title: Ngựa Mông Cổ

text:
Ngựa Mông Cổ (tiếng Mông Cổ: Адуу, aduu: có nghĩa là con ngựa) là giống ngựa bản địa của Mông Cổ, đây là nòi ngựa chiến nổi tiếng sinh ra trên các vùng thảo nguyên Mông Cổ và sa mạc Gobi thời đế quốc Nguyên Mông thế kỷ VII-XIII. Giống ngựa này hầu như không hề thay đổi kể từ thời kỳ Thành Cát Tư Hãn. Ngựa Mông Cổ là giống ngựa rất giỏi chịu đựng và dai sức, tuy chỉ cao từ 130 đến 140 cm nhưng lại dễ nuôi, chỉ thuần cỏ không cũng đủ và vì thế rất ít tốn kém. Ngựa Mông Cổ có vai trò to lớn trong nền văn hóa Mông Cổ.

Người Mông Cổ thuần hóa loài ngựa từ rất sớm. Số lượng chúng lại rất nhiều, người du mục sống theo kiểu truyền thống ở Mông Cổ vẫn còn nuôi hơn 3 triệu con đông hơn dân số của đất nước Mông Cổ. Đó là nòi ngựa chiến nổi tiếng đã được tạo ra trên các vùng thảo nguyên Mông Cổ đến Gôbi từ thời kỳ cường thịnh của đế quốc Nguyên Mông từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XIV. Đế quốc này đã từng có một đội kỵ binh lớn và thiện chiến dũng mãnh bậc nhất thế giới, những giống ngựa ở Mông Cổ đều rất dẻo dai và nổi tiếng trên toàn thế giới, chúng được rèn luyện ở những điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Đặc điểm

Ngựa Mông Cổ có tầm vóc cỡ trung bình, thậm chí là có tầm thấp, chúng chỉ cao khoảng 1,4m, toàn thân có màu nâu đỏ hoặc nâu sẫm. Chúng có thân hình cân đối, ngực nở, bụng thon, chân to, bốn chân chắc khỏe, lông dày, cổ nở, dáng không đẹp bằng ngựa Ả Rập nhưng rất khoẻ, sức bền bỉ, lại ăn ít. Giống ngựa này có tốc độ chạy khá nhanh từ 30–45 km/h, tốc độ đối đa 40 km/h đặc biệt, giống ngựa này rất dai sức, có thể phi nước kiệu trong 10 giờ liền nên từ xưa ngựa Mông Cổ đã được mệnh danh là thiên lý mã. Đặc biệt khi phi nước đại, chúng luôn nhoài đầu về phía trước cho nên người cưỡi ngựa rất thuận lợi cho việc sử dụng cung tên mà không lo vướng víu.

Đa phần những giống ngựa ở Mông Cổ đều rất dẻo dai và nổi tiếng trên toàn thế giới. Ngựa Mông Cổ lại dễ nuôi, chỉ ăn cỏ cũng sống được. Ở Mông Cổ, Chúng được rèn luyện ở những điều kiện thời tiết khắc nghiệt những con ngựa sống ngoài trời quanh năm ở 30 °C (86 °F) vào mùa hè xuống đến -40 °C (-40 °F) vào mùa đông. Những con ngựa Mông Cổ còn có khả năng biết cào tuyết tìm thức ăn do đó trong lịch sử chúng có thể rong ruổi từ đông sang tây theo những cánh quân Mông Cổ chinh phạt thế giới ở cả những vùng giá lạnh, chúng không hề kén thức ăn như các giống ngựa khác. Trước đây, ngựa đực đều bị thiến (gelding) để khi hành quân không nổi cơn bất tử khi thấy ngựa cái và chỉ những con đực khỏe mạnh nhất mới được giữ lại làm giống.

Ngựa Mông Cổ thì nhỏ gọn, tính chiến đấu cao, có khả năng tự tìm nguồn nước, thức ăn và sống rất khỏe trong mọi điều kiện thời tiết. Là giống ngựa vùng thảo nguyên, tầm vóc không lớn nhưng có sức chịu đựng dẻo dai và chịu được điều kiện khô hạn của thảo nguyên. Ngựa Mông Cổ là giống ngựa kiêm dụng vừa làm việc vừa khai thác sữa phục vụ cho con người. Nếu ngựa cái được chọn lọc và nuôi dưỡng tốt có thể đạt 1lít sữa/con/ngày. Ngựa có kích thước như sau (ngựa cái): Cao vây: 126,9 cm Vòng ngực: 154,2 cm Dài thân chéo: 134,2 cm Vòng ống: 16,8 cm 1.4. M. Ngựa Mông Cổ được huấn luyện sao cho kỵ sĩ có thể bắn cung đủ mọi hướng trong khi chạy nhanh và sao cho thật ổn định khiến cho xạ thủ không bị trở ngại.

Một ưu điểm của tư thế đó là khi chạy nhanh con ngựa bao giờ cũng nhoài đầu về trước khiến cho cung thủ không bị vướng víu, có thể quay ngang quay dọc, trái phải một cách tự do. Ngựa phải được hoàn toàn tự do, không yên cương, không ràng mõm, không chở đồ nặng và chỉ được thắng giàm vào giờ phút cuối cùng trước khi xung trận. Khi hành quân, nếu cần có thể rạch một mạch máu ngay trên cổ con ngựa đang cưỡi để hút máu. Những con ngựa đó được các chiến sĩ nuôi dưỡng trực tiếp từ khi còn nhỏ, ngoan ngoãn và thân cận. Họ có thể ngồi liên tiếp trên lưng ngựa mười ngày liền, ăn ngủ trên đó. Nếu cần họ cắt thịt để dưới yên để cho thịt được "dần" mềm rồi ăn sống.

Mỗi chiến sĩ thường mang theo một đàn (có khi đến 18 con) để thay đổi khi cần nên tốc độ di chuyển của họ rất nhanh khiến cho nhiều nơi thấy họ ào ào kéo tới tưởng như thiên binh thần tướng trên trời đổ xuống. Ngựa Mông Cổ lại dễ nuôi, chỉ ăn cỏ cũng sống được nên vấn đề binh lương tiếp liệu giảm thiểu hẳn. Chiến sĩ Mông Cổ nếu cần có thể uống máu, ăn thịt tọa kỵ của mình nên quân đội không phải cồng kềnh những binh đội phụ thuộc, hoàn toàn có thể tập trung để chiến đấu trong khi quân đội những nơi khác chỉ sử dụng thực sự vào khoảng 1/3 nhân lực. Lúc lâm trận, mỗi kỵ binh Mông Cổ có thể sử dụng cả đôi ngựa và chiến đấu rất xuất sắc.

Sử dụng

Ngựa Mông Cổ được huấn luyện để dùng cho việc săn bắn, vận chuyển và đặc biệt là dùng trong chiến tranh. Ngựa Mông Cổ gắn liền với sự kiện quan trọng trong lịch sử thế giới đó là sự hình thành và bành trướng của Đế chế Mông Cổ trên toàn thế giới thời đó. Thuật ngữ vó ngựa Mông Cổ gây khiếp đảm cho những giống dân bản xứ nhất là ở châu Âu với câu nói Vó ngựa Mông Cổ đến đâu thì ở đó cỏ không mọc được.

Nhưng con ngựa mới là loài thiết yếu hơn hết trong đời sống du mục. Trên một cõi đất bao la mà những cánh đồng cỏ thường cách nhau hàng trăm dặm đường, người Mông Cổ chỉ trông cậy vào phương tiện giao thông nhanh hơn hết là ngựa.
Sữa của con ngựa được chế biến thành các airag đồ uống, và một số động vật được giết mổ thịt. Khác hơn thế, chúng phục vụ cho cả công việc hàng ngày của những người du mục và trong cuộc đua ngựa. Họ chú trọng sản xuất ngựa thật nhanh, thật nhiều vì mỗi tấc đường đều cần đến ngựa và chỉ có họ mới điều khiển nổi những con ngựa bất kham ấy.

Thuần dạy
Trong lịch sử, người Mông Cổ cưỡi ngựa thì họ phi ngựa như bay không cần cầm cương, hai tay đều rảnh để cầm vũ khí. Ngựa đang phi họ có thể nhảy xuống đất chạy theo, rồi nhảy trở lại lên lưng như trò xiếc: có thể cưỡi suốt 15 giờ liền, mỗi ngày đi được 75 cây số. Họ rong ruổi đây đó, hoặc theo bầy súc vật hoặc đuổi thú rừng. Cuộc sống trên lưng ngựa đã gây cho người Mông Cổ một tâm hồn khoáng đạt, tự do; những lúc đi xa thường phải phi ngựa đơn độc và tự bảo vệ lấy sinh mạng của mình, do đó họ có tinh thần bình đẳng và tinh thần độc lập mạnh mẽ. Ngoài ra, qua bao thế kỷ, việc nuôi ngựa và say mê thích thú nghề kỵ mã đã tạo ra một số người nặng óc tự tôn, trở thành giai cấp quý tộc Mông Cổ.

Người Mông Cổ rất coi trọng việc chăm sóc bầy gia súc, nhất là thuần dưỡng chiến mã, trong cuộc trường chinh, họ cũng tìm cách bổ sung bầy chiến mã từ nguồn chiến lợi phẩm. Sau những trận chiến, kỵ binh Mông Cổ thản nhiên nhảy xuống ngựa mà không cần buộc dây cương, với loài chiến mã Mông Cổ này, chúng được huấn luyện thuần thục, ít khi cất tiếng hý vang, cũng không dám dời chỗ dù suốt cả ngày cũng vậy trừ khi đêm xuống phải lùa tập trung vào một nơi có nguồn cỏ xanh non, đến sáng người mông Cổ có thể thắng yên trên lưng chiến mã mà không cần phải cho ăn uống tiếp. Trong thời gian chính chiến hoặc trải qua một cuộc hành trình dài, ít khi người Mông Cổ cho ngựa ăn nhiều, vì theo họ, trong lúc đang di chuyển khó nhọc, ăn vào ngựa dễ sinh bệnh. Trong khi đó các bộ lạc ở phía Nam Trung quốc không biết được bí quyết này, thường cho ngựa ăn uống dọc đường quá nhiều nên ngựa rất hay đau yếu

Người Mông Cổ rất có kinh nghiệm thuần dưỡng, huấn luyện loài chiến mã, họ huấn luyện ngựa giống ngay từ khi nó được một vài tuần tuổi, vì vậy khi được ba tuổi trở lên, giống ngựa Mông Cổ đã trở nên thuần thục, phục tùng chủ nó mà không hề dám cưỡng lại. Đối với những con ngựa bất kham, khó dạy, người Mông Cổ thường bỏ đói hoặc buộc dây cương ngắn khiến đầu nó phải ngất cao lên, cho đến lúc nào con ngựa mỏi gối chồn chân, hết thái độ ương ngạnh thì họ mới thả và cho chúng ăn uống Người Mông Cổ còn biết phân biệt hai loại chiến mã. Loại ngựa giống chưa bị lai tạo được gọi là "Công Mã", loại thứ hai gồm những con đã lai giống gọi là "Loa Mã". Người Mông Cổ đã biết dùng loại ngựa nòi (ngựa đực giống)-Công Mã làm đầu đàn, thường thì mỗi "Công Mã" được giao nhiệm vụ kiềm chế năm sáu chục con "Loa Mã", loại Công Mã này thường rất khỏe và hung hãn khiến những con Loa Mã khác phải khiếp sợ và phục tùng Có thể nói rằng việc tập luyện chiến mã của người Mông Cổ đã đạt đến trình độ công phu và tuyệt diệu, vó ngựa trường chinh của kỵ binh Mông Cổ đã khiến người phương Tây khiếp sợ và hết sức thán phục

Phương tiện

Số ngựa ở Mông Cổ còn nhiều hơn cả số dân, và loài ngựa chiếm một vị trí vô cùng quan trọng trong văn hóa ở Mông Cổ. Người Mông Cổ coi loài ngựa như là bạn đồng hành trong suốt cả ngày lẫn đêm. Ngựa vừa là niềm vui vừa là sự tự hào của người dân Mông Cổ. Loài ngựa phổ biến trong văn hóa của người Mông Cổ tới nỗi, nếu một ai đó muốn đi vệ sinh họ sẽ bảo với những người xung quanh rằng: Để tôi đi xem con ngựa của mình một lát.

Trẻ con Mông Cổ học cưỡi ngựa từ năm 3 tuổi, gần như cùng thời điểm với lúc chúng tập đi chập chững những bước đầu tiên. Trong suốt thời gian diễn ra Lễ hội Nadaam, hàng nghìn con ngựa được tập hợp lại để chuẩn bị cho 3 môn thể thao chính là đua ngựa, bắn cung và đấu vật. Quãng đường diễn ra cuộc đua ngựa là từ 15–30 km. Trước mỗi cuộc đua, mỗi địa phương sẽ chọn ra một người lãnh đạo đội thi của mình (còn gọi là Gal trong tiếng Mông Cổ) sẽ lĩnh trọng trách huấn luyện ngựa đua của mình bằng những phương pháp đặc biệt được truyền từ đời này sang đời khác.

Khác với các nước phương Tây, dân Mông Cổ cầm dây cương ngựa bằng một tay, và dùng những bàn đạp nhỏ hơn. Họ cũng không đặt tên cho mỗi con ngựa của mình, mà thay vào đó dùng những từ chỉ màu sắc để gọi chúng. Có tới hơn 300 từ chỉ màu sắc thường được dùng để phân biệt những con ngựa với nhau ở Mông Cổ, và đặc biệt hơn là không ai nhầm lẫn khi sử dụng chúng. Có một số quy định bắt buộc cần phải tuân theo khi muốn chinh phục một chú ngựa Mông Cổ là không được mặc quần áo quá sặc sỡ, không được mặc những thứ phát ra tiếng sột soạt, luôn mặc quần dài và phải trèo lên lưng ngựa từ phía bên trái, không được ngồi hay quỳ gối ở gần ngựa.

Với khách du lịch nước ngoài, một khóa học thường kéo dài ít nhất 7 ngày, đối tượng để du khách lựa chọn thường là những con ngựa non khoảng 2 tuổi, đơn giản là bởi vì chúng sẽ dễ bảo hơn những con ngựa già khác. Bắt đầu từ việc làm quen với ngựa, tìm hiểu những thói quen riêng của từng con, học cách chăm sóc vỗ về chúng trong suốt cả ngày và mức độ cao nhất là khi một du khách có thể điều khiển ngựa để chăn những đàn cừu, dê hay bò trên thảo nguyên. Những con ngựa được huấn luyệt tốt có khả năng chạy liên tục dù không còn người chủ ở trên lưng.

Tại Việt Nam, trại ngựa Trung Nguyên là một phần của trang trại Krông Á. Ban đầu, ngựa nuôi chủ yếu là giống ngựa Mông Cổ, dáng thấp bé. Về sau có thêm những con ngựa hay nhất của trường đua Phú Thọ. Ban đầu, Trung Nguyên chỉ nuôi những giống ngựa bạch có nguồn gốc từ đất nước vó ngựa là ngựa Mông Cổ và một vài giống ngựa có nguồn gốc khác về nuôi thử nghiệm. Hiện nay, Việt Nam đang có dự án Luật Cảnh sát cơ động thay thế cho Pháp lệnh Cảnh sát cơ động trong đó có nội dung về việc tăng thêm một số tổ chức mới như Trung đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh. Theo đó, tiếp nhận 105 con ngựa Mông Cổ để phục vụ cho Trung đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh hoạt động. Phần lớn số ngựa vẫn đang được thuần dưỡng ở Thái Nguyên với sự huấn luyện của chuyên gia nước ngoài, số ngựa sau khi được thuần dưỡng sẽ phục vụ tuần tra, phòng chống tội phạm, xử lý tình huống đảm bảo an ninh trật tự; đồng thời phục vụ các nghi lễ, nghi thức.

Ẩm thực

Người Mông Cổ trước đây thường không ăn thịt ngựa. Nếu cùng đường, bất đắc dĩ phải ăn thịt ngựa trong trường hợp không còn gì ăn, để cứu đói, thì bao giờ người ta cũng chừa lại cái đầu và cất công mang lên đỉnh núi cao nhất để thờ. Người Mông Cổ ăn xúc xích thịt ngựa gọi là kazy và uống thứ rượu làm từ sữa ngựa gọi là airag. Họ chuộng thịt bò và thịt cừu hơn, song thịt ngựa vẫn được nhiều người chọn dùng vào mùa đông giá lạnh vì nó ít cholesterol và thịt ngựa được giữ cho không đông và theo truyền thống, người Mông Cổ tin rằng thực phẩm này giúp cho cơ thể ấm hơn. Người Kazakhstan cũng là dân du mục nên sử dụng thịt ngựa làm thực phẩm thông dụng. Người Kazakhstan có nhiều cách chế biến thịt ngựa như là, xúc xích thịt ngựa gọi là shuzhuk, thịt ngựa sấy khô gọi là sur-yet.

Ngoài ra, Ngựa là nguyên liệu cho nhiều sản phẩm do con người làm trong suốt lịch sử, trong đó có các sản phẩm phụ từ việc giết ngựa lấy thịt hay thu thập những sản phẩm từ những con ngựa sống. Sản phẩm thu được từ ngựa sống như sữa ngựa, được các trại chăn nuôi ngựa sản xuất, chẳng hạn như ở Mông Cổ, người ta để cho sữa ngựa lên men rồi sản xuất gọi là kumis (giống như chất rượu) Hiện nay loại này vẫn còn quan trọng đối với các dân tộc Trung Á thảo nguyên, Huno-Bulgar, gốc Thổ Nhĩ Kỳ và Mông Cổ: Bashkirs, Kalmyk, Kazakh, Kyrgyzstan, Mông Cổ, người Duy Ngô Nhĩ, và Yakuts. Máu ngựa đã từng được sử dụng như thực phẩm của người Mông Cổ và các bộ lạc du mục, người ta đã tìm thấy nó là một nguồn dinh dưỡng thuận tiện khi đi đoạn đường quá xa hay đi du lịch. Người Mông Cổ uống máu ngựa làm cho họ đi xe trong thời gian dài mà không cần dừng lại để ăn.

Trong văn hóa

Tín niệm
Giống ngựa lừng danh Mông Cổ lại không phải là linh vật tổ (Tô-tem) của người Mông Cổ, với tất cả các đặc tính ưu việt của giống ngựa Mông Cổ như khỏe mạnh, bản năng sinh tồn lớn, sức chịu đựng phi thường, khả năng thích nghi vô tận, nhưng cho dù rất ưu việt so với nhiều giống ngựa khác trên thế giới, nhưng ngựa Mông Cổ vẫn không có tính chiến đấu cao vì bị thiến. Ngựa chiến phải là ngựa bị thiến để ngựa không phải bận tâm tìm bạn tình, chính vì vậy ngựa chiến không có khả năng chiến đấu cao với thiên địch, không thể nào chiến thắng được kẻ thù truyền kiếp là sói. Đặc biệt là, cho dù là ngựa Mông Cổ, loài ngựa này vẫn bị con người bắt giữ và thuần hóa dễ dàng.

Ở Mông Cổ, trong đó ngựa có khoảng trên 2,5 triệu con. cuộc đời du mục nơi thảo nguyên bao la, rộng lớn, nên chỉ có thể trông cậy vào người bạn đường là ngựa. Ngựa là thứ qúy nhất với người Mông Cổ. Ngựa chở người, thồ hàng, ngựa chăn cừu, đi săn, trước đây, nó chinh chiến cực dẻo dai. Môn đua ngựa cũng được dân Mông Cổ ưa chuộng nhất, rồi mới đến bắn cung, đấu vật. Với người Mông Cổ, ngựa tượng trưng cho sức mạnh, sự trung thành, sức sống mãnh liệt và may mắn. Ở nông thôn, trẻ em 3 tuổi đã được cha, anh dạy cưỡi ngựa. Đến 10 tuổi, chúng đã phi ngựa như bay. Quanh phố phường Ulaanbaatar, bắt gặp nhiều tượng người cưỡi ngựa

Có rất nhiều tư thế khác nhau. Ngựa tung vó kiêu hùng phi nước đại, đầu ngẩng cao, hai vó trước như bay lên. Ngựa cong người, chúc đầu khi bị ghìm cương. Ngựa thung thung đi bước một. Tượng người cưỡi ngựa phi nước đại, tung vó lao về phía trước vẫn nhiều hơn cả, gợi nhớ hình ảnh người hùng trên lưng ngựa chiến, chinh phục khát vọng bá chủ thế giới, tung hoành khắp 2 châu lục Á - Âu một thời. Bức tượng người cưỡi ngựa lớn nhất Mông Cổ đến thời điểm này là tượng Thành Cát Tư Hãn, được hoàn thành vào năm 2008, tại khu tượng đài mang tên Thành Cát Tư Hãn, trên cùng đặt bức tượng Thành Cát Tư Hãn cưỡi trên lưng ngựa chiến bằng thép sáng loáng, cao 40m, nặng 250 tấn.

Biểu tượng

Tulpar là thuật ngữ chỉ một loài ngựa có cánh huyền thoại ở các nước Trung Á, ở Mông Cổ chúng được xem là giống ngựa Mông Cổ. Đây cũng là loài ngựa có cánh hay còn gọi là ngựa bay, xuất hiện trong nhiều truyền thuyết và thần thoại châu Á. Ngựa Tulpar trong Thần thoại Thổ Nhĩ Kỳ, Tulpar trong ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ ở khu vực Trung Á cũng có nghĩa là "ngựa có cánh". Tulpar xuất hiện trong nhiều truyền thuyết và thần thoại ở khu vực này. Một trong những truyền thuyết kể lại rằng, anh hùng dân gian người Tuvan, Oskus-ool, đã sử dụng những gì còn lại của con ngựa Tulpar yêu quý để tạo ra cây đàn violon đầu tiên. Người ta tin rằng Tulpar là sự kết hợp mang tính biểu tượng giữa ngựa và chim săn mồi, hai loài vật thường được người dân Trung Á sử dụng trong săn bắt. Tulpar đóng vai trò quan trọng trong văn hóa Trung Á. Nó là biểu tượng trên quốc huy của Kazakhstan và Mông Cổ.

Văn học

Trong văn hóa có con Tiểu hồng mã, là con ngựa của Quách Tĩnh trong tiểu thuyết của Kim Dung, nó phục vụ cho Quách Tĩnh từ khi ở Mông Cổ cho đến khi Quách Tĩnh theo Tống chống Mông Cổ. Về lai lịch của con hồng mã này không biết ở hang cùng núi thẳm nào ra đây. Nó được khắc họa là một con ngựa hồng nhỏ toàn thân lông đỏ như máu và đổ mô hôi máu giống như là một con hãn huyết mã. Ngựa hay ở Mông Cổ tuy nhiều nhưng cũng ít con bằng được nhưng so với con tiểu hồng mã này.

Nó xuất hiện ban đầu khi xông thẳng vào bầy ngựa cắn đá túi bụi, lại nhanh như chớp xông vào bầy ngựa gây náo loạn, sau đó con hồng mã ấy phi mau như gió, trong khoảnh khắc nó đã chạy xa tít, đứng cách mấy mươi trượng giậm vó hí dài, tựa hồ vô cùng đắc ý. Người ta bắn tên thì con ngựa ấy vô cùng nhanh nhẹn, đợi tên bay gần tới chợt quay ngoắt qua một bên, thân pháp cực mau. Thoáng cái chỉ thấy xa xa ánh hồng chớp lên, con ngựa hồng lại phóng như bay về phía bắc không thấy bóng dáng.

Kim Dung còn mô tả cảnh Quách Tĩnh thuần phục ngựa hồng mã, Quách Tĩnh tay trái nắm cứng đám lông bờm trên gáy con tiểu hồng mã. Con hồng mã hoảng sợ càng phi nhanh, thân hình bị kéo đi như bay trên không nhưng ngón tay vẫn nắm chắc bờm ngựa không buông. Quách Tỉnh ngồi lên lưng ngựa phóng ngược trở lại Con tiểu hồng mã ấy lúc thì đứng thẳng giơ hai chân trước lên, lúc thì tung vó sau đá mạnh, lồng lộn như bị ma ám nhưng vẫn không hất được vật trên lưng. Con tiểu hồng mã lồng lên cắn đá vòng quanh bãi cỏ hơn một giờ mà khí thế càng lúc càng mạnh.

Quách Tĩnh bám cứng vào lưng ngựa như bị dây buộc chặt lên đó, cứ theo lưng ngựa nhô lên hụp xuống không hề rơi xuống. Phàm là tuấn mã ắt có tính bướng, nhưng sau khi bị chế phục nhất định sẽ trung thành kính sợ chủ nhân suốt đời, nếu đông người hợp lực đối phó thì nó thà chết cũng không chịu khuất phục. Quách Tĩnh bị con tiểu hồng mã quần tới mức toàn thân ướt đẫm mồ hôi, đột nhiên đưa cánh tay phải luồn xuống cổ ngựa, hai tay ôm chặt siết chặt, con tiểu hồng mã lồng lên cắn đá nhưng giãy ra không được, cuối cùng không thở được nữa, không sao chịu nổi, đột nhiên đứng yên bất động. Con tiểu hồng mã thè lưỡi liếm mu bàn tay dáng vẻ mười phần thân thiết.

Chú thích

Tham khảo
 Kefena, E.; Mekasha, Y.; Han, J. L.; Rosenbom, S.; Haile, A.; Dessie, T.; Beja-Pereira, A. (2012). "Discordances between morphological systematics and molecular taxonomy in the stem line of equids: A review of the case of taxonomy of genus Equus". Livestock Science 143 (2–3): 105. doi:10.1016/j.livsci.2011.09.017. edit
 Udina, I. G. "Computer Analysis of D-loop Mitochondrial DNA Variation in Asian Horse Breeds". http://www.bionet.nsc.ru/meeting/bgrs2002/thesis/BGRS_4Volume.pdf
 heng. P. (1984) Livestock breeds of China. Animal Production and Health Paper 46 (E, F, S). Publ. by FAO, Rome, 217 pp.
 Yazdzik, Elisabeth (ngày 1 tháng 4 năm 2011). "The Mongolian Horse and Horseman". Independent Study Project (ISP) Collection Paper 1068. Truy cập 2014-08-08.
 Davis, Matthew. When Things Get Dark: A Mongolian Winter's Tale, p. 169.
 Khan, Paul. Secret History of the Mongols: The Origin of Genghis Khan, p. 108.
 Swietoslawski, W. A confrontation between two worlds: the arms and armor of Central European and Mongol forces in the first half of the Thirteenth century. http://rcin.org.pl/Content/22467/WA308_34845_PIII348_CONFRONTATION-BETWEE_I.pdf

Liên kết ngoài
 The Mongolian Horse and Horseman
 The Stallions Mane: The Next Generation of Horses in Mongolia
 Mongolian horse, Department of Animal Science, Oklahoma State University
 The Legend of Khokhoo Namjil
 Монгол адууны онцлог

Lịch sử Mông Cổ
Giống ngựa


title: Ngựa thồ

text:
Ngựa thồ hay ngựa thồ hàng là tên gọi chỉ những con ngựa dùng chở hàng trên lưng (thồ), thường được một người đi trước dắt. Ngựa thồ được sử dụng để vượt qua địa hình khấp khỉu, gập gềnh mà các loại xe có bánh không thể đi được. Ngựa thồ được sử dụng từ thời kỳ đồ đá mới cho đến ngày nay và chúng vẫn là một phần quan trọng của giao thông vận tải hàng ngày trong chuyên chở hàng hóa trong suốt phần lớn ở các nước thế giới thứ ba.

Trong hàng trăm con ngựa những con ngựa thồ đã âm thầm làm lợi cho chủ, hàng hóa được vận chuyển từ nơi nầy sang nơi khác, phát triển giao thương giữa các vùng, các quốc gia, đặc biệt là ngựa thồ đã góp phần không nhỏ vào việc vận tài hàng hóa trên Con đường tơ lụa xuất phát từ Trung Hoa qua các nước Mông Cổ, Ấn Độ, Afganistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp, La Mã. Ngựa thồ cũng quan trọng đối với các nước có địa hình đồi núi, nơi cơ giới chưa cho phép giao thông thuận tiện.

Đặc điểm

Một con ngựa thồ có sức khỏe có thể chở trên lưng 100 kg. Giàm ngựa chở thắt bằng dây tra loại lớn hơn giàm ngựa cỡi, không dùng róc rách mà dùng hai đoạn cây gỗ dài độ tấc rưỡi, bằng ngón tay cái, gọi là róng. Nơi cổ có mang chiếc chuông nhỏ, khi ngựa đi, ngẩng lên, cúi xuống, lắc đầu phát ra tiếng leng keng leng keng. Ngựa chở dùng kiều mộc, bằng gỗ, thắng đái, hậu thu và choàng hầu (choàng từ kiều qua phía trước ức ngựa – ngựa cỡi không cần) đều đan bằng sợi mây chẻ nhỏ vót mỏng.

Trên kiều mộc còn có cái ngàm. Khi không chở hàng thì bỏ ngàm ra và lót bao bố lên đây ngồi. Ngựa thồ vẫn còn khá nhiều và thường được sử dụng để chuyên chở thuốc lá, cau dừa cho các lái buôn Trung Quốc trong nội địa Việt Nam hoặc để chở muối lên vùng cao. Không hiếm khi ta thấy trên đường nông thôn hay trên quốc lộ những đoàn dài ngựa thồ hàng chất cao đến oằn lưng, dây cương lằng nhằng và theo sau là nhiều chú ngựa non không được chăm sóc cẩn thận.

Dụng cụ để chở hàng: chở các loại hạt ngũ cốc dùng đôi vịt (bằng sợi mây vót mỏng đan kín), có khi dùng bao bố, chở các loại quả lớn như thơm, mít dùng đôi giỏ thưa, chở thuốc lá, rễ giún… thì hai bên hai kiện. Khi chở hàng người đi sau ngựa để nhắc chúng ở những đoạn đường khó. Bảo ngựa cẩn thận hô “bướ bước”, bảo ngựa đi thật chính giữa đường hô “xanh, xanh”, bảo ngựa chú ý tránh các chướng ngại vật hai bên, qua chỗ hẻm hẹp thì hô “lách, lách”, đứng lại là “họ” (thường nói một tiếng kéo dài).

Ở Việt Nam vào thời chống Pháp những người có ngựa chở lập thành đội gọi là “đội mã tải”, mỗi năm cả người chủ và ngựa phải thi hành bao nhiêu ngày công nghĩa vụ theo quy định để chở lương thực tại địa phương và đi dân công vận tải vào Khánh Hòa, lên Tây Nguyên. Đến nay, có những công trình xây dựng trên núi cao, ngoài máy ra thì chỉ có ngựa thồ mới có thể tiếp cận chở vật liệu, thiết bị máy móc do đó ngựa thồ không bao giờ hết việc. Thường xuyên là chở đường trầm, lúa rẫy, chuối, sắn, bắp, đậu phộng từ núi xuống; chở cá mắm, vật tư nông nghiệp, hàng nhu yếu phẩm từ xuôi lên. Từng nhóm, từng đoàn ngựa thồ phì phò, lặc lè, vô cùng hiệu quả, ít khi có sơ suất, tai nạn xảy ra.

Ở Việt Nam
Các giống ngựa nội ở Việt Nam nổi tiếng là có khả năng thồ hàng, đặc biệt là ở những vùng địa hình gồ ghề khúc khuỷu nơi các phương tiện cơ giới bằng bánh không đáp ứng được. Ở Việt Nam, ngựa thồ từ những giống ngựa nội là vật nuôi quen thuộc của người dân vùng cao, nhưng trong bối cảnh xe máy ngày càng rẻ, đường sá ngày càng được nâng cấp, nên ngựa ngày càng ít đi trên nhiều vùng sơn cước. Tuy nhiên, ở một số huyện của tỉnh Lào Cai như Bát Xát, Si Ma Cai, Mường Khương… những con ngựa dùng để cưỡi hoặc thồ hàng vẫn là hình ảnh rất thường gặp và hấp dẫn đối với du khách..

Ngựa Việt Nam là giống ngựa mang đặc điểm thồ là chủ yếu, một phần sử dụng để kéo ở vùng núi, trung du và đồng bằng, chúng giỏi đi lại ở mọi địa hình núi cao, nhưng có tầm vóc nhỏ, ngoại hình chưa cân đối. Chúng có thể thồ hàng chừng 40–50 kg, kéo xe 400–500 kg, kéo tối đa 700 kg, sức giật khi kéo xe: 100 kg. Hiện nay có chừng 180.000 con ngựa các loại, 70% tập trung tại miền thượng và trung du Bắc Việt, dùng để kéo xe, thồ hàng và sử dụng trong quân vụ. Từ năm 1977, Việt Nam nhập nòi ngựa Cabardin của Liên Xô để lai giống với nòi ngựa cũ, vốn có vóc dáng nhỏ bé so với các loài ngựa khác trên thế giới.

Phú Yên
Từ trước nay, ngựa là phương tiện vận tải chính của người An Xuân, đây là giống ngựa Phú Yên nổi tiếng. Chỉ có ngựa mới thồ được hàng hóa, nông sản từ ruộng dưới thung, rẫy trên núi về nhà; hoặc băng qua những con đường lầy lội, trơn trợt, lởm chởm đá tảng, đá cuội mà xuống đồng bằng, về thị trấn Chí Thạnh để mua bán nông sản. Có thời, ở An Xuân, nhà nào cũng nuôi ngựa. Dân vùng này sống không thể thiếu ngựa được. Ngựa chính là cái chân, là cái xe của người An Xuân.

Dọc dài vùng bán sơn địa này, người dân vẫn còn nuôi, kinh doanh và sử dụng ngựa thồ thường ngày. Không tấp nập giữa thời cơ khí nhưng hàng trăm ngựa thồ vẫn lặng lẽ cùng dân quê giao dịch quen thuộc một thuở ngựa xe qua núi, qua đèo một thời trấn biên Nam Trung Bộ. Dọc dài vùng bán sơn địa này, người dân vẫn còn nuôi, kinh doanh và sử dụng ngựa thồ thường ngày. Không tấp nập giữa thời cơ khí nhưng hàng trăm ngựa thồ Dẫu có đường sá được xây dựng nhưng ngựa thồ vẫn tỏ ra đắc dụng trên những quãng đèo núi xa xôi cách trở.

Dọc dài vùng bán sơn địa Quán Cau, người dân vẫn còn nuôi, kinh doanh và sử dụng ngựa thồ thường ngày. Không tấp nập giữa thời cơ khí nhưng hàng trăm ngựa thồ vẫn lặng lẽ cùng dân quê. Dẫu có đường sá được xây dựng nhưng ngựa thồ vẫn tỏ ra đắc dụng trên những quãng đèo núi xa xôi cách trở, với khoảng 500 con, vùng An Hiệp hiện có mật độ ngựa nuôi thuộc loại nhiều nhất miền Trung. Tiện lợi, nhanh gọn, chi phí rẻ hơn vận tải xe theo đường vòng, làng ngựa thồ mới tồn tại sung túc trước phong trào sắm xe tải khắp nơi.

Công việc của giống ngựa này là cùng chủ buổi sáng lên rẫy là phân bón, giống má, đồ ăn thức uống, rồi cả trẻ con theo trên lưng ngựa. Đoạn nào dễ đi thì người lớn cũng trên lưng ngựa, mấy đoạn dốc khó thì xuống dắt ngựa. Từ vùng này tắt lên phía tây Tuy An, Sơn Hòa đều phải dùng ngựa thồ nông sản. Tiện lợi, nhanh gọn, chi phí rẻ hơn vận tải xe theo đường vòng, làng ngựa thồ mới tồn tại sung túc trước phong trào sắm xe tải khắp nơi.

Khánh Hòa
Ở xã Vạn Lương, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa có dòng họ nhiều đời nay đã chăm bẵm những vó ngựa để chở nước tới cho miền đất hàng trăm năm thiếu nước. Số lượng đàn ngựa ngày càng tăng, có thời điểm có trang trại lên tới 30 cá thể, trước đây trong gia đình chỉ có 2–3 con ngựa để phục vụ thồ hàng, vật liệu chở nước cho gia đình. Thời gian này việc nuôi ngựa có giá trị về nhiều mặt trong cuộc sống. Xuất phát từ nhu cầu kinh tế mà dần dà số lượng ngựa ngày càng tăng. Ngựa trong trại được mua từ rất nhiều nơi như Đà Lạt, Đắk Lắk, Đà Nẵng, Sài Gòn, Bà Rịa – Vũng Tàu và trong đó nhiều nhất là Đà Lạt vì nơi đây ngựa đa dạng về chủng loại bao gồm cả ngựa lai và ngựa cỏ (ngựa Đà Lạt) và ở duyên hải miền Trung như Quảng Ngãi, Đà Nẵng.

Chở hàng bằng ngựa tiết kiệm được nhiều chi phí. Mỗi chuyến chở hàng giá cả thấp, đường xa hàng nặng thì có thể hơn trăm nghìn đồng. Còn bình thường, khách hàng chỉ mất khoảng vài chục nghìn đồng. Cũng vì vậy mà đàn ngựa của gia đình không thiếu việc làm mặc dù người dân đã sắm nhiều động cơ hay xe máy để vận chuyển. Theo thời gian, nhiều phương tiện chuyên chở ra đời và thịnh hành, người dân không còn háo hức với việc dùng ngựa nữa. Vó ngựa cũng không còn nhộn nhịp trên đường quê như ngày nào. Tuy nhiên, xã Vạn Lương đến nay vẫn sống trong cảnh thiếu nước ngọt dùng cho sinh hoạt. Do đó, trên những tuyến đường địa phương, tiếng vó ngựa lóc cóc thồ hàng, chở nước trở thành hình ảnh thân thương và quen thuộc.

Tham khảo
 Kinsey, J. M. and Denison, Jennifer. Backcountry Basics Colorado Springs, CO: Western Horseman Publishing, 2008. ISBN 978-0-911647-84-6. Chapter 3: "Making the Trail Horse"
 American Endurance Ride Conference (November 2003). "Chapter 3, Section IV: Size". Endurance Rider's Handbook. AERC. Truy cập 2008-08-07.
 Back, Joe. Horses, Hitches and Rocky Trails.
 J.J.BagleyA History of Lancashire(Phillimore & Co, London & Chichester) 1976, chapter 20 Andrew Bibby South Pennines and the Bronte Moors (Frances, Lincoln) 2005, p88. See also Gladys Sellers Walking in the South Pennines (Cicerone Press, Milnthorpe) 1991, p25
 Herbert C Collins,The Roof of Lancashire (Dent & Sons, London) 1950, p99
 Herbert C. Collins, above, chapters 6 and 9. Keith Parry Trans-Pennine Heritage: Hills, People and Transport (David & Charles, Newton Abbot, London & North Pomfret, Vermont) 1981, chapter 3
 Sue Hogg Marsden & Delph to Howarth & Oxenhope-Bridleway Rides in the South Pennines (Pennine Packhorse Trails Trust, Todmorden) 1998
 Both Collins, at p. 81, and Parry at p. 31, above, quote in full the Long Causeway jingle, which starts Brunley (Burnley) for ready money
 Cresswell, Julia (2010). Oxford Dictionary of Word Origins. OUP Oxford. p. 39. ISBN 0-19-954793-9.

Chú thích

Giao thông


title: Phú

text:
Phú (chữ Nho:賦) là một thể văn chương cổ của Việt Nam, xuất phát từ Trung Hoa. Đây là một thể văn vần có từ thời nhà Hán nhưng thể phú thông dụng nhất tại Việt Nam là loại đặt ra từ đời nhà Đường, nên còn gọi là Đường phú. Những thể khác ít dùng là:
phú tứ tự: phú bốn chữ, dùng câu chỉ có bốn chữ
phú thất tự: phú bảy chữ, dùng câu chỉ có bảy chữ
phú Sở từ: câu phú có năm, sáu chữ; cuối câu thì đệm chữ "hề"
phú lưu thủy: phú không hạn chế số chữ, gần như văn xuôi.

Phú theo nghĩa đen chủ yếu là thể văn tả cảnh. Nhưng từ cái ý chính tả ngoại cảnh, một bài phú thường liên kết với nội tâm để tả tình.

Lịch sử
Thể phú được các vua chúa Việt Nam dùng trong khoa cử. Trong kỳ thi Hương và thi Hội thì bài phú là một phần của kỳ ba (tam trường).

Thể thức Đường phú
Bài phú có hai yếu tố chính là có vần và có đối. Một câu chia làm hai vế phải đối nhau. Chữ cuối câu, tức cuối vế thứ nhì thì gieo vần. Ví dụ như trong bài "Phú hỏng thi" của Trần Tế Xương:

Quyển đệ tam viết đã xong rồi
bảng đệ tứ chưa ra còn ngóng
Thầy chắc hẳn văn chương có mực, lễ thánh xem giò
cô mừng thầm mũ áo đến tay, gặp người nói mộng

Cách sắp xếp bài phú có năm đoạn, có tên là:
lung: mở đầu bài
biện nguyên: tìm lại cái gốc của đề tài
thích thực: tả ý nghĩa
 phu diễn: tán rộng ý
 nghị luận: tổng kết.

Luật vần
Đường phú có thể áp dụng một trong ba luật vần:
độc vận: dùng chỉ một vần, gieo từ đầu đến cuối bài cho mọi câu của cả năm đoạn: lung, biện nguyên, thích thực, phu diễn và nghị luận.
hạn vận: mỗi đoạn của bài phú dùng một vần riêng. Như đoạn lung thì mọi câu gieo cùng vần, sang đoạn biện nguyên thì mọi câu lại gieo vần khác...
phóng vận: vần có thể thay đổi, không cần ăn khớp với mỗi đoạn của bài phú.

Phép đặt câu
Số câu trong bài phú không nhất định, muốn đặt bao nhiêu cũng được. Câu đầu mỗi đoạn thường dùng câu bốn chữ, gọi là tứ tự. Nếu xếp mấy câu bốn chữ liền nhau thì có thể gieo cùng một vần, gọi là vần liên châu.

Sau câu tứ tự thì đến thân đoạn. Số chữ mỗi câu có mấy loại, căn cứ trên cách ngắt câu.
song quan: mỗi vế dưới 10 chữ, không ngắt
cách cú: mỗi vế ngắt làm hai đoạn, một ngắn, một dài
gối hạc hay hạc tất: mỗi vế ngắt làm ba đoạn.

Phú trong văn học Việt Nam
Văn chương tiếng Việt còn lưu lại những bài phú nổi tiếng như bài "Cư trần lạc đạo phú" (居塵樂道賦) và "Đắc thú lâm tuyền thành đạo ca" (得趣林泉成道歌) của vua Trần Nhân Tông, soạn bằng chữ Nôm

Thế kỷ 19 thì còn truyền lại bài "Tụng Tây Hồ phú" của Nguyễn Huy Lượng.

Phú chữ Hán thì có bài "Ngọc tỉnh liên phú" của Mạc Đĩnh Chi và "Bạch Đằng Giang phú" của Trương Hán Siêu.

Ngoài ra văn chương Việt Nam còn dùng thể Đường phú để làm văn tế.

Tham khảo
Dương Quảng Hàm. Quốc văn trích diễm. Paris: Institut de l'Asie du Sud-est, 1989. trang 159-60.

Thể loại văn học
Văn học nhà Hán


title: Bộ San hô cứng

text:
Bộ San hô cứng hay San hô đá (danh pháp khoa học: Scleractinia) là các loài san hô có khung xương cứng. Chúng xuất hiện đầu tiên vào Kỷ Trias giữa và là hậu duệ của san hô tabulata và rugosa sống sót vào cuối kỷ Permi. Phần lớn các rạn san hô hiện đại được hình thành từ các loài scleractinia. Số loài san hô đá được dự báo là giảm do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Các họ
Các họ trong bộ này gồm:

 Acroporidae
 Agariciidae
 Anthemiphylliidae
 Astrocoeniidae
 Caryophylliidae
 Dendrophylliidae
 Euphyllidae
 Faviidae
 Flabellidae
 Fungiacyathidae
 Fungiidae
 Gardineriidae
 Guyniidae
 Meandrinidae
 Merulinidae
 Micrabaciidae
 Montlivaltiidae †
 Mussidae
 Oculinidae
 Pectiniidae
 Pocilloporidae
 Poritidae
 Rhizangiidae
 Schizocyathidae
 Siderastreidae
 Stenocyathidae
 Trachyphylliidae
 Trochosmiliidae
 Turbinoliidae

Hình ảnh

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Tree of Life - zoantharia


title: Risen 2: Dark Waters

text:
Risen 2: Dark Waters là trò chơi điện tử thể loại nhập vai hành động nối tiếp của trò Risen. Trò chơi phát triển bởi Piranha Bytes và Deep Silver lo việc phát hành cho hệ máy tính cá nhân, PlayStation 3 và Xbox 360. Phiên bản trên hệ máy tính các nhân đã phát hành vào ngày 24 tháng 4 năm 2012 còn phiên bản cho PlayStation 3 và Xbox 360 thì phát hành từ ngày 31 tháng 7 năm 2012.

Cốt truyện lấy bối cảnh vài năm sau khi người anh hùng vô danh khống chế, chặn đứng việc Titan lửa thoát ra khỏi nơi giam cầm và giúp hòn đảo mà anh bị dạt vào trở thành nơi trú ngụ an toàn cho con người trong tình cảnh các Titan bị giam cầm trên toàn thế giới thoát ra và bắt đầu hủy diệt thế giới cũ. Trước tình cảnh đó con người bắt đầu đi tìm thế giới mới nơi mà các Titan chưa chạm tới nhưng việc này cũng rất khó khăn do mặt biển đã bị một quái vật khổng lồ của Titan nước là Kraken thống trị đánh chìm tất cả các con tàu nào mà nó bắt gặp nhất là các tàu đang tìm cách ra khỏi thế giới cũ, ngoài ra còn rắc rối hơn nữa là các vùng biển này cũng đầy cướp biển lâm le cướp bóc. Câu truyện bắt đầu khi nhân vật chính tái ngộ lại cô bạn hải tặc cũ sau khi thuyền của cô bị Kraken đánh chìm khi đang cố đến hòn đảo nơi mà anh đang ở với thông tin về một loại vũ khí cổ xưa có thể chống lại quái vật này. Sau khi biết rằng loại vũ khí này đang nằm trong tay một thuyền trưởng cướp biển nổi tiếng. Người chơi sẽ lên đường để tìm cách lấy được loại vũ khí này trong hang ổ cướp biển bằng cách giả làm cướp biển với sự giúp đỡ của cô bạn cũ. Người hùng vô danh có thể đi đến các hòn đảo khác nhau bằng tàu để khám phá và tìm thông tin về loại vũ khí này cũng như các thành viên khác cũng sẽ gia nhập thủy thủ đoàn. Trò chơi có hai hướng chính để chọn dù không ảnh hưởng lắm đến kết thúc của trò chơi là công nghệ với những vũ khí nóng mạnh mẽ như súng hỏa mai, súng trường và súng ngắn hay phép thuật voodoo của thổ dân có thể diều khiển lý trí của đối phương trong một số tình huống nhân vật chính sẽ nhập vào người khác đề làm việc gì đó và "tự sướng" khi nói về mình qua miệng của người bị nhập cũng như có khả năng triệu hồi người chết.

Trò chơi nhận được nhiều đánh giá khác nhau sau khi phát hành. Phiên bản nối tiếp của trò chơi là Risen 3: Titan Lords đang được thực hiện và dự tính sẽ phát hành khoảng trong tháng 8 năm 2014.

Tổng quan

Cách chơi

Phát triển
Vào cuối tháng 5 năm 2007, JoWooD Productions Software AG và Pluto 13 GmbH (thương hiệu Piranha Bytes) đã công bố việc kết thúc hợp tác. Sau thỏa thuận hợp đồng ràng buộc giữa hai công ty kết thúc, JoWood giữ quyền phát hành cũng như thương hiệu dòng trò chơi Gothic vì thế Piranha Bytes đã công bố về việc phát triển một trò chơi nhập vai mới vào ngày 17 tháng 6 năm 2007 với kết quả là trò Risen và Deep Silver lo việc phân phối.

Trong khi Piranha Bytes phát triển phiên bản máy tính của trò Risen thì một công ty khác là Wizarbox chịu trách nhiệm chuyển sang hệ Xbox 360. Nhưng kết quả là nhận được nhiều phàn nàn về chất lượng của trò chơi sau khi chuyển đổi hệ máy, vì thế nhà phát hành quyết định rằng phần tiếp theo sẽ được phát triển cùng lúc trên ba nền tảng ngay từ khi bắt đầu dự án với các chuyên gia từ Piranha Bytes sẽ chuẩn bị các thành phần cần thiết cho Wizarbox và nhận việc kiểm tra khả năng hoạt động sau mỗi 30 đến 60 ngày. Tên chính thức của phần tiếp theo là Risen 2: Dark Waters được công bố vào ngày 19 tháng 2 năm 2011.

Vào cuối tháng 7 năm 2011, Deep Silver đã công bố là đã chọn Steamworks làm hệ thống quản lý bản quyền kỹ thuật số cho phiên bản tải về trên hệ máy tính. Người chơi có thể mua trò chơi trực tuyến qua tài khoản của mình ở Steam và cài đặt vào máy mà không bị giới hạn số lượng cũng như không cần đĩa để chơi.

Ba phiên bản mở rộng tải về cũng được thực hiện cho trò chơi là Treasure Island, The Pirate Clothes và Storm Island thêm vào các bộ trang phục cùng vài nhiệm vụ phụ để thực hiện các chuyến phiêu lưu đến những hòn đảo mới. Phiên bản Gold Edition của trò chơi tích hợp cả ba phiên bản mở rộng này.

Đón nhận

Risen 2: Dark Waters nhận được nhiều đánh giá khác nhau nhưng tựu trung thì ở mức trung bình. GameRankings và Metacritic đánh giá phiên bản dành cho hệ máy tính là 67,78% và 69/100, hệ Xbox 360 là 58,27% và 60/100 cùng hệ PlayStation 3 là 53,83% và 47/100.

GameSpot đã khen ngợi về nội dung nói về cướp biển, nhấn mạnh bầu không khí, sự hài hước không lập đi lập lại và những câu nói đùa cợt không dứt của trò chơi với nhận xét "Một chuyến phiêu lưu vui vẻ và hài hước qua các khu rừng ẩm ướt, các hang động tối tăm và các đền thờ hùng vĩ. Nó cũng cho phép bạn làm cho những con khỉ choảng nhau và đó là thứ mà có thể những người yêu thích trò chơi nhập vai dựa vào.". Nhưng cũng nói là hệ thống chiến đấu gây bực mình cùng các lỗi phát sinh cản trở con đường phiêu lưu của người chơi cũng như trò chơi không được tự do như phiên bản trước.

Destructoid khen ngợi về chiều sâu của trò chơi nhưng than phiền về hệ thống chiến đấu cùng độ khó với nhận xét "Đây có thể là một trò chơi tuyệt đỉnh, nơi bạn sẽ chỉ nhích từng bước với sức nặng của một trò chơi nhập vai. Và vì một số quyết định có vấn đề trong khâu thiết kế mà một số tiềm năng đã bị gạt ra ngoài.".

IGN đã đánh giá phiên bản dành cho hệ máy tính cá nhân là 6,5/10 với nhận xét là trò chơi đã cướp đi rất nhiều yếu tố làm cho trò phần trước trở nên ấn tượng.

Liên kết ngoài

http://www.gamespot.com/risen-2-dark-waters/
http://www.gamerankings.com/pc/622499-risen-2-dark-waters/index.html
http://www.ign.com/games/risen-2-dark-waters/pc-83947
Trailer

Trò chơi điện tử năm 2012
Trò chơi điện tử nhập vai
Trò chơi điện tử phần tiếp theo
Trò chơi PlayStation 3
Trò chơi Xbox 360
Trò chơi trên Windows


title: La Cán

text:
La Cán (sinh tháng 7 năm 1935, quê ở Tề Nam tỉnh Sơn Đông), từng là Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc, Bí thư Ủy ban Chính trị Pháp luật Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Tiểu sử
La Cán tốt nghiệp kỹ sư ở Trường Viện nghiên cứu sắt và thép Bắc Kinh. La Cán Gia nhập Đảng cộng sản Trung Quốc tháng 6 năm 1960, tham gia công tác tháng 5 năm 1962.

Sau đó, ông đến Đông Đức và dành 8 năm làm sinh viên và tốt nghiệp chuyên ngành nung đúc cơ khí Học viện luyện kim Bergakademie Freiburg cũng như làm việc trong các nhà máy thép. Trở về Trung Quốc, La Cán tiếp tục làm việc trong ngành công nghiệp thép.Sau đó trở thành giám đốc của Ủy ban Khoa học và Công nghệ tỉnh Hà Nam vào năm 1980 và phó giám đốc Ủy ban Xuất nhập khẩu tỉnh Hà Nam. Năm 1981 ông làm Phó Tỉnh trưởng Hà Nam. Đến năm 1983 làm Phó Chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Trung Quốc.

La Cán phát triển mối quan hệ thân thích với Thủ tướng Lý Bằng và trở thành học trò của ông ta. Sau đó, La Cán trở thành Bộ trưởng Bộ lao động vào năm 1988.

La Cán được bổ nhiệm làm Ủy viên Hội đồng nhà nước năm 1993 (phục vụ cho đến năm 2003), và trở thành một thành viên của Bộ chính trị vào năm 1998, Tổng thư ký Quốc vụ viện, Ủy viên quốc vụ. Ở chức vụ Bộ trưởng An ninh, giữ chức vụ trưởng Phòng 610, ông ta thực hiện những "cú đánh mạnh" chống lại các cuộc biểu tình, điều mà khiến ông ta bị buộc tội cho những vụ hành quyết gia tăng, và là người chỉ đạo trực tiếp đàn áp các cuộc biểu tình như cuộc biểu tình Bộc bố câu đại bá vào năm 2004. Ông ta là người có công chính đối với Giang Trạch Dân trong cuộc đàn áp Pháp Luân Công

Vào 10 giờ sáng thứ Tư ngày 15 tháng 10 năm 2003, một hồ sơ kiện đã được đệ trình lên Toà án Quốc gia (Audiencia Nacional) tại Tây Ban Nha để tố cáo Giang Trạch Dân và trưởng "Phòng 610" La Cán về tội diệt chủng và các tội tra tấn khác.

Là thành viên lâu lớn tuổi nhất của Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị, ông nghỉ hưu sau Đại hội Đảng lần thứ 17 vào mùa thu năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Luo Gan biography @ China Vitae, online database of China VIPs

Sinh năm 1935
Nhân vật còn sống
Họ La
Người Sơn Đông
Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVI
Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XV


title: Truyền hình độ nét chuẩn

text:
Truyền hình độ nét chuẩn, hay còn được biết đến là SDTV (viết tắt của Standard Definition in Television), là loại kỹ thuật phát truyền hình với một trong hai độ phân giải phổ biến nhất là 480i và 576i. Kỹ thuật phát này được gọi là chuẩn vì nó rất phổ biến trong cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, trước khi bị thay thế bởi truyền hình độ nét cao.

Tại Hoa Kỳ, SDTV kỹ thuật số phát sóng với tỉ lệ 4:3 giống như các tín hiệu NTSC với màn hình rộng mà phần trung tâm bị cắt. Tuy nhiên, các quốc gia khác trên thế giới dùng hệ thống màu PAL hay SECAM, truyền hình độ nét chuẩn hiện nay dùng với tỉ lệ 16:9 với sự chuyển giao công nghệ vào giữa những năm thập niên 1990 và 2000.

Tỉ lệ điểm ảnh

Xem thêm
 Truyền hình độ nét cao
Truyền hình tại Việt Nam

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Programmer's Guide to Video Systems

ATSC
Truyền hình kỹ thuật số
Lịch sử truyền hình
Kỹ thuật phát sóng
Băng thông rộng


title: Megamind

text:
Megamind là bộ phim được dàn dựng bởi máy tính, phát hành ở định dạng 3D. Bộ phim được hãng phim DreamWorks Animation sản xuất và phát hành bởi công ty Paramount Pictures. Megamind có cách dẫn chuyện khá hấp dẫn và lôi cuốn ngay từ những giây phút đầu tiên. Thời ấu thơ của Megamind và Metro Man được giới thiệu với những nét đối lập nhau giữa siêu anh hùng và tội phạm tạo nên sắc thái hài hước, có phần châm biếm cho bộ phim. Những câu thoại hóm hỉnh của các nhân vật khiến khán giả bật cười liên tục trong suốt chiều dài hơn 90 phút phim. Tính cách các nhân vật chính được xây dựng rõ rệt nhưng đều toát lên vẻ hài hước, đáng yêu thu hút không chỉ trẻ em mà cả người lớn.

Nội dung
Megamind đưa người xem bước vào thế giới của những siêu nhân và ác nhân. Nhân vật chính của phim là Megamind - tên tội phạm thông minh nhất thế giới và cũng là kẻ thất bại nhất. Trong suốt nhiều năm liền, hắn cố gắng chinh phục thành phố Metro City nhưng đều bị siêu anh hùng khoác áo choàng Metro Man đánh bại. Trong khi Metro Man luôn được người dân thành phố tung hô và tán dương thì Megamind luôn bị mọi người căm ghét và xa lánh. Một ngày, âm mưu hoàn hảo của hắn đã hạ gục được Metro Man.

Thành phố Metro City rơi vào tay Megamind. Tuy nhiên, sau khi Metro Man ra đi thì chẳng còn ai là đối thủ của Megamind nữa. Vì lâu ngày không được chiến đấu, hắn rơi vào tâm trạng buồn bã, chán nản và quyết định tự tạo ra một siêu anh hùng mới để chống lại mình. Tuy nhiên, tên siêu nhân mới được tạo nên lại trở thành một kẻ tội phạm và đi phá hoại khắp nơi. Lúc này, ác nhân Megamind buộc phải ra tay vì thành phố Metro City xinh đẹp. Sánh vai cùng với Megamind và Metro Man là nữ phóng viên gợi cảm Roxanne Ritchi. Một cuộc phiêu lưu mới bắt đầu diễn ra.

Nhân vật

Nhân vật chính
 Megamind: Một tên tôi phạm siêu đẳng, đẹp trai vô đối và xảo quyệt có thừa. Từ một kẻ ác anh ta đã trở thành một người anh hùng.
 Minion: Con cá có khả năng tư duy, là người hỗ trợ đồng thời là bạn thân nhất của Megamind.
 Roxanne Ritchi: Một cô phóng viên xinh đẹp. Có tình cảm với cậu sinh viên Bernard và không ưa mấy Hal Stewart (Titan hay Tighten sau này). Trong một lần đi ăn tối với Megamind (đang trong lốt Bernard) thì cô đã hôn Megamind rồi vô tình chạm vào chiếc đồng hồ của anh ta làm cho Megamind lộ nguyên hình. Về sau trở thành người yêu của Megamind
 Metro Man: Tên thật là Mr. Goody-2-Shoes. Luôn là người được hâm mộ ở thành phố Metro. Anh có khả năng bắn tia la-de bằng mắt, sức mạnh phi thường và có thể bay. Về sau anh về hưu, trở thành một nhạc sĩ
 Tighten (Titan): Tên thật là Hal Stewart. Được Megamind cung cấp sức mạnh với mong muốn giúp Hal trở thành siêu nhân nhưng không ngờ Hal đã sử dụng sức mạnh vào mục đích cá nhân và biến thành kẻ xấu. Về sau bị mất sức mạnh và bị nhốt vào nhà tù thành phố Metro

Nhân vật phụ
 Quản lý: Một người đàn ông không rõ tên, là quản lý tại nhà tù thành phố Metro. Ông ta đã nhiều lần nói chuyện với Megamind và một lần Minion đã giả làm ông ta rồi giải cứu cho Megamind.
 Bernard: Một cậu sinh viên "mọt sách". Megamind dùng cậu để hẹn hò với Roxanne.
 Thị trưởng thành phố Metro: Bị Tighten búng bay đi khi nói rằng Tighten đã giải cứu cho thành phố Metro.

Đoạn nhạc
 Giant Blue Head - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Tightenville (Hal's Theme) - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Bad To The Bone – George Thorogood & The Destroyers
 Stars and Tights - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Crab Nuggets - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 A Little Less Conversation (Junkie XL Remix) – Elvis Presley
 Mel-On-Cholly - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Ollo - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Roxanne (Love Theme) - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Alone Again Naturally - Gilbert O'Sullivan
 Drama Queen - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Rejection In The Rain - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Lovin’ You - Minnie Riperton
 Black Mamba - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Game Over - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 I’m The Bad Guy - Hans Zimmer and Lorne Balfe
 Evil Lair - Hans Zimmer and Lorne Balfe

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Megamind interactive trailer

Phim năm 2010
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim 3D năm 2010
Phim hoạt hình Mỹ
Phim hoạt hình máy tính
Phim với các sự vật được nhân hoá
Phim hài hoạt hình
Phim hoạt hình năm 2010
Phim hài thập niên 2010
Phim sử dụng công nghệ âm thanh Dolby Surround 7.1
Phim hoạt hình máy tính năm 2010
Phim khoa học viễn tưởng thập niên 2010
Nhạc nền phim của Hans Zimmer
Phim hài kịch siêu anh hùng


title: Bắc Từ Liêm

text:
Bắc Từ Liêm là một quận nội thành thuộc thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Địa lý
Quận Bắc Từ Liêm nằm cách trung tâm thành phố Hà Nội 10 km về phía tây, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp quận Tây Hồ
Phía tây giáp huyện Đan Phượng và huyện Hoài Đức
Phía nam giáp quận Nam Từ Liêm và quận Cầu Giấy
Phía bắc giáp huyện Đông Anh với ranh giới là sông Hồng.

Quận có diện tích 45,24 km², dân số năm 2020 là 340.605 người, mật độ dân số đạt 7.529 người/km².

Lịch sử
Quận Bắc Từ Liêm được thành lập theo Nghị quyết số 132/NQ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2013 của Chính phủ, trên cơ sở điều chỉnh toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 9 xã: Thượng Cát, Liên Mạc, Tây Tựu, Thụy Phương, Minh Khai, Phú Diễn, Đông Ngạc, Xuân Đỉnh, Cổ Nhuế; 9,30 ha diện tích tự nhiên và 596 nhân khẩu của xã Xuân Phương; 75,48 ha diện tích tự nhiên và 10.126 nhân khẩu của thị trấn Cầu Diễn thuộc huyện Từ Liêm cũ. Đồng thời, thành lập 13 phường thuộc quận Bắc Từ Liêm như sau:

- Thành lập phường Thượng Cát trên cơ sở toàn bộ 388,90 ha diện tích tự nhiên và 10.000 nhân khẩu của xã Thượng Cát.

- Thành lập phường Liên Mạc trên cơ sở toàn bộ 598,70 ha diện tích tự nhiên và 12.966 nhân khẩu của xã Liên Mạc.

- Thành lập phường Thụy Phương trên cơ sở toàn bộ 287,59 ha diện tích tự nhiên và 13.753 nhân khẩu của xã Thụy Phương.

- Thành lập phường Minh Khai trên cơ sở toàn bộ 485,91 ha diện tích tự nhiên và 36.709 nhân khẩu của xã Minh Khai.

- Thành lập phường Tây Tựu trên cơ sở toàn bộ 530,18 ha diện tích tự nhiên và 26.970 nhân khẩu của xã Tây Tựu; 9,30 ha diện tích tự nhiên và 596 nhân khẩu của xã Xuân Phương. Phường Tây Tựu có 539,48 ha diện tích tự nhiên và 27.566 nhân khẩu.

- Thành lập phường Đông Ngạc trên cơ sở 241 ha diện tích tự nhiên và 23.922 nhân khẩu của xã Đông Ngạc.

- Thành lập phường Đức Thắng trên cơ sở 120 ha diện tích tự nhiên và 19.923 nhân khẩu còn lại của xã Đông Ngạc.

- Thành lập phường Xuân Đỉnh trên cơ sở 352,20 ha diện tích tự nhiên và 33.659 nhân khẩu của xã Xuân Đỉnh.

- Thành lập phường Xuân Tảo trên cơ sở 226,30 ha diện tích tự nhiên và 12.622 nhân khẩu còn lại của xã Xuân Đỉnh.

- Thành lập phường Cổ Nhuế 1 trên cơ sở 217,70 ha và 33.346 nhân khẩu của xã Cổ Nhuế; 3,30 ha diện tích tự nhiên và 372 nhân khẩu của thị trấn Cầu Diễn. Phường Cổ Nhuế 1 có 221 ha diện tích tự nhiên và 33.718 nhân khẩu.

- Thành lập phường Cổ Nhuế 2 trên cơ sở 403,43 ha và 44.488 nhân khẩu còn lại của xã Cổ Nhuế; 1,60 ha diện tích tự nhiên và 292 nhân khẩu của thị trấn Cầu Diễn. Phường Cổ Nhuế 2 có 405,03 ha diện tích tự nhiên và 44.780 nhân khẩu.

- Thành lập phường Phúc Diễn trên cơ sở 209,03 ha và 21.820 nhân khẩu của xã Phú Diễn; 8 ha và 1.914 nhân khẩu của thị trấn Cầu Diễn (phía Nam quốc lộ 32 và phía Tây Sông Nhuệ). Phường Phúc Diễn có 217,03 ha diện tích tự nhiên và 23.734 nhân khẩu.

- Thành lập phường Phú Diễn trên cơ sở 189,62 ha và 19.514 nhân khẩu còn lại của xã Phú Diễn; 62,58 ha và 7.548 nhân khẩu của thị trấn Cầu Diễn (phía Bắc quốc lộ 32). Phường Phú Diễn có 252,20 ha diện tích tự nhiên và 27.062 nhân khẩu.

Ngày 27 tháng 4 năm 2021, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1263/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2021). Theo đó, điều chỉnh 10,32 ha diện tích tự nhiên thuộc địa giới hành chính phường Cổ Nhuế 1 về phường Nghĩa Tân của quận Cầu Giấy quản lý.

Hành chính

Quận Bắc Từ Liêm có 13 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 13 phường: Cổ Nhuế 1, Cổ Nhuế 2, Đức Thắng, Đông Ngạc, Thụy Phương, Liên Mạc, Thượng Cát, Tây Tựu, Minh Khai, Phú Diễn, Phúc Diễn, Xuân Đỉnh, Xuân Tảo.

Giao thông

Các dự án đường sắt đô thị đi qua địa bàn quận là các tuyến số 2 (Nội Bài - Thượng Đình), tuyến số 3 (Trôi - Nhổn - Yên Sở), tuyến số 4 (Liên Hà - Bắc Thăng Long), tuyến số 7 (Mê Linh - Ngọc Hồi), tuyến số 8 (An Khánh - Dương Xá), trong đó tuyến số 3 đoạn Nhổn - Ga Hà Nội (một phần của tuyến Trôi - Nhổn - Yên Sở) hiện đang được thi công; tuyến số 2 đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo (một phần của tuyến Nội Bài - Thượng Đình) hiện đang được đầu tư xây dựng.

Giáo dục
Quận Bắc Từ Liêm tập trung khá nhiều trường đại học và các cơ sở đào tạo lớn như:
Học viện Kỹ thuật Quân sự
Học viện Tài chính
Học viện cảnh sát nhân dân
 Học viện chính trị công an nhân dân
Đại Học Điện Lực
Đại học Mỏ - Địa chất
Đại học Tài nguyên và Môi trường
Đại học công nghiệp Hà Nội
 Đại học y tế công cộng
 Đại học Tài chính ngân hàng
 Đại học Nguyễn Trãi
 Cao đẳng Du lịch Hà Nội
 Cao đẳng Y-Dược ASEAN
Trường Phổ thông Quốc tế Newton
Trường THPT Khoa học Giáo dục
THPT Nguyễn Thị Minh Khai
Trường THPT Xuân Đỉnh
THPT Thượng Cát
Trường cán bộ thanh tra
 Trường Liên cấp Everest
 Trường Phổ Thông Liên Cấp Tây Hà Nội (WHS)
Trường Tiểu Học - THCS Pascal
Trường THPT Nguyễn Huệ
Trường THCS Đoàn Thị Điểm
The Dewey School
...

Một số địa điểm
 Công viên Hòa Bình
Công viên hồ điều hòa
 Bãi Chèm
 Đình Chèm, Đông Ngạc, Liên Ngạc
 Đình làng Kiều Mai
 Cảng Liên Mạc
 Vườn hoa Tây Tựu
 Cầu Thăng Long
 Khu đô thị Nam Thăng Long - Ciputra Hà Nội
 Bến xe Nam Thăng Long
 Khu đô thị Cổ Nhuế - Xuân Đỉnh
 Khu đô thị Tây Hồ Tây
 Khu Ngoại giao đoàn Xuân Đỉnh
 Khu đô thị Tây Tựu
 Khu đô thị Resco Cổ Nhuế
 Khu đô thị Thành phố Giao Lưu
 Khu đô thị Vibex Từ Liêm
 Khu đô thị Đông Ngạc
 Khu công nghiệp Nam Thăng Long
 Khu công nghiệp vừa và nhỏ Từ Liêm
 Vincom Plaza Bắc Từ Liêm
 Nhà thờ Cổ Nhuế
Khu tổ hợp chung cư Green Stars thuộc Khu đô thị Thành phố Giao Lưu
Khu đô thị mới Nghĩa Đô
Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam
Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam

Đường phố

 An Dương Vương
 Cầu Diễn
 Cầu Noi
 Châu Đài
 Chế Lan Viên
 Chùa Bụt Mọc
 Cổ Nhuế
 Đại Cát
 Đăm
 Đặng Thùy Trâm
 Đình Quán
 Đỗ Nhuận
 Đông Ba
 Đông Kiều
 Đông Ngạc
 Đông Thắng
 Đức Diễn
 Đức Thắng
 Dương Văn An
 Hồ Tùng Mậu
 Hoàng Công Chất
 Hoàng Liên
 Hoàng Minh Thảo
 Hoàng Quốc Việt
 Hoàng Tăng Bí
 Kẻ Giàn
 Kẻ Vẽ
 Kiều Mai
 Kỳ Vũ
 Lê Văn Hiến
 Liên Mạc
 Lộc
 Lưu Cơ
 Mạc Xá
 Minh Tảo
 Ngọa Long
 Nguyễn Đạo An
 Nguyễn Đình Tứ
 Nguyễn Duy Thì
 Nguyễn Hoàng Tôn
 Nguyên Xá
 Nguyễn Xuân Khoát
 Nhật Tảo
 Nhổn
 Phạm Tiến Duật
 Phạm Tuấn Tài
 Phạm Văn Đồng
 Phan Bá Vành
 Phú Diễn
 Phú Kiều
 Phú Minh
 Phúc Đam
 Phúc Diễn
 Phúc Lý
 Phúc Minh
 Sùng Khang
 Tân Dân
 Tân Nhuệ
 Tân Phong
 Tân Xuân
 Tây Đăm
 Tây Tựu
 Thanh Lâm
 Thượng Cát
 Thụy Phương
 Tôn Quang Phiệt
 Trần Cung
 Trung Kiên
 Trung Tựu
 Tựu Phúc
 Văn Hội
 Văn Tiến Dũng
 Văn Trì
 Viên
 Võ Quý Huân
 Xuân Đỉnh
 Xuân La
 Xuân Phương
 Xuân Tảo
 Yên Nội

Hạ tầng kỹ thuật

Hệ thống đường sắt đô thị
Các dự án đường sắt đô thị đi qua địa bàn quận là các tuyến số 2 (Nội Bài - Thượng Đình), tuyến số 3 (Sơn Tây - Nhổn - Yên Sở), tuyến số 4 (Liên Hà - Bắc Thăng Long), tuyến số 6 (Nội Bài - Ngọc Hồi), tuyến số 7 (Mê Linh - Hà Đông), tuyến số 8 (An Khánh - Dương Xá), trong đó tuyến số 3 đoạn Nhổn - Ga Hà Nội (một phần của tuyến Sơn Tây - Nhổn - Yên Sở) hiện đang được thi công, tuyến số 2 đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo (một phần của tuyến Nội Bài - Thượng Đình) hiện đang được đầu tư xây dựng.

 Tuyến số 3 (Đang xây dựng): Ga Nhổn - Ga Minh Khai - Ga Phúc Diễn → (Quận Nam Từ Liêm)

Hệ thống xe buýt

Điểm đầu cuối và trung chuyển
Bãi đỗ xe Nam Thăng Long (27, 35A, 35B, 38, 41, 45, 57, 93, 95, 112, 160)
Đại học Mỏ (28, 31, 144)
Nhổn (20B, 32, 49, 92, 117, 162)
Cổ Nhuế (13, 14)
Xuân Đỉnh (33, 142)
Phú Diễn (05)

Các tuyến xe buýt hoạt động:

Danh nhân Bắc Từ Liêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ UBND quận Bắc Từ Liêm
Bản đồ Hà Nội trực tuyến
Cổng Thông tin điện tử thành phố Hà Nội

Khởi đầu năm 2013 ở Việt Nam


title: Nam Từ Liêm

text:
Nam Từ Liêm là một quận nội thành nằm ở phía tây thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Nam Từ Liêm là quận có nhiều công trình kiến trúc hiện đại và quan trọng của thủ đô Hà Nội như Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình, Keangnam Hanoi Landmark Tower, Bảo tàng Hà Nội, Đại lộ Thăng Long, Trung tâm đào tạo thể dục, thể thao, VĐV Cấp cao Hà Nội,...

Địa lý
Quận Nam Từ Liêm nằm cách trung tâm thành phố Hà Nội 10 km về phía tây, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp quận Cầu Giấy và quận Thanh Xuân
Phía tây giáp huyện Hoài Đức
Phía nam giáp quận Hà Đông
Phía bắc giáp quận Bắc Từ Liêm.

Quận có diện tích 32,17 km², dân số năm 2020 là 269.076 người, mật độ dân số đạt 8.364 người/km².

Lịch sử
Quận Nam Từ Liêm được thành lập theo Nghị quyết số 132/NQ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2013 của Chính phủ, trên cơ sở điều chỉnh toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 5 xã: Mễ Trì, Mỹ Đình, Trung Văn, Tây Mỗ, Đại Mỗ; 536,34 ha diện tích tự nhiên và 34.052 nhân khẩu của xã Xuân Phương (phía Nam quốc lộ 32); 137,75 ha diện tích tự nhiên và 23.279 nhân khẩu của thị trấn Cầu Diễn (phía Nam quốc lộ 32 và phía Đông sông Nhuệ) thuộc huyện Từ Liêm cũ. Đồng thời, thành lập 10 phường thuộc quận Nam Từ Liêm như sau:

- Thành lập phường Trung Văn trên cơ sở toàn bộ 277,58 ha diện tích tự nhiên và 29.850 nhân khẩu của xã Trung Văn.

- Thành lập phường Đại Mỗ trên cơ sở toàn bộ 498,19 ha diện tích tự nhiên và 26.741 nhân khẩu của xã Đại Mỗ.

- Thành lập phường Tây Mỗ trên cơ sở toàn bộ 604,53 ha diện tích tự nhiên và 22.557 nhân khẩu của xã Tây Mỗ.

- Thành lập phường Mễ Trì trên cơ sở 467,30 ha diện tích tự nhiên và 26.688 nhân khẩu của xã Mễ Trì.

- Thành lập phường Phú Đô trên cơ sở 239 ha diện tích tự nhiên và 13.856 nhân khẩu còn lại của xã Mễ Trì.

- Thành lập phường Mỹ Đình 1 trên cơ sở 228,20 ha diện tích tự nhiên và 23.987 nhân khẩu của xã Mỹ Đình.

- Thành lập phường Mỹ Đình 2 trên cơ sở 197 ha diện tích tự nhiên và 26.991 nhân khẩu của xã Mỹ Đình.

- Thành lập phường Cầu Diễn trên cơ sở 137,75 ha và 23.279 nhân khẩu của thị trấn Cầu Diễn; 41,47 ha diện tích tự nhiên và 4.893 nhân khẩu còn lại của xã Mỹ Đình. Phường Cầu Diễn có 179,22 ha diện tích tự nhiên và 28.172 nhân khẩu.

- Thành lập phường Phương Canh trên cơ sở 260,76 ha diện tích tự nhiên và 20.243 nhân khẩu của xã Xuân Phương.

- Thành lập phường Xuân Phương trên cơ sở 275,58 ha diện tích tự nhiên và 13.809 nhân khẩu còn lại của xã Xuân Phương.

Ngày 27 tháng 4 năm 2021, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1263/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2021). Theo đó, điều chỉnh 1,86 ha diện tích tự nhiên thuộc địa giới hành chính phường Mỹ Đình 2 về phường Mai Dịch của quận Cầu Giấy quản lý.

Hành chính

Quận Nam Từ Liêm có 10 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 10 phường: Cầu Diễn, Mỹ Đình 1, Mỹ Đình 2, Phú Đô, Mễ Trì, Trung Văn, Đại Mỗ, Tây Mỗ, Phương Canh, Xuân Phương.

Đường phố

 Bùi Xuân Phái
 Cao Xuân Huy
 Cầu Cốc
 Cầu Diễn
 Châu Văn Liêm
 Cương Kiên
 Đại lộ Thăng Long
 Do Nha
 Đại Linh
 Đại Mỗ (đường 72 cũ)
 Đinh Núp
 Đình Thôn
 Đỗ Đình Thiện
 Đỗ Đức Dục
 Đỗ Xuân Hợp
 Đồng Me
 Đồng Sợi
 Dương Đình Nghệ
 Dương Khuê
 Duy Tân
 Hàm Nghi
 Hồ Tùng Mậu
 Hoài Thanh
 Hoàng Trọng Mậu
 Hòe Thị
 Hồng Đô
 Hữu Hưng
 Huy Du
 Lê Đức Thọ
 Lê Quang Đạo
 Lương Thế Vinh
 Lưu Hữu Phước
 Mạc Thái Tổ
 Mạc Thái Tông
 Mễ Trì
 Mễ Trì Hạ
 Mễ Trì Thượng
 Miếu Đầm
 Miêu Nha
 Mỹ Đình
 Ngọc Trục
 Nguyễn Cơ Thạch
 Nguyễn Đổng Chi
 Nguyễn Hoàng
 Nguyễn Quốc Trị
 Nguyễn Thị Duệ
 Nguyễn Trãi
 Nguyễn Văn Giáp
 Nguyễn Xuân Nguyên
 Nhổn
 Phạm Hùng
 Phú Đô
 Phú Mỹ
 Phúc Diễn
 Phùng Khoang
 Phương Canh
 Quang Tiến
 Sa Đôi
 Tân Mỹ
 Tây Mỗ
 Thanh Bình
 Thị Cấm
 Thiên Hiền
 Tố Hữu
 Tôn Thất Thuyết
 Trần Bình
 Trần Hữu Dực
 Trần Văn Cẩn
 Trần Văn Lai
 Trịnh Văn Bô
 Trung Thư
 Trung Văn
 Tu Hoàng
 Tú Mỡ
 Vũ Hữu
 Vũ Quỳnh
 Vũ Trọng Khánh
 Xuân Phương

Địa điểm nổi tiếng

 Trung tâm Hội nghị Quốc gia Việt Nam
 Bảo tàng Hà Nội
 Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình
 Khu liên hợp thể thao quốc gia Mỹ Đình
 Trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia I
 Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an
 Bến xe khách Mỹ Đình
 Công viên Mễ Trì
 Công viên Mỹ Đình
 Công viên Phùng Khoang
 Đại lộ Thăng Long
 Hồ Mễ Trì
 Khu đô thị Mỹ Đình - Mễ Trì
 Khu đô thị Mỹ Đình I
 Khu đô thị Mỹ Đình II
 Khu đô thị Cầu Diễn
 Khu đô thị Đại Mỗ
 Khu đô thị Tây Mỗ
 Khu đô thị Phùng Khoang
 Khu đô thị Trung Văn
 Khu đô thị Mễ Trì Thượng
 Khu đô thị Mễ Trì Hạ
 Khu đô thị Xuân Phương Vigracera
 Khu đô thị Xuân Phương Residence
 Khu đô thị Foresa Xuân Phương Tasco
 Khu đô thị Vinhomes Gardenia
 Khu đô thị FLC Premier Park Đại Mỗ
 Khu đô thị Louis City Đại Mỗ
 Khu đô thị Five Star Mỹ Đình
 Khu đô thị Vinhomes Green Bay Mễ Trì
 Khu đô thị FLC Garden City
 Khu đô thị Dream Town Tây Mỗ
 Nhà thờ Phùng Khoang
 Khu đô thị Vinhomes Smart City Tây Mỗ

Giao thông

Có quốc lộ 32, tỉnh lộ 70A, tuyến đường sắt vận chuyển hàng hóa Bắc Hồng - Văn Điển và đại lộ Thăng Long chạy qua.

Các dự án đường sắt đô thị đi qua địa bàn quận là các tuyến số 2A (Cát Linh - Hà Đông), tuyến số 3 (Trôi - Nhổn - Yên Sở), tuyến số 5 (Hồ Tây - An Khánh), tuyến số 6 (Nội Bài - Ngọc Hồi), tuyến số 7 (Mê Linh - Ngọc Hồi), tuyến số 8 (An Khánh - Dương Xá) trong đó tuyến số 3 đoạn Nhổn - Ga Hà Nội (một phần của tuyến Trôi - Nhổn - Yên Sở) hiện đang được thi công; tuyến số 2A chính thức vận hành vào quý IV-2021; tuyến số 5 hiện đang được đầu tư xây dựng.

Hạ tầng kỹ thuật

Hệ thống đường sắt đô thị
 Tuyến số 3 (Đang xây dựng): (Quận Bắc Từ Liêm) ← Ga Cầu Diễn → (Quận Cầu Giấy)

Hệ thống xe buýt

Điểm đầu cuối và trung chuyển
Bến xe Mỹ Đình (09B, 16, 21B, 22B, 30, 44, 46, 53B, 64, 74, 87, 88, 103A, 103B, 109, 157, E01)
SVĐ Quốc gia (26, 56A, 104)
Khu đô thị Trung Văn (22A)
Cầu Diễn (84, E03)
Vinhomes Smart City (E04, E05, E06, E07, E09)

Các tuyến xe buýt hoạt động:

Danh nhân
Nguyễn Quý Đức - Nhà thơ, nhà giáo, nhà sử học, nhà chính trị Việt Nam thời Lê trung hưng
Nghiêm Xuân Yêm - Kĩ sư nông nghiệp và chính khách Việt Nam
Trịnh Đình Trọng - Nhà cách mạng Việt Nam
Xuân Thủy - Nhà thơ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam
Trần Duy Hưng - Bác sĩ, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội
Trúc Khê - Nhà văn, dịch giả

Lĩnh vực khác

 Quang Tèo - danh hài

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang chủ Ủy ban nhân dân quận Nam Từ Liêm
 Cổng Thông tin điện tử thành phố Hà Nội

Khởi đầu năm 2013 ở Việt Nam