title: Thần quyền

text:
Về mặt nghĩa đen và nghĩa hẹp, thần quyền nghĩa là sự cai trị của một hoặc nhiều thánh thần. Trong một nền chính trị thần quyền, người lãnh đạo là con người được cho là có kết nối cá nhân trực tiếp với thần thánh của nền văn hóa. Ví dụ, Moses lãnh đạo người Israel, và Muhammad lãnh đạo người Hồi giáo. Từ góc nhìn của chính quyền thần quyền, "Thiên Chúa được thừa nhận là người đứng đầu" của nhà nước.

Các nước thần quyền hiện tại
Từ thời khai sáng các nước dần dần tiến tới một chính sách chính trị tách rời các tổ chức tôn giáo và chính quyền. Tuy nhiên hiện tại vẫn còn 3 nước thần quyền bên cạnh những nước mà có một tôn giáo là quốc giáo.

Cộng hòa Hồi giáo Iran
Cộng hòa Hồi giáo Iran có thể chế thần quyền từ năm 1979. Tuy nhiên hệ thống chính trị của Iran cũng có những yếu tố dân chủ. Theo hiến pháp thì hội đồng chuyên môn mà được bầu trực tiếp từ người dân có thể hạ bệ Lãnh tụ tối cao, người có nhiều quyền hạn hơn tổng thống Iran. Tuy nhiên để ứng cử vào hội đồng này, những học giả Hồi giáo phải có hàm vị tôn giáo Hodschatoleslam, mà theo điều 109 của hiến pháp thích hợp để giữ vai trò lãnh đạo về chính trị và xã hội và có khả năng đưa ra những đánh giá về luật pháp. Việc này tuy nhiên chỉ là một vấn đề hàn lâm không thực tế, vì vị lãnh tụ đã chọn phân nửa hội đồng kiểm soát, và hội đồng đã lựa ra những ai được phép tranh cử hội đồng chuyên môn.

Tiểu vương quốc hồi giáo Afghanistan
Nhà nước Afghanistan dưới sự kiểm soát của chính phủ Taliban mang tên "Tiểu vương quốc hồi giáo Afghanistan" kể từ thời điểm ngày 15 tháng 8 năm 2021 được tuyên bố là một nhà nước thần quyền khi người đứng đầu nhà nước là một lãnh tụ Hồi Giáo. Tuy nhiên chính phủ Taliban vẫn chưa được công nhận chính thức về mặt ngoại giao bởi cộng đồng quốc tế vì họ vẫn xem chính phủ "Cộng hòa hồi giáo Afghanistan" theo thể chế nhà nước thế tục là chính phủ hợp pháp của Afghanistan mặc dù chính phủ này đã bị Taliban lật đổ.

Thành quốc Vatican
Thành quốc Vatican được xem là một nhà nước thần quyền, vì được cai trị bởi Giáo Hội Công Giáo Rôma.

Ngày 20 tháng 9 năm 1870, Rôma bị quân Ý chiếm đóng, lãnh thổ Giáo hoàng chính thức không tồn tại. Thế nhưng sau hiệp ước Lateran năm 1929 với chính phủ Ý, thành quốc Vatican được thành lập (dân số 842) như là một nước độc lập, không có liên hệ với lãnh thổ Giáo hoàng trước đó. Đứng đầu nước này là giáo hoàng, được bầu bởi Mật nghị Hồng y gồm các Hồng y dưới 80 tuổi. Giáo hoàng có quyền lực trọn đời cho đến khi chết hoặc từ chức.

Chú thích

Chính phủ
Chế độ quyền lực tập trung
Chính thể
Tôn giáo và chính phủ

Chính trị cánh hữu


title: Mũi tên

text:
Một mũi tên (hay còn gọi là tiễn) là một vật thường có mũi nhọn được phóng ra từ cây cung hoặc nỏ. Nó xuất hiện từ trong lịch sử ghi chép lại và phổ biến trong hầu hết các nền văn hóa. Bằng chứng cổ nhất về múi tên có thể hoặc có thể không có liên hệ với cung là vào 64.000 năm trước, được tìm thấy ở Hang Sibudu, Nam Phi.. Bằng chúng cổ nhất về cung bắn tên là vào 10.000 năm trước.

Chú thích

Bắn cung


title: Guitar bass

text:
Guitar bass là một nhạc cụ dây chủ yếu chơi bằng các ngón tay. Guitar bass có hình dáng và cấu trúc giống guitar điện, có bốn dây. Guitar bass là âm trầm, cùng với trống làm nền tảng của ban nhạc. Đàn guitar bass vừa là cái nền, vừa nối kết giữa trống và guitar lại với nhau tạo nên một hoà âm hoàn chỉnh. Nó vốn dùng nhiều trong hát acoustic khi hoà âm cùng guitar thường.

Đàn contrabass chính là cội nguồn của guitar bass, loại guitar này được đưa vào sử dụng từ những năm 1970. Qua nhiều năm sử dụng, guitar bass vẫn được nhiều yêu thích và sử dụng. Là một nhạc cụ dây, đàn guitar bass có một lịch sử phát triển dài với nhiều sự thay đổi.

Ban đầu, đàn guitar bass được thiết kế 4 dây, sau đó qua thời gian đàn được cải tiến lên 5 dây 6 dây và đến bây giờ là 7 dây, 8 dây, 12 dây, 9 dây, 15 dây, 18 dây,… Kim loại là chất liệu được sử dụng để tạo ra các dây đàn guitar bass, các bộ phận của đàn được sử dụng bằng chất liệu gỗ. Cần đàn của guitar bass được chia làm các ngăn khác nhau, thường sẽ từ 22 – 24 ngăn. Thùng đàn là loại thùng đặc, nơi cài đặt bộ phận khuếch tán âm thanh.

Đàn guitar bass thường có độ dài khoảng 1.1 m, âm vực là 3 quãng tám. So với guitar điện thì âm vực của guitar bass thấp hơn nhưng đây lại là một loại đàn có vai trò quan trọng trong ban nhạc. Guitar bass sẽ cùng với trống tạo nền, giữ nhịp cho các nhạc cụ trong ban nhạc chơi đúng nhịp từ đó giúp các nhạc cụ liên kết được với nhau và các bản nhạc cũng trở nên sinh động hơn. Loại guitar này có thể sử dụng cho các dòng nhạc blues, rock, nhạc bán cổ điển và nhạc jazz là chủ yếu.

Đọc thêm

Tham khảo

Guitar
Nhạc cụ dây
Phát minh của Hoa Kỳ
Bass (âm thanh)


title: Noyori Ryōji

text:
Noyori Ryōji (tiếng Nhật: 野依 良治) là nhà hóa học người Nhật Bản. Ông là một trong ba người được nhận Giải Nobel Hóa học năm 2001 vì đã tìm ra cách hiệu quả để kiểm soát các phản ứng hóa học, mở đường cho các dược phẩm chữa bệnh tim và bệnh Parkinson. Hai người còn lại là K. Barry Sharpless và William Standish Knowles.

Chú thích

Sinh năm 1938
Nhân vật còn sống
Nhà hóa học Nhật Bản
Người Nhật đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học


title: Sinh nhật

text:
Sinh nhật () là ngày kỷ niệm ngày sinh của một người hay theo nghĩa bóng là của một tổ chức. Sinh nhật của mọi người được tổ chức ở nhiều nền văn hóa, thường là quà sinh nhật, thiệp sinh nhật, tiệc sinh nhật hoặc nghi thức chuyển giao.

Nhiều tôn giáo kỷ niệm ngày sinh của những người sáng lập hoặc nhân vật tôn giáo của họ bằng những ngày lễ đặc biệt (ví dụ: Giáng sinh, Mawlid, Ngày sinh của Đức Phật và Krishna Janmashtami). Lễ hội Janmashtami kỷ niệm sinh nhật của vị thần Krishna, hóa thân thứ tám của thần Vishnu. Còn đại lễ Maulid là một ngày lễ trọng đại của tôn giáo Islam (Hồi giáo) và cộng đồng theo đạo Islam trên thế giới, kỷ niệm ngày sinh Thiên sứ Nabi Muhammad (S.A.W), Thiên sứ cuối cùng có nhiều công lao khai sáng tôn giáo Islam (Hồi giáo).

Có sự khác biệt giữa ngày sinh nhật và ngày sinh: ngày sinh nhật, ngoại trừ ngày 29 tháng 2, diễn ra hàng năm (ví dụ: ngày 15 tháng 1), trong khi ngày sinh là ngày hoàn chỉnh khi một người được sinh ra (ví dụ: ngày 15 tháng 1 năm 2001). Sự khác biệt là ngày sinh gồm năm, tháng và ngày sinh của ai đó; trong khi sinh nhật là ngày kỷ niệm ngày ai đó được sinh ra.

Công ước pháp lý
Trong hầu hết các hệ thống pháp luật, một người trở thành người trưởng thành hợp pháp vào một ngày sinh nhật cụ thể khi họ đến tuổi trưởng thành (thường là từ 12 đến 21) và đạt được các mốc cụ thể theo độ tuổi sẽ trao các quyền và trách nhiệm cụ thể.

Ở những độ tuổi nhất định, một người có thể đủ điều kiện để rời bỏ giáo dục toàn thời gian, trở thành đối tượng của nghĩa vụ quân sự hoặc nhập ngũ, đồng ý quan hệ tình dục, kết hôn với sự đồng ý của cha mẹ, kết hôn mà không có sự đồng ý của cha mẹ, bầu cử, tranh cử cho chức vụ được bầu, mua (hoặc tiêu thụ) hợp pháp các sản phẩm rượu và thuốc lá, mua vé số hoặc lấy bằng lái xe. Tuổi thành niên là độ tuổi mà trẻ vị thành niên không còn được coi là trẻ em về mặt pháp lý và nắm quyền kiểm soát con người, hành động và quyết định của chúng, do đó chấm dứt sự kiểm soát pháp lý và trách nhiệm pháp lý của cha mẹ hoặc người giám hộ đối với chúng. Hầu hết các quốc gia quy định tuổi thành niên là 18, mặc dù nó thay đổi theo thẩm quyền.

Từ nguyên
Chữ Hán: 生日.

Xem thêm

 Nhiều ngày sinh được nhắc đến trên các trang viết về ngày trong năm, từ 1 tháng 1 đến 12 tháng 12
 Giấy khai sinh
 Tổ chức sinh nhật
 Bài toán ngày sinh
 Thôi nôi
 Giỗ

Tham khảo

Ngày


title: Hal Holbrook

text:
Hal Holbrook (17 tháng 2 năm 1925–23 tháng 1 năm 2021) là diễn viên người Mỹ.

Danh sách phim

Tham khảo

Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên sân khấu Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Người giành giải Tony
Sinh năm 1925
Nhân vật còn sống
Quân nhân Hoa Kỳ trong Thế chiến thứ hai
Người Weymouth, Massachusetts
Đạo diễn truyền hình Mỹ


title: Mũ

text:
Mũ là vật dụng để che đầu. Nó có thể dùng để bảo vệ đầu hoặc vì các lý do nghi lễ hoặc tôn giáo, vì lý do an toàn hoặc được dùng như một phụ kiện thời trang.

Trong quá khứ, mũ là biểu hiện của địa vị xã hội. Trong quân đội, mũ có thể cho biết về quốc tịch, ngành, cấp bậc hoặc đơn vị.

Từ nguyên
Từ mũ trong tiếng Việt bắt nguồn từ từ tiếng Hán thượng cổ 帽. William H. Baxter và Laurent Sagart phục nguyên âm tiếng Hán thượng cổ của từ 帽 là /*mˤuk-s/. Chữ Hán 帽 có âm Hán Việt là mạo.

Chú thích

Liên kết ngoài

Trang phục
Lịch sử thời trang


title: William Standish Knowles

text:
William Standish Knowles (1917–2012) là nhà hóa học người Mỹ. Ông cùng với K. Barry Sharpless và Noyori Ryōji trở thành những chủ nhân của Giải Nobel Hóa học năm 2001 nhờ những nghiên cứu về cách thức hiệu quả để kiểm soát tốt các phản ứng hóa học, từ đó mở ra cơ hội cho các loại dược phẩm chữa bệnh tim và bệnh Parkinson xuất hiện.

Chú thích

Sinh năm 1917
Mất năm 2012
Nhà hóa học Hoa Kỳ
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Cựu sinh viên Đại học Columbia


title: Mực (in viết)

text:
Mực là dung dịch lỏng hoặc nhão chứa chất màu hoặc phẩm nhuộm được dùng để viết lên một bề mặt để vẽ hình, viết chữ hoặc thiết kế. Mực được dùng để viết hoặc vẽ với bút mực, chổi quét. Nhiều loại mực được sử dụng trong in ấn.

Tham khảo

Chất liệu in


title: Uri (bang)

text:
Uri (tiếng Đức: ) là một trong 26 bang của Thụy Sĩ.

Lịch sử dân số
Nguồn:

Chú thích

Tham khảo

Bang của Thụy Sĩ

Khởi đầu thập niên 1310 ở Đế quốc La Mã Thần thánh
Khởi đầu năm 1315 ở châu Âu


title: Zug (bang)

text:
Bang Zug (tiếng Đức Kanton ) là một trong 26 bang của Thụy Sĩ. Mười một thành phố tự trị là Zug, Oberägeri, Unterägeri, Menzingen, Baar, Cham, Hünenberg, Steinhausen, Risch, Walchwil, Neuheim.

Chú thích

Tham khảo

Bang của Thụy Sĩ

Khởi đầu thập niên 1350 ở Đế quốc La Mã Thần thánh


title: Neuchâtel (bang)

text:
Neuchâtel (, ) là một bang nói tiếng Pháp của Thụy Sĩ, tiếp giáp vùng Bourgogne-Franche-Comté của Pháp. Năm 2007, dân số là 169,782 trong đó 39,654 (23.4%) là người ngoại quốc. Thủ phủ là Neuchâtel.

Chú thích

Cựu quốc gia châu Âu
Bang của Thụy Sĩ

Arpitanie
Khởi đầu thập niên 1030 ở Đế quốc La Mã Thần thánh


title: St. Gallen (bang)

text:
Bang St. Gallen (tiếng Đức: Kanton ,) là bang của Thụy Sĩ nói tiếng Đức. Kanton St. Gallen nằm ở phía Đông Bắc của Thụy Sĩ. Nó có diện tích 2,026 km²
Thủ phủ là thành phố cùng tên St. Gallen.

Địa lý
Bang St. Gallen có biên giới với những Kanton khác như Graubünden, Glarus, Schwyz, Zürich, Thurgau, ở miền Bắc có biên giới với Bodensee cũng như về phía Đông với bang Vorarlberg của Áo và công quốc Liechtenstein. Qua Bodensee, Kanton gián tiếp có biên giới với Lindau vùng Schwaben thuộc Bayern. Hơn nó bao bọc cả nửa kanton Appenzell Innerrhoden và Appenzell Ausserrhoden.

Ngọn núi cao nhất ở kanton này là ngọn Ringelspitz với độ cao 3.247m, nổi tiếng hơn là ngọn Säntis (2.502m). Điểm thấp nhất là Bodensee 395 m trên mặt nước biển. Những hồ lớn nhất của St. Gallen là Bodensee, Zürichsee và Walensee, tuy nhiên các hồ này không chỉ nằm trong lãnh thổ của kanton. Hồ lớn nhất chỉ nằm trong kanton St. Gallen là hồ đọng nước Gigerwaldsee.

Những con sông chạy ngang có vai trò quan trọng là Rhein, Thur, Linth, Sitter và Seez.

Chú thích

Tham khảo

Bang của Thụy Sĩ


title: Biobío (vùng)

text:
Vùng Biobío hay Vùng VIII Bío Bío (), là một trong mười lăm đơn vị hành chính bậc nhất của Chile, gồm bốn tỉnh:  Arauco, Bío Bío, Concepción, và Ñuble. Vùng giáp biên giới với các tỉnh Neuquén, Río Negro của Argentina và Thái Bình Dương.

Thủ phủ của vùng là Concepción.  Các thành phố quan trọng khác gồm có Chillán, Coronel, Hualpén, Los Ángeles, và Talcahuano.

Chú thích


title: William Wordsworth

text:
William Wordsworth (07 tháng 4 năm 1770 - 23 tháng 4 năm 1850) là nhà thơ lãng mạn Anh, người cùng với Samuel Taylor Coleridge khởi xướng trào lưu lãng mạn) trong văn học tiếng Anh với tác phẩm Thơ trữ tình (Lyrical Ballads, 1798). Trong làng thi ca Anh, ông được xếp ngồi chiếu trên, cùng mâm với William Shakespeare và John Milton. William Wordsworth được bầu làm Nhà thơ Hoàng gia (Poet Laureate) của Anh từ năm 1843 cho đến khi ông qua đời vào năm 1850.

Tiểu sử
William Wordsworth sinh ngày 7 tháng 4 năm 1770 ở Cockermouth, Cumberland. Là con thứ hai trong một gia đình có năm người con. Wordsworth xuất hiện lần đầu như là một nhà thơ vào năm 1787 khi ông in một bài thơ trong Tạp chí châu Âu (The European Magazine). Cũng trong năm đó ông vào học trường Cao đẳng St John, Cambridge, chuyên ngành văn học Anh và tiếng Ý. Ông nhận bằng Cử nhân năm 1791. Trong những kỳ nghỉ ông thường đi du ngoạn ở nhiều nơi và viết trường ca Cuộc dạo chơi buổi chiều (An Evening Walk) với nhiều câu thơ tả phong cảnh thiên nhiên nổi tiếng.

Mùa hè năm 1790 ông cùng với một người bạn đi bộ dọc nước Pháp, qua Thụy Sĩ rồi sang Ý. Thời gian ở Pháp ông yêu một cô gái Pháp tên là Annette Vallon, cô gái này sinh cho ông một đứa con gái đặt tên là Caroline. William Wordsworth thừa nhận mình là cha của đứa bé nhưng từ chối việc cưới mẹ nó. Trở về Anh, ông xuất bản Cuộc dạo chơi buổi chiều cùng với một số truyện viết ở Pháp.

Năm 1794 một người bạn của William Wordsworth chết, trước đó người này đã di chúc cho ông được hưởng số tiền 900 bảng. Món quà này giúp cho William Wordsworth có thể dành tất cả thời gian cho thơ ca. Từ năm 1795 đến năm 1797 ông viết bi kịch thơ Dân biên giới (The Borderers) về những xung đột giữa những người ở vùng biên Anh và Scotland. Trường ca Ngôi nhà đổ nát (The Ruined Cottage) – về số phận bất hạnh của những phụ nữ, sau đó trường ca này trở thành phần đầu của tác phẩm Chuyến tham quan (The Excursion).

Năm 1802 bá tước William Lowther chết, người thừa kế của bá tước đồng ý trả cho William Wordsworth 4000 bảng, là số tiền mà William Lowther ngày trước nợ cha của ông. Số tiền này là một tài sản lớn đối với William Wordsworth và em gái của ông, giúp cho William Wordsworth có thể cưới vợ. Tháng 8 năm 1802 William Wordsworth cùng vợ sắp cưới là Mary Hutchinson và em gái Dorothy sang Pháp thăm Annette Vallon và con gái Caroline. Tháng 10 năm này William Wordsworth và Mary Hutchinson làm đám cưới. Cuộc hôn nhân của họ hạnh phúc và họ có năm người con.

Năm 1843, sau cái chết của nhà thơ Robert Southey, William Wordsworth được bầu làm Nhà thơ Hoàng gia (Poet Laureate). Những năm cuối đời, mà đặc biệt sau cái chết của đứa con gái, William Wordsworth bỏ làm thơ.

William Wordsworth mất ngày 23 tháng 4 năm 1850.

Tác phẩm chính
 Lyrical Ballads, with a Few Other Poems (1798)
 "Simon Lee"
 "We are Seven"
 "Lines Written in Early Spring"
 "Expostulation and Reply"
 "The Tables Turned"
 "The Thorn"
 "Lines Composed A Few Miles above Tintern Abbey"
 Lyrical Ballads, with Other Poems (1800)
 Preface to the Lyrical Ballads
 "Strange fits of passion have I known"
 "She Dwelt among the Untrodden Ways"
 "Three years she grew"
 "A Slumber Did my Spirit Seal"
 "I travelled among unknown men"
 "Lucy Gray"
 "The Two April Mornings"
 "Nutting"
 "The Ruined Cottage"
 "Michael"
"The Kitten At Play"
 Poems, in Two Volumes (1807)
 "Resolution and Independence"
 "I Wandered Lonely as a Cloud" Also known as "Daffodils"
 "My Heart Leaps Up"
 "Ode: Intimations of Immortality"
 "Ode to Duty"
 "The Solitary Reaper"
 "Elegiac Stanzas"
 "Composed upon Westminster Bridge, ngày 3 tháng 9 năm 1802"
 "London, 1802"
 "The World Is Too Much with Us"
 Guide to the Lakes (1810)
 " To the Cuckoo "
 The Excursion (1814)
Laodamia (1815, 1845)
 The Prelude (1850)

Một số bài thơ

Chú thích

Tham khảo
Hunter Davies, William Wordsworth: A Biography, Frances Lincoln Ltd, London,2009 ISBN 978-0-7112-3045-3
Stephen Gill, William Wordsworth: A Life, Oxford University Press, 1989 ISBN 978-0192827470
Emma Mason, The Cambridge Introduction to William Wordsworth (Cambridge University Press, 2010)
Mary Moorman, William Wordsworth, A Biography: The Early Years, 1770-1803 v. 1, Oxford University Press, 1957 ISBN 978-0198115656
Mary Moorman, William Wordsworth: A Biography: The Later Years, 1803-1850 v. 2, Oxford University Press, 1965 ISBN 978-0198116172
M.R. Tewari, One Interior Life—A Study of the Nature of Wordsworth's Poetic Experience, (New Delhi: S. Chand & Company Ltd, 1983)
Report to Wordsworth, Written by Boey Kim Cheng, as a direct reference to his poems Composed Upon Westminster Bridge and The World is too Much with us

Nhà thơ Anh
Sinh năm 1770


title: Arthur C. Clarke

text:
Ngài Arthur Charles Clarke  (16 tahgns 12 năm 191719 tháng 3 năm 2008) là một nhà văn khoa học viễn tưởng, nhà văn khoa học, nhà tương lai học, nhà phát minh, nhà thám hiểm biển, và người dẫn chương trình truyền hình người Anh.

Ông đồng sáng tác kịch bản cho bộ phim năm 1968 2001: A Space Odyssey, được coi là một trong những bộ phim có ảnh hưởng nhất mọi thời đại. Ông đã viết rất nhiều tác phẩm và bài tiểu luận cho những tạp chí nổi tiếng. Vào năm 1961, ông nhận Giải Kalinga, một giải thưởng của UNESCO cho phổ biến khoa học. Những tác phẩm khoa học và khoa học viễn tưởng khiến ông có biệt danh "Nhà tiên tri của Kỷ nguyên Không gian". Những tác phẩm khoa học viễn tưởng cũng giúp ông nhận được giải Hugo và Nebula, và cùng với một lượng độc giả lớn, đã khiến ông trở thành tượng đài của thể loại này.

Clarke cũng là một người ủng hộ du hành vũ trụ. Vào năm 1934, khi vẫn còn là một thiếu niên, ông tham gia vào Hội Liên hành tinh Anh Quốc. Vào năm 1945, ông đề xướng một hệ thống liên lạc vệ tinh sử dụng quỹ đạo địa tĩnh. Ông là chủ tịch của Hội Liên hành tinh Anh Quốc từ năm 1946 tới năm 1947 và một lần nữa từ năm 1951–1953.

Clarke định cư ở Xây-lan (giờ là Sri Lanka) vào năm 1956 do sở thích lặn biển của mình. Cùng năm đó, ông đã phát hiện ra tàn tích dưới nước của Đền Koneswaram ở Trincomalee. Clarke trở nên nổi tiếng hơn vào thập niên 1980, khi làm người dẫn chương trình của nhưng chương trình như là Arthur C. Clarke's Mysterious World. Ông sống ở Sri Lanka ch tới cuối đời.

Clarke được trao danh hiệu Chỉ huy Đế quốc Anh (CBE) vào năm 1989. Ông được phong tước hiệp sĩ vào năm 1998 và được trao danh hiệu dân sự cao nhất của Sri Lanka, Sri Lankabhimanya, vào năm 2005.

Tiểu sử

Những năm đầu đời

Chiến tranh thế giới thứ 2

Hậu chiến

Sri Lanka và sở thích lặn

Người dẫn chương trình truyền hình

Cuộc sống cá nhân

Hiệp sĩ

Những năm cuối đời

Nhà văn khoa học viễn tưởng

Những tác phẩm đầu tay

"The Sentinel"

Loạt tiểu thuyêt 2001

2001: A Space Odyssey

2001: Odyssey Two

Redevzous with Rama

Nhà văn khoa học

Du hành không gian

Chủ nghĩa vị lai

Vệ tinh liên lạc địa tĩnh

Thám hiển dưới biển

Quan điểm

Tôn giáo

Chính trị

Sinh vật thông minh

Hiện tượng dị thường

Chủ đề, văn phong và ảnh hưởng

Giải thưởng và danh hiệu
Clarke nhận Huy chương Stuart Ballantine từ Viện Franklin vì những ý tưởng về vệ tinh liên lạc, cùng với nhiều danh hiệu khác. Ông đã nhận hơn một tá giải thưởng văn học hàng năm nhờ những tác phẩm khoa học viễn tưởng của mình.

 Vào năm 1956, Clarke thắng Giải Hugo nhờ truyện ngắn "Ngôi sao".
 Clarke thắng giải thưởng của UNESCO–Giải Kalinga vì đã Phổ biến Khoa học vào năm 1961.
 Ông thắng giải Huy chương Stuart Ballantine vào năm 1963.
 Được đề cử Oscar cùng với Stanley Kubrick trong hạng mục Kịch bản gốc xuất xắc nhất nhờ phim 2001: A Space Odyssey.
 Sự nổi tiếng của 2001 đã dẫn đến việc Mô-đun chỉ huy của con tàu Apollo 13 được đặt tên là "Odyssey".
 Clarke thắng Giải Nebula (1973) nhờ cuốn tiểu thuyết ngắn, "Cuộc gặp với Medusa".
 Clarke thắng Giải Nebula (1973) và Giải Hugo (1974) nhờ cuốn tiểu thuyết Cuộc hẹn với Rama.
 Clarke thắng Giải Nebula (1979) và Giải Hugo (1980) nhờ cuốn tiểu thuyết Nguồn nước thiên đường.
 Vào năm 1982, ông thắng Giải Marconi nhờ sự đổi mới trong thiết bị liên lạc và điều khiển từ xa trong không gian.
 Vào năm 1985, Hiệp hội Nhà văn Khoa học viễn tưởng và Kỳ ảo đã vinh danh ông là SFWA Grand Master  thứ 7.
 Vào năm 1986, ông được bầu vào Học viện Kỹ thuật Quốc gia vì ý tưởng về vệ tinh liên lạc địa tĩnh, và những đóng góp khác về sử dụng và hiểu biết về không gian
 Vào năm 1988, ông được trao Bằng Danh dự (Tiến sĩ Văn học) bởi Đại học Bath.
 Độc giả của tạp chí Interzone bầu chọn ông là tác giả khoa học viễn tưởng hay thứ hai mọi thời đại từ năm 1988–1989.
 Ông nhận danh hiệu CBE vào năm 1989, và được phong tước hiệp sĩ vào năm 2000.
 Vào năm 1994, Clarke được đề cử cho Giải Nobel Hòa bình bởi giáo sư luật Glenn Reynolds.
 Đại sảnh Danh vọng Khoa học viễn tưởng và Kỳ ảo ghi danh Clarke vào năm 1997.
 Vào năm 2000, ông trở thành Người Hỗ trợ Đặc biệt của Hiệp hội Nhân văn Anh Quốc.
 2001 Mars Odyssey được đặt tên theo tác phẩm của Clarke.
 Vào năm 2003, Clarke được trao Giải Công nghệ của Ngày hội Công nghệ Telluride, nơi ông xuất hiện trên sân khấu thông qua ảnh ba chiều with a cùng với nhóm bạn cũ bao gồm Jill Tarter, Neil Armstrong, Lewis Branscomb, Charles Townes, Freeman Dyson, Bruce Murray, và Scott Brown.
 Vào năm 2004, Clarke nhận Giải Heinlein vì những thành quả xuất sắc trong khoa học viễn tưởng nagwj và khoa học định hướng.
 Vào ngày 14 tháng 11 năm 2005, Sri Lanka trao Clarke danh hiệu dân sự cao nhất, Sri Lankabhimanya (Niềm kiêu hãnh của Sri Lanka), vì những đóng góp vào khoa học và công nghệ cũng như là sự tận tâm đối với đất nước này.
 Clarke là Chủ tịch Hội đồng Danh dự của Viện Hợp tác trong không gian, thành lập bởi Carol Rosin, và là thành viên Ban giám đốc của Hội Không gian Quốc tế, một tổ chức thành lập bởi Wernher von Braun.

Được đặt tên theo Clarke

Giải thưởng

Khác

Tác phẩm

Bộ tiểu thuyết
A Space Odyssey (Một chuyến du hành không gian)
 2001: A Space Odyssey (Năm 2001: Chuyến du lịch không gian, 1968)
 2010: Odyssey Two (Năm 2010: Chuyến du hành thứ hai, 1982)
 2061: Odyssey Three (Năm 2061: Chuyến du hành thứ ba, 1987)
 3001: The Final Odyssey (Năm 3001: Chuyến du hành cuối cùng, 1997)

Rama
 Rendezvous with Rama (Cuộc hẹn với Rama, 1972)
 Rama II (1989) với Gentry Lee
 The Garden of Rama (1991) với Gentry Lee
 Rama Revealed (1993) với Gentry Lee

A Time Odyssey (Du hành thời gian) (với Stephen Baxter)
 Time's Eye (2003)
 Sunstorm (Bão Mặt Trời, 2005)
 Firstborn (2007)

Tiểu thuyết
 Against the Fall of Night (1948 - 1953), còn tên khác là The City and the Stars (Thành phố và những vì sao)
 Prelude to Space (Khúc dạo đầu cho không gian, 1951)
 The Sands of Mars (1951)
 Islands in the Sky (1952)
 Childhood's End (Kết cuộc tuổi thơ, 1953)
 Earthlight (1955)
 The Deep Range (1957)
 A Fall of Moondust (1961)
 Dolphin Island (Đảo cá heo,1963)
 Glide Path (1963)
 Imperial Earth (1975)
 The Fountains of Paradise (Nguồn nước Thiên đường, 1979)
 Songs of Distant Earth (1986)
 Cradle (1988)
 Beyond the Fall of Night (1990)
 The Ghost from the Grand Banks (1990)
 The Hammer of God (1993)
 Richter 10 (1996) với Mike McQuay
 The Light of Other Days (2000) với Stephen Baxter
 The Last Theorem (2008) với Frederik Pohl

Tuyển tập truyện ngắn
 Expedition to Earth (1953)
 Reach for Tomorrow (1956)
 Venture to the Moon (1956)
 Tales from the White Hart (1957)
 The Other Side of the Sky (1957)
 Tales of Ten Worlds (Những câu chuyện của 10 thế giới, 1962)
 The Nine Billion Names of God (Chín tỉ cái tên của Chúa, 1967)
 Of Time and Stars (1972)
 The Wind from the Sun (Gió từ Mặt Trời, 1972)
 The Sentinel (1983)
 Tales From Planet Earth (1990)
 More Than One Universe (Nhiều hơn một vũ trụ, 1991)

Tham khảo

Nhà văn Anh
Nhà phát minh Anh
Nhà văn đồng tính nam
Nhà văn LGBT Anh
Nhà phê bình tôn giáo
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Khoa học Viễn tưởng
Nhà biên kịch LGBT


title: Jean-Baptiste Lamarck

text:
Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, Chevalier de Lamarck (1 tháng 8 năm 1744 – 18 tháng 12 năm 1829), hay Lamarck, là nhà tự nhiên học người Pháp. Ông là một người lính, nhà sinh học, nhà khoa học, và là một người sáng lập giả thuyết rằng tiến hóa sinh học xảy ra và diễn biến theo các quy luật tự nhiên.

Lamarck từng chiến đấu trong chiến tranh Pomeranian (1757-62) chống lại Phổ và được trao tặng một khoản tiền cho sự dũng cảm trên chiến trường. Khi được gửi đến Monaco, Lamarck chuyển sang quan tâm đến lịch sử tự nhiên và quyết định học y học. Ông xuất ngũ sau khi bị thương năm 1766, và quay trở lại học tập y khoa. Lamarck quan tâm đặc biệt đến thực vật học, và sau khi ông xuất bản tác phẩm Flore françoise (dịch nghĩa:Hệ thực vật Pháp) gồm 3 tập (1778), ông đã trở thành thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Pháp năm 1779. Lamarck tham gia vào Vườn bách thảo Paris (Hội thực vật) và được bổ nhiệm làm thư viện Chủ tịch Hội Thực vật năm 1788. Khi Quốc hội Pháp thành lập Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Pháp năm 1793, Lamarck trở thành giáo sư động vật học.

Năm 1801, ông xuất bản Système des animaux sans vertèbres, một công trình chính về phân loại động vật không xương sống, một thuật ngữ mà ông đặt ra. Trong một ấn bản năm 1802, ông trở thành một trong những người đầu tiên sử dụng thuật ngữ sinh học theo nghĩa hiện đại. Lamarck tiếp tục công việc của mình như là một giáo sư đầu ngành về động vật không xương sống, trong lĩnh vực này, ông được ghi nhớ chủ yếu về thành tựu phân loại Thân mềm, như một nhà phân loại học có tầm cỡ.

Hiện nay, người ta nhớ đến ông do ý tưởng tiến hoá của sinh vật và ông được đánh giá là người sáng lập thuyết tiến hoá. Ngoài ra, ông còn hay được nhắc đến nhờ lý thuyết kế thừa các đặc tính thu được của ông thường được gọi là lý thuyết kế thừa tính tập nhiễm, hoặc lý thuyết sử dụng/không sử dụng cơ quan qua tập tính của động vật, mà ông mô tả trong cuốn Philosophie Zoologique (Triết học Động vật) năm 1809 của ông. Tuy nhiên, lý thuyết này không được khoa học hiện đại chấp nhận, nhưng thời đó được nhiều nhà nghiên cứu lịch sử tự nhiên chấp nhận. Sự đóng góp của Lamarck vào lý thuyết tiến hóa bao gồm lý thuyết kết hợp thực sự đầu tiên của sự tiến hóa sinh học, trong đó một tác nhân "giả kim" phức tạp đã thúc đẩy các sinh vật lên một bậc thang phức tạp và một tác nhân môi trường thứ hai làm cho chúng phù hợp với môi trường địa phương thông qua việc dùng hoặc không dùng các đặc tính, làm phân biệt chúng với các sinh vật khác. Các nhà khoa học đã tranh luận liệu những tiến bộ trong lĩnh vực chuyển vị di truyền ngoại gen có cho phép là Lamarck đã đúng, ở một mức độ nào đó hay không.

Tiến hóa kiểu Lamarck
Lamarck nhấn mạnh luận điểm chính trong công trình sinh học của ông. Thứ nhất là môi trường tạo ra sự thay đổi của động vật. Ông đã trích dẫn ví dụ về mù ở chuột chũi, sự hiện diện của răng ở động vật có vú và sự vắng mặt của răng ở chim như là bằng chứng của nguyên tắc này. Nguyên tắc thứ hai là cuộc sống được cấu trúc theo trật tự và nhiều phần khác nhau của tất cả các cơ thể làm cho chúng có thể chuyển động hữu cơ.

Mặc dù ông không phải là nhà tư tưởng đầu tiên ủng hộ tiến hóa hữu cơ, ông là người đầu tiên phát triển một lý thuyết tiến hóa mạch lạc thực sự. Ông vạch ra các lý thuyết về tiến hóa đầu tiên trong bài giảng Floreal của ông năm 1800, và sau đó trong ba tác phẩm được công bố sau này:

- Recherches sur l'organisation des corps vivants (Nghiên cứu về tổ chức các cơ thể sống), 1802.

- Philosophie Zoologique (Triết học Động vật), 1809.

- Histoire naturelle des animaux sans vertèbres (Lịch sử tự nhiên của động vật không có xương sống), (trong bảy tập, 1815-22).

Lamarck đã sử dụng một số cơ chế như động lực của tiến hóa, rút ra từ những kiến thức phổ biến về thời đại của ông với niềm tin của ông về hóa học trước Lavoisier. Ông đã sử dụng những cơ chế này để giải thích hai động lực mà ông thấy như là sự tiến hóa; một lực đẩy động vật từ các dạng đơn giản đến phức tạp, và một động lực giúp thích ứng động vật với môi trường địa phương của chúng và phân biệt chúng với nhau. Ông tin rằng các lực này phải được giải thích như là một kết quả tất yếu của các nguyên tắc cơ bản của vật lý, ủng hộ một thái độ "duy vật" đối với sinh học.

Le pouvoir de la vie: Động lực phức tạp
Lamarck đã đề cập đến một khuynh hướng làm cho các sinh vật trở nên phức tạp hơn, di chuyển trên "bậc thang tiến bộ". Ông đã đề cập đến hiện tượng này như "la force qui tend sans cesse à composer l'organisation" (Lực lượng thường xuyên có xu hướng thiết lập trật tự). Lamarck tin tưởng vào sự phát triển tự phát đang diễn ra của các sinh vật đơn giản thông qua hành động vật lý bằng một lực lượng vật chất.

Lamarck chống lại các quan niệm hóa học hiện đại được thúc đẩy bởi Lavoisier (những ý tưởng mà ông khinh thị), thích chấp nhận một cái nhìn giả kim truyền thống của các yếu tố căn bản là Thổ (Earth), Khí (Air), Hỏa (Fire) và Thủy (Water). Ông khẳng định rằng, một khi sinh vật sống hình thành, sự chuyển động của chất lỏng trong sinh vật sống tự nhiên thúc đẩy chúng phát triển đến mức phức tạp hơn bao giờ hết.Sự chuyển động nhanh chóng của các dịch sẽ làm khắc nên kênh rạch giữa các mô mềm. Chẳng bao lâu, dòng chảy của chúng sẽ bắt đầu thay đổi, dẫn đến sự phát triển của các cơ quan riêng biệt. Các chất lỏng, bây giờ đã tinh vi hơn, sẽ trở nên phức tạp hơn, tạo ra nhiều chất tiết và chất rắn tạo thành các cơ quan.   - Histoire naturelle des animaux sans vertèbres, 1815 -Ông lập luận rằng các sinh vật đi từ đơn giản đến phức tạp một cách chắc chắn và có thể dự đoán được dựa trên các nguyên lý cơ bản của thuật giả kim. Theo quan điểm này, các sinh vật đơn giản không bao giờ biến mất vì chúng liên tục được tạo ra bởi thế hệ "tự phát" trong điều được mô tả là "sinh học trạng thái ổn định". Lamarck đã thấy thế hệ tự phát đang diễn ra, với những sinh vật đơn giản do đó tạo ra được chuyển đổi theo thời gian trở nên phức tạp hơn. Đôi khi ông được coi là tin tưởng vào tiến trình mục đích luận (cho rằng mọi sự vật sẽ hướng đến mục tiêu nào đó), nơi các sinh vật trở nên hoàn hảo hơn khi tiến hóa, mặc dù vậy, với góc nhìn từ một nhà duy vật, ông nhấn mạnh rằng các lực này phải bắt nguồn từ các nguyên lý vật lý cơ bản. Theo nhà cổ sinh vật học Henry Fairfield Osborn, "Lamarck đã bác bỏ hoàn toàn sự tồn tại của bất kỳ" xu hướng hoàn thiện "nào trong tự nhiên và coi sự tiến hóa là kết quả cuối cùng cần thiết của các trạng thái xung quanh về sự sống." Charles Coulston Gillispie, một nhà khoa học, đã viết "sự sống là một hiện tượng thuần túy thể chất ở Lamarck", và lập luận rằng quan điểm của Lamarck không nên nhầm lẫn với trường phái "duy sinh" (vitalism).

L'effect des circonstances: Động lực thích nghi
Phần thứ hai của lý thuyết tiến hóa của Lamarck là sự thích nghi của các sinh vật với môi trường của chúng. Điều này có thể đưa sinh vật lên bậc thang vào các hình dạng mới và phân biệt chúng với sự thích nghi của môi trường địa phương. Nó cũng có thể đẩy các sinh vật vào những ngõ cụt tiến hóa, nơi các sinh vật trở nên thích nghi đến mức không có sự thay đổi nào khác có thể xảy ra. Lamarck lập luận rằng lực thích nghi này được kích hoạt bởi sự tương tác của các sinh vật với môi trường của chúng, bằng cách sử dụng và không sử dụng các đặc điểm nhất định.Quy tắc số 1: Trong mỗi con vật không vượt quá giới hạn phát triển của nó, việc sử dụng bất kỳ cơ quan nào cũng thường xuyên được củng cố, phát triển và mở rộng và tạo ra sức mạnh, là tỷ lệ thuận với khoảng thời gian nó được sử dụng; Trong khi việc sử dụng vĩnh viễn bất cứ cơ quan nào làm suy yếu và làm suy yếu nó, và từ từ làm giảm khả năng hoạt động, cho đến khi nó biến mất.Luật đầu tiên này nói được không có gì nhiều ngoại trừ "sự phóng đại kiến thức phổ thông về niềm tin rằng tập thể dục phát triển cơ quan"Quy tắc số 2: Tất cả các đặc tính thừa kế hoặc mất đi do thiên nhiên gây ra đối với từng cá thể, thông qua ảnh hưởng của môi trường mà loài đó đã được đặt vào, và do đó, dưới ảnh hưởng của việc sử dụng nhiều hoặc sử dụng vĩnh viễn bất kỳ cơ quan nào; tất cả những điều này được bảo tồn bằng cách sinh sản và truyền lại cho những cá thể mới phát sinh, với điều kiện những đặc tính thừa kế lại là phổ biến đối với cả hai giới tính, hoặc ít nhất là cho những cá thể sinh ra còn trẻ.Mệnh đề cuối cùng của luật này giới thiệu cái gọi là "thừa kế mềm", thừa kế tất cả đặc tính thu được, hay đơn giản là học thuyết Lamarck, mặc dù nó chỉ là một phần của suy niệm của Lamarck. "Định luật thứ hai đã được chấp nhận rộng rãi vào thời điểm đó.. [nhưng] di truyền học hiện đại đã dứt khoát từ chối nó."

Tuy nhiên, trong lĩnh vực biểu sinh (di truyền ngoại gen), ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy 'thừa kế mềm' đóng một vai trò trong sự thay đổi của một số vật kiểu hình: ví dụ rời khỏi vật liệu di truyền (DNA) không thay đổi gì (do đó không vi phạm khái niệm trung tâm của sinh học) nhưng ngăn cản sự biểu hiện của gen, chẳng hạn như bằng methyl hóa để sửa đổi sao chép DNA; điều này có thể được tạo ra bởi những thay đổi trong hành vi và môi trường. Nhiều thay đổi biểu sinh là di truyền ở một mức độ. Do đó, mặc dù bản thân DNA không bị thay đổi trực tiếp bởi môi trường và hành vi ngoại trừ việc lựa chọn, mối quan hệ của kiểu gen với kiểu hình có thể thay đổi, thậm chí qua nhiều thế hệ, bằng kinh nghiệm trong suốt cuộc đời của một cá nhân. Điều này đã dẫn đến các kêu gọi khẩn thiết đến sinh học để xem xét lại quá trình Lamarck trong tiến hóa dưới ánh sáng của tiến bộ hiện đại trong sinh học phân tử.

Tên các loài sinh vật đặt để vinh danh ông

 Acropora lamarcki Veron, 2002
 Agaricia lamarcki Milne Edwards & Haime, 1851
 Ascaltis lamarcki (Haeckel, 1870)
 Bursa lamarckii (Deshayes, 1853), a frog snail
 Carinaria lamarckii Blainville, 1817, a small planktonic sea snail
 Caligodes lamarcki Quidor, 1913
 Cyanea lamarckii Péron & Lesueur 1810
 Cyllene desnoyersi lamarcki Cernohorsky, 1975
 Erosaria lamarckii (J. E. Gray, 1825), a cowrie
 Genicanthus lamarck (Lacepède, 1802)
 Gorgonocephalus lamarckii (Müller & Troschel, 1842)
 Gyroidinoides lamarckiana (d´Orbigny, 1839)
 Lamarckdromia Guinot & Tavares, 2003
 Lamarckina Berthelin, 1881
 Lobophytum lamarcki Tixier-Durivault, 1956
 Marginella lamarcki Boyer, 2004, a small sea snail
 Megerlina lamarckiana (Davidson, 1852)
 Meretrix lamarckii Deshayes, 1853
 Morum lamarckii (Deshayes, 1844), a small sea snail
 Mycetophyllia lamarckiana Milne Edwards & Haime, 1848
 Neotrigonia lamarckii (Gray, 1838)
 Olencira lamarckii Leach, 1818
 Petrolisthes lamarckii (Leach, 1820)
 Pomatoceros lamarckii (Quatrefages, 1866)
 Quinqueloculina lamarckiana d´Orbigny, 1839
 Raninoides lamarcki A. Milne-Edwards & Bouvier, 1923
 Rhizophora x lamarckii Montr.
 Siphonina lamarckana Cushman, 1927
 Solen lamarckii Chenu, 1843
 Spondylus lamarckii Chenu, 1845, a thorny oyster
 Xanthias lamarckii (H. Milne Edwards, 1834)

Chú thích

Tham khảo

Sách tham khảo

Liên kết ngoài

 The Imaginary Lamarck: A Look at Bogus "History" in Schoolbooks  by Michael Ghiselin

 Epigenetics: Genome, Meet Your Environment
 Science Revolution Followers of Lamarck
 Encyclopédie Méthodique: Botanique At: Biodiversity Heritage Library
 Jean-Baptiste Lamarck: works and heritage , online materials about Lamarck (23,000 files of Lamarck's herbarium, 11,000 manuscripts, books, etc.) edited online by Pietro Corsi (Oxford University) and realised by CRHST-CNRS in France.
 Biography of Lamarck at University of California Museum of Paleontology

 Memoir of Lamarck by James Duncan
 Lamarck's writings are available in facsimile (PDF) and in Word format (bằng tiếng Pháp) at www.lamarck.cnrs.fr . The search engine allows full text search.
Recherches sur l'organisation des corps vivans (1801) – fully digitized facsimile from Linda Hall Library.
Hydrogéologie (1802) – fully digitized facsimile from Linda Hall Library

Mất năm 1829
Nhà khoa học Pháp
Nhà thực vật học với tên viết tắt
Nhà động vật học với tên viết tắt
Sinh năm 1744
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp


title: Cabernet Sauvignon

text:
Cabernet Sauvignon () là một trong những loại nho đỏ để làm rượu nổi tiếng nhất thế giới. Nó phát xuất từ Bordelais thuộc vùng làm rượu nho Bordeaux, và từ đó được trồng lan tràn khắp mọi nơi trên thế giới.Với khoảng 200.000 mẫu trồng nho nó đứng hàng thứ bảy, một hạng sau loại nho đỏ Merlot mà được trồng nhiều nhất trên thế giới.

Được sử dụng thường xuyên trong hỗn hợp rượu vang pha trộn, Cabernet Sauvignon có số lượng lớn đối tác pha trộn thích hợp để tạo nên những hương vị rượu vang đặc biệt. Một phần rõ ràng là từ là Merlot và Cabernet Franc, còn lại phần lớn đang thịnh hành pha trộn với Malbec, Petit Verdot và Carmenere (thành phần của loại vang Blend Bordeaux cổ điển), Shiraz (hương vị pha trộn ưa chuộng ở Australia) và ở Tây Ban Nha và Nam Mỹ, loại rượu vang pha trộn giữa Cabernet - Temparanillo hiện đang phổ biến. Ngay cả những loại rượu vang đậm đà từ giống nho Tannat ở Madiran giờ đây cũng đã hòa hợp với Cabernet Sauvignon

Có hai nguyên nhân chính để giống nho Cabernet Sauvignon trở thành một trong những giống nho thịnh hành và được ưa chuộng nhất trên thế giới. Nguyên nhân đầu tiên cũng là điều đơn giản nhất, vì giống nho này có thể dễ dàng thích nghi với các loại đất và khí hậu khác nhạu. Nó được trồng trải rộng từ Bắc bán cầu (như Canada, Mỹ...) cho tới những vùng xa xôi phía Nam bán cầu (như Australia, Chi lê...). Nguyên nhân thứ hai nhưng rát quan trọng, đó là mặc dù được trồng tại nhiều vùng có thổ nhưỡng và khí hậu khác nhau nhưng Cabernet Sauvignon vẫn giữ lại được một hương vị đặc trưng "Cab" không thể thay đổi. Một giống nho lâu đời, bền bỉ đã quen thuộc với hầu hết những tín đồ rượu vang trong nước và trên toàn thế giới.

Hình ảnh

Chú thích

Giống cây trồng


title: Gavrilo Princip

text:
Gavrilo Princip (Гаврило Принцип, ; ngày 28 tháng 4 năm 1918) là người Séc gốc Bosnia người ám sát thái tử Franz Ferdinand của Áo-Hung và người vợ mang thai của ông, Sophie, Công nương Hohenberg, ở Sarajevo vào ngày 28 tháng 6 năm 1914.

Sau vụ ám sát thái tử Áo-Hung Franz Ferdinand, giới quân phiệt Đức, Áo-Hung chớp lấy cơ hội gây chiến tranh bằng cách đổ tội cho Vương quốc Serbia đứng đằng sau vụ ám sát và cuối cùng ngày 28 tháng 7 năm 1914 Đế quốc Áo-Hung tuyên chiến với Serbia, Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ.

Chú thích

Đọc thêm

 Vladimir Dedijer, Road to Sarajevo, Simon and Schuster, New York 1966.
Drago Ljubibratić, Gavrilo Princip, Nolit, Belgrade 1969.
Michèle Savary, La vie et mort de Gavrilo Princip, L'Age d'Homme 2004.
Dušan T. Bataković (dir.), Histoire du peuple serbe, Lausanne, L'Age d'Homme 2005.
Pappenheim, Martin. Gavrilo Princips Bekenntnisse: ein geschichtlicher Beitrag zur Vorgeschichte des Attentates von Sarajevo. Wien: Lechner & Son, 1926.

Chết vì bệnh lao
Người Serb
Mất thế kỷ 20 do bệnh lao


title: Gagra

text:
Gagra (Гагра; , tiếng Abkhaz và tiếng Nga: Гагра) là thành phố ở Abkhazia, nằm dài trên 5 km phía đông bắc bờ biển Đen, dưới chân dãy núi Kavkaz. Khí hậu cận nhiệt đới giúp Gagra trở thành khu nghỉ dưỡng dưới thời Đế quốc Nga và Liên Xô.

Chú thích

Thành phố của Gruzia


title: Ngón cái

text:
Ngón cái là ngón tay thứ nhất của bàn tay. Khi một người đứng ở vị trí giải phẫu (lòng bàn tay đưa về phía trước), ngón cái là ngón xa cơ thể nhất. Ngón cái đưa lên thể hiện sự đồng ý, tán thành.

Chú thích

Ngón tay


title: Hội văn học Goncourt

text:
Hội văn học Goncourt (tiếng Pháp: Académie Goncourt) là một hội văn học được thành lập năm 1900, theo ý nguyện của Edmond de Goncourt (1822-1896) ghi trong Di chúc tự tay viết được nộp cho công chứng viên Maître Duplan ngày 7.5.1892. Ý nguyện trong đó ông kết hợp với người em đã qua đời trước đây - Jules de Goncourt (1830-1870) - hai anh em đã quyết định từ năm 1862 sẽ để lại những kỷ niệm và một Hội văn học mang tên của họ nhằm mục đích là tuyển chọn và trao một giải thưởng hàng năm cho «một tác phẩm văn xuôi xuất sắc xuất hiện trong năm». Chúc thư cũng ghi các khoản phụ cấp hậu hĩ cho mỗi hội viên của hội.

Tuy nhiên hiện nay Giải Goncourt không phải là giải duy nhất của hội, mà còn có thêm các Giải Goncourt cho thơ, Giải Goncourt cho truyện ngắn, Giải Goncourt cho tiểu sử, Giải Goncourt cho tiểu thuyết đầu tay và Giải Goncourt cho tuổi trẻ.

Lịch sử
Hai anh em Goncourt lãnh khoản niên kim là  francs bằng vàng (tương đương  euro) sau khi bà mẹ qua đời năm 1848; họ có thể sống thoải mái bằng ngòi bút của mình, trái với đa số nhà văn Pháp ở thế kỷ 19 phải xoay sang viết loại văn tiêu thụ mới có thể nuôi được gia đình (như viết kịch đường phố, kịch vui hoặc viết tiểu thuyết đăng báo hàng ngày), nếu không thì phải sống nghèo khổ như Baudelaire, Gérard de Nerval.

Năm 1862, họ quyết định rằng sau khi họ qua đời, tài sản của họ sẽ được bán lấy vốn gửi ngân hàng, và tiền lãi của khoản vốn gửi sẽ được dùng cho "hội văn học Goncourt" của họ để trả thù lao cho 10 nhà văn  francs bằng vàng mỗi năm, và lập ra Giải Goncourt hàng năm với khoản tiền thưởng 5.000 francs bằng vàng .

Việc thi hành ý nguyện của người chết - được chính ông ta phó thác cho Alphonse Daudet và Léon Hennique - đã gặp sự chống đối của gia đình ông và cuộc tranh chấp pháp lý diễn ra kéo dài tới ngày 1.3.1900, khiến cho việc lập hội văn học Goncourt bị chậm trễ, mãi tới năm 1900 mới đủ số hội viên và phải tới năm 1903 mới trao giải Goncourt lần đầu..

Alphonse Daudet đã qua đời trước khi được trao một ghế trong hội, ghế này đã được trao cho con ông là Léon Daudet, còn Léon Hennique được trao một ghế.

Hội văn học Goncourt họp trong một bữa ăn trưa hàng tháng (ngày thứ Ba đầu tiên trong tháng, ngoại trừ tháng 8), từ năm 1903 tới năm 1919 trong các tiệm ăn khác nhau ở Paris, sau đó kể từ năm 1920, chỉ họp và ăn ở tiệm ăn Drouant tại phố Gaillon (Quận 2).

Các hội viên hiện nay
Edmonde Charles-Roux, được bầu ngày 13.9.1983, chủ tịch từ tháng 2/2002
Didier Decoin, được bầu năm 1995, hiện là tổng thư ký
Françoise Chandernagor, được bầu tháng 6/1995
Bernard Pivot, được bầu ngày 5.10.2004
Tahar Ben Jelloun, được bầu ngày 6.5.2008
Patrick Rambaud, được bầu ngày 6.5.2008
Régis Debray, được bầu ngày 11.1.2011 thay Michel Tournier giữ chức hội viên danh dự
Philippe Claudel, được bầu ngày 11.1.2012
Pierre Assouline, được bầu ngày 11.1.2012 thay Françoise Mallet-Joris giữ chức hội viên danh dự
Paule Constant, được bầu ngày 8.1.2013

Danh sách hội viên theo ghế

Tham khảo

Liên kết ngoài
Site officiel de l'académie Goncourt

Hiệp hội nhà văn Pháp
Tổ chức thành lập năm 1900
Khởi đầu năm 1900 ở Pháp


title: Ernst von Prittwitz und Gaffron

text:
Ernst Karl Ferdinand von Prittwitz und Gaffron (20 tháng 1 năm 1833 tại Poznań – 24 tháng 2 năm 1904 tại Karlsruhe) là một Trung tướng quân đội Phổ, đã từng tham chiến trong ba cuộc chiến tranh thống nhất nước Đức kể từ năm 1864 cho đến năm 1871. Ông là Hiệp sĩ Công lý của Huân chương Thánh Johann.

Gia quyến và đời tư
Von Prittwitz sinh vào tháng 1 năm 1833, trong gia đình quý tộc lâu đời von Prittwitz. Ông là con trai của Thượng tướng Bộ binh và Giám đốc các thành lũy (Festungsbaudirektors) Moritz Karl Ernst von Prittwitz với bà Domicilie von Colbe.

Vào ngày 26 tháng 11 năm 1885, ông thành hôn với bà Franziska Freiin von Türckheim zu Altdorf (14 tháng 6 năm 1855 tại Karlsruhe – 8 tháng 5 năm 1936 tại Karlsruhe), con gái của Thị thần, Công sứ và địa chủ xứ Baden Hans Freiherr von Türckheim zu Altdorf, điền chủ Altdorf và Orschweier (quận Lahr, Baden), với bà Fanny Freiin von Hardenberg (Gia đình Ober-Wiederstedt).

Von Prittwitz là một Hiệp sĩ Công lý của Huân chương Thánh Johann, địa phận (Bailiwick) Brandenburg.

Sự nghiệp quân sự
Vào năm 1851, von Prittwitz gia nhập Trung đoàn Pháo binh Cận vệ tại kinh đô Berlin, được phong quân hàm Thiếu úy vào năm 1851 rồi được lên chức Trung úy vào năm 1861. Trong cuộc Chiến tranh Đức-Đan Mạch năm 1845, ông được cắt cử đến phục vụ Tướng Helmuth von Moltke, Tham mưu trưởng quân đội Phổ. Trong cuộc chiến này, ông đã góp phần bắt giữ Otto Christian Hammer, người chỉ huy một đội binh thuyền tại các đảo Bắc Frisia, và tham gia cuộc đổ bộ thành công lên đảo Als vào ngày 29 tháng 6 năm 1864.

Được thăng cấp hàm Đại úy ở tuổi 32 vào năm 1865, ông được bổ nhiệm làm Khẩu đội trưởng một khẩu đội pháo của Trung đoàn Pháo binh Cận vệ ở Berlin vào năm 1867.

Khi cuộc Chiến tranh Áo-Phổ bùng nổ vào năm 1866, ông là chỉ huy một khẩu đội kỵ pháo Cận vệ và tham chiến trong chiến dịch tại Böhmen. Khẩu đội pháo này được đổi vào Trung đoàn Pháo dã chiến số 10 Hannover mới được thành lập. Do vậy, Prittwitz được điều sang Hannover vào mùa thu năm 1866 nhưng chỉ sau 3/4 của một năm ông trở về Berlin.

Sau khi cuộc chiến tranh chấm dứt, Prittwitz đi nhiều chuyến ra nước ngoài, trong đó có Anh, Pháp, Tây Ban Nha và Ý. Vào năm 1869, ông đến Romania với vai trò là tư vấn quân sự của Thái tử Friedrich nhà Hohenzollern, và cùng với Thái tử du ngoạn một phần phương Đông.

Trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871), Prittwitz chiến đấu trong các trận đánh khốc liệt ở Gravelotte-St. Privat, Sedan - tại đây ông bị thương do một quả lựu đạn - và trong cuộc chinh phạt pháo đài Montmédy. Khẩu đội mà ông chỉ huy là khẩu đội pháo đầu tiên lên đến cao điểm St. Privat và kịch chiến với quân Pháp, khiến cho không chỉ vua Phổ Wilhem I mà cả hoàng đế Pháp Napoléon III.

Không có thông tin cụ thể về những chặn đường kế tiếp của binh nghiệp ông.

Vinh danh và tặng thưởng
Prittwitz đã được phong danh hiệu Công dân Danh dự của Wyk auf Föhr.

Phong tặng
Huân chương Đại bàng Đỏ hạng IV kèm theo Thanh kiếm (1864)
Huân chương Vương miện hạng IV kèm theo Thanh kiếm (1866)
 một số huân chương hiệp sĩ bên ngoài Phổ

Tham khảo
Almanach de Gotha, Adelige Häuser A Band. VI (in German), p 334, vol. 29 in total, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1962, .
Von Prittwitz, Robert: "Das v. Prittwitz'sche Adels-Geschlecht" (The noble House of von Prittwitz) (in German), p. 145f., Verlag Wilh. Gottl. Korn, Breslau 1870.

Tham khảo

Sinh năm 1833
Mất năm 1904
Người Poznań
Tướng Phổ
Người Đại Công quốc Posen
Quý tộc Đức không có tước hiệu
Hiệp sĩ Huân chương Thánh Johann
Tướng Đức
Nhân vật trong Chiến tranh Schleswig lần thứ hai
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Người từ Poznań


title: Giải Goncourt cho truyện ngắn

text:
Giải Goncourt cho truyện ngắn (tiếng Pháp: Prix Goncourt de la nouvelle) là một giải thưởng văn học của Pháp do Hội văn học Goncourt thành lập từ năm 1974 bên cạnh Giải Goncourt. Từ năm 2001, Hội văn học Goncourt hợp tác với thành phố Strasbourg cùng trao giải này.

Danh sách người đoạt giải
 1974: Daniel Boulanger: Fouette, cocher !
 1975: S. Corinna Bille: La Demoiselle sauvage
 1976: Antoine Blondin: Quat'saisons
 1977: Henri Gougaud: Départements et territoires d'outre-mort
 1978: Christiane Baroche: Chambres, avec vue sur le passé
 1979: Andrée Chedid: Le Corps et le Temps
 1980: Guy Lagorce: Les Héroïques
 1981: Annie Saumont: Quelquefois dans les cérémonies
 1982: René Depestre: Alléluia pour une femme-jardin
 1983: Raymond Jean: Un fantasme de Bella B.
 1984: Alain Gerber: Les Jours de vin et de roses
 1985: Pierrette Fleutiaux: Métamorphoses de la reine
 1986: Jean Vautrin: Baby-boom
 1987: Noëlle Châtelet: Histoires de bouches
 1988: Jean-Louis Hue: Dernières Nouvelles du Père Noël
 1989: Paul Fournel: Les Athlètes dans leur tête
 1990: Jacques Bens: Nouvelles désenchantées
 1991: Rafaël Pividal: Le Goût de la catastrophe
 1992: Catherine Lépront: Trois gardiennes
 1993: Mariette Condroyer: Un après-midi plutôt gai
 1994: Jean-Christophe Duchon-Doris: Les Lettres du baron
 1995: Cyrille Cahen: Le Frôleur
 1996: Ludovic Janvier: En mémoire du lit
 1997: François Sureau: Le Sphinx de Darwin
 1998:
 1999: Elvire de Brissac: Les Anges d'en bas
 2000: Catherine Paysan: Les Désarmés
 2001: Stéphane Denis: Elle a maigri pour le festival
 2002: Sébastien Lapaque: Mythologie française
 2003: Philippe Claudel: Les Petites Mécaniques
 2004: Olivier Adam: Passer l'hiver
 2005: Georges-Olivier Chateaureynaud: Singe savant tabassé par deux clowns
 2006: Franz Bartelt: Le Bar des habitudes
 2007: Brigitte Giraud: L'amour est très surestimé
 2008: Jean-Yves Masson: Ultimes vérités sur la mort du nageur
 2009: Sylvain Tesson: Une vie à coucher dehors
 2010: Éric-Emmanuel Schmitt: Concerto à la mémoire d'un ange
 2011: Bernard Comment: Tout passe
 2012: Didier Daeninckx: L'Espoir en contrebande
 2013: Fouad Laroui: L'Étrange Affaire du pantalon de Dassoukine
 2014: Nicolas Cavaillès: Vie de monsieur Leguat
 2015: Patrice Franceschi: Première Personne du singulier

Tham khảo

Liên kết ngoài
Site officiel  của Hội văn học Goncourt.

Giải Goncourt
Truyện ngắn


title: Khớp xương

text:
Khớp xương là nơi tiếp giáp giữa các đầu xương cấp sự nâng đỡ cơ học, được phân loại theo cấu trúc và chức năng.

Phân loại
Dựa vào mức độ vận động khớp xương được chia làm ba loại:
 Khớp bất động: là loại khớp không cử động được; các xương nối với nhau qua tổ chức liên kết, không có khoảng khớp, giữa 2 xương có hình răng cưa khít với nhau VD: khớp giữa xương đỉnh và xương trán, khớp giữa xương đỉnh và xương thái dương, khớp giữa xương liên hàm với xương hàm trên...
 Khớp bán động: Là loại khớp trung gian, không có bao khớp và khoang khớp, là những khớp mà cử động của khớp hạn chế, diện khớp phẳng và hẹp, ít linh hoạt.VD: khớp bán động háng và khớp bán động ngồi chỉ hoạt động khi gia súc đẻ, khớp mu, khớp giữa các thân đốt sống...
 Khớp động hay còn gọi là bao hoạt dịch: Là khớp cử động thường xuyên, có ổ khớp chứa chất hoạt dịch làm trơn khớp cho phép khớp hoạt động tự do, khớp này phổ biến ở các chi

Cấu tạo của khớp động
Một khớp động thường được cấu tạo các thành phần sau:

1. Mặt khớp: Gồm hai hay nhiều đầu xương tiếp giáp với nhau, mỗi đầu xương được bao bọc bởi một lớp sụn mặt khớp mỏng, các đầu xương thường có hình thể đối chiếu nhau

2. Sụn khớp: Để hai xương khớp khít vào nhau, đôi khi giữa chúng còn có các sụn bổ trợ, gồm sụn thêm (sụn chêm chặt giữa hai đầu xương,dày mỏng tùy theo khớp và di chuyển theo động tác của khớp như ở khớp thái dương hàm, khớp đầu gối) và sụn viền (tổ chức sụn của một đầu khớp có tác dụng khơi sâu mặt khớp để cho hai mặt khớp ôm chặt nhau)

3. Bao khớp: Hình túi, bao quanh khớp gồm cả hai đầu xương và các sụn bổ khuyết. Tùy theo chiều cử động mà độ dày mỏng ở các vị trí khác nhau. Bao khớp gồm hai lớp gồm: lớp ngoài là màng sợi dày có nhiệm vụ bảo vệ do có chứa các sợi collagen từ mang bọc xương kéo đến, các dây thần kinh cảm giác, xúc giác; lớp trong là bao hoạt dịch là mô liên kết sợi xốp, giàu mạch máu và sợi đàn hồi, có các tế bào tiết dịch

4. Xoang khớp: Là khoảng trống bao quanh hai đầu xương và các sụn khớp được giới hạn bởi bao hoạt dịch và chứa đầy hoạt dịch hay dịch khớp. Dịch khớp trong suốt màu vàng nhạt, nhờn, không dính, từ mạch máu chuyển ra. Tác dụng bôi trơn, giảm ma sát mặt khớp và dinh dưỡng cho sụn khớp

5. Dây chằng: Là những bó sợi sinh keo đàn hồi nối hai đầu xương với nhau. Dây chằng cùng với bao khớp giữ chiều hoạt động của khớp. Dây chằng có hai loại gồm dây chằng ngoại biên (là dây chằng nằm trong hoặc ngoài vách bao sợi) và dây chằng gian khớp (nằm trong xoang khớp, bám nối giữa hai mặt khớp, nằm bên trong màng hoạt dịch)

 Ổ khớp: giới hạn bởi các mặt khớp và bao khớp, có bao hoạt dịch lót mặt trong bao khớp. Trong ổ khớp có chất hoạt dịch. Vì vậy nên khớp động còn được gọi là khớp hoạt dịch.

6.khớp cầu: giúp quay cánh tay một vòng hoàn chỉnh vì cánh tay được liên kết bởi một khớp cầu.Khớp này gồm một đầu của xương thứ nhất tròn như quả bóng(hình cầu)khớp với một hốc tròn của đầu xương thứ hai.

Tham khảo


title: Kurt Wüthrich

text:
Kurt Wüthrich (sinh 1938) là nhà hóa học, nhà vật lý, nhà toán họcngười Thụy Sĩ. Ông đoạt Giải Nobel Hóa học năm 2002 cùng với Tanaka Kōichi và John B. Fenn. Cả ba đều nhận giải thưởng này là vì họ đã phát triển các cách thức nhận diện và phân tích các phân tử sinh học lớn.

Chú thích

Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Thụy Sĩ đoạt giải Nobel
Nhà hóa học Thụy Sĩ
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Cộng hưởng từ hạt nhân
Giảng viên Đại học Duke


title: Khởi nghĩa Quảng Châu (1927)

text:
Khởi nghĩa Quảng Châu () năm 1927 là một cuộc khởi nghĩa thất bại của những người cộng sản tại thành phố Quảng Châu, miền nam Trung Quốc.

Ngày 11 tháng 12, năm 1927, Hồng vệ binh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đã kiểm soát Quảng Châu. Cuộc nổi dậy đã diễn ra bất chấp sự phản đối từ các chỉ huy quân sự của cộng sản như Diệp Đình, Diệp Kiếm Anh và Từ Hướng Tiền. Dựa vào yếu tố bất ngờ, quân khởi nghĩa đã chiếm được phần lớn thành phố trong vòng vài giờ dù rằng quân đội chính phủ có lợi thế vượt trội về số lượng và trang bị. Các nhà lãnh đạo cộng sản đã chính thức đổi tên thành phố thành "Xô viết Quảng Châu". Tuy nhiên, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị quân đội chính phủ đàn áp. Trương Thái Lôi bị phục kích khi trở về từ một cuộc họp và bị giết chết. Cuộc nổi dậy chấm dứt trước sáng sớm ngày 13 tháng 12 năm 1927.

Trong những cuộc thanh trừng sau đó nhiều thanh niên cộng sản bị giết hại và Xô viết Quảng Châu được gọi là "công xã Quảng Châu" hoặc "công xã Paris phương Đông", nó chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và đánh đổi bằng cái chết của trên 5.000 người cộng sản và bằng đấy số người mất tích. Diệp Đình, một chỉ huy quân sự, trở thành kẻ giơ đầu chịu báng, bị thanh trừng và bị đổ lỗi cho sự thất bại, mặc dù thực tế nguyên nhân chính dẫn đến thất bại là sự yếu thế rõ ràng của lực lượng cộng sản, cái mà Diệp Đình và các chỉ huy quân sự khác đã chỉ ra một cách chính xác. Tức giận vì bị đối xử bất công, Diệp Đình rời khỏi Trung Quốc và sống lưu vong tại châu Âu, và trong vòng gần một thập kỷ sau đó không hồi hương.

Dù là cuộc khởi nghĩa thất bại thứ 3 tại Trung Quốc trong năm 1927, nó vẫn cổ vũ những cuộc khởi nghĩa tiếp theo trên khắp Trung Quốc.

Tham khảo

Dirlik, Arif, "Narrativizing revolution: the Guangzhou Uprising (11-ngày 13 tháng 12 năm 1927) in workers' perspective.", Modern China, ngày 1 tháng 10 năm 1997

Văn học
 Setting the East Ablaze: on Secret Service in Bolshevik Asia By Peter Hopkirk
 Кантонская коммуна. Сб. статей и материалов, М. — Л., 1929; (in Russian)
 Кантонская коммуна (К 40-летию восстания в Гуанчжоу), М., 1967. (in Russian)

Xung đột 1927
Trung Quốc năm 1927
Quảng Châu
Lịch sử Quảng Đông
Xung đột năm 1927


title: Tanaka Kōichi

text:
Tanaka Kōichi (tiếng Nhật: 田中 耕一) là nhà hóa học người Nhật Bản. Ông là một trong ba chủ nhân của Giải Nobel Hóa học năm 2002. Công trình đã giúp nhà khoa học Nhật Bản đoạt giải là phát triển cách thức nhận diện và phân tích các phân tử sinh học lớn. Cùng nhận giải có Kurt Wüthrich và John B. Fenn.

Chú thích

Sinh năm 1959
Nhân vật còn sống
Nhà hóa học Nhật Bản
Người Nhật đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học


title: Cam (nước)

text:
Cam là một nước chư hầu thời Tây Chu, nay thuộc địa phận huyện Hộ tỉnh Thiểm Tây và cũng là một nước chư hầu thời Xuân Thu, nay thuộc địa phận huyện Nguyên Dương, tỉnh Hà Nam. Đô thành của nước Cam là ấp Cam thời cổ đại, nguyên là đất của tộc Hữu Hỗ thị thời Hạ.

Nguồn gốc
Thời Chu Vũ vương đã phân phong cho người trong họ ở đất Cam, lập thành nước chư hầu trong lãnh thổ nhà Chu, vua nước đó gọi là Cam Bá truyền tới đời sau là Cam Bá Hoàn công. Hậu thế không rõ. Thời Xuân Thu, Chu Tương vương đã phong cho con của mẹ kế Chu Huệ hậu là thứ đệ Cam Chiêu công ở ấp Cam (nay thuộc Nguyên Dương, Hà Nam), sau này gia tộc quốc quân mất nước đã tản cư ra các nơi khác, bèn lấy tên đất phong làm họ, đó là nguồn gốc của tộc Cam.

Quốc quân

Tham khảo

Tả Khâu Minh, Xuân Thu Tả truyện

Xem thêm
Cam thị
Thời kỳ Xuân Thu
Nhà Chu
Danh sách các nước chư hầu thời Xuân Thu Chiến Quốc

Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Lịch sử Thiểm Tây
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)


title: Ngụy (Tây Chu)

text:
Ngụy () là một nước chư hầu họ Cơ đầu thời Chu, lãnh thổ tương ứng với địa phận nay thuộc huyện Nhuế Thành tỉnh Sơn Tây và huyện Đại Lệ tỉnh Thiểm Tây. Căn cứ thuyết "Ngụy" có nghĩa là "Đại" (to lớn), Sử ký viết: "Ngụy, tên lớn vậy", còn Phục Kiền nói rằng: "Ngụy, nghe như cao lớn sừng sững vậy." Trong Kinh Thi phần Ngụy phong thì chữ "Ngụy" còn đề cập đến nước Ngụy. Năm 661 TCN đời Chu Huệ vương, nước Ngụy bị nước Tấn thôn tính.

Tấn Hiến công sau khi diệt Ngụy, đã lấy đất này ban cho Tất Mặc làm thái ấp, đó là nguồn gốc của họ Ngụy nước Tấn. Cháu của Tất Mặc là Ngụy Thù vì có công phò tá công tử Trùng Nhĩ lúc lưu vong, nên được phong làm đại phu, gọi là Ngụy Vũ tử. Trong sự kiện ba nhà chia Tấn vào năm 445 TCN, họ Ngụy tự lập làm chư hầu, lập ra nước Ngụy thời Chiến Quốc.

Tham khảo

Tư Mã Thiên, Sử ký - Ngụy thế gia
Tả Khâu Minh, Tả truyện - Mẫn công

Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Lịch sử Sơn Tây
Lịch sử Thiểm Tây


title: Hình vị

text:
Hình vị (tiếng Anh: morpheme), còn gọi là ngữ tố, từ tố, là đơn vị ngữ pháp nhỏ nhất có nghĩa của một ngôn ngữ. Lĩnh vực nghiên cứu hình vị là hình thái học (còn gọi là từ pháp học). Hình vị khác từ ở chỗ: có hình vị có thể đứng riêng một mình, và cũng có hình vị bị lệ thuộc. Trong khi đó một từ, theo định nghĩa, luôn có khả năng đứng độc lập một mình.

Ví dụ như trong tiếng Anh: chair là "cái ghế", vừa là một từ, vừa là một hình vị.

Khi viết chairs, tức là số nhiều "hơn một cái ghế" thì tuy là một từ nhưng có hai hình vị: chair (hình vị độc lập chỉ cái ghế) và -s (hình vị lệ thuộc chỉ số nhiều). Hình vị -s không thể đứng riêng nên không là một từ. Dù vậy nó có ngữ nghĩa nhất định.

Tương quan hình vị và từ là một yếu tố quan trọng trong phân loại các ngôn ngữ thế giới. Ngôn ngữ cách thể như tiếng Việt thì một hình vị là một tiếng hay một chữ. Ngôn ngữ giao kết như tiếng Nhật thì trong một từ có nhiều hình vị.

Tham khảo

Ngữ âm học
Âm vị học


title: Aeneis

text:
Aeneis (ajˈneːis) là nhan đề sử thi viết bằng tiếng Latin do tác gia Vergilius soạn giai đoạn 29–19 TCN. Tác phẩm được học giới coi là xuất sắc nhất trong văn học Latin cổ điển.

Lịch sử
Trong thời kì Cổ La Mã, các nhà quyền quý thường tìm cách liên đới tổ tiên mình với một vị thần nào trong thần phả Hi Lạp – La Mã nhằm củng cố địa vị trong giới tinh anh xã hội. Ở thời điểm sau cái chết của dưỡng phụ Gaius Iulius Caesar, chấp chính quan Gaius Iulius Caesar Octavianus có lẽ muốn dựng lên một huyền thoại làm lá chắn cho mình để đối phó những hiểm họa trong tam đầu chế. Khoảng năm 29 TCN, Octavianus thuê một thi nhân ít tiếng tăm là Publius Vergilius Maro soạn một tác phẩm với mục đích chứng minh huyết thống thiêng liêng của mình.

Thực tế, trong các thế hệ trước, gia tộc Octavianus đã nhiều lần tuyên bố là hậu duệ nữ thần Aphrodite – biểu tượng nhan sắc và ái tình. Tuy nhiên, thể yêu cầu của Octavianus, Vergilius phải làm thế nào chứng minh rằng, dòng dõi Venus (hay đích đáng là tổ tiên Octavianus) đã kiến thành Roma, nhằm đảm bảo tính chính thống trong quyền lực của Octavianus.

Sau nhiều ngày suy ngẫm, Vergilius quyết định dựa vào Iliás và một phần Odýsseia được cho là của thi sĩ mù Hómēros để sáng tạo sử thi Aeneis, nhưng bằng tiếng Latin. Tác phẩm được soạn trên giấy da dê - một phương tiện kí chú tương đối đắt đương thời. Tuy nhiên trong 10 năm 29-19 TCN, Vergilius trải qua rất nhiều lần chữa thảo bản, cứ soạn xong lại đốt. Năm 19 TCN, trong một chuyến đi biển, Vergilius mất trên thuyền. Octavianus sai hai thi sĩ Lucius Varius Rufus và Plotius Tucca tập hợp các thủ cảo của Vergilius, nhuận sắc rồi cho ấn hành khắp đế quốc.

Nội dung
Mặc dù còn nhiều khiếm khuyết, nhưng Aeneis được coi là sự kế tục xuất sắc những thiên cổ hùng văn Iliás và Odýsseia, nhưng tác phẩm lại thiên về trữ tình hơn, cũng là văn bản cổ đại hoàn chỉnh nhất còn lưu lại đến nay. Thiên sử thi gồm 9896 câu, chia 12 tập. Cứ theo diễn tiến nội dung, có thể chia 2 phần, mỗi phần 6 tập.

Tác phẩm lấy nhân vật Aineías làm trọng tâm và dõi theo hành trình đi tìm "miền đất hứa" của những hậu duệ Troía. Aineías vốn là con vương tử Ankhísēs xứ Dardanos, bản thân Ankhísēs có họ đàng ngoại với vua Príamos thành Troía. Chủ đích Vergilius coi trứ tác của mình như sự tiếp nối Iliás.

Thời trai trẻ, Ankhísēs có tướng mạo anh tuấn nên được nữ thần Aphrodite si mê. Sau này, Venus sinh cho Ankhísēs con trai và đặt là Aineías (vinh hiển). Dù không trực tiếp nuôi dưỡng Aineías, nhưng bà hứa phù hộ mỗi khi chàng gặp nạn. Venus cũng đồng thời là vị thần được dân Troía phụng thờ.

 Ngựa gỗ
Trong trận công thành cuối cùng, biết chắc Troía đã tận số, Venus bèn giăng khói mù cho quân Hi Lạp không bắt được Aineías. Phần Aineías dẫu đã toan liều mạng xông ra chiến đấu, nhưng vợ con níu chàng lại vì biết có ra cũng vô ích. Aineías bèn vác cha lên vai, dẫn vợ con cùng một số nạn dân chạy khỏi đô thành cháy nghi ngút sau lưng. Từ đây bắt đầu hành trình 10 năm đi tìm đất mới cho đoàn người tứ cố vô thân.
 Phiêu bạt
Đương lúc Aineías cùng quẫn không biết đi về đâu, Venus bèn hiện ra bảo chàng cứ nhằm hướng Tây, ắt có ngày tìm được miền đất mà ở đó chàng trở thành một dân lớn, các hậu duệ chàng sẽ làm vua thế gian và phục được mối thù Troía. Thuyền Aineías loanh quanh các đảo nay thuộc Đông Địa Trung Hải, gặp muôn vàn gian nguy, có cả quái vật gây hại, nhưng rốt cuộc cập bờ biển nay là Bắc Phi.
 Carthāgō
Ở Carthāgō, Aineías bệ kiến nữ hoàng Dido lừng danh vì nhan sắc và trí tuệ, bèn kể cho cả triều đình nghe bước đường phiêu lưu của mình. Từ đó, Dido đem lòng yêu Aineías và muốn chàng ở bên mình mãi. Trong một chuyến đi săn của hai người, Aineías được thần Mercury hạ lệnh phải rời Carthāgō trong đêm để tiếp tục sứ mạng vinh quang. Dido phát hiện nhưng không cản được, quẫn chí bèn lấy thanh gươm của Aineías mà tự sát. Bà gieo lời nguyền rằng các hậu duệ bà và các hậu duệ Aineías sẽ đời đời gây thù chuốc oán nhau.

 Sicilia
Thuyền Aineías dong buồm thẳng lên phía Bắc, ngụ đảo Sicilia. Ở đây, người Troía xung đột với bản dân. Sau đó, Aineías nhờ một nữ tế tư đưa xuống thế giới ngầm đặng hòa giải với Dido, nhưng Dido không chịu. Aineías gặp linh hồn cha và được ông lộ cho biết một thành thị tương lai tên là Roma - nơi các hậu duệ Aineías sẽ từ đó mà thống trị thế gian.

 Latium
Đoàn người Troía bỏ Sicilia tới bán đảo Italia, đặt chân vào đồng bằng Latium. Aineías liên tục vướng phải chiến tranh với bản dân, đặc biệt vua Turnus. Sau bao thử thách, rốt cuộc Aineías cũng bình định được đất này, bèn trao lại quyền hành cho con trai và mất. Dòng dõi Aineías trải thêm mấy đời nữa, tới Remus và Romulus thì kiến thành Roma, từ đấy bành trướng dần ra khắp Italia và Địa Trung Hải.

Văn hóa

So với Iliás và Odýsseia, Aeneis bớt bạo lực cũng như yếu tố siêu linh hơn. Tác phẩm ghi lại nhiều sự kiện trọng đại của lịch sử La Mã thời cộng hòa, đồng thời bảo lưu nhiều giá trị đạo đức truyền thống của người La Mã. Aeneis nhìn chung khơi lại niềm hãnh diện của vị thế công dân La Mã và cũng mở ra kỉ nguyên thịnh vượng của văn nghệ thời đế quốc. Đây là trứ tác được lưu hành phổ biến nhất trong thời đế quốc La Mã và còn gây ảnh hưởng ở châu Âu trung đại. Tuy nhiên, phải tới cận đại, giá trị nghệ thuật của nó mới được quan tâm nghiên cứu.

Trong lịch sử nhân loại, Aeneis là tác phẩm văn nghệ tiên phong được ra đời theo hình thức đặt hàng. Cũng được coi là thành tố đảm bảo tính chính thống của triều đại Iulii-Claudii. Nhưng vượt những toan tính chính trị nhất thời, tác phẩm để lại cho văn hóa Tây phương một truyền thống văn nghệ quý báu.

Tại Việt Nam, Aeneis được bà Nguyễn Bích Như dịch qua bản tiếng Anh của tác gia G. Chandon, phát hành qua Nhà xuất bản Mũi Cà Mau năm 1986 dưới nhan đề Thần thoại La Mã. Năm 2017, dịch phẩm này được Công ty Sách Huy Hoàng phối hợp Nhà xuất bản Phụ Nữ hiệu đính và tái bản.

Tham khảo

 Iliás
 Odýsseia

Liên kết

Tài liệu
 Buckham, Philip Wentworth; Spence, Joseph; Holdsworth, Edward; Warburton, William; Jortin, John, Miscellanea Virgiliana: In Scriptis Maxime Eruditorum Virorum Varie Dispersa, in Unum Fasciculum Collecta, Cambridge: Printed for W. P. Grant; 1825.
 Brooks Otis, Virgil: A Study in Civilized Poetry, Oxford, 1964
 Lee Fratantuono, Madness Unchained: A Reading of Virgil's Aeneid, Lexington Books, 2007.
 Joseph Reed, Virgil's Gaze, Princeton, 2007.
 Kenneth Quinn, Virgil's Aeneid: A Critical Description, London, 1968.
 Francis Cairns, Virgil's Augustan Epic, Cambridge, 1989.
 Gian Biagio Conte, The Poetry of Pathos: Studies in Vergilian Epic, Oxford, 2007.
 Karl Gransden, Virgil's Iliad, Cambridge, 1984.
 Richard Jenkyns, Virgil's Experience, Oxford, 1998.
 Michael Burden, A woman scorned; responses to the Dido myth, London, Faber and Faber, 1998, especially Andrew Pinnock, 'Book IV in plain brown paper wrappers', on the Dido travesties.
 Wolfgang Kofler, Aeneas und Vergil. Untersuchungen zur poetologischen Dimension der Aeneis, Heidelberg 2003.
 Eve Adler, Vergil's Empire, Rowman and Littlefield, 2003.
 Nurtantio, Yoneko (2014), Le silence dans l'''Énéide, Brussels: EME & InterCommunications,
 Gutenberg Project: John Dryden translation (1697)
 Gutenberg Project: J. W. Mackail translation (1885)
 Gutenberg Project: E. F. Taylor translation (1907)
 Gutenberg Project: Rolfe Humphries translation (1951)
 Fairclough's Loeb Translation (1916) StoicTherapy.com (Complete)
 Fairclough's Loeb Translation (1916) Theoi.com (Books 1–6 only)
 The Online Library of Liberty Project from Liberty Fund, Inc.: The Aeneid (Dryden translation, New York: P.F. Collier and Son, 1909) (PDF and HTML)
 Aeneidos Libri XII Latin text by Publius Vergilius Maro, PDF format
 Menu Page The Aeneid in several formats at Project Gutenberg
 Latin Text Online
Tư liệu
 The Thirteenth Book of the Aeneid: a fragment by Pier Candido Decembrio, translated by David Wilson-Okamura
 Supplement to the twelfth book of the Aeneid by Maffeo Vegio at Latin text and English translation
 Warburg Institute Iconographic Database (about 900 images related to the Aeneid)
 Commentary on selections from the Latin text at Dickinson College Commentaries
 Four talks by scholars on aspects of the Aeneid'': Virgil's relationship to Roman history, the Rome of Caesar Augustus, the challenges of translating Latin poetry, and Purcell's opera Dido and Aeneas), delivered at the Maine Humanities Council's Winter Weekend program.
 Notes on the political context of the Aeneid.
 Perseus/Tufts: Maurus Servius Honoratus. Commentary on the Aeneid of Vergil. (Latin)

Thần thoại La Mã


title: Bánh ngọt

text:
Bánh ngọt hay bánh ga-tô (phương ngữ miền Bắc, bắt nguồn từ gâteux trong tiếng Pháp) là một thuật ngữ chung cho bánh có nguồn gốc từ phương Tây. Bánh một dạng thức ăn ngọt làm từ bột mì, đường và các thành phần khác, thường được nướng. Trong các hình thức lâu đời nhất của họ, bánh là sửa đổi từ bánh mì, nhưng hiện bao gồm một loạt các chế phẩm có thể đơn giản hoặc phức tạp, và chia sẻ các tính năng với các món tráng miệng khác như bánh pastry, bánh trứng đường, bánh trứng, bánh bông lan và bánh nướng.

Các thành phần bánh được sử dụng phổ biến nhất bao gồm bột, đường, trứng, bơ hoặc dầu hoặc bơ thực vật, một chất lỏng và các chất men, như baking soda hoặc bột nở. Các thành phần bổ sung và hương liệu phổ biến bao gồm đồ khô, kẹo, hoặc trái cây tươi, các loại hạt, ca cao và chiết xuất như vani, với nhiều thay thế cho các thành phần chính. Bánh cũng có thể được làm đầy với chất bảo quản trái cây, các loại hạt hoặc các loại sốt tráng miệng (như kem bánh ngọt), đá lạnh với kem bơ hoặc các loại kem khác, và được trang trí với bánh hạnh nhân (marzipan), đường viền trang trí bánh (piped borders) hoặc kẹo trái cây.

Các loại bánh ngọt phương Tây
Các loại bánh kẹo phương Tây được phân loại theo truyền thống là bánh pastry (tiếng Pháp: ), mứt kẹo (tiếng Pháp: ), kem nước đá (tiếng Pháp: ).

Patisserie là loại bánh bột nhào làm từ bột mì, trứng, sữa, đường, v.v. làm nguyên liệu chính và được làm thành bột bằng nhiều phương pháp sản xuất khác nhau, và sau đó được hoàn thành bằng cách thêm kem, mứt, v.v. Ví dụ cụ thể bao gồm bánh gatô, bánh pie, bánh tart, bánh pudding, bánh crepe, bánh su kem và bánh quy. Mặc dù không sử dụng bột mì, bánh macaron làm bột từ hạnh nhân và quả phỉ, bánh trứng đường từ bột lòng trắng trứng, mousse cũng được gọi là bánh kẹo làm món tráng miệng, thạch, bavarois, bánh pudding và các món tráng miệng đông lạnh khác cũng được coi là patisserie.

Mứt kẹo bao hàm loại bánh kẹo đường, và nó là một loại bánh kẹo sử dụng đường làm thành phần chính của nó, và bánh kẹo được làm bằng cách sử dụng các đặc tính của đường. Cụ thể là các loại bánh kẹo như drops, nougat, caramel, marshmallow, kẹo cao su, sô cô la, các loại hạt bọc kẹo, gồm kẹo hoa quả như marron glacé (kẹo bọc hạt dẻ đươc tráng lớp xi-rô đường bên ngoài, có nguồn gốc ở miền bắc Ý và miền Nam nước Pháp) và hầu hết trong số chúng được sản xuất tại nhà máy trong thời đại hiện nay. Sô cô la (tiếng Pháp: ) trở thành là một bộ phận độc lập. Grasley là món tráng miệng, bánh kẹo đông lạnh như kem lạnh và sorbet.

Các thuật ngữ "patisserie" và "confiserie" cũng là các thuật ngữ tương tự tên của các cửa hàng bánh kẹo bày bán các loại bánh kẹo này. Ở châu Âu, "confiserie" tách khỏi "patisserie" vào thế kỷ 18 và trở thành một ngành công nghiệp độc lập. Ngoài ra, đồ ngọt phương Tây thuộc về đồ ăn nhẹ được phát triển chủ yếu ở Mỹ (). Một bữa ăn nhẹ thay thế bằng đồ ăn vặt với muối làm nguyên liệu thô như khoai tây chiên, bắp rang bơ, v.v.

Tại Nhật Bản, tiêu chuẩn phân loại tương tự như bánh kẹo Nhật Bản là bánh kẹo thô, bánh nướng chưa chín hẳn hoặc bánh kẹo khô theo quan điểm về thời hạn sử dụng, độ ẩm của bánh kẹo. Bánh kẹo thô không phải là bánh kẹo không qua nhiệt, mà là bánh kẹo có hàm lượng nước cao, nói chung là bánh kẹo có hàm lượng nước từ 30% trở lên. Phần lớn các loại bánh patisserie như shortcake, pound cake, bánh su kem, thạch và bavarois là "fresh sweets", còn "patisserie" đôi khi được sử dụng để chỉ đồ ngọt phương Tây nói chung. Bánh kẹo khô thường có hàm lượng nước từ 10% trở xuống, và bao gồm các loại bánh kẹo như sô cô la, kẹo và kẹo cao su, cũng gồm các loại bánh nướng như bánh quy và "leaf pies". Các loại bánh nướng chưa chín hẳn thuộc nhóm giữa, một số loại bánh bông lan và "candied cake" được xếp vào bánh kẹo phương Tây.

Lịch sử
Thuật ngữ "cake" có một lịch sử lâu dài. Bản thân từ này có nguồn gốc từ người Viking, từ chữ "kaka" trong tiếng Bắc Âu cổ. Có thể nói, người Ai Cập cổ chính là Ông tổ của ngành bánh vì có nhiều bằng chứng khoa học chứng minh về kỹ năng nướng bánh của họ có từ rất sớm. Bánh lúc đầu được dùng bột nhào nặn nên, sau đó được làm ẩm bằng phương pháp thiên nhiên, nén lại và nướng trên đá nóng – lúc này bánh ngọt có thể gọi nôm na là bánh mì không lên men.

Đến giữa thế kỷ 17 thì tiền thân của những chiếc bánh ngày nay mới chính thức xuất hiện ở Châu Âu. Ban đầu, để làm bánh không có nhiều khuôn như bây giờ. Bột được dàn lên mặt phẳng và để vào lò nướng là phương pháp thông dụng nhất. Sau đó, khuôn bánh ra đời, ban đầu được làm bằng giấy, kim loại hay gỗ... Mãi sau này, thì khuôn bánh với đủ hình dạng, chất liệu như hiện nay mới xuất hiện.

Bánh ngọt thời gian đầu hao hao với bánh mì, bánh không bông xốp nhiều. Nhưng đến giữa thế kỷ 19, sự phát minh của bột nổi đã làm thay đổi quan niệm của cả thế giới về bánh ngọt. Bánh ngọt bông xốp hơn, làm ra cũng dễ dàng hơn. Hơn nữa, bánh ngọt còn có thêm nhiều lớp, có thêm kem đường, kem tươi... trang trí như ngày nay, mà đỉnh cao chính là những chiếc bánh sinh nhật mà chúng ta thường thấy.

Từ "cake" của bánh ngọt và đơn cử là bánh Âu có lịch sử rất lâu dài, từ thời Viking. "Cake" dùng để gọi một loại thức ăn được làm ra từ bột, và nhất định là phải ngọt (bằng đường hay mật ong), được trộn với trứng, có thêm chất béo (như bơ, sữa..) và chắc chắn phải nở lên trong quá trình nướng.

Ở các nước Châu Á, bánh ngọt truyền thống kiểu phương Tây cũng được du nhập nhưng trễ hơn (bên cạnh các loại bánh ngọt truyền thống của từng nước). Ví dụ như bánh sponge cake của Nhật chính là sự kết hợp cách làm Gateaux của phương Tây, nhưng gia giảm các nguyên vật liệu béo đi để thích hợp với khẩu vị người Á Đông.

Người Hy Lạp cổ đại gọi là bánh πλκ (plakous), có nguồn gốc từ chữ "phẳng", πλακόεις (plakoeis). Nó được nướng bằng bột trộn với trứng, sữa, các loại hạt và mật ong. Họ cũng có một chiếc bánh gọi là "satura", đó là một chiếc bánh nặng bằng phẳng. Trong thời kỳ La Mã, tên của bánh trở thành "nhau thai" bắt nguồn từ thuật ngữ Hy Lạp. Một nhau thai được nướng trên một cơ sở bánh ngọt hoặc bên trong một bánh ngọt. Người Hy Lạp đã phát minh ra bia như một loại men, chiên rán trong dầu ô liu và bánh phô mai sử dụng sữa dê. Ở Rome cổ đại, bột bánh mì cơ bản đôi khi được làm giàu với bơ, trứng và mật ong, tạo ra một loại bánh ngọt và giống như bánh nướng. Nhà thơ Latinh Ovid nói đến bữa tiệc sinh nhật và chiếc bánh của anh trai mình trong cuốn sách lưu vong đầu tiên, Tristia.

Những chiếc bánh đầu tiên ở Anh cũng chủ yếu là bánh mì: sự khác biệt rõ ràng nhất giữa "bánh" và "bánh mì" là hình dạng tròn, phẳng của bánh và phương pháp nấu, lật bánh một lần trong khi nấu, trong khi bánh mì được đặt thẳng đứng trong suốt quá trình nướng.

Bánh bông lan với nguyên liệu từ bột mì, bột nở với trứng đánh, có nguồn gốc từ thời Phục hưng, có thể nó ra đời ở Tây Ban Nha. Bánh bông lan được phủ trong kem tươi rất phổ biến trong ẩm thực Mỹ trong những năm 1920 và 1930. Kết cấu tinh tế của bánh bông lan và bánh thực phẩm thiên thần, và sự khó khăn trong quá trình chuẩn bị, có nghĩa là những chiếc bánh này đắt hơn bánh nướng hàng ngày. Tại phòng trà Frances Virginia lịch sử ở Atlanta, bánh bông lan có nhân kem chanh được phục vụ, trong khi Crumperie của thành phố New York không chỉ phục vụ cả bánh mà còn cả bánh xốp nướng.

Biến thể về chủ đề của một chiếc bánh dỡ bỏ, một phần hoặc toàn bộ, bằng đường hàng không bị mắc kẹt trong các tồn tại bột trong hầu hết các nơi châu Âu patisserie có lây lan, trong đó có "plava" Anglo-Do Thái, Ý génoise, người Bồ Đào Nha Pao-de- ló, và pan di Spagna của Ý có thể là tổ tiên ("bánh mì Tây Ban Nha").

Về món tráng miệng thì uy tín nhất như Ý có tiramisu và kem gelato cũng có tầm nhìn mạnh mẽ, và bánh kiểu phương Tây còn lại trong Đức có bánh Black Forest, Hoa Kỳ có cupcakes, Nhật Bản quả nước ngoài nước đánh giá cao cá nhân Đặc điểm. Theo truyền thống ở Anh, bánh được phục vụ với đồ uống nóng như trà đen, trà với sữa và cà phê, và được phục vụ trong bữa trà chiều.

Vì đường là một sản phẩm xa xỉ trong xã hội phương tây trước thế kỷ 19, nó chỉ là bằng sáng chế của giới thượng lưu. Món tráng miệng sẽ được coi là biểu tượng của giới quý tộc, vì vậy món tráng miệng có một vị thế nhất định trong thực phẩm phương Tây, phần còn lại của bánh ngọt là thực phẩm của người dân thường; Vì đường sau này được sử dụng rộng rãi, món tráng miệng cũng được phổ biến và phát triển nhiều đặc điểm khác nhau.

Việt Nam
Tại Việt Nam, có lẽ bánh kẹo phương Tây du nhập vào năm 1954 trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Công ty Cổ phần Tràng An tiền thân là Xí nghiệp Công tư hợp doanh Bánh Mứt Kẹo Hà Nội, từ sau giải phóng thủ đô và được thành lập Xí nghiệp quốc doanh năm 1964.

Năm 1975 tách ra thành 2 xí nghiệp: Xí nghiệp Bánh Mứt Kẹo Hà Nội (thuộc Công ty Thương nghiệp Hà Nội) và Xí nghiệp Kẹo Hà Nội (thuộc Cục Công nghiệp Hà Nội).

Tràng An chính là một phân nhánh được nối tiếp phát triển từ Xí nghiệp kẹo Hà Nội (1975), Nhà máy kẹo Hà Nội (1989), Công ty Bánh kẹo Tràng An (1991) Ngày 1/10/2004 (sau 40 năm phát triển), công ty đã chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần với 51% vốn điều lệ thuộc Thành phố Hà Nội quản lý. Cho tới ngày nay, những hãng bánh kẹo ngoài Tràng An hay Xí nghiệp bánh mứt kẹo Hà Nội có thể kể đến là Kinh Đô, Hải Hà, Hữu Nghị,...

Ngày nay, các công ty chế biến bánh mứt kẹo Việt Nam có thể kể đến như Kinh Đô,  Bibica, Hải Châu, Biscafun, Hải Hà Kotobuki, Orion Vina,...

Nhật Bản
Tại Nhật Bản, bánh ngọt được gọi là Yogashi  sử dụng để phân biệt với đồ ngọt truyền thống. Từ thời Minh Trị, nhiều đồ ngọt kiểu phương Tây đã được du nhập đến Nhật Bản

Thế kỷ 16 ở Hà Lan và Bồ Đào Nha (gọi là thời mậu dịch Nanban), giai đoạn ngoại thương giữa Nhật Bản và Châu Âu phát triển thịnh vượng, món ngọt Châu Âu bắt đầu du nhập vào Nhật Bản. Khi truyền đạo trên các con phố, các nhà truyền giáo Châu Âu đã mang bánh kẹo phát cho dân chúng.

Sau thời kỳ Azuchi-Momoyama, hoạt động giao thương giữa Nhật Bản với nước ngoài bắt đầu. Từ đó các loại bánh của Hispania (Bồ Đào Nha) hay Tây Ban Nha cũng đến Nhật Bản. Từ đó các loại bánh kẹo và bánh mì phong phú đã được mang tới. Đồng thời món ngọt theo phong cách Tây Âu của riêng Nhật Bản cũng xuất hiện.

Ngay cả đối với đồ ngọt có nguồn gốc từ phương Tây như castella và boro đã được các nhà truyền giáo du nhập vào Nhật trong thế kỷ 16, chẳng hạn như Hà Lan và Bồ Đào Nha. Kẹo Nanban như Konpeito thường được coi là đồ ngọt của Nhật Bản.

Tham khảo

Ngọt


title: Christadelphians

text:
Cơ Đốc Huynh Đệ Hội là một giáo phái Kitô giáo theo Nhất vị luận (Unitarianism) phát triển ở Anh Quốc và Bắc Mỹ vào thế kỷ 19. Thống kê số giáo dân: Vương quốc Anh (18,000), Australia (10,653), Mozambique (7,500), Malawi (7,000), Hoa Kỳ (6,500), Canada (3,375),  New Zealand (1,785), Ấn Độ (1,750), Kenya (1,700), Uganda (1,000) and Tanzania (1,000). Tổng số giáo dân là 60.000 người.

Chú thích

Giáo phái
Kitô giáo


title: Nhóm ngôn ngữ Phần Lan-Ugria

text:
Nhóm ngôn ngữ Phần Lan-Ugria, ngữ tộc Phần Lan-Ugria hay nhóm ngôn ngữ Finn-Ugria (tiếng Anh: Finno-Ugric languages, Finno-Ugrian languages hoặc Fenno-Ugric languages) là nhóm ngôn ngữ (ngữ tộc) truyền thống bao gồm tất cả các ngôn ngữ trong ngữ hệ Ural, trừ nhóm ngôn ngữ Samoyed . Ba ngôn ngữ được nói nhiều nhất trong ngữ hệ Ural - gồm tiếng Hungary, tiếng Phần Lan và tiếng Estonia - đều nằm trong nhóm ngôn ngữ Phần Lan-Ugria.

Tham khảo

Ngữ hệ Ural
Lịch sử Ural
Ngôn ngữ tại Phần Lan
Ngôn ngữ tại Estonia
Ngôn ngữ tại Hungary
Ngôn ngữ tại Nga


title: Hầu

text:
Hầu  có thể đề cập đến:
Hầu tước
Hầu (họ)
Hầu (động vật)
Hầu người
Tiếng hán có nghĩa là Khỉ


title: Cổ họng

text:
Cổ họng hay còn gọi là yết hầu là một phần của cổ ngay dưới khoang mũi, phía sau miệng và nằm trên thực quản và thanh quản. Họng chia làm ba phần: hầu mũi, hầu miệng và hầu thanh quản. Họng là một phần của hệ tiêu hóa và hệ hô hấp, nó cũng quan trọng trong việc phát âm.

Yết hầu trong võ thuật
Trong võ thuật, yết hầu được coi là một tử huyệt khi đánh trúng vào có thể gây thương vong, tuyệt chiêu hay dùng để đánh vào yết hầu là tỏa hầu cầm nã thủ tức hai tay co móc lại mô phỏng như móng vuốt chim ưng (ưng trảo công hay ưng trảo thủ) để móc và giật cổ họng của đối phương.

Tham khảo

Giải phẫu học động vật
Hệ hô hấp
Hệ tiêu hóa
Đầu và cổ


title: Ngữ chi Iran

text:
Ngữ chi Iran là một nhánh của ngữ tộc Ấn-Iran thuộc ngữ hệ Ấn-Âu. Người nói các ngôn ngữ trong ngữ chi Iran chủ yếu là các dân tộc Iran.

Lịch sử ngữ chi Iran thường được chia thành ba giai đoạn: giai đoạn tiếng Iran cổ (đến năm 400 TCN), giai đoạn tiếng Iran trung đại (400 TCN - 900) và giai đoạn tiếng Iran mới (từ năm 900). Những thứ tiếng có ở giai đoạn tiếng Iran cổ mà nay vẫn còn được hiểu biết và ghi chép tốt là tiếng Ba Tư cổ (ngôn ngữ thời Đế quốc Achaemenid) và tiếng Avesta (ngôn ngữ của Zarathushtra). Tiếng Iran trung đại có tiếng Ba Tư trung đại (ngôn ngữ thời Đế quốc Sassanid) và tiếng Parthia (ngôn ngữ thời nhà Arsacid). Ngữ chi Iran bao gồm rất nhiều ngôn ngữ hợp thành, lớn nhất trong số chúng là tiếng Ba Tư, tiếng Pashtun, tiếng Kurd và tiếng Baloch.

Tính đến năm 2008, người ta ước tính có 150 đến 200 triệu người dùng các ngôn ngữ trong ngữ chi Iran như tiếng mẹ đẻ. Ethnologue liệt kê 87 ngôn ngữ trong ngữ chi này. Có khoảng 75 triệu người nói tiếng Ba Tư, khoảng 50 triệu người nói tiếng Pashtun, khoảng 32 triệu người nói tiếng Kurd, khoảng 15 triệu người nói tiếng Baloch và 2,3 triệu người nói tiếng Luri.

Phân loại

Năm 1826, các công trình của nhà ngôn ngữ học Rasmus Rask đã công nhận các ngôn ngữ Iran (tiếng Avesta, tiếng Ba Tư cổ, tiếng Pahlav) cùng với tiếng Sanskrit và tiếng Prakrit là thuộc nhánh đông của ngữ hệ Ấn-Âu. Ban đầu, tiếng Armenia cũng được xếp vào chung nhánh với ngữ chi Iran do đặc điểm vay mượng vay mượn rất nhiều từ vựng từ tiếng Iran [trung đại]. Tuy nhiên, [vào năm 1875] Hübschmann đã tách tiếng này thành một nhánh riêng trong ngữ hệ Ấn-Âu.

Ngữ chi Iran được phân thành hai phân họ là Iran Đông và Iran Tây, tổng cộng bao gồm 84 ngôn ngữ (theo ước tính của SIL). Trong số các thứ tiếng được nói nhiều nhất ngữ chi này thì đa số thuộc nhánh Tây (tiếng Ba Tư, tiếng Baloch va tiếng Kurd), trong khi tiếng Pashtun thì thuộc nhánh Đông.

Tham khảo

Sách

Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
 Danh sách ngôn ngữ theo tổng số người sử dụng

Liên kết ngoài

Tiếng Anh
Hội ngôn ngữ học ngôn ngữ Iran
Iranian EFL Journal
Âm thanh và video ghi lại trên 50 ngôn ngữ được nói ở Iran

Các dân tộc Iran
Người Iran


title: Giacôbê, con của Zêbêđê

text:
Giacôbê, con của Zêbêđê (tiếng Aramaic: Yaʕqov, tiếng Hy Lạp: Ιάκωβος, mất năm 44) là một trong Mười hai sứ đồ của Chúa Giêsu. Ông là con của Zêbêđê và Salômê, trong tiếng Anh là James the Elder, tức là Giacôbê Lớn hay được gọi là Giacôbê Tiền để phân biệt với Giacôbê, con của Anphê (thường được coi là Giacôbê Hậu). Giacôbê Tiền là thánh quan thầy của Tây Ban Nha.

Thân thế
Thánh Giacôbê Tông Đồ hay cũng còn được gọi là Thánh Giacôbê Tiền, sinh vào khoảng đầu thế kỷ thứ nhất tại vùng duyên hải Gennesaret thuộc miền Gailea, tức Jam Kinneret, Israel ngày nay. Thánh Nhân là con trai của viên ngư phủ tên là Giêbêđê, và là anh trai của Thánh Gioan Tông Đồ, cả hai đều nằm trong số 4 Tông Đồ được Chúa Giêsu kêu gọi đầu tiên. Thân mẫu của các Ngài là bà Salome.

Ơn gọi
Thánh Giacôbê là anh của Thánh Gioan Thánh Sử. Cả hai được Đức Giêsu mời gọi khi họ đang trên thuyền đánh cá, làm việc với người cha ở biển Galilê. Trước đó, Đức Giêsu đã gọi một đôi anh em khác cũng từ một hoàn cảnh tương tự, đó là Phêrô và Anrê "Đi xa hơn một chút, Người thấy ông Giacôbê, con ông Zêbêđê, và người em là ông Gioan. Hai ông đang vá lưới ở trong thuyền. Người liền gọi các ông. Và các ông bỏ cha mình là ông Zêbêđê ở lại trên thuyền với những người làm công, mà đi theo Người" (Mc 1:19-20).

Thánh Giacôbê là một trong ba người được chứng kiến Chúa Giêsu biến hình trên núi Tabor, thấy Chúa Giêsu chữa con gái ông Giairô sống lại, và ở bên Chúa Giêsu khi Ngài hấp hối trong vườn Gếtsimani. Tuy nhiên, có lần Thánh Giacôbê và Thánh Gioan đã muốn lửa thiêu hủy một thành phố ngoại giáo, và rồi hai anh em đã bị Chúa Giêsu quở trách (Lc 9:51-55).

Vì lòng nhiệt tình hăng hái của hai vị Tông Đồ này, nên Chúa Giêsu đã đặt cho các Ngài một biệt danh là Con Của Sấm Sét (Mc 3:17). Bên cạnh Thánh Gioan – em của Ngài và Thánh Phêrô, Thánh Giacôbê được liệt vào số ba vị Tông Đồ được Chúa Giêsu ưu ái cách riêng.

Tử đạo
Khi hoạt động tại Giêrusalem, Thánh Giacôbê đã bị vua Hêrôđê Agrippa I tống ngục và hành quyết vào năm 43 (có tài liệu nói vào năm 44), (Hêrôđê được người Rô-ma đặt làm vua của người Do Thái vào năm 41, và trở thành người kế vị thứ ba của Phongxiô Philatô).

Truyền thuyết kể lại rằng, Thánh Giacôbê đã khống chế viên phù thủy có tên là Hermogenes, đã giải thoát ông ta khỏi sự kìm kẹp của ma quỷ và sau đó ném tất cả các sách phù thủy của ông ta xuống biển. Trên đường đi tới nơi hành hình, Thánh Giacôbê đã chữa lành cho một người bị bại liệt, và đã xin viên đao phủ một chai nước để Ngài làm Phép Rửa cho Josias, tức viên lính – theo lệnh của cấp trên – đã trói Thánh Giacôbê bằng dây thừng, nhưng đã trở lại ngay tại nơi Thánh Nhân bị hành hình. Và rồi, ngay sau đó, chính Josias cũng bị chém đầu cùng với Thánh Giacôbê.

Tại Giêrusalem có một Ngôi thánh Đường kính Thánh Giacôbê được cho là tọa lạc ngay tại nơi Thánh Nhân được phúc Tử Đạo. Vào năm 70, các Thánh Cốt của Ngài được chuyển đến Đan Viện Thánh Giacôbê nằm trên núi Horeb trong sa mạc Sinai, và ngày nay, Đan Viện này được đổi tên thành Đan Viện Thánh Catharina.

Thánh Giacôbê là vị tử đạo duy nhất được ghi lại trong Tân Ước. Vì thế, ngài được coi là người đầu tiên trong Nhóm Mười Hai đã chịu tử đạo vì đức tin. Giáo hội phương Tây mừng kính Ngài từ thế kỷ thứ VIII. Các Giáo hội theo nghi lễ Copte và Byzantin thì mừng lễ Ngài sớm hơn, vào một ngày gần Lễ Phục Sinh.

Thánh Quan Thầy của Tây Ban Nha
Từ thế kỷ IX, việc tôn kính Thánh Giacôbê đã lan rộng ở Tây Ban Nha, người ta đã tôn kính mộ của Người tại Compostela (Galicie),khiến nơi đây thành một trong các trung tâm hành hương lớn thời Trung Cổ, sau Jérusalem và Roma. Một truyền tuyết thế kỷ XII kể trong Công vụ Thánh Giacôbê cho rằng ngài đã giảng đạo cho Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha. Vậy nên Thánh Giacôbê trở thành Thánh bảo vệ nước Tây Ban Nha trong cuộc chiến đấu bảo vệ đức tin, giải phóng khỏi tay người Maures. Việc tôn kính Người lan khắp Châu Âu, sang đến Châu Mỹ La Tinh, tại đây nhiều thành phố mang tên Người, như Santiago ở Chilê, Cuba hay del Estero (Argentina).

Lễ kính
Trước đây tại vùng Trung Âu, vào ngày Lễ Kính Thánh Giacôbê, các nông dân thường mang những trái táo đầu mùa tới nhà thờ để được làm phép, và thường thì ngày này là một ngày hội chợ. Người ta thường trình bày Thánh Giacôbê như là một thương gia bán hàng với giá phải chăng trong các ngày hội chợ diễn ra.

Cả Giáo hội Công giáo lẫn Giáo hội Tin lành đều mừng kính Thánh Giacôbê vào ngày 25 tháng 7. Riêng Giáo hội Chính thống thì mừng kính Ngài vào ngày 30 tháng 4.

Tham khảo

Mất năm 44
Thánh Công giáo Rôma
Mười hai Sứ đồ
Năm sinh không rõ
Truyền thuyết Kitô giáo
Thánh Chính Thống giáo Đông phương


title: Động vật chân vây

text:
Động vật chân màng hay động vật chân vây (Pinnipedia) (từ tiếng Latinh pinna "vây" và pes, pedis "chân") là nhánh đa dạng và phân bố rộng rãi gồm các động vật ăn thịt, chân vây, sống bán thủy sinh. Các họ còn sinh tồn là Odobenidae (thành viên duy nhất còn tồn tại là moóc), Otariidae (hải cẩu có tai, gồm hải cẩu lông và sư tử biển) và Phocidae (hải cẩu thật sự). Có 33 loài còn sinh tồn, và hơn 50 loài đã tuyệt chủng đã được mô tả từ các hóa thạch. Dù động vật chân màng từng được cho rằng có nguồn gốc từ hai dòng tổ tiên, bằng chứng phân tử chứng minh chúng là một dòng dõi đơn ngành (hậu duệ của một dòng tổ tiên). Động vật chân màng thuộc bộ Ăn thịt và các họ hàng gần nhất của chúng là gấu và liên họ Chồn (chồn, gấu mèo, chồn hôi, và gấu trúc đỏ), các nhóm này tách ra khỏi nhau khoảng 50 triệu năm trước.

Kích thước dao động từ hải cẩu Baikal ( và ) tới hải tượng phương nam ( và ). Nhiều loài thể hiện dị hình giới tính. Chúng có cơ thể thuôn và bốn chi biến thành chân chèo. Otariidae dùng chi trước để đẩy bản thân trong nước, trong khi Phocidae và Odobenidae lại sử dụng hai chi sau. Otariidae và Odobenidae có thể dùng chi sau làm chân để đi lại trên cạn, Phocidae lại di chuyển cồng kềnh hơn trên mặt đất. Otariidae có cặp tai ngoài dễ thấy, hai họ còn lại không có. Động vật chân màng có những giác quan phát triển—thị giác và thính giác thích nghi có cả trên cạn và dưới nước, hệ thống xúc giác đặc biệt nhạy trên lông mũi (hay râu). Vài loài có khả nặng lặn tới độ sâu lớn. Chúng có một lớp mỡ dưới da để giữ ấm trong nước lạnh, và tất cả đều có lông (trừ moóc).

Xem thêm
 Danh sách thú chân vây

Đọc thêm

Tham khảo

Thú ăn thịt


title: Đuôi

text:
Đuôi là bộ phận phía sau của cơ thể động vật; nhìn chung, khái niệm này dùng để chỉ phần đặc trưng, dễ nhận biết có thể di động được. Phôi người có một đuôi dài khoảng một phần sáu kích thước của chính phôi đó.

Chức năng
Tuỳ vào mỗi loài động vật, đuôi có các chức năng khác nhau. Bò hay voi kết hợp tai và đuôi để xua đuổi ruồi, muỗi, côn trùng, v.v. đậu trên cơ thể chúng. Một số loài khác như báo săn (cheetah) dùng đuôi quật xuống tạo lực đẩy, giúp chúng chạy nhanh hơn để bắt mồi. We và

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Giải phẫu học động vật
Giải phẫu người


title: Sụn

text:
Sụn hay xụn, xụm là mô liên kết mềm dẻo được tìm thấy ở nhiều nơi trong cơ thể người và các động vật khác, có trong khớp giữa các xương, khung sườn lồng ngực, vành tai, mũi, các phế quản và các đĩa gian đốt sống... Sụn không giòn chắc bằng xương nhưng lại cứng hơn và không mềm dẻo bằng cơ.

Sụn được cấu tạo bởi những tế bào chuyên biệt gọi là nguyên bào sụn, nguyên bào sụn sản xuất một lượng lớn chất nền ngoại bào gồm các thành phần: sợi collagen; chất căn bản chiếm lượng lớn, giàu proteoglycan; và sợi elastin. Sụn được chia thành ba loại, sụn chun, sụn trong and sụn xơ, khác nhau về tỉ lệ của ba thành phần cấu tạo chính. Nguyên bào sụn bị giữ lại trong chất nền gọi là tế bào sụn. Chúng nằm trong ổ sụn, có thể có đến 8 tế bào sụn trong 1 ổ sụn.

Không giống như các loại mô liên kết khác, sụn không chứa mạch máu. Tế bào sụn được nuôi dưỡng bởi sự thẩm thấu, sự thẩm thấu này được hỗ trợ bằng áp lực tạo nên bởi lực nén của sụn khớp hay sự đàn hồi của sụn chun. Do đó, so với các loại mô liên kết khác, sụn sinh trưởng và sửa chữa chậm hơn.

Tham khảo

Bộ xương người


title: Tiếng Copt

text:
Tiếng Copt (Met Remenkēmi) là giai đoạn phát triển cuối cùng của tiếng Ai Cập, một ngôn ngữ thuộc nhánh phía bắc của ngữ hệ Phi-Á; nó được sử dụng ở Ai Cập cho đến ít nhất là thế kỷ XVII. Người Ai Cập bắt đầu sử dụng bảng chữ cái Hy Lạp vào thế kỷ I. Hệ chữ viết mới trở thành chữ Copt - một bảng chữ cái cải tiến từ chữ Hy Lạp, có bổ sung thêm sáu hoặc bảy dấu hiệu Demotic nhằm đại diện cho các âm Ai Cập mà tiếng Hy Lạp không có. Hiện người ta đã xác định được một số phương ngữ của tiếng Copt, trong đó nổi bật nhất là Sahidi and Bohair.

Tiếng Copt và tiếng Ai Cập Thông dụng (Demotikos) có ngữ pháp liên hệ chặt chẽ với tiếng Ai Cập Hậu kỳ (được viết bằng chữ tượng hình Ai Cập). Tiếng Copt phát triển mạnh trong vai trò ngôn ngữ văn học từ thế kỷ II đến thế kỷ XIII. Phương ngữ Bohair của thứ tiếng này tiếp tục đóng vai trò ngôn ngữ phụng vụ của Giáo hội Chính thống giáo Copt. Về sau tiếng Copt bị tiếng Ả Rập Ai Cập thay thế trong vai trò là ngôn ngữ nói. Đã có các nỗ lực chấn hưng ngôn ngữ này từ thế kỷ XIX.

Chú thích

Tiếng Ai Cập
Giáo hội Chính thống giáo Copt
Ngôn ngữ Trung cổ
Ngôn ngữ của Ai Cập
Ngôn ngữ phụng vụ
Ngôn ngữ Trung Cổ


title: 225 TCN

text:
225 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 225 TCN


title: 228 TCN

text:
228 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất
 Xướng Cơ (倡姬; là vợ của Triệu Điệu Tương vương; ?—228 TCN)

Tham khảo

Năm 228 TCN


title: 242 TCN

text:
242 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 242 TCN


title: 243 TCN

text:
243 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 243 TCN


title: 244 TCN

text:
244 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 244 TCN


title: 245 TCN

text:
245 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 245 TCN


title: 248 TCN

text:
248 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 248 TCN


title: 249 TCN

text:
249 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 249 TCN


title: 237 TCN

text:
237 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 237 TCN


title: 270 TCN

text:
270 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 270 TCN


title: 276 TCN

text:
276 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 276 TCN


title: 285 TCN

text:
285 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 285 TCN


title: 288 TCN

text:
288 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 288 TCN


title: 293 TCN

text:
293 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 293 TCN


title: 294 TCN

text:
294 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 294 TCN


title: 326 TCN

text:
326 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 326 TCN


title: 330 TCN

text:
330 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện
Trận cổng Ba Tư làm cho Đế chế Achaemenes sụp đổ.

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 330 TCN


title: 360 TCN

text:
360 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 360 TCN


title: 380 TCN

text:
380 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 380 TCN


title: 390 TCN

text:
390 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 390 TCN


title: 404 TCN

text:
404 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 404 TCN


title: 406 TCN

text:
406 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 406 TCN


title: 470 TCN

text:
470 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 470 TCN


title: 490 TCN

text:
490 TCN là một năm trong lịch La Mã.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 490 TCN


title: HMS Fame

text:
Chín tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng mang, cùng một chiếc khác được dự định đặt, cái tên HMS Fame:

  là một tàu chiến Ireland 20 khẩu pháo thuộc phe Bảo hoàng, bị phe Đại nghị chiếm năm 1649 và phá hủy năm 1658
  là một tàu chiến 30 khẩu pháo, nguyên là chiếc Renommee của Pháp chiếm được năm 1655 và sử dụng như tàu hỏa pháo năm 1665
  là một tàu chiến hạng sáu 24 khẩu pháo chiếm được của năm 1665 và bị Pháp chiếm lại năm 1710
  là một tàu xà lúp 14 khẩu pháo chiếm được năm 1744 và bị đắm tại Đại Tây Dương năm 1745
  là một tàu chiến tuyến hạng ba 74 khẩu pháo hạ thủy năm 1759, trở thành tàu tù năm 1799 và đổi tên thành HMS Guildford rồi bị bán năm 1814
  là một tàu chiến tuyến hạng ba 74 khẩu pháo hạ thủy năm 1805 và bị tháo dỡ năm 1817
 HMS Fame là một tàu chiến tuyến hạng ba 74 khẩu pháo, nguyên là chiếc HMS Dragon được hạ thủy năm 1798, trở thành tàu dịch vụ cảng từ năm 1824, đổi tên thành HMS Fame năm 1842 và bị tháo dỡ năm 1850
 HMS Fame dự định là một tàu xà lúp chạy chân vịt lớp Rosario được đặt lườn năm 1861 nhưng bị hủy bỏ năm 1863
  là một tàu khu trục lớp D hạ thủy năm 1898 và bị bán năm 1921
  là một tàu khu trục lớp F hạ thủy năm 1934, được bán cho Hải quân Cộng hòa Dominica năm 1949 dưới tên Generalissimo, đổi tên thành Sanchez năm 1962 và ngừng hoạt động năm 1968

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: HMS Fearless

text:
Bảy tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng mang cái tên HMS Fearless:

  là một tàu pháo 12 khẩu pháo hạ thủy năm 1794 và bị đắm năm 1804 tại Plymouth
  là một tàu brig 12 khẩu pháo hạ thủy năm 1804 và bị đắm năm 1812 tại mũi St Sebastian gần Cadiz.
  là một tàu khảo sát gỗ chạy bánh guồng, nguyên là chiếc Flamer được đổi tên năm 1837 và bị tháo dỡ năm 1875
  là một tàu tuần dương ngư lôi hạ thủy năm 1886 và bị bán năm 1905
  là một tàu tuần dương tuần tiễu lớp Active hạ thủy năm 1912 và bị tháo dỡ năm 1921
  là một tàu khu trục lớp F hạ thủy năm 1934 và bị đánh đắm năm 1941 sau khi bị hư hại do không kích
  là một tàu đổ bộ lớp Fearless hạ thủy năm 1963, tham gia Chiến tranh Falklands và Chiến tranh vùng vịnh trước khi ngừng hoạt động năm 2002

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: HMS Firedrake

text:
Sáu tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng mang cái tên HMS Firedrake, tên một con rồng huyền thoại của Châu Âu:

  12 khẩu pháo hạ thủy năm 1688 và bị Pháp chiếm năm 1689
  là một tàu bom 12 khẩu pháo hạ thủy năm 1693 và bị đắm năm 1710
  là một tàu bom 12 khẩu pháo hạ thủy năm 1741 và bị bán năm 1763
  là một tàu hỏa pháo được mua năm 1794 và bị bán năm 1807
  là một tàu khu trục lớp Acheron hạ thủy năm 1912 và bị bán năm 1921
  là một tàu khu trục lớp F hạ thủy năm 1934 và bị đánh chìm năm 1942

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: HMS Forester

text:
Mười tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng mang cái tên HMS Forester:

  là một tàu chiến 22 khẩu pháo hạ thủy năm 1657 và bị phá hủy năm 1672
  là một tàu chiến 7 khẩu pháo hạ thủy năm 1693 và bị đắm năm 1752
  là một tàu chiến 4 khẩu pháo hạ thủy năm 1748 và trở thành một lườn tàu tuần duyên năm 1828
  là một tàu chiến 4 khẩu pháo được mua năm 1794 và phục vụ ít nhất cho đến năm 1800
  là một tàu brig xà lúp 18 khẩu pháo lớp Cruizer hạ thủy năm 1806, sử dụng cho dịch vụ cảng từ năm 1816 và bị bán năm 1819
 HMS Forester dự định là một tàu brig 10 khẩu pháo được đặt hàng năm 1824 nhưng bị hủy bỏ năm 1830
  là một tàu brig xà lúp 10 khẩu pháo lớp Cherokee hạ thủy năm 1832 và bị bán năm 1843
  là một pháo hạm gỗ chạy chân vịt lớp Albacore hạ thủy năm 1856, đổi tên thành YC7 năm 1868 và đắm do một cơn bão năm 1871
  là một pháo hạm chạy chân vịt hạ thủy năm 1877, trở thành một tàu tiếp than năm 1894 và bị bán năm 1904
  là một tàu khu trục lớp Acheron hạ thủy năm 1911 và bị bán năm 1921
  là một tàu khu trục lớp F hạ thủy năm 1934 và bị bán để tháo dỡ năm 1946

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: HMS Fortune

text:
Hai mươi hai tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng mang cái tên HMS Fortune:

  là một tàu chiến phục vụ vào năm 1512
  là một tàu chiến phục vụ vào năm 1522
  nguyên là chiếc Fortunee của Pháp chiếm được năm 1627 và phục vụ ít nhất cho đến năm 1635
  là một tàu chiến 12 khẩu pháo của phe Bảo hoàng, bị phe Nghị viện chiếm được năm 1644 và đổi tên thành Robert trước khi bị phe Bảo hoàng Ireland chiếm lại năm 1649
  là một tàu chiến 12 khẩu pháo được phe Bảo hoàng mua năm 1644, bị phe Nghị viện chiếm được cùng năm đó và đổi tên thành Dove trước khi bị mất năm 1650
  là một tàu chiến chiếm được năm 1651 và bị Hà Lan chiếm năm 1652
  là một tàu hỏa pháo 10 khẩu pháo chiếm được năm 1652 và hoạt động cho đến năm 1653
  là một tàu chiến 32 khẩu pháo, nguyên là chiếc Fortunee của Pháp chiếm được năm 1653 và bị bán năm 1654
  là một tàu hỏa pháo 6 khẩu pháo chiếm được năm 1666 và sử dụng một năm sau đó
  là một tàu chiến 4 khẩu pháo chiếm được của Hà Lan năm 1666 và đánh chìm như một tàu ụ cản năm 1667
  là một tàu chiến 8 khẩu pháo chiếm được của Hà Lan năm 1672 và bị bán năm 1674
  là một tàu kho chứa được mua năm 1699 và bị đắm năm 1700
  là một tàu kho chứa chiếm được năm 1700 và phục vụ ít nhất cho đến năm 1702
  là một tàu kho chứa 24 khẩu pháo hạ thủy năm 1709 và bị bán năm 1713
 HMS Fortune nguyên là chiếc tàu xà lúp 14 khẩu pháo HMS Falcon hạ thủy năm 1744, bị Pháp chiếm năm 1745 và được tái chiếm như một tàu xà lúp 18 khẩu pháo năm 1746, đổi tên thành HMS Fortune năm 1756 trước khi cải biến thành một tàu hỏa pháo năm 1759 và bị bán năm 1770
  là một tàu brig xà lúp 14 khẩu pháo được mua năm 1770 và phục vụ cho đến năm 1772
  là một tàu xà lúp 14 khẩu pháo hạ thủy năm 1778 và bị Pháp chiếm năm 1780, đổi tên thành Courrier de Lorieint năm 1783 và bị bán năm 1789
  là một tàu xà lúp 14 khẩu pháo chiếm được của Hoa Kỳ năm 1779 và bị mất năm 1780
  là một tàu brig xà lúp 14 khẩu pháo hạ thủy năm 1780 và bị đắm năm 1797
  là một tàu xà lúp 18 khẩu pháo chiếm được của Pháp năm 1798 và bị chiếm lại năm 1799
  là một tàu khu trục lớp Acasta hạ thủy năm 1913 và bị đánh chìm trong trận Jutland năm 1916
  là một tàu khu trục lớp F hạ thủy năm 1934, chuyển cho Hải quân Hoàng gia Canada năm 1943 như là chiếc HMCS Saskatchewan và bị tháo dỡ năm 1946

Xem thêm

 HMCS Fortune

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh