title: Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia

text:
Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia (tiếng Anh: National Institute of Standards and Technology – NIST), thường được biết đến với tên gọi Viện Đo lường Quốc gia (National Institute of Metrology – NIM), là một phòng thí nghiệm tiêu chuẩn đo lường và là cơ quan phi quản lý của Bộ Thương mại Hoa Kỳ. Nhiệm vụ chính của nó là thúc đẩy sự đổi mới và khả năng cạnh tranh công nghiệp của Hoa Kỳ bằng cách cải tiến hệ thống đo lường, tiêu chuẩn kỹ thuật và công nghệ theo hướng nâng cao an ninh kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân. Các hoạt động của NIST được tổ chức thành các chương trình phòng thí nghiệm bao gồm khoa học và công nghệ nano, kỹ thuật và công nghệ thông tin, nghiên cứu neutron, đo lường vật chất và đo lường vật lý. Từ năm 1901 đến năm 1988, cơ quan này được đặt tên là Cục Tiêu chuẩn Quốc gia (National Bureau of Standards – NBS).

NIST có ngân sách hoạt động năm tài chính 2007 (1 tháng 10 năm 2006-30 tháng 9 năm 2007) khoảng 843,3 triệu USD. Ngân sách năm 2009 là 992 triệu USD, và NIST cũng nhận được 610 triệu USD theo đạo luật Tái thiết và Tái đầu tư Hoa Kỳ năm 2009. NIST trả lương cho khoảng 2.900 nhà khoa học, kỹ sư, kỹ thuật viên và các nhân viên quản lý và hỗ trợ. Đóng góp vào đội ngũ nhân viên của NIST còn khoảng 1.800 cộng tác viên là các nhà nghiên cứu và kỹ sư khách mời đến từ các công ty của Hoa Kỳ và nước ngoài.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Main NIST website
 NIST in the Federal Register
 NIST Publications Portal
 The Official US Time
 NIST Standard Reference Data
 NIST Standard Reference Materials
 NIST Center for Nanoscale Science and Technology (CNST)
 Manufacturing Extension Partnership
 Historic technical reports from the National Bureau of Standards (and other Federal agencies) are available in the Technical Report Archive and Image Library (TRAIL)
 Smithsonian Institution Press, 1978, Smithsonian Studies in History and Technology, Number 40: United States Standards of Weights and Measures, Their Creation and Creators, by Arthur H. Frazier

Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia
Tổ chức tiêu chuẩn
Bộ Thương mại Hoa Kỳ
Khởi đầu năm 1901 ở Hoa Kỳ


title: M-1978 Koksan

text:
M-1978 (Koksan) là một loại pháo tự hành 170mm do Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên thiết kế và chế tạo. Rất ít thông tin về loại pháo này được biết đến do tính chất bí mật của chính quyền Triều Tiên. Koksan ra mắt lần đầu tiên là trong một cuộc diễu binh năm 1985.

Phát triển
Trong khi thông tin về M-1978/M1989 Koksan rất ít ỏi, nhà báo Fred T. Jane cho rằng Koksan thiết kế dựa vào khung xe tăng chủ lực kiểu 59 của Trung Quốc.

Tham khảo

Pháo tự hành
Vũ khí Triều Tiên


title: Kính tần Phác thị

text:
Kính Tần họ Phác (chữ Hán: 敬嬪 朴氏, Hangul: 경빈 박씨, mất năm 1533) hay Kính Tần Phác thị, là một hậu cung của quốc vương thứ 11 nhà Triều Tiên, tức Triều Tiên Trung Tông. Bà cũng là một trong những phi tần nổi tiếng nhất của triều đại này.

Tiểu sử
Năm 1506, một cuộc binh biến diễn ra để lật đổ bạo chúa Yên Sơn Quân. Tấn Thành Đại quân, tức vua Trung Tông được đưa lên ngai vàng. Một nhóm các đại thần binh biến gồm Phác Nguyên Tông (朴元宗, Park Won Jong), Thành Hi Nhan (成希顔, Seong Hui An), Liễu Thuận Đinh (柳順汀, Yoo Soon Jeong) và Hồng Cảnh Chu (洪景舟, Hong Gyeong Ju) tham gia cuộc binh biến can dự trực tiếp vào triều chính, phế bỏ Đoan Kính vương hậu là Vương phi đầu tiên của nhà vua. Được dưỡng phụ là Phác Nguyên Tông đưa vào làm hậu cung, cùng với Hi Tần Hồng thị (熙嬪 洪氏, Huibin Hongssi, 1494 - 1581) đều xuất thân từ thế lực công thần.

Trở thành hậu cung
Năm 1506, bà nhập cung và được phong vị tòng nhị phẩm Thục nghi. Năm 1509, Phác thị sinh được vương tử, là con trai trưởng của Trung Tông, Phúc Thành Quân Lý Mi (福城君 嵋,1509-1533). Năm 1512 bà tiếp tục sinh Huệ Thuận ông chúa (惠順翁主, 1512-1538) và Huệ Tĩnh ông chúa (惠靜翁主, 1514-1580), chính vì thế bà được Trung Tông vô cùng sủng ái. Ngôi vị chính cung sau khi Đoan Kính vương hậu bị phế bỏ vẫn còn trống, Kính tần và các vị hậu cung khác tham gia cuộc tuyển Vương phi của Triều đình. Nhưng người trở thành Vương phi là Doãn Thục nghi (Tòng nhị phẩm) con gái của Doãn Nhữ Bật (尹汝弼, Yun Yeo Pil), tức Chương Kính Vương hậu. Năm 1515, Chương Kính Vương hậu hạ sinh nguyên tử (Đích tử) và được phong làm Vương thế tử (왕세자 호,1515-1545) sau đó, vương phi qua đời sau 2 ngày vì hậu sản. Triều đình tiếp tục tuyển Trung cung điện nhưng Đại phi (Trinh Hiển Vương hậu tức mẫu thân của Trung Tông) do sợ thế lực công thần can thiệp vương thất nên tuyển chọn thiếu nữ họ Doãn là Văn Định vương hậu. Cùng năm đó bà được phong hàng Chính nhất phẩm Tần, gọi là Kính tần. Kính tần một lần nữa tuột mất ngôi vị chính cung và lo sợ cho tương lai cũng như việc kế vị của Phúc Thành Quân sẽ gặp trở ngại nên đã bí mật liên minh, cấu kết với các công thần nhằm giành quyền kế vị.

Bị phế truất và ban chết
Năm 1527, Đông cung của Vương thế tử phát hiện có chuột bị thiêu cháy. Kính Tần họ Phác được nghĩ là người treo những con chuột bị thiêu đó vào Đông cung nhằm nguyền rủa Vương Thế tử, củng cố địa vị cho Phúc Thành Quân. Bị triều đình và vương thất kết tội, Kính Tần họ Phác cùng với Phúc Thành quân bị phế vị và lưu đày về quê nhà Mật Dương. Trong một âm mưu bị phát giác sau đó với hi vọng được phục vị, phế Tần Phác thị bị ban chết, con trai bà Lý Mi bị lưu đày.

Gia đình
Cha nuôi: Bình Thành Quân Phác Nguyên Tông (Park Won Jong).
Cha ruột: Phác Tú Lâm (Park Su Rim, 朴秀林).
Chồng: Triều Tiên Trung Tông.
Vương tử: Phúc Thành Quân (福城君 嵋,1509-1533), con trai duy nhất của Kính Tần họ Phác. Lấy quận phu nhân họ Doãn ở Pha Bình.
Vương nữ: Huệ Thuận ông chúa (惠順翁主, 1512-1538) và Huệ Tĩnh ông chúa (惠靜翁主, 1514-1580).

Tham khảo

Hậu cung Triều Tiên


title: Trận Kadesh

text:
Trận Kadesh (hay Qadesh) là một trận đánh diễn ra tại Kadesh trên sông Orontes, nơi mà ngày nay thuộc Cộng hoà Ả Rập Syria, giữa quân đội Ai Cập dưới quyền của pharaoh Ramesses II và quân đội Đế quốc Hittite dưới sự chỉ huy của vua Muwatalli II.

Trận chiến thường được cho là xảy ra vào năm 1274 TCN, và là cuộc chiến đầu tiên trong lịch sử mà các chi tiết chiến thuật và đội hình của các phe được biết đến. Đó có lẽ là trận đánh sử dụng chiến xa lớn nhất trong lịch sử, với khoảng 5.000-6.000 chiến xa đã tham gia.<ref
name="HC20080514"></ref>

Bối cảnh
Ramesses II đăng quang ngôi vị Pharaoh khi mới 24 tuổi và trở thành chủ nhân của một trong những đế chế mạnh nhất thế giới trong lịch sử cổ đại. Ông là người sôi nổi, tháo vát đồng thời tràn đầy hoài bão chinh phục lại những vùng đất ở trung tâm Syria mà vương triều thứ 18 đạt được, mặc dù giờ đây nằm trong sự kiểm soát của người Hittite và được công nhận bởi một hiệp ước vốn được ký kết bởi Seti I và Hati. Để thỏa mãn khát vọng đồng nghĩa Ramesses II phải tuyên chiến với đối thủ phương bắc của mình. Mặc dù phải đến năm thứ tư của vương triều ông ta mới đủ lực thực hiện các chiến dịch vào Syria nhưng sự chuẩn bị đã được lên kế hoạch từ rất sớm để phục vụ cho hoài bão cua vị Pharaoh chẳng hạn như việc thành lập thêm quân đoàn thứ 4 và mở rộng thành phố Pi-Ramesses ở biên giới phía đông nhằm phục vụ như một căn cứ hậu cần cho các chiến dịch ở Levant.

Mùa xuân năm 1301 TCN, Ramesses II lần đầu tiên dẫn quân tiến vào khu vực Levant. Chuyến hành quân dọc bờ biển Phoenecia được đánh dấu bởi những văn bia lập nên rải rác tại Týros và Byblos. Tiến xa đến tận vùng Simyra, Ramesses II sau đó quay lại tiến vào đất liền và tấn công vương quốc Amurru, một chư hầu của người Hittite. Đối đầu với lực lượng Ai Cập và lực lượng của Hittie còn ở rất xa thì vị vua Benteshina không còn lựa chọn nào khác ngoài việc công nhận Ramesses II là bá chủ. Ramesses II giờ đây mở được hai hướng tấn công vào Qaesh, một theo ngả thung lũng Bekaa, và một thẳng từ thành Amurru. Chiến dịch thành công và Ramesses II cho quân đội quay về Ai Cập tràn đầy lạc quan về viễn cảnh chinh phục lại nhưng lãnh thổ đã mất.

Phản ứng của người Hittite
Rõ ràng đối với Muwatallish thì chiến dịch của người Ai Cập được xem như là nỗ lực thiết lập lại vị trí của họ ở Syria và sau đó tiến vào khu vực phía bắc. Không thể đứng yên thụ động để đánh mất vị trí của đế quốc Hittite, Muwatallis II (1295-1272 TCN) lên kế hoạch ngăn chặn bất cứ chiến dịch bắc tiến nào nữa của người Ai Cập. Các chiến dịch đó phải đạt được hai mục tiêu quan trọng: Amurru phải được tái chinh phục và quân đội Ai Cập phải bị ngăn chăn để đập tan tham vọng của Ramesses II.

Cả hai bên đều chuẩn bi nhiều tháng để quyết đấu ở chiến trường Qadesh. Người Ai Cập đã nỗ lực kiểm thoát thành phố này từ tay người Mitani và sau đó là người Haiti kể từ thời Tuthmosis III. Những nỗ lực và khao khát như vậy xuất phát từ vị trí chiến lược của thành phố: nó không chỉ là chìa khóa quan trọng để tiến vào đồng bằng Elcutheros và Amurru mà còn là trung tâm chinh phục để Ramesses II kiểm soát khu vực bắc Syria. Có nhiều sự đề cập đến việc cả hai bên đều chọn Qadesh là nơi để phân định thắng thua. Nhiều bằng chứng cho thấy nhiều nghi lễ ngoại giao được tiến hành nhấn mạnh rằng Qadesh được cả hai thống nhất chọn để giải quyết mâu thuẫn vào đầu tháng năm 1300 TCN.

Tuy nhiên khu vực chiến trường mang lại lợi thế lớn cho người Hittite. Muwatallish thực hiện chiến dịch trong khu vực kiểm soát của mình được cung cấp hậu cần bởi các chư hầu trung thành trong khi người Ai Cập phải chiến đấu cách xa nhà đến 1600 km. Ngoài ra thành phố cũng đủ rộng lớn cho lực lượng Hittite đồn trú và bản thân nó cùng là một pháo đài rất kiên cố với hào sâu che chắn và được bao bọc bởi con sông Oronte.

Lực lượng quân đội do Muwatallish thống lãnh là lực lượng lớn nhất được tập trung trong vương quốc Haiti. Những bằng chứng từ phía Hittite không đề cập chi tiết đến sức mạnh thật sự của đạo quân này nhưng ta có thể tham khảo những bằng chứng từ phái AI Cập trong đó Ramase nói đối đầu với ông ta là vua Hittite cùng 18 đồng mình và những chư hầu khác với lực lượng lên đến 3700 chiến xa và 37.000 bộ binh.

Trận chiến

Phản ứng của vị Pharaoh lòng đầy hoài nghi là cho gọi một cuộc thảo luận khẩn với các sĩ quan cấp và kết quả là lệnh triệu hồi ngay lập tức các quân đoàn Pta, Set đến Qadesh. Trong lúc chờ 2 quân đoàn này tới thì Ramesses II phải dựa vào lực lượng của 2 quân đoàn Amun và Re để chống lại cuộc tập kích bất ngờ của quân Hittite. Nhưng đây là điểm mang lại thất vọng cho vị Pharaoh. Ngay lúc quân đoàn Re băng qua đồng bằng để đến vị trí trại của Amun thì Amuwallish ra lệnh tấn công từ bên cánh của đạo quân đang di chuyển.

Rời khỏi vị trí ẩn nấp, một lượng lớn chiến xa Hittite vượt sông Orontes tiến thẳng vào Qadesh và tấn công thẳng vào sườn của quân đoàn Re. Lớp chiến xa bảo vệ của quân AI Cập ngay lập tức bị quét sạch bởi sức nặng của chiến xa Hittite. Số lượng quân Hittite tấn công là không rõ nhưng chắc chắn phải áp đảo quân số của quân đoàn Re, tuy nhiên không đến con số khổng lồ là 2500 chiến xa mà Ramesses II đề cập vốn được nhiều nhà nghiên cứu trích dẫn. Con số đó có lẽ ám chỉ cả đội quân tấn công chứ không phải tính riêng số lượng chiến xa vượt sông Oronte để tấn công. Nó cũng chỉ ra những số liệu không đáng tin cậy của Ramesses II về sau.

Với việc chiến xa Ai Cập bị quét sạch thì lính bộ binh vốn chưa kịp chuẩn bị tan rã hoàn toàn. Sự khủng hoảng lan khắp cả quân đoàn và binh lính bỏ chạy tứ tán, một số cố chạy lên phía bắc đến trại của Amun. Từ vị trí cao ở trại Amun có lẽ cảnh tượng trên cánh đồng đã đập vào mắt các quân sĩ và người Ai Cập hẳn cảm thấy tình hình rơi vào thế tuyệt vọng với việc quân lính bỏ chạy và bị chiến xa Hittite đuổi sát. Cơn lốc hàng ngàn chiến xa tạo nên bức tường bụi khổng lồ và bước chân của hàng nghìn ngựa chiến hẳn tạo nên tiếng động như sấm rền. Một lượng lớn bộ binh bị chiến xa hạ gục khi cố chạy về trại Amun và đến lúc này đến lượt binh lính ở Amun hoảng loạn, rời vị trí và chạy trốn ngay khi chiến xa Hittite phá vỡ hàng rào phía tây.

Chứng kiến cảnh tượng trên từ khu trại của mình ở gần quân đoàn Amun. Ramesses II đã hành động như là bước đi cuối cùng nhằm cứu vãn tình thế khỏi biến thành thảm họa. Khoác giáp trụ lên người, vị Pharaoh ngự chiến xa tiến thẳng về phía quân thù để quyết chiến một mất một còn. Tiến lên trận tuyến, vị Pharaoh cũng ra sức tập hợp lại binh lính bỏ chạy và tấn công chớp nhoáng vào lực lượng Hittite với một lực lượng có lẽ là chỉ một ít chiến xa tinh nhuệ tùy tùng của mình. Đột kích vào sươn đông của quân Hittite, lực lượng nhỏ chiến xa Ai Cập này đã gây tổn thất cao và phá vỡ sự cố kết cũng như sự vận động của đội hình quân Hittite.

Tận dụng tốc độ và khả năng cơ động của chiến xa Ai Cập, Ramesses II cùng binh lính hộ tống đã loại khỏi vòng chiến một lượng đáng kể chiến xa Hittite. Với một sự dữ dội đến tuyệt vọng vị Pharaoh dẫn quân tấn công, rồi vòng lại tấn công như vậy liên tiếp sáu lần liên tục. Trong lúc đang hỗn chiến nhiều khả năng quân Hittite cũng không biết lực lượng nào đang tấn công mình. Nhưng ở vị trí quan sát từ trại của Muwalltalish thì vua Hittite hẳn đã thấy Ramesses II đang tập hợp quân phản công, ông này quyết định tung ra đội quân chiến xa thứ 2 để hỗ trợ cho đạo quân thứ nhất lúc này đang gặp rắc rối.

Một lần nữa chúng ta lại gặp phải vấn đề về quân số. Nó không thể ở con số 1000 chiến xa, trong lúc khẩn cấp hẳn Muwatallish phải huy động chiến xa ở vùng phụ cận Oronte để tấn công Ramesses II ngay lập tức. Ông ta hẳn có gì dùng đó, tức là dùng cả chiến xa hộ tống của mình để tấn công, những người cũng quan sát thấy sự phản công của Ramesses II. Họ băng qua sông Orontes nhưng thay vì đón đầu Ramesses II họ tiến thẳng vào trại của ông này nhằm mục đích phân tán sự chú ý của vị Pharaoh lúc này đang tảo thanh đội chiến xa Hittite thứ nhất. Tuy nhiên sự xuất hiện của đạo quân Ne'arin đã ngăn cản dự định này. Họ tấn công vào đạo quân Hittite đang di chuyển và sau đó gia nhập với lực lượng của Ramesses II. Kết quả của việc này là chỉ một số ít chiến xa Hittite của đạo thứ 2 bỏ chạy được băng ngang sông, và trong số những người bị hạ sát có rất nhiều quý tộc đẳng cấp cao bên phía Muwatallish và chư hầu.

Vào cuối ngày thì vị Pharaoh cũng xoay xở để củng cố được thế trận. Quân đoàn Amun được tập hợp lại và lực lượng của Pta cũng sắp tiến tới được Qadesh. Sau trận đánh có vẻ như Ramases đã cho trừng phạt nhiêm khắc đối với lính bỏ chạy mà trong mắt ông ta không khác gì quân bội phản, theo một số học giả thì ngày hôm sau Pharaoh đã cho xử tử 1/10 binh lính của mình ngay trước sự quan sát của vua Hittite.

Kết quả
Đề nghị bãi binh như là cơ sở để thiết lập hòa bình của vua Hittite được pharaoh chấp nhận. Khi không còn những tham vọng vươn xa về lãnh thổ, Ramesses II không còn tiến hành chiến dịch nào trong lãnh thổ được công nhận của Hittite nữa. Dù Pharaoh vẫn tấn công Amurru thời gian 3 năm sau trận Qadesh thì đối với người Hiitte, đó không phải là sự khiêu khích bởi bản thân họ còn đang lo đối phó với sự trỗi dậy của đế chế Assyria ở phía đông và những vấn đề ở phía bắc vương quốc. Ramesses II đã tuyên bố chiến thắng tuy nhiên không phải nhờ đến quân tiếp viện mà là do ông khi ông về đến nhà. Để thể hiện dược sức mạnh của mình ông điều động tất cả các công nhân điêu khắc tại mọi đền đài của các Pharaoh trước trên khắp đất nước Ai Cập các lời ca tụng về mình.

Năm 1259 TCN, Ramesses II ký hòa ước với vua người Hittite là Hattusili III (1267-1237 TCN). Đây là bản hòa ước sớm nhất trong lịch sử còn được bảo lưu tới ngày nay. Đôi bên quy định không xâm phạm lẫn nhau, cùng chống kẻ thù chung và trao trả các tù binh nô lệ cho nhau. Thực tế thì khi ký kết hòa ước, thì phía Bắc Syria vẫn nằm dưới quyền cai trị của Hittite.

Tham khảo

Đọc thêm
  includes information of the clash of the Egyptians and Hittites including the battle of Kadesh and maps of the regions controlled by the peoples named in the accounts.

Liên kết ngoài

 End of Egyptian–Hittite hostilities
 Hittite version of the Peace treaty of 1258 BC
 The Battle of Kadesh in the context of Hittite history
 Battle of Kadesh
 The Eternal treaty from the Hittite perspective

Thập niên 1270 TCN
Những trận đánh lớn trong lịch sử


title: Cá vây tay Indonesia

text:
Cá vây tay Indonesia (Latimeria menadoensis) (Tiếng Indonesia: raja laut) là một trong hai loài cá vây tay còn sống, được nhận dạng bởi màu nâu của nó. Latimeria menadoensis được liệt kê như dễ bị tổn thương bởi IUCN.  Loài còn lại, Latimeria chalumnae (cá vây tay Ấn Độ Dương) được liệt kê là cực kỳ nguy cấp.

Phát hiện

Vào ngày 18 tháng 9 năm 1997, Arnaz và Mark Erdmann, đi du lịch ở Indonesia trong tuần trăng mật của họ, nhìn thấy một con cá lạ ở chợ tại Manado Tua, trên đảo Sulawesi. Mark nghĩ đó là một gombessa (cá vây tay Comoros), mặc dù nó là màu nâu, không phải màu xanh. Một chuyên gia nhìn thấy hình ảnh của nó trên Internet và nhận ra ý nghĩa của nó. Sau đó, Erdmanns liên lạc với ngư dân địa phương và yêu cầu đưa cho họ bất kỳ con cá nào bắt được trong tương lai. Một mẫu Indonesia thứ hai, dài 1,2 m và nặng 29 kg, đã bị bắt sống vào ngày 30 tháng 7 năm 1998. Nó sống trong sáu giờ, cho phép các nhà khoa học chụp ảnh màu sắc của nó, chuyển động vây và hành vi chung. Mẫu vật được bảo quản và tặng cho Bảo tàng Zoologicum Bogoriense (MZB), một phần của Viện Khoa học Indonesia (LIPI).

Xét nghiệm DNA cho thấy mẫu này khác nhau về mặt di truyền với loài còn lại. Bề ngoài, cá vây tay Indonesia, địa phương gọi là raja laut ("Vua của biển"), giống với cá vây tay Ấn Độ Dương trừ rằng màu của da là màu nâu xám hơi xanh. Cá này đã được mô tả năm 1999 của "Comptes Rendus de l'Académie des sciences Paris" bởi Pouyaud et al. Nó đã được đưa tên khoa học Latimeria menadoensis. Năm 2005, một nghiên cứu phân tử ước tính thời gian khác nhau giữa hai loài cá vây tay là 40-30 Ma.

Ngày 5 tháng 11 năm 2014, một cá thể bị ngư dân bắt được. Đây là cá thể thứ bảy được tìm thấy ở vùng nước Indonesia từ năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

M
Cá Indonesia
Cá Đông Nam Á
Cá Thái Bình Dương
Động vật được mô tả năm 1998


title: Cá phổi Đông Phi

text:
Protopterus amphibius (trong tiếng Anh gọi là gilled lungfish, "cá phổi mang" hay East African lungfish, "cá phổi Đông Phi") là một loài cá phổi Châu Phi. Nó sinh sống trong đầm lầy và bãi ngập miền Đông Phi (Kenya, Somalia và Mozambique). Sự hiện diện của nó ở Tanzania chưa chứng thực và có lẽ là kết quả của sự du nhập.

Mô tả
P. amphibius thường chỉ đạt chiều dài , là loài cá phổi ngắn nhất còn sinh tồn. Chúng có màu lam hay màu xám đá bảng. Trên mình có những chấm đen nhỏ, khó thấy. Bụng màu xám nhạt. Như mọi loài cá phổi châu Phi, nó có hai lá phổi và thở khí bắt buộc. Nó cũng có thể đào hang, tạo một cái kén nhầy bảo vệ mình trong quá trình ngủ hè.

Môi trường sống
P. amphibius là cá tầng đáy, sống chủ yếu trong các sông thuộc hệ thống sông Zambezi miền Đông Phi và những vùng đất ngập nước tương tự.

Bảo tồn
P. amphibius được IUCN coi là loài ít quan tâm, một vì số lượng cá thể ghi nhận vẫn lớn, một phần vì sự thiếu thông tin về sự đe dọa với chúng. Người dân địa phương có lúc ăn chúng song số người này rất ít. Mối đe dọa lớn hơn là việc xây đập trên sông Zambezi, làm thu hẹp diện tích châu thổ nơi chúng sống, sự ô nhiễm môi trường cũng như sự thay thế đất ngập nước bằng đất canh tác.

Chú thích

 LungFish.info
 Gosse, J.-P. 1984 Protopteridae. p. 8-17. In J. Daget, J.-P. Gosse and D.F.E. Thys van den Audenaerde (eds.) Check-list of the freshwater fishes of Africa (CLOFFA). Volume I. ORSTOM, Paris and MRAC, Tervuren. 410 p. (Ref. 3498)
 Nelson, J. S. 2006. Fishes of the World, 4th edition. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons. .
 Rosen, D. E., P. I. Forey, B. G. Gardiner, and C. Patterson. 1981. Lungfishes, tetrapods, paleontology, and plesiomorphy. Bull. Am. Mus. Nat. Hist. 167(4): 159-276.
 Schultze, H. P., and J. Chorn. 1997. The Permo-Carboniferous genus Sagenodus and the beginning of modern lungfish. Contributions to Zoology 61(7): 9-70.

A
Động vật được mô tả năm 1844
Hóa thạch sống


title: Zooey Deschanel

text:
Zooey Claire Deschanel (sinh ngày 17 tháng 1 năm 1980) là một diễn viên, ca sĩ, người mẫu và nhạc sĩ người Mỹ. Năm 1999, cô khởi nghiệp với bộ phim Mumford; tiếp theo đó là vai diễn chị gái của William Miller – Anita – được đánh giá cao trong bộ phim tự họa của Cameron Crowe có tên Almost Famous (2000). Deschanel trở nên nổi tiếng với các vai diễn vô cảm và hình tượng "Manic Pixie Dream Girl" trong các vai phụ, điển hình như The Good Girl (2002), Elf (2003), The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (2005), Failure to Launch (2006), Bridge to Terabithia (2007), The Happening (tháng 7 năm 2008), Gigantic (tháng 9 năm 2008), Yes Man (tháng 12 năm 2008), và (500) Days of Summer (2009). Cô hiện là ngôi sao trong bộ phim truyền hình New Girl của đài Fox. Deschanel từng được đề cử ở giải Quả cầu vàng, Oscar lẫn Grammy.

Năm 2001, Deschanel bắt đầu tham gia trình diễn trong cabaret jazz có tên If All the Stars Were Pretty Babies cùng người bạn thân Samantha Shelton. Ngoài hát, cô còn chơi cả keyboard, định âm, banjo và ukelele. Năm 2006, cô cùng ca sĩ M. Ward cho phát hành album đầu tay Volume One (dưới nghệ danh chung là She & Him) vào tháng 3 năm 2008. Album thứ hai của họ, Volume Two được ra mắt tại Mỹ vào tháng 3 năm 2010, tiếp theo đó là album Giáng sinh mang tên A Very She & Him Christmas được phát hành vào năm 2011, và Volume 3 vào tháng 5 năm 2013. Deschanel vẫn thường hát trong các bộ phim mình tham gia.

Tháng 9 năm 2009, Deschanel kết hôn với Ben Gibbard, trưởng nhóm Death Cab for Cutie. Họ nộp đơn ly thân vào tháng 12 năm 2011, và thủ tục ly hôn được hoàn tất vào tháng 12 năm 2012.

Danh sách phim

Đề cử và giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Zooey Deschanel  Video produced by Makers: Women Who Make America

Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nữ diễn viên truyền hình Mỹ
Người Mỹ gốc Hà Lan
Người Mỹ gốc Thụy Sĩ
Cựu sinh viên Đại học Northwestern
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 20
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 21
Nữ ca sĩ nhạc pop Mỹ
Nữ ca sĩ-người viết bài hát Mỹ
Người Mỹ gốc Ireland
Nữ diễn viên lồng tiếng Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Nữ diễn viên Los Angeles
Người Mỹ gốc Pháp
Nhạc sĩ theo chủ nghĩa nữ giới
Ca sĩ Los Angeles
Người viết bài hát California
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Ca sĩ nhạc pop Mỹ


title: Oromia

text:
Oromia (đôi khi viết là Oromiya, và viết là Oromiyaa trong tiếng Oromo) là một trong 9 chính quyền vùng dựa trên dân tộc (kililoch) của Ethiopia, giáp biên giới với bang Thượng Nin của Nam Sudan và hạt Marsabit của Kenya. Vùng có diện tích 284.538 km² trải dài từ biên giới phía tây tạo thành một vòng cung đến góc tây nam của quốc gia, theo điều tra nhân khẩu năm 2007 thì vùng có trên 27 triệu người, khiến Oromia là vùng lớn nhất cả về dân số và diện tích của Ethiopia. Oromia bao gồm tỉnh cũ Arsi cùng với một bộ phận của các tỉnh cũ Bale, Hararghe, Illubabor, Kaffa, Shewa, Sidamo, và Welega. Thủ phủ hiện nay của vùng là Addis Ababa; các đô thị quan trọng khác bao gồm Adama, Ambo, Asella, Bishoftu, Dembidolo, Fiche, Gimbi, Goba, Jimma, Metu, Negele Boran, Nekemte, Shashamane và Waliso.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chính quyền Oromia
Map of Oromia Region at UN-OCHA (PDF file)
Map of Oromia Region at DPPA of Ethiopia  (PDF file)
FDRE States: Basic Information - Oromia

Vùng của Ethiopia


title: Amhara (vùng)

text:
Amhara () là một trong chính vùng dựa trên cơ sở dân tộc (kililoch) của Ethiopia, bao trùm quê hương của người Amhara, thủ phủ là Bahir Dar. Vùng có thực thể nước nội địa lớn nhất quốc gia là hồ Tana, đây cũng là nguồn của sông Nin Xanh. Vườn quốc gia dãy núi Semien nằm trong lãnh thổ của vùng, tại vườn có điểm cao nhất Ethiopia là Ras Dashan. Amhara giáp với các bang Gedaref và Sennar của Sudan ở phía tây, với vùng Tigray ở phía bắc, Afar ở phía đông, Benishangul-Gumuz ở phía tây và tây nam, và Oromia ở phía nam.

Trong thời kỳ đế quốc trong lịch sử Ethiopia, Amhara bao gồm một số tỉnh như Dembiya, Gojjam, Begemder, Angot, Wollo, Shewa và Lasta, hầu hết trong số đó do Ras hay Negus bản địa cai quản. Vùng Amhara sau đó hợp nhất hầu hết các tỉnh cũ Begemder, Dembiya, Angot, bete Amhara hay Wollo, Gojjam, và Shewa. Khi Mặt trận Cách mạng Dân chủ Nhân dân Ethiopia (EPRDF) nắm quyền tại Ethiopia, hầu hết đất đai của vùng Amhara, đặc biệt là tại Gonder, được xác định là một phần của vùng Tigray.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 FDRE States: Basic Information - Amhara
 Africa Guide: Amhara
 Map of Amhara Region at UN-OCHA
 Map of Amhara Region at DPPA of Ethiopia

Vùng của Ethiopia


title: Howard Ashman

text:
Howard Elliott Ashman (17 tháng 5 năm 1950 – 14 tháng 3 năm 1991) là một nhà biên kịch và nhà viết lời bài hát người Mỹ. Ashman ban đầu theo học ở Đại học Boston và Cao đẳng Goddard (và cũng từng lưu lại ở Nhà hát mùa hè của Đại học Tufts) rồi sau đó học bằng cử nhân ở Đại học Indiana năm 1974. Ông đã cộng tác với Alan Menken trong một số bộ phim, đáng chú ý nhất là các phim hoạt hình của Disney, Ashman viết lời còn Menken soạn nhạc. Ông cũng được biết đến với vai trò người viết lời của "Codinome Beija-Flor" và "O Tempo Não Para", hai trong số những bản hit lớn nhất của ca sĩ nhạc rock người Brazil Cazuza, người cũng đã qua đời vì AIDS, 9 tháng trước ông, vào năm 1990.

Cuộc đời và sự nghiệp
Ashman sinh ra ở Baltimore, Maryland, là con trai của Shirley Thelma (née Glass) và Raymond Albert Ashman, một nhà sản xuất kem ốc quế. Sau khi tốt nghiệp ở Indiana vào năm 1974, ông dành hai năm làm công việc tình nguyện ở Tổ chức Hoà bình Mỹ (tiếng Anh: Peace Corps) tại Burkina Faso, một trải nghiệm mà nhiều người tin rằng đã góp phần định hình cho công việc sau này của ông. Khi trở về, ông trở thành đạo diễn nghệ thuật của nhà hát WPA ở New York. Hai vở kịch đầu tiên của ông, Cause Maggie's Afraid of the Dark và Dreamstuff, được đón nhận với nhiều ý kiến trái chiều. Vở kịch The Confirmation của ông được sản xuất năm 1977 tại nhà hát Princeton's McCarter với vai chính do Herschel Bernardi đảm nhiệm. Lần đầu tiên ông làm việc với Alan Menken là một vở nhạc kịch năm 1979 chuyển thể từ truyện God Bless You, Mr. Rosewater của Kurt Vonnegut. Họ cũng đã cộng tác trong vở Little Shop of Horrors trong đó Ashman là đạo diễn, người viết lời bài hát, và người viết lời nhạc kịch, giành giải Drama Desk Award for Outstanding Lyrics.

Ashman còn là đạo diễn, người viết lời bài hát và người viết sách cho vở nhạc kịch Broadway năm 1986 Smile (phần âm nhạc của Marvin Hamlisch). Cũng trong năm 1986, Ashman viết kịch bản cho bộ phim chuyển thể từ vở nhạc kịch của ông do Frank Oz làm đạo diễn Little Shop of Horrors, đồng thời đóng góp phần lời cho hai bài hát mới, "Some Fun Now" và "Mean Green Mother From Outer Space," và bài hát thứ hai sau đó đã nhận được một đề cử giải Oscar.

Năm 1986, Ashman tham gia viết lời cho một bài hát trong phim Oliver & Company của Disney. Cùng lúc đó, ông được thông báo về một dự án khác mà công ty đã phát triển trong vài năm. Bộ phim đó là Nàng tiên cá, câu chuyện cổ tích đầu tiên của Disney trong suốt 30 năm. Ashman, cùng với Menken, viết toàn bộ các bài hát cho phim. Ashman trở thành người thúc đẩy, truyền động lực cho Disney. Ông tổ chức nhiều buổi nói chuyện và nói rằng hoạt hình và phong cách nhạc kịch sinh ra để dành cho nhau, và đó là lý do vì sao Disney nên tiếp tục sản xuất thêm nhiều bộ phim hoạt hình nhạc kịch nữa. Ông cũng có những quyết định táo bạo trong việc lựa chọn các diễn viên với nền tảng công việc ở nhà hát nhạc kịch và diễn xuất vững chắc. Nàng tiên cá được phát hành vào tháng 11 năm 1989 và đã thành công vang dội. Ashman và Menken nhận được hai đề cử Giải Quả cầu vàng và ba đề cử Giải Oscar với hai trong số đó thuộc về các bài hát "Kiss The Girl" và "Under The Sea", và "Under the Sea" đã mang về cho Ashman cả hai giải thưởng này. Ashman và Menken tiếp tục làm việc cùng Disney trong dự án tiếp theo Người đẹp và quái thú. Cùng thời điểm này, họ bắt đầu viết các bài hát cho một dự án do chính Ashman đề xuất, Aladdin.

Cùng với Menken, Ashman là người đồng nhận giải của hai giải Grammy, hai giải Quả cầu vàng và hai giải Oscar. Ông cũng là một người đồng tính, và bạn đời của ông tên là William P. "Bill" Lauch.

Bệnh tật và qua đời
Trong đêm diễn ra lễ trao giải Oscar, Ashman nói với Menken rằng ông có chuyện quan trọng cần nói khi họ quay trở lại New York, và ở đó ông đã tiết lộ với Menken rằng ông phản ứng dương tính với HIV. Ông đã được chẩn đoán vào năm 1988. Trong khi sản xuất phim Người đẹp và quái thú, các họa sĩ hoạt hình của Disney được yêu cầu đến làm việc cùng Ashman và Menken ở New York, nhưng không ai cho họ biết vì sao họ được cử đi làm ở đó. Nhiều họa sĩ nghĩ rằng đó là bởi vì ông là một nhân vật quan trọng, nhưng sau đó họ đã được biết rằng ông đang bị bệnh nặng. Ông yếu dần, nhưng vẫn làm việc được tốt và tiếp tục viết các bài hát mới.

Vào ngày 10 tháng 3 năm 1991, các họa sĩ hoạt hình của Disney lần đầu tiên chiếu phim Người đẹp và quái thú và đó là một thành công rất lớn. Sau đó, họ tới thăm Howard trong bệnh viện. Ông chỉ còn nặng 80 pounds (khoảng 36,3 kg), không còn nhìn được và chỉ nói được chút ít. Mẹ ông cho các họa sĩ xem ông vẫn đang mặc một chiếc áo thể thao có hình của Người đẹp và quái thú. Các họa sĩ nói với ông rằng bộ phim được báo chí đón nhận vô cùng nồng nhiệt một cách đáng ngạc nhiên và miêu tả tỉ mỉ cho ông nghe mọi thứ đã diễn ra như thế nào. Ông gật đầu vẻ hài lòng khi nghe tin đó. Khi mọi người đang nói lời tạm biệt, nhà sản xuất Don Hahn ngả người về phía Howard và nói, "Người đẹp và quái thú sẽ là một thành công lớn đây. Ai là người đã nghĩ ra nó?", và Ashman trả lời rằng "Đó là tôi." Bốn ngày sau, vào ngày 14 tháng 3, Ashman qua đời do biến chứng của bệnh AIDS ở tuổi 40 tại New York. Phim Người đẹp và quái thú được đề tặng tới ông: "Gửi tới người bạn Howard của chúng tôi, người đã cho nàng tiên cá giọng hát và cho quái thú một tâm hồn, chúng tôi sẽ mãi mãi biết ơn. Howard Ashman 1950–1991."Những người đã chăm sóc Ashman gồm có người bạn đời Bill Lauch, chị gái Sarah Ashman-Gillespie, và mẹ ông, bà Shirley Gershman.

Giải thưởng và sự vinh danh Beauty and the Beast được phát hành vào tháng 11 năm 1991, tám tháng sau khi Ashman qua đời, và đó là một thành công vang dội, cả về doanh thu và trong giới phê bình. Bộ phim nhận được bốn đề cử cho giải Quả cầu vàng và giành được ba (bao gồm giải Phim xuất sắc nhất, đưa bộ phim trở thành phim hoạt hình đầu tiên nhận được giải này) và sáu đề cử giải Oscar (trong đó có giải Phim xuất sắc nhất) và đã giành được hai. Sau khi ông mất, Ashman đã được đề cử hai giải Quả cầu vàng ("Beauty and the Beast", "Be Our Guest") và ba giải Oscar ("Beauty and the Beast", "Be Our Guest", "Belle"). Ông nhận được cả giải Quả cầu vàng và giải Oscar cho bài hát "Beauty and the Beast". Giải Oscar thứ hai của ông năm 1992 do bạn đời của ông, Bill Lauch, nhận thay.

Ashman và Menken cũng đã viết mười một bài hát dự định dùng cho bộ phim Aladdin. Họ cũng đã lên ý tưởng cho một bài hát trong phân cảnh hai nhân vật chính cưỡi thảm thần, nhưng Ashman đã qua đời trước khi ý tưởng về bài hát đó trở thành sự thật. Sau này, Menken đã viết một số bài hát mới cùng với Tim Rice. Tuy nhiên, "Arabian Nights," "Friend Like Me" và "Prince Ali" là ba bài hát duy nhất Ashman viết được đưa vào phim thành phẩm. Aladdin cũng là một thành vô cùng lớn về chuyên môn và doanh thu. Ashman một lần nữa, sau khi ông mất, được đề cử cho hai giải Quả cầu vàng ("Friend Like Me", "Prince Ali") và một giải Oscar ("Friend Like Me"). Rice đã nhắc đến Ashman và tưởng nhớ tới ông khi nhận Giải Oscar cho ca khúc trong phim hay nhất với bài hát "A Whole New World" vào ngày 29 tháng 3 năm 1993.

Ashman được truy tặng danh hiệu Huyền thoại Disney vào năm 2001. Trong phiên bản DVD đặc biệt năm 2001 của Người đẹp và quái thú, các họa sĩ hoạt hình của Disney đã một lần nữa tụ họp lại và thêm một bài hát nữa với tên gọi "Human Again", do Ashman và Menken trước đã viết cho phim nhưng bị cắt khỏi phim thành phẩm năm 1991. Trên đĩa 2, có một bộ phim tài liệu ngắn với tên gọi Howard Ashman: In Memoriam (Tưởng nhớ tới Howard Ashman) với sự tham gia của rất nhiều người đã từng làm việc với dự án Người đẹp và quái thú, họ kể lại Howard đã tham gia và đóng góp cho phim thế nào, và sự ra đi của ông thực sự là một tổn thất cho họ ra sao.

Jeffrey Katzenberg nói rằng có hai thiên thần luôn dõi theo họ và mang đến phép màu cho từng bộ phim họ làm. Hai thiên thần ấy là Howard và Walt Disney.

Một album Ashman biểu diễn chính những tác phẩm của mình với tựa đề Howard Sings Ashman được phát hành vào ngày 11 tháng 11 năm 2008 bởi PS Classics dưới dạng một phần của "Songwriter Series" của Thư viện Quốc hội.

Bộ phim tài liệu năm 2010, Waking Sleeping Beauty, nói về thời kỳ phục hưng hoạt hình của Disney, được đề tặng tới ông, cùng với Frank Wells, Joe Ranft, và Roy E. Disney.

 Các tác phẩm nổi tiếng nhất
 The Confirmation (1977) (nhà viết kịch)
 God Bless You, Mr. Rosewater (1979) (nhà viết lời bài hát, nhà viết lời nhạc kịch và đạo diễn)
 Little Shop of Horrors (1982) (nhà viết lời bài hát, nhà viết lời nhạc kịch và đạo diễn)
 Smile (1986) (nhà viết lời bài hát, nhà viết lời nhạc kịch và đạo diễn)
 Little Shop of Horrors (1986) (người viết lời bài hát và nhà biên kịch)
 Oliver & Company (1988) (nhà viết lời bài hát cho "Once Upon A Time In New York City")
 Nàng tiên cá (1989) (nhà viết lời bài hát, nhà đồng sản xuất, nhà viết kịch {lời đối thoại bổ sung })
 Cartoon All-Stars to the Rescue (1990) (người viết lời bài hát cho "Wonderful Way To Say No")
 Người đẹp và quái thú (1991) (người viết lời bài hát, giám đốc sản xuất) (được đề tặng)
 Aladdin'' (1992) (người viết lời bài hát cho các ca khúc "Arabian Nights", "Friend Like Me", và "Prince Ali").

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website chính thức: HowardAshman.com
 Huyền thoại Disney

Sinh năm 1950
Mất năm 1991
Nhà viết lời bài hát người Mỹ
Những người qua đời vì AIDS ở New York
Nhà viết lời bài hát tại các nhà hát nhạc kịch của Mỹ
Nhạc sĩ giành giải Oscar cho ca khúc trong phim hay nhất
Nhân viên của Disney
Người đoạt giải Grammy
Nhạc sĩ đồng tính nam
Nhạc sĩ LGBT Hoa Kỳ
Nhà soạn nhạc LGBT
Nhà văn đồng tính nam
Người Do Thái LGBT
Nhạc sĩ Mỹ thế kỷ 20
Người viết bài hát LGBT
Nhà soạn kịch Mỹ thế kỷ 20


title: Vùng Các dân tộc Phương Nam

text:
Vùng Các dân tộc Phương Nam (thường viết tắt là SNNPR) là một trong 9 vùng dựa trên cơ sở dân tộc (kililoch) của Ethiopia. Vùng được thành lập từ việc hợp nhất các vùng 7-11 sau các cuộc bầu cử năm 1994. Thủ phủ của vùng là Awasa. SNNPR giáp với hạt Marsabit của Kenya ở phía nam (bao gồm một phần nhỏ của hồ Turkana), tam giác Ilemi (một khu vực Ethiopia, Kenya, và Nam Sudan tuyên bố chủ quyền) ở phía tây nam, bang Đông Equatoria của Nam Sudan ở phía tây, các vùng Gambela ở tây bắc, Oromia ở phía bắc và đông. Ngoài Awasa, các đô thị chính trong vùng là Arba Minch, Bonga, Chencha, Dila, Irgalem, Mizan Teferi, Soddo, Wendo, và Worabe.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Map of Southern Nations, Nationalities, and Peoples' Region at UN-OCHA (PDF file)
 Map of Southern Nations, Nationalities and Peoples' Region at DPPA of Ethiopia  (PDF file)
Ethiopia's Vanishing Tribes  slideshow by Life magazine

Vùng của Ethiopia


title: Somali (vùng)

text:
Vùng Somali () là vùng cực đông trong số 9 vùng dựa trên cơ sở dân tộc (kililoch) của Ethiopia. Vùng thường được gọi là Soomaali Galbeed ("Tây Somalia") do có vị trí ở phía tây của Đại Somalia. Thủ phủ của vùng Somali là Jijiga. Trước đây, chính quyền vùng tập trung tại Kebri Dahar (Qabridahare) cho đến năm 1992, khi được chuyển đến Gode/Godey. Vào tháng 4 năm 1994, thủ phủ lại được chuyển đến vị trí hiện nay vì nguyên nhân chính trị. Các đô thị khác của vùng là: Degehabur (tiếng Somali: Dhagaxbuur), Kebri Dahar (Qabridahare), Shilavo (Shilaabo), Geladin (Geladi), Kelafo (Qalaafe), Werder (Wardheer) và Shinile (Shiniile). Vùng giáp với các vùng khác của Ethiopia Oromia, Afar và Dire Dawa (Diridhawa) ở phía tây, giáp với các vùng Arta và Ali Sabieh của Djibouti ở phía bắc, giáp với các vùng Gedo, Bakool, Hiran, Galguduud, Mudug, Nugal, Sool, Togdheer, Woqooyi Galbeed và Awdal của Somalia ở phía bắc, đông, và nam, giáp với các hạt Mandera, Wajir và Marsabit của Kenya ở phía tây-nam.

Thành phần dân tộc của vùng: người Somali (97,2%), người Amhara (0,66%), người Oromo (0,46%), người Somali sinh ở hải ngoại (0,20%) và người Gurage (0.12%). Tiếng Somali được 96,82% cư dân của vùng nói. Các ngôn ngữ khác là tiếng Amhara (0,67%), và tiếng Oromo (0,51%). 98,4% cư dân trong vùng là người Hồi giáo, 0,6% là tín hữu Ki-tô giáo Chính thống, và 1,0% theo các tôn giáo khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Map of Somali Region at UN-OCHA
Map of Somali Region at DPPA of Ethiopia  (PDF file)
 List of Ogaden-Somali Members of Ethiopian Parliament
 Official Website of Ogaden-Somali region of Ethiopia
"Ethiopia: Rains pound Somali region as death toll rises" - UN IRIN
"Floods plague Horn of Africa, wash away refugee shelters" - UN News

Đọc thêm
 Tobias Hagmann, "Beyond clannishness and colonialism: understanding political disorder in Ethiopia's Somali Region, 1991- 2004", Journal of Modern African Studies, 43 (2005), 509-536.

Vùng của Ethiopia


title: Cá phổi đốm Châu Phi

text:
Cá phổi đốm châu Phi hay Cá phổi mảnh (tên khoa học Protopterus dolloi) là một loài cá phổi được tìm thấy ở châu Phi. Cụ thể, nó được tìm thấy tại lưu vực sông Kouilou-Niari của Cộng hòa Congo và lưu vực sông Ogowe tại Gabon. Nó cũng được tìm thấy ở lưu vực sông Congo. Loài này có thể đạt chiều dài lên tới 130 cm.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1900


title: Huyền Đế

text:
Huyền Đế (chữ Hán 玄帝) là thụy hiệu của một số vị quân chủ.

Danh sách
 Huyền Đế Chuyên Húc (cũng gọi là Hắc Đế)
 Nguyên Huyền Đế (truy tôn)
 Minh Huyền Đế (truy tôn)

Xem thêm
 Thiên đế
 Thuần Đế
 Định Đế
 Nguyên Đế
 Hiếu Vũ Đế
 Thần Vũ Đế

Thụy hiệu


title: Afar (vùng)

text:
Vùng Afar (; ; ) là một trong 9 vùng dựa trên cơ sở dân tộc (kililoch)]] của Ethiopia, và là quê hương của người Afar. Trước đó nó được gọi là Vùng 2, thủ phủ mới của vùng là thành phố Semera mới được xây dựng, nằm trên xa lộ Awash–Asseb.

Vùng lõm Afar là một bộ phần của Thung lũng đứt gáy lớn Ethiopia, nằm ở phía bắc của vùng. Đây là điểm thấp nhất của Ethiopia và nằm trong số những điểm thấp nhất tại châu Phi. Phần phía nam của vùng bao gồm thung lũng sông Awash.

Thành phần dân tộc của vùng gồm người Afar (90,03%), người Amhara (5,22%), người Argobba (1,55%) người Tigrinnya (1,15%), người Oromo (0,61%), người Welayta (0,59%), và người Hadiya (0,18%). 95,3% dân cư là người Hồi giáo và 4,7% là tín hữu Ki-tô giáo (3,9% Ki-tô giáo Chính thống, 0,7% P'ent'ay, và 0,1% Công giáo La Mã]).

Tiếng Afar là ngôn ngữ chủ yếu (89,96%) được nói trong khu vực và là ngôn ngữ làm việc tại vùng. Các ngôn ngữ khác có số lượng sử dụng đáng kể là tiếng Amhara (6,83%), tiếng Tigrigna (1,06%), tiếng Argobba (0,79%), tiếng Wolaitigna (0,43%), và tiếng Oromo (0,4%).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Map of Afar Region at UN-OCHA
Map of Afar Region at DPPA of Ethiopia  (PDF file)
Afar Triangle
Large collection of photos from an expedition to the Danakil
Afar Rift Consortium homepage
Interview with Afar president, Ismael Ali Sirro, IRIN ngày 24 tháng 5 năm 2002

Vùng của Ethiopia


title: Triết Đế

text:
Triết Đế (chữ Hán 哲帝 hoặc 悊帝) là thụy hiệu hoặc tôn hiệu của một số vị quân chủ.

Danh sách Triết Đế (哲帝)
 Nam Việt Thần Triết Đế (nhà Trần truy tôn, thụy hiệu thật là Vũ Vương hoặc Vũ Đế)
 Nguyên Công Triết Đế (truy tôn)
 Trần Văn Triết Đế (thụy hiệu, tôn hiệu là Duệ Hiếu Đế)
 Trần Anh Triết Đế (tôn hiệu, thụy hiệu là Thuần Hiếu Đế)
 Lê Triết Đế (truy tôn)
 Mạc Khâm Triết Đế (gọi tắt theo thụy hiệu dài Khâm Triết Văn Hoàng Đế, do vậy cũng gọi là Văn Đế)
 Nguyễn Hiếu Triết Đế (truy tôn)

Danh sách Triết Đế (悊帝)
 Minh Triết Đế

Xem thêm
 Hiếu Triết hoàng hậu
 Triết Vương
 Linh Hầu
 Linh Vương
 Linh Công
 Nguyên Đế
 Thần Vũ Đế
 Vũ Công

Thụy hiệu


title: Trung Vũ đế

text:
Trung Vũ Đế (chữ Hán: 忠武帝) là thụy hiệu của một số vị quân chủ.

Danh sách
 Tề Đường Trung Vũ Đế (truy tôn, trước có thụy hiệu là Trung Vũ Vương)
 Nguyên Trung Vũ Đế (truy tôn)

Xem thêm
 Vũ Vương
 Văn Vũ Đế
 Việt Vũ Đế
 Triệu Vũ Đế
 Nguyễn Vũ Đế
Tấn Vũ Đế
 Vũ Công
 Vũ Tử
 Vũ hầu
 Anh Vũ đế
 Quang Vũ Đế
 Thần Vũ Đế
 Thánh Vũ Đế
 Hiếu Vũ Đế
 Trung Vũ vương
 Trung Vũ Công
 Trung Vũ Hầu
 Trung Vũ bá
 Trung Vũ nam

Thụy hiệu


title: Benishangul-Gumuz

text:
Benishangul-Gumuz, (tiếng Amhara:ቤንሻንጉል-ጉምዝ) cũng gọi là Benshangul/Gumaz, là một trong 9 vùng dựa trên cơ sở dân tộc (kililoch) của Ethiopia, giáp biên giới với bang Sennar, Nin Xanh của Sudan và Thượng Nin của Nam Sudan. Trước đây nó được gọi là vùng 6, thủ phủ của vùng là Asosa. Theo Hiến pháp năm 1995, vùng được hình thành từ phần cực tây của tỉnh Gojjam (một phần phía bắc sông Abay), và phần cự tây bắc của tỉnh Welega (phần phía nam của Abay). Tên của vùng ghép từ hai dân tộc bản địa là người Berta (cũng được gọi là Benishangul) và người Gumuz.

Thành phần dân tộc trong vùng là người Berta (25,41%), người Amhara (21,69%), người Gumuz (20.88%), người Oromo (13,55%), người Shinasha (7,73%) và Agaw-Awi (4.22%). Các ngôn ngữ chính là tiếng Berta (25,15%), tiếng Amhara (22,46%), tiếng Gumuz (20,59%), tiếng Oromo (17,69%), tiếng Shinasha (4,58%) và Awngi (4.01%). 44,98% cư dân trong vùng là tín đồ Hồi giáo, 33,3% là tín đồ Ki-tô giáo Chính thống, 13,53% là tín đồ Tin Lành, và 7,09% có các đức tin truyền thống.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Map of Benishangul-Gumuz Region at UN-OCHA
 Map of Benishangul-Gumuz Region at DPPA of Ethiopia
 House of Federation  Official Ethiopian Government List of Members

Vùng của Ethiopia