title: Biển súc

text:
Biển súc, hay có người còn gọi là cây càng tôm, cây xương cá hoặc rau đắng (danh pháp khoa học: Polygonum aviculare) là một loài thực vật thuộc họ Rau răm. Biển súc (chi thực vật Polygonum) là một vị thuốc, nhưng cách gọi khác là "rau đắng" dễ gây nhầm lẫn với các loài dùng trong ẩm thực nhưng lại thuộc chi thực vật Glinus, chẳng hạn loài Glinus oppositifolius (rau đắng đất).

Miêu tả
Biển súc là loại cây thân thảo hàng năm. Thân cây mảnh, cao từ 60 đến 70 cm, phân nhánh nhiều; nhánh có khía dọc, màu đỏ tím. Lá cây mọc so le, phẳng, dài 1–4 cm, rộng 6–10 mm. Hoa nhỏ, màu hồng tím, mọc thành cụm 1-4 hoa ở nách lá. Quả có 3 cạnh, mang một hạt màu nâu đen. Cây ra hoa trong thời kỳ từ tháng 5 đến tháng 10.

Thành phần hóa học
 Tanin: 0,35%
 Vitamin C
 Carotin: 39%
 Flavonoid: avicularine (công thức hóa học: C20H18O11)
 Khác: đường, tinh dầu, nhựa, sáp. Độ tro: 2,44%.

Phân loài
 Polygonum aviculare subsp. aviculare
 Polygonum aviculare subsp. depressum (Meisn.) Arcang.
 Polygonum aviculare subsp. rurivagum (Jordan ex Boreau) Berher

Ứng dụng trong y học

Theo Đông y, biển súc có vị đắng tính bình, không độc vào hai kinh vị và kinh bàng quang, công dụng lợi tiểu, sát trùng, dùng trong những trường hợp thấp nhiệt, viêm bàng quang, sỏi niệu đạo, bí đái, đái buốt, trĩ, kiết lỵ, đau bụng giun, mụn nhọt, lở ngứa ngoài da, vàng da tắc mật,...

Trong Tây y, nghiên cứu của Turova & đồng sự ở miền nam Liên Xô cũ cho thấy rau đắng có tác dụng hạ huyết áp, tăng cường hô hấp. Dịch chiết gây co bóp tử cung súc vật cái, tăng thời gian đông máu, tăng lượng nước tiểu.

Xem thêm
 Glinus oppositifolius, tức rau đắng đất, dùng trong ẩm thực

Chú thích

V
Cây thuốc
Thực vật Liban
Thực vật được mô tả năm 1753
Thực vật châu Á
Thực vật châu Âu
Thực vật Bắc Mỹ
Thực vật xâm hại


title: Đội hình Mũi nhọn

text:
Đội hình Mũi nhọn (chữ V chớp nhoáng hay mũi nhọn, còn gọi là mũi heo rừng hoặc svinfyking trong tiếng Norse cổ) là dạng cấu trúc tạo bởi một nhóm người tiến thẳng trong đội hình dạng tam giác. Kiểu dàn trận hình chữ V khá thành công về mặt chiến thuật quân sự ở thời cổ đại khi đơn vị bộ binh tiến lên trong đội hình Mũi nhọn đâm vỡ hàng ngũ đối phương. Nguyên lý này được sử dụng sau này bởi các quân đội Trung Cổ, cũng như hiệu quả với quân đội hiện đại, được sửa lại thành đội hình mũi nhọn khối V cho tấn công bộc phá.

Tham khảo


title: Loạn Hoàng Sào

text:
Loạn Hoàng Sào () là cuộc khởi nghĩa nông dân do Hoàng Sào làm thủ lĩnh lãnh đạo, diễn ra vào cuối triều đại Nhà Đường đời Hoàng Đế Đường Hy Tông. Trong số các cuộc khởi nghĩa nông dân vào cuối thời Đường, khởi nghĩa Hoàng Sào là cuộc khởi nghĩa kéo dài nhất và lớn nhất, cũng có ảnh hưởng sâu sắc và lâu dài nhất, khiến quốc lực Đại Đường suy yếu rồi tiến tới sụp đổ vào năm 907.

Bối cảnh
Từ sau loạn An Sử, nhà Đường bắt đầu suy yếu, quyền lực của các tiết độ sứ trở nên rất lớn. Đạo đức của các tiết độ sứ này lại tỷ lệ nghịch với quyền lực đang ngày càng tăng lên của họ, vì thế nỗi oán hận của người dân cũng tăng lên, phát triển thành một vài cuộc nổi dậy vào giữa thế kỷ thứ 9. Các nông dân nghèo khó, địa chủ và thương nhân chịu thuế nặng, cũng như hoạt động buôn bán muối lậu quy mô lớn tạo nền tảng cho các cuộc nổi dậy chống triều đình trong giai đoạn này. Vương Tiên Chi và Hoàng Sào là hai trong số các thủ lĩnh nổi dậy quan trọng trong giai đoạn này.

Cuối những năm Hàm Thông (860-874) thời Đường Ý Tông, các trận hạn hán hay lũ lụt nghiêm trọng gây ra nạn đói khủng khiếp. Mặc dù vậy, triều đình Đường vẫn không cứu tế cho các nạn dân, các loại thuế không những không giảm mà còn tăng lên để đáp ứng lối sống xa hoa của Đường Ý Tông và các chiến dịch quân sự của triều đình. Do vậy, dân đói tập hợp lại và nổi dậy chống lại sự cai trị của nhà Đường.

Vương, Hoàng khởi binh
Hoàng Sào là người giỏi cưỡi ngựa bắn cung và văn chương, từng ứng thí trong các kỳ thi khoa cử, song không đỗ đạt. Hoàng Sào trở thành một thương nhân buôn bán muối tư, do triều đình Đường khi đó giữ độc quyền buôn bán muối nên diêm bang của Hoàng Sào nhiều lần phải tiến hành xung đột vũ trang với quân tuần tra của triều đình.

Năm Càn Phù thứ 1 (874) thời Đường Hy Tông, Vương Tiên Chi nổi dậy tại Trường Viên và đến năm 875 thì nhiều lần đánh bại Thiên Bình tiết độ sứ Tiết Sùng (薛崇). Năm Càn Phù thứ 2 (875), Hoàng Sào nổi dậy tại khu vực nay là tây nam huyện Hà Trạch của tỉnh Sơn Đông, với vài nghìn người rồi hợp binh với Vương Tiên Chi.

Năm Càn Phù thứ 3 (876), Vương Tiên Chi đàm phán hòa bình với triều đình Trường An. Đường Hi Tông cử sứ giả đến tuyên bố sách phong Vương Tiên Chi làm quan. Tuy nhiên, Hoàng Sào lại không được phong chức gì, ông tức giận và nói: Ban đầu chúng ta cùng lập đại thệ, hoành hành Thiên hạ. Nay chỉ mình ngươi được nhận chức quan tả quân, 5000 binh sĩ ở đâu biết về đâu? Hoàng Sào đánh vào đầu Vương Tiên Chi đến chảy máu, các binh sĩ nổi dậy cũng đồng thanh phản đối hòa giải. Vương Tiên Chi lo sợ trước cơn thịnh nộ của quân sĩ nên quay sang cướp phá Kì châu. Tuy nhiên, sau đó đội quân nổi dậy bị phân thành hai nhóm, một nhóm khoảng 3000 người theo Vương Tiên Chi, và một nhóm khoảng 2000 người đi theo Hoàng Sào về phía bắc.

Tháng 2 ÂL năm Càn Phủ thứ 4 (877), quân Hoàng Sào đánh chiếm Vận châu, giết chết Tiết độ sứ Tiết Sùng. Sang tháng 3 ÂL, quân Hoàng Sào lại công phá Nghi châu. Vào mùa hè năm 877, Hoàng Sào hội quân với bộ tướng Thượng Nhượng của Vương Tiên Chi tại Tra Nha Sơn. Sang tháng 7 ÂL, hai đội quân của Hoàng Sào và Vương Tiên Chi hợp binh trong một thời gian ngắn và tiến công Bình Lô tiết độ sứ Tống Uy (宋威) tại Tống châu, có ý đồ cắt đứt giao thông trên Đại Vận Hà. Tuy nhiên, một tướng Đường khác là Hữu uy vệ thượng tướng quân Trương Tự Miễn (張自勉) sau đó đem 7000 quân Trung Vũ đến và đánh bại liên quân, Vương Tiên Chi và Hoàng Sào từ bỏ chiến dịch và lại phân binh.

Tháng 2 ÂL năm Càn Phủ thứ 5 (878), Vương Tiên Chi chiến bại trước Chiêu thảo sứ Tăng Nguyên Dụ và bị giết. Thượng Nhượng đem tàn quân của Vương Tiên Chi đến hợp binh với Hoàng Sào tại Bạc châu. Thượng Nhượng đề nghị Hoàng Sào xưng vương, Hoàng Sào quyết định xưng hiệu là Xung Thiên đại tướng quân, cải nguyên "Vương Bá", nhằm thể hiện sự độc lập với triều đình Đường.

Chuyển chiến Giang Nam
Tháng 3 ÂL năm Càn Phù thứ 5 (878), quân Hoàng Sào tiến công Biện châu và Tống châu. Tuy nhiên, do Đông Nam hành doanh chiêu thảo sứ Trương Tự Miễn kháng cự, quân Hoàng Sào chuyển sang tiến công Vệ Nam, Diệp châu, Dương Trạch. Triều đình Đường điều 3.000 binh lính Nghĩa Thành phòng thủ Y Khuyết và Hổ Lao ở phụ cận đông đô Lạc Dương. Hoàng Sào suất quân vượt Trường Giang, cùng cựu bộ Vương Trọng Ẩn (王重隱) tương hỗ công chiếm Kiền châu, Cát châu, Nhiêu châu, và Tín châu.

Vào mùa thu năm 878, Hoàng Sào tiến về phía đông bắc và tiến công Tuyên châu, đánh bại Tuyên Thiệp quan sát sứ Vương Ngưng (王凝) tại Nam Lăng, song không thể chiếm được Tuyên châu. Do đó, Hoàng Sào tiếp tục tiến về đông nam và tiến công Chiết Đông, và sau đó, quân Hoàng Sào theo một tuyến đường núi mà tiến công Phúc Kiến vào mùa đông năm 878. Tuy nhiên, trong cuộc hành quân này, quân Hoàng Sào vài lần chiến bại trước các đội quân Trấn Hải do Trương Lân (張璘) và Lương Toản (梁纘) chỉ huy. Sau các trận đánh này, một số tướng lĩnh của quân Hoàng Sào, bao gồm Tần Ngạn (秦彥), Tất Sư Đạc (畢師鐸), Lý Hãn Chi (李罕之), và Hứa Kình (許勍), đầu hàng Trấn Hải tiết độ sứ Cao Biền. Hoàng Sào tiếp tục tiến xa hơn về phương nam, hướng đến vùng Lĩnh Nam.

Vào thời điểm này, Vương Đạc tình nguyện tham gia vào các hoạt động chống lại Hoàng Sào, ông ta được phong làm 'Nam diện hành doanh chiêu thảo đô thống' và Kinh Nam tiết độ sứ, đóng quân phòng thủ tại Giang Lăng. Để đối phó với cuộc nổi dậy của Hoàng Sào, Vương Đạc bổ nhiệm Thái Ninh tiết độ sứ Lý Hệ (李係) làm 'Hành doanh phó đô thống', kiêm Hồ Nam quan sát sứ, ngăn chặn đường tiến về phương bắc của Hoàng Sào, thống lĩnh 5 vạn tinh binh đồn trú tại Đàm châu , mặc dù Lý Hệ không có tài quân sự mà chỉ có gia thế tốt. Trong khi đó, Hoàng Sào viết thư cho Chiết Đông quan sát sứ Thôi Cầu (崔璆) và Lĩnh Nam Đông đạo tiết độ sứ Lý Điều (李迢), xin họ làm trung gian dàn xếp giúp, nói rằng sẽ chịu quy phục triều đình nếu được phong làm Thiên Bình tiết độ sứ. Thôi Cầu và Lý Điều chuyển tiếp đề xuất của Hoàng Sào về Trường An, song Đường Hy Tông từ chối. Hoàng Sào sau đó trực tiếp thượng biểu cho Đường Hy Tông, đề nghị được bổ nhiệm làm Lĩnh Nam Đông đạo tiết độ sứ. Tuy nhiên, do sự phản đối của tể tướng Vu Tông, Đường Hy Tông vẫn tiếp tục từ chối đề xuất của Hoàng Sào, chỉ đồng ý để Hoàng Sào làm 'phủ soái', Hoàng Sào không chấp thuận.

Vào tháng 9 ÂL năm Càn Phù thứ 6 (879), quân Hoàng Sào tiến công Quảng châu- thủ phủ của Lĩnh Nam Đông đạo, chiếm được thành sau một ngày bao vây và bắt giữ Lý Điều. Hoàng Sào đề nghị Lý Điều một lần nữa thượng biểu cho Đường Hy Tông, song lần này Lý Điều từ chối và bị hành quyết. Hoàng Sào phân binh tiến về phía tây chiếm lấy Quế châu, khống chế Lĩnh Nam, tự xưng là 'nghĩa quân đô thống'. Sử gia Ả Rập Abu Zayd Hasan xứ Siraf tường thuật rằng khi quân Hoàng Sào chiếm Quảng châu, họ đồ sát một lượng lớn các thương nhân ngoại quốc cư trú tại đây: người Hồi giáo, Do Thái giáo, Cơ Đốc giáo và Hỏa giáo. Sắc tộc của những người bị giết được tường thuật là người Ba Tư, người Ả Rập và người Do Thái. Tuy nhiên, các nguồn sử liệu Trung Hoa không đề cập đến vụ thảm sát này. Quân Hoàng Sào cũng tàn phá các vườn trồng dâu [để nuôi tằm].

Bắc phạt
Do không quen với khí hậu nóng ẩm ở Lĩnh Nam, các binh sĩ của Hoàng Sào mắc dịch bệnh, khoảng 30%-40% binh sĩ thiệt mạng. Khi các chư tướng đề xuất nên hành quân về lại phương bắc, Hoàng Sào thấy sĩ khí quân sĩ xuống thấp nên chấp thuận. Hoàng Sào cho kết bè tại Quế châu và xuôi theo Tương Giang tiến đến Đàm châu- thủ phủ của Hồ Nam - vào mùa đông năm 879. Quân Hoàng Sào liên tục hạ Vĩnh châu và Hành châu . Khi quân Hoàng Sào tiến đến Đàm châu, Lý Hệ lo sợ vội đóng cổng thành cố thủ, song Hoàng Sào chỉ mất một ngày để chiếm Đàm châu, máu 10 vạn quân Đường nhuộm đỏ Tương Giang, Lý Hệ chạy trốn đến Lãng châu. Thượng Nhượng thừa thắng truy kích, đem 50 vạn quân tiến sát thủ phủ Giang Lăng của Kinh Nam, nơi Vương Đạc đang trấn thủ. Vương Đạc cũng hoảng sợ và bỏ chạy đến Tương Dương, để lại thành cho thuộc hạ là Lưu Hán Hoành trấn thủ, song ngay khi Vương Đạc dời đi, Lưu Hán Hoành tiến hành binh biến, cướp phá thành và biến binh sĩ dưới quyền thành đội quân cướp bóc.

Hoàng Sào đích thân đi bè theo Tương Giang và qua Giang Lăng để tiến công Tương Dương- thủ phủ của Sơn Nam Đông đạo. Tuy nhiên, Hoàng Sào chiến bại trước liên quân của Sơn Nam Đông đạo tiết độ sứ Lưu Cự Dung (劉巨容) và tướng triều đình là Truy châu thứ sử Tào Toàn Trinh (曹全晸) ở Kinh Môn . Hoàng Sào và Thượng Nhượng thu dư chúng vượt sang Giang Đông chạy trốn, song bị truy kích đến tận Giang Lăng. Tuy nhiên, Lưu Cự Dung lại lo ngại rằng nếu bắt Hoàng Sào thì ông ta sẽ không còn được triều đình xem trọng, vì thế quyết định ngừng lại việc truy kích. Ngay khi Tào Toàn Trinh vượt Trường Giang, triều đình Đường mệnh Thái Ninh đô tướng Đoàn Ngạn Mô (段彥謨) thay thế chức Chiêu thảo sứ của Tào Toàn Trinh, Tào cũng thôi không truy kích. Sau đó, Hoàng Sào tiến về phía đông và tiến công Ngạc châu, và cướp phá 15 châu xung quanh. Tháng 3 ÂL năm Quang Minh thứ 1 (880), Cao Biền phái kiêu tướng Trương Lân vượt sang bờ nam Trường Giang đánh chặn Hoàng Sào, Hoàng Sào thoái thủ Nhiêu châu. Trương Lân thừa thắng tiến quân, đến tháng 5 ÂL, Hoàng Sào lại thoái thủ Tín châu. Do các chiến công của Trương Lân và tiến cử của tể tướng Lô Huề, triều đình Đường cho Cao Biền làm Chư đạo hành doanh binh mã đô thống, thay thế vị trí của Vương Đạc.

Hoàng Sào quyết định hối lộ để thoát khỏi tình thế khó khăn, gửi nhiều vàng cho Trương Lân và viết một lá thư cầu xin Cao Biền, đề nghị được quy phục triều đình. Cao Biền cũng muốn sử dụng thủ đoạn gian trá để bắt Hoàng Sào, đề nghị sẽ tiến cử Hoàng Sào làm tiết độ sứ. Hơn thế nữa, Cao Biền do muốn nhận công lao về phía mình nên triệu hồi quân tiếp viện từ Chiêu Nghĩa, Cảm Hóa, và Nghĩa Vũ. Tuy nhiên, khi biết các đạo quân Đường vượt sang bờ bắc Hoài Hà, Hoàng Sào lập tức tuyệt giao với Trương Lân. Đến tháng 5, quân Hoàng Sào tiến về phía bắc, thừa thắng công chiếm Mục châu, Vụ châu. Cao Biền tức giận và lệnh cho Trương Lân tiến đánh, song lần này, vào mùa xuân năm 880, Hoàng Sào đánh bại dứt khoát và giết chết Trương Lân ở Tín châu, khiến Cao Biền hoảng sợ.

Tháng 6 ÂL, sau khi đánh bại Trương Lân, Hoàng Sào tương kế tiến công Trì châu, Mục châu, Vụ châu, Tuyên châu. Sang tháng 7 ÂL, tại Thái Thạch, quân Hoàng Sào vượt sang bờ bắc Trường Giang. Quân Hoàng Sào bao vây các tiền đồn phòng thủ của Hoài Nam là Thiên Trường và Lục Hợp, không xa đại bản doanh của Cao Biền tại Dương châu. Tất Sư Đạc lúc này đang phụng sự cho Cao Biền, người này đề xuất Cao Biền nên dẫn quân giao chiến với Hoàng Sào, song Cao Biền lại rất sợ giao chiến với Hoàng Sào sau cái chết của Trương Lân, vì thế Cao Biền thượng biểu xin triều đình cứu viện khẩn cấp. Triều đình Đường trước đó kỳ vọng vào thắng lợi của Cao Biền, nay nhận được tin thì hết sức thất vọng và trở nên hoảng sợ. Đường Hy Tông hạ chiếu chỉ cho các quân ở bờ nam Hoàng Hà phái quân đến Ân Thủy để ngăn Hoàng Sào tiến sâu hơn, và cũng khiển Cao Biền cùng Thái Ninh tiết độ sứ Tề Khắc Nhượng ngăn chặn Hoàng Sào. Tuy nhiên, Cao Biền không thể khiến đội quân 15 vạn lính của Hoàng Sào phải dừng lại.

Vào thời điểm này, một cuộc binh biến trong hàng ngũ quân triều đình chấm dứt các nỗ lực kháng cự của họ tại Ân Thủy. Khoảng 3.000 binh sĩ Cảm Hóa quân đang trên đường tiến quân đến Ân Thủy để tham gia phòng thủ ở đó, và khi họ đi qua Hứa châu. Mặc dù các binh sĩ Cảm Hóa vốn có tiếng là thiếu kỉ luật, song Trung Vũ tiết độ sứ Tiết Năng do trước đó từng nhậm chức Cảm Hóa tiết độ sứ nên nghĩ rằng các binh sĩ này sẽ tuân lệnh mình, và cho phép họ ở lại trong thành. Tuy nhiên, đến buổi tối, các binh sĩ Cảm Hóa quân nổi loạn với lý do nguồn lương thực cung cấp cho họ không đủ. Tiết Năng gặp quân Cảm Hóa và cố gắng trấn tĩnh họ, song thái độ khoan dung của Tiết Năng khiến các binh sĩ Trung Vũ quân và người dân Hứa châu tức giận. Chu Ngập khi đó là người dẫn các binh sĩ Trung Vũ quân tiến đến Ân Thủy, song ông ta quay sang tiến công và đồ sát các binh sĩ Cảm Hóa quân, các binh sĩ cũng sát hại Tiết Năng cùng gia quyến. Sau đó, Chu Ngập xưng là tiết độ sứ, Tề Khắc Nhượng lo ngại rằng Chu Ngập sẽ tiến công mình nên rút khỏi Ân Thủy và triệt thoái về Thái Ninh. Đáp lại, quân sĩ các quân khác đóng tại Ân Thủy tan rã, mở rộng đường cho Hoàng Sào. Hoàng Sào vượt sang bờ bắc Hoài Hà, và từ thời điểm này, quân của Hoàng Sào dừng hành vi cướp bóc của cải, song cưỡng ép nhiều tráng niên tòng quân để tăng cường lực lượng.

Tiến về Trường An
Cao Biền sợ hãi trước uy thế của quân Hoàng Sào, thủ Dương châu bảo tồn thực lực, nhiều châu huyện cũng đầu hàng quân Hoàng Sào. Bắt đầu vào mùa đông năm 880, Hoàng Sào tiến quân hướng Lạc Dương và Trường An, ông tuyên bố mục tiêu của mình là bắt Đường Hy Tông để hoàng đế phải chịu trách nhiệm cho tội ác của mình. Tề Khắc Nhượng được triều đình giao phó ngăn cản Hoàng Sào tiến đến Lạc Dương. Các đại thần Đậu Lô Triện và Thôi Hàng nhận định rằng quân triều đình không thể ngăn chặn Hoàng Sào tiến về Lạc Dương và Trường An, vì thế họ thỉnh Đường Hy Tông chuẩn bị chạy trốn đến Tây Xuyên. Tuy nhiên, Đường Hy Tông vẫn khiển Trương Thừa Phạm cùng Vương Sư Hội và Triệu Kha suất Thần Sách quân đi trấn thủ Đồng Quan nằm giữa Lạc Dương và Trường An, tuy nhiên các binh sĩ Thần Sách quân được trang bị kém và thiếu kinh nghiệm. Đến tháng 10 ÂL, quân Hoàng Sào công hãm Thân châu, nhập Dĩnh châu, Tống châu, Từ châu, Duyện châu. Tháng 11 ÂL, quân Hoàng Sào đến Nhữ châu, đến ngày 17 thì công hạ đông đô Lạc Dương, lưu thủ Lưu Doãn Chương (劉允章) suất bá quan nghênh tiếp quân Hoàng Sào.

Sau đó, Tề Khắc Nhượng tái tập hợp binh sĩ và tiến đến vùng lân cận Lạc Dương, song sức mạnh của Hoàng Sào ngày càng tăng, vì thế ông ta quyết định triệt thoái đến Đồng Quan để ngăn Hoàng Sào tiến về kinh thành. Tại thời điểm đó, Tề Khắc Nhượng vẫn có hơn 1 vạn lính, song binh sĩ của ông không có nguồn cung cấp lương thực. Khi Đường Hy Tông phái Trương Thừa Phạm (張承範) suất vài nghìn binh đến hiệp trợ Tề Khắc Nhượng, song Trương Thừa Phạm bày tỏ phản đối do cả hai đội quân đều không có nguồn cung cấp lương thực; Đường Hy Tông tuy vậy vẫn phái Trương Thừa Phạm đi, nói rằng lương thực sẽ đến sau, song trên thực tế là không có. Vào ngày 4 tháng 1, 881, quân tiếp viện của Trương Thừa Phạm đến Đồng Quan, quân tiền phong của Hoàng Sào cũng tiến đến. Quân của Tề Khắc Nhượng và quân của Hoàng Sào giao chiến suốt buổi sáng, thoạt đầu ông có thể chống lại quân Hoàng Sào. Tuy nhiên, đến buổi trưa, quân của Tề Khắc Nhượng bị đói nên tan rã, các binh sĩ dẫm nát Cấm Khanh (禁坑), một thung lũng được đặt đầy chông gai nhằm tạo thành vành đai phòng thủ cho Đồng Quan, các chông gai bị phá hủy và quân Hoàng Sào có thể tiến công Đồng Quan. Tề Khắc Nhượng chạy trốn, trong khi Trương Thừa Phạm tiếp tục trấn giữ Đồng Quan, song đến ngày 3 tháng 12 (ÂL) thì Đồng Quan thất thủ.

Sang ngày 4 ÂL, quân Hoàng Sào công hạ Hoa châu, tiếp đến là Bá Thượng. Điền Lệnh Tư và thượng thư Thôi Hàng (崔沆) đề xuất Đường Hy Tông thực hiện kế hoạch dự phòng là chạy đến Tam Xuyên. Đường Hy Tông từ chối và lệnh cho Điền Lệnh Tư đưa cấm quân đi phòng thủ Đồng Quan, Điền Lệnh Tư tuyển mộ được một số tân binh, phái số binh sĩ ít kinh nghiệm nhưng được trang bị tốt này ra mặt trận, song khi họ đến nơi thì Đồng Quan thất thủ. Binh sĩ từ Bác Dã quân và Phượng Tường quân, cũng được triều đình Đường cử ra tiền tuyến cứu viện Trương Thừa Phạm, các binh sĩ này tức giận vì các tân binh của Điền Lệnh Tư được trang bị tốt (bao gồm quần áo ấm), vì thế tiến hành binh biến và nghe theo chỉ dẫn của quân Hoàng Sào. Đường Hi Tông và Điền Lệnh Tư từ bỏ Trường An và chạy hướng đến Tây Xuyên vào ngày 5 tháng 12 ÂL (tức 8 tháng 1 năm 881 DL).

Chiếm cứ Trường An
Cũng trong ngày Đường Hy Tông chạy trốn, tướng tiên phong Sài Tồn (柴存) của quân Hoàng Sào tiến vào Trường An, Kim ngô đại tướng quân của Đường là Trương Trực Phương cùng một số quan văn võ nghênh tiếp đại quân Hoàng Sào nhập thành. Thượng Nhượng tuyên bố với người dân Trường An rằng: "Hoàng Vương khởi binh là vì bách tính, không như họ Lý khi trước không yêu thương dân chúng, hãy an cư đừng sợ hãi". Hoàng Sào hạ lệnh phát tán tài vật cho người nghèo nhằm giành được sự ủng hộ của bách tính song không phái đại quân truy kích Đường Hy Tông. Tuy nhiên, mặc dù Thượng Nhượng đảm bảo rằng tài sản của dân chúng sẽ được tôn trọng, song quân lính của Hoàng Sào nhiều lần cướp bóc trong kinh thành, Hoàng Sào và Thượng Nhượng không ngăn cản nổi. Hoàng Sào chuyển đến sống trong hoàng cung của triều Đường, cũng hạ lệnh đồ sát các thành viên hoàng tộc Đường đang nằm trong tay quân nổi dậy.

Tháng 11 năm Quảng Minh thứ 1 (tức 16 tháng 1 năm 881 DL), Hoàng Sào tức vị ở Hàm Nguyên điện, đặt quốc hiệu là Đại Tề, đặt niên hiệu là Kim Thống. Ông lập Tào thị làm hoàng hậu, bổ nhiệm Thượng Nhượng là thái úy kiêm trung thư lệnh, Triệu Chương là thị trung, quan lại cũ của triều Đường là Thôi Cầu và Dương Hi Cổ được bổ nhiệm làm 'đồng bình chương sự'; Mạnh Khải và Cái Hồng là tả hữu bộc xạ; Phí Truyền Cổ là xu mật sứ, Bì Nhật Hưu là 'hàn lâm học sĩ'. Thoạt đầu, Hoàng Sào muốn duy trì cấu trúc triều đình Đường, ông cho các quan nguyên triều thuộc hàng tứ phẩm trở xuống được tiếp tục tại nhiệm miễn là họ thể hiện quy phục, loại bỏ các quan lại hàng tam phẩm trở lên. Các quan lại triều Đường không quy phục bị hành hình tập thể. Hoàng Sào cũng cố gắng thuyết phục các tướng Đường ở phiên trấn quy phục, và có một số người chấp thuận như Gia Cát Sảng, Vương Kính Vũ, Vương Trọng Vinh, và Chu Ngập, song cuối cùng những người này lại quay về trung thành với Đường. Hoàng Sào cũng cố gắng thuyết phục Phượng Tường tiết độ sứ Trịnh Điền quy phục, song Trịnh Điền từ chối. Hoàng Sào sau đó khiển Thượng Nhượng và Vương Bá (王播) đi đánh chiếm Phượng Tường, song quân Đại Tề chiến bại vào mùa xuân năm 881.

Tướng Đường là Trịnh Điền tiếp tục kháng cự Đại Tề ở Phượng Tường, vì thế vào mùa xuân năm 881, Hoàng Sào khiển Thượng Nhượng và Vương Bá (王播) suất 5 vạn quân tiến công Trịnh Điền. Quân Đại Tề xem nhẹ Trịnh Điền, tuy nhiên Trịnh Điền cùng với Đường Hoằng Phu (唐弘夫) giăng bẫy quân Đại Tề ở Long Vĩ pha, kết quả là quân Đại Tề bị tiêu diệt. Sau đó, Trịnh Điền truyền hịch kêu gọi binh lính toàn Đại Đường tiến công Đại Tề. Theo ghi chép thì nhờ tuyên bố của Trịnh Điền mà người dân Đại Đường mới biết rằng Đường Hy Tông vẫn còn sống. Trong khi đó, tại Trường An có người viết thơ châm biếm các quan lại Đại Tề ở cửa Thượng thư tỉnh. Thượng Nhượng tức giận, khoét mắt các đầy tớ làm việc tại tỉnh và cho treo ngược họ, trong khi bắt tất cả những người có tài làm thơ trong thành, sát hại khoảng 3.000 người trong số họ.

Sau khi Trịnh Điền chiến thắng quân Đại Tề, các tiết độ sứ, bao gồm cả Trịnh Điền và đồng minh Đường Hoằng Phu (唐弘夫), Vương Trọng Vinh, Vương Xử Tồn và Thác Bạt Tư Cung hội quân gần Trường An vào mùa hè năm 881, hy vọng có thể nhanh chóng chiếm được thành. Do người dân Trường An quay sang tiến hành kháng cự lại quân Đại Tề ngay trong thành, Hoàng Sào buộc phải rút quân ra ngoài thành. Tuy nhiên, khi quân Đường tiến vào Trường An, họ đánh mất kỷ luật và tiến hành cướp bóc kinh thành. Quân Đại Tề sau đó phản công vào ban đêm và đánh bại quân Đường tại Trường An, giết chết Kính Nguyên tiết độ sứ Trình Tông Sở (程宗楚) và Đường Hoằng Phu, các tướng Đường khác phải triệt thoái khỏi Trường An. Hoàng Sào lại tiến vào Trường An, và do tức giận trước việc người dân Trường An hiệp trợ cho quân Đường, Hoàng Sào hạ lệnh tiến hành đồ sát dân chúng. Sau đó, Trịnh Điền buộc phải trốn chạy do Phượng Tường có binh biến, quân Đường tại Quan Trung trong một thời gian không thể hiệp đồng và tái chiếm Trường An.

Vào mùa xuân năm 882, Đường Hy Tông khi đó đang ở Thành Đô, bổ nhiệm Vương Đạc là Chư đạo hành doanh đô thống, giám sát các chiến dịch chống Đại Tề. Sau đó, quân Đường bắt đầu tập hợp lại tại khu vực quanh Trường An, và khu vực do Đại Tề kiểm soát nay chỉ giới hạn tại Trường An và những nơi ngay sát thành, cùng với Đồng châu (同州) và Hoa châu (華州)- nay đều thuộc Vị Nam. Hoạt động canh tác bị gián đoạn do chiến tranh, vì thế khu vực Quan Trung xảy ra nạn đói, cả quân Đường và quân Đại Tề đều phải dùng thịt người làm quân lương. Đến tháng 9 năm 882, Đồng châu phòng ngự sứ Chu Ôn của Đại Tề giao chiến với Vương Trọng Vinh, tuy nhiên Chu Ôn thất bại và đầu hàng, được Đường bổ nhiệm làm 'hữu kim ngô đại tướng quân', ban tên là Toàn Trung. Vào mùa đông năm 882, Hoa châu cũng rơi vào tay quân Đường, lãnh thổ Đại Tề nay chỉ còn giới hạn tại Trường An.

Tuy nhiên, vào thời điểm này, quân Đường vẫn không thực sự nỗ lực để tái chiếm Trường An. Trong khi đó, theo đề xuất của Hành doanh đô giám Dương Phục Quang, Vương Đạc cũng ban chiếu chỉ xá tội cho tù trưởng Sa Đà-cựu phản tướng Lý Khắc Dụng, lôi kéo Lý Khắc Dụng tiến công Đại Tề, Lý Khắc Dụng chấp thuận và suất hơn 1 vạn quân đến Đồng châu vào mùa đông năm 882 và hợp binh với các đội quân Đường khác. Vào mùa xuân năm 883, quân Đường đánh bại 15 vạn quân Đại Tề do Thượng Nhượng thống soái, sau đó tiếp cận Trường An. Trong khi đó, các tướng Đại Tề là Vương Phan (王璠) và Hoàng Quỹ (黃揆, em của Hoàng Sào) tái chiếm Hoa châu, song sau lại bị Lý Khắc Dụng bao vây. Hoàng Sào phái Thượng Nhượng đi giải vây cho Hoa châu. Vào tháng 4 năm Trung Hòa thứ 3 (883), Lý Khắc Dụng tiến vào Trường An, Hoàng Sào không thể kháng cự nổi nên từ bỏ Trường An và chạy trốn về phía đông. Quân Hoàng Sào vừa chạy vừa rải vàng bạc châu báu dọc đường, quân Đường tranh nhau nhặt nên không thể đuổi kịp quân Hoàng Sào.

Bại vong
Hoàng Sào tiến về Phụng Quốc và khiển bộ tướng Mạnh Khải làm tiên phong tiến công Thái châu- thủ phủ của Phụng Quốc. Phụng Quốc tiết độ sứ Tần Tông Quyền chiến bại trước Mạnh Khải và quyết định mở cổng thành quy phục Hoàng Sào, hợp binh với quân Hoàng Sào. Sau khi đánh bại Tần Tông Quyền, đến tháng 6 ÂL, Mạnh Khải tiến công Trần châu, song gặp phải phản kháng mãnh liệt của Trần châu thứ sử Triệu Thù, tiên phong Mạnh Khải tử chiến. Trước việc Mạnh Khải tử trận, Hoàng Sào rất tức giận, dẫn quân của mình và Tần Tông Quyền đi bao vây Trần châu, song không thể chiếm được thành sau gần 300 ngày bao vây. Do quân lính cạn kiệt nguồn cung lương thực, Hoàng Sào cho phép họ đi đến các vùng lân cận, bắt người dân để dùng làm quân lương, theo mô tả trong "Cựu Đường thư" thì mỗi ngày quân Hoàng Sào giết vài nghìn người.

Trong khi đó, vào mùa xuân năm 884, lo sợ sẽ thành mục tiêu kế tiếp của Hoàng Sào, các tiết độ sứ Chu Ngập, Thì Phổ và Chu Toàn Trung cùng thỉnh Lý Khắc Dụng cứu viện, Lý Khắc Dụng suất 5 vạn quân tiến quân về phía nam Hoàng Hà. Sau khi quân Lý Khắc Dụng hợp binh với quân của Chu Ngập, Thì Phổ, Chu Toàn Trung và Tề Khắc Nhượng, họ đánh bại Thượng Nhượng tại Thái Khang, đánh bại Hoàng Tư Nghiệp tại Tây Hoa. Hoàng Sào lo sợ, từ bỏ việc bao vây Trần châu và triệt thoái về Dương Lý. Do doanh trại bị một trận lụt phá hủy, Hoàng Sào quyết định tiến về Biện châu- thủ phủ của Tuyên Vũ quân, Thượng Nhượng đem 5 vạn tinh binh trực tiếp uy hiếp Đại Lương. Chu Toàn Trung đẩy lui được các đợt tiến công ban đầu của Hoàng Sào, song ông ta vẫn khẩn cấp cầu viện Lý Khắc Dụng. Lý Khắc Dụng cho rằng Hoàng Sào sẽ vượt sang bờ bắc Hoàng Hà, vì thế tiến công vào Vương Mãn Độ và tiêu diệt quân Hoàng Sào. Thượng Nhượng đầu hàng Thì Phổ, các tướng khác như Lý Đảng, Cát Tùng Chu, Dương Năng, Hoắc Tồn, Trương Quy Bá, Trương Quy Hậu, Trương Quy Biện thì đầu hàng Chu Toàn Trung. Bị Lý Khắc Dụng truy kích, Hoàng Sào cùng tàn binh chạy về phía đông bắc. Tuy nhiên, do quân lính trở nên kiệt sức, Lý Khắc Dụng ngừng truy kích Hoàng Sào và trở về Biện châu.

Tàn binh Hoàng Sào gồm gần 1.000 người tiến đến Duyện châu- thủ phủ của Thái Ninh. Ngày 15 tháng 6 ÂL, Tiết độ sứ Thì Phổ phái Lý Sư Duyệt (李師悅) cùng Thượng Nhượng đem vạn lính đến giao chiến với Hoàng Sào tại Duyện châu, kết quả là quân Hoàng Sào chiến bại và bị tiêu diệt gần hết, bản thân Hoàng Sào chạy trốn đến Lang Hổ Cốc. Ngày 17 tháng 6 ÂL (13 tháng 7 năm 884 DL), cháu của Hoàng Sào là Lâm Ngôn (林言) giết chết Hoàng Sào cùng huynh đệ và thê tử, đem thủ cấp của họ đến trình Thì Phổ. Tuy nhiên, trên đường đến trại của Thì Phổ, Lâm Ngôn chạm trán với quân Sa Đà và Bác Dã, quân Sa Đà và Bác Dã giết chết Lâm Ngôn và đem các thủ cấp đến trình Thì Phổ. (Tuy nhiên, theo mô tả trong Tân Đường thư, Hoàng Sào tự sát và chỉ thị cho Lâm Ngôn đem thủ cấp của mình đến đầu hàng, mục đích là để cứu sống các binh sĩ.)

Chú thích

Tham khảo

Nhà Đường
Quân nổi dậy Trung Quốc


title: Nhạc pop Đài Loan

text:
Nhạc pop Đài Loan có thể là:
 Nhạc Mandopop (tiếng Hoa phổ thông) tại Đài Loan:
 Mandopop Đài Loan
 Nhạc pop tiếng Đài Loan (hay tiếng Phúc Kiến), một thể loại nhạc tại Đài Loan
 Nhạc pop tiếng Khách Gia, một dòng nhạc tiếng địa phương tại Đài Loan

Văn hóa Đài Loan
Âm nhạc Đài Loan
C-pop


title: August Kekulé

text:
Friedrich August Kekulé von Stradonitz (1829-1896), hay còn được biết với cái tên August Kekulé là nhà hóa học người Đức. Ông là một trong những nhà hóa học lớn của thế kỷ XIX. Ông là người có đóng góp rất quan trọng trong sự phát triển của hóa học hữu cơ. Năm 1861, ông đã đưa ra một định nghĩa rất quan trọng về hóa học hữu cơ. Quan điểm của ông về điều đó là: Hóa học hữu cơ là sự nghiên cứu các hợp chất của cacbon (trừ các oxit, muối và một số hơp chất khác của cacbon). Ông còn nhà hóa học đã khám ra benzene, một trong những hợp chất hữu cơ quan trọng của ngành công nghiệp, và tìm ra cả thành phần và cách cấu tạo của hợp chất này.

Tham khảo

Sinh năm 1829
Mất năm 1896
Nhà hóa học Đức
Nhà khoa học Đức


title: Lauren Bush

text:
Lauren Pierce Bush Lauren (sinh ngày 25 tháng 6 năm 1984) là một người mẫu thời trang và thiết kế. Cô là con gái của Neil Bush và Sharon Bush (nhũ danh Smith). Cô là cháu gái của cựu Tổng thống George W. Bush và cháu gái của cựu Tổng thống George H.W. Bush.

Tiểu sử
Cô sinh ra tại Houston, Texas. Cô học trung học tại trường Kinkaid ở Houston, Texas, cũng như em gái Ashley, và em trai Pierce. Cô theo học thiết kế thời trang tại BEBE và Central Saint Martins College of Art và Thiết kế và tốt nghiệp Đại học Princeton vào năm 2006 với một BA trong Nhân chủng học và một giấy chứng nhận trong nhiếp ảnh. Cô ấy là một thành viên của Ivy Club, một trong mười một câu lạc bộ ở Princeton.

Cuộc sống cá nhân
Vào ngày 4 tháng 9 năm 2011 cô kết hôn với David Lauren, con trai của nhà thiết kế thời trang Ralph Lauren. Cô ăn chay kể từ năm bốn tuổi.

Xem thêm
 Neil Bush
 George H.W. Bush
 George W. Bush

Tham khảo

Sinh năm 1984
Nhà tạo mẫu Mỹ
Gia tộc Bush
Nhân vật còn sống
Cựu sinh viên Đại học Princeton
Người sáng lập công ty Mỹ
Người ăn chay


title: AFC Wimbledon

text:
AFC Wimbledon là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp ở Kingston upon Thames, London. Câu lạc bộ hiện đang chơi ở giải League Onetrong hệ thống Football League, là giải bóng cấp độ thứ tư của hệ thống giải bóng đá Anh. Đội bóng hiện đang chơi ở sân The Cherry Red Records Stadium, sân này đang được chia sẻ với Kíngtonian F.C..

Lịch sử
Câu lạc bộ được thành lập vào năm 2002 là sự thay thế của Wimbledon F.C., hiện là Milton Keynes Dons. Milton Keynes Dons được thành lập vào năm 2004. Câu lạc bộ AFC Wimbledon được thành lập bởi nhiều người. Khi câu lạc bộ ra đời, câu lạc bộ thuộc liên đoàn bóng đá London và Surrey, và câu lạc bộ chơi ở Premier Division, thuộc Combined Counties Football League, và lúc đó câu lạc bộ đang chơi ở giải cấp độ thứ chín. Trong lịch sử câu lạc bộ, câu lạc bộ chơi khá thành công với năm lần thăng hạng trong chín mùa giải, và từ giải cấp độ thứ chín lên giải Football League Two, giải cấp độ thứ tư. Trước đó, chỉ có mỗi câu lạc bộ Rushden & Diamonds F.C. mới làm được điều đó.

Câu lạc bộ có chuỗi thành tích bất bại dài nhất trong số các đội bóng yếu là 78 trận từ tháng 2 năm 2003 đến tháng 12 năm 2004. Câu lạc bộ cũng là đội bóng thành lập ở thế kỉ 21 đầu tiên làm được điều đó.

Trong khoảng thời gian từ 2002-2011, đội là đội bóng bán chuyên nghiệp.

Đội hình hiện tại

Chú thích

Liên kết
The official website of AFC Wimbledon
Historical Dons site (by Dave Hambly)
The Wimbledon Old Players Association
The official website of Milton Keynes Dons F.C.
Statistics for part of Wimbledon FC's existence
Wimbledon tại Football Club History Database

Khởi đầu năm 2002 ở Anh

Câu lạc bộ bóng đá thành lập năm 2002
Combined Counties Football League
Câu lạc bộ bóng đá Anh
Câu lạc bộ bóng đá Luân Đôn
Anh em Green
Isthmian League
National League (bóng đá Anh)
Thể thao Kingston upon Thames
Thể thao Khu Merton của Luân Đôn
Câu lạc bộ English Football League
AFC Wimbledon


title: Jacques Charles

text:
Jacques Alexandre César Charles (1746-1823) là nhà vật lý, nhà hóa học người Pháp. Ông nổi tiếng nhờ đinh luật mang tên mình, Định luật Charles. Sau thí nghiệm của năm 1787 với 5 quả bóng, định luật Charles, định luật trả lời cho câu hỏi: Khi thể tích của một lượng khí không đổi, quan hệ giữa áp suất và độ tuyệt đối của chất khí là thế nào, đã ra đời. Định luật này nói rằng áp suất của chất khí tỉ lệ thuận với nhiệt độ tuyệt đối (nhiệt độ có giá trị đo bằng nhiệt giai Kelvin). Nếu viết theo công thức toán học thì sẽ thế này:
P1/T1 = P2/T2
Định luật này cùng với định luật Boyle-Mariotte và định luật Gay-Lussac trở thành ba định luật nổi tiếng về chất khí. Đây là những tiền đề rất lớn để Benoit Clapeyron và Dmitry Mendeleev cho ra đời phương trình Clapeyron-Mendeleev.

Cuộc đời

Charles sinh ra ở Beaugency-sur-Loire năm 1746, kết hôn với Julie Françoise Bouchaud des Hérettes (1784-1817), một người phụ nữ  Creole 37 tuổi trẻ hơn mình. Được biết, nhà thơ Alphonse de Lamartine cũng đã yêu cô ấy, và cô là nguồn cảm hứng cho Elvire trong cuốn sách "Le Lac" của ông vào năm 1820, mô tả lại tình yêu mãnh liệt của một cặp vợ chồng từ quan điểm của người đàn ông mất. Charles sống lâu hơn và qua đời ở Paris ngày 7 tháng 4 năm 1823.

Sự nghiệp

Chuyến bay khinh khí cầu đầu tiên

Charles đã đưa ra ý tưởng rằng hydro sẽ là một tác nhân nâng thích hợp cho các khí cầu khi nghiên cứu tác phẩm Boyle's Law của Robert Boyle được xuất bản cách đây 100 năm vào năm 1662, và những người đương thời là Henry Cavendish, Joseph Black và Tiberius Cavallo. Ông đã thiết kế chiếc tàu và sau đó làm việc cùng với các anh em Robert, Anne-Jean và Nicolas-Louis, để xây dựng nó trong xưởng của họ tại Place des Victoires ở Paris. Các anh em đã phát minh ra phương pháp cho túi khí nhẹ, kín khí bằng cách hòa tan cao su trong dung dịch nhựa thông và lót các tấm tơ đã được khâu lại với nhau để tạo nên phong bì chính. Họ sử dụng các dải khác nhau của lụa đỏ và trắng, nhưng quá trình biến màu của quá trình đánh bóng cao su đã để lại một kết quả màu đỏ và màu vàng.

Jacques Charles và anh em nhà Robert đã đưa chiếc khinh khí cầu  chứa hydro đầu tiên trên thế giới vào ngày 27 tháng 8 năm 1783, từ Champ de Mars (nay là địa điểm của Tháp Eiffel) nơi Ben Franklin nằm trong đám đông người xem. Khinh khí cầu tương đối nhỏ, một quả cầu lụa dài 35 mét, và chỉ có thể nâng được khoảng 9 kg (20 lb). Nó chứa đầy Hydro đã được làm bằng cách đổ gần một phần tư axit sulfuric vào nửa tấn phế liệu sắt. Khí Hydro đã được đưa vào bóng thông qua các đường ống dẫn; nhưng vì nó không được đi qua nước lạnh, rất nhiều khó khăn khi trải đầy khí cầu (khí nóng khi sản xuất ra, nhưng khi nó đã nguội trong khí cầu, nó đã bị co lại). Báo cáo tiến độ hàng ngày được ban hành về lạm phát; và đám đông tuyệt vời đến nỗi ngày 26 tháng bẩy, quả bóng đã được chuyển vào buổi tối tới Champ de Mars một cách bí mật, khoảng cách 4 km.

Quả bóng bay về phía Bắc trong 45 phút, theo đuổi bởi các tay đua trên lưng ngựa, và đi 21 km trong làng Gonesse, nơi những nông dân địa phương sợ hãi đã phá huỷ nó bằng cùi oặc dao. Dự án được tài trợ bởi một thuê bao do Barthelemy Faujas de Saint-Fond tổ chức.

Chuyến bay bằng khinh khí cầu đầu tiên có người lái
Vào lúc 13:45 vào ngày 1 tháng 12 năm 1783, Jacques Charles và các anh em Robert đưa ra một quả cầu mới có người lái từ Jardin des Tuileries ở Paris. Jacques Charles được đi cùng với Nicolas-Louis Robert trong vai trò đồng phi hành của chiếc khinh khí cầu chứa đầy khí hydro đầy 380 mét khối. Khinh khí cầu được trang bị một van giải phóng hydro và được phủ một lưới mà từ đó giỏ đã được treo. Chấn lưu bằng cát được sử dụng để kiểm soát độ cao. Họ lên cao đến độ cao 1.800 feet (550 m) và đổ bộ vào lúc hoàng hôn ở Nesles-la-Vallée sau chuyến bay dài 2 tiếng 5 phút kéo dài 36 phút;km. Người thợ săn trên lưng ngựa, do Duc de Chartres chỉ huy, đã cướp chiếc phi thuyền khi cả Charles và Nicolas-Louis lên đường.

Jacques Charles sau đó quyết định đi lên một lần nữa, nhưng một mình lần này vì bong bóng đã mất một số hydro của nó. Lần này nó tăng lên nhanh chóng đến độ cao khoảng 3.000 mét,  , nơi ông nhìn thấy mặt trời một lần nữa. Anh bắt đầu đau đớn trong tai anh nên vặn van để giải phóng khí, và xuống đất nhẹ nhàng khoảng 3 km tại Tour du Lay. Không giống như các anh em của Robert, Charles không bao giờ bay nữa, mặc dù một quả bóng khí hydro được gọi là Charles để tôn vinh ông.

Được biết 400.000 khán giả đã chứng kiến sự ra mắt này, và hàng trăm người đã phải trả một chiếc vương miện mỗi người để giúp tài trợ cho việc xây dựng và tiếp cận với một "khu vực đặc biệt" để có một cái nhìn cận cảnh về chuyến tham quan. Trong đám đông đặc biệt "bao vây" là Benjamin Franklin, đại diện ngoại giao của Hoa Kỳ. Ngoài ra còn có Joseph Montgolfier, người mà Charles vinh dự nhờ yêu cầu ông thả quả bóng bay nhỏ màu xanh lá cây, sáng để đánh giá khí hậu và điều kiện thời tiết.

Sự kiện này diễn ra mười ngày sau chuyến bay đầu tiên trên thế giới do Jean-François Pilâtre de Rozier sử dụng một quả bóng khí nóng của anh em nhà Montgolfier. Simon Schama đã viết trong Citizens:

Cộng sự của Montgolfier là M. Charles, người đã là người đầu tiên đề xuất khí được sản xuất bởi vitriol thay vì rơm rạ, cháy và rơm mà ông đã sử dụng trong các chuyến bay trước đó. Chính Charles cũng háo hức bước lên nhưng đã vấp phải sự phản đối từ phía Vua, người từ những báo cáo sớm nhất đã theo dõi sự tiến bộ của các chuyến bay với sự chú ý quan tâm. Lo ngại về những nguy hiểm của một chuyến bay đầu tiên, nhà vua đã đề nghị hai tên tội phạm được đưa lên trong một cái giỏ, tại đó Charles và các đồng nghiệp của ông đã trở nên phẫn nộ.

Các hoat động khác

Dự án kế tiếp của Jacques Charles và anh em nhà Robert là xây dựng một con tàu dài và có thể lái được, theo sau các đề xuất của Jean Baptiste Meusnier (1783-85) cho một quả bong bóng khổng lồ. Thiết kế này kết hợp các túi khí bên trong của Meusnier (không khí), bánh lái và phương pháp đẩy.

Jacques Charles đã chọn không bao giờ bay trong nghề này, nhưng vào ngày 15 tháng 7 năm 1784, các anh em bay 45 phút từ Saint-Cloudđến Meudon cùng với M. Collin-Hullin và Louis Philippe II, Công tước Chartres ở La Caroline. Nó đã được trang bị với mái chèo để đẩy và hướng, nhưng chúng đã chứng minh vô ích. Sự vắng mặt của một 'khí thải van' có nghĩa là các công tước đã phải cắt giảm túi khí để ngăn chặn vỡ khi họ đạt đến độ cao khoảng 4.500 mét (14.800 ft).

Vào ngày 19 tháng 9 năm 1784, anh em nhà Robert và ông Collin-Hullin đã bay 6 giờ 40 phút, bao gồm 186 km từ Paris đến Beuvry gần Béthune. Đây là chuyến bay đầu tiên trên 100 km.

Các phát minh

Charles đã phát triển một số sáng chế hữu ích, bao gồm một van để cho hydro ra khỏi khí cầu và các thiết bị khác, chẳng hạn như máy đo độ cao và máy đo tốc độ phản ứng, và cải tiến máy đo độ nghiêng Gravesand và máy bay cỡ nhỏ Fahrenheit. Ngoài ra, ông đã xác nhận các thí nghiệm điện của Benjamin Franklin.

Tham khảo

Sinh năm 1746
Mất năm 1823
Nhà vật lý Pháp
Nhà hóa học Pháp
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Chôn cất tại nghĩa trang Père-Lachaise


title: Việt Nam tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2013

text:
Việt Nam tham dự Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2013 tại Myanmar.

Thành tích

Theo hạng huy chương

Danh sách huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài

2
Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2013
Thể thao Việt Nam năm 2013


title: Gió mùa Đông Bắc

text:
Gió mùa Đông Bắc hay còn gọi là gió bấc hay gió Đông Bắc hoặc gió mùa mùa đông là một thuật ngữ để chỉ một khối khí lạnh có nguồn gốc từ trung tâm áp cao từ Trung Á và Xibia thổi về xích đạo rồi di chuyển ngang qua khu vực Việt Nam tạo ra mùa đông, gây gió mạnh, trời trở rét và thời tiết xấu từ Tháng 11 đến Tháng 4 năm sau. Chúng được xem như loại gió chướng (tật phong) hay gió xấu, không tốt cho sức khoẻ, đây là hiện tượng thời tiết theo quan niệm của người Việt Nam tương tự như hiện tượng bạch phong mao (Zud) ở Mông Cổ.

Hình thành và sự xuất hiện
Gió mùa Đông Bắc được hình thành từ trung tâm áp cao Xibia di chuyển ngang di chuyển xuống khu vực có khối không khí ấm tại Việt Nam, gây ra gió đông bắc mạnh, thời tiết lạnh, thời gian đặc trưng là vào thời kỳ từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau tại Bắc Bộ và Bắc Trung bộ.

Ảnh hưởng
Gió mùa Đông Bắc là hiện tượng thời tiết đặc biệt nguy hiểm, vì khi nó tràn về ngoài khơi vịnh Bắc Bộ với độ mạnh đến cấp 6 - 7, có thể đánh đắm tàu thuyền, đất liền gió cấp 4 - 5... Đặc biệt những đợt mạnh thậm chí còn gây ra dông, tố lốc và cả mưa đá.
Ngoài ra nó còn tác động lớn tới sức khỏe người dân các nước có gió mùa.

Vào đầu mùa đông (từ tháng 11- tháng 2), gió mùa đông bắc từ cao áp Xibia di chuyển về nước ta với tính chất lạnh khô và gây nên một mùa đông lạnh cho miền Bắc. Vào nửa cuối mùa Đông (tháng 2-4), áp cao Xibia dịch chuyển ra biển, ở đây, khối khí nhận được lượng nhiệt, ẩm lớn và bắt đầu tràn vào đất liền, gây mưa phùn ở vùng ven biển Đông Bắc nước ta.

Thuật ngữ sử dụng

Thuật ngữ "Gió mùa mùa đông" nghĩa là đợt gió mùa xảy ra vào mùa đông nên gọi là "Gió mùa mùa đông" và thuật ngữ này rất ít được sử dụng.

Thuật ngữ "Gió đông bắc" có nghĩa là gió từ hướng đông bắc thổi xuống, thường được gọi tắt trong các bản tin dự báo thời tiết. Thuật ngữ "Gió mùa đông bắc" thì nghĩa nó là gió mùa từ hướng đông bắc thổi xuống và thuật ngữ này thông dụng nhất khi gọi loại gió mùa này.

Xem thêm
 Gió mùa
 Gió mùa Tây Nam
 Khí hậu

Chú thích

Liên kết ngoài

Khí hậu Việt Nam
Gió


title: Benoit Clapeyron

text:
Benoît Paul Émile Clapeyron (1799-1864) là nhà vật lý và kỹ sư người Pháp. Ông nổi tiếng với phương trình Clapeyron-Mendeleev (hay còn có tên gọi khác là phương trình trạng thái). Được ra đời vào năm 1834, đây là phương trình rất quan trọng bởi nó là hình thức tổng hợp của ba định luật nổi tiếng về chất khí: định luật Boyle-Mariotte, định luật Charles và định luật Gay-Lussac. Qua phương trình này, Clapeyron đã giúp chúng ta thấy rằng: ba định luật nói trên không hề có sự độc lập nào với nhau mà ngược lại chúng có quan hệ mật thiết với nhau-mỗi đinh luật này là hệ quả của hai đinh luật kia.

Chú thích

Sinh năm 1799
Mất năm 1854
Nhà vật lý Pháp
Kỹ sư Pháp
Nhà khoa học Pháp
Sinh viên trường Bách khoa Paris
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Mất năm 1864


title: Đại hội Thể thao Trong nhà và Võ thuật châu Á 2013

text:
Đại hội Thể thao Trong nhà-Võ thuật châu Á  lần thứ nhất, cũng được tính là Đại hội Thể thao trong nhà châu Á lần thứ 4 tổ chức tại Incheon Hàn Quốc từ ngày 29 tháng 6 đến 6 tháng 7 năm 2013.

Lịch thi đấu

Bảng tổng sắp huy chương
<onlyinclude>
Chú ý:

Xem thêm:

Chú thích

liên kết ngoài
Trang website chính thức Đại hội Thể thao Trong nhà và Võ thuật châu Á Incheon 2013
Liên đoàn Muay Thái thế giới trên trang Đại hội Thể thao Trong nhà và Võ thuật châu Á

Đại hội Thể thao Trong nhà và Võ thuật châu Á


title: Thái thượng Pháp hoàng

text:
Thái thượng Pháp hoàng (chữ Hán: 太上法皇; Kana: だじょうほうおうDajō Hō-ō) là một danh hiệu của Thái thượng Thiên hoàng sau khi vị Thái thượng Thiên hoàng đã xuất gia.

Tóm lược
Danh hiệu Thái thượng Thiên hoàng cũng như Thái thượng hoàng ở Trung Quốc và Việt Nam, dùng cho các Hoàng đế đã thoái vị vì nhiều lý do chính trị hoặc chủ quan. Thái thượng Thiên hoàng trong lịch sử Nhật Bản không ít người đã xuất gia (Nhật Bản gọi là "Nhập đạo"), cho nên mới hình thành danh xưng "Pháp hoàng" để phân biệt.

Thời Nara cùng thời Heian, Nhật Bản ưa chuộng Phật giáo, không ít các vị Thái thượng Thiên hoàng yêu mến Phật môn mà xuất gia, chuyên nghiên cứu Phật đạo. Vị Thái thượng Thiên hoàng đầu tiên từng xuất gia là Thiên hoàng Shōmu, nhưng khi ấy không có ghi nhận ông dùng danh xưng "Pháp hoàng", người đầu tiên tự xưng là Thiên hoàng Uda, nhưng sau đó không lâu lại dùng tiếp xưng hiệu Thái thượng Thiên hoàng.

Tuy rằng Pháp hoàng ở bản chất chính là Thượng hoàng, nhưng ở pháp luật trình tự thì người được xưng Pháp hoàng chưa chắc sẽ được làm lễ tấn tôn trở thành Thượng hoàng, nhưng Thượng hoàng vẫn có thể được gọi là Pháp hoàng một cách thoải mái. Ví dụ như Thân vương Morisada, ông được tôn gọi Hậu Cao Thương viện (後高倉院), lại cụng gọi là Trì Minh viện Pháp hoàng (持明院法皇). Cho nên, nhìn chung tôn hiệu Pháp hoàng, chỉ là một biệt xưng của Thái thượng Thiên hoàng, không phải trải qua sắc phong lễ như Thái thượng Thiên hoàng.

Trong thời kỳ Viện chính, địa vị của các Pháp hoàng rất cao, xưng gọi Trị thiên chi Quân (治天之君; ちてんのきみChiten no Kimi). Bọn họ tự tôn hiệu theo cách là 「(Mỗ viện) Thái thượng Pháp hoàng; 某院太上法皇」, trong đó "Mỗ viện" là tên hiệu viện của vị Pháp hoàng, ví dụ như Thiên hoàng Go-Toba tự xưng Hậu Điểu Vũ viện Thái thượng Pháp hoàng (后鸟羽院太上法皇). Tuy nhiên khi đã xưng "Mỗ viện" không, thì hầu hết đều lược bỏ 4 chữ "Thái thượng Pháp hoàng" cho bớt dài dòng.

Đại đa số Pháp hoàng không hỏi chính sự, chỉ dốc lòng nghiên cứu tu hành Phật học. Sau này có các Nhiếp chính quan cùng Mạc phủ, thì địa vị của các Viện chính của Pháp hoàng càng bị uy hiếp. Song, trong lịch sử không phải không có các Pháp hoàng lợi dụng mâu thuẫn của Mạc phủ mà trục lợi, như Thiên hoàng Go-Shirakawa trong Chiến tranh Genpei, ông tích cực dàn xếp giữa Nguyên thị cùng Bình gia, sau đó lại châm ngòi cho mâu thuẫn giữa Minamoto no Yoritomo cùng Minamoto no Yoshitsune.

Xem thêm
 Thái thượng Thiên hoàng
 Thái thượng hoàng
 Hoàng gia Nhật Bản

Tham khảo

Thiện nhượng
Hoàng thất Nhật Bản
Thiên hoàng
Tước hiệu hoàng gia
Thái thượng Pháp hoàng


title: Thái thượng Thiên hoàng

text:
, gọi tắt là , là tôn hiệu Thái thượng hoàng của các Thiên hoàng - những vị quân chủ Nhật Bản.

Danh vị Thái thượng Thiên hoàng dùng để tôn xưng các Thiên hoàng đã thoái vị, hoặc sinh phụ của các Thiên hoàng đang tại vị. Nếu Thái thượng Thiên hoàng xuất gia, tức sẽ gọi Thái thượng Pháp hoàng. Các Thái thượng Thiên hoàng đều gọi chung là 「Viện; 院」, sau hợp nhất với "Tam cung" nên còn gọi 「Viện cung; 院宮」.

Nơi ở của các Thượng hoàng, Pháp hoàng là Tiên Động Ngự sở (仙洞御所; せんとうごしょSentō gosho), nên cũng có biệt xưng 「Tiên Động; 仙洞」.

Khái quát

Lịch sử
Năm Trì Thống thứ 11 (697), ngày 22 tháng 8 (dương lịch), Thiên hoàng Jitō thoái vị, nhường ngôi cho Thiên hoàng Monmu, tự xưng "Thái thượng Thiên hoàng", bắt đầu một thời kỳ Thái thượng Thiên hoàng của Nhật Bản. Truyền thống này kéo dài đến tận thời Edo, với vị Thái thượng Thiên hoàng gần nhất là Thiên hoàng Kōkaku, như vậy tổng cộng trong lịch sử Nhật Bản đã có tới 60 vị Thái thượng Thiên hoàng chính thống được ghi nhận.

Trước đó, Thiên hoàng Kōgyoku từng nhường ngôi cho em trai Thiên hoàng Kōtoku, nhưng vào lúc đó Thiên hoàng Kōgyoku vẫn chưa xưng tước hiệu "Thái thượng Thiên hoàng", mà chỉ được gọi là「Hoàng tổ Mẫu tôn; 皇祖母尊」, sau đó không lâu bà lại tiếp tục trở lại vị trí Thiên hoàng.

Năm 1817, ngày 9 tháng 5 (tức ngày 24 tháng 3 năm Văn Hóa thứ 14), Thiên hoàng Kōkaku tuyên bố thoái vị, nhường ngôi cho Thiên hoàng Ninkō. Ông là Thái thượng Thiên hoàng cuối cùng trước thời Minh Trị, vì sau đó Thiên hoàng Meiji sửa lại luật pháp, Hoàng thất điển phạm không thừa nhận Thiên hoàng thoái vị nữa. Mãi đến năm 2017, ngày 9 tháng 6, Hiến pháp Nhật Bản lại tiếp tục được sửa "Đặc biệt dự luật", thông qua việc Thiên hoàng Akihito bày tỏ ý muốn thoái vị. Như vậy, ngày 30 tháng 4 năm 2019, Thiên hoàng Akihito sẽ chính thức cử hành đại lễ nhường ngôi cho Hoàng thái tử Naruhito, trở thành vị "Thượng hoàng" tiếp theo sau hơn 200 năm của Nhật Bản.

Quyền lực
Khi Đại Bảo pháp lệnh (大寶律令) được ban hành, quy định cho Thái thượng Thiên hoàng vẫn rất mịt mờ, Thái thượng Thiên hoàng cùng Thiên hoàng đều có thể Viện tuyên (院宣; nghĩa là "Tuyên chỉ"), như vậy quyền lực của Thái thượng Thiên hoàng trên thực tế cũng như Thiên hoàng đều ngang nhau. Một Thái thượng Thiên hoàng có thể lập nên Viện thính (院廳) cùng Viện tàng nhân (院藏人), hình thành cơ quan chính trị ngang hàng với Thiên hoàng.

Thời cuối của thời Heian, trạng thái Nhiếp chính quan do quan hệ ngoại thích của Thiên hoàng đã bị chế độ Viện chính (院政) thay thế. Rất nhiều Thái thượng Thiên hoàng nổi danh trong lịch sử đều thuộc về thời kỳ này, như Thiên hoàng Shirakawa - một trong những Thái thượng Thiên hoàng quyền lực nhất trong lịch sử. Theo ngôn ngữ Nhật Bản, những Thái thượng Thiên hoàng tuy thoái vị nhưng vẫn quyền lực được gọi là 「Trị thiên chi Quân; 治天之君; ちてんのきみChiten no Kimi」.

Biến động
Truyền thống cho rằng, Thiên hoàng khi tại vị mà băng hà thì rất xui xẻo, vì vậy trong lịch sử Nhật Bản không ít các trường hợp Thiên hoàng phải thoái vị, thu nhận tôn xưng Thái thượng Thiên hoàng sau đó mới từ từ chậm rãi qua đời. Ví dụ cụ thể nhất là Thiên hoàng Daigo tại vị 8 ngày, Thiên hoàng Ichijō tại vị 10 ngày cùng Thiên hoàng Go-Suzaku tại vị 3 ngày.

Tuy nhiên, dù các Thái thượng Thiên hoàng phần lớn sẽ được Thiên hoàng kế nhiệm tôn xưng không lâu sau đó, nhưng điều này không có nghĩa cứ Thiên hoàng nào thoái vị thì sẽ lập tức được gọi là Thái thượng Thiên hoàng. Ví dụ như Thiên hoàng Ninmyō cùng với Thiên hoàng Go-Suzaku và Thiên hoàng Go-Daigo, nhường ngôi cho con trai của họ là Thiên hoàng Montoku cùng với Thiên hoàng Go-Reizei và Thiên hoàng Go-Murakami, liền 1-2 ngày sau đã băng hà, chưa kịp tôn xưng. Hoặc như Thiên hoàng Junnin, Thiên hoàng Antoku , Thiên hoàng Yōzei cùng Thiên hoàng Chūkyō là những Thiên hoàng bị phế truất, ngôi vị bất cập, không thể gia xưng được.

Trái lại, những vị như Thiên hoàng Kōgon cùng Thiên hoàng Sukō, đều là sau khi bị phế lại được gia tặng tôn hiệu Thái thượng Thiên hoàng. Ashikaga Yoshimitsu sau khi mất, được truy tặng "Thái thượng Thiên hoàng", nhưng bị con trai Ashikaga Yoshimochi hủy bỏ. Từ năm 1301 đến năm 1304, Nhật Bản có tới 5 vị Thái thượng Thiên hoàng, gồm Thiên hoàng Go-Fukakusa, Thiên hoàng Kameyama, Thiên hoàng Go-Uda, Thiên hoàng Fushimi cùng Thiên hoàng Go-Fushimi. Đây là trường hợp hi hữu duy nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Mặt khác, trong lịch sử Nhật Bản cũng có những trường hợp chưa từng lên ngôi Thiên hoàng, nhưng do con trai trở thành Thiên hoàng mà được tôn xưng Thái thượng Thiên hoàng hoặc có đãi ngộ cùng cấp với Thái thượng Thiên hoàng, đó gọi là thể chế 「Chuẩn Thái thượng Thiên hoàng; 准太上天皇」. Như Thân vương Morisada (Thủ Trinh Thân vương; 守貞親王) - cha của Thiên hoàng Go-Horikawa, cùng Thân vương Fushiminomiya Sadafusa (Phục Kiến cung Trinh Thành Thân vương; 伏見宮貞成親王) - cha của Thiên hoàng Go-Hanazono. Về sau, sự dâng tôn trở nên khắc khe, không phải vị Thiên hoàng nào cũng có thể truy tôn cho cha ruột, như bản thân Thiên hoàng Kōkaku muốn truy tặng cho cha là Thân vương Kusanori Norinhita (Nhàn Viện cung Điển Nhân Thân vương; 閑院宮典仁親王), nhưng đều bị quần thần phản đối, xảy ra Tôn hiệu sự kiện gây bất bình.

Danh sách
 Các vị "Thái thượng Thiên hoàng" chính thống:
Thiên hoàng Kōgyoku (Thái thượng Thiên hoàng đầu tiên không chính thức) thời kỳ Thiên hoàng Kōtoku.
Thiên hoàng Jitō thời kỳ Thiên hoàng Monmu.
Thiên hoàng Gemmei thời kỳ Thiên hoàng Genshō.

Thiên hoàng Genshō thời kỳ Thiên hoàng Shōmu.
Thiên hoàng Shōmu thời kỳ Thiên hoàng Kōken.
Thiên hoàng Kōken thời kỳ Thiên hoàng Junnin.
Thiên hoàng Kōnin thời kỳ Thiên hoàng Kanmu.
Thiên hoàng Heizei thời kỳ Thiên hoàng Saga.
Thiên hoàng Saga thời kỳ Thiên hoàng Junna.
Thiên hoàng Junna thời kỳ Thiên hoàng Ninmyō.
Thiên hoàng Seiwa thời kỳ Thiên hoàng Yōzei.

Thiên hoàng Uda thời kỳ Thiên hoàng Daigo.
Thiên hoàng Daigo thời kỳ Thiên hoàng Suzaku.
Thiên hoàng Suzaku thời kỳ Thiên hoàng Murakami.
Thiên hoàng Reizei thời kỳ Thiên hoàng En'yū.
Thiên hoàng En'yū thời kỳ Thiên hoàng Kazan.
Thiên hoàng Kazan thời kỳ Thiên hoàng Ichijō.
Thiên hoàng Ichijō thời kỳ Thiên hoàng Sanjō.
Thiên hoàng Sanjō thời kỳ Thiên hoàng Go-Ichijō.

Thiên hoàng Go-Sanjō thời kỳ Thiên hoàng Shirakawa.
Thiên hoàng Shirakawa thời kỳ Thiên hoàng Horikawa.
Thiên hoàng Toba thời kỳ Thiên hoàng Sutoku.
Thiên hoàng Sutoku thời kỳ Thiên hoàng Konoe.
Thiên hoàng Go-Shirakawa thời kỳ Thiên hoàng Nijō.
Thiên hoàng Nijō thời kỳ Thiên hoàng Rokujō.
Thiên hoàng Takakura thời kỳ Thiên hoàng Antoku.
Thiên hoàng Go-Toba thời kỳ Thiên hoàng Tsuchimikado.
Thiên hoàng Tsuchimikado thời kỳ Thiên hoàng Juntoku.
Thiên hoàng Juntoku thời kỳ Thiên hoàng Chūkyō.
Pháp hoàng Morisada thời kỳ Thiên hoàng Go-Horikawa (suy tôn, chưa từng làm Thiên hoàng nhưng có con làm Thiên hoàng lúc đã xuất gia)
Thiên hoàng Go-Horikawa thời kỳ Thiên hoàng Shijō.
Thiên hoàng Go-Saga thời kỳ Thiên hoàng Go-Fukakusa.
Thiên hoàng Go-Fukakusa thời kỳ Thiên hoàng Kameyama.
Thiên hoàng Kameyama thời kỳ Thiên hoàng Go-Uda.
Thiên hoàng Go-Uda thời kỳ Thiên hoàng Fushimi.
Thiên hoàng Fushimi thời kỳ Thiên hoàng Go-Fushimi.
Thiên hoàng Go-Fushimi thời kỳ Thiên hoàng Go-Nijō.
Thiên hoàng Hanazono thời kỳ Thiên hoàng Go-Daigo.
Thiên hoàng Kōgon thời kỳ Thiên hoàng Kōmyō.

Thiên hoàng Kōmyō thời kỳ Thiên hoàng Sukō.
Thiên hoàng Sukō thời kỳ Thiên hoàng Go-Kōgon.
Thiên hoàng Go-Kōgon thời kỳ Thiên hoàng Go-En'yū.
Thiên hoàng Go-En'yū thời kỳ Thiên hoàng Go-Komatsu.
Thiên hoàng Chōkei thời kỳ Thiên hoàng Go-Kameyama.
Thiên hoàng Go-Kameyama thời kỳ Thiên hoàng Go-Komatsu.
Thiên hoàng Go-Komatsu thời kỳ Thiên hoàng Shōkō.
Thượng hoàng Sadafusa thời kỳ Thiên hoàng Go-Hanazono (suy tôn, chưa từng làm Thiên hoàng nhưng vì có con làm Thiên hoàng).
Thiên hoàng Go-Hanazono thời kỳ Thiên hoàng Go-Tsuchimikado.
Thiên hoàng Ōgimachi thời kỳ Thiên hoàng Go-Yōzei.
Thiên hoàng Go-Yōzei thời kỳ Thiên hoàng Go-Mizunoo.
Thiên hoàng Go-Mizunoo thời kỳ Thiên hoàng Meishō.
Thiên hoàng Meishō thời kỳ Thiên hoàng Go-Kōmyō.
Thiên hoàng Go-Sai thời kỳ Thiên hoàng Reigen.
Thiên hoàng Reigen thời kỳ Thiên hoàng Higashiyama.
Thiên hoàng Higashiyama thời kỳ Thiên hoàng Nakamikado.
Thiên hoàng Nakamikado thời kỳ Thiên hoàng Sakuramachi.
Thiên hoàng Sakuramachi thời kỳ Thiên hoàng Momozono.
Thiên hoàng Go-Sakuramachi thời kỳ Thiên hoàng Go-Momozono.
Thiên hoàng Kōkaku thời kỳ Thiên hoàng Ninkō.
Thiên hoàng Akihito thời kỳ Thiên hoàng Nauruhito

Trong lịch sử Nhật Bản, ba vị "Chuẩn Thái thượng Thiên hoàng":
 Thân vương Morisada (Thủ Trinh Thân vương; 守貞親王);
 Thân vương Fushimi-no-miya Sadafusa (Phục Kiến cung Trinh Thành Thân vương; 伏見宮貞成親王);
 Thân vương Atsu Akira (Đôn Minh Thân vương; 敦明親王);

Có 3 vị "Thái thượng Thiên hoàng" qua đời mới được truy tôn, thực tế chưa giữ ngôi vị ngày nào:
Ashikaga Yoshimitsu - sau bị hủy bỏ bởi con trai;
Thân vương Makoto Hitoshi - cha của Thiên hoàng Go-Yōzei;
Thân vương Miya Nori Hitoshi - cha của Thiên hoàng Kōkaku;

Xem thêm
 Thái thượng hoàng
 Vô thượng hoàng
 Thái thượng Pháp hoàng
 Thái thượng vương
 Hoàng gia Nhật Bản

Tham khảo

Thiện nhượng
Hoàng thất Nhật Bản
Thiên hoàng
Tước hiệu hoàng gia


title: Mẫu hình Đầu và vai

text:
Trên biểu đồ phân tích kỹ thuật, mẫu hình Đầu và Vai xảy ra khi một xu hướng giá đang trong quá trình đảo ngược, hoặc là từ một xu hướng giá tăng hoặc là từ một xu hướng giá giảm, một mẫu hình đặc trưng có hình dạng và được công nhận là mô hình đảo ngược.

Vai Đầu Vai đỉnh
Hình thế Đầu và Vai bao gồm Vai trái, Đầu, và Vai phải và một đường được vẽ như đường viền cổ. Vai trái được hình thành vào cuối một dịch chuyển rộng trong đó đáng chú ý là có khối lượng giao dịch cao. Sau khi đỉnh cao của Vai trái được hình thành, phản ứng tiếp theo là giá trượt xuống đến một mức độ nhất định, thường xảy ra với khối lượng giao dịch thấp. Sau đó giá hồi phục lên đỉnh để tạo thành Đầu với khối lượng bình thường hoặc nhiều và phản ứng tiếp theo là giá xuống đi kèm với khối lượng thấp hơn. Vai phải được hình thành khi giá di chuyển lên một lần nữa nhưng vẫn dưới mức đỉnh trung tâm của Đầu và rơi xuống gần bằng với thung lũng đầu tiên giữa Vai trái và Đầu hoặc ít nhất là dưới mức đỉnh của Vai trái. Khối lượng giao dịch thấp hơn trong hình thế Vai phải so với hình thế Vai trái và hình thế Đầu. Đường viền cổ được vẽ qua đáy của Vai trái, Đầu và Vai phải. Khi giá trượt xuống dưới đường viền cổ này và tiếp tục giảm sau khi hình thành Vai phải, nó là sự xác nhận cuối cùng của việc hoàn thành hình thế Đầu và Vai đỉnh. Nó có thể là hơi kéo giá trở lại để chạm vào đường viền cổ trước khi tiếp tục xu hướng giảm của mình.

Vai Đầu Vai đáy
Hình thế này chỉ đơn giản là nghịch đảo của Đầu và Vai đỉnh và thường chỉ ra sự thay đổi trong xu hướng và cảm tính. Hình là sự lộn ngược, trong đó mẫu hình khối lượng khác với Đầu và Vai đỉnh.

Giá di chuyển lên từ một mức thấp ban đầu với khối lượng tăng lên đến một mức nhất định để hoàn thành hình thế Vai trái và sau đó rơi xuống một mức thấp mới. Theo sau đó là một dịch chuyển phục hồi được đánh dấu bởi khối lượng hơi nhiều hơn so với đã thấy trước đó để hoàn thành hình thế Đầu. Một phản ứng điều chỉnh giảm giá với khối lượng thấp xảy ra để bắt đầu hình thế Vai phải và sau đó là một dịch chuyển giá tăng mạnh lên với khối lượng giao dịch rất lớn để vượt qua đường viền cổ.

Một khác biệt giữa Đầu và Vai đỉnh với Đầu và Vai đáy là các hình thế đỉnh được hoàn thành trong một vài tuần, trong khi một hình thế đáy lớn (Vai trái, Vai phải hoặc Đầu) thường lâu hơn, và như đã được quan sát, có thể kéo dài trong một thời kỳ vài tháng hoặc đôi khi là lâu hơn một năm.

Tầm quan trọng của đường viền cổ
Đường viền cổ được vẽ ra của mẫu hình đại diện cho một mức hỗ trợ, và giả định Đầu và Vai không thể được khẳng định là đã hoàn tất trừ khi nó bị phá vỡ và sự đột phá này có thể xảy ra với khối lượng giao dịch nhiều hơn hoặc có thể không. Phải cẩn thận quan sát bước đột phá này do tình huống nghiêm trọng có thể xảy ra nếu sự phá vỡ như vậy nhiều hơn 3-4 phần trăm.

Khi một cổ phiếu trôi dạt khỏi đường viền cổ với khối lượng giao dịch nhỏ, có thể có một sóng lên, mặc dù sóng này không phải là chắc chắn, nhưng nếu nó được quan sát thấy thì sự phục hồi này thông thường không vượt quá mức chung của đường viền cổ và trước khi áp lực bán tăng lên, còn sau đó thì sự suy giảm rất mạnh xảy ra và giá cả sụp đổ với khối lượng lớn hơn.

Các đặc điểm
 Hầu hết thời gian hình thế Đầu và Vai là không hoàn hảo. Hình thế này là hơi nghiêng lên hoặc hơi nghiêng xuống.
 Một vai có thể chúc xuống.
 Trên một số mẫu hình biểu đồ, một trong hai vai bất kỳ có thể rộng hơn so với vai kia, nguyên nhân là do thời gian tham gia vào sự hình thành của các thung lũng.
 Các đường viền cổ có thể không hoàn toàn nằm ngang; nó có thể hơi tăng lên hoặc hơi giảm xuống.
 Nếu đường viền cổ là tăng lên thì xác nhận duy nhất của hình thế Đầu và Vai nằm ở thực tế là điểm thấp nhất của Vai phải phải thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh của Vai trái.

Ứng dụng như một công cụ
Đầu và Vai là một công cụ cực kỳ hữu ích sau sự xác nhận của nó để ước lượng và đo lường mức độ có thể xảy ra tối thiểu của di chuyển tiếp theo từ đường viền cổ. Để tìm khoảng cách của di chuyển tiếp theo, hãy đo khoảng cách thẳng đứng từ đỉnh Đầu đến đường viền cổ. Sau đó đo cùng một khoảng cách này xuống từ đường viền cổ vào thời điểm mà giá vượt qua đường viền cổ sau khi hoàn thành vai phải. Điều này cho biết mục tiêu tối thiểu là giá cả có thể giảm bao nhiêu sau khi hoàn tất hình thế đỉnh này.

Nếu thời gian giá tăng phía trước Đầu và Vai đỉnh là không kéo dài thì thời gian giảm giá tiếp theo sau khi hoàn thành hình thế Đầu và Vai cũng có thể là ngắn.

Đầu và vai phức tạp

Kiểu mẫu hình Đầu và Vai này có nhiều hơn một Vai trái và/hoặc Vai phải và/hoặc Đầu. Nó còn được gọi là mẫu hình Nhiều Đầu và Vai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Head and Shoulders Video of pattern, breakout, average expected decline from sell signal; all information has cited sources.
 Head and shoulders at onlinetradingconcepts.com
 Head and Shoulders Reversal Pattern  at stockresearch.co.in
 Analyzing Chart Patterns: Head And Shoulders at investopedia.com

Phân tích kỹ thuật
Mẫu hình biểu đồ


title: Mẫu hình Hai đỉnh và hai đáy

text:
Hai đỉnh và Hai đáy là các mẫu hình biểu đồ đảo ngược được quan sát trong phân tích kỹ thuật của thị trường giao dịch tài chính của cổ phiếu, hàng hóa, tiền tệ và các tài sản khác.

Hai đỉnh
Hai đỉnh là sự hình thành giá thường xuyên vào cuối của một chu kỳ tăng. Nó xuất hiện như hai đỉnh liên tiếp của gần như cùng một giá trên một biểu đồ giá - thời gian của một thị trường. Hai đỉnh được tách ra bằng một tối thiểu về giá, một thung lũng. Mức giá tối thiểu này được gọi là đường vòng cổ của sự hình thành. Hình thành được hoàn thành và xác nhận khi giá giảm xuống dưới đường vòng cổ, cho thấy sự suy giảm giá hơn nữa sắp hoặc rất có khả năng xảy ra.

Mẫu hình hai đỉnh cho thấy nhu cầu đang tăng nhanh hơn nguồn cung cấp (người mua chiếm ưu thế) lên đỉnh đầu tiên, khiến giá tăng lên. Cân đối cung cầu sau đó đảo ngược, cung cấp vượt trội hơn nhu cầu (bên bán chiếm ưu thế), khiến giá giảm. Sau một thung lũng giá, người mua lại chiếm ưu thế và giá cả tăng lên. Nếu thương nhân thấy rằng giá cả không đẩy qua mức độ của họ ở đầu đầu tiên, người bán hàng lại có thể áp dụng, giảm giá và làm cho một đỉnh kép hình thành. Nó thường được coi là một tín hiệu giảm nếu giá giảm dưới đường vòng cổ.

Thời gian giữa hai đỉnh cũng là một yếu tố quyết định cho sự tồn tại của một mẫu hình đỉnh kép. Nếu các đỉnh xuất hiện ở cùng một mức độ nhưng rất gần trong thời gian, thì xác suất là cao mà chúng là một phần của việc củng cố và xu hướng này sẽ tiếp tục.

Khối lượng là một chỉ báo khác để giải thích sự hình thành này. Giá đạt đến đỉnh đầu tiên trên khối lượng tăng sau đó rơi xuống thung lũng với khối lượng thấp. Một nỗ lực khác trên the rally up lên đến đỉnh thứ hai nên trên một khối lượng thấp hơn.

Hai đáy
Một đáy đôi là sự hình thành kết thúc trong một thị trường suy giảm. Nó giống hệt với hai đỉnh, ngoại trừ mối quan hệ nghịch đảo trong giá cả. Mẫu hình được hình thành bởi hai giá cực tiểu ngăn cách bởi đỉnh cục bộ xác định các đường vòng cổ. Hình thành được hoàn thành và xác nhận khi giá tăng trên đường cổ, chỉ ra rằng tiếp tục tăng giá sắp xảy ra hoặc rất có khả năng.

Hầu hết các quy tắc có liên quan đến sự hình thành hai đỉnh cũng áp dụng cho mẫu hình hai đáy.

Khối lượng sẽ thể hiện một sự gia tăng đáng kể trong the rally up trong khi giá bằng phẳng tại đáy thứ hai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Double Bottom video describing the time and price movement traits of the double bottom with the four double bottom patterns each with chart examples: Eve & Eve, Adam & Adam, Eve & Adam, and Adam & Adam double bottom; all information has cited sources
 Double Top video with chart examples of the: Eve & Eve, Adam & Adam, Eve & Adam, and Adam & Adam double top; all information has cited sources
 Trading the Double Bottom Pattern at StockChartPatterns.org
 Analyzing Chart Patterns: Double Top And Double Bottom at investopedia.com

Phân tích kỹ thuật
Mẫu hình biểu đồ


title: Mẫu hình Cái nêm

text:
Mẫu hình cái nêm là một mẫu hình thường được tìm thấy trong các biểu đồ giá cả tài sản giao dịch tài chính (cổ phiếu, trái phiếu, tương lai, vv). Mẫu hình được đặc trưng bởi một phạm vi tương phản trong giá cùng với xu hướng tăng giá (được gọi là một nêm tăng) hoặc một xu hướng giảm giá (được gọi là một cái nêm giảm).

Một mẫu hình nêm được coi là một mẫu hình được hình thành ở trên đỉnh hoặc dưới đáy của xu hướng. Nó là một loại hình thành mà trong đó các hoạt động trao đổi bị giới hạn trong hội tụ các đường thẳng tạo thành một mẫu hình. Nó phải mất rất nhiều phiên để hoàn thành hình nêm. Mẫu hình này có một nghiêng tăng hoặc giảm chỉ trong cùng một hướng. Nó khác với mẫu hình tam giác theo nghĩa là cả hai đường ranh giới hoặc dốc lên hoặc dốc xuống. Điểm phá vỡ giá tạo ra một sự khác biệt với mẫu hình tam giác. Các nêm giảm và tăng là một phần nhỏ của xu hướng trung gian hoặc xu hướng chính. Do chúng được dành riêng cho các xu hướng nhỏ, chúng không được coi là mẫu hình chính. Một khi xu hướng cơ bản hoặc chính tự phục hồi, mẫu hình cái nêm mất hiệu quả của nó như là một chỉ báo kỹ thuật.

Cái nêm giảm
Mẫu hình Cái nêm giảm được đặc trưng bởi một mẫu hình biểu đồ hình thành khi thị trường làm các mức thấp thấp hơn và các mức cao thấp hơn với một phạm vi tương phản. Khi mẫu hình này được tìm thấy trong một xu hướng đi xuống, nó được coi là một mẫu hình đảo chiều, như sự co lại của phạm vi cho thấy xu hướng giảm đang mất hơi. Khi mẫu hình này được tìm thấy trong một xu hướng tăng, nó được coi là một mẫu hình tăng, do phạm vi thị trường trở nên hẹp hơn vào sự điều chỉnh, cho thấy xu hướng giảm đang mất dần sức mạnh và nối lại xu hướng tăng là đang trong thực hiện.

Trong một cái nêm giảm, cả hai đường ranh giới nghiêng xuống từ trái sang phải. Đường phía trên nghiêng xuống ở một góc độ dốc hơn so với đường thấp hơn. Khối lượng vẫn tiếp tục suy giảm và trao đổi hoạt động chậm lại do giá thu hẹp. Có đến điểm phá vỡ, và hoạt động giao dịch sau khi đột phá khác. Một khi giá di chuyển ra khỏi các đường ranh giới cụ thể của một cái nêm giảm, chúng có nhiều khả năng đi ngang và saucer-out trước khi tiếp tục xu hướng cơ bản.

Cái nêm tăng
Mẫu hình Cái nêm tăng được đặc trưng bởi một mẫu hình biểu đồ hình thành khi thị trường làm các mức cao hơn và các mức thấp cao hơn với một phạm vi tương phản. Khi mẫu hình này được tìm thấy trong một xu hướng tăng, nó được coi là một mẫu hình đảo chiều, do sự co lại của phạm vi cho thấy xu hướng tăng đang mất dần sức mạnh. Khi mẫu hình này được tìm thấy trong một xu hướng giảm, nó được coi là một mẫu hình giảm, do phạm vi thị trường trở nên hẹp hơn vào sự điều chỉnh, chỉ ra rằng sự điều chỉnh đang mất dần sức mạnh, và nối lại các xu hướng giảm đang trong thực hiện.

Trong một cái nêm gia tăng, cả hai đường ranh giới nghiêng lên từ trái sang phải. Mặc dù cả hai đường chỉ trong cùng một hướng, đường biên dưới tăng lên ở một góc độ dốc hơn  là biên trên. Giá thường giảm sau khi phá vỡ qua đường biên thấp hơn. Theo như khối lượng có liên quan, chúng tiếp tục suy giảm với nhau trước mức giá mới hoặc sóng lên, cho thấy nhu cầu đang yếu đi ở mức giá cao hơn. Một cái nêm gia tăng là đáng tin cậy hơn khi tìm thấy trong một thị trường giảm. Trong một xu hướng tăng những gì có vẻ là một Cái nêm tăng thực sự có thể là một Cờ chữ nhật hoặc một Cờ tam giác (anh em của một cái nêm) cần khoảng 4 tuần để hoàn thành.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 How To Trade Wedges at investopedia.com
 Analyzing Chart Patterns: The Wedge at investopedia.com

Phân tích kỹ thuật
Mẫu hình biểu đồ


title: Mẫu hình Cờ chữ nhật và Cờ tam giác

text:
Mẫu hình Cờ chữ nhật và Cờ tam giác là các mẫu hình thường được tìm thấy trong các biểu đồ giá của các tài sản giao dịch tài chính (cổ phiếu, trái phiếu, kỳ hạn, vv.). Các mẫu hình được đặc trưng bởi một hướng chủ đạo rõ ràng của xu hướng giá, tiếp theo là một sự củng cố và dịch chuyển trong phạm vi ràng buộc (rangebound), mà theo sau sau đó là sự phục hồi và tiếp tục của xu hướng chủ đạo này.

Mẫu hình Cờ chữ nhật
Mẫu hình cờ chữ nhật được bao bọc bởi hai đường thẳng song song. Những đường này có thể là đi ngang hoặc chỉ theo hướng ngược lại của xu hướng thị trường chủ đạo. Cột cờ được hình thành bởi một đường đại diện cho xu hướng chủ đạo trên thị trường. Mẫu hình được xem là thị trường chỉ tạm thời "ngưng nghỉ và xả hơi" sau một dịch chuyển lớn trước khi tiếp tục xu hướng chủ đạo của nó. Biểu đồ dưới đây minh họa cho mẫu hình cờ chữ nhật.

Mẫu hình Cờ tam giác
Mẫu hình cờ tam giác là giống hệt mẫu hình cờ chữ nhật trong thiết lập và tác động của nó; sự khác biệt duy nhất là giai đoạn củng cố của một mẫu hình cờ tam giác được đặc trưng bởi các đường xu hướng hội tụ chứ không phải là các đường xu hướng song song. Hình ảnh dưới đây là minh họa cho mẫu hình cờ tam giác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Video of Flag Pattern and High & Tight Flag; referenced sources
 Video of Pennant Pattern with cited sources
 Analyzing Chart Patterns: Flags And Pennants at investopedia.com

Phân tích kỹ thuật
Mẫu hình biểu đồ


title: Claude Louis Berthollet

text:
Claude Louis Berthollet (1748-1822) là nhà hóa học người Pháp. Ông là người có nhiều cống hiến lớn cho hóa học. Năm 1862, ông đã tổng hợp được benzen từ acetylen và nhiều hợp chất khác mà không cần cái gọi là "lực sống", cái được sử dụng trong thuyết vật sống (theo thuyết này thì chất hữu cơ chỉ có thể ở vật sống như thực vật, động vật, con người và chỉ hình thành được nhờ lực sống). Đây là một trong những bước tiến lớn trong việc thay đổi quan niệm của người đương thời về các hợp chất hữu cơ. Ông còn ủng hộ thuyết oxy hóa của Antoine Lavoisier về sự cháy (ở thế kỷ 18 nó bị người ta bác bỏ, không chỉ một người mà là nhiều người), mặc dù ông đã viết tới 17 công trình về thuyết nhiên tố vốn được nhiều người tin tưởng lúc bấy giờ và nhờ đó trở thành viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp. Ngoài ra Berthollet còn sản xuất lượng natri hypoclorit (tên gọi phổ biến là nước Javen) đầu tiên trên thế giới vào năm 1789 tại Javel, Pháp. Trong thời gian từ lúc đó đến hiện tại, nước Javen đã chứng tỏ sự hữu ích của mình với con người trong việc tẩy trắng, diệt khuẩn,...

Tham khảo

Sinh năm 1748
Mất năm 1822
Nhà hóa học Pháp
Hội viên Hội Hoàng gia
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp


title: Henri Louis le Chatelier

text:
Henri Louis le Chatelier ; (1850 - 1936) là nhà hóa học người Pháp. Ông là cựu sinh viên của Trường Bách khoa Paris, một trong những trường đại học danh tiếng của Pháp (khi bắt đầu đi học trường này, le Chatelier rất trẻ, mới có 19 tuổi). Ông là người đưa ra nguyên lý chuyển dịch cân bằng Le Chatelier. Nguyên lý này có nội dung như sau: Một phản ứng thuận nghịch đang ở trạng thái cân bằng, khi chịu tác dụng từ bên ngoài như biến đổi nhiệt độ, áp suất, nồng độ thì cân bằng sẽ chuyển dịch theo hướng làm giảm tác động bên ngoài đó. Nguyên lý này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến phản ứng thuận nghịch. Nhờ những cống hiến cho khoa học, le Chatelier được trao giải thưởng ForMenRS.

Chú thích

Sinh năm 1850
Mất năm 1936
Nhà hóa học Pháp
Nhà khoa học Pháp
Sinh viên Đại học Paris
Sinh viên trường Bách khoa Paris
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp


title: Người Brunei

text:
Tham khảo

Người Brunei thuộc chủng người Nam Đảo có nguồn gốc từ Đài Loan có niên đại từ 5.000 trước Công nguyên. Họ sống trên khắp các bờ biển phía tây trên của Đảo Borneo.

Xã hội Brunei
Nhóm sắc tộc ở Brunei
Nhóm sắc tộc ở Sarawak
Nhóm sắc tộc ở Sabah
Nhóm sắc tộc ở Malaysia
Người Mã Lai


title: Công nghiệp âm nhạc Đông Á

text:
Ngành công nghiệp âm nhạc Đông Á, khu vực bao gồm các vùng Trung Quốc, Đài Loan, bán đảo Triều Tiên và Nhật Bản, là một ngành kinh tế phát triển nhanh chóng khi là quê nhà của một vài thị trường âm nhạc lớn nhất thế giới.

Cột mốc

Năm 2003, Hàn Quốc trở thành thị trường âm nhạc đầu tiên trên thế giới khi doanh thu nhạc số vượt lên trên doanh thu từ các định dạng đĩa thuần.

Năm 2013, Nhật Bản lần đầu tiên vượt Mỹ để trở thành thị trường âm nhạc lớn nhất thế giới, theo báo cáo của Liên đoàn Công nghiệp thu âm quốc tế. Tuy nhiên Mỹ vẫn là thị trường âm nhạc lớn nhất nếu tính cả phí tải nhạc hợp pháp.

Năm 2015, thị trường nhạc số tại Trung Quốc được kỳ vọng đạt giá trị 2,1 tỉ đô la Mỹ. Trung Quốc được mong đợi sẽ trở thành một trong những thị trường âm nhạc lớn nhất thế giới cho đến năm 2020.

Trái ngược với ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu
Mặc dù doanh thu từ đĩa thuần (đơn cử như đĩa CD) trên toàn cầu đã và đang sụt giảm trong những năm gần đây, thì tại khu vực Đông Á (đặc biệt là Nhật Bản và Hàn Quốc) doanh thu bán đĩa thuần lại được giữ ở mức ổn định.

Liên đoàn Công nghiệp thu âm quốc tế giải thích hiện tượng này là do "các fan K-pop muốn những đĩa CD chất lượng cao và những bộ hộp sang trọng".

Trích lời một vị giám đốc âm nhạc của hãng thu âm Universal Music Group thì đĩa CD đang trở thành "thứ hàng hoá mới ở châu Á".

Tranh cãi
Một vài cuộc tranh luận đã nổ ra về cái cách mà ngành công nghiệp này đối xử với nghệ sĩ của họ.

Kiểm soát đời tư của nghệ sĩ
Không có gì là bất thường khi các hãng thu âm ngăn cấm nghệ sĩ nhạc pop hẹn hò trong một khoảng thời gian nhất định hoặc miễn là họ đã ký hợp đồng với công ty. Tại Nhật Bản, các nhà quản lý sẽ ra sức ngăn cản nghệ sĩ của họ đi hẹn hò hay cam kết ứng xử có khả năng bôi bẩn hình ảnh nghệ sĩ, bằng việc duy trì một lịch trình bận rộn và chỉ để các nghệ sĩ biết về lịch làm việc của mình một lần trong ngày. Những nghệ sĩ phá vỡ quy tắc này, như trường hợp thành viên Minami Minegishi của nhóm nhạc AKB48 có nguy cơ bị buộc rời khỏi nhóm hay kết thúc hợp đồng.

Hàn Quốc cũng có những luật lệ tương tự đối với giới nghệ sĩ nhạc pop. Tuy các nghệ sĩ có nhiều tự do hơn trong việc hẹn hò và lập gia đình, nhưng nhà quản lý lại có quyền kiểm soát mạnh mẽ lên đời tư và cách ứng xử của họ. Ở Đài Loan, giới nghệ sĩ cũng được kỳ vọng sẽ phải cư xử đúng mực, vì họ không được nói về các chủ đề cấm kỵ, chẳng hạn như chính trị.

Xếp hạng
Bảng dưới đây liệt kê tổng doanh thu của các thị trường âm nhạc Đông Á:

Xem thêm

 Vùng văn hóa Đông Á
 A-pop
 J-pop
 K-pop
 C-pop:
 Mandopop
 Cantopop
 Nhạc pop tiếng Đài Loan

Tham khảo

Liên kết ngoài
 5 nam nghệ sĩ châu Á tiêu biểu của thập niên 2001 - 2010
 "Thập đại mĩ nhân" của châu Á thập niên 2001 - 2010

Đông Á
Công nghiệp âm nhạc
Âm nhạc Đông Á


title: Lothar Meyer

text:
Julius Lothar von Meyer (1830-1895) là nhà hóa học người Đức. Năm 1870, sau quá trình nghiên cứu độc lập, Meyer cũng đưa ra một bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học như Dmitry Mendeleev. Nếu so sánh các bảng tuần hoàn của họ với nhau, chúng ta có thể thấy sự tương tự đáng kinh ngạc ở cả hai. Tuy nhiên, do Mendeleev công bố công trình nghiên cứu nổi tiếng nhất của mình vào năm 1869, nên nhà hóa học người Nga được hưởng quyền ưu tiên phát minh. Điều này khiến người ta chỉ nhớ tới Mendeleev khi được hỏi: Ai là người đã phát minh ra bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học?, mà quên rằng Meyer cũng nghiên cứu và tìm ra nó. Đây là điều không phải là hiếm của giới khoa học.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Periodic table according to Lothar Meyer (1870)
 Video of a talk by Michael Gordin titled "Periodicity, Priority, Pedagogy: Mendeleev and Lothar Meyer"
 The Internet Database of Periodic Tables. Chemogenesis web book.

Sinh năm 1830
Mất năm 1895
Nhà hóa học Đức


title: Bãi biển Cảnh Dương

text:
Cảnh Dương là một bãi biển ở thôn Cảnh Dương, xã Lộc Vĩnh, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế, cách thành phố Huế chừng 60 km.

Miêu tả
Bãi biển Cảnh Dương dài 8 km, rộng 200 km, có hình vòng cung nằm ở giữa mũi Chân Mây Tây và Chân Mây Đông. Cảnh vật khá lý thú, hấp dẫn. Bãi biển có độ dốc thoai thoải, cát trắng và mịn. Biển xanh, tương đối kín gió.

Ẩm thực
Du khách sẽ được thưởng thức những món ăn "đặc sản" như ghẹ hấp, mực nướng, tôm, cá hanh, cá dìa, cua rang muối, bánh tráng mè đen,...

Du lịch
Vì tương đối kín gió nên bãi biển Cảnh Dương rất thích hợp với những hoạt động dã ngoại và các loại hình thể thao, sinh hoạt thanh niên như cắm trại, đốt lửa rại, vui chơi ca hát, tấu nhạc về đêm...

Ngoài ra vào mỗi dịp Tết Nguyên Đán ở đây còn tổ chức lễ hội Đua thuyền cầu sự an lành đầu năm, với sự tham gia của hàng vạn người dân trong địa bàn Huyện Phú Lộc

Nguồn tham khảo

Phú Lộc
Cảnh Dương
Khu du lịch Việt Nam
Du lịch Thừa Thiên Huế


title: Bãi biển Non Nước

text:
Bãi biển Non Nước là một bãi biển đẹp thuộc dải bờ biển Đà Nẵng, ở phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn.

Miêu tả
Bãi tắm Non nước dài 5 km có khu du lịch với đồi thông thoáng mát dưới Ngũ Hành Sơn. Cát trắng mịn, phía Nam giáp vùng biển Điện Ngọc, phía Bắc giáp vùng biển Bác Mỹ An.
Bãi tắm có độ dốc thoai thoải, sóng êm. Nước biển không bị ô nhiễm, trong sạch, cuốn hút khách du lịch trong và ngoài nước.

Sinh thái
Bãi biển Non Nước có loài rong biển quý hiếm như rong câu chỉ vàng, rong câu chân vịt có giá trị xuất khẩu cao.

Nguồn tham khảo

Xem thêm
Bãi biển Sầm Sơn
Bãi biển Cảnh Dương
Bãi biển Thừa Đức

Bãi biển Đà Nẵng
Khu du lịch Việt Nam


title: Trinh Thánh Vương hậu

text:
Trinh Thánh Vương hậu (chữ Hán: 貞聖王后; Hangul: 정성왕후, 12 tháng 1 năm 1693 - 3 tháng 4 năm 1757) là Vương phi đầu tiên của Triều Tiên Anh Tổ.

Cuộc đời
Bà là thành viên của gia tộc Đạt Thành Từ thị (达城徐氏), hậu nhân của Cao Ly thiếu doãn hãn (高丽少尹閈), sinh ngày 7 tháng 12 (tức ngày 12 tháng 1 dương lịch) năm Triều Tiên Túc Tông thứ 18 (1692). Cha là Đạt Thành phủ viện quân Từ Tông Đệ (徐宗悌), mẹ là Sầm Thành phủ phu nhân Ngưu Phong Lý thị (牛峰李氏).

Năm Túc Tông thứ 30 (1704), tháng 11, khi mới 10 tuổi, bà được gả cho Triều Tiên Anh Tổ, khi đó còn là Diên Nhưng quân. Là chính thê của một Vương tử mang tước Quân, bà được ban tước hiệu Đạt Thành Quận phu nhân (达城郡夫人). Bấy giờ phu nhân hòa huệ hiếu thuận, rất được cha chồng là Triều Tiên Túc Tông yêu quý, hay được vào cung vấn an, bà đối với mẹ chồng là Thục tần họ Thôi cũng muôn phần kính trọng.

Năm 1721, sắc phong làm Thế đệ tần (世弟嫔). Năm 1724, Anh Tổ đại vương kế vị, sắc phong làm Vương phi. Chung sống nhiều năm nhưng bà với Anh Tổ không có người con nào, đối với Tư Điệu Thế tử thì bà muôn phần yêu quý và hòa thuận, Thế tử cũng rất kính trọng bà. Vai trò của bà không nhỏ trong việc hòa giải mối bất hòa giữa Anh Tổ và Thế tử khi trưởng thành.

Năm Anh Tổ thứ 33 (1757), ngày 15 tháng 2 (âm lịch), Vương phi Từ thị qua đời ở Đại Tạo điện (大造殿) thuộc Xương Đức Cung, hưởng thọ 66 tuổi. Bà tại vị Trung điện 37 năm, là vị vương hậu tại vị lâu nhất của nhà Triều Tiên. Cái chết của bà đã ảnh hưởng xấu đến Tư Điệu Thế tử.

Gia tộc
 Cao tổ phụ: Tư tể giám thiêm chính, tặng Tả tán thành Từ Hanh Lý (徐亨履, 1596 - 1667).
 Cao tổ mẫu: Xương Ninh Thành thị (昌寧成氏, 1596 - 1668), tặng Trinh Kính phu nhân. Là con gái của quận thủ Thành Nhân Cẩu (成仁耈).
 Tổ phụ: Chưởng Lệ viện Tư bình, tặng Lãnh nghị chính Từ Văn Đạo (徐文道, 1628 - 1700).
 Tổ mẫu: An Đông Kim thị (安東金氏, 1630 - 1709), tặng Trinh Kính phu nhân. Là con gái của Tham phụng Kim Đỉnh Chi (金鼎之).
 Thân phụ: Từ Tông Đệ (徐宗悌, 1656 - 1719), Quận thủ, tặng Lãnh nghị chính, tước hiệu Đạt Thành phủ viện quân (达城府院君), thụy hiệu Hiếu Hi công (孝僖公).
 Thân mẫu: Ngưu Phong Lý thị (牛峰李氏, 1660 - 1738), tước hiệu Sầm Thành phủ phu nhân (岑城府夫人). Con gái Thông Đức lang Lý Lư Xương (李師昌) và Nghĩa Thành Kim thị (義城金氏), con gái của Tùng Sĩ lang Kim Khuê (金圭).

Thụy hiệu
 혜경장신강선공익인휘소헌원렬단목장화정성왕후.
 惠敬莊慎康宣恭翼仁徽昭獻元烈端穆章和贞圣王后.
 Huệ Kính Trang Thuận Khang Tuyên Cung Dực Nhân Huy Chiêu Hiến Nguyên Liệt Đoan Mục Chương Hòa Trinh Thánh Vương hậu.

Tham khảo

 Trinh Thánh Vương hậu
 Triều Tiên thực lục - [朝鮮王朝實錄]

Vương hậu Triều Tiên
Sinh năm 1692
Mất năm 1757
Thế tử tần Triều Tiên


title: Paya Lebar

text:
Paya Lebar là một khu quy hoạch nằm ở Vùng Đông của Singapore, giáp với Hậu Cảng về phía Tây, Thịnh Cảng về phía Tây Bắc, Tampines về phía Đông, Bedok về phía Nam và Pasir Ris về phía Bắc.

Tên gọi và lịch sử
Paya Lebar là một vùng đầm lầy rộng lớn gần với Sông Kallang. Trong tiếng Mã Lai, Paya nghĩa là "đầm lầy" và lebar nghĩa là "rộng lớn". Đây là một quận mới mở rộng, khét tiếng bởi nạn chiếm cư bất hợp pháp với các cư dân sinh sống bằng nghề trồng trọt và chăn nuôi heo và gia cầm.

Một trong những người thiết lập chế độ thuộc địa đầu tiên ở vùng đất này là Richard Owen Norris (mất năm 1905). Ông đã mua một phần đất của khu vực này vào năm 1865 để sống với gia đình.

Năm 1915, một đài phát thanh hải quân được xây dựng tại quận này.

Năm 1955, Sân bay Quốc tế Singapore (thường được biết với tên gọi "Sân bay Paya Lebar") được khánh thành và trở thành một điểm mốc quan trọng của vùng này, cùng với các công trình nhà ở, trường học và nhà máy khác.

Đường Paya Lebar Street được chính thức đặt tên vào năm 1958 trong khi một con đường cùng tên khác Paya Lebar Way chính thức xuất hiện năm 1972.

Chính trị
Paya Lebar có đại diện là Dân biểu nhóm Aljunied và Dân biểu nhóm Marine Parade, tương ứng do Đảng Công nhân Singapore và Đảng Hành động Nhân dân lãnh đạo. Một trong những đại biểu Quốc hội của Paya Lebar là ông Lưu Trình Cường (刘程强, Low Thia Khiang), một lãnh đạo đối lập xuất thân từ giới quân nhân.

Xem thêm
 Khu quy hoạch Singapore
 Vùng Đông, Singapore

Tham khảo

Victor R Savage, Brenda S A Yeoh (2003), Toponymics - A Study of Singapore Street Names, Eastern Universities Press, ISBN 981-210-205-1

Địa điểm ở Singapore


title: Kolam Ayer

text:
Kolam Ayer là một khu phố nhỏ ở Kallang. Nơi đây được phục vụ bởi ga tàu điện ngầm Kallang và trong tương lai là ga tàu điện ngầm Kallang Bahru.

Tham khảo

Địa điểm ở Singapore
Vùng trung tâm Singapore


title: Friedrich Wöhler

text:
Friedrich Wöhler (1800-1882) là nhà hóa học người Đức. Ông là một trong những người đi tiên phong trong việc thay đổi quan niệm của người đương thời về hóa học hữu cơ. Năm 1828, ông đã tiến hành thí nghiệm tổng hợp urea (chất có trong nước tiểu). Trong thí nghiệm này, ông đã đun nóng amoni xianat trong bình thủy tinh. Thí nghiệm này không cần cái gọi là "lực sống" (lực mà người ta cho rằng chỉ xuất hiện ở các cơ thể sống để tạo ra các hợp chất hữu cơ). Chính vì vậy, đúng như ông nói, thí nghiệm này "không cần đến con mèo, con chó hay con lạc đà nào cả". Đây là thí nghiệm mang tính bước ngoặt, mở ra một tư tưởng mới cho hóa học hữu cơ nói riêng và hóa học nói chung, tạo một bước phát triển trong lịch sử hóa học. Và nhờ có thí nghiệm này, rất nhiều nhà hóa học tiếp bước Wöhler tiến hành tổng hợp các chất hữu cơ, trong số đó có không ít chất có ích cho con người như màu nhuộm, aspirin,...

Chú thích

Sinh năm 1800
Mất năm 1882
Nhà hóa học Đức
Cựu sinh viên Đại học Heidelberg
Người Frankfurt
Người phát hiện ra nguyên tố hóa học


title: Hermann Kolbe

text:
Adolph Wilhelm Hermann Kolbe (1818-1884) là nhà hóa học người Đức. Ông là học trò nổi tiếng nhất của Robert Bunsen và Friedrich Wöhler, những nhà hóa học nổi tiếng của Đức lúc bấy giờ. Ông nổi tiếng với thí nghiệm tổng hợp axit axetic. Đó là vào năm 1845. Chuỗi phản ứng trong thí nghiệm gồm quá trình clo hóa cacbon đisulfua thành cacbon tetrachlorua, sau đó là quá trình nhiệt phân thành tetracloretylen và clo hóa trong nước tạo thành axit tricloraxetic, và cuối cùng là phản ứng oxy hóa khử vô cơ bằng cách điện phân tạo thành axit axetic. Nhờ thí nghiệm nổi tiếng này, Kolbe đã nối tiếp bước chân của người thầy Wöhler trong việc thay đổi suy nghĩ của người thời đó về các hợp chất hữu cơ cũng như hóa học hữu cơ. Ngoài ý nghĩa mang tính lịch sử, Kolbe đã giúp chúng ta tổng hợp được một trong hợp chất hữu cơ được ứng dụng nhiều nhất. Với axit axetic, chúng ta có thể sản xuất este, làm dung môi, sản xuất giấm và rất nhiều ứng dụng khác.

Chú thích

Sinh năm 1818
Mất năm 1884
Nhà hóa học Đức
Cựu sinh viên Đại học Göttingen


title: Danh sách khu bảo tồn tại Myanmar

text:
Đây là danh sách các vườn quốc gia, khu bảo tồn động vật hoang dã và các khu vườn thực vật tại Miến Điện.

Vườn quốc gia
 Vườn quốc gia Alaungdaw Kathapa (vườn quốc gia lớn nhất của Myanmar)
 Vườn quốc gia Hlawga
 Vườn quốc gia Khakaborazi
 Vườn quốc gia Lenya
 Vườn quốc gia biển đảo Lampi
 Vườn quốc gia Loimwe
 Vườn quốc gia Núi Victoria
 Vườn quốc gia núi Popa
 Vườn quốc gia Tanintharyi
 Vườn quốc gia biển Đảo Lampi

Khu bảo tồn động vật hoang dã và khu dự trữ sinh quyển
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Bumhpa Bum
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Chatthin
 Khu bảo tồn hổ thung lũng Hukawng (khu bảo tồn hổ lớn nhất thế giới)
 Khu bảo tồn động vật hoang dã hồ Indawgyi
 Khu bảo tồn vùng đất ngập nước hồ Inlay
 Khu bảo tồn động vật Kahilu
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Kelatha
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Kyaikhtiyo
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Mein-ma-hla Kyun
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Minwuntaung
Khu bảo tồn động vật hoang dã Minsontaung
 Khu bảo tồn vùng đất ngập nước Moneyingyi
 Khu bảo tồn động vật hoang dã quần đảo Moscos
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Mulayit
 Công viên bảo tồn voi Myaing Hay Wun
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Pasa
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Pitaung
 Khu bảo tồn voi Rakhine Yoma
 Lâm viên Sein Ye
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Shwesettaw
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Tamanthi
 Khu bảo tồn thiên nhiên Tanintharyi
 Khu bảo tồn chim Taunggyi
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Wethtigan (vùng đất ngập nước ngọt)
 Khu bảo tồn rừng Wunbaik

Vườn thực vật
 Vườn Bách thảo quốc gia Kandawgyi

Tham khảo

Liên kết ngoài
Ecotourism Sites in Myanmar
National parks, wetlands, botanical gardens, and wildlife sanctuaries in Myanmar (Burma)

Vườn quốc gia Myanmar
Myanmar
Địa lý Myanmar