta nào có tha thiết
 Chiên của ngươi, chẳng lẽ ta ham hố!
 Vì thú rừng là của ta hết thảy,
 Cả ngàn muôn loài vật và núi đồi
 Mọi thứ chim trời, ta đều nắm rất rõ,
 Động vật nơi hoang dã chính thuộc về ta.
 Ta mà đói, ta đâu cần nói cho các ngươi hay,
 Vì trái đất với mọi loài, chính ta làm chủ.
 Thịt bò há là thức ăn của ta ăn ư?
 Máu chiên há là đồ để ta uống à?
Trong kinh Tân Ước con số tám ngày liên quan đến chuyện con dê trong Cựu ước. Chúa đã nói với Mô-sê rằng Bê, chiên, hay dê, sau khi sinh, sẽ ở với mẹ nó bảy ngày, từ ngày thứ tám trở đi, nó sẽ được đoái nhận làm lễ tiến, làm lễ hỏa tế dâng Chúa (Lv 22:27). Ma-ri-a và tGiu-se đã không tiến dâng một con dê hay con cừu, nhưng đã tiến dâng một đôi chim bồ câu non thể theo luật truyền dạy. Giao Ước cũ trong Cựu ước là máu của chiên, bò, và dê. Giao Ước mới trong Tân ước thì không dùng máu súc vật nữa.

Bắc Âu

Trong thần thoại Bắc Âu, có kể về sự ra đời của thế giới và con người gắn liền với loài bò. Ban đầu thế giới chỉ có gồm vùng đất băng giá Niflheim và vùng đất rực lửa Muspelheim. Giữa hai vùng đất này là Ginnungagap - khoảng trống nơi không có gì sinh sống. Ở Ginnungagap, lửa của Muspelheim đã làm băng của Niflheim thành người khổng lồ đầu tiên Ymir và con bò khổng lồ Auðumbla. Ymir sống nhờ sữa của con bò này. Con bò Audumbla liếm băng tạo thành vị thần đầu tiên Búri cha của Borr, và Borr là cha của ba Aesir đầu tiên: Odin, Vili và Ve.

Châu Âu

Ở Tây Ban Nha có truyền thống những trận đấu bò và đội bóng Tây Ban Nha được biệt danh là xứ sở chú bò tót. Hình ảnh con bò Hà Lan cho nhiều sữa tươi để làm thành nhiều món thực phẩm trên khắp thế giới đã trở thành một linh vật không chính thức của đất nước Hà Lan. Con bò cười (tiếng Pháp: La Vache qui rit) là một thương hiệu sản phẩm pho mát của hãng sản xuất pho mát Groupe Bel của Pháp, cũng là tên của sản phẩm phổ biến nhất của hãng này. Một loại bánh mì trứ danh có tên gọi là bánh sừng bò với tên bánh thuở ban đầu là Kipfel (trăng lưỡi liềm) biến thành Croissant (bánh sừng bò), việc người ta biết đến cái tên bánh sừng bò phổ biến hơn là do hình dạng của nó giống như cặp sừng bò.

Phương Đông

Ai Cập
Bò là con vật là quan trọng đến mức nhiều vị thần Ai Cập được cho là có hình dáng của B. aegyptiacus, các vị thần đáng chú ý có Hathor, Ptah (như là thần bò Apis), Menthu (như là thần bò Bukha) và Atum-Ra (như là thần bò Mnevis). Những vị thần trong Tôn giáo Ai Cập cổ đại có hình dáng có liên quan bò có thể đến là:
 Apis - Con bò đực thiêng của Ptah
 Bakha - Con bò thiêng của Ai Cập
 Bat - Nữ thần với gương mặt của người, tai và sừng bò
 Hathor - Nữ thần tình yêu và âm nhạc, có biểu tượng là con bò cái. Nàng thường hiện thân dưới dạng một con bò thần xinh đẹp với hai chiếc sừng nâng giữ đĩa mặt trời và đeo chuỗi vòng cổ Menat, hoặc là một người phụ nữ xinh đẹp với đầu bò và đôi mắt thần của Ra.
 Isis - Nữ thần của các bà mẹ, có biểu tượng là ngai vàng, đĩa mặt trời, sừng bò và cây sung dâu
 Meskhenet - Nữ thần của những đứa trẻ, có biểu tượng là tử cung con bò
 Mnevis - Con bò đực thiêng của Heliopolis
 Ptah - Thần sáng tạo và quyền lực có màu xanh, có biểu tượng là con bò đực Apis

Trung Đông
Con bê hay con bò mộng bằng vàng là hình ảnh của thần linh được tôn thờ nhiều nhất trong vùng Trung Đông Cổ, chẳng hạn như tại Canaan, tại Ugarít và bên Siria, nơi thần Baal Hadad, tức là thần bão tố, tay cầm sấm sét đứng trên một con bò mộng. Hình tượng này cũng được tôn thờ trong vùng Hạ Ai Cập. Con bò mộng Apsis được tôn thờ trong đền thờ thành phố Heliopolis, như là sự nhập thể của thần Osiride, và con bò mộng Mnervis được tôn thờ trong đền thờ Ptah tại Memphi, như là sự nhập thể của thần mặt trời. Vua thiết lập những nơi cao và đặt các tư tế lấy từ đám thường dân, không thuộc hàng con cháu Lêvi. Vua Ai Cập Giêrôbôam dâng lễ tế cho các con bò mộng vua đã làm ra. Việc tôn thờ hai con bò vàng trong các trung tâm thờ tự Betel và Dan kéo dài cho tới khi vương quốc Israel miền Bắc bị tiêu diệt năm 722 trước công nguyên bởi đế quốc Assiria dưới thời vua Sargon II cai tri Assiria từ năm 722 đến 705 trước công nguyên.

Ấn Độ
Trong văn hóa của người Ấn Độ, bò là loài vật thiêng liêng, được tôn thờ như những vị thần, Bò là linh vật ở Ấn Độ, nhất là với cộng đồng theo đạo Hindu. Những tín đồ Bàlamôn giáo thờ con bò, người theo đạo Bàlamôn tôn thờ con bò như đấng thiêng liêng của mình, họ không ăn thịt bò, thậm chí còn ví vẻ đẹp đôi mắt của thiếu nữ như mắt bò cái. Điều đó chứng tỏ ở đây xa xưa cộng đồng người ở đây đã lấy con bò làm tổ tiên của mình. Người Hindu coi bò là linh vật, nhưng trâu thì không. Nhiều tín đồ Hindu coi bò là biểu tượng sống của tín ngưỡng mà họ tôn thờ. Các tổ chức từ thiện của người Hindu điều hành các "gaushala" (trung tâm bảo vệ bò) ở nhiều thành phố. Họ đưa những con bò lang thang tới gaushala để chăm sóc. Với nhiều tín đồ Hindu, cho bò ăn là một cách để lấy lòng thánh thần và biến ước nguyện thành sự thật, người ta nắm đuôi con bò rồi để nó chạm vào đầu, Đó là cách để cầu thánh thần ban phúc

Sự thần thánh của bò bắt nguồn từ việc bò là vật cưỡi của thần Shiva. Đây là con bò mộng Nandi. Bò thần Nandin hay còn gọi là Nandi, Nandil, còn có tên khác là Kapin (hoặc Kapil) được người ta cho rằng là hai mắt tròn, bò Nandin còn có con mắt thứ ba. Con mắt này gọi là thiên nhãn phát ra những phép thuật nhiệm mầu và là mối liên kết giữa con người và thần linh. Đối với người Chăm thì Nandin biến thành bò thần Kapin và trở thành nhân vật trong truyện cổ dân gian Chăm theo đó con bò này được thờ như là một vị thần có nhiều quyền năng.

Theo truyền thống, người Ấn chỉ kiêng ăn thịt bò tuy vậy họ không kiêng uống sữa bò người Ấn giáo lại không dùng thịt bò và khi tới Ấn Độ thì tránh mang những món hàng làm từ da thuộc vì bò được xem là con vật linh thiêng ở nước này. Sự tôn sùng bò như vậy nên ở Ấn Độ xảy ra hiện trạng là bò tự do đi lại lung tung và phóng uế bừa bãi

Cũng ở Ấn Độ, việc tôn sùng quá mức đối với con bò đã khiến một con bò bị dị tật bẩm sinh hay một con bò 6 chân ở Ấn Độ đã được nhiều người dân nơi đây sùng bái, tôn thờ. Người dân Ấn Độ tin rằng con bò này mang lại may mắn cho bất cứ ai chạm vào cặp chân thừa trên cổ của nó. Một số người còn khẳng định rằng nó là biếu tượng của vị thánh Hồi giáo, người ta còn đến để xem cặp chân thánh và thể hiện sự kính trọng của họ bằng tiền quyên góp, mọi người cũng chào đón mẹ bò và xin phước lành. Hầu như ai cũng muốn chạm vào cặp chân thừa. Ngoài ra tại Ấn Độ và Mã Lai những vùng thuộc ảnh hưởng của Văn hóa Ấn Độ giáo, bò cũng có vai trò nhất định, chẳng hạn như bò tót được xem là biểu tượng của sức mạnh và sự cường tráng. Ở Thái Lan, bò tót đỏ (tiếng Thái: กระทิงแดง Krathing Daeng) là biểu trưng cho sản phẩm nước uống tăng lực nổi tiếng bò húc.

Trong đạo Phật, bò cũng được đưa vào một số bài kinh để làm ví dụ giảng giải. Như là bài kinh thứ 33 trích trong Kinh Trung Bộ từ tiếng Pali. Kinh này Phật dạy người chăn bò phải có đầy đủ 11 đức tính mới có thể chăn giữ được đàn bò của mình tốt đẹp. Mười một đức tính đó bao gồm: Không biết rõ các sắc. Không khéo phân biệt các tướng. Không từ bỏ trứng của con bò chét. Không biết băng bó vết thương cho bò. Không biết xông khói cho bò tránh muỗi, đàn bò sẽ không tốt. Không biết chỗ nước có thể lội qua, Người chăn bò không biết chỗ nước để cho bò lội qua, không biết chỗ nào sông cạn sông sâu.

Không biết chỗ uống nước, người chăn bò không biết rõ chỗ nước uống. Không biết con đường. Không khéo đối với các đàn bò. Nếu không biết chỗ nào có nước tốt, ăn ngon mà cho bò uống nước đục thì bò không lớn nổi. Người chăn bò phải biết khéo léo với các chỗ đàn bò có thể ăn cỏ. Vắt sữa bò đến khô kiệt. Không chú ý săn sóc đặc biệt con bò đầu đàn, con bò lớn tuổi. Đối với người chăn bò phải biết quan tâm, chăm sóc bò cao tuổi, tức là những con bò già, chậm chạp. Người chăn bò có 11 đức tính kể trên thì đàn bò mới được hưng thịnh, giúp cho đàn bò phát triển tốt đẹp, hữu dụng.

Tại Việt Nam, một ngôi chùa ở Bình Chánh đã cho một con bò quy y. Trong một lần được người thương lái đưa ra lò mổ, khi đi ngang qua cổng chùa Pháp Hải (huyện Bình Chánh), con bò bỗng dừng lại không chịu đi. Chứng kiến cảnh tượng ấy, nên các sư trong chùa đã mua lại con bò về nuôi vì cho rằng, cái duyên với Phật chưa dứt, vì thế các sư tại chùa Pháp Hải ngay lập tức làm lễ quy y cho chú bò. Tuy nhiên, dư luận cho rằng việc “quy y” cho bò chỉ là điều mê tín.Theo truyền thống Phật giáo Trung Quốc, người ta nghĩ rằng, quy y cho các loài động vật, gieo duyên cho chúng để tái sinh hết kiếp này để ra kiếp sau trở thành người.

Tuy nhiên ngay trong Phật giáo cho rằng con bò ý thức hoạt động rất là kém cho nên người Việt Nam thường dùng hình ảnh con bò để chỉ những người "có đầu mà không có óc", không phát triển ý thức, không phát triển trí tuệ. Bản thân loài bò thì nó dừng bất kỳ nơi đâu mà nó thích. Đây là trường hợp ngẫu nhiên, con bò dừng lại ngay vị trí của ngôi chùa làm cho người ta liên tưởng đến có lẽ do nhân duyên kiếp trước con bò là người hay là Phật tử. Nay đến chỗ này, con bò không chịu đi nữa, nó muốn dừng lại và các thầy ở đây làm lễ quy y và nên xem đây là chuyện bình thường.

Việt Nam
Nhìn chung thì bò cũng có hiện diện trong văn hóa Việt Nam nhưng ít phổ biến hơn so với trâu thậm chí trong ca dao dân ca thì bò có phần lép vế. Người xưa hay cười nhạo bò là con vật ngốc, ngố đần, nhưng bò đã làm giúp người nhiều việc, từ kéo xe đến đẩy cày, trong đời sống thường ngày bò cũng coi là có tình cảm, tính khí lại lành hiền. Trong chữ Hán con bò vàng già (lão hoàng ngưu) là chỉ tượng trưng những người làm việc cần cù, có góp công sức lớn lao và không bao giờ khoe khoang, là một danh hiệu rất quý nhưng trong tiếng Việt, con bò là một biểu tượng cho ngu đần. Người ta nói: ngu như bò, đầu bò đầu bướu (bướng bỉnh, ngang ngạnh) con bò vàng già chỉ là người già yếu chậm chạp ngu dốt.

Nhà thơ Phạm Hổ đã sáng tác bài thơ: Chú bò tìm bạn
 Mặt trời rúc bụi tre
 Buổi chiều về nghe mát
 Bò ra sông uống nước
 Thấy bóng mình ngỡ ai
 Bò chào: "Kìa anh bạn!
 Lại gặp anh ở đây!"
 Nước đang nằm nhìn mây
 Nghe bò, cười toét miệng
 Bóng bò, chợt tan biến
 Bò tưởng bạn đi đâu
 Cứ ngoái trước nhìn sau
 "ậm ò..." tìm gọi mãi.

Người Khmer thì có câu Con bò mạnh không thoát roi. Ở các huyện Châu Thành, Châu Phú, Thoại Sơn ở An Giang, Hòn Đất và Kiên Lương ở Kiên Giang có lễ hội đua bò Bảy Núi mở rộng tỉnh An Giang. Đây là lễ hội diễn ra hàng năm chào mừng ngày lễ Dolta của người Khmer Nam bộ. Cũng ở Việt Nam, bò tót được người dân tộc thiểu số gọi là con min, nghĩa là trâu rừng, do chúng có hình dáng tương tự loài trâu. Thuật ngữ bò đồng âm với động tác bò, một cách di chuyển của con người hay các loài động vật. Người ta cũng dùng thuật ngữ Đường lưỡi bò để chỉ về cách phân 9 đoạn trên bản đồ Biển Đông của người Trung Quốc và cho rằng Đường lưỡi bò là một yêu sách phi lý.

Người Chăm
Đối với người Chăm, họ thần tượng con bò đực (Nandin) người Chăm gọi còn gọi là Limoaw Kapil. Bò Nandin có vai trò rất quan trọng không những trong kiến trúc, điêu khắc mà còn trong đời sống tâm linh tín ngưỡng tôn giáo của người Chăm mà ở bất kì địa vị nào trong xã hội, quý tộc, tu sĩ, thường dân. Tầng lớp Sudra (nô lệ) khi chết đều hỏa táng đều có hình tượng bò Nandin trong dàn hỏa táng và nó đã đi vào đời thường của từng con người Champa xưa cũng như người Chăm hiện nay. Trong đám tang của người Chăm Bà La Môn bò Nandin thường được làm biểu tượng "Heng" mà Chăm gọi là Limoaw Kapil. Limoaw Kapil là một trong những biểu tượng được vẽ đầu tiên và dán trên nhà hỏa táng và đòn khiêng.

Bò Nandin là con bò đực, có màu lông trắng như tuyết. Bò thần Nandin là vật cưỡi của thần Shiva có nhiệm vụ đưa linh hồn người chết qua con sông và nhiệm vụ bảo vệ, giữ gìn và dẫn đường cho linh hồn người quá cố lên thiên đường hòa nhập với đại linh hồn vĩ đại của thế giới cực lạc. Người Chăm quan niệm bò Nandin sẽ giữ gìn và bảo vệ linh hồn người chết thoát khỏi sự cám dỗ của ma quỷ giúp người chết đi đúng đường của đạo, con đường của cực lạc và chính bò Nandin là con vật chở linh hồn người chết được tái sinh.

Bò Nandin được tạc tượng bằng đá và nghệ nhân làm bằng chất liệu đá. Với tư thế hai chân trước và hai chân sau quỳ phục, đây là tư thế phổ biến ở điêu khắc bò thần Champa. Ngoài ra thân bò có cục bướu tròn tạo cho con bò rất uy nghi, đặc biệt là có 3 mắt. Bò này được thể hiện rất nhiều ở các công trình kiến trúc và nhất là ở điêu khắc với ý nghĩa là Bảo vệ và thường đặt ở lối vào ngay ở trước cửa tháp Champa cổ. so sánh với bò thần Nandin khơme có những nét thô đầu to và sừng vuốt cong, không có trang trí hoa văn. Nhưng nhìn chung, có phong cách gần gũi với bò Nandin Chămpa.

Châu Mỹ

Người da đỏ

Ở Châu Mỹ, loài bò rừng gắn liền với văn hóa bản địa của người da đỏ là Bò rừng Bizon (Bò rừng bizon Bắc Mỹ) Trong số các bộ lạc người Mỹ bản địa, đặc biệt là ở vùng đồng bằng, những con bò Bison được coi là một động vật linh thiêng và biểu tượng tôn giáo. Theo giáo sư Neyooxet Greymorning thì những câu chuyện tạo ra từ nguồn gốc những con bò này đã đặt chúng ở một nơi rất thiêng liêng trong nhiều bộ lạc. Bò vượt qua nhiều lĩnh vực khác nhau và chức năng, và nó đã được sử dụng trong nhiều cách thức. Nó được sử dụng trong các nghi lễ, bò cũng có vai trò thiêng liêng nhất trong xã hội đối với phụ nữ.

Trong số các bộ lạc người da đỏ Mỹ bản địa, đặc biệt là các vùng đồng bằng đại bình nguyên, các con bò Bison được coi là một con vật linh thiêng, biểu tượng tôn giáo. Những câu chuyện tạo ra các nơi bò xuất hiện cho chúng ở một nơi rất thiêng liêng trong số rất nhiều bộ lạc. Nó được sử dụng trong các nghi lễ, dùng làm lều Tipi đó cung cấp nhà ở cho người dân, đồ dùng, khiên, vũ khí và các bộ phận được sử dụng cho khâu với các gân. Những bộ lạc người Sioux xem xét sự ra đời của một con bò trắng được sự trở lại của Nữ nhân bê trắng (White Buffalo Calf Woman), tiên tri văn hóa chính của họ và các nghi lễ của họ "Bảy Thánh Lễ".

Tại Hoa Kỳ
Bò rừng Mỹ thường được sử dụng ở Bắc Mỹ trên những con dấu chính thức, cờ, và biểu tượng. Tại Hoa Kỳ, bò rừng bizon Mỹ là một biểu tượng phổ biến ở các bang như Kansas, Oklahoma và Wyoming đã thông qua coi chúng là một biểu tượng quốc gia của Bang. Nhiều đội thể thao đã chọn bò rừng bizon là linh vật của họ. Tại Canada, bò rừng là loài động vật chính thức của tỉnh Manitoba và xuất hiện trên lá cờ Manitoba. Nó cũng được sử dụng trong áo chính thức của Lực lượng Cảnh sát cưỡi ngựa Hoàng gia Canada (Royal Canadian Mounted Police).

Đến nay, những tổ chức sau đây đã sử dụng bò rừng Bison làm linh vật (vật lấy phước):
 U.S. Department of the Interior
 Beachwood High School (Trường cấp ba Beachwood
 Bethany College (West Virginia): Trường Cao đẳng Bethany, Tây Virginia
 Bucknell University: Trường Đại học Bucknell
 Buffalo, New York
 Buffalo Bills
 Buffalo Bisons
 Buffalo Bulls
 Buffalo Grove High School: Trường cấp ba Buffalo Grove
 Buffalo Sabres
 University at Buffalo, The State University of New York: Trường đại học Buffalo
 USS Buffalo submarine
 University of Colorado: Trường Đại học Colorado
 Gallaudet University: Trường đại học Gallaudet
 Harding University: Trường đại học Harding
 Howard University: Trường đại học Howard
 Seal of the State of Indiana: Con dấu của Bang Indiana
 Lipscomb University: Trường Đại học Lipscomb
 Coat of Arms of Manitoba: Huy hiệu của Manitoba
 Flag of Manitoba: Cờ của Manitoba
 University of Manitoba Trường Đại học Manitoba
 Marshall University: Trường Đại học Marshall
 Milligan College: Trường Cao đẳng Milligan
 Independence Party of Minnesota: Đảng Độc lập Minnesota
 Ralph Nader (linh vật trong chiến dịch tranh cử 2008)
 Nichols College: Cao đẳng Nichols
 North Dakota State University: Đại học bang Bắc Dakota
 Oklahoma Baptist University: Đại học báp têm Oklahoma
 Oklahoma City Thunder
 Point Park University
 Royal Canadian Mounted Police
 Southwestern Law School: Trường Luật phương Nam
 CFB Wainwright
 West Texas A&M University: Đại học Tây Texas A&M
 Regional Municipality of Wood Buffalo

Trong ngôn ngữ ngọc, thì con bò (buffalo) có nghĩa là kẻ bắt nạt. Ở Mỹ có lưu truyền cụm từ "Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo" là một câu hợp lệ ngữ pháp trong tiếng Anh. Câu là một ví dụ về cách thức mà các từ cùng chữ viết nhưng khác nghĩa (homonym) và các từ đồng âm nhưng khác chữ viết (homophone) có thể được sử dụng để tạo ra các cấu trúc ngôn ngữ phức tạp. Nó có nghĩa là: Chính mấy con bò bison tại Buffalo mà bị mấy con bò bison tại Buffalo khác ăn hiếp, lại ăn hiếp mấy con bò bison tại Buffalo. Ý nghĩa muốn nói lên của câu này trở nên rõ ràng hơn khi được hiểu rằng nó dùng thành phố Buffalo, New York và động từ ít phổ biến là "to buffalo" (có nghĩa là "ăn hiếp hay bắt nạt"). Bò bison, trong tiếng Anh Mỹ là "buffalo". Câu này giả sử rằng giống bò bison ở Buffalo có một lịch sử bắt nạt với các con bison khác, cũng từ Buffalo mà đến.

Trong tài chính, có khái niệm liên quan đến bò đó là thị trường bò, nó là thuật ngữ phản ánh về xu hướng thị trường. Các thuật ngữ thị trường Bò và thị trường Gấu mô tả các xu hướng thị trường đi lên và đi xuống, một cách tương ứng, và có thể được sử dụng để mô tả toàn bộ thị trường hay các lĩnh vực và chứng khoán riêng biệt. Nhóm tác phẩm điêu khắc quốc tế Mark và Diane Weisbeck đã được chọn để thiết kế lại Thị trường Bò của phố U-ôn. Điêu khắc chiến thắng của họ, "Bull Market Rocket" đã được chọn làm biểu tượng thế kỷ XXI, hiện đại của Thị trường Bò xu hướng lên.

Nguồn gốc chính xác của cụm từ "thị trường bò" không ai biết tới. Từ điển tiếng Anh Oxford trích dẫn một sử dụng 1891 của thuật ngữ "thị trường bò". Trong tiếng Pháp "bulle spéculative" chỉ một bong bóng thị trường đầu cơ. Từ điển từ nguyên trực tuyến liên quan từ "bull" tới "thổi phồng, sưng lên", và định ngày cho ý nghĩa thị trường chứng khoán của nó vào năm 1714. Các phong cách chiến đấu của cả hai con thú có thể có một tác động lớn đến những cái tên. Khi một con bò đực chiến đấu nó sẽ hất sừng của nó lên, khi một con gấu chiến đấu nó sẽ đè xuống đối thủ của mình với bàn chân của nó. Nó cũng liên quan đến tốc độ của động vật: con bò đực thường tính ở tốc độ rất cao trong khi gấu thường được coi là một kẻ di chuyển lười biếng và thận trọng - một quan niệm sai lầm bởi vì một con gấu, trong điều kiện thích hợp, có thể chạy nhanh hơn một con ngựa.

Một nguồn gốc chính đáng khác là từ chữ "Bulla" có nghĩa là hóa đơn, hoặc hợp đồng. Khi một thị trường đang tăng lên, những người nắm giữ của các hợp đồng giao hàng trong tương lai của một hàng hóa thấy được giá trị gia tăng hợp đồng của họ. Một số giả thuyết tương tự đã được sử dụng như phương tiện giúp trí nhớ: Bull là viết tắt của 'bully', bây giờ mang ý nghĩa của 'xuất sắc'. Chúng ban đầu được dùng để chỉ hai gia đình hoạt động ngân hàng giao thương cũ, Barings và Bulstrodes. Từ "bò" thể hiện các hoàn vốn của thị trường là "đầy đủ", trong khi "gấu" ám chỉ đến các hoàn vốn của thị trường là "nghèo nàn". "Bò" tượng trưng cho tích trữ trước với sự tự tin quá mức trong khi "gấu" tượng trưng cho sự chuẩn bị cho mùa đông và ngủ đông trong nghi ngờ.

Một thị trường Bò có liên quan với tăng niềm tin nhà đầu tư, và tăng đầu tư vào các dự đoán tăng giá trong tương lai (các tăng vốn). Một xu hướng Bò trong thị trường chứng khoán thường bắt đầu trước khi nền kinh tế nói chung có dấu hiệu phục hồi rõ nét. Chỉ số Sàn giao dịch chứng khoán Bombay của Ấn Độ, Sensex, đã trong một xu hướng thị trường Bò trong khoảng năm năm, từ tháng 4 năm 2003 đến tháng 1 năm 2008 vì nó tăng từ 2.900 điểm lên 21.000 điểm. Các thị trường bò đáng chú ý được đánh dấu 1925-1929, 1953-1957 và giai đoạn 1993-1997 khi thị trường chứng khoán Mỹ và nhiều nơi khác tăng. Nếu lây lan Bò-Gấu (% của Bò - % của Gấu) đóng ở một thấp lịch sử, nó có thể là tín hiệu của một đáy. Thông thường, số gấu được khảo sát sẽ vượt quá số bò. Tuy nhiên, nếu số bò ở tại một cực cao và số gấu ở tại một cực thấp, một cách lịch sử, một đỉnh thị trường có thể vừa xuất hiện hoặc gần xảy ra.

Diễn giả Rory Vaden cho biết trong cuộc hành trình đưa bản thân vào kỷ luật, khôn ngoan hơn cả là học cách nghĩ của con trâu (bò Bison). Ở miền trung Colorado có rặng núi Rocky Mountains trải dài cả phía tây của Bang có thảo nguyên Kansas kéo từ những ngọn đồi thấp dưới chân núi tận sang phía đông. Bởi vì địa hình độc đáo nên đây là một trong số những nơi hiếm hoi trên thế giới có cả bò lẫn trâu. Đồng cỏ là một trong những nơi yêu thích của Rory Vaden để tìm kiếm những quy luật của thành công và cách thế giới vận hành. Cách hai loài vật này bò và trâu ứng xử trước thiên nhiên đưa ra bài học rất sâu sắc. Khi cơn bảo kéo đến từ phía tây, bò phản ứng theo một cách rất dễ đoán. Chúng biết bảo từ phía tây đến nên chúng đi sang phía đông để tránh bảo, nhưng vấn đề là bò chạy không nhanh lắm, nên chẳng mấy chốc bão đã đuổi kịp và con bò không biết làm gì hơn đành tiếp tục chạy. Thay vì tránh bão chúng lại chạy cùng bão và bị bão quật tả tơi. Ngược lại, con trâu hành xử rất độc đáo. Chúng đợi bảo đi qua đỉnh núi, rồi khi bảo đến chúng lao thẳng vào cơn bản. Bằng cách ấy, chúng đi xuyên qua cơn bảo đang hoành hành và giảm thiểu tổn hại do bảo gây ra, đây là cách đối diện trực diện các vấn đề của cuộc sống như loài trâu.

Thành ngữ

 Mất bò mới lo làm chuồng
 Lo bò trắng răng
 Trâu bò húc nhau ruồi muỗi cũng chết
 Yếu trâu còn hơn khỏe bò
 Thằng bờm có cái quạt mo/phú ông xin đổi ba bò chín trâu
 Ngu như bò/dốt như bò
 Ngu như bò tót
 Lơ ngơ như bò đội nón: Khi kể chuyện vui về cái "ngốc" của những chú bò
 Ngu như bò đội nón
 Trâu gầy cũng tầy bò kéo: so sánh giữa trâu và bò khi kéo cày
 Trâu ho bằng bò rống: Chỉ sự vượt trội của trâu so với bò
 Trâu dong bò dắt chỉ về kinh nghiệm chăn trâu, chăn bò. Con trâu luôn luôn tuân theo chủ, nó thuộc đường đi lối về, nên người ta thường dong nó đi, chứ ít ai phải dắt mũi, khác hẳn với bò.
 Trâu cày ghét bò buộc
 Cưới em anh nghĩ cũng lo/Con lợn chẳng có, con bò thì không
 Trâu năm sáu tuổi còn nhanh/Bò năm sáu tuổi đã tranh về già/Đồng chiêm xin chớ nuôi bò/Mùa đông tháng giá, bò dò làm sao!
 Trâu bò ở với nhau, quen chuồng quen chỏi/Người ở với nhau lâu, inh ỏi đủ điều.
 Trâu chết mặc trâu, bò chết mặc bò.

Chú thích

Chi Bò


title: ZB vz. 52

text:
ZB vz. 52 hay Vz. 52 (tiếng Séc: Lehky Kulomet ZB vzor 52) là loại súng máy hạng trung được phát triển tại Tiệp Khắc dựa trên khẩu ZB-26 nổi tiếng của mình trước đó. Nó có chân chống chữ V và sử dụng hộp đạn giống với LMG nhưng mặc khác nó cũng có thể thay nòng nhanh chóng và dùng dây đạn giống như súng súng máy đa chức năng. Do các tính chất đó súng có xếp làm LMG hay súng máy đa chức năng đều được. Súng được đưa vào sử dụng trong lực lượng quân đội Tiệp Khắc cho đến khi được thay thế hoàn toàn bởi các khẩu Uk vz. 59 trong cuối những năm 1960.

Thiết kế
Vz. 52 sử dụng cơ chế nạp đạn bằng khí nén với bolt chèn nghiên, ống trích khí nằm phía dưới nòng súng. Nòng súng có thể thay đổi nhanh chóng để tránh bị quá tải nhiệt cho việc duy trì bắn lâu hơn. Súng có hai cò một phía trên và một phía dưới, hai cò này là nút chọn chế độ bắn của súng. Cò phía dưới dùng để bắn phát một còn cò phía trên dùng để bắn tự động. Súng có thể dùng cả hộp đạn rời hoặc dây đạn để nạp đạn mà không cần thay đổi gì, nếu sử dụng dây đạn thì nó có một miếng che chống bụi nằm ngay tại khe gắn hộp đạn vào để ngăn hầu những thứ không phải dây đạn có thể rơi vào trong súng khi hoạt động. Nhưng khi sử dụng dây đạn thì tốc độ bắn của súng chậm hơn so với sử dụng hộp đạn.

Hệ thống nhắm cơ bản của súng là điểm ruồi nhưng do hộp đạn gắn phía trên thân súng nên điểm ruồi và thước ngắm được gắn nghiêng sang bên trái. Loại đạn 7,62×45mm của Tiệp Khắc được xem là có quỹ đạo đường đạn tốt hơn loại đạn 7,62×39mm của Liên Xô một tý nhưng do Tiệp Khắc gia nhập khối Warszawa nên đã từ bỏ loại đạn này để thống nhất đạn dược chung của khối (giống như các loại đạn tốt như.280 FN bị bỏ rơi để thống nhất loại đạn 7,62×51mm trong khối NATO).

Liên kết ngoài

http://www.valka.cz/newdesign/v900/clanek_11420.html
http://www.militaria.wz.cz/cs/kulomet-52.htm
http://www.historieavojenstvi.cz/2007/clanky/holek.pdf
http://world.guns.ru/machine/mg29-e.htm
Bắn thử vz. 52

Súng máy
Súng Tiệp Khắc


title: Công Tôn Thuật

text:
Công Tôn Thuật (chữ Hán: 公孫述, ? – 24 tháng 12, 36), tên tự là Tử Dương, người huyện Mậu Lăng, quận Phù Phong , là thủ lĩnh quân phiệt đầu đời Đông Hán. Ông xưng đế được 12 năm (25 - 36), cát cứ Ích Châu 14 năm (23 - 36).

Khởi binh phù Hán
Thời Hán Ai đế, Thuật nhờ cha là Công Tôn Nhân mà được làm Lang; sau đó Nhân làm Hà Nam đô úy, nên Thuật được bổ làm Thanh Thủy (huyện) trưởng. Vì ông còn nhỏ tuổi, nên Nhân sai Môn hạ duyện (các viên chức cấp phó) của mình đi theo. Hơn tháng, bọn họ xin về, nói với mọi người rằng: "Thuật chẳng cần dạy dỗ nữa!" Về sau thái thú thấy ông có năng lực, sai kiêm cả năm huyện. Thuật sửa sang chính sự, trộm cướp không còn, người trong quận cho là có quỷ thần. Sau khi Vương Mãng soán ngôi, ông làm Đạo Giang tốt chánh (tương đương thái thú), ở Lâm Cung, lại được tiếng là có năng lực.

Khi Canh Thủy đế lên ngôi (23), các nơi khởi binh hưởng ứng, Thuật sai sứ nghênh đón người Nam Dương là Hổ nha tướng quân (tự xưng) Tông Thành ở Hán Trung. Thành đến Thành Đô, thả cho bộ hạ cướp bóc ngang ngược, ông có ý ghét, kêu gọi hào kiệt trong huyện khởi binh, trước là dẹp Thành, sau là giúp Hán, được mọi người ủng hộ. Thuật sai người trá làm sứ giả nhà Hán từ phương đông đến, cho ông làm Phụ Hán tướng quân, ban ấn thụ Thục Quận thái thú kiêm Ích Châu mục. Thuật tuyển hơn ngàn tinh binh, tây tiến tấn công Thành. Họ đến Thành Đô, lực lượng lên đến vài ngàn, bèn đánh thành, phá được. Tướng của Thành là Viên Phó giết Thành, đưa quân về hàng.

Cát cứ phương tây

Mùa thu năm 24, Canh Thủy đế sai Trụ Công hầu Lý Bảo, Ích Châu thứ sử Trương Trung đưa hơn vạn người trấn áp vùng Thục, Hán. Thuật cậy địa thế hiểm yếu, lại được nhiều người giúp rập, có chí tự lập, bèn sai em trai là Khôi ở Miên Trúc đánh Bảo, Trung, đánh đuổi được, nhờ đó oai lừng Ích Châu. Ông theo lời Công tào Lý Hùng, tự lập làm Thục vương, đóng đô ở Thành Đô.

Đất Thục phì nhiêu, binh lực tinh cường, lắm kẻ sĩ ở nơi xa xôi theo về, thủ lĩnh các nước nhỏ Cung, Trách đều đến cống hiến. Thuật lại theo lời Lý Hùng, tháng 4 năm 25, tự lập làm Thiên tử, hiệu Thành Gia, màu chủ đạo là trắng, đổi niên hiệu là Long Hưng; lấy Lý Hùng làm Đại tư đồ, em trai Quang làm Đại tư mã, Khôi làm Đại tư không. Đổi Ích Châu làm Tư lệ hiệu úy, Thục Quận làm đô doãn .

Người Việt Tây là Nhâm Quý giết Đại doãn nhà Tân dâng quận xin hàng. Thuật sai tướng quân Hầu Đan mở Bạch Thủy Quan, chiếm Nam Trịnh ở phía bắc; tướng quân Nhâm Mãn từ Lãng Trung xuống Giang Châu, ngăn Hãn Quan ở phía đông. Nhờ đó nắm hết đất đai Ích Châu.

Bàn luận sấm tranh
Sau khi Canh Thủy đế thất bại, mấy vạn quân của bọn Lữ Vị ở Quan Trung theo về với Thuật, được phong làm tướng quân. Ông làm doanh lũy lớn, bày ngựa xe, tập luyện chiến đấu; tập hợp mấy chục vạn binh giáp, tích lương Hán Trung, xây cung Nam Trịnh, lại chế tạo thuyền Bạch Lan 10 tầng lầu đỏ (Xích Lâu); khắc ấn chương mục, thú khắp thiên hạ, sắp đặt công khanh trăm quan; sai tướng quân Lý Dục, Trình Ô đưa mấy vạn quân ra Trần Thương, cùng Lư Vị trấn áp Tam Phụ. Năm 27, Chinh tây tướng quân Phùng Dị của nhà Đông Hán đánh bại Vị, Dục ở Trần Thương, Vị, Dục chạy về Hán Trung. Năm 29, Duyên Sầm, Điền Nhung bị quân Hán đánh bại, đều chạy vào Thục.

Khi ấy Thuật bỏ tiền đồng, đặt ra Thiết Quan (để đúc) tiền , khiến cho tiền trong tay trăm họ không dùng được. Lòng người dao động, lại nhớ đến nhà Hán. Ông lục lọi trong sách vở xưa, phao lên rằng có sấm ký cho biết vận nhà Hán đã dứt. Quang Vũ đế lo lắng, gửi thư phản bác, Thuật không đáp lại .

Ngồi giữ đất Thục
Năm sau (30), Ngôi Hiêu xưng thần với Thuật, quân Hán đã gần dẹp xong phía đông, sắp tây tiến, người Bình Lăng là Kỵ đô úy Kinh Hàm đề nghị phát binh mở rộng địa bàn, những tướng lãnh về hàng là Duyên Sầm, Điền Nhung đều tán đồng, nhưng anh em của ông và quan viên người đất Thục lại phản đối. Cuối cùng Thuật quyết định không phát binh.

Thuật tính hà khắc, chấp nhặt, hay giết người vì lỗi nhỏ. Ông cảm thấy giết chóc không đủ oai, bèn đổi tên quận, huyện. Thuật từ thời trẻ làm lang, nắm rõ lễ chế nhà Hán, nên thay đổi cờ xí, kiến trúc cho ra dáng hoàng đế; phong vương cho các con, thực ấp là mấy huyện thuộc các quận Kiền Vi, Quảng Hán. Quần thần can gián, ông không nghe, rồi chỉ tin dùng người họ Công Tôn, khiến mọi người oán thán.

Năm 32, quân Hán đánh Ngôi Hiêu, Thuật sai Lý Dục đem hơn vạn người đi cứu. Sau khi Hiêu mất, bộ hạ của ông ta đầu hàng nhà Hán, đất Thục kinh hãi. Phía ngoài Thành Đô có một cái kho cũ được dựng vào đời Tần, bị bỏ không trong suốt đời Tân đến nay, ông đổi tên là kho Bạch Đế. Thuật sai người ngoa truyền rằng kho nứt ra cái hang như cái mả, trăm họ bỏ chợ đi xem. Ông nhân đó nói rằng kho nứt ra cái hang thì cũng như Ngô Hiêu đã bị phá diệt, đều là lời đồn không có căn cứ, như thế tạm yên được lòng người. Ít lâu sau, tướng của Hiêu là Vương Nguyên về hàng, cho làm tướng quân. Năm sau (33), Thuật sai Nguyên và lãnh quân Hoàn An giữ Hà Trì; lại sai Điền Nhung cùng đại tư đồ Nhiệm Mãn, Nam Quận thái thú Trình Phiếm đưa quân xuống Giang Quan, phá bọn Uy lỗ tướng quân Phùng Tuấn, lấy được thành cùng Di Lăng, Di Đạo, nhân đó ngăn giữ Kinh Môn.

Thân vong, tộc diệt
Năm 35, Chinh nam đại tướng quân Sầm Bành của Đông Hán đánh Thuật, bọn Mãn đại bại, bộ tướng Vương Chánh chém Mãn để hàng Bành. Điền Nhung chạy đi Bảo Giang Châu. Thành ấp đều mở cửa xin hàng, Bành thẳng tiến đến Vũ Dương. Quang Vũ đế gửi thư khuyên hàng, hứa hẹn rất nhiều, lại khẳng định với ông rằng vua không nói chơi. Thuật xem thư thì than thở, đưa cho thân tín là thái thường Thường Thiếu, quang lộc huân Trương Long cùng xem. Bọn họ khuyên nghe theo, ông nói: "Được mất là do mệnh trời. Nào có thiên tử đầu hàng!" Không ai dám nói gì nữa. Trung lang tướng Lai Hấp đánh gấp Vương Nguyên, Hoàn An, An sai thích khách giết Hấp; Thuật lại lệnh cho hành thích Sầm Bành.

Năm 36, tướng Hán là bọn Đại tư mã Ngô Hán, Phụ uy tướng quân Tang Cung đánh bại và giết chết em Thuật là Khôi, rể Thuật là Sử Hưng. Từ đây tướng lãnh của ông sợ hãi, tìm đường bỏ trốn, Thuật dù giết cả nhà họ vẫn không ngăn được. Quang Vũ đế lại hạ chiếu, hết sức khuyên hàng, nhưng ông rốt cục vẫn không chịu.

Tháng 9, Ngô Hán chém Đại tư đồ Tạ Phong, Chấp kim ngô Viên Cát của Thuật, rồi tiến đánh Thành Đô. Ông theo kế của Duyên Sầm, đem vàng lụa ra mộ được hơn 5000 lính cảm tử, phối hợp với Sầm ở Thị Kiều. Quân Thục vờ giương cờ xí, nổi trống khiêu chiến, rồi ngầm tập kích phía sau quân Hán. Ngô Hán ngã xuống nước, nắm đuôi ngựa ngoi lên được, quân Hán thua một trận.

Tháng 11, Tang Cung đến Hàm Môn. Thuật xem sách bói, thấy câu "giặc chết dưới thành", mừng lắm, cho rằng có thể địch nổi bọn Ngô Hán. Ngày Mậu Dần (18) tháng 11 (tức 24 tháng 12 theo dương lịch), ông tự đem mấy vạn quân ra đánh, sai Duyên Sầm chống lại Cung. Đôi bên đại chiến, Sầm thắng liền 3 hiệp, nhưng quân Thục không được ăn, trở nên mệt mỏi, quân Hán xông lên, khiến cho quân Thục rối loạn, Thuật bị đâm vào ngực, ngã ngựa, được bộ hạ đưa vào thành. Ông giao lại quân đội cho Duyên Sầm, mất trong đêm. Sáng hôm sau, tức 25 tháng 12 dương lịch, Sầm ra hàng. Ngày Tân Tị (21) tháng 11 (tức 27 tháng 12 dương lịch), Ngô Hán giết cả họ của Thuật và Duyên Sầm, thả cho bộ hạ thiêu rụi cung thất, cướp bóc, hãm hiếp quan dân, không chừa một tội ác nào. Ba ngày sau, Quang Vũ đế gửi thư trách móc phó tướng của Hán là Lưu Thượng, Hán mới khiếp sợ dừng tay.

Tham khảo
 Hậu Hán thư quyển 13, Liệt truyện 3, Công Tôn Thuật truyện

Chú giải
 Hậu Hán thư, sách đã dẫn: Đất Thục có lời đồng dao rằng: "Bò vàng bụng trắng, Ngũ Thù quay lại." (Nguyên văn: hoàng ngưu bạch phúc, Ngũ Thù đương phục) Người lắm chuyện bàn rằng Vương Mãng xưng "hoàng", Thuật tự đặt hiệu "Bạch", tiền Ngũ Thù do nhà Hán đặt ra, tức là thiên hạ sẽ trở về với họ Lưu. Thuật bày ra chuyện gặp điềm lành, được quỷ thần phù hộ, dẫn sằng sấm ký. Lấy từ ‘Xuân Thu’ của Khổng Tử, rằng Xích chế chia làm 12 công (tước) , nhà Hán cho đến Bình đế cũng được 12 đời , lịch số đã hết, một họ (chỉ họ Lưu) không được thụ mệnh trở lại. Lại dẫn ‘Lục vận pháp’ rằng: "Phế xương đế, lập Công Tôn"; ‘Quát địa tượng’ rằng: "Đế Hiên Viên thụ mệnh, Công Tôn thị ác" (tạm dịch: Hoàng đế Hiên Viên thụ mệnh, họ Công Tôn nắm lấy) ; ‘Viên thần khế’ rằng: "tây thái thủ, ất mão kim" cho rằng viên thái thú ở phương tây dẹp bỏ "mão - kim" . Ngũ đức xoay vần , hoàng (vàng, mệnh Thổ, chỉ Vương Mãng) nối xích (đỏ, mệnh Hỏa, chỉ nhà Hán) mà bạch (trắng, mệnh Kim) kế hoàng, nay ở phương tây có Bạch đức, nên thay đổi dòng dõi đế vương, chính là hợp lẽ. Lại nói chỉ tay (của mình) có dấu lạ, rồi đến điềm lành rồng trỗi dậy (long hưng). (Thuật) mấy lần gởi thư sang Trung Nguyên, nhằm lay động lòng người. (Quang Vũ) đế lo lắng, viết thư cho Thuật rằng: "Đồ sấm (sấm tranh) nói ‘công tôn’, tức Tuyên đế vậy. Thay nhà Hán là Đương Đồ Cao, anh phải chăng thân thể cao (hơn người)?  Còn việc dùng lại điềm lành chỉ tay, Vương Mãng bày trò chưa đủ ư? Anh không phải tặc thần loạn tử của tôi, người trong lúc thiếu chính chắn đều muốn làm vua, sao mà đếm xuể! Anh nay mai mất đi, vợ con còn nhỏ, hãy sớm mà định kế, để không phải lo. Thần khí của thiên hạ, không thể dùng sức mà tranh, nên nghĩ cho kỹ." đề gởi ‘Công Tôn hoàng đế’. Thuật không đáp lại.

Chú thích

Quân phiệt đầu đời Đông Hán
Người Thiểm Tây
Năm sinh không rõ
Mất năm 36
Vua Trung Quốc
Nhà Tân


title: Cừu đen

text:
Cừu đen là những cá thể cừu có bộ lông màu đen bắt nguồn từ ảnh hưởng di truyền ở cừu do quy định của các gene hắc tố chi phối về màu sắc và tạo ra sự khác biệt so với những con cừu thông thường (có bộ lông màu trắng), theo đó một gen lặn đôi khi biểu hiện ở sự ra đời của một con cừu với màu đen thay vì màu trắng. Cừu đen không chỉ đề cập đến màu lông của cừu mà còn là từ lóng để chỉ về những cá thể dị biệt, nổi loạn trong một tập thể, tương phản với cừu ngoan là tập hợp các cá thể dễ sai khiến và chỉ biết làm theo.

Thuật ngữ
Trong tiếng Anh, thuật ngữ cừu đen (Black sheep) là một thành ngữ dùng để mô tả một thành viên đơn lẻ hoặc tai tiếng nằm trong một nhóm hoặc là những đứa trẻ khác biệt trong một gia đình hoặc những nhân tố nổi loạn trong một tập thể. Thuật ngữ này thường được trao cho những tác động tiêu cực với ngụ ý là ương ngạnh khó quản lý vì theo cách hiểu thông thường con cừu tiêu biểu cho sự ngoan hiền. Thuật ngữ này bắt nguồn từ sự hiện diện không điển hình và không mong muốn của cá nhân đen khác trong đàn cừu trắng.

Ảnh hưởng
Những con cừu đen luôn là mầm mống của tai họa. Nó là nguyên nhân gây bất ổn và mất đoàn kết nội bộ trong một tập thể, xâm phạm quy tắc chung và phá vỡ sự đoàn kết. Nói tóm lại nó là tác nhân ngăn cản một tập thể đi tới thành công, nhìn chung, Như mọi lĩnh vực đời sống, những con cừu đen cũng vô cùng nguy hại và cần phải loại bỏ. Thuật ngữ cừu đen thường được nhắc đến trong bóng đá để chỉ về những cầu thủ như là con ngựa chứng, vô kỷ luật, thao túng đội bóng. Không giống trong một đàn cừu, người ta rất dễ nhận ra con cừu đen lẻ loi trong đàn, và càng dễ loại ra và đưa nó lên lò nướng. Song trong một đội bóng, để nhận biết cầu thủ nào là cừu đen không hề dễ dàng, và càng khó hơn khi loại cầu thủ đó ra. Những kẻ đóng được vai cừu đen lại thường là cầu thủ giỏi, thậm chí ngôi sao quan trọng nhất của đội.

Tương phản

Tương phản với hình ảnh nhưng con cừu đen (dị biệt, khác người) là hình ảnh những con cừu ngoan ngoãn (Sheeple) là một thuật ngữ mỉa mai về những hành vi bầy đàn thụ động của con người có thể bị dễ dàng kiểm soát bởi một quyền lực chi phối mà họ được ví như những con cừu, một con vật ngoan ngoãn dễ dàng bị chăn dắt. Nó cũng mô tả một hiện tượng nhiều người trong xã hội cùng tin tưởng hoặc thực hiện một việc gì đó đã khiến cho rất nhiều người khác a dua làm theo. Người ta cũng dùng từ lóng là những con cừu ngoan ngoãn để chỉ về nông dân chấp nhận hoặc cam chịu các chính phủ độc đoán. Cừu sinh ra để làm nạn nhân của sói, để được an phận và để phục vụ sói theo bản năng sinh tồn.

Chú thích

Cừu
Tâm lý học xã hội
Thành ngữ tiếng Anh
Cừu