title: Frank Stronach

text:
Frank Stronach (* 6 tháng 9 1932) tại Kleinsemmering gần Weiz, bang Steiermark với tên là Franz Strohsack là một nhà doanh nghiệp giàu có người Canada gốc Áo và hiện tại cũng là một chính trị gia Áo. Ông hiện là chủ tịch đảng Team Stronach mà ông sáng lập ra.

Tiểu sử
Stronach học nghề chế dụng cụ. Sau khi sống 1 năm tại thủ đô Bern, thuộc nước Thụy Sĩ, nơi mà ông đá banh cho đội FC Helvetia, vào năm 1954 ông di cư sang Canada lập nghiệp.

Hoạt động chính trị
Năm 1988 Stronach ứng cử cho đảng Tự do Canada nhưng không thành công. Con gái ông, bà Belinda Stronach, một thành viên từ 1988 cho tới 2004 và từ tháng 2 năm 2001 chủ tịch hội đồng quản trị tập đoàn Magna International, ứng cử vào năm 2004 chức chủ tịch đảng Bảo thủ Canada, đã đứng hạng thứ nhì. Cùng năm bà được một ghế của đảng Bảo thủ tại Hạ nghị viện. 2005 bà chuyển sang đảng Tự do nhưng vẫn giữ ghế tại Hạ nghị viện. Dưới thời thủ tướng Paul Martin bà là bộ trưởng bộ Nhân lực và phát triển năng khiếu và sau đó Bộ trưởng bộ Cải tổ Dân chủ. 2007 bà trở lại làm chủ tịch hội đồng quản trị tập đoàn Magna International.
Từ khi ông trở về Áo, Stronach thường hay mời nhiều đại biểu các đảng phái vào làm việc cho tập đoàn của mình.
 Franz Vranitzky (SPÖ), từ 1986 tới 1997 thủ tướng của Áo, ngay sau đó trở thành thành viên của hội đồng quản trị tập đoàn Magna International.
 Karl-Heinz Grasser (trước đó FPÖ), từ 1994 năm 1998 đại diện của chủ tịch chính phủ Landesregierung Zernatto II tại bang Kärnten, sau đó trở thành phó giám đốc về Nhân viên và Quan hệ công chúng tại Magna International, cũng như từ 1999 giám đốc doanh nghiệp Sport Management International (SMI) mà cũng thuộc tập đoàn Magna, trước khi ông vào năm 2000 trở thành bộ trưởng bộ Tài chính của chính phủ Áo ÖVP/FPÖ-Bundesregierung Schüssel I.
 Mathias Reichhold (FPÖ), 2002 tạm thời làm bộ trưởng bộ Giao thông, Sáng tạo và Kỹ thuật trong chính phủ Schüssel và một thời gian ngắn làm chủ tịch đảng FPÖ, sau đó được mời để quản trị Magna Steyr.
 Peter Westenthaler (BZÖ), cho tới đảng FPÖ sau ngày họp đảng Knittelfelder Parteiversammlung 2002 bị chia ra, đại biểu của FPÖ tại hạ nghị viện, cũng được mời làm việc cho Magna Steyr, rồi làm giám đốc cho liên hội đá banh Bundesliga Áo, mà chủ tịch lúc đó là Stronach.
 Bộ trưởng của bang Steiermark Herbert Paierl (ÖVP) từ 2004 tới 2005 và từ 2009 tới giờ làm việc cho tập đoàn Magna.
 Bà cựu chủ tịch bang Steiermark từ 1996 tới 2005, Waltraud Klasnic (ÖVP), năm 2007 trở thành „nhà cố vấn về các vấn đề kinh tế xã hội" tại Magna.
 Đại biểu ÖVP tại hạ nghị viện, Günter Stummvoll, được Stronach chọn là chủ tịch hội đồng quản trị hãng Merkur Entertainment AG mà được thành lập vào năm 2011.. Stummvoll tuy nhiến phải từ bỏ chức vụ này khi bị chỉ trích với tư cách chủ tịch ủy ban tài chánh của quốc hội chịu trách nhiệm cho vấn đề cờ bạc, lại muốn làm việc cho một hãng về cá độ.

Vào tháng 11 năm 2011 Stronach thành lập tại Oberwaltersdorf hội „Viện Frank Stronach cho công bằng kinh tế xã hội", đưa ra nhiều đòi hỏi để cải tổ nước Áo, như giảm nợ nần, đơn giản hóa thuế má, bớt đi thủ tục hành chánh nhà nước. Những giải pháp phải nằm ngoài "chánh sách đảng phái".

Một trong những điểm chính trong chương trình của ông ta là làm giảm ảnh hưởng của Liên hiệp Âu châu lên các nước thành viên, và giữ sự độc lập của các quốc gia, hỗ trợ thị trường tự do, sự thi đua và các doanh nghiệp. Ông giúp đỡ cho đại học Universität Innsbruck 150.000 Euro để thành lập nhóm „Frank-Stronach-Forschungsgruppe" cũng như một chức vụ giáo sư dạy về Sáng tạo và tinh thần doanh nhân tại viện chiến lược quản trị, Marketing và du lịch. Hội đồng cố vấn của viện Frank Stronach cho công bằng kinh tế xã hội có cả bà Barbara Kolm, từ 1994 tới 2000 cũng như từ 2003 tới 2006 đại biểu của FPÖ trong hội đồng thành phố tại Innsbruck và từ 2000 tổng thư ký của viện Friedrich A. v. Hayek Institut, cũng như ông Christian Jauk, tổng giám đốc ngân hàng Investmentbank Capital Bank AG – Grawe Gruppe AG và ký giả kinh tế Christian Ortner an..

Vào tháng 8 2012 ông tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn với tờ báo Deutschen Wirtschafts Nachrichten việc thành lập một đảng mới, với những nguyên tắc cơ bản là "Sự thật, Rõ ràng và Lương thiện". Điểm chính của chương trình đảng là các quốc gia đương dùng đồng Euro nên quay trở lại dùng tiền quốc gia. Những điểm khác trong chương trình là đơn giản hóa thuế vụ, làm nhỏ lại bộ máy hành chính, đặc biệt trong bộ phận bảo hiểm xã hội, và bộ máy của chính quyền tiểu bang.

Chú thích

Chính khách Áo
Tỷ phú Áo
Sinh năm 1932
Nhân vật còn sống


title: SM-65 Atlas

text:
SM-65 Atlas là tên lửa đường đạn liên lục địa (ICBM) đầu tiên được phát triển và triển khai bởi Hoa Kỳ. Nó được chế tạo cho Không quân Hoa Kỳ bởi chi nhánh Convair của General Dynamics tại nhà máy lắp ráp Kearny Mesa thuộc San Diego, California. Atlas bắt đầu được trang bị cho quân đội Mỹ từ tháng 10 năm 1959, nhưng nhanh chóng bị lỗi thời do các thế hệ ICBM mới sau này, và bị loại bỏ khỏi trang bị từ năm 1965.
Atlas là tên lửa đạn đạo sử dụng nhiên liệu lỏng siêu lạnh nên không thể duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu trong thời gian dài, cũng như để phóng tên lửa cần nhiều thời gian để chuẩn bị và nạp nhiên liệu cho tên lửa. Do đó nó không phù hợp để làm tên lửa ICBM, thay vào đó, nó trở thành một loại tên lửa đẩy phóng tàu vũ trụ. Trước khi bị loại quân đội loaiij bỏ vào năm 1965, nó đã từng đưa bốn nhà du hành đầu tiên của Mỹ lên vũ trụ trong chương trình Mecury, và là nền tảng cho các dòng tên lửa đẩy Atlas, nổi bật là tên lửa đẩy Atlas Agena và Atlas Centaur.

Lịch sử
Atlas là tên lửa ICBM đầu tiên của Mỹ, và nó là một trong những tên lửa nhiên liệu lỏng cỡ lớn đầu tiên. Quá trình phát triển tên lửa khá hỗn loạn, với việc thay đổi liên tiếp về thiết kế khi tên lửa gặp nhiều vấn đề trong quá trình thử nghiệm.

Chương trình Atlas bắt đầu kể từ năm 1946 với việc Không quân Mỹ (khi đó còn thuộc Lục quân Mỹ) trao cho hãng Convair hợp đồng nghiên cứu tên lửa có tầm bắn  mà có thể mang theo đầu đạn hạt nhân. Dự án ký hiệu MX-774 có tên gọi chính thức là Atlas theo tên một vị thần Hy Lạp  và theo tên của nhà thầu-Atlas Corporation. Vào thời điểm đó, đầu đạn hạt nhân nhỏ nhất vẫn quá cỡ so với tải trọng lý thuyết của các tên lửa tầm xa đang được phát triển, vì vậy hợp đồng đã bị hủy bỏ vào năm 1947, nhưng Không quân Mỹ cho phép Convair phóng thử ba tên lửa đã nghiên cứu hoàn thiện bằng nguồn vốn còn lại cho chương trình. Ba lần phóng tên lửa chỉ thành công một phần nhưng đã chứng tỏ động cơ điều chỉnh hướng phụt gimble cùng với bể chứa nhiên liệu dạng cầu là một cấu hình khă thi.

Hợp đồng phát triển thứ hai được trao cho Convair ngày 16 tháng 1 năm 1951, ký hiệu dự án là  MX-1593, với mức độ ưu tiên thấp. Thiết kế ban đầu đã được hoàn thiện bởi Convair vào năm 1953 có kích thước lớn hơn so với kích thước thực tế của tên lửa khi được đưa vào trang bị. Trọng lượng đầu đạn ước tính được giảm từ  xuống  dựa trên các kết quả thử nghiệm hạt nhân của Mỹ đầu năm 1954. Điều này cộng thêm với việc Liên Xô thử nghiệm bom nhiệt hạch Joe 4 năm 1953 và CIA biết được rằng chương trình ICBM của Liên Xô đang đạt được những bước tiến lớn, đã đẩy nhanh tiến độ của chương trình. Atlas đã trở thành chương trình quan trọng cấp quốc gia kể từ ngày 14/5/1954.

Hợp đồng phát triển thử nghiệm thứ hai được trao cho Convair ngày 14 tháng 1 năm 1955 để chế tạo tên lửa đường kính  trọng lượng . Việc phát triển tên lửa Atlas được kiểm soát chặt chẽ bởi Bộ phận phát triển Không quân phía Tây-Air Force's Western Development Division, WDD, về sau thuộc Bộ phận tên lửa đạn đạo Không quân. Hợp đồng thiết kế đầu đạn, hệ thống dẫn đường và động lực được phát triển tách biệt bởi WDD. Lần phòng thử thành công đầu tiên của tên lửa Atlas diễn ra vào ngày 28/11/1958, tên lửa đã bay hết tầm bay của mình. ICBM Atlas đã được triển khai đầy đủ kể từ 31 tháng 10 năm 1959 đến 12/4/1965.

Tên lửa ban đầu được định danh như là thiết kế máy bay ném bom thử nghiệm XB-65; năm 1955 nó đã được đổi lại tên thiết kế là SM-65 ("Tên lửa chiến thuật 65""Strategic Missile 65"), từ năm 1962, nó được đổi thành CGM-16. Chữ C viết tắt của "coffin" hoặc "Container", tên lửa được trữ trong một conntainer bán kiên cố; và được chuẩn bị phóng bằng cách dựng đứng lên và nạp nhiên liệu ngoài trời. Atlas-F (HGM-16) được lưu trữ trong trạng thái thằng đứng trong hầm phóng ngầm nhưng sẽ được nâng lên trên mặt đất trước khi phóng.

Tính đến năm 1965, với việc tên lửa Titan II thuộc thế hệ tên lửa thứ hai bắt đầu được triển khai, Atlas trở nên lỗi thời và bị loại khỏi trang bị quân đội. Rất nhiều tên lửa phiên bản Atlas D, E, và F vẫn còn được sử dụng cho mục đích làm phương tiện phóng tàu vũ trụ cho đến tận những năm 1990.

Chi tiết về SM-65 Atlas
Tên lửa Atlas có thiết kế phức tạp và độc đáo, điều này dẫn đến việc sửa chữa tên lửa khó khăn hơn so với các dòng tên lửa như Thor và Titan vốn có thiết kế thông thường dạng máy bay với 2 tầng tên lửa. Điều này đã dẫn đến đã có rất nhiều lần phóng thử tên lửa SM-65 Atlas thất bại vào những năm đầu. Sau khi chứng kiến tên lửa ICBM Atlas nổ tung ngay sau khi phóng lên, phi hành gia tham gia chương trình Mercury Gus Grissom đã nhận xét "Chúng ta có thực sự muốn ngồi trên đỉnh quả tên lửa như thế không?" Quá nhiều lần phóng thất bại đã làm cho Atlas được các kỹ sư thiết kế tên lửa mệnh danh là "Inter County Ballistic Missile", nhưng đến năm 1965 phần lớn các vấn đề của tên lửa Atlas đã được giải quyết, và nó trở thành một phương tiện phóng tàu vũ trụ đáng tin cậy. Gần như mọi thành phần của tên lửa Atlas đều gặp trục trặc trong quá trình thử nghiệm, từ vấn đề ở buồng đốt của động cơ đến hệ thống bình chứa tăng áp đến hệ thống điều khiển bay, nhưng các kỹ sư của Convair đã đảm bảo các sự cố không bao giờ lặp lại quá ba lần, và mọi trục trặc của các bộ phận trên tên lửa Atlas đã được tìm ra và giải quyết dần. Rào cản thiết kế chính cuối cùng cần vượt qua là lực đẩy của động cơ không ổn định, khiến ba tên lửa Atlas phát nổ trên bệ phóng của chúng. Vấn đề này đã được giải quyết nhờ các điều chỉnh trong chương trình tên lửa Saturn V, và động cơ chỉnh sửa sau đó được sử dụng trên tầng đẩy 1 của tên lửa Saturn.

Động cơ
Tên lửa Atlas trang bị hai động cơ đẩy khởi tốc cỡ lớn, hai động cơ này có lực đẩy thậm chí lớn hơn lực đẩy của động cơ chính, và 2 động cơ này cũng là lực đẩy chính của tên lửa trong suốt hai phút đầu tiên của chuyến bay. Tổng lực đẩy từ năm động cơ trên tên lửa Atlas D là 360,000 lbf (1,600 kN). Ở phiên bản tên lửa Atlas E/F, lực đẩy của 5 động cơ đạt 389,000 lbf (1,730 kN). Phiên bản tên lửa đẩy Atlas có lực đẩy cao hơn do cải thiện hiệu suất của động cơ.

Đầu đạn
Tên lửa Atlas D nguyên bản được trang bị phương tiện tái nhập khí quyển (RV) G.E. Mk 2 "heat sink" mang theo đầu đạn nhiệt hạch W49, khối lượng  và đương lượng nổ 1,44 megatons (Mt). RV Mk 2 về sau được thay thế bằng RV Mk 3, tổng khối lượng . Tên lửa Atlas E và F trang bị RV AVCO Mk 4 cùng đầu đạn nhiệt hạch W38 có đương lượng nổ 3,75 Mt trang bị ngòi kích nổ trên không hoặc mặt đất. RV Mk 4 cũng trang bị các biện pháp đối phó với hệ thống phòng thủ, bao gồm các bóng bay mylar, giả tín hiệu radar của RV Mk 4. RV Mk 4 cùng với W-38 có tổng khối lượng là . Đương lượng nổ của đầu đạn tên lửa Atlas cao hơn gấp 100 lần so với quả bom hạt nhân thả xuống Nagasaki vào năm 1945.

So với R-7
R-7 Semyorka là loại tên lửa ICBM đầu tiên của Liên Xô, và cũng kích hoạt tất cả các động cơ trước khi phóng nhằm tránh việc kích hoạt động cơ nhiên liệu lỏng ở độ cao lớn. Tuy nhiên tên lửa R-7 có động cơ trung tâm và 4 tầng đẩy phụ được gắn bên ngoài thân tên lửa. Thiết kế của tầng đẩy phụ lớn làm cho xây dựng bệ phóng tốn kém và không thể phóng tên lửa từ trong giếng phóng. Giống như Atlas, tên lửa R-7 sử dụng nhiên liệu siêu lạnh là Ô xy lỏng đồng nghĩa với việc cần nhiều thời gian chuẩn bị trước khi phóng tên lửa, do đó nó phù hợp hơn với việc trở thành tên lửa đẩy. R-7 đã phóng lên quỹ đạo vệ tinh Sputnik và tàu vũ trụ Vostok. Dòng tên lửa đẩy Soyuz bắt nguồn từ R-7 và vẫn còn được sử dụng hiện nay.

Các phiên bản của tên lửa SM-65 Atlas

SM-65A Atlas

Convair X-11/SM-65A Atlas/Atlas A là nguyên mẫu đầu tiên của tên lửa Atlas, tên lửa được phóng thử lần đầu vào ngày 11/6/1957. Đây là nguyên mẫy thử nghiệm cấu trúc và hệ thống đẩy. Ba tên lửa Atlas đầu tiên sử dụng động cơ của Rocketdyne thiết kế với miệng phụt hình côn và sản sinh 135.000 lbf lực đẩy (600 kN). Tên lửa thử nghiệm thứ 4 được trang bị động cơ cải tiến, với miệng phụt hình chuông và lực đẩy đạt 667,2 kN.

Đã có 8 mẫu tên lửa SM-65A được thử nghiệm từ năm 1957 đến năm 1958, trong đó có 4 lần thử nghiệm thành công. Tất cả các lần phóng thử nghiệm đều diễn ra tại Cape Canaveral Air Force Station.

SM-65B Atlas

Convair X-12/SM-65B là nguyên mẫu thứ 2 của tên lửa Atlas, đưa ra cấu hình thiết kế số tầng đẩy 1+1/2, là đặc trưng thiết kế của dòng tên lửa Atlas. Phiên bản tên lửa này là loại tên lửa đầu tiên có tầm bay được xếp vào liên lục địa, khi tầm bắn của nó đạt .

Atlas B phóng thử lần đầu vào ngày 19/7/1958. Trong số 10 lần phóng SM-65B, 9 vụ là thử nghiệm bay dưới quỹ đạo giống như tên lửa liên lục địa, trong đó 5 lần thử nghiệm diễn ra thành công và 4 lần thất bại. Vụ phóng còn lại là sứ mệnh đưa vệ tinh liên lạc SCORE lên quỹ đạo. Tất cả các vụ phóng tên lửa đều diễn ra tại Cape Canaveral Air Force Station.

SM-65C Atlas

Phiên bản SM-65C Atlas, hay Atlas C là phiên bản thứ 3 của tên lửa Atlas, được cải tiến, các bộ phận nhẹ hơn, bể chứa Ô xy lỏng lớn hơn, và bể chứa nhiên liệu nhỏ hơn. Bay thử nghiệm lần đầu ngày 24/12/1958, là phiên bản cuối cùng được phát triển. SM-65C dự định được sử dụng làm tầng đẩy 1 của tên lửa Atlas-Abe, nhưng sau khi xảy ra nổ trong quá trình thử nghiệm tĩnh vào 24/9/1959, tên lửa Atlas D đã được sử dụng để thay thế. Tất cả có 6 vụ phóng SM-65C tất cả đều là bay dưới quỹ đạo, với 3 lần thành công và 3 lần thất bại.

SM-65D Atlas

SM-65D Atlas, hay Atlas D, là phiên bản tên lửa Atlas đầu tiên đi vào vận hành và là cơ sở cho tên lửa đẩy Atlas, được giới thiệu vào năm 1959. Atlas D có khối lượng  (không mang tải trọng) và có khối lượng rỗng chỉ ; 95.35% khối lượng còn lại là của chất đẩy tên lửa. Nếu bỏ qua  động cơ đẩy khởi tốc và làm thon thân tên lửa sẽ làm giảm khối lượng rỗng xuống còn , chỉ 2,02% trọng lượng của tên lửa khi đủ tải. Trọng lượng rỗng rất thấp, khiến tên lửa Atlas D có tầm bắn lên đến , hoặc có khả năng mang theo tải trọng lên quỹ đạo mà không cần phải có thêm tầng đẩy mang tải trọng. Tên lửa Atlas D bay lần đầu vào 14/4/1959.

Tháng 9/1959, Không quân Hoa Kỳ đã triển khai 3 tên lửa ICBM Atlas D tại Căn cứ không quân Vandenberg, California, thuộc quyền quản lý của 576th Strategic Missile Squadron, 704th Strategic Missile Wing. Tên lửa được loại khỏi trang bị vào ngày 1/5/1964.

SM-65E Atlas

SM-65E Atlas, (Atlas-E), là phiên bản tên lửa Atlas đầu tiên trang bị 3 động cơ đưa vào hoạt động. Tên lửa Atlas E bay thử lần đầu vào 11/10/1960, được triển khai hoạt động từ tháng 9/1961 đến 3/1965.

Cải tiến lớn nhất của Atlas E là nó sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính mới, khiến không cần phải có cơ sở điều khiển mặt đất. Do không cần có cơ sở điều khiển, tên lửa được triển khai phân tán hơn với cấu hình được gọi là 1 × 9, với 1 giếng phóng tên lửa triển khai tại mỗi bãi phóng tên lửa, mỗi lữ đoàn sẽ được trang bị 9 tên lửa.

SM-65F Atlas

SM-65F Atlas là phiên bản hoạt động cuối cùng của tên lửa Atlas. Tên lửa bay thử vào ngày 8/8/1961, triển khai trong giai đoạn từ tháng 9/1962-4/1965.

Tên lửa Atlas-F có khả năng triển khai nhanh hơn Atlas E, được phóng và lưu trữ ở tư thế thẳng đứng bên trong kết cấu giếng phóng bê tông và thép. Tên lửa gần như giống hệt với Atlas-E trừ khác biệt về bệ phóng tên lửa và hệ thống quản lý nhiên liệu tên lửa. Khi tên lửa được đặt trong trạng thái báo động, nó sẽ được nạp nhiên liệu RP-1 trước. Khi lệnh phóng tên lửa được đưa ra, tên lửa sẽ được nạp Ô xy lỏng. Sau khi nạp ô xy lỏng hoàn tất, tên lửa sẽ được thang máy đưa lên vị trí phóng trên mặt đất.

Tên lửa Atlas F có khả năng phóng đi sau khoảng 10 phút kể từ khi có lệnh phóng, ngắn hơn khoảng 5 phút so với tên lửa Atlas D và Atlas E, cả hai đều được nạp nhiên liệu ở bệ phóng tên lửa bên trên mặt đất.

Tình trạng triển khai

Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược Hoa Kỳ đã triển khai 11 lữ đoàn ICBM Atlas D/E/F từ năm 1959 đến năm 1962.

Số lượng tên lửa CGM-16D Atlas:
1959: 6
1960: 12
1961: 32
1962: 32
1963: 28
1964: 13
CGM-16E Atlas:
1961: 32
1962: 32
1963: 33
1964: 30
HGM-16F Atlas:
1961: 1
1962: 80
1963: 79
1964: 75

Loại khỏi vai trò ICBM
Sau khi tên lửa ICBM nhiên liệu rắn LGM-30 Minuteman đi vào hoạt động vào đầu năm 1963, tên lửa Atlas dần bị loại khỏi trang bị. Đã có tất cả 350 tên lửa Atlas thuộc các phiên bản được chế tạo, đỉnh điểm là trang bị 129 tên lửa ICBM Atlas (30 D, 27 E, 72 F). Mặc dù là ICBM có thời gian phục vụ tương đối ngắn ngủi, Atlas đã chứng minh nhiều công nghệ tên lửa mới. Có lẽ quan trọng hơn, sự phát triển của nó đã tạo ra tổ chức, chính sách và thủ tục cho các chương trình tên lửa sau này.

Sau khi ngừng hoạt động với vai trò là ICBM vào năm 1965, các ICBM SM-65 Atlas đã được tân trang lại và được sử dụng trong gần 40 năm làm phương tiện phóng tàu vũ trụ vào không gian.

Lịch sử phóng tên lửa Atlas-A đến -C

Tính năng kỹ chiến thuật (Atlas ICBM)
Chiều dài:  với Mk 2,  với Mk 3
 Span of outboard engine fairings:
Đường kính:
Trọng lượng phóng:  với Atlas D không tải trọng,  với Atlas D có Mk 2/3 RV và đầu đạn W49,  với Atlas E&F có Mk 4 RV và đầu đạn W38
Tầm bay:
Động cơ: 1 × Rocketdyne LR105 với lực đẩy 57.000 lbf (254 kN), 1 × Rocketdyne XLR89 với 2 buồng đốt tạo lực đẩy 150.000 lbf (670 kN) (Atlas D), 2 × Rocketdyne LR101 với lực đẩy 1.000 lbf (4,4 kN); 2 × động cơ đẩy phụ LR89 tạo lực đẩy 165.000 lbf (734 kN) (Atlas E&F)
Đầu đạn:Mk 2 hoặc Mk 3 với đầu đạn W-49 (1,44 MT) (Atlas D); Mk 4 với đầu đạn W-38 (3,75 MT) (Atlas E&F)
Sau số:

Tính năng kỹ chiến thuật Convair X-11

Xem thêm

Tham khảo

 Gunston, Bill (1979). Illustrated Encyclopedia of the World's Rockets & Missiles. London: Salamander Books. ISBN 0-517-26870-1.
 Walker, Chuck, & Powell, Joel (2005). Atlas The Ultimate Weapon. Burlington, Ontario, Canada: Apogee Books. ISBN 1-894959-18-3.
 Mauer, Mauer (1969), Combat Squadrons of the Air Force, World War II, Air Force Historical Studies Office, Maxwell AFB, Alabama. ISBN 0-89201-097-5

Liên kết ngoài

 bio Karel J. Bossart
 Karel Jan Bossart, Ir.
 Atlas SM-65 , from the FEW Museum
 Atlas launch vehicle profile
 Atlas D from Encyclopedia Astronautica
 Atlas ICBM Information/History
 Video of an early Atlas launch in 1960
 1958 Video of "Atlas in Orbit" Newsreel
 Atlas ICBM Launch on 5/23/1960  Video
 556th Missile Sites

Vũ khí trong Chiến tranh Lạnh của Hoa Kỳ
Vũ khí hạt nhân Hoa Kỳ
Tên lửa đạn đạo liên lục địa Hoa Kỳ
Atlas (dòng rocket)


title: Đế quốc Akkad

text:
Đế quốc Akkad (Tiếng Akkad: 𒆳𒌵𒆠 ; Tiếng Sumer: 𒀀𒂵𒉈𒆠 , Nghĩa đen: "vùng đất của người Akkad"; Tiếng Hebrew: אַכַּד Akkad) là đế quốc cổ đại đầu tiên nói tiếng Semit ở Lưỡng Hà sau thời kỳ văn minh Sumer. Với trung tâm tại thành phố Akkad và các vùng đất xung quanh, đế quốc Akkad đã thống nhất các dân tộc Akkad (người Assyria và người Babylon) và người nói tiếng Sumer. Đế quốc dần mở rộng ảnh hưởng ra khắp toàn bộ khu vực Lưỡng Hà, Cận Đông và Anatolia, và tiến hành những cuộc xâm lược về phía Nam tới tận Dilmun và Magan (ngày nay là Bahrain và Oman) trên bán đảo Ả Rập.

Vào thiên niên kỷ thứ 3 TCN, giữa người Sumer và  người Akkad đã phát triển sự giao thoa văn hoá mật thiết và cùng với đó, song ngữ được sử sụng rộng rãi. Tiếng Akkad đã dần dần thay thế tiếng Sumer trở thành ngôn ngữ phổ thông trong khoảng thời gian từ giữa thiên niên kỷ thứ 3 đến thiên niên kỷ thứ 2 TCN (thời điểm chính xác hiện đang còn tranh cãi).

Đế quốc Akkad phát triển tới đỉnh cao vào khoảng từ thế kỷ 24 cho đến thế kỷ 22 TCN, sau những cuộc chinh phạt của Sargon của Akkad. Dưới triều đại của Sargon và những người kế vị, tiếng Akkad trở thành ngôn ngữ bắt buộc tại các lãnh thổ bị khuất phục như Elam và Guti trong một thời gian ngắn. Akkad cũng có khi được coi là "đế quốc" đầu tiên trong lịch sử, mặc dù ý nghĩa của thuật ngữ này chưa chính xác, và nhiều ý kiến cho rằng đã có những đế quốc Sumer tồn tại từ trước đó.

Sau khi đế quốc Akkad sụp đổ, Lưỡng Hà cuối cùng được thống nhất bởi hai quốc gia nói tiếng Akkad: Assyria ở phía Bắc, và Babylonia ở phía Nam sau đó một vài thế kỷ.

Lịch sử nghiên cứu
Akkad đã được nhắc đến trong sách Sáng thế 10:10-12 như là vùng đất của vua Nimrod:

Danh tính lịch sử thực sự của Nimrod vẫn còn gây tranh cãi. Một số ý kiến cho rằng nhân vật này là Sargon của Akkad, một số khác nghiêng về nhân vật anh hùng huyền thoại Gilgamesh, người sáng lập Uruk. Ngày nay, các nhà nghiên cứu đã thu thập được khoảng 7.000 văn bản có từ thời kỳ Akkad được viết bằng cả tiếng Sumer và Akkad. Nhiều văn bản thời kỳ Assyria và Babylonia sau này cũng có đề cập đến Đế chế Akkad.

Hiện nay các thông tin nghiên cứu được về đế quốc Akkad vẫn còn nhiều hạn chế vì chưa xác định được chính xác vị trí của kinh thành Akkad sau nhiều nỗ lực tìm kiếm. Việc xác định niên đại của các di chỉ khảo cổ học cũng vấp phải nhiều khó khăn do không có sự khác biệt rõ ràng giữa các đồ tạo tác từ thời Sơ kỳ triều đại và thời kỳ Akkad. Tương tự, những nguyên vật liệu được sử dụng bởi Akkad vẫn tiếp tục được sử dụng đến vương triều thứ Ba của Ur.

Phần lớn những hiểu biết gần đây về Đế quốc Akkad đến từ các cuộc khai quật ở khu vực Thượng Khabur như Tell Mozan (Urkesh cổ đại), Tell Leilan (Shekhna / Shubat-Enlil cổ đại) thuộc khu vực đông bắc Syria ngày nay, trước đây là một phần của Assyria sau khi Akkad sụp đổ. Cuộc khai quật ở Tell Leilan cho thấy các bằng chứng về khí hậu khô hạn gây ra sự sụp đổ của đế chế Akkad; tuy nhiên, lập luận này vẫn đang còn gây nhiều tranh cãi.

Thông qua việc khai quật tại địa điểm thuộc Tell Brak ngày nay, các nhà khảo cổ học đã đưa ra giả thuyết rằng người Akkad đã xây dựng một trung tâm hành chính tại đây ("Brak" hoặc "Nagar"). Địa điểm này đã từng tồn tại hai tòa nhà lớn, bao gồm khu phức hợp đền thờ, cơ quan chính quyền, sân vườn và những bếp lò lớn.

Niên đại
Thời kỳ Akkad thường được xác định vào k. 2334 - 2154 TCN (tính theo niên đại trung Cận Đông cổ đại), hoặc k. 2270 - 2083 TCN (tính theo niên đại ngắn). Thời kỳ này nối tiếp Sơ kỳ triều đại Lưỡng Hà và được tiếp nối bởi vương triều thứ III của Ur, mặc dù cả hai quá trình chuyển tiếp này đều không rõ ràng. Ví dụ: có khả năng sự trỗi dậy của Sargon của Akkad đã diễn ra trùng với giai đoạn cuối của thời Sơ kỳ triều đại và những vị vua cuối cùng của Akkad đã cai trị đồng thời với các vị vua Guti, Uruk và Lagash. Thời kỳ Akkad cùng thời với: giai đoạn EB IV (ở Israel), EB IVA và EJ IV (ở Syria), và EB IIIB (ở Thổ Nhĩ Kỳ).

Hiện nay đã xác định được thứ tự cai trị của các vi vua Akkad như bảng dưới đây, với niên đại được ước tính tương đối chính xác (tất cả đều diễn ra trước khi thời kỳ cuối đồ đồng sụp đổ k.1200 TCN).

Lịch sử

Trước thời Sargon của Akkad
Tên gọi Đế chế Akkad bắt nguồn từ tên vùng đất và thành thị Akkad. Mặc dù vị trí của thành phố Akkad vẫn chưa được xác định rõ, thế nhưng chúng ta vẫn biết được nó thông qua các nguồn văn kiện khác nhau. Trong số này có ít nhất một văn bản có niên đại trước thời kỳ của Sargon. Cùng với thực tế đó là cái tên Akkad lại có nguồn gốc không phải từ tiếng Akkad, điều này cho thấy thành phố Akkad có thể đã bị chiếm đóng trong giai đoạn trước thời của Sargon.

Sargon của Akkad

Sargon của Akkad đã đánh bại và bắt sống Lugal-zage-si của Sumer trong trận Uruk và thôn tính vùng đất này. Những ghi chép cổ nhất bằng tiếng Akkad có niên đại từ thời Sargon. Sargon được cho là con của La'ibum hoặc Itti-Bel, một người làm vườn hoặc một nữ tu trong đền thờ Ishtar/Inanna. Từ một cận thần của vua Ur-Zababa của Kish, Sargon trở thành người phụ trách các công việc thủy lợi và có ảnh hưởng lớn trong triều đình. Sau khi lật đổ Ur-Zababa, Sargon lên ngôi và bắt đầu công cuộc xâm chiếm các vùng đất khác. Ông đã bốn lần xâm lược Syria và Canaan, và dành ba năm để thu phục hoàn toàn các nước ở phía tây rồi hợp nhất với Lưỡng Hà thành một đế chế thống nhất.

Không dừng lại ở đó, Sargon tiếp tục các cuộc xâm lược để mở rộng đế chế: về phía tây đến Biển Địa Trung Hải và thể là cả Síp (Kaptara); về phía bắc đến vùng núi; về phía đông đến Elam; và về phía nam đến Magan (Oman). Ông trị vì đế chế trong 56 năm và đưa các quý tộc Akkad lên cai trị các lãnh thổ chư hầu.

Việc trao đổi hàng hóa được mở rộng từ các mỏ bạc ở Anatolia đến các mỏ lapis lazuli ở Afghanistan hiện đại, tuyết tùng ở Lebanon và đồng ở Magan. Sự thống nhất giữa các thành bang Sumer và Akkad phản ánh sức mạnh kinh tế và chính trị ngày càng gia tăng của Lưỡng Hà. Lương thực chủ yếu là lúa mì, được cũng cấp bởi hệ thống nông nghiệp tưới nước mưa ở Assyria.

Tượng và phù điêu mang hình ảnh của Sargon được dựng lên dọc các vùng đất bên bờ Địa Trung Hải để thể hiện những chiến thắng của ông, các thành phố và cung điện ở Akkad được xây dựng bằng các chiến lợi phẩm giành được từ các vùng đất thua trận. Đế chế Akkad chinh phục Elam và vùng Bắc Lưỡng Hà (Assyria/Subartu) và dập tắt các cuộc nổi dậy ở Sumer. Sargon tự hào rằng đế chế đã khuất phục được "tứ phương", bao gồm các vùng đất bao quanh Akkad ở phía bắc (Assyria), phía nam (Sumer), phía đông (Elam) và phía tây (Martu). Một số tài liệu cổ (ABC 19, 20) thể hiện rằng ông đã cho xây dựng lại thành phố Babylon (Bab-ilu) ở vị trí mới gần Akkad.

Trong suốt cuộc đời mình, Sargon tỏ ra đặc biệt tôn kính các vị thần Sumer, đặc biệt là nữ thần bảo trợ của ông - Inanna (Ishtar) - và Zababa, thần chiến binh của Kish. Ông tự xưng mình là "Tư tế của Anu" và "đại ensi của Enlil" ("ensi" nghĩa là vị vua tu sĩ) và để con gái Enheduanna làm nữ tư tế đền thờ Nanna ở Ur.

Vào những năm cuối triều đại của Sargon, nhiều cuộc nổi dậy diễn ra ở khắp nơi nhưng đều bị dập tắt tàn khốc.

Rimush và Manishtushu

Sau khi Sargon qua đời, những cuộc nổi dậy nổ ra trong suốt 9 năm trị vì của con trai ông, Rimush (2278–2270 TCN). Theo các ghi chép, Rimush phải đối mặt với các cuộc nổi dậy lan rộng tại Ur, Umma, Adab, Lagash, Der, và Kazallu. Rimush đã cho thực hiện những cuộc tàn sát hàng loạt và phá hủy các thành phố Sumer.

Sau khi Rimush bị ám sát bởi một số triều thần vào năm 2270 TCN, anh trai của ông là Manishtushu (2269–2255 TCN) lên kế vị. Có thể ông ta đã có một trận thủy chiến chống lại liên minh 32 vị vua và giành được quyền kiểm soát các vùng đất tiền Ả Rập, thuộc các Tiểu vương quốc Ả Rập và Oman ngày nay. Mặc dù vậy, Manishtushu cũng có thể đã bị ám sát giống như em trai của mình bởi các âm mưu trong triều đình.

Naram-Sin

Con trai và người kế vị của Manishtushu, Naram-Sin (2254–2218 TCN), mang danh hiệu "Vua Naram-Sin, vua của bốn phương" (Lugal Naram-Sîn, Šar kibrat 'arbaim) nhờ những cuộc chinh phạt hùng hậu của mình. Ông cũng là vị vua đầu tiên trong văn hóa Sumer tự xưng là "thần" (Tiếng Sumer: DINGIR, Tiếng Akkad = ilu) của Agade" (Akkad), trái ngược với truyền thống trước đây rằng các vị vua chỉ là đại diện của người dân trước các vị thần. Ông cũng phải đối mặt với các cuộc nổi dậy vào đầu thời kỳ trị vì của mình nhưng đã dẹp tan chúng nhanh chóng.

Naram-Sin cũng cho ghi chép lại cuộc xâm lược Ebla và Armanum (có thể nằm ở Syria, hoặc Aleppo, hoặc miền bắc Iraq, vị trí cụ thể vẫn đang còn tranh cãi).

Naram-Sin đã xây dựng một cung điện tại Tell Brak, một ngã tư ở trung tâm lưu vực sông Khabur của Jezirah. Ông đánh tan cuộc nổi dậy ở Magan, nơi đặt các trại đồn trú để bảo vệ các tuyến đường chính. Ông cũng thường xuyên phải chống lại các mối đe dọa từ các dãy núi phía bắc Zagros, Lulubis và Gutians. Các nguồn Hitti ghi lại việc Naram-Sin tiến vào Anatolia, chiến đấu với các vị vua Hitti và Hurri, bao gồm Pamba của Hatti, Zipani của Kanesh và 15 người khác.

Nền kinh tế được kế hoạch hóa ở mức độ cao. Ngũ cốc đã được làm sách và dầu được phân phối theo khẩu phần bằng các bình gốm tiêu chuẩn. Thuế được trả bằng sản phẩm và công lao động tại tường thành, đền thờ, kênh mương thủy lợi và đường thủy, tạo ra mức thặng dư nông nghiệp khổng lồ. Akkad trở nên giàu có nhờ điều kiện khí hậu ôn hòa, thặng dư nông nghiệp và cướp bóc từ các vùng đất khác.

Trong các văn bản tiếng Assyria và Babylon sau này, cái tên Akkad, cùng với Sumer, xuất hiện như một phần của tước hiệu hoàng gia, như trong tiếng Sumer "LUGAL KI-EN-GI KI-URI" hoặc tiếng Akkad "Šar māt Šumeri u Akkadi", nghĩa là "vua của Sumer và Akkad." Danh hiệu này được tự xưng bởi vị vua nắm quyền kiểm soát Nippur, trung tâm văn hóa và tôn giáo của miền nam Lưỡng Hà.

Trong thời kỳ Akkad, tiếng Akkad đã trở thành ngôn ngữ chung của vùng Trung Đông, và chính thức được sử dụng trong hành chính, mặc dù tiếng Sumer vẫn được dùng trong ngôn ngữ nói và văn học. Tiếng Akkad được phổ biến từ Syria đến Elam, thậm chí tiếng Elam cũng có một thời gian được viết bằng chữ hình nêm Lưỡng Hà. Các văn bản tiếng Akkad sau đó được mang đến những nơi xa xôi hơn, từ Ai Cập (trong Thời kỳ Amarna) và Anatolia cho đến Ba Tư (Behistun).

Sự thần phục của các vị vua Sumer
Sự thần phục của một số vị vua Sumer đối với Đế chế Akkad được ghi lại trong các bản khắc trên con dấu Sumer, bao gồm Lugal-ushumgal, ensi của Lagash ("Shirpula"), k. 2230-2210 TCN. Một số bản khắc nhắc đến Lugal-ushumgal như người cai trị Lagash và là chư hầu (𒀵, arad, "bề tôi" hoặc "nô lệ") của Naram-Sin và người kế vị Shar-kali-sharri. Một trong những con dấu này nói rằng:Cũng có thể coi Lugal-ushumgal là người ủng hộ Đế chế Akkad, cũng như Meskigal, vua của Adab. Tuy nhiên, người kế vị Lugal-ushumgal là Puzer-Mama, đã giành độc lập từ tay Shar-Kali-Sharri khi Akkad suy yếu, tự xưng là "Vua của Lagash" và mở ra Vương triều thứ hai của Lagash.

Suy tàn
Đế chế Akkad có thể sụp đổ vào khoảng thế kỷ 22 TCN, sau 180 năm tồn tại, mở ra một "Thời kỳ tăm tối" cho đến Vương triều thứ ba của Ur. Khu vực có thể đã quay trở lại tình trạng chính quyền cát cứ ở các thành bang. Đế chế bắt đầu tan rã từ cuối triều đại của Sharkalisharri. Shu-turul tuy đã giành lại phần nào quyền lực tập trung nhưng vẫn không thể chống lại được những cuộc xâm lược của bộ lạc Guti từ dãy núi Zagros.

Người ta không biết nhiều thông tin về thời kỳ Guti hay thời gian tồn tại của nó. Các nguồn tài liệu chữ hình nêm cho thấy chính quyền Guti tỏ ra ít quan tâm đến canh tác nông nghiệp, ghi chép hoặc trật tự công cộng. Họ được cho là đã cho thả rông tất cả các gia súc đi lang thang khắp vùng Lưỡng Hà và gây ra nạn đói, đẩy giá ngũ cốc tăng cao. Cuối cùng, vị vua Sumer Ur-Nammu (2112–2095 TCN) đã quét sạch người Guti ra khỏi Lưỡng Hà, bắt đầu triều đại Ur thứ ba.

Khoảng thời gian  - 2004 TCN được gọi là thời kỳ Ur III. Các tài liệu lại bắt đầu được viết bằng tiếng Sumer, mặc dù tiếng Sumer đã trở thành một ngôn ngữ được sử dụng thuần túy cho mục đích văn học hoặc tôn giáo, giống như địa vị của tiếng Latinh ở Châu Âu thời Trung Cổ sau này.

Một giả thuyết khác cho rằng sự suy tàn của đế chế Akkad chỉ đơn giản là do triều đại Akkad không còn duy trì được vị thế chính trị độc tôn của mình đối với các thành bang độc lập hùng mạnh khác.

Có nhiều ý kiến cho rằng khí hậu khô hạn dẫn đến hạn hán và đất nhiễm mặn đã dẫn đến sự sụp đổ của đế chế Akkad cũng như các quốc gia khác ở vùng Cận Đông cổ đại vào khoảng tnăm 2200 TCN, tuy nhiên nguyên nhân này vẫn đang gây nhiều tranh cãi.

Chính quyền

Chính quyền Akkad trở thành một kiểu mẫu "chuẩn mực" mà tất cả các quốc gia Lưỡng Hà sau này đều noi theo. Theo truyền thống, ensi là lãnh tụ tối cao của một thành bang Sumer, đóng vai trò vừa là người cai trị thành phố đồng thời là tu sĩ đứng đầu đền thờ. Về sau này, ensi có thể được hợp pháp hóa thông qua nghi lễ kết hôn với nữ thần Inanna.

Ban đầu, nhà vua lugal (lu = ông, gal = lớn) nằm dưới quyền ensi, và được ensi bổ nhiệm trong những thời điểm quốc gia gặp khó khăn, nhưng càng về sau, lugal càng đóng vai trò quan trọng, có "é" (= nhà) hoặc "cung điện" của riêng minh, độc lập với đền thờ. Đến thời Mesalim, vị vua nào kiểm soát được Kish thì được công nhận là šar kiššati (= vua của Kish), và có vị thế cao hơn các lugal khác ở Sumer, có thể Kish có vị trí địa lý nằm ở nơi giao nhau của lưỡng hà, ai nắm được Kish sẽ nắm được quyền kiểm soát hệ thống tưới tiêu của các thành phố khác ở hạ lưu.

Khi Sargon càn quét từ "Hạ Hải" (Vịnh Ba Tư), đến "Thượng Hải" (Địa Trung Hải), ông được xưng tụng là người cai trị "mọi miền đất dưới gầm trời", hoặc "từ nơi mặt trời mọc đến nơi mặt trời lặn", trong các văn bản đương thời. Dưới thời Sargon, các ensi vẫn nắm chức vị, nhưng chỉ có vai trò cao hơn so với quan tổng trấn cấp tỉnh. Danh hiệu šar kiššati mang ý nghĩa "chúa tể hoàn vũ". Sargon thậm chí còn được ghi nhận là đã tổ chức các cuộc viễn thám trên biển đến Dilmun (Bahrain) và Magan, đây cũng là một trong số các cuộc thám hiểm hàng hải đầu tiên trong lịch sử. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu ông có đi đến tận vương quốc Kaptara (có thể là Cyprus sau này) ở Địa Trung Hải như được ghi chép trong các tài liệu sau này hay không.

Naram-Sin, cháu trai của Sargon, còn tiến xa hơn so với ông mình, nhà vua không chỉ được gọi là "Chúa tể tứ phương (thế giới)", mà còn được tôn thành dingir (= thần thánh), có đền thờ phụng của riêng mình. Trước đây, một người cai trị có thể được phong thần sau khi chết, giống như trường hợp Gilgamesh, nhưng các vị vua Akkad kể từ Naram-Sin trở đi đều được coi là thần thánh ngay từ khi còn sống. Trong nghệ thuật, hình ảnh của của nhà vua được khắc họa với kích thước lớn hơn so với người bình thường và đứng cách biệt với các cận thần.

Một chính sách được cả Sargon và Naram-Sin áp dụng để duy trì quyền kiểm soát đất nước, là để con gái của mình, Enheduanna và Emmenanna, trở thành nữ tư tế tối cao của đền thờ Sin tại Ur ở cực nam Sumer; để các con trai làm ensi tổng trấn tại các địa điểm chiến lược; và gả con gái sang lân bang (Urkesh và Marhashe). Một trường hợp được ghi chép rõ ràng về việc liên hôn chính trị là con gái của Naram-Sin, Tar'am-Agade tại Urkesh.

Các ghi chép tại khu phức hợp hành chính Brak cho thấy rằng quan lại thu thuế được chọn lựa từ người dân địa phương.

Kinh tế
Dân cư Akkad chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp, xoay quanh hai khu vực chính: vùng nông nghiệp thủy lợi ở miền nam Iraq có sản lượng đạt 30 hạt trên một hạt gieo trồng và vùng nông nghiệp tưới nước mưa ở miền bắc Iraq được gọi là "vùng thượng".

Miền nam Iraq trong thời kỳ Akkad có thể có khí hậu khô hạn với mực nước mưa giống với thời hiện đại, dưới  mỗi năm, vì vậy nên nông nghiệp hoàn toàn phụ thuộc vào thủy lợi. Trước thời kỳ Akkad, quá trình đất mặn hóa theo thời gian gây ra do hệ thống tưới tiêu kém hiệu quả đã làm giảm sản lượng lúa mì ở miền nam, dẫn đến việc chuyển đổi sang trồng lúa mạch với khả năng chịu mặn cao hơn. Tại khu vực này dân số thành thị đạt đỉnh điểm vào năm 2.600 trước Công nguyên, áp lực nhân khẩu học cao đã góp phần vào sự trỗi dậy của tình trạng quân sự hóa ngay từ trước thời kỳ Akkad. Chiến tranh giữa các thành bang đã dẫn đến suy giảm dân số, nhờ đó khu vực có khoảng thời gian để phục hồi. Chính mức năng suất nông nghiệp cao ở phía nam này đã tạo điều kiện cho sự phát triển của Akkad trở thành nơi có mật độ dân số cao nhất trên thế giới vào thời bấy giờ, mang lại lợi thế quân sự cho Akkad.

Lượng nước ngầm trong khu vực này vô cùng dồi dào và được bổ sung thường xuyên từ các cơn bão mùa đông ở đầu nguồn sông Tigris và Euphrates từ tháng 10 đến tháng 3 và nước tuyết tan từ tháng 3 đến tháng 7. Trong thời kỳ Akkad, mực nước lũ giảm dần so với thời kỳ trước đó từ nửa mét đến một mét. Mặc dù vậy, địa hình bằng phẳng và thời tiết bất ổn khiến lũ lụt trở nên khó dự đoán hơn nhiều so với vùng châu thổ sông Nile; những vụ ngập lụt nghiêm trọng dường như đã xảy ra thường xuyên, đòi hỏi phải liên tục bảo dưỡng hệ thống mương dẫn nước và hệ thống thoát nước. Đền thờ phụ trách các công việc thủy lợi và lựa chọn nhân công từ các nông dân trong thời gian giáp hạt từ tháng 8 đến tháng 10, như một hình thức cứu trợ thất nghiệp. Gwendolyn Leick cho rằng đây là công việc đầu tiên của Sargon khi còn phục vụ vua Kish, khiến ông có kinh nghiệm trong việc tổ chức hiệu quả các nhóm nhân công lớn. Một phiến đất sét viết, "Vua Sargon, người vô song được Enlil ban phước - 5.400 chiến binh ăn bánh mì hàng ngày trước ngài".Mùa thu hoạch diễn ra vào cuối mùa xuân và trong những tháng mùa hè khô hạn. Dân du mục Amorite từ phía tây bắc chăn thả dê và cừu dựa trên nguồn thức ăn từ tàn dư sau thu hoạch và nước từ các sông và kênh rạch. Đổi lại, họ sẽ phải trả thuế bằng len, thịt, sữa và pho mát cho các đền thờ, những sản phẩm sau đó được phân phối lại cho chính quyền và tu sĩ. Mọi thứ suôn sẻ trong những năm thời tiết tốt, nhưng đến những năm khó khăn, đồng cỏ mùa đông trở nên thiếu thốn, những người du mục tìm cách chăn thả đàn gia súc trên những cánh đồng ngũ cốc, dẫn đến xung đột với nông dân. Có vẻ như việc trợ cấp cho các cộng đồng phía nam bằng cách nhập khẩu lúa mì từ phía bắc của Đế chế đã tạm thời khắc phục được vấn đề này, và giúp nền kinh tế phục hồi và tăng trưởng dân số trong khu vực.

Ngoại thương

Sumer và Akkad có sản lượng nông sản dồi dào nhưng lại thiếu hầu hết các loại tài nguyên khác, đặc biệt là quặng kim loại, gỗ và đá xây dựng, tất cả đều phải nhập khẩu từ nơi khác. Sự bành trướng của đế chế Akkad đến tận "Núi Bạc" (có thể là dãy núi Taurus), "Rừng Tuyết Tùng" của Lebanon, và các mỏ đồng ở Magan, chủ yếu được thúc đẩy bởi mục tiêu đảm bảo quyền kiểm soát đối với các hoạt động nhập khẩu này. Một phiến đất sét ghi chép lại như sau:
Giao thương giữa các quốc gia phát triển trong thời kỳ Akkad. Mối quan hệ giữa Lưỡng Hà và thung lũng sông Ấn dường như cũng đã được mở rộng: Sargon of Akkad (k.2300 hoặc 2250 TCN), là nhà cai trị Lưỡng Hà đầu tiên đề cập rõ ràng đến vùng Meluhha, nơi thường được hiểu là Baluchistan hoặc khu vực sông Ấn.

Văn hóa

Nghệ thuật Akkad

Nghệ thuật thời kỳ này chú trọng vào tôn vinh các vị vua, với các đặc trưng tiếp nối từ thời kỳ Sumer. Chỉ còn một số ít các công trình kiến trúc còn sót lại. Mức độ tả thực đã tăng lên đáng kể trong những tác phẩm lớn và những tác phẩm nhỏ hơn như con dấu. Những con dấu Akkad thể hiện màu sắc u ám và các sự kiện tàn khốc, cùng với sự kính sợ trước thần thánh và vua chúa, đặc trưng của nghệ thuật Lưỡng Hà.

Tác phẩm điêu khắc Akkad có độ tinh xảo và tính chân thực cao, cho thấy một sự tiến bộ rõ ràng so với thời kỳ trước của nghệ thuật Sumer.

Con dấu
Người Akkad sử dụng nghệ thuật thị giác như một phương tiện thể hiện tư tưởng. Họ đã phát triển một phong cách mới cho con dấu hình trụ, bằng cách sử dụng lại các trang trí hình động vật truyền thống nhưng sắp xếp chúng xung quanh các chữ khắc để trở thành phần trung tâm của bố cục. Các hình vẽ cũng trở nên điêu khắc và thực tế hơn. Các yếu tố mới cũng được đưa vào, đặc biệt là những chi tiết liên quan đến thần thoại Akkad.

Ngôn ngữ
Trong thiên niên kỷ thứ 3 trước Công nguyên, đã hình thành một sự cộng sinh văn hóa mật thiết giữa người Sumer và người Akkad, bao gồm cả việc song ngữ được sử dụng rộng rãi. Ảnh hưởng của tiếng Sumer đối với tiếng Akkad (và ngược lại) được thể hiện rõ ràng trong mọi lĩnh vực, từ sự vay mượn từ vựng trên quy mô lớn, đến sự hội tụ về cú pháp, hình thái học và âm vị học. Các học giả gọi tiếng Sumer và Akkad trong thiên niên kỷ thứ ba là loại "ngôn ngữ cộng sinh" (sprachbund). Tiếng Akkad dần dần thay thế tiếng Sumer trong tiếng nói phổ thông vào k. 2000 TCN (niên đại chính xác vẫn còn là vấn đề gây tranh cãi), nhưng tiếng Sumer tiếp tục được xem như một ngôn ngữ thiêng liêng, được sử dụng trong nghi lễ, văn học và khoa học ở Lưỡng Hà cho đến thế kỷ 1 sau Công nguyên.

Nhà thơ - nữ tư tế Enheduanna

Văn học Sumer tiếp tục phát triển phong phú trong thời kỳ Akkad. Enheduanna ( –2250 TCN), con gái của Sargon và là đại tư tế đền thờ Sin tại Ur, là nhà thơ đầu tiên trong lịch sử được xác định tên tuổi. Các tác phẩm được biết đến của bà bao gồm các bài thánh ca ca tụng Inanna, Ca tụng Inanna và In-nin sa-gur-ra. Tác phẩm thứ ba, Thánh ca đền thờ là một bộ các bài thánh ca ca tụng những ngôi đền linh thiêng và các vị thần được thờ phụng. Các tác phẩm của bà có ý nghĩa lớn với sự chuyển đổi từ ngôi thứ ba sang ngôi thứ nhất của chính tác giả, và chúng đánh dấu một bước phát triển đáng kể trong việc sử dụng chữ hình nêm. Với tư cách là nhà thơ, công chúa và nữ tư tế, bà là một người mà theo William W. Hallo là đã "trở thành chuẩn mực cho cả ba vai trò trong nhiều thế kỷ tiếp theo".

Lời nguyền Akkad
Nhiều tài liệu các thời kỳ sau này mô tả truyền thuyết về sự sụp đổ Akkad là do Naram-Sin đã xâm phạm thành phố Nippur. Sau khi nghe những lời tiên tri bất tường, ông ta đã cho phá đền thờ E-kur thờ vị thần tối cao Enlil. Điều này khiến cho tám vị thần lớn nổi giận và quay lưng lại với Akkad.

Các vị vua Akkad đã trở thành huyền thoại lưu truyền trong các nền văn minh Lưỡng Hà sau này, với Sargon được xem là mẫu mực của một nhà lãnh đạo mạnh mẽ và khôn ngoan, còn cháu trai của ông là Naram-Sin được coi là kẻ cai trị độc ác và quỷ quyệt đã đẩy đất nước đến diệt vong.

Công nghệ

Một phiến đất sét từ thời kỳ này ghi lại rằng: "(Từ buổi ban sơ) chưa từng có ai đúc tượng chì, (nhưng) vua Rimush của Kish, đã đúc tượng chính ngài bằng chì. Bức tượng đứng trước Enlil và xưng tụng đức độ của ngài tới đấng thần linh." Tượng Bassetki bằng đồng được đúc bằng phương pháp đúc khuôn sáp đã thất truyền là một minh chứng cho trình độ thủ công phát triển cao trong thời kỳ Akkad.

Thành tựu
Đế quốc Akkad được kết nối bởi những tuyến đường và hệ thống thông tin liên lạc thường xuyên. Có khả năng các quan sát thiên văn và điềm báo đã được tập hợp và ghi chép lần đầu tiên tại một thư viện do Sargon thành lập. Kể từ thời Sargon, "niên hiệu" bắt đầu được sử dụng, theo đó mỗi năm trị vì của một vị vua được đặt tên theo một sự kiện quan trọng được thực hiện bởi vị vua đó. Danh sách các "niên hiệu" này từ đó trở thành một hệ thống lịch được sử dụng ở hầu hết các thành bang Lưỡng Hà độc lập. Tuy nhiên, ở Assyria, nhiều niên hiệu đã được đặt theo tên của vị quan chủ tế hàng năm do nhà vua bổ nhiệm chứ không phải theo một sự kiện.

Xem thêm

 Các thành phố Cận Đông cổ đại
 Tôn giáo Lưỡng Hà cổ đại
 Lịch sử Lưỡng Hà

Dẫn nguồn

Thư mục
 Liverani, Mario, ed. (1993). Akkad: The First World Empire: Structure, Ideology Traditions". Padova: Sargon srl.
 Oates, Joan (2004). "Archaeology in Mesopotamia: Digging Deeper at Tell Brak". 2004 Albert Reckitt Archaeological Lecture. In Proceedings of the British Academy: 2004 Lectures; Oxford University Press, 2005. .

 Zettler, Richard (2003). "Reconstructing the World of Ancient Mesopotamia: Divided Beginnings and Holistic History". Journal of the Economic and Social History of the Orient'' 46(1).

Liên kết ngoài

 Iraq's Ancient Past — Penn Museum
 Year Names of Narim-Sin – CDLI
 Year Named of Shar-kali-Sharri – CDLI
 Site on Enheduanna at Virginia Tech University

Địa lý Assyria
Lịch sử Iraq
Lịch sử Thượng Lưỡng Hà
Levant
Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á
Nimrod


title: Thời kỳ Phục hưng của Disney

text:
Thời kỳ Phục hưng của Disney chỉ một kỷ nguyên bắt đầu vào khoảng cuối thập niên 1980 và kết thúc vào khoảng năm 2000, thời gian hãng phim Walt Disney Animation Studios quay trở lại và thực hiện những bộ phim hoạt hình xuất sắc và rất thành công, chủ yếu dựa trên các câu chuyện nổi tiếng, khôi phục lại niềm tin và sự yêu thích từ công chúng và giới phê bình dành cho Disney.

Các bộ phim hoạt hình được phát hành trong thời kỳ này bao gồm Nàng tiên cá (1989), The Rescuers Down Under (1990), Người đẹp và quái thú (1991), Aladdin (1992), Vua sư tử (1994), Pocahontas (1995), Thằng gù nhà thờ Đức Bà (1996), Hercules (1997), Mulan (1998), và Tarzan (1999).

Lịch sử

Trước thời kỳ Phục hưng của hãng
Sau khi Walt và Roy O. Disney qua đời, Disney nằm dưới bàn tay quản lý của Donn Tatum, Card Walker, và Ron Miller. Những bộ phim phát hành trong hơn mười tám năm với ban quản lý mới này vừa không nhận được đánh giá chuyên môn cao vừa thiếu đi nét kỳ diệu của những bộ phim trước đây. Một rắc rối vô cùng lớn đã xảy đến trong quá trình sản xuất bộ phim Cáo và chó săn khi họa sĩ lâu năm của hãng Don Bluth đã rời khỏi Disney, mang theo mười một họa sĩ khác của hãng, để thành lập xưởng phim cạnh tranh riêng của mình, Don Bluth Productions. Với 17% họa sĩ giờ đã ra đi, công việc sản xuất phim Cáo và chó săn (The Fox and the Hound) đã bị trì hoãn. Don Bluth Productions sản xuất phim The Secret of NIMH vào năm 1982, và công ty này cuối cùng đã trở thành đối thủ chính của Disney trong ngành công nghiệp sản xuất phim hoạt hình trong những năm 1980 và đầu thập niên 1990.
Disney đã thực hiện một số thay đổi về mặt tổ chức quan trọng vào những năm 1980 sau khi phải rất khó khăn mới thoát khỏi một nỗ lực nhằm tiếp quản lại hãng từ đối thủ Saul Steinberg. Michael Eisner, trước đây làm việc cho Paramount Pictures, trở thành CEO vào năm 1984, và cùng với ông có cộng sự trước đây ở hãng Paramount Jeffrey Katzenberg, trong khi Frank Wells, trước đây làm việc cho Warner Bros., nắm giữ chức Chủ tịch. Sau doanh thu phòng vé đáng thất vọng của bộ phim dán nhãn PG năm 1985 Vạc dầu đen (The Black Cauldron), tương lai của bộ phận hoạt hình của Disney bị đặt vào tình thế nguy hiểm. Đi ngược lại với chính sách suốt 30 năm của hãng phim, công ty đã thành lập một bộ phận sản xuất hoạt hình TV, rẻ hơn nhiều so với hoạt hình chiếu rạp. Mong muốn giữ lại những gì ông cho là công việc cốt lõi của hãng phim, Roy E. Disney đã thuyết phục Eisner để ông giám sát bộ phận sản xuất hoạt hình, với hy vọng sẽ cải thiện được tương lai của hãng.

Năm 1986, Disney phát hành The Great Mouse Detective, còn Universal phát hành bộ phim của Don Bluth An American Tail. An American Tail đã vượt qua "The Great Mouse Detective", và là bộ phim có doanh thu cao hơn trong lần phát hành đầu tiên. Mặc dù An American Tail có thắng lợi cao hơn, nhưng The Great Mouse Detective vẫn có những thành công chấp nhận được (cả về chuyên môn và thương mại) để củng cố niềm tin của ban điều hành hãng với bộ phận sản xuất phim hoạt hình của Disney. Hai năm sau, Disney phát hành Oliver & Company cùng dịp cuối tuần với bộ phim của Don Bluth do Universal ra mắt The Land Before Time. Bộ phim thứ hai đã có doanh thu dịp cuối tuần hơn 7,526,000 USD, phá đổ mọi kỷ lục, trở thành bộ phim hoạt hình có doanh thu dịp cuối tuần đầu tiên cao nhất. Bộ phim này có doanh thu vượt xa An American Tail và trở thành bộ phim hoạt hình có lợi nhuận cao nhất vào thời điểm đó.

Năm 1988, Disney cộng tác với Steven Spielberg, một người hâm mộ phim hoạt hình lâu năm và là người sản xuất các phim An American Tail và The Land Before Time, để sản xuất bộ phim Who Framed Roger Rabbit, một bộ phim kết hợp giữa hoạt hình và người đóng, thể hiện nhiều nhân vật hoạt hình từ thập niên 1930 và 1940 của rất nhiều hãng sản xuất khác nhau. Bộ phim đã đạt được thành công lớn cả về chuyên môn và doanh thu, nhận được ba giải Oscar cho những tiến bộ kỹ thuật có được và đã khôi phục lại sự hứng thú trong lĩnh vực phim hoạt hình chiếu rạp. Cùng với bộ phim, Spielberg cũng giúp Disney sản xuất ba phim ngắn Roger Rabbit.

Kỷ nguyên Phục hưng của Disney
Disney đã bắt đầu phát triển bộ phim Nàng tiên cá từ những năm 1930, và đến năm 1988, sau thành công của Roger Rabbit và Oliver and Company, hãng phim quyết định đưa bộ phim trở thành một sản phẩm hoạt hình mang phong cách nhạc kịch Broadway. Nhà viết lời bài hát Howard Ashman và nhà soạn nhạc Alan Menken, những người vài năm trước đây đã làm việc với Broadway sản xuất các vở như Little Shop of Horrors, tham gia vào dự án, viết lời và soạn các bài hát và phần nhạc nền cho phim.<ref>(2006) Treasures Untold: Quá trình sản xuất phim 'Nàng tiên cá''' của Disney [phim tài liệu]. Tính năng bổ sung từ bộ đĩa DVD Nàng tiên cá: Phiên bản Bạch kim. Walt Disney Home Entertainment.</ref> Bộ phim được phát hành vào ngày 14 tháng 11 năm 1989 và giành được doanh thu dịp cuối tuần cao hơn All Dogs Go to Heaven của Don Bluth, cũng được phát hành vào cùng dịp cuối tuần ấy. Sau đó bộ phim đã phá kỷ lục phim hoạt hình có doanh thu cao nhất của The Land Before Time. Nàng tiên cá là một thành công lớn cả về chuyên môn và doanh thu phòng vé. Phim đã giành được hai giải Oscar, cho Bài hát gốc hay nhất và cho Nhạc phim gốc hay nhất (bài hát "Under the Sea"), giành thêm cả một đề cử cho hạng mục Bài hát gốc hay nhất với tác phẩm "Kiss the Girl."The Rescuers Down Under được phát hành một năm sau đó và trở thành phần sau (của một phim trước đó) đầu tiên do Walt Disney Animation Studios sản xuất. The Rescuers Down Under nhận được đánh giá khá tốt từ giới chuyên môn và có doanh thu phòng vé tương đối, nhưng không thành công bằng Nàng tiên cá.Người đẹp và quái thú, thường được coi là một trong những bộ phim hoạt hình xuất sắc nhất của Disney, tiếp tục được phát hành năm 1991. Đây là bộ phim hoạt hình đầu tiên được đề cử Giải Oscar cho phim xuất sắc nhất, nhưng để lỡ vào tay bộ phim Sự im lặng của bầy cừu. Tuy nhiên Người đẹp và quái thú đã giành Giải Quả cầu vàng cho phim ca nhạc hoặc phim hài hay nhất và hai giải Oscar, cho Nhạc phim gốc hay nhất và Bài hát gốc hay nhất. Người đẹp và quái thú cũng đồng thời nhận được một số đề cử giải Oscar cho Phim xuất sắc nhất và Âm thanh xuất sắc nhất, cũng như hai đề cử khác cho giải Bài hát gốc hay nhất.Aladdin và Vua sư tử lần lượt nối tiếp vào các năm 1992 và 1994, và cả hai đều là các phim có doanh thu toàn cầu cao nhất vào các năm phát hành tương ứng. Aladdin là bộ phim hoạt hình có doanh thu cao nhất cho tới thời điểm bấy giờ, nhưng sau đó đã nhanh chóng bị Vua sư tử vượt qua, trở thành bộ phim hoạt hình có doanh thu cao nhất mọi thời đại vào thời điểm đó và vẫn là bộ phim hoạt hình truyền thống có doanh thu cao nhất trong lịch sử (đứng thứ hai trong tất cả các phim hoạt hình sau khi tính cả doanh thu bổ sung từ lần phát hành lại năm 2012 dưới định dạng 3D, chỉ sau Toy Story 3). Cả hai phim này đều giành được Giải Oscar cho Bài hát gốc hay nhất và Giải Oscar cho nhạc phim hay nhất. Aladdin còn nhận được một đề cử nữa cho giải Bài hát gốc hay nhất và các đề cử cho giải Âm thanh xuất sắc nhất và Biên tập hiệu ứng âm thanh xuất sắc nhất, tổng cộng là 5 đề cử. Vua sư tử nhận được hai đề cử giải Oscar nữa cho giải Bài hát gốc hay nhất, tổng cộng là 4 đề cử. Howard Ashman có viết một số bài hát cho phim Aladdin trước khi ông qua đời, nhưng chỉ có ba bài được sử dụng trong phim thành phẩm cuối cùng. Tim Rice tham gia dự án này và hoàn tất phần nhạc phim và bài hát trong phim còn lại với Alan Menken. Tim Rice sau đó tiếp tục cộng tác với Elton John và Hans Zimmer trong Vua sư tử.Pocahontas (1995) và Thằng gù nhà thờ Đức Bà (1996) cũng có những thành công lớn về doanh thu phòng vé và được xếp trong thời kỳ Phục hưng của Disney. Pocahontas nhận được các Giải Oscar cho Nhạc phim hay nhất và Bài hát gốc hay nhất cho ca khúc "Colors of the Wind". Thằng gù nhà thờ Đức Bà nhận được Giải Satellite cho Phim hoạt hình hoặc Phim hỗn hợp hay nhất (Satellite Award for Best Animated or Mixed Media Feature), trở thành bộ phim hoạt hình đầu tiên của Disney nhận được giải này. Các bài hát trong cả hai phim này đều do Alan Menken và Stephen Schwartz viết. Thằng gù nhà thờ Đức Bà là bộ phim đầu tiên của Disney được sản xuất với kinh phí 100 triệu USD, cho tới Tarzan ba năm sau đó. Disney tiếp tục sản xuất các bộ phim thành công nữa, như Hercules, với các bài hát của Alan Menken và David Zippel; Mulan, với nhạc nền của Jerry Goldsmith và các ca khúc của Matthew Wilder và David Zippel; Tarzan, với các ca khúc của Phil Collins.Tarzan nhận được một Giải Oscar cho Bài hát gốc hay nhất với ca khúc "You'll Be in My Heart."

Sự phục hưng của Disney đã thu hút sự chú ý của các hãng sản xuất phim hoạt hình khác, rất nhiều trong số đó tìm cách bắt chước những thành công của Disney bằng cách thử nghiệm những phong cách tương tự. Tuy nhiên, phần lớn các nỗ lực đó chỉ nhận được những phản hồi từ trái chiều đến tiêu cực từ các nhà phê bình. Anastasia của Fox, Hoàng tử Ai Cập của DreamWorks, và South Park: Bigger, Longer and Uncut của Paramount là một trong số ít đạt được chủ đề, phong cách, nhạc phim và thành công về chuyên môn tương tự Disney.

Kỷ nguyên sau Phục hưng
Việc ra mắt bộ phim Tarzan thường được nhìn nhận là sự kết thúc kỷ nguyên Phục hưng của Disney. Mặc dù Disney vẫn tiếp tục cho ra mắt những sản phẩm ít thành công hơn như The Emperor's New Groove và Atlantis: Đế chế thất lạc nhưng chúng đều không được đón nhận nồng nhiệt cả về chuyên môn lẫn thương mại như những bộ phim của thập niên 1990 trước đó, và hãng phim còn phải trải qua những thất bại lớn về doanh thu phòng vé với các phim Treasure Planet và Ngôi nhà trên núi. Lilo & Stitch và Brother Bear được xem là những bộ phim duy nhất đạt được những thành công thương mại vào giai đoạn này. Thêm vào đó, Disney nhận thấy rằng họ đang phải đối mặt với một thời kỳ mới cạnh tranh hơn với sự trỗi dậy của DreamWorks Animation, một đối thủ mạnh với các phim khá thành công như Shrek, Kung Fu Panda và series Bí kíp luyện rồng.

Năm 1995, Disney cộng tác với Pixar sản xuất bộ phim Câu chuyện đồ chơi, bộ phim chiếu rạp đầu tiên được hoạt hình hoàn toàn bằng máy tính. Ngày nay nhiều phim của Pixar cũng đạt được mức doanh thu phòng vé và những phản hồi chuyên môn tích cực giống như các bộ phim của thời kỳ Phục hưng của Disney vào những năm 1990 đã làm, như Đi tìm Nemo, WALL-E và Vút bay. Năm 2005, Chicken Little, bộ phim hoạt hình chiếu rạp đầu tiên của hãng phim Disney được làm hoàn toàn bằng công nghệ mô phỏng hình ảnh bằng máy tính (CGI), chỉ nhận được những ý kiến trái chiều từ các nhà phê bình mặc dù có doanh thu phòng vé khá tốt, và thậm chí bộ phim CGI thứ hai của hãng năm 2007, Meet the Robinsons, còn có kết quả tệ hơn. Năm 2006, Disney mua lại Pixar với giá 7.4 tỷ USD và đề cử nhà đồng sáng lập Pixar, John Lasseter, giám sát toàn bộ các dự án hoạt hình của Disney sau đó. Vào năm 2008, bộ phim CGI đầu tiên của Disney thực hiện sau thương vụ mua lại Pixar, Bolt, được phát hành với phản hồi chuyên môn tích cực và thành công phòng vé khá tốt. Với thành công của Pixar, CEO sau đó của Disney Michael Eisner cho rằng thị hiếu của công chúng đã thay đổi, và quyết định rằng đã tới lúc tạm ngừng công nghệ hoạt hình vẽ tay truyền thống với bộ phim Ngôi nhà trên núi.

Kỷ nguyên Phục hồi
Tuy nhiên, sau khi John Lasseter tiếp quản bộ phận sản xuất phim hoạt hình từ thương vụ mua lại Pixar, Disney thông báo họ sẽ quay trở lại với công nghệ hoạt hình truyền thống với việc ra mắt bộ phim Nàng công chúa và con ếch năm 2009, và nhận được phản hồi hết sức tích cực rộng rãi từ cả giới chuyên môn và khán giả, đồng thời cũng là một thành công lớn về thương mại (mang về hơn 270 triệu USD). Sau Nàng công chúa và con ếch, Disney ra mắt bộ phim Nàng công chúa tóc mây vào năm 2010, sản phẩm phim hoạt hình chiếu rạp thứ 50 của hãng, đánh dấu một hướng đi mới của xưởng phim, kết hợp giữa công nghệ hoạt hình CGI 3D và các kỹ thuật truyền thống. Theo truyền thống của các phim hoạt hình từ thập niên 1990, Nàng công chúa tóc mây là một bộ phim nhạc kịch về truyện cổ tích dựa trên câu chuyện về nàng Rapunzel. Bộ phim là một thành công rất lớn cả về chuyên môn và doanh thu, mang về hơn 500 triệu USD trên toàn cầu và khôi phục lại niềm hứng thú của khán giả với Walt Disney Animation Studios. Năm 2012, sau Tangled, và bộ phim ra mắt năm 2011, Winnie the Pooh, Disney phát hành bộ phim Wreck-it Ralph vào năm 2012, cũng đã nhận được thành công về chuyên môn và thương mại tương tự. Phim đã được đề cử giải Phim hoạt hình hay nhất tại Lễ trao giải Oscar và Quả cầu vàng.

Phản hồi từ giới chuyên môn
Hầu hết các phim Disney phát hành trong kỷ nguyên này đều được đón nhận tích cực, và theo như trang phê bình phim Rotten Tomatoes, bốn bộ phim đầu - Nàng tiên cá, Người đẹp và quái thú, Aladdin, và Vua sư tử nhận được phản hồi từ giới chuyên môn tốt nhất (với trên 90% phản hồi tích cực), và Pocahontas có phản hồi từ các nhà phê bình kém nhất trong số các phim thời "Phục hưng" của Disney (với 56% phiếu tích cực).

Doanh thu phòng vé

Giải Oscar
Chín trong số mười phim phát hành trong Thời kỳ Phục hưng của Disney đã được đề cử các Giải Oscar, và sáu trong số đó giành từ một giải Oscar trở lên:

Nhạc phim

Xem thêmWaking Sleeping Beauty'' - một bộ phim tài liệu tổng kết lại toàn bộ Thời kỳ Phục hưng của Disney

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Decent Films: Ghi chú trong thời điểm kết thúc Thời kỳ Phục hưng của Disney

Điện ảnh thập niên 1980
Điện ảnh thập niên 1990
Phim hoạt hình Mỹ
Phim hoạt hình Disney
Thời kỳ Phục hưng của Disney
Phim Mỹ
Hoạt hình Disney


title: This Is War

text:
"This Is War" là thứ ba album phòng thu của ban nhạc rock Mỹ Thirty Seconds to Mars, phát hành thông qua hãng Virgin Records và EMI vào ngày 08 Tháng 12 năm 2009. Sau khi phát hành, nó đạt vị trí số 18 trên bảng xếp hạng Billboard 200.

Danh sách theo dõi
Tất cả các ca khúc được viết và sáng tác bởi Jared Leto, trừ khi có ghi chú.

Tham khảo

Album của Thirty Seconds to Mars
Album năm 2009
Album chủ đề
Album của Virgin Records


title: Lôrensô Chu Văn Minh

text:
Lôrensô Chu Văn Minh (sinh 27 tháng 12 năm 1943) là một giám mục của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông từng đảm nhiệm vai trò giám mục phụ tá của Tổng giáo phận Hà Nội (2008–2019) và Giám đốc Đại chủng viện Thánh Giuse Hà Nội (2005–2019). Ngoài tiếng mẹ đẻ là tiếng Việt, ông còn có khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Latinh.

Sinh trưởng trong một gia đình có thân phụ làm lương y nổi tiếng tại Nam Định, giám mục Chu Văn Minh theo theo học tại Tiểu chủng viện từ nhỏ, tuy ban đầu không có ý định tu học. Theo tu học cách âm thầm trong năm tháng chiến tranh song song bằng kiếm sống bằng nghề cắt tóc trong hơn 20 năm, chủng sinh Minh quyết không từ bỏ con đường tu trì.

Năm 1992, chính sách tôn giáo của Việt Nam trở nên thông thoáng hơn, chủng sinh Minh, vốn đã hoàn thành chương trình tu học năm 1967, được đưa về Đại chủng viện Hà Nội học tập thêm 2 năm trước khi được truyền chức linh mục bởi Tổng giám mục đô thành Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng vào năm 1994. Linh mục Minh du học Rôma trong 5 năm và đậu văn bằng Tiến sĩ thần học do Đại học Giáo hoàng Urbaniana, Roma cấp. Về nước, ông tham gia chủng viện, thăng tiến dần lên chức Phó Giám đốc (năm 2003) rồi Giám đốc (năm 2005).

Dưới thời kỳ Tổng giám mục Giuse Ngô Quang Kiệt, linh mục Chu Văn Minh được bổ nhiệm làm Giám mục Phụ tá Hà Nội, vào ngày 15 tháng 10 năm 2008. Lễ tấn phong cho Tân giám mục được cử hành sau đó vào ngày 5 tháng 12 cùng năm.

Thân thế và tu tập
Lôrensô Chu Văn Minh sinh ngày 27 tháng 12 năm 1943 tại Nam Định. Cha ông là lương y nổi tiếng, được quốc trưởng Bảo Đại cấp bằng Nam Bắc Dược Sư, mất 1980, ngoài ra cha ông còn là chánh trương giáo xứ. Trong thời kỳ giáo dục phổ thông nhà nước dạy văn hóa đồng thời cũng dạy học thuyết Mác-xít, cha ông sợ các con học theo học thuyết vô thần, dẫn đến rời bỏ đạo nên gửi cả ba đứa con của ông gồm hai người con trai là Chu Văn Minh và một người anh của cậu vào tiểu chủng viện và một người con gái là em gái cậu vào Đan viện Thánh Mẫu. Sau này, chỉ còn cậu Minh tiếp tục và hoàn thành con đường tu trì.

Ban đầu cậu bé Minh đến Tiểu chủng viện để học văn hóa theo ý cha mình, không có mục đích tu trì, nhưng sau đó dần cảm nghiệm vào đi theo con đường tu tập.

Lúc mới 13 tuổi, ông đã lên Hà Nội và trong khoảng thời gian từ năm 1956 đến năm 1960, ông đã học tại Tiểu chủng viện thánh Gioan Hà Nội. Tại đây, các chủng sinh thuộc miền Nam Định được phân ra làm hai, lớp nhỏ gồm bốn người được linh mục Phaolô Lê Đắc Trọng, nguyên hiệu trưởng trường Lê Bảo Tịnh dạy bảo và lớp lớn bốn người học với linh mục Đinh Lưu Nhân, nguyên Giám đốc Chủng viện Piô. Giám mục Minh thuộc nhóm bốn chủng sinh lớn tuổi, theo học với linh mục Nhân về triết học và thần học mỗi tuần ba buổi từ năm 1961 đến năm 1967. Nhóm bốn chủng sinh này sau hai năm đầu chỉ còn hai. Việc học của nhóm hai chủng sinh còn lại kết thúc khi linh mục Nhân bị trúng bom máy bay Mỹ qua đời tháng 3 năm 1967. Khi linh mục này qua đời, nhóm hai chủng sinh cũng đã gần như hoàn tất chương trình đào tạo. Linh mục Lê Đắc Trọng cũng chính là nghĩa phụ của cậu Chu Văn Minh.

Ngoài việc học tập chương trình tu học cách kín đáo, các chủng sinh phải lao động kiếm sống. Do có cha thuộc vào diện tư sản và theo học trường đào tạo linh mục, nên chủng sinh Chu Văn Minh không được bất cứ cơ quan nào nhận vào làm việc. Chủng sinh Minh hành nghề cắt tóc. Suốt 20 năm hành nghề từ năm 1960 đến 1980, trong 16 năm đầu tiên, tuy có đóng thuế đầy đủ, song chủng sinh Minh không được cấp giấy phép kinh doanh. Vì không được chính thức công nhận nên ông thường bị xua đuổi, nơi hành nghề không ổn định. Bốn năm cuối, ông được chính thức công nhận là xã viên cắt tóc và được cấp giấy kinh doanh hành nghề, vào làm việc trong một cửa hàng phục vụ trong nhà.

Trong thời kỳ khó khăn và hành nghề cắt tóc, giám mục tương lai Chu Văn Minh còn có sở thích đọc sách, ông tìm đọc sách nhiều loại sách thuộc nhiều chủ đề mà ông đánh giá là ích lợi cho đời sống linh mục, vốn khi đó không được cho phép có nhiều người hỗ trợ công việc mục vụ. Hành nghề cắt tóc, ông cũng có dịp tiếp xúc nhiều loại người của xã hội, hiểu biết hơn về họ. Chính quyền Việt Nam hỗ trợ cho các Tổng giám mục Hà Nội thỉnh thoảng có các đợt truyền chức từ các thầy giảng lâu năm và cựu chủng sinh Gioan về học ít thời gian rồi thụ phong linh mục. Việc truyền chức cũng lưu ý tránh chọn các chủng sinh cũ, lâu năm vì ảnh hưởng của các thừa sai Pháp. Nhà nước Việt Nam nói thẳng với nhóm của chủng sinh Chu Văn Minh rằng không bao giờ cho họ thụ phong linh mục.

Linh mục
Tất cả các chủng sinh cuối cùng của chủng viện Gioan cũ còn lại 6 người. Trong đó nhiều người bị tù giam vì chí hướng làm linh mục. Sau khi Liên Xô sụp đổ, chính sách tôn giáo của Việt Nam đổi mới, sáu cựu chủng sinh này được đưa vào thụ huấn 2 năm ở Đại chủng viện thánh Giuse Hà nội. Lôrensô Chu Văn Minh được thụ phong linh mục vào ngày 10 tháng 6 năm 1994 tại Nhà thờ chính tòa Hà Nội,  do Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Hà Nội Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng cũng là nguyên Giám đốc Tiểu Chủng viện Thánh Gioan xưa. Buổi lễ truyền chức đầy cảm xúc khi lứa chủng sinh xưa được truyền chức linh mục sau nhiều năm đợi chờ.

Sau khi được thụ phong linh mục, ông được Tổng giám mục Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng bổ nhiệm về giữ chức vụ linh mục phó giáo xứ Nam Định, ông giữ chức vụ này đến năm 1995. Sau đó, từ năm 1995 đến năm 2000, ông đi du Học tại Đại học Giáo hoàng Urbaniana, Rôma và tốt nghiệp bằng Tiến sĩ thần học tín lý với luận văn có chủ đề: Đối thoại giữa người Công Giáo và Phật Giáo: dưới ánh sáng giáo huấn của Hội Thánh về đối thoại liên tôn (Dialogo tra cattolici e budhisti: alla luce dell'insegnamento della Chiesa sul dialogo interreligioso).

Ngày 02 tháng 9 năm 2001, ông trở thành Giáo sư Đại chủng viện Thánh Giuse Hà Nội. Đến ngày 26 tháng 2 năm 2002, ông trở thành thành viên Hội đồng Tư vấn của Tổng giáo phận Hà Nội. Ngày 15 tháng 10 cùng năm, ông được bổ nhiệm làm Giám học Đại chủng viện Thánh Giuse Hà Nội, nơi đào tạo linh mục cho các tỉnh miền Bắc Việt Nam.

Ngày 04 tháng 8 năm 2003, ông trở thành phó giám đốc thường trực Đại chủng viện Thánh Giuse Hà Nội. Đến ngày 01 tháng 8 năm 2005, ông lại được bổ nhiệm làm Giám đốc Đại Chủng viện này.

Giám mục
Ngày 15 tháng 10 năm 2008, ở tuổi 65, ông được giáo hoàng Biển Đức XVI bổ nhiệm làm Giám mục phụ tá giáo phận Hà Nội. Cùng trong đợt bổ nhiệm này, Tòa Thánh cũng bổ nhiệm Tân giám mục Phụ tá Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh Phêrô Nguyễn Văn Khảm., giám mục hiệu tòa Thinisa in Numidia. Thư của Tòa Giám mục Hà Nội do Tổng giám mục Kiệt ấn kí đề ngày 18 tháng 10 loan báo cho giáo dân Tổng giáo phận Hà Nội biết tin này. Giám mục Kiệt cho rằng:Tình thương yêu chăm sóc của Chúa một lần nữa được biểu lộ qua việc Tòa Thánh bổ nhiệm cha Lôrensô làm Giám mục Phụ tá Tổng Giáo phận Hà Nội.

Lễ Tấn phong giám mục của ông diễn ra ngày 05 tháng 12 năm 2008 tại Nhà thờ Quảng Trường Nam Định, chủ sự và chủ phong cho ông là Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Hà Nội Giuse Ngô Quang Kiệt, phụ phong cho ông là Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Huế Stêphanô Nguyễn Như Thể và nguyên giám mục phụ tá Hà Nội Phaolô Lê Đắc Trọng. Giám mục Phaolô Lê Đắc Trọng là nghĩa phụ của Tân Giám mục.

Ngày 6 tháng 12 năm 2018, ông đã đồng tế cùng Nguyên Giám mục Giáo phận Phát Diệm cùng đông đảo linh mục của Tổng giáo phận Hà Nội nhằm kỷ niệm 10 năm chịu chức Giám mục. Tham dự lễ tạ ơn này có Hồng y Phêrô Nguyễn Văn Nhơn, nguyên Tổng giám mục đô thành Hà Nội cùng đông đảo chủng sinh, tu sĩ và giáo dân.

Ngày 26 tháng 1 năm 2019, Giáo hoàng chấp thuận đơn từ nhiệm của Giám mục Minh.Ngày 1 tháng 6 năm 2019, Tổng giám mục Giuse Vũ Văn Thiên tham gia lễ bế giảng Khoa Thần học tại Đại chủng viện Thánh Giuse Hà Nội. Nhân dịp này, giám mục Thiên bổ nhiệm Ban giám đốc mới của Đại chủng viện, kế nhiệm giám mục Chu Văn Minh. Cụ thể, linh mục Brunô Phạm Bá Quế làm Giám đốc và linh mục Giuse Nguyễn Văn Diễm làm phó Giám đốc.

Huy hiệu giám mục
Giám mục Lôrensô Chu Văn Minh đã lý giải về ý nghĩa huy hiệu giám mục của mình như sau:

Hình ảnh trái tim có thập giá ở tâm điểm là biểu hiện cho tình yêu Kitô. Bàn tay tượng trưng cho hành động, việc làm. Mũ và Dây tua là biểu tượng của chức Giám mục. Ba màu xanh, nâu, đỏ tượng trưng cho Thiên – Địa – Nhân. Hai gam màu nóng lạnh, tuy tương phản nhưng lại tạo nên một tổng thể hài hòa. Cũng vậy, tinh thần Phục vụ trong Đức ái sẽ nối kết những khác biệt, đối nghịch, cải hóa và canh tân toàn thể xã hội, khiến con người tràn trề sức sống, an bình, tươi vui, hạnh phúc.

Bên ngoài là Thánh giá kép được kết bằng cây tre, cành trúc, biểu hiện tính cách Việt Nam. Cây Thánh giá nhỏ biểu hiện thân phận nhỏ bé của con người nương dưới bóng, liên kết chặt chẽ với cây Thánh giá lớn của Đức Giêsu Kitô.

Nhận xét
Năm 2012, trong dịp lễ kính thánh Lôrensô, Tổng giám mục Hà Nội Phêrô Nguyễn Văn Nhơn đã nhận xét về người phụ tá: "...Giám mục phụ tá là chứng nhân sống động của thánh Lôrensô nhờ vào lòng nhiệt thành tông đồ và đời sống khiêm nhường của ngài".

Tông truyền
Giám mục Lôrensô Chu Văn Minh được tấn phong giám mục năm 2008, thời Giáo hoàng Biển Đức XVI, bởi:
 Chủ phong: Tổng giám mục Giuse Ngô Quang Kiệt, Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Hà Nội.
 Hai vị Phụ phong: giám mục Phaolô Lê Đắc Trọng, nguyên giám mục phụ tá Tổng giáo phận Hà Nội và Tổng giám mục Stêphanô Nguyễn Như Thể, Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Huế.

Giám mục Lôrensô Chu Văn Minh là Giám mục Phụ phong cho các giám mục:
 Năm 2010, giám mục Gioan Maria Vũ Tất, hiện đang là nguyên giám mục chính tòa Giáo phận Hưng Hóa.

Tóm tắt chức vụ

Xem thêm
 Danh sách giám mục người Việt
 Công giáo tại Việt Nam
 Danh sách giám mục Việt Nam còn sống theo tuổi

Chú thích

Sinh năm 1943
Giám mục Công giáo người Việt
Người Nam Định
Nhân vật còn sống
Người họ Chu tại Việt Nam


title: Bao dung

text:
Bao dung là tôn trọng, thấu hiểu sự khác biệt của người khác đối với mình trong phong tục tập quán, quan niệm sống, niềm tin và tôn giáo, chủng tộc và cách thức hành động, chấp nhận cho người khác làm những chuyện mà bản thân mình không tán thành trong một sự giới hạn nhất định để hướng họ tự giác đến sự tốt đẹp. Hay nói ngắn gọn, sống bao dung là lối sống yêu thương, chia sẻ, tha thứ thay vì ghét bỏ, thù hận người khác.

Lịch sử

Thế kỷ 20
Năm 1948, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua Tuyên ngôn Nhân quyền, trong đó Điều 18 và 19 nêu rõ:
Điều 18

Tất cả mọi người đều có quyền tự do tư tưởng, tín ngưỡng và tôn giáo; quyền này bao gồm cả quyền tự do thay đổi tôn giáo hoặc niềm tin, và quyền tự do biểu thị tôn giáo hoặc niềm tin qua việc giảng dạy, thực hành, thờ phượng và tu tập, với tư cách cá nhân hoặc trong cộng đồng nhiều người và ở nơi công cộng hoặc chốn riêng tư.

Điều 19

Tất cả mọi người đều có quyền tự do ý kiến và bày tỏ; quyền này bao gồm quyền tự do giữ ý kiến mà không bị cản trở hoặc quyền tìm kiếm, tiếp nhận và lan truyền thông tin và ý tưởng thông qua bất kỳ phương tiện biểu đạt và bất chấp biên giới nào.

Mặc dù không chính thức ràng buộc về mặt pháp lý, Tuyên bố đã được thông qua hoặc ảnh hưởng đến nhiều hiến pháp quốc gia kể từ năm 1948. Nó cũng là nền tảng cho ngày càng nhiều điều ước quốc tế và luật pháp quốc gia và các thể chế quốc tế, khu vực, quốc gia và địa phương bảo vệ và thúc đẩy quyền con người bao gồm tự do tôn giáo.

Năm 1965, Hội đồng Công giáo La Mã Vatican II đã ban hành sắc lệnh Dignitatis humanae (Tự do tôn giáo) tuyên bố rằng tất cả mọi người phải có quyền tự do tôn giáo.

Năm 1986, Ngày cầu nguyện thế giới vì hòa bình đầu tiên được tổ chức tại Assisi. Đại diện của một trăm hai mươi tôn giáo khác nhau đã đến để cầu nguyện với Thượng đế hoặc các vị thần của tín ngưỡng riêng của họ.

Ý nghĩa của lòng bao dung
- Bao dung khiến chúng ta sống đẹp, nhẹ nhàng, chân thành, cởi mở hơn.

- Bao dung giúp con người ta xây dựng được nhiều mối quan hệ xã hội lành mạnh, tốt đẹp.

- Bao dung còn là cách để an ủi động viên người khác và bản thân sau mỗi lần vấp ngã.

- Nhờ có lòng bao dung, ta mới có thể sống thanh thản, thư giãn.

- Bao dung giúp chúng ta nhận lại được nhiều sự kính trọng, yêu quý, nể phục và tin cậy.

Khác biệt giữa "bao dung" và "khoan dung"
Bao dung là sự chấp nhận và tôn trọng con người là đa dạng về đủ mọi mặt, còn khoan dung là đức tính rộng lượng, dễ dàng thông cảm, chấp nhận và tha thứ khiếm khuyết cũng như lỗi lầm của người khác.
Người khoan dung cũng có thể không bao dung khi không tôn trọng những gì mà mình không đồng ý. Còn người bao dung thì luôn có tính khoan dung vì đã chấp nhận sự khác biệt của người khác, nên cũng dễ thông cảm và tha thứ. coi như khoan dung là một phần của bao dung, bao dung có ý nghĩa rộng lớn và tổng quát hơn.

Bao dung với những kẻ không bao dung
Các triết gia Michael Walzer, Karl Popper và John Rawls đã có một cuộc thảo luận với nhau về sự nghịch lý về việc bao dung đối với những kẻ không bao dung. Walzer đặt lên câu hỏi, "Chúng ta có nên bao dung đối với những kẻ không bao dung?" Ông ta nhận thấy rằng hầu hết các giáo phái nhỏ mà được hưởng lợi từ sự bao dung, lại thường không bao dung, ít nhất là về một số phương diện. Quan điểm của Rawls là các giáo phái không bao dung nên được chấp nhận trong một xã hội bao dung, ngoại trừ khi các giáo phái đó trực tiếp đe dọa sự an ninh của xã hội. Quan điểm đó dựa trên nền tảng vững bền của một xã hội bao dung, mà những thành viên của giáo phái không bao dung dần dần rồi cũng sẽ hấp thụ được tinh thần bao dung của xã hội.

Các ca dao, tục ngữ, danh ngôn về lòng bao dung
- Bàn tay có ngón ngắn, ngón dài

- Một sự nhịn là chín sự lành

- Đánh kẻ chạy đi, không ai đánh kẻ chạy lại

- Mọi người vì một người, một người vì mọi người.

- "Khi bạn không tha thứ cho một ai đó, tức là bạn đang quay lưng lại với tương lai của mình. Khi bạn bao dung, điều đó có nghĩa bạn đang tiến về phía trước"-Tyler Perry

Xem thêm
 Ngày Khoan dung Quốc tế
 Giải thưởng UNESCO-Madanjeet Singh cho việc thúc đẩy khoan dung và không bạo lực là giải thưởng được trao hai năm một lần bởi UNESCO
 Hội nghị thế giới chống phân biệt chủng tộc
 Công ước Quốc tế về xóa bỏ tất cả các hình thức Phân biệt chủng tộc
 Giáo dục nhân quyền

Chú thích

Nhân quyền theo chủ đề
Tôn giáo và chính trị
Chủ nghĩa thế tục
Đạo đức


title: Javier Pérez de Cuéllar

text:
Javier Felipe Ricardo Pérez de Cuéllar y de la Guerra (19 tháng 1 năm 1920 - 4 tháng 3 năm 2020) là nhà ngoai giao người Peru đã làm Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc từ ngày 1 tháng 1 năm 1982 tới ngày 31 tháng 12 năm 1991. Năm 1995, ông đã tranh cử chức tổng thống Peru với Alberto Fujimori nhưng bị thua. Ông đã làm thủ tướng, cũng như bộ trưởng bộ ngoại giao Peru từ tháng 11 năm 2000 tới tháng 7 năm 2001, trong thời kỳ bất ổn sau khi Fujimori từ chức vì bị cáo buộc tội tham nhũng. Tháng 9 năm 2004, ông từ chức đại sứ của Peru ở Pháp, nơi ông đã cư ngụ trước đây. Sau khi Kurt Waldheim qua đời trong tháng 6 năm 2007, ông trở  thành cựu Tổng thư ký Liên Hợp Quốc cao niên nhất. Ông cũng là thành viên của Câu lạc bộ Madrid, một nhóm gồm hơn 80 cựu tổng thống và cựu thủ tướng của các nước dân chủ, làm việc để củng cố nền dân chủ trên toàn thế giới.

Tiểu sử

Thời niên thiếu
Javier Pérez de Cuéllar sinh ngày 19 tháng 1 năm 1920 ở thành phố Lima, Peru. Ông học ở Colegio San Agustín of Lima (Trường trung học thánh Augustin ở Lima), sau đó là Pontifical Catholic University of Peru (Đại học Giáo hoàng Công giáo ở Peru).

Sự nghiệp ngoại giao
Pérez de Cuéllar làm việc ở Bộ ngoại giao Peru năm 1940 và bắt đầu công tác ngoại giao từ năm 1944, sau đó làm bí thư ở tòa đại sứ Peru tại Pháp. Ông cũng đảm nhận các chức vụ khác ở Vương quốc Anh, Bolivia và Brasil, sau đó làm đại sứ ở Thụy Sĩ, Liên Xô, (đồng thời ở Ba Lan), và Venezuela.

Ông là thành viên cấp dưới trong phái đoàn Peru tham dự khóa họp thứ nhất của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, họp ở Luân Đôn năm 1946, và là thành viên của các phái đoàn Peru tham dự các khóa họp từ thứ 25 tới thứ 30 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Năm 1971, ông được bổ nhiệm làm đại diện thường trực của Peru tại Liên Hợp Quốc, và lãnh đạo phái đoàn Peru tham dự mọi khóa họp của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc từ năm này tới năm 1975.

Năm 1973 và 1974, ông đại diện Peru ở Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, làm chủ tịch Hội đồng này trong thời kỳ xảy ra các biến cố ở Cộng hòa Síp trong tháng 7 năm 1974. Ngày 18.9.1975, ông được bổ nhiệm làm Đại diện đặc biệt của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc ở Cộng hòa Síp tới tháng 12 năm 1977; sau đó ông trở lại ngành ngoại giao Peru.

Ngày 27.2.1979, ông được bổ nhiệm chức Phó Tổng thư ký Liên Hợp Quốc phụ trách các vụ chính trị đặc biệt. Từ tháng 4 năm 1981, trong khi vẫn giữ chức này, ông kiêm thêm chức đại diện cá nhân của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc theo dõi tình hình liên quan tới Afghanistan. Trong chức vụ này, ông đã tới thăm Pakistan và Afghanistan trong tháng 4 và tháng 8 năm 1981 để tiếp tục các cuộc đàm phán theo sáng kiến của Tổng thư ký Kiên Hiệp Quốc mấy tháng trước đây.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc

Ngày 31.12.1981, Pérez de Cuéllar kế vị Kurt Waldheim làm Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc và được tái cử cho nhiệm kỳ thứ hai trong tháng 10 năm 1986. Trong suốt 2 nhiệm kỳ này, ông đã làm trung gian hòa giải giữa Anh và Argentina về hậu quả của cuộc chiến tranh Falkland đồng thời thúc đẩy các nỗ lực của Contadora Group nhằm đem lại hòa bình và ổn định cho vùng Trung Mỹ. Ông cũng can dự vào các cuộc đàm phán để dành độc lập của Namibia, cuộc tranh chấp ở Tây Sahara giữa Maroc và Polisario Front, và vấn đề Cộng hòa Síp. Năm 1986 ông cũng làm chủ tịch Ủy ban trọng tài quốc tế trong Vụ Rainbow Warrior giữa New Zealand và Pháp. Ngay trước khi hết nhiệm kỳ thứ hai, ông đã bác bỏ một yêu cầu không chính thức của các thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc yêu cầu ông xét lại quyết định trước đây của ông về việc không tranh cử một nhiệm kỳ thứ ba, được rút gọn còn 2 năm, để tìm một ứng viên kế vị được đồng thuận. Cuối tháng 12 năm 1991, đã tìm được một ứng viên thay thế ông, và nhiệm kỳ thứ hai của ông ở chức Tổng thư ký Liên Hợp Quốc đã kết thúc như dự định vào ngày 31.12.1991.

Đời tư
Javier Pérez de Cuéllar gặp và kết hôn với bà Yvette Roberts khi làm đại sứ Peru tại Paris (bà này qua đời ở Lisbon năm 2013). Trong cuộc hôn nhân đầu tiên, ông có một con trai, (Francisco, sinh tại Paris), và một con gái, Agueda Cristina (sinh tại London).

Trong thời gian công tác ở Cộng hòa Síp, ông kết hôn với người vợ thứ hai, bà Marcela Temple Seminario (qua đời ở Bruxelle, năm 2013). Ông không có thêm con trong cuộc hôn nhân thứ hai này.

Giải thưởng
1987: Giải thưởng Hoàng tử xứ Asturias
1987: Giải Jawaharlal Nehru
1988: Giải Olof Palme
1991: Giải thưởng Tự do
Ngày 12.12.1991, tổng thống Mỹ George H. W. Bush đã trao tặng ông Huân chương Tự do Tổng thống
1992: Giải thưởng Tứ tự do
Ngoài ra ông còn được tặng các bằng tiến sĩ danh dự của nhều trường đại học trên thế giới.

Tham khảo

Liên kết ngoài
George Bush Presidential Library & Museum
 Official U.N.S.G. biography
http://www.nndb.com/people/355/000022289/
http://www.un.org/sg/formersg/decuellar.shtml

Sinh năm 1920
Mất năm 2020
Người Peru
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc
Viên chức Liên Hợp Quốc


title: Cá cung thủ bảy đốm

text:
Cá cung thủ bảy đốm (danh pháp khoa học: Toxotes chatareus) hay cá măng rỗ bảy đốm hay cá bắn nước, là một loài cá trong chi cá cung thủ Toxotes. Chúng thường không lớn hơn 20 cm (7,9 in) nhưng có thể phát triển lên đến 40 cm (16 in). Chúng ăn tạp, ăn côn trùng, cá, và các thực vật nổi trên bề mặt nước.
Giống như nhiều loài cá măng rỗ khác, cá cung thủ bảy đốm có khả năng bắt mồi bằng cách phun nước vào côn trùng và động vật nhỏ trên cây hoặc đất để chúng rơi xuống nước và đớp lấy con mồi.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1822
C


title: Phùng Đạo Căn

text:
Phùng Đạo Căn (chữ Hán: 冯道根, 463 - 520), tự Cự Cơ, người huyện Toản, quận Quảng Bình , tướng lãnh nhà Lương.

Sự nghiệp: Quân sự

Làm tướng nhà Nam Tề
Ông mất cha từ sớm, nhà nghèo, làm mướn nuôi mẹ; có món gì ngon, không dám ăn trước, ắt đem về dâng lên mẹ. Lên 13, nổi tiếng hiếu thảo ở quê nhà, được quận triệu làm Chủ bộ, từ chối không nhận. Lên 16, người cùng quê là Thái Đạo Ban làm Hồ Dương thú chủ, Đạo Ban đánh Tích Thành của người Man, ngược lại còn bị người Man vây khốn. Đạo Căn đến, một ngựa chiến đấu, giết địch rất nhiều, Đạo Ban thoát nạn, nhờ vậy mà nổi danh.

Cuối những năm Kiến Vũ (494 – 498) nhà Nam Tề, Bắc Ngụy chiếm mất 5 quận Nam Dương, Minh đế sai Thái úy Trần Hiển Đạt soái quân giành lại. Quân Tề vào Thược Quân Khẩu, Đạo Căn cùng nhân sĩ trong làng đem bò, rượu đãi đằng, nhân đó nói với Hiển Đạt rằng: "Sông Thược Quân chảy xiết, khó tiến dễ lui. Ngụy nếu giữ ải, thì đầu đuôi (của ta) đều nguy. Không bằng bỏ thuyền hạm ở Toản Thành, theo đường bộ mà tiến, đặt doanh trại đối địch, nổi trống rồi xông lên. Như thế, thì lập tức phá được vậy!" Hiển Đạt không nghe, ông vẫn đưa tư thuộc theo quân. Khi Hiển Đạt bại, quân Tề chạy trốn trong đêm, phần nhiều là đường núi; Đạo Căn thấy chỗ nào hiểm yếu, dừng ngựa để chỉ dẫn, quân đội mới trở về được. Sau đó được dùng làm Thược Quân Khẩu thú phó.

Làm tướng nhà Lương

Tham gia khởi binh
Trong những năm Vĩnh Nguyên (499 – 501) thời Đông Hôn hầu, Đạo Căn lấy cớ có tang mẹ để về nhà. Nghe tin Tiêu Diễn khởi binh, ông cho rằng phò nghĩa lập công, dương danh hậu thế cũng là hiếu, soái con em trong làng tòng quân. Tiêu Diễn lấy Đạo Căn làm phó cho Thái Đạo Phúc, đều ở dưới trướng Vương Mậu. Mậu đánh lưu vực sông Miện, chiếm Dĩnh Thành, hạ Gia Hồ, ông thường làm tiên phong phá trận. Gặp lúc Đạo Phúc mất trong quân, Tiêu Diễn lệnh Đạo Căn lĩnh quân đội của ông ta. Đại quân đến Tân Lâm, ông theo Vương Mậu đại chiến ở cầu Chu Tước, chém giết rất nhiều. Tiêu Diễn lên ngôi, là Lương Vũ đế, lấy Đạo Căn làm Kiêu kỵ tướng quân, phong tước Tăng Thành huyện nam, thực ấp 200 hộ. Ông lĩnh chức Văn Đức soái, thăng làm Du kích tướng quân. Năm ấy, Giang Châu thứ sử Trần Bá Chi phản, Đạo Căn theo Vương Mậu đánh dẹp.

Giữ thành Phụ Lăng
Năm Thiên Giám thứ 2 (503), Đạo Căn làm Ninh sóc tướng quân, Nam Lương thái thú, lĩnh chức ở Phụ Lăng Thành thú . Lúc mới đến Phụ Lăng, ông tu sửa tường, hào, dò xét địch tình, cứ như quân Ngụy sắp đến, mọi người chế giễu. Đạo Căn nói: "Phòng bị thì nhút nhát, chiến đấu thì dũng cảm, là thế này đấy!" Sửa thành chưa xong, tướng Ngụy là Đảng Pháp Tông, Phó Thụ Nhãn soái 2 vạn quân, bất ngờ đến dưới thành. Hào lũy vẫn chưa vững chắc, trong thành lại ít người, ai cũng sợ hãi. Ông mệnh cho mở rộng cửa, mặc thường phục lên thành, tuyển 200 quân tinh nhuệ ra đánh bại quân Ngụy. Người Ngụy thấy Đạo Căn bình thản, vả giao chiến gặp bất lợi, nên lui chạy. Khi ấy quân Ngụy giằng co với quân Lương ở một loạt các nơi Đại – Tiểu Hiện, Đông Tang. Tướng Ngụy là Cao Tổ Trân nắm ở 3000 kỵ binh đi lại trong khoảng ấy, ông soái trăm kỵ bính đón đánh phá được, bắt được cờ, trống, tù và… của địch. Vì thế đường vận lương của Ngụy bị cắt đứt, buộc phải rút lui. Triều đình thăng Đạo Căn làm Phụ quốc tướng quân.

Hiến kế Chung Li
Dự Châu thứ sử Vi Duệ vây Hợp Phì, hạ được. Đạo Căn tham gia trận ấy, cũng có công. Năm thứ 6 (507), Ngụy đánh Chung Li, Lương Vũ đế ban chiếu cho Duệ đi cứu, ông soái 3000 quân làm tiền khu cho ông ta. Đến Từ Châu, Đạo Căn bày kế tranh giành Thiệu Dương Châu, dựng lũy đào hào, áp sát trại Ngụy. Ông có thể cưỡi ngựa đo đất, đếm bước chân ngựa tính ra khối lượng công việc, phụ trách lo liệu việc thiết lập hào lũy. Khi sông Hoài dâng cao, Đạo Căn cưỡi chiến hạm, chặt đứt mấy nhịp cầu dài đến hàng trăm trượng của Ngụy, quân Ngụy thua chạy. Ông được tăng phong 300 hộ, tiến tước làm bá. Trở về, được thăng làm Vân kỵ tướng quân, lĩnh chức Trực các tướng quân, đổi phong ở Dự Ninh huyện, thực ấp như trước. Lại thăng làm Trung quyền trung tư mã, Hữu du kích tướng quân, Vũ lữ tương quân, Lịch Dương thái thú.

Sự nghiệp: Chánh trị
Năm thứ 8 (509), được thăng làm Trinh nghị tướng quân, Giả tiết, Đốc Dự Châu chư quân sự, Dự Châu thứ sử, lĩnh chức Nhữ Âm thái thú. Đạo Căn trị chính đơn giản, thanh liêm, nhân dân được an định.

Năm thứ 11 (512), được triệu về làm Thái tử hữu vệ soái.

Năm thứ 13 (514), được ra làm Tín Vũ tướng quân, Tuyên Huệ tư mã, Tân Hưng, Vĩnh Ninh 2 quận thái thú.

Năm thứ 14 (515), được triệu về làm Viên ngoại Tán kỵ thường thị, Hữu du kích tướng quân, lĩnh chức Chu y trực các.

Năm thứ 15 (516), làm Hữu vệ tướng quân.

Năm thứ 16 (517), được phục chức Giả tiết, Đô đốc Dự Châu chư quân sự, Tín vũ tướng quân, Dự Châu thứ sử.

Ông ở châu một thời gian ngắn, phát bệnh, tự làm biểu xin về triều, được triệu làm Tán kỵ thường thị, Tả quân tướng quân. Đến khi bệnh nặng, có trung sứ đến nhà thăm hỏi. Tháng giêng năm Phổ Thông đầu tiên (520), mất. Vũ đế đến khóc viếng, tặng Tín uy tướng quân, Tả vệ tướng quân, cấp một bộ Cổ xuy; giúp 1 vạn tiền, trăm xúc vải. Thụy là Uy.

Con là Hoài được kế tự.

Tính cách
Đạo Căn tính cẩn thận trung hậu, chất phác chậm rãi lại kiệm lời; làm tướng giỏi ước thúc bộ hạ, đi qua nơi thôn xóm, tướng sĩ không dám cướp bóc. Mỗi lần chinh phạt, đều không kể công; chư tướng tranh giành huyên náo, ông cứ lặng lẽ mà thôi. Bộ hạ của Đạo Căn ngờ vực oán trách, ông khuyên rằng: "Minh chủ tự xét công lao ít nhiều, ta lo gì chứ!?" Lương Vũ đế thường trỏ Đạo Căn nói với Thượng thư lệnh Thẩm Ước rằng: "Miệng của người này không kể công." Ước nói: "Đây là Đại thụ tướng quân  của bệ hạ." Ông ở châu quận, trị lý ôn hòa, được kẻ dưới yêu mến; ở triều đình, tuy hiển quý mà sanh hoạt kiệm ước, nhà cửa không xây tường rào, không dùng thị vệ, nội thất ít ỏi vật dụng như những kẻ sĩ nghèo hèn. Người đương thời khâm phục sự trong sạch của Đạo Căn, Vũ đế cũng rất kính trọng ông. Thuở thiếu thời Đạo Căn không học hành; sau khi hiển quý, bắt đầu đọc sách, tự nhận mình hiểu biết kém cỏi, thường hâm mộ tài năng của Chu Bột.

Trước khi lên đường nhiệm chức ở Dự Châu lần thứ 2, Vũ đế cùng triều thần bày tiệc ở điện Vũ Đức đưa tiễn Đạo Căn, triệu họa sĩ đến nhìn ông, sai vẽ hình. Đạo Căn tạ ơn rằng: "Thứ mà thần có thể dùng để báo đáp nước nhà, chỉ có một cái chết mà thôi; nhưng thiên hạ thái bình, thần hận không có chỗ để chết." Quan dân Dự Châu nghe tin ông trở lại, ai cũng vui mừng. Vũ đế mỗi lần nhắc đến Đạo Căn đều nói rằng: "Phùng Đạo Căn ở đâu, có thể khiến cho triều đình không nhớ còn có châu đó nữa!"

Tham khảo
 Lương thư
 Nam sử
 Tư trị thông giám

Chú thích

Tướng nhà Lương
Người Hồ Bắc
Sinh năm 463
Mất năm 520


title: Giải Jawaharlal Nehru

text:
Giải Jawaharlal Nehru tên đầy đủ là Giải Jawaharlal Nehru cho sự Thông cảm quốc tế là một giải thưởng quốc tế của chính phủ Ấn Độ để vinh danh Jawaharlal Nehru, vị thủ tướng đầu tiên của Ấn Độ.

Giải này được thiết lập năm 1965, do "Hội đồng quan hệ Văn hóa Ấn Độ" (Indian Council for Cultural Relations) quản lý, dành cho những người "có đóng góp xuất sắc vào việc thúc đẩy sự Thông cảm quốc tế, thiện chí và tình hữu nghị giữa các dân tộc trên thế giới". Khoản tiền thưởng của giải là 2,5 triệu rupee. Năm 1986 và từ năm 1996 tới 2003, không trao giải.

Những người đoạt giải

Tham khảo

Giải thưởng quốc tế
Giải thưởng Ấn Độ
Giải thưởng thành lập năm 1965
Công trình tưởng niệm Jawaharlal Nehru


title: Hệ thống tài chính toàn cầu

text:
Hệ thống tài chính toàn cầu là khuôn khổ toàn thế giới của các hiệp định pháp lý, thể chế và tác nhân kinh tế chính thức và không chính thức cùng nhau tạo điều kiện cho dòng vốn tài chính quốc tế cho các mục đích đầu tư và tài chính thương mại. Hệ thống này đã phát triển đáng kể từ cuối thế kỷ 19 trong suốt làn sóng hiện đại đầu tiên của toàn cầu hóa kinh tế, đánh dấu bằng việc thành lập các ngân hàng TW, các hiệp ước đa phương và các tổ chức liên chính phủ để cải thiện tính minh bạch và hiệu quả của thị trường quốc tế.

Thành phần

Những tác nhân chính
 Tổ chức tài chính địa phương và quốc gia (các thể chế lưu ký, hợp đồng, và đầu tư), các ngân hàng phát triển đa phương, các ngân hàng phát triển khu vực, các ngân hàng phát triển song phương và các cơ quan, Ngân hàng Thế giới và các ngân hàng siêu quốc gia khác, Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế.
 Khách hàng của hệ thống tài chính toàn cầu gồm các tập đoàn đa quốc gia, các quốc gia nền kinh tế của họ và thực thể chính phủ, ví dụ như các ngân hàng TW của các nền kinh tế G20, các Bộ trưởng tài chính EU, NAFTA, OPEC.
 Cơ quan quản lý của hệ thống tài chính toàn cầu bao gồm Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, đặc biệt là Hội nghị của Kinh tế Toàn cầu (GEM), trong đó thống đốc Ngân hàng Trung ương các nền kinh tế mới nổi được tham gia đầy đủ.

Các tổ chức tài chính
Các tổ chức tài chính toàn cầu là các ngân hàng đầu tư, các công ty bảo hiểm, ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính phi ngân hàng hoạt động trong chứng khoán, trái phiếu, ngoại hối, phái sinh và thị trường hàng hóa, đầu tư vốn tư nhân bao gồm thế chấp trong quỹ tự bảo hiểm rủi ro và các quỹ hưu trí, quỹ tương hỗ, quỹ Đầu tư quốc gia, vv. Tổ chức thương mại riêng lẻ hoạt động ở cấp độ quốc tế có một số tổ chức quốc tế công lập, bán công lập.

Chỉ trích, thảo luận và cải cách
 Ann Pettifor, nhà kinh tế,, London
 George Soros, chủ quỹ đầu tư giàu nhất thế giới
 Joseph Stiglitz, nhà kinh tế, Columbia Business School, New York, NY.
 Michel Barnier,
 Paul Krugman, nhà kinh tế MIT, MA.
 Simon Johnson,nhà kinh tế
 ATTAC
  Bretton Woods Project
  Occupy Movement, including the Blocupy movement
  Tax Justice Network
  Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD)

Xem thêm
 G20 (nhóm các nền kinh tế lớn)
 Kinh tế học quốc tế
 Kinh tế thế giới
 Tài chính quốc tế
 Công ty đa quốc gia

Chú thích

Đọc thêm

Tài chính quốc tế
Thương mại quốc tế


title: Derby Bắc Luân Đôn

text:
Derby Bắc Luân Đôn là trận đấu bóng đá giữa hai câu lạc bộ Arsenal và Tottenham Hotspur. Trận derby này là trận đấu giữa hai câu lạc bộ bóng đá nằm ở cùng một thành phố. Ở Luân Đôn có rất nhiều trận derby khác nhau vì thành phố này có rất nhiều đội bóng tham gia giải đấu cao nhất của giải Ngoại Hạng Anh như West Ham United, Chelsea, Arsenal, Tottenham Hotspur, Crystal Palace. Do đó cụm từ Derby Bắc Luân Đôn nhằm nói đến trận đấu giữa hai đội bóng nằm phía Bắc của thành phố Luân Đôn đó là Arsenal và Tottenham Hotspur. Đây cũng là trận Derby được xem là hay nhất của Luân Đôn và mang nặng tính thù hằn giữa cổ động viên hai đội nhất ở Luân Đôn.

Nguồn gốc
Vào tháng 12 năm 1909, hai đội bóng Tottenham Hotspur và Arsenal gặp nhau tại một giải đấu chính thức của nước Anh. Tuy nhiên tại thời điểm ấy giữa hai đội vẫn chưa có khái niệm về trận Derby Bắc Luân Đôn.

Năm 1913, khi Arsenal chuyển sang sân nhà mới Highbury cách sân vận động chính White Hart Lane của Tottenham Hotspur khoảng 6,5 km thì hai đội mới bắt đầu cạnh tranh lẫn nhau.

Năm 1919, thì mối bất hòa giữa hai đội trở nên rõ ràng và sâu sắc hơn khi Ban tổ chức giải đấu tổ chức một cuộc bỏ phiếu để chọn thêm một đội bóng được tham gia giải đấu cao nhất của nước Anh. Cuộc bỏ phiếu dành cho sáu câu lạc bộ là Tottenham Hotspur, Barnsley, Wolverhampton, Arsenal, Birmingham và Hull City. Sau các quá trình bình chọn thì Arsenal về nhất với 18 phiếu bỏ xa đội xếp thứ hai là Tottenham Hotspur (8 phiếu) tới 10 phiếu, dù trước khi giải đấu chính thức trở lại sau chiến tranh thế giới thứ hai thì Tottenham Hotspur vẫn thi đấu ở giải đấu cao hơn Arsenal một bậc. Điều này làm cho Tottenham Hotspur trở nên cay cú kể từ đó câu lạc bộ và cỏ động viên Tottenham Hotspur xem Arsenal là kẻ thù không đội trời chung.

Vào năm 2001 thì mối thù giữa hai đội càng trở nên sâu sắc và mãnh liệt hơn khi mà trung vệ tài năng của Tottenham Hotspur là Sol Campbell đã chuyển sang thi đấu cho Arsenal, đối thủ không đội trời chung của họ. Cổ động viên Tottenham Hotspur đã xem Sol Campbell là kẻ phản bội của đội bóng và họ căm thù sự dụ dỗ của Arsenal dành cho thần tượng vào lúc bấy giờ của họ.

Các cổ động viên của Arsenal tổ chức kỷ niệm ngày St. Totteringham's Day, khi Tottenham không thể kết thúc ở vị trí cao hơn Arsenal trên bảng xếp hạng chung cuộc. Còn người hâm mộ Tottenham chọn ngày 14 tháng 4 làm "Ngày Thánh Hotspur" để kỷ niệm chiến thắng 3-1 truỡc Arsenal tại trận Bán kết Cúp FA 1990-91 diễn ra vào ngày 14/4/1991. "Ngày Thánh Hotspur" đã được tổ chức năm 2010 trong chiến thắng 2-1 của Spurs trước Arsenal ngày 14/4/2010 tại White Hart Lane.

Ngày 30/4/2017, sau chiến thắng 2-0 của Spurs trước Arsenal trên sân White Hart Lane, Spurs đã có lần đầu tiên xếp trên Arsenal tại giải VĐQG sau 22 năm.

Đối đấu gần đây tại giải VĐQG

Arsenal vs Tottenham Hotspur

Tottenham Hotspur vs Arsenal

Cầu thủ ghi bàn trong trận derby (kỷ nguyên Premier League)

Cầu thủ tô đậm là vẫn đang thi đấu cho Arsenal hoặc Tottenham. nguồn:

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang chủ câu lạc bộ Arsenal

 Arsenal.com trang web chính thức

Tạp chí Arsenal
 Arsenal trên Sky Sports
 Arsenal News

Trang chủ câu lạc bộ Tottenham Hotspur
 Trang chủ câu lạc bộ Tottenham Hotspur

Câu lạc bộ bóng đá Arsenal
Bắc Luân Đôn
Tottenham Hotspur F.C.


title: Vương quốc Israel (định hướng)

text:
Vương quốc Israel có thể đề cập đến các vương quốc độc lập hoặc bù nhìn trong lịch sử sau:
Vương quốc Israel (thống nhất) (1020–931 TCN), vương quốc hiệp nhất đầu tiên thiết lập bởi các chi tộc Israel; sau tách ra thành hai vương quốc.
Vương quốc Israel (Samaria) (931–722 TCN), vương quốc phía Bắc chia tách từ vương quốc Israel ban đầu.
Vương quốc Judah (931–586 TCN), vương quốc phía Nam chia tách từ vương quốc Israel ban đầu.
Vương quốc Hasmoneus (140-37 TCN), cai trị bởi Nhà Maccabaeus, được biết đến với tên gọi chủ yếu là Judea (hay các tên khác có cùng gốc) nhưng cũng được gọi là Israel trong sách Maccabee thứ nhất.
Vương quốc Herodia, cai trị bởi Herod Đại đế (37-4 TCN), và lãnh thổ mà những người kế vị ông cai trị được gọi là tỉnh Judea thuộc La Mã nhưng cũng được gọi là Israel trong các sách Phúc Âm và Công vụ Tông đồ.

Thuật từ này cũng có thể đề cập đến:
Vương quốc Israel (tổ chức), một phong trào chính trị tại Israel hiện đại trong thập niên 1950.


title: Acrobolbus bispinosus

text:
Acrobolbus bispinosus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (J.B. Jack) Stephani miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1902.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1902


title: Acrobolbus bustillosii

text:
Acrobolbus bustillosii là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Mont.) Trevis. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1877.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1877


title: Acrobolbus campylodontus

text:
Acrobolbus campylodontus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Hook. & Taylor) Stephani miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1902.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1902


title: Acrobolbus ciliatus

text:
Acrobolbus ciliatus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Mitt.) Schiffner miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1893.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1893


title: Acrobolbus cinerascens

text:
Acrobolbus cinerascens là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Lehm. & Lindenb.) Schiffner miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1893.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1893


title: Acrobolbus excisus

text:
Acrobolbus excisus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Mitt.) Schiffner miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1893.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1893


title: Acrobolbus lophocoleoides

text:
Acrobolbus lophocoleoides là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Mitt.) Mitt. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1867.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1867


title: Acrobolbus ochrophyllus

text:
Acrobolbus ochrophyllus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Hook. f. & Taylor) R.M. Schust. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1961.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1961


title: Acrobolbus saccatus

text:
Acrobolbus saccatus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Hook.) Trevis. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1877.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1877


title: Acrobolbus surculosus

text:
Acrobolbus surculosus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Nees) Trevis. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1877.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1877


title: Acrobolbus tenellus

text:
Acrobolbus tenellus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Hook. f. & Taylor) Trevis. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1877.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1877


title: Acrobolbus titibuensis

text:
Acrobolbus titibuensis là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (S. Hatt.) S. Hatt. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1951.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrobolbus
Thực vật được mô tả năm 1951


title: Goebelobryum grossitextum

text:
Goebelobryum grossitextum là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Stephani) Grolle miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1962.

Chú thích

Liên kết ngoài

Goebelobryum
Thực vật được mô tả năm 1962


title: Goebelobryum unguiculatum

text:
Goebelobryum unguiculatum là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Hook. f. & Taylor) Grolle miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1962.

Chú thích

Liên kết ngoài

Goebelobryum
Thực vật được mô tả năm 1962


title: Gymnanthe belangeriana

text:
Gymnanthe belangeriana là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Lehm. & Lindenb.) Stephani miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1893.

Chú thích

Liên kết ngoài

Gymnanthe
Thực vật được mô tả năm 1893


title: Lethocolea congesta

text:
Lethocolea congesta là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Lehm.) S.W. Arnell miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1955.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lethocolea
Thực vật được mô tả năm 1955


title: Lethocolea glossophylla

text:
Lethocolea glossophylla là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Spruce) Grolle miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1965.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lethocolea
Thực vật được mô tả năm 1965


title: Lethocolea radicosa

text:
Lethocolea radicosa là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Lehm. & Lindenb.) Grolle miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1965.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lethocolea
Thực vật được mô tả năm 1965


title: Marsupidium abbreviatum

text:
Marsupidium abbreviatum là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Hook. f. & Taylor) Stephani miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1908.

Chú thích

Liên kết ngoài

Marsupidium
Thực vật được mô tả năm 1908


title: Marsupidium limbatum

text:
Marsupidium limbatum là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Stephani) Grolle miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1965.

Chú thích

Liên kết ngoài

Marsupidium
Thực vật được mô tả năm 1965


title: Marsupidium renifolium

text:
Marsupidium renifolium là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Hässel de Menéndez & Solari) R.M. Schust. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1978.

Chú thích

Liên kết ngoài

Marsupidium
Thực vật được mô tả năm 1978


title: Podanthe durmmondii

text:
Podanthe durmmondii là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Mitt.) Gottsche miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1880.

Chú thích

Liên kết ngoài

Podanthe
Thực vật được mô tả năm 1880


title: Tylimanthus anderssonii

text:
Tylimanthus anderssonii là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Ångström) A. Evans miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1898.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tylimanthus
Thực vật được mô tả năm 1898


title: Tylimanthus approximatus

text:
Tylimanthus approximatus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Lindenb.) Besch. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1893.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tylimanthus
Thực vật được mô tả năm 1893


title: Tylimanthus flavicans

text:
Tylimanthus flavicans là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (J.J. Engel & Grolle) Hässel de Menéndez & Solari miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1972.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tylimanthus
Thực vật được mô tả năm 1972


title: Tylimanthus laxus

text:
Tylimanthus laxus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Lindenb.) Stephani miêu tả khoa học lần đầu tiên năm.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tylimanthus


title: Tylimanthus tenellus

text:
Tylimanthus tenellus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Taylor ex Lehm.) Mitt. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1888.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tylimanthus
Thực vật được mô tả năm 1888


title: Tylimanthus urvilleanus

text:
Tylimanthus urvilleanus là một loài rêu tản trong họ Acrobolbaceae. Loài này được (Mont.) Hässel de Menéndez & Solari miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1972.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tylimanthus
Thực vật được mô tả năm 1972


title: Calyptrocolea aureomarginata

text:
Calyptrocolea aureomarginata là một loài rêu tản trong họ Adelanthaceae. Loài này được (R.M. Schust.) R.M. Schust. mô tả khoa học lần đầu tiên năm 2002.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calyptrocolea
Thực vật được mô tả năm 2002


title: Calyptrocolea falcata

text:
Calyptrocolea falcata là một loài rêu tản trong họ Adelanthaceae. Loài này được (Hook.) R.M. Schust. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1966.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calyptrocolea
Thực vật được mô tả năm 1966


title: Calyptrocolea occlusa

text:
Calyptrocolea occlusa là một loài rêu tản trong họ Adelanthaceae. Loài này được (Hook. f. & Taylor) R.M. Schust. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1966.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calyptrocolea
Thực vật được mô tả năm 1966


title: Calyptrocolea pittieri

text:
Calyptrocolea pittieri là một loài rêu tản trong họ Adelanthaceae. Loài này được (Stephani) R.M. Schust. mô tả khoa học lần đầu tiên năm 2002.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calyptrocolea
Thực vật được mô tả năm 2002


title: Calyptrocolea squarrosa

text:
Calyptrocolea squarrosa là một loài rêu tản trong họ Adelanthaceae. Loài này được (Grolle) R.M. Schust. mô tả khoa học lần đầu tiên năm 2002.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calyptrocolea
Thực vật được mô tả năm 2002


title: Calyptrocolea tenuis

text:
Calyptrocolea tenuis là một loài rêu tản trong họ Adelanthaceae. Loài này được (J.J. Engel & Grolle) R.M. Schust. mô tả khoa học lần đầu tiên năm 2002.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calyptrocolea
Thực vật được mô tả năm 2002


title: Pseudomarsupidium aureocinctum

text:
Pseudomarsupidium aureocinctum là một loài rêu tản trong họ Adelanthaceae. Loài này được (R.M. Schust.) J.J. Engel mô tả khoa học lần đầu tiên năm 2007.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pseudomarsupidium
Thực vật được mô tả năm 2007