title: Đế quốc Sikh

text:
Đế quốc Sikh (tiếng Ba Tư: سرکارِ خالصه, phiên âm La Tinh: Sarkār-ē-Khālsā; tiếng Punjab: ਸਿੱਖ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ; tiếng Anh: Sikh Empire) là một nhà nước bắt nguồn từ Tiểu lục địa Ấn Độ, được Maharaja Ranjit Singh thành lập với trung tâm là Punjab. Đế chế tồn tại từ năm 1799, khi Maharaja Ranjit Singh chiếm được Lahore (ngày nay là thủ phủ của tỉnh Punjab, Pakistan), đến năm 1849, khi nó bị đánh bại trong Chiến tranh Anh-Sikh lần thứ hai bởi Công ty Đông Ấn Anh. Nhà nước được thành lập dựa trên nền tảng của Khalsa từ một tập hợp những người theo Sikh giáo tự trị. Đế chế đạt đến đỉnh cao vào thế kỷ XIX, khi lãnh thổ của nó kéo dài từ đèo Khyber ở phía Tây sang tận Tây Tạng ở phía Đông, và từ Mithankot ở phía Nam đến Kashmir ở phía Bắc, đa dạng về tôn giáo, với dân số ước tính khoảng 3,5 triệu người vào năm 1831 (trở thành quốc gia đông dân thứ 19 vào thời điểm đó), đây là khu vực lớn cuối cùng của tiểu lục địa Ấn Độ bị Đế quốc Anh sáp nhập.

Nền tảng của Đế chế Sikh có thể bắt nguồn từ năm 1707, năm qua đời của Aurangzeb, hoàng đế thứ 6 của Đế quốc Mogul, báo hiệu sự suy tàn của đế chế này. Quân đội Sikh, được gọi là Dal Khalsa, một tổ chức tái sắp xếp Khalsa do Guru Gobind Singh sáng lập, đã dẫn đầu các cuộc viễn chinh chống lại sự cai trị của Mogul và người Afghanistan ở phía Tây.

Sự hình thành của đế chế bắt đầu với việc Maharaja Ranjit Singh chiếm được Lahore, từ tay người cai trị Afghanistan, Zaman Shah Durrani, bằng các trận chiến, người Sikh đã trục xuất thành công người Afghanistan ra khỏi lãnh thổ, và thống nhất các nhóm người theo Sikh giáo. Ranjit Singh được tôn lên làm Maharaja của Punjab vào ngày 12/04/1801 (trùng với Vaisakhi), tạo ra một nhà nước chính trị thống nhất. Sahib Singh Bedi, hậu duệ của Guru Nanak, đã tiến hành lễ đăng quang. Ranjit Singh lên nắm quyền trong một thời gian rất ngắn, từ một thủ lĩnh của những kẻ khốn cùng để cuối cùng trở thành Maharaja của Punjab. Ông bắt đầu hiện đại hóa quân đội của mình, sử dụng các khóa huấn luyện mới nhất cũng như vũ khí và pháo binh. Sau cái chết của Maharaja Ranjit Singh, đế chế đã suy yếu do chia rẽ nội bộ và quản lý chính trị yếu kém. Cuối cùng, đến năm 1849, nhà nước này bị giải thể sau thất bại trong Chiến tranh Anh-Sikh lần thứ hai. Đế chế Sikh được chia thành 4 tỉnh: Lahore ở Punjab, trở thành thủ phủ của đạo Sikh, Multan, cũng ở Punjab, Peshawar và Kashmir từ năm 1799 đến năm 1849.

Bối cảnh

Mogul cai trị Punjab
Đạo Sikh bắt đầu hình thành vào khoảng thời gian chinh phục phía Bắc Tiểu lục địa Ấn Độ của Babur, người sáng lập ra Đế chế Mogul. Cháu trai của ông là Hoàng đế Akbar, ủng hộ tự do tôn giáo và sau khi viếng thăm langar của Guru Amar Das đã có ấn tượng tốt về đạo Sikh. Sau chuyến thăm này, ông đã hiến đất cho langar và Đế chế Mogul không có bất kỳ xung đột nào với các lãnh tụ của đạo Sikh cho đến khi vị hoàng đế này qua đời vào năm 1605. Tuy nhiên, người kế nhiệm của ông là Jahangir đã coi người Sikh là một mối đe dọa chính trị. Ông ra lệnh cho Guru Arjun Dev, người đã bị bắt vì ủng hộ Khusrau Mirza nổi loạn, thay đổi đoạn văn về Hồi giáo trong Adi Granth. Khi Guru từ chối, Jahangir ra lệnh tra tấn người này cho đến chết. Sự tử đạo của Guru Arjan Dev đã dẫn đến việc Guru thứ 6, Guru Hargobind, tuyên bố chủ quyền của người Sikh trong việc tạo ra Akal Takht và thiết lập một pháo đài để bảo vệ Amritsar. Hoàng đế Jahangir đã cố gắng khẳng định quyền lực đối với người Sikh bằng cách tống giam Guru Hargobind tại Gwalior, nhưng sau đó đã thả ông ra khi vị hoàng đế Mogul này không còn cảm thấy bị đe dọa. Cộng đồng người Sikh không có thêm bất kỳ vấn đề nào với đế chế Mughal cho đến khi Jahangir qua đời vào năm 1627. Người kế vị của Jahangir là Shah Jahan, đã xúc phạm "chủ quyền" của Guru Hargobind và sau một loạt các cuộc tấn công vào Amritsar đã buộc người Sikh phải rút lui đến Sivalik Hill.

Vị Guru tiếp theo là Guru Har Rai, duy trì quyền kiểm soát Sivalik Hill bằng cách đánh bại các nỗ lực đánh đuổi người Sikh của nhà cầm quyền địa phương. Người Sikh đóng vai trò trung lập trong cuộc tranh giành ngai vàng Đế quốc Mogul giữa hai người con trai của Shah Jahan là Aurangzeb và Dara Shikoh. Guru thứ 9, Guru Tegh Bahadur, đã di chuyển cộng đồng người Sikh đến Anandpur và bản thân ông đã đi khắp nơi để thăm và thuyết giảng, bất chấp Hoàng đế Aurangzeb, đã cố gắng đưa Ram Rai trở thành guru mới. Guru Tegh Bahadur đã hỗ trợ người Kashmiri Pandits tránh phải cải sang Hồi Giáo và bị Aurangzeb bắt giữ. Khi được đề nghị lựa chọn giữa việc cải đạo sang Đạo Hồi hoặc cái chết, ông đã chọn cái chết thay vì thỏa hiệp, sau đó ông đã bị xử tử.

Sự hình thành của Khalsa
Guru Gobind Singh đảm nhận vai trò lãnh đạo vào năm 1675 và để tránh các trận chiến với các Raja của Sivalik Hill, nên đã chuyển cộng đồng của mình đến Paunta. Tại đây, ông đã xây dựng một pháo đài lớn để bảo vệ thành phố với một đội quân đồn trú. Sức mạnh ngày càng tăng của cộng đồng người Sikh đã báo động cho các Raja ở Sivalik Hill, họ đã cố gắng tấn công thành phố nhưng lực lượng của Guru Gobind Singh đã đánh đuổi trong trận Bhangani. Ông chuyển đến Anandpur và thành lập Khalsa, một đội quân tập hợp của những người theo Sikh giáo đã được rửa tội, vào ngày 30/03/1699. Sự thành lập của Khalsa đã thống nhất cộng đồng Sikh chống lại nhiều nhà cai trị dưới sự hậu thuẫn của Đế quốc Mogul. Năm 1701, một đội quân kết hợp của các Raja ở Sivalik Hill và quân Mogul dưới quyền của Wazir Khan đã tấn công Anandpur. Khalsa rút lui nhưng tập hợp lại để đánh bại quân của Đế quốc Mogul trong trận Muktsar. Năm 1707, Guru Gobind Singh nhận lời mời của người kế vị Aurangzeb là Bahadur Shah I đến gặp ông. Cuộc hội đàm diễn ra tại Agra vào ngày 23/07/1707.

Banda Singh Bahadur
Vào tháng 8/1708, Guru Gobind Singh đến thăm Nanded. Tại đây, ông đã gặp một người Bairāgī ẩn dật, Madho Das, người đã cải sang Sikh giáo, được tôn xưng là Banda Singh Bahadur. Một thời gian ngắn trước khi qua đời, Guru Gobind Singh đã ra lệnh cho Banda Singh Bahadur tái chinh phục vùng Punjab và trao cho ông một lá thư yêu cầu tất cả người Sikh tham gia cùng ông. Sau 2 năm tập hợp những người ủng hộ, Banda Singh Bahadur đã khởi xướng một cuộc nổi dậy của nông dân bằng cách phá bỏ các điền trang rộng lớn của các gia đình Zamindar và chia đất cho những nông dân nghèo làm ruộng. Banda Singh Bahadur bắt đầu cuộc nổi dậy của mình với việc đánh bại quân đội của Đế quốc Mogul tại Samana và Sadhaura, cuộc nổi dậy lên đến đỉnh điểm với sự thất thủ của Sirhind. Trong cuộc nổi dậy, Banda Singh Bahadur đã đưa ra quan điểm là phá hủy các thành phố mà Mogul đã tàn ác với những người ủng hộ Guru Gobind Singh. Ông đã hành quyết Wazir Khan để trả thù cho cái chết của các con trai của Guru Gobind Singh và Pir Budhu Shah sau chiến thắng của người Sikh tại Sirhind. Ông cai trị vùng lãnh thổ giữa sông Sutlej và sông Yamuna, thành lập thủ đô trên dãy Himalaya tại Lohgarh và đúc tiền dưới tên của Guru Nanak và Guru Gobind Singh.  Năm 1716, quân đội của ông bị quân Mogul đánh bại sau khi ông cố gắng bảo vệ pháo đài của mình tại Gurdas Nangal. Ông đã bị bắt cùng với 700 người của mình và bị đưa về Delhi, nơi tất cả họ đều bị tra tấn và hành quyết sau khi từ chối cải sang Hồi Giáo.

Thời kỳ Dal Khalsa

Liên minh Sikh

Giai đoạn từ năm 1716 đến năm 1799 là một thời kỳ rất hỗn loạn về mặt chính trị và quân sự ở vùng Punjab. Tình trạng nghiêm trọng này có nguồn góc từ sự suy tàn chung của Đế chế Mogul để lại khoảng trống quyền lực trong khu vực mà cuối cùng đã được lấp đầy bởi người Sikh của Dal Khalsa, có nghĩa là "quân đội Khalsa" hay "đảng Khalsa", vào cuối thế kỷ XVII, sau khi họ đánh bại một số cuộc xâm lược của những nhà cai trị Afghanistan thuộc Đế chế Durrani và các đồng minh của họ, tàn tích của Đế quốc Mogul và những người quản lý của họ, những Raja người Hindu đồng minh của Mogul ở Sivalik Hills, và những người địa phương thù địch Hồi giáo đứng về phía các lực lượng Hồi giáo khác. Những người Sikh của Dal Khalsa cuối cùng đã thành lập các khu vực hành chính Sikh độc lập của riêng họ, Misls, bắt nguồn từ một thuật ngữ Ba Tư-Ả Rập có nghĩa là 'tương tự', do Misldars đứng đầu. Những Misls này phần lớn được thống nhất bởi Maharaja Ranjit Singh.

Các nhà nước Cis-Sutlej
Các Nhà nước Cis-Sutlej là một nhóm các lãnh địa của Sikh giáo trong vùng Punjab nằm giữa sông Sutlej về phía Bắc, dãy Himalaya ở phía Đông, sông Yamuna và Delhi ở phía Nam, và huyện Sirsa ở phía Tây. Các quốc gia này nằm dưới quyền thống trị của Đế chế Maratha sau năm 1785 trước Chiến tranh Anh-Maratha lần thứ hai năm 1803–1805, sau đó người Marathi mất quyền kiểm soát lãnh thổ vào tay Công ty Đông Ấn Anh. Các nhà nước Cis-Sutlej bao gồm Kalsia, Kaithal, Nhà nước Patiala, Nhà nước Nabha, Nhà nước Jind, Thanesar, Maler Kotla, Ludhiana, Nhà nươc Kapurthala, Ambala, Ferozpur và Nhà nước Faridkot, cùng một số lãnh địa khác. Trong khi các quốc gia theo Sikh giáo này được thành lập bởi Dal Khalsa, nhưng chúng không phải là một phần của Đế chế Sikh và có lệnh cấm gây chiến lẫn nhau sau hiệp ước Amritsar (1809) (trong đó đế chế từ bỏ yêu sách đối với Các quốc gia Cis-Sutlej và người Anh không được can thiệp vào phía bắc Sutlej hoặc vào lãnh thổ hiện có của đế chế ở phía Nam Sutlej), sau những nỗ lực của Ranjit Singh nhằm giành quyền kiểm soát các lãnh địa này từ tay người Anh từ năm 1806 đến 1809. Cuộc vượt sông Sutlej của người Sikh, sau khi Anh quân sự hóa biên giới với Punjab (từ 2.500 người và 6 khẩu súng vào năm 1838 lên 17.612 người và 66 khẩu súng vào năm 1844, và 40.523 người cùng 94 khẩu súng vào năm 1845), và có kế hoạch sử dụng lãnh thổ mới được chinh phục của Sindh làm bàn đạp để tiến lên vùng Multan do người Sikh nắm giữ, cuối cùng dẫn đến xung đột với người Anh.

Nội chiến giữa các Misl
Sau triều đại của Jassa Singh Ramgarhia, những Sikh Misl tự trị trở nên chia rẽ và tiến hành gây chiến với nhau. Một loại Chiến tranh Lạnh đã nổ ra với các Misl: Bhangi, Nakkai, Dalelwala và Ramgharia Misls Sukerchakia, Ahluwalia, Karor Singhia và Kaniyeha. Shaheedan, Nishania và Singhpuria cũng liên minh nhưng không tham gia chiến tranh với những Misl khác và tiếp tục Dal Khalsa. Phulkian Misl đã bị vạ tuyệt thông khỏi liên minh. Rani Sada Kaur của Kanhaiya Misl đã phá hủy sức mạnh của Bhangis. Sau đó, cô đã nhường ngôi cho Maharaja Ranjit Singh.

Đế chế

Đế chế Sikh bắt đầu hình thành với sự thống nhất giữa các Misl tự trị vào năm 1801, tạo ra một nhà nước chính trị thống nhất. Tất cả các thủ lĩnh của Misl, đều thuộc giới quý tộc với xuất thân gia đình lâu đời và có uy tín trong lịch sử Sikh giáo.

Lãnh thổ địa lý chính thức của đế chế kéo dài từ vùng Punjab đến Đèo Khyber ở phía Tây, đến Kashmir ở phía Bắc, Sindh ở phía Nam và Tây Tạng ở phía Đông. Năm 1799, Ranjit Singh chuyển thủ đô từ Gujranwala đến Lahore, thành phố này được ông nội của ông là Charat Sing thành lập vào năm 1763.

Hari Singh Nalwa là Tổng tư lệnh của Quân đội Sikh Khalsa từ năm 1825 đến năm 1837. Ông được biết đến với vai trò lãnh đạo trong các cuộc chinh phục Kasur, Sialkot, Multan, Kashmir, Attock và Peshawar. Nalwa dẫn đầu quân đội Sikh giải phóng Kashmir khỏi Shah Shujah Durrani và Đế quốc Durrani phải cống nạp viên kim cương Koh-i-Noor cho Maharaja Ranjit Singh. Ông từng là thống đốc của Kashmir và Hazara và thành lập một xưởng đúc tiền thay mặt cho Đế chế Sikh để tạo nguồn tài chính dồi dào cho đế chế. Chính sách biên giới của ông về việc giữ đèo Khyber sau đó được kế thừa và tiếp tục sử dụng bởi Raj thuộc Anh. Nalwa chịu trách nhiệm mở rộng biên giới của đế chế Sikh đến sông Ấn. Vào thời điểm ông qua đời, ranh giới phía Tây của Đế chế Sikh là đèo Khyber.

Nhân khẩu học
Nhân khẩu học tôn giáo của Đế chế ước tính chỉ có hơn 10%  đến 12%  cư dân là theo Sikh giáo, 80% theo Hồi giáo  và dưới 10% dân số theo Hindu giáo. Surjit Hans đã đưa ra những số liệu khác nhau dựa trên dự báo điều tra dân số năm 1881, trong đó dân số theo Hồi giáo ở mức 51%, người theo đạo Hindu ở mức 40% và người theo đạo Sikh vào khoảng 8%, 1% còn lại là người châu Âu. Dân số là 3,5 triệu người vào năm 1831, theo Amarinder Singh trong Hoàng hôn cuối cùng: Sự trỗi dậy và sụp đổ của Lahore Durbar (The Rise and Fall of the Lahore Durbar).

Ước tính khoảng 90% người theo Sikh giáo và hơn 50% dân số của Đế chế tập trung ở thượng Bari, Jalandhar và thượng Rechna Doab. Vào những năm 1830, một nửa dân số theo Sikh giáo tập trung ở khu vực thuộc Lahore và Amritsar sau ngày.

Địa lý

Đế chế Sikh thời kỳ cực thịnh có tổng diện tích là 260.128 km2 (100.436 dặm vuông).

Punjab là một khu vực nằm giữa tiểu lục địa Ấn Độ và Đế quốc Durrani của Afghanistan. Các đơn vị chính trị ngày nay đã tạo nên Đế chế Sikh lịch sử:

Punjab, đến Mithankot ở phía Nam
 Punjab, Pakistan, ngoại trừ Nhà nước Bahawalpur
 Punjab, Ấn Độ, về phía Nam đến các khu vực ngay bên kia sông Sutlej
 Haryana, Ấn Độ
 Himachal Pradesh, Ấn Độ, về phía nam đến các khu vực ngay bên kia sông Sutlej
 Phân khu Jammu, Jammu và Kashmir, Ấn Độ và Pakistan (1808–1846)
 Kashmir, từ ngày 5 tháng 7 năm 1819 đến ngày 15 tháng 3 năm 1846, Ấn Độ/Pakistan/Trung Quốc
 Thung lũng Kashmir, Ấn Độ từ năm 1819 đến 1846
 Gilgit, Gilgit-Baltistan, Pakistan, từ năm 1842 đến 1846
 Ladakh, Ấn Độ 1834–1846
 Đèo Khyber, Afghanistan/Pakistan
 Peshawar, Pakistan (taken in 1818, retaken in 1834)
 Khyber Pakhtunkhwa và Những Khu vực Bộ lạc Liên bang Quản lý, Pakistan
 Một phần của Tây Tây Tạng, Trung Quốc (một thời gian ngắn vào năm 1841, đến Taklakot),

Huyện Jamrud (Cơ quan Khyber, Pakistan) là giới hạn cực Tây của Đế chế Sikh. Việc mở rộng về phía tây đã bị chặn lại tại Trận Jamrud, trong đó người Afghanistan đã giết được vị tướng nổi tiếng của Sikh giáo là Hari Singh Nalwa trong một cuộc tấn công, mặc dù người Sikh đã giữ vững vị trí của họ tại pháo đài Jamrud. Ranjit Singh đã cử tướng Sirdar Bahadur Gulab Singh Powind dẫn theo quân tiếp viện đến đè bẹp cuộc nổi dậy Pashtun. Năm 1838, Ranjit Singh cùng với quân đội của mình đã hành quân vào Kabul để tham gia cuộc diễu hành chiến thắng cùng với người Anh sau khi khôi phục ngai vàng Afghanistan cho Shah Shoja.

Chính sách

Đế chế Sikh có chính sách trọng dụng nhân tài rất cởi mở so với các quốc gia xung quanh, nó cho phép những người đàn ông thuộc các tôn giáo khác ngoài Sikh giáo có thể vươn lên vị trí chỉ huy quyền lực trong cả quân đội và bộ máy hành chính của đế quốc.

Anh em nhà Fakir, những người theo Hồi giáo được xem là điển hình cho chính sách cởi mở trong việc trọng dụng nhân tài của Đế quốc Sikh. Họ là cố vấn và trợ lý cá nhân đáng tin cậy cũng như bạn thân của Ranjit Singh, đặc biệt là Fakir Azizuddin, phục vụ ở vị trí ngoại trưởng của đế chế, phiên dịch cho maharaja, và đóng vai trò quan trọng trong các sự kiện đàm phán với người Anh, trong đó ông thuyết phục Ranjit Singh duy trì quan hệ ngoại giao với người Anh và không gây chiến với họ vào năm 1808, khi quân đội Anh được di chuyển dọc theo sông Sutlej, với chính sách này, người Anh muốn giữ chân của Ranjit Singh ở phía Bắc của con sông, và đặt Sutlej làm ranh giới phân chia giữa đế quốc Sikh và Anh;  đàm phán với Dost Muhammad Khan trong nỗ lực bất thành để chiếm lại Peshawar. Ông cũng thỉnh thoảng được giao nhiệm vụ quân sự trong suốt sự nghiệp của mình. Anh em nhà Fakir được giới thiệu với maharaja khi cha của họ, Ghulam Muhiuddin, một bác sĩ, được ông triệu tập để chữa trị một căn bệnh về mắt ngay sau khi ông chiếm được Lahore.

Những người anh em khác của Fakir là Imamuddin, một trong những viên chức quản lý chính của nhà vua, và Nuruddin, người từng là bộ trưởng nội vụ và bác sĩ cá nhân, cũng được Maharaja ban cho tước hiệu Jagir.

Hàng năm, khi ở Amritsar, Ranjit Singh đã đến thăm các đền thờ của các tôn giáo khác, bao gồm cả Hồi giáo. Nhà vua đã ban hành những mệnh lệnh đối xử bình đẳng đối với tất cả các tôn giáo và nghề nghiệp, phù hợp với các học thuyết về đức tin của họ. Chính quyền cho lập các toàn án đặc biệt dành riêng cho người Hồi giáo, được phán quyết theo luật Hồi giáo trong các vấn đề cá nhân. Trên toàn đế chế có hệ thống các toà án chung, dược điều hành bởi các quan chức tư pháp của chính phủ, dành cho tất cả cư dân trên lãnh thổ đế chế mà không phân biệt tôn giáo và giai cấp xã hội.

Một trong những hành động đầu tiên của Ranjit Singh sau khi chiếm được Lahore năm 1799 là cho khôi phục các văn phòng của Qazis và Muftis cha truyền con nối vốn đã thịnh hành vào thời Đế quốc Mogul. Kazi Nizamuddin được bổ nhiệm để quyết định các vấn đề hôn nhân giữa những người theo đạo Hồi, trong khi đó Muftis Mohammad Shahpuri và Sadulla Chishti được giao quyền lập các chứng từ liên quan đến việc chuyển nhượng bất động sản. Hệ thống mohalladari cũ được khôi phục với mỗi mahallah, hoặc phân khu lân cận, do một trong các thành viên phụ trách. Văn phòng Kotwal, hay trưởng bộ phận an ninh, được giao cho một người Hồi giáo, Imam Bakhsh.

Các tướng lĩnh của Đế chế Sikh rất đa dạng, vì họ đến từ nhiều cộng đồng và tôn giáo khác nhau. Trong đó các vị tướng nổi tiếng của Sikh giáo như Hari Singh Nalwa, Fateh Singh Dullewalia, Nihal Singh Atariwala, Chattar Singh Attariwalla và Fateh Singh Kalianwala; Các vị tướng Hindu giáo bao gồm Dewan Mokham Chand Nayyar, con trai và cháu trai của ông, và Misr Diwan Chand Nayyar; và các tướng Hồi giáo bao gồm Ilahi Bakhsh và Mian Ghaus Khan; Balbhadra Kunwar, là người Nepal, và các tướng châu Âu bao gồm Jean-Francois Allard, Jean-Baptiste Ventura, và Paolo Avitabile. các tướng đáng chú ý khác của Quân đội Sikh Khalsa là Veer Singh Dhillon, Sham Singh Attariwala, Mahan Singh Mirpuri, và Zorawar Singh Kahluria...

Nhân khẩu học

Dân số của đế chế trong thời kỳ Maharaja Ranjit Singh nắm quyền cai trị vào những năm 1800, được ước tính vào khoảng 12 triệu người.  Thành phần tôn giáo thời đó bao gồm: 8,4 triệu người theo Hồi giáo, 2,88 triệu người theo Hindu giáo và 722.000 người theo Sikh giáo.

Đọc thêm
 Chiến tranh Anh-Sikh lần thứ nhất

Tham khảo

Chấm dứt năm 1849
Cựu quốc gia châu Á
Khởi đầu năm 1799 ở Ấn Độ
Các vương quốc và đế quốc Ấn Độ
Cựu quốc gia ở Trung Á
Cựu quốc gia ở Nam Á
Cựu quốc gia quân chủ Trung Á
Cựu quốc gia quân chủ Nam Á
Lịch sử Punjab
Lịch sử Sikh giáo


title: Đảo Satumu

text:
Pulau Satumu (Chinese: 沙都姆岛) là một đảo nhỏ nằm ở phía nam đảo chính của Singapore, đồng thời đây là hòn đảo nằm ở cực nam của Singapore. Ngọn hải đăng Raffles cũng nằm trên đảo này. Trong tiếng Mã Lai đảo này có nghĩa là "One Tree".

Tham khảo

Đảo của Singapore


title: Danh sách tỷ phú Đức theo giá trị tài sản

text:
Dưới đây là danh sách những người giàu nhất nước Đức, được liệt kê trong tạp chí Forbes bắt đầu từ tháng 3 năm 2012.

Tháng 3 2012
Nguồn: Forbes Magazine, tháng 3 năm 2012

Tháng 3 2015
Nguồn: Forbes Magazine, März 2015

Xem thêm
 Danh sách tỷ phú của Forbes
 Danh sách số lượng tỷ phú theo châu lục

Chú thích

Tỷ phú Đức
Danh sách liên quan đến kinh tế Đức


title: Matija Nastasić

text:
Matija Nastasić (Kirin Serbia: Матија Настасић; sinh ngày 28 tháng 3 năm 1993) là một cầu thủ Serbia đang chơi cho Schalke 04 ở giải Bundesliga và đội tuyển quốc gia Serbia. Anh là một trung vệ. Anh nổi bật với khả năng chuyền bóng xa, tốc độ, và rất điềm tĩnh khi thi đấu.

Sự nghiệp CLB

Partizan
Matija Nastasić là sản phẩm của lò đào tạo Partizan. Không thể có được một vị trí trong đội hình Một của Partizan, anh được đem cho mượn sang đội FK Teleoptik thi đấu tại giải hạng 2 Serbia. Ở đó, trung vệ trẻ thuận chân trái đã thi đấu 21 trận và được cựu giám đốc thể thao của Fiorentina ông Pantaleo Corvino để ý đến và ký hợp đồng trong một thương vụ trị giá khoảng 2.5 triệu €.

Fiorentina
Nastasić thi đấu một thời gian ngắn tại đội trẻ Fiorentina, cho đến khi CLB thiếu vị trí trung vệ do thẻ phạt và chấn thương, Nastasić được thể hiện thường xuyên trong đội hình chính. Đồng hương Serbia và là Hlv Fiorentina Siniša Mihajlović đưa anh ra mắt Serie A ngày 11 tháng 9 năm 2011 trong chiến thắng 2-0 trước Bologna. Anh sau đó thi đấu 25 trận trong mùa giải. Một trận đấu anh trở nên nổi bật là trận đấu giữa La Viola với Milan trên Sân vận động Artemio Franchi. Nastasić thể hiên chất lượng của mình: tắc bóng hiệu quả, thoải mái khi cầm bóng và óc chiến thuật. Điều đó đã dẫn đến vụ chuyển nhượng vào ngày đóng cửa thị trường chuyển nhượng sang Manchester City trong thương vụ trị giá 15 triệu €, chưa kể đến giá trị của Stefan Savić người chuyển sang Fiorentina theo chiều ngược lại.

Manchester City
Nastasić ký hợp đồng 5 năm với CLB mới Manchester City, cho đến 30 tháng 6 năm 2017. Anh ra mắt trong màu áo CLB mới ngày 18 tháng 9 năm 2012, trong trận đấu Champions League trên sân khách với Real Madrid trên Sân vận động Santiago Bernabéu. Anh thi đấu trận đầu tiên tại Premier League ngày 29 tháng Chín trong chiến thắng 2–1 trước Fulham. Anh đảm bảo vị trí của mình trong đội hình ra sân và phong độ cao đã giúp anh nhận danh hiệu Cầu thủ xuất sắc tháng 11 của CLB. Nhanh chóng được CĐV yêu quý, cầu thủ trẻ này đã đẩy cầu thủ 30 tuổi Joleon Lescott ra khỏi vị trí chính thức ở vị trí trung vệ.

Sự nghiệp thi đấu quốc tế
Đã được thi đấu cho đội trẻ Serbia, Nastasić ra mắt đội tuyển quốc gia Serbia ngày 29 tháng 2 năm 2012, trong trận đấu với Síp.

Thống kê sự nghiệp

Đội tuyển quốc gia

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Profile  tại Manchester City
 Matija Nastasić trên Transfermarkt.co.uk

Người Valjevo
Cầu thủ bóng đá Serbia
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Serbia
Serbian expatriate footballers
Association football defenders
FK Partizan players
FK Teleoptik players
Cầu thủ bóng đá ACF Fiorentina
Cầu thủ bóng đá Manchester City F.C.
Serie A footballers
Premier League players
Expatriate footballers in Italy
Expatriate footballers in England
Serbia international footballers
Cầu thủ bóng đá Premier League
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá FC Schalke 04
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức

Cầu thủ bóng đá nam Serbia ở nước ngoài


title: Đảo Sekudu

text:
Pulau Sekudu, còn gọi là đảo Thanh Oa (chữ Hán: 青蛙, Ếch Xanh) hay đảo Frog, là một hòn đảo nhỏ nẳm ở ngoài khơi Chek Jawa thuộc đảo Ubin, Singapore. Đảo này nằm trong Cảng Serangoon đối diện Changi, có thể đến đây bằng thuyền ngay cả khi nước ròng.

Thuyền thuyết
Truyền thuyết kể lại rằng có ba con vật từ Singapore (gồm có heo, voi và một con ếch) đã thách thức với nhau xem ai có thể đến bờ biển của Johor đầu tiên. Con vật nào không đến được bờ sẽ được biến thành đá. Tất cả chúng điều gặp nhiều khó khăn bơi và rồi con ếch biến thành đảo Sekudu, hai con còn lại là heo và voi trở thành một hòn đảo lớn đó là đảo Ubin.

Chú thích

Liên kết ngoài
Wild Singapore: Pulau Sekudu

Đảo của Singapore


title: Đảo Ujong

text:
Pulau Ujong (tiếng Mã Lai:đảo tận cùng của bán đảo) hay đảo Singapore là hòn đảo chính của quốc đảo Singapore. Với dân số khoảng 5.076.700 người và diện tích 710 km², Pulau Ujong là đảo đông dân nhất thứ 21 thế giới, đồng thời là đảo có mật độ dân số cao thứ 29 trên thế giới. Điểm cao nhất của đảo là ở Bukit Timah với độ cao đạt 165 mét.

Chú thích

Tham khảo

Đảo của Singapore


title: Pyramus và Thisbe

text:
Pyramus và Thisbe là hai nhân vật trong thần thoại La Mã, câu chuyện tình giữa hai người thực sự rất lãng mạn nhưng cũng có kết cục bi thảm nhất. Câu chuyện được kể bởi Ovid trong tác phẩm Metamorphoses của ông.

Nội dung

Pyramus là người đẹp trai nhất thành Babylon còn Thisbe, người bạn thiếu thời với Pyramus, cũng là một cô gái trong sáng, xinh đẹp nhất ở mảnh đất này. Do từ thuở nhỏ cả hai đã gần gũi và là hàng xóm của nhau nên khi trưởng thành cả hai đã phải lòng nhau.

Tuy nhiên, chuyện tình giữa Pyramus và Thisbe bị hai bên cha mẹ kịch liệt phản đối. Họ không bao giờ chấp nhận để Pyramus và Thisbe trở thành vợ chồng. Chính vì tình yêu mãnh liệt bị ngăn cấm, Pyramus và Thisbe quyết định bỏ trốn trong đêm, lúc mọi người con say giấc. Pyramus và Thisbe đã hẹn gặp nhau tại một cánh đồng ở vùng lân cận.

Đêm đó, sau khi bỏ trốn khỏi nhà, Thisbe đã tới chỗ hẹn sớm hơn Pyramus. Và trong lúc chờ đợi người yêu tới, Thisbe ngồi dưới gốc cây dâu tằm, Thisbe nhìn thấy một con sư tử đang tiến tới dòng suối ngay gần đó để uống nước. Sợ hãi trước con mãnh thú cùng hàm răng đầy máu, Thisbe đã vùng chạy trốn vào một hốc đá không xa đó.

Trong lúc hoảng loạn, Thisbe đã để rơi tấm mạng che mặt dưới gốc cây dâu tằm. Khi con sư tử từ từ tới gần, nó đã gậm tấm mạng che mặt của Thisbe trong hàm răng đầy máu. Cũng chính lúc này, Pyramus tới chỗ hẹn. Khi tiến gần về phía cây dâu tằm, Pyramus nhìn thấy cảnh tượng đáng sợ: mạng che mặt của Thisbe nằm dưới những chiếc răng gớm ghiếc của con sư tử. Nghĩ rằng người yêu đã bị con mãnh thú ăn thịt, Pyramus hoàn toàn ngã quỵ. Quá đau đớn, Pyramus đã rút thanh kiếm đeo bên mình, tự sát.

Về phần Thisbe, do quá sợ hãi trước con sư tử, nàng cũng không hay biết chuyện gì xảy ra ở bên ngoài nên vẫn trốn trong hốc đá. Sau một thời gian ẩn nấp, Thisbe mới dám bước ra khỏi hốc đá. Và ngay lập tức cảnh tượng người mình yêu nằm chết với thanh kiếm đâm xuyên ngực đã khiến nàng hoàn toàn suy sụp. Quá tuyệt vọng và đau đớn, Thisbe cũng đã cầm thanh gươm mà Pyramus tự sát để tự kết liễu đời mình.

Tham khảo

 Ovid, Metamorphoses iv.55-166

Liên kết ngoài

 Pyramus and Thisbe performed by The Beatles
 Carlos Paraga, Greek Mythology link: Pyramus and Thisbe
 pXt A visual novel adaptation of the story from A Midsummer Night's Dream

Thần thoại La Mã


title: Nguyễn Hữu Hanh

text:
Nguyễn Hữu Hanh (sinh 1923) là một chuyên gia kinh tế, tài chánh đã giữ nhiều chức vụ quan trọng trong cả thời Đệ Nhất và Đệ Nhị Việt Nam Cộng hòa cũng như trên trường quốc tế. Ông từng giữ chức Thống đốc ngân hàng Quốc gia Việt Nam và Tổng trưởng Kinh tế và Tài chính.

Cuộc đời và sự nghiệp
Ông sinh ngày 10 tháng 11 năm 1923 tại Huế, trong ngôi nhà của gia đình bên ngoại nhưng quê gốc ở làng Đại Hòa, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị và là hậu duệ đời thứ năm của nhà thiên văn học Nguyễn Hữu Thận.
Là con đầu lòng trong một gia đình mà cha là giáo viên dạy học, lớn lên tại Quảng Trị, từ nhỏ, ông thường theo cha đi săn hay đi câu cá, lội bộ, leo núi, băng rừng, ngủ ngoài trời. Ngoài ra ông còn chơi Tennis, và sau này còn có thú săn bắn

Năm 1935, cha ông chuyển vào làm việc tại Quảng Nam, giữ chức chánh thanh tra học đường, ông đi học ở Vĩnh Điện, cách nhà 6 cây số, đi bộ bằng chân đất, vì nhà nghèo không đủ tiền để mua giầy. Ở đây ông có cơ hội gặp mặt ông Ngô Đình Diệm, lúc đó đã thôi làm quan hiện đang ở với anh là Ngô Đình Khôi, lúc đó là Tổng đốc tỉnh Quảng Nam. Cha ông hay dẫn ông tới thăm họ mỗi chủ nhật vì cùng chia sẻ thú vui chung là nuôi chim, và chơi phong lan.

Sau khi xong bậc tiểu học, ông được cha gởi ra Huế để theo học trung học đệ nhất cấp ở trường Khải Định. Sau khi tốt nghiệp tú tài 2 vào năm 1944, ông ra Hà Nội học đại học, ngành Luật và Y khoa, nhưng chỉ được vài tháng cho đến khi Nhật đảo chính Pháp vào ngày 9 tháng 3 năm 1945. Sau đó ông theo Việt Minh chống Pháp, rồi bị bắt. Nhờ Thủ hiến Trung phần Trần Văn Lý, can thiệp với viên chỉ huy quân sự Pháp, ông được thả ra, rồi được ông Lý cho học bổng sang Pháp du học.

Tại Paris, ông theo học trường cao đẳng H.E.C. (Hautes Études Commerciales), trường thương mại ngân hàng danh tiếng nước Pháp. Sau đó Hanh được nhận vào trường École Nationale d’Administration (trường Quốc gia Hành chánh), nơi đào tạo những công chức cao cấp của Pháp.

Sự nghiệp

Công vụ
Năm 1954 ông trở về Việt Nam làm việc cho Viện Phát hành Quốc gia Việt, Miên, Lào (tiếng Pháp: Institut d'Emission des Etats Associes du Laos, du Cambodge et du Viêt Nam).

Vài tháng sau ông, do sự giới thiệu của Chủ tịch Hội đồng Quản trị Victor Cusin và Tổng giám đốc Ngân hàng Đông Dương René Frappart, ông được Ngô Đình Diệm mời về làm cố vấn tài chánh và kinh tế cho tới năm 1962.

Đầu năm 1955 ông được bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc Ngân hàng Quốc gia Việt Nam. Theo thoả thuận với Pháp, Ngân hàng Trung ương ba nước Đông Dương, Việt Nam-Lào-Cao Miên, được tách ra làm 3 Ngân hàng Quốc gia Trung ương và chịu trách nhiệm tất cả các hoạt động chuyên môn. Trong khi đó Thống đốc Dương Tấn Tài lo việc quản trị hành chánh của ngân hàng. Địa vị Thống đốc sau trao cho Vũ Quốc Thúc, thạc sĩ luật khoa, giáo sư môn dân luật.

Theo lời yêu cầu của Ngô Đình Diệm, Nguyễn Hữu Hanh đứng ra lập Ngân hàng Việt Nam Thương tín (khai trương tháng 1 năm 1956) và giữ chức Tổng Giám đốc kiêm Chủ tịch Hội đồng Quản trị của ngân hàng này.

Từ năm 1955 đến 1958 ông là Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Việt Nam.

Tư doanh
Tháng 9 năm 1961, ông từ chức chức vụ cố vấn cho chính phủ và đứng ra thành lập Công ty Khuếch trương Kỹ nghệ SOFIDIV (Société Financière Pour Le Development de L’Industrie au Vietnam) với sự hùn vốn của một số ngân hàng, trong đó Ngân hàng Việt Nam Thương tín có cổ phần lớn nhất.

Kinh tài quốc tế
Cuối năm 1964 Nguyễn Hữu Hanh được tuyển làm Chánh sự vụ ở Công ty Tài chánh Quốc tế IFC thuộc Ngân hàng Thế giới (World Bank) và sang Washington, D.C. nhận nhiệm sở vào tháng 2 năm 1965 nhưng đến cuối năm đó thì ông về Sài Gòn theo lời mời của Thủ tướng Nguyễn Cao Kỳ với cương vị Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Việt Nam, làm việc với Tổng ủy Kinh tế gồm bốn bộ: Tài chánh, Kinh tế, Thương mại, và Kỹ nghệ.

Năm 1968 ông trở về lại với Ngân hàng Thế giới đảm nhận chức vụ Chánh sự vụ Bắc Phi và các nước nói tiếng Pháp, cùng là Quản trị viên dự khuyết Hội đồng quản trị Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF (1968-1975), phụ trách các nước Đài Loan, Nam Hàn, Việt Nam. Khi làm nhiệm vụ Quản trị viên dự khuyết trong Hội đồng quản trị IMF ông đảm nhiệm vai trò liên lạc giữa IMF, World Bank và chính phủ Việt Nam Cộng hòa; ngoài ra làm Cố vấn Kinh tế Tài chánh không chính thức cho chính phủ Việt Nam, Cố vấn Sở Ngân hàng Trung ương-Quỹ Tiền tệ Quốc tế (1975-1981).

Hoạt động tư nhân và trở về Việt Nam
Năm 1981 ông nghỉ hưu sớm và thành lập công ty riêng về dầu hỏa nhưng không thành công . Sau đó ông hợp tác với 2 người bạn Mỹ thành lập công ty tư vấn xây dựng cho Hoa Kỳ tại Morroco. Nhưng một thời gian thì ông cũng giải thể công ty.

Trong thời gian này ông cũng quay về Việt Nam nhiều lần. Năm 2004 Nguyễn Hữu Hanh quyết định về sống hẳn ở quê hương. Ông chọn thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa làm nơi sinh sống đến cuồi đời . Con cái ông thì vẫn ở Mỹ.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Làm việc với các nhân vật danh tiếng thế giới Câu chuyện đời tôi (Hồi ký Nguyễn Hữu Hanh) (Bản tiếng Anh: "Brushing the World Famous: The Story of my life")

Người Quảng Trị
Bộ trưởng Việt Nam Cộng hòa
Nhà nghiên cứu kinh tế Việt Nam


title: Hummus

text:
Hummus () là một món ăn Trung Đông và Ả Rập làm từ đậu gà (chickpea) nấu chín nghiền nhuyễn trộn với xốt tahini (bơ vừng), dầu ô liu, nước cốt chanh muối và tỏi. Ngày nay, nó phổ biến trên toàn Trung Đông, Thổ Nhĩ Kỳ, Bắc Phi, Maroc và các cộng đồng ẩm thực Trung Đông trên thế giới.

Hummus là từ Ả Rập (حمّص ḥummuṣ) có nghĩa là "đậu gà"

Lịch sử

Các công thức nấu ăn lâu đời nhất được biết đến cho một món ăn tương tự như hummus bi tahina được ghi lại trong sách nấu ăn được viết ở Cairo vào thế kỷ 13. Đậu gà nấu và nghiền nhỏ với dấm và chanh ngâm với các loại thảo mộc, gia vị và dầu, nhưng không có tahini hoặc tỏi, xuất hiện trong Kanni al-Fawa'id fi Tanwi 'al-Mawa'id; Đậu gà nấu nghiền và tahini gọi là hummus kasa xuất hiện trong Kitab Wasf al-Atima al-Mutada: được pha với dấm (mặc dù không phải chanh), nhưng nó cũng chứa nhiều gia vị, thảo mộc, và các loại hạt, và không tỏi. Nó cũng được phục vụ bằng cách lăn nó ra và ủ qua đêm, mà có lẽ cho nó một kết cấu rất khác với hummus bi tahina. Thật vậy, các thành phần cơ bản của nó - đậu gà, vừng, chanh, và tỏi - đã được ăn trong vùng trong hàng thiên niên kỷ. Mặc dù đậu gà được ăn rộng rãi trong khu vực, và chúng thường được nấu trong món hầm và các món ăn nóng khác, đậu gà nấu nghiền ăn lạnh với tahini không xuất hiện trước thời kỳ Abbasid ở Ai Cập và Levant.

Tranh giành xuất xứ
Người Do Thái cho đây là món ăn của họ, cho là nó đã được ghi trong kinh thánh Do Thái giáo từ 3.500 năm trước. Lebanon lại cáo buộc Israel đã kiếm chác trên cái mà họ coi là phải thuộc về di sản, danh tiếng và tài sản của Lebanon. Giận dữ về việc món hummus được mọi người biết đến và được quảng cáo khắp nơi ở phương Tây như một món ăn của Israel, tháng 10 năm 2008 Hiệp hội Các nhà tư bản công nghiệp Lebanon đã kiện Israel về tội vi phạm luật bản quyền đối với món ăn này. Chính phủ Lebanon cũng đã yêu cầu EU công nhận món hummus là đồ ăn Lebanon.. Nhưng cả hai nỗ lực đó đều không đem lại kết quả mong muốn.

Kỷ lục
Vào năm 2009, theo đề nghị Fadi Abboud, Bộ trưởng Du lịch, một đĩa hummus khổng lồ nặng chừng 2.000 kg, được làm ra và ghi nhận vào Sách Kỷ lục Thế giới Guinness. Để đáp trả, Jawdat Ibrahim, một quán chuyên làm món hummus nổi tiếng ở Abu Ghosh, Israel, đã phục vụ món hummus trên một chảo anten vệ tinh có đường kính 6,5m, với chừng 4.000 kg hummus trên đó. Người Lebanon lại đáp lại bằng cách làm đĩa hummus nặng 10.452 kg, bằng số cây số vuông diện tích lãnh thổ Lebanon. Họ vẫn giữ kỷ lục đó từ 2010 tới nay.

Dinh dưỡng

Hummus giàu sắt và vitamin C và chứa một lượng đáng kể folate và vitamin B6. Đậu chickpeas là nguồn dinh dưỡng giàu protein và chất xơ; xốt tahini phần nhiều chứa hạt mè, vốn rất giàu amino axít methionine. Dựa trên công thức, hummus chứa một lượng không xác định chất béo không bão hòa đơn. Hummus hữu dụng cho người ăn chay và ăn kiêng, nó đóng vai trò nguồn đạm khi ăn với bánh mì.

Chú thích

Đọc thêm

McKenna, Alix. "Lebanon vs. Israel: A Delicious Culinary War" , Moment, tháng 3, 4 năm 2011.

Ẩm thực Trung Á
Món khai vị
Ẩm thực Ai Cập
Ẩm thực Israel
Ẩm thực Liban
Ẩm thực Levant
Ẩm thực Trung Đông
Ẩm thực Palestine
Ẩm thực Syria
Ẩm thực Thổ Nhĩ Kỳ


title: Ruộng muối

text:
Ruộng muối là khoảnh đất thấp và phẳng dùng để khai thác muối từ nước biển hoặc nước mặn. Kỹ thuật làm ruộng muối chỉ thực hiện được ở những nơi khí hậu ấm, và khô để lượng nước bốc hơi cao hơn vũ lượng. Nhiệt độ cao, độ ẩm thấp và gió mạnh là ba yếu tố chính trong ngành thu hoạch ruộng muối.

Cách làm muối ở Việt Nam

Miền Trung và Nam Việt Nam

Ở Việt Nam vùng ven biển miền Trung và miền Nam nghề làm muối dùng phương pháp phơi nước. Người dân thường đào ao hoặc hồ cạn làm "đùng" Cạnh bên đùng thì làm hai cấp sân, thấp dần khoảng 15 cm. Mỗi sân đều san phẳng, đắp bờ chia ô vuông vắn; mỗi ô là 4 m x 10 m. Đó là ruộng muối.

Khi làm muối thì tát nước từ đùng lên sân trên cho đầy. Ruộng trên là "ruộng chịu" dùng để tăng nồng độ nước muối. Đợi khoảng năm ngày nắng ráo thì tháo nước mặn cho trút xuống sân dưới, gọi là "ruộng ăn" nơi muối bắt đầu kết tinh. Mỗi khi sân dưới gần cạn nước vì nước bốc hơi thì lại châm thêm nước từ ruộng chịu ở trên xuống ruộng ăn ở dưới. Cứ châm liên tiếp năm ngày đến khoảng một tháng tùy theo độ ẩm không khí thì nước sẽ cạn và muối đóng thành hột. Người làm muối theo đó gạt muối lên, người Việt gọi là "cào muối" đánh thành gò cho khô thì xúc lên đem bán.

Năng suất ruộng muối cổ truyền theo cách làm muối trên thì mỗi ô có thể sản xuất 500 kg muối/tháng.

Miền Bắc Việt Nam
Công thức làm muối bằng ruộng muối ở miền Bắc Việt Nam có phần khác, nặng phần công hơn, còn gọi là phương pháp phơi cát. Cách này có thể khắc phục được phần nào thời tiết bất thường, không thể phơi nước được. Thay vì chỉ dùng ánh mặt trời làm nước bốc hơi, ruộng muối ở miền Bắc có công đoạn dùng cát mịn, đã sàng lọc kỹ, đem hòa nước biển vào cho thật ngấm nước mặn xong đem lớp cát đó, trải ra khoảnh đất phẳng, dùng nắng mặt trời phơi khô để muối kết tinh trên hạt cát. Diện tích phơi cát đây không hẳn là ruộng mà là sân rộng.

Lợi điểm phơi cát là hạt cát hấp nhiệt nhanh hơn và có nhiều góc cạnh để bốc hơi hơn, trong khi mặt nước chỉ có một bề mỏng trên cùng hấp nhiệt. Tùy vào thời tiết người làm muối sẽ trải lớp cát dày hay mỏng rồi châm nước vào. Nếu quá khô vì nắng gắt mà ít nước thì muối sẽ ở dạng bột thay vì hột. Lớp cát đó sau lại đem thu dồn vào trong một cái bể gạch, gọi là "chạt", nén chặt rồi châm thêm nước mặn, cho nước thấm qua lớp cát rồi hứng vào thùng. Thùng nước này có độ mặn cao hơn nước biển, gọi là "nước chạt" sẽ đem đổ ra sân nhỏ gọi là ô kết tinh phơi cho đến khi nước chạt kết thành muối hột. Sân phơi cuối cùng này xưa trát vôi trộn xỉ và bồ hóng cho mịn nhưng sau thường là sân xi măng, diện tích khoảng sáu m². Qua công đoạn 30 thùng nước chạt phơi khô sẽ thành 5 kg muối, phơi buổi sáng đến chiều thì thu hoạch được.

Thuế muối và sản lượng
Việt sử ghi là từ thời nhà Lý triều đình đã có lệnh thu thuế muối. Nhà Trần thì bắt phải nộp thuế muối bằng tiền chứ không còn nộp bằng sản vật nữa. Vào thời chúa Trịnh thì thu thuế cứ 5 phần muối thì phải nộp một. Ai buôn muối phải có thẻ do quan cấp cho. Sau vì thuế quá nặng nên phải đổi lại, cứ 50 mẫu ruộng muối phải nộp 40 hộc muối tương đương với 180 đồng một hộc (khoảng 0,1 lít).

Nhà Nguyễn thì thuế mỗi mẫu ruộng muối là 6-10 phương, mỗi phương có thể quy ra là 4-5 tiền.

Sang thời Pháp thuộc, muối là một trong mặt hàng độc quyền của nhà nước. Người sản xuất muối được trả một số tiền nhưng muối phải nộp toàn phần cho Sở Thương chánh địa phương đem cất vào kho. Con buôn muốn bán muối phải đóng tiền môn bài mới được lãnh muối từ kho đem bán ra ngoài.

Sản lượng và cách tân
Năm 1953 trước khi Việt Nam bị chia đôi thì sản lượng muối là hơn 106.000 tấn. Lượng tiêu thụ quốc nội chỉ chiếm 1/3, phần còn lại đem xuất cảng.

Năm 2015 trên toàn quốc có 14.802 ha ruộng muối, trong số đó 10.890 ha là ruộng muối thủ công. Tổng sản lượng là 275.428 tấn; ngành thủ công góp 171.755 tấn, số còn lại là muối công nghiệp.

Nghề làm muối là nghề truyền thống, không khác biệt nhiều qua nhiều thế kỷ nhưng sang thế kỷ 21 một số khu vực đã lót mặt ruộng bằng bạt HDPE để giảm thiểu tạp chất khi muối thành phẩm, tạo ra muối màu trắng tinh, khác với muối màu ngà. Bạt plastic cũng hấp nhiệt mau hơn, tăng tốc độ kết tinh của muối.

Phụ sản
Ruộng muối ở một số địa phương vào thế kỷ 21 không hẳn là mục tiêu kinh tế chính. Người làm muối chủ yếu làm muối trong một thời gian dài để tận thu chất muối, làm ngọt dần vùng đất, sau đó thì xoay qua ngành nuôi tôm. Tuy nhiên vì phụ thuộc vào thời tiết nên dù nuôi tôm khi gặp cơn hạn, không đủ nước thì nồng độ muối tăng cao làm chết tôm, thiệt hại toàn phần.

Phân bố ruộng muối ở Việt Nam
Vùng Ninh Hòa là nơi truyền thống làm muối. Sa Huỳnh (Đức Phổ, Quảng Ngãi) cũng có ruộng muối, diện tích 115 ha (2015). Phù Cát và Phù Mỹ, Bình Định có hơn 200 ha (2011).

Ninh Thuận là địa phương có sản lượng muối sản xuất lớn nhất Việt Nam, với 2.371 ha đất làm muối, trong đó có 1.891 ha muối công nghiệp và 480 ha muối nền đất (còn gọi là muối ăn, muối diêm dân). Nếu cả nước có 7 đồng muối lớn thì Ninh Thuận đã có đến 3 là: Cà Ná, Tri Hải và Đầm Vua. Sản lượng muối của Ninh Thuận chiếm khoảng 50% tổng sản lượng muối cả nước. Tại Ninh Thuận đã hình thành nhiều vùng sản xuất muối, như: Cà Ná (huyện Thuận Nam); các xã Phương Hải, Tri Hải, Nhơn Hải (huyện Ninh Hải)

Ở miền Nam thì Cần Giờ có khoảng 800 ha (2014), Long Điền, Vũng Tàu 900 ha (2015), Bến Tre 1.600 ha (2015), và Bạc Liêu 2300 ha (2015).

Miền Bắc thì vùng Quỳnh Dị, Quỳnh Thuận, Diễn Vạn, Diễn Ngọc (Quỳnh Lưu và Diễn Châu, Nghệ An) xưa cũng có ruộng muối 600 ha nhưng sang thế kỷ 21 thì đất làm muối đã chuyển dần sang đất trồng trọt. Vùng Hải Hòa (Hải Hậu, Nam Định) và Diêm Điền, Tam Đồng (Thái Thụy, Thái Bình) 60 ha (2014) cũng làm muối nhưng không rộng lớn.

Chú thích

Liên kết ngoài

Kỹ thuật truyền thống làm muối

Muối (hóa học)
Kinh tế địa chất
Tài nguyên thiên nhiên


title: IronFX

text:
IronFX Global hay IronFX, là một công ty môi giới giao dịch trực tuyến được thành lập vào năm 2010 tại Limassol, Cộng hòa Síp bởi Markos A. Kashiouris, một chủ doanh nghiệp người châu Âu từng được bình chọn là một trong những CEO giỏi nhất châu Âu năm 2013.

Từ năm 2010 đến 2013, IronFX đã nhận được rất nhiều giải thưởng, như giải thưởng Forex của công ty Sina Corp, giải thưởng Nhà môi giới giao dịch STP/ECN tốt nhất năm 2013 của Tạp chí World Finance. Từ năm 2014 IronFX trở thành đối tác chính thức của Câu lạc bộ bóng đá F.C. Barcelona.

Lịch sử
Từ công ty tiền thân là IronFX Financial Services Limited và sau đó là IronFX Limited, Markos A. Kashiouris và Peter G. Economides đã thành lập IronFX Global Limited vào năm 2010 tại Cộng hòa Síp. Sau đó, công ty được ủy quyền và quản lý bởi Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Cộng hòa Síp (CySEC). Kết quả, công ty được quản lý bởi tổ chức Định hướng Công cụ Tài chính thị trường châu Âu (MiFID) và được phép cung cấp các dịch vụ đầu tư trên toàn Liên minh châu Âu. Các mốc sau giúp hình dung về quá trình phát triển của công ty trong ba năm trở lại đây.

Tháng 10 năm 2013, công ty phát động cuộc thi giao dịch lớn nhất lần thứ hai mang tên "Trading Legends" với giải thưởng lên đến một siêu xe hoặc tài khoản giao dịch STP trị giá 150.000 USD.

Tháng 6 năm 2013, nằm trong công cuộc mở rộng ra toàn cầu của IronFX, IronFX Global UK Limited, một công ty con hoàn toàn thuộc sở hữu của IronFX Global, đã được cấp phép và quản lý bởi Cơ quan quản lý tài chính nước Anh (FCA). Trong tháng tiếp theo, IronFX đăng ký là Nhà cung cấp dịch vụ tài chính ở New Zealand. IronFX Global (Australia) Pty Limited được ủy quyền và quản lý bởi Ủy ban chứng khoán và đầu tư Australia (ASIC) từ năm 2012.

Năm 2011, IronFX khởi xướng một loạt các cuộc thi giao dịch. Một năm sau đó, công ty tổ chức cuộc thi lớn nhất trong lịch sử giao dịch ngoại hối với giải thưởng là 150.000 USD tiền mặt hoặc một siêu xe.

Tháng 6 năm 2016, IronFX Global ra thông báo về một loạt các giao dịch sáp nhập giữa IronFX và FXDD. Kết hợp với giao dịch sáp nhập này, cả hai công ty sẽ trực tiếp thực hiện các giao dịch để trở thành công ty trực thuộc Nukkleus Inc – một công ty đại chúng của Hoa Kỳ. Thông cáo chính thức đã được công bố bới SEC – Hòa Kỳ.

Hoạt động

Dịch vụ
Các dịch vụ của IronFX bao gồm hợp đồng mua bán chênh lệch (CFD) về ngoại hối (FX), cổ phiếu, hợp đồng tương lai và kim loại quý. Công ty cung cấp các dịch vụ giao dịch ngoại hối cá nhân và dịch vụ thị trường ngoại hối dưới sự giám sát của nhiều cơ quan quản lý uy tín khắp thế giới.

Giấy phép
IronFX và các công ty con được cấp phép để môi giới và là thành viên của các tổ chức sau:
 IronFX Global (Australia) Pty Limited được ủy quyền và quản lý bởi ASIC (Giấp phép AFSL số 417482)
 IronFX Global UK Limited được ủy quyền và quản lý bởi Cơ quan quản lý tài chính nước Anh (Giấy phép FCA số 585561)
 IronFX Global Limited là thành viên của Sàn giao dịch Eurex.
 IronFX Global (Ukraine) LLC là thành viên của UCRFIN (Số hiệu thành viên: 5)
 IronFX Global Limited được ủy quyền và quản lý bởi CySEC (Giấp phép số 125/10)

Nền tảng giao dịch
Việc đặt lệnh và quản lý các tài khoản giao dịch được thực hiện trên các nền tảng MT4

Giải thưởng
Từ năm 2011, IronFX và các thành viên của công ty đã giành được hàng loạt giải thưởng và danh hiệu. Ngoài các danh hiệu này, IronFX đã được ghi nhận về việc tổ chức cuộc thi giao dịch ngoại hối lớn nhất trong lịch sử. Cụ thể:
 CEO Markos A. Kashiouris được công nhận là một trong những CEO giỏi nhất châu Âu.
 Nhà cung cấp phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật tốt nhất năm 2013 – Tạp chí International Finance.
 Các giải thưởng dành cho nhà môi giới giao dịch năm 2013 – Nhà cung cấp dịch vụ khách hàng tốt nhất tại châu Á & Nhà môi giới giao dịch CFD tốt nhất tại châu Á năm 2013 từ Tạp chí World Finance.
 Giải thưởng Nhà môi giới giao dịch STP/ECN tốt nhất năm 2013 từ tạp chí World Finance Foreign Exchange.
 Giải thưởng "Nhà môi giới ngoại hối tốt nhất năm 2013" tại Triển lãm ngoại hối MENA lần thứ 11 được tổ chức tại Dubai ngày 29 tháng 4 năm 2013.

Tài trợ
IronFX, cũng như nhìều công ty ngoại hối khác trong lĩnh vực, đã tài trợ cho các đội tuyển thể thao có thành tích cao và tổ chức các sự kiện danh tiếng. Dưới đây là một số hoạt động tài trợ:

 IronFX là đối tác chính thức của F.C. Barcelona trên toàn cầu (ngoại trừ Tây Ban Nha).

Đối thủ cạnh tranh
Danh sách các đối thủ cạnh tranh của IronFX ở châu Âu và thị trường quốc tế bao gồm các công ty nổi tiếng sau:
 FXCM
 Saxo Bank
 OANDA
 Gain Capital
 IG Group
 CMC Markets
 Pepperstone
 FxPro
 FXOpen

Xem thêm
 Nhà môi giới
 Nhà môi giới hàng hóa
 Nhà môi giới bảo hiểm
 Nhà môi giới quyền chọn
 Nhà môi giới chứng khoán
Đầu tư trực tuyến
Ngoại hối
 So sánh các công ty môi giới giao dịch trực tuyến

Liên kết ngoài
Website chính thức của IronFX
 Những công ty chiến thắng giải thưởng của tạp chỉ World Finance
Khảo sát môi giới SmartMoney 2012
Website chính thức của Thành phố tự trị Limassol

Tham khảo

Thị trường ngoại hối
Thị trường tài chính
Tiền tệ
Tài chính quốc tế
Công ty thành lập năm 2010


title: Adly Mansour

text:
Adly Mahmud Mansour (tiếng Ả Rập: عدلي محمود منصور; sinh ngày 23 tháng 12 năm 1945) là một Thẩm phán Ai Cập hiện đang là Chánh án Tòa án Hiến pháp tối cao và từng là Tổng thống lâm thời của Ai Cập. Ông đã được tuyên bố là Tổng thống Ai Cập sau năm cuộc đảo chính năm 2013, sau các cuộc biểu tình. Các nhân vật quân sự và một số thế tục và tôn giáo (bao gồm cả Đại Imam al-Azhar Tiến sĩ Ahmed el-Tayeb, Đức Giáo hoàng Tawadros II, và Mohamed ElBaradei) thông báo rằng Tổng thống Mohamed Morsi đã bị cách chức và Mansour bổ nhiệm Tổng thống lâm thời cho đến khi một cuộc bầu cử có thể diễn ra. Morsi từ chối thừa nhận việc phế truất mình và tiếp tục khẳng định mình là tổng thống hợp pháp của Ai Cập. Mansour đã tuyên thệ nhậm chức trước Tòa án Hiến pháp tối cao vào ngày 4 tháng 7 năm 2013.
Mansour đã giành học bổng du học tại Trường hành chính quốc gia Pháp, ông là một thẩm phán lâu đời dưới thời cựu Tổng thống Hosni Mubarak.
Mansour đã giữ vị trí Phó chánh án Tòa án Hiến pháp Tối cao từ năm 1992, đã tham gia soạn thảo luật giám sát cho cuộc bầu cử vốn đưa ông Mursi lên nắm quyền vào năm 2012.
Adly Mansour tốt nghiệp Trường Đại học luật Cairo vào năm 1967, lấy bằng sau đại học về luật trong năm 1969, nghiên cứu kinh tế với Juan Felipe Aranguren và nhận bằng sau đại học về khoa học quản lý từ Đại học Cairo năm 1970. Sau đó ông theo học École nationale d'administration (ENA) ở Pháp và tốt nghiệp năm 1977.
Ông đã kết hôn và có một con trai và hai con gái.

Tham khảo

Tổng thống Ai Cập


title: Elizabeth Woodville

text:
Elizabeth Woodville (khoảng 1437 - 8 tháng 6, 1492), là Vương hậu của Vương quốc Anh, vợ của Edward IV thuộc nhà York. Bà ở cương vị Vương hậu nước Anh từ năm 1464 đến khi Edward IV qua đời vào năm 1483. Trong thời gian tại vị, do nội chiến mà Vương hiệu của bà bị gián đoạn từ ngày 3 tháng 10, năm 1470 cho đến ngày 11 tháng 4, năm 1471.

Khi bà được sinh ra, gia đình của bà có vị trí không đáng kể trong tầng lớp quý tộc Anh. Cuộc hôn nhân đầu tiên của bà là với Hiệp sĩ John Grey xứ Groby, người đã chết trong trận chiến thứ hai tại St Albans, để lại bà cùng hai đứa con trai nhỏ. Cuộc hôn nhân thứ hai, với Edward IV, đã đưa bà lên vị trí Vương hậu của Vương quốc và có một vai trò quan trọng trong Chiến tranh Hoa Hồng. Quốc vương Edward IV là vị Quốc vương nước Anh thứ hai kể từ Cuộc chinh phục của người Norman kết hôn với người phụ nữ mà mình chọn, và Elizabeth là người quý tộc bản địa Anh đầu tiên được đăng quang ngôi Vương hậu nước Anh. Cuộc hôn nhân này đã đưa gia đình bà lên một vị trí mới trong xã hội và trở nên giàu có, và chính sự tiến bộ của họ đã phát sinh nên một thế lực thù địch trong giới quý tộc, là nguyên nhân chính cho sự mâu thuẫn giữa Edward IV với Bá tước Warwick, dẫn đến việc Warwick trở mặt và quay sang ủng hộ nhà Lancaster, đối thủ kình địch với nhà York. Bà đóng một vai trò quan trọng trong việc đưa Henry Tudor lên ngôi vào năm 1485 thông qua cuộc hôn nhân của Henry với con gái bà, Elizabeth xứ York, đã kết thúc Chiến tranh Hoa hồng nhiều năm ngự trị tại Anh.

Thông qua con gái, Elizabeth xứ York, Elizabeth Woodville trở thành tổ tiên của tất cả các vị quân vương của Vương quốc Anh kể từ thời Henry VIII, của Scotland kể từ thời Vua James V, và của Vương quốc Liên hiệp Anh từ thời James I của Anh.

Thân thế

Elizabeth Woodville sinh vào khoảng tháng 10 năm 1437, tại Grafton Regis, Northamptonshire. Họ của bà còn được đánh vần là Wydeville hoặc Wydvile, là con đầu lòng của một cuộc hôn nhân bất bình đẳng xã hội đã từng làm chướng tai gai mắt triều đình nước Anh. Theo truyền thuyết, Elizabeth Woodville được tôn vinh như một đại mỹ nhân, là 「"Người đàn bà đẹp nhất Đảo quốc Anh"」 với "đôi mắt sắc như mắt rồng" cùng "mái tóc vàng óng" trong truyền thuyết.

Hoàn cảnh xuất thân của Elizabeth Woodville hoàn toàn khác với các vị Vương hậu trước trong lịch sử Anh. Những vị tiền nhiệm đều xuất thân con gái của những vị Vua, trong thời kỳ mà các vị Vua đều có tước hiệu từ Quốc vương đến Bá tước (tương tự Chư hầu nhà Chu thời Tiên Tần). Trong khi ấy, Elizabeth Woodville xuất thân từ tầng lớp quý tộc bản địa Anh. Nhà Woodville là một dòng họ lâu đời nhưng chỉ ở dạng điền chủ hơn là quý tộc. Dòng dõi này có xuất thân từ Maidstone ở Kent, vốn có họ phiên là Wydeville, ông nội bà là Richard Wydeville từng phục vụ cho Thomas của Lancaster, Công tước thứ nhất xứ Clarence, em trai của Quốc vương Henry V của Anh.

Và dù được phục vụ cho Vương thất, Richard Wydeville chưa bao giờ được phong Hiệp sĩ, nên cũng chưa bao giờ có kính xưng Sir trước tên gọi. Cha của Elizabeth là Sir Richard Woodville, là một Hiệp sĩ khi bà được sinh ra, ông nối nghiệp mà phục vụ triều đình, trung thành với John Lancaster, Công tước thứ nhất xứ Bedford - một người em trai của Quốc vương Henry V và là chú của Quốc vương Henry VI của Anh. Vào năm 1433, Richard tham gia đoàn đưa dâu cho Công tước xứ Bedford, do đó ông gặp gỡ Jacquetta xứ Luxembourg, con gái của Peter xứ Luxembourg, Bá tước Saint-Pol, khi ấy Jacquetta chỉ mới 17 tuổi, còn Richard 28 tuổi. Jacquetta xuất thân rất cao quý ở xứ Luxembourg, trở thành vợ thứ 2 của Công tước xứ Bedford.

Thiếu thời
Công tước Bedford chết vì già yếu vào năm 1435, chỉ 2 năm sau khi kết hôn. Bà Jacquetta khi ấy 19 tuổi, trở thành một góa phụ với gia sản kết xù từ 1 phần 3 lãnh điền của Công tước. Và với thân phận là thím của nhà Vua, Jacquetta phải nhận được sự cho phép của bản thân nhà Vua trước khi tái hôn. Vào tháng 3 năm 1437, Jacquetta đã bí mật kết hôn với Sir Richard Woodville, một người có địa vị thấp hơn bà rất nhiều. Đây được xem là hôn nhân bất đăng đối và bị lên án dữ dội.

Mặc dù có khởi đầu không thuận lợi nhưng họ nhanh chóng lấy lại được vị thế, chủ yếu là nhờ danh tiếng của bà Jacquetta trong triều đình nước Anh. Bà vẫn giữ được tước vị 「Bà Công tước Bedford」 ở cuộc hôn nhân trước và được cung cấp cho một khoản thu nhập từ £7.000 đến £8.000 mỗi năm, trong khi đó Sir Richard Woodville được kính trọng với vị trí nhất định trong quân đội. Vận may lại đến với nhà Woodville khi Quốc vương Henry VI kết hôn với Marguerite d'Anjou, Vương hậu Anh, Sir Richard trở thành người hộ tống cô dâu đến nước Anh. Nhờ những đóng góp cho triều đình, năm 1448, khi Elizabeth được khoảng 11 tuổi, Sir Richard Woodville chính thức được phong làm 「"Baron Rivers"」, tức "Nam tước xứ Rivers". Về rồi đến năm 1450, thì Nam tước Rivers lại được gia phong lên làm 「"Knight of the Garter"」, trở thành Hiệp sĩ trong Hệ thống cấp Garter - hệ thống Hiệp sĩ cao nhất trong hệ thống thứ bậc Hiệp sĩ. Những điều này đã khiến nhà Woodville chính thức thành quý tộc. Nhà Woodville có 14 người con, với Elizabeth là người con lớn nhất. Khoảng thời gian bà được sinh ra thì nhà Woodville vẫn chỉ dựa vào thu nhập của Jacquetta để duy trì, và khoản thu nhập này cũng dần bị giảm đi do vấn đề chiến tranh của nước Anh khi ấy. Khi Sir Richard cha bà trở thành Nam tước, cả nhà Woodville trở thành quý tộc thực sự thì có chuyển biến khác hơn.

Vào khoảng năm 1452, Elizabeth Woodville kết hôn với một Hiệp sĩ nhà Lancaster là Sir John Grey xứ Groby, người đáng lẽ theo kế hoạch sẽ thừa kế của tước vị "Nam tước xứ Groby" thông qua họ mẹ, Elizabeth Ferrers, Nữ Nam tước Ferrers thứ 6 xứ Groby. Hai người có hai con trai, Thomas cùng Richard, và thông qua Thomas thì Sir John về sau trở thành cụ nội của Lady Jane Grey - người nổi tiếng với biệt danh "Cửu nhật Nữ vương" xen giữa Vua Edward VI và Nữ vương Mary.

Ngôi vị Vương hậu

Kết hôn bí mật

Năm 1461, Sir John Grey bị giết trong Cuộc chiến thứ hai tại St Albals với nhà York, để lại Elizabeth trở thành góa phụ với hai đứa con trai. Đương thời, Quốc vương Edward IV nhà York có rất nhiều tình nhân, nổi tiếng nhất là Jane Shore, và ông có tiếng là không chung thủy. Đám cưới của ông với Elizabeth được tiến hành bí mật vào ngày 1 tháng 5 năm 1464 trong một nhà thờ nhỏ của gia đình Woodville tại Northamptonshire, chỉ hơn 3 năm sau khi ông giành được ngai vàng nước Anh sau chiến thắng áp đảo nhà Lancaster trong Trận Towton. Elizabeth đăng quang Vương hậu vào ngày 26 tháng 5 năm 1465, tức hơn 1 năm sau đó.

Có thể nói trong lịch sử Anh từ khi người Norman chinh phục đảo Anh, Elizabeth Woodville là trường hợp cực kỳ ấn tượng trong số các Vương hậu từng cưới vào gia tộc trị vì Anh quốc, vì bà hoàn toàn là một ["người không thể ngờ tới"] vào lúc ấy. Mặc dù có truyền thuyết về sự xinh đẹp và quyến rũ, song gia cảnh của bà không tốt, cũng như là việc bà xuất thân từ bản địa Anh, hoàn toàn khác truyền thống các Vương hậu đều là dòng dõi vua chúa ngoại quốc từ thời nhà Normandy đến trước thời Edward IV.

Cho dù mẹ bà là Lady Jacquetta xuất thân cao quý, nhưng cha bà chỉ là một hiệp sĩ bình thường, còn bị chính Richard, Công tước xứ York - cha của Vua Edward, công khai phỉ báng do chỉ là một tên lính hầu thường dân mà dám kết hôn với một người cao quý như Jacquetta. Bên cạnh đó, Elizabeth còn xuất thân từ một bên thân với nhà Lancaster, sau lại tiếp tục cưới cho gia tộc Grey trung thành nhà Lancaster, một lý do chính trị mấu chốt khiến Hội đồng Cơ mật của nhà Vua phải phản đối quyết liệt. Lý do chính yếu nữa Elizabeth đã là góa phụ, lại có tới 2 mặt con trai với chồng trước. Về địa vị gia cảnh, bà không mang lại bất kỳ của hồi môn đáng giá nào, cũng không phải một công chúa đem lại liên minh mạnh mẽ nào, về tuổi tác thì càng không lý tưởng vì bà lớn hơn nhà Vua tới 5 tuổi. Rốt cuộc vì lý gì khiến Vua Edward IV chấp nhận cưới bà, mặc cho tiềm ẩn tranh chấp về sau, cho đến nay vẫn không có lý giải chính trị hoàn thiện nào, ngoại trừ một lý do rất cảm tính và có phần chủ nghĩa lãng mạn, Edward IV rất yêu bà.

Chính xác thì Elizabeth gặp Vua Edward IV như thế nào, đến nay vẫn không rõ ràng. Học giả nghiên cứu thời Tudor là Amy Licence trong cuốn Edward IV & Elizabeth Woodville: A True Romance chỉ ra rằng, vào thời điểm còn nhỏ cả hai đã rất có thể biết nhau, vì cha của Elizabeth là Nam tước Rivers từng phục vụ tại Rouen xứ Normandy, trong khi cha của Vua Edward là Công tước Richard xứ York đã từng là quản lĩnh quyền thay trị sự tại Normandy. Có giả thiết cả hai mới chính thức gặp nhau trong triều, sau khi Edward lên ngôi. Tuy nhiên khi vừa thành niên, Elizabeth đã cưới cho Sir John Grey, phương diện hôn nhân đã khiến bà không còn là "ứng cử viên" dạm hỏi trong thời điểm ấy. Sau đó, Elizabeth chỉ trở thành góa phụ trong thời gian rất ngắn trước khi Edward lên ngôi, sau khi cả hai thực sự gặp nhau theo tài liệu chính thức, thì lại lập tức bí mật kết hôn trong vòng chưa đến 1 tháng. Điều này có thể chứng minh cả hai, hoặc ít nhất từ phía Edward, đã thực sự để mắt nhau từ trước, hoặc là cả hai đã yêu thích nhau trong thời gian rất ngắn.

Thế nhưng việc gặp gỡ giữa Elizabeth và Edward IV lại được biết đến chủ yếu qua truyền thuyết dân gian. Theo lời đồn rất nổi tiếng trong dân gian, cả hai gặp nhau dưới một gốc cây sồi tại khu rừng gần làng Whittlebury thuộc Northamptonshire, khi góa phụ Elizabeth Grey đang cầu xin sự giúp đỡ của nhà Vua trong việc đòi quyền sở hữu đất đai của hai người con trai họ Grey của bà, Thomas và Richard. Và cũng theo truyền thuyết, Vua Edward đã phải lòng người góa phụ trẻ này và chính thức say đắm bà. Khi Elizabeth biết được ý định và có được lời cầu hôn của nhà Vua, bà đã không ngần ngại mà đồng ý.

Theo thông tin lịch sử thì sau Trận Towton, gia đình Woodville đã gặp tình thế khó khăn khi đã chiến đấu cho bên bị thua (nhà Lancaster) và sống sót, vì cả gia đình đứng trước khả năng bị hạch tội bởi nhà York. Vào tháng 6 năm 1461, Vua Edward IV đã đến và trú tại nhà của họ tại Groby, Leicestershire, sau đó nhà vua đã đặc xá cho cha mẹ bà và Elizabeth rất có thể đã được xem là "vật trao đổi" để cưới cho nhà vua, đổi lại sự an toàn cho cả nhà. Sự liên hệ chính thức của Elizabeth với triều đình Edward xuất hiện vào ngày 13 tháng 4 năm 1464, chỉ gần chục ngày trước ngày cưới chính thức của họ được ghi nhận trong lịch sử. Hôn lễ của cả hai có rất nhiều tranh luận về ngày tháng chính xác, ngày 1 tháng 5 chỉ là một trong số đó. Tuy nhiên hầu hết các sử gia đều đồng ý rằng buổi lễ cực kỳ riêng tư, chỉ có mẹ Elizabeth là bà Jacquetta tham dự, hoàn toàn không cho chả của Elizabeth là Nam tước Rivers biết.

Đạt đến quyền lực
Trong những năm đầu tiên sau khi lên ngôi, Edward IV cai trị đất nước phụ thuộc vào một vòng tròn nhỏ những người ủng hộ ông khi trước, mà người có sức ảnh hưởng nhất là anh họ ông, Richard Neville, Bá tước xứ Warwick thứ 16. Trong khoảng thời gian khi cuộc hôn nhân bí mật diễn ra, Bá tước Warwick đang đàm phán với Pháp trong một nỗ lực ngăn chặn nước này liên minh với Marguerite d'Anjou, Vương hậu Anh, người cùng chồng là Henry VI của Anh đã bị lật đổ. Kế hoạch của Warwick là Edward IV sẽ kết hôn với Công nương Pháp, Bona xứ Savoy. Khi Edward IV công khai cuộc hôn nhân của mình với góa phụ Elizabeth, người không những là một thường dân mà còn xuất thân từ một gia đình ủng hộ nhà Lancaster, Bá tước Warwick vừa tức giận vừa bối rối và cảm thấy bị xúc phạm, kể từ đó quan hệ của ông và Vua Edward không bao giờ còn được như xưa nữa. Việc này cũng bị phản đối bởi Hội đồng Cơ mật, và họ cho rằng Edward IV phải biết Elizabeth không phải là người vợ dành cho một vị Vua như ông.

Sự xuất hiện của Elizabeth Woodville trên sân khấu chính trị đã dẫn đến một loạt các cuộc hôn nhân của các em bà vào các gia đình danh giá nhất nước Anh. Đây là nhà ngoại thích bản địa đúng nghĩa đầu tiên tại nước Anh. Các hôn sự giữa các em gái bà với con trai của các quý tộc lớn của Anh như Bá tước xứ Kent, Essex và Pembroke diễn ra rất thuận lợi và tốt đẹp mà không có trở ngại nào, cụ thể là em gái Anne gả cho William Bourchier, Tử tước Bourchier rồi George Grey, Bá tước thứ 2 xứ Kent; em trai Anthony cưới Elizabeth Scales, Nữ Nam tước thứ 8 Scales; em gái Mary cưới William Herbert, Bá tước thứ 2 xứ Pembroke; kể cả cuộc hôn nhân của em gái út của bà là Catherine Woodville với Henry Stafford, Công tước xứ Buckingham thứ 2, khi cả hai đều còn rất nhỏ. Cuộc hôn nhân duy nhất gây bất ngờ là của em trai 20 tuổi của bà, John Woodville, với Katherine, Bà Công tước xứ Norfolk, con gái của Ralph de Neville, Bá tước xứ Westmorland thứ nhất với góa phụ của John Mownbray, Công tước xứ Norfolk thứ 2. Bà Công tước Norfolk tuy giàu có nhưng đã góa chồng ba lần, và đang ở khoảng 60 tuổi - tức là bà hơn 40 tuổi so với John Woodville. Cuộc hôn nhân này khiến các sử gia đánh giá gia đình Woodville có tham vọng lớn như thế nào, khi mà có thể nghĩ ra một cuộc hôn nhân "đáng ghê tởm" khi ấy.

Những cuộc hôn nhân gầy dựng thứ lực quá rõ này của nhà Woodville khiến toàn bộ Nghị viện Anh, mà đứng đầu là Bá tước Warwick, đều dấy lên tranh cãi phản đối nhà Woodville gay gắt. Nhưng sự xung đột với nhà Woodville của Bá tước Warwick chỉ lên đỉnh điểm khi ông muốn sắp xếp em gái nhà vua, Margaret xứ York, trở thành cô dâu trong Vương thất Pháp. Nhưng dưới sự tác động của nhà Woodville, Margaret được gả cho Công quốc Bourgogne - kẻ thù của Pháp khi ấy. Mà người đứng đầu Burgundy vào lúc đó là Charles the Bold, người mà Warwick cự kỳ căm ghét.

Thời kỳ khủng hoảng
Tháng 3 năm 1469, Elizabeth hạ sinh con gái Cecily, điều này đã dấy lên nhiều ngờ vực, nghi ngờ khả năng Edward IV có người thừa kế vì mãi đến lúc này, Vương hậu Elizabeth chỉ sinh ra con gái. Điều này khiến ngai vàng của Edward IV có nguy cơ không có người thừa kế và do hai em trai, George, Công tước Clarence cùng Richard, Công tước Gloucester kế thừa. Bá tước Warwick từng muốn cưới hai con gái của mình, Isabella và Anne, cho 2 em trai của nhà vua nhưng đều bị khước từ, đây hoặc là chủ ý không cho nhà Neville lên nắm quyền quá cao hoặc là sự can thiệp của nhà Woodville trước "kẻ địch quyền lực" của họ. Mâu thuẫn càng lên cao khi những người thân của Elizabeth, đặc biệt là em trai bà Anthony Woodville bắt đầu đe dọa quyền lực của Warwick trong xã hội chính trị Anh, ông ta bắt đầu âm mưu quấy rối triều đình Quốc vương Edward IV với con trai đỡ đầu của mình là Công tước Clarence.

Tháng 7 năm 1469, Công tước Clarence đến Calais cưới Isabella bất chấp mệnh lệnh của anh trai. Ngay sau đó, Bá tước Warwick cùng Công tước Clarence đem theo một đội quân, tuyên bố Edward IV là "Con hoang" của Bà Công tước Cecily với một cung thủ, hòng lật đổ ngai vị của Edward IV mà đưa George lên thay. Lúc này Elizabeth đang đến Norwich cùng các con gái, và bà nghe tin không chỉ Bá tước Warwick thắng Trận Edgecote Moor, Quốc vương Edward IV bị họ bắt giữ, mà còn thành công đem xử tử không qua xét xử cha cùng em trai thứ của Elizabeth, John Woodville. Một trong những người ủng hộ Warwick, ngay lập tức cũng đã buộc tội mẹ Elizabeth là bà Jacquetta, với các cáo buộc về hành vi hành nghề phù thủy và phải bị xét xử, nhưng những điều này không có chứng cứ xác thực và Jacquetta được tha bổng vào năm sau. Những điều này tuy rất điên rồ, nhưng cũng đã chứng minh sự căm ghét của đại đa số các thế lực, những người bất mãn hôn nhân giữa Edward IV với Elizabeth Woodville và họ sẵn sàng làm mọi thứ để không chỉ khiến Edward IV mất ngai, mà còn phải đem nhà Woodville chôn chết. Tháng 9 năm ấy, Edward IV được thả tự do và tiến vào London, tuyên bố con gái cả, Elizabeth xứ York, có khả năng trở thành Trữ quân của ngai vàng nhà York. Tuyên bố này cực kì gây tranh cãi, vì nước Anh tại thời điểm này vẫn không cho rằng phụ nữ đủ tư cách lên ngôi, dù tại nước Anh thì những nữ thừa kế quý tộc rất phổ biến, như hai con gái nhà Neville, trong tương lai đều có khả năng thừa kế gia sản từ Bá tước Warwick.

Sau đó vào mùa xuân năm 1470, Edward IV khống chế được toàn bộ Nghị viện Anh, tuyên bố cả Warwick và Clarence là "Phản loạn", khiến họ phải bỏ trốn sang Pháp. Để củng cố lực lượng, Warwick liên minh với lãnh đạo nhà Lancaster khi ấy, Marguerite d'Anjou, Vương hậu Anh, bằng việc để con gái nhỏ của ông là Anne kết hôn với con trai duy nhất của Margaret là Edward, Thân vương xứ Wales. Liên minh này thành công khôi phục ngai vàng cho chồng bà vào tháng 10 cùng năm. Điều này tạm thời lật đổ được Quốc vương Edward IV nhà York. Thế nhưng 1 năm sau, vào mùa xuân năm 1471, Edward IV trở về sau khi bị lưu đày, từng bước từng bước ông thu phục từng vùng đất, cộng thêm việc khiến em trai là Công tước Clarence đổi phe, ông thành công đánh bại liên minh Warwick trong Trận Barnet và Lancaster trong Trận Tewkesbury. Vua Henry VI bị hành hình ngay sau đó.

Trú ẩn và đoàn tụ

Trong thời gian Quốc vương Edward IV bị lật đổ, Elizabeth Woodville từng đến Tháp London để trú ẩn, nhưng khi nghe tin Warwick trở lại và đưa Edward VI lên ngôi thì bà ngay lập tức cùng các con gái tìm kiếm sự bảo vệ trong Tu viện Westminster, và bà được Cha trưởng là Thomas Milling chứa chấp với 3 căn phòng đầy đủ tiện nghi. Thời gian ấy, Elizabeth có thai 8 tháng, bà tương đối bình an trong hầm trú ẩn của Tu viện dưới sự giúp đỡ từ Cha trưởng cùng những người dân London như đồ tể John Gould với nửa con bò cùng 2 con cừu mỗi tuần, ngoài ra còn có một nhà buôn cá cũng tình nguyện giúp đỡ gia đình bà với nhu yếu phẩm được vận chuyển thứ 6 hàng tuần hoặc những dịp ăn chay. Cứ như thế, Elizabeth Woodville tạm an ổn trong 1 tháng và sinh ra Vương tử Edward, con trai hợp pháp đầu tiên của Edward IV và sau này là Vua Edward V.

Và dù Bá tước Warwick không hề thích bà, song sau khi đưa Henry VI trở lại ngai vàng thì ông cũng không ra tay gây khó dễ cho mẹ con bà. Thời điểm Elizabeth sinh ra Edward, triều đình còn phái Thị tùng Elizabeth Greystoke, Lady Scrope cùng bà đỡ Margaret Cobb lẫn y sĩ Dominique de Sirego. Sự ra đời của Edward vào lúc ấy cũng không con trở thành vấn đề, vì Edward VI đã có người thừa kế. Dưới sự giám hộ của Cha trưởng Thomas Milling cùng một số nhu yếu phẩm được phê duyệt bởi triều đình Edward VI, Elizabeth Woodville tiếp tục sống an ổn cùng các con trong 5 tháng tiếp theo, chờ đợi Edward IV trở về Anh và giành lại ngai vàng. Mặc cho bà suy nghĩ nguy cơ của con trai, Bá tước Warwick cuối cùng vẫn không hề ra bất kì hành động ám hại nào đến Edward. Ngày 9 tháng 4, Edward IV xuống phía Nam xứ Dunstable, gửi tin nhắn mừng đến vợ con tại Tu viện. Đến ngày 11 tháng 4, Edward IV thành công trở lại London và khôi phục Vương vị, cũng biến Elizabeth Woodville trở thành Vương hậu lần thứ 2, sau khoảng 6 tháng gián đoạn.

Gia đình Quốc vương Edward IV hội tụ trong hân hoan, Elizabeth ghi nhận đã rất xúc động và Edward IV tìm cách an ủi bà. Sự thử thách bị tiếm quyền 6 tháng trời khiến bà luôn sống trong lo âu, và sức khỏe của bà cũng được ghi nhận là rất suy kiệt.

Trong cuộc hôn nhân đầy trắc trở, Elizabeth Woodville đã sinh cho Quốc vương Edward IV tổng cộng 10 người con, trong đó có 3 con trai, tức Edward V cùng Richard, Công tước xứ York và đứa bé 1 tuổi chết yểu George, Công tước xứ Bedford. Bà có 7 người con gái, trong đó chỉ có 5 người sống đến tuổi trưởng thành. Theo ghi nhận đương thời, Vương hậu Elizabeth Woodville có đầy đủ phẩm chất đạo đức theo tiêu chuẩn Công giáo, điều này rất phù hợp với các Vương hậu thời Trung Cổ. Bà cầu kinh ba lần mỗi ngày, thực hiện những cuộc hành hương và rất được Giáo hoàng yêu quý. Bà đã thành lập Nhà thờ St. Erasmus tại Tu viện Westmister.

Góa phụ

Góa phụ Elizabeth Grey
Vào ngày 9 tháng 4 năm 1483, Quốc vương Edward IV đột ngột qua đời, Vương hậu Elizabeth trở thành Thái hậu khi con trai bà, Thái tử Edward lên ngôi. Vì Tân vương còn còn khá trẻ, chú của Tân vương là Richard, Công tước xứ Gloucester trở thành Bảo Hộ công theo di chúc của Tiên vương Edward IV, mặc cho sự phản đối của Thái hậu Elizabeth. Do đó, Richard có toàn quyền nhiếp chính và giám sát nhà vua cho đến khi trưởng thành.

Theo di chúc, Tiên vương Edward IV nhận thấy Vương hậu Elizabeth cùng nhà Woodville quá tham vọng và không được sự ủng hộ, nên mệnh cho Richard đảm nhận vai trò quyền lực để bảo vệ nhà York, tránh cho Vương hậu Elizabeth trở thành Thái hậu và nắm quyền của một nhiếp chính. Theo thỏa thuận giữa Thái hậu cùng Bảo Hộ công Richard, trong lúc Tân vương đi từ Ludlow vào ngày 24 tháng 4 để đến London, thì Bảo Hộ công sẽ lên đường trước đó 1 ngày từ Yorkshire đón Tân vương tại Northampton, sau đó cả hai sẽ đi cùng nhau đến London. Giữa lúc đó, Thái hậu Elizabeth và nhà Woodville muốn sửa di chúc, để Thái hậu có quyền nhiếp chính và gạt bỏ vai trò của Bảo Hộ công. Nhưng Tân vương sau tự mình đi thẳng đến Stony Stratford thuộc Buckinghamshire. Vào ngày 29 tháng 4 năm đó, Bảo Hộ công Richard cùng em họ Henry Stafford, Công tước thứ 2 xứ Buckingham hội ngộ với Anthony Woodville, Bá tước thứ hai xứ Rivers và Richard Grey, em trai và con trai thứ với nhà Grey của Thái hậu Elizabeth. Sau một bữa yến tiệc, Bảo Hộ công Richard cho bắt giam cả Bá tước Rivers cùng Richard Grey vào ngày 30 tháng 4 năm ấy, cả hai đều bị giam vào Lâu đài Pontefract tại Yorkshire.

Sau khi xử lý Bá tước Rivers cùng Richard Grey, Bảo Hộ công Richard đến gặp Tân vương và báo rằng mình đã xử lý "Những người muốn phế truất địa vị Bảo Hộ công" của mình, sau đó ông hộ tống Tân vương vào London ngày 4 tháng 5 năm đó, và theo sự gợi ý của Công tước Buckingham, Tân vương Edward được đưa vào Tháp London - một thủ tục truyền thống trước Lễ đăng quang. Ngay khi nghe tin em trai cùng con trai mình bị Bảo Hộ công bắt giữ, Thái hậu Elizabeth cùng con trai cả nhà Grey là Thomas Grey, cùng 5 cô con gái và đứa con trai út Richard, Công tước xứ York đi đến Tu viện Westminster. Theo sự điều đình, vào ngày 16 tháng 6, Công tước xứ York được chuyển đến Tháp London để chờ ngày đăng quang, là ngày 22 tháng 6 sắp tới. William Hastings, Nam tước Hastings thứ nhất, một trong những người ủng hộ Tân vương ở London, ban đầu ủng hộ hành động của Bảo Hộ công Richard tiếm quyền, nhưng sau đó Hastings liền bị Bảo Hộ công cáo buộc âm mưu với Thái hậu Elizabeth cùng ngoại thích Woodville hạ độc mình, với Jane Shore là người trung chuyển thông tin. Thế là Nam tước Hastings nhanh chóng bị đem ra hành quyết. Âm mưu đó có thực sự xảy ra hay không vẫn chưa được biết rõ, nhưng Bảo Hộ công Richard đã buộc Thái hậu Elizabeth phạm tội 「"Mưu đồ giết người và tiêu hủy hoàn toàn Bảo Hộ công"」 khi biết tin Thái hậu và nhà Woodville tính hất cẳng ông khỏi vị trí Bảo Hộ công. Giữa lúc này, Bảo Hộ công được một Tu sĩ mật báo rằng, ước hôn giữa Tiên vương Edward IV cùng Eleanor Butler vốn còn hiệu lực, là động thái cho Bảo Hộ công tuyên bố hôn nhân giữa Thái hậu Elizabeth cùng Tiên vương là bất hợp pháp.

Ngày 22 tháng 6, bên ngoài Nhà thờ lớn cũ Thánh Paul, Bảo Hộ công Richard mở một cuộc giáo thuyết, tuyên bố cuộc hôn nhân giữa Tiên vương Edward IV cùng Elizabeth Woodville là bất hợp pháp, điều này biến con trai thừa kế của Elizabeth là Edward V trở thành 「"Con ngoài giá thú"」, do đó không có tư cách lên ngôi. Ngày 25 tháng 6, Richard ra lệnh cho người hầu xử tử Anthony Woodville và Richard Grey tại Lâu đài Pontefract. Và cuối cùng ngày 26 tháng 6, sau khi được quý tộc Anh và dân thường London làm một cuộc thỉnh cầu, Bảo Hộ công Richard lên ngôi Quốc vương nước Anh, tức là Richard III của Anh. Đến ngày 6 tháng 7, Richard cùng Anne Neville được làm Lễ đăng quang tại Tu viện Westminster.

Bị tuyên bố hôn nhân phạm pháp, Elizabeth Woodville trở về với danh hiệu 「"Lady Elizabeth Grey"」 với thân phận là vợ của Sir John Grey, mà không còn là "Thái hậu" với tư cách là vợ của Tiên vương Edward IV nữa. Dầu vậy, bà vẫn âm mưu giải cứu 2 đứa con trai bị giam tại Tháp London, và không dừng ý định đưa con trai cả là Edward đăng quang. Về phần Edward V cùng em trai là Công tước xứ York, sau khi cả hai bị giam ở Tháp London thì bỗng nhiên biến mất không để lại manh mối gì, trở thành một nghi án lớn trong lịch sử nước Anh. Có nhiều thuyết được đưa ra, đa phần đều cho rằng Richard III đã giết cả hai trong bí mật. Sau khi tin tức về sự biến mất của Edward được phát hiện, em rể của Elizabeth là Công tước Buckingham đến gặp bà, nói hai người con trai của bà đã bị Vua Richard sát hại. Công tước Buckingham vốn là một trong những đồng minh thân cận của Vua Richard, nên lời nói của Công tước khiến Elizabeth tin tưởng tuyệt đối, và cả hai quyết định quay sang liên minh với Margaret Beaufort, một quý tộc thuộc nhà Lancaster và dấy lên một cuộc nổi loạn được gọi là Cuộc nổi loạn Buckingham, và thất bại thảm hại.

Trước lời đề nghị liên minh, Elizabeth Woodville tán thành đồng ý lập con trai của phu nhân Margaret là Henry Tudor, một hậu duệ của Edward III của Anh, trở thành Quốc vương nước Anh sau khi lật đổ Vua Richard III. Để thắt chặt liên minh, Elizabeth để con gái mình là Elizabeth xứ York kết hôn với Henry Tudor, như vậy thì Công chúa Elizabeth trong tương lai sẽ là Vương hậu nước Anh, đồng thời giúp nhà Tudor có quyền thừa kế kém cỏi có thể củng cố uy tín và ngai vị của mình. Sau sự biến mất của Edward V cùng Richard tại Tháp London, Công chúa Elizabeth khi đó trở thành người thừa kế duy nhất của dòng họ York, điều này khiến công chúa có một ý nghĩa rất lớn trên bàn cân chính trị khi ấy, và Henry Tudor đã công khai thề sẽ lấy Elizabeth trong nhà thờ xứ Rennes.

Năm 1484, tháng 1, sau thất bại của Công tước Buckingham, Vua Richard III cho lấy hết toàn bộ gia sản mà Vua Edward IV ban cho bà khi trước. Nhưng rồi vào ngày 1 tháng 3 cùng năm, Vua Richard III cho phép Elizabeth và các con gái mình ra khỏi nhà nguyện, và công khai thề độc sẽ không làm hại đến họ, và khi các con gái của Elizabeth trưởng thành thì họ đều sẽ được dạm hỏi với những cuộc hôn nhân danh giá, xứng đáng với thân phận Vương nữ của họ. Sau khi chết của Vương hậu Anne Neville, có tin đồn chính Vua Richard III đã có ý muốn cưới Elizabeth để củng cố ngai vị của mình.

Thái hậu nhà Tudor

Năm 1485, Henry Tudor đánh bại Richard III trong Trận Bosworth và lên ngôi Quốc vương nước Anh, tức Henry VII. Lời thề của ông ở Rennes vẫn còn hiệu nghiệm, nên Vua Henry VII sẽ phải cưới và lập Elizabeth xứ York làm Vương hậu. Henry VII lên ngôi ngày 30 tháng 10 năm ấy, và cưới Elizabeth xứ York vào ngày 18 tháng 1 sang năm (1486), tuy nhiên mãi đến ngày 25 tháng 11 năm 1487 mới tổ chức lễ lập Hậu.

Vương hậu của Edward IV là Elizabeth Woodville, giờ đây là góa phụ của Tiền nhiệm Quốc vương, nên dù chỉ là mẹ của Vương hậu Elizabeth, mẹ vợ của Vua Henry VII, bà vẫn được đối đãi đặc biệt và nhận tước hiệu Vương thái hậu. Thực tế danh vị của bà là 「Dowager Queen」 theo tiếng Anh, và được dịch sát nghĩa là "Vương hậu góa phụ" nếu so với Thái hậu. Đây là một việc hiển nhiên trong các triều đại Châu Âu và cũng rất khác biệt nếu so với các quốc gia Đông Á. Bất luận có vai vế thế nào, thì Vương hậu của Quốc vương tiền nhiệm vị Quốc vương đang tại vị vẫn được gọi là Thái hậu, và chỉ khi từng là Vương hậu chính thức, thì người ấy mới được gọi là Thái hậu. Mẹ của Henry VII, Lady Margaret Beaufort, do chưa từng là Vương hậu, nên bà chỉ được nhận danh xưng tôn kính 「"My Lady The King's Mother"」 và phải xếp sau cả Thái hậu Elizabeth lẫn Vương hậu Elizabeth, dù thực tế Lady Margaret mới là người có ảnh hưởng lên nhà Vua nhất.

Vào 5 năm cuối đời, việc Thái hậu Elizabeth Woodville sống quanh quẩn ở Tu viện Bermondsey trở thành thắc mắc của nhiều học giả. Thời gian được xác định là từ ngày 12 tháng 2 năm 1487, chỉ khoảng vài tháng trước Lễ đăng quang của con gái bà. Theo David Baldwin, dựa vào các tài liệu cận đại thì ông tin rằng Henry VII đã buộc bà phải li khai khỏi triều đình, trong khi Arlene Okerlund đã đưa ra bằng chứng từ tháng 7 năm 1486 bà đã có ý định rút lui khỏi chính trường và sống cuộc đời tu hành. Một ý kiến khác đưa ra là do triều đình Henry VII cho rằng bà có dính liếu đến cuộc nổi loạn của Lambert Simnel nhân danh nhà York vào năm 1487, hoặc ít nhất là vào diện nghi ngờ. Bên cạnh đó, Vua Henry VII còn có ý định gả bà cho Vua James III của Scotland, khi Vương hậu của ông Margaret của Đan Mạch qua đời vào năm 1486, tuy nhiên James III chết trận vào năm 1488 khiến kế hoạch này không thành.

Tại Tu viện Bermondsey, bà vẫn được đối đãi hết sức cung kính vì vẫn còn danh vị Vương thái hậu. Bà còn sống để chứng kiến cháu gái bà Margaret Tudor sinh ra tại Cung điện Westminster (tháng 11 năm 1489) và vị vua tương lai Henry VIII của Anh tại Cung điện Placentia (tháng 7 năm 1491). Con gái cả của bà, Elizabeth xứ York, cùng con gái thứ là Cecily xứ York vẫn đến đây thường xuyên để chăm sóc bà. Đến năm 1492, ngày 8 tháng 6, Vương thái hậu Elizabeth Woodville qua đời tại Tu viện Bermondsey, khi thọ chừng 55 tuổi. Ngày 12 tháng 6 cùng năm, tang lễ của bà được tổ chức ở Lâu đài Windsor. Tham dự lễ tang của bà là các con gái Anne xứ York, Catherine xứ York và Bridget xứ York, trừ Vương hậu Elizabeth xứ York đang mang thai và Cecily xứ York.

Các ghi nhận đương thời nhận xét, "Quả thật là có hơi đơn giản dành cho tang lễ của một người từng là Vương hậu", hay "Vua Henry VII quả thật không có ý muốn dùng lễ tang bậc Hậu cho mẹ vợ của mình". Tuy nhiên thực tế rằng theo di chúc, bà muốn có một tang lễ đơn giản và được chôn cất cùng chồng Edward IV trong Nhà thờ St'George của Lâu đài Windsor. Căn cứ một bức thư của Đại sứ Venetian là Andrea Badoer viết vào năm 1511, thì Elizabeth Woodville qua đời vì một cơn bệnh dịch, giải thích phần nào lý do tang lễ của bà lại ít người như vậy.

Hậu duệ

Văn hóa đại chúng
Cuộc đời của Elizabeth Woodville trở thành nguồn cảm hứng lớn cho các tác phẩm điện ảnh và tiểu thuyết liên quan đến cuộc Chiến tranh Hoa Hồng. Đáng kể nhất là phương diện sân khấu, nhà soạn kịch William Shakespeare đã làm nên hai vở kịch là Henry VI, Part 3 cùng Richard III đều có liên quan đến cuộc đời bà, trong khi phần Henry VI chỉ nói về khía cạnh nhỏ về cuộc hôn nhân của bà, thì trong phần Richard III lại lấy Elizabeth Woodville làm trung tâm, do việc căng thẳng giữa bà cùng Vua Richard về vấn đề kế vị trong lịch sử. Theo sự xây dựng của Shakespeare, Elizabeth Woodville trở thành địch thủ chính trị đáng gờm và thông minh nhất của Vua Richard, ngay từ khi cả hai lần đầu gặp với tư cách chị dâu em chồng. Và dù hai vở kịch này, qua bàn tay hiện đại đã gọi bà trực tiếp là ["Queen Elizabeth"], thì nguyên tác của Shakespeare lại không bao giờ gọi như vậy, mà chỉ là ["Lady Grey"] và ["The Queen"].

Tiểu thuyết sớm nhất về bà đáng kể có The Last of the Barons của nhà văn người Anh Edward Bulwer-Lytton vào thế kỉ 19, sau đó là một loạt The Daughter of Time của Josephine Tey, The White Rose của Jan Westcott, The King's Grey Mare của Rosemary Hawley Jarman, The Woodville Wench của Maureen Peters, The Sunne in Splendour của Sharon Kay Penman, The Sun in Splendour của Jean Plaidy, The White Queen của Philippa Gregory, The King's Grace của Anne Easter Smith,...

Trong phương diện phim điện ảnh, Elizabeth Woodville xuất hiện chủ yếu trong các phim về Richard III, điển hình như Richard III (phim năm 1911) và Richard III (phim năm 1912), trong phim này thì nữ diễn viên Violet Farebrother và Carey Lee trong vai bà. Năm 1939, xuất hiện phim Tower of London kể về việc hai con trai bà bị Vua Richard giam vào Tháp London, nữ diễn viên Barbara O'Neil thủ diễn Elizabeth. Năm 1955, bộ phim Richard III lấy cảm hứng từ vở kịch của Shakespeare, Elizabeth được diễn bởi Mary Kerridge. Việc lấy vở kịch của Shakespeare về Richard III tiếp tục làm nền tảng cho thước phim năm 2007, lần này Elizabeth do María Conchita Alonso thủ diễn.

Trong khi ấy, phương diện phim truyền hình cũng nở rộ, khi vào năm 2013 xuất hiện The White Queen, được lấy cảm hứng từ 3 loạt tiểu thuyết của Philippa Gregory, Elizabeth được nữ diễn viên Rebecca Ferguson thủ diễn. Năm 2016, xuất hiện loạt miniseries trên đài BBC tên The Hollow Crown, dựa trên vở kịch nổi tiếng của Shakespeare, trong đó phần Henry VI và Richard III, nữ diễn viên Keeley Hawes thủ vai Elizabeth. Năm 2017, đài STARZ dựa trên tiểu thuyết của Philippa Gregory mà làm một miniseries có tên The White Princess,...

Cuộc đời kỳ lạ của Elizabeth cũng khiến nhà nghiên cứu lý lịch học là David Baldwin làm ra công trình "Elizabeth Woodville: Mother of the Princes in the Tower" vào năm 2002, Amy Licence với "Edward IV and Elizabeth Woodville: A True Romance" vào năm 2016. Hình tượng của Elizabeth Woodville trong nhiều năm chủ yếu vẫn là sự xung đột với Vua Richard III, cũng như rất nhiều truyền thuyết liên quan đến phù thủy hoặc ma thuật, với một hình ảnh đầy tham vọng hay có liên quan đến những vụ lật đổ chính con gái và con rể của bà.

Chú thích

Tham khảo

 David Baldwin, Elizabeth Woodville (Stroud, 2002)
 Christine Carpenter, The Wars of the Roses (Cambridge, 1997)
 Philippa Gregory, David Baldwin, Michael Jones, The Women of the Cousins' War (Simon & Schuster, 2011)
 Michael Hicks, Edward V (Stroud, 2003)
 Rosemary Horrox, Richard III: A Study of Service (Cambridge, 1989)
 J.L. Laynesmith, The Last Medieval Queens (Oxford, 2004)
 A. R. Myers, Crown, Household and Parliament in Fifteenth-Century England (London and Ronceverte: Hambledon Press, 1985)
 Arlene Okerlund, Elizabeth Wydeville: The Slandered Queen (Stroud, 2005); Elizabeth: England's Slandered Queen (paper, Stroud, 2006)
 Charles Ross, Edward IV (Berkeley, 1974)
 George Smith, The Coronation of Elizabeth Wydeville (Gloucester: Gloucester Reprints, 1975; originally published 1935)
 Anne Sutton and Livia Visser-Fuchs, "'A Most Benevolent Queen': Queen Elizabeth Woodville's Reputation, Her Piety, and Her Books", The Ricardian, X:129, June 1995. PP. 214–245.

Sinh năm 1437
Mất năm 1492
Vương tộc York
Phối ngẫu Vương thất Anh
Vương hậu Anh
Hoàng gia Anh


title: Quán Anh

text:
Quán Anh (chữ Hán: 灌嬰, ? - 176 TCN), nguyên là người huyện Tuy Dương, là chính trị gia, thừa tướng nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Xuất thân từ một thương nhân, ông gia nhập vào nghĩa quân chống nhà Tần do Lưu Bang chỉ huy. Trong chiến dịch diệt Tần, Quán Anh lập được nhiều công lao nên lần lượt được phong các tước vị Tuyên Lăng quân, Xương Văn quân... Năm 206 TCN, khi Lưu Bang xưng vương đã phong cho Quán Anh làm Lang trung, sau đó nâng tước vị của ông lên thành hầu (Xương Văn hầu), thực ấp ở Đỗ Bình. Trong giai đoạn Hán Sở phân tranh, Quán Anh tiếp tục theo Lưu Bang chinh chiến, thường giành được thắng lợi. Do đó khi Lưu Bang xưng đế (202 TCN), đã thăng Quán Anh làm Xa kị tướng quân, Dĩnh Âm hầu, thực ấp về sau lên tới khoảng 8500 hộ. Sau khi Lưu Bang mất, Quán Anh tham gia vào chiến dịch tiêu diệt ngoại thích họ Lã, ổn định nhà Hán, nên được phong chức Thái úy rồi thừa tướng (177 TCN). Tuy nhiên làm tướng một năm, sang 176 TCN, ông qua đời, được truy tặng thụy hiệu là Dĩnh Âm Ý hầu.

Theo Hán vương khởi nghĩa

Sử sách không ghi rõ về thân thế và thời thiếu niên của Quán Anh, chỉ chép lại hoạt động của ông từ lúc theo Hán vương. Ban đầu, Quán Anh làm thương nhân ở quê nhà Tuy Dương. Khi quân của Lưu Quý (lúc đó đang làm Bái công) tiến đánh nhà Tần vào Ung Khâu thì nghe tin tướng Tần là Chương Hàm đã giết chết đại tướng khởi nghĩa Hạng Lương, nên phải lui về quận Đãng. Lúc này, Quán Anh mới xin gia nhập vào đội quân của Lưu Bang, trở thành tướng chống Tần.

Quán Anh đi theo Lưu Bang trong suốt các trận chiến với nhà Tần, thắng quân Tần ở Đông Quận, do đó được phong chức Thất Đại phu. Sau đó, ông tiếp tục bình định và chiếm được các cứ điểm của Tần là Bạc Nam, Khai Phong, Khúc Ngộ,... lập được chiến công. Bái công bèn phong cho ông tước Tuyên Lăng quân. Những năm tiếp theo, Quán Anh tiếp tục tham gia chống Tần, đánh thắng quân Tần ở Thi Bắc, bình định quận Nam Dương, phía tây tiến vào Vũ Quan và đại thắng quân Tần ở Lam Điền, mở đường cho việc tiến vào Quan Trung. Nhờ những công lao đó, Quán Anh lại được phong làm Xương Văn quân.

Năm 206 TCN, Lưu Bang lên ngôi Hán vương, phong cho Quán Anh chức Lang trung, sang tháng 10, ông được thăng làm Trung Yết giả. Cũng từ năm đó, chiến tranh giữa Lưu Bang và Hạng Vũ nổ ra. Lưu Bang xuất quân tiêu diệt Tam Tần, cứ điểm ở phía tây của Hạng vương, tiến vào Quan Trung, còn Quán Anh dẫn một cánh quân hạ được Lịch Dương, buộc Tắc vương Tư Mã Hân đầu hàng. Sau đó ông lại theo Lưu Bang đánh Ung vương Chương Hàm, tiếp đó lại tiến vào Lâm Tấn và bình định đất Ân.

Cùng năm đó, Quán Anh giao chiến với tướng Sở là Long Thư, đánh thắng Thư ở Định Đào. Nhờ chiến công này, Quán Anh được nâng tước từ quân lên hầu (Xương Văn hầu) và được phong thực ấp ở Đỗ Bình.

Năm 204 TCN, Quán Anh tham gia vào trận chiến Bành Thành với Hạng Vũ, bị quân Sở đánh bại. Quán Anh cùng chủ tướng Lưu Bang phải chạy khỏi Bành Thành, rút về đóng quân ở Ung Khâu. Trong thời gian này, Quán Anh tiếp tục đánh thắng quân của Vương Vũ, Ngụy Công Thân, sau đó tiến đánh Huỳnh Dương.

Lúc đó Lưu Bang tuyển kị binh để ra giao chiến với quân Sở, muốn lấy một người kị binh thông thạo trận mạc làm tướng. Có người đề cử Lý Tất và Lạc Giáp, nhưng hai người vốn là kị binh cũ của nhà Tần, nên không được tin tướng. Vì thế Hán vương cho Quán Anh Trung Đại phu và chỉ cho Lý, Lạc làm Tả hữu giáo úy để phụ giúp ông. Khi ra giao chiến với quân Sở, kị binh của Quán Anh giành chiến thắng, đánh bại quân Sở. Quán Anh thừa cơ tiến vào hậu phương, cắt đứt đường lương thảo của Hạng vương rồi dẫn kị binh về Hà Nam, nghênh đón Lưu Bang về Lạc Dương. Lưu Bang phong cho ông làm Ngự sử Đại phu và sai ông dẫn kị binh cùng Hàn Tín tiến công vào nước Tề. Hai ông đánh bại quân Tề, giết tướng Long Thư, bình định đất Tề. Sau đó Hàn Tín tự lập lên ngôi Tề vương, sai Quán Anh dẫn quân giao chiến với tướng Sở là Công Cảo ở Lỗ Bắc, tiến vào nước Sở. Ông nhanh chóng hạ các thành của Sở, tiến chiếm Bành Thành. Sau cùng, ông tham gia vào trận quyết chiến cùng Hạng vương ở Cai Hạ. Ông dẫn 5000 kị binh truy kích Hạng Vũ tới Đông Thành, sau Vũ tự tử, năm bộ tướng của Quán Anh cắt đầu của Vũ dâng lên Hán vương, được phong hầu.

Thời Cao Tổ và Lã Hậu

Sau khi diệt Hạng Vũ, Quán Anh tiếp tục kéo quân bình định miền đất 52 huyện ở Giang Hoài.

Năm 202 TCN, Lưu Bang xưng đế, lập ra nhà Hán, luận công ban thưởng cho Quán Anh, phong cho ông làm Xa kị tướng quân và ban thực ấp ban đầu là 3000 hộ. Sau đó, ông được lệnh dẫn quân tiêu diệt bè đảng của Yên vương Tạng Đồ còn sót lại. Sau khi về triều, Lưu Bang lại ban cho Quán Anh làm Dĩnh Âm hầu và tăng thực ấp 2500 hộ.

Năm 200 TCN, Hàn vương Tín nổi dậy chống lại nhà Hán, Quán Anh đi theo Lưu Bang đánh dẹp, Tín chạy sang Hung Nô. Quân Hán bình định các vùng phía bắc. Những năm tiếp theo, Quán Anh còn tham gia chiến dịch dẹp loạn Trần Hy và Anh Bố, do đó lại được phong thưởng, tăng thực ấp lên tới 5000 hộ.

Sau khi Hán Cao Tổ Lưu Bang chết, quyền hành trong triều rơi vào tay Lã hậu. Lã hậu tiến hành phong vương cho các thân tộc họ Lã để chiếm lấy triều chính. Năm 180 TCN, Lã hậu chết, Đông Mưu hầu Lưu Chương muốn đánh họ Lã để lập anh mình là Tề vương Lưu Tương làm thiên tử, bèn xin Tề Vương đem binh về hướng tây giết họ Lã mà làm vua, ông và Chu Hư Hầu cùng các quan đại thần sẽ làm nội ứng.

Tề vương bèn xuất quân tây tiến. Trước sức mạnh của quân Tề, thừa tướng Lã Sản (em Lã hậu) sai Quán Anh cầm binh đánh dẹp, nhưng Quán Anh lại bàn với quân lính, đóng binh ở Huỳnh Dương, và sai sứ đến phía đông liên kết với Tề vương, dự định khi họ Lã làm biến sẽ tiêu diệt. Về sau, các đại thần Trần Bình và Chu Bột làm binh biến, giết chết họ Lã và đưa Hán Văn Đế lên ngôi.

Thừa tướng nhà Hán

Năm 177 TCN, thừa tướng Chu Bột từ chức, Hán Văn Đế phong cho Quán Anh làm Thừa tướng. Cùng năm đó, quân Hung Nô sang xâm phạm biên giới, Quán Anh được lệnh cầm 85000 quân đánh dẹp, đánh bại Hung Nô.

Năm 176 TCN, Quán Anh qua đời, được phong thụy hiệu là Dĩnh Âm Ý hầu. Tính từ khi theo Lưu Bang khởi nghĩa năm 208 TCN đến khi mất, ông hoạt động được hơn 30 năm, không rõ bao nhiêu tuổi.

Dòng họ
Con ông là Quán Á lên nối tước, tức Bình hầu, được 28 năm thì chết, con là Cường nối ngôi. Năm 131 TCN, Cường phạm tội, tước bị phế trừ.

Về sau Hán Vũ Đế lại phong cháu Quán Anh là Quán Hiền làm Lâm Nhữ hầu để kế tục ông, được 8 năm thì cũng bị phế.

Xem thêm
Lưu Bang
Lã Lộc
Hung Nô
Thừa tướng

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Phàn Lịch Đằng Quán liệt truyện
Hạng Vũ bản kỉ
Cao Tổ bản kỉ
Lã hậu bản kỉ
Giáng hầu Chu Bột thế gia
Trần Thừa tướng thế gia
Hiếu Văn bản kỉ
Hán thư, thiên
Phàn Ly Đằng Quán Phó Cận Chu truyện

Chú thích

Người nhà Tần
Nhân vật chính trị Tây Hán
Nhân vật quân sự Tây Hán
Người Hà Nam (Trung Quốc)
Sinh thế kỷ 3 TCN
Mất năm 176 TCN
Tể tướng Trung Quốc


Tokumei Sentai Go-Busters vs. Kaizoku Sentai Gokaiger: The Movie (特命戦隊ゴーバスターズVS海賊戦隊ゴーカイジャー THE MOVIE, Tokumei Sentai Gōbasutāzu Tai Kaizoku Sentai Gōkaijā Za Mūbī)(Tạm dịch: Chiến đội đặc mệnh Go-Busters đối đầu Chiến đội hải tặc Gokaiger) là một phần trong series phim Super Sentai VS, kể về cuộc gặp gỡ của các nhân vật của Tokumei Sentai Go-Busters và Kaizoku Sentai Gokaiger. Bộ phim được phát hành vào ngày 19 tháng 1 năm 2013. Đây là lần xuất hiện đầu tiên của Super Sentai thứ 37 mang tên Zyuden Sentai Kyoryuger.

Câu chuyện
Từ thời xa xưa vốn đã xuất hiện 5 Ranger Key thần thoại. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở Trái Đất, 6 Gokaiger đã du hành đến hành tinh Zangyack, tại đây họ đã tiêu diệt được gần hết đội quân nhưng do Bacchus Gills liên kết với Enter nên Gokaiger đã bị thua. Gokai Galleon cũng hoàn toàn bị phá hủy nên 5 Gokaiger phải đầu hàng làm tay sai cho Zangyack và Vaglass, còn Gai và Navi chạy trốn về Trái Đất. Sau đó, Bacchus Gills dẫn 5 Gokaiger quay lại Trái Đất tìm Ranger Key thần thoại. Tại đây 5 Gokaiger chạm trán với Go-Busters. Sau khi sử dụng sức mạnh của Goggle V và Timeranger để đánh bại Go-Busters thì Enter xuất hiện và tìm ra chiếc Ranger Key thần thoại cuối cùng. Tuy nhiên các Ranger Key đó đã bị hút vào 1 lỗ không gian để đưa về quá khứ. Khi đó Trái Đất chỉ còn Red Buster, Blue Buster, Beet Buster, các Buddyroid và vẹt Navi. Khi Gai ở trong triều không gian đã đến sự giúp đỡ của gia tộc Shiba (siêu nhân thần kiếm) để gửi thư về hiện tại và nhờ có sức mạnh tối thượng của Timeranger nên các Go-Busters đã quay trở về quá khứ để cứu các Gokaiger cũng như đồng đội của mình.

Tham khảo

Phim Nhật Bản


title: Park Choong-hoon

text:
Park Choong-hoon (sinh ngày, 19 tháng 1 năm 1919 - 16 tháng 3 năm 2001), là nhà quân sự Hàn Quốc, doanh nhân, quan chức chính phủ hàn quốc, chính trị gia. Nơi sinh của ông là một quận Jeolla Nam, Jeju.Năm 1980 ông là Thủ tướng Chính phủ và quyền tổng thống hàn quốc, Thủ tướng Chính phủ trong danh tính của quyền tổng thống. Ông làm quyền tổng thống hàn quốc từ ngày 16 tháng 8 năm 1980 tới ngày 1 tháng 9 năm 1980.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1919
Mất năm 2001
Tổng thống Hàn Quốc
Thiếu tướng Quân đội Hàn Quốc


title: Bắc Ninh (báo)

text:
Báo Bắc Ninh là Cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Bắc Ninh, là Tiếng nói của Đảng, Chính quyền và diễn đàn của nhân dân các dân tộc tỉnh Bắc Ninh.

Cơ cấu tổ chức
Báo Bắc Ninh do tiến sĩ Nguyễn Tiến Vụ làm Tổng biên tập. Phó tổng biên tập là ông Nguyễn Khắc Tuấn, ông Đào Đình Khoa và ông Lê Thanh Hóa.

Thành tích đạt được
Đầu năm 2004, Báo Bắc Ninh phát triển thêm Báo Bắc Ninh điện tử. Trong dịp kỷ niệm 45 năm Ngày thành lập (ngày 19 tháng 8 năm 2007), báo được tặng Huân chương Lao động hạng Ba.

Chú thích

Liên kết ngoài
Trang chủ

Báo chí Việt Nam
Truyền thông tại Bắc Ninh
Tỉnh ủy Bắc Ninh


title: Vườn quốc gia Banc d'Arguin

text:
Vườn quốc gia Banc d'Arguin (tiếng Pháp: Parc National du Banc d'Arguin, ) nằm ở Tây Phi, trên bờ biển phía tây của Mauritanie, giữa Nouakchott và Nouadhibou. Đây là một di sản thế giới của UNESCO với ý nghĩa đăcị biệt như là một địa chỉ lớn cho các loài chim di cư, bao gồm cả chim hồng hạc, dẽ cánh rộng, bồ nông và nhàn biển. Phần lớn các loài cư trú trên các bãi cát thuộc vườn quốc gia, bao gồm cả các đảo Tidra, Niroumi, Nair, Kijji và Arguim. Các vùng biển xung quanh là một trong số các vùng biển đánh cá giàu nhất ở Tây Phi và là nơi sinh sôi của hầu hết các loài cá ở khu vực phía Tây.

Vườn quốc gia Banc d'Arguin là một khu bảo tồn thiên nhiên được thành lập để bảo vệ cả các tài nguyên thiên nhiên và thủy sản có giá trị, đóng góp đáng kể cho nền kinh tế quốc gia, cũng như khoa học địa chất, thẩm mỹ, vì lợi ích và vui chơi giải trí của công chúng. Vườn quốc gia có khu vực rộng lớn là các bãi bùn, là nhà cho hơn hai triệu loài chim di cư từ Bắc Âu, Siberia và Greenland mỗi năm. Khí hậu cùng với việc hoạt động của con người ít ảnh hưởng tới chúng làm cho vườn quốc gia này là một trong những địa điểm quan trọng nhất trên thế giới cho các loài. Số lượng chim làm tổ cũng được ghi nhận là lớn và đa dạng. Từ 25.000 đến 40.000 cặp thuộc 15 loài, làm cho đây trở thành vùng đất lớn nhất của các loài chim mặt nước ở Tây Phi (IUCN đánh giá kỹ thuật, 1989).

Tình trạng bảo tồn

Mặc dù vườn quốc gia đã được thành lập như là một cách để bảo vệ môi trường, trước tình trạng khai thác quá mức của các tàu quốc tế trong vùng biển ngoài khơi Banc d'Arguin, bên ngoài vườn quốc gia, đang làm suy giảm nguồn lợi thủy sản và có thể gây ra một sự suy giảm của các loài cá sinh sản, làm ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thức ăn của các loài chim. Năm 2006, Mauritanie bán quyền đánh cá cho Liên minh châu Âu để giảm nợ nước ngoài. Chính điều này đã thúc đẩy việc đánh bắt hải sản quá mức, giảm phát triển bền vững, và quyền lợi của người dân địa phương cũng bị ảnh hưởng rất lớn.

Dân cư
Người dân địa phương tại đây bao gồm khoảng trên 500 người thuộc bộ lạc Imraguen sống ở bảy thôn.Kinh tế của họ phụ thuộc hoàn toàn vào việc đánh bắt cá tự cung tự cấp bằng các phương pháp truyền thống.

Động vật
Vườn quốc gia này là một trong những cộng đồng đa dạng nhất trên thế giới của các loài chim ăn cá trên thế giới. Ít nhất có 108 loài chim đã được ghi nhận. Loài chim trú đông có số lượng lên tới hơn ba triệu cá thể bao gồm hàng trăm ngàn chim nhạn đen (Chlidonias nigra), hồng hạc (Phoenicopterus ruber), choi choi (Charadrius hiaticula), Choi choi xám (pluvialis squatarola), Dẽ lưng nâu (Calidris canutus), Choắt nâu (Tringa totanus) và Choắt mỏ thẳng (Limosa lapponica)...

Khu vực này là một trong những căn cứ trú đông quan trọng nhất của loài Cò thìa Á Âu (Platalea leucorodia leucorodia). Ngoài ra, đây còn là khu vực sinh sản của Bồ nông chân hồng (Pelecanus onocrotalus), cốc bông lau (Phalacrocorax africanus), mòng nhàn biển (Gelochelidon nilotica), nhàn Caspian (Hydroprogne caspia), Nhàn hoàng gia (Sterna maxima) và Nhàn (Sterna hirundo)... cùng với một số ít loài chim châu Phi như diệc (Ardea cinerea monicae), Cò thìa Á Âu (Platalea leucorodia balsaci) và Diệc san hô phương Tây (Egretta gularis) (IUCN, 1987).

Khí hậu
Khu vực ven biển, nằm ở khu vực Tiểu Canary, chiều dài ven bờ biển Đại Tây Dương khoảng 754 km. Gió mậu dịch đại dương từ quần đảo Canary gây ra các cơn gió bụi Harmattan, nhưng cũng đem lại khí hậu ẩm ướt của vùng ôn đới. Lượng mưa ở đây rất ít, Nouadhibou có lượng mưa trung bình ít hơn 3 cm mỗi năm và các cơn mưa chỉ xảy ra từ giữa tháng 7 và tháng 9. Nhiệt độ vừa phải, thay đổi từ trung bình cực đại là 28 °C tới 32 °C tại Nouadhibou và Nouakchott, cực tiểu khoảng từ 16 °C tới 19 °C.

Tham khảo

Vườn quốc gia Mauritanie
Di sản thế giới tại Mauritanie


title: Fernando Luiz Roza

text:
Fernando Luiz Roza (sinh ngày 4 tháng 5 năm 1985), hay thường gọi Fernandinho (; nghĩa là 'Fernando nhỏ'), là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Brazil đang thi đấu cho câu lạc bộ Athletico Paranaense tại giải đấu  Campeonato Brasileiro Série A. Anh bắt đầu sự nghiệp tại đội bóng Brazil Athletico Paranaense trước khi chuyển sang Shakhtar Donetsk năm 2005. Anh nổi bật với tốc độ nhanh và khả năng sút xa. Anh được mô tả là một "tiền vệ phòng ngự với lối chơi box to box, nghĩa là tham gia nhiều trong cả phòng ngự cũng như tấn công". Với những cú sút sấm sét và khả năng chuyền dài, Fernandinho có đóng góp quan trọng trong việc bẻ gãy các pha tấn công của đối phương cũng như tạo cơ hội ghi bàn cho đồng đội.

Sự nghiệp

Atlético Paranaense
Fernandinho bắt đầu sự nghiệp của mình tại Atlético Paranaense cùng với đồng đội tương lai tại Shakhtar Jádson. He góp mặt trong 72 trận đấu của đội bóng, ghi 14 bàn, trước khi chuyển sang thi đấu tại Ukraina cho Shakhtar Donetsk với mức giá khoảng 7 triệu £.

Shakhtar Donetsk

Manchester City
Ngày 6 tháng 6 năm 2013, Fernandinho trở thành chữ ký đầu tiên của Manchester City trong mùa hè, với mức phí 30 triệu £. Anh ký hợp đồng 4 năm và được biết đã bỏ qua 4 triệu £ của Shakhtar để hoàn thành cuộc chuyển nhượng. Trong quãng thời gian tại Shakhtar Donetsk, anh mang áo số 7, nhưng vì số áo này tại Manchester City hiện đang thuộc về James Milner, Fernandinho phải chọn số áo khác. Trong cuộc phỏng vấn tại Manchester City, Fernandinho đã nhớ lại cuộc nói chuyện với con trai rằng anh sẽ mang số áo 25, và vì vậy Fernandinho sau đó chọn số áo 25 trong màu áo mới.

Thống kê sự nghiệp

CLB

Quốc tế

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Shakhtar Donetsk
Ukrainian Premier League (6): 2005–06, 2007–08, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2012–13
Cúp bóng đá Ukraina (4): 2007–08, 2010–11, 2011–12, 2012–13
Siêu cúp bóng đá Ukraina (3): 2008, 2010, 2012
UEFA Cup (1): 2008–09

Manchester City
Premier League (5): 2013–14, 2017–18, 2018–19, 2020–21, 2021–22
FA Cup (1): 2018–19
EFL Cup (6): 2013–14, 2015–16, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020–21
FA Community Shield (2): 2018, 2019

Quốc tế

U-20 Brasil

 FIFA U-20 World Cup: 2003

Brasil

 Copa América: 2019

Cá nhân
Cầu thủ xuất sắc nhât mùa của Shakhtar Donetsk (1): 2007–08
Quả bóng vàng Giải Ukraina (1): 2007–08

Tham khảo

Liên kết ngoài

Fernandinho tại Shakhtar Donetsk

Sinh năm 1985
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Cầu thủ bóng đá Manchester City F.C.
Người Londrina
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Brasil
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2018


title: Vương Hàn

text:
Vương Hàn có thể là một trong số các nhân vật sau:

 Vương Hàn, tự Tử Vũ, danh sĩ thời nhà Đường (Trung Quốc).
 Vương Hàn, tự Dụng Văn, một nhân vật lịch sử thời Nguyên mạt Minh sơ (Trung Quốc).
 Vương Hàn, nguyên tên Trần Diên Khánh, một chính khách Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.


title: ZALA 421-02

text:
ZALA 421-08 là loại máy bay trực thăng không người lái tầm gần đa chức năng do do công ty ZALA Aero tại Izhevsk phát triển. Máy bay được thiết kế để có thể thực hiện không giới hạn số nhiệm vụ với khả năng hoạt động trong cả hai môi trường hàng hải và đất liền trong việc trinh sát, giám sát, tìm kiếm và cũng như các máy bay không người lái khác nó có thể dùng để thu thập thông tin trong những nơi nguy hiểm cho con người nếu lại gần như thảm họa nguyên tử, hóa học và sinh học...

Thiết kế
ZALA 421-02 sử dụng động cơ hai xy lanh hai thì 20 mã lực với lực cất cánh tối đa là 95 kg có thể đạt tốc độ 150 km/h và trần bay 4000 m. Thân máy bay là bằng vật liệu tổng hợp siêu nhẹ với hình dáng khí động học để có tốc độ cao với trọng lượng rỗng tổng thể là 40 kg vì thế nó có thể mang thêm hơn 50 kg hàng hóa và vật dụng. Máy bay được trang bị bộ máy ảnh điện quang học có độ phân giải cao hay máy quay hồng ngoại cho việc thám thính cùng với các hệ thống đặc chủng cho các nhiệm vụ riêng biệt.

Hệ thống điều khiển mặt đất gồm hai hệ thống máy tính xách tay: một dùng cho việc điều khiển và một dùng cho việc xử lý các dữ liệu do máy bay truyền về. Tầm thu phát sóng của hệ thống là 50 km. Việc chuyển dữ liệu đến các thiết bị trạm điều khiển được cung cấp trong thời gian thực thông qua một liên kết an toàn kỹ thuật. Hệ thống dùng cho việc điều khiển có thể thiết lập chế độ bay tự động cho máy bay với việc truyền vào vị trí cần bay đến trong không gian như độ cao và vị trí, máy bay sẽ tự động bay đến đó thông qua hệ thống định vị toàn cầu GLONASS hay GPS và người điều khiển chỉ cần tập trung vào dữ liệu hình ảnh máy bay truyền về.

Biến thể
ZALA 421-02X: Mẫu yếu hơn với thời gian bay ngắn hơn, tải trọng ít hơn và trần bay thấp hơn nhưng nó có thể hoạt động trong các điều kiện rất khắc nghiệt dùng cho các lực lượng thi hành công vụ.

Liên kết ngoài
 http://www.airwar.ru/enc/bpla/zala421-02.html
 http://zala.aero/en/UAVs/1205400770.htm
 http://zala.aero/ru/news/1284017978.htm
 http://news.day.az/unusual/361204.html
 http://lenta.ru/news/2005/10/20/bpla/

Máy bay không người lái Nga