title: Ngoại giao Việt Nam thời Hồng Bàng

text:
Ngoại giao Việt Nam thời Hồng Bàng phản ánh quan hệ đối ngoại của các vua trị vì Việt Nam thời Hồng Bàng với các vương triều Trung Quốc, chư hầu đương thời. Do thời kỳ này có nhiều sự việc mang tính truyền thuyết, hoạt động ngoại giao nếu như có thì chủ yếu được biết đến qua các ghi chép trong thư tịch của Trung Quốc và được chính sử Việt Nam dẫn lại.

Lần thứ nhất
Theo "Khâm định Việt sử Thông giám cương mục", Tiền biên (前編), quyển 1 thì trong "Cương mục tiền biên" (綱目前編) của Kim Lý Tường (金履祥) có ghi rằng năm Mậu Thân (戊申) Đường Nghiêu (唐堯) năm thứ 5, Việt Thường thị đến chầu dâng rùa. Đối chiếu với "Tư trị thông giám tiền biên" (資治通鑑前編) của Kim Lý Tường, Đào Đường thị Đế Nghiêu (陶唐氏帝堯) không thấy có việc này. "Sử ký" (史記) của Tư Mã Thiên (司馬遷), quyển 1, Ngũ đế bản kỷ đệ nhất (五帝本紀第一) cũng không hề nhắc tới sự kiện nào như vậy.

"Thông chí" (通志) của Trịnh Tiều (鄭樵) có một đoạn nói về việc nước Việt Thường dâng rùa thần (神龜 thần quy) cho Đế Nghiêu, được "Khâm định Việt sử thông giám cương mục", Tiền biên, quyển 1 dẫn lại như sau:
Đời Đào Đường (陶唐), phương Nam có Việt Thường thị qua hai lần sứ dịch sang chầu, dâng con rùa thần; có lẽ nó được đến nghìn năm, mình nó hơn ba thước, trên lưng có văn khoa đẩu ghi việc từ khi trời đất mới mở mang trở về sau. Vua Nghiêu sai chép lấy, gọi là quy lịch (龜歴, lịch rùa).

Lần thứ hai
"Hậu Hán thư" (後漢書), quyển 86, Nam Man Tây Nam Di liệt truyện đệ thất thập lục (南蠻西南夷列傳第七十六) có đoạn nói rằng Chu Công nhiếp chính năm thứ 6 sứ giả nước Việt Thường ở phía nam Giao Chỉ (交阯) dâng chim trĩ trắng (白雉 bạch trĩ) cho Chu Công. Chuyện này được Việt sử lược (越史略), "Đại Việt sử ký toàn thư" và "Khâm định Việt sử thông giám cương mục" dẫn lại, kể vắn tắt.

"Việt sử lược", quyển thượng (卷上), Quốc sơ duyên cách (國初沿革) thuật gọn trong một câu:
Việt Thường Thị mới đem dâng chim trĩ trắng

"Đại Việt sử ký toàn thư", Ngoại kỷ (外紀), quyển 1, Hồng Bàng thị kỷ, Hùng vương ghi cụ thể hơn:
Nước Việt ta lần đầu sang thăm nhà Chu (không rõ vào đời Hùng Vương thứ mấy), xưng là Việt Thường thị, hiến chim trĩ trắng. Chu Công nói: "Chính lệnh không ban đến thì người quân tử không coi người ta là bề tôi của mình", rồi sai làm xe chỉ nam đưa sứ giả về nước.

"Khâm định Việt sử thông giám cương mục", Tiền biên, quyển 1 ghi cụ thể nhất về sự kiện này::
Phía Nam bộ Giao Chỉ có Việt Thường thị qua ba lần sứ dịch, sang dâng chim trĩ trắng. Chu Công nói: "Đức trạch chưa thấm khắp đến phương xa, người quân tử không nhận đồ lễ ra mắt; chính lệnh chưa ban ra tới, người quân tử không bắt người ta thần phục". Theo lời thông dịch, sứ giả muốn nói: "Ông già  trong nước chúng tôi có nói: "Trời mưa không dầm gió dữ và biển không nổi sóng đã ba năm nay, ý chừng Trung Quốc có thánh nhân chăng?". Vì thế, chúng tôi sang chầu". Chu Công đem dâng lễ vật lên nhà tông miếu (宗廟). Sứ giả không thuộc đường về, Chu Công cho năm cỗ xe biền  đều làm theo lối chỉ nam (指南). Sứ giả đi xe ấy theo ven biển nước Phù Nam (扶南) và nước Lâm Ấp (林邑), vừa một năm mới về đến nước.

"Hậu Hán thư" viết là "Việt Thường dĩ tam tượng trùng dịch nhi hiến bạch trĩ" 越裳以三象重譯而獻白雉, không nói hai bên phải qua ba lần phiên dịch mới hiểu được nhau. "Khâm định Việt sử thông giám cương mục" viết là "Việt Thường thị trùng tam dịch nhi cầu hiến bạch trĩ" 越裳氏重三譯而來獻白雉 làm thay đổi ý văn của Hậu Hán thư. Trong "Hậu Hán thư" không có chi tiết Chu Công cho năm cỗ bình xa đưa sứ giả Việt Thường về nước. Theo "Hậu Hán thư" sau khi triều Chu suy yếu, nước Việt Thường đã dần dần đoạn tuyệt việc qua lại.

Lần thứ ba
Lần thứ 3 diễn ra thời Đông Chu, chỉ có "Việt sử lược", quyển thượng, Quốc sơ duyên cách ghi chép. Sự việc này diễn ra thế kỷ 5 TCN, vào cuối thời đại Hùng vương (nguyên văn trong Việt sử lược là "Đối vương" 碓王) của nước Văn Lang. Việt vương Câu Tiễn từng cho sứ sang dụ Hùng vương nhưng bị Hùng vương cự tuyệt.

Các sử gia hiện đại coi đây là lần đụng độ đầu tiên giữa Việt Nam với chủ nghĩa bành trướng Đại Hán phương Bắc.

Sự kiện ngoại giao trong các bộ sử
Như vậy theo ghi chép của sử sách, thời Hồng Bàng có 3 lần Việt Nam và Trung Quốc có hoạt động ngoại giao với nhau. Việt Thường thị ("Việt sử lược", "Đại Việt sử ký toàn thư" và "Khâm định Việt sử thông giám cương mục" cho là nằm ở Việt Nam) sai sứ sang Trung Quốc giao hảo 2 lần và cả hai lần đều kết thúc tốt đẹp. Một lần nước Việt vương Câu Tiễn cho sứ sang dụ nhưng bị cự tuyệt.

Bộ sử cổ nhất Đại Việt sử lược ghi chép 2 sự kiện sau: việc dâng chim trĩ trắng và không quy phục Câu Tiễn,
"Khâm định Việt sử thông giám cương mục" chỉ ghi 2 lần giao hảo tốt đẹp đầu tiên;
"Đại Việt sử ký toàn thư" chỉ ghi duy nhất sự kiện dâng chim trĩ.

Điều đáng chú ý là trước sự việc sang sứ Chu Thành vương, "Đại Việt sử ký toàn thư" đã chép chuyện bé trai hương Phù Đổng (扶董), bộ Vũ Ninh (武寧) giúp vua đánh giặc vào đời Hùng Vương thứ sáu. Truyền thuyết dân gian kể "giặc xâm lược" là giặc Ân (殷), và "Lĩnh Nam chích quái", quyển 1, Đổng thiên vương truyện (董天王傳) cũng ghi quân xâm lược là giặc Ân, còn "Đại Việt sử ký toàn thư" không ghi rõ "giặc" đó là giặc nào. Chu Thành Vương là vị vua thứ hai nhà Chu, trước thời Thành Vương là Chu Vũ Vương cai trị trong thời gian ngắn và trước Vũ Vương chính là triều đại nhà Ân.

Xem thêm
 Hồng Bàng
 Hành chính Việt Nam thời Hồng Bàng
 Hùng Vương
 Nhà Chu

Tham khảo
 Đại Việt sử lược, bản dịch của Nguyễn Gia Tường, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh, 1993
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục
 Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1991), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà xuất bản Đại học và giáo dục chuyên nghiệp
 Viện Sử học (1988), Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Chú thích

Lịch sử Việt Nam thời Hồng Bàng
Ngoại giao Việt Nam
Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc


title: The Witcher 2: Assassins of Kings

text:
The Witcher 2: Assassins of Kings là trò chơi điện tử thể loại hành động nhập vai phát triển bởi CD Projekt RED tại Ba Lan cho hệ máy tính cá nhân, Xbox 360, OS X và Linux. Đây là chuyển thể thứ hai sau The Witcher dựa trên bộ sách cùng tên của tác giả Ba Lan Andrzej Sapkowski. Trò chơi đã phát hành vào ngày 17 tháng 5 năm 2011 trên hệ máy tính cá nhân và phiên bản mở rộng Enhanced Edition cho cả hai hệ máy cá nhân và Xbox 360 thì phát hành sau đó vào ngày 17 tháng 4 năm 2012.

Cốt truyện nối tiếp The Witcher xoay quanh Geralt z Rivii một trong những "witcher" có thể xài phép thuật đi khắp nơi để săn quái vật thuê. Geralt bị nghi ám sát vua của xứ Temeria và bị bắt vì thế đã quyết định vượt ngục để lên đường tìm sát thủ thật chứng minh cho sự vô tội của mình. Người chơi có thể chọn nhiều cách để tương tác trong trò chơi và kết thúc sẽ tùy vào cách mà người chơi chọn, trên đường phiêu lưu Geralt có hai lựa chọn chính và sẽ phải chọn một trong hai, là theo con đường phe con người hoặc con đường của các dân tộc không phải người, lựa chọn này sẽ dẫn đến các nhiệm vụ ở khác nhau và kết thúc sẽ khác nhau. Geralt có thể phát triển kỹ năng theo ba hướng là kiếm sĩ, pháp sư và pha chế thần dược.

Trò chơi nhận được các đánh giá tích cực và được xem là một thành công khi có 1,7 triệu bản được tiêu thụ trên cả hai hệ máy tính và Xbox 360 tính đến tháng 5 năm 2012 và có 5 triệu bản trong dòng trò chơi The Witcher được tiêu thụ tính đến tháng 2 năm 2013. Phiên bản tiếp theo là The Witcher 3: Dziki Gon đã phát hành vào ngày 19 tháng 5 năm 2015.

Phát triển
Việc thực hiện The Witcher 2: Assassins of Kings đã được công bố vào ngày 18 tháng 9 năm 2009. CD Projekt RED đã phát triển một bộ công cụ riêng của mình để thực hiện trò chơi không giống như bản trước vốn là bộ công cụ Aurora Engine được chỉnh sửa lại. Bộ công cụ này được kết hợp với bộ công cụ vật lý của Havok.

Ngày 25 tháng 3 năm 2011, CD Projekt RED đã công bố một đoạn phim giới thiệu về cách chơi của trò chơi cho người chơi thấy nhiều cấp khác nhau mà nhân vật có thể đạt tới khi phát triển kỹ năng. Một đoạn phim khác được công bố trên Gamescom co thấy nhiều nhân vật và thiết lập khác nhau có thể thấy trong trò chơi. Tất cả các cuộc hội thoại trong trò chơi đều được thu âm tại Luân Độn. Trò chơi được tuyên bố là sẽ có đến 16 kết thúc khác nhau.

Ngày 14 tháng 4 năm 2011, CD Projekt RED đã công bố tác phẩm sẽ được phân phối dưới dạng SecuRom DRM khi bán lẻ nhưng vẫn cho phép cài đặc và chơi trên năm máy cùng lúc. Cũng như một số nội dung của trò chơi sẽ được kiểm duyệt theo từng vùng lãnh thổ. Nó cũng được phân phối trực tuyến trên Steam hay GOG.com.

Sau khi phát hành thì trò chơi bị phàn nàn về chế độ kích hoạt cũng như hiệu suất hệ thống khi sử dụng card màn hình Nvidia hay AMD. Vì thế bản vá lỗi 1.1 đã được thực hiện và tung ra, bản này bỏ chức nămg DRM vì nó làm giật khung hình và tăng thời gian tải giúp trò chơi hoạt động tốt hơn từ 5 đến 30% và tốc độ tải được cải thiện. Nhưng những người sử dụng bản Steam than phiền là phải tải 9 GB cho bảng nâng cấp trong khi bản vá lỗi đĩa chỉ có 15 MB. Phiên bản 1.2 khắc phục thêm một lượng lớn các lỗi khác như các nhiệm vụ bị kẹt, hệ thống chiến đấu cân bằng hơn đồng thời cải thiện các tính năng khác như lưu trữ và cho phép sử dụng lại phần lựu của phiên bản The Witcher trước. Phiên bản 1.3 thì thêm các chức năng mà những người hâm mộ yêu cầu cùng một danh sách dài chỉnh sửa các lỗi khác và để bù đắp thì bản này đính kèm với một bản mở rộng miễn phí có tên "A Sackful of Fluff". Bản vá lỗi khẩn cấp 1.35 đã được tung ra khi thấy bản 1.3 phát sinh ra ra các lỗi mới như chức năng đổ bóng hoạt động không ổn định ở chế độ màn hình 3D và các phần thưởng tại Steam không được xác nhận.

Phiên bản 2.0 được tung ra vào ngày 29 tháng 9 năm 2011, phiên bản này có thêm phần chơi Arena phần hướng dẫn chậm hơn để dễ nắm bắt và một chế độ chơi khó hơn là Dark được thêm vào với các vật dụng độc đáo chỉ xuất hiện trong chế độ này. Và phiên bản này cũng được dùng để vá một lượng lớn các lỗi ở bản trước.

Phiên bản mở rộng Enhanced Edition tập hợp tất cả các bản mở rộng cũng như đạt được độ ổn định cao đã phát hành vào ngày 17 tháng 4 năm 2012, phiên bản 3.2 được tung ra sau đó vào ngày 18 tháng 6 năm 2012 có công cụ cho phép người chơi chỉnh sửa tùy thích trong trò chơi.

Âm nhạc
Việc biên soạn âm nhạc của trò chơi do Adam Skorupa và Krzysztof Wierzynkiewicz đảm nhận. Album chứa một số bản nhạc được chọn đã phát hành như đĩa đính kèm chung với phiên bản giới hạn của trò chơi vào ngày 17 tháng 5 năm 2011.

Đón nhận

The Witcher 2: Assassins of Kings nhận được các đánh giá tích cực và được xem là một thành công. Metacritic đã đánh giá trò chơi là 88/100 tổng hợp từ 76 bài ý kiến và 86 bài đánh giá trên hệ Xbox 360. Các lời khen chủ yếu xoay quanh hệ thống chiến đấu, các tùy biến, đồ họa, môi trường, hiệu ứng nước và cốt truyện. Trò chơi cũng giành được các điểm đánh giá hoàn hảo ở các nơi, GamePro đã nhận xét "The Witcher 2 là hiện thân của tất cả mọi thứ tốt trong việc phát triển máy tính, theo ý tôi đó là nền tảng tốt nhất hiện có.". Game Informer đã cho trò chơi là platinum score và nhận xét "Một cuộc phiêu lưu tăm tối huyền ảo tuyệt vời tốt cứ như trên hệ máy chuyên dụng để chơi điện tử".

Các phàn nàn thì chủ yếu tập trung vào độ khó trong chiến đấu đặc biệt là khi mới bắt đầu một lần chơi mới. Eurogamer thì xem đó như một điểm thu hút với nhận xét "Trò chơi không xem bạn là người chơi mà là một người trưởng thành, cứ việc tự do mắc sai lầm và chịu đựng nó là việc mà không phải ai cũng làm được.".

Trò chơi đã giành được 50 giải thưởng trong các mục như "Đồ hoạ đẹp nhất", "Cốt truyện hay nhất", "Trò chơi máy tính hay nhất", "Trò chơi nhập vai hay nhất" và "Trò chơi của năm".

Warsaw Business Journal đã viết báo cáo vào ngày 30 tháng 8 năm 2011 là đã 940.000 bản đã được tiêu thụ và 200.000 bản được phân phối trực tuyến. Tính đến tháng 5 năm 2012 thì có 1,7 triệu bản được tiêu thụ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 http://www.gamespot.com/the-witcher-2-assassins-of-kings/
 http://www.ign.com/games/the-witcher-2-assassins-of-kings/pc-14345201
 http://www.metacritic.com/game/pc/the-witcher-2-assassins-of-kings
 http://www.gamerankings.com/pc/975399-the-witcher-2-assassins-of-kings/index.html
 Trailer Awards for Video Game The Witcher 2
 Trailer Enhanced Edition

Trò chơi điện tử năm 2011
Trò chơi điện tử nhập vai
Trò chơi điện tử phần tiếp theo
Rồng trong trò chơi máy tính
Trò chơi trên Windows
Trò chơi Xbox 360
Trò chơi trên macOS
Trò chơi trên Linux


title: Pháp luật Đại Việt thời Trần

text:
Pháp luật thời Trần trong lịch sử Việt Nam vốn kế thừa từ hệ thống pháp luật thời Lý, có bổ sung hoàn thiện hơn.

Hệ thống luật
Năm 1230, Trần Thái Tông đã cho xét các luật lệ đời trước, sửa đổi san định thể lệ cho làm ra sách Quốc triều thông chế gồm 20 quyển, quy định về tổ chức chính quyền. Sau đó qua vài lần sửa chữa bổ sung, nhà Trần lại ban hành bộ Quốc triều hình luật.

Cơ quan pháp luật nhà Trần được tăng cường hoàn thiện hơn nhà Lý. Trong triều có thẩm hình viện chuyên xét xử việc hình ngục. Cuối thế kỷ 13, nhà Trần lập ra Viện đăng văn kiểm pháp, lấy các đại thần phụ trách. Năm 1332, Nguyễn Trung Ngạn phụ trách cơ quan này lại lập ra thêm nhà bình doãn xử án.

Việc tuyển chọn các quan làm chức vụ này có tiêu chuẩn thanh liêm, thẳng thắn.

Nội dung

Hình sự
Pháp luật nhà Trần khá nặng. Các tội trộm cắp lần đầu bị đánh 80 trượng, thích chữ lên mặt và phải đền cho chủ theo tỉ lệ mất 1 đền 9; nếu không đền đủ phải gán vợ con làm nô tì. Người tái phạm tội sẽ bị chặt chân tay; ai tái phạm tới lần thứ 3 sẽ bị giết.

Với tội gian dâm, pháp luật cho phép giết chết kẻ gian dâm nếu bắt tại trận; gian phu được quyền nộp 300 quan chuộc tội, gian phụ phải về nhà chồng làm nô tì.

Phân chia tầng lớp
Đại quý tộc, trước hết là vua và hoàng gia được pháp luật dành cho đặc quyền, đặc lợi. Cùng tội danh phỉ báng triều đình như nhau, người trong hoàng tộc là Trần Lão có thể dùng 1000 quan tiền chuộc nhưng nô lệ tên là Khoáng đồng mưu thì bị xử lăng trì.

Nô tì của vương hầu, công chúa phải thích chữ vào mặt, mang hiệu của chủ, nếu không sẽ bị coi là giặc cướp. Nô tì không được kết hôn với quý tộc; cha con vợ chồng gia nô trong nhà không được tố cáo nhau.

Nhà Trần cho đặt một quả chuông lớn trong lầu để dân chúng kêu oan thì đến gõ chuông.

Đối với nông nghiệp
Pháp luật thời Trần xác nhận và bảo vệ quyền tư hữu tài sản, nhất là ruộng đất. Để bảo vệ và khuyến khích nghề nông, nhà Trần theo lệ nhà Lý, cấm giết trâu bò bừa bãi nếu giết sẽ nộp ba con trâu hoặc bò và đánh 80 trượng, nếu người nhìn thấy mà không cáo lên vua thì sẽ phạt một con trâu hoặc bò và đánh 100 trượng tội che giấu.

Pháp luật còn coi việc xây dựng đê điều và các công trình thủy lợi là công việc của triều đình và toàn dân. Vào tháng 6, tháng 7 hàng năm, nếu các quan hà đê lười biếng để dân cư phải trôi dạt, lúa bị ngập thì sẽ bị xử tội.

Xem thêm
 Nhà Trần
Pháp luật Việt Nam thời Lý
 Luật Hồng Đức

Tham khảo
 Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Lịch sử Việt Nam thời Trần
Pháp luật Việt Nam thời Trần


title: Âm hộ

text:
Âm hộ là phần bên ngoài của cơ quan sinh dục nữ. Âm hộ bao gồm mu, môi lớn, môi bé, âm vật, củ tiền đình, tiền đình âm hộ, niệu đạo, cửa âm đạo, màng trinh, tuyến tiền đình lớn, tuyến tiền liệt nữ. Âm hộ được tính bao gồm lỗ tiểu khi nó mở vào tiền đình âm hộ. Âm hộ cũng bao gồm khe háng, tuyến bã nhờn, tam giác niệu sinh dục (phần trước của tầng sinh môn), lông mu. Âm hộ bao gồm lối vào âm đạo, dẫn đến tử cung và cung cấp một lớp bảo vệ kép cho phần này bởi các nếp gấp của môi âm hộ ngoài và môi âm hộ trong. Cơ hoành vùng chậu hỗ trợ các cấu trúc của âm hộ. Các cơ khác của tam giác niệu sinh dục cũng hỗ trợ âm hộ.

Máu cung cấp đến cho âm hộ đến từ ba động mạch bụng. Các tĩnh mạch lưng bên trong cung cấp hệ thống dẫn máu trở ra. Các mạch bạch huyết phân nhánh mang bạch huyết đi từ âm hộ đến các hạch bạch huyết ở bẹn. Các dây thần kinh cung cấp cho âm hộ là dây thần kinh lưng chậu, dây thần kinh đáy chậu, dây thần kinh trung ương đáy chậu và các nhánh của chúng. Máu và dây thần kinh cung cấp cho âm hộ góp phần vào các giai đoạn kích thích tình dục, hữu ích trong quá trình sinh sản.

Âm hộ phát triển dần theo thời gian, những thay đổi bắt đầu từ khi sinh ra bao gồm thời thơ ấu, dậy thì, mãn kinh và sau mãn kinh. Có rất nhiều thay đổi về hình dáng bên ngoài của âm hộ, đặc biệt là thay đổi liên quan đến môi âm hộ. Âm hộ có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều rối loạn và thường dẫn đến bị kích ứng. Các biện pháp chăm sóc sức khỏe âm hộ có thể ngăn ngừa những điều này. Các rối loạn khác bao gồm một số bệnh nhiễm trùng và ung thư. Có một số biện pháp như phẫu thuật phục hồi âm hộ được gọi là chỉnh hình bộ phận sinh dục, một số cách trong đó được sử dụng và được biết đến là phẫu thuật thẩm mỹ.

Các nền văn hóa khác nhau trên thế giới có quan điểm khác nhau về âm hộ. Một số tôn giáo và xã hội cổ đại đã tôn thờ âm hộ và tôn sùng người phụ nữ như thần linh. Các truyền thống chính của Ấn Độ giáo vẫn tiếp tục duy trì sự sùng bái này. Trong xã hội phương Tây, hình ảnh âm hộ phải chịu một thái độ tiêu cực rộng rãi được định hình bởi thuật ngữ y học pudenda membra, có nghĩa là phần đáng xấu hổ. Phản ứng đối với điều này lĩnh vực nghệ thuật đã có nhiều nỗ lực khác nhau nhằm mang lại cái nhìn tự nhiên và tích cực hơn, chẳng hạn như tác phẩm của các nghệ sĩ Anh, Mỹ và Nhật Bản. Trong khi âm đạo là một bộ phận riêng biệt của giải phẫu, nó thường được sử dụng đồng nghĩa với âm hộ.

Cấu trúc

Các cấu trúc chính của âm hộ là: mu, môi lớn, môi bé, các bộ phận bên ngoài của âm vật - mũ trùm âm vật hay quy đầu âm vật, lỗ tiểu, cửa âm đạo, màng trinh, tuyến tiền đình lớn, tuyến tiền liệt nữ. Các bộ phận khác bao gồm khe háng, tuyến bã nhờn, tiền đình âm hộ, tam giác niệu sinh dục (phần trước của tầng sinh môn), lông mu.

Mu
Mu là mô mỡ mềm ở phía trước âm hộ, trong vùng trước háng bao phủ xương mu. Mu trong tiếng Latinh có nghĩa là "gò mu" và có ở cả hai giới tính với vai trò của phần đệm trong khi quan hệ tình dục, mu biểu hiện rõ ràng hơn ở nữ. Trong ngôn ngữ phương Tây, thuật ngữ biến thể mons veneris ('gò Vệ Nữ') được sử dụng đặc biệt dành cho phụ nữ. Phần dưới của mu bị chia cắt bởi một khe nứt - khe háng - ngăn cách mu thành môi âm hộ. Sau tuổi dậy thì, mũ trùm âm vật và vùng môi âm hộ có biến đổi nhất định khi nhô vào khe háng. Mu và môi âm hộ được bao phủ bởi lông mu khi đến tuổi dậy thì.

Môi âm hộ
Môi lớn và môi bé bao phủ tiền đình âm hộ. Cặp nếp gấp bên ngoài được phân tách từ khe háng chính là môi âm hộ. Chúng chứa và bảo vệ các bộ phận khác của âm hộ. Môi âm hộ gặp nhau ở phía trước tại phần mu, và gặp nhau ở phía sau tại tam giác niệu sinh dục (phần trước của tầng sinh môn) giữa khe háng và hậu môn. Môi âm hộ thường có màu hồng hoặc nâu đen tùy thuộc vào màu da của từng người phụ nữ.

Các rãnh giữa môi lớn và môi bé được gọi là rãnh âm hộ, hoặc rãnh giữa các nếp gấp âm hộ. Môi bé là hai nếp gấp mềm bên trong, nằm trong môi âm hộ. Chúng có nhiều màu sắc hơn môi âm hộ và chứa nhiều tuyến bã nhờn. Chúng gặp nhau ở phía sau tại phần dưới của môi âm hộ, một nếp gấp là mô cùng của môi âm hộ. Môi bé gặp nhau ở phía trước của âm hộ để tạo thành mũ trùm âm vật, còn được gọi là quy đầu âm vật.

Vị trí có thể nhìn thấy của âm vật là quy đầu âm vật. Thông thường, nó nổi cộm với hình dạng và kích thước gần bằng hạt đậu Hà Lan, và có thể thay đổi kích thước từ khoảng 6 mm đến 25 mm. Kích thước cũng có thể thay đổi khi nó cương cứng. Quy đầu âm vật chứa nhiều đầu dây thần kinh tương đồng như ở quy đầu dương vật của nam giới nhưng có số lượng lớn hơn nhiều, khiến nó có độ nhạy cảm cực cao. Chức năng duy nhất được biết đến của âm vật là tập trung khoái cảm tình dục. Mũ trùm âm vật là một nếp da bảo vệ có nhiều hình dạng và kích thước khác nhau và nó có thể che một phần hoặc hoàn toàn âm vật. Âm vật là bộ phận tương đồng với dương vật, và mũ âm vật là phần bao quy đầu của nữ giới tương đương với bao quy đầu của nam giới, và có thể che giấu một phần hoặc hoàn toàn phần trong khe háng của nữ.

Tiền đình
Khu vực giữa môi âm hộ nơi có cửa âm đạo và lỗ tiểu được gọi là tiền đình âm hộ, hoặc gọi là tiền đình của âm đạo. Lỗ tiểu nằm dưới âm vật và ngay trước cửa âm đạo, gần với đáy chậu. Thuật ngữ "lối ra vào" đúng về mặt kỹ thuật hơn là "cửa mở", vì âm đạo thường thu gọn, với cửa mở cũng có thể đóng lại. Phần "lối ra vào" đôi khi được bao phủ một phần bởi một lớp màng gọi là màng trinh. Màng trinh thường sẽ bị rách trong lần quan hệ tình dục mạnh mẽ đầu tiên và máu tiết ra từ vết rách này được xem là dấu hiệu của sự trinh tiết. Tuy nhiên, màng trinh cũng có thể bị rách một cách tự nhiên khi vận động hoặc bị kéo căng ra do các hoạt động bình thường như sử dụng băng vệ sinh và cốc nguyệt san, hoặc màng mỏng đến mức không thể nhận thấy, hoặc trường hợp không có màng trinh. Trong một số trường hợp hiếm hoi, màng trinh có thể che phủ hoàn toàn cửa âm đạo nên cần phải thực hiện thủ thuật phẫu thuật gọi là mở màng trinh. Ở hai bên phần sau của cửa âm đạo là hai tuyến tiền đình lớn hơn được gọi là tuyến Bartholin. Các tuyến này tiết ra chất nhờn và chất bôi trơn âm đạo và âm hộ. Chúng tương đồng với các tuyến Bulbourethral ở nam giới. Các tuyến tiền đình nhỏ hơn được gọi là tuyến Skene, được tìm thấy trên thành trước của âm đạo. Chúng tương đồng với tuyến tiền liệt của nam giới và còn được gọi là tuyến tiền liệt nữ.

Cơ

Cơ hoành vùng chậu giúp nâng đỡ các cấu trúc âm hộ. Với khả năng tự điều chỉnh, một phần của cơ mông là cơ pubococcygeus co thắt một phần cửa âm đạo. Các cơ khác của tam giác niệu sinh dục hỗ trợ vùng âm hộ, chúng bao gồm các cơ ngang đáy chậu, các cơ ngoài đáy chậu và các cơ cương cứng sinh dục. Cơ ngoài đáy chậu làm thu hẹp cửa âm đạo. Các cơn co thắt của chúng đóng một vai trò trong các cơn co thắt âm đạo khi đạt cực khoái bằng cách khiến các củ tiền đình co lại.

Máu, bạch huyết và dây thần kinh hỗ trợ
Các mô của âm hộ có nhiều mạch máu và nguồn máu được cung cấp bởi ba động mạch bụng. Sự lưu thông của tĩnh mạch là thông qua các tĩnh mạch bên ngoài và tĩnh mạch bên trong. Các cơ quan và các mô của âm hộ được dẫn lưu bởi một chuỗi các hạch bạch huyết ở bẹn nằm dọc theo các mạch máu.

Dây thần kinh chậu bắt nguồn từ dây thần kinh thắt lưng đầu tiên và phân nhánh bao gồm các dây thần kinh môi trước hỗ trợ da của phần mu và môi âm hộ.  Dây thần kinh đáy chậu là một trong những nhánh tận cùng của dây thần kinh lưng và các nhánh này đi đến các dây thần kinh môi sau để hỗ trợ cho môi âm hộ. Các dây thần kinh lưng phân thành các nhánh bao gồm dây thần kinh lưng của âm vật mang lại cảm giác cho âm vật. Quy đầu âm vật được xem là nơi tập trung nhiều dây thần kinh nhỏ, số lượng này giảm dần khi các mô thay đổi dần về phía niệu đạo. Mật độ dây thần kinh ở quy đầu cho thấy đó là trung tâm tập trung cảm giác. Các dây thần kinh thể hang từ mạng lưới rối âm đạo hỗ trợ mô cương cứng của âm vật. Chúng được nối với phần bên dưới vòm mu bởi dây thần kinh lưng của âm vật. Dây thần kinh lưng đi vào xương chậu qua các hố thần kinh tọa thấp và tiếp tục kết nối trung gian đến động mạch lưng bên trong. Điểm mà dây thần kinh bao quanh cột sống đẳng hướng, là vị trí có thể dùng thuốc gây mê vùng bụng để ức chế cảm giác đối với âm hộ. Một số dây thần kinh nhỏ hơn tách ra khỏi dây thần kinh lưng. Nhánh sâu của dây thần kinh đáy chậu hỗ trợ các cơ của đáy chậu và một nhánh của dây thần kinh này hỗ trợ cho củ tiền đình.

Các biến thể

Bộ phận sinh dục nữ xuất hiện rất nhiều biến đổi. Phần lớn sự biến đổi này nằm ở khác biệt đáng kể về kích thước, hình dạng và màu sắc của môi âm hộ. Mặc dù được gọi là môi nhỏ nhưng chúng thường có kích thước đáng kể, có thể nhô ra bên ngoài âm đạo hoặc môi lớn. Sự biến đổi này cũng đã được minh chứng trong một cuộc trưng bày lớn gồm 400 phôi âm hộ được gọi là Vạn lý trường thành âm đạo (Great Wall of Vagina) do Jamie McCartney tạo ra để lấp đầy sự thiếu thông tin về hình dạng của một âm hộ bình thường. Các phôi được lấy từ một nhóm đông và đa dạng phụ nữ cho thấy nhiều sự khác biệt rất rõ ràng. Lông mu cũng khác nhau về màu sắc, kết cấu và độ xoăn.

Xem thêm
 Âm đạo

Tham khảo

Liên kết ngoài

Âm hộ
Cơ quan sinh sản nữ
Xương chậu


title: Brahmagupta

text:
Brahmagupta (Sanskrit: ब्रह्मगुप्त) (598–668) là một nhà toán học và thiên văn học Ấn Độ. Ông là tác giả của hai tác phẩm đầu tiên về toán học và thiên văn học: Brāhmasphuṭasiddhānta (BSS, " học thuyết được thiết lập chính xác của Brahma ", 628), một luận thuyết lý thuyết, và Khaṇḍakhādyaka ("cắn ăn được", năm 665), một tác phẩm mang tính thực tế hơn.

Brahmagupta là người đầu tiên đưa ra các quy tắc để tính với số không. Các văn bản được sáng tác bởi Brahmagupta là ở dạng thơ elip trong tiếng Phạn, như thông lệ trong toán học Ấn Độ. Vì không có chứng minh nào được đưa ra, nên chúng ta không biết các kết luận của Brahmagupta bắt nguồn như thế nào.

Cuộc đời và sự nghiệp
Brahmagupta sinh năm 598 CE theo tuyên bố của chính ông. Ông sống ở Bhillamala (ngày nay là Bhinmal ở Rajasthan, Ấn Độ) dưới thời trị vì của nhà cai trị triều đại Chavda, Vyagrahamukha. Ông là con trai của Jishnugupta và là người theo đạo Hindu, cụ thể là người Shaivite. Mặc dù hầu hết các học giả đều cho rằng Brahmagupta được sinh ra ở Bhillamala, nhưng không có bằng chứng thuyết phục nào cho điều đó. Tuy nhiên, ông sống và làm việc ở đó trong một thời gian dài của cuộc đời. Prithudaka Svamin, một nhà bình luận sau này, đã gọi ông là Bhillamalacharya, giáo viên từ Bhillamala.

Bhillamala là thủ đô của Gurjaradesa, vương quốc lớn thứ hai của Tây Ấn Độ, bao gồm miền nam Rajasthan và miền bắc Gujarat ở Ấn Độ ngày nay. Đây cũng là một trung tâm học tập cho toán học và thiên văn học. Brahmagupta trở thành nhà thiên văn học của trường Brahmapaksha, một trong bốn trường phái lớn của thiên văn học Ấn Độ trong thời kỳ này. Ông đã nghiên cứu năm siddhanthas truyền thống về thiên văn học Ấn Độ cũng như công việc của các nhà thiên văn học khác bao gồm Aryabhata I, Latadeva, Pradyumna, Varahamihira, Simha, Srisena, Vijayanandin và Vishnuchandra.

Vào năm 628, ở tuổi 30, ông đã sáng tác 'Brāhmasphuṭasiddhānt' (chuyên luận cải tiến của Brahma) được cho là phiên bản sửa đổi của siddhanta nhận được của trường phái Brahmapaksha. Các học giả tuyên bố rằng ông đã kết hợp rất nhiều tính nguyên bản vào bản sửa đổi của mình, bổ sung một lượng đáng kể các tài liệu mới. Cuốn sách bao gồm 24 chương với 1008 câu trong ārya. Một phần lớn của nó là nói về thiên văn học, nhưng nó cũng chứa các chương chính về toán học, bao gồm đại số, hình học, lượng giác và thuật toán, được cho là chứa những hiểu biết mới của chính Brahmagupta.

Sau đó, Brahmagupta chuyển đến Ujjain, đây cũng là một trung tâm thiên văn lớn ở miền trung Ấn Độ. Ở tuổi 67, ông đã sáng tác tác phẩm nổi tiếng tiếp theo của mình Khanda-khādyaka, một cuốn cẩm nang thực tế về thiên văn học Ấn Độ trong thể loại karana cho sinh viên.

Brahmagupta chết năm 668, và ông được cho là đã chết ở Ujjain.

Tranh cãi
Brahmagupta có rất nhiều chỉ trích về công việc của các nhà thiên văn học đối thủ, và Brahmasphutasiddhanta của ông thể hiện một trong những quan điểm sớm nhất trong số các nhà toán học Ấn Độ. Sự phân chia chủ yếu là về ứng dụng toán học vào thế giới vật lý, chứ không phải là về chính toán học. Trong trường hợp của Brahmagupta, những bất đồng chủ yếu xuất phát từ việc lựa chọn các thông số và lý thuyết thiên văn. Các phê bình về các lý thuyết đối thủ xuất hiện trong suốt mười chương đầu tiên và chương thứ mười một hoàn toàn dành cho việc phê phán các lý thuyết này, mặc dù không có lời phê bình nào xuất hiện trong các chương thứ mười hai và mười tám.

Tiếp nhận
Nhà sử học khoa học George Sarton gọi ông là "một trong những nhà khoa học vĩ đại nhất của chủng tộc và là người vĩ đại nhất trong thời đại của ông". Những tiến bộ toán học của Brahmagupta đã được Bhāskara II, một hậu duệ ở Ujjain, người đã mô tả Brahmagupta là ganaka-chakra-chudamani (viên ngọc của giới các nhà toán học). Prithudaka Svamin đã viết bình luận về cả hai tác phẩm của mình, biến những câu thơ khó thành ngôn ngữ đơn giản hơn và thêm hình minh họa. Lalla và Bhattotpala trong thế kỷ 8 và 9 đã viết bình luận về Khanda-khadyaka. Bình luận thêm tiếp tục được viết về ông vào thế kỷ thứ 12.

Vài thập kỷ sau cái chết của Brahmagupta, Sindh đến dưới Ả Rập Caliphate vào năm 712 sau Công nguyên. Các cuộc thám hiểm đã được gửi đến Gurjaradesa (" Al-Baylaman ở Jurz ", theo các nhà sử học Ả Rập). Vương quốc Bhillamala dường như đã bị tiêu diệt nhưng Ujjain đã đẩy lùi các cuộc tấn công. Tòa án Caliph Al-Mansur (754 cường775) đã nhận được một đại sứ quán từ Sindh, bao gồm một nhà chiêm tinh tên là Kanaka, người đã mang (có thể ghi nhớ) các văn bản thiên văn, bao gồm cả những văn bản của Brahmagupta. Các văn bản của Brahmagupta đã được dịch sang tiếng Ả Rập bởi Muhammad al-Fazari, một nhà thiên văn học tại tòa án của Al-Mansur dưới tên Sindhind và Arakhand. Một kết quả ngay lập tức là sự lây lan của hệ thống số thập phân được sử dụng trong các văn bản. Các nhà toán học Al-Khwarizmi (800-850 CE) đã viết một văn bản gọi là al-Jam wal-tafriq bi hisal-al-Hind (cộng và trừ ở Ấn Độ Arithmetic), được dịch sang tiếng Latin trong thế kỷ 13 như Algorithmi de numero indorum. Thông qua các văn bản này, hệ thống số thập phân và thuật toán số học của Brahmagupta đã lan rộng khắp thế giới. Al-Khwarizmi cũng đã viết phiên bản Sindhind của riêng mình, dựa trên phiên bản của Al-Fazari và kết hợp các yếu tố Ptolemaic. Các tài liệu thiên văn học Ấn Độ lưu hành rộng rãi trong nhiều thế kỷ, thậm chí truyền vào các văn bản Latin thời trung cổ.

Toán học

Đại số
Brahmagupta đã đưa ra lời giải của phương trình tuyến tính tổng quát trong chương mười tám của Brahmasphutasiddhānta,

 Sự khác biệt giữa các rupas, khi đảo ngược và chia cho sự khác biệt của [hệ số] của ẩn số, là ẩn số trong phương trình. Các rupa được [trừ ở bên cạnh] bên dưới mà từ đó hình vuông và cái chưa biết sẽ bị trừ đi.

đó là một nghiệm cho phương trình  tương đương với , trong đó rupes đề cập đến các hằng số  và . Ông tiếp tục đưa ra hai giải pháp tương đương cho phương trình bậc hai tổng quát

 18,44. Giảm dần ở giữa [số] căn bậc hai của rupa nhân với bốn lần bình phương và tăng theo bình phương giữa [số]; chia phần còn lại cho hai lần hình vuông. [Kết quả là] [số] ở giữa.
 18,45. Dù căn bậc hai của rupa nhân với bình phương [và] tăng thêm bình phương bằng một nửa chưa biết, giảm đi một nửa số chưa biết [và] chia [phần còn lại] cho bình phương của nó. [Kết quả là] không rõ.

tương ứng là các nghiệm cho phương trình  tương đương với,

và

Ông tiếp tục giải các hệ phương trình không xác định đồng thời cho biết biến số mong muốn trước tiên phải được cách ly và sau đó phương trình phải được chia cho hệ số của biến mong muốn. Cụ thể, ông khuyến nghị sử dụng "máy nghiền" để giải phương trình với nhiều ẩn số.

 18,51. Trừ các màu khác với màu đầu tiên. [Phần còn lại] chia cho [hệ số màu] đầu tiên là số đo đầu tiên. [Điều khoản] hai lần hai [được] xem xét [khi giảm xuống] ước số tương tự, [và cứ thế] lặp đi lặp lại. Nếu có nhiều [màu], thì máy nghiền [sẽ được sử dụng].

Giống như đại số của Diophantus, đại số của Brahmagupta được kết nghĩa. Phép cộng được biểu thị bằng cách đặt các số cạnh nhau, trừ bằng cách đặt một dấu chấm trên phần phụ và chia bằng cách đặt ước số dưới mức cổ tức, tương tự như ký hiệu của chúng tôi nhưng không có vạch. Phép nhân, tiến hóa và số lượng chưa biết được thể hiện bằng chữ viết tắt của các thuật ngữ thích hợp. Phạm vi ảnh hưởng của Hy Lạp đối với sự kết hợp này, nếu có, không được biết và có thể là cả sự kết hợp của Hy Lạp và Ấn Độ có thể được bắt nguồn từ một nguồn Babylon phổ biến.

Số học
Bốn phép toán cơ bản (cộng, trừ, nhân và chia) đã được nhiều nền văn hóa biết đến trước Brahmagupta. Hệ thống hiện tại này dựa trên hệ thống số Ả Rập của Ấn Độ giáo và lần đầu tiên xuất hiện ở Brahmasphutasiddhanta. Brahmagupta mô tả phép nhân như vậy "Phép nhân được lặp lại giống như một chuỗi cho gia súc, thường là có các phần tích phân trong số nhân và được nhân lên nhiều lần và các sản phẩm được thêm vào với nhau. Đó là sự nhân lên. Hoặc bội số được lặp lại nhiều lần vì có các bộ phận cấu thành trong hệ số nhân ".   Số học Ấn Độ được biết đến ở châu Âu thời trung cổ là "Modus Indorum" có nghĩa là phương pháp của người Ấn Độ. Ở Brahmasphutasiddhanta, phép nhân được đặt tên là Gomutrika. Vào đầu chương mười hai Brahmasphutasiddhānta của ông, mang tên Tính toán, Brahmagupta chi tiết các thao tác trên phân số. Người đọc dự kiến sẽ biết các phép toán số học cơ bản cho đến khi lấy căn bậc hai, mặc dù anh ta giải thích cách tìm khối lập phương và khối lập phương của một số nguyên và sau đó đưa ra các quy tắc tạo thuận lợi cho việc tính toán bình phương và căn bậc hai. Sau đó, ông đưa ra các quy tắc để xử lý năm loại kết hợp phân số: ; ; ; ; và .

Chuỗi
Brahmagupta sau đó tiếp tục đưa ra tổng bình phương và lập phương của  số nguyên đầu tiên.

12,20. Tổng bình phương là [tổng] nhân với hai lần [số bước] [s] tăng thêm một [và] chia cho ba. Tổng các lập phương là bình phương của [tổng] Các cọc này với các quả bóng giống hệt nhau [cũng có thể được tính toán].

Ở đây Brahmagupta đã tìm thấy kết quả dưới dạng tổng của  số nguyên đầu tiên, thay vì tính theo  như thực tiễn hiện đại.

Ông đưa ra tổng bình phương của  số tự nhiên đầu tiên là  và tổng các lập phương của n số tự nhiên đầu tiên là .

Số không
Brahmasphuṭasiddhānta của Brahmagupta là cuốn sách đầu tiên cung cấp các quy tắc cho các thao tác số học áp dụng cho số 0 và số âm. Brahmasphutasiddhānta là văn bản được biết đến sớm nhất để coi số 0 là một số theo đúng nghĩa của nó, chứ không chỉ đơn giản là một chữ số giữ chỗ để biểu thị một số khác như được thực hiện bởi người Babylon hoặc như một biểu tượng cho việc thiếu số lượng như đã được Ptolemy và người La Mã thực hiện. Trong chương mười tám của tác phẩm Brahmasphutasiddhānta của mình, Brahmagupta mô tả các phép toán trên các số âm. Đầu tiên ông mô tả phép cộng và phép trừ,

 18.30. [Tổng] của hai số dương là dương, của hai số âm là âm; của một số dương và một số âm [tổng] là sự khác biệt của chúng; nếu chúng bằng nhau thì tổng bằng không. Tổng của một số âm và số 0 là âm, [tổng] của số dương và số 0 là dương, [tổng] của hai số 0 là 0.
 18,32. Một số âm trừ đi 0 là số âm, dương [trừ 0] là số dương; 0 [trừ 0] bằng không. Khi một số dương được trừ đi từ số âm hoặc số âm từ số dương, thì nó sẽ được thêm vào.

Ông tiếp tục mô tả phép nhân,

 18,33. Tích của một số âm và một số dương là số âm, tích của hai số âm là số dương, và tích của hai số dương là số dương; tích của 0 và số âm bằng 0, tích của số 0 và số dương, hoặc tích của hai số 0 là 0.

Nhưng mô tả của ông về phép chia cho số 0 khác với cách hiểu hiện đại của chúng ta:

 18,34. Một số dương chia cho một số dương hoặc một số âm chia cho một số âm là số dương; số 0 chia cho số 0 là số 0; một số dương chia cho một số âm là số âm; một số âm chia cho một số dương [cũng] là số âm.
 18,35. Số âm hoặc số dương chia cho số 0 có [0] là số chia của nó hoặc số 0 chia cho số âm hoặc số dương [có số âm hoặc số dương như số chia của nó]. Bình phương của số âm hoặc số dương là số dương; [bình phương] của số 0 bằng 0. Mà trong đó [cạnh hình vuông] so với hình vuông là căn bậc hai của nó.

Ở đây Brahmagupta cho rằng  = 0 và như đối với câu hỏi của  nếu  ≠ 0 ông không nói gì. Các quy tắc của ông về số học về số âm và số 0 khá gần với cách hiểu hiện đại, ngoại trừ việc chia cho 0 toán học hiện đại không được xác định.

Phân tích diophantine

Bộ ba số Pythagore
Trong chương mười hai Brahmasphutasiddhanta của mình, Brahmagupta cung cấp một công thức hữu ích để tạo ra bộ ba số Pythagore:

 12,39. Chiều cao của một ngọn núi nhân với một số nhân cho trước là khoảng cách đến một thành phố; nó không bị xóa Khi nó được chia cho số nhân tăng thêm hai, đó là bước nhảy vọt của một trong hai người thực hiện cùng một hành trình.

Hay nói cách khác, nếu , thì một du khách "nhảy" theo chiều dọc lên trên một khoảng cách  từ đỉnh núi cao , và sau đó đi theo một đường thẳng đến một thành phố theo chiều ngang khoảng cách  từ chân núi, đi cùng một khoảng cách với một người đi xuống theo chiều dọc xuống núi và sau đó đi dọc theo chiều ngang đến thành phố. Nói theo hình học, điều này nói rằng nếu một tam giác vuông có đáy có chiều dài  và độ cao của chiều dài , thì độ dài, , của cạnh huyền của nó được cho bởi . Và, quả thật vậy, tiểu học thao tác đại số cho thấy  bất cứ khi nào  có giá trị đã nêu. Ngoài ra, nếu  và  là hợp lý, thì , ,  và . Do đó, một bộ ba Pythagore có thể thu được từ ,  và  bằng cách nhân từng số đó với bội số chung nhỏ nhất của mẫu số của chúng.

Phương trình Pell
Brahmagupta tiếp tục đưa ra một mối quan hệ lặp lại để tạo ra các nghiệm cho một số trường hợp phương trình Diophantine bậc hai như  (được gọi là phương trình Pell) bằng thuật toán Euclide. Thuật toán Euclide được ông gọi là "máy nghiền" vì nó chia số thành các phần nhỏ hơn.

Bản chất của hình vuông:

18,64. [Đặt xuống] hai lần căn bậc hai của một hình vuông đã cho bằng một số nhân và tăng hoặc giảm bởi một [số] tùy ý. Sản phẩm của [cặp] đầu tiên, được nhân với cấp số nhân, với sản phẩm của [cặp] cuối cùng, là phép tính cuối cùng.

18,65. Tổng của các sản phẩm thunderbolt là lần đầu tiên. Phụ gia bằng với sản phẩm của các chất phụ gia. Hai căn bậc hai, chia cho phụ gia hoặc phép trừ, là các rupa phụ gia.

Chìa khóa cho giải pháp của ông là đồng nhất thức,

đó là một khái quát của một đồng nhất thức được Diophantus tìm ra,

Sử dụng đồng nhất thức này và thực tế là nếu  và  là các nghiệm cho các phương trình  và , tương ứng, sau đó  là một nghiệm của , ông đã có thể tìm các nghiệm tổng quát cho phương trình của Pell thông qua một loạt các phương trình có dạng . Brahmagupta không thể áp dụng đồng đều giải pháp của mình cho tất cả các giá trị có thể có của , thay vào đó ông chỉ có thể chỉ ra rằng nếu  có một giải pháp số nguyên cho  = ± 1, ± 2 hoặc ± 4, thì  có nghiệm. Giải pháp của phương trình Pell nói chung sẽ phải đợi Bhaskara II tìm ra vào khoảng năm 1150.

Hình học

Công thức Brahmagupta

Kết quả nổi tiếng nhất của Brahmagupta trong hình học là công thức của ông cho tứ giác nội tiếp. Với chiều dài các cạnh của bất kỳ tứ giác nội tiếp nào, Brahmagupta đã đưa ra một công thức gần đúng và chính xác cho diện tích của hình,

12,21. Diện tích gần đúng là tích của một nửa tổng của các cạnh và cạnh đối diện của một tam giác và một tứ giác. [Diện tích] chính xác là căn bậc hai từ tích của một nửa tổng của các cạnh bị giảm đi bởi [mỗi] cạnh của tứ giác.

Vì vậy, với các độ dài , ,  và  của một tứ giác tuần hoàn, diện tích gần đúng là  trong khi, cho , diện tích chính xác là

Mặc dù Brahmagupta không tuyên bố rõ ràng rằng các tứ giác này là nội tiếp, nhưng rõ ràng từ quy tắc của ông cho thấy rằng đây là trường hợp ông nói đến. Công thức Heron là trường hợp đặc biệt của công thức này và nó có thể được suy ra bằng cách đặt một trong các cạnh bằng 0.

Tam giác
Brahmagupta dành một phần đáng kể tác phẩm của mình cho hình học. Một định lý cho độ dài của hai đoạn của đáy của tam giác được chia ra theo đường cao của nó:

12,22. Cơ sở giảm và tăng bởi sự khác biệt giữa các bình phương của các bên chia cho đáy; khi chia cho hai chúng là các phân đoạn thực sự. Đường vuông góc [độ cao] là căn bậc hai từ hình vuông của một cạnh bị giảm bởi bình phương của đoạn.

Do đó, độ dài của hai đoạn là

Ông tiếp tục đưa ra một định lý về tam giác hữu tỷ. Một tam giác có các cạnh hữu tỷ , ,  và diện tích hữu tỉ có dạng:

với ,  và  là các số hữu tỷ nào đó.

Định lý Brahmagupta

Brahmagupta tiếp tục,

12,23. Căn bậc hai của tổng hai tích của các cạnh và cạnh đối diện của một tứ giác không bằng nhau là đường chéo. Hình vuông của đường chéo bị giảm đi bởi hình vuông bằng một nửa tổng của đáy và đỉnh; căn bậc hai là vuông góc [độ cao].

Vì vậy, trong một tứ giác nội tiếp "không bằng nhau" (nghĩa là hình thang cân), chiều dài của mỗi đường chéo là .

Ông tiếp tục đưa ra các công thức cho chiều dài và diện tích của các hình hình học, chẳng hạn như chu vi của một hình thang cân bằng và một tứ giác scalene, và độ dài của các đường chéo trong một hình tứ giác tuần hoàn. Điều này dẫn đến định lý nổi tiếng của Brahmagupta,

12.30-31. Tưởng tượng hai hình tam giác trong [một tứ giác tuần hoàn] với các cạnh không bằng nhau, hai đường chéo là hai cơ sở. Hai phân đoạn của chúng là riêng biệt các phân đoạn trên và dưới [được hình thành] tại giao điểm của các đường chéo. Hai [đoạn dưới] của hai đường chéo là hai cạnh trong một hình tam giác; đáy [của tứ giác là đáy của tam giác]. Nó vuông góc của nó là phần dưới của vuông góc [trung tâm]; phần trên của vuông góc [trung tâm] là một nửa tổng của [các cạnh] vuông góc giảm dần bởi [phần dưới của vuông góc trung tâm].

Số pi
Trong câu 40, ông đưa ra các giá trị của ,

12,40. Đường kính và bình phương của bán kính [mỗi] nhân với 3 lần lượt là [chu vi] thực tế và diện tích [của một hình tròn]. [Giá trị] chính xác là căn bậc hai từ bình phương của hai số đó nhân với mười.

Như vậy, Brahmagupta sử dụng 3 như một giá trị "thực tế" của  và  như một giá trị "chính xác" của . Lỗi trong giá trị "chính xác" này nhỏ hơn 1%.

Tham khảo

Sách tham khảo

Liên kết ngoài
 Brahmagupta
 Brahmagupta's Brahma-sphuta-siddhanta (PDF)

Sinh năm 598
Mất năm 668
Brahmagupta
Bài cơ bản dài
Mất thế kỷ 7
Người từ quận Jalor
Người từ Rajasthan


title: Howard Bach

text:
Howard Bach là một vận động viên cầu lông người Mỹ gốc Việt. Anh từng vô địch cầu lông thế giới năm 2005 cùng với Tony Gunawan.

Anh sinh ra ở Thành phố Hồ Chí Minh ngày 22 tháng 2 năm 1979. Lên 2 tuổi, Howard Bach cùng gia đình di cư đến San Francisco, Hoa Kỳ.

Từ 1991-1993, anh học tại trường trung học cơ sở Marina ở San Francisco.

Khi lên 5, Howard Bach được cha đưa đến Hiệp hội Thanh niên Cơ Đốc Cổng Vàng ở quận Tenderloin San Francisco. Tại đây trong vòng 11 năm tiếp theo Howard Bach được cha dạy chơi cầu lông. Bach đã quyết định cống hiến cả đời cho môn thể thao cầu lông khi anh là học sinh 16 tuổi tại trường trung học phổ thông Galileo.

Trong những năm đầu sự nghiệp, anh được dẫn dắt bởi huấn luyện viên Mỹ của năm, Dick Ng.

Khi 16 tuổi, anh chuyển đến Colorado Springs, Colorado để luyện tập ở địa điểm Thế vận hội Mỹ.

Thế vận hội 2004
Bach thi đấu cầu lông tại Thế vận hội 2004 trong nội dung đôi nam cùng với đồng đội Kevin Qi Han. Họ đánh bại Dorian James và Stewart Carson của Nam Phi ở vòng thứ nhất, sau đó họ thất bại trước Jens Eriksen và Martin Lundgaard Hansen của Đan Mạch ở vòng 16.

Giải vô địch cầu lông thế giới 2005
Cặp đôi Howard Bach và Tony Gunawan đã chiến thắng trận chung kết đôi nam trước đôi vợt người Indonesia Candra Wijaya và Sigit Budiarto với các tỉ số 15-11, 10-15, 15-11. Đây là huy chương vàng đầu tiên của nước Mỹ tại giải vô địch cầu lông thế giới.

Giải được tổ chức tại nhà thi đấu trung tâm Honda ở Anaheim, California.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tiểu sử thành viên CLB cầu lông quận Cam: Howard Bach

Sinh năm 1979
Nhân vật còn sống
Vận động viên cầu lông Mỹ
Người Mỹ gốc Việt
Người Việt di cư tới Mỹ


title: Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu

text:
Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu (sinh 1954) là một Giám mục Công giáo Việt Nam. Ông là Giám mục chính tòa Giáo phận Bùi Chu, Chủ tịch Ủy ban Bác ái xã hội – Caritas của Hội đồng Giám mục Việt Nam nhiệm kỳ 2022 – 2025. Trước đó, ông cũng từng đảm nhận chức Chủ tịch Uỷ ban Bác ái Xã hội các nhiệm kỳ 2013 – 2016, 2016 – 2019, 2019 – 2022, Chủ tịch Uỷ ban Giáo dục Công giáo nhiệm kỳ 2010 – 2013. Khẩu hiệu Giám mục của ông là "Ngài yêu họ đến cùng". Ngoài tiếng mẹ đẻ là tiếng Việt, ông còn có thể giao tiếp bằng tiếng Pháp.

Thân thế
Giám mục Vũ Đình Hiệu sinh ngày 30 tháng 10 năm 1954 tại làng Ninh Mỹ, xã Hải Giang, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, thuộc giáo xứ Ninh Mỹ, Giáo phận Bùi Chu, là con thứ tám trong gia đình có chín người con (ba người qua đời sớm). Không lâu sau khi ông được sinh ra, gia đình ông di cư vào Nam, sinh sống tại giáo xứ Trung Chánh (huyện Hóc Môn, Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay) cho đến năm 1975. Từ năm 1975 gia đình di chuyển về Giáo xứ Tân Mai 2 (nay gọi là Thiên Phước) và sinh sống bằng nghề nông. Thân phụ là ông Tôma Vũ Đình Thụ (1910–1961) và thân mẫu là bà Maria Nguyễn Thị Ngọt (1914–2011). Hai ông bà thân sinh thường hỗ trợ các công việc trong nhà thờ như kéo chuông, quét dọn....

Gia đình ông hiện cư ngụ tại Giáo xứ Thiên Phước, ấp Tân Mai 2, phường Phước Tân, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai.

Thời kỳ tu học
Cậu bé Hiệu có chí hướng tu tập từ sớm nên được gia đình quyết định cho vào học tại Tiểu Chủng viện Thánh Phaolô Xuân Lộc, đặt tại Phú Nhuận thuộc Tổng giáo phận Sài Gòn khi cậu mới 12 tuổi, và cậu đã học tại đây một năm thì được chuyển chi nhánh Chủng viện, cậu sang học tại Tiểu Chủng viện Thánh Phaolô Xuân Lộc, đặt tại Phước Lâm, nay thuộc Giáo phận Bà Rịa từ năm 1967 đến năm 1969. Cậu bé Hiệu tiếp tục thay đổi Tiểu chủng viện và đến học tại Tiểu Chủng viện Thánh Phaolô Xuân Lộc, đặt tại Toà Giám mục Xuân Lộc, Long Khánh, Đồng Nai và cậu đã học tại đây đến khi hoàn thành Tiểu chủng viện năm 1973. Chủng sinh Hiệu là nghĩa tử của linh mục Giuse Trần Văn Hàm (K1), Chính xứ Thiên Phước –  Giám đốc Tiểu chủng viện Phước Lâm và là bạn cùng lớp với Giám mục Gioan Đỗ Văn Ngân.

Sau khi tốt nghiệp Tiểu chủng viện, chủng sinh Vũ Đình Hiệu tiếp tục con đường tu học của mình vào cách tiếp tục theo học tại Giáo hoàng Học viện Piô X, Đà Lạt, là chủng sinh khóa 16 của Học viện này. Chủng sinh Hiệu đã học tại đây đến năm 1977.

Sau khi Giáo hoàng Học viện giải tán, chủng sinh Hiệu phục vụ tại Giáo xứ Tân Mai 2 (Thiên Phước), Giáo phận Xuân Lộc từ năm 1978 đến năm 1988. Từ năm 1988 đến năm 1999, ông là bí thư của Giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật.

Linh mục
Ngày 25 tháng 1 năm 1999 (theo phòng Báo Chí Tòa Thánh là ngày 22 tháng 1), Phó tế Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu được thụ phong linh mục tại Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc. Sau khi được chịu chức, năm 2000, Tân linh mục Tôma được cử đi du học tại Toulouse, Pháp, và tốt nghiệp Cao học Thần học Luân lý năm 2006. Sau đó, ông trở về nước và được chọn làm chánh Văn phòng, kiêm Chưởng Ấn Tòa Giám mục Xuân Lộc. Ông giữ chức vụ này đến năm 2009.

Giám mục

Giám mục Phụ tá Xuân Lộc
Ngày 25 tháng 7 năm 2009, phòng Báo chí Tòa Thánh công bố bổ nhiệm linh mục Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu, hiện đang là linh mục Chưởng Ấn Tòa Giám mục Xuân Lộc, đã được Giáo hoàng Bênêđictô XVI chọn làm Giám mục hiệu tòa Bahanna, Giám mục phụ tá Giáo phận Xuân Lộc. Ông là Giám mục thứ 101 của hàng Giám mục Việt Nam, là Giám mục thứ 14 của Giáo hoàng Học viện Piô X Đà Lạt và là Giám mục đầu tiên xuất thân từ Tiểu chủng viện Thánh Phaolô Giáo phận Xuân Lộc.

Lễ tấn phong giám mục cho Tân giám mục Vũ Đình Hiệu cử hành vào sáng ngày 10 tháng 10. Tham dự có 31 giám mục đến từ tất cả 26 giáo phận, trong bối cảnh các giám mục này vừa họp thường niên Hội đồng Giám mục Việt Nam tại Tòa giám mục Xuân Lộc. Đồng tế còn có khoảng 600 linh mục. Có tất cả 15.000 tu sĩ, giáo dân đã được mời tham gia lễ tấn phong này. Về nghi thức truyền chức. giám mục Đa Minh Nguyễn Chu Trinh, Giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc, đóng vai trò giám mục chủ phong cùng với 2 giám mục phụ phong là Giám mục Tôma Nguyễn Văn Trâm, giám mục chính tòa Giáo phận Bà Rịa và Giám mục Cosma Hoàng Văn Đạt, giám mục chính tòa Giáo phận Bắc Ninh.

Trong kỳ đại hội thứ XI của Hội đồng Giám mục Việt Nam kéo dài từ ngày 4 đến ngày 8 tháng 10 năm 2010, các giám mục đã bầu chọn giám mục Vũ Đình Hiệu giữ chức Chủ tịch Uỷ ban Giáo dục Công giáo trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam nhiệm kỳ 2010 - 2013.

Giám mục phó, kế vị Giám mục chính tòa Bùi Chu
Ngày 24 tháng 12 năm 2012, Giáo hoàng Bênêđictô XVI bổ nhiệm Giám mục Vũ Đình Hiệu làm Giám mục phó Giáo phận Bùi Chu với quyền kế vị. Lễ nhậm chức được cử hành vào ngày 1 tháng 2 năm 2013. Đồng tế lễ nhậm chức tại Quảng trường Nhà thờ chính tòa Bùi Chu có các giám mục Giáo tỉnh Hà Nội, các giám mục tháp tùng tân giám mục phó Bùi Chu từ miền Nam và 300 linh mục. Tham dự lễ có tu sĩ và giáo dân với con số khoảng 8.000 người. Ngày 17 tháng 8 năm 2013, sau khi Giám mục Giuse Hoàng Văn Tiệm qua đời đột ngột sau cơn nhồi máu cơ tim,  giám mục Vũ Đình Hiệu đương nhiên kế vị Giám mục chính tòa Bùi Chu theo Giáo luật.

Trong kỳ họp thường niên của Hội đồng Giám mục Việt Nam năm 2013, Giám mục Vũ Đình Hiệu được bầu làm Chủ tịch Caritas Việt Nam nhiệm kỳ 2013-2016. Trong kỳ họp ba năm sau đó, giám mục Hiệu tiếp tục được chọn làm Chủ tịch Caritas với nhiệm kì kéo dài đến năm 2019.

Giáo phận Bùi Chu dự kiến cho hạ giải công trình Nhà thờ chính tòa Bùi Chu vào ngày 13 tháng 5 năm 2019, sau quá trình lên kế hoạch trước đó 5 năm. Giám mục Vũ Đình Hiệu cho biết hầu hết các tu sĩ, giáo dân và chính quyền địa phương đồng thuận với việc đại tu nhà thờ. Phương án trùng tu, theo giám mục Hiệu thì dựa vào ngôi nhà thờ cũ để đại tu từ những chi tiết nhỏ nhất, vì vậy người dân không lo ngại về diện mạo mới của Nhà thờ Bùi Chu. Nhận được tin tức này, 25 kiến trúc sư gửi đơn đến Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Bộ trưởng Văn hóa Thể thao và Du lịch Nguyễn Ngọc Thiện, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định Phạm Đình Nghị đề nghị can thiệp giữ lại nhà thờ. Ngày 7 tháng 5, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Nguyễn Quốc Thông ký văn bản gửi Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định và Giám mục Vũ Đình Hiệu về việc hạ giải nhà thờ Bùi Chu. Hội Kiến trúc sư cho rằng nhà thờ này có tầm quan trọng trong lịch sử và cộng đồng, có kiến trúc độc đáo nên đề xuất các bên tham khảo ý kiến chuyên gia. Giáo phận Bùi Chu, đại diện là linh mục Tổng Đại diện Giuse Nguyễn Đức Giang đã quyết định ký thông báo hạ giải vào ngày 10 tháng 5.

Ngày 20 tháng 5 năm 2019, Hội Kiến trúc sư nhận được văn bản hồi đáp của Giám mục Vũ Đình Hiệu. Trong thư, giám mục Hiệu cho rằng công trình Nhà thờ chính tòa Bùi Chu là công trình của giáo phận Bùi Chu, việc trùng tu công trình đã được bàn thảo rộng rãi trong vài năm vừa qua, cũng như nhận được sự chấp thuận cho xây dựng của tỉnh Nam Định. Giám mục Hiệu cho rằng trên thực tế, hai tháp của nhà thờ chính toà Bùi Chu đã nghiêng đến 15 độ và nền công trình lún hơn 70 cm. Sự xuống cấp này gây nguy hiểm cho giáo dân và khách tham quan. Giám mục Hiệu cũng cảm ơn các ý kiến từ những người thiện chí. Có quan điểm khác với giám mục Hiệu, kiến trúc sư Nguyên Hạnh Nguyên - đại diện nhóm hơn 20 kiến trúc sư phủ nhận thông tin về thực trạng nhà thờ của giám mục Hiệu.

Các giám mục Việt Nam từ 27 giáo phận họp Đại hội XIV Hội đồng Giám mục Việt Nam tại trung tâm Mục vụ Giáo phận Hải Phòng vào cuối tháng 9 và đầu tháng 10 năm 2019. Trong khuôn khổ đại hội, các giám mục đã sắp xếp và bầu chọn nhân sự trong hội đồng. Kết quả, các giám mục tiếp tục chọn Giám mục Vũ Đình Hiệu đảm trách vai trò Chủ tịch Uỷ ban Bác ái Xã hội thuộc Hội đồng Giám mục trong nhiệm kỳ 2019 – 2022.

Ngày 3 tháng 2 năm 2020, việc hạ giải Nhà thờ chính tòa Bùi Chu chính thức được tiến hành. Ông Đặng Ngọc Cường – phó bí thư Huyện ủy, chủ tịch Uỷ ban Nhân Dân huyện Xuân Trường cho biết ông chưa biết thông tin nhà thờ Bùi Chu bị hạ giải, nhưng khẳng định nếu nhà thờ bị hạ giải là việc bình thường và không cần phải báo cáo chính quyền. Quýt định hạ giải do giám mục Vũ Đình Hiệu ấn định và dự kiến sẽ bắt đầu tiến hành cuối tháng 2 năm 2020.

Kế hoạch đề ra ban đầu là hạ giải nhà thờ chính tòa Bùi Chu vào ngày 17 tháng 2 năm 2020, nhưng sau đó, giám mục Vũ Đình Hiệu đã quyết định cho hoãn việc hạ giải để chờ thêm giải pháp bảo tồn mới. Trong cuộc gặp với ông Martin Rama – giám đốc dự án của Trung tâm phát triển đô thị bền vững thuộc Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tại Tòa giám mục Bùi Chu, giám mục Hiệu cho biết nếu các dự án bảo tổn không khả thi thì sẽ tiến hành hạ giải nhà thờ vào ngày 2 tháng 3 năm 2020. Ngoài phương án hạ giải nhà thờ cũ, giám mục Hiệu cũng mong muốn có giấy phép xây dựng nhà thờ mới trên cánh đồng liền kề với đất của nhà thờ đang có và nếu phương án này được chấp thuận thì sẽ giữ lại nhà thờ cũ.

Các giám mục Việt Nam từ 27 giáo phận họp Đại hội XV Hội đồng Giám mục Việt Nam tại trung tâm Mục vụ Tổng giáo phận Hà Nội vào đầu tháng 10 năm 2022. Trong khuôn khổ đại hội, các giám mục đã sắp xếp và bầu chọn nhân sự trong hội đồng. Kết quả, các giám mục tiếp tục chọn Giám mục Vũ Đình Hiệu đảm trách vai trò Chủ tịch Uỷ ban Bác ái Xã hội thuộc Hội đồng Giám mục trong nhiệm kỳ 2022 – 2025.

Tông truyền
Giám mục Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu được tấn phong giám mục năm 2009, thời Giáo hoàng Bênêđíctô XVI:
 Giám mục Chủ phong: Giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc Đa Minh Nguyễn Chu Trinh.
 Hai giám mục phụ phong: Giám mục Tôma Nguyễn Văn Trâm, giám mục chính tòa Giáo phận Bà Rịa và Giám mục Cosma Hoàng Văn Đạt, giám mục chính tòa Giáo phận Bắc Ninh.

Giám mục Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu là giám mục phụ phong cho các giám mục:
 Năm 2011, giám mục Giuse Nguyễn Tấn Tước, hiện là Giám mục chính tòa Giáo phận Phú Cường.
 Năm 2013, giám mục Giuse Đinh Đức Đạo, nguyên là Giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc.
 Năm 2017, giám mục Gioan Đỗ Văn Ngân, hiện là Giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc.

Tóm tắt chức vụ

Xem thêm
 Danh sách giám mục người Việt
 Danh sách giám mục Việt Nam còn sống theo tuổi

Chú thích

Tham khảo
Hội đồng Giám mục Việt Nam – Lễ tấn phong Giám mục Tôma Vũ Đình Hiệu

Người Nam Định
Giám mục Công giáo người Việt
Sinh viên Giáo hoàng Học viện Thánh Piô X Đà Lạt
Người họ Vũ tại Việt Nam


title: Nanotyrannus

text:
Nanotyrannus ("bạo chúa lùn") là một chi khủng long Tyrannosauridae. Chúng được người ta biết đến từ hai mẫu hóa thạch (có thể ba) non chưa trưởng thành mà có khả năng là tiêu bản của loài Tyrannosaurus rex chưa trưởng thành.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 TEDx talk by Jack Horner on shape-shifting dinosaur skulls and dinosaur misclassification.
 "Jane" juvenile tyrannosaur on Cleveland Museum of Natural History
 Discovery Channel 2006 'The Mystery Dinosaur'

Khủng long Bắc Mỹ
Khủng long kỷ Phấn Trắng
Tyrannosauridae

Dự án Khủng long/Theo dõi


title: Than trắng

text:
Than trắng hay Binchō-tan hoặc binchō-zumi (備長炭) là một loại than truyền thống của người Nhật, đã sử dụng từ lâu đời. Loại than này được người Nhật nhập khẩu sử dụng rộng rãi trên khắp nước Nhật. Than trắng được làm từ cây gỗ trồng nên dễ tái tạo, nguồn nguyên liệu ổn định. Đến năm 2011 lần đầu tiên có người ở Phường Núi Sam, Châu Đốc An Giang, Việt Nam đã sản xuất ra được loại than này và đặt tên là than chuông.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhiên liệu
Văn hóa Nhật Bản
Các dạng thù hình carbon
Than gỗ
Ẩm thực Nhật Bản


title: Kích thước các loài Họ mèo

text:
Tham khảo

Họ Mèo


title: Mao Bá Ôn

text:
Mao Bá Ôn (chữ Hán: 毛伯温, 1482 - 1545), tự Nhữ Lệ, hiệu Đông Đường, sinh quán ở huyện Cát Thủy, Giang Tây, đại thần nhà Minh. Vào thời Gia Tĩnh, ông từng cầm quân uy hiếp Việt Nam, buộc nhà Mạc phải cắt đất xin hàng.

Hoạn đồ thăng trầm
Đầu đời Tống, tổ tiên của Bá Ôn dời từ Tam Cù , Chiết Giang đến Cát Châu làm quan, nhân đó định cư ở Cát Thủy. Ông nội là Siêu, làm Quảng Tây tri phủ.

Năm Chánh Đức thứ 2 (1507), Bá Ôn trúng Cử nhân, năm sau đỗ Tiến sĩ, thụ chức Thiệu Hưng phủ Thôi quan.

Năm thứ 6 (1511), được cất lên làm Ngự sử, sau đó làm Tuần án Phúc Kiến, Hà Nam, ở nơi nào cũng có tiếng tốt.

Minh Thế Tông lên ngôi, luận tội chết bọn Trung quan (tức hoạn quan) Trương Duệ, Trương Trung, đồng đảng Tiêu Kính, Vi Nhu ngầm trì hoãn. Bá Ôn xin giết bọn Kính, Nhu, khí thế của hoạn quan chùng xuống.

Đầu thời Gia Tĩnh, được thăng làm Đại Lý tự thừa. Được cất lên làm Hữu thiêm Đô ngự sử, rồi làm Tuần phủ Ninh Hạ.

Liên lụy vụ án Lý Phúc Đạt, bị kết tội phạm sai lầm khi làm việc ở Đại Lý tự, chịu lột chức về làng. Được nhận lại quan chức cũ, dự định điều đi Sơn Tây, rồi Thuận Thiên, nhưng đều chưa lên đường, thì được đổi làm Lý viện sự, tiến chức Tả phó Đô ngự sử.

Bị Phụ quốc tướng quân Chu Hữu Oản là người tông thất ở Triệu vương phủ bới móc án cũ, tố cáo ông có tư thù với mình, nên phải cởi quan đợi tra xét. Xong, được khôi phục quan chức.

Uy hiếp nhà Mạc
Mùa đông năm thứ 15 (1536), hoàng tử ra đời, triều đình sắp ban chiếu đi các nước, Lễ bộ thượng thư Hạ Ngôn cho rằng Việt Nam đã lâu không triều cống, không nên sai sứ, xin đánh dẹp. Triều đình bèn khởi dụng Bá Ôn làm Hữu Đô ngự sử, cùng Hàm Ninh hầu Cừu Loan nắm quân đợi mệnh. Ông lấy cớ tang cha mà từ chối, triều đình không cho.

Tháng 5 năm sau (1537) đến Kinh, dâng lên phương lược dùng quân. Gặp lúc Lê Trang Tông sai bọn Trịnh Duy Liêu tố cáo Mạc Đăng Dung thí nghịch, Đế ngờ là không thật, mệnh tạm hoãn ra quân, sắc cho quan viên Lưỡng Quảng, Vân Nam tra xét báo về, rồi mệnh cho Bá Ôn làm việc ở Lý viện. Ngự sử Hà Duy Bách xin đợi ông mãn tang (cha/mẹ mất phải để tang 3 năm), không cho. Ông lấy cớ có bệnh không ra, đến khi cởi tang phục (sau 100 ngày) mới bắt đầu trông coi công việc. Mùa đông năm ấy được thăng làm Công bộ thượng thư.

Mùa xuân năm thứ 17 (1538), bọn Kiềm quốc công Mộc Triều Phụ đưa hàng biểu của Đăng Dung đến, xin tha tội và hẹn ngày cống nạp. Trước đó, Vân Nam tuần phủ Uông Văn Thịnh tâu Đăng Dung nghe tin có phát binh đánh dẹp, sai sứ ngầm dò xét. Đế làm sắc cứ theo chiếu cũ tiến binh, Văn Thịnh lại theo lời của Bảo chúa (chúa Bầu) Vũ Văn Uyên, cho rằng Đăng Dung có thể gây hấn, triều đình lại truyền hịch lệnh cho nhà Mạc dâng biểu hiến đất. Đến nay, đế giao bản tâu của Triều Phụ xuống để đình nghị, mọi người nói không thể cho. Bèn đổi Bá Ôn làm Binh bộ thượng thư kiêm Hữu Đô ngự sử, cho ngày khởi hành. Đế cho rằng việc binh hệ trọng, không hẳn đã đánh dẹp, có ý lấy uy mà chế phục Việt Nam là được. Sau vài tháng, Lưỡng Quảng tổng đốc thị lang Trương Kinh dâng lên phương lược dùng quân, nói cần có 30 vạn quân, 160 vạn thạch lương hướng. Khâm Châu tri châu Lâm Hi Nguyên cho rằng Đăng Dung dễ bắt, xin lập tức ra quân. Binh bộ thượng thư Trương Toản lại xin đình nghị, triều thần phần lớn không muốn ra quân, nhưng không dám can thẳng, nên không đưa ra được kết luận nào. Đế không hài lòng, đành theo lời Toản, dừng việc ra quân. Mệnh Bá Ôn tiếp tục làm việc ở Lý viện.

Năm thứ 18 (1539), đế muốn vỗ về nhà Mạc, sai thị lang Hoàng Oản chiêu dụ. Oản đưa ra lắm yêu cầu, đế giận, bãi chức ông ta. Lại giao xuống đình nghị, đều nói nên đánh, đế nghe theo. Tháng 7 nhuận, mệnh Bá Ôn, Loan nam chinh, được sai khiến văn vũ từ tam phẩm trở xuống. Bọn Bá Ôn đến Quảng Tây, bàn bạc với bọn Tổng đốc Trương Kinh, Tổng binh quan An Viễn hầu Liễu Tuần, Tham chánh Ông Vạn Đạt, Trương Nhạc, triệu tập hơn 125000 quân của các Lang thổ quan ở Lưỡng Quảng, Phúc Kiến, Hồ Quảng, chia 3 đội, từ Bằng Tường, Long Động, Tư Lăng Châu tiến vào, còn lấy 2 cánh kỳ binh làm thanh viện. Truyền hịch Vân Nam tuần phủ Uông Văn Thịnh soái quân đóng ở Liên Hoa Than, cũng chia 3 đường mà tiến. Sắp xếp đã xong, Loan có tội bị triệu về, lập tức lấy Tuần thay thế.

Mùa thu năm thứ 19 (1540), bọn Bá Ôn tiến đến Nam Ninh. Truyền hịch sang Việt Nam kể tội cha con Đăng Dung. Đăng Dung sai sứ đến chỗ Vạn Đạt xin hàng, Vạn Đạt đưa về chỗ ông. Bá Ôn thừa chế đồng ý, tuyên ân uy của thiên tử, thu nạp bản đồ, lấy lại đất là 4 động Khâm Châu. Ông cho họ về nước đợi mệnh, làm sớ dâng lên, đế rất hài lòng. Có chiếu đổi nước An Nam làm An Nam đô thống sử tư, lấy Đăng Dung làm đô thống sứ, được thế tập, đặt 13 tuyên phủ tư, lệnh cho tự sắp đặt. Bá Ôn thụ mệnh hơn năm, không đánh mà khuất phục được nhà Mạc, còn Đế cũng không muốn đánh. Luận công, gia Thái tử thái bảo.

Chỉnh đốn binh phòng
Tháng 2 năm thứ 18 (1539), đế tuần hạnh đến phủ Thừa Thiên. Có chiếu cho Bá Ôn làm Tổng đốc Tuyên, Đại, Sơn Tây quân vụ. Ít lâu sau triều đình tuyển Cung liêu (các thuộc quan của Thái tử), được gia kiêm Thái tử tân khách. Trong phạm vi quản hạt của Đại Đồng có 5 bảo Trấn Biên, Trấn Xuyên, Hoằng Tứ, Trấn Hà, Trấn Lỗ, cách nhau hơn 200 dặm, rất gần lều trại của người Mông Cổ, được tuần phủ Trương Văn Cẩm cho xây đắp. Từ khi Trương Văn Cẩm bị giết trong sự biến Ngũ bảo, không ai dám sửa sang, ông cho rằng biến loạn là do dùng lầm người, chứ kiến nghị không sai, nên đưa quân đến đấy. Mộ 3000 quân phòng thủ, cấp cho ruộng vườn vô chủ, miễn thuế mãi mãi. Biên phòng được yên. Xét công, gia Thái tử thiếu bảo.

Tháng giêng năm thứ 21 (1542), Bá Ôn về triều, lại coi việc ở Lý viện. Biên quan mấy lần cảnh báo, ông xin đắp thành ngoài cho Kinh sư. Đế trả lời được, Cấp sự trung Lưu Dưỡng Trực nói Thái miếu đang dựng, vật lực thiếu thốn, bèn mệnh tạm dừng. Tháng 10, Trương Toản mất, Bá Ôn thay làm Binh bộ. Toản tham lam độc ác, ở bộ 8 năm, mọi thứ đều hư nát cả. Ông hội họp đình thần bàn bạc dâng lên 24 việc biên phòng, đổi mới quân lệnh. Các ngôn quan kiến nghị tra hạch các lực lượng quân đội, Bá Ôn nhân đó dâng lên hơn 20 điều ngăn ngừa tình trạng nhũng lạm ở các vệ, giám. Đế khen hay, lập tức thi hành, nhưng tệ nạn đã lâu ngày, mọi người đều không bằng lòng thay đổi.

Cái chết
Mùa thu năm thứ 23 (1544), Thuận Thiên tuần phủ Chu Phương cho rằng việc phòng bị mùa thu đã xong, xin rút binh khách (quan binh ở địa phương khác được điều đến). Chưa được bao lâu, quân Mông Cổ xâm phạm, áp sát Kỳ phụ (nghĩa là giáp với Kinh kỳ, ở đây là Trực Lệ). Đế vừa sợ vừa giận, rồi cùm tổng đốc Địch Bằng bắt đi thú, phạt trượng Phương cho đến chết. Ngự sử Thư Đinh nói, Phương chỉ bàn rút binh Kế (chỉ Bắc Kinh), còn rút binh Tuyên, Đại là tội của Bá Ôn và Chức phương lang  Hàn Tối. Đế bèn tước quan tịch của ông; đánh Tối 80 trượng, bắt đi thú ở biên thùy.

Bá Ôn về làng, phát nhọt ở lưng mà chết. Minh Mục Tông lên ngôi, được khôi phục quan chức, ban tuất. Đầu những năm Thiên Khải (1621 – 1627), được truy thụy là Tương Mậu.

Sử cũ đánh giá: Ông tính khí khái, thâm trầm mà cứng cỏi, ăn uống bằng 10 người. Lâm cơ quyết đoán, chẳng động thanh sắc.

Trước tác
 Mao Tương Mậu tập, 18 quyển
 Đông Đường thi tập, 10 quyển
 Mao Tương Mậu tấu nghị, 20 quyển

Tham khảo
 Minh sử quyển 198, Mao Bá Ôn truyện

Chú thích

Nhân vật chính trị nhà Minh
Người Giang Tây
Sinh năm 1482
Mất năm 1545
Tiến sĩ nhà Minh