title: George de Hevesy

text:
György de Hevesy () (1 tháng 8 năm 1885- 5 tháng 7 năm 1966) là nhà hóa học người Hungary. Ông nhận giải Nobel Hóa học năm 1943 do đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển chất đánh dấu phóng xạ để nghiên cứu các quá trình quá trình hóa học, đặc biệt là trao đổi chất ở động vật. Ông cũng đồng khám phá ra nguyên tố hafnium.

Tuổi trẻ
Hevesy György sinh ra tại Budapest, Hungary trong một gia đình Hungary gốc Do Thái giàu có, theo Công giáo và được phong quý tộc, con thứ năm của trong gia đình có tám con, cha là Lajos Bischitz và mẹ là Nữ bá tước Eugenia Schossberger de Tornya. Hai bên nội ngoại gia đình ông đều có người từng làm lãnh tụ của cộng đồng Do Thái ở Pest.

Hevesy học trung học ở trường Piarista Gimnázium và tốt nghiệp năm 1903.

Hevesy bắt đầu nghiên cứu hóa học tại Đại học Budapest trong một năm, tại Đại học Kỹ thuật Berlin vài tháng, cuối cùng ông chuyển sang Đại học Albert Ludwigs Freiburg.

Năm 1906 ông bắt đầu làm luật án tiến sĩ dưới sự hướng dẫn của Georg Franz Julius Meyer.

Năm 1908, ông nhận bằng tiến sĩ vật lý. Cũng trong năm này ông nhận một vị trí tại ETH Zürich.

Nghiên cứu
Năm 1922 Hevesy đồng phát minh ra hafnium (72Hf) (tiếng Latinh từ Hafnia chỉ "Copenhagen", quê hương của Niels Bohr), cùng với Dirk Coster. Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học của Mendeleev năm 1869 đặt các nguyên tố hóa học vào một hệ thống logic, tuy nhiên một nguyên tố với 72 proton bị khuyết. Dựa trên mô hình nguyên tử của Bohr, Hevesy đi đến kết luận rằng phải có một nguyên tố hóa học ở vị trí đó. Bảo tàng khoáng vật học của Na Uy và Greenland ở Copenhagen cung cấp vật liệu cho nghiên cứu của ông. Phổ đặc trưng tia X từ các mẫu vật chỉ ra một nguyên tố mới tồn tại.

Hevesy nhận một ghế tại Đại học Freiburg. Được hỗ trợ tài chính từ Quỹ Rockefeller, ông đã có một năm rất thành công. Ông phát triển phương pháp phân tích huỳnh quang tia X, và phát hiện ra tia alpha của Samarium. Từ đây ông bắt đầu sử dụng các đồng vị phóng xạ trong việc nghiên cứu các quá trình trao đổi chất ở động vật và thực vật, bằng cách theo dõi các hóa chất trong cơ thể từ việc thay thế một phần đồng vị bên với một lượng nhỏ đồng vị phóng xạ. Năm 1923, Hevesy công bố nghiên cứu đầu tiên về việc sử dụng đồng vị phóng xạ tự nhiên 212Pb làm chất đánh dấu phóng xạ để theo dõi sự hấp thụ và hút nhựa trong rễ, thân và lá của loài Vicia faba (đậu răng ngựa).

Thế chiến thứ hai và những năm cuối đời
Khi Đức Quốc xã xâm lược Đan Mạch từ tháng 4 năm 1940, Hevesy đã hòa tan hai huy chương Nobel bằng vàng của James Franck và Max von Laue vào nước cường toan để chúng không bị rơi vào tay phát xít. Vào thời đó mang vàng ra khỏi quốc gia là phạm pháp và nếu Franck và Laue bị phát hiện đem đi, họ sẽ bị xét xử ở Đức. Ông đặt dung dịch thu được trên giá đựng trong phòng thí nghiệm của mình tại Viện Niels Bohr. Sau chiến tranh, ông trở lại và phát hiện dung dịch vẫn còn nguyên, bèn kết tủa vàng ra khỏi a xít. Số vàng này được đưa trở lại cho Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển để họ đúc lại những huân chương mới cho Franck và Laue.

Năm 1943 Copenhagen không còn là một trung tâm khoa học của người Do Thái và Hevesy tìm cách chạy tới Thụy Điển, nơi ông làm việc tại Đại học Stockholm cho tới năm 1961.

Cuối năm 1943 ông nhận giải Nobel Hóa học cho những đóng góp về chất đánh dấu phóng xạ. Ông sau đó còn được ghi nhận là thành viên Hội Hoàng gia Anh và nhận Huy chương Copley của Hội, điều mà ông đặc biệt tự hào vì đến thời điểm của ông chỉ có hai nhà khoa học nước ngoài (ông cùng Bohr) nhận huy chương này.

Năm 1958 ông nhận Giải Nguyên tử vì Hòa bình với việc sử dụng đồng vị phóng xạ cho mục đích hòa bình.

Hevesy cưới Pia Riis năm 1924, họ có một con trai và ba con gái, trong đó một người con gái (Eugenie) lấy cháu trai của Svante Arrhenius. Ông mất năm 1966 và được chôn cất tại Budapest. Trong suốt đời mình ông đã công bố tổng cộng 397 bài viết khoa học, một trong số đó là Bài giảng Tưởng niệm Becquerel-Curie nhân dịp kỉ niệm thành lập ngành hóa học phóng xạ.

Phòng thí nghiệm phóng xạ Hevesy được thành lập tại Đại học Kỹ thuật Đan Mạch năm 2005 đặt theo tên của ông

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 George de Hevesy – Biography
 Annotated bibliography for George de Hevesy from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues

Sinh năm 1885
Mất năm 1966
Nhà hóa học Hungary
Người Budapest
Người Hungary đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người phát hiện ra nguyên tố hóa học


title: Thung lũng Ia Đrăng

text:
Thung lũng Ia Đrăng là một thung lũng cách Pleiku về phía tây nam hơn 50 km. Địa điểm này được biết đến qua trận Ia Đrăng diễn ra vào tháng 11 năm 1965 trong chiến tranh Việt Nam. Từ "ia" trong tiếng Người Thượng có nghĩa là "con sông".

Tham khảo

Địa lý Gia Lai
Pleiku
Thung lũng Việt Nam


title: A Sầu

text:
A Sầu là một thung lũng nằm ở huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, nằm trên biên giới Việt-Lào. Thung lũng trải dài 40 km theo hướng bắc nam với khu vực đất trũng bằng phẳng rộng 1 km, hai bên là hai dãy núi phủ rừng rậm cao từ 3 đến 6 nghìn feet. Thung lũng A Sầu là một trong những vị trí trọng yếu để quân đội Nhân dân Việt Nam vận chuyển người và hàng hóa vào chiến trường miền Nam dọc theo đường mòn Hồ Chí Minh; tại đây cũng từng diễn ra nhiều trận đánh ác liệt trong chiến tranh Việt Nam.

Xem thêm

Trận A Sầu
Trận đánh Căn cứ hỏa lực Ripcord
Trận Đồi Thịt Băm
Chiến dịch Delaware

Tham khảo

Liên kết ngoài

Photographic history of 1st Air Cavalry Division Lurp / Rangers in A Shau Valley, April 1968

Thung lũng Việt Nam
A Lưới


title: Đặng Văn Lâm

text:
Đặng Văn Lâm (, sinh ngày 13 tháng 8 năm 1993 tại Moskva, Nga, quê gốc Thanh Hóa) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Việt–Nga đang thi đấu ở vị trí thủ môn cho câu lạc bộ Topenland Bình Định tại V.League 1 và đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Spartak Moscow và Dynamo Moscow
Đặng Văn Lâm trưởng thành từ câu lạc bộ trẻ Spartak Moscow vào năm 2005 sau 5 năm, cuối năm đó anh chuyển đến câu lạc bộ Dinamo Moscow học hỏi thêm 4 năm.

Hoàng Anh Gia Lai
Năm 2010, anh về Việt Nam và bắt đầu sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp với câu lạc bộ Hoàng Anh Gia Lai. Mùa 2013, anh được chuyển sang thi đấu cho câu lạc bộ Hoàng Anh Attapeu tại giải bóng đá ngoại hạng Lào theo dạng cho mượn. Dù cùng Hoàng Anh Attapeu giành ngôi á quân giải Lào nhưng sau khi trở lại Việt Nam, anh đã phải chia tay phố Núi vì không được trọng dụng và quay trở lại thi đấu cho 2 câu lạc bộ hạng thấp ở Nga là Duslar và Rodina Moscow.

Hải Phòng
Năm 2015, anh quay trở lại Việt Nam để thi đấu cho câu lạc bộ Hải Phòng. Sau khi thất bại với việc có được suất bắt chính năm 2015, cho đến 2016, anh trở thành thủ môn trọng yếu của câu lạc bộ và ngay sau đó được gọi lên đội tuyển quốc gia Việt Nam bởi huấn luyện viên Miura Toshiya. Tháng 9 năm 2017, Văn Lâm ngã dẫn đến lật cổ chân khi bị trợ lý huấn luyện viên Lê Sỹ Mạnh hành hung. Văn Lâm sau đó đã rời khỏi Việt Nam và quay trở lại nước Nga. Nhưng một năm sau đó, anh lại quay trở về câu lạc bộ để tiếp tục thi đấu V.League 2018 sau khi Lê Sỹ Mạnh (người hành hung anh) đã bị sa thải trước đó.

Muangthong United
Tháng 1 năm 2019, sau kỳ Asian Cup thành công cùng đội tuyển Việt Nam, Văn Lâm được câu lạc bộ Muangthong United của Thái Lan để ý. Anh đồng ý thi đấu cho câu lạc bộ và đã ký vào bản hợp đồng kéo dài 3 năm. Đội bóng Thái Lan phải trả cho câu lạc bộ bóng đá Hải Phòng 500.000 USD để đổi lấy sự phục vụ của thủ môn Việt kiều.

Năm 2021, việc Đặng Văn Lâm rời Muangthong United sang Cerezo Osaka đã được người đại diện của thủ môn này, ông Andrey Grushin, tiết lộ với tờ VnExpress từ ngày 7 tháng 1. Theo Grushin, Muangthong đã vi phạm các điều khoản về lương với Văn Lâm, nên thủ thành Việt kiều hoàn toàn là cầu thủ tự do và có thể thoải mái gia nhập Cerezo. Muangthong không chấp nhận để Văn Lâm ra đi dễ dàng. CLB Thái Lan kiện Văn Lâm lên FIFA, cho rằng anh và người đại diện tự ý phá vỡ hợp đồng. Muangthong thậm chí kiện cả Cerezo Osaka vì đã tự ý tiếp xúc với cầu thủ của họ. Phía Văn Lâm và ông Grushin vẫn tự tin vào vụ chuyển nhượng và khẳng định sẽ giành chiến thắng trong cuộc chiến pháp lý với CLB Thái Lan.

Cerezo Osaka
Ngày 27 tháng 1 năm 2021, FIFA đã tạm thời cấp ITC (giấy phép chuyển nhượng quốc tế) cho Văn Lâm, mở đường cho anh ký hợp đồng với Cerezo Osaka. Sáng 30 tháng 1 năm 2021, câu lạc bộ Cerezo Osaka của Nhật Bản thông báo tuyển mộ thành công Đặng Văn Lâm. Anh chính thức là cầu thủ người Việt Nam đầu tiên khoác áo một câu lạc bộ J1 League, giải đấu cấp cao nhất của bóng đá Nhật Bản.

Chiều 9 tháng 6 năm 2021, Đặng Văn Lâm được huấn luyện viên Levir Culpi trao cơ hội bắt chính trước Gainare Tottori trong khuôn khổ trận đấu thuộc vòng 2 Cúp Hoàng đế Nhật Bản. Đây cũng là lần đầu tiên anh ra sân cho Cerezo Osaka kể từ khi chuyển đến đây vào tháng 1. Lần thứ 2, Văn Lâm được trao cơ hội bắt chính cho Cerezo Osaka là tại trận gặp câu lạc bộ Quảng Châu ở vòng đấu bảng AFC Champions League 2021.

Topenland Bình Định
Đặng Văn Lâm ký hợp đồng ba năm với Topenland Bình Định chiều 15/8/2022, nhưng chưa thể ra mắt V-League 2022 do chấn thương trong buổi tập hôm 24/8, trước đó, anh mắc Covid-19 và bỏ lỡ trận đấu ở vòng 13 với Thanh Hoá. Anh góp phần giúp Bình Định thắng 3-0 trên sân Hà Nội ở vòng 15 tối 2/9 và giúp thắng Viettel để vào bán kết Cúp Quốc gia 2022 nhờ loạt sút luân lưu.

Sự nghiệp quốc tế
Văn Lâm bắt đầu thi đấu cho đội tuyển quốc gia Việt Nam từ năm 2015, khi đó Việt Nam đang sở hữu một số cầu thủ nhập tịch có nguồn gốc nước ngoài. Cùng với cầu thủ Việt kiều Cộng hòa Séc là Mạc Hồng Quân, anh là một trong hai cầu thủ nhập tịch đáng chú ý nhất của đội tuyển quốc gia. Chỉ 1 năm sau, anh lại được huấn luyện viên Nguyễn Hữu Thắng gọi lên triệu tập cho đội tuyển quốc gia để tham dự AFF Cup 2016 nhưng cả giải đấu anh chỉ ngồi trên băng ghế dự bị.

Vào tháng 6 năm 2017, anh có trận ra mắt ở vòng loại AFC Asian Cup 2019 gặp Jordan tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tài năng của anh đã giúp giữ sạch lưới khi trận đấu kết thúc với tỷ số 0–0. Anh được khen ngợi về kỹ năng của mình. Tuy nhiên, phải đến chức vô địch AFF Cup 2018, tiềm năng mới mang lại danh tiếng cho anh, giúp Việt Nam chinh phục Đông Nam Á sau 10 năm kể từ danh hiệu đầu tiên.

Trong trận đấu thuộc vòng 1/16 AFC Asian Cup 2019, một lần nữa đối đầu với Jordan, anh đã có một pha cứu thua rất quan trọng trước Ahmed Samir trên chấm luân lưu sau 120 phút thi đấu để giúp Việt Nam lọt vào tứ kết.

Anh đã trở thành trụ cột của Việt Nam tại vòng loại thứ 2 FIFA World Cup 2022, nơi anh đã tạo ra một màn trình diễn mạnh mẽ, bao gồm một pha cản phá thành công quả phạt đền trong trận đấu quan trọng của Việt Nam với đối thủ Thái Lan trên sân nhà, được so sánh với pha cản phá quả phạt đền của Igor Akinfeev trước Tây Ban Nha tại FIFA World Cup 2018 do có nét tương đồng. Trong lượt về của vòng loại thứ hai, Đặng Văn Lâm phải rút khỏi danh sách thi đấu sau khi một đồng đội của anh ở Cerezo Osaka nhiễm COVID-19. Ngày 28 tháng 8 năm 2021, HLV Park Hang-seo triệu tập bổ sung cho Đặng Văn Lâm lọt vào danh sách 25 cầu thủ bay sang Ả Rập Xê Út (quá cảnh tại Qatar). Ngày 29 tháng 3 năm 2022, Văn Lâm có mặt trong danh sách thi đấu của Việt Nam trong trận gặp Nhật Bản tại vòng loại thứ 3 FIFA World Cup 2022 ngay trên sân Saitama của Nhật Bản, quốc gia mà anh đang thi đấu cấp câu lạc bộ, và có mặt trên sân trong ít phút cuối trận.

Đời tư
Đặng Văn Lâm được sinh ra và lớn lên tại thủ đô Moskva của Nga, có bố là người Việt tên là Đặng Văn Sơn và mẹ là người Nga tên là Olga Zhukova. Bố anh là em sinh đôi với Nghệ sĩ Nhân dân Đặng Văn Hùng, do vậy anh có người chị họ là diễn viên múa Đặng Linh Nga. Bố mẹ của anh đều rất giỏi nghệ thuật, đặc biệt là mẹ của anh từng là một vũ công múa ba lê. Anh cũng có anh em ruột trong đó có em trai là Đặng Văn Mạnh (tên tiếng Nga là Aleksey Shonovich Dang) và em gái tên là Đặng Thanh Giang (tên tiếng Nga là Lyubov Shonovna Dang). Tên tiếng Nga của Văn Lâm là Lev Shonovich Dang, là bởi vì mẹ anh thần tượng thủ môn huyền thoại người Liên Xô Lev Yashin, người mà Văn Lâm coi là hình mẫu để học hỏi.

Mặc dù cả nhà đều yêu mến và theo sự nghiệp nghệ thuật, Văn Lâm quyết định chọn con đường đi theo sự nghiệp bóng đá. Vì tài năng bóng đá thiên bẩm có sẵn của Văn Lâm nên anh đã được lò đào tạo của câu lạc bộ Spartak Moscow của Nga chú ý và anh đã gia nhập đội bóng này. Tuy vậy, sau khi bị từ chối chơi bóng ở nơi quê cha đất tổ của mình và cả lúc bị loại khỏi danh sách đội hình đội tuyển U-23 Việt Nam tham dự giải đấu bóng đá nam của ASIAD 2018, bố anh đã khuyên Văn Lâm nên quay trở lại nước Nga và làm nghề kế toán. Tuy vậy, anh vẫn ở lại Việt Nam và không thay đổi ý chí ban đầu. Anh cũng sở hữu một giọng hát hay và tốt với chất giọng ngọt ngào và trầm ấm. Anh có thể nói tốt và thông thạo 3 ngôn ngữ bao gồm tiếng Việt, tiếng Nga và tiếng Anh.

Đặng Văn Lâm là một tín đồ của đạo Chính thống giáo, anh thường xuyên cầu nguyện Chúa phù hộ cho mình và làm dấu thánh giá để thể hiện niềm tin, điều này khiến cho Văn Lâm trở thành tín đồ Chính thống giáo đầu tiên của đội tuyển quốc gia Việt Nam.

Là một người gốc Nga nên Đặng Văn Lâm cũng yêu quý đội tuyển bóng đá Nga. Anh ăn mừng phấn khích khi Nga vượt qua Tây Ban Nha trên loạt 11m và tiến vào tứ kết World Cup 2018. Thần tượng của anh là tuyển thủ quốc gia Artem Dzyuba.

Thống kê sự nghiệp

Quốc tế

Danh hiệu

Câu lạc bộ
Hoang Anh Attapeu
 Á quân Lao League: 2013

Hải Phòng
 Á quân V.League 1: 2016

Cerezo Osaka
 Á quân J.League Cup: 2021

Topenland Bình Định
 Hạng 3 V.League 1: (2022)
 Á quân Cúp Quốc gia: (2022)

Quốc tế
Olympic Việt Nam
 VFF Cup: 2018

Việt Nam
 Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á: 2018
 Á quân King's Cup: 2019

Cá nhân
Đội hình tiêu biểu Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á: 2018
 AFF Best XI: 2019

Tham khảo

Người Moskva
Người Thanh Hóa
Người Nga gốc Việt
Vận động viên gốc Việt
Tín hữu Chính Thống giáo tại Nga
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Hoàng Anh Gia Lai
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Hải Phòng
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam
Cầu thủ bóng đá nam Việt Nam ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá Việt Nam ở Nhật Bản


title: Artturi Ilmari Virtanen

text:
Artturi Ilmari Virtanen (; 1895–1973) là nhà hóa học người Phần Lan. Ông đoạt Giải Nobel Hóa học năm 1945 nhờ vào những nghiên cứu về các chất hóa học nông nghiệp và chất hóa học dinh dưỡng. Với sự kiện này, Virtanen trở thành nhà hóa học đầu tiên của Phần Lan giành Giải Nobel Hóa học, đồng thời đưa Phần Lan trở thành quốc gia thứ hai ở bán đảo Scandinavia sau Thụy Điển giành giải thưởng lớn này. Quả là một vinh dự hiếm có cho nền khoa học Phần Lan, một nền khoa học ít được đề cập đến như các nước Bắc Âu khác như Thụy Điển hay Đan Mạch cũng như nhiều nền khoa học thuộc châu Âu khác như Anh, Pháp, Đức, Nga. Để vinh danh nhà hóa học này, một tiểu hành tinh đã được đặt theo tên ông, đó là 1449 Virtanen.

Chú thích

Tham ngày

Liên kết ngoài

 Nobel Foundation

Sinh năm 1895
Mất năm 1973
Nhà hóa học Phần Lan
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Phần Lan đoạt giải Nobel
Nhà phát minh Phần Lan


title: John Howard Northrop

text:
John Howard Northrop (1891-1987) là nhà hóa học người Mỹ. Ông được trao Giải Nobel Hóa học năm 1946 nhờ những cố gắng trong việc điều chế, kết tinh các enzime và virus protein ở trạng thái nguyên chất. Ông cùng chung giải thưởng với Wendell Meredith Stanley và James Batcheller Sumner, hai nhà hóa học người Mỹ khác. Với sự kiên quan trọng này, năm 1946 trở thành năm đầu tiên Giải Nobel Hóa học được trao cho ba người, thậm chí ba người này có cùng quốc tịch. Đây là niềm tự hào không hề nhỏ của nền hóa học Mỹ nói riêng và nền khoa học Mỹ nói chung. Ngoài ra, Northrop còn giành Huy chương Daniel Giraud Elliot vào 7 năm trước đó, năm 1939.

Chú thích

Đọc thêm

 See also this version of Northrop's National Academy of Science biography.

Liên kết ngoài
 Northrop's Nobel Foundation biography
 Northrop's Nobel Lecture The Preparation of Pure Enzymes and Virus Proteins

Sinh năm 1891
Mất năm 1987
Nhà hóa học Hoa Kỳ
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Người Mỹ gốc Đức
Cựu sinh viên Đại học Columbia


title: Rothschild

text:
Rothschild có thể nói tới:
 Rothchild (tên) là tên họ ở Đức
 Gia tộc Rothschild


title: James Batcheller Sumner

text:
James Batcheller Sumner (sinh ngày 19 tháng 11 năm 1887 - mất ngày 12 tháng 8 năm 1955) là nhà hóa học người Mỹ. Ông cùng với John Howard Northrop và Wendell Meredith Stanley làm nên một niềm tự hào cho nước Mỹ khi cả ba đều nhận được Giải Nobel Hóa học năm 1946 cho công trình điều chế, kết tinh enzime và virus protein nguyên chất, đưa nước Mỹ trở thành quốc gia đầu tiên có ba người cùng nhận Giải Nobel Hóa học trong cùng một năm..

Chú thích

Đọc thêm
 Sumner's Nobel Foundation biography

Liên kết ngoài
 Sumner's Nobel Lecture The Chemical Nature of Enzymes
 Sumner's Speech at the Nobel banquet

Sinh năm 1887
Mất năm 1955
Nhà hóa học Hoa Kỳ
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Nhà hóa sinh Hoa Kỳ
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel


title: Cúp bóng đá nữ châu Á 2008

text:
Cúp bóng đá nữ châu Á 2008 (tiếng Anh: AFC Women's Asian Cup 2008) là giải Cúp bóng đá nữ châu Á lần thứ 16, được Việt Nam đăng cai từ 28 tháng 5 đến 8 tháng 6. CHDCND Triều Tiên giành chức vô địch lần thứ ba sau khi vượt qua Trung Quốc với tỉ số 2-1 ở trận chung kết.

Vòng loại

Phân loại hạt giống
Lễ bốc thăm được tổ chức vào ngày 18 tháng 4 năm 2008 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

1
2
3
4

5
6
7
8  (chủ nhà)

Sân vận động
Sân vận động Thống Nhất
Sân vận động Quân khu 7

Vòng bảng
Giờ thi đấu tính theo giờ địa phương (UTC+7).

Bảng A

Bảng B

Vòng đấu loại trực tiếp

Bán kết

Tranh hạng ba

Chung kết

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trang mạng của giải
 RSSSF.com

2008
Bóng đá nữ năm 2008
Bóng đá Việt Nam năm 2008
Giải đấu bóng đá quốc tế tổ chức bởi Việt Nam
Bóng đá châu Á năm 2008
Bóng đá Trung Quốc năm 2008


title: Robert Robinson

text:
Sir Robert Robinson (1886-1975) là nhà hóa học người Anh. Ông nghiên cứu hóa học hữu cơ là chủ yếu. Công trình hóa học nổi bật của ông đó là khám phá về chất nhuộm thực vật và ankaloids. Đây là công trình giúp ông nhận Giải Nobel Hóa học năm 1947.

Chú thích

Liên kết ngoài
Nobel Lecture Some Polycyclic Natural Products from Nobelprize.org website
Biography Biography from Nobelprize.org website
ABC Online Forum

Sinh năm 1886
Mất năm 1975
Nhà hóa học Anh
Người Anh đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Hội viên Hội Hoàng gia
Người Vương quốc Liên hiệp Anh đoạt giải Nobel
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp


title: Arne Tiselius

text:
Arne Wilhelm Kaurin Tiselius (1902-1971) là nhà hóa học người Thụy Điển. Ông giành Giải Nobel Hóa học vào năm 1948. Ông được trao giải này cho những nghiên cứu về sự điện li và phân tích bằng hấp phụ.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Nobel Lecture Electrophoresis and Adsorption Analysis as Aids in Investigations of Large Molecular Weight Substances and Their Breakdown Products from Nobelprize.org website
 Biography Biography from Nobelprize.org website

Sinh năm 1902
Mất năm 1971
Nhà hóa học Thụy Điển
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Thụy Điển đoạt giải Nobel


title: William Giauque

text:
William Francis Giauque (; 1895-1982) là nhà hóa học người Mỹ. Ông là nhà hóa học được trao Giải Nobel Hóa học năm 1949, giải thưởng danh giá về lĩnh vực hóa học, cho những đóng góp về nhiệt động hóa học và những nghiên cứu về tính chất các chất ở nhiệt độ thấp.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 National Academy of Sciences biography
 William Giauque Nobel Prize biography
 Contributions in the field of chemical thermodynamics, particularly concerning the behaviour of substances at extremely low temperatures.

Sinh năm 1895
Mất năm 1982
Nhà hóa học Hoa Kỳ
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Cựu sinh viên Đại học California tại Berkeley
Giáo sư Đại học California tại Berkeley
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Người Canada đoạt giải Nobel


title: Vườn quốc gia Glacier (Hoa Kỳ)

text:
Vườn quốc gia Glacier nằm ở phía Bắc tiểu bang Montana, có biên giới phía Nam với các tỉnh Alberta và British Columbia, Canada. Vườn quốc gia có diện tích hơn 1.000.000 mẫu Anh (4.000 km2), bao gồm các phần của hai dãy núi (các dãy núi con của Dãy núi Rocky), hơn 130 hồ được đặt tên, hơn 1.000 loài thực vật khác nhau và hàng trăm loài động vật. Hệ sinh thái nguyên sơ rộng lớn này được xem là vùng trung tâm của "Vương miện của các hệ sinh thái lục địa", một vùng đất được bảo vệ có diện tích 16.000 dặm vuông (41.000 km2).

Người Mỹ bản địa đến khu vực Vườn quốc gia Glacier sinh sống đầu tiên và sau khi có sự xuất hiện của các nhà thám hiểm châu Âu, Liên minh Blackfoot cai quản ở phía đông và Flathead ở khu vực miền Tây. Ngay sau khi thành lập vườn quốc gia trên vào ngày 11 tháng 5 năm 1910, một số khách sạn và nhà gỗ được xây dựng dọc theo Tuyến đường sắt Great Northern. Các khách sạn lịch sử và nhà gỗ được liệt kê như là Di tích lịch sử quốc gia, và tổng cộng 350 địa điểm đang là địa danh lịch sử quốc gia. Năm 1932, tuyến đường lịch sử Going-to-the-Sun hoàn thành, sau đó nó trở thành một Địa điểm lịch sử về Kỹ thuật Xây dựng Quốc gia, với vai trò nâng cao khả năng đi lại cho xe ô tô vào trung tâm của vườn quốc gia.

Các ngọn núi của vườn quốc gia Glacier bắt đầu hình thành từ 170 triệu năm trước, khi đất đá cổ đã trôi dần về phía đông và trên khu vực xuất hiện nhiều những vỉa đá non trẻ. Các đá trầm tích tại đứt gãy Lewis Overthrust được coi là có một số mẫu hóa thạch tốt nhất về vi sinh vật từ rất sớm mà không được tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác trên Trái Đất. Các hình dạng hiện tại của Lewis Overthrust và dãy núi Livingston cùng vị trí và kích thước của các hồ cho thấy từng tồn tại về một lớp băng khổng lồ, khắc vào thung lũng tạo thành hình chữ U, để lại trầm tích tạo thành các hồ. Trong số khoảng 150 sông băng đã tồn tại ở vườn quốc gia vào giữa thế kỷ 19, chỉ còn lại có 25 sông băng vào năm 2010. Các nhà khoa học nghiên cứu các sông băng trong vườn quốc gia đã ước tính rằng tất cả các sông băng có thể sẽ biến mất vào năm 2020 nếu tình trạng nóng lên của khí hậu hiện nay vẫn tiếp tục gia tăng.

Vườn quốc gia Glacier có gần như tất cả các loài động thực vật nguyên sơ đã từng tồn tại ở đây. Động vật có vú lớn như gấu xám Bắc Mỹ, nai, dê núi Bắc Mỹ, cũng như các loài quý hiếm và đang bị đe dọa như Chồn sói và Linh miêu Canada có mặt trong vườn quốc gia. Hàng trăm loài chim, hơn một chục loài cá và một số loài bò sát, lưỡng cư cũng đã được ghi nhận. Nơi đây có nhiều hệ sinh thái khác nhau, từ đồng cỏ đến lãnh nguyên. Đáng chú ý, khu rừng phía đông là nơi tập trung của loài tuyết tùng đỏ (Thuja plicata) và cây độc cần phát triển ở phần phía tây nam của vườn quốc gia. Cháy rừng lớn ít xảy ra tại đây. Tuy vậy, trong năm 2003, hơn 13% rừng của vườn quốc gia đã bị đốt cháy.

Vườn quốc gia Glacier giáp với vườn quốc gia Các hồ Waterton ở Canada, hai vườn quốc gia được biết đến như là Công viên hòa bình quốc tế Waterton-Glacier, và được thành lập như là một Công viên Hòa bình Quốc tế đầu tiên trên thế giới vào năm 1932. Cả hai vườn quốc gia trở thành khu dự trữ sinh quyển thế giới trong năm 1976, và vào năm 1995 nó trở thành di sản thế giới của UNESCO .

Lịch sử

Theo bằng chứng khảo cổ học, những người Mỹ bản địa đầu tiên đến khu vực Glacier khoảng 10.000 năm trước đây. Những người cư ngụ đầu tiên có dòng dõi là các bộ lạc hiện tại là Salish, Flathead, Shoshone và Cheyenne. Những người Blackfeet đến đây vào khoảng đầu thế kỷ 18 và nhanh chóng thống trị các sườn núi phía đông, những khu vực sau này trở thành vườn quốc gia, cũng như khu vực Đại Bình nguyên về phía đông của Glacier. Các khu vực của vườn quốc gia cung cấp nơi trú ẩn cho những người Blackfeet tránh khỏi những cơn gió mùa đông khắc nghiệt của vùng đồng bằng, và cho phép họ bổ sung vào việc săn bắt bò rừng - nguồn thức ăn truyền thống của họ - nhiều loại thịt thú rừng khác. Ngày nay, Khu dành riêng của người Blackfeet giáp với vườn quốc gia Glacier ở phía đông, trong khi Khu dành riêng của người Flathead nằm ở phía tây và nam vườn quốc gia. Khi Khu dành riêng của người Blackfeet lần đầu tiên được thành lập vào năm 1855 theo Hiệp ước Lame Bull, nó bao gồm các khu vực phía đông của vườn quốc gia hiện tại cho đến đường phân thủy đại lục. Đối với người Blackfeet, những ngọn núi của khu vực, đặc biệt là núi Chief và khu vực phía đông nam tại Two Medicine, được coi là "xương sống của thế giới". Năm 1895, thủ lĩnh White Calf của người Blackfeet đã cho phép bán khu vực miền núi có diện tích khoảng 800.000 ha (3.200 km²), cho chính phủ Mỹ với giá 1,5 triệu USD với sự hiểu biết rằng họ vẫn sẽ duy trì được quyền sử dụng đất cho săn bắn trên đất công ích của Hoa Kỳ. Điều này thiết lập ranh giới hiện tại giữa vườn quốc gia và các "quốc gia nhỏ" xung quanh này.

Trong cuộc khám phá sông Marias năm 1806, thám hiểm Lewis và Clark đến trong vòng 50 dặm (80 km) của khu vực mà bây giờ là vườn quốc gia. Một loạt các cuộc thám hiểm sau năm 1850 giúp hình thành sự hiểu biết về khu vực đó. Năm 1885, George Bird Grinnell thuê nhà thám hiểm James Willard Schultz để hướng dẫn anh ta vào một cuộc thám hiểm săn bắn trong khu vực vườn quốc gia ngày nay. Sau nhiều chuyến đi khác trong khu vực, Grinnell lấy cảm hứng từ phong cảnh mà ông đã trải qua hai thập kỷ tới làm việc để thiết lập một vườn quốc gia. Trong năm 1901, Grinnell đã viết mô tả khu vực, trong đó ông gọi nó là "Vương miện của các hệ sinh thái lục địa", cùng với đó là những nỗ lực của mình để bảo vệ vườn quốc gia làm cho ông là người có đóng góp hàng đầu cho việc thành lập và bảo vệ vườn quốc gia. Một vài năm sau, Henry L. Stimson và hai đồng nghiệp, trong đó có một người Blackfoot, trèo lên mặt phía đông sườn dốc của núi Chief trong năm 1892.

Trong năm 1891, tuyến đường sắt xuyên lục địa Bắc Hoa Kỳ Great Northern Railway vượt qua Continental Divide tại đèo Marias cao 5.213 feet (1,589 m), nằm dọc theo biên giới phía nam của Glacier. Trong một nỗ lực để kích thích việc sử dụng đường sắt, Great Northern đã sớm quảng cáo sự tráng lệ và tuyệt đẹp của khu vực vườn quốc gia cho công chúng. Công ty đã vận động hành lang Quốc hội Hoa Kỳ, và trong năm 1897, Glacier đã được chỉ định là một khu bảo tồn rừng. Theo đó, việc khai thác rừng vẫn được cấp phép hạn chế. Trong khi đó, những người ủng hộ việc bảo vệ khu vực tiếp tục những nỗ lực và vào năm 1910, dưới ảnh hưởng của George Bird Grinnell, Henry L. Stimson cùng công ty đường sắt đã đưa ra một dự luật được trình lên Quốc hội Mỹ để đưa khu vực này từ một khu bảo tồn rừng thành một vườn quốc gia. Dự luật này được ký thành luật bởi Tổng thống William Howard Taft vào ngày 11 tháng năm 1910 .

Từ tháng 5 tới tháng 8 năm 1910, giám sát của khu bảo tồn rừng, Fremont Nathan Haines trở thành người quản lý đầu tiên của vườn quốc gia Glacier. Vào tháng 8 năm 1910, William Logan được bổ nhiệm làm giám đốc đầu tiên của vườn quốc gia. Trong khi việc chỉ định các khu bảo tồn rừng xác nhận quyền sử dụng truyền thống của người Blackfeet, pháp luật cho phép vườn quốc gia không đề cập đến việc bảo lãnh cho người Mỹ bản địa. Đó là tài sản của chính phủ Hoa Kỳ, rằng với sự chỉ định đặc biệt như một vườn quốc gia núi thì việc nhượng lại việc sử dụng đất công đa mục đích cho người bản địa và quyền cũ không còn tồn tại như nó đã được xác nhận bởi Tòa án được bố vào năm 1935 nữa. Một số người Blackfeet cho rằng quyền sử dụng truyền thống của họ vẫn còn tồn tại hợp pháp. Trong những năm 1980 nhiều cuộc phản đối có vũ trang đã tránh được trong gang tấc.

Dưới sự giám sát của chủ tịch của Great Northern Railway là Louis W. Hill đã tiến hành xây dựng một số khách sạn và nhà gỗ khắp vườn quốc gia trong những năm 1910 để thúc đẩy du lịch. Các tòa nhà được xây dựng và điều hành bởi một công ty con của Great Northern gọi là Công ty Glacier Park, được mô phỏng theo kiến trúc Thụy Sĩ như là một phần của kế hoạch của Hill trong việc đưa Glacier trở thành "Thụy Sĩ của nước Mỹ". Hill đã đặc biệt quan tâm bảo trợ các nghệ sĩ đến với vườn quốc gia, và ông đã xây dựng nhà nghỉ du lịch để tạo công việc cho họ làm tại đó. Khách sạn của ông trong Glacier không bao giờ thu được lợi nhuận nhưng chính nhờ có chúng đã thu hút hàng ngàn du khách đến với vườn quốc gia thông qua tuyến đường sắt Great Northern.

Du khách thường chọn chuyến đi trọn gói trên lưng ngựa từ các nhà nghỉ hoặc sử dụng các tuyến đường xe ngựa theo mùa để được đến những khu vực sông băng ở phía đông bắc của Glacier.

Vườn quốc có các nhà gỗ được xây dựng từ năm 1910 tới 1913 như Belton, St Mary, Going-to-the-Sun, Many Glacier, Two Medicine, Sperry, Granite Park, Cut Bank, và Gunsight Lake. Nhà nghỉ Glacier Park, tiếp giáp với vườn quốc gia ở phía đông, và khách sạn Many Glacier trên bờ phía đông của hồ Swiftcurrent cũng đã được công ty đường sắt xây dựng. Louis Hill là người lựa chọn các địa điểm xây dựng cho tất cả các tòa nhà, mỗi lựa chọn đều dựa trên phông nền phong cảnh ấn tượng cùng quan điểm thẩm mỹ. Một nhà phát triển có tên là John Lewis cũng đã xây dựng khách sạn Lewis Glacier trên Hồ McDonald trong năm 1913 - 1914. Great Northern Railway đã mua lại khách sạn này vào năm 1930, và sau đó khách sạn được đổi tên thành Nhà nghỉ Hồ McDonald. Một số nhà gỗ được xây dựng tại các địa điểm hẻo lánh xa xôi của vườn quốc gia và chỉ có thể truy cập vào bằng đường mòn. Hiện nay, chỉ còn các biệt thự Sperry, Granite Park và Belton vẫn còn hoạt động, trong khi một tòa nhà trước đây thuộc Two Medicine bây giờ trở thành cửa hàng Two Medicine  Toà nhà và cáckhách sạn hiện nay trong vườn quốc gia được coi là những Danh lam Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ. Tổng cộng có 350 tòa nhà và cấu trúc bên trong vườn quốc gia được liệt kê vào Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ, bao gồm cả trạm kiểm lâm, cabin tuần tra các khu vực hẻo lánh, trạm quan sát cảnh báo cháy rừng và cả các bãi đỗ xe lịch sử..

Sau khi Glacier đã được thành lập như là một vườn quốc gia và du khách bắt đầu tới đây nhiều hơn bằng xe ô tô, sau khi việc xây dựng đường Going-to-the-Sun dài 53 dặm (85 km) được hoàn thành vào năm 1932. Tuyến đường này cũng được gọi đơn giản là đường Sun, con đường chia đôi Glacier thành hai và là con đường duy nhất đi sâu vào trong vườn quốc gia, đi qua Continental Divide tại đèo Logan tại điểm giữa chừng cao 6,646 feet (2.026 m). Đường Sun cũng được liệt kê vào Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia, và vào năm 1985 nó cũng đã được chỉ định một Địa điểm lịch sử về Kỹ thuật Xây dựng Quốc gia. Một tuyến đường dọc theo biên giới phía Nam giữa vườn quốc gia và rừng quốc gia là Đường 2 đi qua, chia cắt tại đèo Marias và kết nối các thị trấn của Tây Glacier và Đông Glacier.

Dự án Đoàn bảo tồn Dân sự (CCC) là một cơ quan cứu trợ kinh tế mới, đóng một vai trò quan trọng giữa năm 1933 tới 1942 trong việc phát triển cả hai vườn quốc gia Glacier và Yellowstone. Dự án CCC bao gồm các công việc trồng rừng, phát triển khu cắm trại, xây dựng đường mòn, giảm nguy cơ hỏa hoạn, và công việc chữa cháy. Sự gia tăng trong giao thông xe cơ giới thông qua vườn quốc gia Glacier trong những năm 1930 đã dẫn đến việc xây dựng các bãi đỗ xe mới tại Swiftcurrent và Rising Sun, cả hai được thiết kế cho việc phát triển du lịch bằng tuyến bằng bộ. Các bãi đỗ xe bây giờ cũng được liệt kê trên Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia.

Năm 2011, Vườn quốc gia Glacier đã được vinh danh khi đứng thứ bảy trong chuỗi Các khu vực tuyệt đẹp tại Hoa Kỳ.

Công tác quản lý

Vườn quốc gia Glacier được điều hành bởi Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ; trụ sở chính của vườn quốc gia là ở Tây Glacier, Montana. Thăm viếng Vườn quốc gia Glacier trung bình đạt gần 2 triệu du khách mỗi năm, tuy nhiên một vài địa điểm du lịch tương đối xa các con đường chính và khách sạn.

Vườn quốc gia Glacier có ngân sách hoạt động là 13.190.000 đô trong năm tài chính 2008. Ngân sách năm 2008 đã tăng so với năm 2007 và đã được sử dụng để tăng mức lương biên chế cho nhân viên, nhưng tiền cho các dự án bảo dưỡng các công trình và đường thì lại chưa tới lượt. Trong dự đoán của kỷ niệm 100 năm của vườn quốc gia trong năm 2010, công việc xây dựng lại đường Going-to-the-Sun đang được tiến hành, và con đường sẽ tạm thời bị đóng cửa không được qua lại, dự kiến sẽ thông đường sau đó không lâu. Cục Quản lý Đường cao tốc Liên bang là đơn vị quản lý dự án xây dựng lại, phối hợp với Cục Công viên Quốc gia. Một số tòa nhà chức năng có cấu trúc lớn như trung tâm du khách và các khách sạn lịch sử, cũng như các cơ sở xử lý nước thải và khu cắm trại cũng đã được cải tạo, và dự kiến sẽ được hoàn thành vào ngày kỷ niệm. Vườn quốc gia cũng lên kế hoạch nghiên cứu thủy sinh của Hồ McDonald, cập nhật các tài liệu lưu trữ lịch sử và phục hồi các con đường mòn trong Glacier.

Nhiệm vụ của vườn quốc gia là "... bảo tồn, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa". Đạo luật hữu cơ ngày 25 tháng 8 1916, thành lập vườn quốc gia là một cơ quan liên bang. Phần lớn của Đạo luật thường được tóm tắt như "sứ mệnh", "... để thúc đẩy và điều chỉnh việc sử dụng của... vườn quốc gia... mà mục đích là để bảo tồn cảnh quan, các đối tượng tự nhiên, di tích lịch sử và đời sống hoang dã trong đó, để cung cấp cho sự hưởng thụ cho các thế hệ mà không làm ảnh hưởng cho các thế hệ tương lai ". Để phù hợp với nhiệm vụ này, khai thác tài nguyên bất hợp pháp trong vườn quốc gia như là săn bắn, khai thác mỏ, dầu khí khai thác gỗ và hủy hoại các tài nguyên thiên nhiên, văn hóa đều tuyệt đối bị cấm. Tuy nhiên, đạo luật này gây ra rất nhiều mâu thuẫn với những người Blackfeet khi họ cho rằng, họ bán đất cho chính phủ Hoa Kỳ với các quy định của là vẫn có thể duy trì quyền sử dụng của họ trong khu vực, nhiều trong số các hoạt động đó (ví dụ như săn bắn) đã là phần tất yếu, nên những xung đột với các quy định này đã xảy ra. Năm 1974, một nghiên cứu nới về cuộc sống hoang dã đã được trình lên Quốc hội. Trong đó xác định 95% diện tích của Glacier như là một khu vực hoang dã được chỉ định. Không giống như một vài vườn quốc gia khác, Glacier vẫn chưa được bảo vệ như là một vùng hoang dã, nhưng vườn quốc gia đã có các chính sách dịch vụ quốc gia yêu cầu các khu vực xác định được liệt kê trong báo cáo được quản lý như là một vùng hoang dã cho đến khi Quốc hội đưa ra quyết định đầy đủ. Chín mươi ba phần trăm của vườn quốc gia Glacier được quản lý như là vùng hoang dã, mặc dù nó đã không được chính thức chỉ định.

Địa lý và địa chất

Vườn quốc gia được bao bọc ở phía bắc bởi Vườn quốc gia Các hồ Waterton ở Alberta, rừng tỉnh Flathead và Công viên tỉnh Akamina-Kishinena thuộc British Columbia. Về phía Tây, ngã ba phía bắc của sông Flathead tạo thành một phần ranh giới phía Tây, trong khi ngã ba giữa của nó là một phần của biên giới phía Nam. Trong khi, hầu hết lãnh địa của người Blackfeet tạo thành ranh giới phía Đông, còn Rừng quốc gia Lewis và Clark và Flathead tạo thành ranh giới phía Nam và phía Tây. Phía Nam của vườn quốc gia thuộc hai khu rừng là Khu bảo tồn hoang dã Bob Marshall .

Vườn quốc gia này có hàng chục hồ nước rộng lớn và khoảng 700 hồ nhỏ hơn, nhưng chỉ có 131 hồ đã được đặt tên. Hồ McDonald ở phía tây của vườn quốc gia là hồ dài nhất với . Đây cũng là hồ lớn nhất trong vườn quốc gia với  và sâu nhất tại . Nhiều hồ nhỏ hơn, được gọi là các hồ nhỏ trên núi, nằm tại các khu vực đất trũng được hình thành bởi sự xói mòn băng tuyết. Một số các hồ như Avalanche và Cracker được tô màu lam ngọc mờ bởi bùn băng, tạo thành một số con suối màu trắng sữa. Các hồ của vườn quốc gia Glacier có nhiệt độ lạnh duy trì quanh năm, với nhiệt độ hiếm khi trên  trên bề mặt . Chính vì thế nên các sinh vật phù du trong hồ ít phát triển, khiến cho nước hồ là khá trong. Tuy nhiên, thiếu các sinh vật phù du đã làm giảm tốc độ lọc các chất ô nhiễm bẩn khiến các chất bẩn có xu hướng kéo dài và tồn tại lâu hơn trong hồ. Do đó, các hồ được coi là môi trường dễ bị biến động và có thể nhanh chóng bị ảnh hưởng ngay cả khi các chất ô nhiễm tăng thêm một ít.

Không những thế, hai trăm thác nước nằm rải rác khắp vườn quốc gia Glacier. Tuy nhiên, trong thời điểm khô hạn trong năm, nhiều trong số này bị giảm thiểu đến mức chỉ còn nhỏ giọt. Thác lớn nhất bao là thuộc khu vực Two Medicine, thác nước McDonald trong thung lũng McDonald và thác Swiftcurrent trong những khu vực sông băng, ta có thể dễ dàng quan sát và nó cũng nằm gần với nhiều khách sạn của Glacier. Một trong những thác nước cao nhất là thác Bird Woman, cao 492 feet (150 m) đổ xuống thung lũng lưng chừng ở phía bắc của núi Oberlin.

Địa chất
Những tảng đá được tìm thấy trong vườn quốc gia Glacier chủ yếu là đá trầm tích thuộc siêu nhóm Vành đai. Chúng được lắng đọng trong các vùng biển nông từ 1,6 tỷ đến 800 triệu năm trước. Trong quá trình hình thành của dãy núi Rocky 170 triệu năm trước đây, một chờm đá bây giờ được gọi là Lewis Overthrust nằm về phía đông 50 dặm (80 km) của vườn quốc gia. Chờm đá này dày vài dặm (km) và dài hàng trăm dặm (km). Điều này khiến các phiến đá cổ bị đẩy dời xa hơn so với các khu vực đá mới hơn, vì vậy các loại đá Proterozoic nằm trên có niên đại lâu đời hơn so với đá Cretaceous từ 1,4 đến 1,5 tỷ năm ở phía trên.

Một trong những bằng chứng mạnh mẽ nhất của chờm đá này có thể nhìn thấy tại núi Chief, một đỉnh cao bị cô lập trên ranh giới phía đông củavườn quốc gia, nằm ở độ cao 2.500 feet (800 m) so với vùng đồng bằng lớn . Có sáu ngọn núi trong vườn quốc gia Glacier cao trên 10.000 feet (3.000 m), cao hơn tất cả là đỉnh Cleveland ở 10.466 feet (3.190 m). Đỉnh Triple Divide là trung tâm lưu vực của các sông đổ ra Bắc Thái Bình Dương, Vịnh Hudson, và vùng Vịnh Mexico, có thể được coi là đỉnh của lục địa Bắc Mỹ, mặc dù ngọn núi này chỉ cao 8.020 feet (2.444 m) so với mực nước biển.

Những tảng đá trầm tích Proterozoic trong vườn quốc gia Glacier được xem là bảo quản tốt nhất trên thế giới, và đã được chứng minh là các tài liệu hiệu quả của cuộc sống sớm nhất trên thế giới. Đá trầm tích ở độ tuổi tương tự nằm trong các khu vực khác đã được thay đổi rất nhiều qua các biến động địa chất khác, và do đó hóa thạch ít hơn và khó quan sát hơn. Các tảng đá trong vườn quốc gia bảo tồn các tính năng như điểm gợn, vết nứt bùn, phôi muối tinh thể và đặc trưng trầm tích khác. Sáu loại hóa thạch của đá Stromatolite, đó là sinh vật bao gồm chủ yếu là màu xanh-xanh lá của loài tảo, đã được ghi nhận và có niên đại khoảng 1 tỷ năm. Việc phát hiện ra Appekunny Formation, một tảng đá tầng được bảo quản tốt trong vườn quốc gia,đã đưa con người về với nguồn gốc động vật cách đây một tỷ năm. Hình thành đá này có cấu trúc giường, là phần còn lại được xác định là của những sinh vật đa bào (động vật) đầu tiên trên Trái Đất.

Sông băng

Vườn quốc gia Glacier bị chi phối bởi các dãy núi đã được chạm khắc thành hình dáng hiện tại bởi những núi băng khổng lồ thời kỳ băng hà cuối cùng. Các sông băng đã gần như biến mất trong 12.000 năm qua  Bằng chứng về hoạt động rộng khắp trong vườn quốc gia được tìm thấy trên khắp tại các thung lũng hình chữ U, động băng, chỏm băng và các hồ lớn tỏa ra như hình ngón tay từ các đỉnh núi cao nhất của Glacier. Từ cuối thời kỳ băng hà, sự nóng lên bởi các nguyên nhân khác nhau khiến hiện tượng giảm nhiệt xảy ra. Gần đây nhất, Kỷ băng hà nhỏ diễn ra khoảng giữa 1550 và 1850. Trong Kỷ băng hà nhỏ, các sông băng trong vườn quốc gia được mở rộng và nâng cao dần lên, mặc dù chỉ đạt đến một mức độ nhất định so với các sông băng trong Kỷ băng hà.

Giữa thế kỷ 20, kiểm tra các bản đồ và hình ảnh từ thế kỷ trước đó cung cấp bằng chứng, rõ ràng rằng 150 sông băng đã từng tồn tại trong vườn quốc gia một trăm năm trước đó đã bị tan chảy đi rất nhiều, và nhiều trong số đó đã biến mất hoàn toàn. Lặp lại hình ảnh của các sông băng, chẳng hạn như các hình ảnh được chụp của sông băng Grinnell giữa năm 1938 và năm 2009 như hiển thị, đã giúp xác định trực quan về mức độ rút ngắn lại của sông băng.

Trong những năm 1980, Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ đã bắt đầu một nghiên cứu có hệ thống các sông băng còn lại mà vẫn tiếp tục tồn tại cho đến ngày nay. Đến năm 2010, 37 sông băng vẫn còn tồn tại, nhưng chỉ có 25 trong số này được coi là "sông băng hoạt động". Nếu xu hướng nóng lên hiện nay tiếp tục diễn ra, tất cả các sông băng còn lại trong vườn quốc gia sẽ biến mất vào năm 2020. Các sông băng rút lui hiện đang diễn ra trên toàn thế giới và đã tăng tốc hơn nữa kể từ năm 1980. Nếu không có một sự thay đổi khí hậu lớn trong đó có việc làm hạ nhiệt độ và tăng độ ẩm trở lại, giúp cân bằng khối lượng, tỷ lệ tích lũy so với tỷ lệ tan chảy của các sông băng, thì các sông băng cuối cùng sẽ biến mất, chỉ để lại trợ trọi các lớp đất đá cằn cỗi.

Sau khi kết thúc Thời kỳ băng hà nhỏ vào năm 1850, các sông băng vừa phải trong vườn quốc gia đã rút lui dần cho đến thập niên 1910. Giữa năm 1917 tới 1941, tốc độ rút lui của một số sông băng đạt con số 330 feet (100 m) mỗi năm. Từ những năm 1940 cho đến 1979, xu hướng làm dịu mát đã giúp làm chậm tốc độ rút lui và trong một vài sông băng thậm chí còn tăng được thêm vài chục mét. Tuy nhiên, từ những năm 1980, các sông băng tại vườn quốc gia đã bắt đầu một thời kỳ ổn định của việc mất nước đóng băng, mà vẫn tiếp tục cho tới thời điểm hiện tại. Trong năm 1850, các sông băng ở khu vực gần sông băng Blackfoot và Jackson bao phủ 5.337 mẫu Anh (21,6 km2), nhưng năm 1979, cùng một vùng của vườn quốc gia thì băng bao phủ chỉ còn 1.828 mẫu Anh (7.4 km2). Giữa năm 1850 và năm 1979, 73% nước đóng băng đã tan biến hoàn toàn. Đồng thời với việc vườn quốc gia được thành lập, sông băng Jackson là một phần của sông băng Blackfoot, nhưng cả hai đã chia thành hai dòng sông băng kể từ đó.

Tác động của việc sông băng rút lui trên các hệ sinh thái của vườn quốc gia không được biết đầy đủ, nhưng các loài thực vật phụ thuộc vào nguồn nước từ các sông băng có thể sẽ biến mất và động vật thì có thể bị ảnh hưởng do mất môi trường sống. Lượng băng tan chảy ít đi theo mùa của nước đóng băng cũng có thể ảnh hưởng đến dòng chảy trong mùa hè và mùa thu khi khí hậu khô hanh, cùng với đó là làm giảm lượng nước ngầm và làm tăng nguy cơ cháy rừng. Những mất mát của sông băng cũng sẽ làm mất đi một cảnh quan thiên nhiên đẹp mà chúng đem lại cho du khách.

Khí hậu

Trải dài trên Continental Divide, và có hơn 7.000 feet (2.100 m) ở độ cao chênh lệch, nên Glacier có nhiều vùng khí hậu và vi khí hậu. Cũng như nhiều hệ thống núi cao khác, nhiệt độ trung bình thường giảm khi độ cao tăng dần. Phía Tây của vườn quốc gia, trong lưu vực Thái Bình Dương, có một khí hậu ôn hòa và ẩm ướt hơn. Lượng mưa lớn nhất là vào mùa đông và mùa xuân, trung bình 2-3 inch (50–80 mm) mỗi tháng. Tuyết rơi có thể xảy ra tại bất kỳ thời gian nào trong năm, ngay cả trong mùa hè, và đặc biệt là ở các khu vực núi cao. Mùa đông đem lại thời tiết lạnh kéo dài, đặc biệt là ở phía Đông của Continental Divide. Tuyết rơi có ý nghĩa trong mùa đông, sự tích lũy tuyết nhiều nhất là ở phía Tây của vườn quốc gia. Trong mùa du lịch, nhiệt độ trung bình ban ngày là 60-70 °F (15-20 °C), và thấp hơn vào ban đêm với chỉ 40 °F (5 °C). Tại các thung lũng lũng thấp ở phía tây, mức nhiệt cao nhất vào ban ngày trong mùa hè có thể lên đến 90 °F (30 °C) .

Nhiệt độ thay đổi nhanh chóng đã được ghi nhận trong khu vực, và tại Browning, Montana, phía đông của vườn quốc gia Glacier thuộc lãnh thổ của người Blackfeet, nơi mà đã ghi nhận được là địa điểm có nhiệt độ giảm kỷ lục thế giới 100 °F (56 °C) chỉ trong 24 giờ. Đó là vào đêm ngày 23 - 24 tháng 1 năm 1916, khi nhiệt kế đo được nhiệt độ giảm từ 44 xuống còn -56 °F (7 đến -49 °C).

Vườn quốc gia Glacier có một chương trình nghiên cứu về biến đổi khí hậu toàn cầu được đánh giá cao. Trụ sở tại Tây Glacier, với trụ sở chính của nó ở Bozeman, Montana, Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ đã thực hiện nghiên cứu khoa học về nghiên cứu biến đổi khí hậu cụ thể từ năm 1992. Ngoài việc nghiên cứu việc rút lui dần sông băng, nghiên cứu thực hiện bao gồm các nghiên cứu mô hình rừng, trong đó hệ sinh thái và thay đổi môi trường sống được phân tích. Ngoài ra, những thay đổi của các loài thực vật núi cao được ghi chép thành tài liệu, nghiên cứu về lưu vực sông, trong đó tỷ lệ dòng chảy và nhiệt độ được ghi nhận thường xuyên tại các trạm quan trắc cố định, và nghiên cứu khí quyển về bức xạ UV-B, ozone và các khí trong bầu khí quyển khác được phân tích theo thời gian. Các nghiên cứu biên soạn góp phần tăng thêm sự hiểu biết về biến đổi khí hậu ảnh hưởng tới vườn quốc gia thế nào. Việc thu thập dữ liệu, khi so sánh với các trạm quan trắc và các chương trình nghiên cứu khác khắp thế giới, giúp đỡ để tương quan các biến đổi về khí hậu trên quy mô toàn cầu .

Glacier được coi là nơi có bầu không khí tuyệt vời cùng chất lượng nguồn nước được đảm bảo không bị ô nhiễm. Không có khu vực hành chính, dân cư hay công nghiệp nào dày đặc tồn tại trong và gần khu vực vườn quốc gia. Tuy nhiên, nguồn nước gần như vô trùng và lạnh ở khắp Glacier có thể dễ dàng bị ô nhiễm bởi các chất ô nhiễm trong không khí bất cứ khi nào khi trời mưa hoặc tuyết, và một số bằng chứng về các chất gây ô nhiễm đã được tìm thấy trong nguồn nước của vườn quốc gia. Mức độ ô nhiễm hiện đang được xem như là không đáng kể, và các hồ cùng nguồn nước của vườn quốc gia đang được đánh giá chất lượng là đạt mức A-1, tiêu chuẩn đánh giá cao nhất được đưa ra bởi tiểu bang Montana .

Động thực vật và hệ sinh thái

Thực vật

Glacier là một hệ sinh thái bảo tồn lớn được mệnh danh là "Vương miện của các hệ sinh thái lục địa", tất cả đều là hệ sinh thái hoang dã nguyên sơ. Hầu như tất cả các loài động thực vật đã tồn tại ở đây đều được các nhà thám hiểm châu Âu trong quá trình khám phá khu vực đã phát hiện ra.

Tổng cộng có hơn 1.132 loài thực vật đã được xác định. Thực vật chủ yếu là rừng lá kim, là nơi có nhiều loài cây như vân sam Engelmann (Picea engelmannii), linh sam Douglas (Pseudotsuga menziesii ), linh sam núi Rocky (Abies lasiocarpa), thông Limber (Pinus flexilis) và thông phương Tây (Larix occidentalis), là một loài cây lá kim rụng lá mỗi khi mùa thu tới. Dương đen và các loài khác thuộc Chi Dương là những cây rụng lá phổ biến hơn và được tìm thấy ở những khu vực có độ cao thấp hơn, thường là tại các khu vực hồ và suối của vườn quốc gia. Đường giới hạn ở phía Đông của Glacier có độ cao gần 800 feet (244 mét) thấp hơn ở phía Tây của Continental Divide, do tiếp xúc với những cơn gió và thời tiết lạnh của vùng đồng bằng lớn. Phía Tây Continental Divide, các khu rừng nhận được độ ẩm nhiều hơn trong mùa đông, nên mật độ cây rừng ở đây khá cao. Phía trên thung lũng rừng và sườn núi, vùng lãnh nguyên núi cao có điều kiện phát triển cho các loại cỏ và cây nhỏ và chúng có được sự tồn tại ít nhất là ba tháng mà không có tuyết phủ. Ba mươi loài thực vật là các loài chỉ có ở Glacier và các khu rừng quốc gia xung quanh. Bách hợp lá khô (Xerophyllum tenax), một loài thực vật có hoa, thường được tìm thấy gần các khu vực ẩm, và là loài tương đối phổ biến trong tháng 7 - 8 ở Glacier. Ngoài ra, các loài hoa dại như Mị thảo, loa kèn, liễu lan (Chamerion angustifolium), cúc dại và cỏ bút lông Ấn Độ cũng rất phổ biến.

Các phần rừng rơi vào ba vùng khí hậu lớn. Phía Tây và Tây bắc bị chi phối bởi cây vân sam và linh sam, phía Tây nam là khu vực của cây tuyết tùng đỏ và Tsuga, khu vực phía đông của Continental Divide là một sự kết hợp của hỗn hợp thông, vân sam, linh sam và vùng đồng cỏ. Những lùm cây tuyết tùng, thông dọc theo thung lũng Hồ McDonald là những ví dụ nổi bật của hệ sinh thái khí hậu Đông Thái Bình Dương.

Thông vỏ trắng Bắc Mỹ là loài có trong vườn quốc gia là loài đang gặp nguy hiểm trước mối đe dọa của một loại nấm rỉ sét không có nguồn gốc có tên khoa học Cronartium ribicola. Ở Glacier và các khu vực xung quanh, 30% loài thông vỏ trắng đã bị chết và hơn 70% số cây còn lại đang bị nhiễm bệnh. Thông vỏ trắng Bắc Mỹ cung cấp chất béo hạt thông, đó là món ăn ưa thích của loài sóc đỏ và chim bổ hạt Clark. Cả hai loài gấu xám và gấu đen Bắc Mỹ được biết đến những loài có nguồn thức ăn từ những con sóc ăn hạt thông, và nó là một trong những món ăn ưa thích của loài gấu. Giữa năm 1930 tới 1970, những nỗ lực để kiểm soát sự lây lan của loài nấm rỉ sét đã không thành công, và chúng tiếp tục phá hủy các cây thông vỏ trắng còn lại, với tác động tiêu cực ảnh hưởng kéo theo nhiều loài khác.

Động vật

Vườn quốc gia là nơi cư trú của rất nhiều loài động vật, với số lượng lớn của bò rừng và tuần lộc. Hai loài động vật có vú bị đe dọa là gấu xám Bắc Mỹ và linh miêu Canada cũng xuất hiện trong vườn quốc gia. Mặc dù số lượng của chúng thời điểm hiện tại so với quá khứ không bị suy giảm đáng kể, nhưng cả hai đều được xem là các loài bị đe dọa vì trong hầu như tất cả các khu vực khác bên ngoài Alaska, hoặc là số lượng của hai loài này vô cùng hiếm hoặc là phạm vi sinh sống trước đây giờ đã mất. Trung bình mỗi năm xảy ra một hoặc hai vụ tấn công con người bởi loài gấu. Từ khi vườn quốc gia được thành lập vào năm 1910, đã có tổng cộng 10 trường hợp tử vong liên quan đến gấu. Số lượng gấu xám và linh miêu trong vườn quốc gia Glacier hiện nay chưa được xác định cụ thể, nhưng các nhà sinh học tin rằng, vào năm 2008 chỉ có trên 300 gấu xám trong vườn quốc gia, và một nghiên cứu bắt đầu vào năm 2001 hy vọng sẽ xác định được số lượng linh miêu. Số liệu chính xác của loài gấu xám và số ít loài gấu đen không được biết đến nhưng các nhà sinh học đang sử dụng nhiều phương pháp để cố gắng xác định phạm vi số lượng loài chính xác.] Một nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng loài chồn sói, một loài động vật có vú rất hiếm tại hơn 48 quốc gia cũng đã có mặt tại vườn quốc gia. Các loài thú lớn khác như dê núi Bắc Mỹ (biểu tượng chính thức của vườn quốc gia), Cừu sừng lớn, nai sừng tấm châu Âu, hươu, hươu đuôi đen, hươu đuôi trắng, sói, và hiếm gặp loài báo sư tử. Không giống như trong vườn quốc gia Yellowstone, chương trình nhân giống loài sói Mackenzie áp dụng trong những năm 1990, người ta tin rằng những con sói tại Glacier là hoàn toàn tự nhiên từ những năm 1980. Sáu mươi hai loài động vật có vú đã được ghi nhận, bao gồm lửng, rái cá sông, nhím, chồn, chồn mactet, các loài dơi và nhiều động vật có vú nhỏ hơn khác.

Tổng cộng có 260 loài chim đã được ghi nhận, với các loài ăn thịt như đại bàng đầu trắng, đại bàng vàng, cắt lớn, ó cá và một số loài diều hâu cư trú quanh năm. Vịt Harlequin là một loài chim mặt nước đầy màu sắc được tìm thấy trong các hồ và sông ngòi của vườn quốc gia. Các loài chim như diệc xanh lớn, thiên nga nhỏ, ngỗng Canada và vịt trời Mỹ là loài chim nước thường gặp trong vườn quốc gia. Cú mèo lớn, chim bổ hạt Clark, giẻ cùi Steller, chim gõ kiến và cánh sáp cư trú trong những khu rừng rậm dọc theo sườn núi, và trong các khu vực núi cao, trĩ, sẻ Mỹ và sẻ núi là các loài cũng dễ được tìm thấy. Chim bổ hạt Clark là loài ít phong phú hơn trong những năm qua do sự suy giảm về số lượng các cây thông vỏ trắng.

Vì khí hậu ở đây lạnh nên các loài thu nhiệt như bò sát gần như là vắng mặt, ngoại trừ hai loài rắn sọc và rùa sơn phương Tây là ba loài bò sát đã được chứng minh là có tồn tại trong vườn quốc gia. Tương tự như vậy, chỉ có sáu loài động vật lưỡng cư được ghi nhận, mặc dù các loài tồn tại với số lượng lớn. Sau khi một đám cháy rừng xảy ra vào năm 2001, một vài con đường trong vườn quốc gia đã tạm thời bị cấm đi lại cho tới năm sau để cho phép hàng ngàn con cóc phương Tây di chuyển đến các khu vực khác của vườn quốc gia.

Glacier cũng là nơi sinh sống của nhiều loài động vật có nguy cấp như cá hồi bò, việc săn bắt là bất hợp pháp và chúng phải được trả lại với mặt nước nếu vô tình bắt được. Tổng cộng có 23 loài cá sống ở vùng nước trong vườn quốc gia và các loài cá bản địa được tìm thấy trong các hồ và suối bao gồm cá hồi nước ngọt thông thường (Oncorhynchus clarkii), cá măng phương Bắc, cá hồi Thyman, cá hồi trắng và cá hồi đỏ. Giới thiệu trong thập kỷ trước của cá hồi hồ và các loài cá không có nguồn gốc khác đã tác động rất nhiều tới những người ngư dân bản địa, đặc biệt là cá hồi biển và cá hồi nước ngọt.

Cháy rừng

Cháy rừng đã được xem trong nhiều thập kỷ qua như một mối đe dọa đến các khu vực được bảo vệ như các khu rừng và vườn quốc gia. Hiểu biết đã tốt hơn về cháy rừng sau những năm 1960, các vụ cháy rừng được hiểu là một phần của tự nhiên của hệ sinh thái. Các chính sách trước đây đã dẫn đến nhiều cây cối bị chết và khô dần đi, là điều kiện thuận lợi của cháy rừng. Nhiều loài thực vật và động vật thực sự cần đến việc cháy rừng để giúp bổ sung các chất dinh dưỡng cho đất và giảm thiểu sự phát triển quá mạnh của cỏ. Vườn quốc gia Glacier có một kế hoạch quản lý cháy rừng do con người gây ra và khống chế được đám cháy. Trong trường hợp hỏa hoạn tự nhiên, ngọn lửa được theo dõi và khống chế tùy thuộc vào kích thước và mối đe dọa có thể gây ra cho con người và hệ sinh thái.

Quá trình tăng dân số cùng với sự phát triển của các khu vực ngoại ô gần vườn quốc gia đã dẫn đến sự phát triển của những gì được gọi là phối hợp quản lý cháy rừng Wildland, trong đó vườn quốc gia phối hợp với các chủ sở hữu bất động sản liền kề trong việc nâng cao an toàn và nhận thức về cháy rừng. Phương pháp này là cơ sở chung cho nhiều lĩnh vực bảo vệ khác. Như là một phần của chương trình này, nhà ở và các công trình gần vườn quốc gia được thiết kế để khó bắt cháy hơn. Cây chết và đổ bị loại bỏ ở những khu vực gần con người sinh sống, giảm tải nhiên liệu có sẵn và nguy cơ hỏa hoạn, cùng với các hệ thống cảnh báo trước được nâng cấp để giúp ban quản lý và du khách hiểu rõ về nguy cơ cháy rừng tại một thời điểm trong năm. Vườn quốc gia Glacier có trung bình 14 vụ cháy với 5.000 mẫu Anh (20 km 2) bị cháy mỗi năm. Năm 2003, 136.000 mẫu Anh (550 km 2) bị trong vườn quốc gia bị thiêu rụi hoàn toàn sau khi một đợt hạn hán kéo dài năm năm và với một mùa hè hầu như không có mưa.

Du lịch

Vườn quốc gia Glacier cách xa các thành phố lớn. Sân bay gần nhất là tại Kalispell, Montana, phía tây nam của vườn quốc gia. Trạm dừng tàu hỏa cuối cùng là ở Đông, Tây Glacier và Essex. Năm 1930, một đoàn xe buýt chuyên nghiệp của công ty White Motor, cung cấp tuyến du lịch trên tất cả các tuyến đường chính trong vườn quốc gia. Các tài xế xe buýt được gọi là "Jammer", tên được đặt theo thiết bị gây nhiễu trước đây thường xảy ra khi vận hành xe. Tuyến du lịch xe buýt đã được phục hồi vào năm 2001 bởi công ty Ford Motor. Các phần của xe được gỡ bỏ khỏi khung xe ban đầu và lắp ráp lại trên khung xe hiện đại Ford E-Series. Chúng cũng được chuyển đổi để chạy propan để giảm bớt tác động tới môi trường.

Những chiếc thuyền du lịch bằng gỗ có lịch sử từ năm 1920, hoạt động trên một số hồ lớn. Một số chiếc hoạt động theo mùa tại công viên quốc gia Glacier từ năm 1927 và chở được tới 80 khách du lịch.

Đi bộ đường dài là loại hình du lịch phổ biến nhất trong vườn quốc gia. Hơn một nửa số khách tham quan tới đây tham gia một chuyến đi bộ theo các lối mòn trong vườn quốc gia dài gần 700 dặm (1.127 km). 110 dặm (177 km) của tuyến đường mòn Continental Divide kéo dài tới hầu hết vườn quốc gia từ phía Bắc tới Nam, với một số tuyến đường thay thế ở độ cao thấp hơn nếu tuyến đường trên bị phủ băng tuyết. Đường mòn Bắc Thái Bình Dương dọc theo công viên dài trên 52 dặm (84 km) từ Đông sang Tây.

Chó bị cấm xuất hiện tại các lối mòn trong vườn quốc gia do có sự hiện diện của gấu và các loài thú lớn khác. Chúng chỉ được cho phép có mặt tại khu cắm trại và dọc theo con đường lát đá trong vườn quốc gia.

Bất kỳ ai vào Hoa Kỳ không phải bằng đường bộ hoặc đường thủy từ Canada đều cần phải có hộ chiếu.

Vườn quốc gia cho phép du khách lưu trú và tham quan du lịch nhiều ngày. Chỉ được cho phép cắm trại tại những khu cắm trại đã được chỉ định dọc theo những con đường mòn. Giấy phép tham quan cần có và có thể nhận được từ các trung tâm quản lý khách du lịch. Phần lớn các sông băng không thể đi lại cho tới đầu tháng 6 do tuyết tích tụ và có nguy cơ sạt lở, và nhiều con đường mòn ở độ cao cao hơn vẫn còn tuyết đóng băng cho đến tháng 7. Khu cắm trại hầu hết gần một trong những hồ lớn của vườn quốc gia và xe cộ có thể ra vào dễ dàng. Cắm trại tại St Mary và Apgar được mở quanh năm, nhưng do điều kiện thiếu thốn trong mùa khô khiến không có nước sinh hoạt cho nên các phòng vệ sinh đều đóng cửa. Hoạt động cắm trại phổ biến từ tháng 6 tới tháng 9 hàng năm, với dịch vụ hướng dẫn và đưa đón khách tham quan luôn sẵn có.

Câu cá là hoạt động phổ biến tại vườn quốc gia. Một số khu vực câu cá phổ biến ở Bắc Mỹ có thể được tìm thấy trong các dòng chảy qua vườn quốc gia Glacier. Công viên yêu cầu khách tham quan những hiểu biết các quy định câu cá, tuy nhiên lại không hạn chế khu vực câu cá. Cá hồi bò là loài nguy cơ tuyệt chủng cao vì vậy phải được thả ngay lập tức trở về nước nếu bắt được, nếu không, người câu cá có thể bị bắt vì tội săn bắt động vật hoang dã.

Mùa đông, các hoạt động vui chơi giải trí tại Glacier bị hạn chế. Trượt tuyết là hoạt động bị cấm ở vườn quốc gia trừ khu vực thung lũng thấp không bị sạt lở.

Hình ảnh

Xem thêm
 Danh sách các vườn quốc gia tại Hoa Kỳ
 Vườn quốc gia Glacier (Canada)
 TJ Hileman

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Vườn quốc gia Glacier, Trang chính Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ

 Giới thiệu về Vườn quốc gia Glacier tại Đại học Montana
 Glacier Park Remembered Phim tài liệu sản xuất bởi Montana PBS

Di sản thế giới tại Hoa Kỳ
Vườn quốc gia Hoa Kỳ
Địa chất Montana
Khu dự trữ sinh quyển Hoa Kỳ
Khởi đầu năm 1910
IUCN Loại II
Dãy núi Rocky


Đội tuyển bóng đá trong nhà quốc gia Việt Nam hay Đội tuyển futsal quốc gia Việt Nam đại diện Việt Nam thi đấu futsal quốc tế và do Liên đoàn Bóng đá Việt Nam điều hành.

Lịch sử
Năm 1950, Đội tuyển bóng đá trong nhà Việt Nam Cộng Hoà được thành lập nhưng không được ra nước ngoài thi đấu do vấn đề chính trị.

Mãi đến năm 1997 mới ghi nhận đại diện Việt Nam đầu tiên đi thi đấu futsal quốc tế do Nguyễn Thành Vinh dẫn dắt với nòng cốt các cầu thủ bóng đá ngoài trời đã chơi cho Sông Lam Nghệ An hoặc đội tuyển quốc gia như Sỹ Hùng hay Hữu Thắng. Đội dự giải khách mời tại Singapore và có một trận thắng duy nhất trước đội chủ nhà. Tới năm 2005, đội mới bắt đầu dự giải Đông Nam Á, rồi sau đó đăng cai giải châu Á.

Năm 2010, huấn luyện viên người Ý Sergio Gargelli được bổ nhiệm thay thế thầy người Thái Pattaya Piamkum, người đưa Việt Nam vô địch AFF Futsal 2009.

Năm 2014, Bruno Garcia Formoso trở thành tân huấn luyện viên trưởng. Đội tuyển Futsal Việt Nam lọt vào chung kết Giải vô địch bóng đá trong nhà châu Á 2014 và 2018. Chiến tích chấn động làng Futsal châu Á tại Giải vô địch bóng đá trong nhà châu Á 2016 khi đánh bại đương kim vô địch Nhật Bản tại trận tứ kết, qua đó lọt tốp 4 và dành vé dự vòng chung kết FIFA Futsal World Cup 2016 tổ chức tại Colombia. Lần đầu tham dự một vòng chung kết World Cup, đội đã giành quyền vào vòng 16 đội khi đánh bại Guatemala 4-2, thua Paraguay 1-7 và Ý 0-2. Tại vòng 16 đội, đội để thua trước đối thủ rất mạnh là Nga với tỉ số 0-7. Kết thúc giải đấu, đội đã giành được giải thưởng Fair Play đầu tiên của bóng đá Việt Nam.
Cũng trong năm 2016, Bruno từ chức và Miguel Rodrigo chính thức lên tiếp quản đội năm 2017. Việt Nam có chuyến du đấu tại Andalusia đối đầu các câu lạc bộ futsal Tây Ban Nha vào tháng hai và ba năm 2019.

Năm 2021, đội tuyển Futsal Việt Nam cùng huấn luyện viên Phạm Minh Giang có được lần thứ hai liên tiếp tham dự vòng chung kết FIFA Futsal World Cup 2021 tổ chức tại Lithuania sau khi cầm hòa Lebanon ở hai lượt trận đi và về với tổng tỉ số 1-1 (Việt Nam đi tiếp nhờ luật bàn thắng sân khách) tại vòng playoff khu vực châu Á. Đội một lần nữa giành quyền vào vòng 16 đội với tư cách thứ 3 bảng D và là một trong số bốn đội thứ 3 có thành tích tốt nhất sau khi thua 1-9 trước Brazil, thắng Panama 3-2 và cầm hòa Cộng hòa Séc 1-1. Đội có trận đấu kiên cường khi gặp lại đội tuyển Nga, thua sát nút 2-3 và bị loại ở vòng 16 đội.

Huấn luyện viên

Ban huấn luyện hiện tại

Cầu thủ

Đội hình hiện tại
Danh sách 14 cầu thủ được triệu tập cho Cúp bóng đá trong nhà châu Á 2022 từ ngày 28 tháng 9 đến ngày 8 tháng 10 năm 2022 tại Kuwait.

Danh sách dự phòng

Triệu tập gần đây
Những cầu thủ sau đây cũng đã được gọi vào đội tuyển Việt Nam trong vòng 12 tháng qua.

Notes:
[a] Đã rút khỏi đội hình.
 SUS Cầu thủ bị treo giò.
 INJ Cầu thủ rút khỏi đội do chấn thương.
 RET Chia tay đội tuyển quốc gia.
 WD Cầu thủ rút khỏi đội vì lý do không liên quan đến chấn thương.
 PRE Đội hình sơ bộ.

Thành tích tại các giải đấu

Thành tích đối đầu với các quốc gia khác

Lịch thi đấu

2023

*Các trận hòa bao gồm các trận đấu loại trực tiếp phải tiến hành loạt sút luân lưu 6m.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ của Đội tuyển Futsal Nam (VFF)

futsal
V


title: Kurt Alder

text:
Kurt Alder (10 tháng 7 năm 1902 - 20 tháng 6 năm 1958) là một nhà hóa học Đức và cũng là một trong hai nhân vật được nhận Giải Nobel Hóa học danh giá năm 1950.

Alder sinh ra và lớn lên trong một khu đô thị công nghiệp tại thành phố Königshütte, tỉnh Śląskie (nay là thành phố Chorzów, thượng Śląskie, Ba Lan). Năm 1922, ông rời thành phố khi Śląskie trở thành một phần của Ba Lan và đến nhập học tại Đại học Berlin. Năm 1926, Alder theo học tại Đại học Kiel để hoàn tất chương trình tiến sỹ dưới sự hướng dẫn của giáo sư Otto Diels.

Năm 1930, Alder được bổ nhiệm làm trở giảng môn hóa học tại Đại học Kiel và được thăng chức làm giảng viên vào năm 1934. Năm 1936, ông rời Đai học Kiel để chuyển sang tập đoàn công nghiệp IG Farben ở thành phố Leverkusen với công việc nghiên cứu cao su tổng hợp. Năm 1940, ông trở thành giáo sư chuyên ngành Hóa học Thực nghiệm và Công nghệ Hóa học tại Đại học Cologne và đồng thời cũng đảm nhiệm chức trưởng khoa hóa tại ngôi trường này. Mặc dù thời bấy giờ, các nhà khoa học tại châu Âu gặp nhiều khó khăn trong việc tiến hành các nghiên cứu chưa từng được công bố trước đây, Alder vẫn cố gắng tiếp tục công trình thí nghiệm có hệ thống của mình nhằm thỏa mãn đam mê tổng hợp các hợp chất hữu cơ. Với việc làm này, ông đã cho công bố 151 nghiên cứu hóa học.

Năm 1945, Alder cộng tác với Ferdinand Münz - nhà hóa học đã chế tạo chất axit ethylenediaminetetraacetic (EDTA) dùng trong cả công nghiệp và y khoa. Năm 1949, cả hai nhà hóa học cùng công bố một nghiên cứu về các phản ứng tổng hợp và phản ứng cộng từ alkadien.

Trong cuộc đời của mình, Alder đã nhận nhiều tấm bằng và giải thưởng danh giá, mà trong số đó có vẻ nổi bật nhất là giải Nobel Hóa học năm 1950 ông nhận với thầy của mình là Otto Diels nhờ phát hiện phản ứng Diels-Alder. Đây là lần thứ hai Đức có hai nhà hóa học nhận Giải Nobel Hóa học cùng năm (lần đầu tiên là năm 1931 khi Carl Bosch và Friedrich Bergius nhận giải nhờ sự tiên phong trong việc nghiên cứu công nghiệp hóa học áp suất cao. Đồng thời, giải thưởng này cũng là niềm tự hào hiếm có của nền hóa học Đức bởi trước đó, trừ Mỹ có ba người nhận giải thưởng này trong một năm (1946) thì không có quốc gia nào có hai lần mà mỗi lần đều có hai người cùng nhận giải thưởng.

Nhằm vinh danh Alder cho các đóng góp của ông trong nhiều lĩnh vực, ngoài phản ứng Diels-Alder, tên của ông được đạt cho một hố va chạm trên Mặt Trăng. Đồng thời, tên ông còn được đặt cho thuốc diệt sâu aldrin, một chất được tổng hợp bằng phản ửng Diels-Alder.

Alder qua đời vào tháng 6 năm 1958 ở tuổi 55. Thi thể của ông được tìm thấy trong nhà của mình ở Cologne, Đức 2 tuần sau khi ông được xác định tử vong. Cháu gái của ông là người đã phát hiện ra thi thể, và cô đã kể lại rằng mùi phân hủy của cơ thể nồng đến mức cô có thể ngửi được nó từ ngoài phố. Nguyên nhân tử vong thât sự của Alder không được xác định. Vợ của ông, Gertrud Alder, thuật lại rằng chồng bà trông vô cùng đau khổ khi bà thấy ông lần cuối. Lúc đó, ông thường lẩm bẩm cụm từ "Les Jardins du Souvenir" (tạm dịch: khu vườn ký ức) khi ghi chú nghiên cứu của mình.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nobel Prize biography

Sinh năm 1902
Mất năm 1958
Nhà hóa học Đức
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Đức đoạt giải Nobel


title: Multihoming

text:
Multihoming (còn gọi là Đa chủ hay Kết nối nhiều mạng) là một thành phần dịch vụ mạng quan trọng với cơ chế cho phép một trang mạng có thể đáp ứng một lượng lớn các yêu cầu ở mức cao. Theo cách khác, nó còn được mô tả là sự kết nối từ một máy tính hay thiết bị đến nhiều hơn một mạng máy tính. Điều này giúp tăng sự đáng tin cậy của một IP, chẳng hạn như người dùng sử dụng nhiều hơn một  Nhà cung cấp dịch vụ Internet. Multihoming cũng có thể tăng chi phí bao gồm:

Chi phí trả trước: tìm kiếm, đầu tư ban đầu, huấn luyện
Chi phí duy trì: chi phí thành viên, chi phí duy trì
Chi phí ngưng thiết lập: giá trị cứu vãn của phần cứng/phần mềm, chi phí chấm dứt

Các giải pháp tiềm năng
 Site Multihoming by IPv6 Intermediation
 Host Identity Protocol
 SCTP
 Locator/Identifier Separation Protocol
 Identifier/Locator Network Protocol

Tham khảo

Liên kết ngoài

IPv4 multihoming
 O'Reilly article on BGP Multihoming
 Elfiq Networks' introduction to multihoming though link balancer appliances without BGP
 Cisco multihoming configuration example
 Windows Multihoming example for Single Link, Multiple IP address (Link down as per 2009 Jan 28, see the internet archive for a cached version)
 XRoads Networks' methods for implementing non-routing protocol multihoming

IPv6 multihoming
 Ecessa article on multihoming
 Old IETF IPv6 multihoming working group
 Current IETF IPv6 multihoming working group
 Internet-Draft: Analysis of IPv6 Multihoming Scenarios

Nghiên cứu thêm

Kiến trúc Internet
Định tuyến
Kết nối nhiều mạng


title: Rapunzel

text:
"Rapunzel" (; ) là một câu chuyện cổ tích của Đức trong bộ sưu tập của anh em nhà Grimm, lần đầu xuất bản vào năm 1812 như một phần của "Chuyện kể cho trẻ em và trong nhà". Câu chuyện của anh em nhà Grimm phỏng theo truyện cổ tích Persinette của Charlotte-Rose de Caumont de La Force ban đầu được xuất bản vào năm 1698. Cốt truyện của Rapunzel đã được sử dụng lại trên nhiều sản phẩm truyền thông đại chúng và câu được biết đến nhiều nhất trong tác phẩm này ("Rapunzel, Rapunzel, hãy thả tóc của con/nàng xuống đi") ngày nay là một thành ngữ trong văn hoá đại chúng.

Trong hệ thống phân loại Aarne–Thompson dành cho truyện cổ tích, câu chuyện này được xếp ở loại 130, "những thiếu nữ trong toà tháp".

Andrew Lang đưa câu chuyện vào trong tập The Red Fairy Book. Các phiên bản khác của câu chuyện cũng xuất hiện trong A Book of Witches của Ruth Manning-Sanders và trong sách tranh giành huy chương Caldecott của Paul O. Zelinsky (1998), Rapunzel và trong bộ phim Người đẹp tóc mây (2010) của Disney.

Câu chuyện của Rapunzel có một số nét tương đồng với câu chuyện cổ Ba tư từ thế kỉ thứ 10 sau Công nguyên về Rudaba, được đính kèm trong bộ sử thi Shahnameh của Ferdowsi. Rudaba muốn thả mái tóc của mình xuống từ trên tháp để người yêu của cô Zal có thể trèo lên chỗ cô ở. Một số chi tiết của câu chuyện cổ tích này cũng có thể đã được dựa trên truyện về Saint Barbara, người được cho là đã bị chính bố cô giam giữ trong một toà tháp cao.

Bình luận

Cuộc trao đổi có vẻ bất thường ở đầu câu chuyện "Rapunzel" là một cách phát triển cốt truyện thường thấy trong truyện cổ tích, cũng từng được sử dụng trong truyện Jack and the Beanstalk, Jack đổi con cừu lấy những hạt đậu, và trong Người đẹp và quái vật, Belle tới chỗ quái vật (the Beast) để đổi lấy việc nó trả lại bông hồng. Thời xưa người ta tin rằng sẽ là khá nguy hiểm khi từ chối không cho phụ nữ mang thai được ăn thứ mà cô ấy mong muốn. Các thành viên trong gia đình thường vượt qua những quãng đường rất dài để thực hiện những mong muốn đó. Thèm được ăn rau diếp hay các loại rau như vậy cho thấy nhu cầu vitamin của cơ thể người phụ nữ. Theo cách giải thích của một nhà khoa học nghiên cứu về thực vật, có thể nhận thấy mụ phù thủy rõ ràng là một người có phép thuật hoặc một nhà dược học, người nắm được cách sản xuất và sử dụng một loại cây hoặc thuốc có thể chữa được những biến chứng khi mang thai cho mẹ của Rapunzel. Ergotics, opioids hoặc cannabis có thể xem là các ứng cử viên hàng đầu về loại cây trên trong phiên bản truyện của Ba Tư hay các phiên bản sau này của câu chuyện.

Một câu chuyện chịu ảnh hưởng từ truyện cổ tích "Rapunzel" của anh em Grimm là Petrosinella hay Parsley của Giambattista Basile trong bộ sưu tập truyện cổ tích của ông xuất bản năm 1634, Lo cunto de li cunti (Câu chuyện về những câu chuyện), hay Pentamerone. Truyện kể về một người phụ nữ đang mang thai rất muốn được ăn ít rau mùi tây (parsley) trong vườn của một nữ yêu tinh, sau đó bị bắt và buộc phải hứa cho nó đứa bé. Một câu chuyện tương tự được xuất bản tại Pháp bởi Mademoiselle de la Force, tên là "Persinette". Giống như Rapunzel trong phiên bản đầu tiên của anh em nhà Grimm, Persinette mang thai trong thời kì hoàng tử tới thăm.

Cốt truyện
Câu chuyện bắt đầu với một cặp vợ chồng nông dân mong muốn có một đứa con, họ sống cạnh một khu vườn được bao quanh bởi những bức tường thuộc về một mụ phù thủy độc ác. Người vợ có thai và nhìn thấy một số cây Rapunzels (một loại củ cải) được trồng trong vườn, cô ấy vô cùng thèm muốn. Trong hai đêm liên tiếp, chồng cô quyết định lẻn vào vườn để lấy một ít nhưng vào đêm thứ hai, anh bị mụ phù thủy tên là Gothel phát hiện và buộc tội anh trộm cắp. Anh ta cầu xin sự thương xót của cô, và mụ phù thủy đưa cho anh ta một số củ cải để mang về cho vợ anh ta với điều kiện đứa trẻ mà cô ta đang mong đợi phải được trao cho cô ta ngay khi anh ta chào đời. Người đàn ông buồn bã chấp nhận. Đứa bé sinh ra là một cô gái xinh đẹp; Mụ phù thủy xuất hiện, đặt tên cô là Rapunzel và đưa cô đi. Cuộc hôn nhân đau khổ nhưng họ có thêm con và họ quên mất đứa con gái đầu lòng. Khi Rapunzel tròn mười hai tuổi, mụ phù thủy độc ác Gothel nhốt cô trong một tòa tháp cao, vắng vẻ, không có cửa ra vào và đến thăm cô hàng ngày, yêu cầu cô để mái tóc dài vàng óng của mình rơi xuống để trèo lên người cô.

Một ngày nọ, con trai của Nhà vua nghe Rapunzel hát, Hãy tìm một cánh cửa nhưng không tìm được cách nào để vào nên anh quyết định đợi. Anh thường xuyên quay lại để lắng nghe cô ấy, cho đến một ngày anh có thể nghe thấy mụ phù thủy hát cho Rapunzel nghe: "Rapunzel, Rapunzel, hãy để tóc em rụng đi để anh có thể leo lên chiếc thang vàng," và bằng cách này, hoàng tử đã khám phá ra cách để có được cho cô ấy. . Anh ấy yêu cầu cô ấy thả tóc xuống. Kể từ ngày đó, anh bắt đầu thường xuyên gặp cô, họ yêu nhau và anh ngỏ lời cầu hôn. Cô ấy hát và chấp nhận.

Họ lên kế hoạch để đưa cô ra khỏi tòa tháp: anh sẽ đi hàng đêm, tránh mụ phù thủy đến thăm cô vào ban ngày, và anh sẽ mang theo lụa để Rapunzel dệt cho đến khi nó tạo thành một loại dây thừng. Nhưng mụ phù thủy phát hiện ra hoàng tử đến thăm Rapunzel (vì cô đã có thai) nên mụ phù thủy quyết định trừng phạt cô bằng cách cắt tóc bằng cách bỏ rơi cô giữa sa mạc.

Khi hoàng tử đến vào ban đêm, mụ phù thủy sẽ lo hạ bím tóc đã cắt trong tầm tay của hoàng tử. Khi hoàng tử đi lên và gặp mụ phù thủy trong tòa tháp, bà nói với chàng rằng chàng sẽ không bao giờ gặp lại Rapunzel nữa. Anh ta, tuyệt vọng, ném mình từ tòa tháp xuống một số gai và bị mù, cuối cùng anh ta bỏ cuộc vì sẽ không còn nhìn thấy người phụ nữ trẻ nữa. Ít lâu sau, khi hoàng tử đang lang thang trong sa mạc, chàng tìm thấy Rapunzel và đứa con trai do nàng sinh ra, thấy chàng trong tình trạng như vậy, nàng quyết định đưa chàng về nhà. Rapunzel khóc buồn và tuyệt vọng vì đau đớn; Nước mắt của Rapunzel rơi vào mắt hoàng tử và anh lấy lại được thị lực. Sau đó, hoàng tử đưa vợ và con trai về vương quốc của mình, họ kết hôn và hạnh phúc chung sống.

Các biến thể
Rapunzel được miêu tả là có mái tóc vàng trong câu chuyện nguyên gốc của anh em nhà Grimm (ý nói là hoặc có màu vàng hoe, màu vàng dâu hoặc đỏ), mặc dù, từ đó về sau, nàng xuất hiện với mái tóc dài màu vàng.

Có thể, biến thể lâu đời nhất ở châu u của truyện này là Petrosinella, một trong những truyện của xứ Naples trong tập Pentamerone (1634) của Giambattista Basile.

Italo Calvino có in trong sách Italian Folktales (Truyện cổ của người Italia) một phiên bản tương tự về một nàng công chúa bị giam giữ trong toà tháp, "The Canary Prince", mặc dù việc này do tính ghen tuông của bà mẹ kế gây ra.

Một câu chuyện của Đức Puddocky cũng mở đầu với một cô gái rơi vào tay một mụ phù thủy bởi lấy trộm đồ ăn, nhưng người muốn được ăn thức ăn ấy lại chính là cô gái đó, và người lấy trộm nó là mẹ cô. Một câu chuyện của Ý khác, Prunella, có một cô gái đi lấy trộm đồ ăn về và cũng bị một mụ phù thủy bắt được.

Snow-White-Fire-Red, một câu chuyện khác của Ý cùng loại này, và Anthousa, Xanthousa, Chrisomalousa, một câu chuyện của Hy Lạp, kể lại từ điểm nhìn của một anh hùng, chàng và nữ nhân vật chính đã thoát khỏi tay mụ phù thủy, nhưng sau đó phải chịu những lời nguyền độc ác.

Trong các phiên bản mới hơn, Rapunzel được miêu tả là một họa sĩ, như các phiên bản của Barbie và Disney.

Trong tiểu thuyết Golden của Cameron Dokey, Rapunzel bị giao cho mụ phù thủy (tên là Melisande) do một thoả thuận giữa mụ và mẹ của Rapunzel  – nếu người mẹ không yêu Rapunzel cho dù vẻ bề ngoài của cô có thế nào, thì bà ấy phải giao Rapunzel cho mụ phù thủy. Rapunzel được sinh ra mà không có tóc và cũng không có hi vọng cô sẽ mọc tóc, do đó cô được đưa cho mụ phù thủy nuôi nấng.

Trong tiểu thuyết By the Hair của Kymbr Mundstock, cô gái được đặt tên là Kaprice. Truyện được kể từ điểm nhìn của nhiều nhân vật cho phép người đọc hình dung mục đích việc làm của mỗi nhân vật là gì.

Series truyện tranh Truyện cổ Grimm ấn bản số19 được đặt tên là Rapunzel. Khi Sela gặp một cặp đôi chuyên làm nghề lừa tiền tiết kiệm của mọi người, cô nghĩ đã đến lúc can thiệp và dạy cho chúng một bài học. Nàng Rapunzel xinh đẹp không thả tóc xuống cho một người đàn ông riêng biệt nào, nàng thả tóc xuống cho tất cả đàn ông! Và nàng đã dẫn hai kẻ mù quáng vì tình kia thẳng vào một cái bẫy kinh khủng. Nhưng giống như người xưa hay nói "Tình yêu là mù quáng", đôi khi người bạn chăm sóc nhiều nhất lại chính là người bạn có thể tin tưởng ít nhất.

Trong truyện Bitter Greens của Kate Forsyth, một phiên bản kể lại của truyện Rapunzel, một cô gái trẻ tên là Margherita, sau đổi tên thành Petrosinella, có mái tóc đỏ rực lửa được may ghép lại từ mái tóc của tám cô gái khác bởi mụ phù thủy tên là Selena Leonelli. Cô cũng là một trong ba nhân vật chính của truyện.

Trong trò chơi điện tử Medal of Honor: Frontline Rapunzel được nhắc đến trong mức chơi (level) mang tên Operation Rapunzel, trong đó người chơi phải đi giải cứu một thành viên giải phóng người Hà Lan tên là Gerrit, người bị giam giữ trong một trang trại Hà Lan bởi bọn Nazis.

Các phim dựa trên câu chuyện
 Don Bluth ban đầu định làm một bộ phim hoạt hình chuyển thể có tên Rapunzel, nhưng do thất bại của The Pebble and the Penguin, dự án đã bị huỷ bỏ.
 Trước đó có một bộ phim hoạt hình chuyển thể với Olivia Newton-John là người lồng tiếng. Khác biệt lớn nhất giữa bộ phim và câu chuyện của anh em Grimm là thay vì làm cho hoàng tử bị mù, mụ phù thủy biến anh ta thành một con chim, có thể đó là sự tham khảo từ truyện cổ tích Chú chim xanh (The Blue Bird), một dị bản Pháp của câu chuyện này.
 Câu chuyện được kể lại trong một tập của mùa thứ hai của series Grimm's Fairy Tale Classics (Truyện cổ Grimm).
 Một phiên bản người đóng được quay cho chương trình truyền hình như là một phần của series Faerie Tale Theatre của Shelley Duvall, phát sóng trên đài Showtime. Nó được phát sóng vào ngày 5 tháng 2 năm 1983. Trong phim, nhân vật chính (Shelley Duvall thủ vai) bị lấy đi từ tay bố mẹ cô bởi một mụ phù thủy (Gena Rowlands), và được nuôi lớn trong toà tháp hẻo lánh và chỉ có thể lên đó bằng cách trèo lên mái tóc rất dài của cô. Jeff Bridges đóng vai hoàng tử, và Roddy McDowall lồng tiếng.
 Một bộ phim chuyển thể năm 1988 của Đức, Rapunzel oder der Zauber der Tränen (nghĩa là "Rapunzel hay phép thuật của những giọt nước mắt" ("Rapunzel or the Magic of Tears"), kết hợp giữa câu chuyện này với truyện cổ tích ít được biết đến hơn của anh em nhà Grimm Nàng Maleen. Sauk hi thoát khỏi toà tháp của mụ phù thủy, Rapunzel làm người giúp việc trong bếp của lâu đài hoàng tử, nơi nàng phải đấu tranh với một công chúa xấu xa tìm cách kết hôn với chàng hoàng tử của nàng.
 Rapunzel đã xuất hiện trong Sesame Street, ở đó nhân vật của nàng do Jerry Nelson thủ vai trong tập 692, Louise Gold trong tập 3460, và Stephanie D'Abruzzo trong tập 3890.
 Một phiên bản dựa theo truyện, với sự xuất hiện của Barbie, tên là Barbie as Rapunzel, được phát hành năm 2002. Trong phiên bản này, Rapunzel không phải bị giam trong toà tháp cho tới khi nàng tìm hiểu và biết được về thế giới bên ngoài. Gothel giam giữ Rapunzel trong toà tháp không phải bởi món rau mà bởi vì mụ muốn trả thù bạn trai cũ. Mái tóc của nàng trong phiên bản này cũng không quá quan trọng. Thay vào đó, nó tập trung vào một chiếc cọ vẽ thần kì.
 Disney phát hành một bộ phim dựa trên câu chuyện cổ tích này vào năm 2010, Người đẹp tóc mây, ban đầu được đặt tên là Rapunzel. Trong phim, Rapunzel (Mandy Moore lồng tiếng), tuy rất ngây thơ nhưng quyết đoán hơn nhiều so với nhân vật trong truyện, và có một mái tóc thần kì dài tới 70 ft (khoảng 21,3m), có khả năng chữa lành các vết thương và phục hồi lại sự trẻ trung (đặc biệt là với Gothel, và đó là lý do vì sao bà ta giam giữ Rapunzel trong toà tháp cao ngay từ đầu). Để khả năng chữa lành các vết thương của mái tóc mình có tác dụng, Rapunzel phải hát một câu thần chú. Giống như nhiều phiên bản của câu chuyện cổ tích, nước mắt của Rapunzel cũng có sức mạnh chữa lành bệnh tật. Một điểm khác của bộ phim đó là Gothel được miêu tả là một bà già sử dụng mái tóc của Rapunzel để khôi phục lại tuổi trẻ của mình chứ không phải là một mụ phù thủy.

Nguồn gốc tên gọi

Khá khó để xác định loài cây nào đã được anh em nhà Grimm nhắc tới qua từ Rapunzel, nhưng những loài thực vật sau, được liệt kê trong từ điển của riêng chúng, là các ứng cử viên sáng giá.

 Valerianella locusta, tên thường gọi: Corn salad, mache, lamb's lettuce, field salad. Rapunzel được gọi là Feldsalat ở Đức, Nuesslisalat ở Thuỵ Sĩ và Vogerlsalat ở Áo. Loại cây được con người trồng có những chiếc lá tròn màu xanh mọng nước hình bông hoa hồng mọc bên dưới khi còn non, người ta hái toàn bộ cây, rửa sạch sạn và ăn với dầu ăn và giấm. Khi phóng hạt nó để lộ ra những cụm hoa nhỏ màu trắng. Thư mục hạt giống của Etty  nói rằng Corn Salad (Verte de Cambrai) bắt đầu được sử dụng từ năm 1810.
 Campanula rapunculus được biết đến với tên gọi Rapunzel-Glockenblume trong tiếng Đức, và rampion trong tiếng Anh trong thư mục các loại hạt giống của Etty, và mặc dù được phân loại trong một họ khác, Campanulaceae, nó có hình bông hoa hồng khi còn non, dù cho có lá kim. Một số bản dịch tiếng Anh của truyện Rapunzel sử dụng từ "rampion". Thư mục của Etty nói rằng loài cây này đã được nhắc đến từ năm 1633, loài cây được coi trọng nhất trong các loại salads, được gieo vào khoảng tháng 4 hoặc tháng 5. Thư mục về các loài cây Sand Mountain Herbs miêu tả rễ cây là ăn cực kì ngon, và những chiếc lá hình hoa hồng được miêu tả là "có thể ăn được", ra hoa màu xanh da trời  vào tháng 6 hoặc tháng 7.
 Phyteuma spicatum, được biết đến với tên gọi Ährige Teufelskralle trong tiếng Đức và "spiked rampion" trong tiếng Anh.

Xem thêm

 Nàng công chúa tóc mây (Tangled), một bộ phim của Disney phát hành năm 2010 dựa trên truyện Rapunzel
 Rapunzel syndrome
 Danae, con gái của vua Acrisius và hoàng hậu Eurydice bị bắt giữ trong một toà tháp cao hoặc có thể là một hang động.

Tham khảo

Liên kết ngoài

D.L. Ashliman's Grimm Brothers website. The classification is based on Antti Aarne and Stith Thompson, The Types of the Folktale: A Classification and Bibliography, (Helsinki, 1961).
Translated comparison of 1812 and 1857 versions
Rapunzel bằng tiếng Việt có minh họa
The Annotated Rapunzel with variants, illustrations and annotations

Anh em nhà Grimm
Truyện cổ tích Đức
Truyện cổ tích châu Âu
Truyện cổ Grimm


title: Rapunzel (định hướng)

text:
thế:Đề cập|Rapunzel }}
Rapunzel, một câu chuyện cổ tích của anh em nhà Grimm
Rapunzel (Disney), một nhân vật hoạt hình trong bộ phim Nàng công chúa tóc mây của Disney, phát hành năm 2010 dựa trên truyện cổ tích của anh em nhà Grimm
Nàng công chúa tóc mây, bộ phim hoạt hình của Disney phát hành năm 2010 với nhân vật chính là nàng công chúa Rapunzel.


title: Đội tuyển Davis Cup Việt Nam

text:
Đội tuyển David Cup Việt Nam là đại diện của Việt Nam tại giải quần vợt Davis Cup và được Liên đoàn quần vợt Việt Nam quản lý.

Việt Nam hiện đang thi đấu tại khu vực châu Á/châu Đại Dương nhóm II. Việt Nam từng lọt vào chung kết khu vực Đông A năm 1964 và khu vực Đông B năm 1965 và 1969.

Lịch sử
Việt Nam lần đầu góp mặt tại Cúp Davis vào năm 1964. Giai đoạn 1974-2003 Việt Nam không tham gia. Họ thi đấu tại Khu vực châu Á/châu Đại Dương nhóm II vào năm 2014 và năm 2016.

2016
Ở khu vực châu Á/châu Đại Dương nhóm II, Việt Nam hạ Indonesia 3-2 trong vòng đầu (diễn ra vào đầu tháng 3), thua Thái Lan tại vòng bán kết diễn ra từ 15 tới 17 tháng 7.

Đội tuyển hiện tại

 Lý Hoàng Nam
 Phạm Minh Tuấn
 Trịnh Linh Giang
 Lê Quốc Khánh
Đội trưởng: Trương Quang Vũ

Kết quả

Xem thêm
Davis Cup

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đội tuyển trên trang của Davis Cup

Việt Nam
Quần vợt Việt Nam
Quần vợt


title: Hai Bà Trưng (phường)

text:
Hai Bà Trưng là một phường thuộc thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam, Việt Nam.

Phường Hai Bà Trưng có diện tích 0,61 km², dân số năm 1999 là 6.034 người, mật độ dân số đạt 9.892 người/km².

Chú thích

Tham khảo

Đơn vị hành chính Việt Nam đặt tên theo tên người


title: Đội tuyển bóng rổ quốc gia Việt Nam

text:
Đội tuyển bóng rổ quốc gia Việt Nam là đội tuyển bóng rổ đại diện cho Việt Nam tại các giải đấu quốc tế. Cơ quan quản lý lĩnh vực bóng rổ ở Việt Nam là VBF – Liên đoàn bóng rổ Việt Nam.

Đội

Danh Sách cầu thủ

Xem thêm

 Saigon Heat
 ASEAN Basketball League
 Sport in Vietnam

Bóng rổ Việt Nam
Khởi đầu năm 1951 ở Việt Nam


title: Lê Văn Tân (cầu thủ bóng đá)

text:
Lê Văn Tân (tên khai sinh là Jonathan Quartey; sinh ngày 30 tháng 7 năm 1984) là một cựu cầu thủ bóng đá người Ghana nhập quốc tịch Việt Nam.

Sự nghiệp
Lê văn Tân bắt đầu sự nghiệp bóng đá của mình tại câu lạc bộ Liberty Professionals của giải ngoại hạng Ghana. Năm 2003, anh được triệu tập lên đội tuyển quốc gia Ghana. Ngày 15 tháng 2 năm 2003, anh ra mắt đội tuyển khi vào sân thay người trong trận giao hữu gặp Benini.

Năm 2007, anh chuyển đến Việt Nam thi đấu cho Khánh Hòa tại V.League. Sau đó, anh chuyển sang Hà Nội ACB của bầu Kiên và nhập quốc tịch Việt Nam vào tháng 5 năm 2011.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Công dân nhập tịch Việt Nam
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá nam Việt Nam
Cầu thủ bóng đá Ghana
Cầu thủ giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Khánh Hòa
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Hà Nội - ACB
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Hải Phòng
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Thanh Hóa
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Long An
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Sài Gòn
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Tây Ninh


title: Shaman giáo

text:
Shaman giáo hay Saman giáo là một hình thức tín ngưỡng cổ xưa thông qua những người trung gian để giao tiếp với Thần linh, qua đó nhờ Thần linh giúp đỡ những điều mong muốn, truyền đạt ý chí của Thần Linh, họ có nhiệm vụ trông giữ, phụng sự và cúng tế lễ cho Thần Linh. Và những người môi giới hay sứ giả thần linh này được gọi là Thầy tế, Thầy mo, Phù thủy hoặc Pháp sư tùy theo từng nơi. Có thể hiểu Shaman là tín ngưỡng dân gian, có ở tất cả các quốc gia trên thế giới từ thời cổ đại và nguyên thủy nhất của loài người.

Tổng quan
Từ Shaman bắt nguồn từ chữ Smàn (tế tư) tiếng Tungus. Trong tiếng Phạn là chữ Zramaịa (trong tiếng Pàli là Samaịa, nghĩa là là siêng năng không ngừng), từ chữ gốc là Sam nghĩa là nhảy múa, quay cuồng trong trạng thái hưng phấn.

Shaman giáo là tín ngưỡng bản địa có các vị pháp sư hoặc phù thủy là người mang ý của Thần Linh nơi đó và họ chính là Sứ giả của Thần Linh giúp Thần Linh giao tiếp với tín đồ và người dân. Việt Nam dịch là đạo phù thủy Saman giáo.  Shaman giáo có nhiều yếu tố giống ma thuật nhưng khác ma thuật ở chỗ nếu ma thuật quan niệm tự bản thân người làm ma thuật có một sức mạnh siêu linh thì shaman cho mình là người môi giới, là hình bóng của siêu linh. Saman giáo là một hình thức tôn giáo dùng phù phép, ảo thuật dưa con người vào trạng thái hôn mê để giao tiếp với thần linh, qua đó nhờ thần linh giúp đỡ những điều mình mong muốn.

Chung quy lại thì dù là cách gọi có khác nhau theo từng nơi nhưng ta thấy điểm chung là tôn thờ Thần bản địa, mang tính chất sơ khai, do Tu tế, Thầy mo, Phù thủy, Pháp sư, Ông đồng, Bà đồng, Cô đồng, Cậu đồng,... theo nhiều cách gọi tùy nơi nhưng lại giữ chung vai trò là sứ giả, người đại diện, người hầu cận cho Thần Linh và giúp con người giao tiếp với Thần Linh, truyền đạt ý chí của Thần Linh và thực hiện mong muốn của con người với Thần Linh, khi hành lễ luôn kèm theo hành động nhảy múa và kêu gọi hoặc hát xướng xem như lời chú ngữ để mời thỉnh Thần Linh ứng hiện.

Người làm nghề shaman không cha truyền con nối, chỉ khi được thánh nhập vào sau cơn ốm, được báo mộng thấy phải làm nghề này mới sống,... người đó mới chính thức thành một shaman. Người làm nghề shaman phải có một thánh nhập vào, phải có âm binh (là những thế lực siêu hình thừa lệnh thánh giúp shaman tróc quỷ), có mũ áo, đao kiếm, đồ nghề riêng. khi làm lễ thầy ca hát nhảy múa để thần linh nhập vào thầy hay trống chiêng của thầy. Cũng có thể thầy xuất hồn vào cõi thần. Shaman thường sử dụng ayahusaca để kết nối với vũ trụ, thần linh.

Tín đồ của shaman giáo là những người tin theo và tham gia vào các nghi lễ của shaman giáo.

Thuật ngữ

Từ nguyên

Mượn từ tiếng Đức Schamane, từ tiếng Nga шама́н (šamán), từ Evenki шама̄н (şamān), сама̄н (samān). Từ Evenki có thể bắt nguồn từ gốc ша- ("biết"); hoặc một từ mượn từ Tocharian B ṣamāne (“nhà sư”) hoặc tiếng Trung 沙門 (shāmén, “tu sĩ Phật giáo”), từ tiếng Pali samaṇa từ tiếng Phạn श्रमण (śramaṇa, “khổ hạnh, tu sĩ, tín đồ”), từ श्रम (śrama, “sự mệt mỏi”), kiệt sức, lao động, cực nhọc, v.v.”), điều này sẽ làm cho điều này trở thành một từ kép của Sramana.

Từ tiếng Anh hiện đại shamanism bắt nguồn từ từ tiếng Nga šamán, bản thân từ này xuất phát từ từ samān từ một ngôn ngữ Tungus [7] – có thể từ phương ngữ tây nam của tiếng Evenki được nói bởi các dân tộc Sym Evenki, [8] hoặc từ tiếng Mãn Châu . [9] Từ nguyên của từ này đôi khi được kết nối với từ gốc Tungus sā- , có nghĩa là "Người Đã Biết" hay "Người Giác Ngộ" nhằm nói về Người có năng lực Phi thường, đã được Giác ngộ (theo Phật Giáo), hay Khai sáng (theo Thiên Chúa giáo) và có khả năng giao tiếp và tiếp thu các Kiến thức cũng như lời Sấm truyền từ các Đấng Thần Linh. [10] [11]

Mircea Eliade lưu ý rằng từ tiếng Phạn śramaṇa , chỉ một nhân vật tu sĩ hoặc thánh sống lang thang, đã lan sang nhiều ngôn ngữ Trung Á cùng với Phật giáo và có thể là nguồn gốc cuối cùng của từ pháp sư. [13]

Thuật ngữ này được sử dụng bởi người Nga tương tác với người bản địa ở Siberia . Nó được tìm thấy trong hồi ký của nhà thờ Nga lưu vong Avvakum . [14] Nó được du khách người Hà Lan Nicolaes Witsen mang đến Tây Âu hai mươi năm sau , người này đã tường thuật lại quá trình lưu trú và hành trình của mình giữa các dân tộc bản địa nói tiếng Tungusic và Samoyedic ở Siberia trong cuốn sách Noord en Oost Tataryen ( 1692) của ông. [15] Adam Brand , một thương gia đến từ Lübeck , xuất bản vào năm 1698 tài khoản của ông về một đại sứ quán Nga tại Trung Quốc; bản dịch cuốn sách của ông, xuất bản cùng năm, giới thiệu từ pháp sưcho người nói tiếng Anh. [16]

Shaman giáo trên thế giới

Trung Quốc
Shaman nghĩa là ông đồng, Thuật ngữ này lấy từ dân tộc Mãn ở đông bắc Trung Quốc. Đối tượng tôn thờ thường là các vị Thần bản địa có nguồn gốc từ động vật tu Tiên với tên gọi là Địa Tiên như Chuột Tinh, Gà Tinh, Rắn Tinh, Nhím Tinh, Hổ Tinh, Hồ Ly Tinh, Mèo Tinh, Chó Tinh, đôi khi là Mộc Tinh,...Nó rất gần với Vu Thuật hay Vu giáo cổ xưa của Trung Quốc.

Triều Tiên và Hàn Quốc
Ở Triều Tiên cũng có Shaman giáo có nét tương tự như Đạo Mẫu và Vu giáo ở Trung Quốc. Triều Tiên có hình thức hầu đồng liên quan đến tín ngưỡng thờ mẹ tương đồng với Việt Nam.

Nhật Bản
Ở Nhật Bản thì có hệ thống đền thờ gọi là Thần Xã = [神社] = [じんじゃ] hay Đền Thần theo nghĩa Hán Việt, những vị này cũng được gọi là vu nữ (pháp sư) hay miko là những người thực hiện nghi lễ cúng tế Thần Linh và trên điện thờ là một cái gương đồng với một bài vị có ghi hàng chữ Hán là [大明神] tức là Đại Minh Thần là biểu tượng của thần Mặt Trời cũng tức là Nhật Hoàng Thượng Đế là vị thần tối cao của bầu trời, của ánh sáng và sự sống. Xét cho cùng cũng là mang hàm nghĩa tín ngưỡng bản địa nguyên thủy như Shaman và những vị Pháp sư giữ đền Thần là Sứ giả để truyền đạt ý chí của Thần Linh họ cũng tôn sùng chó và mèo như vị thần Hộ Pháp nơi đền Thần thiêng liêng. Ngoài ra họ còn tôn thờ Mộc Tinh và một số vị Thần Linh khác có nguồn gốc từ động vật tu Tiên tức là Yêu Tinh được tôn làm thần nhờ có công giúp đỡ người dân, hay đôi khi chỉ vì muốn được cầu được sống bình an tại nơi đang sống mà có Yêu Tinh cư ngụ.

Việt Nam
Ở Việt Nam thì Đạo Mẫu, thờ Trần triều và Thầy mo hay Phù thủy của các dân tộc thiểu số là những hình thức shaman giáo. Hình thức lên đồng Tam phủ, Tứ phủ và thờ Trần triều ở Việt nam là một hình thức Shaman điển hình phát triển và định hình trong xã hội có giai cấp, hấp thu ảnh hưởng Tam giáo, nhất là tư tưởng từ bi của đạo Phật, các hình thức phù chú cúng lễ, hệ thống thần linh của Đạo giáo. Các thầy thống Việt Nam (Đạo giáo Chính Nhất của Việt Nam) cũng còn lưu truyền các phép "đánh đồng thiếp" (vào ngục tìm người thân), "phụ phan", "Thiếp tính Sơn Trang phụ đồng"... để kiều vong người đã mất nhập vào thân nhân.

Tham khảo

Thuật ngữ tôn giáo
__CHỈ_MỤC__


title: Otto Diels

text:
Otto Paul Hermann Diels (23 tháng 1 năm 1876 - 7 tháng 3 năm 1954) là một nhà hóa học người Đức.

Ông cùng người học trò là Kurt Alder được biết đến với công trình khám phá ra phản ứng Diels-Alder, một phản ứng tổng hợp dùng ankadien làm chất phản ứng. Cả hai nhà hóa học đều được trao Giải Nobel Hóa học năm 1950 nhờ công trình này. Đồng thời, đây là lần đầu tiên trong lịch sử cả thầy lẫn trò được trao Giải Nobel Hóa học trong cùng một năm và đặc biệt cả hai đều có quốc tịch Đức.

Phản ứng Diels-Alder của hai nhà hóa học đã giúp cho việc tổng hợp hiệu quả các chất hữu cơ dạng vòng và đã mang lại một giá trị to lớn cho ngành sản xuất cao su và nhựa tổng hợp.

Diels hoàn tất chương trình học tại Đại học Berlin và ở lại làm việc tại ngôi trường này sau khi tốt nghiệp. Sau này, ông chuyển đến làm việc tại Đại học Kiel nơi mà ông hoàn thành công trình đạt Giải Nobel của mình. Ông làm việc tại ngôi trường này cho đến khi nghỉ hưu năm 1945.

Về đời sống cá nhân, Diels kết hôn và có 5 người con. Ông qua đời vào năm 1954.

Cuộc đời lúc thiếu thời
Diels sinh ngày 23 tháng 1 năm 1876 tại Hamburg, Đức. Khi ông 2 tuổi, gia đình ông chuyển đến Berlin để sinh sống. Ông học tại trường Trung học Joachimsthalsches (một trường cho các nam sinh năng khiếu) tại Berlin trước khi ghi danh vào Đại học Berlin năm 1895. Tại Đại học này, ông theo ngành hóa học và được Emil Fischer chỉ dẫn cho đến khi tốt nghiệp năm 1899.

Sự nghiệp khoa học
Sau khi vừa mới tốt nghiệp, Diels được nhận một lời đề nghị làm việc tại Viện Hóa học của Đại học Berlin. Ông được thăng cấp nhanh chóng và cuối cùng lên đến chức Trưởng khoa năm 1913. Ông làm việc tại ngôi trường này cho đến năm 1915, khi ông chấp nhận một vị trí mới tại Đại học Kiel nơi mà ông làm việc cho đến khi nghỉ hưu vào năm 1945. Trong thời gian giảng dạy và nghiên cứu tại Kiel, ông làm việc với Kurt Alder nhằm phát triển phản ứng Diels-Alder - công trình đã giúp họ có được Giải Nobel Hóa học năm 1950. Việc hợp tác với Alder đã giúp Diels phát triển một phương pháp tổng hợp mới giúp điều chế các chất hữu cơ vòng không no. Công trình này đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất cao su và nhựa tổng hợp.

Đời sống cá nhân
Diels kết hôn với Paula Geyer vào năm 1909, và cả hai có với nhau 5 người con bao gồm 3 trai và 2 gái. 2 trong số 3 người con trai của ông đã tử trận trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Diels dành thời gian rảnh của mình để đọc sách, nghe nhạc và đi du lịch. Ông qua đời vào ngày 7 tháng 3 năm 1954.

Chú thích

Liên kết ngoài
Nobel Foundation biography
Nobel Lecture Description and Importance of the Aromatic Basic Skeleton of the Steroids
Photo of Diels and Alder
Biography from the University of Kiel

Sinh năm 1876
Mất năm 1954
Nhà hóa học Đức
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Nhà khoa học Đức
Người Đức đoạt giải Nobel
Người Hamburg


title: Mohamed Brahmi

text:
Mohamed Brahmi (; ;m15 tháng 5 năm 1955 – 25 tháng 7 năm 2013) là một chính khách phe đối lập người Tunisia, tổng Thư ký Đảng Phong trào Nhân dân đối lập và là thành viên Quốc hội Tunisia, một thành viên của ban soạn thảo hiến pháp mới.

Tiểu sử
Brahmi sinh ngày 15 tháng 5 năm 1955 tại Sidi Bouzid, thủ phủ của Sidi Bouzid Governorate. Ông tốt nghiệp Viện Đại học Quản lý tại Đại học Tunis với bằng Thạc sĩ kế toán trong năm 1982. Sau khi tốt nghiệp ông làm giáo sư kinh tế và quản trị trong hai năm tại trường Đại học kỹ thuật của Menzel Bourguiba.

Sau đó, ông làm việc tại Văn phòng Thủy lợi, và sau đó trong lĩnh vực bất động sản 1985 – 1993. Ông đã làm tư vấn kiểm toán cho Cơ quan Hợp tác kỹ thuật tại Ả Rập Xê Út. Từ năm 2004 ông làm người quản lý của một doanh nghiệp bất động sản chuyên trong khu dân cư.

Chính trị
Brahmi là một thành viên tích cực của Liên hiệp sinh viên Ả Rập Cấp tiến cho tới 2005, khi ông thành lập phong trào Liên minh Nasserist; một đảng bất hợp pháp dưới thời của chính phủ Ben Ali. Sau cách mạng Tunesia ông thành lập Phong trào Nhân dân và trở thành Tổng thư ký của nhóm này. Đảng này sau đó nhập vào Mặt trận Bình dân (Tunisia) vào ngày 13 tháng tư 2013. Tuy nhiên, Brahmi và các thành viên khác của phong trào đã rời bỏ Mặt trận vào ngày 7 tháng 7, sau khi họ bị các lãnh tụ trung ương và địa phương của Phong trào chỉ trích là đã gia nhập Mặt trận này một cách vội vã.

Brahmi nổi tiếng là một chính trị gia Xã hội có tinh thần Quốc gia Ả Rập, đặc biệt theo truyền thống của Gamal Abdel Nasser. Ông là một người sùng đạo hồi giáo. Mặc dù là một thành viên của Mặt trận Bình dân chống Hồi giáo cực đoan, ông không được biết tới như là một người hay chỉ trích Hồi giáo cực đoan, và trên thực tế ông có nhiều bạn bè trong đảng Hồi giáo quá khích đang cầm quyền (phong trào Ennahda).

Qua đời
Ngày 27 tháng 7 năm 2013, Trước sự chứng kiến của vợ và các con nhà lãnh đạo đối lập Mohamed Brahmi bị bắn 14 phát đạn bởi 2 tay súng đi mô tô, và chết sau đó cùng ngày tại bệnh viện ở Aryanah. Người ta vẫn chưa xác định thủ phạm, bên ngoài nhà ông tại thủ đô Tunis.

Sau cái chết của ông ta, hàng trăm người ủng hộ, bao gồm thân nhân và đảng viên của Phong trào Nhân dân biểu tình trước tòa nhà Bộ nội vụ tại đại lộ Avenue Habib Bourguiba, đổ trách nhiệm vụ ám sát cho đảng Ennahda đang cầm quyền. Hàng trăm người ủng hộ cũng đã phản đối tại quê hương của Brahmi ở Sidi Bouzid.

Cái chết của Brahmi xảy ra sau vụ ám sát lãnh tụ đối lập Chokri Belaid, bị bắn chết vào ngày 6 tháng 2 năm 2013. Cả hai đều là thành viên của Liên minh thiên tả. Bộ trưởng bộ Nội vụ Lotfi Ben Jeddou nói trong một cuộc họp báo: "Khẩu súng tự động 9mm mà đã giết Belaid cũng làm tử thương Brahmi." Một nghi can đã được nhận diện là Boubacar Hakim, một thành viên của nhóm hồi giáo Salafist đang bị truy nã vì bị nghi ngờ là đã mang lén vũ khí này vào từ Libya. Một đám tang trọng thể đã được tổ chức cho Brahmi và hàng chục ngàn người đã đưa đám tới nghĩa địa Jellaz Cemetery tại Tunis. Trong đám tang, những người phản đối kêu gọi lật đổ chính phủ, trong khi cảnh sát bắn đạn cay vào họ.

Phản ứng
3 ngày sau vụ ám sát, bộ trưởng bộ Giáo dục Salem Labiadh, người mà cũng thuộc đảng Phong trào Quốc gia Cấp tiến như thủ tướng Ali Larayedh, đã đệ đơn từ chức. Sau những kêu gọi của các nhóm đối lập đòi chính phủ hiện thời từ chức, nhất là khi đảng Ettakatol, một đảng nhỏ trong Liên hiệp các Đảng đang cầm quyền, kêu gọi thành lập một chính phủ hòa hợp dân tộc, thủ tướng Ali Larayedh định ngày 17 tháng 12 là ngày tổng bầu cử, tuy nhiên ông ta nói là chính quyền sẽ tiếp tục công việc của họ.

Chú thích

Sinh năm 1955
Mất năm 2013
Chính trị Tunisia
Chính khách Tunisia